open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bambruch

**Bambruch** ( *Bernbruch*) je wjes  w sakskej Hornjej Łužicy, kotraž słuša wot lěta 1999 ke Kamjencej. 

## Geografija

Wjes leži sewjernje nutřkowneho města při woběmaj brjohomaj Schwosdorfskeje wody, lěweho přitoka Čorneho Halštrowa. Rěčka ćeče přez dołhojtu nawjes. Na sewjeru stareje wsy nadeńdźe so najwjetši přemysłowy park Kamjenca, na juhu nakupowanišćo *Kaufland*. *Sewjerna dróha* zwjazuje Bambruch z Kamjenskim starym městom. Přez statnu dróhu S 94, wobjězdnu dróhu Kamjenca, wobsteji dobry wobchadny zwisk k awtodróze A 4 pola Porchowa kaž tež z A 13 w Rólanach.

Susodne wsy su Běła na sewjeru, Čornow na sewjerowuchodźe, město na juhu a Lubnjow na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *Berenbruche* pochadźa z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo měješe zwjetša rada města Kamjenca, mjeztym zo słušeše dźěl wjeski ke klóštrej Marijina hwězda. Dla toho ma wjes hač do dźensnišeho tež wěsty podźěl katolskeje ludnosće.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* měješe Bambruch srjedź 1880tych lět cyłkownje 265 wobydlerjow, z kotrychž běchu pak jenož sydom Serbow.

W lěće 1925 běchu wot 506 wobydlerjow 446 ewangelskich a 53 katolskich. Ewangelski podźěl přisłuša Kamjenskej wosadźe, katolscy wobydlerjo pak do Špitla.

## Žórła


## Wotkaz
Brětnja-Michałki

**Brětnja-Michałki** ( *Bröthen-Michalken*) je wjesny dźěl Wojerec  w sakskej Hornjej Łužicy, kotrež wobsteji ze wsow Brětnja a Michałki. Po wobydlerstwje je najwjetši z pjeć Wojerowskich wjesnych dźělow.

## Geografija
Měšćanski dźěl leži na zapadźe Wojerec na woběmaj bokomaj zwjazkoweje dróhi 97, při čimž nadeńdźe so Brětnja sewjernje a Michałki južnje dróhi. Susodne wsy su Narć na sewjeru, Němcy na wuchodźe a Čorny Chołmc na zapadźe. Na juhu rozpřestrěwa so přirodoškitne pasmo Dubrjenskeho bahna.

## Stawizny
Gmejna Brětnja-Michałki bu w lěće 1950 stworjena a dnja 1. julija 1993 zagmejnowana do Wojerec.

## Žórła


## Wotkazy

* Priwatna webstrona wo wjesnym dźělu 
* ''Domjace modlitwy a kěrluše składnostnje wohnja a druhich dompytanjow z Brětnje pola Wojerec''. 1794–1873 (digitalizat)
Bukowc

**Bukowc** ( *Bocka*) je mała hornjołužiska wjeska  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša k Porchowskej gmejnje.

## Geografija
Sydlišćo nadeńdźe so južnje Wotrowa wyše Klóšterskeje wody na jeje zapadnym boku. Při rěčce samej nadeńdźe so *Kamjentny młyn*. Susodne wsy su Nowe Městačko a Wotrow na sewjeru, Jědlica na wuchodźe, Horni Wujězd na juhowuchodźe, Hłupońca na juhozapadźe a Kašecy na zapadźe.

Přez Bukowc wjedźe kolesowarska a pućowanska šćežka přez Nowe Městačko ke klóštrej Marijina hwězda.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1357 jako *Buckow*. W lěće 1670 a znowa 1858 mjenuje so Bukowčanske ryćerkubło jako mějićel ležownostneho knjejstwa.

Hač do lěta 1932 běše wjeska samostatna gmejna, doniž njebu zagmejnowana do Hłupońcy. Wot 1957 słušeše ke gmejnje Kašecy-Hłupońca, kotraž bě wot lěta 1974 dźěl Wotrowskeje gmejny. Jako so tuta w lěće 1994 do Pančic-Kukowa zagmejnowa, bu Bukowc do Porchowskeje gmejny přerjadowany.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Bukowc po *Statistice Łužiskich Serbow* wot Arnošta Muki cyłkownje 43 wobydlerjow, z nich 32 Serbow (74 %) a jědnaće Němcow. W lěće 1925 běchu wot tehdy 33 wobydlerjow 26 ewangelskich a sedmjo katolskich. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Wujězdźanskej wosadźe a katolscy Wotrowskej.

## Žórła


## Wotkazaj

* Informacije wo Bukowcu na webstronje Porchowskeje gmejny
Kašecy-Hłupońca

**Kašecy-Hłupońca** ( *Kaschwitz-Glaubnitz*) běše politiska gmejna w Kamjenskim wokrjesu, kotraž wobsteješe jenož 17 lět, wot 1957 hač do lěta 1974. Bu wutworjena z dotal samostatneju gmejnow Kašecy a Hłupońca (z wjesnym dźělom Bukowc) a w lěće 1974 do Wotrowa zagmejnowana.

W lěće 1964 měješe gmejna 193 wobydlerjow.

## Žórła
Bocka

**Bocka** je němske pomjenowanje dweju wjeskow w Hornjej Łužicy:

* pola Porchowa, hlej Bukowc
* pola Radworja, hlej Bukowka (Radwor)
Narva

**Narva** () je město na sewjerowuchodźe Estiskeje, bjezposrědnje ruskeje hranicy a njedaloko Baltiskeho morja.

## Geografija
Leži při pomjeznej rěce Narva něhdźe 200 kilometrow wuchodnje Tallinna a 140 kilometrow juhozapadnje Pětrohroda. Jemu napřećo leži ruske pohranične město Iwangorod w Leningradskej oblasći.

Z něhdźe 57 tysac wobydlerjemi – z toho někak 80 % Rusow – je Narva třeće najwjetše město w Estiskej.

