open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wuše Łomy

**Wuše Łomy** (, do 1922 *Hoherlehme*, prěnje naspomnjenje w lěće 1375 jako *Alta Lomen*) je městačko z něhdźe 10.000 wobydlerjemi na sewjeru braniborskeho wokrjesa Dubja-Błóta. Nadeńdźe so při juhowuchodnej měšćanskej hranicy Berlina, njedaloko Parska, při lěwym brjoze Dubje.

Južnje Wušich Łomow běži awtodróha A 10 („Berlinski wobkruh“). Dwórnišćo w městačku je přez S-Bahn z Berlinom zwjazane.

## Wobrazy

Wildau_Kirche.jpg|Ewangelska cyrkej měra
Friedenskirche_Wildau_20160729_5.jpg|Cyrkwina wrota
Wildau TFH.jpg|Techniska fachowa šula


## Měšćanske dźěle
* Wuše Łomy (), Röthegrund, Schwartzkopff-Siedlung, Waldsiedlung a Bergsiedlung.

## Žórła


## Wotkaz
Falkenberg nad Halštrowom

**Falkenberg nad Halštrowom** ( *Falkenberg/Elster*) je městačko z něhdźe 6.500 wobydlerjemi na juhu Braniborskeje. Nadeńdźe so we wokrjesu Łobjo-Halštrow při Čornym Halštrowje něhdźe 90 kilometrow južnje Berlina, 65 kilometrow sewjerowuchodnje Lipska a 80 kilometrow zapadnje Choćebuza.

Falkenberg je jedne z najwažnišich železniskich křižowanišćow južneje Braniborskeje z čarami do Lipska, Choćebuza, Drježdźan, Wojerec a Dźěwina.

## Žórła


## Wotkaz
Herzberg nad Halštrowom

**Herzberg nad Halštrowom** je městačko z něhdźe 9.000 wobydlerjemi a zarjadniske sydło wokrjesa Łobjo-Halštrow na juhu Braniborskeje. Nadeńdźe so něhdźe 90 kilometrow južnje Berlina při Čornym Halštrowje při mjezach Sakskeje a Saksko-Anhaltskeje.

Přez Herzberg wjedźetej zwjazkowej dróze B 101 (Berlin–Mišno) a B 87 (Frankobrod–Lipsk).

## Žórła


## Wotkaz
Mühlberg nad Łobjom

**Mühlberg nad Łobjom** je městačko z něhdźe 4.000 wobydlerjemi na prawym brjoze Łobja na juhozapadźe Braniborskeje. Nadeńdźe so we wokrjesu Łobjo-Halštrow při sakskej mjezy mjez Torhowom na sewjeru a Ryzawu na juhu.

## Žórła


## Wotkaz
Schönewalde

**Schönewalde** je městačko z něhdźe 3.000 wobydlerjemi we wokrjesu Łobjo-Halštrow na juhu Braniborskeje. Nadeńdźe so při južnym kóncu Fleminga.

## Žórła


## Wotkaz
Uebigau-Wahrenbrück

**Uebigau-Wahrenbrück** je městačko z něhdźe 5.500 wobydlerjemi na juhu Braniborskeje, kotrež je so dnja 31. decembra 2001 z městow Uebigau a Wahrenbrück wutworiło. Nadeńdźe so při Čornym Halštrowje we wokrjesu Łobjo-Halštrow něhdźe štyri kilometry sewjernje Rukowa a 25 kilometrow wuchodnje Torhowa.

Uebigau ma dwórnišćo při železniskej čarje Hala–Choćebuz.

## Žórła


## Wotkaz
Bronkow

**Bronkow** je delnjołužiska wjes a přisłušaca gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, něhdźe dźesać kilometrow južnje města Kalawy. Gmejna přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej.

Gmejna Bronkow mjezuje z Kalawu na sewjeru, z gmejnu Łukajcyny doł na wuchodźe, ze Starej Darbnju na juhowuchodźe, z Ranjom na juhu, ze Załhozdźom na zapadźe a z Mašowom na sewjerozapadźe.

Přez gmejnski teritorij wjedźe awtodróha A 13 (Berlin–Drježdźany).

## Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
* Bronkow
* Libeśin *(Lipten)*
* Ług *(Lug)*

Dalšej sydlišći bjez statusa gmejnskeho dźěla stej
* Cernjow *(Rutzkau)*
* Žadow *(Saadow)*

## Wobrazy

Bronkow dorfkirche.JPG|Bronkowska cyrkej
Lipten kirche.JPG|Cyrkej w Libeśinje
Lipten gutshaus.JPG|Libeśinski kublerski dom
Lug gutshaus.JPG|Stare kubło we Ługu


## Žórła


## Wotkaz
Łukajcyny Doł

**Łukajcyny Doł** ( *Luckaitztal*) je delnjołužiska gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, sewjerozapadnje Stareje Darbnje a přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej. Gmejna je pomjenowana po rěčce Łukajcy.

Gmejna Łukajcyny Doł mjezuje z Kalawu na sewjeru, z Wětošowom na sewjerowuchodźe, ze Starej Darbnju na wuchodźe a juhu a z Bronkowom na zapadźe.

Přez gmejnu wjedźe železniska čara Lubnjow–Kamjenc ze zastanišćom *Luckaitztal* blisko Bukowinki. Nimo toho nadeńdźe so Bronkowske lětanišćo na gmejnskim teritoriju.

## Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
* Bukowinka *(Buchwäldchen)*
* Gózna *(Gosda)*
* Mukwaŕ *(Muckwar)*
* Želnica *(Schöllnitz)*

Dalše sydlišća su
* Łukajca *(Luckaitz)*
* Nowa Darbnja *(Neudöbern)*
* Radochlice *(Rettchensdorf)*
* Wusoka *(Weißag)*
* Swětow *(Zwietow)*

## Wobrazy

Neudöbern schloss.JPG|Stare kubło w Nowej Darbni
Muckwar feuerwehr.JPG|Wohnjowa wobora w Mukwarju
Luckaitz kriegerdenkmale.JPG|Wojerski pomnik we Łukajcy
Schöllnitz bahnhof.JPG|Zastanišćo w Želnicy


## Žórła


## Wotkaz
Nowa Jazorina

**Nowa Jazorina** ( *Neu-Seeland*) je delnjołužiska gmejna w južnej Braniborskej. Leži we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, zapadnje Wjelceje w sewjerozapadnym dźělu Łužiskeje jězoriny mjez Parcowskim a Sedličanskim jězorom na juhu a Starodarbnjanskim jězorom na sewjeru. Gmejna přisłuša Starodarbnjanskemu hamtej a wot lěta 2017 serbskemu sydlenskemu rumej.

Přez gmejnu wjedźetej zwjazkowa dróha 169 (Choćebuz–Wikow) a železniska čara Choćebuz–Wulki Hojn. Na gmejnskim teritoriju, njedaloko Bobošojc, nadeńdźe so nimo toho Wjelčanske lětanišćo.

## Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace gmejnske dźěle:
* Bobošojce *(Bahnsdorf)*, wjesne dźěle: Cłonice *(Zollhaus)*, Lambownja *(Dörrwolf)*, Lindojske Pólo *(Lindenfeld)* a Žarnowska budka *(Sornoer Buden)*
* Lindow *(Lindchen)*
* Lubochow, wjesne dźěle: Górski Młyn *(Bergmühle)* a Lubochojski Młyń *(Lubochowmühle)*
* Rašyn *(Ressen)*

Dalšej sydlišći bjez statusa gmejnskeho dźěla stej
* Lask *(Leeskow)*, wjesne dźěle: Chójany *(Kunersdorf)*, Halankojc Młyn *(Halangmühle)* a Nowy Młyn *(Neue Mühle)*
* Lěska *(Lieske)*

## Wobrazy

Lieske dorfkirche1.JPG|Wjesna cyrkej w Lěsce
Sedlitzer see lieske3.JPG|Při Sedličanskim jězorje pola Lěski
Leeskow herrenhaus.JPG|Kublerski dom we Łazku
Lindchen 001.JPG|Powětrowy wobraz Lindowa


## Žórła


## Wotkaz
Frauendorf (Wótrań)

**Frauendorf** je wjes a přisłušaca gmejna w južnej Braniborskej, blisko sakskeje mjezy. Leži na juhu wokrjesa Hornje Błóta-Łužica, sewjernje města Wótranja a přisłuša Wótrańskemu hamtej.

