open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meja

**Meja** (tež: **róžownik**; łaćonsce *Maius*) je pjaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mjeno z łaćonskeho słowa *Maja*, romska bohowka płódnosće.

Meja je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w meji stej Byk a Dwójniki.

Žadyn druhi měsac njezapoče ze samsnym wšědnym dnju kaž meja.

„Meja“ je nimo toho pomjenowanje Radworskeho hosćenca a chóra.
Junij

**Junij** (tež: **smažnik**; łaćonsce *Junius*) je šesty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mjeno po łaćonskim słowje *Juno*, mandźelska Jupitera, kralowna romskich bohow a bohowka mandźelstwa.

Junij je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juniju stej Dwójniki a Rak.

Žadyn druhi měsac njezapoče ze samsnym wšědnym dnju kaž junij.
Julij

**Julij** (tež: **pražnik**; łaćonsce *Julius*) je sedmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mjeno po łaćonskim mjenje Julius Caesar. Wón měješe prjedy mjeno *Quintilis*, "pjaty" (hlej tež september).

Julij je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juliju stej Rak a Law.

Julij započina ze samsnym dnjom tydźenja kaž apryl, wothladajo wot přestupnych lět, hdyž započina ze samsnym dnjom kaž januar.

## Wotkaz
Awgust

**Awgust** (tež: **žnjenc**; łaćonsce *Augustus*) je wosmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow a dósta swoje mjeno po łaćonskim Augustus Caesar. Prjedy měješe měsac (pod starym mjenom *Sextilis*, "šesty" (hlej september) jenož 30 dnjow; ale jako dósta swoje dźensniše mjeno po Augustus, je so wo dźeń podlěšił, zo by měł samsnu dołhotu kaž julij, měsac mjenowany po Julius Caesar.

Awgust je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Knježna.

Awgust započina w přestupnych lětach ze samsnym dnjom tydźenja kaž februar.

## Wotkaz
September

**September** (tež: **požnjenc**; łaćonsce *September*) je dźewjaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 30 dnjow. Jeho mjeno rezultuje z fakta, zo bě wón sedmy měsac romskeje protyki mjeztym zo měrc bě prěni, před dodaćom januara a februara.

September je nazymski měsac w sewjernej hemisferje a nalětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w septembrje stej Knježna a Waha.

September započina ze samsnym dnjom tydźenja kaž december, wothladajo wot přestupnych lět.

## Wotkaz
Hoberski kaktus

Hoberski kaktus je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow  (łaćonsce: Cerceus giganteus, Cactaceae).

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Oktober

**Oktober** (tež: **winowc**; łaćonsce *October*) je dźesaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Jeho mjeno rezultuje z fakta, zo bě wón wosmy měsac romskeje protyki mjeztym zo bě měrc bě prěni, před dodaćom januara a februara.

Oktober je nazymski měsac w sewjernej hemisferje a nalětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waha a Skorpion.

Oktober započina ze samsnym dnjom tydźenja dnju kaž januar, nimo w přestupnych lětach.

## Wotkaz
Nowember

**Nowember** (tež: **nazymnik**, zestarjene *listopad*; łaćonsce *November*) je jědnaty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 30 dnjow. Jeho mjeno rezultuje z fakta, zo bě dźewjaty měsac romskeje protyki mjeztym zo bě měrc prěni, do dodaća januara a februara.

Nowember je nazymski měsac w sewjernej hemisferje a nalětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w nowembrje stej Skorpion a Třělc.

Nowember započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž měrc, a – nimo přestupnych lět – tež ze samsnym dnjom kaž februar.

## Wotkaz
Helmut Faska

**Helmut Faska**  (* 8. apryla 1932 we Wuježku; † 15. januara 2024 we Wojerecach) bě hornjoserbski rěčespytnik a sobuawtor Serbskeho rěčneho atlasa. Wot 1990 hač do jeho rozpušćenja a załoženja Serbskeho instituta bě Faska direktor Instituta za serbski ludospyt.

## Žiwjenje a skutkowanje
Faska pochadźeše ze serbskeho staršiskeho domu. Po Druhej swětowej wójnje słušeše do skupiny młodych Serbow, kotřiž dóstachu wukubłanje w čěskimaj gymnazijomaj we Warnoćicach a Čěskej Lipje. 1951 zakónči šulu w prěnim maturitnym lětniku na Serbskej wyšej šuli w Budyšinje. Tam dźěłaše potom dwě lěće jako wučer za serbšćinu a sport. Po tym studowaše slawistiku (serbšćinu a pólšćinu) na Karla Marxowej uniwersiće Lipsk. Po zakónčenju studija bě lěto dołho stipendiat na Uniwersiće Lomonosowa w Moskwje.

W lěće 1958 sta so Helmut Faska z wědomostnym sobudźěłaćerjom w Instituće za serbski ludospyt w Budyšinje. Swój promociski spis wo Wětošowskej narěči předpołoži 1963 na Lipšćanskej uniwersiće. W Budyšinje dźěłaše na zestajenju Serbskeho rěčneho atlasa (15 zwjazkow, 1965–1996), bě awtor pjeć zwjazkow a sobuawtor (z Fridom Michałkom a Helmutom Jenčom) dalšich dźesać zwjazkow. Dalše wuznamne wozjewjenje woneho časa je hromadźe z Michałkom zestajena *Gramatika hornjoserbskeje spisowneje rěče přitomnosće* (1981). W lěće 1969 bu Faska woleny za předsydu Hornjoserbskeje rěčneje komisije. Jako hódnoćenje swojeho wědomostneho dźěła dósta Faska 1984 Myto Ćišinskeho.

1988 bu Faska na profesora powołany a přewza nimo slědźenja tež wučbu. Sobudźěłaćerjo Instituta za serbski ludospyt wuzwolichu Fasku za čas přewróta 1990 za noweho direktora, po tym zo bě do toho hižo lěta dołho rěčespytny wotrjad nawjedował. Wón bě 1992 załoženski direktor z tutoho instituta wušłeho Serbskeho instituta.

Helmut Faska bě čłon Mjezynarodneho komiteja slawistow (zarjadowar Mjezynarodnych kongresow slawistow), je sobu dźěłał na najwšelakorišich mjezynarodnych projektach a bě sobuawtor wšosłowjanskeho rěčneho atlasa. Wón rěčeše nimale wšitke słowjanske rěče běžnje.

