open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Awgust Kerk

**Jan Awgust Kerk** ( *Johann August Strauch*; * 31. julija 1865 w Čornjowje, † 2. měrca 1938 w Pěrnje) bě serbski wučer a spisaćel.

## Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja w Čornjowje pola Bukec a wopytowaše wot 1879 do 1885 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1885 do 1888 dźěłaše jako pomocny wučer w Kotecach a w Nowej Wsy nad Sprjewju. Po tym běše hač do lěta 1890 z wučerjom w Rakecach samych. W tutym času woženi so z Almu Mukec z Wulkeho Wosyka, najmłódšej sotru Arnošta Muki. Wot 1890 do 1899 bě wučer w Rochlicy a po tym hač do 1930 wyši wučer w Pěrnje. W tutym lěće poda so na wuměnk.

Jeho dźowka Hilža Kerkec wuda so na wučerja a pozdźišeho redaktora Jana Bryla. Jan Awgust Kerk bu w Pěrnje pochowany. Jeho mandźelska Alma zemrě 85lětna 22. februara 1956 w Drježdźanach.

## Skutkowanje
Jan Awgust Kerk skutkowaše aktiwnje sobu w Rakečanskim serbskim towarstwje „Lipa“ a po přesydlenju w Drježdźanskich serbskich towarstwach. Na wuměnku započa spisowaćelić a wozjewješe wosebje prozu a ludowědne přinoški w *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]]* a *[[Předźenak (protyka)|Předźenaku]]* (1934–36). Wot 1885 bě Kerk sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Literatura
* *Pjeć dnjow w Sarajewu.* W *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]]* 93, ča. 208–210 (6.–8. septembra 1934)
* Ota Wićaz: *Wyši wučer Jan Awgust Kerk-Pěrnjanski.* W *Serbskich Nowinach* 94, čo. 174 (29. julija 1894), přiłoha

## Žórle
* 
* Informacije wo Janje Awgusće Kerku na webstronach Bukečanskeje wosady
Georgij Konstantinowič Žukow

**Georgij Konstantinowič Žukow** (; * 1. decembra 1896 w Strjelkowce, Kalužska gubernija, Ruske carstwo; † 18. junija 1974 w Moskwje) bě šef generalneho staba Čerwjeneje armeje, maršal Sowjetskeho zwjazka a wot 1955 do 1957 sowjetski zakitowanski minister. Wón dósta štyri króć wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1939, 1944, 1945, 1956).

Žukow bě hłowny zamołwity za wuspěšne zakitowanje Moskwy w lěće 1941 a sowjetskej dobyći w bitwje wo Stalingrad (1942/43) kaž tež jako wyši rozkazowar I. běłoruskeje fronty w bitwje wo Berlin (1945). W nocy na 9. meje 1945 přiwza w Berlinje-Karlshorsće jako zastupjer Sowjetskeho zwjazka kapitulaciju Němskeje.

## Literatura
* Большая Советская энциклопедия: В 30 т. - 3-е изд. - М., 1969-1978, т. 9, стр. 238 - 239

## Wotkazaj

*
Iwan Stepanowič Konjew

**Iwan Stepanowič Konjew** (; * 28. decembra 1897 w Lodejnje, Wologodska gubernija, Ruske carstwo; † 21. meje 1974 w Moskwje) bě maršal Sowjetskeho zwjazka, kiž bě jako wyši rozkazowar I. ukrainskeje fronty hłowny wobdźělene na dobyću nad Němskej w Druhej swětowej wójnje. Wón dósta dwójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1944, 1945).

Po nim bě za čas NDR pomjenowana Serbska polytechniska wyša šula w Ralbicach.

## Nóžki


## Wotkazaj

* 
* Конев Иван Степанович
* Иван Степанович Конев
Konstantin Konstantinowič Rokossowskij

**Konstantin Konstantinowič Rokossowskij** (; ; * 21. decembra 1896 we Wjelikich Lukach, Nowgorodska gubernija, Ruske carstwo; † 3. awgusta 1968 w Moskwje) bě maršal Sowjetskeho zwjazka (1944) a Pólskeje (1949), kiž bě jako wyši rozkazowar II. běłoruskeje fronty hłownje wobdźěleny na dobyću nad Němskej w Druhej swětowej wójnje. Wón dósta dwójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1944, 1945).

Bě wot 1949 do 1956 pólski zakitowanski minister.

## Literatura
* *Рокоссовский Константин Константинович*// Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

## Wotkazaj

*
Maćična peticija

Jako **Maćična peticija** woznamjenja so wot čłonow Maćicy Serbskeje organizowana peticija na sakske knježerstwo w rewoluciskim lěće 1848, kotraž měješe oficialny titul „Wulka próstwa Serbow“ a z kotrejž prošachu Serbja wo wjace prawow za swoju rěč w šulskej wučbje. Wona bu wot wjace hač 5000 předstejićerjow serbskich domjacnosćow podpisana a dnja 25. julija 1848 wot serbskeje deputacije přepodata.

Nimo runoprawneho wužiwanja serbšćiny w šulach, w cyrkwi a před sudnistwom žadaše sej peticija mjez druhim tež prawidłowne serbske kemše w krajnej stolicy Drježdźanach.

K hłownym organizatoram peticije słušachu mjez druhim ewangelscy duchowni Jaroměr Hendrich Imiš, Handrij Brósk a Michał Domaška. Najwuznamniši nutřkoserbski přećiwnik peticije bě Bjedrich Adolf Klin, tehdyši předsyda Maćicy.
Gerhard Schöne

**Gerhard Schöne** (* 10. januara 1952 w Kosowikach pola Drježdźan) je němski spěwytwórc, kiž słušeše za čas NDR k najznaćišim interpretam. Wosebje znate su jeho dźěćace spěwy.

Wotrosće w ewangelskej fararskej swójbje w Kosowikach, nawukny powołanje pasarja a dźěłaše potom pola póšty. K studiji njebu dla swojeho zapowědźenja wojerskeje słužby dopušćeny. Jako sobudźěłaćer za dźěćace a młodźinske dźěło pola fararja pisaše spěwy a absolwowaše zdobom dalokostudij při Drježdźanskej hudźbnej wyšej šuli. Wot 1979 skutkuje jako swobodny spěwytwórc. 1981 wuńdźe jeho prěnja tačel *Spar deinen Wein nicht auf für morgen* pola Amiga. Jeho hudźba zasadźowaše so tež w někotrych dźěćacych filmach DEFA.

Schöne je druhi raz woženjeny a ma šěsć dźěći. Wón bydli w Mišnje.

## Diskografija

* 1981: *Spar deinen Wein nicht auf für morgen* (LP, jako CD 1995)
* 1982: *Lieder aus dem Kinderland* (LP, jako CD 1994)
* 1983: *Die große Erfindung des kleinen Herrn Mutzelbach* (1983 produkcija słuchohry a prawusyłanje; 1996 CD)
* 1985: *Menschenskind* (LP, jako CD 1995)
* 1986: *Kinderlieder aus aller Welt* (LP, jako CD 1994)
* 1988: *Du hast es nur noch nicht probiert* (live, dwójna LP)
* 1989: *Lebenszeichen*
* 1989: *Kinder-Lieder-Galerie* (LP, jako CD 1990)
* 1991: *Ich bin ein Gast auf Erden*
* 1992: *Die sieben Gaben*
* 1993: *Bis die Katze bellt*
* 1993: *Schönes Liederpaket*
* 1993: *Lieder*
* 1995: *Böses Baby Kitty Schmidt*
* 1997: *Jule wäscht sich nie*
* 1997: *Der glattrasierte Weihnachtsmann*
* 1997: *Seltsame Heilige*
* 1998: *Alligatoren in der Kanalisation*
* 1998: *Das Leben der Dinge*
* 2000: *Wege zueinander*
* 2000: *Das Perlhuhn im Schnee*
* 2001: *Kindergedichte*
* 2002: *Klabüster, Klabuster* (live, dwójna CD)
* 2003: *Fremde Federn*
* 2004: *Könige aus Morgenland*
* 2005: *Die Lieder der Fotografen*
* 2007: *Wo?* (live, CD/DVD, Burgen- und Schlössertour 2006)
* 2007: *Der Engel, der die Träume macht*
* 2008: *Trommle mein Herz für das Leben* (nahrate 1996)
* 2010: *Wenn Franticek niest* (z Noru Tschirner)
* 2010: *Ich öffne die Tür weit am Abend* (z Jensom Goldhardtom a Ralfom Benschu)
* 2011: *Die Lieder der Briefkästen*
* 2016: *Ein Tag im Leben eines Kindes*
* 2017: *Komm herein in das Haus*
* 2020: *Wie wollen wir unser Kindlein beschenken? Zärtliche Lieder zur Nacht*
* 2020: *Summen Singen Schreien* (z Jensom Goldhardtom (pišćele) a Ralfom Benschu (saksofon))

