open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Češa

**Češa** (serbsce tež **Čechojo** abo **Češi**;  *Češi*; singular muski *Čech*, žónski *Češka*) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Čěskej žiwy. Woni su titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2001: 90,5 %), něhdźe dźesać milionow.

Naspomnjenja hódne čěske mjeńšiny wobsteja předewšěm w susodnych krajach Słowakska, Pólska a Awstriska, ale tež w Chorwatskej (hłownje w Slawonskej wokoło Daruvara) a w Serbiskej (Wojwodina) kaž tež zwonka Europy w Zjednoćenych statach.

Rěč Čechow je čěšćina, zapadosłowjanska rěč, kotraž je wusko přiwuzna předewšěm ze słowakšćinu, ale tež ze serbšćinu a pólšćinu.

Wjetšina Čěchow w Čěskej je bjezkonfesionelna.

## Wotkaz
Nemenčinė

**Nemenčinė** () je městačko we Vilniuskim rajonje Vilniuskeho wobwoda na wuchodźe Litawskeje.  

Leži při prawym brjoze Nerisa něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1338 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 72 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Niemenczyn/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa, 1886.

## Wotkaz
Neris

**Neris** ( Вілія *(Wilija)*,  *Wilia*) je 510 kilometrow dołha rěka w sewjernej Běłoruskej a wuchodnej Litawskej. Wón je prawy přitok Njemena a běži pod mjenom *Wilija* 276 kilometrow na běłoruskim a jako *Neris* dalšich 234 kilometrow na litawskim teritoriju.

## Běh
Rěka wužórli so zapadnje městačka Bjahoml na sewjeru Běłoruskeje a ćeče najprjedy hłownje do zapadneho a juhozapadneho směra. Pola Wilejki so zespina k něhdźe 25 kilometrow dołhemu jězorej. Pola Smarhonja so na sewjer wobroći, zo by 35 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa přeprěčiła litawsku mjezu. W Litawskej ćeče znowa do juhozapada, najprjedy přez městačko Nemenčinė a potom přez krajnu stolicu Vilnius. Tež srjedźowěkowska stolica Kernavė nadeńdźe so při brjoze rěki, něhdźe 35 kilometrow za Vilniusom. Mjez woběmaj městomaj steji dźěl Nerisoweje doliny jako regionalny park pod škitom. W Kaunasu wuliwa so Neris wotprawa do Njemena.

## Wotkaz
Titularny narod

Jako **titularny narod** woznamjenja so narodnosć (etniska skupina), kotraž dawa jednomu statej, krajej abo nišej zarjadniskej jednotce swoje mjeno. Zwjetša wučini tutón narod tež wjetšinu wobydlerstwa w datym staće.

Přikłady za titularne narody su Němcy w Němskej, Češa w Čěskej abo Słowacy w Słowakskej. Wjetšina statow zwonka Europy nima titularny narod, kaž na přikład Zjednoćene staty Ameriki abo Južna Afrika. Tež w Europje su staty, kotrež njejsu po tutym principje pomjenowane, kaž Zjednoćene kralestwo, Belgiska abo Šwicarska.

Nimo toho je wjele (wosebje mjeńšich) etniskich skupin, kotrež nihdźe z titularnym narodom njejsu, kaž Serbja a Kašubojo, ale tež Kurdojo jako najskerje najwjetša etniska skupina bjez swójskeho stata. We wjele republikach Ruskeje federacija je titularny narod sam jenož etniska mjeńšina, kaž na přikład w Mordwinskej.
Lentvaris

**Lentvaris** () je město w Trakaiskim rajonje Vilniuskeho wobwoda w Litawskej.  

Leži něhdźe 20 kilometrow zapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1596 prěni raz naspomniło a wuwiwaše so wosebje po zahajenju železniskeje čary Waršawa–Pětrohród w lěće 1861. 1946 dósta měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Doberschütz

**Doberschütz** je němske mjeno slědowacych sydlišćow:

* wsy w Njeswačanskej gmejnje, hlej Dobrošicy
* wsy w Malešanskej gmejnje, hlej Dobrošecy
* gmejny w Sewjerosakskim wokrjesu, hlej Doberschütz (Lipsk)
Knappensee

**Knappensee** je němske mjeno

* kumštneho jězora južnje Wojerec w Hornjej Łužicy, hlej Hórnikečanski jězor
* něhdyšeje gmejny při tutym jězorje, hlej Hórnikečanski jězor (gmejna)
Keula

**Keula** je němske mjeno dweju łužiskeju sydlišćow:

* měšćanskeho dźěla Kulowa, hlej Kulowc (Kulow)
* gmejnskeho dźěla Krušwicy, hlej Kij (Krušwica)
Lehn

**Lehn** je němske mjeno dweju łužiskeju wjeskow:

* gmejnskeho dźěla Bukec, hlej Lejno (Bukecy)
* gmejnskeho dźěla Hornjeje Hórki, hlej Lejno (Hornja Hórka)
Miltitz

**Miltitz** je němske mjeno wjacorych sydlišćow:

* wsy w Njebjelčanskej gmejnje, hlej Miłoćicy
* měšćanskeho dźěla Lipska, hlej Miltitz (Lipsk)
* gmejnskeho dźěla Klipphausena (Mišnjanski wokrjes), hlej Miltitz (Klipphausen)
Oelsa

**Oelsa** (wot *wólša*) je němske mjeno tutych sydlišćow:

* měšćanskeho dźěla Lubija, hlej Wolešnica (Lubij)
* gmejnskeho dźěla Hamora (němsce *Klein-Oelsa*), hlej Wolešnica (Hamor)
* stare mjeno gmejnskeho dźěla Mikowa, hlej Dołha Boršć-wuchod (prjedy *Wolšina*)
Rūdiškės

**Rūdiškės** () je městačko w Trakaiskim rajonje Vilniuskeho wobwoda w Litawskej.  

Leži něhdźe 15 kilometrow južnje města Trakai a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1774 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Rudziszki (2)/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.

## Wotkaz
Trakai

**Trakai** () je městačko w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej.  Je zarjadniske sydło Trakaiskeho rajona.

Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1337 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  34 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Troki/  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa, 1892.