Faska bydleše w Komorowje pola Rakec. Ze swojej mandźelskej, serbskej ludowědnicu Hanku Fascynej (rodź. Elic), měještaj synow Tomaša (* 1961) a Pětra (* 1964).

## Spisy
*Grammatik der obersorbischen Schriftsprache der Gegenwart, Gramatika hornjoserbskeje spisoweje rěče přitomnosće, Bautzen 1981

## Wotkazaj
* Ad multos annos, Drogi Panie Profesorze!// Zeszyty Łużyckie, t. 45, Warszawa, 2011
* Helmut Faska w serbskej bibliografiji
* Sonja Wölkowa: Nekrolog w Lětopisu 2/2024 (pdf-dataja, 1,03 MB)
Kalmus

**Kalmus** (*Acorus*) je ród ze monotypiskeje swójby kalmusowych rostlinow (*Acoraceae*), jeničkeje swójby porjada (*Acorales*). Wone su najbóle bazalny ród monokotyledonow.

## Systematika
Kalmusowe rostliny su najbóle bazalna skupina monokotyledonow. Prjedy bu tutón ród swójbje aronowych rostlinow (*Araceae*) přirjadowana.

Eksistuje šěsć družinow a někotre poddružiny.

**[[Acorus americanus]]*
* Wšědny kalmus (*Acorus calamus*)
**[[Acorus gramineus]]* Sol. ex Aiton (wot Himalaje hač do Japanskeje, Myanmara, Thailandskeje, Filipinow):
** Wulki kalmus (*Acorus gramineus* ssp. *gramineus*)
** Małoróstny kalmus (*Acorus gramineus* ssp. *pusillus*)
**[[Acorus latifolius]]* Z.Y.Zhu (China)
**[[Acorus triqueter]]* Turcz. ex Schott (Syn.: *A. calamus* var. *angustatus*) (wuchodna Azija, Japanska a Taiwan).
**[[Acorus xiangyeus]]* Z.Y.Zhu (Chinska)

## Noty


## Eksterne wotkazy
Kaporowc

**Kaporowc** (*Capparis*) je ród ze swójby kaporowcowych rostlinow (*Capparaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědny kaporowc (*Capparis spinosa*)
Pawči kwětk

*Pawči kwětk* (Cleome) je ród ze swójby kaporowcowych rostlinow (Capparaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wšědny pawči kwětk (*Cleome hassleriana*)
Kapralcowe rostliny

**Kapralcowe rostliny** (*Celastraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kapralc (*Euonymus*) 
** brjodawkaty kapralc (*Euonymus verrucosa*) 
** bungowy kapralc (*Euonymus bungeanus*) 
** europski kapralc (*Euonymus europaea*)
** hórski kapralc (*Euonymus latifolia*)
** japanski kapralc (*Euonymus japonicus*) 
** kónčkaty kapralc (*Euonymus oxyphyllus*) 
** křidłaty kapralc (*Euonymus alatus*) 
** sachalinski kapralc (*Euonymus planipes*) 
** wijaty kapralc (*Euonymus fortunei*)
Kaporowcowe rostliny

**Kaporowcowe rostliny** (*Capparaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kaporowc (*Capparis*) 
** wšědny kaporowc (*Capparis spinosa*) 
* pawči kwětk (*Cleome*) 
** wšědny pawči kwětk (*Cleome hassleriana*)
Wšědny kalmus

**Wšědny kalmus** (*Acorus calamus*) je rostlina ze swójby kalmusowych rostlinow (*Acoraceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Anti-Defamation League

**Anti-Defamation League** je židowska organizacija w USA.

## Eksterne wotkazy
* Anti-Defamation League
* The Defamation League
Ždírec (wokrjes Havlíčkův Brod)

**Ždírec** je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 483&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 140 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1350.

## Žórła


## Wotkaz
Kichawowe rostliny

**Kichawowe rostliny** (*Melianthaceae*) su swójba symjencowych rostlinow ( , Spermatophyta). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kichawa (*Veratrum*)
** běła kichawa (*Veratrum album*)
** čorna kichawa (*Veratrum nigrum*)
* štwórica (*Paris*)
** wšědna štwórica (*Paris quadrifolia*)
Kichawa

**Kichawa** (*Veratrum*) je ród ze swójby kichawowych rostlinow (*Melianthaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła kichawa (*Veratrum album*)
* čorna kichawa (*Veratrum nigrum*)

## Noty
Kisycowe rostliny

**Kisycowe rostliny** (*Berberidaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* horjanka  (*Epimedium*)
** alpska horjanka (*Epimedium alpinum*)
* kisyca (*Berberis*)
** thunbergowa kisyca (*Berberis thunbergii*)
** wšědna kisyca (*Berberis vulgaris*)
* mahonija (*Mahonia*)
** chinska mahonija (*Mahonia lomariifolia*)
** japanska mahonija (*Mahonia japonica*)
** niska mahonija (*Mahonia repens*)
** srjedźna mahonija (*Mahonia x media*)
** wótrolistowa mahonija (*Mahonia aquifolium*)

## Nóžki
Horjanka

**Horjanka** *(Epimedium)* je ród ze swójby kisycowych rostlinow (*Berberidaceae*). 

## Družiny (wuběrk)
Na stejnišćach, hdźež so rozšěrjenske teritorije jednotliwych družinow křižuja, so přez křižowanje přirodne hybridy tworja. 

