open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mórske koniki

**Mórske koniki** (serbsce tež **hróšiki**,  *Hippocambus*) su ród, kotryž słuša do rjada kosćowych rybow. 

Mórske koniki su połdra hač do 30 centimetrow wulke aamaja dolhe wopuše a su cycaki z jednu wopušu móžeš dwěmaj rybomaj šwi knyć móža starobu wot hač do pjeć lět docpěć. Namakamy je wšudźe na swěće w ćopłych morjach a oceanach. Pochad njeje znaty. Su w skupinach žiwi a jich njepřećeljo su rubježne ryby, kraby a roch. Tohodla su tež wohrožene.

Mórske koniki su žołte, čorne, běłe, oranžojte a fijałkojte.

## Natwar
Huba mórskich konikow ma podobu trompety. Z njej za zežiwjenje mórske zwěrjata naćahnu a tohorunja z njej słuchaja.
Woči móža jednotliwje hibać. Jedne za zežiwjenje pyta, tamne wuhlada za njepřećelow. Wopuš mórskich konikow    je dołha a ćeńka. Tohodla so tež jara pomału doprĕdka pohibuja, w jednej hodźinje někak 1,50 metrow. Słušeja z tym k najpomałšim zwěrjatam na swěće. Samo šlink je spěšniši. Jenož 1 % konikow docpěje starobu dorosćenych. Wupadaja maličce. Dokelž maja dobru krutu pancerowu kožu, su před rubježnikami derje škitane.

## Rozmnoženje
Mužiki mórskich konikow su za rozmnoženje zamołwići. Woni maja brjušnu tošu, tam žónka někak 200 jejow zapołoži. Mužiki jeja po tym płodźa. Po jednym měsacu wón je ze swojej wopušu na mórskej rězni powěsny a z wopuše małe mórske koniki wutłóči.

## Wotkaz
Běły žrawc

**Běły žrawc** *(Carcharodon carcharias)* pochadźa ze swójby harjenkowych žrawcow.
Wón je za wjele ludźi najstrašniše zwěrjo morja, a liči tež k najstrašnišim žrawcam.
We woprawdźitosći pak njeje tak strašny, kaž sej wšitcy mysla. Dokelž pak žrawc ludźi husto z jeho picu zaměni, je za mnohich najagresiwniša potwora morja.

## Napohlad
Běły žrawc ma přerěznu dołhosć wot 3-6 metrow a docpěje někak wahu wot maksimalnje 2000 kilogramow, při čimž su žonki husćišo wjetše hač mužiki. Najwjetši eksemplar, kiž bu hdy popadnjeny, bě 3,2 tonje ćežki a 6,40 metrow dołhi.
Běły žrawc ma postawu kaž normalny žrawc. Jeho ćěło je w formje torpeda, tak zo je perfektny płuwar.
Wón móže samo spěšnosć wot 60 kilometrow w hodźinje docpěć.
Jeho ćěło wobsedźi serpoformowane wopušowe pjerico, třiróžkate chribjetne pjerico a dołhe hrudźne pjerica, kiž su deleka na špickach ćmowobarbne.
Huba žrawca je šěroka a kusk kulojta, zuby wobsedźi třiróžkate. Jara nadpadnu jeho wulkej woči, kaž tež wulke žabrowe špalty.

## Domizna
Běły žrawc je skoro we wšitkich morjach žiwy, wosebje w měrnych wodźiznach. Wón zjewi pak so tež w subtropiskich a tropiskich morjach, tam pak je najradšo jenož w zymje. Často pokaza so tež při brjohach južneje Ameriki, Awstralskej a Kaliforniskej.
Běły žrawc hońtwjeri blisko při brjoze, hdźež su wjele ćulenje a mórske lawy žiwe.
Hewak přebywa tež w tych kónčinach, hdźež kromy kontinentow nahle do morja du.

## Rozmnoženje

Běły žrawc porodźi někak 2 do 10 młodźatow, kotrež wuwija so 14-18 měsacow w maćernym žiwoće. Wosebite je, zo móža so žrawcowe młodźata w brjuše maćerje mjez sobu zežrać.

## Je Běły žrawc wohroženy?

Běły žrawc je najbóle škitana žrawcowa družina swěta, ale tohodla sylnje wohroženy. Je samo hižo tak daloko, zo su přemało zwěrjatow za rozmnoženje. Tohodla je swětopřirodny zwjask IUCN Běłeho žrawca w lěće 2000 na čerwjenu lisćinu wohroženych zwěrjatow sadźił. 
Přičina za wotemrěće tež je, zo liči w Awstralskej a sewjerowuchodnej USA, přez wuspěch filma „Der Weiße Hai“, jako wosebita trofeja pola sportowych rybarjow.

## Wotkaz
Swaljawa

**Swaljawa** (; ; ) je město w Zakarpatskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži při rěce Latorica něhdźe połsta kilometrow wuchodnje Užhoroda při dalokodróze přez Karpaty do Lwowa kaž tež při 1887 poswjećenej železniskej čarje Mukačewo–Lwów.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1263 k prěnjemu razej naspomniło jako *Zoloa* a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Čěskosłowakskeje.

