open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grigoriopol

**Grigoriopol** (/ *Grigoriopol*; / *Grygoriopol*) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Grigoriopolskeho rajona.

Leži při wuliwje rěčki Ciorna do Dnjestra něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje podnjesterskeje stolicy Tiraspola. 

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1792 wot armenskeho biskopa Howsepa załožiło za armenskich wupućowarjow a bě dołhi čas nimale jeničce wot Armenjanow wobydlene. Dźensa wobsteji ludnosć pak zwjetša z Moldawčanow a Rusow. W lěće 2002 dósta měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Bender

**Bender** ( *Bender*,  *Bjendery*;  *Bendery*; tež **Tighina**) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Z wjace hač 80.000 wobydlerjemi je wone druhe najwjetše město w Podnjesterskej abo štwórte najwjetše w Moldawskej.

## Geografija
Leži při prawym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 55 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 15 kilometrow zapadnje wot města Tiraspol. Město je jedyn z mało teritorijow zapadnje Dnjestra, kotrež steja přiwšěm pod kontrolu Podnjesterskeje. Kontrolny dypk mjez Moldawskej a Podnjesterskej nadeńdźe so zapadnje města.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1408 jako Тягянакача *(Tjagjanakača)*. Wone słušeše dołho do Moldawskeho wjerchowstwa a měješe tehdy rumunske mjeno *Tighina*. Jako zdobychu Osmanojo w lěće 1538 město, přemjenowachu je na *Bender*. 1812 sta so město z dźělom ruskeho carstwa, kotrež wužiwaše ruske mjeno *Bjendery*.

Wulka židowska wosada (1897: 34% )  je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Wobydlerstwo
Ma něhdźe 84 tysac wobydlerjow.

## Nóžki


## Literatura
* Бендеры// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.), СПб., 1890—1907, т. III (1891): Банки — Бергер, с. 423
* Бендеры// Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915., т. 4: Б — Бомба, с. 468—469
*  Bendery, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Tiraspolul Nou

**Tiraspolul Nou** (/ *Nowotiraspolskij*) je sydlišćo měšćanskeho typa w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska a městačko w Moldawskej. Leži bjezposrědnje při juhozapadnej kromje Tiraspola nad Dnjestrom.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło.

## Nóžki


## Wotkaz
* Oficialna strona
Rîbnița

**Rîbnița** ( *Ribnitse*,  *Rybnica*,  *Rybnycja*) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Rîbnițaskeho rajona. 

Leži při lěwym, wuchodnym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 105 kilometrow sewjerowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje podnjesterskeje stolicy Tiraspol. 

Ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1628 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1978 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Rybnica, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Miroslav Lajčák

**Miroslav Lajčák** (* 20. měrca 1963 w Popradźe, Čěskosłowakska) je słowakski diplomat a bjezstronski politikar. Wón bě wot 2009 do 2010 a znowa wot 2012 hač do nowembra 2018 z wonkownym ministrom a wicepremierom Słowakskeje pod premierom Robertom Ficom.

Lajčák studowaše při Comeniusowej uniwersiće w Bratisławje a při Moskowskim instituće za mjezynarodny poćahi. Wot lěta 1988 dźěłaše jako jurist za čěskosłowakske wonkowne ministerstwo a wot 1991 do 1993 w čěskosłowakskim resp. słowakskim wulkopósłanstwje w Moskwje. Wot 1994 do 1998 bě z wulkopósłancom Słowakskeje w Japanskej a wot 2001 do 2005 w Běłohrodźe. Mjez 2007 a 2009 skutkowaše jako Wysoki reprezentant mjezynarodneho zhromadźenstwa w Bosniskej a Hercegowinje.

Dnja 28. nowembra 2018 złoži swoje zastojnstwo jako wonkowny minister, protestujo přećiwo wotpokazanju migraciskeho pakta Zjednoćenych narodow ze strony słowakskeho knježerstwa.

## Wotkaz
Poprad

**Poprad** ( *Poprád*;  *Deutschendorf*) je słowakske město pod Wysokimi Tatrami. Z něhdźe 51.000 wobydlerjemi je město dźesate najwjetše w Słowakskej.

## Geografija

Město leži w Podtatranskim kótle južnje Tatrow při rěce ze samsnym mjenom w historiskej krajinje Spiš (němsce *Zips*) a słuša dźensa do Prešovskeho kraja. Na juhozapadźe nadeńdu so Niže Tatry. 15 kilometrow zapadnje Poprada běži wódny rozwod mjez Baltiskim a Čornym morjom. Centrum města leži we wysokosći wot 670 metrow nad mórskej hładźinu.

## Stawizny
Dźensniši Poprad nasta hakle w 20. lětstotku přez zjednoćenje do toho samostatnych gmejnow Poprad, Spišská Sobota *(Georgenberg)*, Veľká *(Felka)*, Stráže pod Tatrami *(Michelsdorf)* a Matejovce *(Matzdorf)*. W lěće 1940 měješe jenož 11.000 wobydlerjow; 1980 hižo 38.000.

Sydlišća dźensnišeho Poprada naspomnichu so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1256, a to pod swojimi słowjanskimi mjenami: *Poprad*, *Forum Sabbathe* (Spišská Sobota) a *Vylka* (Veľká). Hižo 1268 su pak tež jich němske mjena we łaćonskej formje zapisane, a to *Villa Theutonicalis* (Poprad) a *Sanctus Georgius* (Spišská Sobota). Po napadźe Mongolow lěta 1242 zasydlichu so němscy sydlerjo we wopušćenych wjeskach, tak zo běše wjetšina ludnosće wot toho časa němskorěčna. Spišská Sobota dósta jako prěnje z Popradskich sydlišćow měšćanske prawa.

Wot 18. lětstotka wuwiwaše so Poprad dla swojeje bliskosće k Wysokim Tatram do turistiskeho stejišća. Dalši postup přinjese wotewrjenje železnicy w lěće 1871.

Po Druhej swětowej wójnje bu němske a madźarske wobydlerstwo wućěrjene.

## Wobchad
Poprad nadeńdźe so při železniskej čarje Žilina–Košice a při awtodróze D1. Mjezynarodne lětanišćo Poprad-Tatry (TAT) je z 718 metrami najwyše ležace w Europje. Z města wjedźe wuskokolijowa Tatranska elektriska železnica do wsow Starý Smokovec, Štrbské Pleso a Tatranská Lomnica w Tatrach.

## Wotkazaj

* Oficialne strony města
Wysoke Tatry

**Wysoke Tatry** ( *Tatry Wysokie*;  *Vysoké Tatry*) su wjelhoriny we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy a najwyši hórski masiw Karpatow.

Tatry su poměrnje młode sfałdowane horiny a nadeńdu so na sewjeru Słowakskeje resp. na juhu Pólskeje na hranicy wobeju krajow. Najwyši wjeršk Tatrow je Gerlachovský štít (2655 metrow) na słowakskim boku. W pólskim dźělu je to Rysy (2500 m), najwyša hora Pólskeje. Dalšej wuznamnej horje stej Lomnický štít (2632 m) a Kriváň (2494 m), słowakska narodna hora. Cyłkownje je 24 wjerškow wyše hač 2500 metrow.