* alpska horjanka (*Epimedium alpinum*)
* *[[Epimedium colchicum]]* (Boiss.) Trautv.: Domizna je Kawkaz (Transkawkaz) a Turkowska.
* *[[Epimedium perralderianum]]*
* *[[Epimedium pinnatum]]*
* *[[Epimedium pubigerum]]*
* *[[Epimedium diphyllum]]*
* *[[Epimedium grandiflorum]]*
* *[[Epimedium acuminatum]]* Franch.  	 	 
* *[[Epimedium brevicornu]]* Maxim. 		 
* *[[Epimedium davidi]]* Franch. 
* *[[Epimedium elatum]]* Morr. & Decne.: Domizna je Pakistan, Kašmir a zapadna Himalaja.	 
* *[[Epimedium elongatum]]* Komarov 	 	 
* *[[Epimedium hunanense]]* (Hand.-Mazz.) Hand.-Mazz. 	 	 
* *[[Epimedium koreanum]]* Nakai 	 	 
* *[[Epimedium leptorrhizum]]* Stearn 	 	 
* *[[Epimedium platypetalum]]* K.Meyer 		 
* *[[Epimedium pubescens]]* 		 
* *[[Epimedium sagittatum]]* (Sieb. & Zucc.) Maxim. 		  	 
* *[[Epimedium simplicifolium]]* Maxim. 		 
* *[[Epimedium sutchuenense]]* Franch. 		 
* *[[Epimedium wushanense]]* T.S.Ying

## Nóžki
Kisyca

**Kisyca** (*Berberis*) je ród ze swójby kisycowych rostlinow (*Berberidaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* thunbergowa kisyca (*Berberis thunbergii*)
* wšědna kisyca (*Berberis vulgaris*)

## Nóžki
Mahonija

**Mahonija** (*Mahonia*) je ród ze swójby kisycowych rostlinow (*Berberidaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* chinska mahonija (*Mahonia lomariifolia*)
* japanska mahonija (*Mahonia japonica*)
* niska mahonija (*Mahonia repens*)
* srjedźna mahonija (*Mahonia x media*)
* wótrolistowa mahonija (*Mahonia aquifolium*)

## Nóžki
Alpska horjanka

**Alpska horjanka** (*Epimedium alpinum*) je rostlina ze swójby kisycowych rostlinow (*Berberidaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Kiwijowcowe rostliny

**Kiwijowcowe rostliny** (*Actinidiaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kiwijowc (*Actinidia*) z 30 družinami
** chinski kiwijowc (*Actinidia chinensis*) 
* *[[Saurauia]]* z něhdźe 300 družinami
* *[[Clematoclethra]]* z 25 družinami
Okrouhlička

**Okrouhlička** je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 478&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1307.

## Žórła


## Wotkaz
Socialdemokratiska strona Němskeje

**Socialdemokratiska strona Němskeje** ( *Sozialdemokratische Partei Deutschlands*, skrótka **SPD**) je politiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 23. meje 1875 na iniciatiwu Augusta Bebela załožena a je tuž najstarša do dźensnišeho wobstejaca němska strona. Na čole strony stejitaj Saskia Esken (wot decembra 2019) a Lars Klingbeil (wot decembra 2021).

Hač dotal staješe SPD štyri króć němskeho zwjazkoweho kanclera a bě na třinaće wot cyłkownje 26 zwjazkowych kabinetow wobdźělena. Wot meje 2025 je wona dźěl wulkeje koalicije pod nawodom Friedricha Merza.

W tuchwilnym 21. němskim zwjazkowym sejmje ma SPD 120 wot cyłkownje 630 sydłow a twori tuž třeću najsylnišu frakciju w parlamenće.

## Wotkazaj

* Websydło strony
Peking

**Peking** ( 北京 – Beijing) je stolica a jedne z najwjetšich městow Ludoweje republiki Chiny a jeje tradicionelne politiske srjedźišćo. Z wjace hač 21 milionami wobydlerjow je zdobom jedne z najwjetšich městow cyłeho swěta a ma wjace hač třitysaclětne stawizny. Mjeno *Beijing* woznamjenja „sewjerna stolica“ (přir. Nanjing, „južna stolica“).

## Žórła


## Wotkaz
Aktionsfront Nationaler Sozialisten/Nationale Aktivisten

**Aktionsfront Nationaler Sozialisten/Nationale Aktivisten** bě ekstremistiska nacistiska organizacija w Němskej. Předsyda bě Michael Kühnen. Organizacija bu w lěće 1977 załožena a w lěće 1983 zakazana.

## Žórła
Kurt Beck

**Kurt Beck** (* 5. februara 1949, Bad Bergzabern) je němski politikar a bě wot lěta 2006 hač do 2008 předsyda SPD. 7. septembra 2008 je na stronskej klawsurje SPD swój wotstup z tutoho zastojnstwa wozjewił.

Beck běše mjez 1994 a 2013 ministerski prezident zwjazkoweho kraja Porynsko-Pfalca.

## Notica


## Wotkazaj

* Kurt Beck
Slavníč

**Slavníč** je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 544&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 60 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1305.

## Žórła


## Wotkaz
Guido Westerwelle

**Guido Westerwelle** (* 27. decembra 1961, Bad Honnef; † 18. měrca 2016 w Kölnje) bě němski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP). Wón bě mjez 1994 a 2001 z generalnym sekretarom a wot 2004 do 2011 z předsydu swojeje strony a nimo toho wot 2009 do 2013 wonkowny minister zwjazkoweje republiki Němska w kabineće Merkel II. Wot 1996 do 2013 bě Westerwelle z čłonom zwjazkoweho sejma.

## Wotkazaj

* Guido Westerwelle
Bystrá

**Bystrá** je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov ). Leži 548&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sto wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.

## Žórła


## Wotkaz
Swobodna demokratiska strona

**Swobodna demokratiska strona** ( *Freie Demokratische Partei*, skrótšenka **FDP**, wot 1968 do 2001 **F.D.P.**) je liberalna politiska strona w Němskej, kotraž so dnja 12. decembra 1948 załoži. Tuchwilny předsyda je Christian Lindner.

Wona wobdźěleše so přez cyłkownje 35 lět na zwjazkowych knježerstwach jako mjeńši koaliciski partner CDU abo SPD (1949–56, 1961–66, 1969–1998, 2009–13 a 2021–24), bě wot 1949 do 2013 bjez přestawki w zwjazkowym sejmje zastupjena a je wot 2017 znowa w němskim parlamenće. Tuchwilu ma nimo toho zapósłancow w dźewjeć krajnych parlamentach a w europskim sejmje a je koaliciski partner w dwěmaj knježerstwomaj na krajnej runinje (staw: 11/2024).