## Žórła


## Literatura
* Свалява//  Енциклопедія історії України  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 467. — ISBN 978-966-00-1290-5.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tjačiw

**Tjačiw** (; ; ; ) je městačko w Zakarpatskej oblasći na juhozapadźe Ukrainy. Leži něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Užhoroda při prawym brjoze rěki Tysy, kotraž twori tu statnu hranicu mjez Ukrainu a Rumunskej.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 11. lětstotku najskerje wot němskich sydlerjow załožiło a w lěće 1329 prěni raz jako *Thechew* naspomniło. Wot lěta 1961 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše Tjačiw do Čěskosłowakskeje.

## Žórła


## Literatura
* Тячiв//  Енциклопедія історії України  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 196. — ISBN 978-966-00-1359-9.

## Wotkaz
Flundra

## Přiznamjenja

Flundra słuša k družinje płonorybow z mórskich přibrjohow europy. Jeje ćěło je nabočnje sylnje spłonjene a ma prudolinijowu, owalnu a asymetrisku formu. Relatiwna mała klama hač pod woči njedosaha. Wóčce stej pola najwjace Flundrow na prawej stronje ćěła a jenož někak jedna třećina eksemplarow ma tute na lěwej stronje. Podłu bóčnolinijoweho organa leža kosćowe horby a podłu basy chribjeta a anusoweho pjerica su škropawe sukate šupizny. Flundra ma na hornjej stronje ćěła zwjetša blědne, čerwjene blaki, podobnje splacnjencej. Šěrokosć ćěła je snadniše hač połojca dołhosće ćěła. W starobje wot 20 lět docpěje Flundra maksimalnje dołhosć wot 50 cm. Přerězne wulkosće ryby su 25 do 30 cm a waha někak 300 g. Při orientaciji we wodźe pomha bóčnolinijowy organ. Z nim spóznawa trašenja a pohiby wody. Flundra dycha, kaž wšitke ryby, přez žabra. Z nimi móže kislik z wody přijimować.

## Žiwjenski rum
Flundru nadeńdźeš na přikład w Sewjerowuchodnym Atlantiskim oceanu, w Baltiskim a Sewjernym morju kaž tež w Srjedźnym a Čornym morju. Tam je w pěskojčnych a šlikowych přibrjohach we hłubokosći do někak 100 m žiwa. Ale tež w słódkich wodźiznach ju namakaš.

## Zežiwjenje
Flundra pyta w nocy za cyrobu. Zežiwja so wot swinjatkow, tchowych rakow, mjechkowčow a wačkow. Flundra ze słódkich wodźiznow žerje přewažnje kuntwory a muchowe larwy. Wodnjo so husto powjeršnje do pěska zaryje a jenož woči hladaja z pěska.  

## Rozmnoženje
Čas njerkanja je wot februara do meje. Žónka wotkładuje někak 2 milionow jejkow z přerěznje 0,8 do 1,4 mm. Po někak 1 tydźenju, při 10 stopnjow wody, wuhlanu so młode larwy. Tute su 3 mm dołhe. Flundra docpěje starobu hač do 20 lět. 

## Wužiwanje

Flundra so łóji ze sakami. Wužiwa so rady za kulinarne dobre jědźy, dokelž ma najněžniše a jara słódne mjaso.

## Wotkaz
Commons: Flundra – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Čop (město)

**Čop** (; ) je městačko w Zakarpatskej oblasći na samym juhozapadźe Ukrainy, při hranicy z Madźarskej a Słowakskej. Leži něhdźe 25 kilometrow južnje Užhoroda. Madźarojo wučinja połojcu ludnosće.

Blisko Čopa nadeńdźe so jedyn z najwažnišich hraničnych přechodow mjez Słowakskej a Ukrainu.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo bu srjedź 11. lětstotka wot Madźarow přewzate a naspomni so prěni raz w lěće 1281. Wot 1957 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Čěskosłowakskeje.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tysa

**Tysa** ( *Tisza*,  *Theiß*,  *Tisa*/Тиса,  *Tisa*,  Тиса/*Tysa*) je srjedźoeuropska rěka. Wona je lěwy, z 966 kilometrami najdlěši a po wotliwje po Sawje druhi najwjetši přitok Dunaja a běži přez juhozapadnu Ukrainu, sewjernu Rumunsku, wuchodnu Madźarsku a sewjernu Serbisku.

Rěka nastanje blisko městačka Rachiw w ukrainskich Lěsnych Karpatach z Čorneje a Běłeje Tysy. Běła Tysa wužórli so pod najwyšej horu Ukrainy, Howerlu. Za Rachiwom předstaji za někotre kilometry statnu hranicu mjez Ukrainu a Rumunskej. Potom běži hłownje do juhozapadneho a južneho směra do Panonskeje nižiny a Pusztu, kotruž wona přeprěkuje. W sewjeroserbiskej Wojwodinje twori najprjedy hranicu mjez historiskimaj regionomaj Bačka a Banat a wuliwa so mjez wulkoměstomaj Novi Sad a Běłohród wotlěwa do Dunaja. Najwjetše město při Tysy je Szeged na juhu Madźarskeje.

Do regulacije rěki a wurunanjow w 19. a 20. lětstotku bě Tysa 1429 kilometrow dołha a je tuž wjace hač třećinu swojeje prěnjotneje dołhosće zhubiła.