Gmejna nadeńdźe so w samym sewjerozapadnym kuće Hornjeje Łužicy mjez Połčnicu na juhu a Čornym Halštrowom na sewjeru. Wobě rěce tworitej historiske hornjołužiske hranicy.

Wuchodnje Frauendorfa wjedźe awtodróha A 13 z Drježdźan do Berlina.

## Wobrazy

Frauendorf glockenturm2.JPG|Zwonica we wsy
Frauendorf kriegerdenkmal.JPG|Wojerski pomnik


## Žórła


## Wotkaz
Wjelike Chmjelny

**Wjelike Chmjelny** ( *Großkmehlen*) su wjes a přisłušaca gmejna w južnej Braniborskej při sakskej hranicy. Leža při lěwym brjoze Połčnicy na juhu wokrjesa Hornje Błóta-Łužica, zapadnje města Wótranja a přisłušeja Wótrańskemu hamtej. Wjeski w gmejnje Wjelike Chmjelny słušeja k mało městnam we wokrjesu, kotrež njeleža w historiskej Łužicy, ale w krajinje Schraden. Najwyši dypk gmejnskeho teritorija a zdobom cyłeje Braniborskeje je hórka *Kutschenberg* (201 m).

Wjes leži njedaloko wot awtodróhi A 13, kotraž wjedźe z Drježdźan do Berlina.

## Wobrazy

Kirche Grosskmehlen.jpg|Ewangelska cyrkej swj. Jurja
Grosskmehlen schloss front.JPG|Chmjelnyski hród
Grosskmehlen pfarrhaus.JPG|Fara
Kutschenberg 01.jpg|*Kutschenberg*, najwyši dypk Braniborskeje


## Žórła


## Wotkaz
Lipina

**Lipina** () je wjes a přisłušaca gmejna w južnej Braniborskej. Leži na juhu wokrjesa Hornje Błóta-Łužica, štyri kilometry sewjerozapadnje města Wótrań a přisłuša Wótrańskemu hamtej. Lipina je najzapadniša gmejna Hornjeje Łužicy a leži při prawym brjoze Połčnicy při hranicy historiskeje krajiny Schraden.

Wjes je so wokoło lěta 1200 załožiła, jako wusušachu dotal bahnojtu kónčinu mjez Połčnicu a Čornym Halštrowom. W lěće 1346 so prěni raz naspomni.

Na samym juhu gmejnskeho teritorija nadeńdźe so wujězd *Wótrań* awtodróhi A 13 (Berlin–Drježdźany).

## Žórła


## Wotkaz
Baruth

**Baruth** je mjeno slědowaceju sydlišćow w Němskej:

* wsy w gmejnje Malešecy, Budyski wokrjes, hlej Bart (němsce *Baruth bei Bautzen*)
* města w braniborskim wokrjesu Teltow-Fleming, hlej Želm (němsce *Baruth/Mark*)
Čorny Gózd

**Čorny Gózd** ( *Schwarzheide*, do 1998 *Schwarzheide/N.L.*) je industrijne město z něhdźe 5.700 wobydlerjemi na juhu Braniborskeje. Nadeńdźe so we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica na juhozapadźe Delnjeje Łužicy, něhdźe 50 kilometrow sewjernje Drježdźan.

Město Čorny Gózd je so dnja 1. oktobra 1936 z gmejnow *Zschornegosda* (Čorny Gózd) a *Naundorf* () wutworiło, při čimž so stare mjeno serbskeho pochada w němčinje zhubi. Wjeska Čorny Gózd bě so prěni raz w lěće 1449 jako *Cschörnegast* naspomniła, Naundorf hižo 1421 jako *Nuwendorff*. Wot 1635 do 1815 słušeštej wobě wjesce do Sakskeje.

Industrijne wuwiće stejišća zahaji so pod nacionalsocialistiskim knjejstwom w lěće 1935 ze załoženjom zawoda *Hydrierwerk Schwarzheide* firmy *BRABAG*, w kotrymž dobywachu naftu z łužiskeje brunicy. Po přewróće přewza w lěće 1990 BASF Čornogózdski zawod.

Čorny Gózd leži při awtodróze 13 (Berlin–Drježdźany) a při železniskimaj čaromaj Falkenberg–Choćebuz a Wulki Hojn–Choćebuz.

## Žórła


## Wotkaz
Frauendorf

**Frauendorf** je mjeno slědowaceju sydlišćow w Braniborskej:

* gmejny we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, hlej Frauendorf (Wótrań)
* wjeski w gmejnje Kopańce, wokrjes Sprjewja-Nysa, hlej Dubrawka (Kopańce)
Železniska čara Budyšin–Wojerecy

}

 
  
 
 
 

  
  

  

  
  
 

  
  
  

   
  

  
  
 
 

     
  
  
   

    

|}
|}

**Železniska čara Budyšin–Wojerecy** (čo. 6579) bě pódlanska čara w Sakskej, kotraž wjedźeše w Hornjej Łužicy z Budyšina přez Njeswačidło a Rakecy do Wojerec. W lěće 2001 je so železniski wobchad na čarje zastajił.

Twarske dźěła na čarje zahajichu so w awgusće 1889 a 2. decembra 1890 zahaji so prěni wotrězk mjez Budyšinom a Rakecami. Politiskich problemow dla – Wojerecy słušachu tehdy kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy do Pruskeje – a njewěstosćow nastupajo planowanje nowych čarow na pruskej stronje njemóžachu druhu połojcu čary do 1905 twarić započeć. W měrcu 1905 podpisa so statne zrěčenje mjez woběmaj krajomaj, w kotrymž so natwarjenje wotrězka z Rakec do Wojerec wobzamkny. Čara zahaji so dnja 1. oktobra 1908.

W NDRskim času zrealizowa so wot 1959 do 1961 přidatny direktny zwisk mjez Budyšinom a Grodkom wuchodnje Wojerec. Wosobowy wobchad na starym wotrězku přez Kulow so dnja 26. meje 1968 zastaji. Kónc 1973 započachu z wottwarjenjom kolijow.

Po tym wužiwaše wšón wobchad nowu čaru přez Hórnikecy, tež spěšniki mjez Budyšinom a Berlinom.

Dla niskich ličbow pućowacych so wosobowy wobchad na cyłej čarje dnja 30. meje 1999 doskónčnje zastaji. Najwjetši dźěl čary je so mjeztym wottwarił.

## Wobraz

Radworske dwórnišćo 3.JPG|Radworske dwórnišćo
Železnica Budyšin–Wojerecy pola Radworja 1.JPG|Móst železniskeje čary pola Radworja
Bahnhof Neschwitz.jpg|Dwórnišćo w Njeswačidle
Bahnhof Königswartha.JPG|Rakečanske dwórnišćo
Bahnsteig (Hoyerswerda).jpg|Wojerecy


## Wotkaz
Železniska čara Njeswačidło–Wětrow

}

  
|}
|}

**Železniska čara Njeswačidło–Wětrow** (čo. 6668) bě sakska pódlanska čara w Hornjej Łužicy, kotraž słužeše jenož nakładnemu wobchadej. Wona wjedźeše wot Njeswačanskeho dwórnišća do Wětrowa.

