Zestajenkowe rostliny

**Zestajenkowe rostliny** (*Asteraceae*, ale tež *Compositae*) su najwjetša swójba znutřka krytosymjenjakow (*Magnoliopsida*). Druhej serbskej mjenje stej **zestajenka** a **košowy kwětač**.

## Wužiwanje
Jednotliwe družiny swójby Asteraceae a wosebite jich kulturowane formy so na wšelakorym wašnju wužiwaja. Tu je njedospołne lisćina z kóždym rostlinskim dźělom, kotryž so přewažnje wužiwa. , :
:Jako solotej abo zeleninu:
* Změrniwka (*Cichorium intybus* var. *foliosum*): łopjeno
* Endiwijowy solotej (*Cichorium endivia*): łopjeno 
* Cardy oder Gemüse-Artischocke (*Cynara cardunculus)*: kwětnistwo
* Artišoka (*Cynara scolymus*): kwětnistwo
* Topinambur abo **dulkata słónčnica** (*Helianthus tuberosus*): bobla
* Hłójčkata solotej (*Lactuca sativa* convar. *sativa*): łopjeno
* Zatkańca, **čorny korjeń** (*Scorzonera hispanica*): korjeń
* Mexikanische Tarragon (*[[Tagetes lucida]]*)
* Mlóč (*Taraxacum officinale*): korjeń , łopjeno
* :de:Haferwurzel (*Tragopon porrifolium*): korjeń

:Jako hojensku a korjeninsku rostlinu:
* Arnika (*Arnica montana*): łopjeno 
* Połon (*Artemisia absinthicum*): łopjeno
* Bože drěwčko, **drěwčk** (*Artemisia abrotanum*): łopjeno
* Estragon (*Artemisia dracunculus*): łopjeno
* Balica , **swjateho Janowy pask** (*Artemisia vulgaris*): kćenje
* Smjerdnička, **smjertna róža**, *wobch.* **brune wóčko**, **křiwe symjo** (*Calendula officinalis*): kćenje
* :de:Bitterdistel (*Cnicus benedictus*): łopjeno
* Purpurowa wočica (*Echinacea purpurea*)
* Womanowe zelo (*Inula helenium*): korjeń
* Hojace kamilki, **kamilka**, **babjace zelo** (*Matricaria chamomilla*, Syn.:*Matricaria recutita*): kćenje

:K zhotowjenju rostlinskich wolijow:
* :de:Ramtillkraut (*[[Guizotia abyssinica]]*)
* Swětlica (*Carthamus tinctorius*): kćenje, symjo
* Słónčnica, **słónčna róža** (*Helianthus annuus*), symjo

:Dalše:
* *[[:de:Stevia rebaudiana]]*
* Wšědna změrniwka (*Cichorium intybus*): korjeń
* Barbjerski serpik (*Serratula tinctoria*): łopjeno
* :de:Dalmatinische Insektenblume (*Tanacetum cinerariifolium*, Syn.: *Pyrethrum cinerariifolium*, *Chrysanthemum cinerariifolium*): kćenje
* :de:Persische Insektenblume (*[[Chrysanthemum coccineum]]*, Syn.: *Pyrethrum roseum*): kćenje

:Pyšne rostliny:
Wulke mnohosć na družinach a jich sortow so jako pyšne rostliny we wšěch dźělach swěta wužiwaja. Wone so do parkow a zahrodow plahuja abo słuža jako rězne a suche kćenja.

## Systematika
Swójba Asteraceae wobsahuje něhdźe 1.600 hač 1.700 rodow z něhdźe 24.000 družinow.

Kóžda fylogenetiska analyza swójby Asteraceae pokazowaše, zo wona monofyletiska je (na př. Small 1919, Bremer 1987, Jansen and Palmer 1987, Hansen 1991, Michaels et al.1993, Lundberg & Bremer 2003).