River Tisza & Bodrog Tokaj.jpg|Rěce Tysa a Bodrog w madźarskim Tokaju
Tiszapüspöki, Tisza.jpg|Tysa w Madźarskej
Tisza River with Szeged cathedral.JPG|Rěka w Szegedźe
Danubo kaj Tiso.jpg|Wuliw do Dunaja


## Wotkaz
Rachiw

**Rachiw** () je město w Zakarpatskej oblasći na zapadnej Ukrainje, při hranicy z Rumunskej. Leži w Karpatach něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Užhoroda. Město leži při rěce Tysa, kotraž nastanje blisko Rachiwa z Čorneje a Běłeje Tysy. Njedaloko nadeńdźe so najwyša hora Ukrainy, Howerla (2061 m). 

Ma něhdźe 15  tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1447 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše kaž cyła Zakarpatska do Čěskosłowakskeje.

## Žórła


## Literatura
* Рахiв//  Енциклопедія історії України  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 140. — ISBN 978-966-00-1290-5.

## Wotkaz
Bolechiw

**Bolechiw** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na juhozapadźe Ukrainy. Leži w Karpatach w historiskej Galiciskej něhdźe 75 kilometrow zapadnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1371 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1940 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Bolechów// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.
* Болехов// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Halyč

**Halyč** (,  *Halicz*) je městačko w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži při rěce Dnjestr něhdźe 30 kilometrow sewjernje Iwano-Frankiwska a je jedne wot historisce najwuznamnišich městow dźensnišeje Ukrainy kaž tež historiske srjedźišćo Galiciskeje.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 898 prěni raz naspomniło. Wysoko nad Dnjestrom natwarichu tu mócny hród, kotryž bě wot lěta 1144 sydło wjerchow z Halyča, kotřiž kontrolowachu sčasami teritorij hač k delnjemu běhej Dunaja. W lěće 1367 dósta sydlišćo měšćanske prawa. Hród bu w 17. lětstotku wot Tatarow zničeny. Wot lěta 1772 słušeše Halyč k rakuskemu krajej Galiciska, kotryž bu po měsće pomjenowany. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Pólskeje a wot kónca Druheje swětoweje wójny je dźěl Ukrainy.

## Žórła


## Literatura
* Halicz//  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.— S. 475—476
* Галич, город в Галиции// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.), СПб., 1890—1907, т. VIIa (1892): Выговский — Гальбан, с. 922
*  Галич, Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона, т. 6: Гадассий — Данте, стлб. 104

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Horodenka

**Horodenka** (; ) je městačko w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe  dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1195 prěni raz naspomniło a dósta 1668 měšćanske prawa. Wot 1772 słušeše do rakuskeho kraja Galiciska a mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

Horodenka bě stejišćo armenskich překupcow, kiž natwarichu w lěće 1706 armensku cyrkej w měsće. Wot 18. lětstotka měješe Horodenka nimo toho tež wulki židowski podźěl wobydlerstwa. Nimale wšitcy Židojo z Horodenki buchu w holocausće zamordowani.

## Žórła


## Literatura
* Городенка// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Horodenka//  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1882. — T. III : Haag — Kępy.  — S. 134—136. 
* Городенка//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Dolyna

**Dolyna** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w Karpatach w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow zapadnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe 20  tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 979 załožiło a ma wot lěta 1525 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Dolina (4), miasteczko, Doliniański powiat//  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1881. — T. II : Derenek — Gżack. — S. 95—101. 
* Долина//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Burštyn

**Burštyn** (,  *Bursztyn*) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 45 kilometrow sewjernje Iwano-Frankiwska a je stejišćo wažneje wuhloweje milinarnje.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1554 prěni raz naspomniło a słušeše tehdy do Pólskeje. Wot 1772 bě dźěl awstriskeho kraja Galiciska a mjez 1918 a 1939 znowa wobstatk Pólskeje. Hakle 1993 dósta měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Бурштын// Большая советская энциклопедия
* Bursztyn//  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.— S. 475—476

## Wotkaz
Šćuka

**Šćuka** *(Esox lucius)* je rubježna ryba, kotraž docpě starobu wot 15 do 30 lět a wahu wot hač do 30 kg. Wona je 1 – 1,50 m wulka a je mjasožračk. Šćuka ma zelenošere błysćace šupy a je samotar. Šćuka njeje wohrožena.

## Žiwjenski rum
Šćuka je na sewjernej połkuli žiwa, najradšo w běžacej wodźe. Šćuka je w słódkej a w słonej rěčnej wodźe žiwa. Šćuku nadeńdźeš husto při brjoze w rohodźi. Tam čaka na jeje žratwu.

## Cyroba
Šćuka je rubježna ryba a z tym tež mjasožračk. Na lěto žerje wona wokoło 40 kg cyroby. Najhusćišo su to tamny ryby, rakowe zwěrjata ale tež amfibije. Njewšědnje je tež zo knježi mjez šćukami kanibalizm. To rěka zo so šćuki tež mjez sobu žeru.
Přez jeje dołhe, pyskojte kusadło móže šćuka jeje cyrobu lochko rozkusać. Šćuka je jara agresiwna. Wšo štož je do puća přińdźe wona zežerje. Zežerje samo wodowy ptački a hrymzaki. Wona spóžera cyrobu we wulkich kuskach.

