open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wulka krawina

**Wulka krawina** (*Lythrum salicaria*) je rostlina ze swójby krawinowych rostlinow (*Lythraceae*). Dalše serbske mjeno je **zelenina**.

## Wopisanje
Wulka krawina je zrunana rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 hač 100 cm. Wona na spódku wodrjewi.

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne abo w mutličkach po třoch a lancetojte. Wone docpěwaja dołhosć wot 10 cm.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Fijałkočerwjene kćenja docpěwaja šěrokosć wot 1,5 hač 2,5 cm a maja 6 šwižnych krónowych łopješkow. Wone steja w dołhim kłóskojtym kwětnistwje. Šěsć krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot 8 hač 12 mm. 12 próškowych łopješkow ma rozdźělne dołhosće.

Kóžda rostlina ma 3 rozdźělne typy kćenjow, kotrež so w dołhosći pěstkow a próškowych łopješkow rozeznawaja. 

## Stejnišćo
Rosće na mokrych łukach, we łukowych přirowach a na hatnych přibrjohach. Preferuje wutkate, tež wapnite hlinjane a běłohlinowe pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 238 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 56 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Zelenina

**Zelenina** je rostlinske žiwidło, kotrež njewarjene abo po wosebitym přihotowanju čłowjekej jako cyroba słuža. Sad a zakładne žiwidła kaž žito a běrna k tomu njesłušeja.

Sćěhowace zeleniny so rozeznawaja:
* korjenjowa a dulata zelenina (na př. kulirabij, rjetkej, radiska, čerwjena rěpa)
* łopjenowa a stołpikowa zelenina (na př. spinat, mangold (burak), rabarber, hłójčkata solotej)
* płodowa zelenina (na př. hroch, tomata, kórka)
* kałowa zelenina (na př. pupak, kwětak)

Zeleniny so w zahrodach abo na wulkich polach plahuja.

## Žórło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, hesło **Gemüse** na stronje 269 

## Wotkazy
Krawinowe rostliny

**Krawinowe rostliny** (*Lythraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:
* kótwica (*Trapa*)
** wšědna kótwica (*Trapa natans*)
* krawina  (*Lythrum*) 
** drobna krawina (*Lythrum hyssopifolia*) 
** prutowa krawina (*Lythrum virgatum*) 
** wulka krawina (*Lythrum salicaria*)
* kurjenk (*Peplis*)
** wšědny kurjenk (*Peplis portula*) 

## Nóžki
Kropačkowe rostliny

**Kropačkowe rostliny** (*Primulaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* dripatka (*Soldanella*)
** mała dripatka (*Soldanella alpicola*)
** najmjeńša dripatka (*Soldanella minima*)
** prawa dripatka (*Soldanella alpina*)
** rakuska dripatka (*Soldanella austriaca*)
** wulka dripatka (*Soldanella montana*)
* drobnušk (*Centunculus*)
** rólny drobnušk (*Centunculus minimus*)
* dwanatnik (*Dodecatheon*)
** prawy dwanatnik (*Dodecatheon meadia*)
* jabrica (*Hottonia*)
** bahnowa jabrica (*Hottonia palustris*)
* klinkačk (*Cortusa*)
** alpski klinkačk (*Cortusa matthioli*)
* kropačk (*Primula*)
** alpski kropačk (*Primula auricula*)
** baworski kropačk (*Primula clusiana*)
** japanski kropačk (*Primula japonica*)
** kosmaty kropačk (*Primula hirsuta*)
** kuši kropačk (*Primula vulgaris*)
** łučny kropačk (*Primula elatior*)
** mólički kropačk (*Primula minima*)
** mukojty kropačk (*Primula farinosa*)
** polyantiski kropačk (*Primula x polyantha*)
** wonjaty kropačk (*Primula veris*)
** zahrodny kropačk (*Primula x pubescens*)
* kurymór (*Anagallis*)
** čerwjeny kurymór (*Anagallis arvensis*)
** módry kurymór (*Anagallis foemina*)
** něžny kurymór (*Anagallis tenella*)
* potočniwka (*Samolus*)
** wšědna potočniwka (*Samolus valerandi*)
* sedmačk (*Trientalis*)
** europski sedmačk (*Trientalis europaea*)
* sywowka (*Glaux*)
** pomórska sywowka (*Glaux maritima*)
* škitlik (*Androsace*)
** alpski škitlik (*Androsace alpina*)
** čerwjeny škitlik (*Androsace carnea*)
** dołhi škitlik (*Androsace elongata*)
** dolomitiski škitlik (*Androsace hausmannii*)
** małki škitlik (*Androsace chamaejasme*)
** nahi škitlik (*Androsace lactea*)
** sewjerny škitlik (*Androsace septentrionalis*)
** šwicarski škitlik (*Androsace helvetica*)
** tupy škitlik (*Androsace obtusifolia*)
** wulki škitlik (*Androsace maxima*)
* žołtnica (*Lysimachia*)
** japanska žołtnica (*Lysimachia japonica*)
** kwěćelata žołtnica (*Lysimachia thyrsiflora*)
** łažawa žołtnica (*Lysimachia nummularia*)
** wódna žołtnica (*Lysimachia nemorum*)
** wysoka žołtnica (*Lysimachia vulgaris*)
** zahrodna žołtnica (*Lysimachia punctata*)

## Nóžki


## Wotkazy
Alpska fijałka

**Alpska fijałka** (*Cyclamen*) je ród z podswójby Myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). Dalše serbske mjeno je **bramborik**.

## Systematika

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dźiwja alpska fijałka (*Cyclamen purpurascens*) 
* persiska alpska fijałka (*Cyclamen persicum*) 

## Nóžki
Dripatka

**Dripatka** (*Soldanella*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* mała dripatka (*Soldanella alpicola*) 
* najmjeńša dripatka (*Soldanella minima*) 
* prawa dripatka (*Soldanella alpina*) 
* rakuska dripatka (*Soldanella austriaca*) 
* wulka dripatka (*Soldanella montana*)

## Nóžki
Drobnušk

*Drobnušk* (Centunculus) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae). 
Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** rólny drobnušk (*Centunculus minimus*)
Jabrica

**Jabrica** (*Hottonia*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bahnowa jabrica (*Hottonia palustris*) 
* *[[Hottonia inflata]]* Elliott: Sewjerna Amerika
Kropačk

**Kropačk** (*Primula*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* alpski kropačk (*Primula auricula*) 
* baworski kropačk (*Primula clusiana*) 
* japanski kropačk (*Primula japonica*) 
* kosmaty kropačk (*Primula hirsuta*) 
* kuši kropačk (*Primula vulgaris*) 
* łučny kropačk (*Primula elatior*) 
* mólički kropačk (*Primula minima*) 
* mukojty kropačk (*Primula farinosa*) 
* polyantiski kropačk (*Primula x polyantha*) 
* wonjaty kropačk (*Primula veris*) 
* zahrodny kropačk (*Primula x pubescens*) 

## Noty
Kurymór

**Kurymór** (*Anagallis*) je ród z podswójby myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* čerwjeny kurymór (*Anagallis arvensis*) 
* módry kurymór (*Anagallis foemina*)
* něžny kurymór (*Anagallis tenella*)

