Koło serbskich spisowaćelow

**Koło serbskich spisowaćelow** ( *Arbeitskreis Sorbischer Schriftsteller*,  *Kruh lužickosrbských spisovatelů*,  *Koło Pisarzy Serbołużyckich*) je zwjazk serbskich spisowaćelow, nakładnikow, młodych awtorow a literarnych kritikarjow ze zaměrom, serbsku literaturu spěchować a propagować. 1900 załožene a wot toho časa wjackróć nowozałožene towarstwo skutkowaše tež jako nakładniska korporacija.

## Stawizny
Prěnje zjednoćenstwo serbskich spisowaćelow załoži so 1858 na nastork Michała Hórnika. Tući awtorojo tworjachu jedyn z wotrjadow towarstwa Maćicy Serbskeje a zasadźichu so za polěpšenje tehdyšeje zabawneje literatury. Tutón wotrjad pod nawodom Handrija Zejlerja bě něhdźe dźesać lět aktiwny. W 1880tych lětach bě w Drježdźanach debata mjez awtorami Młodoserbskeho hibanja, kotřiž w 1890tych lětach w časopisu *[[Łužica (časopis)|Łužica]]* publikowachu a za nowymi wuměłstwowymi formami pytachu.

W měrcu 1900 zhromadźichu so na přeprošenje Arnošta Muki 25 serbscy spisowaćeljo a załožichu Koło serbskich spisowaćelow. Zaměr towarstwa bě wudobywanje jednotneho pisanja, spěchowanje młodych talentow a wudawanje woblubowaneho knižne edicije „Serbska ludowa knihownja“. 1900 rozpušći so skupina.

W juniju 1921 zetkachu so na nastork Jurja Wićaza w Praze bydlacy Serbja a čłonojo Towaršnosće přećelow Łužicy a restawrowachu Koło serbskich spisowaćelow. Vladimír Zmeškal přewza nawod noweje ambiciozneje knižneje edicije „Knihownja Dom a swět“, kotraž wozjewi zhromadźene spisy serbskich klasikarjow, přełožki ze słowjanskich literaturow a teksty młodych serbskich awtorow. Formelne a wustawkam wotpowědowace ponowjenje towarstwa wotmě so hakle 1924 w Budyšinje. Towarstwo koncentrowaše so znowa na rěčne prašenja, spěchowaše wutworjenje nowych twórbow a kooperowaše z poměrnje njewotwisnym praskim nakładniskim wotrjadom.

Po natwarje NS-diktatury 1933 skónči so dźěławosć towarstwa we Łužicy. Hač do 1937 wudachu so w jeho Praskim wotrjedźe serbske a sorabistiske spisy. Tute knihi njesmědźachu so pod dohladom Wendenabteilung we Łužicy rozšěrjeć, cyły nakład knižneje edicije bu 1937 ze Smolerjec kniharnje cofnjeny.

Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu towarstwo na iniciatiwu Jurja Brězana wobnowjene. Nimo wutworjenja publikaciskich móžnosćow stejachu prašenja „postupoweho“ politiskeho wusměrjenja serbskich awtorow, spěchowanja dorosta a přełožowanskeho dźěła w fokusu čłonow. Přez Brězana, kotryž bu 1952 do předsydstwa Spisowaćelskeho zwjazka NDR wuzwoleny, pytaše Koło serbskich spisowaćelow sylniše zhromadne dźěło z němskimi awtorami. 1969 bu Koło jako samostatny wotdźěl na župnej runinje do zwjazka zarjadowane. Najwažniše zaměry tutoho zhromadneho dźěła běchu prócowanje, tuchwilny prowincielny charakter serbskeje literatury přewinyć a tež němske čitarstwo docpěć. K tomu měještej přinošować wudaći měsačnika *Neue Deutsche Literatur*, kotrejž běštej serbskej literaturje wěnowanej (1967; 1970). Nimo wobdźělenja serbskich awtorow na pisanskich kongresach wuwichu so płódne kontakty mjez němskimi a serbskimi awtorami.

