open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marja Elikowska-Winklerowa

**Marja Elikowska-Winklerowa** ( *Maria Elikowska-Winkler*; * 12. meje 1951 w Poznanju) je serbsko-pólska wučerka a žurnalistka. Wona bě dołholětna nawodnica Choćebuskeje *Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu* a załoži w lěće 1993 Delnjoserbski dźěćacy ansambl. W lěće 2019 spožči so jej Myto Ćišinskeho za jeje zasłužby wo wobchowanje a daledawanje delnjoserbskeje rěče.

Rodźena Pólka studowaše filologiju při Poznańskej uniwersiće. Wot 1981 bě wona docentka při Centralnej serbskej rěčnej šuli w Dešanku a wučeše tam pólšćinu. Za čas přewróta wuwučowaše při wšelakorych institucijach w Delnjej Łužicy. Ze załoženjom Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu sta so Elikowska-Winklerowa w septembrje 1992 z jeje nawodnicu a wosta hač do lěta 2017 na tutej poziciji. Nimo toho załoži wona 1993 Delnjoserbski dźěćacy ansambl, kotrehož wuměłska nawodnica wona je. Připódla dźěła pola RBB jako awtorka a reporterka za serbski program.

Załožba za serbski lud mytowaše Marju Elikowsku-Winklerowu w lěće 2019 za jeje dołholětne a njesprócniwe skutkowanje za zdźerženje a daledawanje delnjoserbskeje rěče we wšěch generacijach a nastajne podpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Delnjej Łužicy.

Elikowska-Winklerowa bydli w Choćebuzu, je zmandźelena a ma tři dźěći, mjez nimi komponista Sebastiana Elikowskeho-Winklera, kotremuž bě so 2015 spěchowanske myto Myta Ćišinskeho spožčiło.

## Česćowanja
* „Zasłužena pólskeje kultury“, 1997
* Zasłužbny křiž Republiki Pólskeje, 2001
* Medalja braniborskeho krajneho sejma, 2016
* Myto Ćišinskeho, 2019
* Spěchowanske myto Myta Ćišinskeho za Delnjoserbski dźěćacy ansambl, 2001

## Wozjewjenja
;Jako wudawaćelka
* *Sorben (Wenden) und Lemken. Ethnische Minderheiten in Brandenburg und Polen*. Sorbisches Institut, Bautzen 2012. ISBN 978-3-9813244-3-3.
* *Stary Žylowaŕ Erwin Mjerśeńc wulicujo*. Šula za delnjoserbsku rěč a kulturu, Chóśebuz 2013.
* *Něgajšny Turnojski gólc a jogo starki*. Chóśebuz 2014.
* *Žywjeńske dopomnjeńki serbskich žeńskich*. Chóśebuz 2015.
* *Ze žywjenja serbskich muskich*. Chóśebuz 2017.

## Nóžki


## Wotkaz
*
Ivanka Brađašević

**Ivanka Brađašević** (* 1955 w Nowej Kapeli, Juhosłowjanska) je chorwatska spisowaćelka a basnica. 

Wona studowaše chorwatsku rěč a literaturu a knihownistwo při filozofiskej fakulće Zagrebskeje uniwersity a dźěłaše potom jako wučerka na srjedźnej šuli w Labinje a Zagrebje.

Jeje powědančka a basnje wozjewichu so mjez druhim w časopisach *Zvonik*, *Zagorski list* a *Križ života*.
Sida Košutić

**Sida Košutić** (* 10. měrca 1902 w Radoboju; † 13. meje 1965 w Zagrebje) bě juhosłowjanska spisowaćelka a basnica z Chorwatskeje.

Košutić běše wučerka a přisłušeše chorwatskemu kulturnemu towarstwu *Napredak*. Nimo toho bě sobuzałožerka Chorwatskeho towarstwa spisowaćelow. Wona bu na Zagrebskim kěrchowje Mirogoj pochowana.

## Twórby
Sida Košutić spisa basnje, romany a dramy, kotrež so wosebje ze žiwjenskim a emocionalnym swětom žony w ratarskej towaršnosći chorwatskeho zadnjeho kraja rozestajachu.

* *K svitanju. Simbolička drama*, Zagreb 1927
* *Sluga vječne mudrosti*, Zagreb 1930
* *Jaslice*, Roman, Zagreb 1933
* *S naših njiva. Roman iz seljačkog života*, Zagreb 1935–36
* *Mimoza sa smetljišta*, Novelle, Zagreb 1937
* *Osmijesi*, Gedichte, Zagreb 1940
* *Hrvatska majka u pjesmi*, Zagreb 1941
* *Vrijeska*, Zagreb 1942
* *Vjerenička žetva, Pjesme u prozi*, Zagreb 1942–43
* *Jezero mrtvo*, Zagreb 1956

## Nóžki
Bruki

**Bruki** (Coleoptera; serbsce regionalnje tež *brunki*) su z wjace hač 350.000 družinami w 179 swójbach najwjetši rjad z rjadownje insektow. Wone su na wšěch kontinentach nimo Antarktiki rozšěrjene; w srjedźnej Europje namaka so něhdźe 8000 družin. Dotal najstarše namakanki fosilnych brukow pochadźeja z Permskeje doby a su někak 265 milionow lět stare.

Z wokoło 170 milimetrami dołhosće je hoberski herc *(Titanus giganteus)* z Brazilskeje najwjetša brukowa družina; goliathowe bruki liča z wahu 100 gramow k scyła najćešim insektam. W Europje wučinja wulkosć brukow mjez 0,5 a 75 milimetrami. Najwjetši europski bruk je rohaty bruk.

## Wotkaz
Bruk

**Bruk** je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:

* Marko Bruk – moler
* Toni Bruk (* 1947) – filmowc
Insekty

**Insekty** abo **překasancy** ( *insecta*) su na družiny najbohatša rjadownja čłonkonohačow (Arthropoda) a zdobom z absolutnej wjetšinu tež na družiny najbohatša rjadownja zwěrjatow scyła. Dotal je so nimale milion insektowych družin wopisało, z čimž su wjace hač 60 procentow wopisanych zwěrinskich družin insekty. Wosebje w tropiskim dešćowym lěsu wočakuja slědźerjo pak hišće dalše miliony dotal njewopisanych družin. Najstarše fosile pochadźeja z Devonskeje doby a su 400 milionow lět stare. Najwjetša rjadownja insektow tworja bruki.

Słowo *insekt* pochadźa z łaćonskeho *īnsectum*, „zarěznjeny“ a poćahuje so na jasnje wot so dźělenych dźěle ćěła. Jedna so wo přełožk grjekskeho słowa  *éntomon* ze samsnym woznamom, kotrež jewi so tež w pomjenowanju fachoweho wobłuka insektowědy, entomologije.

Wšě insekty maja eksoskelet (wonkowny skelet) ze sklerotina a chinina. Wjetšina z nich njese jeja.

## Wotkazy

* Wobšěrna němska webstrona wo insektach
Modlerski stołp wuchodnje Sernjan

**Modlerski stołp wuchodnje Sernjan** pochadźa z lěta 1790 a steji něhdźe 500 metrow wuchodnje Sernjan při statnej dróze S101 (Chrósćicy–Rakecy), njedaloko wotbóčki do Koslowa.

Stołp wobsteji ze zornowcoweje zepěry a natwarka w toskaniskim stilu, tohorunja ze zornowca. Při natwarku pokazaja štyri reliefy křesćanskich swjatych, mjez nimi swjateho Jurja ze zmijom kaž tež swjateho Bosćana.

Při podstołpje stej napisanej mjeno darićela a datum nastajenja: „Georgi Buck [Jurij Buk] // 1790 // 7. Jun“. Při natwarku steja bibliske hrónčka w němskej rěči kaž tež mjena předstajenych swjatych.

Modlerski stołp steji jako zapisany kulturny pomnik z čisłom 09304308 pod škitom.

## Wotkaz
Wjelkow (Sulików)

**Wjelkow** ( a  **Wilka**, 1937–45 *Wilke*) je wjes z 226 wobydlerjemi w pólskim dźělu Hornjeje Łužicy. Słuša ke gmejnje Sulików w Zgorzelecskim wokrjesu Delnjošleskeho wojewódstwa.