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Ukmergė

**Ukmergė** () je město w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej.  Je zarjadniske sydło Ukmergskeho rajona.

Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1333 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1486 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  53 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
*  Вилькомир// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Wiłkomierz/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa, 1893.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Šalčininkai

**Šalčininkai** () je městačko w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej, blisko běłoruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Šalčininkaiskeho rajona.

Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Vilniusa.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1311 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Soleczniki/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa, 1890.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tarnowskie Góry

**Tarnowskie Góry** (šlesce *Tarnowske Gůry*) su město w Pólskej, kotrež leži w šleskim wojewódstwje w južnym dźělu kraja. Jeho němske mjeno je *Tarnowitz*.

Město je wažny kulturny centrum šleskeho regiona a zarjadniske sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.

## Žórła


## Wotkaz
Pabradė

**Pabradė** (; ) je městačko w Švenčionyskim rajonje Vilniuskeho wobwoda na wuchodźe Litawskeje, blisko běłoruskeje hranicy.  

Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje města Švenčionys a něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa při železniskej čarje Vilnius–Daugavpils.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Podbrodzie/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa, 1887.

## Wotkaz
Weißig

**Weißig** je němske mjeno wjacorych łužiskich sydlišćow:

* gmejnskeho dźěla Kubšic, hlej Wysoka (Kubšicy)
* gmejnskeho dźěla Łaza, hlej Wysoka (Łaz)
* gmejnskeho dźěla Wóslinka, hlej Wysoka (Wóslink)

a nimo toho tež měšćanskeho dźěla Drježdźan, hlej Weißig (Drježdźany)
Švenčionėliai

**Švenčionėliai** () je městačko w Švenčionyskim rajonje Vilniuskeho wobwoda w Litawskej.  

Leži při rěce Žeimena něhdźe 10 kilometrow zapadnje Švenčionysa.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1861 załožiło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa. 

## Wotkaz
Panevėžys

**Panevėžys** () je město w Litawskej. Je zarjadniske sydło Panevėžyskeho wobwoda.

Leži při rěce Nevėžis něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe 91 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1503 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1837 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  51 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Poniewież/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa, 1887.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Biržai

**Biržai** () je město w Panevėžyskim  wobwodźe w Litawskej, blisko letiskeje hranicy.  Je zarjadniske sydło Biržaiskeho rajona.

Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Panevėžysa a něhdźe 170 kilometrow sewjernje Vilniusa.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1455 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1589 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  56 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Биржи// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Birże litewskie/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa, 1880.

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
1001 Gaussia

**1001 Gaussia** je asteroid, kotryž ma přeměr 78 kilometrow a kotryž wotkry ruski a sowjetski astronom Sergej Ivanovič Beljavskij dnja 8. awgusta 1923. Wón je pomjenowany po němskim matematikarju Carl Friedrich Gauß.
1002 Olbersia

**1002 Olbersia** je asteroid, kotryž ma přeměr 56 kilometrow a kotryž wotkry ruski a sowjetski astronom Wladimir Aleksandrowič Albickij dnja 15. awgusta 1923.

Wón je pomjenowany po němskim astronomje Heinrich Wilhelm Olbers (1758–1840).
1003 Lilofee

**1003 Lilofee** je asteroid, kotryž ma přeměr 121 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 13. septembra 1923.

Wón je pomjenowany po figurje *Lilofee* z němskeho ludoweho spěwa *Die schöne junge Lilofee*.
1004 Belopolskya

**1004 Belopolskya** je asteroid, kotryž ma přeměr 76 kilometrow a kotryž wotkry ruski astronom Sergej Ivanovič Beljavskij dnja 5. septembra 1923.

Wón je pomjenowany po ruskim astrofyzikarju Aristarch Apollonowič Bjelopolski.
Elektrėnai

**Elektrėnai** () je město w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej. 

Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło  a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Eišiškės

**Eišiškės** () je městačko w Šalčininkaiskim rajonje Vilniuskeho wobwoda w Litawskej, blisko běłoruskeje hranicy. 

Leži něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Vilniusa, něhdźe 35 kilometrow wuchodnje Varėny a něhdźe 35 kilometrow wuchodnje města Šalčininkai.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1384 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1820:  80 %; 1866: 83 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Ejszyszki/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa, 1881.
* Ejszyszki/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo. Warszawa, 1900.

## Wotkaz
1005 Arago

**1005 Arago** je asteroid, kotryž ma přeměr 62 kilometrow a kotryž wotkry ruski a sowjetski astronom Sergej Ivanovič Beljavskij dnja 5. septembra 1923.

Wón bu pomnjenowany po francoskim fyzikarju a astronomje François Arago (1786–1853).
1008 La Paz

**1008 La Paz** je asteroid, kotryž ma přeměr 40 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Max Wolf dnja 31. oktobra 1923.

Wón bu pomjenowany po boliwiskim měsće La Paz.
1009 Sirene

**1009 Sirene** je asteroid, kotryž ma přeměr 15 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 31. oktobra 1923.

Wón bu pomjenowany po grjekskeje mytologiskeje figurje Sirena.
1010 Marlene

**1010 Marlene** je asteroid, kotryž ma přeměr 45 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 12. nowembra 1923.

Wón bu pomjenowany po němskeje spěwarki a hrajarki Marlene Dietrich.
1014 Semphyra

**1014 Semphyra** je asteroid, kotryž ma přeměr 50 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 29. januara 1924.