## Nóžki
Potočniwka

**Potočniwka** (*Samolus*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (Primulaceae). 
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna potočniwka (*Samolus valerandi* L.)
**[[Samolus cinerascens]]* (Robinson) Pax & R.Knuth
**[[Samolus dichondrifolius]]* Channell
**[[Samolus ebracteatus]]* H.B.K.
**[[Samolus junceus]]* R.Br.
**[[Samolus porosus]]* Thunb.
**[[Samolus pyrolifolius]]* Greene
**[[Samolus repens]]* (Forst.) Pers.
**[[Samolus spathulatus]]* (Cav.) Duby
**[[Samolus subnudicaulis]]* A.St.-Hil. & Girard
**[[Samolus vagans]]* Greene

## Wužiwanje
### Žórła
* Crusio W. E.: Het geslacht Samolus L. *Communications of the Dutch Waterplant Society* (Nižozemšćina). 2: 13–25 (1982)
* Crusio W. E.: Notes on the genus Samolus L. (Primulaceae). *Communications of the Dutch Waterplant Society*. 6: 13–16 (1984)
Sedmačk

**Sedmačk** (*Trientalis*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* sewjerny sedmačk *Trientalis borealis*
* europski sedmačk (*Trientalis europaea*), syn. **Trientalis arctica
* šěrokołopjenaty sedmačk *Trientalis latifolia*

## Nóžki
Škitlik

**Škitlik** (*Androsace*) je ród ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

## Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 100 hač 125 *Androsace*-družinow, z kotrychž so 73 w Chinskej namakaja:
* (*Androsace alchemilloides*)
* alpski škitlik (*Androsace alpina*) 
* (*Androsace brevis*)
* čerwjeny škitlik (*Androsace carnea*) 
* małki škitlik (*Androsace chamaejasme*) 
* cylindriski škitlik (*Androsace cylindrica*)
* dołhi škitlik (*Androsace elongata*) 
* (*Androsace filiformis*)
* (*Androsace globifera*)
* dolomitiski škitlik (*Androsace hausmannii*) 
* balkanski škitlik (*Androsace hedraeantha*)
* šwicarski škitlik (*Androsace helvetica*) 
* nahi škitlik (*Androsace lactea*) 
* apeninowy škitlik (*Androsace mathildae*)
* wulki škitlik (*Androsace maxima*) 
* tupy škitlik (*Androsace obtusifolia*) 
* (*Androsace pubescens*)
* pyrenejowy škitlik (*Androsace pyrenaica*)
* (*Androsace rotundifolia*)
* (*Androsace sarmentosa*)
* sewjerny škitlik (*Androsace septentrionalis*) 
* (*Androsace strigillosa*)
* (*Androsace studiosorum*)
* vandellowy škitlik (*Androsace vandellii*)
* cybaty škitlik (*Androsace villosa*)
* (*Androsace vitaliana*)
* wulfenowy škitlik (*Androsace wulfeniana*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Žołtnica

**Žołtnica** (*Lysimachia*) je ród z podswójby myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* japanska žołtnica (*Lysimachia japonica*)
* kwěćelata žołtnica (*Lysimachia thyrsiflora*) 
* łažawa žołtnica (*Lysimachia nummularia*)
* wódna žołtnica (*Lysimachia nemorum*) 
* wysoka žołtnica (*Lysimachia vulgaris*) 
* zahrodna žołtnica (*Lysimachia punctata*) 

## Nóžki
Dźiwja alpska fijałka

**Dźiwja alpska fijałka** (*Cyclamen purpurascens*) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

*
*
Bahnowa jabrica

**Bahnowa jabrica** (*Hottonia palustris*) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*). 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła
Mukojty kropačk

**Mukojty kropačk** (*Primula farinosa*) je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow  (*Primulaceae*). 

## Wopisanje
Mukojty kropačk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.

Łopjena steja w na spódku stejacej rozeće, su na hornim boku ćmowozelene a zwjetša njeprawidłownje zubate.

Kćěje wot meje hač julija. Lědma wonjacych 3 hač 15 kćenjow steji we zrunanych wokołkach a docpěwaja šěrokosć wot 0,8 hač 1,5 cm. Kćenja su čerwjenolila abo blědźe róžojte, njesu hłuboko zažłobjene kónčki a maja žółtu rynčku při póžěradłowym zachodźe. 

Łopjenowy delni bok, horni stołpikowy dźěl, kćenjowy stołpik a keluchi mučnje wopróšene wupadaja. 

## Stejnišćo
Rosće w žórłojtych bahnach, bahnojtych łukach alpskeho předkraja a na kamjenjatych alpskich trawnikach. Preferuje mokre, wapnite, pochate abo bahnojte, často mochowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje, hornjej Bayerskej, Jurje, Alpach a předkraju, Pyrenejach a Karpatach rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 212 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 46
Wšědna potočniwka

**Wšědna potočniwka** je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow (łaćonsce: Samolus valerandi, Primulaceae). 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. *Kosmos Naturführer* (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin (2005)
* Crusio W. E.: Het geslacht Samolus L. *Communications of the Dutch Waterplant Society* (Nižozemšćina). 2: 13–25 (1982)
* Crusio W. E.: Notes on the genus Samolus L. (Primulaceae). *Communications of the Dutch Waterplant Society*. 6: 13–16 (1984)
* Kubát, K. (Hlavní editor): *Klíč ke květeně České republiky*. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. *Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje*. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: *Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče*. Donnerhak, Budyšin (1920)
Abelija

**Abelija** (*Abelia*) je ród ze swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Družiny su pak lisćo mjetuce pak přecozelene kerki, kotrež docpěja wysokosć wot hač do 2 (4) m. Ćmowozelene łopjena su zwjetša přećiwostejne a sedźa na lochko wodrjewjacych zdónkach. Kćenja su běłe abo róžojte a maja formu rołki, trubki abo zwónčka.

## Stejnišćo
Někotre družiny su zymokrute, mjeztym zo druhe su přećiwo mrózej nachilne. Wone maja radšo pak słónčne pak lochko chłódkojte stejnišća. Ale potrjebuja dreněrowane pódy a prawidłownje wodu.