Přez wjes wjedźe železniska čara ze Zhorjelca do Zawidowa.

Južnje Wjelkowa pjelnješe so wot lěta 1962 Niedówski spjaty jězor při rěčce Witka, kotryž słuži jako skład chłódźenskeje wody za blisku brunicowu milinarnju Turów.

## Wotkaz
Wepsišćina

**Wepsišćina** (vepsän kel') je rěč ze skupiny Uralskich rěčow. Rěči so wot něhdźe  1.600 ludźi.

## Alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Veps//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
Peste Noire

**Peste Noire** je francoska alternatiwna black-metalowa hudźbna skupina, kotraž bu w lěće 2000 załožena.

## Diskografija

* *La Sanie des siècles – Panégyrique de la dégénérescence* (2006)
* *Folkfuck Folie* (2007)
* *Ballade cuntre lo Anemi francor* (2009)
* *L'Ordure à l'état Pur* (2011)
* *Peste Noire* (2013)
* *La Chaise-Dyable* (2015) 
* *Peste Noire – Split – Peste Noire* (2018)
* *Le retour des pastoureaux* (2021)

## Eksterne wotkazy
* https://www.lamesnieherlequin.com/
Jurij Knebel

**Jurij Józef Knebel** ( *Jurij Josef Knebel*; * 24. měrca 1934 w Baćonju, † 14. apryla 2020) bě serbski prastawiznar a archeologa, kotryž zaběraše so předewšěm z prastawiznami Hornjeje Łužicy.

Wón maturowaše na Serbskej wyšej šuli a studowaše na namjet swojeho gymnazialneho wučerja Antona Nawki, kiž jeho za słowjanske prastawizny zahori, w Lipsku archeologiju a zažne stawizny. Z pomocu direktora Instituta za serbski ludospyt Pawoła Nowotneho móžeše na studijnym přebywanju w pólskej Łódźi teoretiske a praktiske nazhonjenja zběrać, so na wurywanjach wobdźělić a pólsce nawuknyć. We Łužicy bě wobdźěleny mjez druhim na wurywanjach nimale tysac lět stareho pohrjebnišća w Libonju a delnjołužiskeho hrodźišća w Tornowje.

Wot 1957 bě prěni při Instituće za serbski ludospyt skutkowacy archeologa a jako wědomostny sobudźěłaćer mjez druhim tež wobdźěleny na prěnim zwjazku *[[Stawizny Serbow (rjad)|Stawiznow Serbow]]* a na wulkostudiji wo Parcowje w 1970tych lět a zamołwity za někotre zapiski w Nowym biografiskim słowniku. 1992 poda so na wuměnk.

Wón bě woženjeny a bydleše w Hodźiju.

## Wuběr spisow
* *Hrodźišća serbskich kmjenow, pomniki našich prjedownikow.* Budyšin 1958 [z Janom Brankačkom]
* *Zur Frühgeschichte der Lausitz. Ergebnisse und Probleme ihrer systematischen Erforschung.* W: Lětopis B 29/1 (1982), str. 189–199
* *Bemerkungen zur politischen und sozialökonomischen Stellung der Lusizer und Milzener zur Zeit des Lutizenaufstandes im Jahre 983.* W: Zeitschrift für Archäologie 2/1984, str. 183–188
* *Zur Erschließung der Altertümer in der Lausitz vom Ende des 18. bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts.* W: Lětopis B 32/1 (1985)
* *Die Territorialentwicklung des Milzener-Stammesgebietes vom 9. bis zum 11. Jahrhundert auf der Grundlage des archäologischen Burgwallbildes.* W: Lětopis B 34 (1987), str. 1–24
* *Bautzen / Budyšin – Von der Stammesburg zur Stadtsiedlung.* W: Lětopis B 38 (1991)
* *Hodźij – před 1000 lětami.* W: Rozhledźe 5/2006 [z Gerhardom Billigom]

## Žórła
* Sigmund Musiat: *Naše stawizny wotkryć pomha [Diplomowy archeologa Jurij Knebl swjeći 75. narodniny].* W Serbskich Nowinach, 20. měrca 2009.

## Literatura
* Edmund Pech: *Serbski prehistorikar a archeologa Jurij Józef Knebel zemrěł (1934–2020).* W: Lětopis 2/2020, str. 114–116

## Wotkaz
*
Knebel

**Knebel** je swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Beno Knebel, serbski geologa
* Jan Knebel (1903–1962), serbski skałar, funkcionar dźěłaćerskeho hibanja
* Jurij Knebel (1934–2020), serbski prastawiznar a archeologa
Peter Tschentscher

**Peter Tschentscher** (* 20. januara 1966 w Bremenje) je němski lěkar a politikar (SPD). Wón je wot 28. měrca 2018 Prěni měšćanosta Swobodneho a hansoweho města Hamburga a bě do toho wot 2011 do 2018 finančny senator w kabinetomaj Olafa Scholza.

Tschentscher je doktor mediciny a dźěłaše wot 1994 do 2006 jako asistencny lěkar we wobłukach laboratorijoweje mediciny, nutřkowneje mediciny, transfuziskeje mediciny a mediciniskeje mikrobiologije. 2008 spožči jemu mediciniska fakulta Hamburgskeje uniwersity habilitaciju.

Wón je ewangelski, woženjeny a ma dorosćeneho syna. W lěće 1989 zastupi do SPD a wot 2008 je čłon Hamburgskeho měšćanskeho parlamenta.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Ernst Eichler

**Ernst Heinrich Eichler** (* 15. meje 1930 w Mimonju, Čěskosłowakska; † 29. junija 2012 w Lipsku) bě němski rěčespytnik. Wón płaći jako „nestor“ slawistiskeje mjenowědy w Němskej.

Po maturje při gymnaziju w Deliču studowaše Eichler wot 1950 do 1955 slawistiku a germanistiku při Lipšćanskej uniwersiće, mjez druhim pola Reinharda Olescha. Hižo 1955 bu z dźěłom wo městnych a rěčnych mjenach Deličskeho a Jiłowskeho wokrjesa *(Die Orts- und Flußnamen der Kreise Delitzsch und Eilenburg)* promowowany. Ze slědźenskimi wuslědkami wo zažnych stawiznach słowjanskich narěčow mjez Solawu a Nysu *(Studien zur Frühgeschichte slawischer Mundarten zwischen Saale und Neiße)* so w lěće 1961 za słowjansku filologiju habilitowaše. 1975 bu za profesora za čěšćinu powołany a wukonješe profesuru hač do lěta 1995. Tež po tym dale slědźeše.

Wot 1978 hač do swojeje smjerće bě Ernst Eichler čłon Sakskeje akademije wědomosćow. 1965 bě mjez załožerjemi Delnjołužiskeho dźěłoweho kruha za regionalne slědźenje.

Z jeho pjera su někak 1000 spisow, hłownje wo mjenowědźe a sydlerskich stawiznach něhdy słowjanskich kónčin wuchodneje Němskeje, mjez druhim wo Łužicy, a šěršeho zapadosłowjanskeho ruma. Husto dźěłaše hromadźe z Hansom Waltherom.

## Wotkazy
* 
* 
* Ernst Eichler, Professoren der Universität Leipzig 1945–1993
Udmurtšćina

**Udmurtšćina** (swójske mjeno Удмурт кыл, *udmurt kyl*) je rěč w permskej hałužce finougriskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Udmurtskej w zapadnym Uralu, hdźež słuži tež jako hamtska rěč. Rěči so wot něhdźe 464.000 ludźi a je wusko přiwuzna z komišćinu.

Udmurtšćina ma 15 padow a njeznaje gramatiski ród.

## Alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Udmurt//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
Oberlichtenau

**Oberlichtenau** je cyrkwinska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž tworješe hač do lěta 2009 samostatnu gmejnu. Wot toho časa je měšćanski dźěl Połčnicy. Wjes rozpřestrěwa so jako lěsny łanowc na dołhosći někak třoch kilometrow na woběmaj brjohomaj rěčki Połčnicy sewjernje městačka. Historisce bě dźělena do Hornjołužiskeje strony na prawym, wuchodnym boku Połčnicy a Mišnjanskeje strony na tamnym.

