open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smječkecy

**Smječkecy** (prjedy tež *Směčkecy*;  *Schmeckwitz*) su hornjołužiska wjes  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1973 k Worklečanskej gmejnje.

## Geografija

Smječkecy leža sydom kilometrow wuchodnje Kamjenca při zapadnej kromje łučiny Klóšterskeje wody w serbskich Horjanach. Sewjernje wsy rozpřestrěwa so wulki Łuhowski lěs hač do Róžanta a Pěskec. Susodne wsy su Worklecy na wuchodźe, Wudwor na juhowuchodźe a Wěteńca na juhozapadźe.

Sydlerskostawizniske jadro Smječkec je nawsowc z wjesnym hatom. Wuchodnje toho namaka so cyrkwina hórka z ewangelskej cyrkwičku. K Smječkecam słušeja nimo toho wjesne dźěle Łuh *(Sommerluga)*, Janska kupjel *(Johannisbad)* a Marijina kupjel *(Bad Marienborn)*.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Smječkecach: Mroki, Delank, Dźěłošća, Družčiny, Pola lěsow, Wyše wsy, Wjele horow, Pola Wěteńcy, Za sadlišćom, Za zahrodu, Na wumjeńku, Pola lěsa, Pola Wudworja, W hrabinach, Na Hermanec.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Zmetechwicz* sta so w lěće 1280. Dalše formy mjena běchu mjez druhim *Smeckewitz* (1419), *Schmettwitz* (1529) a *Schmetzwitz* (1547). Dźensniše mjeno nałoži so wot lěta 1732. Ležownostne knjejstwo měještej w 16. a 17. lětstotkomaj Worklečanske ryćerkubło a Klóšter Marijina hwězda. We 18. lětstotku bě potom podźěl wsy we wobsydstwje Budyskeho tachantstwa]].

W lěće 1817 zarjadowa so po iniciatiwje Johanna Gottfrieda Bönischa sewjerowuchodnje wsy syrikowa kupjel *Marienborn*. Spočatk 20. lětstotka planowaše sakske knježerstwo podlěšowanje Sakskeje sewjerowuchodneje železnicy (Lubij–Radwor) hač do Kamjenca. Po tutych planach mějachu Smječkecy samo swójske dwórnišćo dóstać. Dla spjećowanja ludnosće, wosebje ratarjow, spušći so planowana čara po wójnje.

Po wójnje bě Marijina kupjel ze sanatorijom za bywšich němskich wójnskich jatych, w kotrymž skutkowaše wot 1922 do 1929 mjez druhimi šwedska filantropowka Elsa Brändström.

Hač do lěta 1973 běchu Smječkecy samostatna gmejna.

## Wobydlerstwo

W lěće 1884 mějachu Smječkecy po Mukowej statistice 209 wobydlerjow, mjez nimi 203 Serbow (97 %). Po załoženju kupjelow a wosebje po Druhej swětowej wójnje přićahny wjele němskorěčnych, tak zo zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 63 %.

Ličba wobydlerjow přez 19. a prěnju połojcu 20. lětstotka lědma stupaše, a to wot 154 w lěće 1834 na 168 w lěće 1939. Dla přićehnjenja němskorěčnych ćěkancow ležeše po druhej swětowej wójnje krótkodobnje nad 300. Dźensa su Smječkecy druhi najwjetši dźěl Worklečanskeje gmejny.

Wěriwi su přewažnje katolscy Serbja, kiž přisłušeja Chróšćanskej wosadźe. W lětomaj 1900/01 natwari so pod nawodom Drježdźanskeho architekta Woldemara Kandlera ewangelska cyrkej, kiž měješe kupjelowym hosćom a ewangelskej diasporje w hewak katolskej kónčinje jako Boži dom słužić.

### Wosobiny
* Marja Krawcec (1948–2014) – awtorka, režiserka a basnica
* Lejna Theurigowa (* 1944) – inženjerka, předsydka załožboweje rady

## Pomniki
*Hlej: [[Lisćina kulturnych pomnikow we Worklecach#Smječkecy|Lisćinu kulturnych pomnikow w Smječkecach]]*

## Žórła
* 


## Wotkazaj

*
Měrkow

**Měrkow** ( *Merka*) je hornjołužiska wjeska  we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 k Radworskej gmejnje.

## Geografija
Wjeska leži sydom kilometrow sewjernje Budyšina při sewjernej kromje hornjołužiskich honow. Susodne wjeski su Kamjenej w sewjeru, Mała Dubrawa we wuchodźe a Lutobč w juhu.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Merkhe* abo *Merko* sta so w lěće 1524. Dalše zapisane formy wjesneho mjena běchu *Mergkaw* (1658), *Mörckau* (1732) a *Mercka* (1768/91). Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Małsečanske ryćerkubło.

Hižo w 17. lětstotku wobsteješe w Měrkowje cyhelnja. W lěće 1842 namakachu blisko wjeski łožišća brunicy njehłuboko pod zemju a započachu je wot 1844 z małkich jamow wudobywać. Pod brunicowymi worštami wotkrychu nimo toho tež woršty běłeje hliny, kiž wužiwachu za Margarěćinu hětu w susodnej Wulkej Dubrawje. Tež z jamy jako pódlanski produkt wudobywany pěsk hodźeše so wot lěta 1906 přez nowonatwarjenu železnisku čaru Lubij–Radwor rozposyłać.

Hač do lěta 1936 bě Měrkow samostatna krajna gmejna, potom zagmejnowa so najprjedy do Lutobča a 1994 do Radworja.

## Wobydlerstwo

W lěće 1884 měješe Měrkow po Mukowej statistice 146 wobydlerjow, mjez nimi 137 Serbow (94&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Lutobčanskej gmejnje serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 67,4&nbsp;%. Ličba wobydlerjow stupaše wot 1834 (110) do 1925 (162) wo połojcu. W druhej połojcy 20. lětstotka, wosebje po přewróće, woteběraše zaso.

Katolscy Měrkowčenjo přisłušeja Radworskej a protestanća z lěta 1899 Chwačanskej wosadźe.

### Wosobiny

* Achim Brankačk (1926–2013) – wučer, chórowy nawoda a awtor
* Bjarnat Cyž (* 1951) – jednaćel Domowiny
* Hana Delanowa (1913–47) – ludowa spěwarka, antifašistka
* Marja Michałkowa rodź. Cyžec (* 1949) – politikarka CDU, zapósłanča zwjazkoweho sejma

## Hospodarstwo a infrastruktura
Měrkow měješe wot 1906 swójske zastanišćo při železniskej čarje Radwor–Lubij, kotrež bě pak po susodnym gmejnskim sydle Lutobču pomjenowane. Čara wužiwaše so zwjetša wot industrijnych zawodow regiona, hač do nazymy 1972 jězdźachu pak tež wosobowe ćahi. Hač do zawrjenja w lěće 1998 wužiwachu čaru dale za tworowy wobchad, mjeztym su kolije wottwarjene.

Dźensa běži statna dróha 106 (Mały Wjelkow–Minakał) přez Měrkow. Najbliši wujězd awtodróhi 4 *Budyšin-zapad* je sydom kilometrow zdaleny.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj

*
Wěteńca

**Wěteńca** ( *Dürrwicknitz*) je hornjołužiska wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1974 k Njebjelčanskej gmejnje. Jedna so wo po wobydlerstwje najmjeńši gmejnski dźěl Njebjelčic.

