open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rubježny hród

**Rubježny hród** () je 540,5 metrow wysoka hora w prěnim rjećazu Hornjołužiskich horin na juhowuchodźe Budyskeho wokrjesa při hranicy ze Zhorjelskim wokrjesom. Wón twori wuchodny „róžkowy stołp“ Čornobóskeho rjećaza a nadeńdźe so mjez Wuježkom na sewjerozapadźe, Žornosykami na sewjeru a Dažinkom na juhowuchodźe w třiróžku gmejnow Bukecy, Lěwałd a Kumwałd. Najbliši susodny wjerch na zapadźe je Čornobóh sam.

Hač do dźesać metrow wysoke skały na wjeršku Rubježneho hrodu steja pod přirodoškitom a wobsteja z granodiorita. Wokoło skałow nadeńdźe so prastawizniski nasyp, kotryž so wot Milčanow kaž tež w srjedźowěku wužiwaše. Wokoło 1350 běše wjeršk z nasypom po zdaću ze zepěranišćom rubježniskeje cwólby, čehoždla so w serbšćinje hač do dźensnišeho tak mjenuje.

Pućowanska šćežka z Dažinka přez Rubježny hród a Čornobóh do Budestec je wotrězk dalokošćežki „Němska jednota“, kotraž wjedźe ze Zhorjelca do Aachena.


Rubježny hród 2.jpg|Skały na wjeršku
Räubertempel 2007.12.23 12.13 Wintersonnenwende (125).JPG|Skały na wjeršku
Hochstein 2.jpg|Skały na wjeršku
Rubježny hród 01.jpg|Rubježny hród z Běłoboha


## Žórło
* 

## Wotkaz
Hochstein

**Hochstein** je němske mjeno wjacorych horow w Hornjej Łužicy:

* Rubježny hród pola Bukec w Budyskim wokrjesu
* Wysočiny w Limasu pola Kralowskeho haja w Zhorjelskim wokrjesu
* Žiwin pola Porchowa w Budyskim wokrjesu (němsce tež *Sibyllenstein*)
Chilski peso

**Chilski peso** ( *Peso chileno*, skrótšenka *chil$*, ISO-kod **CLP**) je měna Chilskeje. Prjedy bě jedyn peso poddźěleny do 100 centavos; tuta jednota so pak wot lěta 1976 hižo njewužiwa.

## Wotkazy

* Pjenježki
* Bankowki
Dažink

**Dažink** ( *Kleindehsa*) je hornjołužiska wjes na samym zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc při hranicy z Budyskim wokrjesom, kotraž słuša wot lěta 1994 k Lěwałdskej gmejnje. 

Leža we wysokosći 338 metrow pod Rubježnym hrodom (542 m) při puću z Lubija do Kumwałda. Dalše wokolne hory su Wowča hora (419 m) na sewjeru, Bubnik (376 m) na juhowuchodźe a Kočowska hora (466 m) na juhozapadźe. Susodne wjeski su Jawornik za Wowčej horu na sewjeru, k městu Lubij słušacy Dažin na wuchodźe, Zwadow za Kočowskej horu na juhu kaž tež Koča a Jiłow na zapadźe.

## Stawizny

Wjeska, kotraž bu jako lěsny łanowc załožena, naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako *ambae Theesyn* a bě hižo w 14. lětstotku sydło ryćerkubła. Mjenowa forma *Dycin* z lěta 1242 njeje zwěsćena a poćahuje so prawdźepodobnje na susodny Dažin. Pod Dažinčanskim hrodom su powostanki wodoweho hrodu hišće spóznajomne. W dźensnišej formje bu twarjenje, kiž słuži wot lěta 1953 jako šula, w lěće 1747 natwarjene. Ze starodawna słuša Dažink k Lěwałdskej wosadźe.

Do 1998 měješe Dažink zastanišćo při železniskej čarje Budestecy–Lubij, kotraž słuži dźensa jako kolesowarska šćežka.

Hač do lěta 1994 bě Dažink samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Koča *(Kötzschau)* a Zwadow *(Streitfeld)*, kotraž měješe na kóncu něhdźe 450 wobydlerjow.

### Wobydlerstwo
W Dažinku rěčeše so hač do 20. lětstotka serbsce, a to Lubijska narěč hornjoserbšćiny. Po wuslědkach Arnošta Čerknikoweje statistiki z lěta 1956 rěčachu w Dažinku tehdy hišće 11 wot cyłkownje 605 wobydlerjow serbsce (2,1&nbsp;%).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Bob Dylan

**Bob Dylan** (* 24. meje 1941 jako *Robert Allen Zimmermann* w Duluth, Minnesota) je US-ameriski hudźbnik a lyrikar. Wón płaći jako jedyn z najwliwnišich hudźbnikow 20. lětstotka. Za „swoje poetiske nowotwórby we wulkej ameriskej songowej tradiciji“ spožči so jemu w lěće 2016 Nobelowe myto za literaturu. 

Dylan je spěwar a hraje gitaru, hubnu harmoniku, pišćele kaž tež klawěr. Po prěnich wuspěchach we folku přiwobroći so srjedź 1960tych lět rockowej hudźbje, steji pak tež w tradicijach druhich směrow kaž country, blues abo gospel. W swojej twórbje poćahuje so na mnohich wosobinow ameriskich a europskich literarnych stawiznow, kaž na přikład Hank Williams, James Joyce, Ovid, William Shakespeare, John Lennon, Homer abo Petrarca.

## Diskografie
;Studijowe alby

* *Bob Dylan* (1962)
* *The Freewheelin’ Bob Dylan* (1963)
* *The Times They Are a-Changin’* (1964)
* *Another Side of Bob Dylan* (1964)
* *Bringing It All Back Home* (1965)
* *Highway 61 Revisited* (1965)
* *Blonde on Blonde* (1966)
* *John Wesley Harding* (1967)
* *Nashville Skyline* (1969)
* *Self Portrait* (1970)
* *New Morning* (1970)
* *Pat Garrett & Billy the Kid* (1973)
* *Dylan – A Fool Such as I* (1973)
* *Planet Waves* (1974, z The Band)
* *Blood on the Tracks* (1975)
* *The Basement Tapes* (1975, z The Band)
* *Desire* (1976)
* *Street Legal* (1978)
* *Slow Train Coming* (1979)
* *Saved* (1980)
* *Shot of Love* (1981)
* *Infidels* (1983)
* *Empire Burlesque* (1985)
* *Knocked Out Loaded* (1986)
* *Down in the Groove* (1988)
* *Oh Mercy* (1989)
* *Under the Red Sky* (1990)
* *Good As I Been to You* (1992)
* *World Gone Wrong* (1993)
* *Time Out of Mind* (1997)
* *“Love and Theft”* (2001)
* *Modern Times* (2006)
* *Together Through Life* (2009)
* *Christmas in the Heart* (2009)
* *Tempest* (2012)
* *Shadows in the Night* (2015)
* *Fallen Angels* (2016)
* *Triplicate* (2017)
* *Rough and Rowdy Ways* (2020)
* *Shadow Kingdom* (2023)


## Wotkaz
Mount Everest

**Mount Everest** (nepali *Sagarmatha*, tibetsce *Čomolangma*,  ཇོ་མོ་གླང་མ *Jo-mo-glang-ma*) je hora w Himalajach a z 8848 metrami zdobom najwyši wjeršk w Aziji a na zemi. Wón słuša k 14 wosomtysačnikam a k „Seven Summits“, najwyšim horam kóždeho kontinenta. Hora je wot lěta 1856 pomjenowana po jendźelskim krajměrjeru George Everest.