Widźenja hódne su nimo wosadneje cyrkwje tež barokowy hród z lěta 1724 z hrodowej zahrodu a pčólny muzej. Nimo toho dawa wot lěta 2005 biblisku zahrodu z miniaturowej baziliku.

## Geografija
Oberlichtenau leži podłu Połčnicy něhdźe štyri kilometry sewjernje centruma městačka ze samsnym mjenom a dwanaće kilometrow juhozapadnje Kamjenca w zapadnej Hornjej Łužicy w hórkatej krajinje Zapadołužiskeje pahórčiny. Najwyša hora we wokolinje je 413 metrow wysoka Heja *(Keulenberg)*.

## Stawizny

Wjes *Lichtenow* naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1350. 1441 jewi so prěni raz pomjenowanje *Vberlichtenaw* za horni (južny) dźěl wsy. Tuta bě wot 16. lětstotka do dweju dźělow dźělena, při čimž słušeše wuchodny k Hornjej Łužicy a tuž hač do lěta 1635 k čěskemu kralestwu, zapadny pak k sakskemu kurwjerchowstwu. Wosadna cyrkej wobsteješe hižo wokoło 1500. Dźensniši cyrkwinski twar pochadźa z lěta 1742.

Wot 19. lětstotka sem tworještej Oberlichtenau a Niederlichtenau samostatnej gmejnje, wobě z Hornjołužiskim a Mišnjanskim podźělom. Prěnja měješe w lěće 1834 732 wobydlerjow, druha jenož 196. Hač do lěta 1939 bě wobydlerstwo w Oberlichtenauwje na 1469 rozrostło. Wobě gmejnje buštej 1. julija 1950 zjednoćenej. Cyrkwinsce njesłuša Niederlichtenau do samsneje wosady, ale k Reichenbachej.

## Literatura
* 

## Žórła
* 


## Wotkazaj

* Informacije na webstronje města Połčnicy
Manfred Starosta

**Manfred Starosta** (* 20. junija 1941 w Janšojcach) je serbski rěčespytnik, słownikar a přełožowar. Jeho najwažniše dźěła su wučbnica *Niedersorbisch – schnell und intensiv*, *Dolnoserbsko-nimski słownik* (po nim tež *Starosta* mjenowany) kaž tež Němsko-delnjoserbski słownik (DNW).

Za jeho prócowanje wo delnjoserbsku rěč spožči so jemu w lěće 2001 Myto Ćišinskeho a w lěće 2020 braniborske Myto Miny Witkojc.

Starosta studowaše wot 1960 slawistiku při Lipšćanskej uniwersiće a po tym přidatny studij ludowědy a sociologije w Poznanju wot 1965 do 1966. Wot 1968 hač do 1992 dźěłaše při Lipšćanskim Instituće za sorabistiku, hdźež wuwučowaše serbšćinu. Po přewróće a wottwarje personala w Lipsku skutkowaše hač do lěta 2006 jako delnjoserbski rěčespytnik w Choćebuskej wotnožce Serbskeho instituta. Tež jako wuměnkar dźěłaše dale w projekće Němsko-delnjoserbskeho słownika a zhromadnje z Fabianom Kaulfürstom jako předsyda Delnjoserbskeje rěčneje komisije.

## Wotkazaj
* Manfred Starosta na stronach Serbskeho instituta
* Rozmołwa ze Starostu a Erwinom Hanušom (youtube)
Serbski wučerski wustaw

**Serbski wučerski wustaw** ( *Sorbisches Institut für Lehrerbildung*) bě w lěće 1946 załožene zarjadnišćo, kotrež měješe nadawk, za nowonatwarjenu serbskorěčnu šulsku syć trěbny wučerski dorost wukubłać. Wón bě prěnja statna institucija tajkeho razu w serbskich stawiznach.

Wustaw bu jenož poł lěta po kóncu Druheje swětoweje wójny dnja 6. januara 1946 wotewrjeny a běše hač do lěta 1959 na Radworskim hrodźe a w Małym Wjelkowje zaměstnjeny, prjedy hač do twarjenja něhdyšeho Katolskeho wučerskeho seminara a dźensnišeho Serbskeho gymnazija na Listowej w Budyšinje přećahny.

Po politiskim přewróće a znowazjednoćenju Němskeje bu wustaw w lěće 1991 rozpušćeny, za to załoži so Fachowa šula za socialnu pedagogiku w Budyšinje. Wukubłanje serbskich wučerjow přewza Institut za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity.

## Dźěławosć
W instituće so wučerjo w běhu štyrilětneho studija na swoje skutkowanje w dwurěčnej Łužicy přihotowachu, při čimž dyrbjachu so wšitcy znajmjeńša zakładne znajomosće serbšćiny přiswojić. Wukubłanje wobsteješe z předmjetow kubłanske wědomosće, marxizm-leninizm, němčina, matematika, metodika atd. Nimo toho móžachu so zajimcy za předmjety serbšćina, hudźba a wuměłske kubłanje wukubłać dać.

Nimo wučerjow studowachu tule přichodne pěstowarki, kotrež buchu we wokolinje serbskich wyšich šulow zasadźene, zo bychu dźěći na serbske šule přihotować móhli.

Institut přewjedźeše nimo toho kursy a wosebite zarjadowanja, kotrež słužachu dalekubłanju hortowych kubłarjow, direktorow, fachowych poradźowarjow atd.

## Wosobiny
Při Serbskim wučerskim wustawje skutkowachu jako docenća mjez druhim Michał Nawka (prěni direktor), Jurij Wjela, Jan Lajnert (naslědnik M. Nawki), Jurij Winar, Anton Nawka, Marja Kubašec, Jurij Měrćink, Jurij Kubaš-Worklečan, Pětš Janaš a Ludwig Ela.
Helmut Jenč

**Helmut Jenč** ( *Helmut Jentsch*; * 13. meje 1936 w Budyšinje, † 22. meje 2020 runje tam) bě serbski slawist, rěčespytnik a słownikar. Wón bě na dalewuwiću hornjoserbskeje spisowneje rěče w druhej połojcy 20. lětstotka rozsudnje wobdźěleny.

Wón narodźi so jako syn tehdyšeho Budestečanskeho wučerja a pozdźišeho literarneho historikarja Rudolfa Jenča a wopyta wot 1942 do 1948 zakładnu šulu, 1948/49 Serbski gymnazij we Warnoćicach a wot 1949 do 1954 Serbsku wyšu šulu w Budyšinje, hdźež złoži maturu. Wot 1954 do 1959 studowaše při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku slawistiku. 1972 bu z dźěłom wo mjeztym wotemrětej serbskej narěči w Rozwodecach promowowany.

Jenč dźěłaše jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt w rěčespytnym wotrjedźe a bě hłownje wobdźěleny na projekće Serbskeho rěčneho atlasa kaž tež na wot Helmuta Faski wudateho rjada wo serbskich dialektowych tekstach *(Sorbische Dialekttexte)*. Wón bě čłon komisijow Mjezynarodneho slawistiskeho komiteja a předsyda Hornjoserbskeje rěčneje komisije.

Tež jako wuměnkar zaběraše so w mnohich nowinskich přinoškach z rěčnymi prašenjemi, předewšěm we wobłuku swojeho rjada *Minuta serbšćiny*, kotryž bu wot 1972 w Nowej dobje a po přewróće dale w Serbskich Nowinach wozjewjeny. Nimo toho pisaše domiznowědne pućowanske reportaže wosebje wo ewangelskich serbskich kónčinach.

Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Hrodźišku.