## Rozmnoženje
Šćuka je samotar. Wona je wot třećeho žiwjenskeho lěta splažna. Wona poruje so w měrcu hač do apryla. Wone wotběži tak, zo mužik wo žonku wojuje a ju po boju wopłodźić smě.
Po wopłodźenju so žónki blisko brjoha połoža a wotpołoža tam wot jich čełowej waze wotwisace hač do 500000 jejow, kotrež
su při spódnowódnych rostlinow přičinjene. Po třoch tydźenjach wurostu z jejow larwy, kotrež so jara skoku dale wuwija a kotrež z wulkosću wot dweju centimetrow hižo młodźata tamnych rybow nadpadnu.

## Wotkaz
Nadwirna

**Nadwirna** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1589 załožiło a ma wot lěta 1591 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Nadwórna  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1885. — T. VI : Malczyce — Netreba. — S. 866—868.

## Wotkaz
Kaluš

**Kaluš** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe 67 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1437 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1549 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Kałusz//  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1882. — T. III : Haag — Kępy. — S. 720—728
* Калуш//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 41. — ISBN 978-966-00-0692-8.
* Калуш//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Snjatyn

**Snjatyn** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži  w historiskej Galiciskej něhdźe 80 kilometrow jihowuchodnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1158 załožiło a ma wot lěta 1448 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Śniatyn   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1889. — T. X : Rukszenice — Sochaczew. — S. 929—933.

## Wotkaz
Tlumač

**Tlumač** (,  *Tłumacz*) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži při rěce Tlumač w historiskej Galiciskej něhdźe 30 kilometrow jihowuchodnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1213 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1448 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje. Wot 1939 do 1941 bě wot Sowjetskeho zwjazka wobsadźene a wot 1941 do 1944 wot Němskeje. Wot lěta 1945 słuša do Ukrainy.

## Žórła


## Literatura
* Tłumacz, miasto    — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1892. — T. XII : Szlurpkiszki — Warłynka. — S. 348–352
* Тлумач//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 102. — ISBN 978-966-00-1359-9.

## Wotkaz
Kosiw

**Kosiw** (,  *Kosów*, *Kosów Pokucki* abo *Kosów Huculski*) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Huculskej něhdźe 90 kilometrow južnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1424 a bě tehdy wobsydlene wot Huculow. 1654 dósta měšćanske prawa a wot 1775 słušeše do rakusko-wuherskeho kraja Galiciskeje. Po Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe do Pólskeje, hdźež bě dźěl Stanisławskeho wójwodstwa. W Druhej swětowej wójnje bě najprjedy wot Sowjetskeho zwjazka a wot 1941 wot Němskeje wobsadźene.

W Kosiwje nadeńdźe so jedne z najhorcyšich termalnych žórłow Europy.

## Žórła


## Literatura
*  Kossów, Kosów (z Manasterkiem) Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1883 . — T. IV : Kęs — Kutno. — S. 473. 
* Косiв //  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rohatyn

**Rohatyn** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži při rěce Hnyla Lypa w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow sewjernje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1184 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1415 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Rohatyn  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1888. — T. IX : Poźajście — Ruksze.
*  Рогатин//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 248. — ISBN 978-966-00-1290-5.

## Wotkaz
Horochiw

**Horochiw** (; ) je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Lucka.

Ma něhdźe dźewjeć  tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1240 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1940 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Horochów   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1882. — T. III : Haag — Kępy. — S. 132.
* Горохiв//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 174. — ISBN 966-00-0405-2.

## Wotkaz
Kiwerci

**Kiwerci** (; ) je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Lucka.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1951 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Ljuboml

**Ljuboml** (; ) je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy, při samej pólskej hranicy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje Lucka.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1287 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1541 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Luboml, Lubomla   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1884. — T. V : Kutowa Wola — Malczyce. — S. 444—445.
* Любомль//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2009. — Т. 6 : Ла — Мі. — С. 385. — ISBN 978-966-00-1028-1.
* Любомль// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nowowolynsk

**Nowowolynsk** () je město we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy, bjezposrědnje při pólskej hranicy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 90 kilometrow zapadnje Lucka.

Ma něhdźe 52 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Berestečko

**Berestečko** (; ) je městačko we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 55 kilometrow juhozapadnje Lucka.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1445 załožiło a dósta 1547 Magdeburgske měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Берестечко// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Beresteczko   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1900. — T. XV, cz. 1 : Abablewo — Januszowo.  — S. 103—104.
* Beresteczko   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1902. — T. XV, cz. 2 : Januszpol — Wola Justowska. — S. 732.
* Beresteczko   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. (пол.) — S. 139—140.

## Wotkaz
Jaremče

**Jaremče** (; ) je město w Iwanofrankiwskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w Karpatach při rěce Prut w historiskej Galiciskej něhdźe 60 kilometrow južnje Iwano-Frankiwska.

Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1787 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Ustyluh

**Ustyluh** (; ) je městačko we Wołynskej oblasći na zapadźe Ukrainy, při samej pólskej hranicy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 90 kilometrow zapadnje Lucka.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1150 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1663 ma měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Uściług   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, Tom XII (Szlurpkiszki – Warłynka), 1892 
* Устилуг//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 254. — ISBN 978-966-00-1359-9.