We wobłuku institucionalizacije serbskeho kulturneho žiwjenja wuwiwaše towarstwo po 1951 systematiske aktiwity a wotmě wjacednjowske kubłanske a diskusijne seminary. Byrnjež so čłonojo zaso hłownje na hajenje rěče koncentrowali, měšachu so přiběrajcy ideologisce kubłani Domowinscy funkcionarojo do dźěła towarstwa. 1953 bu za tutón zaměr samo wosebita literarna komisija w sekretariaće předsydstwa Domowiny zarjadowana.

Jako spisowaćeljo 1956 połoženje w serbskim nowinarstwje kritizowachu, bu tuta na posedźenju Domowiny „pesimistiski nacionalizm” wumjetowana. Brězan so na to z Domowinskeho předporučnistwa wróćo sćahny a wobmjezowaše so na spěchowanje młodych awtorow; organizatoriska dźěławosć towarstwa je so přetorhnyła.

Spočatk 1960 wuzwolichu serbscy awtorojo literarneho wědomostnika Jurja Młynka za noweho předsydu. Towarstwo wobnowi literarne seminary a kooperowaše z beletristiskim lektoratom Ludoweho nakładnistwa Domowina. Přez Młynka natwarichu so poněčim direktne kontakty k pólskim, čěskim, juhosłowjanskim, ukrainskim, běłoruskim a ruskim spisowaćelam. Koło organizowaše čitanske zarjadowanja w městach a wsach we Łužicy a zwonka njeje, a 1969 forměrowaše so pod nawodom Kita Lorenca zaso skupina młodych awtorow, z kotrejež wuńdźe nowa generacija spisowaćelow.

Wot 1977 zarjadowa towarstwo prawidłownje zhromadnje z Lipšćanskim germanistom Walfriedom Hartingerom literarnokritiske seminary a wot 1978 kóždolětny Swjedźeń serbskeje poezije. Wot 1970tych lět je wjacorych talentowanych awtorow na Literarny institut Johannesa R. Bechera w Lipsku delegował.

W prěnjej połojcy 1980tych lět rosćeše mjezsobna njedowěra mjez někotrymi awtorami a předsydstwom. Tole zwisowaše mjez druhim z dohladowanjom přez stasi a z diferencami w literarnoteoretiskich prašenjach, kotrež wjedźechu k cofnjenju wjacorych awtorow.

Po politiskim přewróće 1991 zjednoćichu so serbscy spisowaćeljo, z wuwzaćom awtorow kaž Kita Lorenca a Róže Domašcyneje, z druhimi serbskimi wuměłcami do Zwjazka serbskich wuměłcow, kiž pod třěšnym zwjazkom Domowiny sobu operuje podpěru Załožby za serbski lud.

2014 bu Koło serbskich spisowaćelow we wobłuku Zwjazka serbskich wuměłcow wobnowjene.

## Předsydźa Koła serbskich spisowaćelow
* 1924–1933 Jakub Lorenc-Zalěski
* (1934/35 prawdźepodobne Romuald Domaška)
* 1946–1952 Jurij Brězan a Měrćin Nowak-Njechorński
* 1952–1960 Jurij Brězan
* 1960–1967 Jurij Młynk
* 1967–1976 Jurij Koch
* 1976–1987 Jurij Krawža
* 1987–1990 Jan Wornar
* 1990/91 Jurij Koch

## Nawodźa Koła młodych awtorow
* 1956–1960 Jurij Brězan
* 1961/62 Jurij Krawža
* 1969–1976 Kito Lorenc
* 1976–1990 Jurij Koch

## Literatura
* Jurij Młynk: 65 Jahre Arbeitskreis sorbischer Schriftsteller, w: *Neue Deutsche Literatur* 15 (1967), 3.
* Sigmund Musiat: *Sorbische/Wendische Vereine 1716–1937*, Bautzen 2001.
* Josef Páta: *Z kulturneho žiwjenja Łužiskich Serbow po Swětowej Wójnje*. Koło serbskich spisowaćelow, 1932, 97 str.
* Franc Šěn: Schriftstellervereinigungen, w: Sorabicon. Přistupny online
* Dietrich Šołta: Sorbische Literatur 1918–1945, w: Projekat Rastko – Lužica. Přistupny online
* Jan Wornar: 90 Jahre im Dienste der sorbischen Literatur, w: *Bautzener Kulturschau* 40 (1990), 3.

## Žórła

## Wotkaz