open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Hempel

**Jan Hempel** ( *Johannes Hempel*; * 20. februara 1917 w Budyšinje, † 19. junija 1998 w Drježdźanach) bě serbski režiser. Wón płaći jako „pioněr NDR-skeho klankoweho filma“.

Hempel narodźi so w Budyšinje jako syn mějićela zahrodnistwa. Po dokónčenju šule činješe najprjedy wukubłanje jako dekoraciski moler a studowaše potom na Drježdźanskej akademiji za tworjace wuměłstwo. Pozdźišo dźěłaše hač do wójny jako wuhotowar jewišćow.

Po wójnje bě Hempel zhromadnje z Alfredom Krawcom, Konradom Herrmannom a Tonijom Brukom jedyn ze załožerskich čłonow Koła serbskich tworjacych wuměłcow.

W lětomaj 1950/1951 produkowaše zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim a Kurtom Hajnu priwatnje prěni klankowy trikowy film NDR – bajku „Bity njebiteho njese“, ze serbskimi podtitulemi. Wot lěta 1955 natwarješe wón w Drježdźanach tamniše studijo trikowych filmow a bu pozdźišo jeho nawjednik.

Politiskich přičin dla, njemóžeše wón wot lěta 1962 dale pola DEFA dźěłać a skutkowaše wot toho časa jako priwatny filmowy producent.

Dohromady zhotowi Hempel wjace hač 60 filmow, mjez nimi tež poměrnje znaty animaciski film *Als es noch Wassermänner gab* (1991).

## Žórle
* Ratajczakowa, Cordula: „Wo Serbje Janu Hempelu, kiž je so do filmowych stawiznow zapisał“ W: *Předźenak*, 13. nowembra 2015, str. 2.
* Bruk, Toni: „Der Film bei den Lausitzer Sorben“. Projekt Rastko Lusatia
Abinsk

**Abinsk** () je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej něhdźe 80 kilometrow zapadnje Krasnodara. 

Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1863 załožiło jako Stanica Abinskaja a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Абинск// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20-21. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
*  Абинская// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazy
 
*  Oficielne webstrony
Saaremaa

**Saaremaa** ( *Ösel*) je z 2672 km² najwjetša kupa Estiskeje a po Seelandźe, Gotlandźe a Fünenje štwórta najwjetša w cyłym Baltiskim morju. Nadeńdźe so před zapadnym brjohom Estiskeje na sewjeru Rigaskeho zaliwa.

Wona je hłowna kupa wokrjesa Saare, do kotrehož słušeja tež mjeńše kupy kaž Muhu, Abruka, Vilsandi a Ruhnu. Sewjernje kupy Saaremaa a zdźěla jenož šěsć kilometrow zdalene nadeńdźe so druha najwjetša estiska kupa Hiiumaa *(Dagö)*. Wot wuchodneho hač k zapadnemu kóncej kupy Saaremaa je někak 90 kilometrow.

Hłowne město kupy a wokrjesa je Kuressaare (němsce *Arensburg*) při zaliwje ze samsnym mjenom na juhu kupy. Wone ma někak 16.000 wobydlerjow. Na cyłej kupje bydli něhdźe 36.000 ludźi, štož wotpowěduje 3 % estiskeje ludnosće.

Najwyša hórka kupy, *Viidu Raunamägi*, je jenož 54 metrow wysoka.

## Wobrazy

Lighthouse at the end of the land near the sea - Leuchtturm am Ende des Landes in der Nähe des Meeres (30112370042).jpg|Swětłownja při južnym kóncu kupy
Ohessaare 2005.jpg|Wětrnik w Ohessaare
Kaali main crater on 2005-08-10.3.jpg|Meteoritowe kótlešćo Kaali
Castlekuressaare.JPG|Hród Němskeho rjada w Kuressaare
Wild beach. June, 2008 - panoramio.jpg|Přibrjóh na sewjerozapadźe kupy


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona wokrjesa Saaremaa
Pjer Žalica

**Pjer Žalica** (* 7. meje 1964 w Sarajewje, Juhosłowjanska) je bosniski filmowy režiser a producent.

Syn dramaturga-basnika Miodraga Žalicy (1926–1992) studowaše wot 1989 – mjez druhim hromadźe z Danisom Tanovićom – režiju na Akademiji sceniskich wuměłstwow w Sarajewje, hdźež tež diplomowaše. Za čas woblěhowanja města wot 1992 do 1996 wjerćeše wjacore dokumentariske filmy a wójnske rozprawnistwo mjez druhim za BBC. Za film *Savršeni krug* („Dočinjeny kruh“, 1997) spisa hromadźe z Ademirom Kenovićom wjertnu knihu. Jako režiser wjerći dwaj hrajnej filmaj, kotrejž dóstaštej tež mjezynarodne připóznaće (*Gori vatra*, 2003, a *Kod amidže Idriza*, 2004).

Wot lěta 2013 je wón z dekanom Akademije sceniskich wuměłstwow w Sarajewje.

Pjer Žalica je woženjeny z dźiwadźelnicu Jasnu Žalicu a ma z njej jednoho syna.

## Filmografija
* *Godot Sarajevo* (dokumentacija wo wopyće Susany Sontag w Sarajewje, 1993)
* *Savršeni krug* („Dočinjeny kruh“, wjertna kniha, 1997)
* *Kraj doba neprijatnosti* (krótkofilm, 1998)
* *Made in Sarajevo* (dokumentacija, 1998)
* *Mostar Sevdah Reunion* (hudźbna dokumentacija, 2000)
* *Gori vatra* („Pali woheń“, hrajny film, 2003)
* *Kod amidže Idriza* (hrajny film, 2004)

## Žórle


## Wotkaz
* Pjer Žalica w *Internet Movie Database*
Dubič

**Dubič** (serbsce tež **Dubowc**,  *Eichberg*) je 160 metrow wysoka hórka pola Wysokeje w holanskej krajinje sewjerneje Hornjeje Łužicy. Słuša do Łazowskeje gmejny.

Wot 1815 hač do 1945 běžeše hranica mjez Pruskej a Sakskej přez Dubič. Na hórce nadeńdźe so wot lěta 1913 zornowcowy pomnik za bitwu mjez francoskim wójskom a rusko-pruskimi přećiwnikami w meji 1813, dźeń do bitwy pola Budyšina. Na Dubiču wumrě tehdy jenož na pruskim boku 246 wojakow.