## Rozšěrjenje
Družiny pochadźa  z Aziji a Mexiko.

## Wužiwanje
Někotre družiny so jako pyšnje kćějace rostliny w hołym polu abo w horncu plahuja.

## Systematika a stawizny slědźenja

Abelije (*Abelia*) su ród w swójbje  kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae), tam so wona hromadu z rodami *[[Dipelta]]*, *[[Kolkwitzia]]* a *[[Prawy mochowy zwónčk|Linnaea]]* podswójbje Linnaeoideae přirjaduje. Wón bu w lěće 1818 wot Robert Brown nastajeny. Mjeno *Abelia* česći britiskeho lěkarja, botanikarja a přirodospytnika Clarke Abel. Rodej słuša něhdźe 40 družinow:
**[[Abelia angustifolia]]* Bureau & Franch.
**[[Abelia anhwensis]]* Nakai
**[[Abelia aschersoniana]]* (Graebn.) Rehder
**[[Abelia biflora]]* Turcz.
**[[Abelia brachystemon]]* (Diels) Rehder
**[[Abelia buddleioides]]* W.W.Sm.
**[[Abelia cavaleriei]]* H.Lév.
*  Chinska abelija *Abelia chinensis* R.Br.
**[[Abelia chowii]]* G.Hoo
**[[Abelia corymbosa]]* Regel & Schmalh.
**[[Abelia dielsii]]* (Graebn.) Rehder
**[[Abelia engleriana]]* (Graebn.) Rehder
* Wjelekćěwna abelija (*Abelia floribunda*) (M. Martens & Galeotti) Decne
**[[Abelia forrestii]]* (Diels) W.W. Sm.
**[[Abelia gracilenta]]* W.W.Sm.
***Abelia gracilenta* var. *microphylla* W.W.Sm.
**[[Abelia grandifolia]]* Villarreal
**[[Abelia hersii]]* Nakai
**[[Abelia integrifolia]]* Koidz.
**[[Abelia ionandra]]* Hayata
**[[Abelia macrotera]]* (Graebn. & Bruchw.) Rehder
**[[Abelia mexicana]]* Villarreal
**[[Abelia mosanensis]]* I.C.Chung ex Nakai
**[[Abelia occidentalis]]* Villarreal
**[[Abelia onkocarpa]]* (Graebn.) Rehder
**[[Abelia parvifolia]]* Hemsl.
**[[Abelia serrata]]* Siebold & Zucc.
***Abelia serrata* var. *buchwaldii* (Graebn.) Nakai
***Abelia serrata* var. *gymnocarpa* (Graebn.) Nakai
***Abelia serrata* var. *tomentosa* (Koidz.) Nakai
**[[Abelia spathulata]]* Siebold & Zucc.
***Abelia spathulata* var. *colorata* H.Hara & S.Kuros.
***Abelia spathulata* var. *sanguinea* Makino
***Abelia spathulata* var. *stenophylla* Honda
***Abelia spathulata* var. *tetrasepala* Koidz.
**[[Abelia triflora]]* R.Br. ex Wall.
**[[Abelia tyaihyoni]]* Nakai
**[[Abelia umbellata]]* (Graebn.) Rehder
**[[Abelia uniflora]]* R.Br. ex Wall.

;Hybridy
* Wulkokwětkata abelija (*Abelia x grandiflora*)

## Nóžki




## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 36 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 8 

## Eksterne wotkazy
Jaworzno

**Jaworzno** (šlsk. *Jawořno*) je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje, něhdźe 30 kilometrow wot Katowic a něhdźe 40 kilometrow wot Krakowa.

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1229 jako městno při wikowanskim puću z Krakowa do Bytoma.

## Žórła


## Wotkaz
Lěwica

**Lěwica** ( *Die Linke*) je lěwicarska politiska strona w Němskej, kotraž nasta dnja 16. junija 2007 přez zjednoćenje dweju stronow Die Linke.PDS a WASG. Předsydźe staj wot oktobra 2024 Ines Schwerdtner a Jan van Aken. Młodźinska organizacija Lěwicy je [Linksjugend 'solid].

Wot 2014 do 2024 bě Bodo Ramelow w Durinskej prěni zastupjer strony w zastojnstwje ministerskeho prezidenta.

W 20. němskim zwjazkowym sejmje měješe Lěwica prěnjotnje 39 wot cyłkownje 736 sydłow a tworješe tuž najmjeńšu frakciju. Byrnjež njedocpěła 5 % při wólbach, móžeše dźakowano swojim třom direktnym mandatam znowa do parlamenta zaćahnyć. Z wustupom Sahry Wagenknecht a někotrych dalšich zapósłancow w nazymje 2023 zhubi Lěwica status frakcije w sejmje. Po załoženju Zwjazka Sahry Wagenknecht (BSW) 2024 zhubi wona wjele čłonow a wolerjow wosebje we wuchodnej Němskej. Po wuspěšnym wólbnym boju móžeše Lěwica swój wuslědk při wólbach w februarje 2025 jasnje stopnjować a ma w 21. zwjazkowym sejmje 64 zapósłancow (wot 630).

Wot swojeho załoženja 2007 hač do wólbow krajneho sejma 2024 w Braniborskej běše Lěwica jako naslědnica PDS we wšěch wuchodoněmskich krajnych sejmach zastupjena. Na zapadźe sedźa jeje zastupjerjo w parlamentomaj Hamburga a Bremena.

## Wotkazaj

* Webstrona Lěwicy
Sahra Wagenknecht

**Sahra Wagenknecht** (* 16. julija 1969 w Jenje) je němska lěwicarska politikarka, awtorka, něhdyša čłonka Lěwicy a předsydka kaž tež rěčnica Komunistiskeje platformy we wonej stronje. Wot 2010 do 2014 bě wona nimo toho městopředsydka strony, wot 2011 zastupowaca předsydka a wot 2015 do 2019 zhromadnje z Dietmarom Bartschom předsydka frakcije w zwjazkowym sejmje.

Dnja 23. oktobra 2023 wustupi Wagenknecht hromadźe z dalšimi zapósłancami z Lěwicy a wozjewi załoženje towarstwa „BSW – Für Vernunft und Gerechtigkeit“, z kotrehož nasta dnja 8. januara 2024 nowa strona Zwjazk Sahry Wagenknecht.

## Bibliografija
* *Antisozialistische Strategien im Zeitalter der Systemauseinandersetzung*, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn 1994, ISBN 389144205X
* *Zu jung, um wahr zu sein? - Gespräche mit Sahra Wagenknecht*, Interview-Band von Hans-Dieter Schütt, Dietz-Verlag Berlin 1995, ISBN 3320018744
* *Vorwärts und vergessen? Ein Streit um Marx, Lenin, Ulbricht und die verzweifelte Aktualität des Kommunismus*, konkret texte 10 - kontroverse, 144 Seiten, konkret-Verlag Hamburg 1996, ISBN 3-930786-06-0
* *Vom Kopf auf die Füße? Zur Hegelrezeption des jungen Marx, oder: Das Problem einer dialektisch- materialistischen Wissenschaftsmethode*, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn 1997, ISBN 3891442319
* *Die grundsätzliche Differenz*, Dingsda-Verlag Querfurt, 1999, ISBN 392849872X
* *Kapital, Crash, Krise... Kein Ausweg in Sicht? Fragen an Sahra Wagenknecht*, Interview von Pierre Curieux; 2. Auflage 1999, Pahl-Rugenstein-Verlag Bonn ISBN 3891442505
* *Die Mythen der Modernisierer*, Dingsda-Verlag Querfurt, September 2001, ISBN 3928498843
* *Kapitalismus im Koma. Eine sozialistische Diagnose*, Edition Ost, Berlin, August 2003, ISBN 3360010507
* *Aló Presidente. Hugo Chavez und Venezuelas Zukunft*, Verlag Edition Ost 2004. ISBN 3360010558
* *Armut und Reichtum heute*, Verlag Edition Ost 2007. ISBN 3360010841
* *Wahnsinn mit Methode – Finanzkrise und Weltwirtschaft*, 2008

## Wotkazaj

* Sahra Wagenknecht
Bogna Korjeńkowa

**Bogna Korjeńkowa** (* Bogna Koreng*, * 1965 w Budyšinje, rodź. *Bejmakec*) je serbska žurnalistka, moderatorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko a nawodnica Budyskeho studija MDR.

