open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slěbornička

**Slěbornička** (*Dryas octopetala*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Žórła

* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Wulki wohenčk

**Wulki wohenčk** (*Sanguisorba officinalis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjeno je **zymne wohnjowe zelo**.

## Wopis
Wulki wohenčk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 150 cm.

### Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite, a wobsteja z třoch hač do sydom porow bočnych pjerow, kotrež su stołpikate, wutrobo-jejkojte, docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 cm, su hrubje zubate, na hornim boku trawuzelene a na delnim boku šěrozelene.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Małke, ćmowočerwjene kćenja steja w nakónčnych kćenjowych hłójčkach, kotrež su kulowate abo jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3 cm. Maja štyri keluškowe łopješka. Króna faluje. Stameny su štyri tak dołhe kaž čerwjenobruny keluch. 

Rostlina na rozdźěl wot *Sanguisorba minor* wot insektow jako wopróšowarjo přiwabjuje.

## Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, łuhojtych a hórskich łukach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, sewjernje hač južneje Norwegskeje, južnje hač srjedźneje Španiskeje, Kalabriskeje.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008 strona 252 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 24 

## Wotkazy
Łučna woka

**Łučna woka** (*Vicia sepium*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Wopis

Łučna woka docpěwa wysokosć wot 50 cm (30-60 cm) a je nimale naha.

Stołpik je hranity, zrunany abo lězucy, zwjetša wobšěrny. 

### Łopjena
Łopjena su jednory pjerite a maja 8 hač 14 (18) dźělnych łopješkow. Łopješka docpěwaja dołhosć wot 3 cm, su šěroko eliptiske, na kromje na delnim boku kosmate.

### Kćenja
Kćěja wot meje hač julija (awgusta). Kćenja su čerwjenofijałkojte hač mazanje módre. Wone steja w krótkich, hač šěsćokćenjowych, kćenjopažostejacych kićach. Króna docpěwa dołhosć wot 15 mm. Keluch je asymetriski, při tym delnje zubiki su dlěše hač hornje. Kćenja bu zwjetša wot insektow wopróšene. 

### Płody
Płody docpěwaja dołhosć wot 4 cm a šěrokosć wot 1 cm. Wone su płone a  so čornje błyšća.

## Stejnišćo
Rosće na łukach, w kerčinach a lěsach.

## Rozšěrjenje
Łučna woka je rozšěrjena w nimale cyłej Europje a zapadnej a srjedźnej Aziji.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 12 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 118 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 186-187  

## Eksterne woktazy
Trjebin

**Trjebin** ( *Trebendorf*) je wjes a gmejna we wuchodosakskim Zhorjelskim wokrjesu w sewjerowuchodnym dźělu Hornjeje Łužicy.

Do gmejny słušeše hač do lěta 2025 gmejnski dźěl tež holanska wjes Miłoraz. Wjesnej dźělej Trjebina běštej Zagora *(Hinterberg)* a Trjebink *(Klein Trebendorf)*. Gmejna Trjebin słuša do teritorija Slepjanskeje narěče a je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.

Po 2025 wotzamknjenym přesydlenju Miłoraza bydla nimale wšitcy 700 wobydlerjow w Trjebinje samym.

## Geografija

Trjebin nadeńdźe so někak pjeć kilometrow sewjerozapadnje Běłeje Wody a tři kilometry juhowuchodnje Slepoho při Struze w zapadnym dźělu Mužakowskeje hole. Južny dźěl gmejnskeho teritorija – mjez druhim tež gmejnski dźěl Miłoraz a sydlišćo Zagora – leži we wotbagrowanskim pasmje Wochožanskeje brunicoweje jamy. Sewjernje Trjebin leži Brězowski jězor, woblubowany kupanski jězor.

Susodne gmejny su Slepo a Dźěwin na sewjeru, Běła Woda na wuchodźe a juhu kaž tež Sprjewiny Doł (wokrjes Budyšin) na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Trebindorf* pochadźa z lěta 1382. Druhdy mjenowaše so po serbskim přikładźe tež jenož *Dreben* resp. *Treben* abo tež *Dorff Treben*. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Mužakowske stawowe knjejstwo.

W lěće 1999 bu wjes Miłoraz zagmejnowana do Trjebinskeje gmejny. W 2020tych lětach so Miłoraženjo přesydlichu a statoki, hosćenc a dalše twarjenja wottorhachu. Nowy Miłoraz leži na ležownosćach Slepjanskeje gmejny.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 375 wot cyłkownje 385 Trjebinjanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 we wsy přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 76,8 %. Wobydlerjo přisłušachu ze starodawna Slepjanskej wosadźe.

Nazymu 1945 załožichu Trjebinjenjo pod nawodom Mateja Pawla swójsku Domowinsku skupinu.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Wosobinje
* Matej Berton (1873–1952) – twarski předewzaćel a narodny prócowar
* Křesćan Černik (1877–1934) – ratar a ludowy herc

## Žórła


## Wotkazaj

* Ruth Mroskec: *[https://www.rozhlad.de/index.php/hsb/kultura/item/6417-ma-a-onomastiska-studija-le-ownostne-mjena-trjebina Mała onomastiska studija – ležownostne mjena Trjebina.]* W Rozhledźe 10/2020, str. 28–31.
Šišmanc

**Šišmanc** (*Alchemilla*) je ród ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*). 

## Družiny (wuběrk)

* Hórski šišmanc (*Alchemilla alpigena*)
* Alpski šišmanc (*Alchemilla alpina*)
* (*Alchemilla cleistophylla*)
* Čerwjenkojty šišmanc (*Alchemilla colorata*)
* Nachileny šišmanc (*Alchemilla connivens*)  
* Kožany šišmanc (*Alchemilla coriacea*)
* Dołhowłosaty šišmanc (*Alchemilla crinita*)
* (*Alchemilla cuspidens*)
* Žołmičkaty šišmanc (*Alchemilla cymatophylla*) 
* Ležacy šišmanc (*Alchemilla decumbens*) 
* Rozpřestrěty šišmanc (*Alchemilla effusa*)
* (*Alchemilla erythropoda*)
* Mały šišmanc (*Alchemilla exigua*)
* (*Alchemilla faeroënsis*)
* (*Alchemilla fallax*)
* (*Alchemilla filicaulis*)
* (*Alchemilla firma*)
* Rozpačeny šišmanc (*Alchemilla fissa*) 
* Wjechlojty šišmanc (*Alchemilla flabellata*) 
* Nahi šišmanc (*Alchemilla glabra*)
* Mjechkowłosaty šišmanc (*Alchemilla glaucescens*)
* Kłubkojty šišmanc (*Alchemilla glomerulans*)
* (*Alchemilla grossidens*)
* (*Alchemilla heteropoda*)
* (*Alchemilla hirtipes*) 
* (*Alchemilla hoppeana*)
* Nječesany šišmanc (*Alchemilla impexa*) 
* Narězneny šišmanc (*Alchemilla incisa*)
* (*Alchemilla inconcinna*) 
* (*Alchemilla kerneri*)
* Smuhaty šišmanc (*Alchemilla lineata*) 
* Měsačkowy šišmanc (*Alchemilla lunaria*)
* Něžny šišmanc (*Alchemilla micans*)  	
* Mjechki šišmanc (*Alchemilla mollis*)
* (*Alchemilla monticola*)
* Swětły šišmanc (*Alchemilla nitida*)
* (*Alchemilla obscura*) 
* Tupy šišmanc (*Alchemilla obtusa*)
* (*Alchemilla othmarii*) 
* Blědozeleny šišmanc (*Alchemilla pallens*) 
* (*Alchemilla plicata*)
* (*Alchemilla propinqua*) 
* (*Alchemilla reniformis*) 
* Čerwjeny šišmanc (*Alchemilla rubristipula*) 
* Židźany šišmanc (*Alchemilla sericoneura*)
* Nahladny šišmanc (*Alchemilla speciosa*) 
* Błyšćacy šišmanc (*Alchemilla splendens*) 
* Žołty šišmanc (*Alchemilla straminea*) 
* Wučesany šišmanc (*Alchemilla strigosula*) 
* Zubičkaty šišmanc (*Alchemilla subcrenata*)
* Kulojty šišmanc (*Alchemilla subglobosa*)
* Słabuški šišmanc (*Alchemilla tenuis*) 
* Tirolski šišmanc (*Alchemilla tirolensis*) 
* (*Alchemilla trunciloba*) 
* Fałdaty šišmanc (*Alchemilla undulata*) 
* (*Alchemilla versipila*) 
* Łučny šišmanc (*Alchemilla vulgaris*) 
* Žołtozeleny šišmanc (*Alchemilla xanthochlora*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Lěsna njezapomnička