Wón bu pomjenowany po figurje Semphyra z ruskeje basnje Aleksandra Puškina.
1019 Strackea

**1019 Strackea** je asteroid, kotryž ma přeměr 9 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 3. měrca 1924.
1020 Arcadia

**1020 Arcadia** je asteroid, kotryž ma přeměr 55 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 7. měrca 1924.
1022 Olympiada

**1022 Olympiada** je asteroid, kotryž ma přeměr 31 km a kotryž wotkry Wladimir Aleksandrowič Albickij 23. junija 1924.
1024 Hale

**1024 Hale** je asteroid, kotryž ma přeměr 43 km a kotryž wotkry George Van Biesbroeck 2. decembra 1923.
1029 La Plata

**1029 La Plata** je asteroid, kotryž ma přeměr 24 km a kotryž wotkry Johannes Franz Hartmann 28. apryla 1924.
1030 Vitja

**1030 Vitja** je asteroid, kotryž ma přeměr 65 km a kotryž wotkry Wladimir Alexandrowič Albickij 25. meje 1924.
1031 Arctica

**1031 Arctica** je asteroid, kotryž ma přeměr 77 km a kotryž wotkry Sergej Ivanovič Beljavskij 6. junija 1924.
1036 Ganymed

**1036 Ganymed** je asteroid, kotryž ma přeměr 31,7 km a kotryž wotkry Walter Baade 23. oktobra 1924.
1033 Simona

**1033 Simona** je asteroid, kotryž ma přeměr 25 kilometrow a kotryž wotkry ameriski astronom George Van Biesbroeck dnja 4. septembra 1924.
1034 Mozartia

**1034 Mozartia** je asteroid, kotryž ma přeměr 8 km a kotryž wotkry Wladimir Alexandrowič Albickij 7. septembra 1924.
1043 Beate

**1043 Beate** je asteroid, kotryž ma přeměr 37 km a kotryž wotkry Karl Wilhelm Reinmuth 22. apryla 1925.
1046 Edwin

**1046 Edwin** je asteroid, kotryž ma přeměr 121 km a kotryž wotkry George Van Biesbroeck 1. decembra 1924.
1052 Belgica

**1052 Belgica** je asteroid, kotryž ma přeměr 54 km a kotryž wotkry Eugène Joseph Delporte 15. nowembra 1925.
1059 Mussorgskia

**1059 Mussorgskia** je asteroid, kotryž ma přeměr 96 km a kotryž wotkry Wladimir Aleksandrowič Albickij 19. julija 1925.
1073 Gellivara

**1073 Gellivara** je asteroid, kotryž ma přeměr 55 km a kotryž wotkry Johann Palisa 14. septembra 1923.
1079 Mimosa

**1079 Mimosa** je asteroid, kotryž ma přeměr 23 km a kotryž wotkry George Van Biesbroeck 14. januara 1927.
1080 Orchis

**1080 Orchis** je asteroid, kotryž ma přeměr 27 kilometrow a kotryž wotkry němski astronom Karl Wilhelm Reinmuth dnja 30. awgusta 1927.

Wón bu pomjenowany po rostlinskej swójbje orchidejow.
Kupiškis

**Kupiškis** () je město w Panevėžyskim  wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Kupiškiskeho rajona.

Leži při rěce Lėvuo něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Panevėžysa.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1791 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  71 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Kupiszki/  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa, 1883.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Obeliai

**Obeliai** () je městačko z 900 wobydlerjemi w Rokiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej, blisko letiskeje hranicy.

Leži při jězorje Obeliai něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Rokiškisa.

Sydlišćo je so w lěće 1519 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  68 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Abele/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo. Warszawa, 1900.

## Wotkazaj
Vabalninkas

**Vabalninkas** () je městačko z 900 wobydlerjemi w Biržaiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej. 

Leži při rěce Vabala něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Panevėžysa.

Sydlišćo je so w lěće 1555 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1618 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  78 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Wotkazaj
Joniškėlis

**Joniškėlis** () je městačko z 1000 wobydlerjemi w Pasvalyskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej. 

Leži něhdźe 60 kilometrow sewjernje Panevėžysa a něhdźe 20 kilometrow zapadnje Pasvalysa.

Sydlišćo je so w lěće 1685 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1736 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  22 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Pandėlys

**Pandėlys** () je městačko ze 700 wobydlerjemi w Rokiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.

Leži při rěce Apaščia něhdźe 25 kilometrow sewjerowuchodnje Rokiškisa.

Sydlišćo je so w lěće 1591 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  95 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Wotkazaj
Asteroid

**Asteroidy** (z grjekskeho ἀστεροειδής *asteroeidḗs*, „hwězdam podobne“; zestarjene serbsce tež *hwězdojca*) su mjeńše astronomiske ćělesa, kotrež kruža na Keplerskich wobběžnych čarach wokoło słónca a kotrež su wjetše hač meteoroidy (hač do někotrych metrow) a mjeńše hač małe planety (wjace hač 1000 km).

W lěće 2016 bě 725.233 znatych asteroidow w słóncowym systemje, při čimž leži poprawna ličba prawdźepodobnje pola někotrych milionow. Jenož někotre z nich maja přeměr wjetši hač 100 kilometrow.

## Žórło


## Wotkazaj

* ''Asteroid Watch'' na webstronje NASA
Ramygala

**Ramygala** () je městačko z 1400 wobydlerjemi w Panevėžyskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej.

Leži něhdźe 25 kilometrow južnje Panevėžysa.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rokiškis

**Rokiškis** () je město w Panevėžyskim  wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Rokiškiskeho rajona.

Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Panevėžysa.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1499 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1516 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  75 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Rakiszki (5)/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Subačius

**Subačius** () je městačko z 900 wobydlerjemi w Kupiškiskim rajonje Panevėžyskeho  wobwoda w Litawskej. 

Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Kupiškisa a něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Panevėžysa.

Sydlišćo je so w lěće 1837 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  44 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Subocz/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa, 1890.

## Wotkaz
Marijampolė

**Marijampolė** (; 1955–1989 *Kapsukas*) je město w Litawskej. Je zarjadniske sydło Marijampolskeho wobwoda.

Leži při rěce Šešupė něhdźe 125 kilometrow zapadnje Vilniusa.

Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1667 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  48 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Mariampol/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI: Malczyce – Netreba. Warszawa, 1885.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Vilkaviškis

**Vilkaviškis** () je město w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Vilkaviškiskeho rajona.

Leži něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje wot města Marijampolė.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło. Wulka židowska wosada (1897:  60 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Wyłkowyszki/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIV: Worowo – Żyżyn. Warszawa, 1895.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
FC Bayern München

**FC Bayern München** je koparske towarstwo z Mnichowa w Bayerskej. Bu 27. februara 1900 załoženy a je z 382.000 čłonami (2024) najwjetše sportowe towarstwo swěta.

Prěnje koparske mustwo muži hraje wot sezony 1965/66 bjez přestawki w prěnjej zwjazkowej lize a bě 33 króć z němskim mištrom. 