W tuchwilnym 20. němskim zwjazkowym sejmje ma FDP 91 wot cyłkownje 733 sydłow.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rozhałužkowana kletra

**Rozhałužkowana kletra** (*Clethra arborea*) je rostlina ze swójby kletrowych rostlinow (*Clethraceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Klijowcowe rostliny

**Klijowcowe rostliny** (*Sapotaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* klijowc (*Palaquium*)
** wšědny klijowc (*Palaquium gutta*)
Klijowc

**Klijowc** (*Palaquium*) je ród ze swójby klijowcowych rostlinow (*Sapotaceae*).

## Systematika
Ród *Palaquium* bu lěće 1837 wot Francisco Manuel Blanco w *Flora de Filipinas*, S. 403 nastajeny. 1903 bu jako Lectotypus *Palaquium lanceolatum* Blanco postajeny.  synonymy za *Palaquium* Blanco su: *Croixia* Pierre, *Dichopsis* Thwaites, *Galactoxylon* Pierre, *Treubella* Pierre. Ród *Palaquium* słuša k tribusej Sapoteae w podswójbje Sapotoideae w swójbje Sapotaceae. 

Eksistuje něhdźe 110 *Palaquium*-družinow (wuběrk) :

* *Palaquium amboinense* 
* *Palaquium burckii* 
* *Palaquium calophyllum* : Syn.: *Isonandra calophylla* 
* Palaquium formosanum 
* Wšědny klijowc (*Palaquium gutta*) : Syn.: *Isonandra gutta* , *Isonandra gutta* var. *oblongifolia* , *Palaquium oblongifolium* 
* *Palaquium hexandrum* 
* *Palaquium leiocarpum* 
* *Palaquium luzoniense* : Syn.: *Dichopsis luzoniensis* 
* *Palaquium maingayi* 
* *Palaquium obovatum* 
* *Palaquium philippense* : Syn.: *Chrysophyllum philippense* 
* *Palaquium polyandrum* 
* *Palaquium ridleyi* 
* *Palaquium rostratum* 
* *Palaquium stellatum* 

## Nóžki




## Žórła

## Eksterne wotkazy
Klonowe rostliny

**Klonowe rostliny** (*Aceraceae*) bě swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

Po nowych žórłach družiny nětko słušeja k mydłowcowym rostlinam (*Sapindaceae*).

Najwažniše družiny znutřka jeničkim rodźe su:

* klon (*Acer*)
** běły klon (*Acer saccharinum*) 
** čerwjeny klon (*Acer rubrum*) 
** hórski klon (*Acer pseudoplatanus*) 
** japanski klon (*Acer japonicum*) 
** kónčkaty klon (*Acer platanoides*)
** pólny klon (*Acer campestre*) 
** skalny klon (*Acer monspessulanum*) 
** šědźiwy klon (*Acer negundo*) 
** šwicarski klon (*Acer opulifolium*) 
** tatarski klon (*Acer tataricum*)
Kletrowe rostliny

**Kletrowe rostliny** (*Clethraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

## Rodaj
Swójba *Clethraceae* wobsteji jenož z dweju rodow z něhdźe 95 družinami.

* kletra (*Clethra* ): Z něhdźe 85 družinami w Americe a juhowuchodnej Aziji.
** rozhałužkowana kletra (*Clethra arborea*)
** (*Clethra barbinervis*)
* (*Purdiaea* ): Z něhdźe 13 družinami. Wone su kerki abo małke štomy. Jědnaće družinow je w Kubje a kóždy króć jedna w Guatemala a jedna w Belizu domjace. 
 
## Wobrazy
rozhałužkowana kletra (*Clethra arborea*):
 
Dataja:Clethra arborea0.jpg|
Dataja:Clethra arborea2.jpg|

:de:Japanische Zimterle (*Clethra barbinervis*):

Dataja:Clethra barbinervis0.jpg
Dataja:Clethra barbinervis1.jpg


## Nóžki
Klukoćinowe rostliny

**Klukoćinowe rostliny** (*Staphyleaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematika
K swójbje klukoćinowych rostlinow (Staphyleaceae) słuša dwaj do pjeć rodow z něhdźe 45 hač 60 družinow:
* *[[Dalrympelea]]*: Z 20 hač 25 družinow.
* *[[Euscaphis]]*  
* klukoćina (*Staphylea*)
** wšědna klukoćina (*Staphylea pinnata*) 
* *[[Turpinia]]*  

Wobaj rodaj *[[Huertea]]* a *[[Tapiscia]]* něhdyšeje podswójby Tapiscioideae njesłušatej dźensa wjace do tuteje swójby.
Klukoćina

**Klukoćina** (*Staphylea*) je ród ze swójby klukoćinowych rostlinow (*Staphyleaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* *[[Staphylea bolanderi]]*  – Kaliforniska klukoćina
* *[[Staphylea bumalda]]*  – Japanska klukoćina
* *[[Staphylea colchica]]*  – Kolchische Pimpernuss
* *[[Staphylea emodi]]* 
* *[[Staphylea forrestii]]* 
* *[[Staphylea holocarpa]]*  – Chinska klukoćina
* wšědna klukoćina (*Staphylea pinnata*) 
* *[[Staphylea shweliensis]]* 
* *[[Staphylea trifolia]]*  – Ameriska klukoćina

Nimo toho je tež hybrid znaty:
* *[[Staphylea elegans|Staphylea × elegans]]*: Hybrid z *[[Staphylea colchica]]* × *[[Staphylea pinnata]]*

Sćěhowacej prjedy tu zarjadowanej družinje so aktualnje druhimaj rodomaj rjadujetej:
* *Staphylea indica* : Nětko je *[[Leea indica]]* 
* *Staphylea occidentalis* : Nětko je *[[Turpinia occidentalis]]*
Čejov

**Čejov** je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov). Leži 489&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1370.

## Žórła


## Wotkaz
Kobołkowe rostliny

**Kobołkowe rostliny** (*Alliaceae*) su swójba symjencowych rostlinow. 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kobołk (*Allium*)
** cuzy kobołk (*Allium victorialis*)
** cybličkowacy kobołk (*Allium cepa*)
** ćmowočerwjeny kobołk (*Allium atropurpureum*)
** čorny kobołk (*Allium nigrum*)
** dźiwi kobołk (*Allium oleraceum*)
** hłójčkaty kobołk (*Allium sphaerocephalum*)
** hórski kobołk (*Allium carinatum*)
** hraničkaty kobołk (*Allium angulosum*)
** jebarski kobołk (*Allium lusitanicum*)
** ješćerći kobołk (*Allium scorodoprasum*)
** kulojty kobołk (*Allium rotundum*)
** prawy kobołk (*Allium sativum*)
** pózdnja cybla (*Allium fistulosum*)
** psyči kobołk (*Allium vineale*)
** pyšny kobołk (*Allium ursinum*)
** słódny kobołk (*Allium schoenoprasum*)
** spodźiwny kobołk (*Allium paradoxum*)
** tołsty kobołk (*Allium ampeloprasum*)
** twjerdy kobołk (*Allium strictum*)
** wonjaty kobołk (*Allium suaveolens*)
** žołty kobołk (*Allium flavum*)

## Noty
Kobołk

**Kobołk** (*Allium*) je ród z podswójby kobołkowych rostlinow (*Allioideae*) znutřka amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*). 