Krótka industrijowa čara natwari so po kóncu Druheje swětoweje wójny, zo by zwjazała Bóšičanski brunicowy zawod ze železniskej čaru z Budyšina do Wojerec. Wona zahaji so hižo 1947. Po zawrjenju brunicoweho zawoda w lěće 1960 bě VEB Zawod za wohnjokrute maćizny we Wětrowje jenički wužiwar, kiž měješe na zawodnym přestrjenju swójske dwórnišćo.

W zwisku ze zawrjenjom Wojerowskeje čary zastaji so w lěće 2001 tež wobchad mjez Wětrowom a Njeswačidłom a čara so zwjetša wottwari.
Nowokuznjeck

**Nowokuznjeck** ( *Новокузнецк*; 1618–1622 *Kuznjeckij ostrog/ Кузнецкий острог*, 1622–1931 *Kuznjeck-Sibirskij/ Кузнецк-Сибирский*, 1931–1932 *Nowokuznjeck*, 1932–1961 *Stalinsk/ Сталинск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tom w Kemerowskej oblasći něhdźe 180 kilometrow južnje Kemerowa a něhdźe 300 kilometrow wuchodnje Nowosibirska. 

Ma něhdźe 550 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1618 załožiło jako wjes Kuznjeckij ostrog a ma wot lěta 1622 měšćanske prawa.

## Literatura
* Кузнецк, окружной город Томской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kupa

**Kupa** je twjerdźowa masa, kotraž je na wšěch stronach dospołnje wot wody – na přikład morja – wobdata, njeje pak kontinent. Wona leži tež při wulkej wodźe nad wodowej hładźinu. Při tym njeje wulkosć kupy rozsudna.

Nadeńdu-li so wjacore kupy w bliskosći, rěči so wo skupinje kupow. Z 193 njewotwisnych statow na zemi je 47 kupowych statow, potajkim něhdźe štwórćina.

Wobsteji-li na někotrymžkuli městnje zwisk z twjerdźu, rěči so wo połkupje.

## Najwjetše kupy
Dźesać najwjetšich kupow na zemi su:

Najwjetša kupa Němskeje su Rujany w Baltiskim morju.

## Wotkaz
Nowa Gineja

**Nowa Gineja** ( *New Guinea*,  *Niugini*,  *Papua*) je kupa w juhozapadnym Pacifiku, kotraž słuša geografisce do Oceanije a je z přestrjenju wot 786.000 km² po Grönlandskej druha najwjetša kupa na zemi. Wuchodna połojca słuša k 1975 załoženemu statej Papuwa-Nowa Gineja; zapadny dźěl je z lěta 1963 wobsadźeny wot Indoneskeje. Kupa je 2400 kilometrow dołha a hač do 400 kilometrow šěroka.

Na Nowej Gineji nadeńdu so najwjetši tropowy lěs Awstralazije, najbohatše korališća swěta a najwjetša biodiwersita zwonka Amaconasa. Jónkrótne je tež rěčna wšelakorosć na kupje, hdźež wužiwa so něhdźe 1000 wšelakich rěčow.

Najwyši dypk na kupje je wjeršk hory Puncak Jaya (tež *Carstenszowa pyramida*; 4884 m), na kotrymž nadeńdu so najebać połoženja blisko ekwatora hišće powostanki lodowca. Najwjetše město je stolica Papuwy-Noweje Gineje, Port Moresby. Cyłkownje bydli 7,5 milionow ludźi na Nowej Gineji.

Sewjerowuchodny dźěl kupy bě wot 1884 do 1919 z němskej koloniju.

## Wotkaz
Ellesmerska kupa

**Ellesmerska kupa** ( *Ellesmere Island*,  *Umingmak Nuna*, „kraj mošusowych wołow“) je kupa w Arktiskim oceanje, kotraž słuša do kanadiskeje prowincy Nunavut. Wona je z přestrjenju wot 196.236 km² dźesata najwjetša kupa na swěće a třeća najwjetša w Kanadźe, ma pak jenož něhdźe 150 wobydlerjow a słuša tuž k najmjenje wobsydlenym kónčinam zemje.

Ellesmerska kupa nadeńdźe so při sewjerozapadnym kóncu Grönlandskeje, wot kotrejež je přez Nareski přeliw dźělena. Połojcy kupy je wot lodowcow pokryta a při pobrjoze namaka so wjele fjordow. Najsewjerniši dypk kupy, Kap Columbia (83° 6′ N), je zdobom najsewjerniše městno cyłeje Kanady a jenož 769 kilometrow zdaleny wot sewjerneho pola. 2616 metrow wysoka hora Barbeau Peak je najwyši dypk prowincy Nunavut.

Wojerske zepěranišćo Alert při sewjernym boku Ellesmerskeje kupy je najsewjerniše wobsydlene městno na zemi a měješe w lěće 2011 pjeć stajnych wobydlerjow.


## Wotkaz
Baffinska kupa

**Baffinska kupa** ( *Baffin Island*,  *Qikiqtaaluk*) je kupa w sewjernym Atlantiku, kotraž słuša do kanadiskeje prowincy Nunavut. Wona je z přestrjenju wot 507.451 km² pjata najwjetša kupa na swěće a najwjetša w Kanadźe, ma pak jenož něhdźe 14.000 wobydlerjow – zwjetša Inuit – a słuša tuž k najmjenje wobsydlenym kónčinam zemje. Baffinska kupa nadeńdźe so sewjernje prowincy Québec před Hudsonskim zaliwom a je přez Baffinski zaliw wot 400 kilometrow zdaleneje Grönlandskeje dźělene. Přez zaliw wjedźe Sewjerozapadna pasaža, najkrótši zwisk mjez Atlantikom a Pacifikom.

Sewjerowuchodna strona kupy je chětro hórkata a zwjetša z lodowcami pokryta. Najwjetše sydlišćo na kupje je Iqaluit (6.700 wobydlerjow) při juhowuchodnym přibrjoze, kotryž je zdobom zarjadniske sydło w lěće 1999 załoženeje prowincy Nunavut.

K zwěrinstwu Baffinskeje kupy słušeja běłe mjedwjedźe, karibu, polarna liška, polarny zajac, sněhowy zajac a kohlica. We wokolnym morju su grönlandska wjelryba, narwal, ćulenje a morže žiwe.


## Wotkaz
Viktoriaska kupa

**Viktoriaska kupa** ( *Victoria Island*) je kupa w Arktiskim oceanje, kotraž słuša do Kanady. Wona je z přestrjenju wot 217.291 km² dźewjata najwjetša kupa na swěće a druha najwjetša w Kanadźe, ma pak jenož něhdźe 1.900 wobydlerjow a słuša tuž k najmjenje wobsydlenym kónčinam zemje. Wjetša wuchodna połojca słuša k prowincy Nunavut, mjeńši zapadny dźěl k Sewjerozapadnym teritorijam.

Kupa nadeńdźe so před sewjernym přibrjohom kanadiskeje twjerdźe, wot kotrejež ju wuski mórski přeliw dźěli. Na cyłej kupje stej jenož dwě sydlišći, a to Cambridge Bay při južnym pobrjoze z 1500 wobydlerjemi a Ulukhaktok (prjedy *Holman*, 400 wobydlerjow) na zapadźe kupy.

Kupa je so po britiskej kralowni Viktoriji pomjenowała.

## Wotkaz
Osinniki

**Osinniki** ( *Осинники*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kondoma w Kemerowskej oblasći něhdźe 240 kilometrow južnje Kemerowa a ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1926 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ardon (město)

**Ardon** (,  ) je město w juhoruskej republice Sewjernej Osetskej-Alanskej. Leži pod Kawkazom při rěce Ardon 30 kilometrow sewjerozapadnje wot Wladikawkaza a ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1823 załožiło jako wjes *Ardonskoje* a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.

## Literatura
* Ардон// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 23. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Ардонское// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz
Europski šwinc

**Europski šwinc** *(Meles meles)* je rubježne zwěrjo ze swójby kunow a jedna ze štyrjoch družinow rodu *Meles*, kotrež płaćachu hišće hač do 2000tych lět jako jenička družina.