**Lěsna njezapomnička** (*Myosotis sylvatica*) je družina swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Lěsna njezapomnička je dwulětna rostlina z lisćowym stołpikom, kotraž docpěwa wysokosć wot 40 cm (14-45 cm). 

Stołpik je kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su cyłokromne, eliptiske hač do lancetowe a mjenje bóle kosmate. Delnje łopjena su rozetojće zarjadowane, stołpikate, mjeztym zo hornje łopjena su přećiwostejne a sedźace. 

### Kćenja
Wona kćěja wot meje hač do julija. Kwětnistwa su najprjedy zakulene. Kćenja ma žołtu rynčku a docpěja wysokosć wot 6 hač do 10 mm. Kćenjowe łopjena su módre, ma najmjeńšu šěrokosć wot 5 mm. Króna je płona, wupřestrjena, najprjedy čerwjenojta a pozdźišo njebjomódra a docpěwa šěrokosć wot 6 hač 10 mm. Krónowe kónčki su płonje rozpřesćěrane. Keluch ma po kćěću dołhosć wot 5mm z wotstajacymi hokokosmami, je po 2/3 zrosćeny a njesu linealne kónčki. 

Tež eksistuja sorty z róžojtymi abo běłymi kćenjemi.

Tuta družina ma najmjeńše próški domjaceje flory wot jenož 4x6 mikrometrow.

### Płody
Dźělopłody je kónčkojte. Płodowy stołpik docpěje dołhosć wot 5 mm.

## Stejnišćo
Wona rosće na łukach, we wysokotrajnowych honach a swětłych lisćowych lěsach. Preferuje čerstwe, často małowapnate pódy. 

## Rozšěrjenje
Lěsna njezapomnička je w Europje, sewjernje hač južneje Šwedskeje, na wuchod hač do Ruskeje, na juh hač do Apenninow a Balkanskeje połkupy rozšěrjena.

## Podobna družina
*Bahnowa njezapomnička (*Myosotis scorpioides*) ma přilěhowace kosmaty keluch a rosće na włóžnych městnach.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 571 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 20 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 18-19 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 294 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 210 

## Wotkaz
Awtorske skrótšenki biologow a mykologow

= A =

= B =

= C =

= D =

= E =

= F =

= G =

= H =

= I =

= J =

= K =

= L =

= M =

= N =

= O =

= P =

= Q =

= R =

= S =

= T =

= U =

= V =

= W =

= X =

= Y =

= Z =

= Eksterne wotkazy =
* The International Plant Names Index (IPNI) (jend.)
* botaniske awtory (jend.)
* mykologiske awtory (jend.)
Woka

**Woka** (*Vicia*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Družiny (wuběrk)
* Wuska woka (*Vicia angustifolia*)
* Jednokwětkata woka (*Vicia articulata*)
* Sucha woka (*Vicia cassubica*)
* Wutrobojta woka (*Vicia cordata*)
* Ptača woka (*Vicia cracca*)
* Kerčna woka (*Vicia dumetorum*)
* Sočna woka (*Vicia ervilia*)
* Konjacy bob (*Vicia faba*)
* Wulkokwětna woka (*Vicia grandiflora*)
* Mólička woka (*Vicia hirsuta*)
* Trawna woka (*Vicia lathyroides*)
* Žołta woka (*Vicia lutea*)
* Zelenokwětkata woka (*Vicia melanops*)
* Myšaca woka (*Vicia narbonensis*)
* Holanska woka (*Vicia orobus*)
* Wuherska woka (*Vicia pannonica*)
* Šwižna woka (*Vicia parviflora*)
* Hrochowa woka (*Vicia pisiformis*)
* Rólna woka (*Vicia sativa*)
* Łučna woka (*Vicia sepium*)
* Zubičkata woka (*Vicia serratfolia*)
* Lěsna woka (*Vicia sylvatica*)
* Drobna woka (*Vicia tenuifolia*)
* Ćeńka woka (*Vicia tetrasperma*)
* Kosmata woka (*Vicia villosa*)
** Pisana woka (*Vicia villosa* Roth subsp. *varia* (Host) Corb., syn.: *Vicia varia* Host, *Vicia dasycarpa* Ten.)
## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Dwudomna rostlina

**Dwudomne rostliny** su rostliny z muskimi a žónskimi kćenjemi na wšelakich indiwiduumach samsneje družiny.

Přikłady za dwudomne rostliny su:

* Ćis (Taxus spp.)
* Wšědny rokotnik (*Hippophae rhamnoides*)
* Konop (*Cannabis* spp.)
* Kiwijowc (*Actinidia* spp.)
* Najwjace družinow palmow (*Arecaceae*)
* Rozdwojeny ginkgo (Ginkgo biloba)
* Lišćowcowy jemjel (*Viscum album*)
* Wjerby (Salix spp.)
* Čerwjeny kobjelkač (*Silene dioica*)
* Wulka kopřiwa (*Urtica dioica*)
* Čerwjena poćel (*Bryonia dioica*)
* Beerentraube (Schisandra spp.)
David Irving

**David John Cawdell Irving** (* 24. měrca 1938 w Brentwoodźe) je kontrowersny jendźelski historikar, kotryž zaprěwa holocaust. Znaty je tež přez knihu wo lětarskich nadpadach na Drježdźany. Irving bu we wšelakorych statach wotsudźeny.

## Twórby
* *The Destruction of Dresden* (1963) ISBN 0-7057-0030-5
* *The Mare's Nest* (1964)
* *The Virus House* (1967)
* *The Destruction of Convoy PQ17* (1967)
* *Accident — The Death of General Sikorski* (1967) ISBN 0-7183-0420-9
* *Breach of Security* (1968) ISBN 0-7183-0101-3
* *The Rise and Fall of the Luftwaffe* (1973) ISBN 0-316-43238-5
* *Hitler's War* (1977)
* *The Trail of the Fox* (1977) ISBN 0-525-22200-6
* *The War Path* (1978) ISBN 0-670-74971-0
* *The War Between the Generals* (1981)
* *Uprising!* (1981), ISBN 0-949667-91-9
* *The Secret Diaries of Hitler’s Doctor* (1983) ISBN 0-02-558250-X
* *The German Atomic Bomb: The History of Nuclear Research in Nazi Germany* (1983) ISBN 0-306-80198-1
* *Der Morgenthau Plan 1944-45* (1986)
* *War Between the Generals* (1986) ISBN 0-86553-069-6
* *Hess, the Missing Years* (1987) ISBN 0-333-45179-1
* *Churchill's War* (1987) ISBN 0-947117-56-3
* *Destruction of Convoy PQ-17* (1968) ISBN 0-312-91152-1
* *Göring* (1989) ISBN 0-688-06606-2
* *Das Reich hört mit* (1989)
* *Hitler's War* (1991)
* *Apocalypse 1945, The Destruction of Dresden*, updated and revised edition, (1995)
* *Goebbels — Mastermind of the Third Reich* (1996) ISBN 1-872197-13-2
* *Nuremberg: The Last Battle* (1996) ISBN 1-872197-16-7
* *Churchill's War Volume II: Triumph in Adversity* (1997) ISBN 1-872197-15-9
* *Rommel: The Trail of the Fox* (1999) ISBN 1-84022-205-0
* *Hitler's War and the War Path* (2002) ISBN 1-872197-10-8