## Geografija
Wěteńca leži něhdźe sydom kilometrow juhowuchodnje Kamjenca w serbskich Horjanach nad dolinu rěčki Jawory. Susodne wsy su Smječkecy na sewjerowuchodźe, Wudwor na wuchodźe, Pančicy na juhu, Miłoćicy na juhozapadźe a Serbske Pazlicy na sewjerozapadźe. Typiske za wjesny napohlad su třistronske dwory z wulkimi wrotami.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena we Wěteńcy: We wińcach, Pola Smječkec, Šćěpjenc, Zahony, Połdnja, Kudźołki, Lěski, Pola Miłoćic, Pola Serbskich Pazlic, Za hórkami.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Witeniz* sta so hižo w lěće 1225. Přez Wěteńcu wjedźeše tehdy wažna wikowanska dróha Via regia. Ležownostne knjejstwo měješe nanajpozdźišo wot lěta 1600 klóšter Marijina hwězda. W třicećilětnej wójnje šwedske jednotki wjesku nadpadnychu a ju wurubichu.

1759 naspomni so wjeska jako *Wiednitz* a dósta k lěpšemu rozeznawanju wot sewjerozapadnje Kamjenca ležaceje Wětnicy (němsce tež *Wiednitz*) předwěšk *Dürr-*. Tónle dodatk wobchowa so tež při přemjenowanju do *Wicknitz*. 

1886 zniči woheń wulki dźěl Wěteńcy, kotruž pak po tym zaso natwarichu.

Hač do lěta 1957 bě Wěteńca samostatna krajna gmejna, potom zagmejnowa so do Miłoćic a 1974 do Njebjelčic.

### Pomniki
Wuchodnje wjeski, při křižowanišća pućow do Wudworja a Pančic, steji modlerski stołp z lěta 1789, kiž bu 1862 wobnowjeny.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach#Wěteńca|Lisćinu kulturnych pomnikow we Wěteńcy]]*

## Wobydlerstwo

W lěće 1884 měješe Wěteńca po Mukowej statistice 74 wobydlerjow, mjez nimi 73 Serbow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 90,3 %. Hač do dźensnišeho maja nimale wšitcy wobydlerjo serbšćinu jako maćeršćinu.

1925 bě 78 wot cyłkownje 79 wobydlerjow katolskeje konfesije. Kaž susodni Miłočenjo přisłušeja Wěteńčanscy katolikojo ze starodawna Chróšćanskej wosadźe.

W poslednich 65 lětach spada ličba wobydlerstwa wot 86 (1950) na 50 (2014).

## Wosobiny
* Gerat Libš (1935–2012) – basnik; we Wěteńcy so narodźił

## Žórła


## Wotkaz
Łobez

**Łobez** ( *Labes*) je město w sewjerozapadnej Pólskej, kotrež słuša do zapadopomorskeho wojewódstwa. Město je zarjadniske sydło powiata (wokrjesa) ze samsnym mjenom.

Město měješe w lěće 2015 10.409 wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z 13. lětstotka.
## Wobydlerstwo

ImageSize = width:440 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953
  bar:2014 from:0 till:10440
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  bar:2014 at: 10440 text:10,4 shift:(0)
  
 
## Wobrazy

File:Lobez kosciol kz.jpg|
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|


## Žórła


## Wotkazy

* Łobez nocą You Tube
* BIP Łobez
Němcy (wjes)

**Němcy** ( *Dörgenhausen*) su hornjołužiska wjes  na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1998 k Wojerecam.

## Geografija
Němcy leža na južnej kromje Wojerec a na sewjernych mjezach serbskich Delan we łučinje Čorneho Halštrowa. Susodne wsy su Wulka Nydej na sewjerowuchodźe, Kulowc a Nowa Wjes na juhu kaž tež Brětnja-Michałki na zapadźe. Juhozapadnje Němcow so Dubrjenske bahno wupřestrěwa.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dvringenhvsen* sta so w lěće 1264. Mjeno poćahuje so na němskorěčnych sydlerjow z Durinskeje, kotřiž so tule zasydlachu. Z toho wotwodźuje so tež serbske městnostne mjeno. Ležownostne knjejstwo měješe znajmjeńša wot 16. lětstotka klóšter Marijina hwězda, čehoždla w Němcach žane ryćerkubło njeje.

Wot lěta 1908 mějachu Němcy zastanišćo při starym běhu železniskeje čary Budyšin–Wojerecy. Po wotewrjenju noweje čary přez Hórnikecy bu wosobowy wobchad na starej w lěće 1968 zastajeny a čara 1973 zawrjena.

Hač do 1. julija 1998 běchu Němcy samostatna gmejna.

## Wobydlerstwo

Ličba wobydlerjow so wot 1825 do 1939 wjace hač podwoji (wot 239 na 557). Dla přićehnjenja přesydlencow z němskich wuchodnych teritorijow po Druhej swětowej wójnje přiběraše ličba Němčanow hač do lěta 1950 dale na wjace hač 600. W 1990tych a 2000tych lětach wuwichu so Němcy k atraktiwnemu předměstu Wojerec a maja dźensa nimale 700 wobydlerjow.

### Rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 307 wobydlerjow, mjez nimi 288 Serbow (94 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Němčanskej gmejnje serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 47,9 %.

### Nabožina
Katolscy Němčenjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Kulowskej wosadźe. Ewangelscy wěriwi słušeja k Wojerowskej Janowej wosadźe.

W lěće 1873 natwarichu na kromje wsy małku kapałku, kotraž bu 1958 zwottorhana. Hižo 1952 do 1954 běchu nowu kapałku twarili, kotraž bě 1983–86 a znowa 2017 wobnowjena. Wona je Chrystej Kralej poswjećena.

### Wosobiny
* Jakub Čórlich (1900–1989) – ratar, župan Wojerowskeje župy (1947–51)
* Jakub Lulak (1897–1980) – muler, Domowinski prócowar

## Zajimawostki
* Kapałka při Halštrowje z pózdnjogotiskim wołtarjom
* wulka ličba tykowanych chěžow

## Žórła


## Wotkazaj

*
Němcy

**Němcy** ma slědowacaj woznamaj:

* germanski lud w Europje, statny lud Němskeje – hlej Němcy (lud)
* k Wojerecam słušaca wjes w serbskich Delanach – hlej Němcy (wjes)
Bluń

**Bluń** ( *Bluno*, 1938–45 *Blunau*) je srjedźołužiska wjes  w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola.

## Geografija
Holanska wjes Bluń leži w lědma hórkatej nižinje w samym sewjeru Hornjeje Łužicy, wšak wotpowěduje sewjerna mjeza wjesnych honow zdobom hranicy k Delnjej Łužicy a Braniborskej. Łužiska wuhroda, přirodna hranica mjez Łužicomaj, běži sewjernje wsy w zapado-wuchodnym směrje. W južnej połojcy Blunjanskeho teritorija, w 20. lětstotka za brunicowu jamu *Sprjewiny doł* wotbagrowanej, so dźensa wulkej jězoraj namakataj, a to Južny Blunjanski jězor na zapadźe a Zabrodski jězor na wuchodźe. Bjezposrědnje za braniborskej hranicu započina so wudobywanišćo jamy Wjelcej-juh.