## Wotkazy

* Webstrona Gerharda Schöny
*
Semjon Michajlowič Budjonnyj

**Semjon Michajlowič Budjonnyj** (; * 25. apryla 1883, Oblasć Wojska Donskeho, Ruske carstwo; † 26. oktobra 1973 w Moskwje) bě maršal Sowjetskeho zwjazka (1935). Wón dósta trójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1958, 1963, 1968).

## Wotkazaj

*
Aleksandr Michajlowič Wasilewskij

**Aleksandr Michajlowič Wasilewskij** (; * 30. septembra 1895, Wičuga, Kostromska gubernija, Ruske carstwo; † 5. decembra 1977 w Moskwje) bě šef generalneho staba Čerwjeneje armeje a maršal Sowjetskeho zwjazka (1943), kiž bě jako wyši rozkazowar III. běłoruskeje fronty hłownje wobdźěleny na dobyću nad Němskej w Druhej swětowej wójnje.

Wón dósta dwójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1944, 1945).

Wasilewskij bě wot 1949 do 1953 sowjetski zakitowanski minister. 

## Wotkazaj

*
Iwan Christoforowič Bagramjan

**Iwan Christoforowič Bagramjan** (; armensce Հովհաննես Քրիստափորի Բաղրամյան; * 2. decembra 1897, Jelizawjetpolska gubernija, Ruske carstwo; † 21. septembra 1982 w Moskwje) bě maršal Sowjetskeho zwjazka (1955).

Wón dósta dwójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1944, 1977).

## Wotkazaj

*
Krajnoradny zarjad

**Krajnoradny zarjad** ( *Landratsamt*, skrótka *LRA*) je w někotrych krajach Němskeje pomjenowanje za zarjadnistwo jednoho wokrjesa, w druhich krajach maja město toho wokrjesne zarjadnistwo.

Wuraznje so krajnoradny zarjad we wokrjesnych porjadach krajow Badensko-Württembergska, Bayerska, Sakska a Durinska tak mjenuje. Wokrjesny porjad Porynsko-Pfalcy wužiwa pomjenowanje „wokrjesne zarjadnistwo“ *(Kreisverwaltung)*. W Braniborskej, Mecklenburgsko-Předpomorskej, Sewjerorynsko-Westfalskej, Posaarskej, Saksko-Anhaltskej a Schleswigsko-Holsteinskej rěka wotpowědny zarjad „krajny rada“, tež hdyž njewobsteji z jeničkeho čłowjeka, ale wulka ličba zastojnikow w mjenje „krajneho rady“ jedna. Zwonka juristiskeho wužiwanja móže pak tež w tutych krajach wo „krajnoradnym zarjedźe“, „wokrjesnym zarjadnistwje“ abo „wokrjesnym domje“ *(Kreishaus)* rěč być.

Krajnoradny zarjad, wokrjesny zarjad resp. „krajny rada“ je w najwjace zwjazkowych krajach komunalny samozarjadniski zarjad kaž tež niši statny zarjadniski zarjad, ma potajkim dwójnu funkciju. We wobłuku nišeho statneho zarjadniskeho zarjada nima wokrjesny sejmik prawo soburěčenja. Tu płaći statna zarjadniska hierarchija. Krajnoradny zarjad z krajnym radu na čole je tu na wukazy předstajenych statnych zarjadow (wobwodnych knježerstwow a ministerstwow) wjazany.

W krajach z połnokomunalizaciju (Delnja Sakska, Posaarska, Sakska a Saksko-Anhaltska) so nadawki nišeho statneho zarjadniskeho zarjada jako přenjesene nadawki wot wokrjesa wukonjeja. Přez to dóstanu demokratiske gremije wokrjesa směrnicowu kompetencu. Wliw statnych srjedźnych a wyšich zarjadow so na prawniski a fachowy dohlad wobmjezuje. „Krajnoradny zarjad“ móže tež pomjenowanje twarjenja być, w kotrymž wokrjesny zarjad sedźi abo prjedy sedźeše, njewotwisnje wot toho, hač tam sedźacy zarjad tež tak rěka.
Anne Spiegel

**Anne Spiegel** (* 15. decembra 1980 w Leimenje) je němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych, kotraž bě wot decembra 2021 hač do apryla 2022 zwjazkowa ministerka za swójby, seniorow, žony a młodźinu w kabineće Scholz. Wot 2011 do 2016 bě wona zapósłanča a zastupowaca předsydka zeleneje frakcije w krajnym sejmje Porynsko-Pfalcy, wot 2016 do 2021 ministerka za swójby, žony, młodźinu, integraciju a škit konsumentow kraja Porynsko-Pfalca, wot januara 2021 hač do meja 2021 kaž tež ministerka za wobswět, energiju, zežiwjenje a lěsnistwo w druhim kabineće Dreyer. Wona bě wot meja 2021 hač do decembra 2021 ministerka za škit klimy, wobswět, energiju a mobilnośće kaž tež zastupowaca pod ministerskej prezidentku Porynsko-Pfalcy, Malu Dreyer. 

Spiegel je w Ludwigshafenje wotrostła a złoži tam w lěće 2000 maturu. Wot 2000 do 2007 studowaše w Mannheimje, Darmstadtje, Salamanca a Mohuču politiske wědomosće, filozofiju a psychologiju. 

Wona je woženjena, ma štyri dźěći a bydli w Berlinje.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Mikławš Jakubica

**Mikławš Jakubica** (tež *Mikławuš* abo *Miklawusch*, latinizowane Nicolaus Jacubiky; † po 1548) bě spisar delnjoserbskeho přełožka Noweho zakonja 1548, kotryž słuša k najstaršim rěčnym pomnikam w serbšćinje a prěnim přełožkam Lutheroweje biblije do někajkeje druheje rěče.

Wo jeho wosobje dawaja lědma informacije. Wón bě najskerje ewangelski farar w knjejstwje Žarow we wuchodnej Delnjej Łužicy, dokelž pisaše we wuchodnym dialekće delnjoserbšćiny.

Móžno je, zo je identiski z Nicolausom Kubike resp. Kubke, kotryž bu 1524 jako ewangelski prědar w Lubońcy (dźensa *Lubanice*) naspomnjeny. Tež z wěstym prědarjom Jakubom w Lindrozu (dźensa *Lipinki Łużyckie*), kotryž bu 1540 naspomnjeny a z Nikolausom Jakobi, kiž bě najskerje 1553 do 1556 z fararjom w Lindrozu, móhł identiski być.

## Twórba
* *Delnjoserbski testament Mikławša Jakubicy, 1548* (digitalizat)

## Wotkaz
* Friedrich Pollack: [Mikławš Jakubica](https://saebi.isgv.de/biografie/Miklawusch_Jacubica_(gest._nach_1548)). W: Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde (wud.): Sächsische Biografie.
Zrinka Šimić-Kanaet

**Zrinka Šimić-Kanaet** (* 21. meje 1956 w Sarajewje, Juhosłowjanska) je chorwatska archeologowka.

Wona studowaše italsku rěč a literaturu a archeologiju při filozofiskej fakulće Zagrebskeje uniwersity, hdźež je tež promowowała (2009) a dźěła jako docentka.