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony FC Bayern München AG
SG Dynamo Drježdźany

**SG Dynamo Drježdźany** (*Sportgemeinschaft Dynamo Dresden e. V.*) je koparske towarstwo ze sakskeje krajneje stolicy Drježdźan, kotrež je so 12. apryla 1953 załožiło. Jeho hrajnišćo je Rudolfa Harbigowy stadij při Wulkej zahrodźe. W NDRskej wyšej lize bě Dynamo wosom króć z mištrom a po zjednoćenju Němskeje hraješe wot 1991 do 1995 w prěnjej zwjazkowej lize. W sezonje 2025/26 hraja w druhej zwjazkowej lize.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Hłowna beskidska šćežka

**Hłowna beskidska šćežka Kazimierza Sosnowskeho** ( *Główny Szlak Beskidzki imienia Kazimierza Sosnowskiego*, *"GSB"*) je z čerwjenej barbu woznamjenjena pućowanska hórska šćežka w pólskim dźělu Karpatow, kotraž wjedźe z Ustronja w šleskich Beskidach do Wołosateho w Bieszczadach.

Najdlěša šćežka w pólskich horach je něhdźe 496 km dołha a wjedźe přez Šleski Beskid, Żywiecki Beskid, Gorce, Sądecki Beskid, Niski Beskid a Bieszczady. Přechod přez najwyše dźěle pólskich Beskdow wjedźe na: Wielki Stożek (čes. Velký Stožek), Baraniu Góru, Policu, Turbacz, Przehybu, Radziejowu, Jaworzynu Krynicku, Rotundu, Cergowu, Chreszczatu, Smerek a Halicz a tež do sydlišćow kaž kaž Ustroń, Węgierska Górka, Jordanów, Rabka-Zdrój, Krościenko nad Dunajcem, Rytro, Krynica-Zdrój, iwonicz-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Komańcza, Cisna, Ustrzyki Górne atd.

Hłowna beskidska šćežka běše mjezy swětowymaj wójnomaj zatwarjowana. Ruta zapadneho dźěla (Ustroń - Krynica) běše přez Kazimierza Sosnowskeho sprojektowana a w 1929 skónčena. Wuchodny dźěl, po projektě Mieczysława orłowicza běše w 1935 skónčena a wjedźeše do Čornohory w ukrainskich Karpatach, tehdy do Pólskeje słušaceje. Mjezy 1935 a 1939 nosyła mjeno pólskeho prezidenta Józefa Piłsudskeho.

## Rekordy
Nětk najkrótši čas přechodźenja cyłeje šćežki přisłuša do Macieja Więceka (inov-8 team-PL) - 114 hodźin a 50 minut (20. - 24. junija 2013).  Něhdy 7 lět tónle rekord přisłušeše do Piotra Kłosowicza, kotryž w septembrje 2006 šćežku w 168 hodźin dobyše. Wobaj běhara stej GSB z zapadu na wuchod přešłoj. Piotr Kłosowicz zdźěłaše to bjez teama podpěry, mjeztym zo Maciej Więcek z podpěru.

## Galerija

Szczyt Babiej Góry.jpg|Wjerch Babieje Góry (1725 m, najwyši wjeršk šćežki)
Turbacz a6.jpg|Turbacz a Hala Długa ("*dołha łuka*")
Turbacz a9.jpg|Twarjenje PTTК (Pólskeho turistiskeho towarstwa) na Turbaczu (Gorce)
Kiczora a1.jpg|Pohlad na Kiczoru z hrjebjenja Lubanja
Pasmo Lubania a2.jpg|Hrjebjeń Lubanja (Gorce), pohlad z Pieninow
Peak of Radziejowa Mountain.jpg|Wjeršk Radziejoweje


## Hlej tež
* Hłowna sudetska šćežka Mieczysława Orłowicza

## Žórła
 

## Wotkazy
* Dokładny přeběh šćežki
* Rozprawa z GSB (awgust 2011)
* Webstrona o GSB
* Dokładny wopis ruty šćežki
* Wšitko wo Hłownej beskidskej šćežce
* Dokładna fotogalerija ze šćežki
Bodo Ramelow

**Bodo Ramelow** (* 16. februara 1956 w Osterholz-Scharmbeck, Delnja Sakska) je němski politikar Lěwicy, kiž bě wot 5. decembra 2014 hač do 5. februara 2020 a wot 4. měrca 2020 do 12. decembra 2024 znowa ministerski prezident Durinskeje. Wón bě prěni politikar swojeje strony w tutym zastojnstwje a nawjedowaše prěnju čerwjeno-čerwjeno-zelenu koaliciju (Lěwica, SPD, Zwjazk 90/Zeleni) na runinje němskich zwjazkowych krajow.

Bě wot 2001 do 2005 a znowa wot 2009 do 2014 jako frakciski předsyda Lěwicy nawoda opozicije w durinskim krajnym sejmje. Wot 2005 do 2009 bě čłon zwjazkoweho sejma. Wón pochadźa z dźěłarnistwoweho hibanja a bě wot 1990 do 1999 krajny předsyda dźěłarnistwa HBV (dźensa ver.di) w Durinskej. W aprylu 1999 zastupi do tehdyšeje PDS.

Při wólbach do durinskeho krajneho sejma w oktobrje 2019 zhubi čerwjeno-čerwjeno-zelena koalicija swoju wjetšinu w parlamenće, dojedna pak so na wutworjenje mjeńšinoweho knježerstwa. Při wólbach ministerskeho prezidenta dnja 5. februara 2020 njedósta Ramelow w prěnimaj wólbnymaj kołomaj žanu wjetšinu. W třećim kole bu njejapcy frakciski předsyda durinskeje FDP, Thomas Kemmerich, z hłosami zapósłancow swójskeje strony kaž tež CDU a AfD (dohromady 45) za noweho ministerskeho prezidenta woleny. Ramelow dósta 44 hłosow. Při nowowólbach ministerskeho prezidenta měsac po tym dósta Ramelow w třećim wólbnym kole najwjace hłosow.