## Stawizny

Dla swojeho połoženja při rěce Narvje mjez Peipuskim jězorom a morjom bě Narva hižo w srjedźowěku wažne wikowanišćo. Prěnje naspomnjenje w Nowgorodskej chronice pochadźa z lěta 1171. 1302 dósta sydlišćo měšćanske prawa. W lěće 1492 natwari Iwan III. na wuchodnym brjoze rěki twjerdźiznu Iwangorod. Wot 1581 do 1704 steješe město pod šwedskim knjejstwom, doniž njebu wot ruskeho wójska pod Pětrom Wulkim zdobyte. 

Wot 1918 słušeše Narva k njewotwisnej republice Estiskej – runje tak kaž Iwangorod při tamnym brjoze rěki. W Druhej swětowej wójnje bu nimale dospołnje zničena a w powójnskim času jako industrijne stejišćo znowa natwarjena. Za tutón čas zasydli so wjele dźěłaćerjow z Ruskeje a dalšich sowjetskich republikow, čehoždla ma město hač do dźensnišeho najwyši podźěl rusce rěčacych w cyłej Estiskej (~ 95 %).

## Literatura
* Нарва// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Нарва// Военная энциклопедия (Сытин, 1911—1915), т. 16: Минный офицерский класс — Нисса, с. 541—545

## Wotkazy

* Oficialna strona
* Webstrona měšćanskeho muzeja
Kohtla-Järve

**Kohtla-Järve** je město we wobwodźe Idu-Virumaa Estiskeje.

Leži něhdźe 140 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe 36 tysac wobydlerjow, z toho někak 80 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1241 w *«Liber Census Daniæ»* jako *Jeruius* prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Narwa

**Narwa** je pomjenowanje

* města w Estiskej, hlej Narva
* pomjezneje rěki mjez Estiskej a Ruskej, hlej Narwa (rěka)
Narva-Jõesuu

**Narva-Jõesuu** (wurjekowanje: *Narwa-Jyesuu*; ; do 1921 ; 1923 – 1928 Naroova-Jõesuu) je město na samym sewjerowuchodźe Estiskeje. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow, z toho někak 76 % Rusow.

## Geografija
Leži něhdźe 205 kilometrow wuchodnje Tallinna při ruskej hranicy a při wuliwje pomjezneje rěki Narwy do  Baltiskeho morja.

## Stawizny
Sydlišćo je so w 14. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Kiviõli

** Kiviõli** (wurjekowanje: *Kiwiyli*) je město na sewjerowuchodźe Estiskeje.

Leži něhdźe 125 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow, z toho někak 50 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1922 załožiło a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. 

## Wotkazy

* Oficialna strona
Lisćina serbskich wsow

Serbska wikipedija ma dwě **Lisćinje serbskich wsow**, a to

* z wuslědkami Mukowych slědźenjow z 1880tych lět, hlej Lisćina serbskich wsow 1884/85
* z wuslědkami Černikowych slědźenjow srjedź 1950tych lět, hlej Lisćina serbskich wsow 1956
Taldykorgan

**Taldykorgan** (, ; do 1923 – Gawrilowka/ *Гавриловка*; do 1993 – Taldy-Kurgan/ *Талды-Курган*) je wulkoměsto w Kazachstanje.

Leži při rěce Karatal na kromje płódneje doliny něhdźe 230 kilometrow sewjerowuchodnje Almatyja a 850 kilometrow juhowuchodnje stolicy Astana.

Ma něhdźe 173 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1868 jako ruska wjes *Gawrilowka* załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Hnašecy-Dobruša

**Hnašecy-Dobruša** ( *Gnaschwitz-Doberschau*) běše politiska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž wobsteješe jenož pjeć lět, wot 1994 hač do lěta 1999. Bu wutworjena z dotal samostatneju gmejnow Hnašecy a Dobruša a w lěće 1999 zjednoćena z Husku k nowej gmejnje Dobruša-Huska. Gmejnski zarjad wosta w Hnašecach.

Gmejnske dźěle běchu nimo Dobruše a Huski wsy Běłe Noslicy, Ćěchorjecy a Słónkecy z Hnaščanskeje gmejny a Přišecy a Hrubjelčicy z Dobrušanskeje.

## Žórła
Šleske pěsnje

**Šleske pěsnje** je zběrka basnjow Pětra Bezruča. Josef Páta přełoži w lěće 1933 wuběr z nich do hornjoserbšćiny a delnjoserbšćiny.

Zběrka basnjow zwobrazuje potłóčowanje čěskeje narodnosće w prjedawšej rakuskej Šlezskej. wot Němcow, Židow a Polakow. W dobach Třećeho reicha bu zběrka zakazana.

Mina Witkojc a Józef Nowak widźeštaj podobnosć situacije Čechow w rakuskej Šleskej a Serbow w Němskej.

## Žórła
Sillamäe

**Sillamäe** je město na sewjerowuchodźe Estiskeje.

Leži při Finskim zaliwje Baltiskeho morja něhdźe 185 kilometrow wuchodnje Tallinna a 25 kilometrow zapadnje Narvy.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow, z toho někak 88 % Rusow.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so w lěće 1502 prěni raz jako *tor Bruggen* (estiske mjeno ma woznam „hora blisko mosta“), wuwiwaše so pak hakle w 19. lětstotku k woblubowanym mórskim kupjelam. Započatk 20. lětstotka zahajichu potom wudobywanje wolijoweho šćěpjela. Za čas Sowjetskeho zwjazka po Druhej swětowej wójnje so industrializacija pospěši a wudobywachu nětko tež uranowy oksid. W lěće 1957 dósta Sillamäe status města.

Dla připrawy za kopjenje urana, kotraž wobsteješe wot 1948 hač do lěta 1989, bě město za wukrajnikow zawrjene, njeměješe póstowe adresy a njeeksistowaše ani na kartach.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Jõhvi

**Jõhvi** (wurjekowanje: *Jychwi*) je město na sewjerowuchodźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Idu-Virumaa.

Leži něhdźe 150 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow, z toho někak 53 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1241 w *«Liber Census Daniæ»* jako *Gevi* prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Kunda

**Kunda** je městačko na sewjeru Estiskeje. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Leži při rěce Kunda njedaloko jeje wuliwa do Baltiskeho morja něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Sydlišćo je so w lěće 1241 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Josef Páta

**Josef Páta** (* 27. awgusta 1886 w Litomyšlu; † 24. junija 1942 w Praze) bě čěski slawist a profesor serbskeje rěče a literatury při Karlowej uniwersiće w Praze.