## Eksterne wotkazy
* http://www.fpp.co.uk/
* https://web.archive.org/web/20110608192211/http://www.codoh.com/irving/irving.html
Roman Dmowski

**Roman Stanisław Dmowski** (* 9. awgusta 1864 we Waršawje; † 2. januara 1939, Drozdowo) bě pólski nacionalnokonserwatiwny politikar a jedyn z hłownych akterow Nacionalno-Demokratiskeje strony. Wón podpěrowaše – porno Józefej Piłsudskemu – panslawistisku ideju zhromadneho stata Polakow a Rusow a chcyše něhdy słowjanske kónčiny wuchodneje Němskeje, mjez druhim tež Łužicu, za Pólsku wróćo zdobyć.

## Twórby (wuběr)
**Nasz Patriotyzm* (1893)
**Myśli nowoczesnego Polaka* (1903)
**Walka z anarchią i Demokracja Narodowa* (1906)
**Niemcy, Rosja a sprawa polska* (1908)
**Anarchronizm* (1909)
**Upadek myśli konserwatywnej w Polsce* (1914)
**Nowe czasy i nowe zagadnienia* (1924)
**Polityka polska i odbudowanie państwa* (1925)
**O napaści posła Zdziechowskiego* (1926)
**Kościół, naród i państwo* (1927)
**Dziedzictwo* (1931)
**W połowie drogi* (1931)
**Świat powojenny i Polska* (1931)
**Przewrót* (1934)
Bronjo

**Bronjo** (prjedy tež *Broń*;  *Brohna*) je wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Leži sewjernje Budyšina a słuša k Radworskej gmejnje. Ma  wobydlerjow. 

Něhdźe 300 metrow južnje Bronja so stare hrodźišćo namaka.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1290 jako sydło knjeza *Nicolaus de Bronowe*. W lěće 1522 wukonješe Radworske ryćerkubło ležownostne knjejstwo, 1777 pak  Małsečanske. Cyrkwinsce słušachu katolscy wobydlerjo ze starodawna do Radworskeje wosady, ewangelska mjeńšina najprjedy do Minakałskeje a wot 1879 do nowozałoženeje Łupjanskeje.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 114 wobydlerjow, z nich 111 Serbow (97&nbsp;%) a tři Němcy.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 71 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 42,9 lět (Sakska: 46,4).

### Serbske mjena
* 1712 Bron
* 1800 Bronje
* 1835 (1866) Broń
* 1886 Bronjo

## Wosobiny
* Jan Meškank (1905–1972), wučer, narodny a kulturny prócowar, spisowaćel, ludowědnik a domiznowědnik

## Literatura
* 
* 

## Žórła


## Wotkaz
Čerwjenožołty šćedrjenc

**Čerwjenožołty šćedrjenc** (*Cytisus scoparius forma andreanus*) je rostlina ze swójby łušćinowcow.

## Noty

 
## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Národní myšlenka

**Národní myšlenka** je čěski nacionalnokonserwatiwny časopis, online-magacin a zwjazk. Časopis wuchadźa wot lěta 1994 . Šefredaktor je Milan Špinka  a předsyda zwjazka Jan Maloušek .

## Eksterne wotkazy
* Národní myšlenka

## Žórła
Dachau

**Dachau** je bayerske město sewjerozapadnje Mnichowa, stolica Hornjeje Bayerskeje a předewšěm znaty jako městno prěnjeho nacionalsocialistiskeho koncentraciskeho lěhwa. Dźensa ma město něhdźe 43.000 wobydlerjow.

Kapłan Alojs Andricki bu w lěće 1943 w Dachauskim lěhwje zamordowany.

## Žórło


## Wotkaz
Łuh (Njeswačidło)

**Łuh** ( *Luga*) je hornjołužiska wjes, kotraž k Njeswačanskej gmejnje słuša. Je  druhi najwjetši dźěl tuteje gmejny a běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna z wjesnym dźělom Chasow (wot 1936).

## Geografija
Łuh leži w nižinje Čornicy na prawym brjoze rěčki. Susodne wsy su Chasow na wuchodźe, Miłkecy na juhowuchodźe (wobě w Radworskej gmejnje), Króńca a Zarěč na juhozapadźe kaž tež Wbohow na sewjerozapadźe.

Na hórce Łóžko mjez Łuhom a Chasowom steji wot lěta 1976 něhdyši Zarěčanski wětrnik. Pódla njeho bu w lěće 2021 něhdyši dom kata z Lišeje Hory znowa natwarjeny.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Łuhowske ležownostne mjena do swojeje *Statistiki* zapisał: Wińca, Křemjeń (hórka sewjernje Łuha, dźensa Křemjenja), Łóžko (hórka wuchodnje Łuha, hdźež steji dźensa wětrnik), Sróčidło, Kudźeŕki, Šitki, Klipk, na Dołach. Michał Rostok doda: Lešawa (w Lešawach), Na mrokach, Na špycy, Brězynka, Wósom wosrědki, W mostach, Pola třoch křižow, Wopuše, Pola Króńčanskeho młyna, Srjedź kerkow, Na wuskim, Pola Chasowa, Pola Pósthorna, Pola wińcy, Chmjelnica, Pola Hozynki, Pola lodowej jamy, Pola šule, Při Wbohowskich mostach, Pola Wbohowa, Pastwišća, Pola přesadničkow, Zalešawa, Na Łóžku.

## Stawizny

Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1415 jako *Lugk*. 

### Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe Łuh we 1880tych lětach cyłkownje 344 wobydlerjow, z nich 303 Serbow (88&nbsp;%) a 41 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 51,9&nbsp;%. Ewangelscy Łuhowčenjo přisłušeja ze 17. lětstotka Njeswačanskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 297 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,4 lět (Sakska: 46,4).

## Literatura
* 
* 
* Otto Moser: *Luga.* W: Gustav Adolf Poenicke (wud.): *Album der Rittergüter und Schlösser im Königreiche Sachsen.* III. Section: Markgrafenthum Oberlausitz, Expedition des Albums Sächsischer Rittergüter und Schlösser, Leipzig 1859, str. 24 (tekst na Wikisource).
* 

## Žórła


## Wotkaz
Horst Köhler

**Horst Köhler** (* 22. februara 1943, Skierbieszów; † 1. februara 2025 w Berlinje) bě němski politikar a hospodarski wědomostnik, kiž bě wot 1. julija 2004 hač do 31. meje 2010 dźewjaty prezident Zwjazkoweje republiki Němska. Do toho bě wot 2000 do 2004 amtěrowacy direktor Mjezynarodneho měnoweho fondsa (IWF).

Pochadźeše ze swójby bessarabskich Němcow z města Rîșcani w dźensnišej Moldawskej.