Ramelow je ewangelski, k druhemu razej woženjeny a ma dweju synow z prěnjeho mandźelstwa.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Krótkobiografija na stronach zwjazkoweho sejma
Bodo

**Bodo** je muske předmjeno, kotrež so hłownje w němskorěčnym rumje wužiwa. Pódlanskej formje stej *Botho* a *Boto*. Mjeno pochadźa ze starosakskeje rěče a woznamjenja *rozkazowar* abo *poručnik*. Mjeniny su 2. februara.

Někotři znaći nošerjo mjena su:
* Bodo von Hodenberg (1604–1650), němski basnik
* Bodo Hombach (* 1952), němski politikar a manager
* Bodo Ramelow (* 1956), němski politikar Lěwicy, ministerski prezident Durinskeje
* Bodo Wartke (* 1977), němski kabaretist a hudźbnik
Karsten Hilse

**Karsten Hilse** (* 12. decembra 1964 we Wojerecach) je němski policist a politikar strony AfD. Při wólbach do zwjazkoweho sejma 2017 zdoby direktny mandat we wólbnym wokrjesu 156 (Budyšin I) a slěduje tuž Serbowce Mari Michałkowej jako zastupjer tutoho wokrjesa w němskim parlamenće.

Hilse je wukubłany elektromonter, dźěłaše pak wot lěta 1986 pola ludoweje policije NDR. Po přewróće dźěłaše připódla při lokalnej telewiziji a jako model.

Wón je k druhemu razej woženjeny, ma tři dźěći a bydli we Łazu.

## Politika
Hilse je wot januara 2016 čłon AfD. W měrcu tutoho lěta słušeše k załožerjam Wojerowskeje městneje skupiny a wot junija 2016 bě čłon Budyskeho wokrjesneho předsydstwa AfD. Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 24. septembra 2017 dósta 33,2 % hłosow; přećiwny kandidat Roland Ermer (CDU) podleži z 30,6 %. Z tym bu Hilse jako jedyn z třoch kandidatow AfD direktnje do sejma woleny.

Dnja 3. oktobra kritizowaše na swojej facebookowej stronje dźiwadłowe předstajenje *Muzej Němcow* w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle jako „prowokaciju“, bjez toho zo by sej je wobhladał. Po jeho měnjenju chcedźa dźiwadźelnicy z kruhom konflikty mjez Němcami a Serbami zapyrjeć.

## Wotkaz
* Karsten Hilse na webstronje zwjazkoweho sejma
* Sebastian Kositz: ''„Ich bin kein Nationalist“''. SZ-Online, 11. septembra 2017
Błótowska železnica

**Błótowska železnica** ( *Błośańska zeleznica*,  *Spreewaldbahn*) bě wuskokolijowa pódlanska čara w juhowuchodnej Braniborskej, kotraž wjedźeše w Delnej Łužicy wot Choćebuskeho Błótowskeho dwórnišća přez Tšupc do Gojaca, Luboraza a Lubina. Kolijowy wotstawk čary bě 1000 milimetrow.

Wosobowy wobchad na Błótowskej železnicy zahaji so w lěće 1898; poslednje wosobowe ćahi jědźechu hač do lěta 1970.

## Wotkaz
Virbalis

**Virbalis** (; ) je městačko z 900 wobydlerjemi w Vilkaviškiskim rajonje Marijampolskeho wobwoda w Litawskej.

Leži něhdźe 15 kilometrow zapadnje Vilkaviškisa, při hranicy z Kaliningradskej oblasću.

Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1593 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 37 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Вержболово// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Gelgaudiškis

**Gelgaudiškis** () je městačko w 
Šakiaiskim rajonje Marijampolskeho wobwoda w Litawskej.

Leži něhdźe 15 kilometrow sewjernje wot města Šakiai.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Giełgudyszki//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa, 1881.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kazlų Rūda

**Kazlų Rūda** () je městačko w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej.

Leži něhdźe 25 kilometrow sewjernje wot města Marijampolė a něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Kaunasa.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1744 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Kalvarija

**Kalvarija** () je městačko w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej.

Leži při rěce Šešupė něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje wot města Marijampolė.

Ma něhdźe štyri  tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1640 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1791 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Кальвария, уездный город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Kudirkos Naumiestis

**Kudirkos Naumiestis** (; ; 1643 – 1917 *Wladislawow/ Nowe Miasto*) je městačko w Šakiaiskim rajonje Marijampolskeho wobwoda w Litawskej.

Leži při rěce Šešupė něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje wot města Šakiai, při hranicy z Kaliningradskej oblasću.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1560 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1643 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  45 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Владиславов// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Władysławów]// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa, 1893.

## Wotkaz
Šakiai

**Šakiai** () je městačko w Marijampolskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Šakiaiskeho rajona.

Leži něhdźe 60 kilometrow sewjernje wot města Marijampolė.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1599 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1776 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897:  75 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Шаки// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Szaki//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa, 1890.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Telšiai

**Telšiai** (; ; ) je město w sewjerozapadnej Litawskej. Je zarjadniske sydło rajona a wobwoda ze samsnym mjenom kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.

Leži něhdźe 240 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa a něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Kaunasa w regionje Žemaitija (Delnja Litawska).

Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1450 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1791 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 51 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła. Hač do lěta 1940 bě tule wuznamna židowska *ješiwa* (wysoka šula), kotraž słušeše k najznaćišim we wuchodnej Europje.

## Žórła


## Literatura
* Тельши// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Telsze// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa, 1892.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Varniai

**Varniai** (; ) je městačko z 1000 wobydlerjemi w Telšiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w zapadnej Litawskej.

Leži něhdźe 30 kilometrow južnje wot města Telšiai.

Sydlišćo je so w lěće 1314 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1417 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 39 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

Wot lěta 1993 wotměwa so tam kóžde lěćo bluesowy festiwal *Bliuzo naktys* („Bluesowe nocy“).

## Žórła


## Literatura
* Ворне или Ворни// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Wornie// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa, 1893.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Viekšniai

**Viekšniai ** () je městačko w Mažeikiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w Litawskej.

Leži při rěce Venta něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje wot města Telšiai a něhdźe 15 kilometrow juhowuchodnje wot města Mažeikiai.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1725 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 56 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Wotkaz
Mažeikiai

**Mažeikiai** () je město w Telšiaiskim wobwodźe na sewjeru Litawskeje, blisko letiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Mažeikiaiskeho rajona.