Susodne wsy su Zabrod na wuchodźe, Bjezdowy za Blunjanskim jězorom na juhozapadźe a Prožym na braniborskej stronje na sewjerozapadźe. Něhdy tři kilometry sewjernje Blunja ležaca industrijowa gmejna Gozdź bu w lěće 2006 w zwisku z rozšěrjenjom jamy Wjelcej-juh rozpušćena.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1401 jako *Blunde*. Prěnjotnje steješe drje na druhim městnje, na čož pokaza stare ležownostne mjeno *Stara Wjas* při zahonskej hranicy mjez Blunjom a Zabrodom.

W lěće 1989 wottorhachu jednotliwy statok z třomi wobydlerjemi dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Sprjewiny doł.

Hač do lěta 1995 běše Bluń samostatna gmejna, potom zjednoći so z Ptačecami, Lejnom, Bjezdowami, Narćom, Nowej Łuku, Zabrodom a Židźinom do noweje wulkogmejny Halštrowska hola.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice měješe Bluń we 1880tych lětach 488 wobydlerjow, mjez nimi 481 Serbow (99 %) a jenož sydmjo Němcy. W cyłej wosadźe chodźachu tehdy 1241 wosadnych k serbskej a jenož 31 k němskej spowědźi. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 71,3 %.

Hač do lěta 1670 chodźachu Blunjenjo do Wojerowskeje cyrkwje. Po twarje Blunjanskeho Božeho domu słušeše tutón jako filiala dale k Wojerowskej ewangelskej wosadźe. Dźensa wobsteji samostatna Blunjanska wosada, ke kotrejž słušatej tež susodnej wjesce Zabrod a Bjezdowy.

W lěće 1956 nošeše wot cyłkownje 314 Blunjanskich žonow hišće 132 serbsku narodnu drastu po Wojerowskim wašnju. Z nich bě 13 niže 24 lět, najmłódša nošerka měješe 20 lět.

## Infrastruktura
Přez Bluń wjedźe wot časa swojeho zapołoženja dla pokročowaceje brunicoweje jamy zwjazkowa dróha 156 (Rań–Běła Woda). Wjesne dróhi do susodnych Bjezdowow, Židźinoho a na Hory kaž tež železniska čara z Wojerec do Nowych Wikow su so runje tak přez brunicowe jamy zhubili.

## Wosobiny
* Bohusław Awgust Ból (1770–1843), superintendent, spěchowar wjesneho šulstwa; rodźeny w Blunju
* Helmut Kurjo (1935–2023), ludowy wuměłc a braška

## Žórła
* Lotar Balko: *Bluń – serbska wjes při Łužiskim hraničnym nasypje.* W Rozhledźe 11/1995 [45], str. 402–407


## Wotkazy

* 
* Dohlad do Blunjanskeje serbšćiny
Ptačecy

**Ptačecy** ( *Tätzschwitz*, 1937–46 *Vogelhain*) su srjedźołužiska wjes  w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola.

## Geografija

Wjes namaka so w samym sewjeru Hornjeje Łužicy, dźewjeć kilometrow juhowuchodnje Złeho Komorowa a jědnaće kilometrow sewjerozapadnje Wojerec mjez něhdyšimaj brunicowymaj jamomaj a dźensnišimaj jězoromaj. Zrunany Čorny Halštrow běži při sewjernej kromje Ptačec do zapadneho směra. Wjesne hona maja za łužisku holu typisku poměrnje wulku přestrjeń wot 10,67 km².

Susodne wsy su Lejno na sewjerowuchodźe, Lubuš na juhowuchodźe a Košyna, kiž hižo k Braniborskej słuša, na zapadźe. Sewjernje Ptačec namaka so Lejnjanski jězor.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1401 jako *Taczewicz*. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo.

Za čas nacionalsocializma přemjenowachu Ptačecy wot *Tätzschwitz* do  *Vogelhain*, zo bychu serbski pochad wjesneho mjena zatajeli. 

W lětomaj 1953/54 dóńdźe k dewastaciji Ptačanskeho wudwora *Běłošća* dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Lubuš. Hač do lěta 1995 běchu Ptačecy samostatna gmejna, potom zjednoćichu so z Blunjom, Lejnom, Bjezdowami, Narćom, Nowej Łuku, Zabrodom a Židźinom do noweje wulkogmejny Halštrowska hola.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Ptačecy we 1880tych lětach 432 bjez wuwzaća serbskich wobydlerjow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,3 %.

Ptačanska cyrkej bě do reformacije samostatna wosadna cyrkej. Wot 1540 do 1926 bě z filialu Čorneho Chołmca a wot toho časa słuša k Lejnjanskej wosadźe w ewangelskej krajnej cyrkwi „Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica“.

W lěće 1956 nošeše wot cyłkownje 345 Ptačanskich žonow hišće 111 serbsku narodnu drastu po Wojerowskim wašnju. Z nich bě jenož jedna nošerka niže 24 lět.

## Žórła
* Martina Pečikowa: *Ptačecy – wjes na kromje jamow.* W Rozhledźe 6/1995 [lětnik 45], str. 216–218


## Wotkazaj

*
Kral (mjeno)

**Kral** je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Franc Kral (1886–1915), wučer, prócowar towarstwoweho žiwjenja, sobuzałožer Domowiny
* Jakub Kral (1828–1911), wučer, domiznowědnik, ludowy spisowaćel
* Jan Kral (1853–1906), prawiznik, w młodych lětach basnik a přełožowar, spěchowar serbskeho dźiwadła
* Jurij Kral (1864–1945), farar, słownikar, gramatikar
* Měrćin Kral (1872–1950), wučer, stawiznar a rěčewědnik
* Michał Awgust Kral (1836–1905), wučer, spisowaćel, ilustrator
* Mikławš Kral (1791–1812), ludowy herc

Němskej warianće mjena stej mjez druhim *Krahl* a *Grahl*.
Nowak

**Nowak** je serbske a pólske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Andreas Nowak (* 1975), sakski politikar (CDU)
* Andreas Nowak (* 1982), bubonar hudźbneje skupiny *Silbermond*
* Bjarnat Nowak (1925–2022), towaršnowědnik, 1. sekretar Domowiny
* Herbert Nowak (1916–2011), farar a literat
* Jakub Nowak (1821–75), farar a kulturny prócowar
* Jakub Nowak-Horjanski (1864–1938), farar, domiznowědnik, spisowaćel
* Jakub Nowak-Kaščanski (1864–1920), farar, powědančkar
* Jan Nowak (1745–1825), farar, słownikar
* Józef Nowak (1895–1978), farar, basnik, dramatikar, redaktor
* Jurij Nowak (1853–87), kapłan, redaktor, narodny prócowar
* Karlo Nowak (1873–1959), wučer, wuměłski moler a grafikar
* Měrćin Nowak-Njechorński (1900–90), moler, grafikar, publicist, spisowaćel

Němska forma mjena je zwjetša *Noack* abo *Neumann*.
Nowa Wjes/Sprjewja

**Nowa Wjes/Sprjewja** ( *Neudorf/Spree*) je hornjołužiska holanska wjes  w samym wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 2013 k Malešanskej gmejnje.

Na južnym spočatku Noweje Wsy steji papjercowa fabrika, tak mjenowany „Sprjewiny młyn“.

## Geografija
Nowa Wjes leži 17 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina wosrjedź hornjołužiskeje hole na prawym boku Sprjewje, kotraž ma we wokolinje wsy wjele starych promjenjow. Wjesne hona, na kotrychž leži tež wjesny dźěl Wotpočink, maja přestrjeń wot 6,89 km².