Wón je w cyłej Europje wot Britiskich kupow a Iberiskeje połkupy při Atlantiskim oceanje hač k Wolze, ke Kawkazej a do Afghanistana žiwy. Šwincy w druhich kónčinach Azije słušeja k druhim družinam. Sewjerna hranica rozšěrjenišća je polarny kruh. Šwincy su tež na někotrych kupach Srjedźozemskeho morja, nic pak na Balearach, Kreće a Rhodosu.

Šwincy bydla zwjetša w hórkatej, lěsojtej krajinje, hdźež twari swoju jamu při skłoninach. Ma jara šěroki cyrobny spektrum, kotryž saha wot wudźenkow přez insekty, małe cycaki, pólny płód hač k jahodkam.

Šwinc ma šwižnu hłowu, rydłu podobnu klamu a sylne tlapy, z kotrymiž móže derje hrjebać. Je wot hłowy hač k tyłowej mjez 64 a 88 cm dołhi a ma 11 do 18 cm dołhi wopušk. Waži přerěznje mjez 7 a 14 kg, zrědka tež hač 17 kg. Sančki su něšto mjeńše a lochše. Charakteristisce je čorno-běła rysowanka hłowy.

## Systematika
* Europski šwinc *(Meles Meles)*
* Aziski šwinc *(Meles leucurus)*
* Zakawkaski šwinc *(Meles canescens)*
* Japanski šwinc (Meles anakuma)''

## Wotkaz
Prokopjewsk

**Prokopjewsk** ( *Прокопьевск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 170 kilometrow južnje Kemerowa a ma něhdźe 200 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1650 jako wjes Monastyrskoje załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Britiske kupy

**Britiske kupy** su archipel na sewjerozapadźe Europy mjez Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Najwjetšej kupje stej Wulkobritaniska na wuchodźe a Irska na zapadźe. Mjez woběmaj kupomaj nadeńdźe so Irske morjo. Mjeńše kupy su Hebridy a Orkneyske kupy před šotiskim pobrjohom, Shetlandske kupy mjez Šotiskej a Norwegskej, Scillyjowe kupy před Cornwallom, Anglesey a Man w Irskim morju a kupa Wight w Doverskim přeliwje.

Zapřijeće je bóle kulturno-historiskeho razu hač geografiskeho. Na přikład płaća Kanalowe kupy jako dźěl Britiskich kupow, hačrunjež słušeja geografisce k europskej twjerdźi. Na tamnym boku je z politiskich přičin zwadne, hač słuša Irska w kulturnym zmysle k Britiskim kupam.

Cyłkownje słuša – z Irskej a bjez Kanalowych kupow – něhdźe 3000 kupow z přestrjenju wot 315.134 km² k Britiskim kupam.

## Wotkaz
Archipel

**Archipel** je zapřijeće za region, kotryž wobsteji z wjacorych kupow a wodźiznow mjez nimi. Archipelowy stat z najwjace kupami (17.508) je Indoneska.

Słowo pochadźa z grjekskeho Àρχιπέλαγος a bu zestajene z *archi-* (ἄρχι, „hłowa“) a *-pelagos* (πέλαγος, „morjo“). W italšćinje je so słowo *Arcipelago* najprjedy wužiwało jako swójske mjeno za – na kupy bohate – Egejske morjo. W dalšim wuwiću je so słowo powšitkownje za *morja z wjele kupami* abo *skupiny kupow* přesadźiło.

## Wotkaz
Irske morjo

**Irske morjo** ( *Muir Éireann*,  *Irish Sea*) je morjo Atlantiskeho oceana mjez Britiskimaj kupomaj Irskej na zapadźe a Wulkobritaniskej na wuchodźe.

Morjo je na juhu přez 80 kilometrow šěroki Jurjowy kanal *(St. George's Channel)* mjez Irskej a juhozapadnej špicu Waliziskeje zwjazane z Keltiskim morjom a na sewjeru přez jenož 20 kilometrow šěroki Sewjerny kanal mjez Irskej a Šotiskej z wotewrjenym Atlantikom (Šotiskim morjom). Cyłkowny přestrjeń je něhdźe 46.000 km² a přerězna hłubokosć jenož 52 metrow.

Najwjetšej kupje w Irskim morju stej Anglesey před waliziskim přibrjohom a Man wosrjedź morja.

Najwažniše města při pobrjohach Irskeho morja su Dublin, Blackpool a Liverpool. Wobsteji wjele přewoznych zwiskow mjez Jendźelskej, Waliziskej a Šotiskej na jednym a Irskej na tamnym boku.

## Wotkaz
Shetlandske kupy

**Shetlandske kupy** ( *Shetland Islands*, šotisko-gelsce *Sealtainn*) su k Šotiskej słušacy archipel w sewjernym Atlantiku mjez Wulkobritaniskej, Norwegskej a Ferejskimi kupami. Stolica a ze 7.500 wobydlerjemi najwjetše sydlišćo je Lerwick na hłownej kupje Mainland. Najwjetše kupy nadeńdu so na arealu wot 120 króć 80 kilometrow mjez 59. a 61. šěrinowym stopjenjom a tworja tuž najsewjerniši dźěl Britiskich kupow. Wot cyłkowneje přestrjenje wot 1426 km² wučini hłowna kupa Mainland něhdźe dwě třećinje.

## Geografija
Hłowne kupy su:

Najwyši dypk na kupach je hora *Ronas Hill* na Mainlandźe z 449 metrami.

Klima na Shetlandskich kupach je wobwliwowana wot Golfoweho pruda a přez cyłe lěto chětro chłódna a włóžna (1000 mm spadkow). Sněh w zymje je zrědka, lětne temperatury docpěja zdźěla wjace hač 15 stopnjow. Wichory, sylny dešć a mła su huste.

## Stawizny
Shetlandske kupy su wobsydlene z 3. lěttysaca do Chrystusa a pokřesćanšćichu so w 10. lětstotku pod Wikingerami, kiž mjenowachu je *Hjaltland*. Wot 12. hač do 15. lětstotka běchu zwjetša pod norwegskej kontrolu; w lěće 1469 přińdźechu do Šotiskeje.

Hakle w 19. lětstotku wotemrě shetlandska wikingerska rěč Old Norn.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Anglesey

**Anglesey** ( *Ynys Môn*) je kupa před sewjerozapadnym pobrjohom Waliziskeje w Irskim morju a wobwod ze samsnym mjenom. Zarjadniske sydło je Llangefni (4.500 wobydlerjow), najwjetše město pak přewozny přistaw Holyhead (11.000 wobydlerjow). Dwaj mostaj zwjazujetej Anglesej z Wulkobritaniskej. Wjetšina wobydlerjow rěči walizisce.

Z přistawneho města Holyhead zwjazuja přewozne łódźe Walizisku z Dublinom w Irskej.

Anglesey słušeše wot 13. lětstotka k jendźelskemu kralestwu. Na kupje nadeńdźe so tež wjeska Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch z najdlěšim městnym mjenom w Europje.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Wight

**Wight** ( *Isle of Wight*) je britiska kupa před južnym přibrjohom Jendźelskeje w Doverskim přeliwje. Nadeńdźe so napřećo městu Southampton a ma wokoło 140.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 380 km². Słušeše prjedy do hrabinstwa Hampshire, je pak wot 1974 samostatna. Stolica a najwjetše město je Newport.

Do lěta 6000 do Chr. bě Wight z dźělom kupy Wulkobritaniskeje, wot kotrejež ju dźensa mórski přeliw Sorent dźěli. Přepław z łódźu ze Southamptona abo Portsmoutha traje něhdźe 10 do 15 mjeńšin. 

Charakteristiske za krajinu na kupje su krydowe hórki a krydowe skały při zapadnym kóncu. Wosebje w lěću je kupa Wight woblubowany turistiski cil.