## Wubrane spisy
* *Njewerbalny kompozitum w serbšćinje a jeho dźensniše móžnoty tworjenja.* 1959
* *Problem heksametra w hornjej serbšćinje a jeho rozrisanje pola Mjenja a Ćišinskeho.* W: Lětopis A 6 (1959), str. 138–162
* *Studije k serbskej dialektologiji.* LND 1963.
* *Die sorbische Mundart von Rodewitz/Spree.* Disertacija, 1972 (1980 jako kniha)
* *Wotbłyšćowanje dialektnych rozdźělow w hornjoserbskich rěčnych pomnikach 17. lětstotka.* W: Lětopis A 27 (1980), str. 26–36
* *Słownik Němsko-hornjoserbski. Wörterbuch Deutsch-obersorbisch.* 1986, 1991
* *Die Entwicklung der abstrakten Terminologie der obersorbischen Schriftsprache bis zum 19. Jahrhundert.* W: H. Faßke, E. Wrocławska (wud.), Z historii języków łużyckich, 1996, str. 211–228
* *K róli cuzych rěčow při leksikaliskim wuwiću hornjoserbskeje spisowneje rěče.* W: Lětopis 45 (1998) 1, str. 59–66
* *Die Entwicklung der Lexik der obersorbischen Schriftsprache vom 18. Jahrhundert bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts [Wuwiće leksiki hornjoserbskeje spisowneje rěče wot 18. lětstotka hač do spočatka 20. lětstotka].* (=Spisy Serbskeho instituta 22), Budyšin 1999
* *Změny w serbskej toponymiji jako dźěl změnow hornjoserbskeje spisowneje rěče za čas narodneho wozrodźenja.* W: Elżbieta Wrocławska, Jadwiga Zieniukowa (red.), Języki mniejszości i języki regionalne, 2003, str. 201–213
* *Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki.* LND, 2006
* *Lausitzer Leinöl [Łužiski lany wolij].* W: Niederlausitzer Studien 33 (2007), str. 93–105

## Hlej tež
*
Lědy

**Lědy** ( *Lehde*) su wjeska ze 150 wobydlerjemi wosrjedź Błótow, kotraž słuša wot lěta 1974 k Lubnjowej. Cyła wjes steji pod pomnikoškitom.

Na Lědach nadeńdźe so Błótowski muzej pod hołym njebjom z třomi typiskimi Błótowskimi statokami.

## Geografija
Lědy leža něhdźe połdra kilometra juhowuchodnje Lubnjowskeho stareho města na wjacorych kupach wosrjedź Błótow a běchu přez lětstotki jeničce přez jednu z wjele rěkow přistupne. Najwažniše ze zwjetša jenož meter hłubokich kanalow a rěčkow su Dolska, kotraž wjedźe do sewjera, Lěška, kotraž wjedźe z Lubnjowa přez same Lědy dale do Hornich Błótow a Giglica, kotraž zwjazuje Lědy z hłownej Sprjewju na juhu. Prěni kruty puć mjez Lubnjowom a Lědami bu hakle w lěće 1929 wotewrjeny. Dodawanje póšty kaž tež wotstronjenje wotpadkow so hač do dźensnišeho přez rěki wotměwatej.

Dla swojeho njewšědneho połoženja a do dalokeje měry zdźeržaneho charaktera jako tradicionelna Błótowska wjeska su Lědy woblubowany turistiski cil. Sewjerowuchodnje wsy leži historiski hosćenc *Wótšowska*.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1315 we wopismje wo předawanju Lubnjowa. Ze serbšćiny pochadźace mjeno woznamjenja telko kaž „prózdne, njewobtwarjene městno“ (přir. *lědma, lědom, lědy*). W lěće 1719 zasadźeny wučer Martin Müller rozprawješe, zo je wón jenički we wsy, kiž němsce rěči. Poslednje serbske kemše w Lubnjowskej cyrkwi swj. Mikławša wotměchu so 1874, ale na Lědach so tež we 1880tych lětach hišće zwjetša serbsce rěčeše (74 %), kaž Arnošt Muka w swojej *Statistice* naspomni. Porno tomu zwěsći Arnošt Černik něhdźe 70 lět pozdźišo jenož hišće jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja. Poslednja Lědźanska žona, kotraž serbska chodźeše a serbsce rěčeše, zemrě w lěće 1976. We wjele ležownostnych mjenach je so serbska rěč pak wobchowała.

## Literatura
* Christel Lehmann-Enders, Ute Henschel: *Das Spreewalddorf Lehde*. Spreewald-Museum (wud.), Lubnjow/Lědy 1996
* Theodor Fontane: *Wanderungen durch die Mark Brandenburg*, zwjazk 4 (Spreeland) „In den Spreewald“

## Wotkazaj
Bobolce

**Bobolce** ( *Boblitz*) su Błótowska wjes z něhdźe 700 wobydlerjemi we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubnjowej. Do toho běchu samostatna gmejna w Lubnjowskim hamće.

## Geografija

Bobolce leža něhdźe tři kilometry južnje Lubnjowskeho stareho města na južnej kromje Błótow. Bobolčanski čołmikowy přistaw je přez hrjebju z Błótowskimi rěkami zwjazany. Južnje wsy běži zwjazkowa awtodróha 15 z wujězdom *Bobolce* (2) a na zapadnej kromje wsy železniska čara z Kalawy do Lubnjowa, při čimž Bobolce žane swójske zastanišćo nimaja. Přez Bobolce wjedźetej nimo toho krajnej dróze L49 (do Lubnjowa a Wětošowa) a L55 (do Kalawy).

## Stawizny
Wjesne mjeno nawsowca je jedne z mało mjenow w Delnjej Łužicy, kotrež su patronymiskeho razu, potajkim na załožerja wjeski pokazuja. W tutym padźe bě to wěsty *Bobol(a)*, runja hornjołužiskim Bobolcam, přirunaj *bob* („buna“). Mjeno je so prěni raz pisomnje hakle w lěće 1461 jako *Babelicz* jewiło, 1591 jako *Bobelitz*.

Po Wienskim kongresu 1815 přeńdźe cyła Delnja Łužica k Pruskej a Bobolce słušachu wot toho časa do Kalawskeho wokrjesa. 1950 buchu do Lubinskeho wokrjesa přerjadowane, 1952 pak znowa do Kalawskeho. Wot 1960tych lět wudobywachu južnje Bobolc z jamow Bzež-zapad a Bzež-wuchod brunicu. Wjacore susodne wjeski, mjez druhim Bzež, Tornow, Tłukom a Wóškalawa so wotbagrowachu.

### Wobydlerstwo a rěč
Hišće kónc 19. lětstotka rěčeše wjetšina Bobolcarjow delnjoserbsce, při čimž so serbska rěč, tež wotstronjenja serbskich kemšow w Lubnjowskej cyrkwi swj. Mikławša a přesadźenja němčiny w šulach dla, w prěnjej połojcy 20. lětstotka ze wšědneho dnja zhubješe. Arnošt Černik zliči w lěće 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow.

## Hospodarstwo
W Bobolcach je sydło producenta konserwow *RABE Konserven GmbH*, kotryž produkuje mjez druhim Błótowske kórki.

## Nóžki


## Wotkazy

* Wjesny portret w rjedźe *Landstreicher* pola RBB
Złokomorowska narěč

**Złokomorowska narěč** bě dialekt serbšćiny, kotryž so w Złym Komorowje a wokolnych wsach hač do 20. lětstotka rěčeše. Jako jedyn ze serbskich namjeznych dialektow běše hornjoserbšćinje bliši hač delnjoserbšćinje. 

Kaž pola Mužakowskeje narěče wariěrowaše bliskosć k jednej ze serbskeju standardneju rěčow wot jedneje wjeski k druhej. W běhu industrializacije pózdnjeho 19. a zažneho 20. lětstotka zhubi so narěč najprjedy w měsće a kusk pozdźišo tež we wokolnych wsach.

Rěčna asimilacija w Złokomorowskej kónčinje bu nimo připućowanja němskorěčnych dźěłaćerjow do industrijnych zawodow předewšěm spěchowana přez wotstronjenje serbskich Božich słužbow w 19. lětstotku (Žarnow 1830, Klěśišća 1840, Sedlišćo 1864 a skónčnje 1878 tež w Serbskej cyrkwi w měsće samym). Wot lěta 1840 njemějachu nimo toho hižo žanu serbskorěčnu wučbu w šulach. Za čas NDR běše najbliša šula z B-wučbu serbšćiny w Ptačecach. Tak so serbšćina jako swójbna rěč hač do srjedź 20. lětstotka zhubi.