## Wotkaz
Słódniki

**Słódniki**  (*Glycyrrhiza*) su ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Družiny (wuběrk)

* Glycyrrhiza anthocarpa
* Glycyrrhiza aspera Pall. 
* Glycyrrhiza echinata  
* Słódnik (Glycyrrhiza glabra)
* Glycyrrhiza inflata
* Glycyrrhiza korshinskyi 
* Ameriski słódnik (Glycyrrhiza lepidota)
* Glycyrrhiza pallidiflora 
* Glycyrrhiza uralensis
Huittinen

**Huittinen** ( *Vittis*) je městačko na juhozapadźe Finskeje. Leži něhdźe na połojcy puća mjez wulkimaj městomaj Tampere a Turku w krajinje Satakunta. Huitinnen je bjezwuwzaćnje finskorěčny.

## Partnerske města
*  Wojerecy, Němska

## Wotkaz
Dillingen/Saar

**Dillingen/Saar** je město w Posaarskej. Leži při prawym brjoze rěki Saar sewjerozapadnje Saarbrückena.

## Wobrazy

Saardom groß.jpg|Saarska katedrala
DillingenAltesSchloss pano.jpg|Stary hród
DillingenJudenFriedhof.jpg|Židowske pohrjebnišćo


## Partnerske město
*  Wojerecy, Němska

## Žórła


## Wotkaz
Posaarska

**Posaarska** ( *Saarland*) je zwjazkowy kraj na juhozapadźe Němskeje z milionom wobydlerjow. Mjezuje ze zwjazkowym krajom Porynsko-Pfalcu a z Francoskej a Luxemburgskej. Hromadźe z francoskim regionom Lothringen (Lorraine), wulkowójwodstwom Luxemburgskej, Porynsko-Pfalcu a belgiskim regionom Walonskej twori wulkoregion Saar-Lor-Lux.

Jako politiska jednota bu Posaarska (tehdy Saarbeckengebiet) w lěće 1920 dla Versailloweho zrěčenja tworjena. Po tym zo bě přez pjatnaće lět Ludowemu zwjazkej podstajena, wróćiła so w lěće 1935 po ludowym wothłosowanju do Němskeho reicha. Po Druhej swětowej wójnje bě najprjedy francoski protektorat, doniž w lěće 1957 na kóncu Zwjazkowej republice přistupi.

Stolica a jeničke wulkoměsto Posaarskeje je Saarbrücken. Najwjetšej rěce stej Saar a Mosela.

## Žórła


## Wotkaz
Lubań

**Lubań** ( *Lauban*) je wokrjesne město w pólskim dźělu Hornjeje Łužicy a jeje šeste najwjetše město kaž tež zarjadniske sydło Lubańskeho wokrjesa.

Hromadźe z Budyšinom, Kamjencom, Lubijom, Zhorjelcom a Žitawu bě Lubań wot 1346 do 1815 sobustaw Zwjazka šesćiměstow. 

## Wotkaz
Žahań

**Žahań** () je město z něhdźe 27.000 wobydlerjemi w Lubušskim wojewódstwje na zapadźe Pólskeje. Leži na wuchodnych mjezach Delnjeje Łužicy při Bobrje, něhdźe wosrjedź městow Choćebuz a Wrócław.

Žahań płaći jako stolica pólskeho dźěla Delnjeje Łužicy a je zarjadniske sydło Žahańskeho wokrjesa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona Žahanja
Łódź

**Łódź** ( *Lodsch*) je wulkoměsto w srjedźnej Pólskej a zarjadniske sydło Łódźskeho wojewódstwa. Třeće najwjetše město kraja ma něhdźe 700.000 wobydlerjow a nadeńdźe so 130 kilometrow juhozapadnje Waršawy.

Łódź je wuznamne industrijne stejišćo a sydło uniwersity kaž tež statneje wysokošule za film, telewiziju a dźiwadło.

## Partnerske města
*  Kamjenica, Němska

## Žórła


## Wotkaz
Zwjazkowy kraj

**Zwjazkowy kraj** je dźělny stat federatiwneje republiki. W Europje eksistuja tajke zwjazkowe kraje pod tutym mjenom jenož w Němskej, hdźež je jich šěsnaće a w Awstriskej, hdźež maja dźewjeć zwjazkowych krajow.

Zwjazkowy kraj ma samostatne krajne knježerstwo a krajny sejm, kotryž ma swoje sydło w krajnej stolicy.

## Druhe terminusy
W někotrych krajach wužiwaja so hinaše terminusy za dźělne staty. W Zjednoćenych statach Ameriki so wužiwa *stat* a w Šwicarskej *kanton*. W Belgiskej a Italskej mjenuja so dźělne jednotki stata *region*, ale w Ruskej *subjekty*, pola kotrychž su rozdźělne staflowanje po stopjenju awtonomije. W Kanadźe so rozeznawaja prowincy a teritorije.

## W Němskej
Němska ma slědowace zwjazkowe kraje. Kóždy kraj ma – wotwisnje wot ličby wobydlerjow – wěstu ličbu reprezentantow w zwjazkowej radźe.
* Badensko-Württembergska 
* Bayerska
* Berlin 
* Braniborska 
* Bremen 
* Delnja Sakska 
* Durinska 
* Hamburg 
* Hessenska 
* Mecklenburgsko-Předpomorska 
* Porynsko-Pfalca 
* Posaarska 
* Sakska 
* Saksko-Anhaltska 
* Schleswigsko-Holsteinska 
* Sewjerorynsko-Westfalska

## W Awstriskej
Awstriska ma slědowace zwjazkowe kraje:
* Delnjoawstriska
* Hornjoawstriska
* Hrodowska
* Korutanska
* Salzburgska
* Štyrska
* Tirol
* Vorarlberg
* Wien
Alpski dźećel

**Alpski dźećel** (*Trifolium alpinum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*), z roda dźećelow (*Trifolium*).

## Warianće
Alpski dźećel ma dwě warianće.
*var. *alpinum*
*var. *nanum* Rouy 1899

## Wopis

Alpski dźećel je naha, wjacelětna, zelišćowa, bjezstołpikata rostlina, kotraž docpěje wysokosć mjezy 5 a 15 cm. Ma čopojty korjeń z dołhosću wot hač do 1 m.

### Łopjena
Łopjena su na spódku stejace, dołhostołpikate, 3-ličbne, ze šwižnymi łopješkami z dołhosću wot hač do 10cm. Łopješka su nahe.

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su zrunane, stołpikate, mjasočerwjene hač do purpurčerwjene, wonjate. Wone steja z kiwkatych, dołhostołpikatych hłójčkach. Króna docpěje dołhosć mjezy 15 a 25 cm a po překćěću je bruna. Keluch je hromadźe rosćeny, 10-nerwny, nahi a ma šwižne třiróžkate keluchowe kónčki.

## Stejnišćo
Alpski dźećel rosće na hłubokosahacych pódach, najčasćišo na silikatowej kamjeninje. Wón ma radšo małowapnate pódy. K jeho přirodnym stejnišćam liča seršćikotrawne  a křiworěznowe trawniki .

## Rozšěrjenje
Alpski dźećel je wot sewejrošpaniskeje horinow hač do *Siebenbürgen* rozšěrjeny, ale faluje w sewjernych wapnowych Alpach Awstriskeje a Bayerskeje, a južnych wapnowych Alpach wuchodnje wot Sexten.

## Wostatne
Wotwar čopojteho korjenja bu w narodnej medicinje přećiwo nadrowym bolosćam  wužiwany.

Tuta rostlinska družina je kaž pica woblubowana pola kruwow, wowcow, kamzykow a bobakow.