## Systematika

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* cuzy kobołk (*Allium victorialis*) 
* cybličkowacy kobołk (*Allium cepa*) 
* ćmowočerwjeny kobołk (*Allium atropurpureum*) 
* čorny kobołk (*Allium nigrum*) 
* dźiwi kobołk (*Allium oleraceum*) 
* hłójčkaty kobołk (*Allium sphaerocephalum*) 
* hórski kobołk (*Allium carinatum*) 
* hraničkaty kobołk (*Allium angulosum*) 
* jebarski kobołk (*Allium lusitanicum*) 
* ješćerći kobołk (*Allium scorodoprasum*) 
* kulojty kobołk (*Allium rotundum*) 
* prawy kobołk (*Allium sativum*) 
* pózdnja cybla (*Allium fistulosum*) 
* psyči kobołk (*Allium vineale*) 
* pyšny kobołk (*Allium ursinum*) 
* słódny kobołk (*Allium schoenoprasum*) 
* spodźiwny kobołk (*Allium paradoxum*) 
* tołsty kobołk (*Allium ampeloprasum*) 
* twjerdy kobołk (*Allium strictum*)  
* wonjaty kobołk (*Allium suaveolens*) 
* žołty kobołk (*Allium flavum*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Čorny kobołk

**Čorny kobołk** (*Allium nigrum*) je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow (*Allioideae*) znutřka amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*). 

## Wopis

## Synonym

Dalše mjeno je:

* Allium multibulbosum Jacq. 

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kokakerkowe rostliny

**Kokakerkowe rostliny** (*Erythroxylaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematika
Znutřka porjada Malpighiales su Erythroxylaceae z Rhizophoraceae najbliže přiwuzne.

Swójba bu w lěće 1822 wot Karl Sigismund Kunth w *Nova Genera et Species Plantarum*, 4. nakład, 5, S. 175 pod mjenom „Erythroxyleae“ postajeny . Typusowy ród je *[[Erythroxylum]]* P.Browne. Synonym za Erythroxylaceae Kunth je Nectaropetalaceae (Winkler) Exell & Mondonca.

W swójbje kokakerkowych rostlinow (Erythroxylaceae) su štyri rody  z něhdźe 300 družinami:

* Kokakerk (*Erythroxylum*) 
** Wšědny kokakerk (*Erythroxylum coca*): K wottwarjenju łopjenoweje drogi koka a jako bližo rozšěrjeny produkt kokain:
*** Boliviski abo Huanuco-kokakerk : *Erythroxylum coca* var. *coca*
*** Amazonas-kokakerk: *Erythroxylum coca* var. *ipadu*
** *Erythroxylum novogratense*: K wottwarjenju łopjenoweje drogi koka a jako bližo rozšěrjeny produkt kokain:
*** Kolumbiski kokakerk: *Erythroxylum novogratense* var. *novogratense*
*** Trujillo-kokakerk: *Erythroxylum novogratense* var. *truxillense*
** *[[Erythroxylum catuaba]]*: K wottwarjenju łopjenoweje drogi katuaba.
** *[[Erythroxylum vacciniifolium]]*: K wottwarjenju skoroweje drogi katuaba.
** *Erythroxylum zeylanicum*: K wottwarjenju wot tropanowy alkaloidy.
* *[[Aneulophus]]* Benth.: Wone so wotchileja w morfologiji ze słabje cygomorfnymi kćenjemi, septicidalnymi kapslowymi płodami a jednym arilusom.
* *[[Nectaropetalum]]* Engl. (inklusive *Peglera* Bolus)
* *[[Pinacopodium]]* Exell & Mendonça

Taksony něhdyšeje swójby Nectaropetalaceae dźensa słušeja do swójby Erythroxylaceae.

## Nóžki


## Wotkazy
Kokakerk

**Kokakerk** (*Erythroxylum*) je ród ze swójby kokakerkowych rostlinow (*Erythroxylaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* Wšědny kokakerk (*Erythroxylum coca*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

*GRIN Species Records of ''Erythroxylum''
Kokornakowe rostliny

**Kokornakowe rostliny** (*Aristolochiaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematika
Wobsteji z dweju podswójbow. *Asaraceae* prjedy je so jako swójska swójba wobhladali, ale nětko so podswójbje *Asaroideae* přirjaduja.

* Podswójba **Asaroideae** z dwěmaj rodomaj a 75 družinami. 
** smólnik (*Asarum*) 
*** europski smólnik (*Asarum europaeum*) 
** *[[Saruma]]*
* Podswójba **Aristolochioideae** Z dwěmaj (hač pjeć) rodami a 405 družinami: 
** kokornak (*Aristolochia*) 
*** pryšćencowy kokornak (*Aristolochia clematitis*)
*** wulki kokornak (*Aristolochia macrophylla*)
** *[[Isotrema]]*
** *[[Pararistolochia]]*
** *[[Thottea]]*

## Nóžki
Kokornak

**Kokornak** (*Aristolochia*) je ród ze swójby kokornakowych rostlinow (*Aristolochiaceae*). 

## Wopis
To su přeco zelene abo lisćomjetace, drjewjane wijate rostliny abo wjacelětne zelišćowe rostliny. Měnjate lisćowe łopjena su jednore a často wutrobojte. Njeeksistuja žane pódlanske łopjena.

W łopjenowych rozporach so kćenja najčasćišo po jednym tworja. Kćenjowe přikrywne łopješka  su k rołce zarostowane. Kćenja maja wosebity mechanizm popróšenja. Wone sylnje wonjeja zo by wobmjezowace insekty přiwabjowałe. Znutřkowny wobłuk kćenjoweje rołki je kosmaty, kotrež so wo to staraja, zo móže přiwabjowany insekt kćenje hakle zaso wopušćeć, hdyž je z próškom pokrywany. Eksistuja šěsć hač do 40 próškowych łopješkow w kružku, kotrež su z pěstku zarostowane. Płódnik je spody stejacy. 