W 1960tych lětach přepytowachu rěčespytnicy z pomocu poslednich maćernorěčnikow Złokomorowsku narěč, wosebje jeje Košynsku wariantu.

## Literatura
*
Maximilian Krah

**Maximilian Eugen Krah** (* 28. januara 1977 we Worklečanskej chorowni) je němski prawiznik a politikar strony AfD. Wón je wot februara 2018 zastupowacy předsyda sakskeje AfD a z lěta 2019 zapósłanc Europskeho parlamenta. Do 2016 bě wón čłon CDU.

Po nanowej stronje pochadźachu z Kamjenca, hdźež dźěd lěkarješe a mjez Kolpingami mjeno měješe. Starši bydlachu spočatnje w Pančanskej starej mlokarni. Bórze wotrosće dale w Drježdźanach a maturowaše při ewangelskim Křižnym gymnaziju.

Mać chodźeše kónc połstatych lět do Pančanskeje šule. Nan Peter, za čas NDR inženjer, dźěłaše wot 1990 jako referent w Nutřkownym ministerstwje Sakskeje.

Jako prawiznik zastupowaše Krah Piusowe bratrowstwo a skućićelow nadpada na ćěkańcow z Iraka w Arnsdorfskich superwikach w lěće 2016.

Wustawowy škit spomni jeho dla wužiwanja słowa „Umvolkung“, zapřijeća prawicarskeho naratiwa, w zjawnych narěčach. Swoje šowinistiske nastajenja wospjetowaše na zhromadźiznje w Freitalu, jako praji, zo ma „Sakska němska wostać“.

W nalěću 2024, jako načolny kandidat swojeje strony za wólby do Europskeho parlamenta, zajachu zastojnicy jeho najwušeho sobudźěłaćerja dla podhlada spionaže za Chinu. Sam ma so wobarać podhladej čěskeje tajneje słužby, zo je přiwzał pjenjezy ruskeho oligarcha, kotryž z Prahi internetny portal ruskeje propagandy wudźeržuje.

Sćelak ZDF wozjewi w samsnym měsacu, zo bě dźěd Martin Krah w hornjošleskim Hindenburgu lěta 1938 čłon SA, jako tam Židow přesćěhachu.  

Krah je romsko-katolski, wudowc, wospjet ženjeny a ma šěsć dźěći.

## Wotkaz
* Zapisk w datowej bance Europskeho parlamenta
Azerbajdźanska demokratiska republika

**Azerbajdźanska demokratiska republika** ( *Azərbaycan Demokratik Respublikası* abo *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti*, „Azerbajdźanska ludowa republika“) bě  wot 1918 do 1920 wobstejacy stat na dźensnišim teritoriju Azerbajdźana a někotrych susodnych teritorijach dźensnišeje Georgiskeje, Ruskeje, Turkowskeje a Armenskeje.

Wona bu po rozpadźe Ruskeho mócnarstwa w meji 1918 załožena a bě jedyn z prěnich demokratisce fungowacych statow w islamskim swěće a scyła prěni zwjetša muslimiski stat, w kotrymž mějachu žony wólbne prawo.

Stolica republiki bě w prěnich měsacach Gandźa (Gəncə) na zapadźe a wot septembra 1918 hač do rozpušćenja stata dnja 28. apryla 1920 Baku.

## Města - galerija

Declaration of independence of Azerbaijan in Azerbaijani.jpg|Wozjewjenje njewotwisnosći, 28. meje 1918
First meeting of the Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic.jpg|Azerbajdźanski parlament, Gandža, 1918


## Wotkaz
Wuhančicy-Koblica

**Wuhančicy-Koblica** ( *Weigsdorf-Köblitz*) je něhdyša gmejna na samym juhu Budyskeho wokrjesa a wot lěta 1999 gmejnski dźěl Kumwałda.

Gmejna nasta w lěće 1930 přez zjednoćenje dotal samostatneju gmejnow Wuhančicy a Koblica.

## Geografija
Wjes leži w Hornjej Łužicy něhdźe dźesać kilometrow južnje Budyšina při zwjazkowej dróze 96 do Žitawy, kotraž přeprěkuje zapadny dźěl wsy. Wuhančicy-Koblica leži na zapadnym zachodźe Kumwałdskeho doła mjez Wbohowom na zapadźe a Kumwałdom na wuchodźe. Južnje Wuhančic nadeńdźe so wjeska Wjerbjež a přesmyk dróhi ze samsnym mjenom.

Kumwałdźanka běži na sewjernej kromje wsy z wuchoda do zapada, hdźež so do Sprjewje wuliwa.

## Stawizny
Wokoło hata na wuchodźe gmejnskeho dźěla ležace Wuhančicy naspomnichu so prěni raz pisomnje w lěće 1350 jako *Wygandistorf*, Koblica w lěće 1419 jako *Cobelitz*. Wuchadźejo z wjesneju mjenow nastachu Wuhančicy prawdźepodobnje hakle za čas němskeje kolonizacije Hornjeje Łužicy, mjeztym zo je Koblica serbskeho pochada. Cyrkwinsce słušatej wobě wjesce do Kumwałdskeje ewangelskeje wosady.

### Wobydlerstwo
W lěće 1890 mějachu Wuhančicy 386 wobydlerjow a Koblica 278. Do Druheje swětoweje wójny ležeše ličba wobydlerstwa pola 875 (1939). Wulki skok wučini přichad přesydlencow z něhdyšich wuchodnych kónčin Němskeje po 1945, tak zo bydlachu 1950 hižo 1171 wobydlerjow w gmejnje. Přez industrielne wuwiće za čas NDR rosće tuta ličba hač do lěta 1990 na 2127.

Arnošt Černik zwěsći w 1950tych lětach 27 serbsce rěčacych wobydlerjow, mjez nimi třo młodostni. To wotpowědowaše 2,5 % cyłkowneho wobydlerstwa.

## Wobchad
We Wuhančicach-Koblicy wotbočuje statna dróha S115, kotraž wjedźe přez Kumwałd do Lubija, wot zwjazkoweje dróhi 96 (Budyšin–Žitawa). Wot 1890 do 1998 měješe gmejna zdobom zastanišćo při železniskej čarje Budestecy–Lubij (do 1928 jenož hač do Hornjeho Kumwałda), při kotrymž zastawachu hač do lěta 1997 tež wosobowe ćahi na relaciji Budyšin–Lubij.

## Wšelćizny
Na skłoninje wyše Wuhančic-Koblicy nadeńdźe so awtocrossowa čara *Matschenberg Offroad Arena*.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Myto Miny Witkojc

**Myto Miny Witkojc** je braniborske wuznamjenjenje, kotrež so wot lěta 2018 kóžde druhe lěto wosobje, skupinje abo instituciji spožči za angažement na polu serbskeje rěče. Kriterije su nałožowanje, wužiwanje, posrědkowanje abo dalewuwiwanje serbšćiny, wosebje delnjoserbšćiny. Myto je dotěrowane z 2.500 eurami. Myto je wěnowane wopomnjeću delnjoserbskeje basnjerki a nowinarki Miny Witkojc.

Prěni raz bu myto dnja 24. nowembra 2018 spožčene pěstowarni „Mato Rizo“ w Žylowje.

W lěće 2020 dósta rěčewědnik a słownikar Manfred Starosta krajne myto.

Myto Miny Witkojc 2022 spožči so serbskemu spěwytwórcej Berndej Pittkuningsej, myto lěta 2024 Madlenje Norbergowej za dołholětne a mnohostronske prócowanje za serbsku rěč.

## Nóžki


## Wotkaz
*Zjawne wupisanje myta Miny Witkojc na webstronach Kraja Bramborska
Jürgen Maćij

**Jürgen Maćij** (* 28. februara 1953 w Budyšinje) je fotograf, kotryž skutkuje hłownje we Łužicy.

Wón pochadźa z němsko-serbskeje swójby z Lichanja a wuknješe po šuli najprjedy powołanje gratytwarca, po čimž studowaše inženjerstwo. Po tym bě w Zhorjelcu jako technologa přistajeny, prjedy hač skutkowaše wot 1979 do 1987 w Budyšinje na polu serbskeho kulturneho dźěła. W tutym času absolwowaše třilětny dalokostudij fotografije při Wysokej šuli za grafiku a fotografiju w Lipsku. Maćij je čłon němskeho Zwjazka tworjacych wuměłcow a wuměłčow.