Bogna Korjeńkowa je dwurěčnje w Radworju wotrostła. Po abiturje je studij germanistiki započała. Jeje karjera při serbskej telewiziji je so w lěće 1992 započała, hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše. Wot lěta 2001 je z moderatorku hornjoserbskeho telewizijneho wusyłanja „Wuhladko”. Nimo toho je wot lěta 2003 nawodnica studija w Budyšinje.

W lěće 2003 bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin, na kotrymž je so wjace hač 60 europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło, 3. myto spožčene, kotrež bu Bognje Korjeńkowej přepodate.

Dźensa bydli Bogna Korjeńkowa ze swójbu w Pančicach-Kukowje. Wona je w periodźe 2015–19 čłonka załožboweje rady Załožby za serbski lud.

## Wotkaz
* Krótkobiografija na stronach MDR
Ségolène Royal

** Ségolène Royal** (*Marie-Ségolène Royal*, * 22. septembra 1953 w Dakarju) je lěwicarska francoska politikarka (PS). Bě kandidatka socialistow při prezidentowych wólbach 2007 přećiwo Nicolasej Sarkozy.

## Wotkazaj

* Ségolène Royal (fr.)
Zahrodna žołtnica

**Zahrodna žołtnica** (*Lysimachia punctata*) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*).

## Wopis
Zahrodna žołtnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač 100 cm. Rostlina je husto kosmata.

Stołpiki su njerozhałuzowane.

### Łopjena
Łopjena po třoch hač po šesćoch mutlički wutworja. Wone su dwójce hač trójce tak dołhe kaž šěroke a na delnim boku ćmowje dypkate.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja steja po jednym hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach. Keluškowe kónčki su zelene a nimaja čerwjenu kromu. Złotožołta króna je daloko likojta a njese pjeć jejkojtych kónčkow a docpěje wulkosć wot 2 hač 3 cm. Próškowe nitki su žałzojće kosmate. 

## Stejnišćo
Rosće jako pyšnu rostlinu w zahrodach, ale hdys a hdys wodźiwjene na pućowych kromach, brjóhach, w kerčinach a na pustych płoninach wustupuje. Ma radšo włóžne, wutkate a bazowe pódy.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 278 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* Wopis a rozšěrjenska mapa za Němsku při FloraWeb
Wysoka žołtnica

**Wysoka žołtnica** (*Lysimachia vulgaris*) je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow (*Myrsinoideae*) znutřka swójby kropačkowych rostlinow (*Primulaceae*).

 
## Wopis
Wysoka žołtnica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 50 hač 150 cm.

Stołpiki su kulojte, zrunane, rozhałuzowane a krótko kosmate.

### Łopjena
Łopjena su jejkojće-lancetojte, žałzojće dypkate a zwjetša po třoch hač po štyrjoch mutlički wutworja. Wone su dwójce hač pjeć razow tak dołhe kaž šěroke.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja steja w pyramidojtym kwětnistwje a njesu pjeć owalnych kónčkow. Keluškowe kónčki su na kromje čerwjenojte. Króna je złotožołta, na spódku čerwjenojta a docpěje wulkosć wot 1,5 hač 2,5 cm, mjeztym krónowe łopješka su owalne a krónowe kónčki su na kromje nahe. Próškowe nitki su žałzojće kosmate. 

## Stejnišćo
Rosće na žórłach, w hrjebjach, łučinowych lěsach a łuhojtych łukach. Ma radšo humozne pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 132 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 276 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Evridiki

**Evridiki** (*Ευρυδίκη Θεοκλέους*, *25. februara 1968, Limassol) je grjeksko-cypernska spěwarka. Spěwaše hižo 3 króć na spěwarskim wubědźowanju Eurovision Song Contest. W lěće 2007 spěwaše w Helsinki swój spěw *Comme çi, comme ça*.

## Diskografija
* 1991 - *Gia Proti Fora*
* 1992 - *Poso Ligo Me Xeris*
* 1993 - *Misise Me*
* 1995 - *Fthinoporo Gynekas*
* 1996 - *I Epomeni Mera* 
* 1997 - *Pes to Mou Afto*
* 1998 - *Dese Mou ta Matia*
* 1999 - *To Koumbi*
* 2000 - *Ola Dika Sou*
* 2002 - *Live ki Allios*
* 2003 - *Oso Fevgo Gyrizo*
* 2004 - *Best of*
* 2005 - *Sto Idio Vagoni*
* 2007 - *13*

## Eksterne wotkazy
*Evridiki
Zwjazk 90/Zeleni

**Zwjazk 90/Zeleni** ( **Bündnis 90/Die Grünen**; skrótka **Zeleni** abo **GRÜNE**) je politiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 14. meje 1993 w Lipsku ze stronow Zwjazk 90 a Zelenych załožena. Předsydaj staj wot nowembra 2024 Franziska Brantner a Felix Banaszak. Wot 1998 do 2005 bě strona jako mjeńši koaliciski partner na zwjazkowym knježerstwje Gerharda Schrödera wobdźělena. Wot decembra 2021 hač do meje 2025 bě wona jako mjeńši koaliciski partner dźěl amploweje koalicije kanclera Olafa Scholza. Zwjazk 90/Zeleni maja něhdźe 169.000 čłonow a zapósłancow w 13 wot 16 krajnych sejmow (staw: 2/2025).

W tuchwilnym 21. zwjazkowym sejmje ma Zwjazk 90/Zeleni 85 wot 630 sydłow.



## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Oficielna webstrona wokrjesneho zwjazka Budyšin
Sopho Chalvaši

**Sopho Chalvaši** (სოფო ხალვაში ['sɔpʰɔ 'xalvaʃi], *31. meje 1986, Batumi) je  laziska spěwarka. W lěće 2007 je Sopho jako prěnja Georgičanka na Eurovision Song Contest w Helsinki spěwała a docpě ze swojim spěwom *My Story* z albuma *Visionary Dream* 12. městno we finalu.

## Diskografija
*2007 *Visionary Dream* (Promo-CD)

## Eksterne wotkazy
* Sopho Chalvaši
Philipp Lahm

**Philipp Lahm** (* 11. nowembra 1983 w Mnichowje) je něhdyši němski kopar. Hraješe pola FC Bayern München prěnjorjadnje jako škitar. Nimo toho běše kapitan němskeho narodneho mustwa wot 2011 do 2016. Jeho poslednja hra běše 20. meje 2017 napřećo SC Freiburg.

## Karjera

### Prěnje kroki
Prěnje kroki jako kopar čini Philipp Lahm z mustwom FT Gern. Wot 1995 hraješe w młodźinje wot FC Bayern München, wot 2001 potom za druhe mustwo samsneho towarstwa. W młodźinje hraješe srjedźa, prjedy toho běše samo nadběhowar. Prěnje zasadźenje pola profijow běše 2003, jako bu w 90. mjeńšinje zasadźeny.

### Wupožćenje
W juliju 2003 wupožči so Philipp Lahm k mustwje VFB Stuttgart. Tam hraješe dohromady 53 hrow a třěleše dwě wrota.

### Karjera pola FC Bayern München
2005 so Philipp Lahm k FC Bayern München nawróći. Jeho Comeback přećiwo Arminia Bielefeld běše jeho prěnja hra w zwjazkowej lize. 