Everest nadeńdźe so při hranicy mjez Nepalom a Tibetom (Chinskej) w regionje Khumbu. Na nepalskim boku słuša Mount Everest k narodnemu parkej „Sagarmatha“, kotryž steji na UNESCO-lisćinje swětoweho herbstwa.

Dnja 29. meje 1953 docpěštaj Nowoseelandźan Edmund Hillary a sherpa Tenzing Norgay jako prěnjej čłowjekaj wjeršk Everesta. Reinhold Messner a Peter Habeler běštaj w lěće 1978 prěnjej, kiž tam dóńdźeštaj bjez pomocy přidatneho kislika.


Everest-fromKalarPatar.jpg|Wjeršk Everesta
Mount Everest by Kerem Barut.jpg|Powětrowy wobraz z juha
Lhakpa La pass-2 10.JPG|Everest z Tibeta


## Wotkaz
Wysočiny

**Wysočiny** () su 406 metrow wysoka hora we wuchodnej Hornjej Łužicy a po *[[Ahlberg]]u* (411 m) druhi najwyši wjeršk Limasa w Zhorjelskim wokrjesu. Nadeńdu so sewjerozapadnje Kralowskeho haja a juhowuchodnje Ćěmnic (Thiemendorf).

Blisko wjerška namakatej so hórski hosćenc a 22 metrow wysoka rozhladna wěža kaž tež wjacore skalne wěže ze zornowca. Přez Wysočiny běžitej europska pućowanska dalokošćežka E 10 (Finska–Španska) a Jakubowy puć ze Zhorjelca do Budyšina.


Laubwälder der Königshainer Berge, Blick vom Aussichtsturm auf dem Hochstein-9581.jpg|Lěs na Wysočinach, w pozadku Wysoka Dubrawa a Hamorska milinarnja
Hochsteinbaude.jpg|Hórski hosćenc
Laubwälder der Königshainer Berge, Blick vom Aussichtsturm auf dem Hochstein-9587.jpg|Skały na wjeršku


## Wotkaz
Popica

**Popica** () je 334 metrow wysoka hórka w Hornjej Łužicy při hranicy mjez Zhorjelskim a Budyskim wokrjesom. Wona słuša k Hornjołužiskim honam a nadeńdźe so na teritoriju města Lubija sewjernje Stwěšina, sewjerozapadnje Njeznarow a južnje Wujezda na sewjernym boku zwjazkoweje dróhi 6.

Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot starych ležownostnych poměrow, hdyž słušeše sewjerny bok hórki k Wujezdej a tuž Ketličanskej farje. Serbske mjeno je starše hač němske a we wokolnych wsach hač do dźensnišeho bóle rozšěrjene. W Lubiju mjenuje so zdaloka widźomna hórka *Njeznarowska hórka* („Eiseroder Berg“).

Historisce bě Popica wuchodna mjeza Budyskeho kraja z Lubijskim. Mjeza wjedźeše wot Rubježneho hrodu přez Popicu a Byčin hač k Wusmužowej horje. Na Popicy běchu w zašłych lětstotkach wjacore małe skały, přetož wobsteji hórka zwjetša z granodiorita.

Dźensa steji na Popicy škričkowy sćežor.

## Žórło
*
Mont Blanc

**Mont Blanc** ( *Monte Bianco*, „běła hora“) je ze 4810 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora Alpow, Francoskeje, Italskeje a cyłeje Europskeje unije. Prašenje, hač je wón abo Elbrus (5642 m) w Kawkazu tež najwyša hora Europy, wotwisuje wot definicije kontinentalneje hranicy mjez Europu a Aziju. Zwjetša so pak Kawkaz k Europje njeliči.

Mont Blanc nadeńdźe so při francosko-italskej hranicy w zapadnych Alpach, při čimž njeje dokładny běh hranicy dotal jasny. Po francoskej definiciji by předwjeršk *Mont Blanc de Courmayeur* (4748 m) najwyši dypk Italskeje był. Sewjernje hory nadeńdźe so doł Arve z turistiskim centrumom Chamonix.

Pola krosnowarjow njepłaći Mont Blanc jako najwyši dypk Europy a tuž tež njesłuša k *[[Seven Summits]]*, sydom najwyšim horam wšěch kontinentow.


Monte Bianco dal Dome du Gouter.jpg|Wjeršk
Der Mont Blanc.jpg|Powětrowy wobraz zapadneje strony
Mont Blanc photo aerienne.jpg|Mont Blanc a pódlanske wjerški


## Wotkaz
Mikławšk

**Mikławšk** je:

* kěrchow w Budyskim starym měsće, hlej Mikławšk (Budyšin)
* serbske swójbne mjeno:
** Alojs Mikławšk (* 1958) – serbski politikar (CDU), zapósłanc sakskeho krajneho sejma
Mikławšk (Budyšin)

**Mikławšk** ( *Nicolaifriedhof*) je romsko-katolski kěrchow w Budyskim starym měsće, kotryž wobsteji wot lěta 1455. Nadeńdźe so w rozwalinje něhdyšeje Mikławskeje cyrkwje a jeje wokolinje před Mikławskimi wrotami při sewjernej kromje stareho města, wysoko nad Sprjewju a njedaloko Budyskeho hrodu. Cyrkej sama bě so w Třicećilětnej wójnje při woblěhowanju Budyšina přez sakske wójsko w lěće 1620 zničiła. Wot lěta 1745 wužiwa so tež ruina sama jako pohrjebnišćo. Na Mikławšku steji z lěta 1852 mała kapałka za puste wječory a pohrjebne kemše.

## Rowy
Na Mikławšku namaka so wjele rowow katolskich Serbow z města a wokoliny. Mjez druhimi buchu tam pochowani Achim Brankačk (1926–2013), Ben Budar (1928–2011), Jan Bulank (1931–2002), Pětr Dučman (1839–1907), Michał Hórnik (1833–1894), Jakub Kućank (1818–1898), Jurij Łusčanski (1839–1905), Franc Jurij Lok (1751–1831), Jurij Měrćink (1914–1988), Frido Michałk (1927–1992), Jurij Młynk (1927–1971), Marja Młynkowa (1934–1971), Anton Nawka (1913–1998), Božena Nawka-Kunysz (1946–2000), Michał Nawka (1885–1968), Jakub Nowak-Kaščanski (1864–1920), Filip Rězak (1859–1921), Jurij Rjenč (1910–2002), Arnošt Simon (1905–1974), Jakub Skala (1851–1925) a Jurij Wuješ (1905–1968).


Michał Hórnik row.jpg|Michał Hórnik
Mikławšk – Filip Rězak 1.jpg|Filip Rězak
Mikławšk Michał Nawka.jpg|Michał Nawka
Mikławšk Anton Nawka.jpg|Anton Nawka
Mikławšk Marja a Jurij Młynkec.jpg|Marja a Jurij Młynkec
Mikławšk Ben Budar.jpg|Ben Budar
Mikławšk – Jurij Łusčanski.jpg|Jurij Łusčanski
Mikławšk – Matej a Jakub Kućank.jpg|Matej a Jakub Kućank


## Literatura
* 

## Wotkaz
Texas

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhu kraja, při Mexiskim golfu. Ma něhdźe 25 milionow wobydlerjow na 695.000&nbsp;km² a je tuž po ludnosći kaž tež po přestrjeni druhi najwjetši zwjazkowy stat. Stolica a z 865.000 wobydlerjemi štwórte najwjetše město je Austin, najwjetše město pak Houston (2,1 milion) na juhowuchodźe Texasa.