Wot lěta 1999 su słowakske gmejny pod Tatrami zjednoćene jako město Vysoké Tatry. Pólski dźěl słuša do Małopólskemu wojewódstwu. Bliskej měsće stej Zakopane na pólskim a Poprad na słowakskim boku.

Z přestrjenju wot jenož 340 km² a dołhotu wot 27 kilometrow płaća Wysoke Tatry jako „najmjeńše wjelhoriny swěta“. Wone su woblubowane tež za zymski sport.

We woběmaj krajomaj steja horiny jako narodny park pod wosebitym škitom; zdobom su připóznate jako biosferowy rezerwat UNESCO. Tatry su domizna wjacorych w Europje wohroženych družin kaž na přikład brunych mjedwjedźow, rysow, bobakow, šubutow a worjołow.

## Wotkazy

* Webstrona pólskeho narodneho parka 
* Webstrona słowakskeho narodneho parka
Banská Bystrica

**Banská Bystrica** ( *Besztercebánya*;  *Neusohl*) je z nimale 80.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město w Słowakskej. Leži wosrjedź kraja a je sydło Banskobystriskeho kraja kaž tež uniwersity Mateja Bela. Stawiznisce jedna so wo wuznamne hórnistwowe město srjedźowěka z wjele architektoniskimi pomnikami.

## Geografija
Město nadeńdźe so na poł puću mjez słowakskej stolicu Bratisławu a druhim najwjetšim městom Košice. Wobě měsće stej něhdźe 210 kilometrow zdalenej. Leži w Zvolenskim kótle při rěce Hron, do kotrejež wuliwa so tule rěčka Bystrica. Banská Bystrica je wobdata wot horin: Wulkeje Fatry, Starohórskich wjerchow a Nižeje Tatry na sewjeru, Słowakskich Rudohór a Poľany na juhowuchodźe kaž tež Kremnickich horow na zapadźe.

## Stawizny

Dźensniše sydlišćo je so załožiło wot Słowjanow. Prěni němskorěčni sydlerjo-hórnicy přińdźechu hižo w 12. lětstotku, wosebje pak po napadźe Mongolow lětow 1241/42, zo bychu tule wudobyli rudu z podkopkow. W lěće 1255 dósta w tutym zwisku prěni raz pisomnje jako *Noua villa Bystrice prope Lypcham* („nowe město Bystrica pola Ľupče“) naspomnjene sydlišćo wot madźarskeho krala měšćanske prawa, prawo na wudobywanje złota a slěbra a dalše priwilegije. Wot 1350 wudobywachu tež kopor, w 14. lětstotku žiwe slěbro a w 15. lětstotku wołoj. Dla toho słušeše „koporowa“ Banská Bystrica nimo „złoteje“ Kremnicy a „slěborneje“ Banskeje Štiavnicy do třoch najbohatšich městow srjedźneje Słowakskeje. W prěnjej połojcy 16. lětstotka běše tež Augsburgska Fuggerec swójba aktiwna w hórnistwowym měsće a wobhospodarješe podkopki.

Po wulkim wohenju lěta 1761 dósta město nowy napohlad w baroknym stilu. Wot 1776 bě město sydło biskopa a 1788 zawrěchu so poslednje podkopki.

W 19. lětstotku hraješe Banská Bystrica wuznamnu rólu w kulturnym a politiskim žiwjenju Słowakow. Běše srjedźišćo słowakskorěčneho šulstwa a sydło 1845 załoženeho towarstwa Spolok pohronský. W lěće 1830 wotewrichu prěnju fabriku, 1845 prěnju nalutowarnju. Přez wotewrjenje železniskeju čarow 1873 a 1884 so wuwiće města hišće bóle pospěši. 1918 sta so město z dźělom nowozałoženeje Čěskosłowakskeje a dósta prěni raz oficielne słowakske mjeno *Baňská Bystrica*, kotrež bu 1927 na dźensnišu formu korigowane.

Za čas Druheje swětoweje wójny běše město w awgusće 1944 srjedźišćo Słowakskeho narodneho zběžka. Po wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.

## Wobchad
Spěšnodróha R1 zwjazuje Bansku Bystricu ze Zvolenom, Nitru a Bratisławu.

## Wotkazaj

* Oficialne strony města
Andrianampoinimerina

**Andrianampoinimerina** (* něhdźe 1745, † 1810) bě załožer kralestwa Madagaskar a kral tuteje kupy.

Jako syn krala Andriamiaramanjaka z dynastije Imerinow přewza w lěće 1787 móc w małym kralestwje Ambohimanga něhdźe 20 kilometrow sewjernje Antananariva. 1794 zdoby tež susodne kralestwo Antananarivo a přepołoži kralowske sydło do tutoho města. Poněčim rozšěrješe swoju móc nimale přez cyłu kupu a natwarješe takle kralestwo Madagaskar. Organizowaše zarjadnistwo kraja a spisa mjez druhim chłostanski zakonik.

Jeho mjeno woznamjenjenja „princ we wutrobje Imerinow“. Z naslědnikom sta so po jeho smjerći w lěće 1810 jeho syn Radama I.

## Literatura
* Gerald M. Berg, Sacred Acquisition: Andrianampoinimerina at Ambohimanga, 1777-1790, The Journal of African History. — Cambridge: Cambridge University Press, 1988. — Vol. 29, no. 2. — P. 191—211.

## Wotkazaj

* ANDRIANAMPOINIMERINA
Radama I.

**Radama I.** (* něhdźe 1793, † 28. julija 1828, Antananarivo, Madagaskar) běše prěni kral Madagaskara wot lěta 1810 do 1828. Wón bě syn krala Imjeriny Andrianampoinimeriny a mandźelski Ranavalony I. 

## Literatura
* Radama I., Dictionary of African Biography

## Wotkazaj

* Andrianampoinimerina, der berühmteste König Madagaskars
Křćeńca

**Křćeńca** je křesćanski ritus, kotryž wobsteji wot časa Noweho zakonja. Wona so wukonja přez poliwanje křćenca z wodu abo přez podnurjenje we wodźe, při čimž so přepowěda křćenske hrónčko. Křćeńca woznamjenjenja přiwzaće křćency do zhromadźenstwa křesćanow. Wuměnjenja, wotběh a wuskutki křćeńcy so po konfesijach rozeznawaja. Swjedźeń křćeńcy rěka **křćizna**.

Prěnja křćeńca, kotraž so w Nowym zakonju naspomnja, je Jězusowa křćeńca přez Jana Křćenika we wodźe Jordana.

## Wotkaz
Olsztyn

**Olsztyn** (serbsce tež *Olštyn*;  *Allenstein*) je stolica a z něhdźe 175.000 wobydlerjemi tež najwjetše město Warminsko-mazurskeho wojewódstwa w sewjernej Pólskej. 

Město je sydło Warminskeho arcybiskopstwa romsko-katolskeje cyrkwje kaž tež Mazurskeje diecezy pólskeje ewangelskeje cyrkwje.

## Geografija
Město leži při rěce Łyna w historiskej Warminskej *(Ermland)*, při přechodźe do Hornjeho kraja. Olsztyn nadeńdźe so něhdźe 80 kilometrow juhowuchodnje Elbląga, sto kilometrow južnje Kralowca a 140 kilometrow juhowuchodnje Gdańska.