## Wotkaz
Drebach

**Drebach** je wjes a gmejna w Rudnohórskim wokrjesu na juhozapadźe Sakskeje. Leži něhdźe 18 kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy při Sapawje a ma 5.700 wobydlerjow. 

## Geografija
Šěsć kilometrow dołhi lěsny łanowc nadeńdźe so w pódlanskim dole Sapawy. Najwyši dypk leži na 627 metrach při gmejnskej mjezy z Ehrenfriedersdorfom a najniši při Sapawje na 340 metrach. 

Ke gmejnje słušeja wjeski Drebach, Grießbach, Im Grund, Scharfenstein, Spinnerei, Venusberg, Wilischthal a Wiltzsch.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1386 jako *Dretebach*.

## Wobchad
W Scharfensteinje je wot lěta 1866 dwórnišćo železniskeje čary Vejprty – Kamjenica.

## Politika
Drebach słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 17 (Rudne hory 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Literatura
* Kurt Melzer: *Chronik von Drebach.* Drebach, 2015.
* Hermann Pährisch, Kurt Scheffler: *Historisches aus Drebach.* Drebach, 2012.
* Gemeinde Drebach (Hrsg.): *Festschrift 625 Jahre Drebach.* Drebach, 2011.

## Wotkazy

* 
* Oficielna webstrona gmejny

## Žórła
Waraš

**Waraš** (; do 1973 – *Waraš*; do 1977 – *Posjolok ZUAES/ Посёлок ЗУАЭС*;  do 2016 – *Kuznecowsk/ Кузнецовск*) je město w oblasći Riwne na sewjeru Ukrainy. Leži w južnych wuběžkach Pripjatskich bahnow w historiskej Wołyńskej něhdźe 150 kilometrow sewjernje Riwneho.

Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło w zwisku z twarjenjom bliskeje jadroweje milinarnje *Riwne* a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa. Prjedy steješe na samsnym městnje wjeska *Waraš*, kotraž bě so w lěće 1776 załožiła.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Dubno

**Dubno** (; ) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži při rěce Ikwa w historiskej Wołyńskej něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Riwneho.

Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1100 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1498 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.

Znate bu město přez Nikolaja Gogolowy roman *Taras Bulba*, w kotrymž wopisa woblěhowanje Dubnoho přez Kozakow.

## Žórła


## Literatura
* Dubno  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1881. — T. II : Derenek — Gżack. — S. 194—197.
* Дубно//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 487. — ISBN 966-00-0405-2.
* Дубно//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Dubrowycja

**Dubrowycja** () je městačko w oblasći Riwne na sewjeru Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži w historiskej Wołyńskej při rěce Horyn něhdźe 125 kilometrow sewjernje Riwneho.

## Stawizny
Sydlišćo je so hižo w lěće 1005 prěni raz naspomniło a bě tehdy hłowne městno wjerchowstwa. Hač do lěta 1793 słušeše do Pólsko-Litawskeje, potom do Ruskeho carstwa. Wot lěta 1940 ma měšćanske prawa. Mjez swětowymaj wójnomaj słušeše znowa do Pólskeje.

## Wobydlerstwo
Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

## Wosobiny
* Georges Charpak (1924–2010) — pólsko-francoski fyzikar, nošer Nobeloweho myta 1992

## Žórła


## Literatura
* Dąbrowica, miasteczko   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1895. — T. XIV : Worowo — Żyżyn. 
* [Домбровица](https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Домбровица_(Волынской_губернии))// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Дубровиця//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Zdolbuniw

**Zdolbuniw** (,  *Zdołbunów*) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe dźesać kilometrow južnje Riwneho.

Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1497 prěni raz naspomniło a słušeše hač do lěta 1793 do Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 bě znowa dźěl Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Zdołbunów   — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1895. — T. XIV : Worowo — Żyżyn. 
* Здолбунiв//  Енциклопедія історії України :  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2005. — Т. 3 : Е — Й. — С. 321. — ISBN 966-00-0610-1.

* Здолбунiв//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Korec

**Korec** (,  *Korzec*) je městačko w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej při rěce Korčik něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Riwneho.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1150 prěni raz naspomniło a słušeše hač do lěta 1793 do Pólsko-Litawskeje. Mjez 1920 a 1939 bě znowa dźěl Pólskeje a pod mjenom *Korzec* přimjezne město ze Sowjetskim zwjazkom. Po sowjetskim wobsadźenju w septembrje 1939 dósta 1940 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Korzec, rus. Koreć — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1883 . — T. IV : Kęs — Kutno. — S. 432—433.