Leži něhdźe 45 kilometrow sewjernje wot města Telšiai.

Ma něhdźe 34 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1529 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1924 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 76 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Możejki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa, 1902.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Plungė

**Plungė** () je město w Telšiaiskim wobwodźe w Litawskej. Je zarjadniske sydło Plungėskeho rajona.

Leži něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Telšiai.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1567 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 55 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
*  Плунгяны// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Płungiany// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa, 1887.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rietavas

**Rietavas** () je městačko w Telšiaiskim wobwodźe w Litawskej. 

Leži něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje wot města Telšiai w regionje Žemaitija.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1792 měšćanske prawa. Prěnja cyrkej natwari so 1529. Wulka židowska wosada (1897: 55 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Ретово// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Retów// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Seda (Litawska)

**Seda** () je městačko z tysac wobydlerjemi w Mažeikiaiskim rajonje Telšiaiskeho wobwoda w sewjerozapadnej Litawskej.

Leži při rěce Varduva něhdźe 23 kilometrow juhozapadnje města Mažeikiai a 300 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa. 

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło, je wot 1508 sydło wosady a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 68 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Žórła


## Literatura
* Сяды// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Siady// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochacze. Warszawa, 1889.

## Wotkaz
Leonard Cohen

**Leonard Cohen** (* 21. septembra 1934 w Montrealu; † 7. nowembra 2016 w Los Angeles) bě kanadiski spěwar, spěwytwórc, spisowaćel a moler.

Cohen pochadźa ze židowskeje swójby w Montrealu; pradźěd bě w 1860tych lětach z Litawskeje wupućował. Po tym, zo bě w swojej domiznje jako awtor hižo poměrnje znaty, wozjewi Cohen w lěće 1967 swój prěni album z jednorymi folkowymi spěwami, *Songs of Leonard Cohen*. W běhu połstalětneje hudźbneje karjery wozjewi štyrnaće studijowych albow, posledni *(You Want It Darker)* tři tydźenje do swojeje smjerće. 

Jako hudźbnik tworješe zwjetša melancholiske, poetiske spěwy, kotrež tematizuja lubosć, wěru, smjerć a zachodnosć a so wot wjele druhich wuměłcow interpretowachu. K najznaćišim spěwam słušeja *Suzanne*, *Bird on a Wire*, a *So Long, Marianne* w prěnjej fazy jeho karjery a *Hallelujah* a  *Take This Waltz* w 1980tych lětach.

## Wotkazaj

*
Mělník

**Mělník** ( *Melnik*) je město w srjedźočěskim kraju, 30 kilometrow sewjernje čěskeje stolicy Prahi. Wone leži při wuliwje Wołtawy do Łobja a ma něhdźe 20.000 wobydlerjow. Wokoło města nadeńdźe so najwažniše plahowanišćo wina w Čěskej.

## Stawizny
Na městnje dźensnišeho Mělnika steješe w srjedźowěku hrodźišćo słowjanskich Pšowjanow. Kónc 10. lětstotka přesadźi so město stareho mjena *Pšov* nowe *Myelnik*. 1274 pomjenowa čěski kral Otakar II. Přemysl Mělnik za kralowske město a spožči jemu Magdeburgske měšćanske prawa. Pozdźišo słužeše město mnohim čěskim kralownam-wudowam jako wuměnk.


Mělnické panoráma z mostu - panoramio.jpg|Hród Mělnik nad Łobjom
MELNIK3.jpg|Torhošćo
Mělník kostel sv. Petra a Pavla zezadu.JPG|Cyrkej swj. Pětra a Pawoła
ŽH Mělník 13.jpg|Židowske pohrjebnišćo


## Druhe
Mjez Ralbičanskej wyšej šulu a zakładnej šulu w Mělniku wobsteji šulske partnerstwo.

## Žórła


## Wotkaz
Trutnov

**Trutnov** ( *Trautenau*) je město z něhdźe 30.000 wobydlerjemi w kraju Hradec Kralové na sewjerowuchodźe Čěskeje. Nadeńdźe so w Sudetskim kraju na juhowuchodźe Kyrkonošow w dolinje rěčki Úpa a je najwažniši měšćanski centrum tutych horin.

## Stawizny
Sydlišćo nasta prawdźepodobnje w prěnjej połojcy 13. lětstotka a naspomni so prěni raz w lěće 1260 jako *Upa*. W samsnym lěće pomjenowa so tamniša cyrkej za wosadnu cyrkej. Mjeno *Trautenau* jewi so prěni raz hižo 1301 a pochadźa najskerje wot šleskich kolonistow, kiž so tule zasydlichu. 1340 dósta Trautenau wot krala Jana měšćanske prawa.

Wot kónca 19. lětstotka wuwiwaše so turizm w Kyrkonošach a město słužeše jako infrastrukturelne srjedźišćo tutoho wuwića. Zdobom dóńdźe k prěnim konfliktam mjez němskej wjetšinu a čěskej mjeńšinu w měsće. Po Prěnjej swětowej wójnje přińdźe město w lěće 1918 k nowozałoženej Čěskosłowakskej. 1930 měješe cyłkownje nimale 16.000 wobydlerjow, z toho 73 % Němcow a 24 % Čechow. Wjetšina bě katolska.

Po Mnichowskim zrěčenju bu město hromadźe z cyłym Sudetskim krajom dźěl nacionalsocialistiskeje Němskeje. Kónc Druheje swětoweje wójny bu Trautenau wot sowjetskeho wójska wobsadźeny a přińdźe wróćo k Čěskosłowakskej. Němske wobydlerstwo bu hišće w samsnym lěće wućěrjene.

## Žórła


## Wotkaz
Mnichowske zrěčenje

**Mnichowske zrěčenje** ( *Münchner Abkommen*) bě zrěčenje mjez nacionalsocialistiskej Němskej, Zjednoćenym kralestwom, Francoskej a Italskej, w kotrymž dojednachu so tute wulkomocy na přizamknjenje dotal k Čěskosłowakskej słušaceho a zwjetša wot Němcow wobydleneho Sudetskeho kraja k Němskemu mócnarstwu. Zrěčenje bu w nocy wot 29. na 30. septembra 1938 w Mnichowje podpisane. Při jednanjach njeběchu zastupjerjo potrjecheneje Čěskosłowakskeje přitomni. Wulkomocy chcychu ze zrěčenjom měrliwje rozrisać tak mjenowanu Sudetsku krizu a spokojić Němske mócnarstwo pod Adolfom Hitlerom.