Susodnej wsy stej Połpica w juhu a Lěskej w sewjerozapadźe.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej hakle w lěće 1545 jako *Klein Neundorff* a słuša tuž k młódšim sydlišćam Budyskeho wokrjesa, na čož pokazuje tež wjesne mjeno. Hakle regulowanje Sprjewje zmóžni wobsydlenje tuteje prjedy chětro bahnojteje kónčiny. Spočatk 18. lětstotka bě Nowa Wjes we wobsydstwje Lichańskeho ryćerkubła.

Šula bu w lěće 1832 natwarjena. Wot lěta 1872 předźěła Nowowjesnjanski Sprjewiny młyn syćiznu za produkciju papjery.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Nowa Wjes a Wotpočink wostaštej pak sakskej. Hranica běžeše hač do lěta 1945 podłu Sprjewje sewjerozapadnje wsy.

W Nowowjesnjanskej šuli rěčeše so hač do 1930tych lět serbsce. Posledni serbski wučer woteńdźe w lěće 1935 a přistajeny bu Němc. Starši protestowachu z listami pola kultusoweho ministerstwa a žadachu sej serbskeho wučerja, njedóstachu pak ani wotmołwu.

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Nowa Wjes we 1880tych lětach 182 wobydlerjow, mjez nimi 172 Serbow (95 %) a 10 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37,3 %.

W lěće 1925 bě mjez nětko hižo 285 wobydlerjemi 273 ewangelskich a 10 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 17. lětstotka Klukšanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jan Dwórnik (1871–1928), sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka; rodźeny w Nowej Wsy
* Jan Awgust Pohonč (1841–1909), wučer, přistajeny, spisaćel; rodźeny w Nowej Wsy

## Žórła
* 
* 


## Wotkazaj

*
Němske Pazlicy

**Němske Pazlicy** ( *Deutschbaselitz*, 1937–46 *Großbaselitz*) su hornjołužiska wjes  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Kamjencej.

## Geografija

Wjes leži sewjerowuchodnje Kamjenskeho stareho města na prawym boku Jawory a njedaloko Čorneho Halštrowa wosrjedź rybjacych hatow. Wjesne hona maja přestrjeń wot 5,74 km².

Susodne wsy su Jitro (gmejna Wóslink) na sewjeru, Pěskecy na wuchodźe, Njebjelčicy na juhu a Jěžow na zapadźe. Za Halštrowom sewjerowuchodnje Němskich Pazlic so Kamjenske lětanišćo namaka.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1225 jako *Pazeliz*, při čimž dospołnje jasne njeje, wo kotre Pazlicy so jedna. Přidawk „němske“ jewi so hakle w registru klóštra Marijina hwězda, hdźež bě 1374/82 sydlišćo *Pazelicz Theothunico* zapisane.

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Němske Pazlicy we 1880tych lětach 310 wobydlerjow, mjez nimi 185 Serbow (60 %) a 125 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow, štož wotpowědowaše podźělej wot 0,6 %.

W lěće 1925 bě mjez 378 wobydlerjemi 358 ewangelskich a 18 katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka ke Kamjenskej wosadźe.

## Wosobiny
* Georg Baselitz (* 1938), moler a sochar; rodźeny w Němskich Pazlicach
* Wórša Mětowa (1898–1978), ratarka a ludowa basnjerka; rodźena w Němskich Pazlicach

## Žórła
* 
* 


## Wotkazaj

*
Lěskej

**Lěskej** ( *Lieske*) je hornjołužiska holanska wjes  w samym wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 2013 k Malešanskej gmejnje.

## Geografija

Wjeska leži 18 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina a tři kilometry južnje Bjerwałdskeho jězora w hornjołužiskej holi na lěwym boku Sprjewje. Zwjazkowa dróha 156 tule rěku přeprěkuje. Zapadnje Lěskeje namakaja so Komorowske rybjace haty. Wjesne hona maja přestrjeń wot 5,09 km² a su zwjetša zalěsnjene, na čož pokazuje tež wjesne mjeno.

Susodne wsy su lěsne sydlišćo Wotpočink we wuchodźe, Nowa Wjes w juhowuchodźe, Komorow (gmejna Wulka Dubrawa) w juhu a Manjow (gmejna Hamor) w sewjerozapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1360 jako *Lesyk, Lesk(e)*. W holi sewjernje wjeski su so pak wo wjele starše rownišća z bronzoweje doby namakali.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe wjeska kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hač do lěta 1945 njedaloko wot Lěskeje přez holu.

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Lěskej we 1880tych lětach 77 wobydlerjow, mjez nimi 66 Serbow (86&nbsp;%) a 11 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 60&nbsp;%.

W lěće 1925 bě mjez 92 wobydlerjemi 88 ewangelskich a štyri katolscy. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 17.&nbsp;lětstotka ke Klukšanskej wosadźe, byrnjež Klukšanska cyrkej nimale wósom kilometrow zdalena była.

Pola censusa lěta 2011 mějachu Lěšćenjo z 55,7 lětami najwyšu přerěznu starobu w Malešanskej gmejnje. Njebě žanoho wobydlerja młódšeho hač 18 lět.

## Žórła
* 


## Wotkazaj

*
Hory pola Wojerec

**Hory** ( *Bergen*) su srjedźołužiska wjes  na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Gmejnske zarjadnistwo ma tule swoje sydło.

## Geografija
Wjes leži tři kilometry sewjernje Wojerec na wuhorbjenju wosrjedź nižiny Čorneho Halštrowa sewjernje rěki. Wjesne hona maja přestrjeń wot 7,36 km².

Susodnej wsy stej Židźino na juhowuchodźe a Nowa Łuka na juhozapadźe.

## Stawizny
Wjes nasta najskerje jako wutwar Noweje Łuki a naspomni so prěni raz hakle w lěće 1744 jako *Bergen, auch Ober-Neuwiese genannt*. Ležownosće běchu hač do 19. lětstotka we wobsydstwje Wojerowskeho stawneho knjejstwa.

Hač do lěta 1938 běchu Hory samostatna gmejna, potom zagmejnowachu so do Noweje Łuki.

### Wobydlerstwo
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Hory we 1880tych lětach 285 wobydlerjow, mjez nimi 284 Serbow a jenož jedyn Němc.

W lěće 1955 nošachu hišće 113 žonow na Horach a w Nowej Łuce Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 48. Poslednjej drastynošerce, Hana Popowa a Awgusta Knothowa, zemrěštej 2005 resp. 2014.

## Žórła
* Birgit Patokec: *Wjes na hórce – Hory.* W Rozhledźe 5/1994 [44], str. 174–178


## Wotkazaj

*
Bergen

**Bergen** je městnostne mjeno slědowacych sydlišćow:

* wulkoměsta w Norwegskej, hlej Bergen (Norwegska)
* města na Rujanach, hlej Bergen (Rujany)
* wsy w gmejnje Halštrowska Hola pola Wojerec, hlej Hory pola Wojerec
Adolf Sommer

**Adolf Sommer** (tež *Žemr*,  *Gustav Adolph Sommer*; * 25. februara 1862 w Budyšinje, † 3. septembra 1909 runje tam) bě serbski wučer, spisowaćel a kulturny prócowar. Swoje twórby wozjewješe zdźěla pod pseudonymom *Hrodźišćan*.