## Stawizny

Město załoži so dnja 31. oktobra 1353 pod mjenom *Allensteyn* při rěce *Alle* wot warminskeho tachantstwa. Tute běše na samsnym městnje hižo natwariło hród. 

Wot 1516 do 1519 skutkowaše Mikławš Kopernikus jako tachantski administrator w měsće.

Přez dźělenje Pólskeje přińdźe město w lěće 1772 jako dźěl Warminskeje pod pruske knjejstwo. Nimo Kralowca a Gumbinnena sta so w lěće 1905 ze sydłom třećeho wuchodopruskeho knježerstwoweho wobwoda.

Po Prěnjej swětowej wójnje rozsudźi so wulka wjetšina wobydlerstwa za přichod we wobłuku Němskeho mócnarstwa.

Kónc Druheje swětoweje wójny bu město dnja 22. januara 1945 wot Čerwjeneje armeje zdobyte. Němska ludnosć bu w slědowacych měsacach z města wućěrjena.

W lěće 1999 sta so Olsztyn ze stolicu Warminsko-mazurskeho wojewódstwa. W samsnym lěće so tule uniwersita Warminsko-Mazurskeje załoži.

## Žórła


## Wotkaz
Slobozia

** Slobozia** (/ *Slobodzeja*; / *Slobodzeja*) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Podnjesterska, kiž słuša po ludowym prawje do Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Sloboziaskeho rajona. 

Leži na wuchodźe Moldawskeje při lěwym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 90 kilometrow juhowuchodnje Kišinjowa a něhdźe 20 kilometrow južnje wot města Tiraspol. 

Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow a ma wot lěta 2002 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Ranavalona I.

**Ranavalona I.** (poprawom *Rabodoandrianampoinimerina*; * něhdźe 1782, † 15. awgusta 1861, Antananarivo, Madagaskar) bě kralowna Madagaskara wot lěta 1828 do 1861. Wona bě mandźelska Radamy I.

## Wotkazaj

* THE MAD QUEEN OF MADAGASCAR, RANAVALONA I
*  Queen of Madagascar Ranavalona I Biography
Bucovăț

**Bucovăţ** (/ *Bykowjec*) je městačko w srjedźnej Moldawskej. Leži něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa. 

Ma něhdźe tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1420 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1952 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
1004

## Podawki
* Prěnje naspomnjenje Slopišćow a Lubuša w delnich Błótach kaž tež Lěhnicy w Delnjej Šleskej.
* W lěće 981 rozpušćene biskopstwo Mjezybor so wot kejžora Hendricha II. zaso wobnowi.
* Herman I. z rodu Ekkehardinow sta so z markhrabju Hornjeje Łužicy.

## Narodniny
* 

## Wumrěće
* 25. januara: Giselher – arcybiskop w Dźěwinje

## Wotkaz
Annegret Kramp-Karrenbauer

**Annegret Kramp-Karrenbauer** (husto skrótšene *AKK*; * 9. awgusta 1962 we Völklingenje) je němska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU), kotraž bě wot julija 2019 hač do decembra 2021 zwjazkowa ministerka za zakitowanje w kabineće Merkel IV. Wot 7. decembra 2018 hač do 16. januara 2021 běše wona naslědnica Angele Merkel jako zwjazkowa předsydka swojeje strony.

Wona bě wot awgusta 2011 hač do februara 2018 ministerska předsydka Posaarskeje a je wot lěta 2010 čłonka zwjazkoweho prezidija CDU. W februarje 2018 wopušći krajnu politiku a sta so na přeće zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel za nowu generalnu sekretarku CDU.

Kramp-Karrenbauer skutkowaše hižo pod ministerskim prezidentom Peterom Müllerom wot 2000 do 2011 jako ministerka w posaarskim knježerstwje na wšelakich polach (nutřkownym, kubłanskim, socialnym). Wot měrca 1998 hač po wólbach w nazymje tutoho lěta bě wona zapósłanča zwjazkoweho sejma a wot septembra 1999 hač do měrca 2018 zapósłanča posaarskeho krajneho sejma.

Na 31. zwjazkowym stronskim zjězdźe CDU dnja 7. decembra 2018 bu wolena za naslědnicu Angele Merkel jako zwjazkowu předsydku. Wona dósta w druhim wólbnym kole přećiwo kandidatej Friedrichej Merzej 51,75 % hłosow. 

Kramp-Karrenbauer je woženjena a ma tři dźěći.
Völklingen

**Völklingen** je město z něhdźe 40.000 wobydlerjemi w Posaarskej, kotrež słuša do regionalneho zwjazka Saarbrücken. Wone je po Saarbrückenje, Neunkirchenje a Homburgu štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja.

## Geografija
Město nadeńdźe so někotre kilometry zdalene wot krajneje stolicy Saarbrücken při brjoze rěki Saar. Měšćanske dźěle na lěwym boku rěki słušeja do regiona Warndt a mjezuja z Francoskej. W měšćanskim dźělu Wehrden wuliwa so rěčka Rossel do Saary.

## Stawizny
Völklingen słuša k najstaršim sydlišćam w Posaarskej a bě hižo w keltiskej dobje wobsydleny. Za čas Romjanow bě na městnje dźensnišeho města w płódnej dolinje Saary wažne křižowanišćo za regionalny wobchad a hospodarstwo.

W zažnym srjedźowěku sta so sydlišćo w běhu zasydlenja Frankow mjez 5. a 9. lětstotkom ze srjedźišćom wokolnych wjeskow a statokow. Tule steješe jedne z třoch wuznamnych kralowskich kubłow při Saarje; nimo toho zetkaštej so dwaj wažnej pućej: čara z Köllerskeje doliny k Saarje ze starej romskej dróhu, wjedźacej ze Saarbrückena do Triera. Tak nabywa Völklingen wuznam w frankowskim zarjadnistwje a sudnistwje.

Dnja 27. oktobra 822 naspomni so wjes prěni raz pisomnje jako *Fulcolingas*. Hišće za čas Karolingow natwari so Völklingenska cyrkej swj. Měrćina. W slědowacych lětstotkach wostawaše Völklingen ratarske sydlišćo, kotrež podsteješe Saarbrückenskim hrabjam. Hakle w 19. lětstotku wuwiwaše so w běhu industrializacije do města. 1860 dósta dwórnišćo při nowej železniskej čarje Saarbrücken–Merzig–Trier; w lěće 1862 sta so ze sydłom hamtskeho sudnistwa. 1869 wotewri so druhi móst přez Saaru pola Wehrdena.

Swójbne předewzaće Röchling a jeho železniska hěta kaž tež wudobywanje wuhla přetworjachu Völklingen w běhu někotrych lět do wulkoindustrielneho centruma. Dźensa je město hišće sydło předewzaća Saarstahl AG.

### Wuwiće wobydlerstwa

žórło: webstrona města Völklingen

## Wobchad
Přez Völklingen wjedźetej zwjazkowa awtodróha 620 (Saarlouis–Saarbrücken) a zwjazkowa dróha 51. Völklingenske dwórnišćo nadeńdźe so při čarje Saarbrücken–Trier. Zwiski wobsteja nimo tuteju městow do Koblenza, Kaiserslauterna a Mannheima. Město ma tež rěčny přistaw při Saarje.