## Literatura
*
Uchta

**Uchta** (, ) je město w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 250 kilometrow sewjerowuchodnje Syktywkara.

Ma něhdźe 98 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1943 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Wuktyl

**Wuktyl** () je městačko w Ruskej federaciji. Leži w samym sewjerowuchodźe europskeho dźěla Ruskeje w republice Komi něhdźe 500 kilometrow sewjerowuchodnje Syktywkara.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1964 załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Adygejsk

**Adygejsk** (, ) je město w juhu Ruskeje. Leži w republice Adygiskej něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Maikopa.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1969 załožiło a ma wot lěta 1976 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Адыгейск// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 13-14. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Wuričanski stołp

**Wuričanski stołp** ( *Auritzer Stele*, we wobchadnej rěči tež *Ruski stołp, Russensäule*) je někak pjeć metrow wysoki zornowcowy stołp, kotryž steji na polu južnje Wuric. Ma napisaj w serbskej a němskej rěči a płaći jako jedyn z najstaršich dwurěčnych pomnikow we Łužicy. Wuričanski stołp je připóznaty kulturny pomnik.

Stołp so prěnjotnje postaji wokoło lěta 1790 wot Bohuměra Arnošta Běmarja, kublerja we Wuricach a potomnika Budestečanskeju serbskeju fararjow Jana Běmarja a Michała Frencla. Wokoło 1980 bu wón w běhu ratarskich dźěłow we Wuričanskej pěskowej jamje zasypany. Dwójce złamany stołp so w lěće 2009 wuchowa, bu wot Budyskeho kamjenjećesarja Uwy Konjena restawrowany a w decembrje tutoho lěta na prěnjotnym městnje znowa postajeny.

Stołp měri cyłkownje 5,35 metrow, z toho pjeć metrow nad zemju, a waži 1,95 tonow. Na južnym boku stołpa je w serbskej rěči zadypane:

:*Boj so Boha, česć wyšnosć, lubuj bratrow a wobarnuj swoju dušu, zo by na škodu njemysliła.*

Na sewjernym boku steji samsny wobsah w němskej rěči. Napisaj stej dźensa lědma hišće čitajomnej.

## Literatura
* Trudla Malinkowa, Wuričanski stołp wuchowany, Rozhlad 59(2009)10, S. 395–397
* Měrćin Wirth, Wuričanski stołp znowa poswjećeny, Pomhaj Bóh, oktober 2010, s. 10

## Wotkaz
Rory Gallagher

**William Rory Gallagher** (* 2. měrca 1948 w Ballyshannon, County Donegal; † 14. junija 1995 w Londonje) bě irski gitarist, spěwar a spěwydźěłar, kiž hraješe předewšěm blues a blues-rock. Nahrawaše wosebje swójske kompozicije, ale tež nowe wersije bluesowych klasikarjow.

Wot 1966 do 1970 bě čłon skupiny *Taste*, potom wustupowaše jenož hišće pod swójskim mjenom a produkowaše tež wjetšinu swojich albumow sam. Wot 1971 do 1973 wuzwolichu jeho čitarjo nowiny *Music Express* trójce za najwoblubowańšeho gitarista. Nimo elektriskeje gitary – zwjetša *Fender Stratocaster* z lěta 1961 – hraješe tež na akustiskej gitarje, hubnej harmonice, mandolinje a saksofonje.

Gallagher wumrě w juniju 1995 po transplantaciji jatrow, kotraž bě trěbna dla jeho alkoholizma. Wón bu pochowany na kěrchowje we wsy Ballincollig pola Cork.

## Diskografija (solo)

## Literatura
* Jean-Noel Coghe: *Rory Gallagher – a Biography.* The Mercier Press Ltd, 2002, ISBN 1-85635-388-5.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Gallagher

**Gallagher** je swójbne mjeno irskeho pochada (, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Charlie Gallagher (* 1940) – irski kopar
* Denis Gallagher (1923–2001) – irski politikar strony *Fianna Fáil*
* Liam Gallagher (* 1972) – britiski hudźbnik
* Noel Gallagher (* 1967) – britiski hudźbnik
* Rory Gallagher (1948–1995) – irski gitarist a spěwar
Mały Holešow

**Mały Holešow** ( *Kleinholscha*) je małe sydlišćo w hornjołužiskej gmejnje Njeswačidło w Budyskim wokrjesu, kotrež jako samostatny wjesny dźěl njepłaći. Leži juhowuchodnje Njeswačidła a južnje Holešowa mjez Čornicu na zapadźe a zwjazkowej dróhu 96 na wuchodźe a wobsteji z něhdyšeho młyna při Čornicy a někotrych statokow.

W Małym Holešowje nadeńdźe so tak mjenowany rybarski dwór, kotryž słuša z lěta 1996 k přirodoškitnej staciji Njeswačidło.

## Žórła


## Wotkaz
*
Nowe Poršicy

**Nowe Poršicy** (serbsce prjedy tež *Přeměnki*,  *Neupurschwitz*) su hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 ke Kubšicam. Dotal běchu ze starodawna wjesny dźěl Poršičanskeje gmejny. Maja  wobydlerjow.

Sydlišćo leži při Wósporskej dróze při južnej kromje Budyskeho lětanišća, kiž bu 1910 załožene jako wojerske zwučowanišćo. Nasta hakle po 1802 jako wutwar Poršic při šoseji Budyšin–Wóspork a wobsteješe prěnjotnje z korčmy, kowarnje a pjeć burskich chěžow. W běhu bitwy pola Budyšina w meji 1813 přenocowaše Napoléon Bonaparte ze swojej wosobinskej gardu w bliskosći Nowych Poršic.

## Žórło


## Wotkaz

*
Delnje Brusy

**Delnje Brusy** ( *Nieder Prauske*) su hornjołužiska wjes a gmejnski dźěl Rěčic w Zhorjelskim wokrjesu. Hornje Brusy nadeńdu so někak 20 kilometrow do juhozapada. Mjeno wobeju wjeskow pochadźa wot serbskeho słowa *brus*.