Páta studowaše wot 1904 slawistiku při Karlowej uniwersiće a wopytowaše tež kursy serbskeje rěče. W lěće 1909 bu promowowany. Po wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje dźěłaše wot 1919 jako gymnazialny wučer w Praze. Po swojej habilitaciji 1922 sta so z docentom za serbsku rěč a kulturu a wot lěta 1933 bě prěni nimorjadny profesor za sorabistiku. 

Po wobsadźenju Čěskosłowakskeje bu w lěće 1939 po poručenju nacijow z uniwersity wotstronjeny. Po atentaće na nacistiskeho naměstnika Reinharda Heydricha bu Páta zajaty a hromadźe z dalšimi wosobinami zjawneho žiwjenja na třělnišću Kobylisy w Praze zatřěleny.

## Wubrane spisy
* *Zlomek evangelistáře XII. stol. Sofijské národní knihovny: studie gramaticko-lexikální*, 1915
* *Lužice*, 1919, serbski přełožk 1920
* *Z dějin Lužických Srbů v Lipsku*, 1919
* *Krátká příručka hornolužické srbštiny*, 1920
* *Lužickosrbská čítanka*, 1920, z tekstami hornjo- a delnjoserbskich awtorow
* *Serbska čitanka*, 1920, w hornjo- a delnjoserbskej rěči
* *Kapesní slovník Lužicko-česko-jihoslovanský a česko-lužický*, 1920
* *Bulharský národní básník Ivan Vazov*, 1921
* *Úvod do studia lužickosrbského písemnictví*, 1925
* *Jaroslav Vrchlický a Lužice*, 1927
* *Introduction à l’étude de la littérature des Serbes de Lusace: Résumé du texte lusacien*, 1929
* *Josef Dobrovský a Lužice*, 1929
* *Co má každý vědět o dnešní Lužici*, 1930, 1932
* *Aus dem kulturellen Leben der lausitzer Serben nach dem Weltkriege*, Budyšin, 1930
* *Les Serbes de Lusace : Littérature et culture aprés la Grande guerre*, Genéve, 1933
* *Bulharské písemnictví ve XX. století*, 1934
* *Naše styky s Lužicí : jubilejní sborník*, 1934, z Vladimírom Zmeškalom,
* *Lužice, Československo a Slovanstvo*, 1935
* *Lužická otázka*, 1936
* *Lužické stati*, 1937

## Žórła

* 
* 
* Zawostajenstwo a inwentar Josef Páta w Serbskim kulturnym archiwje (pdf)
* Josef Páta v souborném katalogu Akademie věd ČR
* Josef Páta na stránkách Akademického bulletinu AV ČR
* Radoslav Večerka: ''Biografickobibliografické medailonky českých lingvistů: bohemistů a slavistů'', s. 119–120
Rakvere

**Rakvere** (historiske němske mjeno – *Wesenberg* a historiske ruske mjeno – Rakowor/ *Раковор*) je město na sewjeru Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Lääne-Virumaa.

Leži něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1226 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1302 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Mikławš Cyž

**Mikławš Cyž** ( *Nikolaus Ziesch*, pseudonym *Jaroměr*; * 4. decembra 1825 w Bóšicach, † 1. apryla 1853 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, spisowaćel a basnik a sobuzałožer serbskeho towarstwa „Serbowka“ w Praze. Zwjetša episke basnje z baladiskimi naběhami.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Bóščanskeho ratarja a wopytowaše po přesydlenju swójby do města wot 1833 do 1840 tamnišu Tachantsku šulu. Wot 1840 do 1850 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1847 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1847 do 1850 studowaše filologiju a teologiju. Po nawróće do Łužicy bě hač do swojeje zažneje smjerće w starobje jenož 27 lět wikar a katechet při Budyskim tachantstwje.

## Skutkowanje
Cyž wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju a słušeše w lěće 1846 k załožerjam Praskeje Serbowki. Wot 1846 do 1850 bě podstarši a w lěće 1850 starši tutoho towarstwa. Za swój čas w Praze wozjewi wjele w romantiskim duchu spisanych lyriskich a patriotiskich basnjow a pozbudźenskich nastawkow w *[[Kwětki|Kwětkach]]*, w Kućankowej *[[Jutnitžka|Jutnitžce]]* kaž tež w *[[Tydźenska Nowina|Tydźenskej Nowinje]]*.

Wot 1847 bě čłon Maćicy Serbskeje a wot 1850 sobustaw Budyskeje *Bjesady*.

## Wozjewjenja
* *Wotroha krala Jana*, přełožk, Budyšin 1851
* *Die Anfänge der glagolitischen Literatur.* Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft 1852, str. 161–191

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Jan Bryl

**Jan Bryl** (* 20. měrca 1879 w Starej Cyhelnicy; † 30. decembra 1931 w Budyšinje) bě serbski wučer, stawiznar a jedyn z nawodow Serbskeho narodneho wuběrka po Prěnjej swětowej wójnje. 

Bryl bě chowanc Serbskeho seminara a studowaše tež w Praze, hdźež załoži w lěće 1907 z Cyrilom Wjeńku a bratromaj Francom a Josefom Pátu „Čěskoserbske towaŕstwo Adolf Černý“, předchadnik dźensnišeho Towarstwa přećelow Serbow. Skutkowaše potom wot 1907 hač k rewoluciji w lěće 1917 jako gymnazialny wučer w Moskwje. Kónc swětoweje wójny wróći so domoj a wobdźěli so při narodnym hibanju we Łužicy a poby zhromadnje z Arnoštom Bartom tež na měrowej konferency w Parisu. W druhim połlěće 1919 běše někotre měsacy z redaktorom politiskeho tydźenika *[[Serbske Słowo]]*.

Je napisał rjadu drobnych naćiskow a přełožowaše z čěšćiny a rušćiny. Zestaji w lěće 1920 *Serbske stawizny w zańdźenosći a přitomnosći*. Wot 1908 bě čłon Maćicy Serbskeje.