## Literatura
* Hans Peter Buchleitner: *Vom Königshof zur Hüttenstadt*, Völklingen 1950.
* Joachim Conrad (wud.): *Wiege einer Stadt, Forschungen zur Martinskirche im Alten Brühl von Völklingen*, Saarbrücken 2010.

## Wotkazy

* Oficielne webstrony města

## Žórła
Paul Ziemiak

**Paul Ziemiak** (* 6. septembra 1985 jako *Paweł Ziemiak* w Šćećinje) je němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU) a bě wot 2018 do 2022 z generalnym sekretarom swojeje strony. Wot septembra 2014 je zwjazkowy předsyda Młodeje unije (JU), dorostoweje organizacije CDU. Při wólbach do zwjazkoweho sejma 2017 kandidowaše we wólbnym wokrjesu Herne–Bochum II a zdoby mandat přez krajnu lisćinu strony.

Ziemiak je syn pólskeju wupućowarjow, kiž přesydlištaj so w lěće 1988 z nim do Iserlohna. Po maturje studowaše najprjedy prawowědu w Osnabrücku a Münsterje bjez wobzamknjenja a potom předewzaćelsku komunikaciju w Iserlohnje. Ziemiak je woženjeny a nan jednoho syna.

Wón bu na 31. stronskim zjězdźe CDU po namjeće dźeń do toho woleneje noweje předsydki Annegret Kramp-Karrenbauer z 62,5 % woleny.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Cahul

**Cahul** (/ *Kagul*) je město na juhu Moldawskeje, blisko rumunskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Kahulskeho rajona. 

Leži něhdźe 175 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa a šěsć kilometrow zdaleny wot hraničneho přechoda z Rumunskej. 

Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1502 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1835 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Literatura
* Кагул, город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.), СПб., 1890—1907, т. XIIIa (1894): Исторические журналы — Калайдович, с. 868
* Кагул, Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона, т. 9: Иудан — Ладенбург, стлб. 102
* Kaguł, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Ceadîr Lunga

**Ceadîr Lunga** (gagawsce *Çadır Lunga*) je město na juhu Moldawskeje z přewažnje gagawskim wobydlerstwom. 

Leži w Gagauskej při brjoze rěki Lunga něhdźe 135 kilometrow južnje Kišinjowa a něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje wot města Comrat. 

Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1841 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Чадыр-Лунга// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.), СПб., 1890—1907, т. XXXVIII (1903): Цензурный комитет — Человек, с. 362

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Costești

**Costeşti** je městačko na sewjerozapadźe Moldawskej, blisko rumunskeje hranicy.

Leži při wuchodnym brjoze spjateho jězora pomjezneje rěki Prut něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje wot města Rîșcani. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło.

## Nóžki


## Wotkaz
Mužakowske stawowe knjejstwo

**Mužakowske stawowe knjejstwo** ( *Standesherrschaft Muskau*) bě najwjetše ze štyrjoch hornjołužiskich stawowych knjejstwow, kotrež wobsteješe wot 14. hač do 20. lětstotka. Wone wobjimowaše nimale cyły sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy. Jeho srjedźišćo bě Mužakowski hród, kotryž bě nastał z wodoweho hrodu, při Nysy za čas němskeje kolonizacije załoženeho.

Za čas jeho najwjetšeho rozpřestrěća kónc 17. lětstotka słušeše do knježeho wobsydstwa přestrjeń wot wjace hač 500 kwadratnych kilometrow. Do stawoweho knjejstwa słušachu nimo centralneho městačka Mužakowa ze swojim hrodom 36 zwjetša serbskich wsow, šěsć wazalskich wsow, 23 wudworow, tři hamory, 14 młynow, dwě cyhelnicy, papjerowy młyn, alawnowe podkopki a wjele rybjacych hatow. Serbske wjeski we wobsydstwje Mužakowskich knjezow běchu mjez druhim Trjebin, Jabłońc, Wuskidź, Podroždź a Čelno.

Ležo w rědko wobsydlenej holanskej krajinje bě stawowe knjejstwo wjetše hač někotrežkuli němske wjerchowstwo tehdyšeho časa.

Najsławniši knjez Mužakowskeho stawoweho knjejstwa bě wjerch Pückler, kotremuž słušeše knjejstwo wot 1811 do 1845. Za čas jeho knjejstwa nasta Mužakowski hród kaž tež Mužakowski park w swojej dźensnišej formje. Dnja 11. julija 1945 bu swójba Arnim-Muskau wuswojena, wobsydstwo přeńdźe na Rózborski wokrjes.

## Literatura
* Graf Hermann von Arnim, Willi A. Boelcke: *Muskau. Standesherrschaft zwischen Spree und Neiße.* Frankfurt am Main/Berlin 1978, ISBN 3-549-06695-3
* E. Merkle (wud.): *Chronik von Stadt und Park Bad Muskau.* Weißwasser 1997, ISBN 3-932541-00-6
Comrat

**Comrat** (gagawsce *Komrat*) je město na juhu Moldawskej a stolica awtonomneho regiona Gagauskeje.

Leži při hornim běhu rěki Ialpug něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa. 

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow a je tuž sedme najwjetše město Moldawskeje.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1789 w běhu zasydlenja Gagawzow a Bołharow w tutej kónčinje ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. Wot lěta 2002 je stolica awtonomneje Gagauskeje sydło statneje uniwersity.

## Nóžki


## Literatura
* Камрат// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.), СПб., 1890—1907, т. XIV (1895): Калака — Кардам, с. 222
* Kamrat, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Brunicowa jama Janšojce

**Janšojska jama** ( *Tagebau Jänschwalde*) je bywša wotkryta brunicowa jama w Delnjej Łužicy, kotraž je so wot firmy Lausitz Energie Bergbau AG (LEAG) wobhospodariła. Wona bu pomjenowana po bliskej gmejnje Janšojce a bě hač do lěta 2024 jedna z tehdy hišće štyrjoch aktiwnych brunicowych jamow we Łužiskim brunicowym rewěrje. Njedaloko jamy nadeńdźe so Janšojska milinarnja, kotraž so zwjetša z brunicu z tuteje jamy zastarowaše.

W Janšojskej jamje wudobywaše so brunica z wósom do dwanaće metrow šěrokeje woršty, kotraž nadeńdźe so něhdźe 90 metrow pod zemi. Prěnjotnje připowědźene rozšěrjenje Janšojskeje jamy dale do sewjera, kotrež by potrjechiło wjeski Wótšowaš, Keŕkojce a Grabk w gmejnje Derbno, bu w lěće 2017 wot noweho wobhospodarja jamy LEAG wotprajene a wudobywanje brunicy je so 2023 kónčiło.

## Geografija
Jama rozpřestrěwaše so we wokrjesu Sprjewja-Nysa sewjerowuchodnje Choćebuza na teritoriju gmejnow Janšojce a Móst. Južny dźěl słuša do gmejnow Kopańce a Łukojce kaž tež do městow Baršć a Choćebuz.

Přirodny běh rěki Małksy je so přez brunicowu jamu přetorhnył a ma so zaso wobnowić.

## Stawizny
Wudobywanje brunicy z Janšojskeje jamy zahaji so mjez 1974 a 1976 južnje wjeski Groźišćo pola Mosta. Wottam rozpřestrěwaše so jama najprjedy do južneho směra, zo by so blisko Klinki wobroćiła na sewjerowuchod. Prěnju brunicu wudobywachu w oktobrje 1976.