Kapslowe płody so tworja.

## Družiny (wuběr)
Ród wobsahuje sćěhowace družiny:
* pryšćencowy kokornak (*Aristolochia clematitis*)
* (*Aristolochia cymbifera*)
* (*Aristolochia littoralis syn. elegans*)
* (*Aristolochia grandiflora*)
*  (*Aristolochia rotunda*)
*  (*Aristolochia chamissonis*)
*  (*Aristolochia pallida*)
*  (*Aristolochia cruenta*)
*  (*Aristolochia galeata*)
*  (*Aristolochia gracilis*)
*  (*Aristolochia gorgona*)
*  (*Aristolochia paucinervis*)
*  (*Aristolochia pistolochia*)
* wulki kokornak (*Aristolochia macrophylla*)
* (*Aristolochia  gigantea*)

## Nóžki


## Wotkaz
Smólnik

**Smólnik** (*Asarum*) je ród ze swójby kokornakowych rostlinow (*Aristolochiaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* europski smólnik (*Asarum europaeum*) 

## Nóžki
Europski smólnik

**Europski smólnik** (*Asarum europaeum*) je rostlina ze swójby  kokornakowych rostlinow (*Aristolochiaceae*). 

## Poddružiny
* *Asarum europaeum* L. subsp. *europaeum*
* *Asarum europaeum* L. subsp. *caucasicum* (Duch.) Soó
* *Asarum europaeum* L. subsp. *italicum* Kukkonen & Uotila 

## Wopis
Europski smólnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 10 cm.

Pjenk je dołhi a lězucy.

Stołpik je lězucy a njese na spódku šupiznojte niske łopješka.

### Łopjena
Łopjena su jěrchenkojte hač kulowate, kožojte, ćmowozelene, błyšćace a docpěwaja wulkosć wot 3 hač 6 cm. Jich delni bok je kosmaty.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač meje. Kćenja su zwonka zelenojte, znutřka čerwjenobrune a často leža pod lisćom lěsneje pódy. Wone steja po jednym a su krótko stołpikate a radiarne. Kćenjowa wobalka je třidźělna, zwonojta, brunočerwjena a docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych a jehlinowych měšanych lěsach a łučinowych lěsach. Preferuje włóžne, wutkate, zwjetša wapnite pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a wuchodnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 348 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 342 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kós

**Kós** (*Turdus merula*), **čorny kós** abo **kosak** je družina dróznow. Sančka je brunočorna, mjeztym zo je sanc čorny ze žołtym pyskom a rjenje spěwa abo fifoli. 

Wón je žiwy w Europje, poddružina **Turdus merula aterrimus** je žiwa mjez Waliziskej a Kawkazom, poddružina **Turdus merula mauritanicus** w sewjerozapadnej Africe. Někotre poddružiny so tež namakaja w Aziji, na Acorach, Kanariskich kupach a na Madeirje.

Ptačk je mjez 22 hač do 29 centimetrow dołhi a waži 75–135 gramow.

Jeho hłós při přiwabjowanju je podobny na „dukdukduk“ abo „sriii“, při alarmje „tikstikstiks“, spěwanje je podobne k fifolenju.

Ptačk hnězdźi w lěsach, zahrodach a parkach, dwójce abo trójce za lěto mjezy aprylom a julijom. Jeho hnězdo je kulojta šklička z trawiznow měšane z hlinu, ležacy  na lěsach, kerkach, wuwzaćnje tež na domach. Sančka njese 4-6 módrozelenych jejow ze zerzawobarbnymi blečkami, sedźa na nich 13-14 dnjow (jenož wona). Potom staratej so wobaj staršej 12 do 15 dnjow wo młodźata a pomhatej jim so žiwić hišće dalšej dwě njedźeli po wotlećenju z hnězda. Wone žeru insekty, wudźenki, šlinki a płody.

Kosy wotlětuja za čas zymy zdźěla do ćoplišich regionow. W poslednim času přezymuja wjele tež w městach.

## Nóžki


## Wotkazy
Pryšćencowy kokornak

**Pryšćencowy kokornak** (*Aristolochia clematitis*) je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow (*Aristolochiaceae*).

## Wopis
Pryšćencowy kokornak je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 70 cm.

Stołpik je zrunany a njerozhałuzowany.

### Łopjena
Łopjena su hłuboko wutrobojte, nažołć zelene a nahe. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač 10 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm a su rołkojte, horjeka jazykojte. Kćenja su na spódku brjuchojće rozšěrjene a steja po dwěmaj hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach. 

## Stejnišćo
Rosće na winicach a winicowych kromach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž pochadźa z regiona Srjedźneho morja.

## Wužiwanje
Za čas starowěka rostlina bu jako hojensku rostlinu přećiwo kusnjenjam hadow wužiwana. W srjedźowěku je jako zrodźenje podpěraca płaćiła. Ale wot lěta 1981 jeje nałožowanje je zakazane. Aristolochijowa kisalina změni herbske kajkosće a móže tumory wuwabjeć.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 146 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 316 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Kokorč (Pseudofumaria)

**Kokorč** (*Pseudofumaria*) je ród z podswójby kokrikowych rostlinow (*Fumarioideae*) znutřka makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běły kokorč (*Pseudofumaria alba*)
* žołtojty kokorč (*Pseudofumaria lutea*)
Kokrik

**Kokrik** (*Fumaria*) je ród ze makowych rostlinow (Papaveraceae)

Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (*Fumariaceae*) přirjaduje. 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hustokwětkaty kokrik (*Fumaria densiflora*)
* kerčkaty kokrik (*Fumaria vaillantii*)
* lěkarski kokrik (*Fumaria officinalis*)
* murjacy kokrik (*Fumaria muralis*)
* něžny kokrik (*Fumaria parviflora*)
* plećawy kokrik (*Fumaria capreolata*)
* pyskowy kokrik (*Fumaria rostellata*)
* ćěmny kokrik (*Fumaria schleicheri*)