Jan Bryl bě woženjeny z Hilžu Kerkec, dźowku serbskeho wučerja a spisaćela Jana Awgusta Kerka a sotrowču Arnošta Muki.

## Nóžki


## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Jan Greško

**Jan Greško** ( *Johann Greschke*; * 22. oktobra 1854 w Drjowku, wokoło 1925 we Waršawje) bě delnjoserbski narodny prócowar, pućrubar serbsko-pólskeje wzajomnosće, překupc we Waršawje, zběrar a wozjewjer delnjołužiskich bajkow a powěsćow a podpěraćel delnjoserbskeho pismowstwa.

Narodźi so jako syn měšćana-bětnarja a załoži po rjemjeslniskim pućowanju srjedź 1870tych lět šewcownju w Złym Komorowje. Po sydomlětnym přebywanju tam wupućowa do Waršawy.

Jako awtodidakt poča Greško serbsce čitać, po tym zo bě jeho farar Hanzo Kóslik za serbstwo zahorił. Tež z pólskimi dźěłaćerjemi so spřećeli a skónčnje so do Pólskeje přesydli. We *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* wozjewi mjeńše přinoški, mjez druhim 1898 *Serbske žony* a 1899 *Sedym dubow*.

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Matej Handrik

**Matej Handrik** ( *Matthäus Handrick*; * 5. apryla 1864 w Jamnom, † 6. februara 1946 w Erdebornje) bě serbski ewangelski farar w Slepom, spisar narodopisnych a rěčespytnych studijow a zběraćel ludowych składbow ze Slepjanskeje wokoliny.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn srjedźneho bura a wopytowaše přez posrědkowanje starolutherskeho fararja Mateja Urbana gymnazije w Bólesławju, Budyšinje a Kamjenicy. Wot 1886 do 1889 studowaše teologiju a slawistiku pola Augusta Leskiena w Lipsku a we Wrócławju. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy wot 1890 do 1892 pomocny prědar w Budestecach, hdźež so z dźowku Jana Hermana Mrózaka zmandźeli. Wot 1892 do 1934 bě jako naslědnik Juliusa Eduarda Wjelana farar Slepjanskeje wosady. Přećiwo woli wosady bu wot nacionalsocialistow po swojej emeritaciji w lěće 1934 nućeny, Slepo wopušćić a so přesydlić do Drježdźan.

## Skutkowanje
Handrik ma wulki podźěl na zachowanju serbskosće w Slepjanskej wosadźe. Hižo krótko po přewzaću farskeho městna załoži tam serbske burske towarstwo a bě jeho předsyda. Na farje hosćeše mjez druhim von Schulenburga, Ludvíka Kubu, Adolfa Černeho a Williama Krausy. 

Podawaše cyły rjad popularnowědnych a wědomostnych nastawkow do serbskich časopisow a nowinow, w kotrychž so zaběraše z ludowědu, dialektologiju a stawiznami Serbow. Wosebje wuznamne su Handrikowe slědźenja wo Hanzu Njepili (ČMS 1896–1900) a jeho sydlišćostawizniske a mjenowědne studije. Wjetši dźěl jeho njewozjewjenych rukopisow so 13. februara 1945 při lětarskim nadběhu na Drježdźany zniči.

Handrik bě wot lěta 1886 čłon Maćicy Serbskeje.

## Wozjewjenja
* *Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho.* ČMS 49 (1896), str. 73–89; 51 (1898), str. 65–74; 52 (1899), str. 42–55 a 88–115; 53 (1900), str. 14–41
* *Slěpjanska swaŕba.* ČMS 54 (1901), str. 18–37
* *Wšelake wašnja a přiwěrki ze Slepjanskeje wosady.* ČMS 54 (1901), str. 109–125
* *Dodawk k serbskej statistice.* ČMS 56 (1903), str. 45–46 a 57 (1904), str. 45–47
* *Započatki Serbow we Łužicy.* ČMS 89 (1936), str. 40–64

## Žórła
*  (online)
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Ján Emanuel Dobrucký

**Ján Emanuel Dobrucký** (* 15. januara 1854 w Mošovcach, Wuherska; † 19. februara 1921 we Wojerecach) bě Wojerowski ewangelski farar a spisowaćel. 

Pochadźeše z dźensnišeje Słowakskeje a přesydli so w lěće 1882 na namołwu Imiša do Łužicy, hdźež skutkowaše najprjedy hač do 1883 jako administrator w Sprjejcach a wot 1883 do 1919 jako archidiakon we Wojerecach. Jako awtor napisa rjad powědančkow a basni do *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]*, poslednje zwjetša pod pseudonymom Dušan.

Dobrucký bě wot 1883 čłon Maćicy Serbskeje. Wón bě zmandźeleny z Margaretu (Marku) Dobruckowej, rodź. Berganec, zwud. Mětowej († 21. oktobra 1919). Jeju syn bě Božidar Dobrucky.

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz

*  Dobrucký, Ján Emanuel – Dobrucký, Jan Emanuel, Serbski institut
Mikławš Jacsławk

**Mikławš Jacsławk** ( *Nikolaus Jaczwauk*; * 3. februara 1827 w Nowoslicach, † 29. julija 1862 w Njebjelčicach) bě serbski duchowny, basnik wótčinskeje lyriki a satiriski spisowaćel. Wustudowawši w Praskim Serbskim seminarje sta so z kapłanom w Njebjelčicach.

## Žiwjenje
Jacsławk narodźi so jako syn Nowosličanskeho ratarja a wopytowaše najprjedy gymnazij w Chomutovje. Wot 1845 do 1852 bě chowanc Serbskeho seminara a wot 1845 do 1847 šuler němskorěčneho Małostronskeho gymnazija. W lětomaj 1847/48 bě chorosće dla dlěši čas doma we Łužicy. Po nawróće do Prahi studowaše wot 1848 do 1852 tamle filozofiju a teologiju.

Po studiju skutkowaše najprjedy hač do 1854 jako pomocny wučer a němski prědar při Budyskim tachantstwje a wot 1855 hač do swojeje zažneje smjerće w starobje jenož 35 lět jako kapłan při Njebjelčanskej cyrkwi swjateho Měrćina.