Stat mjezuje z Oklahomu na sewjeru, Arkansasom na sewjerowuchodźe, Louisianu na wuchodźe a z New Mexico na zapadźe. Na juhu twori Rio Grande přirodnu hranicu mjez Zjednoćenymi statami a Mexikom.

 přiwza so dnja 29. decembra 1845 jako 28. stat do unije a ma přimjeno „The Lone Star State“. Do toho wobsteješe wot 1836 njewotwisna Texaska republika. Srjedź 19. lětstotka bě Texas jedyn z hłownych cilow serbskich wupućowarjow z Łužicy, kiž załožichu tam pod wjednistwom Jana Kiliana swoje sydlišćo Serbin, hdźež so serbske tradicije zdźěla hač do dźensnišeho haja.

W lěće 2005 měještej něhdźe dwě třećinje wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 29,1&nbsp;% španišćinu. Oficielnje nima Texas hamtsku rěč.


Map_of_Texas_1718.jpg|Karta z lěta 1718
Sanantonio alamo.jpg|Alamo, jedyn ze symbolow boja mjez Mexikom a Texasom
Big Bend National Park PB112599.jpg|Hory w narodnym parku *Big Bend*
Texas_State_Capitol_Night.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata
Texas Wendish Museum.JPG|Serbski muzej w Serbinje


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Louisiana

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhu kraja, při wuliwje Mississippija do Mexiskeho golfa. Ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow na 134.000 km². Stolica je Baton Rouge z 230.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak New Orleans (340.000 wob.) w Mississippijowej delće.

Stat mjezuje z Arkansasom na sewjeru, Mississippijom na wuchodźe a z Texasom na zapadźe. Na juhu nadeńdźe so pobrjóh Mexiskeho golfa. Dla swojeho geografiskeho połoženja je Louisiana husto potrjechena wot hurrikanow z Karibiki.

 přiwza so dnja 30. apryla 1812 jako 18. stat do unije a ma přimjeno „Bayou State“ (*bayou* = „bahno“). Do toho běše přez 18. lětstotk hač do lěta 1762 z koloniju Francoskeje. Po tym słušeše zapadny dźěl k Španiskej, wuchodny pak k Zjednoćenemu kralestwu. Wot 1803 je cyły dźensniši teritorij dźěl Zjednoćenych statow.

W lěće 2007 mějachu 86 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, 8 % francošćinu a 4 % španišćinu. Oficielnje nima Louisiana hamtsku rěč.


Baton Rouge Louisiana waterfront aerial view.jpg|Nutřkowne město stolicy Baton Rouge
Louisiana_wetlands_aerial_view.jpg|Při brjoze Mexiskeho golfa
Louisiana State Capitol at night.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata
New-orleans-strassenbahn.jpg|New Orleans
Signalisation_routière_bilingue_à_l'entrée_de_la_Louisiane.jpg|Dwurěčna jendźelsko-francoska powitanska tafla


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Pennsylvania

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja, mjez New Yorkom a Wulkimi jězorami. Ma něhdźe 13 milionow wobydlerjow na 119.000 km² a je tuž po ludnosći šesty najwjetši zwjazkowy stat a po přestrjeni kusk wjetša hač Bołharska. Stolica je Harrisburg z 50.000 wobydlerjemi, z wulkim wotstawkom najwjetše město pak Philadelphia (1.500.000 wob.).

Stat mjezuje z New Yorkom na sewjeru, New Jerseyjom na wuchodźe, z Delawarom a Marylandom na juhu, z West Virginiju na juhozapadźe a z Ohiom na zapadźe. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so město Erie při Erieskim jězoru, kiž twori kanadisku hranicu. Najwjetša rěka je Susquehanna River. Najwyše hory nadeńdu so w Appalachach.

 ratificěrowa dnja 12. decembra 1787 wustawu Zjednoćenych statow a słuša k třinaće załožerskim statam.

W lěće 2007 mějachu 90,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 4,1 % španišćinu. Němsce rěčachu 0,57 %, Pennsylvanisku němčinu *(Pennsylvania Dutch)* 0,4 %. Oficielnje nima Pennsylvania žanu hamtsku rěč. 25 % wobydlerstwa maja němskich prjedownikow, 16 % irskich, 12 % italskich a jenož 7 % jendźelskich.


Lackawanna State Forest.jpg|*Lackawanna State Forest*
PA Capitol.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata
Philadelphia skyline from south street bridge.jpg|Philadelphia
Pennsylvania German Sticker.svg|Nalěpk w němskim dialekće Pennsylvanije *(Rěčimy hišće maćeršćinu)*
Amish people.jpg|*Amish people* su zwjetša hišće jara tradicionelnje žiwi a rěča šwabski dialekt


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kilimandźaro

**Kilimandźaro** ( *Kilimanjaro*) je z 5895 metrami nad mórskej hładźinu najwyši hórski masiw w Africe. Nadeńdźe so na sewjerowuchodźe Tansanije a ma z Kibom najwyši wjeršk tohole kraja a cyłeho kontinenta, kotryž słuša tuž k „Seven Summits“, najwyšim horam kóždeho kontinenta. Wot 1902 do 1964 rěkaše hora *Kaiser-Wilhelm-Spitze* abo *Wilhelmskuppe* po němskim kejžoru Wilhelm II.

Wot lěta 1987 steji krajina wokoło Kilimandźara na UNESCO-lisćinje swětoweho herbstwa. Hižo wot 1973 wobsteji narodny park Kilimandźaro.

## Geografija
Masiw Kilimandźara wobsteji z hoberskeho wulkana, ma rozměr wot něhdźe 80 króć 60 kilometrow a nadeńdźe so 350 kilometrow južnje ekwatora a něhdźe 500 kilometrow sewjerozapadnje Daressalama blisko hranicy z Keniju. Keniska stolica Nairobi nadeńdźe so 200 kilometrow do sewjerozapada. Wokolina Kilimandźara leži mjez 750 a 1000 metrami nad mórskej hładźinu a wobsteji zwjetša z trawneje stepy.

Najwyši z třoch wjerškow masiwa a tuž najwyši dypk Tanzanije a cyłeje Afriki je 5895 metrow wysoki zalodowčany Kibo (tež *Uhuru Peak*). Druhej wjerškaj stej Mawenzi dźesać kilometrow wuchodnje Kiba (5148 m), kotryž nima lodowca, a Shira něhdźe 15 kilometrow zapadnje Kiba (3962 m).


Kilimanjaro 3D view.jpg|Masiw z Kibom (wosrjedź), Mawenzi (naprawo) a Shiru (nalěwo)
Der-Kilimandscharo.jpg|Wobraz z doby němskeho kolonialneho knjejstwa
Glacier at summit of Mt Kilimanjaro 001.JPG|Powostanki lodowca pod wjerškom Kibo


## Wotkaz
Wulke jězory

**Wulke jězory** ( *Great Lakes*) je zapřijeće za pjeć wulkich ze sobu zwjazanych jězorow w Sewjernej Americe. Wone so nadeńdu při hranicy mjez Zjednoćenymi statami na juhu a Kanadu na sewjeru. Wšě jězory słušeja k 15 najwjetšim na swěće.

K Wulkim jězoram słušeja:

* Erieski jězor (Lake Erie)
* Huronski jězor (Lake Huron) – druhi najwjetši jězor Ameriki a štwórty na swěće
* Michiganski jězor (Lake Michigan) – třeći najwjetši jězor Ameriki a pjaty na swěće
* Horni jězor (Lake Superior)
* Ontarioski jězor (Lake Ontario) – najwjetši jězor Ameriki a druhi na swěće

Najwjetši rozdźěl wysokosće mjez jězorami je 150 metrow, při čimž tworja Niagaraske wodopady najwjetši dźěl tutoho rozdźěla. St.-Lorencowa rěka wotwódnjuje wulke jězory do Atlantiskeho oceana. We wšěch pjeć jězorach je wokoło 35.000 kupow.