## Nóžki
Wutrobički

**Wutrobički** (*Dicentra*) je ród z podswójby kokrikowych rostlinow (*Fumarioideae*) ze makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

## Synonym
* *Lamprocapnos* 

## Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wisate wutrobički (*Dicentra spectabilis*)

## Wotkazy
* Listuje ród a jednu družinu, ale jako ''Fumariaceae'' 
* Listuje wisate wutrobički jako ''Lamprocapnos spectabilis'' a tež mjenuje ''Dicentra spectabilis'' 
* Někotre informacije wo družinje ''Dicentra spectabilis''
Kokorč (Ceratocapnos)

*Kokorč (Ceratocapnos)* je ród ze swójby kokrikowych rostlinow (Fumariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** plećawy kokorč (*Ceratocapnos claviculata*)
Kokrikowe rostliny

**Kokrikowe rostliny** (*Fumarioideae*) je podswójba znutřka rostlinoweje swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

## Systematika a rozšěrjenje
Swójba je rozrjadowany do dweju tribusow a 15 hač 19 rodow. Wona wobsahuje něhdźe 530 družinow před druhim w měrnych a subtropiskich kónčinach sewjerneje połkule a w Južnej Africe jako sekundarny wupřestrěwanski centrum. W Europje su štyri rody z 20 družinami zastupowane.

* Tribus Fumarieae:
** *[[Adlumia]]*: Z jenož dwěmaj družinomaj: jedna w sewjernej Americe a jedna w Korejskej.
** *[[Capnoides]]*
** kokorč (Ceratocapnos)  
*** plećawy kokorč (*Ceratocapnos claviculata*)
** (*Corydalis*) kokorč: Z něhdźe 400 družinami.
*** cuzy kokorč (*Corydalis incisa*)
*** módry kokorč (*Corydalis flexuosa*)
*** mólički kokorč (*Corydalis pumila*)
*** porstkaty kokorč (*Corydalis solida*)
*** pyšny kokorč (*Corydalis cava*)
*** rěčny kokorč (*Corydalis intermedia*)
*** žołty kokorč (*Corydalis lutea*)
** *[[Cryptocapnos]]*
** *[[Cysticapnos]]*
** *[[Dactylicapnos]]*
**  (*Dicentra*) wutrobički
** *[[Discocapnos]]*
**  (*Fumaria*) kokrik: - Z něhdźe 55 družinami.
*** hustokwětkaty kokrik (*Fumaria densiflora*)
*** kerčkaty kokrik (*Fumaria vaillantii*)
*** lěkarski kokrik (*Fumaria officinalis*)
*** murjacy kokrik (*Fumaria muralis*)
*** něžny kokrik (*Fumaria parviflora*)
*** plećawy kokrik (*Fumaria capreolata*)
*** pyskowy kokrik (*Fumaria rostellata*)
*** ćěmny kokrik (*Fumaria schleicheri*)
** (*Lamprocapnos*)  
*** wisate wutrobički (*Lamprocapnos spectabilis*) Po molekulargenetiskich přepytowanjach słuša nětko monotypiskemu rodej.
** *[[Platycapnos]]*
**  kokorč (Pseudofumaria)  
*** běły kokorč (*Pseudofumaria alba*)
*** žołtojty kokorč (*Pseudofumaria lutea*)
** *[[Rupicapnos]]*
** *[[Sarcocapnos]]*
** *[[Trigonocapnos]]*
* Tribus Hypecoeae, z jeničkim rodom:
** (Hypecoum) Kukačko: Z 18 družinami wot regiona srjedźneho morja hač do zapadneje Chinskeje. Wone maja štyri próškowe łopjeŝka.
*** (*Hypecoum pendulum*) Žołte kukačko

Podswójba so wot někotrych awtorow tež jako swójba Fumariaceae wjedźe. Wo bliskim přiwuznistwje wobsteji lědma dwěl. Porno druhich  (Ranunculales) wobsteji sylny wotwodźeny twar kćenjow a wone wobsahuja podobne alkaloidy. Samostatna pozicija kokrikowych rostlinow njeje po APWebsite njedočinjene załožena. 

Přisłušnosć roda kukačko (*Hypecoum*) so rozdźělnje praktikuje. Wot wjele awtorow so tež do podswójby Hypecooideae do makowych rostlinow (Papaveraceae) abo jako swójski Tribus Hypecoeae do Fumarioideae staji.

## Noty
Žołtojty kokorč

**Žołtojty kokorč** (*Pseudofumaria lutea*) je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow (*Fumarioideae*) znutřka swójba makowych rostlinow  (*Papaveraceae*).

W někotrych žórłach ma wědomostne mjeno *Corydalis lutea*.

## Wopis
Žołtojty kokorč je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 15 hač 30 cm. Rostlina je sylnje rozhałuzowana.

Łopjena su dwójce hač trójce pjerite, na hornim boku zelene, na delnim boku šěrozelene.

Kćěje wot meje hač oktobra. Žołte, wotrohowane kćenja docpěja dołhosć wot 1,2 hač 2 cm a steja po pjećoch hač po pjatnaćoch w kićach. Keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot 4 hač 6 mm a su zubate.

## Stejnišćo
Rosće w murjowych škałobach z  přesaknjenej wodu abo lockim zasćinjenjom.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 146 jako *Corydalis lutea* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 316 jako *Pseudofumaria lutea*, *Corydalis lutea* 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

* Rozšěrjenska mapa za Němsku při www.floraweb.de
*
Kerčkaty kokrik

**Kerčkaty kokrik** (*Fumaria vaillantii*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (*Fumariaceae*) přirjaduje. 

## Wopis
Kerčkaty kokrik je cunja, módrozelena jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 20 cm.

### Łopjena
Łopjena su dwójce pjerite. Jich kónčki su zwjetša 4-6 razow tak dołhe kaž šěroke.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač oktobra. 6-15 blědźe róžojtych, na kónčku ćmowych, šwižnych kćenjow steji w kićach a docpěwa dołhosć wot 5 hač 6 mm. Keluch docpěwa dołhosć wot 1 mm. Keluškowe łopješka lochko wotpadnu. 

## Stejnišćo
Rosće na rolach, winicach, prózdnych rolach, pustych płoninach, pućach a murjach. Preferuje w lěću ćopłe pódy.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 74 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Plećawy kokrik

**Plećawy kokrik** (*Fumaria capreolata*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

Po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow (*Fumariaceae*) přirjaduje. 