## Geografija
Delnje Brusy leža juhozapadnje Rěčic při do Hamora wjedźacej statnej dróze 131. Susodne wsy su Rěčičanske gmejnske dźěle Nowy Lubolń na zapadźe, Hamoršć na sewjerozapadźe, Wjerto na sewjeru, Rěčicy a Nowy Hamor na sewjerowuchodźe a Hatk na wuchodźe. Južnje Delnich Brusow nadeńdźe so wjeska Sedlik, kotraž słuša do Niskeje. Wosadna wjes Dubc, do kotrejež běchu Delnje Brusy hač do 20. lětstotka zafarowane, leži někak pjeć kilometrow do sewjerowuchodneho směra.

## Stawizny
Wokolina wsy bě hižo w bronzowej dobje wobydlena, kaž dopokazachu namakane rownišća. Po tym zo bě wulki dźěl sewjerneje Hornjeje Łužicy wot ćahanja ludow sem wopušćeny, zasydlichu so tu hakle w 12. a 13. lětstotku zaso kolonisća.

Lěto prěnjeho naspomnjenja Delnich Brusow je dla podobneho mjena Hornich Brusow njejasny. Tak njeje na přikład znate, kotre Brusy su měnjene w dokumentomaj w Budyskim tachantskim archiwje z lěta 1293, hdźež je wjeska *uilla Bruzk* resp. *villa Bruzch* naspomnjena. Prěnje wěste naspomnjenje pod mjenom *Prawsk* pochadźa hakle z lěta 1456. Po sydlišćowej formje su Delnje Brusy rozšěrjeny kulowc, štož pokazuje na serbske korjenje sydlišća.

Nanajpozdźišo wot časa reformacije běchu Delnje Brusy zafarowane do Dubčanskeje wosady, hdźež so hač do lěta 1857 serbsce prědowaše. Wo Wienskim kongresu přeńdźe wjes z cyłym sewjernym dźělom Hornjeje Łužicy k Pruskej a słušeše nětko do Rózborskeho wokrjesa w Šleskej. 

W lěće 1825 měješe wjes hišće 237 wobydlerjow, sto lět pozdźišo pak hižo 625. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 běchu Delnje Brusy tehdy hižo nimale dospołnje němskorěčne. Tak bě jenož dźesać Serbow mjez 408 wobydlerjemi (2,5 %).

1938 zagmejnowachu so Delnje Brusy do Rěčic.

## Žórle
* 


## Wotkaz
Brusy

**Brusy** je serbske mjeno dweju wjeskow w sewjernej Hornjej Łužicy:

* Delnje Brusy (němsce *Nieder Prauske*) w gmejnje Rěčicy, Zhorjelski wokrjes
* Hornje Brusy (němsce *Ober Prauske*) w gmejnje Wysoka Dubrawa, Zhorjelski wokrjes

Nimo toho je *Brusy* mjeno městačka na sewjeru Pólskeje, hlej Brusy (Pólska)
Prauske

**Prauske** je němske mjeno dweju wjeskow na sewjeru Hornjeje Łužicy:

* Delnje Brusy (němsce *Nieder Prauske*) w gmejnje Rěčicy, Zhorjelski wokrjes
* Hornje Brusy (němsce *Ober Prauske*) w gmejnje Wysoka Dubrawa, Zhorjelski wokrjes
Awaršćina

**Awaršćina** (*МагӀарул мацӀ*; *Maʿarul mac̣*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a hłowna rěč do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. Rěči so wot něhdźe 760.000 ludźi.

## Awarski alfabet

## Nóžki


## Literatura
* Мадиева Г., Аварский язык// Языки народов СССР
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Avar// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
Aghulšćina

**Aghulšćina** (*aгъул чIал*; *aghul čal*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. 

Rěči so wot něhdźe 29.000 ludźi.

## Aghulski alfabet

## Literatura
* Агульский язык// Т. А. Майсак // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Aghul// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Rutulšćina

**Rutulšćina** (*МыхӀабишды чӀал*; *Myhabišdy-čal*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. 

Rěči so wot něhdźe 47.000 ludźi.

## Literatura
* Ибрагимов Г. Х. Рутульский язык // Языки Российской Федерации и соседних государств. Энциклопедия в 3-х томах. — М: Наука, 2001. — Т. 2. — С. 493. — ISBN 5-02-011267-4, 5-02-011268-2 (Т.2).
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Rutul// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Mogoča

**Mogoča** ( *Могоча*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 700 kilometrow sewjerowuchodnje Čity.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1910 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Petrowsk-Zabajkalskij

**Petrowsk-Zabajkalskij** ( *Петровск-Забайкальский*, do 1926 - *Petrowskij Zawod/ Петровский завод*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 400 kilometrow zapadnje Čity.

Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1789 załožiło jako Petrowskij Zawod a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Srjetensk

**Srjetensk** ( *Сретенск*, do 1926 - *Strjetinsk/ Стретенск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 380 kilometrow wuchodnje Čity.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1689 załožiło jako Srjetenskij Ostrog a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

## Literatura
* Стретенск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz
Tabasaranšćina

**Tabasaranšćina** (*Табасаран чӀал*; *Tabasaran čal*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. 

Rěči so wot něhdźe 146.000 ludźi.

## Tabasaranski alfabet

## Literatura
* Генко А. Н. Табасаранско-русский словарь / Под общей редакцией д-ра филол. наук, проф. М. Е. Алексеева; Институт языкознания РАН. — М.: Academia, 2005. — 332 с. — (Справочники. Энциклопедии. Словари). — 800 экз. — ISBN 5-87444-167-0. 
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Tabasaran// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
* The consonant system of Tabasaran

## Nóžki
Chilok

**Chilok** ( *Хилок*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 300 kilometrow zapadnje Čity.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.

## Žórło
Lezgišćina

** Lezgišćina** (*лезги чIал*; *lezgi čal*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. 

Rěči so wot něhdźe 647.000 ludźi.

## Lezgiski alfabet

## Literatura
* Haspelmath Martin, A grammar of Lezgian. — Walter de Gruyter, 1993. — ISBN 3110137356.

## Nóžki
Blagowešćensk

**Blagowešćensk** ( *Благовещенск*, do 1858 – *Ust-Zejskaja// Усть-Зейская*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na prawym boku Amura při chinskej hranicy něhdźe wósom tysac kilometrow wuchodnje Moskwy. Je stolica Amurskeje oblasće.