Maćijowe wobrazy buchu we wjele wosobinskich wustajeńcach pokazane kaž tež we wjace hač 100 zhromadnych.

Jürgen Maćij je zmandźeleny z něhdyšej jednaćelku LND, Marku Maćijowej.

## Wosobinske wustajeńcy (wuběr)
* 1998: *Lausitzer Parklandschaften*. Mužakow
* 1999: *Niederlausitzer Landschaften*. Choćebuz, Serbski dom
* 2007: *Menschen aus Spreewiese*. Budyšin, Dźiwadło na hrodźe
* 2009: *Aufgestanden! Bautzen im Herbst 89*. Budyšin, wopomnišćo
* 2010: *Künstler der Oberlausitz*. Žitawa, Měšćanske muzeje
* 2015: *Wandlung einer Landschaft*. Dešno, Domizniski muzej
* 2017: *Stadtlandschaften*. Zhorjelc, Fotowy muzej
* 2019: *Schreiborte*. Kamjenc, Lessingowy muzej
* 2019: *Künstler der Oberlausitz*. Połčnica, Wuchodosakska wuměłstwowa hala

## Wozjewjenja
* *Doma. Fotografien aus der Lausitz*. LND, Budyšin 1994, ISBN 978-3-7420-1609-6.
* *Sorbische Bräuche*. (z Hanku Fascynej.) LND, Budyšin 2006, ISBN 3-7420-1686-5.
* *Brunica – Leben mit der Kohle*. (Z esejom Róže Domašcyneje.) LND, Budyšin 2011, ISBN 978-3-7420-2202-8.
* *Annäherungen. Eisenhüttenstadt. Ein fotografischer Essay*. (z Frankom Höhlerom, Thomasom Kläberom a Lucom Saalfeldom.) Leonhardi-Museum, Drježdźany 2014.

## Wudawaćelstwa
* *Erich Rinka – Fotograf*. LND, Budyšin 2007, ISBN 978-3-7420-2068-0.
* *Pawoł Rota. Delany – Erinnerung in Bildern*. LND, Budyšin 2010, ISBN 978-3-7420-2180-9.
* *Erich Schutt. Fotografien der Niederlausitz 1948–1991*. LND, Budyšin 2012, ISBN 978-3-7420-2214-1.
* *Kurt Heine – Bildchronist*. LND, Budyšin 2013, 978-3-7420-2267-7.
* *Wotmolowane – Mit Licht gemalt. Historische Fotografien in der sorbischen Oberlausitz*. LND, Budyšin 2017, ISBN 978-3-7420-2418-3.
* *Wótmólowane – Mit Licht gemalt. Historische Fotografien in der sorbischen/wendischen Niederlausitz*. LND, Budyšin 2017, ISBN 978-3-7420-2419-0.

## Wuznamjenjeni
* 1990: Wuměłske myto Domowiny
* 2000: Wuměłske myto Hornjeje Łužicy

## Wotkazaj
* Wosobinska webstrona Jürgena Maćija
* Kolekcija wjace hač 700 Maćijowych wobrazow w Němskej fototece při SLUB Drježdźany
Wilkowice (Bielsko)

**Gmina Wilkowice** ( *Abtsdorf* abo *Wolfsdorf*) je wjesna gmejna w Šleskim wojewódstwje na juhu Pólskeje, ke kotrejž słušeja tři wjeski. Wona ma swoje sydło we wsy Wilkowice. Gmejna je čłon euroregiona Beskidy.

Gmejna ma něhdźe 13.000 wobydlerjow.

Do gmejny słušeja wjeski Wilkowice, Bystra a Meszna.

## Žórła


## Wotkaz
Aljaksandr Lukašenka

**Aljaksandr Ryhorawič Lukašenka** ( Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка,  Александр Григорьевич Лукашенко/*Aleksandr Grigorjewič Lukašenko*; * 30. awgusta 1954 w Kopysu, Běłoruska SSR) je běłoruski politikar, kotryž wobknježi wuchodoeuropski kraj wot lěta 1994 awtoritarnje. Wón płaći jako „posledni diktator Europy“.

Wón dźěłaše wot lěta 1982 jako direktor ratarskeho prodrustwa (sowchozy) a bě sekretar KSSZ. Po swójskich wuprajenjach hłosowaše w lěće 1991 jako jenički zapósłanc Wyšeho sowjeta (parlamenta) Běłoruskeje SSR přećiwo njewotwisnosći wot Sowjetskeho zwjazka. 

1993 bu za předsydu parlamentariskeho wuběrka za bój přećiwo korupciji woleny a wobwini wodźacych čłonow knježerstwa dla korupcije, mjez nimi prezidenta parlamenta a amtěrowacu hłowu stata Stanislawa Šuškewiča, kiž swoje zastojnstwo złoži. W slědowacych wólbach bu Lukašenka sam za prěnjeho prezidenta Běłoruskeje woleny a wot toho časa po oficielnych podaćach pjeć króć w zastojnstwje wobkrućeny, posledni raz dnja 9. awgusta 2020. Prawidłownje buchu kandidaća opozicije w běhu wólbneho boja zajeći. Po wšěch prezidentowych wólbach zašłych 15 lět, kotrež Lukašenka oficielnje stajnje z wulkej wjetšinu wokoło 80 procentow za sebje rozsudźi, dóńdźe k masowym protestam opozicije wosebje w Minsku, ale tež w druhich městach. Tute so ze strony policije a specialnych jednotkow porazychu.

## Wotkazaj

*
Ulrich Pogoda

**Ulrich Pogoda** (tež *Ulli*; * 31. julija 1954 w Kulowje) je serbski komponist a rozhłosowy redaktor. 

Pogoda studowaše wot 1974 do 1978 při Inženjerskej wyšej šuli w Choćebuzu a je wysokošulski inženjer za twarstwo. Wot 1978 do 1985 absolwowaše hudźbne dalekubłanje w dalokostudiju při Weimarskej hudźbnej wysokej šuli kaž tež při konserwatoriju w Choćebuzu. Wot lěta 1985 dźěłaše jako hudźbny redaktor pola Choćebuskeho sćelaka a wot 1992 přisłuša tehdy załoženej serbskej redakciji sćelaka ORB/RBB.

Wot swójskich twórbow Pogody wuda Ludowe nakładnistwo Domowina w lěće 2003 jeho *Sinfoniske twórby* (1. *Concerto saxofonia*; 2. *Zymski lěs*; 3. *Serbska reja*; 4. *Sinfonisches Poem*; 5. *Stufen*).

W lěće 1991 spožči so Ulrichej Pogodźe za swoje zasłužby wo serbsku hudźbu Myto Domowiny.

## Wotkazaj
* Wosobinska webstrona Ulricha Pogody
* Informacije na stronach Serbskeho programa RBB
Mjertyn

**Mjertyn** je muske předmjeno a delnjoserbska warianta mjena Měrćin.

## Nošerjo mjena
* Mjertyn Grys (1818–1878) – wučer, kěrlušer, basnik 
* Mjertyn Lejnik (1814–1881) – wučer, kubłar syrotow a zanjerodźenych dźěći, kěrlušer, basnik 
* Mjertyn Moń (1848–1905) – wučer a gymnazialny profesor, ludowědnik, rěčespytnik 
* Mjertyn Myšnaŕ (1849–1892) – wučer, rozšěrjer wědy wo Serbach 
* Mjertyn Rocha (1837–1913) – farar, składnostny basnik 
* Mjertyn Rychtar (~1500–1585) – farar, spisar rukopisneje serbskeje krćenskeje agendy 
* Mjertyn Tešnaŕ (1820–1890) – nawoda skupiny serbskich wupućowarjow z Delnjeje Łužicy 
* Mjertyn Tylka (1857–1942) – farar, popularnowědny spisaćel
Wiktor Robjertowič Coj

**Wiktor Robjertowič Coj** (, mjezynarodnje tež *Viktor Tsoi*; * 21. junija 1962 w Leningradźe, † 15. awgusta 1990 pola Tukums, Letiska) bě sowjetski rockowy spěwar, poet a dźiwadźelnik. Nawoda skupiny *Kino* słušeše k pioněram ruskeho rocka. Skupina je jedna z najwuspěšnišich w ruskich rockowych stawiznach.