Na US-ameriskim boku maja staty Minnesota, Wisconsin, Michigan, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania a New York podźěl na Wulkich jězorach, na kanadiskim boku prowinca Ontario.

## Přirunanje jězorow

## Wotkaz
Minnesota

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjeru kraja při kanadiskej hranicy, wuchodnje Wulkich jězorow. Ma něhdźe 5,3 miliony wobydlerjow na 225.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny. Stolica je Saint Paul z 285.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Minneapolis (382.000 wob.). Něhdźe dwě třećinje wobydlerstwa stej w metropolowym teritoriju wokoło tuteju městow žiwej. Mjeno Minnesota pochadźa wot słowa *Mnísota* w rěči Dakota, kotrež ma woznam „jasna woda“.

Stat mjezuje z kanadiskimaj prowincomaj Manitoba a Ontario na sewjeru, z Wisconsinom na wuchodźe, z Iowu na juhu kaž tež z Južnej a Sewjernej Dakotu na zapadźe. Na juhowuchodźe twori Horni jězor přirodnu hranicu. Při jeho brjohach nadeńdźe so přistawne město Duluth.

 přiwza so dnja 11. meje 1858 jako 32. stat do unije a ma přimjeno *Land of 10.000 Lakes* („Kraj 10.000 jězorow“). 

Něhdźe 38 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 32 % z nordiskich krajow (Norwegska, Šwedska, Danska), 12 % z Irskeje a jenož 6 % z Jendźelskeje.


Palisade,_Shovel_Point_(cropped).jpg|Pobrjóh Hornjeho jězora
Eagle_Mountain,_Minnesota.jpg|*Eagle Mountain* (710 m), najwyša hora Minnesoty
St_Paul_Cathedral_2012.jpg|Katedrala swj. Pawoła w St. Paul
Minnesota_State_Capitol.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Elbrus

**Elbrus** ( Эльбрус,  Минги тау/*Miñi taw*, [mɪˈŋːi taw]) je z 5642 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora w Kawkazu a zdobom najwyši wjeršk Ruskeje. Prašenje, hač je wón abo Mont Blanc tež najwyša hora Europy, wotwisuje wot definicije kontinentalneje hranicy mjez Europu a Aziju. Zwjetša so Kawkaz k Europje njeliči.

Elbrus ze swojim charakteristiskim dwójnym wjerškom (zapadny wjeršk 5642 m, wuchodny 5621 m) je mortwy wulkan a we wulkej měrje zalodowčeny. Lodowcy na horje maja cyłkowny rozměr wot 145 kwadratnych kilometrow. 

Hora nadeńdźe so na juhu Ruskeje, něhdźe jědnaće kilometrow zdaleny wot georgiskeje hranicy a sewjernje hłowneho hrjebjenja Kawkaza. Georgiska stolica Tbilisi leži 270 kilometrow do juhowuchodneho směra, stolica ruskeje republiki Kabardino-Balkarskeje, Nalčik, sto kilometrow do wuchoda. Hranica mjez republikomaj Kabardino-Balkarskej a Karačajsko-Čerkeskej běži přez zapadny wjeršk, tak zo słuša najwjetši dźěl Elbrusa ke Kabardino-Balkarskej.

Pola krosnowarjow płaći Elbrus jako najwyši dypk Europy a tuž jako jedyn ze *[[Seven Summits]]*, sydom najwyšich horow wšěch kontinentow.


Elbrus.jpg|Satelitowy wobraz hory
Summit-Europa Elbrusgipfel.jpg|Na hłownym wjeršku
Приэльбрусье, Кабардино-Балкария 223.JPG|Dwójny wjeršk


## Wotkaz
Wisconsin

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjeru kraja při Wulkich jězorach. Ma něhdźe 5,7 milionow wobydlerjow na 170.000 km² a je tuž rědko wobsydleny. Stolica je Madison z 233.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Milwaukee z nimale 600.000 wobydlerjemi.

Stat mjezuje z Hornim jězorom a Michiganom na sewjeru, z Illinoisom na juhu a z Iowu a Minnesotu na zapadźe. Na wuchodźe twori přibrjóh Michiganskeho jězora přirodnu hranicu.

 přiwza so dnja 29. meje 1848 jako 30. stat do unije a ma přimjeno *Badger State* („šwinči kraj“). 

Něhdźe 43 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 11 % irskeho, 9 % pólskeho, 8,5 % norwegskeho a jenož 6,5 % jendźelskeho pochada.


Wisconsin_in_1718.jpg|Karta z lěta 1718
Timms_Hill,_Wisconsin.JPG|*Timms Hill*, najwyši dypk Wisconsina
Milwaukeedowntown.jpg|Město Milwaukee při Michiganskim jězorje
Capitol_Madison,_WI.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata w Madisonje
Wisconsinfarm.jpg|Typiska farma


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Maine

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na samym sewjerowuchodźe kraja w Nowej Jendźelskej při Atlantiskim oceanje. Ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na 92.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny. Stolica je Augusta z 19.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Portland z něhdźe 66.000 wobydlerjemi.

Stat mjezuje z kanadiskimaj prowincomaj Québec a New Brunswick na sewjeru a na wuchodźe kaž tež z US-ameriskim zwjazkowym statom New Hampshire na zapadźe. Na juhu twori pobrjóh Atlantika přirodnu hranicu. Najwyši dypk je Mount Katahdin (1606 m).

Prěnje europske sydlišćo na teritoriju dźensnišeho stata bu w lěće 1604 załožene wot Francozow na kupje Saint Croix Island.  přiwza so dnja 15. měrca 1820 jako 23. stat do unije a ma přimjeno *The Pine Tree State* („Stat chójnow“). 

Něhdźe 22 % wobydlerstwa je jendźelskeho pochada, 18 % irskeho a 16 % francoskeho. 8,5 % ma němskich prjedownikow.


A_beach_in_maine_on_a_clear_day.jpg|Atlantiski pobrjóh
Bangor_Maine.JPG|Zyma w měsće Bangor
Old_Port_area_of_Portland,_ME.jpg|Portland
Portland headlight.jpg|Swětłownja při Atlantiku blisko Portlanda
Augusta mainestatehouse.JPG|*Maine State House*


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nowa Jendźelska

**Nowa Jendźelska** ( *New England*, ) je kónčina na sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow při wuchodnym pobrjoze Sewjerneje Ameriki, kotraž płaći nimo Virginije jako jedne z wuchadźišćow europskeho wobsydlenja kontinenta. Do regiona słušeja dźensniše zwjazkowe staty Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island a Vermont.

Mjeno pochadźa z knihi *A Description of New England* jendźelskeho zóldnarja a dyrdomdejnika Johna Smitha, kiž pućowaše w lěće 1614 přez tule kónčinu. Kolonizacija Noweje Jendźelskeje zahaji so w zažnym 17. lětstotku při brjohach Atlantiskeho oceana. 1620 załoži so kolonija Plymouth. Po 1629 wupućowachu tysacy puritanow z Jendźelskeje do tutoho regiona a załožichu tam dalše sydlišća kaž Boston, Salem a Roxbury. 

Boston sta so w běhu 18. lětstotku z jednym wot najwuznamnišich ameriskich přistawnych městow a je hač do dźensnišeho najwjetše město Noweje Jendźelskeje. Njeměr wokoło tak mjenowaneje Boston Tea Party dnja 16. decembra 1773 płaći jako wuwołacy faktor Ameriskeje wójny wo njewotwisnosć, čehoždla je Nowa Jendźelska tak rjec „kolebka“ Zjednoćenych statow.