Ma něhdźe 224 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1653 załožiło jako wjes Ust-Zejskaja ma wot lěta 1858 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Cachuršćina

** Cachuršćina** (*ЦIaIхна миз*; *Cachna miz*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan.  Cachuršćina rěči so tež w susodnym Azerbajdźanje.

Rěči so wot něhdźe 23.000 ludźi.

## Cachurski alfabet

### W Dagestanje

;kyriliski alfabet

### W Azerbajdźanje

;łaćonski alfabet 

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Tsakhur// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Bjelogorsk (Oblasć Amur)

**Bjelogorsk** ( *Белогорск*, do 1926 – *Aleksandrowskoje/ Александровское*; do 1931 – *Aleksandrowsk-na-Tomi/ Александровск-на-Томи*;  do 1936 – *Krasnopartizansk/ Краснопартизанск*;  do 1957 – *Kujbyšewka-Wostočnaja/ Куйбышевка-Восточная*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Blagowešćenska.

Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1960 załožiło jako wjes Ust-Zejskaja ma wot lěta 1858 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Julija Olegowna Samojlowa

**Julija Olegowna Samojlowa** (;  *  7. apryla 1989 w Uchće, Republika Komi, Ruska) je ruska spěwarka, kotraž měješe Rusku federaciju na wubědźowanju „Eurovision Song Contest“ 2017 w Kijewje zastupować. Dla wustupa na wot Ruskeje wobsadźenej połkupje Krim w lěće 2015 zakaza jej Ukraina pak jězbu k zarjadowanju.

## Wotkazy
* Biografija
*  Russia’s Yulia Samoilova becomes second singer in wheelchair to compete at Eurovision
* Yulia Samoylova to Represent Russia at the Eurovision Song Contest 2017
Kumykšćina

**Kumykšćina** (*къумукъ тил*; *kumuk til*) je rěč ze skupiny turkskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan. 

Rěči so wot něhdźe 426.000 ludźi.

## Kumykski alfabet
### Łaćonski alfabet do 1937

### Kyriliski alfabet

## Literatura
* Kumyk// Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016)
* Кумыкско-русский словарь

## Nóžki
Zawitinsk

**Zawitinsk** ( *Завитинск*, do 1954 – *Zawitnaja/ Завитная*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Blagowešćenska.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1906 załožiło jako wjes Zawitnaja ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Zeja

**Zeja** ( *Зея*, do 1906 – *Zejskij Sklad/ Зейский Склад*; do 1913 – *Zeja-Pristań/ Зея-Пристань*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 550 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1879 załožiło jako wjes Zejskij Sklad ma wot lěta 1906 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Swobodnyj

**Swobodnyj** ( *Свободный*, do 1917 – *Aleksejewsk/ Алексеевск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 140 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.

Ma něhdźe 54 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1912 załožiło.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Skoworodino

**Skoworodino** ( *Сковородино*, do 1909 – *Zmjeinyj/ Змеиный*; do 1911 – *Njwjer-1/ Невер-1*; do 1938 – *Ruchkowo/ Рухлово*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 670 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1908 załožiło jako wjes Zmjeinyj a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Amrum

**Amrum** ( *Oomram*) je jedna ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju. Nadeńdźe so južnje Sylta a zapadnje Föhra a słuša do wokrjesa Nordfriesland w Schleswigsko-Holsteinskej. Z wulkosću wot 20,46 km² je wona dźesata najwjetša kupa Němskeje.

Amrum je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.

## Wotkaz
Sylt

**Sylt** ( *Sild*,  *Söl*) je najwjetša ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju a zdobom najsewjerniša kupa Němskeje. Nadeńdźe so něhdźe 10 do 16 kilometrow před zapadnym brjohom Schleswigsko-Holsteinskeje a Danskeje a słuša do wokrjesa Nordfriesland. Z wulkosću wot nimale 100 km² je wona štwórta najwjetša kupa Němskeje a najwjetša němska kupa w Sewjernym morju. Hłowne sydlišćo je Westerland. Sylt je woblubowany turistiski cil a je wot lěta 1927 přez Hindenburgowy nasyp zwjazany z twjerdźu.

Sylt je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.

## Wotkaz
Helgoland

**Helgoland** ( *Deät Lun* = „tón kraj“) je kupa w Sewjernym morju a jenička šěrokomórska kupa Němskeje. Słuša administratiwnje do wokrjesa Pinneberg w Schleswigsko-Holsteinskej. Prěnjotnje wjetša kupa rozłama w lěće 1721, tak zo wobsteji gmejna dźensa z hłowneje kupy *Helgoland* a pódlanskeje kupy *Düne*. Nimo němčiny rěči so na Helgolandźe tež frizisce. Helgolandska narěč sewjerofrizišćiny płaći jako druha hamtska rěč.

Helgoland je něhdźe 49 kilometrow zdalene wot najblišeje twjerdźe, přibrjoha Schleswigsko-Holsteinskeje pola Sankt Peter-Ording. Kupa słuša hakle z lěta 1890 k němskemu statej a ma hač do dźensnišeho wosebity status. Tak je wona drje z dźělom němskeho hospodarstwa, nic pak cłowneho teritorija Europskeje unije.

Nimo jězdźidłow policije, wohnjoweje wobory, cła a ambulancy njejsu awta na kupje dowolene.


Aerial image of Heligoland.jpg|Powětrowy wobraz wobeju kupow
Lange-Anna-Helgoland.jpg|Skała *Nathurn Stak*, mjenowana „Lange Anna“
Oberland von Helgoland 1826.jpg|Wobraz z lěta 1826
Helgoland Oberland mit Leuchtturm 21987.JPG|Swětłownja na Helgolandźe


## Žórła


## Wotkaz
Rajčichinsk

**Rajčichinsk** ( *Райчихинск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 150 kilometrow wuchodnje Blagowešćenska.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło jako wjes Rajčicha ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nogajšćina

**Nogajšćina** (*ногай тили, ногайша*; *nogaj tili, nogajša*) je rěč ze skupiny  turkskich rěčow a jedna z hamtskich rěčow do Ruskeje słušaceje republiki Dagestan.  