## Wotkaz
Berezne

**Berezne** (; ) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Riwneho.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1445 prěni raz naspomniło a steješe tehdy pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1584 ma měšćanske prawa. Wot 1793 słušeše Berezne do Ruskeho carstwa a wot 1921 do 1939 znowa do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Bereźne  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1900. — T. XV, cz. 1 : Abablewo — Januszowo. — S. 107. 
* Bereźne — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.— S. 150

## Wotkaz
Stepan Andrijowyč Bandera

**Stepan Andrijowyč Bandera** (;  * 1. januara 1909, wjes Staryj Uhryniw pola Kaluša, Galiciska, Rakusko-Wuherska; † 15. oktobra 1959 w Mnichowje) bě ukrainski nacionalistiski politikar a wjednik partizanow. Wón wojowaše za čas Druheje swětoweje wójny ze swojej Ukrainskej zběžkarskej armeju přewažnje na zapadźe Ukrainy přećiwo sowjetskemu knjejstwu a płaći tohodla runje w zapadnej Ukrainje jako narodny rjek, mjeztym zo widźa jeho na wuchodźe kraja kaž tež w Ruskej hłownje jako kolaboratera z fašistami.

## Wotkazaj
* 
* Stepan Bandera
*  (awdio-nahrawanja)
Ostroh

**Ostroh** (,  *Ostróg*) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži při zjednoćenju rěkow Wilija a Horyn w historiskej Wołyńskej něhdźe 50 kilometrow juhowuchodnje Riwneho.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1100 wot Kijewskeho chronista Nestora jako „město z hrodom“. Wot 1386 słušeše do Litawskeje. Hižo wot 15. lětstotka wobsteješe tu wulka židowska wosada ze swójskej talmudowej šulu a w 16. lětstotku natwari so synagoga w renesansowym stilu. W lěće 1577 załoži Iwan Fjodorow tu prěnju knihićišćernju, kotraž produkowaše knihi w cyrkwinosłowjanšćinje, mjez druhim Ostrogsku bibliju. W lěće 1585 dósta Ostroh měšćanske prawa. Wot 1793 bě z dźělom Ruskeho carstwa a mjez 1920 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje, jako přimjezne město ze Sowjetskim zwjazkom. 1939 bu wot sowjetskeho wójska wobsadźene a wot lěta 1945 słuša tež oficielnje do Ukrainy.

## Žórła


## Literatura
* Ostróg — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1883 . — T. IV : Kęs — Kutno. — S. 432—433.
* Острог//  Енциклопедія історії України :  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 681. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Radywyliw

**Radywyliw** (; ; do 1940 – *Radzywyliw/ Радзивилiв*;  do 1993 – *Čerwonoarmijsk/ Червоноармiйськ*) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 100 kilometrow juhozapadnje Riwneho.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1564 prěni raz naspomniło. Wot lěta ma 1870 měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pόlskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Radziwiłłów — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1888. — T. IX : Poźajście — Ruksze.— S. 476. 
* Радивилiв//  Енциклопедія історії України :  у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 110. — ISBN 978-966-00-1290-5.

## Wotkaz
Sarny

**Sarny** (; ) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy, blisko běłoruskeje hranicy. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 90 kilometrow sewjernje Riwneho.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1648 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa. Mjez 1921 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
* Sarny (2) — Warszawa : Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Andrušiwka

**Andrušiwka** (; do 1859 *Andrusiwka*/Андрусiвка) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Žytomyra.

Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1683 prěni raz naspomniło a steješe hač do lěta 1793 pod mjenom *Andruszówka* pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1975 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkaz
Baraniwka

**Baraniwka** () je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sluč něhdźe 80 kilometrow zapadnje Žytomyra.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1565 prěni raz naspomniło. Wot lěta 2001 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Literatura
* Baranówka (1), mko  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. (пол.)— S. 104
* Баранiвка//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 182. — ISBN 966-00-0734-5.

## Wotkaz
Korostyšiw

**Korostyšiw** () je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Teteriw něhdźe 35 kilometrow wuchodnje Žytomyra.

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1495 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1779 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Literatura
*  Korosteszów  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1883 . — T. IV : Kęs — Kutno. — S. 415—420.
* Korostyšiw//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Malyn

**Malyn** () je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Irša něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Žytomyra.

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 891 prěni raz naspomniło. 

## Žórła


## Literatura
* Malin  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1885. — T. VI : Malczyce — Netreba.— S. 13—14

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Zwjahel

**Zwjahel** (, 1795–2022 Новоград-Волинський, *Nowohrad-Wolynskyj*) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Sluč něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Žytomyra.

Ma něhdźe 56 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so w lěće 1256 prěni raz jako *Woswjagel*. Při třećim dźělenju Pólskeje w lěće 1793 přeńdźe město do Ruskeho carstwa. Wot lěta 1795 měješe jako Nowohrad-Wolynskyj měšćanske prawa. Po Pólsko-sowjetskej wójnje sta so 1921 z dźělom Sowjetskeho zwjazka a ležeše njedaloko noweje pólskeje hranicy. W Druhej swětowej wójnje bě wot 1941 do 1944 wot Němskeje wobsadźene.

Dnja 16. junija 2022 rozsudźi so měšćanska rada za wróćenje stareho měšćanskeho mjena *Zwjahel*, štož bu 16. nowembra tutoho lěta wot ukrainskeho sejma wobkrućene.

Ze Zwjahela pochadźeše wuznamna ukrainska basnjerka Lesja Ukrajinka (1871–1913).