## Swójba
Philipp Lahm ma jednoho syna ze swojej žonu Claudia Lahm. Jeho starši su Daniela a Roland Lahm.

## Wotkazaj

* Philipp Lahm
Madonna

**Madonna** [] (* 16. awgusta 1958 w Bay City, Michigan - *Madonna Louise Veronica Ciccone*) je US-ameriska spěwarka, dźiwadźelnica, rejowarka a awtorka za dźěćace knihi.

## Diskografija
* 1983: Madonna 
* 1984: Like a Virgin
* 1986: True Blue
* 1987: Who's That Girl (Soundtrack)
* 1987: You Can Dance
* 1989: Like a Prayer
* 1990: I'm Breathless
* 1990: The Immaculate Collection
* 1992: Erotica
* 1994: Bedtime Stories
* 1995: Something to Remember
* 1996: Evita (Soundtrack)
* 1998: Ray of Light
* 2000: Music
* 2001: GHV2
* 2003: American Life
* 2003: Remixed & Revisited
* 2005: Confessions on a Dance Floor
* 2006: I'm Going To Tell You A Secret (CD + DVD)
* 2007: The Confessions Tour (CD + DVD)
* 2008: Hard Candy
* 2009: Celebration
* 2012: MDNA
* 2012: The Complete Studio Albums (1983 - 2008)
* 2015: Rebel Heart
* 2019: Madame X

## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Madonna
Leni Riefenstahl

**Leni Riefenstahl** (*Berta Helene Amalie Riefenstahl*, * 22. awgusta 1902 w Berlinje; † 8. septembra 2003 w Pöckingu) bě němska rejowarka, dźiwadźelnica, režiserka a fotografka, kotraž bě wosebje znata dla swojich filmow za čas nacionalsocializma.

## Filma (jako filmowa hrajerka)
* 1925: Wege zu Kraft und Schönheit
* 1926: Der heilige Berg
* 1927: Der große Sprung
* 1928: Das Schicksal derer von Habsburg
* 1929: Die weiße Hölle vom Piz Palü
* 1930: Stürme über dem Montblanc
* 1931: Der weiße Rausch – neue Wunder des Schneeschuhs
* 1932: Das blaue Licht
* 1933: SOS Eisberg
* 1954: Tiefland

## režijowe a produkciske dźěło

* 1932: „Das blaue Licht“
* 1933: „Sieg des Glaubens“
* 1934: „Triumph des Willens“
* 1935: „Tag der Freiheit! – Unsere Wehrmacht!“
* 1938: „Olympia“
** 1. „Fest der Völker“
** 2. „Fest der Schönheit“
* 1939: reportaža w Waršawje
* 1944: „Arno Breker – Harte Zeit, starke Kunst“
* 1954: „Tiefland“
* 2002: „Impressionen unter Wasser“

## Wotkazaj
*  leni-riefenstahl.com
* Das blaue Licht. Stills of Walter Riml, photographer of the film
Jabłuko

**Jabłuko** je płód jabłučiny, předewšěm družiny zahrodneje jabłučiny. Płody móžeja rozdźělne wulkosće a barby měć. Ale tež słód wotwisuje wot družiny a sorty. Wulkosć wariěruje mjez wulkosću wišnjow a wulkosću pamplmuzow.

Jabłuka wobsahuja někotre witaminy a balastowe maćizny.

## Wužiwanje
Jabłuka jědźa so njewarjene abo předźěłane, na přikład jako jabłučnica. Jabłuka kulturnych sortow so tež za produkowanje mošta abo brěčki hodźa. Ale tež wužiwanje kaž pokładźenje na tykancy je móžne.

### Napoje
* jabłučkowa brěčka
* Z jabłučkoweje brěčki zhotuja z pomocu droždźenja a šampanizacije cidr. 
* zbytki předźěłanja jabłukow, druhich sadow a jahodow wužiwaja so tež za zhotowjenje płodowo-jahodnych winow.
* jabłučkowe kisało.

### Pojědź
* Čerstwe a sušene jabłuka so za zhotowjenje kompotow a kiselow wužiwaja.

## Dźěl woponow
W heraldice je jabłuko symbol měra a jedne ze znamješkow knjejstwa monarcha. Jabłuko so tež jako dźěl woponow wužiwa.

## Noty


## Wotkazy
Antonia Rados

**Antonia Rados** (* 15. junija 1953 w Celowcu) je awstriska žurnalistka a awtorka.

Promowowana politologowka dźěłaše najprjedy wot 1979 do 1991 za awstriski rozhłós ORF jako korespondentka mjez druhim w Chilskej, Južnej Africe, Somaliji a Iranje. Wot 1995 do 2008 bě za sćelaki skupiny RTL jako wukrajna korespondentka we wójnskich a krizowych regionach po puću. Mjez druhim rozprawješe za čas Irakskeje wójny 2003 live z Bagdada.

Rados bydli ze swojim partnerom w Parisu.

## Bibliografija
* *Die Verschwörung der Securitate. Rumäniens verratene Revolution.* Hamburg, 1990, ISBN 3-455-08378-1
* *Quotenfieber.* Roman, 1997, ISBN 3-8284-0012-4
* *Live aus Bagdad. Das Tagebuch einer Kriegs-Reporterin.* 2003, ISBN 3-453-87724-1
* *Gucci gegen Allah. Der Kampf um den neuen Nahen Osten.* Mnichow, 2005, ISBN 3-453-12040-X
* *Zwei Atombomben dankend erhalten. Alltag im Iran des Ahmadinedschad.* 2007, ISBN 3-453-14302-7
* *Die Bauchtänzerin und die Salafistin: Eine wahre Geschichte aus Kairo.* 2014, ISBN 978-3-85002-876-9

## Wotkazaj

*
Gregor Gysi

**Gregor Florian Gysi** (* 16. januara 1948 w Berlinje) je němski prawiznik a politikar Lěwicy. Wón bě w decembrje 1989 posledni předsyda SED a wot 2005 do 2015 předsyda lěwicarskeje frakcije w zwjazkowym sejmje.

## Literatura
* *Handbuch für Rechtsanwälte.* o.&nbsp;O., 1990.
* Gysi, Thomas Falkner a Werner Hübner: *Sturm aufs große Haus. Der Untergang der SED*. Berlin 1990, ISBN 3910164072.
* *Einspruch! Aufsätze, Reden, Briefe, Gespräche*. Berlin 1992.
* Gysi, Uwe-Jens Heuer a Michael Schumann: *Zwei geteilt. Über den Umgang mit der SED-Vergangenheit*. Hamburg 1992, ISBN 3879756090.
* *Das war's. Noch lange nicht! Autobiographische Notizen*. Düsseldorf 1995, ISBN 3548750621.
* *Freche Sprüche*. Berlin 1995.
* *Ingolstädter Manifest. Wir – mitten in Europa. Plädoyer für einen neuen Gesellschaftsvertrag*. Berlin 1995.
* *Nicht nur freche Sprüche*. Berlin 1998, ISBN 3896023861.
* *Über Gott und die Welt*. Berlin 1999, ISBN 3896023152.
* *Neue Gespräche über Gott und die Welt*. Berlin 2000, ISBN 3896023519.
* *Neueste Gespräche über Gott und die Welt*. Berlin 2001, ISBN 3896023667.
* *Ein Blick zurück, ein Schritt nach vorn*. Hamburg 2001, ISBN 3455093388.
* *Was nun? Über Deutschlands Zustand und meinen eigenen*. Hamburg 2003, ISBN 3455093698.