Po nowych fylogenetiskich spóznaćach buchu nětko dwanaće podswójbow zawjedowane, kotrež cyłkownje něhdźe 43 tribusow
wobsahuja. Za přisłušace rody hlej jednotliwe podswójby a tribusy:
* Asteroideae Lindl.: Wona je z něhdźe 65 % družinow wjetša podswójba. Z 20 tribusami, 1.135 rodami a 16.200 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenjom. Nimo rołowych kćenjow eksistuja často na kromje kwětnistwa jazykowe kćenja. Jazykowe kćenja maja tři krónowe kónčki.
** Tribus Anthemideae Cass. 
** Tribus Astereae Cass. 
** Tribus Athroismeae Panero 
** Tribus Bahieae B.G.Baldwin 
** Tribus Calenduleae Cass. 
** Tribus Chaenactideae B.G.Baldwin 
** Tribus Coreopsideae Lindl.
** Tribus Eupatorieae Cass. 
** Tribus Feddeeae Pruski, P.Herrera, Anderb. & Franc.-Ort. 
** Tribus Gnaphalieae (Cass.) Lecoq. & Juillet 
** Tribus Helenieae Lindl. 
** Tribus Heliantheae Cass. 
** Tribus Inuleae Cass. 
** Tribus Madieae Jeps. 
** Tribus Millerieae Lindl. 
** Tribus Neurolaeneae Rydb. 
** Tribus Perityleae B.G.Baldwin 
** Tribus Polymnieae (H.Rob.) Panero 
** Tribus Senecioneae Cass. 
** Tribus Tageteae Cass. 
* Barnadesioideae (D.Don) Bremer & Jansen: To je bazalna skupina swójby a sotrowska skupina k wšěm druhim Asteraceae a wobsahuje něhdźe 1 % družinow. Z jeničkim tribusom:
** Barnadesieae: Z dźewjeć rodami a 94 zwjetša wodrjewjacymi družinami. Z rozšěrjenjom jenož w južnej Americe, wosebite w Andach. Krónowe rołka je dwuhubkata (hubka abo jazyk) (hubka/jazyk so ze štyrjoch krónowych łopješkow, druhe z krónoweho łopješka twori.). To je najbóle prěnjotna skupina w swójbje.
*** *[[Arnaldoa]]* Cabrera 
*** *[[Barnadesia]]* Mutis ex L. f. 
*** *[[Chuquiraga]]* Juss. (Syn.: *Johannia* Willd.) 
*** *[[Dasyphyllum]]* Kunth (Syn.: *Flotovia* Spreng.) 
*** *[[Doniophyton]]* Wedd. 
*** *[[Duseniella]]* K.Schum. 
*** *[[Fulcaldea]]* Poir. 
*** *[[Huarpea]]* Cabrera 
*** *[[Schlechtendalia]]* Less. (Syn.: *Chamissomneia* Kuntze)
* Carduoideae Sweet: Z třomi tribusami, 83 rodami a wjace hač 2.700 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenom, při čimž najwjetše družiny su na sewjernej połkuli. Eksistuja jenož rołkowe kćenja.
** Tribus Cardueae Cass.
** Tribus Dicomeae Panero & V.A.Funk 
** Tribus Oldenburgieae S.Ortiz 
** Tribus Tarchonantheae Kostel. 
* Cichorioideae Chev.: Z něhdźe 35 % družinow. Z něhdźe sydom tribusami, 224 rodami a 3.600 družinami, ze swětodalokim rozšěrjenjom. Kwětnistwa wobsteja jenož z jazykowych kćenjow. Jazyk so z pjeć krónowych kónčkow twori.
** Tribus Arctotideae Cass.
** Tribus Cichorieae Lam. & DC. 
** Tribus Eremothamneae H.Rob. & Brettell 
** Tribus Liabeae (Cass. ex Dum.) Rydb. 
** Tribus Moquinieae H.Rob. 
** Tribus Platycarpheae V.A.Funk & H.Rob. 
** Tribus Vernonieae Cass. 
* Corymbioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