## Žórła


## Literatura
*  Nowogród Wołyński  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1886. — T. VII : Netrebka — Perepiat.
* Новоград-Волинський//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 474. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Olewsk

**Olewsk** () je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje, blisko běłoruskeje hranicy. Leži při rěce Ubort něhdźe 170 kilometrow sewjernje Žytomyra.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 977 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1641 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Literatura
* Олевськ//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 561. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Wotkaz
Radomyšl

**Radomyšl** (; do 1946 *Radomysl*/Радомисль) je město w Žytomyrskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Poleskej při rěce Teteriw něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Žytomyra.

Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1150 jako *Mičesk* a dósta hakle 1927 měšćanske prawa. Wot 1746 do 1795 bě Radomyšl sydło metropolita Uniěrowaneje cyrkwje. W lěće 1919 zemrěchu při pogromach přećiwo židowskim wobydlerjam wjacore sta ludźi.

## Žórła


## Literatura
*  Радомишль//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 114. — ISBN 978-966-00-1290-5.

## Wotkaz
Woločysk

**Woločysk** () je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Zbruč w historiskej Podolskej  něhdźe 70 kilometrow zapadnje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1463 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1970 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Wołoczyska// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1893. — T. XIII : Warmbrun — Worowo. — S. 882—883.
* Волочиськ//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 625. — ISBN 966-00-0734-5.
* Волочиськ//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Horodok (Oblasć Chmelnyckyj)

**Horodok** () je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Smotryč w historiskej Podolskej  něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1362 załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Gródek (12), miasto, pow. kamieniecki// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1881. — T. II : Derenek — Gżack. (пол.) — S. 818—819
* Городок//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Deražnja

**Deražnja** () je městačko w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Wowk w historiskej Podolskej  něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1431 załožiło a ma wot lěta 1614 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Derażnia (1), mko w pow. latyczowskim// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.— S. 958—959. 
* Деражня//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.
* Деражня//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 339. — ISBN 966-00-0405-2.

## Wotkaz
Žarnow

**Žarnow** (prjedy tež *Serbski Žarnow*;  *Sorno*, do 1937 *Wendisch Sorno*) bě delnjołužiska cyrkwinska wjes blisko Złeho Komorowa z gmejnskim dźělom Zasrjew. Wjes ležeše něhdźe sydom kilometrow sewjerowuchodnje Złokomorowskeho stareho města při prawym, sewjernym brjoze Žarnowskeho Halštrowa, rěčneho promjenja Čorneho Halštrowa. Wona měješe so w lětach 1971–73 za Sedličansku brunicowu jamu wopušćić. Po hamtskich podaćach je so wot lěta 1965 sem cyłkownje 340 wobydlerjow Žarnowa a Zasrjewa přesydliło, zwjetša do Ranja, Sedlišća a Złeho Komorowa.

## Stawizny

Prěnje pisomne naspomnjenje jako *Sornow* pochadźa z lěta 1370. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno je wotwodźene wot słowa „žern-“ abo „žorn-“ za z ruku wjerćany młyn. Wot sydlišćoweje formy sem jednaše so wo wutwarjeny nawsowc, kiž słušeše do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene na kursakski hamt.

Tež cyrkwinsce słušeše Žarnow hač do lěta 1574 do Złokomorowskeje ewangelskeje wosady, doniž so Žarnowskej kapałce status wosadneje cyrkwje njespožči. Tam so hač do lěta 1830 tež w serbskej rěči prědowaše. Dźěl noweje wosady běše tež Zasrjew a wot lěta 1628 Lěska z filialnej cyrkwju. Posledni farar wopušći Žarnow w lěće 1967.

Stara tykowana cyrkwička bu w lětomaj 1747/48 natwarjena, měješe so pak w lěće 1897 wottorhnyć. Nowogotiski nowotwar woswjećichu dnja 1. decembra 1898.

### Wobydlerstwo
Po podaćach Arnošta Muki rěčeše we 1880tych lětach wot cyłkownje 420 wobydlerjow 320 wšědnje serbsce, dokładnišo Złokomorowsku narěč. Do němskich swójbach słušachu fararjec, wučerska swójba kaž tež swójby kowarja a dweju młynkow. Serbska drasta nošeše so hišće hač do Druheje swětoweje wójny. Poslednich pjeć serbskorěčnych wobydlerjow zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956.

Najwyšu ličbu wobydlerstwa měješe Žarnowska gmejna ze Zasrjewom w lěće 1950 po přićahu přesydlencow z něhdyšich wuchodnych stron Němskeje. Tehdy bydleše w gmejnje 653 wosobow, 1962 jenož hišće 463 a dwě lěće pozdźišo – přesydlenje bě so zahajiło – 346.

## Wobrazy

Sedlitzer see lieske3.JPG|Wopomnjenski kamjeń za Žarnow a Zasrjew při brjoze Sedličanskeho jězora
Fotothek df rp-a 0050017 Wolkenberg. Geognostische Karte der Preußischen Oberlausitz, von Glocker, 1857.jpg|Karta z lěta 1857
Abendmahl aus Sorno Museum Senftenberg.jpg|Poslednja wječer, wobraz ze Žarnowskeje cyrkwje (17. lětstotk, 1992 restawrowany)


## Žórła
* 


## Literatura
* Lotar Balke: *Sorno – Rosendorf. Aus der Vergangenheit zweier Lausitzer Dörfer, die volkswirtschaftlichen Erfordernissen weichen mußten.* Bautzen, 1972.

