open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nowa Łuka

**Nowa Łuka** ( *Neuwiese*) je srjedźołužiska wjes  na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Ze susodnymi Horami twori Nowa Łuka zhromadny gmejnski dźěl.

## Geografija
Wjes nadeńdźe so něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Wojerowskeho stareho města w nižinje Čorneho Halštrowa a leži na lěwym brjoze kanalizowaneje rěki. Stary Halštrowski běh ćeče bjezposrědnje přez Nowołučansku nawjes.

Susodnej wsy stej Hory na sewjerozapadźe a Narć na juhozapadźe. Sewjernje wsy nadeńdźe so přemysłowy park Nowa Łuka-Hory. Mjez Nowej Łuku a Horami běži Stara Berlinska dróha, dźensniša statna dróha 234.

## Stawizny

Nowa Łuka je po sydlišćowej formje typiski holanski nawsowc z cyhelowymi chěžemi a naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1401 jako *Weze*. Přez lětstotki wukonješe Wojerowske stawowe knjejstwo ležownostne knjejstwo we wsy. W prěnjej połojcy 18. lětstotka nasta sewjerowuchodnje Noweje Łuki jako wutwar nowa wjeska Hory, kotrež mjenowaše so w lěće 1744 tež *Ober-Neuwiese*. W lěće 1938 buchu Hory do Noweje Łuki zagmejnowane.

Samostatna gmejna Nowa Łuka wobsteješe hač do lěta 1995, jako zjednoćichu so gmejny Bjezdowy, Bluń, Lejno, Narć, Nowa Łuka, Ptačecy, Zabrod a Židźino k nowej wulkogmejnje Halštrowska Hola.

### Wobydlerstwo
Po Arnošta Mukowej statistice měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 251 wobydlerjow, z kotrychž běchu nimo jednoho jeničkeho wšitcy Serbja. Tež po Druhej swětowej wójnje zwěsći Arnošt Černik w lěće 1954 hišće wysoki serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 78,5 %. W druhej połojcy 20. lětstotka je so serbšćina we wšědnym dnju do dalokeje měry zhubiła.

Ewangelscy Nowołučenjo přisłušeja ze starodawna Wojerowskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Boblitz

**Boblitz** je němske mjeno dweju łužiskeju wjeskow:

* Bobolce, gmejnski dźěl Lubnjowa w Delnjej Łužicy
* Bobolcy, dźěl Hornjeje Kiny, Budyšin, w Hornjej Łužicy
Cesvaine

**Cesvaine** (; historiske němske mjeno – *Sesswegen*) je městačko w Letiskej. 

Leži nad rěku Sulas něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1240 prěni raz naspomniło, jako natwari so kamjentny hród na městnje drjewjaneho letgaliskeho wobtwjerdźenja, kotryž bu w lěće 1577 wot carja Iwana Hrozneho zničeny. Cesvaine ma wot lěta 1991 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Dagda

**Dagda** (; historiske němske mjeno – *Dageten, Dagden*) je městačko na juhowuchodźe Letiskeje, blisko běłoruskeje hranicy.  Je zarjadniske sydło Dagdskeho wobwoda.

Leži při brjoze jězora Dagda něhdźe 230 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa. 

Wulka židowska wosada (1920 – 63 %; 1935 – 53 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Dagda/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Daugavpils

**Daugavpils** (; němsce *Dünaburg*; rusce do 1667 Борисоглебов/*Borisoglebow*, do 1893 Динабург/*Dinaburg*; 1893–1920 Двинск/*Dwinsk*) je město na juhowuchodźe Letiskeje, blisko běłoruskeje a litawskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Daugavpilskeho wobwoda. Leži při brjoze Zapadneje Dwiny něhdźe 230 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1275 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1582 měšćanske prawa. Měšćanske mjeno bu wotwodźene wot letiskeju słowow *Daugava* (rěka Dwina) a *pils* (hród).

Wulka židowska wosada (1921 – 40 %; 1935 – 24,6 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Wobydlerstwo
Z něhdźe 95 tysac wobydlerjemi – z toho někak 54 % Rusow – je historiska stolica regiona Latgalska druhe najwjetše město w Letiskej a najwjetše město Europskeje unije z ruskej wjetšinu.

## Nóžki


## Literatura
* Двинск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Dyneburg/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Dobele

**Dobele** (; historiske němske mjeno – *Doblen*) je město w Letiskej.  Je zarjadniske sydło Dobelskeho wobwoda. 

Leži při brjoze Bērze w kraterje Dobele něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Rigi.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1254 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Dobele/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Grobiņa

**Grobiņa** (; historiske němske mjeno – *Grobin*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Grobinskeho wobwoda. 

Leži něhdźe 185 kilometrow juhozapadnje Rigi a něhdźe 10 kilometrow wuchodnje wot města Liepāja.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1695 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Grobin/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.

## Wotkaz
Gulbene

**Gulbene** (; historiske němske mjeno – *Schwanenburg*) je městačko na wuchodźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Gulbenskeho wobwoda. 

Leži něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Rigi.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1224 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Szwanenburg/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.

## Wotkaz
Jēkabpils

**Jēkabpils** (;  *Jakobstadt*) je město we wuchodnej Letiskej, něhdźe 135 kilometrow juhowuchodnje Rigi. Wone wobsteji z historiskeju městow Jēkabpils a staršeho Krustpils *(Kreutzburg)*, kotrejž so w lěće 1962 zjednoćištej. 