Rěči so wot něhdźe 87.000 ludźi.

## Nogajski alfabet

## Literatura
* Nogai// Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016)

## Nóžki
Tuzla

**Tuzla** (kyrilisce Тузла) je wulkoměsto a wažne industrijne stejišćo z něhdźe 110.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe Bosniskeje a Hercegowiny, po wobydlerstwje třeće najwjetše město tutoho kraja a administratiwne kaž tež hospodarske srjedźišćo kantona Tuzla w Federaciji Bosniska a Hercegowina. Leži při rěce Jala, přitoka Spreče pod horami Majevicy.

Mjeno města pochadźa wot turkowskeho słowa *tuz* („sel“). Hižo do přichada Osmanow w lěće 1463 měješe sydlišćo mjeno *Soli* ze samsnym woznamom.

W Bosniskej wójnje bě Tuzla jenička gmejna w cyłej Bosniskej a Hercegowinje, w kotrejž njeknježeše nacionalna strona jedneje z třoch etniskich skupin, ale Socialnodemokratiska strona z měšćanostu Selimom Bešlagićom.

Při zapadnej kromje Tuzle nadeńdźe so najwjetša wuhlowa milinarnja cyłeho kraja *(Termoelektrana Tuzla)* z cyłkownym wukonom wot 780 MW.

## Wotkaz
Edward Wornar

**Edward Wornar** ( *Eduard Werner*; * 21. apryla 1966 w Bendorfje) je němsko-serbski sorabist a rěčespytnik.

Wornar narodźi so w Bendorfje nad Rynom jako syn rězbarja. Po dokónčenju šule studowaše na Bonnskej uniwersiće najprjedy geologiju a paleontologiju, potom pak slawistiku a indogermanistiku. 1991 dokónči studij jako magister, 1996 sćěhowało tomu doktorske dźěło pod titulom „Studien zum sorbischen Verbum“.

Wot lěta 1993 běše Wornar ze sobudźełaćerjom Serbskeho instituta w Budyšinje. Wot lěta 2003 je Wornar profesor za sorabistiku a tuž direktor Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity.

Edward Wornar je tež zeserbšćił literariske twórby z pólšćiny, kymrišćiny a jendźelšćiny, mjez druhim Tolkienowy *Hobit*.

## Wubrane spisy
* *Studien zum sorbischen Verbum*. Budyšin, 1996. (Spisy Serbskeho Instituta; 13).
* „Wo etymologiji słowow z njeprawidłownym refleksom psł. *ę w serbšćinje“. W: Faßke, H., Wrocławska, E. (red.): *Z historii języków łużyckich*, Warszawa 1996.
* „Hornjoserbsce čula, litawsce kiaũlė“. W: Zieniukowa, J. (red.): *Obraz językowy słowiańskiego Pomorza i Łużyc*. Warszawa, 1997.
* „Nastărei̯să venstă slüvesa? – pomnik srjedźowěkowskeje połobšćiny“. *Lětopis*, 2/2002.
* *Die Verbalaffigierung im Obersorbischen*. Budyšin, 2003. (Spisy Serbskeho Instituta; 34).
* „Serbska sada w rukopisnej zběrce z lěta 1510“. *Lětopis*, 2/2011.
* „Kak serbska je Budyska přisaha?“. *Lětopis*, 2/2012.
* *Hobit.* Přełožk z jendźelšćiny. Lipsk, 2012.
* „Dodawk k serbskej sadźe z lěta 1510“. *Lětopis*, 2/2014.

## Žórło
* Werner, Eduard: *Studien zum sorbischen Verbum*. Disertacija, Bonn, s.d.
* Eduard Werner, Bulletin der Deutschen Slavistik, Organ des Verbandes der Hochschullehrer für Slavistik, №7, 2001, p. 64
Tynda

**Tynda** ( *Тында*, do 1974 – *Tyndinskij/ Тындинский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej, južnje Stanowojskich horin w Amurskej oblasći něhdźe 800 kilometrow sewjernje Blagowešćenska.

Ma něhdźe 33 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1917 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Šimanowsk

**Šimanowsk** ( *Шимановск*, do 1914 – *Pjora/ Пёра*; do 1920 – *Gondatti/ Гондатти*; do 1950 – *Wladimir- Šimanowskij/ Владимир-Шимановский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 300 kilometrow sewjernje Blagowešćenska při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1910 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Amursk

**Amursk** ( *Амурск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při Amurje w Chabarowskim regionje něhdźe 300 kilometrow sewjernje Chabarowska.

Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1958 załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bikin

**Bikin** ( *Бикин*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při chinskej hranicy w Chabarowskim regionje něhdźe 200 kilometrow južnje Chabarowska. Město nadeńdźe so při prawym brjoze rěki ze samsnym mjenom.

Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Literatura
* Бикин// Большая Российская энциклопедия, 2005. — С. 473. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.

## Žórło


## Wotkaz
Wjazemskij (město)

**Wjazemskij** ( *Вяземский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při chinskej hranicy w Chabarowskim regionje něhdźe 130 kilometrow južnje Chabarowska, někotre kilometry wuchodnje rěki Ussuri.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow (2016).

Sydlišćo je so w lěće 1894 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Komsomolsk nad Amurom

**Komsomolsk nad Amurom** ( *Комсомольск-на-Амуре*) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při lěwym brjoze Amura w Chabarowskim regionje něhdźe 350 kilometrow sewjernje Chabarowska a 300 kilometrow zapadnje Pacifiskeho pobrjoha. Město je kulturne srjedźišćo regiona z wysokimi šulemi, dźiwadłami a muzejemi.