## Wotkaz
Michigan

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjeru kraja při Wulkich jězorach a kanadiskej hranicy. Ma něhdźe dźesać milionow wobydlerjow na 147.000 km² krajnej přestrjeni. Dalše 103.000 km² su wodowa přestrjeń. Stolica je Lansing z 115.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Detroit z něhdźe 700.000 wobydlerjemi. Mjeno Michigan pochadźa z rěče Ojibwe a woznamjenja „wulki jězor“. Michigan je historiske srjedźišćo ameriskeje awtomobiloweje industrije.

Stat wobsteji z dweju dźělow. Sewjerny dźěl nadeńdźe so na tak mjenowanej Hornjej połkupje mjez Hornim jězorom na sewjeru a Michiganskim jězorom na juhu a mjezuje na zapadźe z Wisconsinom a na wuchodźe – při rěce Saint Marys River – z kanadiskej prowincu Ontario. Južny a wjetši dźěl Michigana wobsteji z Delnjeje połkupy mjez Michiganskim jězorom na zapadźe a Huronskim jězorom na wuchodźe. Wón mjezuje na juhu z Ohiom a Indianu a ma pola Detroita mały podźěl na pobrjoze Erieskeho jězora. Tuž je Michigan jenički stat, kotryž leži při štyrjoch wot pjeć Wulkich jězorow. Móst přez 8 kilometrow šěroki Mackinacowy přeliw zwjazuje wobaj dźělej ze sobu.

 přiwza so dnja 26. januara 1837 jako 26. stat do unije a ma přimjeno *Great Lakes State* („Kraj Wulkich jězorow“). Do toho bě teritorij dźensnišeho stata wot 17. lětstotka hač do lěta 1762 w francoskim wobsydstwje.

Něhdźe 21 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 11 % irskeho, 9 % jendźelskeho a 8 % pólskeho.


Michigan_1718.jpg|Karta z lěta 1718 z dźensnišim teritorijom zwjazkoweho stata
Headquarters_of_GM_in_Detroit.jpg|Wysokodomy w Detroiće
Tahquamenon_falls_upper.jpg|Wodopad na Hornjej połkupje
Mackinac_Bridge_Sunset.jpg|Mackinacowy móst mjez Hornjej a Delnjej połkupu
Holland_State_Park.jpg|Přibrjóh Michiganskeho jězora


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Detroit

**Detroit** ( *Détroit*) je wulkoměsto na juhowuchodźe US-ameriskeho zwjazkoweho stata Michigana a z nimale 700.000 wobydlerjemi najwjetše město tohole stata. Nadeńdźe so bjezposrědnje při kanadiskej hranicy při rěce Detroit River mjez jězorom Lake St. Clair na sewjeru a Erieskim jězorom na juhu.

Sydlišćo bu dnja 24. julija 1701 wot francoskeho kapitana Antoine de la Mothe Cadillac załožene jako *Ville d’Etroit* („město při přeliwje“). W 19. lětstotku bě Detroit historiske wuchadźišćo a hač do 20. lětstotka tež srjedźišćo ameriskeje awtomobiloweje industrije. Dla spadowanja industrije je so ličba wobydlerstwa města samoho mjez 1950 a 2010 wot 1,85 milionow na 690.000 znižiła. W lěće 2010 wučini podźěl afroameriskeje ludnosće někak 83 %.


Large Detroit Landsat.jpg|Satelitowy wobraz metropoloweho teritorija
Aerial View of Downtown Detroit.jpg|Powětrowy wobraz
Detroit-River.jpg|Detroit River twori statnu hranicu mjez USA a Kanadu
Michigan Central Train Station Exterior 2005.jpg|Něhdyše hłowne dwórnišćo


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Arnošt Holan

**Arnošt Holan** ( *Ernst Hollan*; * 29. decembra 1882 w Janecach, † 12. decembra 1948 w Budyšinje) bě serbski wučer a kulturny prócowar. 

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Janecach pola Hodźija a wopytowaše wot 1898 do 1904 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1904 do 1907 skutkowaše jako wučer w Myšecach a wot 1907 hač do lěta 1934 w Budyšinku. W tutym lěće pušćichu fašisća jeho jako „njepolěpšujomneho“ ze šulskeje słužby. Holan přesydli so do města a dźěłaše wot 1934 do 1937 jako pomocnik Jana Symanka w archiwje Maćicy Serbskeje. Po zawrjenju Serbskeho domu bě wot 1937 do 1945 z kantorom w Poršicach, Budyšinku a naposledk w Malešecach. W jeho Budyskim domje na Kleistowej so tajnje načolne wosoby Domowiny schadźowachu. Po kóncu Druheje swětoweje wójny sta so ze šulskim nawodu w Poršicach.

Hromadźe z Janom Šěcu a Pawołom Krawcom wožiwi Holan při wučerskim seminarje towarstwo serbskich seminaristow Swoboda. Jako młody wučer wobdźěli so 1912 na załoženju Domowiny. Po kóncu němskeho kejžorstwa zastupi 1918 do Socialdemokratiskeje strony Němskeje. W tutym času njepřizamkny so kruhej sakskoswěrnych Serbow, ale podpěrowaše Božidara Dobruckeho w serbskim narodnym skutkowanju. Bě aktiwny w serbskim spěwarskim hibanju a pomhaše Jurjej Słodeńkej při wudawanju dźěćaceho časopisa „Raj“. Dlěje hač dźesać lět bě Arnošt Holan starosta sokołskeje jednoty w Poršicach.

Arnošt Holan měješe z mandźelskej Emu štyri dźowki, mjez druhim Lubinu Holanec-Rawpowu (1927–1964) a Ludmilu (1923–1999), pozdźišu mandźelsku Frida Mětška. Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Tuchorskim pohrjebnišću.

Wón bě z lěta 1911 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1923 zapisowar přirodospytneho wotrjada.

## Žórło
New Hampshire

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja w Nowej Jendźelskej. Ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na 24.000 km² a je tuž po přestrjeni pjaty najmjeńši stat. Stolica je Concord z 43.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Manchester z něhdźe 110.000 wobydlerjemi.

Stat mjezuje z kanadiskej prowincu Québec na sewjeru kaž tež z US-ameriskimi zwjazkowymi statami New Hampshire na wuchodźe, Massachusetts na juhu a Vermont na zapadźe. Na samym juhu ma New Hampshire podźěl na pobrjoze Atlantiskeho oceana. Horiny zwjazkoweho stata su dźěl Appalachow. Najwyši dypk je Mount Washington (1917 m).

Wot lěta 1629 kolonizowachu Jendźelčenjo teritorij dźensnišeho stata, na kotrymž běchu do toho ameriscy prawobydlerjo žiwi. W lěće 1776 bě New Hampshire prěnja kolonija, kotraž spožči sej swójsku wustawu. Bě tuž jedyn ze załoženskich čłonow Zjednoćenych statow.

Něhdźe 23 % wobydlerstwa je francoskeho abo francosko-kanadiskeho pochada, 21 % irskeho, 16 % jendźelskeho a 11 % italskeho. 8,3 % maja němskich prjedownikow.


Abenakis.jpg|Prawobydlerjej z kmjena Abenaki
Manch-DownTown.jpg|Najwjetše město Manchester
Concord_New_Hampshire_state_house_20041229.jpg|*New Hampshire State House* w stolicy Concord
New_hampshire_in_autumn.jpg|Nazyma w horinach
Mt. Washington from Bretton Woods.JPG|Mount Washington (1917 m), najwyša hora w New Hampshire


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Niagaraske wodopady

**Niagaraske wodopady** ( *Niagara Falls*) su wodopady rěki Niagara River mjez Erieskim a Ontarioskim jězorom při hranicy mjez US-ameriskim zwjazkowym statom New York a kanadiskej prowincu Ontario. *Niagara Falls* je nimo toho mjeno susodneju městow Niagara Falls w staće New York a Niagara Falls na kanadiskim boku. Mjeno *Niagara* pochadźa wot prěnjotnje tu bydlacych Indianow a woznamjenja „hrimotaca woda“. Wodopady su woblubowany cil za turistow a maja wob lěto wjace hač 18 milionow wopytowarjow.