Město ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

## Geografija
Krustpils nadeńdźe so při sewjernym, prawym a Jēkabpils na napřećiwnym južnym brjoze Dwiny.

## Stawizny
W lěće 1237 natwarichu ryćerjo  na prawym brjoze Dwiny kamjentny hród, kotryž so pod mjenom *Cruczeborch* prěni raz naspomni. W lěće 1655 naspomni so *Sloboda*, sydlišćo wójnskich ćěkancow na lěwym brjoze, hdźež zasydlichu so pozdźišo tež z Ruskeje přichadźacy . Hač do lěta 1670 wuwiwaše so tele sydlišćo k městu na južnym brjoze Dwiny, kotrež dósta w běhu spožčenja měšćanskich prawow přez kurskeho wójwodu Jakoba Kettlera mjeno *Jakobstadt*. Kreutzburg na tamnym brjoze bě wot 1561 do 1772 z dźělom Pólsko-Litawskeje.

Wot 1796 słušeše Jakobstadt do ruskeho guwernementa Kurskeje a wot 1918 do njewotwisneje Letiskeje. 1920 dósta tež Krustpils měšćanske prawa.

Z Jakobstadta pochadźeše Katyrna I. (1684–1727), druha mandźelska carja Pětra Wulkeho.

## Nóžki


## Literatura
* Якобштадт// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Jakobsztat/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Jelgava

**Jelgava** (; historiske němske mjeno – *Mitau*; historiske ruske mjeno – *Митава/ Mitawa* (d0 1917)) je město w Letiskej. 

Leži při rěce Lielupe něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Rigi.

Ma něhdźe 61 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1226 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1573 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Mitawa/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI: Malczyce – Netreba. Warszawa 1885.
* Mitawa/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa 1902.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Ikšķile

**Ikšķile** (; historiske němske mjeno – *Uexküll*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ikškilskeho wobwoda. 

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 15 kilometrow sewjerozapadnje wot města Ogre.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1185 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Uexkuell/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.

## Wotkaz
Ilūkste

**Ilūkste** (; historiske němske mjeno – *Illuxt*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ilukstskeho wobwoda. 

Leži něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadnje Daugavpilsa.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1550 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Iłukszta,  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Jūrmala

**Jūrmala** (; historiske němske mjeno – *Riga-Strand*) je město w Letiskej a dla swojeho wjace hač 30 kilometrow dołheho pěskoweho přibrjoha jedne z najwažnišich mórskich kupjelow w Baltikumje.

Leži blisko wuliwa rěki Lielupe do Rigaskeho zaliwa Baltiskeho morja, něhdźe 20 kilometrow zapadnje Rigi a ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1785 załožiło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Marja Simonowa

**Marja Simonowa** (rodź. *Janašec*,  *Marie Simon*; * 26. awgusta 1824 w Dobruši, † 21. februara 1877 w Drježdźanach) bě serbska chorobna sotra a samaritka we wójnomaj 1866 a 1870/71.

## Žiwjenje
Narodźi so jako njemandźelska dźowka Hany Janašec a wnučka Dobrušanskeho korčmarja Jana Janaša a wopytowaše ludowu šulu w Hnašecach, hdźež nawukny němsku rěč. W starobje 28 lět přesydli so do Drježdźan, hdźež so w lěće 1853 z wikowarjom Friedrichom Antonom Simonom zmandźeli. Hromadźe měještaj šatowy wobchod při Starym torhošću.

Za čas prusko-awstriskeje wójny zastupi do nowozałoženeho Čerwjeneho křiža a pomhaše w Čechach załožić a zastarać lacarety za ranjenych a chorych wojakow. Nawjedowaše tež transporty ranjenych. Po wójnje bu wot krónprincesny Carole powołana do direkcije Albertoweho towarstwa, hdźež dohladowaše chorobne sotry Sakskeje. Tež w Němsko-francoskej wójnje 1870/71 so na fronće wo ranjenych wojakow staraše. W Drježdźanach-Loschwitzu załoži dom za inwalidnych wojakow.

Za swoje dźěło dósta wjacore wuznamjenjenja, kaž na přikład rjad Sidonijow wot krala Jana a zasłužbny rjad za hladanje chorych a ranjenych wot kejžora Wylema. W Loschwitzu bu dróha pomjenowana po Mari Simonowej. Składnostnje jeje 200. posmjertnych narodnin wotkrychu w awgusće 2024 pomnik a wopomnjensku taflu w ródnej Dobruši.

## Spisaj
* *Meine Erfahrungen auf dem Gebiete der freiwilligen Krankenpflege im Deutsch-Französischen Kriege 1870 – 71.*  Briefe und Tagebuchblätter, F. A. Brockhaus, Leipzig 1872
* *Die Krankenpflege, theoretische und praktische Anweisungen.* J. J. Weber, Leipzig 1876

## Žórło

## Wotkaz
* ''Simon, Marie'' w Němskej biografiji
Wotrowske hrodźišćo

**Wotrowske hrodźišćo** je jedne z najwjetšich a najlěpje wobchowanych srjedźowěkowskich wobtwjerdźenjow w Hornjej Łužicy a cyłej Sakskej. Dla swojeho archeologiskeho wuznama mjenuje so druhdy tež *Sakska Troja*.