## Žiwjenje
Adolf Sommer narodźi so 1862 jako syn mulerja w Budyšinje. Wón wopytowaše měšćansku šulu a přihotowaše so wot lěta 1876 na Krajnostawskim seminarje w Budyšinje na wučerstwo. Wot lěta 1881 skutkowaše jako pomocny wučer w Hućinje a powoła so 1884 do Budyšina na hólču a ratarsku šulu, na kotrejž hač do 1909 wuwučowaše. Wot lěta 1894 běše zdobom wučer serbšćiny na gymnaziju. W lěće 1909 Sommer na sćěhach zahorjeneje žiły w noze zemrě a bu 6. septembra 1909 na Tuchorju pochowany.

## Skutkowanje
Korla Awgust Fiedler zdoby Sommera za serbske kulturne skutkowanje. Wón dopisowaše do Serbskich Nowin a do časopisow Łužica a Pomhaj Bóh. Sommer přiswoješe sej rušćinu, připóznawaše so při sudnistwje jako tołmačer a přełožowaše wšelake twórby Lewa Nikolajewiča Tolstoja, Wladimira Korolenka a Aleksandra Sergejewiča Puškina do serbšćiny. Jan Arnošt Holan pohnu jeho so z nim 1898 na pućowanje do Ruskeje podać, wo čimž pozdźišo w reportaži we Łužicy rozprawješe. Sommer přełoži a připrawi wjacore wjesolohry za serbske dźiwadło (předewšěm za Budysku Bjesadu) a skutkowaše zdobom sam w nich sobu.

W Hućinje bu Sommer wot tamnišeho kantora Handrija Bajerja za pčołarstwo zahorjeny, załoži a skutkowaše we wšelakich pčólnych towarstwach sobu. Wón zawostaji fragmentaj, serbska pčólna kniha a historija serbskeho pčołarstwa, kotrež chcyše dopisawši je jako knize wudać.

Sommer běše wot lěta 1881 sobustaw Maćicy Serbskeje a zdobom jeje dołholětny wuběrkownik.

## Wuběr twórbow
* *Swjatowitowa swjatnica.* (po Ladislavje Stroupežnickým, premjera 1893)
* *Wón wšak njewě, što by chcył.* (premjera 1894)
* *Serbske Nowiny čisło 365.* (premjera 1896)
* *Moje lońše pućowanje k bratrowskim a cuzym narodam.* We: *Łužica*, Budyšin 1899.
* *Za Budyšinom na roli.* We: *Łužica*, Budyšin 1912.
* *W hosćencu Zeleneho zmija.* We: *Łužica*, Budyšin 1915. (wjeselohra)

## Žórle

* R.: *Nekrolog LXI.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Lětnik 64 (1911), čo. 2, str. 134–137. 
*
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (* 6. februara 1911 w Illinois; † 5. junija 2004 w Los Angeles) bě US-ameriski dźiwadźelnik a politikar Republikanskeje strony, kotryž bě wot 20. januara 1981 hač do 20. januara 1989 ze 40. prezidentom Zjednoćenych statow.

## Wotkazy

* Webstrona Reaganoweje załožby
* Reagan's White House biography
Wulki Wjelkow

**Wulki Wjelkow** ( *Großwelka*) je hornjołužiska wjes , kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Budyšinej.

## Geografija
Wulki Wjelkow leži něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Budyskeho stareho města njedaloko Małeho Wjelkowa. Susodne wjeski su Chelno (gmejna Radwor) na sewjeru, Mały Wjelkow na wuchodźe, Zajdow na juhowuchodźe, Słona Boršć na juhozapadźe a Smochćicy na zapadźe. Južnje wsy zběha so 249 metrow wysoka hórka Wiwalca, kotraž słužeše prjedy jako straža.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1416 jako *großin Welkaw*. Starše naspomnjenje sydła wěsteho knjeza *Everhardus de Wilchow* z lěta 1225 so jasnje přirjadować njehodźi a snano k Wjelkowej pola Halštrowa słuša. Přiwšěm měješe tež Wulki Wjelkow swoje ryćerkubło, kotrež wukonješe přez lětstotki ležownostne knjejstwo we wjesce. Jeho wokolne murje su tež dźensa hišće widźeć a steja pod pomnikoškitom.

Hač do lěta 1936 bě Wulki Wjelkow samostatna gmejna, potom so do Małeho Wjelkowa zagmejnowa, z kotrymž přińdźe 1999 do Budyšina.

## Wobydlerstwo

We 1880tych lětach měješe Wulki Wjelkow po Arnošta Mukowej statistice 204 wobydlerjow, mjez nimi 165 Serbow (81 %) a 39 Němcow.

W lěće 2010 bě přerěznemu Wulkowjelkowčanej 42,5 lět (hlej tabulku). 16,1 % wobydlerjow bě młódšich hač 18 lět a 15,7 % bě w rentnarskej starobje.

### Nabožina
2010 bě wot 248 wobydlerjow 53 ewangelskich (21,4 %) a 37 katolskich (14,9 %). Wjetšina wot 63,7 % wobydlerjow njepřisłušeše žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu Ewangelscy wěriwi słušeja wot lěta 1930 k Budyskej Michałskej wosadźe.

### Kubłanje
Hač do lěta 2002 měješe Wulki Wjelkow swójsku šulu, wot toho časa chodźa dźěći ze wsy pak do Budyšina, pak do Radworja.

## Wosobiny
* Michał Haupt (1750–99), wučer, přełožowar, kěrlušer; zemrěty we Wulkim Wjelkowje
* Ernst Rychtar (1810–72), rěčnik, narodny prócowar; rodźeny we Wulkim Wjelkowje

## Hlej tež
* Kulturne pomniki we Wulkim Wjelkowje

## Literatura
* 
* 

## Žórła


## Wotkazaj

*
Wownjow

**Wownjow** (prjedy tež *Hownjow*;  *Oehna*) je hornjołužiska wjeska z něhdźe połsta wobydlerjemi, kotraž słuša wot lěta 1973 k městu Budyšinej. Wot 2020 płaći jako swójski měšćanski dźěl.

## Geografija

Wownjow leži něhdźe 2,5nbsp;km sewjerowuchodnje Budyskeho stareho města při južnym brjoze spjateho jězora na lěwej stronje Sprjewje, kotraž wustupuje tule přez wusku wudrjeńcu Ćělca ( *Abgott*) ze skalneje doliny do nižiny.

Susodne wjeski su Bórk na wuchodźe, Ćichońca na juhozapadźe a Nowe Małsecy na sewjerozapadźe. Něhdźe 650 metrow před Wownjowskim přibrjohom leži tak mjenowana „ptača kupa“ w jězorje, kotraž steji pod přirodoškitom.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej hižo w lěće 1245 jako sydło knjeza *Rainoldus de Eunowe*.

Hač do lěta 1936 bě Wownjow samostatna gmejna, potom so do Bórka zagmejnowa, z kotrymž w lěće 1973 do Budyšina přińdźe. Hač do lěta 2020 słušeše wjeska oficielnje k měšćanskemu dźělej Ćichońca.

## Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Wownjow po Arnošta Mukowej statistice 112 wobydlerjow, mjez nimi 100 Serbow (89 %) a 12 Němcow.