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Erlangen

**Erlangen** je němske wulkoměsto na sewjeru Bayerskeje w knježerstwowym wobwodźe Srjedźna Frankowska. Je z něhdźe 106.000 wobydlerjemi najmjeńše z wósom bayerskich wulkoměstow a je zarjadniske sydło wokrjesa Erlangen-Höchstadt, kotremuž pak njepřisłuša. Erlangen słuša hromadźe z Nürnbergom a Fürthom do metropoloweho regiona Nürnberg.

Město nadeńdźe so při kromje srjedźofrankowskeje žłobiny we łučinje rěki Regnitz něhdźe 20 kilometrow sewjernje Nürnberga a 190 kilometrow sewjernje Mnichowa. Na zapadźe města běži Mohano-Dunajowy kanal.

Sydlišćo je so prěni raz w lěće 1002 we wopismje naspomniło a dósta w lěće 1398 pod čěskim knjejstwom měšćanske prawa. W pózdnym 17. lětstotku bě Erlangen jedne ze srjedźišćow Hugenotow w Němskej, tak zo měješe města sčasami wjace francoskich hač němskich wobydlerjow.

Erlangen je stejišćo Friedricha Alexanderoweje uniwersity Erlangen-Nürnberg.

## Wobrazarnja

Erlangen Blick vom Burgberg auf die Innenstadt 1860 001.jpg|Nutřkowne město w lěće 1860
Erlangen 08-2012.jpg|...a w lěće 2012
Hohmann.jpg|Podrys noweho města z lěta 1721
Schloss-Erlangen02.JPG|Erlangenski hród, dźensa sydło zarjada uniwersity
Erlangen-Rathaus.jpg|Nowa radnica


## Žórła


## Wotkaz
Fürth

**Fürth** je bjezwokrjesne němske wulkoměsto w knježerstwowym wobwodźe Srjedźna Frankowska na sewjeru Bayerskeje. Ma něhdźe 120.000 wobydlerjow a słuša hromadźe z Nürnbergom a Erlangenom k metropolowemu regionej Nürnberg.

Historiske jadro města nadeńdźe so wuchodnje a južnje rěčkow Rednitz a Pegnitz, kotrejž zjednoćitej so sewjerozapadnje stareho města do rěki Regnitz. Zapadnje město – za Mohano-Dunajowym kanalom zběha so Fürthski měšćanski lěs. Wuchodnje leži město Nürnberg a na sewjeru Erlangen.

Fürth je so dnja 1. nowembra 1007 prěni raz we wopismje naspomnił. W Třicećilětnej wójnje so nimale dospołnje zwotpala. Wot lěta 1835 jězdźeše Adler – docyła prěnja železnica w Němskej – mjez Nürnbergom a Fürthom. W Druhej swětowej wójnje su so – najebać ćežkich lětadłowych nadpadow – něhdźe 90 % historiskeje twarskeje substancy wobchowałe.

## Wobrazarnja

Fuerth Rathaus.jpg|Radnica
Fuerth_aus_der_Luft.jpg|Powětrowy wobraz nutřkowneho města
DPAG 2007 2580 1000 Jahre Fürth.jpg|Listowa znamka „1000 lět Fürth“
Fuerth-pegnitz-neue-schleife-v-so.800px.jpg|Rěka Pegnitz
Fürther Ansichten 052.jpg|*Zelene wiki* w starym měsće
Fuerther Innenstadt Mrz 2020.jpg|Powětrowy wobraz nutřkowneho města na směr Nürnberg


## Žórła


## Wotkaz
Ingolstadt

**Ingolstadt** je bjezwokrjesne němske wulkoměsto při Dunaju wosrjedź Bayerskeje. Ma něhdźe 130.000 wobydlerjow a nadeńdźe so 70 kilometrow sewjernje Mnichowa a 80 kilometrow južnje Nürnberga w Hornjej Bayerskej. Jedna so wo druhe najwjetše město Hornjeje Bayerskeje a pjate najwjetše cyłeho zwjazkoweho kraja. Je hakle wot lěta 1989 z wulkoměstom, płaći jako jedne z najspěšnišo rosćacych němskich městow a je znaty předewšěm jako sydło awtoweho koncerna BMW.

Měšćanski teritorij leži na woběmaj brjohomaj Dunaja w šěrokej žłobinje. Dunajski łučinowy lěs saha na wuchodźe hač do města.

## Stawizny
Město je so hižo w lěće 806 prěni raz naspomniło we wopismje Korle Wulkeho, dósta pak hakle wokoło 1250 měšćanske prawa. W lěće 1472 bu ze sydłom prěnjeje bayerskeje uniwersity, kiž sta so pozdźišo ze srjedźišćom katolskeje přećiworeformacije. 1776 załoži so tu swětadaloko znaty rjad Illuminatow.

## Partnerske města

## Wosobiny
K najznaćišim wosobinam z Ingolstadta słušataj Adam Weishaupt (załožer rjada Illuminatow; 1748–1830) a něhdyši bayerski ministerski prezident Horst Seehofer (* 1949).

## Wobrazy

Rathausplatz Ingolstadt.jpg|Radnicowe naměsto ze starej radnicu
Kreuztor Ingoldstadt.jpg|*Křižne wrota*
IngolstadtBruecke.JPG|Dunaj w Ingolstadće
Ingolstadt, Deutschland, Neues Schloss DV.jpg|*Nowy hród*


## Žórła


## Wotkaz
Horst Seehofer

**Horst Seehofer** (* 4. julija 1949 w Ingolstadće) je němski politikar Křesćansko-socialneje unije w Bayerskej (CSU), kiž bě wot 27. oktobra 2008 hač do 13. měrca 2018 jako naslědnik Günthera Becksteina z ministerskim prezidentom Bayerskeje. Wot 14. měrca 2018 hač do 8. decembra 2021 bě nutřkowny a domizniski minister w kabineće Merkel IV.

Do toho bě wot 1992 do 1998 ze zwjazkowym ministrom za strowotu w kabinetomaj Kohl IV a Kohl V a wot 2005 do 2008 z ministrom za zežiwjenje, ratarstwo a škit konsumentow w kabineće Merkel I. Wón bě wot 1980 do 2008 z čłonom němskeho zwjazkoweho sejma a wot 2008 do 2019 předsyda strony CSU.

Horst Seehofer płaćeše přez wjele lět jako najwažniši socialny politikar strony CSU a zastupowaše jako bayerski ministerski prezident husto hinaše pozicije hač kanclerka Angela Merkel.

Wón přisłuša romsko-katolskej cyrkwi, je druhi raz woženjeny a ma tři dorosćene dźěći z mandźelstwa kaž tež přidatnu njemandźelsku dźowku.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Würzburg

**Würzburg** je bjezwokrjesne němske wulkoměsto na samym sewjerozapadźe Bayerskeje. Je z něhdźe 125.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město w Bayerskej a nadeńdźe so nad Mohanom w knježerstwowym wobwodźe Delnja Frankowska, 220 kilometrow sewjerozapadnje Mnichowa a 100 kilometrow wuchodnje Frankobroda. Würzburg je zarjadniske sydło knježerstwoweho wobwoda a hižo wot lěta 741 sydło romsko-katolskeho biskopstwa.

Würzburg je stejišćo Juliusa Maximilianoweje uniwersity a słuša tuž ke klasiskim uniwersitnym městam w Němskej.

Město leži při křižowanišćo awtodróhow A 3 (Nižozemska–Awstriska), A 7 (Danska–Awstriska) a A 87 (do Stuttgarta).

## Stawizny
Město naspomni so prěni raz hižo w lěće 704 jako *Castellum Virteburch* a bu w srjedźowěku wažny hospodarski, duchowny a administratiwny centrum. Hač do industrijneje rewolucije měješe wulki nadregionalny wuznam. Historiske stare město je so w Druhej swětowej wójnje ćežko wobškodźiło. Po wójnje znowa natwarjena Würzburgska rezidenca słuša wot 1981 k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Wosobiny
Wuznamne wosobiny z Würzburga su fyzikar Werner Heisenberg (1901–1976), medijowy předewzaćel Leo Kirch (1926–2011), politikarka Jutta Ditfurth (* 1951) a basketballowc Dirk Nowitzki (* 1978).