## Wotkazy

* Victor Tsoi
* Fan-Website für Wiktor Zoi 
* Viktor Tsoi, IMDb
Lěšće

**Lěšće** () su wjes w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Maja něhdźe štyri sta wobydlerjow.

## Geografija
Wjes leži něhdźe 14 kilometrow sewjerowuchodnje Grodkowskeho centruma a 25 kilometrow juhowuchodnje Choćebuza při krajnej dróze L48 do Baršća.

Na sewjeru a zapadźe rozpřestrěwaja so wulke lěsne kónčiny, za kotrymiž nadeńdu so wjeski gmejny Kopańce. Sewjerowuchodnje wsy na směr Choćebuskeje šoseje leži do Lěšćow słušacy wudwór *Lěšćański Forwark* kaž tež *Bóšojski Forwark*. Susodna wjes na juhowuchodźe su Bóšojce (gmejna Feliksowy jazor), na juhu leži Łojojc a na juhozapadźe při Grodkowskej dróze Zakrjejc.

## Stawizny

Lěšće su so w lěće 1346 k prěnjemu razej pisomnje naspomnili, wjesna cyrkej pochadźa pak hižo z 13. lětstotka. Prěni znaty wobsedźer tamnišeho ryćerkubła bě knjez *Nickel von Gersdorf* w lěće 1436. Dźensniši knježi dom je so w lěće 1864 natwarił a 1903 renowěrował. 13 hektarow wulki hrodowy park steji wot lěta 1981 pod pomnikoškitom.

Pódla cyrkwje steji 700 lět stary dub, kotryž płaći jako najstarši štom w něhdyšim Grodkowskim wokrjesu.

Hač do 31. decembra 2001 běchu Lěšće samostatna gmejna we wokrjesu Sprjewja-Nysa (do 1993 w Grodkowskim wokrjesu). W tutym lěće so ze susodnym Zakrjejcom zjednoćichu do gmejny Lěšće-Zakrjejc, kotraž so 2016 do Grodka zagmejnowa. Wot toho časa tworitej wobě wsy samostatnej wjesnej dźělej.

### Wobydlerstwo
Hač do kónca 18. lětstotka rěčachu wšě wobydlerjo serbsce. Lěšćanska šula naspomni so prěni raz započatk 19. lětstotka; tam so najprjedy serbsce a němsce a wot lěta 1862 jenož hišće němsce wuwučowaše.

Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 491 wobydlerjow 441 serbskorěčnych (90 %). Tež we wokolnych wjeskach so tehdy hišće delnjoserbsce rěčeše. Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,5 %.

## Žórła


## Wotkazy

* Lěšće w Stawizniskim zapisu wsow (GOV)
* Informacije wo Lěšćach na webstronach města Grodka
* Wusyłanje „Landstreicher“ w RBB wo Lěšćach
* Wjesna chronika Lěšćow z historiskimi wobrazami
Mjertyn Moń

**Mjertyn Moń** ( *Martin Moyn*; * 24. januara 1848 w Turnowje, † 4. septembra 1905 w Eislebenje) bě serbski wučer, ludowědnik a rěčespytnik.

## Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn bura Hanza Monja z Turnowa pola Picnja a wopytowaše po konfirmaciji hač do lěća 1870 Friedricha Wilhelmowy gymnazij w Choćebuzu. Po tym studowaše w Lipsku kaž tež wot 1872/73 w Hali klasisku filologiju a złoži w lěće 1875 eksamen w Hali. Ze zymskim semestrom 1875 nastupi městno wědomostneho pomocneho wučerja při gymnaziju w Seehausenje (Stara Marka). 1876 přiwza městno jako pjaty rjadny wučer při měšćanskej wyšej byrgarskej šuli w Eislebenje pod nawodom Juliusa Wilhelma Otta Richtera. Skutkowaše nimale 30 lět hač do swojeje smjerće w lěće 1905 jako wučer w Eislebenje.

## Skutkowanje
Jako student pućowaše Moń runja Arnoštej Muce w prózdninach po Delnjej Łužicy a wjedźeše pućowanski dźenik, do kotrehož zapisowaše ludowědne a rěčne wosebitosće kaž tež wobkedźbowanja politiskich a towaršnostnych wobstejnosćow. Tak dokumentowaše mjez druhim serbsku rěč wokoło Plesa, kotruž měješe Muka hižo za wotemrětu.

1880 słušeše Moń k załožerjam delnjołužiskeje Maśicy Serbskeje; 1883 přistupi tež hornjołužiskej Maćicy.

1886 doporuči Lipšćanski profesor slawistiki August Leskien wědomostnej towaršnosći Jablonowskich jako temu wupisanja za tute lěto wudźěłanje delnjoserbskeje gramatiki, při čimž bě Moń jedyn z dweju wobdźělnikow. Najebać dobreho pohódnoćenja dźěła njezamó so wón přećiwo konkurentej Arnoštej Muce přesadźić, kotryž bě hižo někotre lěta na temje dźěłał a kotremuž so myto 1000 hriwnow připózna.

Někotre mjeńše wozjewjenja Mjertyna Monja namakaja so w *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskim Serbskim Casniku]]*. Dwě lěće po jeho smjerći wozjewi Arnošt Muka dwaj přinoškaj w *[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisu Maćicy Serbskeje]]*. Za NDRski čas zaběrachu so serbscy wědomostnicy tež z dźělemi jeho rukopisneho zawostajenstwa.

## Česćowanje
W ródnym Turnowje dopominatej mjeno jedneje dróhi kaž tež wopomnjenska tafla při ródnym domje na njeho.

## Wozjewjeni
* *Ludowe pěsnje, spěwy a rěče z Turnowa a Drěnowa.* W: ČMS 60 (1907), str. 55–73
* *Dolnoserbske rostlinske mjenja.* W: ČMS 60 (1907), str. 122–136

## Literatura

* *Moń, Mjertyn (Moyn, Martin).* W: *Serbski biografiski słownik.* LND, Budyšin 1970. str.&nbsp;182&nbsp;sl.
* E. Muka: *Nekrolog LII. – Mjertyn Móń (Moyn).* W: *Časopis Maćicy Serbskeje* 59 (1906), str. 68–70 (digitalizat).
* Frido Mětšk: *Dolnoserbski rěčespytnik a ludowědnik Mjertyn Moń.* W Rozhledźe 5 (1955), str. 265–269

## Nóžki




## Wotkazaj
* ''Moń, Mjertyn'', krótkobiografija na webstronach Serbskeho instituta
* ''Mjertyn Moń – Moyn, Martin'', biogram w Serbskim kulturnym archiwje
Julian Fałat

**Julian Fałat** (* 30. julija 1853 w Tuligłowach pola Lwowa; † 19. julija 1929 w Bystrje pola Bielska-Biały) bě pólski moler a akwarelist.

Wón skutkowaše wot lěta 1889 jako dworowy moler němskeho kejžora Wylema II. w Berlinje, poda so pak 1895 wróćo do Krakowa, hdźež bě studował, a nastupi profesuru wuměłstwa. Wuměłska akademija w Krakowje nosy jeho mjeno.


Dataja:Julian Fałat, Autoportret.jpg|Awtoportret
Dataja:Julian Fałat ZIMA NA POLESIU.jpg|"Zima na Polesiu"
Dataja:Fałat-Śnieg.jpg|"Śnieg"
Dataja:FalatJulian.Los.1899.ws.jpg|"Łoś"
Dataja:Fałat Old man praying.jpg|"Modlący się starzec"


## Wotkaz
Handrij Brósk

**Handrij Brósk** (tež *Bróska*;  *Andreas Broske*; * 12. junija 1802 w Rakojdach, † 2. nowembra 1877 w Budestecach) bě serbski ewangelski farar.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Rakojdźanskeho młynka a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1824 do 1826 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa kaž tež w lětomaj 1825/26 jeho podstarši. 