## Eksterne wotkazy

* Gysi-biografija
Désirée Nick

**Désirée Nick** (*30. septembra 1956 w Berlinje-Charlottenburgu) je němska entertainerka, dźiwadźelnica, awtorka a kabaretistka.

## Bibliografija
* 1997: *Bestseller einer Diva: Seit Jahren vergriffen*. ISBN 3-426-60665-8 
* 2005: *Gibt es ein Leben nach vierzig? Eine Anleitung zum Entfalten in Theorie und Praxis*. ISBN 3-7857-2204-4
* 2006: *Was unsere Mütter uns verschwiegen haben. Der Heimtrainer für Frauen in Nöten*. ISBN 3-810-51325-3
* 2007: *Eva go home! Eine Streitschrift*. ISBN 978-3-596-17669-4

## Filmografija
*1995: *Neurosia*
*2000: *Streit um drei* 
*1999: *Aimée und Jaguar*
*2003: *Mutti - Der Film*

## Eksterne wotkazy
*desiree-nick.de
Eurovision Song Contest

**Eurovision Song Contest** abo **Concours Eurovision de la Chanson** je kóždolětne europske spěwne wubědźowanje, kotrež so stajnje w kraju dobyćerki abo dobyćerja wotměła. 

## Přehlad zarjadowanjow
* 2006 w Athenach (Grjekska): Dobyćer běše skupina Lordi z Finskeje
* 2007 w Helsinki (Finska): Dobyćerka běše Marija Šerifović ze Serbiskeje
* 2008 w Běłohrodźe (Serbiska): Dobyćer běše Dima Bilan z Ruskeje
* 2009 w Moskwje (Ruska): Dobyćer běše Alexander Rybak z Norwegskeje
* 2010 w Oslo (Norwegska): Dobyćerka běše Lena Meyer-Landrut z Němskeje
* 2011 w Düsseldorfu (Němska): Dobyćer běše skupina Ell/Nikki z Azerbajdźana
* 2012 w Baku (Azerbajdźan): Dobyćerka běše Loreen ze Šwedskeje
* 2013 w Malmö (Šwedska): Dobyćerka běše Emmelie de Forest z Danskeje
* 2014 w Kopenhagenje (Danska): Dobyćerka běše Conchita Wurst z Awstriskeje
* 2015 we Wienje (Awstriska): Dobyćer běše Måns Zelmerlöw ze Šwedskeje
* 2016 w Stockholmje (Šwedska): Dobyćerka běše Jamala z Ukrainy
* 2017 w Kijewje (Ukraina): Dobyćer běše Salvador Sobral z Portugalskeje
* 2018 w Lisabonje (Portugalska): Dobyćerka běše Netta z Israela
* 2019 w Tel Aviv (Israel): Dobyćer běše Duncan Laurence z Nižozemskeje
* 2021 w Rotterdamje (Nižozemska): Dobyćer běše skupina Måneskin z Italskeje
* 2022 w Turinje (Italska): Dobyćer běše skupina Kalush Orchestra z Ukrainy
* 2023 w Liverpoola (Zjednoćene kralestwo): Dobyćerka běše Loreen ze Šwedskeje
* 2024 w Malmö (Šwedska): Dobyćer/ka běše Nemo z Šwicarskeje
* 2025 w Basel (Šwicarska): Dobyćer běše JJ z Awstriskeje

## Wotkazaj

* Eurovision Song Contest
Dolores O'Riordan

**Dolores Mary Eileen O’Riordan** (* 6. septembra 1971 w Ballybrickenje, Limerick; † 15. januara 2018 w Londonje) bě irska spěwarka a sobustawka rockoweje skupiny The Cranberries.

## Diskografija
* 2007: Are You Listening?

## Wotkazy
* doloresoriordan.ie
* European Cranberries Community
* Dolores-fan
Sandra Bullock

**Sandra Bullock** (*Sandra Annette Bullock*, * 26. julija 1964 w Arlington, Virginia) je US-ameriska filmowa hrajerka němskeho pochada. Wona rěči němsce a jendźelsce.

## Filmografija
* 1987: Hangmen
* 1989: Bionic Showdown
* 1989: Hotline zum Himmel 
* 1991: Love Potion No. 9 – Der Duft der Liebe
* 1992: Youngsters 
* 1992: Ein heißer Job
* 1993: Die Clique von Beverly Hills 
* 1993: Fire on the Amazon 
* 1993: The Thing Called Love – Die Entscheidung fürs Leben
* 1993: Spurlos
* 1993: Demolition Man
* 1993: Walter & Frank - Ein schräges Paar
* 1994: Speed 
* 1995: Das Netz 
* 1995: Während Du schliefst
* 1996: Die Jury
* 1996: Gestohlene Herzen
* 1996: In Love and War
* 1997: Speed 2 – Cruise Contro
* 1998: Eine zweite Chance
* 1998: Zauberhafte Schwestern
* 1999: Auf die stürmische Art
* 2000: 28 Tage
* 2000: Ein Herz und eine Kanone
* 2000: Miss Undercover
* 2002: Die göttlichen Geheimnisse der Ya-Ya-Schwestern
* 2002: Ein Chef zum Verlieben
* 2002: Mord nach Plan
* 2005: L.A. Crash
* 2005: Miss Undercover 2
* 2006: Grace
* 2006: The Women
* 2006: Das Haus am See
* 2006: Die Vorahnung
* 2006: Infamous
Dagmar Enkelmann

**Dagmar Enkelmann** (* 5. apryla 1956 w Altlandsbergu) je němska politikarka Lěwicy, kotraž běše wot 2005 do 2013 parlamentariska jednaćelka lěwicarskeje frakcije w zwjazkowym sejmje a je wot 2012 do 2022 předsydka załožby Rosy Luxemburg.

## Wotkazaj

* Website von Dagmar Enkelmann
Gesine Lötzsch

**Gesine Lötzsch** (* 7. awgusta 1961 w Berlinje) je němska politikarka Lěwicy. Wona je wot lěta 2005 zastupowaca předsydka lěwicarskeje frakcije w zwjazkowym sejmje a běše mjez 2010 a 2012 tež stronska předsydka.

## Wotkazaj

* Gesine Lötzsch
Katja Kipping

**Katja Kipping** (* 18. januara 1978 w Drježdźanach) je němska politikarka Lěwicy, zwjazkowa předsydka strony a čłonka zwjazkoweho sejma.

## Wotkazaj

* Katja Kipping
Gabriele Zimmer

**Gabriele Zimmer** (abo *Gabi Zimmer*, * 7. meje 1955 w Berlinje) je němska a europska politikarka Lěwicy. Wot 2004 do 2019 bě wona čłonka Europskeho parlamenta.

## Wotkazy

*Gabi Zimmer
Petra Pau

**Petra Pau** (* 9. awgusta 1963 w Berlinje) je němska politikarka Lěwicy. Wona je wot lěta 2006 wiceprezidentka zwjazkoweho sejma.