Za jamu dyrbjachu so wotbagrować wjeski Klinka (najwjetši dźěl; 1981), Wusoka (1985), Mały Borow (1986), Mały Rjasnik (1987), wuchodny dźěl Groźišća (1993) a naposledk Rogow (2004). Z tutych wsow přesydlichu so po hamtskich ličbach 1166 wosobow, při čimž wopušći něhdźe 300 wobydlerjow Klinki a Wusokeje swojej wjesce hižo do oficielneho přesydlenja.

Wosebje dołholětny protest Rogowčanow přećiwo 1977 wobzamknjenemu wotbagrowanju swojeje wsy žněješe nadregionalnu kedźbnosć w němskich a mjezynarodnych medijach. Cyłkownje bě a budźe přestrjeń we wulkosći 3165 hektarow direktnje potrjechena wot jamy.

Na juhu něhdyšeje jamy nastawa Klinčanski jězor. Tež na sewjeru jamy, w naposledk aktiwnym wotrězku, ma přichodnje nastać jězor.

## Wotkazaj

* Wobrazy z Janšojskeje jamy na ostkohle.de
Brunicowa jama Wjelcej-juh

**Brunicowa jama Wjelcej-juh** ( *Tagebau Welzow-Süd*) je wotkryta brunicowa jama zapadnje Grodka w Delnjej Łužicy, kotraž so wot firmy Lausitz Energie Bergbau AG (LEAG) wobhospodarja. Wona bu pomjenowana po bliskim městačku Wjelcej a je jedna z třoch hišće aktiwnych brunicowych jamow we Łužiskim brunicowym rewěrje. Wjelčanska jama zastaruje milinarnju Čorna Pumpa z brunicu.

We Wjelčanskej jamje wudobywa so brunica z dźesać do šěsnaće metrow šěrokeje woršty, kotraž nadeńdźe so 90 do 130 metrow pod zemi. Po přiměrjenym planje kónči so wudobywanje brunicy we Wjelcejskej jamje w lěće 2030.

## Geografija
Aktiwna jama rozpřestrěwa so we wokrjesu Sprjewja-Nysa mjez Grodkom na wuchodźe a Wjelcej na zapadźe a słuša do teritorijow wobeju městow kaž tež zdźěla do teritorija města Drjowk a gmejny Nowe Wiki. Hižo rekultiwěrowane płoniny we wuchodnym dźělu słušeja do Grodka.

## Stawizny
Z prěnjeje brunicoweje woršty wudobywachu hižo w 19.&nbsp;lětstotku wuhlo z podkopkow, zdźěla njepřizjewjenych. Prěnja wotkryta jama bě „Clara I“, kotraž dźěłaše wot lěta 1866.

W lěće 1957 zahajichu prěnje trjebjenja a planěrowanja za dźensnišu jamu; 1959 započa wotwódnjenje terena. Poprawne wotkryće Wjelčanskeje jamy zahaji so 19. nowembra 1962 a 14. nowembra 1966 wudobywachu z njeje prěnju brunicu za płunowy kombinat Čorna Pumpa.

Dnja 13. meje 2016 wobsadźi wjace hač 1600 aktiwistow pod hesłom „Ende Gelände“ brunicowu jamu a blokěrowachu wudobywanje wuhla.

Za jamu wotbagrowachu hač do lěta 2011 cyłkownje 17 wjeskow, w kotrychž so zdźěla hišće hač k wotbagrowanju serbsce rěčeše: Bukow (1985), Bukowk (1988), Dolań (1989), Gižkojce (2001), Górki (1980), Gózdź a Haidemühl (1969/2004), Chusej (1995), Jaseń (1973), Josephsbrunn (1978), Klěšnik (1993), Lutoboŕ (zdźěla; 1976), Radojz (1986), Rajc (1978), Tšadow (1984), Tšuckojce (1988) a Zagroda (2001). Z tutych wsow přesydlichu so po hamtskich ličbach znajmjeńša 3200 wosobow, při čimž wopušći wjele – wosebje w NDRskim času – swoju wjes hižo do oficielneho přesydlenja a so tuž sobu njeličachu.

## Wotkazaj

* Wobrazy z Wjelčanskeje jamy na ostkohle.de
Lěska (Delnja Łužica)

**Lěska** ( *Lieske*) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša do gmejnskeho dźěla Bobošojce w gmejnje Nowa Jazorina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w južnym dźělu gmejny při wuchodnym brjoze Sedličanskeho jězora a zwjazkowej dróze 156, kotraž wjedźe z Ranja přez Grodk do Běłeje Wody.

Susodnej wsy stej Prožym na wuchodźe a Bobošojce na sewjerowuchodźe. Sewjerowuchodnje Lěskeje nadeńdźe so městačko Wjelcej a na sewjeru Wjelčanske lětanišćo.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so dróhowc Lěska w lěće 1474 jako *Leszk*. Słušeše runje tak kaž susodny Žarnow do Złokomorowskeho hamta. Tykowana cyrkej we wsy natwari so w lěće 1628.

Hač do lěta 1974 tworješe wjes samostatnu gmejnu, doniž so do Bobošojc njezagmejnowa.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Lěska srjedź 1880tych lět cyłkownje 254 wobydlerjow, z kotrychž bě 244 Serbow (96 %) a jenož dźesać Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće jednoho jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja.

## Žórła


## Wotkazaj
Lubochow (Delnja Łužica)

**Lubochow** ( *Lubochow*) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w sewjernym dźělu gmejny, něhdźe dźewjeć kilometrow juhozapadnje Drjowka.

Susodne wjeski su Rašyn na sewjerowuchodźe, Lindow na juhowuchodźe, Lask na juhozapadźe a Chójany při Starodarbnjanskim jězoru na zapadźe.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska w lěće 1486 jako *Lubichow*.

Hač do lěta 2002 tworješe Lindow samostatnu gmejnu.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Lubochow srjedź 1880tych lět cyłkownje 159 wobydlerjow, z kotrychž bě połsta Serbow (31 %) a 109 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Rašyn

**Rašyn** (prjedy tež *Rašyny*;  *Ressen*) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so na samym sewjeru gmejny, něhdźe sydom kilometrow juhozapadnje Drjowka.

Susodne wjeski su Maliń na sewjeru, Wiki na wuchodźe, Lindow na juhu a Lubochow na juhozapadźe.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so wjes hakle w lěće 1582, a to hižo pod dźensnišim (němskim) mjenom. Wjesna cyrkej natwari so pak hižo w 15. lětstotku.

Hač do lěta 2002 tworješe Rašyn samostatnu gmejnu.

### Wobydlerstwo
Hišće w prěnjej połojcy 19. lětstotka rěčeše wjetšina ludnosće delnjoserbsce. Po statistice Arnošta Muki měješe Rašyn srjedź 1880tych lět cyłkownje 159 wobydlerjow, z kotrychž bě 40 Serbow (25 %) a 119 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Žymjerojce

**Žymjerojce** ( *Simmersdorf*) su wjes na juhu Delnjeje Łužicy we wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Tśěšojce-Žymjerojce.