## Wobrazy

Marienberg wuerzburg.jpg|Twjerdźizna Marienberg z mostom nad Mohanom
Dom R1.jpg|Nutřkowne město
Wuerzburger Residenz vom Hofgarten.jpg|Würzburgska rezidenca, dźěl swětoweho kulturneho herbstwa
Main Würzburg.jpg|Mohan ze starym přistawom
Wuerzburg new university 2005.jpg|Hłowne twarjenje uniwersity


## Žórła


## Wotkaz
Regnitz

**Regnitz** (serbsce tež *Regnica*) je něhdźe 59 kilometrow dołha rěka w sewjernej Bayerskej a lěwy přitok Mohana. Wona nastanje při zliwje rěčkow Pegnitz a Rednitz w frankowskim Fürthu a běži hłownje do sewjerneho směra přez Erlangen, prjedy hač so za Babinom do Mohana wuliwa, při čimž ma wjace wody hač Mohan sam. Hromadźe z přitokom Rednitz a jeje žórlicu Frankowski Rezat je 162 kilometrow dołha.

Je njewěste, hač pochadźa mjeno rěki wot słowa „rěka“ ze słowjanskich rěčow. Přitočnišćo Mohana słušeše pak we 8. lětstotku do słowjanskeho sydlenskeho teritorija.

Přez Regnitzowy doł wjedźe wot 1960 do 1972 natwarjeny Mohano-Dunajowy kanal, kotryž zmóžnja zwisk mjez Sewjernym a Čornym morjom. Dalšej wobchadnej pućej w dolinje stej awtodróha A 73 (Suhl–Nürnberg) a železniska čara Nürnberg–Babin.

## Wobrazy

Pegnitz-and-Rednitz-joining-to-Regnitz (north-view).jpg|Regnitz, zliw rěčkow Rednitz a Pegnitz we Fürthu
Erlangen-Eltersdorf Regnitz 002.JPG|Móst awtodróhi A 3 přez rěku pola Eltersdorfa
Erlangen Werker 002.JPG|Wodowa milinarnja při rěce w Erlangenje
Bamberg Klein Venedig 001.JPG|Historiske rybarske sydlišćo *Klein Venedig* w Babinje
Regnitz bei Baiersdorf 006.JPG|Regnitz zapadnje Baiersdorfa


## Wotkaz
Koblenz

**Koblenz** (do 1926 *Coblenz*) je bjezwokrjesne němske wulkoměsto na sewjeru Porynsko-Pfalcy. Je z něhdźe 111.000 wobydlerjemi po Mohuču a Ludwigshafenje třeće najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při wuliwje Mosele do Ryna, tak mjenowanym „Němskim róžku“. Mjeno pochadźa wot łaćonskeho słowa *confluentes* za „zliw rěkow“. Najblišej wulkoměsće stej Bonn (55 km do sewjerozapada) a Mohuč (65 km do juhowuchoda).

Koblenz je sydło kampusa uniwersity Koblenz-Landau, zarjadnistwa wokrjesa Mayen-Koblenz, zwjazkoweho archiwa a wustawoweho sudnistwa Porynsko-Pfalcy.

Město poswjeći w lěće 1992 swoje 2000-lětne wobstaće a słuša tuž k najstaršim městam cyłeje Němskeje. Wot lěta 1962 je z wulkoměstom. Dźěle města słušeja k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Wobrazy

Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Basilika St Kastor 01.jpg|Bazilika swj. Kastora
Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Festung Ehrenbreitstein 45.jpg|Twjerdźizna Ehrenbreitstein
Schloss Stolzenfels 01 Koblenz 2015.jpg|Hród Stolzenfels
Koblenz 1945.jpg|Zničene město w lěće 1945
Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Theater 01.jpg|Dźiwadło w Koblenzu


## Žórła


## Wotkaz
Gotha

**Gotha** je němske město w srjedźnej Durinskej a zarjadniske sydło wokrjesa Gotha. Je z něhdźe 45.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 25 kilometrow zapadnje Jarobroda a 30 kilometrow wuchodnje Eisenacha při rěčce Wilder Graben.

Gotha naspomni so hižo w lěće 775 prěni raz. Město bě wot 1640 do 1825 z rezidencu wójwodstwa Sakska-Gotha-Starohród a wot 1826 stolica wójwodstwa Saksko-Coburg a Gotha. 1820 załoži so w měsće z Gothaer Versicherung prěnja němska zawěsćernja. W lěće 1875 bě Gotha městno załoženja Socialistiskeje dźěłaćerskeje strony Němskeje (SAP), předchadnicy strony SPD. Nimo toho bě město jako domizna nakładnistwa Justus Perthes jedne ze srjedźišćow němskeho nakładnistwowstwa.

Nimo Gothy wjedźe awtodróha A 4 (Frankobrod–Drježdźany).

## Wobrazy

Gotha Wasserkunst Hauptmarkt.jpg|W nutřkownym měsće
Gotha Schloss2.jpg|Hród Friedenstein, rezidenca Gothaskich wójwodow
Gotha1572.jpg|Gotha do 1572
Ansicht Gotha um 1850.jpg|Napohlad města wokoło 1850
Gotha Rathaus.JPG|Historiska radnica na Hłownym torhošću


## Žórła


## Wotkaz
Trier

**Trier** ( *Trèves*) je bjezwokrjesne němske wulkoměsto na zapadźe Porynsko-Pfalcy, blisko luxemburgskeje hranicy. Je z něhdźe 108.000 wobydlerjemi po Mohuču, Ludwigshafenje a Koblenzu štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při srjedźnej Moseli. Wokolina Triera a doł Mosele stej znatej za plahowanje wina.

Najbliše wulkoměsta we wokolinje su Saarbrücken (80 km do juhowuchoda), Koblenz (100 km do sewjerowuchoda) a Luxemburg (50 km do zapada).

Město je sydło uniwersity a fachoweje wysokeje šule, zarjadnistwa wokrjesa Trier-Saarburg a sydło Trierskeho biskopstwa, najstaršeho biskopstwa sewjernje Alpow.

Trier załoži so před wjace hač 2000 lětami wot Romjanow pod mjenom *Augusta Treverorum* a płaći jako najstarše město cyłeje Němskeje. Romske pomniki w Trierje – mjez druhim amfiteater, termy, Konstantinowa bazilika, měšćanske wrota *Porta Nigra*, romski móst nad Moselu a tachantska cyrkej – słušeja wot 1986 k swětowemu kulturnemu herbstwu UNESCO.

## Wosobiny
Najwuznamnišej wosobinje z Triera běštaj romski kejžor Valentinian II. (371–392) a filozof Karl Marx (1818–1883).

## Wobrazy

Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Romske wrota *Porta Nigra*
TrierKornmarkt.JPG|Žitne wiki
Augusta Treverorum.jpg|Model romskeho kejžorskeho města *Augusta Treverorum*
Trier 1648 Merian(045).jpg|Napohlad města w lěće 1646
Trier-Blick-vom Weishaus.JPG|Nutřkowne město


## Žórła


## Wotkaz
Eisenach

**Eisenach** je němske bjezwokrjesne město na zapadźe Durinskeje. Je z něhdźe 42.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 50 kilometrow zapadnje Jarobroda při hranicy z Hessenskej a při sewjernym kóncu Durinskeho lěsa. Přez Eisenach ćeče rěčka Hörsel, prawy přitok Werry.

Eisenach z hrodom Wartburg – něhdyšim sydłom durinskich krajnych hrabjow w srjedźowěku – bě skutkowanišćo Martina Luthera a je tuž wažne městno reformacije. Hród słuša do swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO. W lěće 1817 wotmě so tam Wartburgski swjedźeń, jedne z hłownych němsko-patriotiskich zarjadowanjow předměrcu.