## Wotkazaj
Lesja Ukrajinka

**Lesja Ukrajinka**, poprawom **Larisa Petriwna Kosač-Kwitka** (;  * 25. februara 1871, Zwjahel, Ruske carstwo, dźensa Ukraina; † 1. awgusta 1913, Surami, Georgiska) běše wuznamna ukrainska basnjerka, dramaturgowka a přełožowarka.

## Wotkazaj

*
Izjaslaw

**Izjaslaw** () je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Horyn w historiskej Podolskej něhdźe 100 kilometrow sewjernje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1390 prěni raz naspomniło. Wot lěta 1583 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Zasław// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kamjanec-Podilskyj

**Kamjanec-Podilskyj** (, ; ) je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. 

## Geografija
Leži při rěce Smotryč w historiskej Podolskej  něhdźe 100 kilometrow južnje Chmelnyckeho a 20 kilometrow sewjerowuchodnje Chotyna w strategisce wurjadnym połoženju. Rěka Smotryč je so tule něhdźe 60 metrow hłuboko do Podolskeje platy zarězała a twori tak přirodne wobhrodźenje. Město bě tohodla jako *Kamieniec-Podolski* přez lětstotki najjužniša namjezna twjerdźizna Pólskeho kralestwa.

## Stawizny

Kamjanec je jedne z najstaršich městow dźensnišeje Ukrainy a naspomni so hižo w lěće 1106 prěni raz jako město. Wot 1373 steješe pod pólskim knjejstwom a 1583 dósta Magdeburgske měšćanske prawa. Mjez 1672 a 1699 bě skrótka z dźělom Osmaniskeho mócnarstwa a 1793 přińdźe při druhim dźělenju Pólskeje pod knjejstwo ruskeho carstwa. W lěće 1919 bě Kamjanec-Podilskyj někotre měsacy dołho sydło prěnjeho knježerstwa njewotwisneje Ukrainy. 

Kónc awgusta 1941 zamordowachu Němcy tu w dotal najwjetšej mordarskej akciji holocausta wjace hač 23.000 Židow.

## Wobydlerstwo
Ma něhdźe sto tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Literatura
*  Kamieniec Podolski// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1882. — T. III : Haag — Kępy. (пол.) — S. 748—763

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Slawuta

**Slawuta** () je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži při rěce Horyn w historiskej Podolskej  něhdźe 120 kilometrow sewjernje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1633 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Slawuta// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1889. — T. X : Rukszenice — Sochaczew .— S. 793—794.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Starokostjantyniw

**Starokostjantyniw** () je město w oblasći Chmelnyckyj na Ukrainje. Leži w historiskej Podolskej něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Chmelnyckeho.

Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1525 załožiło a ma wot lěta 1796 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Starokonstantynów// // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1890. — T. XI : Sochaczew — Szlubowska Wola

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Rowna

**Rowna** (prjedy tež *Rownej*;  *Rauno*) bě delnjołužiska wjes w Złokomorowskim wokrjesu. 

Wjes ležeše něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Złokomorowskeho stareho města, měješe něhdźe 160 wobydlerjow a je so w lětomaj 1925/1926 zwjetša wotbagrowała za brunicowu jamu Renatu-wuchod. Wostawacy dźěl wsy dyrbješe so w lětomaj 1983/1984 za Murjowsku jamu wopušćić.

Susodne sydlišća běchu Dobry Wótšow a Załuž na sewjeru, Rań a Bukowka na sewjerowuchodźe, Sedlišćo a Rěpišćo na wuchodźe, Drochow, Murjow a Sowjo na zapadźe kaž tež Gat a Zły Komorow na juhu.

## Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje wsy jako *Ruwne* pochadźa z lěta 1474. Dalše historiske mjena běchu *Rawen* (1506), *Rawne* (1529), *Rauna* (1551) a *Raune*. Kaž pola Rownoho poćahuje so wjesne mjeno na geografiske połoženje wjeski na runym terenje. Nanajpozdźišo wot započatka 15. lětstotka słušeše Rowna do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene do kursakskeho hamta. W lěće 1416 naspomni so prěni raz winica na Rownjanskej runinje a wino so hač po Prěnjej swětowej wójnje plahowaše.

W 1870tych lět wotewrichu w bliskosći wsy prěnje brunicowe jamy, štož wjesny napohlad – tež z etniskeje perspektiwy – spěšnje přeměni. Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* rěčachu srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 732 wobydlerjow jenož hišće 125 serbsce (17 %). W lěće 1910 bě wot prěnjotnje 256 hektarow ratarskeje płoniny na Rownjanskich zahonach hižo 107 hektarow přetworjene do brunicoweje jamy.

## Wobrazy

Wegweiser reppist1.JPG|Pućnik na Rěpišćanskej hórce
Fotothek_df_rp-a_0050073_Senftenberg-Sedlitz._Topographische_Karte_vom_Preußischen_Staate,_Blatt_233_Alt.jpg|Rowna na karće z lěta 1850
Gemeinschaftsgrab rauno.JPG|Zhromadne rownišćo Rownjanskich wobydlerjow na Złokomorowskim kěrchowje


## Žórła
* 


## Wotkaz