Niagaraske wodopady wobsteja z dweju wodopadow, jednoho na US-ameriskim boku *(American Falls)* a jednoho na samej hranicy mjez USA a Kanadu (*Horseshoe Falls* = „Pódkowowy wodopad“). Ameriski wodopad je 260 metrow dołhi a mjez 21 a 34 metrami wysoki, Pódkowowy wodopad je 670 metrow dołhi a ma wysokosć wot 57 metrow. Wulki dźěl wody rěki Niagara wužiwa so dźensa za dobywanje energije. Za łódźe wobsteji móžnosć, wodopady přez 43 km dołhi Wellandski kanal wobjězdźić.


Niagara Falls - ON - Niagarafälle.jpg|Panorama wodopadow
Niagarafälle kanadische Seite.jpg|Kanadiski bok
Dryniagara.jpg|Wusušeny ameriski wodopad w lěće 1969
Niagara Falls NASA.jpg|Satelitowy wobraz wodopadow


## Wotkaz
Nevada

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na zapadźe kraja, we Wulkej žłobinje wuchodnje horin Sierra Nevada. Ma něhdźe 2,9 milionow wobydlerjow na 286.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (10 wob./km²). Stolica je Carson City z 55.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Las Vegas z wjace hač 550.000 wobydlerjemi. Někak tři štwórćiny wobydlerstwa bydla we wokolinje tutoho města. Mjeno „Nevada“ pochadźa wot španiskeho pomjenowanja horin Sierra Nevada („zasněžene horiny“).

Stat mjezuje z Oregonom a Idahom na sewjeru, Utah na wuchodźe, Arizonu na juhowuchodźe a Kaliforniskej na zapadźe. Teritorij wobsteji hłownje z pusćiny kaž tež z wysokich hórskich rjećazow. Najwyša hora Nevady je *Boundary Peak* (4005 m) w horinach White Mountains („Běłe horiny“). Při hranicy z Arizonu běži Colorado River, najwjetša rěka Nevady.

 přiwza so dnja 31. oktobra 1864 jako 36. stat do unije a ma přimjeno *The Silver State* („slěborny stat“). Do toho słušeše k Utah Territory. Něhdźe 160 kilometrow sewjernje města Las Vegas nadeńdźe so *Nevada Test Site*, jedna z najwjetšich testowanskich přestrjenjow za atomowe bomby na swěće.

Něhdźe 21 % wobydlerstwa je mexiskeho pochada, 13 % němskeho a 10 % maja irskich prjedownikow.


Eldorado Valley 1.jpg|Eldorado Valley
View from the Stratosphere.JPG|Las Vegas w nocy
Carson city nevada capitol.jpg|Kapitol Nevady w stolicy Carson City
Calico_basin_red_rock_cumulus_mediocris.jpg|*Red Rock Canyon National Conservation Area*


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Oregon

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerozapadźe kraja při Ćichim oceanje. Ma něhdźe štyri miliony wobydlerjow na 255.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (15 wob./km²). Stolica je Salem z 155.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Portland z nimale 600.000 wobydlerjemi, kotrež je tuž po Vancouverje a Seattle třeće najwjetše město na pacifiskim sewjerozapadźe.

Stat mjezuje z Washingtonom na sewjeru, z Idahom na wuchodźe a z Nevadu a Kaliforniskej na juhu. Na zapadźe twori pobrjóh Ćicheho oceana přirodnu hranicu. Najwjetša rěka je Columbia River při sewjernej hranicy. Najwyša hora Oregona je *Mount Hood* (3425 m).

 přiwza so dnja 14. februara 1859 jako 33. stat do unije a ma přimjeno *Beaver State* („bobrowy stat“).


Trilliumlake.jpg|Mount Hood, najwyša hora Oregona
Oregon coastline looking south from Ecola State Park.jpg|Pacifiski pobrjóh
Oregon State Capitol building.jpg|Kapitol zwjazkoweho stata w Salemje
Crater lake oregon.jpg|Jězor *Crater Lake*


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Michał Mjeń

**Michał Mjeń** ( *Michael Möhn*; * 31. awgusta 1791 w Budyšinje, † 7. nowembra 1875 w Drježdźanach) bě serbski ewangelski farar a narodny prócowar.

Narodźi so jako syn měšćana-rěznika a wopytowaše gymnazij w ródnym Budyšinje. Přetorhny gymnazialny studij, zo by so we wojowanjach přećiwo Napoleonej wobdźěleć móhł. Wot 1817 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy wot 1823 do 1826 jako farar w Malešanskej a potom wot 1826 w Bukečanskej wosadźe. W lěće 1868 poda so na wuměnk a přesydli so najprjedy do Budyšina a potom do Drježdźan.

Michał Mjeń słušeše k wonym fararjam, kiž sej žadachu w lěće 1834 w peticiji na sakske krajne stawy runoprawne nałožowanje serbskeje rěče w šulskej wučbje a zakonsku garantiju za to. 1836/37 přihotowaše hromadźe z druhimi nowy přidawk za serbske spěwarske, za kotrež tež sam někotre kěrluše přełoži. Za čas rewolucije 1848/49 wobdźěli so na burskim hibanju a kandidowaše – namjetowany wot Serbskeho burskeho towarstwa Bukecy – w decembrje 1848 za Sakski krajny sejm. Přez dołhe lěta bě předsyda serbskeje (ewangelskeje) duchowneje konferency w Budyšinje a wot 1862 do 1868 přewjedźe serbske ewangelske kemše w Drježdźanach.

Mjeń bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Washington (stat)

**Washington** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerozapadźe kraja při brjohach Ćicheho oceana. Ma něhdźe 7,2 milionaj wobydlerjow na 185.000 km² a ma tuž 39 wobydlerjow na km². Stolica je Olympia ze 46.000 wobydlerjemi, najwjetše město a kulturne kaž tež hospodarske srjedźišćo pak Seattle z nimale 700.000 wobydlerjemi. Někak połojca wobydlerstwa bydli we wokolinje tutoho města. Mjeno „Washington“ pochadźa wot prěnjeho US-ameriskeho prezidenta George Washington.

Stat mjezuje z kanadiskej prowincu British Columbia na sewjeru, z Idahom na wuchodźe a z Oregonom na juhu. Na zapadźe twori pacifiski pobrjóh přirodnu hranicu. Najwyša hora Washingtona je *Mount Rainier* (4392 m), kiž je zdobom najwyši wjeršk Kaskadiskeho rjećaza. Najwjetša rěka je Columbia River při južnej hranicy z Oregonom. We Washingtonje su někotre aktiwne wulkany kaž na přikład Mount St. Helens, kiž wubuchny dotal posledni raz w lěće 1980.

 přiwza so dnja 11. nowembra 1889 jako 42. stat do unije a ma přimjeno *Evergreen State* („přecozeleny stat“). Hižo wot 1846 bě w US-ameriskim wobsydstwje.

Něhdźe 18 % wobydlerstwa je němskeho pochada, 11 % irskeho a 10 % maja jendźelskich prjedownikow. 12 % wobydlerjow su Hispanics.