## Skutkowanje
Mikławš Jacsławk bě sobuzałožer Praskeho serbskeho towarstwa *[[Serbowka]]* a wot 1850 do 1852 jeho starši. Swoje prěnje, hłownje romantiske, basnje podawaše do *[[Kwětki|Kwětkow]]*, wot 1848 tež do *[[Jutnička|Jutnički]]*, hdźež bě jedyn z najaktiwnišich sobudźěłaćerjow. Z čěšćiny přełoži Tylowe powědančko *Šwanda dudak* (1850) a pěseń *Pod hrodźišćom niže klóštra*. 

W rewoluciskim času mjez 1848 a 1850 napisa někotre satiriske fejetony a skicy, mjez nimi *Zaječu zhromadźiznu* (1849), parodiju na Narodnu zhromadźiznu w Frankobrodźe. 1855 předpołoži Maćicy Serbskej 200 stronow wobšěrnu knihu *Powěsće z Delan*, kotraž pak njebu wozjewjena a kotrejež manuskript so na njeznate wašnje zhubi.

Sam bě wot 1847 čłon Maćicy a w lětomaj 1854/55 jeje wuběrkownik.

## Wubrane spisy
* *Zaječa zhromadźizna*, w Jutničce dnja 1. septembra 1849
* *Kuba na prěnim kwasu*, satira, TN 14./21./28. februara 1852

## Literatura
* Kito Lorenc, Jurij Łušćanski, Mikławš Jacsławk- Serbska poezija 9, Budyšin : Ludowe nakładnistwo Domowina, 1. nakł. 1980, 47 s., wobr., brošura
* *Hronow a druhe powědančka*, Budyšin 1967, str. 21–45
* Mikławš Jacsławk, Sorbisches Lesebuch. Verlag Philipp Reclam jun. Leipzig. 1981 Seite 230 uff.

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Jurij Libš

**Jurij Libš** ( *Georg Liebsch*; * 17. nowembra 1857 w Miłoćicach, † 29. měrca 1927 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, spisowaćel a rěčespytnik kaž tež awtor hornjoserbskeje gramatiki (1884). Napisa tež syłu drobnych, žiwjenjopisnych naćiskow do *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* a *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]*.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Miłočanskeho kublerja a běše wot 1873 do 1879 a znowa wot 1881 do 1883 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše wot 1873 do 1879 němskorěčny Małostronski gymnazij. Po wojerskej słužbje w Budyšinje nawróći so do čěskeje stolicy, zo by tam studował teologiju. Po zakónčenju studija skutkowaše najprjedy jako kapłan w Ralbicach (1884), potom w Drježdźanach (1885–88) a w Seitendorfje (1888/89).

Wot 1889 do 1893 bě katechet a tachantski prědar w Budyšinje a w lěće 1893 nastupi město jako kapłan w nowozałoženej Baćońskej wosadźe. 1902 přewza tamniše farske městno. 1910 poda so na wuměnk do Žitawy, nawróći so pak w lěće 1917 do Budyšina, hdźež bydleše poslednje dźesać lět.

## Skutkowanje
W Praze bě Libš čłon serbskeho towarstwa *[[Serbowka]]* a wot 1877 do 1883 jeho starši. Jako hłowny starši serbskeje studowaceje młodźiny nawjedowaše schadźowanku 1883 w Bukecach. Za čas studija započa literarnje skutkować a napisa rjad nastawkow do zwjazkow Serbowki, mjez druhim powěsće z erta ludu, portrety wuznamnych Słowjanow, powědančka a přełožki z druhich słowjanskich rěčow. Přinošowaše tež do *[[Lipa Serbska|Lipy Serbskeje]]*, *[[Łužičan (časopis)|Łužičana]]* a do *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]* a pozdźišo tež do *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* a *[[Krajan]]a*. Wot 1890 wozjewješe w *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]]* zwjetša přełožene powědančka předewšěm z čěskeje literatury. Jeho w Posole wozjewjene powědančka wuńdźechu 1920/21 w dwěmaj knižkomaj. 

Libšowe najwuznamniše dźěło *Syntax der wendischen Sprache in der Oberlausitz* (Budyšin 1884) nasta jako wuraz nahladow młodoserbskeho hibanja wo rěčnej kulturje a kodifikaciji spisowneje rěče. Libš zepěraše so na staw ludoweje rěče a bjerješe přikłady z ludoweje folklory. Metodiski zakład za Libšowu syntaksu bě teorija rěče słowakskeho slawista Martina Hattale. Njeporadźi so jemu, přihotować jeje druhe wudospołnjene wudaće ani napisać přirunowacu hornjo- a delnjoserbsku gramatiku.

Jurij Libš bě wot 1875 čłon Maćicy Serbskeje. Jeho row nadeńdźe so při zadnim boku cyrkwje w Baćonju.

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkazaj

* Biografija, Serbski institut
Jurij Słodeńk

**Jurij Słodeńk** ( *Georg Melzer*; * 4. septembra 1873 w Pančicach, † 29. junija 1945 w Budyšinje) bě wučer, redaktor *[[Serbski Hospodar|Serbskeho Hospodarja]]*, awtor něšto wótčinskich powědančkow (we *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]*) a wojowar za prawa Serbow. Je znaty tež jako hudźbnik a komponist.

Narodźi so jako syn Pančanskeho žiwnosćerja a wopytowaše wot 1888 do 1894 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1894 do 1899 skutkowaše jako wučer w Radworju a wot 1899 hač do lěta 1933 w Pančicach a Kukowje. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow bu wot nich zajaty a dočasnje na wuměnk pósłany. Přesydli so do Budyšina a bu 1945 na tamnišim Mikławšku pochowany.

## Skutkowanje
Jako seminarist wobnowi Słodeńk seminarske towarstwo Włada. W lěće 1895 załoži Radworske spěwne towarstwo „Meja“ a 1907 Pančansku „Lipu Serbsku“. W lěće 1912 bě mjez załožerjemi Domowiny a 1913 jeje zapisowar, 1923 hłowny dirigent Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow. W lěće 1927 wobstara štwórte wudaće Fiedlerjoweho *[[Towaršny spěwnik|Towaršneho spěwnika]]* a skomponowa tež sam někotre nowe spěwy, mjez nimi *Ow, miły, swjaty wječorje*.