## Geografija
Hrodźišćo nadeńdźe so w Budyskim wokrjesu při wuchodnej kromje Wotrowa při prawym brjoze Klóšterskeje wody, kotraž je na třoch bokach wobdawa. Je někak 250 metrow dołhe a 180 metrow šěroke. Na wuchodnym boku steji samotny burski statok, kotryž słuša k Nowemu Městačku.

## Stawizny
Wotrowske hrodźišćo bu najskerje za čas Billendorfskeje kultury we 8. abo 7. lětstotku do Chrystusa natwarjene a słužeše škitej wokolneje ludnosće we wójnskich časach. Na hrodźišću samym kaž tež we wokolinje namakachu so wjacore objekty z bronzoweje doby. W 9. a 10. lětstotku bu za čas němskeje kolonizacije tež wot Milčanow wužiwane. W 11. a 12. lětstotku wutwari so hrodowy nasyp z kamjentnej murju a w 13. lětstotku bu wěža na najwyšim dypku přidata. Tež nowym knježićelam bě hrodźišćo wažne zepěranišćo při puću z Mišna do Hodźija a Budyšina.

K prěnim, kiž hrodźišćo archeologisce přepytowachu, słušeše tehdyši Wotrowski farar Jurij Křižank (1868–1938), kiž załoži ze swojich namakankow mały muzej.

Kaž Kopšinjanske hrodźišćo wužiwa so tež Wotrowske sčasami za kulturne zarjadowanja, předewšěm dźiwadłowe předstajenja, ale tež koncerty, čitanja a skawtske lěhwa.

## Literatura
* Pawoł Šołta: *Wotrow. Łužiska Troja.* Budyšin 1922.
Klement Gottwald

**Klement Gottwald** (* 23. nowembra 1896 w Dědicach na Morawje; † 14. měrca 1953 w Praze) bě čěskosłowakski komunistiski politikar.

Wot 1929 do 1948 bě předsyda Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje (KSČ). Po Druhej swětowej wójnje bě wot 1946 do 1948 najprjedy ministerski prezident a po februarskim přewróće 1948 hač do swojeje smjerće 1953 prěni komunistiski statny prezident Čěskosłowakskeje.

Gottwaldowy stalinistiski režim płaći jako najrepresiwniša doba komunistiskeje diktatury w Čěskosłowakskej. Mjez 1948 a 1953 wotprawichu so 178 ludźi z politiskich přičin. Dalši zemrěchu w dźěłanskich lěhwach a uranowych podkopkach abo buchu bjez procesa wot tajneje policije StB zamordowani. Nimo toho postupowaše Gottwald rigoroznje přećiwo nabožinskim institucijam a nutřkownostronskim riwalam kaž na přikład Rudolfej Slánskemu. 

Po Gottwaldowej smjerći na slědach alkoholizma sta so Antonín Zápotocký z jeho naslědnikom.

W NDRskim času bě Nowosólska dróha w Budyšinje po Gottwaldźe pomjenowana. Wot 1949 do 1990 rěkaše morawske město Zlín *Gottwaldov*.

## Wotkazaj

*
Masaryk

**Masaryk** je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:

* Herbert Masaryk (1880–1915), čěski moler
* Jan Masaryk (1886–1948), čěskosłowakski diplomat a politikar
* Tomáš Garrigue Masaryk (1850–1937), čěski filozof, prěni prezident Čěskosłowakskeje
Jaunjelgava

**Jaunjelgava** (; historiske němske mjeno – *Friedrichstadt*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Jaunjelgavskeho wobwoda.

Leži při lěwym brjoze Dwiny, blisko Plawinskeho spjateho jězora, něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1590 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1647 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Frydrychsztat/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Kandava

**Kandava** (; historiske němske mjeno – *Kandau*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Kandavskeho wobwoda.

Leži při rěce Abava něhdźe 95 kilometrow zapadnje Rigi.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1230 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Kārsava

**Kārsava** (; historiske němske mjeno – *Karsau*; do 1917 – Корсовка/*Korsowka*) je městačko na wuchodźe Letiskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kārsavskeho wobwoda.

Leži něhdźe 220 kilometrow wuchodnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1914 – 60 %; 1935 – 42 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Korsówka/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.

## Wotkaz
Ķegums

**Ķegums** (; historiske němske mjeno – *Keggum*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ķegumskeho wobwoda.

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1936 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Keggum/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Krāslava

**Krāslava** (; historiske němske mjeno – *Kraslau*; do 1917 – *Краславка/ Krаslawka*) je městačko na juhowuchodźe Letiskeje, blisko ruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Krāslavskeho wobwoda.

Leži při brjoze Dwiny něhdźe 220 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1923 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1920 – 45 %; 1935 – 34 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Краславка// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Krasław/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
* Krasław/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa 1902.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Kuldīga

**Kuldīga** (; historiske němske mjeno – * Goldingen*) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Kuldīgskeho wobwoda.

Leži při rěce Alekšupīte něhdźe 130 kilometrow zapadnje Rigi.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1242 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1378 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Kuldyga/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Lielvārde

**Lielvārde** (; historiske němske mjeno – *Lennewarden*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Lielvārdskeho wobwoda.

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1261 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Andrejs Pumpurs

**Andrejs Pumpurs** (; * 22. septembra 1841 we wsy Ķeirānu, Ruske carstwo, dźensa Birzgale w Letiskej; † 6. julija 1902 w Rize) bě wuznamny letiski basnik, awtor letiskeho narodneho eposa *Lāčplēsis* („Mjedwjedźomorjer“) a hraješe wažnu rólu w politisko-literariskim hibanju „młodych Letow“.