Wona je zmandźelena a ma dwě dźěsći.

## Wotkazaj
Lisćina narodnych parkow w Čěskej

**Lisćina narodnych parkow w Čěskej** wobsahuje štyri škitane pasma. Narodny park w Čěskej je definowany jako dalokorumna kónčina, kotraž je w narodnym abo mjezynarodnym měritku jónkrótna. Wona wopřija přirodne abo mało přez čłowjeka wobwliwowane ekosystemy wurjadneje hódnoty za wědomosć a kubłanje.

## Narodne parki
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|- class="hintergrundfarbe6"
! mjeno !! sydło !! powjerch [ha] !! datowanje !! Kraj !! wopisanje !! class="unsortable" | wobraz
|-
|  **[[Kyrkonoše|Krkonošský národný park]]***Kyrkonošski narodny park* || Vrchlabí || 36 327 || 17. meja 1963 || Liberecký, Královéhradecký || Najwyše horiny w Čěskej ||  align=center | 
|-
| **[[Połobske_pěskowčiny|Národní park České Švýcarsko]]***Narodny park Čěska Šwica* || Krásná Lípa || 7 900 || 1. januara 2000 || Ústecký || Srjedźne horiny ze skałami pěskowca || align=center | 
|-
| **Národní park Podyjí***Narodny park Podyje* || Znojmo || 6 259 || 1. julija 1991 || Jihomoravský || Dolina rěki Dyje || align=center | 
|-
| **[[Šumawa|Národní park Šumava]]***Narodny park Šumava* || Vimperk || 69 030 || 20. měrca 1991 || Jihočeský, Plzeňský || Sylnje zalěsnjene srjedźne horiny || align=center | 
|-
Lisćina narodnych parkow w Němskej

**Lisćina narodnych parkow w Němskej** wobsahuje 16 škitanych pasmow. Narodne parki maja słužić wulkorumnemu škitej kónčin wosebiteje swojoraznosće. Tute kónčiny dyrbja přewažnje wuměnjenja přirodoškitneho pasma spjelnić a zwjetša we wot čłowjeka nic abo mało wobwliwowanym stawje abo znajmjeńša za to kmane być.

## Narodne parki
Baskin-Robbins

**Baskin Robbins** je globalny rjećaz lodarnjow, kiž ma Franchises we wjace hač 30 krajach. Wot 5800 stejnišćow je 2800 w Zjednoćenych statach. Wone bu 1953 přez fuziju dweju separatneju lodoweju kremow -předewzaćow Burt Baskin a Irv Robbins, kotrejž běštej swakaj, załoženej. Před fuziju rěkaštej dźělenej lodowej kremowej předewzaći Burt's Ice Cream Shop a Snowbird Ice Cream. Snowbird Ice Cream měješe tehdy 21 słodowych směrow, štož bu jako nowe a čerstwe chwalene. 

Po tym zo buštej předewzaći k Baskin-Robbinej zjimanej, kiž měješe so pozdźišo ze swětosławnej lodarnju stać, bu slogan "31 słodowych směrow". Baskin-Robbins bě kreatiwny w swojim započatku, probowy system namjetować - ludźo wšelake słodowe směry lodoweje kremy z róžojtej łžicu woptać dać, doniž słód namakaja, kotryž chcedźa. Nimo toho bě Baskin-Robbins prěni, kotryž předstaji Eiskuchen zjawnosći.
Narodny park

**Narodny park** je škitny status, kotryž so wěstemu teritorijej z přirodoškitnych přičin spožči. Narodne parki maja wurjadnu přirodnu, wědomostnu, krajinowu abo kulturnu hódnotu. Prěni bě narodny park Yellowstone, kotryž bu 1872 w Zjednoćenych statach załoženy. 

## Kategorija IUCN
Mjezynarodna unija za zdźerženje přirody a přirodnych resursow (IUCN) je přewzała slědowacu definiciju za narodny park:

*Škitane kónčiny, kotrež maja dołhodobnje škitać wobšěrne přirodne rumy hromadźe z jewjacymi družinami a ekosystemami. Tute maja tež stać k dispoziciji za dušine potrjeby, wědomosć, slědźenje a kubłanje, a za wočerstwjenje a wobhladanje.*

## Znate narodne parki
**Narodny park Yellowstone** (Zjednoćene staty Ameriki) – prěni narodny park swěta, załoženy 1872.

**Šwicarski narodny park** (Šwicarska) – najstarši narodny park Alpow a jenički Šwicarskeje, załoženy 1914.

**Białowieski narodny park** (Pólska) – najstarši narodny park Pólskeje a škita jenički wulki pralěs w Europskej Nižinje; załoženy 1932.

**Narodny park Bayerski Lěs** (Němska) – najstarši narodny park Němskeje, załoženy 1970. Zhromadnje z čěskim narodnym parkom Šumawa twori najwjetše škitne pasmo srjedźneje Europy.

**Narodny park Durmitor** (Čorna Hora) – załoženy 1952, škita jedne z najdźiwišich horow Europy.

**Narodny park Kakadu** (Awstralska) – sławny za swoju zwěrinu a kulturu Aboridźinow, załoženy 1979.

**Narodny park Serengeti** (Tanzanija) – najsławniši narodny park Afriki, załoženy 1951.

## Hlej tež
* Lisćina narodnych parkow w Čěskej
* Lisćina narodnych parkow w Němskej
* Lisćina narodnych parkow w Francoskej
* Lisćina narodnych parkow w Estiskej
* Triglavski narodny park
Mikławš Kopernik

**Mikławš Kopernik** ( *Nikolaus Kopernikus*,  *Mikołaj Kopernik*; * 19. februara 1473 w Torunju; † do 21. meje 1543 w Fromborku) bě tachantski knjez we wjerchbiskopstwje Ermland, astronom, matematikar, lěkar, ekonom, zarjadniski zastojnik a doktor cyrkwinskeho prawa. Studowaše w Krakowje, Bologni, Paduwje, a złoži swój doktorat na uniwersiće we Ferari. Je znaty za zestajenje heliocentriskeje teorije, po kotrejž so zemja wokoło słónca wjerći.

## Nóžki
Lisćina narodnych parkow w Francoskej

**Lisćina narodnych parkow w Francoskej** wobsahuje z jědnaće škitanych pasm. Narodne parki w Francoskej wobsteja z jadra (*cœur*) z krutymi škitnymi prawidłami a eksternym sobustawskim wobłukom (*aire d'adhésion*), podobnje kaž přirodne parki w Němskej. Prěni narodny park bu 1913 załoženy, njepřežiwi pak Druhu swětowu wójnu. Na jeho městnje je narodny park Écrins.