Wartburg naspomni so prěni raz w lěće 1080, město same hakle 1150 jako *[[civitas]]*.

W NDRskim času twarješe so w 1896 załoženym Eisenachskim awtomobilowym zawodźe Wartburg. Hač do dźensnišeho je Eisenach wažne industrijne stejišćo w Durinskej. Nimo Eisenacha wjedźe awtodróha A 4 (Frankobrod–Drježdźany).

## Wosobiny
Najsławniši syn města je komponist Johann Sebastian Bach (1685–1750).

## Wobrazy

Luftbild Eisenach Altstadt Lutherstadt mit Georgenkirche Thüringen - Foto 2009 Wolfgang Pehlemann Steinberg Osttsee IMG 0488.jpg|Powětrowy wobraz nutřkowneho města
ESA Michelskuppenblick.jpg|Nutřkowne město
Nikolaitor Eisenach.JPG|Mikławška wěža a wrota
Eisenach-1647-Merian.jpg|Eisenach wokoło 1647
Wartburg von Brücke.jpg|Wartburg


## Žórła


## Wotkaz
Salair

**Salair** ( *Салаир*) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 160 kilometrow južnje Kemerowa a něhdźe 10 kilometrow zapadnje Gurjewska. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1626 załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.

## Žórło
Tajga (město)

**Tajga** ( *Тайга*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 90 kilometrow  sewjerozapadnje Kemerowa a něhdźe 70 kilometrow južnje Tomska. Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1896 załožiło a ma wot lěta 1911 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Taštagol

**Taštagol** ( *Таштагол*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 370 kilometrow južnje Kemerowa a něhdźe 160 kilometrow južnje Nowokuznjecka. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nordhausen

**Nordhausen** je němske město na samym sewjeru Durinskeje a zarjadniske sydło Nordhausenskeho wokrjesa. Je z něhdźe 42.000 wobydlerjemi sedme najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 60 kilometrow sewjernje Jarobroda pod Smolinami blisko saksko-anhaltskeje a delnjosakskej hranicy. Přez Nordhausen běži rěčka Zorge.

## Stawizny
W zažnym 8. lětstotku bydlachu we wokolinje dźensnišeho města serbske kmjeny. Město naspomni so prěni raz dnja 13. meje 927 pod mjenom *Nordhuse* jako stejišćo hižo we 8. lětstotku załoženeje kraloweje pfalcy. Wot 1220 do 1802 bě Nordhausen nimo Mühlhausena jedne z dweju swobodneju mócnarstwoweju městow w Durinskej. Wot 1943 do 1945 namakaše so blisko města koncentraciske lěhwo *Mittelbau*, w kotrymž so raketa V2 twarješe. Do kónca Druheje swětoweje wójny bu město při lětadłowych nadpadach ćežko wobškodźene.

## Hospodarstwo
Město je nadregionalnje znate za *Nordhausenski žitny palenc*.

Nimo Nordhausena wjedźe awtodróha A 38 (Lipsk–Göttingen).

## Wosobiny
Nordhausen je ródne město poslednjeho ministerskeho prezidenta Němskeje demokratiskeje republiki, Lothar de Maizière (* 1940).

## Wobrazy

Nordhausen Dom.jpg|Stare město z tachantskej cyrkwju
Altstadt Nordhausen2.JPG|W starym měsće
Stadthaus 2 mai 2015.jpg|Měšćanski dom, sydło měšćanosty
V4 pg123 Nordhausen.jpg|Nordhausen wokoło 1841
Zorge Nordhausen.JPG|Rěčka Zorge w Nordhausenje


## Žórła


## Wotkaz
Jurga

**Jurga** ( *Юрга*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tom w Kemerowskej oblasći něhdźe 110 kilometrow  sewjerozapadnje Kemerowa,  něhdźe 100 kilometrow  južnje Tomska a něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Nowosibirska. Ma něhdźe 81 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Suhl

**Suhl** je němske bjezwokrjesne město na juhu Durinskeje. Je z něhdźe 36.000 wobydlerjemi wosme najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so 50 kilometrow juhozapadnje Jarobroda w dołhim dole při južnej skłoninje Durinskeho lěsa w frankowskim dźělu Durinskeje. Přez Suhl běžitej rěčce Lauter a Hasel, přitok Werry.

## Stawizny
Prěnje wěste naspomnjenje města pochadźa z lěta 1318. Hižo mjez [900 a [1115 jewješe so pak we wopismach klóštra Fuldy wjacekróć městno z mjenom *Sulaha*, při čimž jasne njeje, wo kotre sydlišćo so jedna.

Přez lětstotki bě Suhl typiske frankowske hórnistwowe město. Wot lěta 1952 bě ze zarjadniskim sydłom Suhlskeho wobwoda w Němskej demokratiskej republice a zrosće w někotrych lětach wot 25.000 na wjace hač 56.000 wobydlerjow. W běhu přetwara města je so tež historiska substanca w jadrje zničiła.

## Hospodarstwo
Nadregionalnje znate je město dla swojich brónjernjow a jako domizna předewzaća Simson, najwjetšeho producenta dwukolesatych jezdźidłow w Němskej.

Nimo Suhla wjedźetej awtodróze A 71 (Jarobrod–Swinobrod) a A 73 (do Nürnberga).

## Wosobiny
K najznaćišim wosobinam ze Suhla słušeja biatletka Jenny Adler (* 1983), wučer a komponist Ernst Anschütz (*O Tannenbaum, Alle Jahre wieder*; 1780–1861) a dźiwadźelnica Corinna Harfouch (* 1954).

## Wobrazy

Suhl-Kreuzkirche.jpg|Křižna cyrkej
Suhl-Malzhaus-Lauter.jpg|Rěčka Lauter w starym měsće
Suhl-Kreuzkapelle.jpg|Kapałka swjateho křiža
Suhl Rathaus.jpg|Suhlska radnica
Suhl Waffenmuseum 2.JPG|Brónjowy muzej


## Žórła


## Wotkaz
Starohród

**Starohród** ( *Altenburg*) je němske město na samym wuchodźe Durinskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Starohródski kraj. Je z něhdźe 33.000 wobydlerjemi dźesate najwjetše město zwjazkoweho kraja a leži při južnej kromje Lipšćanskeje nižiny njedaloko sakskeje a saksko-anhaltskeje hranicy we łučinje Plesny. Nadregionalnje znate je město dla tule w lěće 1810 wunamakaneje hry škot.

Najbliše wulkoměsta we wokolinje su Lipsk (40 km do sewjera), Kamjenica (40 km do juhowuchoda) a Gera (30 km do juhozapada). Krajna stolica Jarobrod leži něhdźe sto kilometrow do zapadneho směra.

## Stawizny
Po rozpadźe Durinskeho mócnarstwa w 6. lětstotku zasydlachu so w Starohródskej kónčinje z wuchoda pochadźacy Serbja, kiž natwarichu prěnje hrodźišćo na skale. Kraj wuchodnje Solawy dóńdźe w lěće 928 zaso pod němsku kontrolu a město so 976 prěni raz naspomni, hdyž dari je kejžor Ota II. Žičanskemu biskopstwu. Z tym je Starohród jedne z najstaršich městow dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Wot 12. lětstotka bě Starohród z kejžorskej pfalcu. Połoženje při wažnej wikowanskej dróze Via Imperii, kotraž wjedźeše z Italskeje hač k Baltiskemu morju, přinošowaše k wuznamej města.
 
W lěće 1918 sta so prjedawša rezidenca wójwodstwa Saksko-Starohródskeje z krajnej stolicu nowozałoženeho swobodneho stata Saksko-Starohródskeje, kiž přistupi 1920 Durinskej.

## Hospodarstwo
Starohród leži při železniskej čarje Lipsk–Dwórc. Blisko města nadeńdźe so lětanišćo Lipsk-Starohród, jedne z najstaršich němskich lětanišćow.