## Literatura
* Пумпур Андрей Индрикович, Большая советская энциклопедия

## Wotkazy

* Muzej Andreja Pumpura
* Biografija
Liepāja

**Liepāja** (;  *Libau*; do 1917  Либава/*Libawa*) je přistawne město na samym zapadźe Letiskeje a z něhdźe 78.000 wobydlerjemi třeće najwjetše město baltiskeho kraja.

Leži při Baltiskim morju w Kurskej něhdźe 190 kilometrow juhozapadnje Rigi a je sydło romsko-katolskeho kaž tež ewangelsko-lutherskeho biskopstwa.

## Stawizny
Město wuwiwaše so z małeje kurskeje wjeski při wuliwa rěčki Lyva do morja a naspomni so prěni raz w lěće 1253 jako *Lyva*. Wot 1560 słušeše na 50 lět k Pruskej. W lěće 1625 spožči kurski wójwoda Friedrich von Kettler měšćanske prawa. Srjedź 17. lětstotka natwari so prěni přistaw. Wot 1795 słušeše město k Ruskemu carstwu a měješe za nje wulki wuznam dla swojeho přistawa, kotryž bě tež w zymje zwjetša bjez lodu. W 19. lětstotku bu Liepāja přizamknjena na železnisku syć a sta so z wažnym industrijnym stejišćom.

## Nóžki


## Literatura
* Либава// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Libawa/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Līgatne

**Līgatne** (; historiske němske mjeno – *Ligat*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Līgatneskeho wobwoda.

Leži nad rěku Gauja něhdźe 65 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Limbaži

**Limbaži** (; historiske němske mjeno – *Lemsal*) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Limbažskeho wobwoda.

Leži něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1223 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1385 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Lemsal/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Līvāni

**Līvāni** (; historiske němske mjeno – *Liewenhof*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Līvānskeho wobwoda.

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1553 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1897 – 52 %; 1935 – 28 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Liwenhof 1), miasteczko i wieś, powiat dyneburski... / Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Lubāna

**Lubāna** (; historiske němske mjeno – *Lubahn*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Lubānskeho wobwoda.

Leži při rěce Aiviekste něhdźe 160 kilometrow wuchodnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1455 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1992 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Ludza

**Ludza** (; historiske němske mjeno – *Ludsen*; do 1920 rusce Люцин/*Lucin*,  *Lutsi*) je městačko na wuchodźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Ludzaskeho wobwoda. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

## Geografija
Leži něhdźe 225 kilometrow juhowuchodnje Rigi a sto kilometrow sewjerowuchodnje Daugavpilsa. Hranica z Ruskej je 20 kilometrow zdalena. Wokoło městačka nadeńdu so wjacore wjetše jězory.

## Stawizny

Hrodźišćo Lettgallow na tutym městnje naspomni so prěni raz 1173 abo 1177 w ruskich chronikach. Němski rjad natwari tule w lěće 1399 kamjentny hród mjez dwěmaj jězoromaj jako swoje wuchodne zepěranišćo w Liwskej, bjezposrědnje při mjezy Pskowskeho teritorija. 1583 přińdźe Ludza pod pólsko-litawske knjejstwo. W lěće 1654 bu hród po woblěhowanju přez wójsko carja Alekseja Michailowiča zničeny. Sydlišćo wokoło něhdyšeje twjerdźizny pak dósta 1765 wikowanske prawa, přińdźe z dźělenjom Pólskeje 1772 k Ruskemu carstwu a dósta w lěće 1777 wot Katyrny Wulkeje měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1920 – 40,7 %; 1935 – 27 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła, twarjenje něhdyšeje synagogi z lěta 1800 pak je wobchowane.

Wokoło Ludzy wobsteješe wot 17. lětstotka mała estiska mjeńšina.

## Nóžki


## Literatura
* Lucyn, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.

## Wotkaz
Ogre

**Ogre** (; historiske němske mjeno – *Ogershof, Oger*; do 1917 rusce Огер/*Oger*) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Ogreskeho wobwoda.

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1874 załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Oger, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Olaine

**Olaine** (; historiske němske mjeno – *Olai*; do 1919 rusce Олай/*Olaj*) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Olaiskeho wobwoda.

Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Rigi.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1819 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Olai, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Pāvilosta

**Pāvilosta** (; historiske němske mjeno – *Paulshafen*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Pāvilostskeho wobwoda.

Leži při Baltiskim morju něhdźe 180 kilometrow zapadnje Rigi a něhdźe 40 kilometrow sewjernje wot města Liepāja.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Piltene

**Piltene** (; historiske němske mjeno – *Pilten*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. 

Leži nad rěku Venta něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1309 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1557 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
*  Piltyń, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa 1887

## Wotkaz
Pļaviņas

**Pļaviņas** (; historiske němske mjeno – *Stockmannshof*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Pļaviņasaskeho wobwoda.

Leži při brjoze Dwiny, blisko Plawinskeho spjateho jězora, něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1927 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Preiļi

**Preiļi** (; historiske němske mjeno – *Prely*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Preilskeho wobwoda.

Leži něhdźe 180 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1250 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1847 – 65 %; 1925 – 52 %; 1935 – 51 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Prele, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa 1888.