W lěće 1925 bě wot 109 wobydlerjow 98 ewangelskich a dźesać katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Budyskej tachantskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jan Awgust Kapler (1851–1937), wučer, basnik w młodych lětach; rodźeny we Wownjowje
* Wójćech Kóčka (1911–65), archeolog, uniwersitny profesor w Pólskej; rodźeny we Wownjowje

## Žórła
* 
* 


## Wotkazaj

*
Šćeńca

**Šćeńca** ( *Steinitz*) je hornjołužiska wjes , kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazowskej gmejnje.

## Geografija
Šćeńca leži něhdźe 14 km juhowuchodnje Wojerec a 18 km sewjernje Budyšina w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow njedaloko Małeje Sprjewje. Wuchodnje wsy rozpřestrěwa so Minakałska hola, jedyn z najwjetšich lěsow Hornjeje Łužicy. Južnje namaka so hora Dubowc (161 m).

Susodne wsy su Bjedrichecy a Mortkow w sewjeru, Wysoka w juhowuchodźe, Kamjenej w juhozapadźe a Stróža w zapadźe.

## Stawizny

Najstarše namakanki na Šćeńčanskich honach pochadźeja z pózdnjeje kamjentneje doby. W bliskosći dźensnišeho hrodu běše w železowej dobje pohrjebnišćo. Pola wurywanja w lěće 1938 namakachu tam tři popjelnicy, wósom pódlanskich sudobjow a bronzowy pjeršćeń. Na druhim pohrjebnišću sewjernje wsy namakachu w lětomaj 1924/25 cyłkownje 32 rowow, zdźěla tež z sudobjemi a pjeršćenjemi. Na kopcu zapadnje Małeje Sprjewje wurywachu nimo toho powostanki srjedźowěkowskeho sydlišća.

W srjedźowěku bě tule křižowanišćo mjez wažnymaj wikowanskimaj pućomaj. Z Hodźija wjedźeše stara dróha přez Stróžišćo do Mužakowskeho směra. Młódša wikowanska dróha zwjazowaše Budyšin z Wojerecami a Grodkom. Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1306 jako *Steinicz*. Mjeno pochadźa snadź wot staroserbskeje formy *Stajnica* za městno, hdźež běše konjenc („staj(a)“).

Šćeńca, kotraž je sydlerskostawiznisce pućowc, započa so hakle kónc 13. lětstotka wuwiwać a słušeše w lěće 1343 k Łazowskej wosadźe. Wot 15. do 17. lětstotka běše wjes we wobsydstwje knjezow von Schreibersdorf, kiž w lěće 1672 tež kilometer wuchodnje ležacy wudwór Kołpicu kupichu. 

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe wjeska kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hač do lěta 1945 južnje wot Šćeńcy přez Dubič. 1819 dóńdźe Šćeńčanske kubło k prěnjemu razej do byrgarskeho wobsydstwa, jako je překupc Andreas Jordan z Frankobroda nad Wódru kupi. Alwin Kluge pozdźišo kuble w Šćeńcy a Kołpicy ze susodnym Wysočanskim hońtwjerskim hrodom zjednoći.

Po rólnej reformje lěta 1946 wottorhachu wuswojeny knježi dom w lěće 1947, mjeztym zo Kołpičanski wudwór stejo wosta.

Hač do lěta 1994 bě Šćeńca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Kołpicu, potom so do Łaza zagmejnowa.

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Šćeńca we 1880tych lětach 281 wobydlerjow, mjez nimi 278 Serbow (99&nbsp;%) a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Šćeńčanskeje gmejny wot hišće 53,2&nbsp;%.

W lěće 1925 bě mjez 289 wobydlerjemi 254 ewangelskich. Ewangelscy wěriwi słušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka k Rakečanskej wosadźe.

## Pomniki
Při křižowanišćo wosrjedź wsy stejitej srjedźowěkowskej kamjentnej křižej, kiž buštej wšak hakle w 1930tych lětach tam nastajenej. Na mjeńšim kamjenju je mječ zarěznjeny.

## Wosobiny
* Hana Lawcyna (1881–1964), šwalča, ludowa basnjerka; rodźena w Šćeńcy

## Žórła
* 


## Wotkazaj

*
Smochćicy

**Smochćicy** ( *Schmochtitz*) su hornjołužiska wjeska , kotraž słuša wot lěta 1999 k městu Budyšinej.

## Geografija

Smochćicy leža w Hornjołužiskich honach něhdźe šěsć kilometrow sewjerozapadnje Budyskeho stareho města a dwaj kilometraj sewjernje Słoneje Boršće.

Susodne wjeski su Přezdrěń a Miłkecy (gmejna Radwor) na sewjeru, Wulki Wjelkow na wuchodźe, Horni a Delni Wunjow na juhozapadźe a Łahow (gmejna Njeswačidło) na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Duborka, Čěžki, Na skałkach, Zajědź, Hajki, Na Lešawkach, Słónčny templ.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej hakle w lěće 1391 jako *Smochticz*. Patronymiske wjesne mjeno na -icy a połoženje na wunošnych pódach pokazatej pak na to, zo bě městno hižo lětstotki prjedy wobsydlene. Wot stareje wjesneje struktury wjele wobchowaneho njeje, dokelž zniči woheń w lěće 1783 wjetšinu burskich statokow. Po wohnju da tehdyši wobsedźer Smochčanskeho ryćerkubła, sakski maršal Peter August z Schöneberga po swojich planach znowa natwarić.

Hač do lěta 1948 běchu Smochćicy samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Delnim a Hornim Wunjowom (wot 1936), doniž so do gmejny Słona Boršć-Bolborcy njezagmejnowachu, z kotrejž přińdźechu w lěće 1994 do Małeho Wjelkowa a skónčnje 1999 do Budyšina.

## Wobydlerstwo

We 1880tych lětach mějachu Smochćicy po Arnošta Mukowej statistice 135 wobydlerjow, mjez nimi 119 Serbow (88&nbsp;%) a 16 Němcow.

W lěće 1925 bě wot cyłkownje 126 wobydlerjow 125 ewangelskich. Ewangelscy wěriwi słušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka k Hodźijskej wosadźe. Katolska kapałka w domje biskopa Bena słuša z lěta 2002 jako filialna cyrkej k Baćońskej wosadźe.

W lěće 2010 bě wot 78 wobydlerjow 54 ewangelskich (69,2&nbsp;%) a dźewjeć katolskich (11,5&nbsp;%).

## Zajimawostki
* Dom biskopa Bena z parkom
* Milenijowy pomnik swjateju Cyrila a Metoda

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Smochćicach|Kulturne pomniki w Smochćicach]]*

## Žórła
* 
* Joachim Huth: *Schmochtitz im Spätfeudalismus.* W: Lětopis B 17/1 [1970], LND, Budyšin 1970, str. 88–102
* 


## Wotkazaj

*
Tchór

**Tchór** ( *Chorberg*) je 267,2 metrow wysoka hórka při wuchodnej kromje Słoneje Boršće a zdobom najwyše wuhorbjenje na Budyskim měšćanskim teritoriju. Na wjeršku Tchórja namakatej so měrjenska stacija 49 kralowsko-sakskeje triangulacije z lěta 1865 a pomnik při smjertnym pochodźe lěta 1945 zamordowanym židowskim žonam.

Dźeń do bitwy pola Budyšina poby francoski kejžor Napoleon Bonaparte dnja 19. meje 1813 na Tchórju, zo by přehlad wo bitwišćo dóstać a bitwowy plan wudźěłać móhł.