** Corymbieae: Z jenož jednym rodom a sydom družinami, w južnej Africe.
* Gochnatioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
** Gochnatieae: Ze štyrjomi do pjeć rodami a 90 družinami. Papus wobsteji ze seršćikow.
*** *[[Cnicothamnus]]* Griseb. 
*** *[[Cyclolepis]]* Gillies ex D.Don 
*** *[[Gochnatia]]* Kunth (Syn.: *Pentaphorus* D.Don) 
*** *[[Leucomeris]]* D.Don 
*** *[[Richterago]]* Kuntze
* Gymnarrhenoideae Panero & V.A.Funk: Z jeničkim tribusom:
** Gymnarrheneae: Z jenož jednym rodom:
*** *[[Gymnarrhena]]* a jednym hač šěsć družinami, z rozšěrjenjom wot sewjerneje Afriki hač do Bliskeho Wuchoda.
* Hecastocleioideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
** Hecastocleideae: Z jenož jednym rodom (monogenerisckim taksonom):
*** *Hecastocleis*: Z jenož jednej družinu, w juhozapadnych USA:
**** *[[Hecastocleis shockleyi]]* A.Gray: kćenjowy košik wobsahuje jenož jedne kćenje a papus wobsteji ze šupizkow.
* Mutisioideae Lindl.: Ze 44 rodami a 630 družinami, předewšěm w južnej Americe, ale tež w Africe, Aziji a Awstraliji. Krónowa rołka je dwuhubkata (hubka abo jazyk) (hubka/jazyk so z dweju, druhe z třoch krónowych łopješkow twori.)
** Tribus Mutisieae Cass. 
** Tribus Onoserideae (Bentham) Panero & V.A.Funk
** Tribus Nassauvieae Cass. 
* Pertyoideae Panero & Funk: Z jeničkim tribusom:
** Pertyeae: Z pjeć do šěsć rodami a 70 družinami wot Afghanistana hač do wuchodneje Azije. Krónowa rołka je hłuboka, njejenak dźělena.
* Stifftioideae Panero: Z jeničkim tribusom:
** Tribus Stifftieae D.Don: Z něhdźe dźesać rodami a 40 družinami w Andach a w sewjerowuchodnej južnej Americe.
*** *[[Achnopogon]]* Maguire et al. 
*** *[[Dinoseris]]* Griseb. 
*** *[[Duidaea]]* S.F.Blake 
*** *[[Eurydochus]]* Maguire & Wurdack 
*** *[[Glossarion]]* Maguire & Wurdack (Syn.: *Guaicaia* Maguire)
*** *[[Gongylolepis]]* R.H.Schomb. (Syn.: *Cardonaea* Aristeg. et al.) 
*** *[[Hyaloseris]]* Griseb. 
*** *[[Neblinaea]]* Maguire & Wurdack 
*** *[[Quelchia]]* N.E.Br. 
*** *[[Salcedoa]]* Jiménez Rodr. & Katinas 
*** *[[Stifftia]]* J.C.Mikan 
* Wunderlichioideae Panero & Funk: Z dwěmaj tribusomaj a něhdźe wósom rodami a 24 družinami w wuchodnej južnej Americe a juhozapadnej Chinje.
** Tribus Hyalideae Panero: Z něhdźe třomi rodami:
*** *[[Hyalis]]* D.Don ex Hook. & Arn. 
*** *[[Ianthopappus]]* Rogue & D.J.N.Hind 
*** *[[Nouelia]]* Franch.
** Tribus Wunderlichieae Panero & V.A.Funk: Z něhdźe štyrjomi rodami: 
*** *[[Chimantaea]]* Maguire et al. 
*** *[[Stenopadus]]* S.F.Blake 
*** *[[Stomatochaeta]]* (S.F.Blake) Maguire & Wurdack 
*** *[[Wunderlichia]]* Riedel ex Benth. & Hook. f.

Rodoštom po Panero & Funk 2008 :

## Nóžki

## Wotkazy