## Wotkazaj

* petra-pau.de
Oskar Lafontaine

**Oskar Lafontaine** (* 16. septembra 1943 w Saarlouis) je němski politikar Lěwicy. Wot oktobra 1998 do měrca 1999 bě tehdyši čłon SPD zwjazkowy minister financow w kabineće Schröder I. Do toho bě wot 1985 hač do 9. nowembra 1998 ministerski prezident Posaarskeje. 

Lafontaine bě kanclerski kandidat SPD při wólbach dnja 2. decembra 1990 a wot 1995 do 1999 zwjazkowy předsyda SPD. W Lěwicy bě wón wot 2005 do 2009 hromadźe z Gregorom Gysijom frakciski předsyda w zwjazkowym sejmje a wot 2007 do 2010 hromadźe z Lotharom Biskyjom předsyda strony.

Oskar Lafontaine je k štwórtemu razej zmandźeleny a ma dweju synow. Jeho tuchwilna mandźelska je lěwicarska politikarka Sahra Wagenknecht.

## Bibliografija
**Angst vor den Freunden. Die Atomwaffen-Stategie der Supermächte zerstört die Bündnisse*. Rowohlt Verlag, Reinbek 1983
**Der andere Fortschritt. Verantwortung statt Verweigerung*. Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 1985
**Die Gesellschaft der Zukunft. Reformpolitik in einer veränderten Welt*. Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 1988
**Das Lied vom Teilen. Die Debatte über Arbeit und politischen Neubeginn*. Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 1989
**Deutsche Wahrheiten. Die nationale und die soziale Frage*. Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 1990
**Keine Angst vor der Globalisierung. Wohlstand und Arbeit für alle*. Mit Christa Müller, Dietz Verlag, Bonn 1998
**Innovationen für Deutschland*. Mit Gerhard Schröder (Hrsg.), Steidl Gerhard Verlag, Göttingen 1998
**Das Herz schlägt links*. Econ Verlag, München 1999, ISBN 3-430-15947-4
**Die Wut wächst. Politik braucht Prinzipien*. Econ Verlag, München 2003, ISBN 3-548-36492-6.
**Politik für alle. Streitschrift für eine gerechtere Gesellschaft*. Econ Verlag, München 2005, ISBN 3-430-15949-0

## Wotkazaj

* Oskar Lafontaine
Neues Deutschland

**Neues Deutschland** je socialistiski němski dźenik. Nakładnistwo je *Neues Deutschland Druckerei und Verlags GmbH* a prěnje wudaće bě 23. apryla 1946. Dźenik ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 45.000 eksemplarow. Šefredaktor je Jürgen Reents a wudawar je Lothar Bisky.

## Eksterne wotkazy

*neues-deutschland.de
Krušwičkowe rostliny

**Krušwičkowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Pyrolaceae, Spermatophyta). 
Wobsahuje sćěhowace rody:

** krušwička (*Pyrola*)
*** mała krušwička (*Pyrola minor*)
*** srěnja krušwička (*Pyrola media*)
*** wulka krušwička (*Pyrola rotundifolia*)
*** zelenojta krušwička (*Pyrola chlorantha*)

** krušwička (Moneses) 
*** jednokwětkata krušwička (*Moneses uniflora*)

** krušwička (Orthilia) 
*** přewisna krušwička (*Orthilia secunda*)

** zelenka (*Chimaphila*) 
*** japanska zelenka (*Chimaphila japonica*)
*** kitlojta zelenka (*Chimaphila umbellata*)
Krušwička

*Krušwička* (Pyrola) je ród ze swójby krušwičkowych rostlinow (Pyrolaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** mała krušwička (*Pyrola minor*)
*** srěnja krušwička (*Pyrola media*)
*** wulka krušwička (*Pyrola rotundifolia*)
*** zelenojta krušwička (*Pyrola chlorantha*)
Krušwička (Moneses)

**Krušwička** (*Moneses*) je ród ze swójby krušwičkowych rostlinow (*Pyroleae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*jednokwětkata krušwička (*Moneses uniflora*)
Krušwička (Orthilia)

*Krušwička (Orthilia)* je ród ze swójby krušwičkowych rostlinow (Pyrolaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** přewisna krušwička (*Orthilia secunda*)
Zelenka

*Zelenka* (Chimaphila) je ród ze swójby krušwičkowych rostlinow (Pyrolaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** japanska zelenka (*Chimaphila japonica*)
*** kitlojta zelenka (*Chimaphila umbellata*)
Wulka krušwička

Wulka krušwička je rostlina ze swójby krušwičkowych rostlinow łaćonsce: Pyrola rotundifolia, Pyrolaceae). 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Křižničkowe rostliny

**Křižničkowe rostliny** (*Polygalaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

## Systematika a rozšěrjenje
Swójba křižničkowych rostlinow (Polygalaceae) wustupuje nimale swětodaloko, nimo polarnymaj regionomaj, polynesije a Neuseeland, a wobsahuje 21 rodow z něhdźe 1000 hač 1300 družinami.

Swójba so do štyrjoch tribusow rozrjaduje:
* Tribus Xanthophylleae Chodat (Prjedy swójska swójba Xanthophyllaceae (Chodat) Gagnep. ex Reveal & Hoogland): Z jenož jednym rodom:
** *[[Xanthophyllum]]*: Z něhdźe 95 družinami, w juhowuchodnej Aziji, na indoneskim archipelu a w Indiskej. Rostliny akumuluja Al-iony.
* Tribus Carpolobieae Eriksen: Z jenož dwěmaj rodomaj a šěšć družinami w tropiskej Africe:
** *[[Atroxima]]*
** *[[Carpolobia]]*
* Tribus Moutabeae Chodat (prjedy swójskej swójbje Moutabeaceae Endl. a Diclidantheraceae J. Agardh): Ze štyrjomi rodami a 15 družinami, w neotropisu a wot Noweje Gineje hač do Noweje Kaledoniskeje:
** *[[Moutabea]]*
** *[[Diclidanthera]]*
* Tribus Polygaleae Chodat: Z 13 rodami a něhdźe 830 družinami:
** *[[Badiera]]*
** *[[Balgoya]]*
** *[[Barnhartia]]*
** *[[Bredemeyera]]*: Z něźhde 15 družinami.
** *[[Comesperma]]*: Z něhdźe 30 družinami.
** *[[Epirixanthes]]*
** *[[Eriandra]]*
** *[[Monnina]]*: Z něhdźe 150-180 družinami, na př.:
*** *[[Monnina salicifolia]]*
** *[[Muraltia]]*
** *[[Nylandtia]]*
** *[[Phlebotaenia]]*
* křižnička (*Polygala*): Z něhdźe 500 družinami. 
** alpska křižnička (*Polygala alpestris*)
** babyduškowa křižnička (*Polygala serpyllifolia*)
** bahnowa křižnička (*Polygala amarella*)
** hórka křižnička (*Polygala amara*)
** łučna křižnička (*Polygala vulgaris*)
** kopata křižnička (*Polygala comosa*)
** kožana křižnička (*Polygala chamaebuxus*)
** wapnowcowa křižnička (*Polygala calcareum*)
** *[[Salomonia]]*: Z něhdźe pjeć družinami.
** *[[Securidaca]]*: Z něhdźe 80 družinami.