## Nóžki


## Žórło
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 111 

## Eksterne wotkazy
Babsk

**Babsk** je wjes z něhdźe 600 wobydlerjemi w srjedźnej Pólskej. Leži we łódźskim wojewódstwje mjez městomaj Mszczonów a Rawa Mazowiecka. Wjes słuša ke gmejnje Biała Rawska. 

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1411.

## Zajimawosće
*dwór (1833)
*cyrkej (1809)
*pohrjebnišćo z narownym pomnikom Konstancji Gładkowskeje – prěnjeje lubosće pólskeho komponista Frédérica Chopina

## Wotkazaj

*Babsk (pol.)
Stara Rawa

**Stara Rawa** je wjes w srjedźnej Pólskej. Leži při rěce Rawka we łódźskim wójwódstwje, mjez městomaj Skierniewicami a Rawu Mazowieckej. Wjes słuša ke gmejnje Nowy Kawęczyn. 

Sydlišćo naspomni so prěni raz w 14. lětstotku. 

## Zajimawostki
*cyrkej (1731)
*hrodźišćo (11./12. lětstotk)

## Wotkazaj

*Stara Rawa (pol.)
Skierniewice

**Skierniewice** su město a měšćanski wokrjes (pol. *powiat grodzki*) z něhdźe 49.000 wobydlerjemi w srjedźnej Pólskej. Leža we łódźskim wojewódstwje mjez městomaj Łódź a Waršawa při rěce Skierniewka. 

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1359. 

## Zajimawosće
* radnica (1847)
* palais arcybiskopi (1619)
* torhošćo (19./20. lětstotk
* cyrkej swj. Stanisława (1720)
* cyrkej swj. Jakuba Japoštoła (1781)
* dwórnišćo (1875)

## Partnerske města
*  Gera (Němska)
*  Châtelaillon-Plage (Francoska)
*  Pursgstall (Awstriska)
*  Szentes (Madźarska)
*  Náměšt na Hané (Čěska)

## Wotkazaj

* Oficialne websydło (pol.)
1. serbska kulturna brigada

**1. serbska kulturna brigada** je kulturny cyłk serbskich gymnaziastow, kotryž so dnja 25. januara 1949 załoži. Wona wuńdźe ze serbskeho młodźinskeho hibanja po Druhej swětowej wójnje a je zwjazana z wuwićom prěnjeje gymnazialneje šule serbskeho ludu. Natwarjejo na kulturne tradicije šulskeje młodźiny wobsteji brigada dźensa z měšaneho chóra, rejowanskeje skupiny a orchestra. Někak 90 młodostnych w starobje 15 do 20 lět su sobustawojo kulturneho ćělesa, kiž so kóždu srjedu a někotryžkuli kónc tydźenja a w lětnych zwučowanskich lěhwach w mjenowanych spartach schadźuja. 

1. serbska kulturna brigada wěnuje so w prěnim rjedźe pěstowanju a šěrjenju serbskeho hudźbno- kulturneho herbstwa a načasneje hudźbneje literatury. Do jeje repertoira słušeja pak tež ludowe a wuměłske spěwy słowjanskich susodow a němske klasiske a moderne twórby. 

Wosebite wjerški za šulerjow a nawodow w poslednich lětach: K 50. róčnicy załoženja Serbskeho gymnazija předstaji kulturna brigada dwě prapremjerje: "Łužisko-serbsku bjesadu" Bjarnata Krawca a zhromadnje z dźiwadłowej skupinu młodźinsku spěwohru "Fecer". W jutrownym času 1998 spěwaše chór brigady wurězki z počasowych oratorijow H. Zejlerja a K. A. Kocora. W lěće 1999, k jeje 50. narodninam wuhotowa swjedźenski koncert z prapremjeru sceniskeje swity "Prjed hač lipa kćě" Günthera Schwarzy. Spočatk januara 2000 słyšachu Serbja prěni raz Krawcowu "Hodownu spěwohru" z lěta 1919, chór brigady z orchestrom a solistami SLA ju předstaji a lěto na to wospjetowa. We wobłuku swjatočnosćow k 1000-lětnemu jubilejej Budyšina swjatki lěta 2002 spěwaše zhromadnje z druhimi prapremjeru chóroweje sinfonije "1000 lět Budyšin" wot G. Schwarze. 

Na najwšelakoriše koncerty přiwabja kulturna brigada připosłucharjow w dwurěčnej Łužicy, ale tež za hranicami. Tak na přikład zarjaduje so brigada do tradicionalnych nazymskich a hodownych koncertow, přeprošuje so ke kulturnym wjerškam wosadow a gmejnow, je sobuorganizator beneficnych koncertow, wobdźěli so na chórowych wurisanjach kaž na přikład w Moskwje a Walesuabo wustupi w Praze a Warnoćicach. Trójce bu brigada we wobłuku "Młodźina hudźi" ze Sakskeje do Badensko-Württembergskeje delegowana. 

1. serbska kulturna brigada wuznamjeni so 1972 z mytom Ćišinskeho druheje rjadownje a 1997 z mytom Domowiny za dorost.

Tuchwilna nawodnica chóra brigady je Judith Kubicec.
Rawa Mazowiecka

**Rawa Mazowiecka** je město w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, kotrež leži mjez městomaj Łódź a Waršawa. Ma něhdźe 16.090 wobydlerjow (2022).

Prěnje naspomnjenje pochadźa z lěta 1228, měšćanske prawa dósta Rawa w lěće 1321.

## Partnerske města
*  Naírbátor (Madźarska)

## Žórła


## Wotkaz
Łódźske wojewódstwo

**Łódźske wojewódstwo** ( *województwo łódzkie*) je wojewódstwo w srjedźnej Pólskej. Stolica je město Łódź.

W lěće  měješe wojewódstwo  wobydlerjow.

## Města
We Łódźskim wojewódstwje su slědowace města:
*  Łódź -  **767.628** (294,39 km²)
*  Piotrków Trybunalski - **79.670** (67,26 km²)
*  Pabianice - **70.743** (32,98 km²)
*  Tomaszów Mazowiecki - **66.859** (41,30 km²)
*  Bełchatów - **62.192** (34,63 km²)
*  Zgierz - **58.351** (42,32 km²)
*  Radomsko - **49.331** (51,45 km²)
*  Skierniewice - **48.807** (32,86 km²)
*  Kutno - **47.750** (33,59 km²)
*  Zduńska Wola - **44.495** (24,58 km²)
*  Sieradz - **44.202** (51,22 km²)
*  Łowicz - **30.305** (23,41 km²)
*  Wieluń - **24.384** (16,90 km²)
*  Opoczno - **22.631** (24,76 km²)
*  Ozorków - **20.731** (15,47 km²)
*  Aleksandrów Łódzki - **20.486** (13,47 km²)
*  Łask - **18.811** (15,33 km²)
*  Rawa Mazowiecka - **17.635** (13,67 km²)
*  Konstantynów Łódzki - **17.532** (26,87 km²)
*  Łęczyca - **15.593** (8,95 km²)
*  Głowno - **15.181** (19,82 km²)
*  Koluszki - **13.355** (9,41 km²)
*  Brzeziny - **12.377** (21,58 km²)
*  Żychlin - **8.938** (8,69 km²)
*  Wieruszów - **8.792** (5,98 km²)
*  Zelów - **8.148** (10,75 km²)
*  Poddębice - **7.882** (5,89 km²)
*  Tuszyn - **7.199** (23,25 km²)
*  Pajęczno - **6.682** (20,21 km²)
*  Sulejów - **6.359** (26,25 km²)
*  Działoszyn - **6.357** (4,94 km²)
*  Krośniewice - **4.681** (2,96 km²)
*  Drzewica - **3.954** (4,90 km²)
*  Przedbórz - **3.778** (6,13 km²)
*  Stryków - **3.589** (8,15 km²)
*  Złoczew - **3.448** (13,80 km²)
*  Warta - **3.392** (10,84 km²)
*  Rzgów - **3.336** (16,26 km²)
*  Biała Rawska - **3.233** (9,62 km²)
*  Uniejów - **3.064** (12,33 km²)
*  Kamieńsk - **2.832** (11,99 km²)
*  Błaszki - **2.229** (1,62 km²)
*  Szadek - **2.036** (17,99 km²)