Space_Needle002.jpg|Napohlad města Seattle z horu *Mount Rainier* w pozadku
WACapitolLegislativeBldg.jpg|Kapitol w stolicy zwjazkoweho stata
Palouse hills northeast of Walla Walla.jpg|Prerija we juhowuchodnym dźělu
Cedar Creek Abbey Island Ruby Beach.jpg|Při pacifiskim pobrjoze


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bill Clinton

**William Jefferson „Bill“ Clinton** (* 19. awgusta 1946 w Hope, Arkansas jako *William Jefferson Blythe III.*) je bywši US-ameriski politikar Demokratiskeje strony a prawiznik, kotryž bě wot 1993 do 2001 jako naslědnik Georgea H. W. Busha 42. prezident Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1982 do 1992 guwerner zwjazkoweho stata Arkansas.

Wot lěta 1975 je woženjeny z Hillary, rodźenej Rodham, kiž zahaji po kóncu Billoweho prezidentstwa swójsku politisku karjeru. Hromadźe mataj dźowku Chelsea (* 1980).

## Wotkaz
George H. W. Bush

**George Herbert Walker Bush** (* 12. junija 1924 w Miltonje, Massachusetts; † 30. nowembra 2018 w Houstonje) bě US-ameriski politikar Republikanskeje strony, kotryž bě wot 1989 do 1993 jako naslědnik Ronalda Reagana z 41. prezidentom Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1981 do 1989 skutkował jako ameriski wiceprezident pod Reaganom. W prezidentowych wólbach lěta 1992 podleža demokratiskemu kandidatej Billej Clintonej.

Wón bě nan 43. prezidenta Georgea W. Busha a něhdyšeho guwernera Floridy, Jeba Busha.

## Wotkaz
George Bush

**George Bush** je mjeno dweju něhdyšeju prezidentow Zjednoćenych statow:

* George H. W. Bush (* 1924), 41. prezident wot 1989 do 1993
* George W. Bush (* 1946), 43. prezident wot 2001 do 2009
Jimmy Carter

**James Earl „Jimmy“ Carter Jr.** (* 1. oktobra 1924 w Plainsu, Georgia; † 29. decembra 2024 runje tam) bě US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1977 do 1981 jako naslědnik Geralda Forda 39. prezident Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1971 do 1975 z guwernerom zwjazkoweho stata Georgia. W prezidentowych wólbach lěta 1980 podleža republikanskemu kandidatej Georgej Bushej.

W lěće 2002 dósta za swoje skutkowanja za čłowjeske prawa a mjezynarodne posrědkowanje z organizaciju *Carter Center* Nobelowe myto za měr.

## Wotkaz
Gerald Ford

**Gerald Rudolph Ford, Jr.** (* 14. julija 1913 w Omaha, Nebraska jako *Leslie Lynch King, Jr.* [po adopciji přemjenowany]; † 26. decembra 2006 w Rancho Mirage, Kaliforniska) bě US-ameriski politikar Republikanskeje strony, kotryž bě wot 1974 do 1977 jako naslědnik wotstupjeneho Richarda Nixona 38. prezident Zjednoćenych statow. Do toho běše hižo wot 10. oktobra 1973 z wiceprezidentom pod Nixonom. W prezidentowych wólbach lěta 1976 podleža demokratiskemu kandidatej Jimmyjej Carterej.

Ford bě hižo wot lěta 1965 frakciski předsyda Republikanskeje strony w Domje reprezentantow, kotremuž přisłušeše wot 1949 do 1973.

## Wotkaz
Clinton

**Clinton** je jendźelske swójbne mjeno slědowacych wosobinow:

* Bill Clinton (* 1946) – US-ameriski politikar, 42. prezident Zjednoćenych statow
* George Clinton (1739–1812) – US-ameriski politikar, wiceprezident
* George Clinton (* 1941) – US-ameriski hudźbnik
* Hillary Clinton (* 1947) – US-ameriska politikarka, wonkowna ministerka
Donald Trump

**Donald John Trump** (* 14. junija 1946 w New York City) je US-ameriski imobilijowy předewzaćel a politikar Republikanskeje strony. Wot 20. januara 2025 je jako naslědnik demokrata Joewa Bidena druhi raz z prezidentom Zjednoćenych statow. Jeho prěnja doba w zastojnstwje traješe wot 2017 do 2021. We wólbach dnja 3. nowembra 2020 podleži něhdyšemu wiceprezidentej Bidenej ze 46,8 % wotedatych hłosow (Biden: 51,3 %). We wólbach 2024, při kotrychž bě zaso republikanski kandidat, móžeše so přećiwo demokratce Kamali Harris přesadźić.

Trump bě wot 1971 do 2017 jednaćel (CEO) měšaneho koncerna *Trump Organization*. 

Wón ma šotiske a němske korjenje. Je woženjeny z něhdyšim słowjenskim modelom Melania Trump, rodź. Knavs a ma cyłkownje pjeć dźěći wot třoch žonow.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Hillary Clinton

**Hillary Diane Rodham Clinton** (; * 26. oktobra 1947 w Chicago, Illinois jako *Hillary Diane Rodham*) je US-ameriska politikarka Demokratiskeje strony a bě jeje kandidatka přećiwo Donaldej Trumpej w prezidentowych wólbach nowembra 2016.

Wona je mandźelska bywšeho prezidenta Billa Clintona, z kotrymž je z lěta 1975 zmandźelena, a bě tuž wot 1993 do 2001 first lady Zjednoćenych statow. Wot 2001 do 2009 zastupowaše zwjazkowy stat New York w ameriskim senaće. Pod prezidentom Barackom Obamu, přećiwo komuž kandidowaše w předwólbach demokratow 2008, bě wona wot 2009 do 2013 wonkowna ministerka.

## Wotkaz
Lyndon B. Johnson

**Lyndon Baines Johnson** (* 27. awgusta 1908 w Stonewallu, Texas; † 22. januara 1973 runje tam) bě US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1963 do 1969 jako naslědnik Johna F. Kennedyja 36. prezident Zjednoćenych statow. Dotal bě wón hižo wot 1960 z wiceprezidentom pod Kennedyjom był a přewza jeho zastojnstwo po zamordowanju prezidenta dnja 22. nowembra 1963 w Dallasu.

Johnson bě wot 1937 do 1949 zastupjer Texasa w Domje reprezentantow a wot 1949 do 1961 čłon senata, hdźež skutkowaše wot 1953 jako předsyda demokratiskeje frakcije. Při prezidentowych wólbach lěta 1964 docpě wón z 61,1 procentom přećiwo Barryjej Goldwaterej dotal najwyše dobyće w stawiznach Zjednoćenych statow.

## Wotkazaj

* Krótkobiografija na webstronje Běłeho domu
Sixto Durán Ballén

**Sixto Alfonso Durán-Ballén Cordovez** (* 14. julija 1921 w Bostonje, Zjednoćene staty; † 15. nowembra 2016 w Quito, Ekwador) bě ekwadorski socialistiski politikar a wot 10. awgusta 1992 hač do 10. awgusta 1996 z prezidentom južnoameriskeho kraja.

## Wotkazaj

* Biographia (španisce)
Bělsko

**Bělsko** ( *Bad Belzig*, do 2010 jenož *Belzig*) je městačko w braniborskim wokrjesu Podstupim-Srjedźna marka a sydło jeho krajnoradneho zarjada. Nadeńdźe so w přirodnym parku Wysoki Fleming něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Podstupima a 80 kilometrow zdalene wot Berlina.

Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 997, štož je za wuchodne kónčiny dźensnišeje Němskeje jara zahe. Wot 13. lětstotka słušeše Bělsko k Sakskemu wojewódstwu. W Třicećilětnej wójnje so město w lěće 1636 nimale dospołnje zniči.

## Žórło


## Wotkaz
Demokratiska strona (Zjednoćene staty Ameriki)

**Demokratiska strona** ( *Democratic Party*) je jedna z dweju wulkeju politiskeju stronow w Zjednoćenych statach Ameriki a hłowna konkurentka Republikanskeje strony. Wona bu załožena w lěće 1828.