## Narodne parki
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|- class="hintergrundfarbe6"
! mjeno !! powjerch jadra [km²] !! powjerch wonkowneho pasma [km²] !! cyłkowny powjerch [km²] !! datowanje !! přirodny rum !! wopisanje !! class="unsortable" | wobraz
|-
|  **Narodny park Vanoise***Parc national de la Vanoise* || 535 || 1465 || 2000 || 1963 || Alpy || Wutworjeny za škit alpskeho kozoróžca a wysokokalpinskeje krajiny. Hromadźe z italskim narodnym parkom Gran Paradiso je najwjetše škitne pasmo zapadneje Europy.||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Port-Cros***Parc national de Port-Cros* || 46 || 1460 || 1506 || 1963 || Srjedźne morjo || Park škita wobswět kupy Port-Cros a wokolne morjo. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Pyrenejow***Parc national des Pyrénées* || 457 || 2063 || 2520 || 1967 || Pyreneje || Park škita najwyši a centralny dźěl Pyrenejow. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Cévennes***Parc national des Cévennes* || 935 || 2785 || 3720 || 1970 || Centralny masiw || Krajina srjedźnych horow w južnej Francoskej. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Écrins***Parc national des Écrins* || 918 || 1784 || 2702 || 1973 || Alpy || Najwyši ležacy narodny park Europy. Wjelhorinska krajina z lodowcami. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Mercantour***Parc national du Mercantour* || 685 || 1465 || 2150 || 1979 || Alpy || Škita krajiny Mórskich Alpow na južnym kóncu horinow. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Guadeloupe***Parc national de la Guadeloupe* || 218 || 2248 || 2466 || 1989 || Małe Antile || Škita krajiny karibiskeje kupy Guadeloupe a pobrjóžne morjo. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Réunion***Parc national de la Réunion* || 1054 || 878 || 1932 || 2007 || Indiski ocean || Horinske jadro kupy z aktiwnymi wulkanami. ||  align=center | 
|-
|  **Amaconaski park Guyana***Parc amazonien de Guyane* || 20281 || 13591 || 33872 || 2007 || Amaconas || Park škita dźěl Amaconasoweho lěsa. Najwjetši narodny park w Francoskej. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny park Calanques***Parc national des Calanques* || 520 || 1060 || 1580 || 2012 || Srjedźne morjo || Pobrjohi Srjedźneho morja z wapnowymi klifami. ||  align=center | 
|-
|  **Narodny lěsny park***Parc national de forêts* || 560 || 1861 || 2421 || 2019 || Pariska žłobina || Lisćowe lěsy centralneje Francoskeje. ||  align=center | 
|-
Bjarnat Nowak

**Bjarnat Nowak** (* 20. awgusta 1925 w Kozarcach; † 27. junija 2022 w Chrósćicach) bě serbski wučer, kulturnik, Domowinski funkcionar a publicist.

Nowak běše wot 1953 do 1956 a znowa wot 1958 do 1964 prěni sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny, skutkowaše wot 1979 do 1983 jako intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła a nawjedowaše Folklorny centrum w Domje za serbske ludowe wuměłstwo. Hišće jako wuměnkar běše wón župan Domowinskeje župy „Jan Arnošt Smoler“.

Jako sekretar zwjazkoweho předsydstwa běše w lěće 1956 – za čas destalinizacije – prěni zastupjer Domowiny, kiž zjawnje wo „stagnaciji při rozrisanju narodneho prašenja Serbow“ rěčeše. Nowak namjetowaše, Domowinu hladajo na spad ličby čłonow na ryzy kulturnu organizaciju přetwarić a so politiskeje dźěławosće w zmysle natwara socializma wzdać. W samsnym lěće kritizowaše wón bój Domowiny přećiwo tak mjenowanemu „serbskemu nacionalizmej“. W juniju 1964 zhubi Nowak jako prominentny prócowar za Domowinu jako kulturnu organizaciju swoju funkciju jako 1. sekretar a wuzamkny so ze zwjazkoweho předsydstwa.

## Nóžki
Aleksander Wulki

**Aleksander Wulki** (starogrjeksce Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aléxandros ho Mégas), tež *Aleksander III. Makedonski* (* 20. julija 356 do Chr. w Pella; † 10. junija 323 do Chr. w Babylonje) bě wot 336 do Chr. hač do swojeje smjerće kral Makedonskeje a hegemon Korintskeho zwjazka.

Aleksander rozšěri hranicy mócnarstwa, kotryž bě jeho nan Filip II. z do toho skerje njewuznamneho małostata Makedonskeje kaž tež z wjacorych grjekskich měšćanskich statow wutworił, přez tak mjenowany „Aleksandrowy ćah“ a zdobywanje mócnarstwa Achemenidow hač na indiski subkontinent. Po swojim zaćahu do Egyptowskeje witachu jeho tam jako farao. Tež na zakładźe jeho wulkich wojerskich wuspěchow sta so žiwjenje Aleksandra z woblubowanym motiwom w literaturje a wuměłstwje, mjeztym zo je hódnoćenje Aleksandra w modernym slědźenju, kaž tež hižo w antice, rozdwojene.

Z jeho nastupom knježerstwa započa so doba helenizma, w kotrejž so grjekska kultura po dalokich dźělach tehdy znateho swěta rozpřestrěwaše. Kulturne herbstwo přez helenizaciju přetrachu politiski rozpad Aleksandroweho mócnarstwa a jeho naslědnych statow a skutkowaše hišće lětstotki dołho w Romje a Bycancu dale.

## Wotkazy

* 
* Alexandros – Wulki projekt Techniskeje uniwersity Braunschweig wo Aleksandrje
Požčonka

**Požčonka** je w rěčespyće słowo, kotrež bu z jedneje rěče (*darićelskeje* abo *žórłoweje* rěče) do druheje (ciloweje) rěče přewzate (wotpožčene). Darićelska rěč njetrjeba při tym na kóždy pad tež pochadna rěč być, ale na přikład jenož posrědkowaca rěč.

Słowo móže so wjacekróć, we wšelakich časach a tež ze wšelakich posrědkowacych darićelskich rěčow do ciloweje rěče přewzać. Nimo toho móže w tutej potom tež we wšelakich woznamach, wurjekowanjach abo pisanjach wustupować. Nadrjadowany proces, kotryž wjedźe k tworjenju požčonkow, mjenuje so požčenje. Požčonka je wažny faktor w změnje rěče a je předmjet wučby pomjenowanja (onomasiologije).

Zwěsćenje pochada słowow je wěc etymologije; z motiwami, přičinami a wuwabjenjemi požčonkow – kaž tež cyle powšitkownje ze změnu pomjenowanjow – zaběratej so onomasiologija a slědźenje wo rěčnej změnje.

## Požčonki w serbšćinje
Nimo mnohich mjezynarodnych požčonkow wosebje z łaćonšćiny a grjekšćiny, ze susodnych słowjanskich rěčow kaž tež dźensniši dźeń z jendźelšćiny ma serbšćina jako mjeńšinowa rěč wosebje wjele požčonkow z němčiny, předewšěm w serbskej wobchadnej rěči. Někotre přikłady ze standardneje serbšćiny su *štom* (wot *Stamm*), *scomt* (wot *samt*), *žohnować* (wot *segnen*). 

Na tamnym boku ma tež němčina, wosebje jeje regionalne warianty, někotre požčonki ze serbšćiny abo přiwuznych zapadosłowjanskich rěčow. K tomu słušeja *Quark*, *Plins*, *Mauke* (muka) a *Plauze* (płuca).
Triglavski narodny park

**Triglavski narodny park** (słowjenšćina *Triglavski narodni park*) je jenički narodny park w Słowjenskej. Won leži na sewjerozapadźe kraja w Julijskich Alpach, škita najwyši wjeršk kraja Triglav (2864 metrow nad mórskej hładźinu) a ma přestrjeń 838 km². Park wopřija 4 % teritorija Słowjenskeje. Prěni namjet, jón jako narodny park škitać, pochadźa z časa Rakusko-Wuherskeje. Prěnje škitne naprawy buchu 1924 zwoprawdźene. Narodny park bu za čas Juhosłowjanskeje w lěće 1961 załoženy a 1981 na dźensnišu wulkosć rozšěrjeny. W parku su něhdźe 1600 družinow rostlin a 7000 družiny zwěrjatow znate, na přikład brune mjedwjedźe, bobaki, hłucharje.