## Geografija
Wjes nadeńdźe so w Delnjej Łužicy při Małksy, něhdźe štyri kilometry južnje Baršća a njedaloko wujězda awtodróhi A15 (Błóta–Wrócław). Přez Žymjerojce wjedźe zwjazkowa dróha 115 z Baršća do Běłeje Wody. Hač do lěta 1996 měješe wjes tež zastanišćo při železniskej čarje Běła Woda–Baršć. Rěčka Małksa tworja hranicu mjez Žymjerojcami a Tśěšojcami.

Susodne wjeski su Domašojce na sewjerozapadźe, Tśěšojce na wuchodźe, Kósmejce na juhu kaž tež Smaržow a Jaty na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje Žymjerojc pochadźa z lěta 1510. Mjeno bu najskerje wotwodźene wot staroserbskeho wosoboweho mjena *Žiwoměr*. Wjes měješe kubło, kotremuž słušeše nanajpozdźišo wot lěta 1835 wodowy młyn. Cyrkwinsce słušeja Žymjerojce do Tśěšojčanskeje wosady.

Hač do lěta 2001 tworjachu Žymjerojce samostatnu gmejnu, kotraž so potom ze susodnymi Tśěšojcami zjednoći.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki rěčeše w Žymjerojcach srjedź 1880tych lět hišće 75 wot cyłkownych 203 wobydlerjow delnjoserbsce (37 %). Po swědčenju wěsteho šołty Jakuba z Małeho Kólska móžachu tehdy hišće wšitcy wobydlerjo nad 50 serbsce, tući mjez 30 a 50 serbsce rozumjachu a trochu tež powědachu, z dźěćimi a młodostnymi so pak jenož hišće němsce rěčeše.

W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Tśěšojce

**Tśěšojce** ( *Groß Schacksdorf*) su wjes na juhu Delnjeje Łužicy we wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Tśěšojce-Žymjerojce.

## Geografija
Wjes nadeńdźe so w Delnjej Łužicy, něhdźe štyri kilometry južnje Baršća. Rěčka Małksa tworja hranicu mjez Tśěšojcami a Žymjerojcami.

Susodne wjeski su Domašojce na sewjeru, Wjelike Bóžemysle při Nysy na wuchodźe, Kósmejce na juhozapadźe a Žymjerojce na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1346 w zapiskach Mišnjanskeho biskopstwa jako „Czechsdorff“. Mjeno poćahuje so na serbskeho wosoboweho mjena „Čech“, kotrež pokazuje na geografiski pochad nošerja. Pozdźiši přidawk „Groß“ słužeše rozeznawanju Tśěšojc wot bliskeje wsy w dźensnišej Pólskej, Strzeszowice ( *Tzschacksdorf*). Po sydlišćowej formje jedna so wo nawsowc.

Za čas Třicećilětneje wójny bu w 14. lětstotku natwarjena wjesna cyrkej zničena a hakle wot 1719 do 1721 znowa twarjena.

Do 18. oktobra 1937 rěkaše wjes němsce *Groß *'Tz*'schacksdorf*; mjeno bu pak w běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow přeměnjene na dźensnišu formu, zo by wupadało mjenje słowjansce.

Hač do lěta 2001 tworjachu Tśěšojce samostatnu gmejnu, kotraž so potom ze susodnymi Žymjerojcami zjednoći.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki rěčachu w Tśěšojcach srjedź 1880tych lět hišće połsta wot cyłkownje 548 wobydlerjow delnjoserbsce, potajkim 9 %. Po swědčenju wěsteho šołty Jakuba z Małeho Kólska rěčachu  wokoło lěta 1830 hišće wšitcy starši wobydlerjo mjez sobu serbsce, z dźěćimi pak hižo němsce. W cyrkwi so hač do prěnjeje połojcy 19. lětstotka tež serbsce prědowaše.

Po Arnošće Černiku měješe wjes w lěće 1956 jenož hišće jednoho jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja.

## Žórła


## Wotkazaj
Bjarnat Rjenč

**Bjarnat Rjenč** (; * 3. julija 1937 w Miłoćicach, † 14. nowembra 2018) bě serbski wučer, hudźbnik a kulturny prócowar.

Narodźi so w hornjołužiskich Miłoćicach jako syn skałarja, přesydli so pak w lěće 1955 do Błótowskich Dołgow, hdźež nastupi wučerske městno. Wot lěta 1964 skutkowaše jako wučer při centralnej Serbskej rěčnej šuli w Dešanku, hdźež wuwučowaše serbšćinu, stawizny a kulturu. W lěće 1982 bě ze załožerjom Delnjoserbskeho dźěćaceho chóra, pozdźišeho Delnjoserbskeho dźěćaceho ansambla.

Za swoje zasłužby spožči so jemu w lěće 2018 – jenož měsac do jeho smjerće – Myto Domowiny.

## Nóžki
Lindow

**Lindow** ( *Lindchen*) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w sewjernym dźělu gmejny při zwjazkowej dróze 169, zwjazowacej Zły Komorow z Drjowkom a Choćebuzom. Městačko Drjowk je něhdźe dźewjeć kilometrow zdalene, Zły Komorow někak třinaće kilometrow.

Susodne wjeski su Rašyn na sewjeru, Wiki na sewjerowuchodźe, Nowe Wiki na wuchodźe, Bobošojce na juhu, Lask na zapadźe a Lubochow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so wjes w lěće 1462 jako *Lindo*.

Hač do lěta 2002 tworješe Lindow samostatnu gmejnu.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Lindow srjedź 1880tych lět cyłkownje 90 wobydlerjow, z kotrychž bě 31 Serbow (34 %) a 59 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

## Žórła


## Wotkazaj
Lask

**Lask** ( *Leeskow*) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša do gmejnskeho dźěla Lindow w gmejnje Nowa Jazorina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w sewjernym dźělu gmejny, něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje Ranja.

Susodne wjeski su Chójany a Lubochow na sewjerowuchodźe, Lindow na wuchodźe, Bobošojce a Wołobuz na juhu kaž tež Wóškow na zapadźe.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so Lask w lěće3531279 1536 jako wobsydstwo zemjanskeje swójby von Muschelwitz, kotrejž słušeštej tež wjesce Wiki a Lutol.

Hač do lěta 1974 tworješe Lask samo3531279statnu gmejnu, doniž njebu zagmejnowany do Lindowa.

### Wobydlerstwo
Hišće w prěnjej połojcy 19. lětstotka rěčeše wjetšina ludnosće delnjoserbsce. Po statistice Arnošta Muki měješe Lask srjedź 1880tych lět cyłkownje 105 wobydlerjow, z kotrychž bě 35 Serbow (33 %) a 70 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Franklin D. Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt** (* 30. januara 1882 w Hyde Park, New York; † 12. apryla 1945 we Warm Springs, Georgia) bě US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1933 hač do swojeje smjerće 1945 z 32. prezidentom Zjednoćenych statow. Do toho bě wot 1929 do 1932 z guwernerom swojeho ródneho stata New York.

Jako kandidat swojeje strony doby při prezidentowych wólbach w nowembrje 1932 nad amtěrowacym prezidentom Herbertom Hooverom. Po prěnjej hamtskej dobje bu w lětach 1936, 1940 a 1944 znowa wuzwoleny a je tuž jenički US-ameriski prezident, kiž swoje zastojnstwo dlěje hač dwě hamtskej periodźe wukonješe

## Politika
Nutřkownopolitisce płaći tak mjenowany *New Deal* k wojowanju přećiwo swětowej hospodarskej krizy jako Rooseveltowa najwažniša naprawa. Z tutym zwjazane běchu prěnje kroki k etablěrowanja US-ameriskeho socialneho stata, kaž na přikład zawjedźenje socialneje zawěsćernje a minimalneje mzdy.