Na jednanjach wobdźěleni běchu Neville Chamberlain za wulkobritanisku, Édouard Daladier za francosku, Benito Mussolini za italsku a Hitler za němsku stronu.

Jako wotrunanje měještej Zjednoćene kralestwo a Francoska teritorialnu integritu zbytneje Čěskosłowakskeje garantować. Njehladajo na to buchu tute kónčiny (němsce *Rest-Tschechei*) dnja 15. měrca 1939 – jenož poł lěta po potpisanju Mnichowskeho zrěčenja – wot němskeho wójska wobsadźene.

## Wotkazaj

* Tekst Mnichowskeho zrěčenja na glasnost.de
Karel Zeman

**Karel Zeman** (* 3. nowembra 1910 w Ostroměřu; † 5. apryla 1989 w Praze) bě čěskosłowakski filmowy režiser. Wón płaći hromadźe z Hermínu Týrlovej a Jiřijom Trnku k załožerjam čěskeho animěrowaneho filma.

Zhromanje z Hermínu Týrlovej produkowaše w lěće 1943 w filmowym studiju w Zlínje prěni trikowy film *Vánoční sen* („Hodowny són“). Jedyn z jeho najznaćišich filmow je „Jězba do prawěka“, za kotryž spožčichu jemu w lěće 1955 myto za najlěpši dźěćacy film na filmowym festiwalu w Bjenatkach. 1977 produkowaše trikowy film *Čarodějův učeň* („Kuzłarski wučomnik“) po serbskej powědce Krabata. Charakteriske za Zemanowe filmy bě zwjazanje trikowych scenow z realnymi hrajnymi scenami.

Zeman bu pochowany na lěsnym pohrjebnišću w Zlínje.

Po Zemanje pomjenowachu w lěće 2001 asteroid *(19291) Karelzeman*. W Praze nadeńdźe so 2012 załoženy Karla Zemanowy muzej.

## Filmografija (wuběr)

* 1952: Pokład ptačeje kupy *(Poklad Ptacího ostrova)*
* 1952: Kral z wóslacymaj wuchomaj *(Král Lávra)*
* 1955: Jězba do prawěka *(Cesta do pravěku)*
* 1957: Wunamakanje zahuby *(Vynález zkázy)* po romanje Julesa Verna
* 1961: Baron Münchhausen *(Baron Prášil)* po romanje Gottfrieda Augusta Bürgera
* 1967: Kradnjeny powětroń *(Ukradená vzducholoď)*
* 1970: Na komeće *(Na kometě) * po romanje Julesa Verna
* 1971: Dyrdomdeje Sindbada* (Dobrodruzství námorníka Sindibáda)*
* 1977: Krabat *(Čarodějův učeň)* po knize Otfrieda Preußlerja
* 1980: Bajka wo Janje a Mariji *(Pohádka o Honzíkovi a Mařence) *

## Wotkazaj

* Webstrona Karla Zemanoweho muzeja w Praze
Zlín

**Zlín** (1949–90 *Gottwaldov*) je z něhdźe 75.000 wobydlerjemi industrielne srjedźišćo Zlinskeho kraja na Morawje w Čěskej. Nadeńdźe so w dolinje rěki Dřevnice.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1322 a dósta 1397 měšćanske prawa. Tehdy bě Zlín wažne stejišćo rjemjeslnistwa a hórnistwa.

W lěće 1949 dósta město mjeno stalinistiskeho prezidenta Čěskosłowakskeje, Klementa Gottwalda. Za čas Čěskosłowakskeje bě wosebje znate za filmowe studija, w kotrychž skutkowaše mjez druhimi režiser Karel Zeman (1910–89).

## Žórła


## Wotkaz
Jakub Nowak-Horjanski

**Jakub Nowak-Horjanski** ( *Jacob Noack*, pseudonym: *Neander*; * 3. junija 1864 na Horje, † 21. februara 1938 we Worklecach) bě serbski katolski farar, domiznowědnik a spisowaćel.

## Žiwjenje
Narodźi so jako prěnje dźěćo Horjanskeho žiwnosćerja Mikławša Nowaka a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Šefrichec z Jaseńcy a bě wot 1881 hač do 1890 chowanc Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše wot 1882 do 1887 němski Małostronski gymnazij a studowaše potom hač do 1890 teologiju. 1891 dokónči swój studij w Kölnje. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1891 do 1896 najprjedy jako kapłan w Radworju a wot 1896 do 1902 při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1903 do 1931 bě z Radworskim fararjom. W lěće 1931 poda so na wuměnk do Worklec.

## Skutkowanje

Hižo jako gymnaziast a čłon Praskeho towarstwa „Serbowka“ pisaše za časopisaj Łužiski Serb a Łužica. Jako kapłan w Radworju załoži tam Raiffeisenowu lutowarnju a bě sobuzałožer spěwanskeho towarstwa Meja. Wot 1897 do 1905 bě redaktor časopisa Serbski Hospodar a wobdźěleny na załoženju Budyskeho serbskeho towarstwa Jednota. Za serbske dźiwadło spisa něhdźe dźesać žortnych a chutnych hrow. 

Přez lětdźesatki zaběraše so Nowak tež z domiznowědu a zarjadowa 1905 w Radworskej starej cyrkwi mały muzej cyrkwinskeho wuměłstwa. 1920 wuńdźe jeho wuznamne domiznostawizniske dźěło *Wobrazy z cyrkwinskich stawiznow katolskich Serbow*.

Nowak pućowaše za tehdyši čas poměrnje husto a daloko, tak na přikład do Italskeje, Palestiny, Egyptowskeje, Norwegskeje a Ruskeje. 1930 wozjewi *Pućowanske dopomnjenki*.

Wot 1888 bě Nowak-Horjanski čłon Maćicy Serbskeje.