Na Tchórju so z dweju jamow šćerk wudobywa. Ze sewjerowuchodneho boka hory wužórli so Ćemjerčanska woda, kotrejež žórło tež při najnišich temperaturach njemjerznje.
Jankahanka

**Jankahanka** je serbska hudźbna skupina, kotraž zwjetša serbske ludowy spěwy z modernymi melodijemi kombinuje. Hudźbnje so mjez rockom, folkom, ska a pólku zarjaduje. Prěni zjawny wustup skupiny pod tutym mjenom bě na 138. schadźowance dnja 24. nowembra 2012 w Budyšinje. W lěću 2014 wobdźěli so skupina na hudźbnym wubědźowanju *Emergenza*, hdźež docpěchu w němskim finalu šeste městno. Zdobom organizowa so crowdfunding za produkciju prěnjeho albuma z titlom *Zbožo*, kotryž so 27. decembra 2014 zjawnosći předstaji.

Druhi album *Wokomiki* ze zwjetša swójskimi tekstami a kompozicijemi předstajichu 26. apryla 2025 w Budyskim Kamjentnym domje. Na Mjezynarodnym folklornym festiwalu „Łužica“ 2025 wustupichu jako headliner tak mjenowaneho „Chróšćan special“ sobotu wječor.

## Sobustawy
* Jan Brězan-Hejduška – klawěr a synthesizer
* Józef Brězan-Hrjehor – spěw a gitara
* Max Schneider-Grajcarek – bijadło
* Syman Handrik – bas

Do prěnjotneje zestawy skupiny słušeštaj:
* Bosćij Pawlik – bas
* Syman Pawlik – trompeta

## Diskografija
* *Zbožo* (2014)
* *Wokomiki* (2025)

## Wotkazaj
* Strona na instagram
* Strona Jankahanki pola facebooka
* Nastawk wo skupinje na sorbenland.info
1999

**1999** bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
### We Łužicy
* 20. januara: Sakski krajny sejm schwali Serbski zakoń, kotryž naby dnja 31. měrca 1999 płaćiwosć.
* 9. apryla: MDR wusyła prěni raz Radijo Satkula.
* 30. meje: Na železniskej čarje Budyšin–Wojerecy jědźe posledni wosobowy ćah.
* 20. nowembra: W Chrósćicach so 125. schadźowanka wotmě.

### Druhdźe
* 2. februara: Hugo Chávez sta so z prezidentom Venezuele.
* 12. měrca: Rozšěrjenje NATO-a do wuchoda: Pólska, Čěska a Madźarska přistupja zwjazkej.
* 24. měrca: Wojerski zwjazk NATO zahaji bombardowanje Serbiskeje w ramiku operacije „Allied Force“.
* 17. awgusta: Při zemjerženju sylnosće 7,4 na sewjerozapadźe Turkowskeje wumrě wjace hač 18.000 ludźi.
* 12. oktobra: Po bjezkrawnym wojerskim puču přewza general Pervez Mušarraf móc w Pakistanje.

## Narodniny
*

## Wumrěće
* 2. januara: Sebastian Haffner – němski awtor a publicist (* 1907)
* 5. januara: **[[Jan Kubica]]** – serbski wučer, studijny rada a awtor wučbnicow (* 1931)
* 6. januara: Michel Petrucciani – francoski jazzowy pianist (* 1962)
* 17. januara: Pawoł Albert – serbski farar (* 1911)
* 7. februara: Husein I. – kral Jordaniskeje (* 1935)
* 21. februara: **[[Ludmila Mětškowa]]** – serbska wučerka a awtorka (* 1923)
* 6. měrca: Klaus Gysi – němski politikar, kulturny minister NDR (* 1912)
* 7. měrca: Stanley Kubrick – US-ameriski filmowy režiser (* 1928)
* 15. měrca: **[[Hańža Bjeńšowa]]** – serbska wučerka, spisowaćelka a redaktorka (* 1919)
* 13. apryla: Willi Stoph – němski politikar w NDR (* 1914)
* 25. apryla: **[[Cyril Nawka]]** – serbski wučer a kantor we Wotrowje (* 1924)
* 9. meje: Jürgen Fuchs – němski wojowar za byrgarske prawa (* 1950)
* 14. meje: Manuel del Cabral – dominikanski spisowaćel (* 1907)
* 20. meje: **[[Jan Wornar]]** – serbski spisowaćel (* 1934)
* 27. junija: Georgios Papadopoulos – grjekski oficěr a politikar (* 1919)
* 23. julija: Hasan II. – marokkoski kral (* 1929)
* 12. awgusta: **[[Jurij Grubert]]** – serbski nowinar (* 1913)
* 13. awgusta: Ignatz Bubis – předsyda centralneje rady Židow w Němskej (* 1927)
* 17. awgusta: Eberhard Cohrs – němski komikar a dźiwadźelnik (* 1921)
* 25. septembra: **[[Herman Jan]]** – serbski blidar a narodny prócowar (* 1920)
* 14. oktobra: Julius Nyerere – tansaniski politikar a prezident (* 1922)
* 14. oktobra: **[[Jan Wjela (1920)|Jan Wjela]]** – serbski wučer, lektor a awtor wučbnicow (* 1920)
* 24. oktobra: **[[Feliks Šěrak]]** – serbski hudźbny wučer a komponist (* 1930)
* 26. oktobra: Rex Gildo – němski spěwar a filmowy hrajer (* 1936)
* 10. decembra: Franjo Tuđman – chorwatski statny prezident (* 1922)

## Myta
### Nobelowe myta
* za fyziku: Gerardus 't Hooft a Martinus J.G. Veltman
* za chemiju: Ahmed H. Zewail
* za medicinu: Günter Blobel
* za literaturu: Günter Grass
* Měrowe Nobelowe myto: Lěkarjo bjez hranicow
* za hospodarsku wědomosć: Robert Mundell

### [[Myto Ćišinskeho]]
* hłowne myto: Alfons Frencl
* spěchowanske myto: Jan Cyž

## Dalše
* Kulturna stolica Europy: Weimar

## Wotkaz
Steinitz

**Steinitz** je němske mjeno slědowaceju wsow:

* Šćeńc, město Drjowk, wokrjes Sprjewja-Nysa
* Šćeńca, gmejna Łaz, wokrjes Budyšin
Jakubaš

**Jakubaš** je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot předmjena Jakub.

## Nošerjo mjena
* Filip Jakubaš (1895–1966), wučer a słownikar
* Józef Jakubaš (1890–1958), farar, basnik a spisowaćel
Kabinet Tilich I

**Kabinet Tilich I** bě wot 18. junija 2008 hač do 30. septembra 2009 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w štwórtej legislaturnej periodźe. Kabinet wulkeje koalicije stronow CDU a SPD pod ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom (CDU) bě šesty kabinet swobodneho stata po přewróće.

## Kabinet
Kabinet Tilich II

**Kabinet Tilich II** bě wot 30. septembra 2009 hač do 12. nowembra 2014 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w pjatej legislaturnej periodźe. Kabinet koalicije stronow CDU a FDP pod ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom (CDU) bě sedmy kabinet swobodneho stata po přewróće.

## Kabinet
2002

**2002** bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* 1. januara: W dwanaće statach Europskeje unije kaž tež w Andorrje, Monaku, Vatikanskim měsće, San Marino a Čornej horje zawjedźe so euro jako nowa měna.
* 18. apryla: Dla přiběraceje kritiki wotstupi ministerski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf (CDU). Z naslědnikom sta so Georg Milbradt.
* awgust: Při wulkej wodźe Łobja, Wołtawy a dalšich rěkow wumrě w srjedźnej Europje 45 ludźi.