## Wotkaz
Madona

**Madona** (; historiske němske mjeno – *Modohn*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Madonskeho wobwoda.

Leži něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Rigi.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1461 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Mazsalaca

**Mazsalaca** (; historiske němske mjeno – *Salisburg*) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Mazsalacaskeho wobwoda.

Leži něhdźe 115 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi a 17 kilometrow wot estiskeje hranicy.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1861 załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Lisćina přemjenowanych łužiskich wsow 1936/37

Tuta **lisćina** wobsahuje sydlišća we Łužicy, kotrež su so w ramiku nacionalsocialistiskeje germanizacije prěnjotnje serbskich wjesnych mjenow w lětomaj 1936/1937 přemjenowali. Wjetšina wsow dósta swoje stare mjeno po Druhej swětowej wójnje wróćo. W tamnych padach pisaja so wotpowědne nowe (dźensniše) mjena w tołstym pismje.

Tež w druhich kónčinach na wuchodźe tehdyšeho Němskeho mócnarstwa, tak na přikład we Wuchodnej Pruskej, narunachu so mnohe wjesne mjena, kotrež wočiwidnje němskeho pochada njeběchu. Při tym jednaše so zwjetša wo dospołnje nowotworjene mjena, druhdy tež wo přełožki prěnjotneho mjena do němčiny. W někotrych padach přeněmčichu so jenož kóncowki abo přiměri so prawopis. Tuta žołma přemjenowanjow skónči so we Łužicy spočatk lěta 1938 z wojerskich přičin, dokelž boješe so wójsko komplikacijow dla wulkeje ličby nowych mjenow na kartach. Nimo wsow přemjenowachu tež wjele ležownostnych a wodźiznowych mjenow, tak dósta na přikład Struga němske mjeno  „Wellenbach“.

Tute přemjenowanja stachu so zwjetša w pruskim dźělu Hornjeje a w Delnjej Łužicy, mjeztym zo bě w Sakskej mjenje potrjechenych wsow. Wjetšina přemjenowanych wsow dósta swoje prěnjotne mjeno mjez 1946 a 1949 po postajenju krajneho knježerstwa wróćo. Porno tomu wobchowachu mnohe braniborske wsy swoje mjena z nacionalsocialistiskeho časa hač do dźensnišeho.

## Žórła
* stare hamtske karty za wotpowědne kónčiny


## Literatura
* Gero Lietz: *Zum Umgang mit dem nationalsozialistischen Ortsnamen-Erbe in der SBZ/DDR.* Leipzig 2005, 298 stronow
* Fritz Verdenhalven: *Namensänderungen ehemals preußischer Gemeinden von 1850 bis 1942.* Neustadt an der Aisch 1999, 139 stronow
Priekule

**Priekule** (; historiske němske mjeno – *Preekuln*) je městačko w Kurskej na zapadźe  Letiskeje. Je zarjadniske sydło Priekulskeho wobwoda.

Leži něhdźe 160 kilometrow juhozapadnje Rigi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1483 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Rēzekne

**Rēzekne** (; historiske němske mjeno – *Rositten*; do 1917 rusce Режица/ *Rježica*) je město na wuchodźe  Letiskeje. Je zarjadniske sydło Rēzekneskeho wobwoda.

Leži při rěce Rēzekne něhdźe 240 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1285 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1773 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1897 – 60 %; 1935 – 25,4 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Режица, уездный город Витебской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Rzeżyca, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochacze. Warszawa 1889.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Rūjiena

**Rūjiena** (; historiske němske mjeno – *Rujen*) je městačko na sewjeru  Letiskeje, blisko estiskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Rūjienskeho wobwoda.

Leži něhdźe 145 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 14. lětstotku prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Sabile

**Sabile** (; historiske němske mjeno – *Zabeln*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje.

Leži nad rěku Abava něhdźe 95 kilometrow zapadnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1910 – 48 %; 1935 – 15 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Cabeln, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

**Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu** je 305 metrow wysoka hórka na sewjernej kupje Nowoseelandskeje, we wobwodźe Hawke's Bay. Mjeno pochadźa z maoriskeje rěče a skrótša so zwjetša na *Taumata*.

Z 85 pismikami ma hora druhe najwjetše městnostne mjeno na swěće.

## Nóžki


## Wotkaz
Saulkrasti

**Saulkrasti** (; historiske němske mjeno – *Neubad*) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Saulkrastskeho wobwoda.

Leži při brjoze Baltiskeho morja něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1207 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Seda (Letiska)

**Seda** () je město na sewjeru w Letiskeje. 

Leži něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi při rěce ze samsnym mjenom.

Seda załoži so w lěće 1954 jako dźěłaćerske sydlišćo za nowu pochowu fabriku a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa. Ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž su dla stawizniskeho pozadka města a přićaha dźěłaćerjow z cyłeho Sowjetskeho zwjazka někak 64 % Rusow.

## Nóžki


## Wotkaz
Salaspils

**Salaspils** (; historiske němske mjeno – *Kirchholm*) je město w Letiskej. Je zarjadniske sydło Salaspilskeho wobwoda.

Leži při prawym brjoze Dwiny něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1186 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
*  Kirchholm, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Skrunda

**Skrunda** (; historiske němske mjeno – *Schrunden*) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Skrundskeho wobwoda.