Składnostnje jeho 150. narodnin stajichu jemu blisko ródneje Hory pomnik.

## Twórby
* *Přehlad serbskeje mytologije.* We Łužicy 5 (1886), str. 69–71, 80, 84–85, 93–94
* *Zasonamakanka.* Činohra, Budyšin 1911.
* *Wšitcy zjednani.* Struchłohra, Budyšin 1913.
* *We wudawarni Kukečanskich nowin.* Žortna hra, Budyšin 1913.
* *Radwor.* W: Krajan 1926, str. 41–46
* *Stawizny Radworskeje šule.* W: Krajan 1928, str. 57–59.

## Žórło
* 
* M. Cyžowa, [ Muža z hibićiwym rozumom počesćili](https://web.archive.org/web/20160424002407/http://www.posol.de/fck/file/19-KP-10_05_2015(1).pdf)// Katolski Posoł, 10. meje 2015, str. 137
Zeman

**Zeman** je swójbne mjeno tuteju wosobinow:

* Karel Zeman (1910–89) – čěski filmowy režiser
* Miloš Zeman (* 1944) – čěski politikar, statny prezident
Neville Chamberlain

**Arthur Neville Chamberlain** (* 18. měrca 1869 w Birminghamje; † 9. nowembra 1940 w Readingu) bě britiski politikar Konserwatiwneje strony, dołholětny strowotniski minister a wot 1937 do 1940 premier Zjednoćeneho kralestwa. 

Přez swoju politiku tak mjenowaneho *appeasementa* („změrowanja“) napřećo nacionalsocialistiskej Němskej bě sobu zamołwity za Mnichowske zrěčenje w lěće 1938, wozjewi pak 3. septembra 1939, dwaj dnjej po nadpadźe na Pólskej, Němskemu mócnarstwu wójnu. Dla spočatnych njewuspěchow w Druhej swětowej wójnje a wočiwidneho zaprajenja swojeje dowójnskeje politiki złoži dnja 10. meje 1940 zastojnstwo premiera. Z naslědnikom sta so Winston Churchill.

## Literatura
* Frank McDonough: *Neville Chamberlain, appeasement, and the British road to war.* Manchester University Press, 1998, ISBN 0-7190-4832-X.

## Wotkazaj
Kolinda Grabar-Kitarović

**Kolinda Grabar-Kitarović** (* 29. apryla 1968 w Rijece, Juhosłowjanska) je chorwatska politikarka a diplomatka, kotraž bě wot 15. februara 2015 hač do 18. februara 2020 statna prezidentka Chorwatskeje.

Hač do lěta 2015 bě čłonka Chorwatskeho demokratiskeho zjednoćenstwa (HDZ) a złoži swoje čłonstwo dla wólby do najwyšeho zastojnstwa stata.

Dnja 5. januara 2020 podleži wona w rozsudźacym druhim kole prezidentowych wólbow bywšemu premierej Zoranej Milanovićej wot opozicionelneje SDP.

Wona je zmandźelena a ma dwě dźěsći.

## Žórła


## Wotkaz
Harrachov

**Harrachov** ( *Harrachsdorf*) je městačko při rěčce Mumlava na samym sewjeru Čěskeje. Leži we wysokosći 665 metrow při zapadnej kromje Kyrkonošow, bjezposrědnje při hranicy Pólskeje, něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Libereca a 30 kilometrow zapadnje Jelenjeje Góry. Harrachov je wuznamne srjedźišćo zymskeho sporta a ma někak 1.500 wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo nasta hakle w 17. lětstotku a dósta we 18. lětstotku swoje mjeno *Harrachsdorf* po Harrachec swójbje, kotrejž słušachu zahony, na kotrychž bu wjes załožena. W lěće 1712 załoži so prěnja škleńčernja. Hač do dźensnišeho so w Harrachowje škleńca produkuje. Wo stawiznach tutoho rjemjesła rozprawja Škleńcowy muzej.

Wot lěta 1973 ma Harrachov status města.

## Wobchad
Harrachov ma wot lěta 1963 dwórnišćo při železniskej čarje Jelenia Góra–Kořenov. Europska dróha 65 zwjazuje Harrachov z Liberecom a Prahu kaž tež – přez 886 metrow wysoki „Nowoswětski přesmyk“ *(Novosvětský průsmyk/Przełęcz Szklarska)* – ze šleskim městom Szklarska Poręba.

Nimo toho wjedźe pućowanska šćežka Eisenach–Budapest přez Harrachov.

## Žórła


## Wotkaz
Jičín

**Jičín** ( *Gitschin*) je město na sewjeru Čěskeje a sydło Jičínskeho wokrjesa w Královéhradeckim kraju. Leži při rěčce Cidlinje něhdźe 85 kilometrow sewjerowuchodnje Prahi a połsta kilometrow juhowuchodnje Libereca při kromje „Čěskeho raja“. Město ma něhdźe 16.000 wobydlerjow.

Historiski centrum města steji jako planowe město ze 16. lětstotka pod pomnikoškitom.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so prawdźepodobnje kónc 12. lětstotka. Prěnjotna wjes ležeše pod hrodom Velišom na městnje dźensnišeje gmejny *Staré Místo*, bu pak pozdźišo dale do sewjera přepołožene na stejišćo při wikowanskim puću mjez Hradecom a Žitawu. Jičín bě tehdy we wobsydstwje čěskeje króny a naspomni so prěni raz pisomnje we wopismje kralowny Guty dnja 1. awgusta 1293. W lěće 1302 dósta měšćanske prawa.

Za čas Třicećilětneje wójny knježeše wot 1621 hač do swojeje smjerće w lěće 1634 hrabja Wallenstein nad Jičínom, kiž chcyše město po italskim přikładźe wutwarić k rezidencnemu městu swojeho wójwodstwa Friedland. Po smjerći Wallensteina so tute plany wjace njesćěhowachu.

Po rozpadźe Habsburgskeje monarchije słušeše Jičín wot 1918 k Čěskosłowakskej. Po Mnichowskim zrěčenju 1938 bu jako dźěl Sudetskeho kraja wot Němskeje wobsadźeny a přińdźe 1945 znowa k čěskosłowakskemu statej.

## Žórła


## Wotkazaj

* Turistiski portal města Jičín