## Wobrazy

Schloss Altenburg 02.JPG|Starohródski hród
Altenburg Rote Spitzen 02.jpg|„Čerwjene kónčki“
Altenburg - town pond 3 (aka).jpg|Nutřkowne město z hatom
Nikolaiviertel Altenburg.JPG|W Mikławškej štwórći
Altenburg-1650-Merian.jpg|Město wokoło 1650


## Žórła


## Wotkaz
Werra

**Werra** je rěka w srjedźnej Němskej, kotraž běži přez Durinsku, Hessensku a Delnju Saksku. Wona je prawa a z nimale 300 kilometrami tež dlěša žórlica Wesera, dokelž je zapadna žórlica Fulda jenož 220 kilometrow dołha.

Rěka wužórli so w Durinskich šćěpjelowych horinach při južnej skłoninje Durinskeho lěsa blisko bayerskeje hranicy a běži potom najprjedy přez samón juhozapad Durinskeje a měsće Meiningen a Bad Salzungen. Za Salzungenom běži pak na zapadnej pak na wuchodnej stronje durinsko-hessenskeje mjezy, něhdyšeje hranicy mjez wuchodnej a zapadnej Němskej. Na juhowuchodźe Delnjeje Sakskeje so Werra w měsće Hann. Münden z Fuldu do Wesera zjednoća.

Dla lětdźesatki dołho trajaceho wottwarjenja kalija při srjedźnym běhu Werry bu wona z najsólnišej rěku w srjedźnej Europje, tak zo bě fawna w rěce podobniša morju hač słódkowódnym rěkam.

## Wobrazy

Wintershall Heringen 01.jpg|Kalijowy zawod w Heringenje
AlteWerrabruecke.jpg|Stary móst nad Werru w Mündenje
Spichra Kraftwerk.jpg|Wodowa milinarnja při Werrje
Werra bei Eschwege zugefroren.jpg|Zamjerznjena Werra pola Eschwege w januarje 2009
Weser Hann.Münden.jpg|Zliw Werry (nalěwo) a Fuldy w Hann. Mündenje


## Wotkaz
Fulda (rěka)

**Fulda** je rěka w srjedźnej Němskej, kotraž běži přez Hessensku a Delnju Saksku. Wona je lěwa a z 220 kilometrami krótša žórlica Wesera, dokelž je wuchodna žórlica Werra něhdźe 80 kilometrow dlěša. Fulda ma pak wjetše přitočnišćo a při zliwje něšto wjace wody hač Werra.

Rěka wužórli so w hessenskim dźělu Rhönskich horin při horje Wasserkuppe, najwyšim wjeršku Hessenskeje. Běži zwjetša do sewjerneho směra přez města Fulda, Bad Hersfeld a Kassel, prjedy hač so w delnjosakskim měsće Hann. Münden z Werru do Wesera zjednoća.

Najwjetši přitok Fuldy je z Rothaarskich horin pochadźaca rěka Eder.

Spočatk 20. lětstotka měješe so rěka stać z dźělom hoberskeho kumštneho wodoweho puća mjez Sewjernym a Čornym morjom. Planowany bě kanal přez Weser, Fuldu, Kinzig, Mohan a Dunaj.

## Wobrazy

Fulda am Naturpark Münden bei Wilhelmshausen.jpg|Fuldźiny doł pola Wilhelmshausena
Fulda fluss hersfeld.jpg|Rěka blisko města Bad Hersfeld
Rotenburg fulda schleuse.jpg|Spušćadło w Rotenburgu
Fulda KS.JPG|Fulda za Kasselom
Weser Hann.Münden.jpg|Zliw Fuldy a Werry


## Wotkaz
Abakan

**Abakan** (, chakasce *Ағбан*; 1675–1780 *Abakanskij ostrog/ Абаканский острог*, 1780–1931 *Ust-Abakanskoje/ Усть-Абаканское*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Je najwjetše město a zdobom stolica republiki Chakaskeje. Leži při rěce Abakan něhdźe 3400 kilometrow wuchodnje Moskwy a něhdźe 400 kilometrow  južnje Krasnojarska. Ma něhdźe 176 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1675 jako ruska twjerdźizna Abakanskij ostrog załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Schwedt

**Schwedt** (hamtsce *Schwedt/Oder*) je němske město nad Wódru na samym sewjerowuchodźe Braniborskeje w Uckermarkskim wokrjesu. Ma něhdźe 30.000 wobydlerjow a nadeńdźe so na wuchodźe Uckermarka, 85 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina a 45 kilometrow južnje Šćećina při hranicy Pólskeje na lěwym brjoze Wódry.

W 7. lětstotku zasydlichu so Słowjenjo při delnjej Wódrje. Sydlišćo same so pak hakle dnja 22. awgusta 1265 prěni raz we wopismnje naspomni. Při ćežkim wojowanju do kónca Druheje swětoweje wójny so 85 % twarskeje substany zniči. Po wójnje přetwarješe so Schwedt jako kónčny dypk 1963 zahajeneho naftowoda *Družba* do srjedźišća naftoweje industrije w Němskej demokratiskej republice.

Njedaloko města nadeńdźe so 1995 załoženy narodny park Delni Wódrjanski doł.

## Wobrazy

Schwedt.jpg|W nutřkownym měsće
Schwedt (Oder) Katholische Kirche.jpg|Katolska cyrkej swj. Marije
Schwedt, Ermelerspeicher.jpg|Stary tobakowy skład (dźensa knihownja)
Bundesarchiv Bild 183-J1102-0013-001, VEB Erdölverarbeitungswerk Schwedt, Rohöldestillation (cropped).jpg|Naftowy zawod w lěće 1970
Schwedt, Stadtmühle.jpg|Měšćanski młyn


## Žórła


## Wotkaz
Rathenow

**Rathenow** je němske město na zapadźe Braniborskeje a zarjadniske sydło Habolskeho kraja. Ma něhdźe 24.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při delnjej Haboli njedaloko saksko-anhaltskeje hranicy, něhdźe 70 kilometrow zapadnje Berlina a 25 kilometrow sewjerozapadnje Branibora.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1216 a dósta 1295 wot braniborskeho markhrabje Oty IV. měšćanske prawa. W Třicećilětnej wójnje so město nimale dospołnje zniči, tak zo měješe w lěće 1648 jenož hišće 48 wobydlerjow.

Přez město wjedźe železniska čara Berlin–Hannover.

## Wobrazy

Hafenpromenade.jpg|Powětrowy wobraz přistawneje promenady
HVL 05-14 img 14 Speicher Aussicht.jpg|Cyrkej swj. Marije a Handrija
Bismarckturm Rathenow.jpg|Bismarckowa wěža
HVL 05-14 img 04 Rathenow Optikpark.jpg|Wulětna łódź na Haboli
Rathenow Denkmal.jpg|Pomnik „Wulkemu kurwjerchej“


## Žórła


## Wotkaz
Bernau

**Bernau** (hamtsce wot 1999 *Bernau bei Berlin*) je němske město w srjedźnej Braniborskej. Je z něhdźe 37.000 wobydlerjemi wosme najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při hornim běhu rěčki Panke něhdźe 20 kilometrow sewjernje Berlina.

Město je so spočatk 13. lětstotka załožiło.

Bernau leži při awtodróze A 11 (Berlin–Šćećin) a při železniskej čarje Berlin–Šćećin. Bernauske dwórnišćo je kónčny dypk linije S 2 Berlinskeje S-Bahn.

## Wobrazy

Bernau bei Berlin Steintor und Hungerturm.JPG|Měšćanska murja z wrotami a wěžu
Rathaus Bernau (2009).jpg|Radnica
Bernau Amtsgericht.jpg|Hamtske sudnistwo
Bahnhof Bernau (2009).jpg|Dwórnišćo Bernau
Boernicke church.jpg|Cyrkej we wsy Boernicke


## Žórła


## Wotkaz