Rozdźělenje družinow na kontinentach: 400 Amerika, 206 Afrika, 32 Europa, 70 Azija a 12 Awstralija.

Rodoštom:

   o Fabales
   ├─o **Polygalaceae**
   │ └─o Xanthophylleae
   │   └─o
   │     ├─o Polygaleae
   │     ├─o Carpolobieae
   │     └─o Moutabeae
   └─o
     ├─o Surianaceae
     └─o
       ├─o Quillajaceae
       └─o Fabaceae

## Nóžki
Křižnička

**Křižnička** (*Polygala*) je ród ze swójby křižničkowych rostlinow (*Polygalaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
 
* alpska křižnička (*Polygala alpestris*)
* babyduškowa křižnička (*Polygala serpyllifolia*)
* bahnowa křižnička (*Polygala amarella*)
* hórka křižnička (*Polygala amara*)
* łučna křižnička (*Polygala vulgaris*) wutrobička
* kopata křižnička (*Polygala comosa*)
* kožana křižnička (*Polygala chamaebuxus*)
* wapnowcowa křižnička (*Polygala calcareum*)

## Nóžki
Jodie Foster

**Jodie Foster** (poprawom *Alicia Christian Foster*; * 19. nowembra 1962, Los Angeles) je US-ameriska filmowa hrajerka, režiserka a producentka.

## Wobrazy

Dataja:Jodie Foster at the 1989 Academy Awards.jpg
Dataja:Paper_Moon_television_1974.JPG|Jody Foster w lěće 1974 pódla Christopher Connelly


## Eksterne wotkazy

* Jodie-Foster-Fan.de
Lothar Bisky

**Lothar Bisky** (* 17. awgusta 1941 w Zollbrück w Pomorskej; † 13. awgusta 2013 w Lipsku) běše němski politikar Lěwicy a čłon Europskeho sejma. Wón bě wot 1993 do 2000 a znowa wot 2003 do 2007 zwjazkowy předsyda strony PDS.

## Bibliografija
* *Massenmedien und ideologische Erziehung der Jugend*. Deutscher Verlag der Wissenschaften, Berlin 1976.
* *Geheime Verführer: Geschäft mit Shows, Stars, Reklame, Horror, Sex*. Verlag Neues Leben, Berlin 1982 (3. Auflage).
* *The show must go on: Unterhaltung am Konzernkabel: Film, Rock, Fernsehen, neue Medien*. Verlag Neues Leben, Berlin 1984.
* Mit Dieter Wiedemann: *Der Spielfilm, Rezeption und Wirkung: kultursoziologische Analysen*. Henschelverlag Kunst & Gesellschaft, Berlin 1985.
* *Wut im Bauch: Kampf um die PDS, 29. November bis 7. Dezember 1994; Erlebnisse, Dokumente, Chronologie*. Dietz, Berlin 1995, ISBN 3-320-01881-7.
* *So viele Träume: mein Leben*. Rowohlt, Berlin 2005, ISBN 3-87134-474-5.

## Eksterne wotkazy

* Lothar-Bisky.de
Claudia Roth

**Claudia Roth** (* 15. meje 1955 w Ulmje) je němska politikarka strony Zwjazk 90/Zeleni a běše w lětomaj 2001/02 kaž tež wot 2004 do 2013 jedna ze stronskeju předsydow. Wot oktobra 2013 do decembra 2021 skutkowaše jako wiceprezidentka zwjazkoweho sejma. Roth je wot 8. decembra 2021 statna ministerka za kulturu a medije w kabineće Scholz.

Wot 1989 do 1998 bě zapósłanča Zelenych w Europskim parlamenće, wot 1998 do 2001 a znowa wot 2002 čłonka zwjazkoweho sejma. Wona bě direktna kandidatka swojeje strony we wólbnym wokrjesu Augsburg-město a dósta w tutym při wólbach 2021 20,6&nbsp;% wotedatych hłosow.

## Wotkazaj

*claudia-roth.de
Édith Piaf

**Édith Piaf** (*Édith Giovanna Gassion*, * 19. decembra 1915 w Parisu; † 10. oktobra 1963, Plascassier) bě francoska šansonowa spěwarka.

## Diskografija
* 1945 - La vie en rose
* 1945 - Les Trois Cloches
* 1949 - Hymne à l'amour
* 1951 - Padam… Padam…
* 1954 - Sous le ciel de Paris
* 1956 - Les amants d'un jour
* 1957 - La foule
* 1959 - Milord
* 1960 - Non, je ne regrette rien

## Eksterne wotkazy
* fan bok
Křižnokwětne rostliny

**Křižnokwětne rostliny** (*Brassicaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Rody

Wobsahuje sćěhowace rody:

* barmowka (*Barbaraea*) 
* česnak (*Alliaria*)
* člunkačk (*Teesdalea*)
* dutlik (*Myagrum*) 
* hórčica (*Eruca*) 
* hórnač (*Erysimum*) 
* hryst (*Camelina*) 
* husowka (*Arabis*) 
* husowka (Caraminopsis)  
* chrěn (*Armoracia*) 
* chrěn (Cochlearia)  
* chudobka (*Erophila*) 
* jětrowka (*Thlaspi*) 
* kał (*Brassica*) 
* kamzyčka (*Pritzelago*) 
* kamzyčka (Hornungia) 
* konrinhija (*Conringia*) 
* kulkotručk (*Kernera*) 
* lewkoja  (*Matthiola*) 
* pucawk (*Aubrieta*) 
* mórski kał (*Crambe*)
* pažonop (*Hirschfeldia*) 
* petrokalis (*Petrocallis*) 
* podwódnica (*Subularia*)
* popróšnica (*Berteroa*) 
* rěpisk  (*Rapistrum*)
* rjetkej (*Raphanus*)
* rólnička (*Erucastrum*)
* ropucha (*Nasturtium*)
* rukej (*Sisymbrium*) 
* rukej (Descurainia)
* sadlička (*Alyssum*) 
* sadlička (Lobularia) 
* seklička (*Iberis*) 
* skalinka (*Draba*)
* skopička (*Arabidopsis*) 
* slěborniki (*Lunaria*) 
* sywina (*Isatis*)
* tručinka (*Bunias*) 
* wačoški (*Capsella*) 
* wačoški (Hymenolobus) 
* wačoški (Aethionema) 
* wonječk (*Diplotaxis*) 
* wrónica (*Coronopus*) 
* zubica (*Dentaria*)
* zybkowc (*Neslia*)
* žerchej (*Lepidium*)
* žerchej (Cardaria)
* žerchwica (*Cardamine*)
* žonop (*Sinapis*)
* žonop (Cakile)
* žonop (Coincya)

## Nóžki
Barmowka

**Barmowka** (*Barbaraea*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawa barmowka (*Barbaraea vulgaris*)
* prosta barmowka (*Barbaraea stricta*)
* srěnja barmowka (*Barbaraea intermedia*)
* zažna barmowka (*Barbaraea verna*)
Česnak

**Česnak** (*Alliaria*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawy česnak (*Alliaria officinalis*)

## Noty
Člunkačk

**Člunkačk** (*Teesdalea*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*nahi člunkačk (*Teesdalea nudicaulis*)

## Noty