Sydło zarjada narodneho parka je w Bledźe.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona narodneho parka
Kinsporska hola

**Kinsporska hola** ( *Königsbrücker Heide*) je holanska krajina a přirodoškitne pasmo, kiž leži w zapadnej Łužicy sewjernje Kinsporka a zapadnje Sepic. Z wulkosću 69,32&nbsp;km² je najwjetše zwisowace přirodoškitne pasmo w Sakskej. Leži w jednotce přirodneho ruma Saksko-delnjołužiska holanska krajina. Jedna so wo něhdyše wojerske zwučowanišćo, na kotrymž wutworichu 1. oktobra 1996 přirodoškitne pasmo. Po aktualnym krajnym wuwićowym planje Sakskeje ma so kónčina na dźiwiznu wuwić. Kinsporska hola je zdobom Europska kónčina FFH (flora-fawna-habitat).

## Wotkazaj

* Oficialna webstrona přirodoškitneje kónčiny
Mužakowski zahork

**Mužakowski zahork** ( *Muskauer Hügel* a *Muskauer Faltenbogen*,  *Wał Mużakowski* a *Łuk Mużakowa*) je kónčna morena we Łužicy na hranicy mjez Pólskej a Němskej, dźělena přez doł Łužiskeje Nysy. Wona je dźěl Łužiskeje wuhrody.

Teritorij Mužakowskeho zahorka je jako mjezynarodny geopark škitany. Němski geopark bu 2003 załoženy a 2006 za narodny geopark deklarowany. Pólska strona je wot 2001 jako krajinowy park škitana. Wobě škitanej pasmje buštej 2011 zhromadnje jako Europski geopark certifikowanej, a wot 2016 jako globalny geopark UNESCO připóznatej. Hromadźe matej 580&nbsp;km². Na teritoriju parka namaka so Park wjercha Pücklera w Mužakowje, kotryž bu wot UNESCO do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa přiwzaty.

## Wobrazy

Gablenz_Kromlau_Restloch_Aerial.jpg|Něhdyša jama pola Kromole
Das_neue_Schloss_im_Fürst-_Pückler-Park._IMG_9305WI.jpg|Wid z pólskeje strony na Mužakowski Nowy hród
Staw "Afryka".jpg|Hat Afrika
Park Krajobrazowy Łuk Mużakowa - jezioro 1.jpg|Hat w krajinowym parku


## Wotkazaj
* Webstrona němskeho geoparka  
* Webstrona pólskeho krajinoweho parka
Narodny park Sakska Šwica

**Narodny park Sakska Šwica** je narodny park w Sakskej, kotryž załoži so 12. septembra 1990. Park wopřija 93&nbsp;km² a dwaj separatnej dźělej w Połobskich pěskowčinach: na zapadźe kónčinu mjez Wjelinom a Prossenom, na wuchodźe kónčinu mjez skaliznami Schrammsteine a němsko-čěskej hranicu. Wón je do štyrjoch škitnych conow rozdźěleny: jadroweje cony *(Kernzone)*, přirodneje cony A *(Naturzone A)*, přirodneje cony B *(Naturzone B)* a cony hladanja *(Pflegezone)*. Mjezuje z narodnym parkom Čěska Šwica, tuž tworitej wobaj parkaj zwisowace mjezynarodne škitne pasmo. Krajina Sakskeje Šwicy je přez wjele pěskowcowych skaliznow charakterizowana.

Park je woblubowany turistiski cil, kotryž so wot 1,7 milionow hosći lětnje wopyta. W narodnym parku steji markěrowana syć pućow wot 400 km, mnohe hórske hosćency a syć kolesowarskich šćežkow wot 50 km k dispoziciji. Wobsteji w narodnym parku winowatosć chodźenja na pućach. W jadrowej conje smědźa so jenož markěrowane puće wužiwać, zwonka jadroweje cony wšitke puće.

## Wotkazaj

* Webstrony narodneho parka (němsce/čěsce/jendźelsce)
Astronomija

**Astronomija** (z grjekskeho ἀστρονομία (*astronomía*) „wědomosć, kotraž zakonje hwězdow studuje“) je přirodowěda, kotraž přepytuje njebjeske objekty a fenomeny. Wužiwa matematiku, fyziku a chemiju, zo by jich pochad a wuwiće wujasniła. K objektam jeje zajima słušeja na přikład planety, měsački, hwězdy, galaksije a  komety. Powšitkownišo wobhladuje astronomija wšitko, štož so zwonka zemskeje atmosfery stawa. Kosmologija je hałuza astronomije, kotraž uniwersum jako cyłk přepytuje. Zo bychu dopóznaća wo uniwersumje zdobyli, wužiwaja astronomojo teleskopy, swětnišćowe sondy a superkompjutery. Znaty serbski astronom bě Jakub Bartsch z Lubanja.

## Hlej tež
* Asteroid
* Mikławš Kopernik

## Wotkaz
Mjezynarodna swětnišćowa stacija

**Mjezynarodna swětnišćowa stacija** ( *International Space Station*, ISS) je najwjetša hdy natwarjena swětnišćowa stacija. Jedna so wo multinacionalny zhromadny projekt, na kotrymž je pjeć swětnišćowych organizacijow wobdźělene: NASA (Zjednoćene staty Ameriki), Roscosmos (Ruska), JAXA (Japanska), ESA (Europa) a CSA (Kanada).

Stacija słuži jako mikrograwitaciski a swětnišćowy slědźerski labor, w kotrymž so wědomostne slědźenje w biologiji, astronomiji, meteorologiji, fyzice a druhich wobłukach přewjedźe. Mjezynarodna swětnišćowa stacija hodźi so k testowanju swětnišćowych systemow a wuhotowanjow, kotrež su za móžne přichodne dołhodobne misije k měsačkej a Marsej trěbne.

Prěnja komponenta ISS bu 1998 startowana, a prěni dołhodobni wobydlerjo přichadźachu 2. nowembra 2000, po tym zo běchu 31. oktobra 2000 wot kosmodroma Bajkonur startowali. Stacija leći w niskim zemskim orbiće něhdźe 420&nbsp;km nad powjerchom zemje, tak zo je husćišo na hwězdnym njebju jako jedyn z najswětlišich objektow widźeć.

## Wotkazy

* Webstrona Mjezynarodneje swětnišćoweje stacije wot NASA  
* ISS tracker wot ESA
Jakub Bartsch

**Jakub Bartsch** (* 1600 w Lubanju; † 26. decembra 1632 runje tam) běše lěkar a astronom z Hornjeje Łužicy. Swój prěni kontakt z astronomiju měješe we Wrócławju. Studowaše w Paduwje a Lipsku, a złoži swój doktorat na uniwersiće we Strasbourgu. 1624 wozjewi Bartsch knihu z titulom *Usus astronomicus planisphaerii stellati*. Wopřiješe hwězdne karty, kotrež předstajichu šěsć nowych hwězdničkow, kotrež zawjedźechu w 1613 wot Petrusa Planciusa na wot Pietera van den Keere wozjewjenym njebjesowym glocku. Jemu so připisa, zo je wužiwanje wot nich šěrił, a dwaj přežiwitaj hač do dźensnišeho: *Camelopardalis* a *Monoceros*. 1625 zezna w Ulmje Jana Keplera, pozdźišo dźěłachu w Žahanju hromadźe na wobličenjach. 1630 woženi so z jeje dźowku Zusannu. Po Keplerowej smjerći 1630 wuda Bartsch Keplerowu popušćenu twórbu *Somnium*. Wona płaći jako prěnja sciencefictionowa kniha stawiznow. Wón pomhaše tež při tym, pjenjezy z Kepleroweho zawostajenstwa za swoju wudowu zezběrać. Wón přećahny ze swojej žonu do Lubanja, hdźež 1633 zemrě.

## Wotkaz
* Bartsch, Jacob. ''Usus Astronomicus Planisphaerii Stellati'', 1624. (Skeny wot Felice Stoppa.) Prěnje kartografiske wužiwanje zapřijeća plansfera.
Uniwersita

**Uniwersita** ( *uniwersitas* „cyle“) je zarjadnišćo wyšeho (abo tercierneho) kubłanja a slědźenja, kotrež spožča akademiski stopjeń we wjacorych akademiskich disciplinach. 