Posledni demokratiski prezident Zjednoćenych statow Ameriki bě Barack Obama. Joe Biden, wot 2009 do 2017 demokratiski wiceprezident pod prezidentom Barackom Obamu, je wot 20. januara 2021 46. prezident Zjednoćenych statow.

## Wotkazaj

* Oficialna webstrona
Susann Šenkec

**Susann Šenkec** ( *Susann Schenk*; * 1976 w Drježdźanach) bě wot 2016 do 2023 předsydka załožboweje rady Załožby za serbski lud. Wot 2008 do 2018 dźěłaše za Federalistisku unij europskich narodnych mjeńšin (FUEN) ze sydłom we Flensburgu, naposledk jako jeje generalna sekretarka.

Wona je so w Drježdźanach narodźiła a w Budyšinje a Měrkowje narostła. Po maturje na Serbskim gymnaziju studowaše w Lipsku a Drježdźanach. Wotzamkny swój studij jako diplomowa komunikaciska hospodarka při Berlinskej Uniwersiće wuměłstwow (UdK). 

Pod jeje nawodnistwom wotewrě FUEN w lěće 2014 kontor Domu mjeńšinow we Flensburgu a europski běrow w Brüsselu kaž tež zastupnistwo FUEN a dźěłoweje skupiny němskich mjeńšin w Berlinje. Šenkec bě wot 2015 čłonka załožboweje rady a bu dnja 22. nowembra 2016 jako naslědnica Jana Budarja za předsydku wolena. Na posedźenju dnja 7. meje 2019 bu w tutym zastojnstwje wobkrućena. Z jeje naslědnikom sta so 2023 Marko Kowar.

Susann Šenkec ma štyri dźěći a bydli w Oxlundźe w Schleswigsko-Holsteinskej.
Dallas

**Dallas** je wulkoměsto na juhu Zjednoćenych statow w zwjazkowym staće Texas. Z něhdźe 1,3 milionami wobydlerjow w měsće samym a wjace hač šěsć milionami w metropolowym rumje jedna so wo třeće najwjetše město Texasa a dźewjate najwjetše w Zjednoćenych statach.

Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a wuwiwaše so dla strategiskeho połoženja při wjacorych železniskich čarach k srjedźišću texaskeje wolijoweje a bałmoweje industrije. Ma wot lěta 1856 měšćanske prawa.

W Dallasu bu dnja 22. nowembra 1963 US-ameriski prezident John F. Kennedy zamordowany.

## Wotkaz
Jüri Ratas

**Jüri Ratas** (* 2. julija 1978 w Tallinnje) je estiski politikar. Wón je wot 5. nowembra 2016 předsyda Centrumoweje strony *(Eesti Keskerakond)* a bě wot 23. nowembra 2016 hač do 25. januara 2021 ministerski prezident baltiskeho kraja.

Wón je syn estiskeho profesora biologije a wobswětoweho aktiwista Reina Ratasa, kiž bě wot 1992 do 1999 statny sekretar w estiskim wobswětowym ministerstwje. Po maturje  studowaše Jüri Ratas hač do lěta 2002 při hospodarskowědomostnej fakulće Tallinnskeje techniskeje uniwersity. 2005 zakónči přidatny bachelorski studij prawnistwa w Tartu.

Wón je wot lěta 2000 z čłonom Centrumoweje strony a bě wot apryla 2003 zastupowacy měšćanosta stolicy Tallinn. W nowembrje 2005 bu sam za noweho měšćanostu woleny a zastawaše tute zastojnstwo hač do lěta 2007, jako bu woleny do estiskeho parlamenta.

Jüri Ratas je woženjeny a ma tři dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Saulius Skvernelis

**Saulius Skvernelis** (* 23. julija 1970 w Kaunasu) je litawski zarjadniski jurist a politikar. Wón bě wot nowembra 2016 hač do nowembra 2020 z ministerskim prezidentom Litawskeje a do toho nutřkowny minister (2014–16) a generalny policajski komisar baltiskeho kraja.

Skvernelis studowaše najprjedy wozydłowu techniku při Techniskej uniwersiće we Vilniusu a absolwowaše přidatnje 2005 master zarjadniskeho prawa. Wot 2008 do 2011 bě zastupowacy generalny policajski komisar Litawskeje. Wot nowembra 2014 do apryla 2016 bě nutřkowny minister w kabineće Algirdasa Butkevičiusa. Při parlamentnych wólbach w oktobrje 2016 bě z načolnym kandidatom strony LVŽS (Zwjazk ratarjow a zelenych), kiž njewočakowano zdoby 22,5 % hłosow. Dnja 22. nowembra bu wot 90 z cyłkownje 127 zapósłancow wuzwoleny za noweho ministerskeho prezidenta. Nastupi swoje zastojnstwo dnja 13. decembra samsneho lěta.

## Wotkaz
New Mexico

**** (,  *Nuevo México*, navajo *Yootó Hahoodzo*) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhozapadźe kraja při mexiskej hranicy. Ma něhdźe 2,1 milionu wobydlerjow na 315.000 km² a je tuž jara rědko wobsydleny (6,6 wob./km²) a po přestrjeni pjaty najwjetši stat, trochu wjetši hač Pólska. Stolica je Santa Fe ze 70.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Albuquerque z wjace hač 560.000 wobydlerjemi.

Stat mjezuje z Coloradom na sewjeru, z Oklahomu na sewjerozapadźe, z Texasom na wuchodźe a juhu, z Mexikom na juhozapadźe a z Arizonu na zapadźe. Teritorij wobsteji hłownje z pusćiny na wysokoruninje kaž tež z wysokich hórskich rjećazow. Najwyša hora zwjazkoweho stata je *Wheeler Peak* (4011 m), kiž nadeńdźe so w južnych wuběžkach Rocky Mountains. Přez New Mexico běži Rio Grande, najwažniša rěka w tutym regionje.

 přiwza so dnja 6. januara 1912 jako 47. stat do unije a ma přimjeno *Land of Enchantment* („Kraj zakuzłanja“). Do toho słušeše wot 1821 do 1848 k Mexiku.

Něhdźe 70 % wobydlerstwa ma jendźelšćinu jako maćeršćinu, 28,4 % španišćinu a 3,5 % domoródnu rěč navajo. New Mexico je stat z najwyšim podźělom latinoameriskeho wobydlerstwa (42 %) a druhim najwyšim podźělom Indianow (9,5 %).


New Mexico Luftbild.jpg|Krajina w New Mexico
Wheeler Pk from Valle Vidal.jpg|*Wheeler Peak* (4011 m), najwyši wjeršk stata
Rio_Grande_Gorge_Bridge.jpg|Móst přez wudrjeńcu rěki Rio Grande
Shiprock.snodgrass3.jpg|*Shiprock*
Santa_Fe_San_miguel_chapel.jpg|Kapałka San Miguel w Santa Fe, najstarša cyrkej Zjednoćenych statow


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Pusćina

Jako **pusćina** woznamjenja so forma krajiny, w kotrejž njeje nimale žana wegetacija. Po powšitkownej definiciji pokrywa wegetacija w pusćinach mjenje hač 5 % powjercha. Přičina za tworjenje pusćiny je pak pobrachowaca ćopłota *(lodowe pusćiny, zymowe pusćiny)* pak njedostatk wody *(suche pusćiny, horcotowe pusćiny)* abo tež desertifikacija přez čłowjeski wliw.

Najwjetša pusćina je lodowa pusćina Antarktiki, druha najwjetša Sahara w Africe.

Typiske stejišćo za sydlišća w pusćinje su oazy.

## Wotkaz