Swoje prěnje farske městno nastupi w starobje jenož 24 lět w lěće 1826 w Malešanskej wosadźe a skutkowaše tam wósom lět. Při wopyće Bróskoweho přećela Handrija Zejlerja na Malešanskej farje nazymu 1827 nasta tekst spěwa „Lubka lilija“, kiž wopisuje zbožo fararjec mandźelskeju Handrija a Amalije Bróskec (rodź. Šołćic ze Židowa, * 1807). Na Malešanskej farje narodźi so tež jeju syn Jurij Brósk (* 1833), pozdźiši farar w Křišowje. 1834 přewza Brósk městno prěnjeho fararja w Budestečanskej wosadźe, hdźež wosta přez štyri lětdźesatki z hłownym duchownym.

## Skutkowanje
Handrij Brósk wustupowaše za prawa serbskeje rěče w šuli a zjawnosći. W lěće 1834 bě jedyn z tych ewangelskich duchownych, kiž sej šulsku wučbu tež w serbskej rěči žadachu a 1848 słušeše do kruha iniciatorow Maćičneje peticije („Wulke próstwy Serbow“). 1867 zasadźi so za postajenje pomnika Jana Michała Budarja při Budestečanskej cyrkwi.

K serbskej literaturje přinošowaše hižo w młodych lětach serbske spěwy, pozdźišo pak předewšěm nabožinske teksty.

Wot załoženskeho lěta 1847 bě Brósk čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło

## Wotkaz
* Zapis w knize sakskich fararjow
Brósk

**Brósk** (němsce zwjetša *Broske*) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Handrij Brósk (1802–1877) – farar a narodny prócowar
* Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik
Benjamin Běgaŕ

**Benjamin Běgaŕ** ( *Benjamin Bieger*; * 20. februara 1873 w Janšojcach, † 26. septembra 1945 we Wětošowje) bě serbski farar, spisowaćel a kulturny prócowar z Delnjeje Łužicy.

Narodźi so w Janšojcach jako syn wučerja, wopyta gymnazij w Schleswigsko-Holsteinskej a studowaše ewangelsku teologiju w Greifswaldźe a Kielu. Wot 1902 do 1910 skutkowaše jako diakon w Picnju a wudawaše wot 1904 hromadźe z Janšojskim fararjom Hajnom Rizom serbski cyrkwinski časopis *[[Wósadnik]]*. Mjez 1910 a 1929 běše z fararjom zwonka Łužicy, najprjedy hač do lěta 1917 w Krummendeichu a potom hač do 1929 w Hennestedće (Schleswigsko-Holsteinska). Hakle 1929 nawróći so 56-lětny do Łužicy a běše hač do lěta 1941 archidiakon a zdobom posledni serbskorěčny farar we Wětošowje. Jako tajki bě jedyn z hłownych organizatorow wulkeho serbskeho swjedźenja lěta 1930 w měsće składnostnje 50-lětneho wobstaća delnjoserbskeho wotrjada Maćicy Serbskeje. 1941 poda so na wuměnk a bu po swojej smjerći na tyfusu nazymu 1945 na Wětošowskim cyrkwinskim kěrchowje pochowany. Row Běgarjec mandźelskeju ma wot lěta 2014 status čestneho rowa města Wětošowa.

Benjamin Běgaŕ bě wot lěta 1908 čłon Maśicy Serbskeje a wot 1919 jeje městopředsyda.

## Žórło
Kłóčow

**Kłóčow** ( *Klotzsche*) je měšćanski dźěl sakskeje krajneje stolicy Drježdźan, kotryž słuša do měšćanskeho wobwoda ze samsnym mjenom. Leži něhdźe sydom kilometrow sewjernje stareho města na kromje Drježdźanskeje hole.

## Stawizny
Wot serbskich sydlerjow załožene městno naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1309 jako *villa kloiczowe*, dósta 1935 měšćanske prawa a bu dnja 1. julija 1950 do Drježdźan zagmejnowane. Kłóčowska cyrkej bě hač do lěta 1321 Drježdźanska filiala a wot toho lěta srjedźišćo samostatneje wosady.

Městne mjeno bu prawdźepodobnje wotwodźene wot staroserbskeho wosoboweho mjena *Kłok* abo *Kłoč* a tute wot słowa *kłokać* („klukotać“, přir. tež čěsce *klokat*).

## Infrastruktura
W Kłóčowje nadeńdu so mjez druhim Drježdźanske lětanišćo z přizamknjenjom na awtodróze A 4 a A 13 kaž tež wulke industrijowe stejnišća firmow Infineon, ZMD a lětadłowy zawod Elbe Flugzeugwerke při lětanišću.

Při Kłóčowskim dwórnišću zastawaja ćahi Drježdźanskeje měšćanskeje železnicy kaž tež te na relaciji Drježdźany–Zhorjelc.

## Wosobiny
W Kłóčowje bydleše serbski moler Conrad Felixmüller (1897–1977; w domje Gartenstr. 10 / Königsbrücker Landstr. 61).

## Literatura
* Siegfried Bannack: *Klotzsche: aus der Geschichte eines Dresdner Stadtteils*. Dubbers, Drježdźany 2009, ISBN 978-3-937199-39-9.

## Nóžki


## Wotkazy

* 
*
Hórnikečanski jězor (gmejna)

**Hórnikečanski jězor** ( *Knappensee*) bě gmejna w sewjerowuchodnej Sakskej, kotraž wobsteješe wot 1995 do 2004. Wona bě pomjenowana po jězorje ze samsnym mjenom.

Gmejna wutwori so 1. oktobra 1995 z dotal samostatnych gmejnow Wulke Zdźary, Koblicy a Stróža a měješe w lěće 2000 něhdźe 2100 wobydlerjow. Wona słušeše prěnje lěto k Wojerowskemu wokrjesej a potom ke Kamjenskemu.

Při rozpušćenju gmejny dnja 1. januara 2005 zagmejnowaštej so Wulke Zdźary a Koblicy do Łazowskeje gmejny, mjeztym zo sta so Stróža z gmejnskim dźělom Rakec w Budyskim wokrjesu. Dźensa słušatej wobě gmejnje k Budyskemu wokrjesej.

Gmejna přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Kulow, kotryž bu po rozpušćenju gmejny tohorunja rozpušćeny.

## Wotkaz
*
Sakski serbski zakoń

**Sakski serbski zakoń** ( *Sächsisches Sorbengesetz*; hamtsce *Gesetz über die Rechte der Sorben im Freistaat Sachsen*, serbsce *Zakoń wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakskej*; skrótka *SächsSorbG*) dnja 31. měrca 1999 definuje w artiklomaj 5 a 6 Sakskeje wustawy zakótwjene prawa serbskeho ludu a je prawniski zakład za saksku politiku napřećo Serbam. Wón je naslědnik w měrcu 1948 wot Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho Zakonja wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće, w kotrymž buchu prěni raz w serbskich stawiznach škit a spěchowanje serbskeje kultury a rěče ze strony němskeho stata zakonsce rjadowane.

## Wobsah
W Serbskim zakonju su mjez druhim swobodne wuznaće k serbskemu ludej, kolektiwne a indiwiduelne prawo na wobchowanje, zwuraznjenje a dalewuwiwanje etniskeje, kulturneje a rěčneje identity, wužiwanje serbskeje chorhoje a hymny, zastupnistwo serbskich zajimow, bytostne rjadowanja wo wužiwanju serbskeje rěče w zjawnosći, w zarjadach a sudnistwach a dalše rěčnopolitiske zasady zakótwjene.

Nimo toho postaji Serbski zakoń hranicy připóznateho Serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej. Přisłušace gmejny a gmejnske dźěle kaž tež jich němske a serbske mjena su w přiwěšku zakonja zapisane.

Zakoń w němskej kaž tež hornjoserbskej wersiji předleži, při čimž je němske wudaće prawnisce zwjazowace.

## Wotkazaj
* Tekst Sakskeho serbskeho zakonja 
* Serbska wersija zakonja