## Wokresy (''powiaty'')
### Krajne wokrjesy
We wojewódstwje łódźskim su slědowace krajne wokrjesy (pol.: *powiaty ziemskie*): 

*  Powiat bełchatowski - 112 279
*  Powiat brzeziński - 30 682
*  Powiat kutnowski - 105 584
*  Powiat łaski - 51 090
*  Powiat łęczycki - 54 018
*  Powiat łowicki - 82 767
*  Powiat łódzki wschodni - 63 859
*  Powiat opoczyński - 79 067
*  Powiat pabianicki - 119 473
*  Powiat pajęczański - 53 752
*  Powiat piotrkowski - 90 106
*  Powiat poddębicki - 42 595
*  Powiat radomszczański - 119 598
*  Powiat rawski - 49 677
*  Powiat sieradzki - 121 676
*  Powiat skierniewicki - 37 994
*  Powiat tomaszowski - 121 447
*  Powiat wieluński - 78 454
*  Powiat wieruszowski - 42 481
*  Powiat zduńskowolski - 67 929
*  Powiat zgierski - 160 352

### Měšćanske wokrjesy
We wojewódstwje łódźskim su slědowace měšćanske wokrjesy (pol. *powiaty grodzkie*): 
*  Město Łódź - 774 004
*  Město Piotrków Trybunalski - 80 085
*  Město Skierniewice - 48 733

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne websydło wojewódstwa (pol.)
Krzemienica

**Krzemienica** je wjes w Pólskej.

Wona leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, mjezy městomaj Tomaszów Mazowiecki a Rawa Mazowiecka. Wjes ke gmejnje Czerniewice słuša. 

Krzemienica prěni raz naspomni w 15. lětstotku.

W lěće 2006 je tam bydliło 210 ludźi.

## Wotkazaj
*Krzemienica
Vojislav Koštunica

**Vojislav Koštunica** (* 24. měrca 1944 w Běłohrodźe) je serbiski politikar. Wot lěta 2000 do lěta 2003 bě prezident Juhosłowjanskeje. Wot lěta 2004 bě premier Serbiskeje.

## Žórła
Całtki

**Całtki** abo całtka (*Convallaria majalis*) je jenička družina monotypiskeho roda (*Convallaria*) w podswójbje ruskusowych rostlinow (*Nolinoideae*) znutřka swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*). Prjedy běchu dźěl całkowych rostlinow (*Convallariaceae*). Molekularnobiologiske přepytowanja přinjesu dźensniše přirjadowanje.

## Wopis
Całtki su wjacelětna, zelišćowa, naha, podzemsce łažaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 30 cm. Rostlina je smjerćonošnje jědojta.

Podzemsce maja ricom.

### Łopjena
Delnje łopjena su šupizkojte. 2 hornjej łopjenje stej šěroko-lancetojtej, paralelno-nerwnej, docpěwatej dołhosć mjezy 10 a 20 cm.

### Kćenja
Kćěja wot meje hač do junija. Kwětnistwo je dołhostołpikate, wuńdźe z paže najhornišeho šupizkojteho łopjena. Nošne łopjena su móličke, krótše hač kćenjowe stołpiki. Kćenja su nygace, zwonate, docpěwaja dołhosć mjezy 5 a 7 mm. 6 kćenjowych łopjenow su zarostowane, z małymi, won zhibowanymi kónčkami.

Ćopłotolubujaca rostlina bu najčasćišo wot insektow (předewšěm wot pčołow) wopróšena, ale sebjewopróšenje často wjedźe k nasadźenju wot płodow.

### Płody
Płódnik je hornje stejacy. Płód je čerwjena jahoda.

Jahodowe płody rozšěrjeja so wot zwěrjatow.

## Stejnišćo
Całtki rostu w lisćowych lěsach a pod kerčinami; na wapnu. Preferuje chłódnu klimu.

## Rozšěrjenje
Całtki su nimale w cyłej Europje (w juhu jenož w horinach), we wuchodźe hač do centralneje Azije rozšěrjene.

## Substancy
Rostlina wobsahuje glykosidy (Cardenolide), kotrež buchu za lěkowanje wutrobnych chorosćow wužiwane. Jich wuskutkowanje je podobne na tym čerwjeneho naporsta (*Digitalis purpurea*).

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 236 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 156 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 158-159 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 96-97 

## Eksterne wotkazy

* Swójba pola DELTA
Piotrków Trybunalski

**Piotrków Trybunalski**  je město z něhdźe 75.000 wobydlerjemi w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. 

## Partnerske města
*  Esslingen (Němska)
*  Vienne (Francoska)
*  Riwne (Ukraina)
*  Mosonmagyarovar (Madźarska)
*  Marijampole (Litawska)
*  Maładzeczna (Běłoruska)
*  Velenje (Słowjenska)

## Žórła


## Wotkaz
Pintlašk

**Pintlašk** je serbska bajkowa postawa. 

W bajce jewi so tute hrónčko:
"Činće linće huslički, štyri w jamje liščički, pjaty mój synk Pintlašk."
## Žorło
"Hólčik mjez liškami" str. 9-11 w: Jan Meškank (wud.), Serbske ludowe bajki, Volk und Wissen Ludowy nakład Berlin 1955
Czerniewice

**Czerniewice** su wjes a přisłušaca gmejna w srjedźnej Pólskej. Leža při rěce Krzemionka we łódźskim wojewódstwje mjez městomaj Tomaszów Mazowiecki a Rawa Mazowiecka.

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1396.

Ke gmejnje Czerniewice słušeja wjeski: Annopol Duży, Annopol Mały, Annów, Chociw,
Chociwek, Czerniewice, Dzielnica, Dąbrówka, Gaj, Helenów, Józefów, Krzemienica, Lechów, Lipie, Mała Wola, Nowa Strzemeszna, Nowe Studzianki, Paulinów, Podkonice Duże, Podkonice Małe, Podkonice Miejskie, Podkońska Wola, Stanisławów Lipski, Stanisławów Studziński, Strzemeszna, Strzemeszna Pierwsza, Studzianki, Teodozjów, Turobów, Wale, Wielka Wola, Wólka Jagielczyńska, Zagóry, Zubki Duże a Zubki Małe.

### Wotkazy

*Wjes Czerniewice (pol.)
*Gmejna Czerniewice (pol.)
*Oficialne websydło gmejny
Pabianice

**Pabianice** je industrijne město z něhdźe 67.000 wobydlerjemi w srjedźnej Pólskej. Leži we łódźskim wojewódstwje, 17 kilometrow juhozapadnje wulkoměsta Łódź.

## Partnerske města
* Pławno (Němska)
* Prato (Italska)
* Gusjew (Ruska)
* Rokiškis (Litawska)

## Žórła


## Wotkaz
Tomaszów Mazowiecki

**Tomaszów Mazowiecki**  je město w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, mjez městomaj Łódź a Radom. 

Nadeńdźe so 110 kilometrow južnje Waršawy a 55 kilometrow juhowuchodnje Łódźe.