## Wopis
Plećawy kokrik je naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.

Stołpik je klunkotaty a łazy z pomocu wobwitkowych łopješkow.

### Łopjena
Łopjena su módrozelene, dwójce pjerite.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Běłojte kćenja docpěwaja dołhosć wot 10 hač 12 mm a njesu wioletny kónčk. Wone steja mnohličbnje w čumpatych kićach.

### Płody
Płodowe stołpiki su wróćo zhibnjene. 

## Stejnišćo
Rosće na winicach, w zahrodach a na drjebiznje. Preferuje małowapnite pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 232 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wisate wutrobički

**Wisate wutrobički** (*Lamprocapnos spectabilis*) je rostlina z podswójby  kokrikowych rostlinow (*Fumarioideae*) ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). Rostlina bu dołho rodej wutrobički (*Dicentra*) přirjadowana, ale po molekulargenetiske přepytowanja pokazachu, zo je samostatna.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
* Listuje wisate wutrobički jako ''Lamprocapnos spectabilis'' a tež mjenuje ''Dicentra spectabilis'' 
* Někotre informacije wo rostlinje
Komelinowe rostliny

**Komelinowe rostliny** (*Commelinaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* módrjenk (*Commelina*)
** wšědny módrjenk (*Commelina communis*)
* tradeskantija (*Tradescantia*) 
** wšědna tradeskantija (*Tradescantia reflexa*)
Módrjenk

**Módrjenk** (*Commelina*) je ród ze swójby komelinowych rostlinow (*Commelinaceae*).

## Systematika
Ród *Commelina* słuša ke tribusej Commelineae w pódswójbje Commelinoideae znutřka swójby Commelinaceae. Mjeno roda *Commelina* bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w *Sp. Pl.*, 1, S. 40 najprjedy wozjewjene. Lectotypus je ''Commelina communis'' L.. Synonymy za *Commelina* L. su *Athyrocarpus* Schltdl. ex Benth., *Commelinopsis* Pichon, *Phaeosphaerion* Hassk.. 

Eksistuje něhdźe 170 *Commelina*-družinow (wuběrk):

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Konopowe rostliny

**Konopowe rostliny** (*Cannabaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* chmjel (*Humulus*) 
** japanski chmjel (*Humulus scandens*)
** wšědny chmjel (*Humulus lupulus*)
* konop (*Cannabis*) 
** konop (*Cannabis sativa*)
*** kulturna konop (*Cannabis sativa var. sativa*)
*** dźiwja konop (*Cannabis sativa var. spontanea*) 
** indiska konop (*Cannabis indica*) 

## Nóžki
Tradeskantija

**Tradeskantija** (*Tradescantia*) je ród ze swójby komelinowych rostlinow (*Commelinaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna tradeskantija (*Tradescantia reflexa*)
Konop

**Konop** (*Cannabis*) je ród ze swójby konopowych rostlinow (Cannabaceae). Dalše serbske mjeno je **konopej**.

## Systematika

Ród bu prěnjotnje na zakładźe wot *Cannabis sativa* (dźiwi konop) jako monotypiski ród wot Carl von Linne w lěće 1753 prěni raz wopisany. Lamarck wotdźěli w lěće 1785 indisku družinu na zakładźe morfologiskich přiznamjenjow a wopojneje kmanosće jako *Cannabis indica* a ruski botanikar Dmitrij E. Janischewsky wopisa prěni raz w lěće 1926 *Cannabis ruderalis*. W 20. lětstotku bě systematika roda pak do dalokeje měry dwělna, nimo modela třoch swójskich družinow su někotři awtorojo wone tři družiny wšitke jako poddružiny wot *Cannabis sativa* wobhladowali, hdys a hdys buchu tež hišće dalše družiny wopisane, kotrež so njejsu wězo zwjetša předrěwali.

W lěće 2003 je spisał Američan Karl W. Hillig nadrobne genetiske přepytowanje na zakładźe wot 157 populacijow w cyłej swěće, kotrež je status družinow *Cannabis sativa* a *Cannabis indica* wobkrućowało. Samostatnosć družiny *Cannabis ruderalis* njeje so pak wěsće dopokazować móhła, pozdźiše dźěło k chemotaksonomiji roda wobkrući tute wuslědki a zwuži wobjim roda na dwě družinje:

* konop (*Cannabis sativa*) L.
** kulturna konop (*Cannabis sativa var. sativa*) 
** dźiwja konop (*Cannabis sativa var. spontanea* Vav.) 
* indiska konop (*Cannabis indica* Lam.)

## Nóžki
Wšědny chmjel

**Wšědny chmjel** (*Humulus lupulus*) je rostlina ze swójby  konopowych rostlinow (*Cannabaceae*). 

## Wopisanje
Wšědny chmjel je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 200 hač 400 cm. Rostlina je wijaca wijawka.

Stołpik njese w šěsć rjadach łazenske kosmy a je přećiwostejnje łopjenaty. Wón je naprawo wijacy.

### Łopjena
Łopjena su třilapate hač pjećlapate a zubate.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach. Muske kćenja njesu pjeć zelenych kćenjowych łopješkow, steja 5-10 dołhich pakićach a maja pjeć kćenjowych łopješkow a pjeć próškowych łopješkow. Žónske kwětnistwa su huste a hablojte.

### Płody
Płód je 3 mm dołhi worješk.

## Stejnišćo
Rosće dźiwje w lěsach pódla rěčkow, w kerčinach a na lěsnych kromach łučinow. Ma radšo włóžne abo mokre, wutkate pódy.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 350 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 366 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kopřiwowe rostliny

**Kopřiwowe rostliny** (*Urticaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kopřiwa (*Urtica*) 
** mała kopřiwa (*Urtica urens*) 
** pilowa kopřiwa (*Urtica pilulifera*)
** ukrainska kopřiwa (*Urtica kioviensis*)
** wulka kopřiwa (*Urtica dioica*) 
* sćěnowc (*Parietaria*) 
** hałžkaty sćěnowc (*Parietaria judaica*)
** pensylwaniski sćěnowc (*Parietaria pennsylvanica*)
** runy sćěnowc (*Parietaria officinalis*)

## Nóžki


## Wotkazy