Ma něhdźe 251 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1860 załožiło jako wjes Pjermskoje a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nikolajewsk nad Amurom

**Nikolajewsk nad Amurom** ( *Николаевск-на-Амуре*, do 1926 – *Nikolajewsk/ Николаевск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při Amurje blisko jeho wuliwa do Pacifiskeho oceana. Město słuša do Chabarowskeho regiona a nadeńdźe so něhdźe 580 kilometrow sewjernje Chabarowska.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1850 załožiło jako wojerske zepěranišćo a ma wot lěta 1856 měšćanske prawa. Wot 1855 do 1870tych lět bě Nikolajewsk hłowny pacifiski přistaw Ruskeho carstwa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ciolkowskij (město)

**Ciolkowskij** ( *Циолковский*, do 1969 – *Uglegorsk/ Углегорск*; do 1994 – *Swobodnyj-18/ Свободный-18*; do 2015 – *Uglegorsk/ Углегорск*) je zawrjene město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Amurskej oblasći něhdźe 180 kilometrow sewjernje Blagowešćenska a słuži jako bydlišćo za sobudźěłaćerjow bliskeho kosmodroma *Wostočny*.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1961 załožiło.

## Žórło


## Wotkaz
Tataršćina

** Tataršćina** je rěč ze skupiny Turkskich rěčow a jedna z hłowneju rěčow w Tatarskej, hdźež słuži tež jako hamtska rěč. Rěči so wot něhdźe wokoło 5 milionow ludźi. Do tataršćiny słuša tež rěč Krimskich Tatarow.

## Tatarski alfabet

; kyriliski alfabet  

; łaćonski alfabet

## Nóžki
Sowjetskaja Gawań

**Sowjetskaja Gawań** ( *Советская Гавань*, do 1856 – *Konstantinowskij post/ Константиновский пост*; do 1923 – *Impjeratorskaja Gawań / Императорская Гавань*; do 1930 – *Znamjenskoje/ Знаменское*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Chabarowskim regionje něhdźe 640 kilometrow wuchodnje Chabarowska.

Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1853 załožiło jako wjes Konstantinowskij pogost a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Birobidźan

**Birobidźan** ( *Биробиджан*;  ביראָבידזשאַן; do 1931 – *Tichońkaja/ Тихонькая*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej a je najwjetše město a stolica Židowskeje awtonomneje oblasće. Nadeńdźe so při rěce Bira, přitoku Amura. Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe 74 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1912 załožiło a ma wot lěta 1937 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Nikolajewsk

**Nikolajewsk** je mjeno wjacorych sydlišćow w Ruskej:

* Nikolajewsk nad Amurom w Chabarowskim regionje, Sibirska
* Nikolajewsk we Wolgogradskej oblasći
* stare mjeno města Pugačjow w Saratowskej oblasći
Oblučje

**Oblučje** ( Облучье;  אָבלוטשיע; do 1915 – *Sololi*/Сололи) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Židowskej awtonomnej oblasći něhdźe 150 kilometrow zapadnje Birobidźana.

Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1911 załožiło jako wjes Sololi a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórło
Arsenjew (město)

**Arsenjew** ( Арсеньев; do 1952 – *Semjonowka*/Семёновка) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 250 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.

Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1902 załožiło jako wjes Semjonowka a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.

## Literatura
* Арсеньев// Анкилоз — Банка. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2005. — С. 276. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 2). — ISBN 5-85270-330-3.
* Арсеньев// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 25. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ersjanšćina

**Ersjanšćina** (Эрзянь кель) je rěč ze skupiny Uralskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Mordwinskej, hdźež słuži tež jako hamtska rěč nimo rušćiny a mokšanšćiny. Rěči so wot něhdźe  119.000 ludźi.

## Ersjanski alfabet
А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Erzya//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Adygejšćina

**Adygejšćina** (Адыгабзэ) je rěč ze skupiny Kawkaskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Adygiskej, hdźež słuži tež jako druha hamtska rěč nimo rušćiny. Rěči so wot něhdźe 117.000 ludźi.

## Adygejski alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Adyghe//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Dalnjegorsk

**Dalnjegorsk** ( *Дальнегорск*; do 1972 – *Tetjuche/ Тетюхе*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 500 kilometrow sewjerowuchodnje Wladiwostoka, njedaloko wot brjoha Pacifiskeho oceana.

Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło jako wjes Tetjuche a ma wot lěta 1989 měšćanske prawa.

## Literatura
* Дальнегорск// Григорьев — Динамика. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 4). — ISBN 5-85270-333-8.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Lesozawodsk

**Lesozawodsk** ( *Лесозаводск*; do 1972 – *Iman/ Иман*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži nad rěku Ussuri w Sibirskej w Primorskim regionje při chinskej hranicy něhdźe 400 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.

Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sima Milutinović

**Sima Milutinović** (tež **Milutinović-Sarajlija** po ródnym měsće; * 14. oktobra 1791 w Sarajewje; † 11. januara 1848 w Běłohrodźe) bě južnoserbski basnik, filologa a stawiznar, kiž płaći – hromadźe z Vukom Karadžićom – jako załožer nowoserbiskeje literatury.

Milutinović bydleše wot 1825 do 1827 w Lipsku, hdźež zezna tehdyšeho studenta teologije Handrija Zejlerja, kotrehož tež materielnje podpěrowaše. W Lipsku wuda Milutinović tři zběrki swójskich basnjow (*Serbianka*, *Nekolike pjesnice stare* (wobě 1826) a *Zorica*, 1827). Wot 1827 přebywaše w Čornej Horje při dworje tamnišeho wjercha-biskopa Petra Petrovića-Njegoša, kiž zmóžni jemu wudawanje bohateje zběrki serbiskich ludowych pěsnjow a Stawiznow Čorneje Hory.

Wot lěta 1840 bě Milutinović zaso w Serbiskej a měješe wysoke zastojnstwo w kubłanskim ministerstwje.

## Žórle
* Manfred Stoj: Milutinović-Sarajlija, Sima. W: Mathias Bernath, Felix von Schroeder (wud.), Gerda Bartl (red.): Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas. Band 3. Oldenbourg, München 1979, ISBN 3-486-48991-7, str. 220sl.


## Wotkaz
* Krótkobiografija (serbisce)
Partizansk

**Partizansk** ( *Партизанск*; do 1932 – *Sučanskij Rudnik/ Сучанский Рудник*; do 1972 – *Sučan/ Сучан*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 100 kilometrow wuchodnje Wladiwostoka.

Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1896 załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Šiprage

**Šiprage** (kyrilisce Шипраге) je wjes w Bosniskej a Hercegowinje. Leži w dolinje rěki Vrbanja něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje městačka Kotor-Varoš a ma wokoło 800 wobydlerjow.