We wonkownej politice steješe Rooseveltowa politika wot 1939 pod zaćišćom wot nacionalsocialistiskeje Němskeje wjedźeneje Druheje swětoweje wójny w Europje. Prěnjotnje neutralne Zjednoćene staty pomhachu swojim europskim zwjazkarjam – wosebje Zjednoćenemu kralestwu – wot 1940 ze sylnym dodawanjom brónjow a po japanskim nadpadźe na namórniske stejišćo Pearl Harbour dnja 7. decembra 1941 tež z wójskom na bitwišćach. Roosevelt rozsudźi so za to, w tak mjenowanej anti-Hitlerowej koaliciji tež ze Sowjetskim zwjazkom pod Józefom Stalinom hromadźe dźěłać, kotryž běchu Zjednoćene staty hakle pod jeho wjednistwom w lěće 1933 oficielnje připóznali. W poslednich lětach bě jedyn z nawodnych iniciatorow załoženja Zjednoćenych narodow, kotrež mějachu po jeho předstawach mjezynarodnym konfliktam kaž swětowej wójnje přichodnje zadźěwać.

Roosevelt ćerpješe wot lěta 1921 pod spinalnej mortwicu, čehoždla njemóžeše sam běžeć. Měsac do kapitulacije Němskeje zemrě dnja 12. apryla na mozowe krawjenje. Z naslědnikom sta so jeho wiceprezident Harry S. Truman.

## Wotkazy

* Krótkobiografija na webstronje Běłeho domu
* 
* Oficielna strona Rooseveltoweje biblioteki
Truman

**Truman** móže być:

Geografija:
* Truman (Minnesota), sydlišćo w Zjednoćenych statach
* Truman (Wisconsin), sydlišćo w Zjednoćenych statach
* Truman-Nunatak, městno w Antarktice

**Truman** je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:
* Bess Truman (1885–1982) – US-ameriska *first lady*
* Carlotta Truman (* 1999) – němska spěwarka
* Christine Truman (* 1941) – britiska tenisowa hrajerka
* Harry S. Truman (1884–1972) – US-ameriski politikar, prezident 1945–1953
* Michael Truman (1916–1972) – britiski filmowy režiser, producent a editor
* Ralph Truman (1900–?) – britiski dźiwadźelnik
* Timothy Truman (* 1956) – US-ameriski comicsowy awtor

**Truman** je předmjeno slědowaceju wosobinow:
* Truman Capote (1924–1984), US-ameriski spisowaćel
* Truman Handy Newberry (1864–1945), US-ameriski manager, politikar a minister
Harry S. Truman

**Harry S. Truman** (* 8. meje 1884 w Lamar, Missouri; † 26. decembra 1972 w Kansas City, Missouri) bě US-ameriski politikar Demokratiskeje strony, kotryž bě wot 1945 do 1953 z 33. prezidentom Zjednoćenych statow. Do toho bě w lěće 1945 skrótka z wiceprezidentom pod Rooseveltom a wot 1935 do 1945 zastupjer Missourija w US-ameriskim senaće.

Truman pochadźeše ze skromnych wobstejnosćow, wobdźěleše so 1918/19 jako wojak w Prěnjej swětowej wójnje a zastupi po zwrěšćenju swojich předewzaćelskich aktiwitow spočatk 1920tych lět do regionalneje politiki. Wot 1935 bě z čłonom ameriskeho senata. Jako předsyda wuběrka za produkciju brónjow za čas Druheje swětoweje wójny nabywa znatosć na nacionalnej runinje a nastupi při prezidentowych wólbach 1944 hromadźe z Rooseveltom jako kandidat za wiceprezidenta. Jako tajki amtěrowaše jenož wot januara do apryla 1945, hdyž přewza po smjerći Roosevelta zastojnstwo prezidenta.

## Politika
Mjeztym zo Němska hižo štyri tydźenje po tym kapitulowaše, bu wójna w Aziji hakle po zasadźenju jadroweju bombow nad japanskimaj městomaj Hirošima a Nagasaki skónčena. Jako prezident wobdźěleše so Truman na Podstupimskej konferency. Po kóncu wójny přiběraše napjatosć mjez nowymaj supermocomaj, kotraž wjedźeše do „zymneje wójny“ mjez zapadom pod wjednistwom Zjednoćenych statow a wuchodnym blokom po boku Sowjetskeho zwjazka. Trumanowa wotmołwa na tute wuwiće bě politika „zahaćenja“ komunizma, tak mjenowany *containment*. Wot 1948 podpěrowachu Zjednoćene staty z Marshallowym planom zapadoeuropske staty, mjeztym zo dźěłachu dale na wuwiwanju atomowych brónjow.

Prezidentowe wólby 1948 zdoby Truman njejapcy přećiwo wužadowarjej Thomasej Deweyjej. Politiski konflikt z wuchodnym blokom so dale přiwótřowaše a wudyri w lěće 1950 jako Korejska wójna, prěnja zastupjerska wójna w konflikće mjez zapadom a wuchodom.

W nutřkownej politice planowaše Truman pod hesłom *Fair Deal* wutwarjenje Rooseveltoweho socialneho stata, štož so pak dla spjećowanja konserwatiwnych mocow w kongresu njeporadźi. W lěće 1948 zahaji so nimo toho wotstronjenje rasoweho dźělenja w ameriskim wójsku. Při wólbach 1952 hižo njenastupi. Z naslědnikom sta so demokratiski kandidat a bywši general Dwight D. Eisenhower.

Truman zemrě 1972 w starobje 88 lět a bu w Kansas City pochowany.

## Wotkazy

* Krótkobiografija na webstronje Běłeho domu 
* 
* Webstrona Trumanoweje biblioteki
Jan Awgust Jenč

**Jan Awgust Jenč** ( *Johann August Jentsch*; * 10. měrca 1836 w Budyšinje, † 22. decembra 1918 w Niederlößnitzu) bě serbski wučer, stawiznar kaž tež ludowědnik a přirodowědnik.

Narodźiso jako syn měšćana-chěžkarja w Budyšinje, hdźež wopytowaše wot 1853 do 1856 Krajnostawski wučerski seminar. Wot 1856 do 1901 běše z wučerjom w Drježdźanach.

Skutkujo zwonka domizny slědźeše Jenč wjele w Drježdźanskich bibliotekach a archiwach. Jeho wědomostne nastawki wozjewichu so we wšelakich němskich a serbskich časopisach a dźěl Jenčoweho slědźerskeho zawostajenstwa nadeńdźe so w Serbskim kulturnym archiwje w Budyšinje. W lěće 1910 rozestaješe so w časopisu *[[Łužica (časopis)|Łužica]]* kritisce z antiserbskim romanom Paula Kellera *Die alte Krone*. Nimo toho dopisowaše do *[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisa Maćicy Serbskeje]]* (1885–96 a 1910–12). Wot lěta 1877 bě z čłonom Maćicy.