## Partnerske města
*  Iwano-Frankowsk (Ukraina)
*  Sbedif (Ukraina)
*  Linares (Španiska)
*  Mionica (Serbiska)
*  Prato (Italska)
*  Polonezköy (Turkowska)

## Žórła


## Wotkaz
Njezapomnička

**Njezapomnička** (*Myosotis*) je ród ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*). 

Wone su w zahrodźe jara woblubowane. Wusywaja so w nazymu, při čimž so rostliny relatiwnje spěšnje rozpřesćěraja.

## Etymologija
Wědomostne mjeno *myosotis* pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja "myšace wucho".

## Wopis
Kćěje w nalěće. Kćenja su módre, druhdy róžojte abo běłe.

Próšk  je jenož 0,003 mm wulki a je z tym najmjeńši domoródneje flory.

## Stejnišćo
Rosće předewšěm na sćinowych stejnišćach resp. w słónčnych městnach pod wjetšimi rostlinami. Preferuje płódne, přesakliwe pódy.

## Rozšěrjenje
50 družinow su w Euraziji, Africe a Awstraliji rozšěrjene.

## Systematika

Ród *Myosotis* steji znutřka wódrakowych rostlinow w tribusu Eritrichieae. Eksistuje swětodaloko 50 družinow, wot kotrychž 41 tež w Europje wustupuje. W Němskej a Awtriskej wustupowace družiny su:

* Alpska njezapomnička (*Myosotis alpestris*)
* Rólna njezapomnička (*Myosotis arvensis*)
* :de:Niederliegendes Vergissmeinnicht (*Myosotis decumbens*)
* Pisana njezapomnička (*Myosotis discolor*)
* :de:Rasen-Vergissmeinnicht (*Myosotis laxa*) 
* :de:Hain-Vergissmeinnicht (*Myosotis nemorosa*)
* :de:Großblütiges Vergissmeinnicht (*Myosotis praecox*)
* :de:Hügel-Vergissmeinnicht (*Myosotis ramosissima*)
* :de:Bodensee-Vergissmeinnicht (*Myosotis rehsteineri*) 
* Bahnowa njezapomnička (*Myosotis scorpioides*)
* :de:Zerstreutblütiges Vergissmeinnicht (*Myosotis sparsiflora*) 
* :de:Schmalblatt-Vergissmeinnicht (*Myosotis stenophylla*)
* :de:Sand-Vergissmeinnicht (*Myosotis stricta*)
* Lěsna njezapomnička (*Myosotis sylvatica*)

Dalše družiny:
* *[[Myosotis incrassata]]*
* *[[Myosotis solange]]*
* *[[Myosotis refracta]]*
* *[[Myosotis congesta]]*

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 571 

## Eksterne wotkazy
Velká Bíteš

**Velká Bíteš** je městačko w Čěskej (wokrjes Žďár nad Sázavou). Leži 476 m nad mórskej hładźinu na historiskej Morawje a ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1240.

## Žórła


## Wotkaz
Chróstawa

**Chróstawa** ( *Crostau*) je wjes  w Hornjej Łužicy, kotraž bě samostatna gmejna hač do 31. decembra 2010. Je wot toho měšćanski dźěl města Šěrachow-Korzym a nadeńdźe so při sewjernym boku Chołmow.

## Wjesne dźěle
Ke Chróstawskej gmejnje słušachu wjeski Chemberk (*Callenberg*), Carlsberg, Wbohow (*Halbendorf im Gebirge*) a Wjerbjež (*Wurbis*).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Crostow* běše wokoło 1400. Wot 16. lětstotka je Chróstawa ewangelska wosadna wjes.

## Žórła


## Wotkaz
Zemicy-Tumicy

**Zemicy-Tumicy** ( *Demitz-Thumitz*) su wjes a gmejna pod Klóšterskej horu wuchodnje Biskopic w Hornjej Łužicy, kotraž nasta w lěće 1898 přez zjednoćenje gmejnow Zemic a Tumic. Gmejna leži při młodej Čornicy na kromach serbskeho kraja a ma dwórnišćo při železniskej čarje z Drježdźan do Zhorjelca.

## Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:

K wjesnemu dźělej Zemicam-Tumicam słuša nimo toho sydlišćo Brězyšćo.

## Rěč
Hač do kónca 19. lětstotka słušeštej wjesce Zemicy a Tumicy k serbskemu rěčnemu rumej. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 35 wot 499 Zemičanow (7 %) a 49 wot 196 Tumičanow (25 %) serbsce. W dźensnišich gmejnskich dźělach Počaplicy, Čerwjene Noslicy, Chanecy a Mjedźojz bě serbšćina samo hišće wjetšinowa rěč.

## Wobchad
W Zemicach-Tumicach je wot lěta 1846 dwórnišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc.

Přez Zemicy-Tumicy (dokładnišo přez Wjelkowy a Čerwjene Noslicy) wjedźe statna dróha 111&#160;(Biskopicy–Budyšin).

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Wosobiny
* Jan Łahoda (1801–1871) – farar a kulturny prócowar; narodźeny w Tumicach
* Jan Bohuwěr Mučink (1821–1904) – ludowy spisowaćel a domiznowědnik; wot 1845 do 1890 wučer w Zemicach

## Žórła


## Wotkazaj

*
Pomorske wojewódstwo

**Pomorske wojewódstwo** ( *Województwo pomorskie*) je wojewódstwo při Baltiskim morju na sewjeru Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Gdańsk.

W lěće  měješe wojewódstwo  wobydlerjow.

## Města
W Pomorskim wojewódstwje su slědowace města:
(31.12.2005)
*  Gdańsk - 462 139
*  Gdynia - 253 850
*  Słupsk - 98 757
*  Tczew - 60 128
*  Starogard Gdański - 49 579
*  Wejherowo - 47 159 (1. decembra 2006)
*  Rumia - 44 126
*  Malbork - 40 135
*  Kwidzyn - 40 008
*  Chojnice - 39 760
*  Sopot - 39 620
*  Lębork - 35 146
*  Pruszcz Gdański - 23 908
*  Kościerzyna - 23 145
*  Reda - 18 330
*  Bytów - 17 670
*  Ustka - 17 256
*  Kartuzy - 15 938
*  Puck - 15 339
*  Człuchów - 15 249
*  Władysławowo - 14 782
*  Miastko - 11 998
*  Sztum - 10 930
*  Nowy Dwór Gdański - 10 462
*  Czersk - 9 445
*  Pelplin - 8 578
*  Prabuty - 8 215
*  Gniew - 6 844
*  Skarszewy - 6 805
*  Żukowo - 6 236
*  Czarne - 6 035
*  Dzierzgoń - 5 653
*  Debrzno - 5 251
*  Brusy - 4 517
*  Hel - 4 136
*  Nowy Staw - 3 896
*  Kępice - 3 878
*  Łeba - 3 857
*  Skórcz - 3 532
*  Czarna Woda - 3 223
*  Jastarnia - 3 068
*  Krynica Morska - 1 321

## Wokrjesy (''powiaty'')

### Krajne wokrjesy
W Pomorskim wojewódstwje su slědowace krajne wokrjesy (pól. *powiaty ziemskie*):
*  Powiat bytowski – 
*  Powiat człuchowski – 
*  Powiat gdański – 
*  Powiat chojnicki – 
*  Powiat kartuski – 
*  Powiat kościerski – 
*  Powiat kwidzyński – 
*  Powiat lęborski – 
*  Powiat malborski – 
*  Powiat nowodworski – 
*  Powiat pucki – 
*  Powiat słupski – 
*  Powiat starogardzki – 
*  Powiat sztumski – 
*  Powiat tczewski – 
*  Powiat wejherowski – 

*ličby wobydlerstwa dnja *

### Měšćanske wokrjesy
We Pomorskim wojewódstwje su slědowace měšćanske wokrjesy (pol. *powiaty grodzkie*):
*  Město Gdańsk – 
*  Město Gdynia – 
*  Město Słupsk – 
*  Město Sopot – 

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne websydło wojewódstwa
Mirek Topolánek

**Mirek Topolánek** (* 15. meje 1956, Vsetín ) je čěski politikar, bě hač do lěta 2010 předsyda ODS a mjez 2006 a 2009 premier Čěskeje republiki.