W Bosniskej wójnje bu město nimale štyri lěta dołho woblěhowane wot wójska bosniskich Serbow.

## Wotkaz

* Webstrona gmejny Kotor Varoš
Spassk-Dalnij

**Spassk-Dalnij** ( *Спасск-Дальний*; do 1917 – *Spasskoje/ Спасское*; do 1929 – *Spassk-Primorskij/ Спасск-Приморский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 240 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.

Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło jako wjes Spasskoje a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
* Спасск-Дальний// Народная энциклопедия «Мой город»
Susuman

**Susuman** ( *Сусуман*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Magadanskej oblasći něhdźe 400  kilometrow sewjerozapadnje Magadana.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
* Сусуман // Народная энциклопедия «Мой город»
Awtonomny wokrjes Čukčow

**Awtonomny wokrjes Čukčow** (skrótka tež **Čukotka**;  *Чукотский автономный округ*/* Čukotskij awtonomnyj okrug*,  *Чукоткакэн автономныкэн округ*/* Čukotkaken awtonomnyken okrug*) je awtonomny federaciski subjekt na samym wuchodźe Ruskeje při Beringowym přeliwje. Nadeńdźe so sewjernje polarneho kruha při sewjernym kóncu Pacifiskeho oceana a napřećo Alasce.

Jeho zarjadniske sydło je městačko Anadyr z něhdźe 13.000 wobydlerjemi.

W lěće 2024 měješe Awtonomny wokrjes Čukčow 48.029 wobydlerjow. Z nich běchu 51,9 % Rusojo, 23,5 % Čukčоjo, 9,22 % Ukrainjenjo, 2,85% Eskimowcy a 2,61 % Ewenojo. 

## Wobwody

# Anadyrski wobwod (Anadyr)
# Bilibinski wobwod (Bilibino)
# Iultinski wobwod (Egwjekinot)
# Prowidenski wobwod (Prowidenija)
# Čaunski wobwod (Pewjek)
# Čukotski wobwod (Lawrjentija)

## Žórła


## Wotkazaj
* Oficielne webstrony
Amur

**Amur** ( Амур,  黑龙江 *Hēilóng Jiāng*) je 2824 kilometrow dołha wulkorěka we wuchodnej Aziji, kiž wuliwa so do sewjerneho Pacifika. Běži přez sewjerowuchodny dźěl Chinskeje a sibirske regiony Zabajkalska, Chabarowsk, oblasć Amur a Židowsku awtonomnu oblasć w Ruskej.

Mjeno *Amur* pochadźa wot ewenskeho słowa *Tamur*, kiž woznamjenja „wulka rěka“. Chinske mjeno *Hēilóng Jiāng* ma woznam „rěka čorneho zmija“.

Amur nastanje při chinsko-ruskej hranicy z rěkow Arguna a Šilki a je wottam hač k morju něhdźe tak dołhi kaž Dunaj. Ličimy-li pak přitok Argun a jeho žórlicu Kerulen k tomu, je rěka z wjace hač 5000 kilometrami sedma najdlěša na swěće. Amur tworja wot lěta 1858 na něhdźe 2000 kilometrach hranicu mjez Ruskej a Chinskej a ma přitočnišćo wot nimale 1,9 milionow km², potajkim pjeć króć wjetše hač Němska.

Před Chabarowskom, najwjetšim městom nad Amurom, wuliwa so wotprawa rěka Ussuri. Wottam běži Amur hač k morju přez ruski teritorij. Někotre kilometry wuchodnje města Nikolajewska wuliwa so rěka do Tatarskeho přeliwa, kiž zwjazuje Ochotske z Japanskim morjom. Napřećo wuliwej nadeńdźe so sewjerny kónc kupy Sachalin.

## Wotkaz
Anadyr

**Anadyr** ( *Анадырь*;  *Йъаайваам*; do 1923 – *Nowomariinsk/ Новомариинск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na prawym boku Anadyra a při brjoze Beringoweho morja něhdźe 12600 kilometrow wuchodnje Moskwy a něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Magadana. Je najwjetše město a stolica Awtonomneho wokrjesa Čukčow.

Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1889 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.

## Literatura
* Анадырь// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Анадырская округа// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz
Ussurijsk

**Ussurijsk** ( *Уссурийск*; do 1926 – *Nikolsk/ Никольск*; do 1935 – *Nikolsk-Ussurijskij/ Никольск-Уссурийский*; do 1957 – *Worošilow/ Ворошилов*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje něhdźe 100 kilometrow sewjernje Wladiwostoka.

Město ma dwórnišćo při Transsibirskej železnicy.

Ma něhdźe 168 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1898 załožiło jako město Nikolsk.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
* Уссурийск// Народная энциклопедия «Мой город»
Fokino (Region Primorje)

**Fokino** ( *Фокино*; do 1980 – *Tichookeanskij/ Тихоокеанский*; do 1994 – *Škotowo-17/ Шкотово-17*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje při brjoze Japanskeho morja něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Wladiwostoka.

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1891 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
* Фокинo // Народная энциклопедия «Мой город»
Abchazišćina

**Abchazišćina** (Аҧсуа бызшәа) je rěč ze skupiny Kawkaskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Abchaziskej, hdźež słuži tež jako druha hamtska rěč nimo rušćiny. Rěči so wot něhdźe 112.000 ludźi.

## Abchaziski alfabet
;  łaćonski alfabet (1928–1938)
 

; georgiski alfabet (1938–1953) 

; kyriliski alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016),   Abkhazian//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki


## Wotkaz
* Abchaziski tekstowy korpus
Washington

**Washington** móže być:

* George Washington (1732–1799) – US-ameriski politikar a prěni prezident Zjednoćenych statow
* Washington, D.C. – stolica Zjednoćenych statow
* Washington (stat) – zwjazkowy stat Zjednoćenych statow
* Mount Washington – hora w Zjednoćenych statach
Gagra

**Gagra** (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Sochumija.

Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 27 tysac wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło dwanaće tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
George Washington

**George Washington** (* 22. februara 1732 we Wakefieldźe, Virginia; † 14. decembra 1799, Mount Vernon, Virginia) bě US-ameriski politikar a wot 30. januara 1789 hač do lěta 1797 prěni prezident nowozałoženych Zjednoćenych statow. 