## Narodniny
* 26. oktobra: Emma Schweiger – němska filmowa hrajerka

## Wumrěće
* 12. januara: Cyrus Vance – US-ameriski politikar (* 1917)
* 17. januara: **[[Jan Bulank]]** – serbski komponist a chórowy dirigent (* 1931)
* 28. januara: Astrid Lindgren – šwedska awtorka dźěćacych knihow (* 1907)
* 1. februara: Hildegard Knef – němska dźiwadźelnica a spěwarka (* 1925)
* 11. februara: Traudl Junge – sekretarka Adolfa Hitlera (* 1920)
* 15. apryla: **[[Hanka Fascyna]]** – serbska slawistka a direktorka Budyskeho Serbskeho muzeja (* 1935)
* 18. apryla: Thor Heyerdahl – norwegski ludowědnik, antropologa a dyrdomdejnik (* 1914)
* 6. meje: Pim Fortuyn – nižozemski prawicarski politikar (* 1948)
* 21. meje: Niki de Saint Phalle – francoska socharka a molerka (* 1930)
* 29. meje: **[[Jurij Rjenč]]** – serbski prawiznik, čłon Łužisko-serbskeje narodneje rady (* 1910)
* 17. junija: Fritz Walter – němski kopar (* 1920)
* 27. junija: John Entwistle – jendźelski rockowy basist skupiny *The Who* (* 1944)
* 26. oktobra: Siegfried Unseld – němski nakładnik (* 1924)
* 7. nowembra: Rudolf Augstein – němski žurnalist, nakładnik a publicist (* 1923)
* 22. decembra: Joe Strummer – britiski rockowy hudźbnik skupiny *The Clash* (* 1952)

## Nobelowe myta
* za fyziku: Raymond Davis junior, Masatoshi Koshiba a Riccardo Giacconi
* za chemiju: Kurt Wüthrich, John B. Fenn a Kōichi Tanaka
* za medicinu: Sydney Brenner, H. Robert Horvitz a John E. Sulston
* za literaturu: Imre Kertész
* Měrowe Nobelowe myto: Jimmy Carter
* za hospodarsku wědomosć: Daniel Kahneman a Vernon L. Smith

## Dalše
* Kulturnej stolicy Europy: Brügge, Salamanca

## Wotkaz
Filip Jakubaš

**Filip Jakubaš** (* 27. apryla 1895 w Bójswecach; † 9. meje 1966 w Šěrachowje) bě serbski wučer a słownikar.

Wón narodźi so jako młódši bratr Józefa Jakubaša do Bójswečanskeje ratarskeje swójby a wotrosće po přećahu w Bělšecach. Jako młody hólc pomhaše swojemu wujej Filipej Rězakej druhdy při pisanju jeho słownika. Wukubła so wot 1901 do 1909 na Budyskej Tachantskej šuli a po tym hač do lěta 1914 na katolskim wučerskim seminarje. W lětach Prěnjeje swětoweje wójny dźěłaše jako wučer w Thammenhainje pola Worcyna (1914–15), w Róžeńće (1916) a w Chrósćicach (1917–19). We Weimarskej republice bě z wučerjom w Njebjelčicach, zwotkelž bu po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow hišće w lěće 1933 wupokazany. W slědowacych lětach wučeše na němskich šulach w Häslichu pola Kamjenca, Šěrachowje a Schneebergu. W Druhej swětowej wójnje słužeše jako wojak.

W prěnimaj lětomaj po wuswobodźenju bě Jakubaš z wučerjom w Budestecach a wot 1947 do 1949 na nowozałoženym serbskim gymnaziju w čěskich Warnoćicach, hdźež podawaše serbšćinu a stawizny. Poslednje powołanske lěta dźěłaše jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt. Tam dźěłaše na swojim najwažnišim projekće, *Hornjoserbsko-němskim słowniku*, kotryž 1954 wuńdźe. Nimo toho bě z čłonom Hornjoserbskeje rěčneje komisije a hižo wot lěta 1917 z Maćicarjom.

## Žórło
2003

**2003** bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* 12. měrca: W serbiskej stolicy Běłohródźe bu ministerski prezident Zoran Đinđić wot wótrotřělcow zamordowany.
* 20. měrca: Z bombowymi nalětami Zjednoćenych statow na Irak započnje so třeća golfowa wójna.
* 11. meje: Při referendumje w Litawskej hłosuje 91,07 % wothłosowacych za přistup baltiskeho kraja do Europskeje unije.
* 26. decembra: Při ćežkim zemjerženju w iraniskej prowincy Kerman zniči so město Bam nimale dospołnje. Něhdźe 50.000 ludźi wumrě.

## Narodniny
* 3. januara: Greta Thunberg – šwedska klimowa aktiwistka
* 7. decembra: Catharina-Amalia van Oranje – krónprincesna Nižozemskeje

## Wumrěće
* 12. januara: Maurice Gibb – britiski hudźbnik (* 1949)
* 26. januara: Annemarie Schimmel – němska islamowědnica (* 1922)
* 3. měrca: Horst Buchholz – němski dźiwadźelnik (* 1933)
* 12. měrca: Zoran Đinđić – južnoserbski politikar (* 1952)
* 15. meje: June Carter – US-ameriska countryjowa spěwarka a mandźelska Johnnyja Casha (* 1929)
* 5. junija: Jürgen W. Möllemann – němski politikar strony FDP (* 1945)
* 12. junija: Gregory Peck – US-ameriski dźiwadźelnik (* 1916)
* 29. junija: Katharine Hepburn – US-ameriska dźiwadźelnica (* 1907)
* 14. julija: Compay Segundo – kubanski gitarist a komponist (* 1909)
* 16. awgusta: Idi Amin – diktator Ugandy (* 1928)
* 28. awgusta: Peter Hacks – němski dramatikar (* 1928)
* 30. awgusta: Charles Bronson – US-ameriski dźiwadźelnik (* 1921)
* 8. septembra: Leni Riefenstahl – němska filmowa režiserka a fotografowka (* 1902)
* 11. septembra: Anna Lindh – šwedska wonkowna ministerka (* 1957)
* 12. septembra: Johnny Cash – US-ameriski countryjowy spěwar (* 1932)
* 23. septembra: Josef Guggenmos – lyrikar a awtor dźěćacych knihow (* 1922)
* 19. oktobra: Alija Izetbegović – bosniski politikar a statny prezident (* 1925)
* 12. decembra: Hejdar Alijew – azerbajdźanski politikar a prezident (* 1923)

## Myta
### Nobelowe myta
* za fyziku: Aleksej Abrikosow, Witali Ginsburg a Anthony James Leggett
* za chemiju: Peter Agre a Roderick MacKinnon
* za medicinu: Paul C. Lauterbur a Peter Mansfield
* za literaturu: J. M. Coetzee
* Měrowe Nobelowe myto: Shirin Ebadi
* za hospodarsku wědomosć: Robert F. Engle a Clive W. J. Granger

### Myto Ćišinskeho
* hłowne myto: Marja Ulbrichec
* spěchowanske myto: Měrana Cušcyna

## Dalše
* Kulturna stolica Europy: Graz

## Wotkaz