Leži při rěce Venta něhdźe 130 kilometrow juhozapadnje Rigi a něhdźe 35 kilometrow južnje Kuldīgi.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1253 a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Smiltene

**Smiltene** (; historiske němske mjeno – *Smilten*) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Smiltenskeho wobwoda.

Leži při rěce Abula něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1427 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1920 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Staicele

**Staicele** (; historiske němske mjeno – *Staizel*) je městačko na sewjeru Letiskeje, w Alojskim wobwodźe. 

Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo załoži so w lěće 1897 při 1887 twarjenym mosće přez rěku Salaca a dósta w lěće 1992 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Wotkaz
Stende

**Stende** (; historiske němske mjeno – *Stenden*) je městačko na zapadźe Letiskeje, w Talsinskim wobwodźe. 

Leži při rěce Stende něhdźe 115 kilometrow zapadnje Rigi w Kurskej.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo nasta na městnje ryćerkubła, kotrež wobsteješe hižo w 14. lětstotku a je so w lěće 1904 załožiło při železniskim zastanišću noweje čary Riga–Ventspils. Wot lěta 1991 ma měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Strenči

**Strenči** (; historiske němske mjeno – *Stackeln*) je městačko na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Strenčiskeho wobwoda.

Leži nad rěku Gauja něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1895 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Talsi

**Talsi** (; historiske němske mjeno – *Talsen*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Talsiskeho wobwoda.

Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 120 kilometrow zapadnje Rigi.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1231 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Тальсен// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Talsen, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.

## Wotkaz
Tukums

**Tukums** (; historiske němske mjeno – *Tuckum*) je město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Tukumskeho wobwoda.

Leži něhdźe 65 kilometrow zapadnje Rigi.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1299 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1445 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1881 – 47 %; 1935 – 12 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Tukkum, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.

## Wotkaz
Valdemārpils

**Valdemārpils** (; historiske němske mjeno – *Saßmacken*; do 1926 – *Sasmaka*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje, w Talsinskim wobwodźe.

Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Rigi.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1582 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Valka

**Valka** (; historiske němske mjeno – *Walk*; historiske ruske mjeno – Wlech/ *Влех*) je městačko na sewjeru Letiskeje, bjezposrědnje při estiskej hranicy. Je zarjadniske sydło Valkskeho wobwoda. Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Leži leži nad rěku Pedeli něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Rigi. Statna hranica mjez Letiskej a Estiskej běži přez měšćanski centrum. Na tamnym boku nadeńdźe so estiske sotrowske město Valga. Hač do lěta 1920 tworještej wobaj dźělej zhromadne město.
Sydlišćo při puću z Rigi do Tartuwa naspomni so prěni raz w lěće 1286 jako *Pedele* (po rěce) w dołhowym registrje města Rigi. Wot lěta 1584 ma měšćanske prawa. W lěće 1627 přińdźe pod šwedske knjejstwo a wot lěta 1721 słušeše k Ruskemu carstwu.

## Nóžki


## Literatura
* Walk, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Tom XII, Warszawa, 1892

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Valmiera

**Valmiera** (; historiske němske mjeno – *Wolmar*) je město na sewjeru Letiskeje. Je zarjadniske sydło Valkskeho wobwoda. 

Leži při rěce Gauja něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Rigi. 

Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1323 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Wolmar, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.
* Вольмар// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Vangaži

**Vangaži** (; historiske němske mjeno – *Wangasch*) je městačko w Letiskej, w Inčukalnskim wobwodźe.

Leži při rěce Gauja něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Rigi. 

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow, z toho někak 47 % Rusow a 35 % Letow. 

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Kurska

**Kurska** ( *Kurzeme*,  *Kurland*) je krajina na zapadźe dźensnišeje Letiskeje. Słuša nimo Zemgalskeje, centralneje Liwskeje a Letgalskeje k historiskim letiskim regionam.

Najwjetši dźěl Kurskeje nadeńdźe so na połkupje mjez Rigaskim zaliwom na wuchodźe a Baltiskim morjom na zapadźe z najsewjernišim dypkom Kap Kolka. Najwjetšej měsće stej Liepāja a Ventspils. Stolica bě hač do lěta 1919 Jelgava.

Kurska ma přestrjeń wot někak 13.600 km² a je tuž tróšku wjetša hač Łužica. Krajina je zwjetša płona, nimo pahórčiny wokoło městačka Talsi w tak mjenowanej *Kurskej Šwicy*. Najwjetša rěka je Venta.

## Wotkaz
* Oficielna webstrona turistiskeho zwjazka (letisce, jendźelsce, rusce)
Subate

**Subate** (; historiske němske mjeno – *Subbath*) je městačko na juhu Letiskeje, blisko litawskeje hranicy.

Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Rigi.

Ma něhdźe šěsć stow wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1570 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Subocz Nowy i Stary, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.

## Wotkaz
Varakļāni

**Varakļāni** (; historiske němske mjeno – *Warkland*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Varakļānskeho wobwoda. 

Leži něhdźe 165 kilometrow juhowuchodnje Rigi. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1226 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1925 – 68 %; 1935 – 57 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Warklany, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Ventspils

**Ventspils** (; historiske němske mjeno – *Windau*) je přistawne město w Kurskej na zapadźe Letiskeje. 

Leži při wuliwje rěki Venta do Baltiskeho morja něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Rigi a něhdźe 115 kilometrow sewjernje wot města Liepāja. 

Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow a je tuž šeste najwjetše město baltiskeho kraja.. 

Sydlišćo je so w lěće 1263 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1378 měšćanske prawa. Sčasami słušeše k wikowanskemu zwjazkej Hansy.

## Nóžki


## Literatura
* Windawa, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Viesīte

**Viesīte** (; historiske němske mjeno – *Eckengraf*) je městačko na juhu Letiskeje. Je zarjadniske sydło Viesītskeho wobwoda. 

Leži něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Jēkabpilsa. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Viļaka

**Viļaka** (; historiske němske mjeno – *Marienhausen*) je městačko na wuchodźe Letiskeje, bjezposrědnje při ruskej hranicy. Je zarjadniske sydło Viļakskeho wobwoda. 

Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 215 kilometrow juhowuchodnje Rigi. 

Ma něhdźe tysac wobydlerjow, z toho někak 44 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1323 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
*  Maryenhauz, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VI: Malczyce – Netreba. Warszawa 1885.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Durbe

**Durbe** (; historiske němske mjeno – *Durben*) je městačko w Kurskej na zapadźe Letiskeje. Je zarjadniske sydło Durbskeho wobwoda.  

Z 561 wobydlerjemi je najmjeńše město Letiskeje. 

Leži při jězorje ze samsnym mjenom něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Rigi. 

Sydlišćo je so w lěće 1230 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1893 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Durben, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Viļāni

**Viļāni** (; historiske němske mjeno – *Welonen*) je městačko w Letiskej. Je zarjadniske sydło Viļānskeho wobwoda.  

Leži při rěce Malta něhdźe 210 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Rēzekne.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow, z toho někak 50 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1928 měšćanske prawa.

Wulka židowska wosada (1920 – 32 %; 1930 – 30 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
*  Wielony, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Urganch

**Urganch** (wurjekowanje: *Urganč*; / *Urgenč*; do 1929 – *Новый Ургенч/ Nowyj Urgenč*) je město w Uzbekistanje. Je stolica Xorazimskeje oblasće.

Leži w Chorazimskej oazje něhdźe 970 kilometrow zapadnje Taškenta.

Ma něhdźe 166 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1643 załožiło.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Pitnak

**Pitnak** (; do 1976 – *Шорлаук/ Šorlauk*; do 1990 – *Дружба/ Družba*) je město w Xorazimskej oblasći w Uzbekistanje, blisko turkmenskeje hranicy. Leži něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Urgancha.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1974 ma měšćanske prawa.
Chirchiq

**Chirchiq** (wurjekowanje: *Čirčik*; ) je město w Taškentskej oblasći na sewjeru Uzbekistana, blisko kazachskeje hranicy.

Leži při rěce Čirčik něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Taškenta.

Ma něhdźe 149 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1935 měšćanske prawa. 

## Wotkaz
Zilupe

**Zilupe** (; historiske němske mjeno – *Rosenau*; do 1917 rusce  *Розеново/ Rozenowo*) je městačko w Letiskej, bjezposrědnje při ruskej hranicy. Je zarjadniske sydło Zilupskeho wobwoda.  

Leži při rěce Zilupe něhdźe 250 kilometrow juhowuchodnje Rigi a něhdźe 55 kilometrow wuchodnje wot města Rēzekne.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow, z toho někak 60 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1900 załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa. 

Wulka židowska wosada (1920 – 75 %; 1935 – 30 % ) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki


## Literatura
* Rezenmujża, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa 1888.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Xiva

**Xiva** abo **Chiwa**  (; ) je oazowe město w Xorazimskej oblasći w Uzbekistanje, blisko turkmenskeje hranicy. Historiske žro města słuša wot lěta 1990 k swětowemu herbstwu UNESCO (№ 543).

Město leži w Chorazimskej oazje zapadnje rěki Amudarja při starej židźanej dróze, něhdźe 750 kilometrow zapadnje Taškenta a ma něhdźe 89 tysac wobydlerjow.

Bu hižo w 6. lětstotku do Chrystusa załožene a měješe přez połoženje při wikowanskich pućach mjez Indiskej a Europu wulki wuznam. W lěće 712 bu wot arabskich wójskow wobsadźene a je wot toho časa islamske. Hakle wot 1873 słušeše k Ruskemu carstwu. Po Oktoberskej rewoluciji bě wot 1920 do 1925 ze stolicu Ludoweje republiki Choresm.

## Literatura
* Хива// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

* Die Architekturdenkmäler von Xiva mit Photogalerien (von Bernhard Peter)
Oqqo‘rg‘on

**Oqqo‘rg‘on** ( / *Akkurgan*) je město w Taškentskej oblasći w Uzbekistanje, blisko kirgiziskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Oqqo‘rg‘onskeho wobwoda.

Leži něhdźe 60 kilometrow južnje Taškenta.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1935 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa.
Buchara

**Buchara** (, wurjekowanje: *Buchoro*) je oazowe město w Uzbekistanje. Je stolica Bucharskeje oblasće.

Historiske žro města słuša wot lěta 1993 k swětowemu herbstwu UNESCO.

Leži něhdźe 440 kilometrow juhozapadnje Taškenta.

Ma něhdźe 272 tysac wobydlerjow.