Wón ma jendźelske korjenje. Wot 1759 hač do swojeje smjerće bě woženjeny z Marthu Washington, rodźenej Dandridge. 

Washington bě wot 1775 do 1783 wyši rozkazowar ameriskeje kontinentalneje armeje a jako tajki jedyn ze załožerjow Zjednoćenych statow. Wón bě předsyda wustawu dawaceje zhromadźizny *Philadelphia Convention* w lěće 1787.

Po Washingtonje stej zwjazkowy stat Washington kaž tež US-ameriska stolica Washington, D.C. pomjenowanej.

## Wotkazaj
Bosna

**Bosna** (kyrilisce Босна) je rěka na Balkanskej połkupje, kotraž běži přez Bosnisku a Hercegowinu. Wona je prawy přitok Sawy a tuž z dźělom přitočnišća Dunaja. Bosna wužórli so ze sylneho karstoweho žórła *(Vrelo Bosne)* pod horu Igman při zapadnej kromje bosniskeje stolicy Sarajewo a běži potom hłownje do sewjerneho směra, mjez druhim přez města Kakanj, Zenica, Doboj a Modriča. Pola městačka Šamac při chorwatskej hranicy so do Sawy wuliwa.

Po rěce Bosna bu pomjenowany cyły kraj Bosniska. Jeje dolina je jedyn z najwažnišich wobchadnych koridorow přez Dinariske horiny w Bosniskej. Přez nju běža awtodróha A 1 kaž tež železniska čara Sarajewo–Šamac a magistralna dróha M 17.

Jeje najwažniše přitoki su wot praweje strony pochadźace rěki Željeznica, Miljacka a Spreča kaž tež wotlěwa pochadźacej Lašva a Usora.

Bosna pławna njeje.


Bridge on Vrelo Bosne.jpg|*Vrelo Bosne* – žórło rěki pod Igmanom
Ilidža Rimski most 1.jpg|Tak mjenowany "Romski móst" přez Bosnu pola Ilidže
Doboj 11.jpg|Wulka woda Bosny w Doboju
Modriča, Bosnia and Herzegovina - panoramio (4).jpg|Rěka Bosna pola Modriče


## Wotkaz
Bilibino

**Bilibino** ( *Билибино*; do 1993 – *Karalwaam/ Каральваам*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow něhdźe 650 kilometrow sewjerozapadnje Anadyra a něhdźe 1100 kilometrow sewjerozapadnje Magadana. 

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło jako wjes Karalwaam a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Pewjek

**Pewjek** (; ) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Čukotskeho morja něhdźe 650 kilometrow sewjerozapadnje Anadyra. 

Je najsewjerniše město w Ruskej. 

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Lawrjentija

**Lawrjentija** ( *Лаврентия*;  *Ӄышы*;  *Кытрын*) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho přeliwa něhdźe 550 kilometrow wuchodnje Anadyra a něhdźe 100 kilometrow zapadnje Alaski.

Sydlišćo je so w lěće 1928 załožiło.

## Žórło
Egwjekinot

**Egwjekinot** ( Эгвекинот,  Ирвыкыннот) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho morja něhdźe 230 kilometrow sewjerowuchodnje Anadyra. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło.

## Žórło
Wiljučinsk

**Wiljučinsk** ( *Вилючинск*; do 1970 – *Sowjetskij/ Советский*; do 1994 – *Primorskij/ Приморский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Sibirskej na połkupje Kamčatka při Awačaskim zaliwje w Kamčatskim regionje něhdźe 25 kilometrow zapadnje Petropawlowska-Kamčatskeho.

Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1968 pod mjenom *Sowjetskij* załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Jelizowo

**Jelizowo** ( *Елизово*; do 1897 – *Staryj Ostrog/ Старый Острог*; do 1924 – *Zawojko/ Завойко*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Sibirskej na połkupje Kamčatka w Kamčatskim regionje něhdźe 30 kilometrow zapadnje Petropawlowska-Kamčatskeho.

Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1848 pod mjenom *Staryj Ostrog* załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Ust-Kamčatsk

**Ust-Kamčatsk** ( Усть-Камчатск; do 1890 – *Ust-Primorskij*/ Усть-Приморский) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na połkupje Kamčatka při brjoze Beringoweho morja w Kamčatskim regionje něhdźe 700 kilometrow sewjernje Petropawlowska-Kamčatskeho.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1731 załožiło.

## Žórło
Južno-Sachalinsk

**Južno-Sachalinsk** ( *Южно-Сахалинск*; do 1905 *Wladimirowka/Владимировка*; do 1947  豊原 *Toyohara*) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin nad rěku Susuja. Je zarjadniske sydło a stolica Sachalinskeje oblasće.

Ma něhdźe 193 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1882 jako wjes Wladimirowka załožiło a ma wot lěta 1905 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Palana

**Palana** ( Палана;  Камэран) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na połkupje Kamčatka při brjoze Ochotskeho morja w Korjakskim wokrjesu Kamčatskeho regiona něhdźe 950 kilometrow sewjernje Petropawlowska-Kamčatskeho.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1867 załožiło.

## Žórło


## Wotkaz
Handrij Falka

**Handrij Falka** ( *Andreas Falke*; * 18. awgusta 1837 w Bukojnje; † 8. apryla 1917 runje tam) bě serbski žiwnosćer, ratar a ludowy basnik.

## Twórba
Handrij Falka wozjewješe kónc 19. lětstotka w Serbskich Nowinach wulku ličbu basnjow a kěrlušow. Stilistiski přikład běše jemu při tym znaty serbski ludowy basnik Pětr Młónk. Jeho basnje jednaja wot žiwjenja serbskich ratarjow tehdyšeho časa a z tym zwjazanych problemow. Dodatnje pisaše nachwilnje tež politiske basnje.

## Žórło
Korjakšćina

**Korjakšćina** (Hымылг’ын, Чав"чывав") je rěč ze skupiny paleoaziskich rěčow. Rěči so w Korjakskim wokrjesu Kamčatskeho regiona wot něhdźe 1.600 ludźi.

## Korjakski alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Koryak//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
* Жукова А.Н., Корякский язык// «Языки мира. Палеоазиатские языки». М., 1997. С. 39-53

## Nóžki