Swoju dźěławosć jako awtor zahaji z pućowanskimi dopomnjenkami *Na mórskich brjohach* w Katolskim Posole 1908, wot 1923 do 1937 spisa cyłkownje 660 přinoškow w rjedźe *Wobrazy ze wsy* do *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]*. Za čas serbskeho powójnskeho hibanja pisaše w lěće 1919 tež wjacore nastawki wo serbskopolitiskich temach za tydźenik *[[Serbske Słowo]]* a rěčeše na wjacorych ludowych zhromadźiznach w zmysle serbskeje samostatnosće. Nimo toho wozjewi tójšto kulturnostawizniskich přinoškow a w regionalnych němskich nowinach informatiwne nastawki wo Serbach.

Wot lěta 1894 bě čłon Maćicy Serbskeje a předsyda jeje hudźbneho wotrjada.

## Nóžki


## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online
* P. Wićaz: *Jurij Słodeńk — njesprócniwy narodny prócowar.* Rozhlad 13 (1963), 11, str. 339—342 
* P. Nowotny: Dosłowo ke knize J. Słodeńk, *Listy ze wsy,* Budyšin 1967, str. 159—176

## Wotkazy

* [Słodeńk (Melzer) Jurij (Georg)](http://saebi.isgv.de/biografie/Georg_Melzer_(1873-1945)), Sächsische Biografie
*  Słodeńk, Jurij – Melzer, Georg, Serbski institut
* Nachlassfragment Jurij Słodeńk (1873–1945) sowie Dokumente von und über ihn in weiteren Beständen des SKA
Loksa

**Loksa** je městačko na sewjeru Estiskeje.

Leži při Baltiskim morju něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow, z toho někak 57 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1629 prěni raz naspomniło.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Maardu

**Maardu** je město na sewjeru Estiskeje. Leži při Baltiskim morju na zapadźe wot Tallinna.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow, z toho někak 70 % Rusow.

Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa. 

## Wotkazy

* Oficialna strona
Paldiski

**Paldiski** (historiske šwědske mjeno – Rågervik (do 1762) a historiske ruske mjeno – Baltijskij port/ *Балтийский порт* (1762 – 1923); do 1934 - Baltiski) je město na sewjeru Estiskeje.

Leži při Baltiskim morju něhdźe 50 kilometrow zapadnje Tallinna.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow, z toho někak 67 % Rusow.

Sydlišćo je so w 14. lětstotku jako šwědske wjes *Rågervik* załožiło a ma wot lěta 1783 měšćanske prawa.

## Literatura
* Балтийский порт// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Балтийский порт// Военная энциклопедия (Сытин, 1911—1915), т. 4: Б — Бомба, с. 376
* Палдиски// Современный энциклопедический словарь

## Wotkazy

* Oficialna strona
Saue

**Saue** je městačko na sewjeru Estiskeje. Leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Tallinna.

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1920 załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa. 

## Wotkazy

* Oficialna strona
Jan Laras

**Jan Laras** ( *Hans Laras*; * 12. nowembra 1845 w Lejnje, † 6. oktobra 1921 w Jablunkovje) bě serbski pedagog a spisowaćel, profesor w čěskej Šleskej a přełožer psalmow.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Lejnjanskeho žiwnosćerja a bě wot 1861 hač do 1870 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1867 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1867 do 1870 studowaše teologiju a filozofiju. Přestawši studować sta so přez posrědkowanje přiwuznych z domjacym wučerjom pola hrabje Larischa w Prostřednej Suchej a pozdźišo w Karvínje a Ćěšinje w čěskej Šleskej. Tam załoži w lěće 1889 hólči pensionat a žiwješe so jako priwatny wučer. Za čas Prěnjeje swětoweje wójny přesydli so k dźowce do Jablunkova.

## Skutkowanje
Laras bě sobustaw Praskeho serbskeho towarstwa Serbowki a wot 1868 do 1870 jeho starši. Do *[[Kwětki|Kwětkow]]* podawaše basnje a nastawki. Přełoži z hebrejšćiny *Psalmy*, kotrež wuńdźechu 1872 w Budyšinje. Jako wučer w Ćěšinje wuda pedagogisku přiručku *Der Hofmeister* (Teschen 1876) a didaktiske powědančko *Vater Niklas* (1907), kotrež wuńdźe 1911 w serbskim přełožku jako *Šibakec nan*. W reportaži *Kamjenjo-wuhlowe podkopki pod Karpatami* (*[[Łužica (časopis)|Łužica]]* 1883) zaběraše so ze socialnej problematiku podkarpatskeje industrijoweje krajiny. 

W Ćěšinje skutkowaše nimo toho jako spěwar a dirigent we wuměłskich towarstwach Čechow a Polakow. Krótko do swojeje smjerće wotkaza Maćicy Serbskej, kotrejež čłon bě hižo wot 1864, wulki dźěl swojeho zamóženja.

## Žórła
* 
* Josef Páta: *Lužickosrbská čítanka*, online

## Wotkaz
Nikol Pašinjan

**Nikol Pašinjan** ( Նիկոլ Փաշինյան; * 1. junija 1975 w Idźewanje, Armenska SSR, Sowjetski zwjazk) je armenski žurnalist a politikar stronskeho zwjazka *Jelk*, kotryž bu dnja 8. meje 2018 woleny za ministerskeho prezidenta.

Wón bě jedyn z iniciatorow měrliwych protestow přećiwo wólbje prjedawšeho prezidenta Serža Sargsjana za noweho ministerskeho prezidenta. Sargsjan złoži swoje zastojnstwo dnja 23. apryla 2018 po jenož šěsć dnjach. 2021 bu Pašinjan najebać přěhrateje wójny wo Nahórski Karabach w nazymje 2020 po wólbach parlamenta w zastojnstwje wobkrućeny.

Hižo po demonstracijach přećiwo Sargsjanej w lěće 2008 bu Pašinjan zajaty a přebywaše tři lěta w jastwje. Wot 2012 bě zapósłanc armenskeho parlamenta.