## Literatura
* Moorcroft, W. and Trebeck, G. (1841). *Travels in the Himalayan Provinces of Hindustan and the Panjab; in Ladakh and Kashmir, in Peshawar, Kabul, Kunduz, and Bokhara… from 1819 to 1825*, Vol. II. Reprint: New Delhi, Sagar Publications, 1971.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Vobkent

**Vobkent** (; / *Wabkent*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Vabkentskeho wobwoda.

Leži něhdźe 30 kilometrow sewjernje Buchary.

Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 10. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.

## Wotkaz
Gazli

**Gazli** () je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje.

Leži na juhu pusćiny Kyzylkum něhdźe 85 kilometrow sewjerozapadnje Buchary.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1956 załožiło.
Galaosiyo

**Galaosiyo** (; wurjekowanje: *Galaosijo*; / *Galaasija*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Bucharskeho wobwoda.

Leži něhdźe 10 kilometrow sewjernje Buchary.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1982 měšćanske prawa.
G‘ijduvon

**G‘ijduvon** (wurjekowanje: *Gižduwon*; / *Gižduwan*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło G‘ijduvonskeho wobwoda.

Leži něhdźe 50 kilometrow sewjernje Buchary.

Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 10. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1972 měšćanske prawa.

## Wotkaz
Kogon

**Kogon** (; / *Kagan*; do 1935 – Новая Бухара/ *Nowaja Buchara*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Kogonskeho wobwoda.

Leži něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Buchary při Transkaspiskej železnicy. Blisko Kogona nadeńdźe so mawsolej Baha-ud-Dina Nakšbanda ze 14. lětstotka.

Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1888 jako ruska wjes *Nowaja Buchara* załožiło. Za čas Ruskeje byrgarskeje wójny bě wuchadźišćo dobywanja Bucharskeho emirata přez Čerwjenu armeju. W lěće 1929 dósta měšćanske prawa. 

## Literatura
* Новая Бухара// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Olmaliq

**Olmaliq** ( / *Almalyk*) je město w Taškentskej oblasći w Uzbekistanje, blisko kirgiziskeje hranicy.

Leži při rěce Ochangaron něhdźe 60 kilometrow južnje Taškenta.

Ma něhdźe 121 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa. 

## Wotkaz
Olot

**Olot** (; / *Alat*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje, blisko turkmenskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Olotskeho wobwoda.

Leži něhdźe 70 kilometrow južnje Buchary.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1982 měšćanske prawa.
Qorako‘l

**Qorako‘l** (přełožene „čorny jězor“; wurjekowanje: *Korakul*; / *Karakul*) je oazowe město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qorako‘lskeho wobwoda. Wotwodźene wot měšćanskeho mjena je pomjenowanje Karakulskich wowcow.

Leži při delnim běhu rěki Zarafšon něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Buchary.

Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1980 ma měšćanske prawa.
Qorovulbozor

**Qorovulbozor** (wurjekowanje: *Korowulbozor*; / *Karaulbazar*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Qorovulbozorskeho wobwoda.

Leži něhdźe 55 kilometrow juhowuchodnje Buchary.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1981 měšćanske prawa.
Shofirkon

**Shofirkon** (; wurjekowanje: *Šofirkon*; / *Šafirkan*) je město w Bucharskej oblasći w Uzbekistanje. Je zarjadniske sydło Shofirkonskeho wobwoda.

Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Buchary.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 8. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.
Andijon

**Andijon** (wurjekowanje: *Andižon*; / *Andižan*) je město na samym wuchodźe Uzbekistana, blisko kirgiziskeje hranicy. Je stolica Andijonskeje oblasće.

Leži na juhozapadźe Ferganskeho doła něhdźe 265 kilometrow juhowuchodnje Taškenta.

Ma něhdźe 424 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w 9. lětstotku załožiło a wuwiwaše so do wuznamneho wikowanskeho suka při židźanej dróze. We 18. a 19. lětstotku słušeše ke khanatej Kokand. Wot lěta 1876 steješe pod ruskim knjejstwom.

## Literatura
* Андижан// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Jalaquduq

**Jalaquduq** (wurjekowanje: *Dźalakuduk*; / *Džalakuduk*; do 1975 – *Sufi-Kishlak*; do 2015 – *Oxunboboyev*) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, blisko kirgiziskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Jalaquduqskeho wobwoda.

Leži w Ferganskim dole něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Andijona.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1975 měšćanske prawa.
Qorasuv

**Qorasuv** (wurjekowanje: *Kurasuv*; / *Kurasu*; do 1990 – Ильичёвск/ *Iličjowsk*) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana. 

Leži w Ferganskim dole něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Andijona, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Na tamnym boku hranicy nadeńdźe so kirgiziske město Kara-Suu.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1980 ma měšćanske prawa.
Qo‘rg‘ontepa

**Qo‘rg‘ontepa** (wurjekowanje: *Kurgontepa*; / *Kurgantepa*) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Kurgantepskeho wobwoda.

Leži w Ferganskim dole něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Andijona. 

Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1976 měšćanske prawa.
Paxtaobod

**Paxtaobod** (wurjekowanje: *Pachtaobod*; / *Pachtaabad*; do 1975 – Коканкишлак/ *Kokankišlak*) je město w Andijonskej oblasći na samym wuchodźe Uzbekistana, bjezposrědnje při kirgiziskej hranicy. Je zarjadniske sydło Paxtaobodskeho wobwoda.

Leži při rěce Karadarja w Ferganskim dole něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Andijona. 

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1975 měšćanske prawa.