Hačrunjež filozofiske a teologiske institucije w mnohich ciwilizacijach eksistowachu, maja moderne uniwersity swoje korjenje w srjedźowěkowskej Europje. Prěnjotnje bě to zarjadowanje katolskeje cyrkwje. Słowo uniwersita wotwodźuje so wot łaćonskeho *universitas magistrorum et scholarium*, štož woznamjenja tak wjele kaž „zhromadźenstwo wučerjow a wučenych“. Najstaršej uniwersiće stej w Bolognje a Parisu. Uniwersity hraja wažnu rólu we wědomostnym slědźenju. Jich organizacija a struktura wotwisuje wot kraja. Jedna z centralnych zasadow je swoboda wědomosće, prawo na njewobmjezowane slědźenje.

Někotre z najznaćišich uniwersitow su: Uniwersita Kaliforniskeje w Berkeleyju (Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita Cambridge (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Harvard (Zjednoćene staty Ameriki), Heidelbergska uniwersita (Němska), Technologiski institut Massachusetts (MIT; Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita McGill w Montrealu (Kanada), Uniwersita Oxford (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Princeton (Zjednoćene staty Ameriki), Sorbonne w Parisu (Francoska), Uniwersita Strasbourg (Francoska), Uniwersita Tokio (Todai) (Japanska).

## Hlej tež
* Humboldtowa uniwersita
* Karlowa uniwersita
* Lipšćanska uniwersita
* Braniborska techniska uniwersita
* Techniska uniwersita Kamjenica

## Wotkazy
* Techniska uniwersita Dreždjany
* Lipšćanksa uniwersita Institut za sorabistiku
* Załoženje Sorbonny w srjedźowěku 
* Stawizny Jagielonoweje uniwersity
Michail Sergejewič Gorbačow

**Michail Sergejewič Gorbačow** ( Михаил Сергеевич Горбачёв; * 2. měrca 1931 w Priwolnom, Ruska SFSR; † 30. awgusta 2022 w Moskwje) bě sowjetski a ruski politikar a poslednja hłowa stata Sowjetskeho zwjazka.

Gorbačow, najmłódši nawoda stata w sowjetskich stawiznach, bě wot měrca 1985 hač do awgusta 1991 jako naslědnik Konstantina Černjenka generalny sekretar Centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka (KSSZ) a wot měrca 1990 do decembra 1991 statny prezident Sowjetskeho zwjazka. Nowe akcenty w sowjetskej politice sadźi wón z *[[glasnost]]u* („wotewrjenosću“) a pjerjestrojku („přetwarom“). We wotbrónjenskich jednanjach ze Zjednoćenymi statami zahaji wón kónc Zymneje wójny. Jemu spožči so w lěće 1990 Nobelowe myto měra.

## Wotkazaj

*
Serbske ewangelske towarstwo

**Serbske ewangelske towarstwo** je zjednoćenstwo ewangelskich Serbow. Wone so na 48. serbskim ewangelskim dnju dnja 18. junija 1994 w Njeswačidle pod nawodom tehdyšeho Hrodźišćanskeho fararja Jana Malinka załoži.

SET zarjaduje kóždolětne Serbske ewangelske cyrkwinske dny. Wone podpěruje serbske wosadne žiwjenje a dźěło ze serbskimi dźěćimi a młodostnymi. Zhromadnje ze Serbskim wosadnym zwjazkom je zamołwite za wudawanje časopisa *[[Pomhaj Bóh]]*, ale tež *Serbskeho lekcionara*, spěwnika za dźěći a druhich publikacijow. Nimo toho podpěruje towarstwo wobnowjenje pomnikow, kiž swědča wo serbskej ewangelskej tradiciji.

Towarstwo njeje z čłonom Domowiny.

## Wotkaz
* Webstrona Serbskeho ewangelskeho towarstwa
Liz Truss

**Mary Elizabeth „Liz“ Truss** (* 26. julija 1975 w Oxfordźe, Jendźelska) je britiska politikarka, kiž bě po wotstupje Borisa Johnsona wot 6. septembra hač do 25. oktobra 2022 krótki čas premierka Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě wona tež předsydstwo Konserwatiwneje strony přewzała. Po sylnej internej kritice a njeměrje na finančnych wikach dla planow jasneho zniženja dawkow měješe so wróćo ćahnyć. Z jeje naslědnikom sta so Rishi Sunak.

Do toho bě Truss w Johnsonowym kabineće wot lěta 2019 ministerka za žony a runostajenje a přidatnje wot 2021 wonkowna ministerka.

## Wotkaz
Charles III.

**Charles III.** (serbsce *Korla III.*; * 14. nowembra 1948 jako *Charles Philip Arthur George* w Buckingham Palace w Londonje) je wot 8. septembra 2022 kral Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje kaž tež wot 14 dalšich, jako *Commonwealth Realms* pomjenowanych suwerenych statow inkluziwnje swojich teritorijow a wotwisnych kónčin. Nimo toho je wón hłowa 56 statow wopřijaceho Commonwealth of Nations, wićežny knjez britiskich krónowych wobsydstwow kaž tež swětna hłowa anglikanskeje statneje cyrkwje.

Do smjerće swojeje maćerje kralowny Hilžbjety II. bě Charles jako jeje najstarši syn wot 1952 *Duke of Cornwall* a *Duke of Rothesay*. Wot smjerće swojeho nana princa Philipa w lěće 2021 bě zdobom *Duke of Edinburgh*. Tradicionalny titul britiskeho trónoweho naslědnika, *Prince of Wales*, dósta w lěće 1958, swjatočna inwestitura wotmě so 1969 w Caernarfon Castle. Wón měješe dostojnosć Waliziskeho wjercha dlěje hač wšitcy jeho předchadnicy a bě při swojim postupjenju na trón z 73 lětami starši hač kóždy britiski monarch před nim.

W lěće 1981 zmandźelištaj so Charles a Lady Diana Spencer. Z 1996 dźěleneho mandźelstwa pochadźataj dwaj synaj: princaj William (* 1982) a Harry (* 1984). W druhim mandźelstwje je Charles wot 2005 ze swojej młodźinskej přećelku Camilla Parker-Bowles woženjeny, kotraž nosy wot jeho postupjenja na trón titul *Queen Consort*.

## Wotkazaj

*
Filipinska jendźelšćina

**Filipinska jendźelšćina** ( *Filipino English*) je dialekt jendźelšćiny, kotryž so na Filipinach rěči, inkluziwnje prěnjotneje jendźelskeje rěče, kotraž so wot medijow a přewažnu wjetšinu tworjacych filipinosow wužiwa. Jendźelšćina so w šulach jako jedna z hamtskeju rěčow kraja wuwučuje, tamna je Filipino (Tagalog). Dla wjacerěčnosće Filipinow su měšane formy kaž Taglish (jendźelšćina měšana z tagalogom) a Bislish (jendźelšćina měšana z rěču Bisaya) we wšěch sektorach z wašnjom.

## Literatura

* Acar, A. "Models, Norms and Goals for English as an International Language Pedagogy and Task Based Language Teaching and Learning.", *The Asian EFL Journal*, Volume 8. Issue 3, Article 9, (2006).
* Manarpaac, Danilo. ''"When I was a child I spoke as a child": Reflecting on the Limits of a Nationalist Language Policy''. In: Christian Mair. *[https://books.google.com/books?id=xyYkxBmiA7AC The politics of English as a world language: new horizons in postcolonial cultural studies]*. Rodopi; 2003 [cited ngày 18 tháng 2 năm 2011]. . p.&nbsp;479&#x2013;492.
* Lerner, Ted. *Hey, Joe, a slice of the city - an American in Manila*. Book of Dreams: Verlag, Germany. 1999.
Sotra

**Sotra** móže być:

* přiwuzna žónska wosoba ze samsnym nanom abo samsnej maćerju
* awtomatiski serbsko-němski přełožowar, hlej sotra.app
Sotra.app

**Sotra.app** je webstrona, na kotrejž hodźi so prěni zjawnje přistupny awtomatiski přełožowar za serbšćinu wužiwać. K dispoziciji steja rěčne poriki hornjoserbsce–němsce, hornjoserbsce–delnjoserbsce a delnjoserbsce–němsce kaž tež nawopak. Zakłady za to su dwurěčne korpusy z wjacorymi sta tysac paralelnymi sadami kaž tež monolingualne daty za kóždu rěč. *Sotra* je akronym za *Sorbian Translator* („serbski přełožowar“).