## Wozjewjenja
* *Jaden dub tśi narody, jaden kamjen tśi duby.* Łužica 7 (1888), str. 28–29, 34–35.
* *Stara dróha.* Łužica 9 (1890), str. 67–69.
* *Rostlinje rjos a bageń w Frankowej zahrodźe Łužiskej.* ČMS 65 (1912), str. 25–29.

## Literatura
* 
* Arnošt Muka: *Nekrolog.* ČMS 71 (1918), str. 112sl.

## Wotkaz
* Zawostajenstwo Jana Awgusta Jenča w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
Delni Wunjow

**Delni Wunjow** (prjedy tež *Delni Hunjow*;  *Niederuhna*) je hornjołužiska wjeska, kotraž twori wot lěta 2020 najmjeńši měšćanski dźěl Budyšina. Do toho słušeše k měšćanskemu dźělej Horni Wunjow.

## Geografija
Wjeska je po sydlišćowej formje kulowc, kotryž leži na sewjernej kromje Hornjeho Wunjowa, při puću do Smochćic.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźěłošća, Wólšinka, Chrósty, Winica, Klony, Hajki, Lešawki, Čěžki, Podwosty = Pod wostami, Němc [hórka], Liški.

## Stawizny

Prěnje pisomne naspomnjenje Delnjeho Wunjowa jako *Clein Vnaw* pochadźa z lěta 1500, mjeztym zo bě so susodny Horni Wunjow hižo 150 lět do toho jako *Unaw* naspomnił. Dalše historiske mjena běchu *Nydder Vnaw* (1511), *Vnder Vnaw* (1531) a w lěće 1658 *Nieder Uhna*. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Miłkečanske ryćerkubło. W lěće 1777 słušeše dźěl wjeski tež Hornjowunjowskemu ryćerkubłu.

Delni Wunjow tworješe hač do lěta 1936 samostatnu gmejnu, doniž njebu hromadźe z Hornim Wunjowom zagmejnowany do Smochćic. Wšě tři wjeski přińdźechu 1948 do Słonoboršćanskeje gmejny, kotraž bu 1969 přetworjena do gmejny Słona Boršć-Bolborcy. Wot lěta 1999 słušeja wšě wjeski do města Budyšina.

### Wobydlerstwo
W lěće 1834 měješe Delni Wunjow 78 wobydlerjow. Po statistice Arnošta Muki běchu srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 79 wobydlerjow 74 serbskich a jenož pjeć Němcow.

1925 bě wot jenož hišće 59 wobydlerjow 55 ewangelskich. Tući přisłušachu ze starodawna Hodźijskej wosadźe, z krótkej přestawku wot 1809 do 1866, hdyž bě Delni Wunjow zafarowany do Njeswačanskeje wosady.

## Hlej tež

* Kulturne pomniki w Delnim Wunjowje

## Žórła


## Wotkaz
Vulcănești

**Vulcănești** (gagawsce * Valkaneş*) je město w Gagauskej na juhu Moldawskej, blisko ukrainskeje hranicy.

Leži něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Kišinjowa a něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje wot města Comrat. 

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1605 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Europeada 2012

**Europeada 2012** wotmě so wot 16. do 24. junija 2012 pod škitnistwom ministerskeho prezidenta Sakskeje Stanisława Tilicha w Hornjej Łužicy. Wuhotowar běše Domowina, třěšny zwjazk serbskich towarstwow a organizacijow we Łužicy. Wulosowanje skupinow jednotliwych mustwow je so 1. decembra 2011 w sakskim krajnym zastupnistwje w Berlinje wotměło. W cyłku 20 mustwow trjecheše w pjeć skupinach jedne na druhe. Partnerojo a sponsorojo Europeady 2012 běchu mjez druhimi Swobodny stat Sakska, Zwjazkowe nutřkowne ministerstwo a energijowy koncern Vattenfall. Medijowy partner běše Srjedźoněmski rozhłós.

Dobyćer druheje Europeady běše znowa mustwo z Južneho Tirola. Serbska wubranka docpě štwórćfinale.

Městna wubědźowanja druheje Europeady běchu Chrósćicy, Njebjelčicy, Njeswačidło, Pančicy-Kukow, Radwor, Ralbicy a Kulow. Finale wotmě so na Budyskej Młynkec łuce.

### Skupiny

:



:



:



:



:



### Hrajny plan
#### Předkoło

:

:

:

#### Kónčne stawy po předkole

:



:



:



:



:



#### Finalne koło

### Kónc Europeady
Nowy a stary europski mišter Europeady je němskorěčna mjeńšina z Južneho Tirola, kotraž doby finalnu hru 3:1 přećiwo Romam z Madźarskeje. W małym finalu − hry wo třeće městno − doby Chorwatska mjeńšina ze Serbiskeje přećiwo Korutanskim Słowjencam 1:0.

Bohužel je serbske mustwo tónkróć w štwórćfinalu wupadnyło. Ale nadźija wostawa, zo změja za přichodnu Europeadu 2016 wjace wuspěcha.

### Serbske narodne mustwo
Za serbske narodne mustwo (wubranku) hrajachu pola druheje Europeady: 
Křesćan Bejmak, Jeremias Bětka, Bosćij Böhm, Bosćij Cyž, Tadej Cyž, Pětr Domaška, Florian Dórnik, Christoph Dubaw, Christoph Gloxyn, Bjarnat Korch, Denny Kral, Tobias Kubaš, Robert Lehnert, Willi Paška, Feliks Rehor, Daniel Ričl, Stanij Smoła, Robert Statnik, Frank Šewc, Antonius Škoda, Tobias Škoda, Dirk Šołta a Paul Zimmermann. Trenar běše znowa Frank Ričl.
Milan Hrabal

**Milan Hrabal** (* 10. januara 1954 we Warnoćicach) je čěski awtor a basnik kaž tež přełožer ze serbšćiny.

Po maturje při šuli za ekonomiju w Čěskej Lipje dźěłaše najprjedy jako ekonom a pozdźišo jako nawoda wotrjada za šulu a kulturu we Warnočanskim měšćanskim zarjadnistwje. Wot lěta 2007 skutkuje w hudźbnym wotrjedźe měšćanskeje biblioteki. Wot 1990 do 2003 běše z redaktorom literarneho časopisa „Psí víno“. Nimo toho organizuje we Warnoćicach literarne wubědźowanja za dźěći a dorosćenych. Milan Hrabal je čłon wjacorych literariskich zjednoćenstwow, mjez druhim čěskeho P.E.N.-centruma a Čěskeho zwjazka spisowaćelow.

Hrabal pisa lyriku a prozu, přebasni pak tež ze serbšćiny do čěšćiny. Nimo toho wudawaše wjacore antologije kaž „Jazyk, jímž porozumíš větru“ *(Rěč, kotruž z wětrom rozumiš)* z přebasnjenej serbskej lyriku. Jako wudawaćel wozjewi dotal na 60 publikacijow a napisa jednaće lyriskich zwjazkow, zběrnik z powědančkami kaž tež dźěćacu knihu. Jeho poetiski cyklus „Cestou víry a bolesti“ je so nimo serbšćiny tež do němčiny a jendźelšćiny přełožił.

W lěće 2023 spožčichu jemu Myto Domowiny.

## Wotkaz
* Zapis wozjewjenjow w datowej bance Čěskeje narodneje knihownje