## Wotkaz
Keila

**Keila** (wurjekowanje: *Kejla*; historiske němske mjeno – *Kegel*) je městačko na sewjeru Estiskeje.

Leži při rěce Keila něhdźe 25 kilometrow juhozapadnje Tallinna.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1241 w *«Liber Census Daniæ»* jako *Keikal* prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Püssi

** Püssi** (historiske němske mjeno *Neu-Isenhof*) je městačko na sewjerowuchodźe Estiskeje. Leži něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Tallinna a 65 kilometrow zapadnje Narvy.

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1472 jako Püssz prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Kehra

**Kehra** (historiske němske mjeno –  *Kedder*) je městačko na sewjeru Estiskeje.
Leži při rěce Jägala něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1241 w *«Liber Census Daniæ»* jako Hanaegus prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa.

## Wotkaz
Słodeńk

**Słodeńk** (zněmčene zwjetša *Melzer*) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowaceju wosobinow:

* Jurij Słodeńk (1873–1945), wučer, redaktor a awtor
* Měrćin Słodeńk (1938–2020), dźiwadźelnik
Kallaste

**Kallaste** (historiske ruske mjeno – *Krasnyje Gory*/Красные Горы (do 1923)) je městačko na wuchodźe Estiskeje.

Leži na zapadnym brjoze Peipuskeho jězora něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe 900 wobydlerjow, z toho někak 85 % Rusow. Woni su zwjetša starowěriwi, kiž běchu so hižo we 18. lětstotku při brjoze jězoru zasydlili.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Libš

**Libš** je swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Gerat Libš (1935–2012) – redaktor, awtor a přełožowar
* Jurij Libš (1857–1927) – farar, spisowaćel a rěčespytnik
Sindi

**Sindi** (historiske němske mjeno – *Zintenhof*) je městačko na zapadźe Estiskeje. Leži blisko přistawneho města Pärnu při rěce ze samsnym mjenom. Njedaloko nadeńdźe so bahno *Lanksaare*.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1565 załožiło a dósta swoje mjeno po wobsedźerju bliskeho kubła, Clausa Zindta. Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa. 

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Elva

**Elva** je městačko w Tartuskim wokrjesu na juhu Estiskeje. Leži při rěce Elva něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Tartuwa a 200 kilometrow juhowuchodnje Tallinna. Přez město wjedźe dalokodróha 3 z Rigi do Tartuwa.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo nasta wokoło 1889 natwarjeneho dwórnišća při železniskej čarje Tartu–Valga. Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Mõisaküla

**Mõisaküla** je městačko na juhu Estiskeje, bjezposrědnje při letiskeje hranicy. Leži něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Pärnuwa a 190 kilometrow južnje Tallinna.

Ma něhdźe 800 wobydlerjow a je z tym najmjeńše estiske sydlišćo z měšćanskim prawom.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1895 při wuskokolijowej železnicy z Pärnuwa do Valgi, jako natwari so tule lokomotiwowy depot. Čara bu 1896 zahajena, dalša železnica z Mõisaküle přez Fellin a dale do Tallinna hižo lěto pozdźišo, tak zo sta so sydlišćo ze železniskim sukom. 1909 bydlachu w Mõisaküli hižo wokoło tysac ludźi. W lěće 1938 dósta měšćanske prawa a měješe při wudyrjenju Druheje swětoweje wójny nimale 3000 wobydlerjow. W běhu wójny bu městačko pak do wulkeje měry zničene. Jako so železniska syć w 1970tych lětach přestaji na šěroke kolije sowjetskeho typa, zhubi Mõisaküla swój železniski zwisk, z čimž swój prjedawši wuznam zhubi.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Võhma

**Võhma** je městačko w srjedźnej Estiskej, we wokrjesu Viljandi. Leži něhdźe 130 kilometrow južnje Tallinna a 70 kilometrow sewjerowuchodnje Pärnuwa.

Z něhdźe tysac wobydlerjemi je jedne z najmjeńšich městow w kraju.

Sydlišćo je so w lěće 1583 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Viljandi

**Viljandi** (historiske němske mjeno – *Fellin*) je město na juhu Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Viljandimaa.

Leži na sewjernym brjoze jězora Viljandi něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Pärnuwa a 65 kilometrow zapadnje Tartuwa blisko wulkeho bahnišća Soomaa.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz hižo w lěće 1154 přez arabskeho geografa Al-Idrisi. Estojo běchu pak prawdźepodobnje hižo do toho natwarili hród při tudyšim brjoze Viljandiskeho jězora. W lěće 1224 zahaji němski rjad twarjenje mócneho rjadneho hrodu, kotryž płaćeše sčasami jako najwjetši w cyłym Baltikumje. W lěće 1283 dósta sydlišćo wokoło hrodu měšćanske prawa. Započatk 14. lětstotka sta so ze sobustawom Hansy a wuznamnym wikowanišćom po puću do Ruskeje. 1365 podpisa so tule měrowe zrěčenje mjez Danskej a Hansu.

W Liwlandskej wójnje 1560 a znowa w Pólsko-ruskej wójnje započatk 17. lětstotka so město a hród nimale dospołnje zničištej, tak zo su jenož rozwaliny mócnych murjow hač do dźensnišeho wobchowali. Pod šwedskim knjejstwom w 17. lětstotku zhubi Fellin potom swój status jako města, dósta jón pak w Ruskim carstwje w lěće 1783 wróćo, jako sta so ze zarjadniskim sydłom Fellinskeho wokrjesa.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Kuressaare

**Kuressaare** (historiske němske mjeno – *Arensburg* (do 1917); 1952–1988 *Kingisepp*) je město w zapadnej Estiskej a jeničke na kupje Saaremaa. Je zarjadniske sydło wobwoda Saaremaa.

Leži na južnym brjoze kupy při Baltiskim morju něhdźe 190 kilometrow juhozapadnje Tallinna.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1154 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1563 měšćanske prawa. Wot 1952 do 1988 bě město pomjenowane po estiskim bolšewiku Viktoru Kingiseppu, kotryž bu w lěće 1922 wotprawjeny. 