Wuwiwanje awtomatiskeho přełožowarja započa po někotrych testach w předchadnych lětach 2019 we wobłuku projekta Rěčneho centruma WITAJ, spěchowaneho wot Załožby za serbski lud. Prěnja wersija přełožowarja na zakładźe statistiskeho systema *MOSES* bu w měrcu 2021 wozjewjena. Wot meje 2022 wužiwa zjawna wersija neuronalny system *Fairseq*. W februarje 2022 wozjewi nimo toho Microsoft swój *Bing translator* za hornjoserbšćinu, při čimž so w ramiku projekta "sotra" nadźěłane daty wužiwaja.

W septembrje 2022 bu „sotra“ wo rěčnej porikaj delnjoserbsce–němsce a hornjoserbsce–delnjoserbsce kaž tež wo delnjoserbski wužiwarski powjerch rozšěrjena.

K dalšim funkcijam „sotry“ słuša integrowana prawopisna kontrola za wšě tři rěče.

## Nóžki


## Wotkaz
* Startowa strona "sotry" (hornjoserbsce/delnjoserbsce/němsce)
John Major

**John Major** (* 29. měrca 1943 w Londonje) je něhdyši britiski politikar a bywši předsyda Konserwatiwneje strony. Wot 28. nowembra 1990 hač do 2. meje 1997 bě wón premier Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě hižo wot 1989 do 1990 wonkowny minister w kabineće Thatcher. Jeho naslědnik bě po wólbach lěta 1997 Tony Blair *(Labour)*.

## Wotkaz
Margaret Thatcher

**Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher of Kesteven** (* 13. oktobra 1925 jako *Margaret Hilda Roberts* w Granthamje, Jendźelska, † 8. apryla 2013 w Londonje) bě britiska politikarka a bywša předsydka Konserwatiwneje strony. Wot 4. meja 1979 hač do 28. nowembra 1990 bě wona jako naslědnica Jamesa Callaghana z premierku Zjednoćeneho kralestwa a prěnja žona w tej poziciji. Do toho bě wot 1970 do 1974 z ministerku za kubłanje a slědźenje.

## Wotkazaj
Katrin Göring-Eckardt

**Katrin Dagmar Göring-Eckardt**, rodź. *Eckardt* (* 3. meje 1966 w Friedrichrodźe, NDR), je němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych. Wot 2021 je wona znowa wiceprezidentka němskeho zwjazkoweho sejma, zastojnstwo, kotrež wukonješe hižo wot 2005 do 2013. Wot 2002 do 2005 bě wona nimo Kristy Sager a wot 2013 do 2021 nimo Antona Hofreitera předsydka zeleneje frakcije w zwjazkowym sejmje.

Při wólbach zwjazkoweho sejma 2013 bě Göring-Eckardt pódla Jürgena Trittina, při wólbach zwjazkoweho sejma 2017 nimo Cema Özdemira načolna kandidatka swojeje strony. Předchadźeli běchu wobaj razaj prawólby w stronje, při kotrychž bě Göring-Eckardt 2017 jako jenička žónska kandidatka pak hižo dočasnje postajena. Wona bě wot 2009 do 2013 prezes synody Ewangelskeje cyrkwje w Němskej (EKD) a z tym čłonka rady EKD a płaći w swojej stronje jako hódnotnokonserwatiwna „reala“.

## Wotkazy

* 
* Webstrony Katrin Göring-Eckardt
Jill-Francis Ketlicojc

**Jill-Francis Ketlicojc** ( *Jill-Francis Käthlitz*, pseudonym **Źilka**; * 1991) je delnjoserbska spisowaćelka, basnica a redaktorka Noweho Casnika.

Wona studowaše přirunowacu literaturu a interdisciplinarne pólske studija na Martina Lutherowej uniwersiće Halle-Wittenberg.

Jill-Francis Ketlicojc pisa basnje a powědančka, kotrež su wozjewjene w *[[Rozhlad|Rozhledźe]]*, *[[Nowy Casnik|Nowym Casniku]]*, *[[Serbska šula|Serbskej šuli]]*, *[[Płomjo|Płomjenju]]* a *[[Serbska pratyja|Pratyji]]*.

## Publikacije

* 2015 - *Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał* (wulicowańko za źiśi), [w:] *Pratyja* za 2015, str. 124-127.
* 2016 - *Plandrak, Plańtśak a Pumpak* (wulicowańko za źiśi), [w:] *Pratyja* za 2016, str. 127-129.
* 2017 – basnje, [w:] *Basnikarska kjarmuša. Lyrika pó dolnoserbsku*, wudawał a zestajił: Bernd Pittkunings
* 2017 - *Barwy krokusow* (powědančko za dźěći), [w:] *Pratyja* za 2017, str. 118-121.
* 2020 - *Wuchack głupack a druge tšojeńka*, dźěćaca kniha, Budyšin
* 2021 - *Basnjeca banjawa*, dźěćaca kniha, ilustracije Martina Burghart-Vollhardt, Budyšin
* 2022 - *Zaječk hłupačk a druhe powědki*, přełožił do hornjoserbšćiny Jan Měškank, Budyšin

#### Teksty w ''Rozhledźe''

* Jill-Francis Ketlicojc, dowiźenje (baseń), ''Rozhlad'' 07/2019

## Nóžki


## Wotkazy
* Gregor Wieczorek,  Ma spódobanje na 'śmojtej romantice', ''Nowy Casnik'', 11.10.2017
* SerbskiTV: Jill-Francis Ketlicojc čita z knihi *Wuchack głupack a druge tšojeńka*]
* SerbskiTV: Jill-Francis Ketlicojc čita baseń *Nocna wutšoba*]
* SerbskiTV: Jill-Francis Ketlicojc čita baseń *Wjacorne spomnjeśe*]
Helmut

**Helmut** je němske muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Helmut Faska (1932–2024) – serbski rěčespytnik
* Helmut Hupac (* 1950) – delnjoserbski farar
* Helmut Jenč (1936–2020) – serbski slawist, rěčespytnik a słownikar
* Helmut Kohl (1930–2017) – němski politikar (CDU), zwjazkowy kancler 1982–1998
* Helmut Rychtar (1942–2022) – serbski dramaturg, awtor a rozhłosownik
* Helmut Schmidt (1918–2015) – němski politikar (SPD), zwjazkowy kancler 1974–1982
Lisćina narodnych parkow w Estiskej

W Estiskej zarjadowachu šěsć narodnych parkow. Přirodoškit w Estiskej započa so 1910 z ptačkowym škitnym pasmom na kupje Vaika (dźensa dźěl narodneho parka Vilsandi). Přirodoškitny zakoń bu 1935 za čas prěnjeje njewotwisnosće schwaleny. Za čas sowjetskeho wobsadźenja 1971 bu w Estiskej prěni narodny park cyłeho Sowjetskeho zwjazka wuwołany. Po tym zo bě Estiska swoju njewotwisnosć zaso docpěła, bu zakoń změnjeny a pjeć nowych parkow załoženych.

## Narodne parki
Rafael Orozco Maestre

**Rafael Orozco Maestre** (poprawom *Rafael José Orozco Maestre*; 24. měrca 1954, Becerril, Kolumbiska, † 11. junija 1992 w Barranquilla) bě kolumbiski spěwar a hudźbnik žanra Vallenato.