## Eksterne wotkazy
* Webstrona Mireka Topoláneka

## Žórła
Anis

**Anis** (*Pimpinella anisum*) je hojenska a korjeninowa rostlina ze swójby wokołkowych rostlinow. Druhe serbske mjeno je **kopr**.

## Etymologija
Mjeno pochadźa wot grjekskeho słowa *ανηθον* za koprik, z kotrymž bu anis zaměnjowany.

## Synonymy

* *Apium anisum* Crantz
* *Sison anisum* Sprengel
* *Tragium anisum* Link
* *Carum anisum* Baillon
* *Selinum anisum* E. H. L. Krause
* *Anisum vulgare* Gärtner
* *Anisum officinarum* Mönch
* *P. anisum cultum* Alef.

## Wopis
Anis je jednolětna rostlina a docpěwa wysokosć wot něhdźe 25 hač do 60 cm.

Stołpik je zrunany je lochko kosmaty.

### Łopjena
Spódnje łopjena su wutrobojće kulojte, na kromje nutř rězane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 5 cm. Stołpikowe łopjena su třiličbne hač do pjerkowje dźělene. 

### Kćenja
Małe běłe kćenja z přeměrom wot 3 mm su w bjezwobalkowych, najčasćišo dwanaćepruhojće hromadźe stajenych wokołkach (tak mjenowany dwójny wokołk) rjadowane a kćěja wot julija hač septembra. 

### Płody
Płody, kotrež w awgusće/septembrje so móža žnjeć, docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm, su owalne a maja šěre kosmy.

## Wužiwanje
W kucharskich kumštach bu symjenja rostliny wužiwane. Anis polěpšuje hłownje słódke pječwa, placki, likery (anisowy palenc) a sirup.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel 
* crescent bloom 
* Plants for a Future 
* Heilpflanzen-Lexikon 
* Gewürzseiten  
* Kräuterbuch von Jacobus Theodorus Tabernaemontanus (1625)  
* wuerzkraut.de
Bazlik

**Bazlik** (*Ocimum basilicum*) je korjeninowa (a hojenska) rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). Dalše serbske mjena su **bazilikowe zelo**, **bazilija** a **bazilik**.
__TOC__

## Synonymy
* Ocimum americanum L.
* Basilicum indicum et cetratum Rumph. 

## Wopis
Bazlik je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 - 30 cm. 

Łopjena su su z krótkim stołpikom. Łopjeno docpěwa dołhosć wot 1,5 - 5 cm a šěrokosć wot 1 - 3 cm.

Bazlik kćěje wot junija hač do septembra. Kćenja su žołtojte, běłe abo róžojte.

## Etymologija
Mjeno wotwodźuje so wot grjekskeho słowa *βασιλικός*. Woznjamjenja telko kaž *kralowski*.

## W kuchinje
Bazlik wužiwa so předewšěm w italskej kuchinje. Korjenja z bazlikom poliwki, solotej a juški, łušćinowe płody a tomaty, rybu a mjaso, twarožk a twaroh, galerty, zatkańcy a hromaki.

## W rostlinskim lěkowanstwje
W farmacije wužiwaja so łopjena (*Herba Basilici*). Wužiwaja eteriski wolij łopjenow w aromy terapije. Wóń je nerwa kóncowaca.

## Nóžki


## Žorła
* Linde, G. u. E.: Von Anis bis Zimt. Kleine Gewürzfibel. Leipzig 1983 
* Stead, Christine: Aroma-Therapie. Düsseldorf 1991. ISBN 3-612-20340-1 

## Eksterne wotkazy

* Botanický herbář 
* G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel 
* crescent bloom 
* Plants for a Future 
* Heilpflanzen-Lexikon 
* Gewürzseiten 
* wuerzkraut.de
Raducz

**Raducz** je wjeska w srjedźnej Pólskej. Leži při rěce Rawka mjez městomaj Skierniewice a Rawa Mazowiecka we Łódźskim wojewódstwje a słuša ke gmejnje Nowy Kawęczyn. 

Sydlišćo naspomni so prěni raz w 17. lětstotku. 

## Wotkaz
Jeruzal

**Jeruzal** je wjes w srjedźnej Pólskej. Leži při rěce Chojnatka we łódźskim wojewódstwje a słuša ke gmejnje Kowiesy. 

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1290.

## Wotkazaj

*Jeruzal (pol.)
Nowy Kawęczyn

**Nowy Kawęczyn** je wjes a přisłušaca gmejna w srjedźnej Pólskej. Leži we łódźskim wojewódstwje mjez městomaj Skierniewice a Rawa Mazowiecka.

Ke gmejnje Nowy Kawęczyn słušeja wjeski:Adamów, Budy Trzcińskie, Doleck, Dukaczew, Dzwonkowice, Esterka, Franciszkany, Helenków, Kaczorów, Kawęczyn B, Kazimierzów, Kwasowiec, Marianka, Marianów, Nowa Trzcianna, Nowy Dwór, Nowy Dwór-Parcela, Nowy Kawęczyn, Nowy Rzędków, Podtrzcianna, Psary, Raducz, Rawiczów, Rzędków, Sewerynów, Stara Rawa, Stary Rzędków, Strzyboga, Suliszew, Trzcianna, Zglinna Duża a Zglinna Mała.

We wsy samej bydli jenož 110 ludźi.

### Wotkazaj

*Gmejna Nowy Kawęczyn (pol.)
Strzemeszna

**Strzemeszna** je wjes w Pólskej.

Strzemeszna leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, mjezy městomaj Tomaszów Mazowiecki a Rawa Mazowiecka. Wjes ke gmejnje Czerniewice słuša. 

W lěće 2006 je tam bydliło 350 ludźi.
Lipie

**Lipie** su wjes w Pólskej.

Lipie leža w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje, mjez městomaj Tomaszów Mazowiecki a Rawa Mazowiecka. Wjes słuša ke gmejnje Czerniewice. 

W lěće 2006 je tam bydliło 200 ludźi.
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** (* 20. apryla 1889 w Braunau am Inn, Awstriska; † 30. apryla 1945 w Berlinje přez suicid) bě wot lěta 1921 stronski wjednik Nacionalsocialistiskeje němskeje dźěłaćerskeje strony (NSDAP), wot 30. januara 1933 mócnarstwowy kancler a wot lěta 1934 (po smjerći němskostatneho prezidenta Paula von Hindenburga) jako „Führer a Reichskanzler“ (wjednik a kancler) zdobom diktatoriski knježerstwowy šef a hłowa stata Němskeho reicha.

Pod wjednistwom Hitlera su nacionalsocialisća zawjedli w Němskim reichu diktaturu „Třećeho reicha“. Woni dachu wšě opoziciske strony zakazać, politiskich přećiwnikow přesćěhać a zamordować. Započachu Druhu swětowu wójnu a systematisce přesćěhowachu a zamordowachu europskich Židow kaž tež druhe nabožinske, etniske a towaršnostne mjeńšiny. Přez tutu politiku zahiny w Europje něhdźe 30–35 milionow ludźi. Němska a Europa buštej z wulkeho dźěla rozbiwanej.

## Wotkaz