Wón bu wot wobrónjenych muži w swojim domje zamordowany.

## Wotkaz
Giorgia Meloni

**Giorgia Meloni** (* 15. januara 1977 w Romje) je italska prawicarska politikarka a wot 22. oktobra 2022 ministerska prezidentka Italskeje.

Wona je wot 2014 předsydka jako „postfašistiska“ klasifikowaneje strony Fratelli d'Italia (FdI) a wot 2020 prezidentka europskeje strony Europscy konserwatiwni a reformerojo (EKR). W štwórtym kabineće Silvija Berlusconija bě wona wot meje 2008 hač do nowembra 2011 ministerka za młodźinu a sport. Při wólbach parlamenta w Italskej 2022 nastupi Meloni jako načolna kandidatka swojeje strony, kotraž ze 26 procentami jako najsylniša móc z wólbow wuńdźe. 21. oktobra 2022 dósta wot statneho prezidenta Sergija Mattarella nadawk k wutworjenju knježerstwa.

## Wotkaz
Ladinšćina

**Ladinšćina** je romaniska rěč, kotraž so předewšěm w Južnym Tirolu a w italskich Dolomitach rěči. Wona słuša k retoromaniskim rěčam a rěči so wot něhdźe 30.000 ludźi. 

W Južnym Tirolu kaž tež w Trentino ma ladinšćina we wěstych kónčinach status hamtskeje a šulskeje rěče. Jako standardnu rěč za ladinske narěče bu wuwity *Ladin Dolomitan*.

## Wobrazy

Ladin.JPG|Trojorěčna ladinsko-němsko-italska wobchadna značka
Language distribution in South Tyrol and Trentino.png|Teritorij ladinšćiny w Južnym Tirolu a Trentino 2011 (módry)
Ganes 2012.jpg|Woblubowana ladinska skupina „Ganes“


## Wotkazy

* ''La Usc di Ladins'' („Hłós Ladinow“) – ladinski tydźenik
Rishi Sunak

**Rishi Sunak** (* 12. meje 1980 w Southamptonje, Jendźelska) je britiski politikar a bě wot 25. oktobra 2022 do julija 2024 předsyda Konserwatiwneje strony a jako tajki premier Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě wot februara 2020 hač do julija 2022 minister financow w kabineće Johnson.

Sunak bě prěni premierminister Zjednoćeneho kralestwa z aziskimi korjenjemi a płaći jako jedyn z najbohatšich zapósłancow w delnjej komorje britiskeho parlamenta. Po wólbach w juliju 2024, w kotrychž Konserwatiwni swoju wjetšinu zhubichu, wotstupi tež jako předsyda strony

## Nóžki


## Wotkaz
Chiemski jězor

**Chiemski jězor** ( *Chiemsee*, tež jako *Bayerske morjo* pomjenowany) je z přestrjenju nimale 80 kwadratnych kilometrow najwjetši jězor w Bayerskej a po Bodamskim jězorje a Moricy třeći najwjetši w Němskej. Tohorunja w Bayerskej ležacy Starnbergski jězor pak ma wo połojcu wjetši wodowy wolumen.

Jězor leži na juhowuchodźe Bayerskeje mjez wulkoměstomaj Mnichowom a Solnohrodom. Wón wobsahuje 2,048 km³ wody a jeho pobrjohi maja dołhosć 64 kilometrow, 83 z kupami. Tři kupy w jězorje su Herreninsel, Fraueninsel a Krautinsel, kotrež tworja hromadźe politisku gmejnu Chiemsee w Rosenheimskim wokrjesu. Přitočnišćo Chiemskeho jězora wobjimuje 1.398,56&nbsp;km², z toho 605&nbsp;km² w Bayerskej a zbytk w susodnej Awstriskej.

## Wotkaz
Marcel Brauman

**Marcel Brauman** (* 1963 w Hamburgu;  *Marcel Braumann*, pseudonym *Piwarc*) je serbski žurnalist a blogowar. Wot 1. decembra 2022 je jako naslědnik Janeka Wowčerja šefredaktor Serbskich Nowin.

Syn znateho wójnskeho reportera Randy Braumann wotrosće w Hamburgu a přesydli so 1991 do wuchodneje Němskeje. Serbšćinu nawukny jako dorosćeny. Wot 2020 bě wón nowinski rěčnik Domowiny a wosobinski referent předsydy Dawida Statnika. Do toho dźěłaše dwaceći lět, wot 2000 do 2019, jako nowinski rěčnik frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje. Wot 1992 do 1999 dźěłaše w redakciji nowiny *[[Neues Deutschland]]*.

Znaty bu w Serbach předewšěm jako awtor bloga *Piwarc*, w kotrymž podawki w serbskej Łužicy kritisce komentowaše.

Brauman bydli we Łuze.

## Wotkaz
* Wosobinska webstrona
Statna hranica

**Statna hranica** je hranična linija mjez statomaj abo dźělnje suwerenymaj zwjazkowymaj statomaj. Charakteristiske geografiske elementy kaž rěki, horiny abo mórske pobrjohi so husto wužiwaja, zo bychu so hranicy definowali. Statna hranica je husto z měznikami markěrowana a tuž widźomna.

Statne hranicy so zwjetša kontroluja a smědźa so jenož při hraničnych přechodach přeprěčić, hdźež so kontroluja pućowacy ludźo a twory. Wosebite rjadowanja płaća na př. w Schengenskim pasmje, hdźež je zasadnje dowolene, hranicy wšudźe přestupić. Je-li překročenje principielnje dowolene, rěčimy wo *wotewrjenych hranicach*, hewak wo *zawrjenych*. Tajke eksistuja mjez druhim mjez Marokkom a Algeriskej, mjez Armenskej a Turkowskej abo mjez Sewjernej a Južnej Koreju. Někotre hranicy – tež tak mjenowane *wotewrjene* – su nimo toho wobtwjerdźene přez płoty abo samo murje, kaž na přikład hranica mjez Zjednoćenymi statami a Mexikom, wonkowna hranica Europskeje unije abo tež bywša nutřkoněmska hranica mjez NDR a zwjazkowej republiku.

We Łužicy namakamy statne hranicy mjez Zwjazkowej republiku Němskej, republiku Pólskej a Čěskej republiku, při čimž wotpowěduje němsko-čěska hranica zdobom historiskej južnej hranicy Hornjeje Łužicy.

## Wotkaz
Richard Zahrodnik

**Richard Zahrodnik** ( *Richard Gärtner*; * 29. januara 1884 w Luchowje, † 14. nowembra 1962 w Drježdźanach) bě serbski wučer, ludowy spisowaćel a towarstwowy prócowar w Drježdźanach.

Narodźi so jako syn železnicarja w Luchowje pola Lubija a wopytowaše po šuli wučerski seminar w Pěrnje. Wot 1907 do 1954 skutkowaše jako wučer w Drježdźanach, 1954 poda so na wuměnk.

Zahrodnik běše aktiwny čłon Drježdźanskeju serbskeju towarstwow „Čornobóh“ a „Hromadnik“ a běše po Druhej swětowej wójnje městopředsyda Domowinskeje skupiny w krajnej stolicy. Měješe wuske zwiski z Bjarnatom Krawcom, kotrehož awtobiografiju za čas wójny po diktaće napisa. Wo poměrnje mužow swědči jeho nastawk *Rěč při Drježdźanskim wosławjenju Bjarnata Krawca* we *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* 1931.

Zajimawe su jeho dopomnjenkarske fejetony ze žiwjenja serbskeje wsy na kóncu 19. lětstotka.

## Literatura
* Richard Zahrodnik: *Z mojeho žiwjenja. Aus meinem Leben.* Wudał Friedhard Schneider-Krawc, Žitawa 2021.

## Wotkaz
* SerbskiTV: Friedhard Krawc čita z dopomnjenkow Richarda Zahrodnika (7 dźělow)

## Žórło