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Võru

**Võru** (historiske němske a ruske mjeno – *Werro/ Верро* (do 1917)) je město na juhowuchodźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Võrumaa, hdźež rěči so wosebity dialekt estišćiny, kotryž je připóznaty jako regionalna rěč. Město ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow. 

## Geografija
Leži něhdźe 55 kilometrow južnje Tartuwa a 220 kilometrow juhowuchodnje Tallinna. Ruska hranica je 30 kilometrow zdalena, letiska 25 kilometrow.

Přez město wjedźetej dalokodróha 2 (Tallinn–Tartu–Luhamaa) a wažna železniska čara Pětrohród–Riga, na kotrejž so pak žadyn wosobowy wobchad wjace njeposkići.

## Stawizny
Jako załoženski datum města płaći 21. awgusta 1784, jako podpisa generalny guwerner w Rize dekret wo załoženju noweho města. 

## Wotkazy

* Oficialna strona
Antsla

**Antsla** (historiske němske mjeno – *Anzen*) je městačko na juhu Estiskeje. 

Leži něhdźe 60 kilometrow južnje Tartuwa a 250 kilometrow juhowuchodnje Tallinna we wobwodźe Võrumaa a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1350 jako Antzeni załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. 

## Wotkazy

* Oficialna strona
Haapsalu

**Haapsalu** (historiske šwědske a němske mjeno – *Hapsal*; historiske ruske mjeno – Gapsal, Chapsal/ *Гапсаль, Хапсаль*) je město a woblubowane mórske kupjele na sewjerozapadźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Läänemaa. Ma něhdźe třinaće tysac wobydlerjow.

Leži při Baltiskim morju něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Tallinna.

## Stawizny
Sydlišćo bu mjez 1260 a 1270 załožene a je so w lěće 1279 prěni raz pisomnje naspomniło, jako sta so za 300 lět ze sydłom wot biskopa Hermana II. załoženeho biskopstwa Ösel-Wiek. Rozwalina biskopskeho hrodu dopomina hač do dźensnišeho na tutón čas, hačrunjež přesydli so biskop w 16. lětstotku do Kuressaare.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Jan Bjedrich Langa (1738)

**Jan Bjedrich Langa** ( *Johann Friedrich Lange*; * 12. meje 1738 we Wósporku, † 15. julija 1770 w Njeswačidle) bě serbski diakon a cyrkwinski stawiznar.

Narodźi so jako syn Wósporskeho fararja Jana Bjedricha Langi a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Po studiju teologije w Lipsku dźěłaše wot 1760 do 1764 jako domjacy wučer we Łahowje a Budyšinje. Wot 1764 hač do swojeje zažneje smjerće bě z diakonom w Njeswačidle.

Langa bě iniciator a redaktor wot skupiny duchownych spisaneje knihi k cyrkwinskim stawiznam Hornjeje Łužicy, kotraž so z małym zapozdźenjom 1767 składnostnje połstalětneho jubileja Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku wuda.

## Wozjewjenja
* *Kurzer Entwurf einer Oberlausitz-wendischen Kirchenhistorie [...]*, Budissin 1767

## Žórło
Jan Bjedrich Langa

**Jan Bjedrich Langa** je mjeno dweju serbskeju duchowneju we 18. lětstotku:

* ewangelskeho fararja we Wósporku a Bukecach (1709–1757), hlej Jan Bjedrich Langa (1709)
* diakona a cyrkwinskeho stawiznarja w Njeswačidle (1738–1770), hlej Jan Bjedrich Langa (1738)
Łužica (časopis)

**Łužica. Měsačnik za zabawu a powučenje** bě serbski kulturny časopis, kotryž bu w lěće 1882 na iniciatiwu tehdyšeho Budyskeho gymnazialneho wučerja Arnošta Muki załoženy a bě po charakterje předchadnik dźensnišeho Rozhlada. W duchu młodoserbskeho hibanja naruna prjedawšej časopisaj *[[Łužičan (časopis)|Łužičan]]* Jana Arnošta Smolerja a młodoserbsku *[[Lipa Serbska|Lipu Serbsku]]* wot Muki a Barta-Ćišinskeho, kotraž měješe wjace wuspěcha mjez ludom.

Prěnje čisło wuńdźe w januarje 1882. Prěni redaktor časopisa bě Muka sam. W lěće 1896 postaji wón 25-lětneho Mikławša Andrickeho za noweho redaktora, kiž chcyše z njespokojnosće z přewahu literatury we *Łužicy* prěnjotnje załožić swójski časopis. Pod jeho redaktorstwom sformuje so *Łužica* na swětej wotewrjeny a ludej bliski kulturny a literarny časopis za beletristiku, powšitkownu kulturu a stawizny kaž tež za towarstwowe žiwjenje. Nakładnik pak wosta Muka, doniž njepřepoda nowemu redaktorej Bartej-Ćišinskemu (1904–09) w lěće 1907 wšě prawa a winowatosće nad *Łužicu*. Po smjerće Ćišinskeho přewza Marko Smoler hłownu redakciju a redaktorjo běchu Franc Kral (1911–14) a wot 1914 Arnošt Holan. Dla Prěnjeje swětoweje wójny zasta w lěće 1916 wuchadźeć, bu pak w lěće 1920 znowa wožiwjena. Wot 1926 hač do zakaza wšitkich serbskich nowin pod nacionalsocialistami w lěće 1937 bě Ota Wićaz posledni redaktor *Łužicy*.

*Łužica* wuńdźe wot započatka w Smolerjec nakładnistwje. W lěće 1891 přewza Wotrowski farar Jakub Herman wudawaćelstwo a wot 1910 wozjewichu so w nakładźe Maćicy Serbskeje. W lěće 1908 měješe časopis přez 240 płaćenych abonentow.

Nadawk *Łužicy* wopisa Muka w prěnim čisle takle: *„Łužica ma dźiwać na wšostronske potrěbnosće wšěch swěrnych Serbow, starych a młodych, Hornjołužičanow a Delnjołužičanow, a ma być organ wšitkich serbskich towarstwow, wědomostnych a zabawnych, měšćanskich a burskich, studentskich a njestudentskich.“*

K awtoram časopisa słušachu nimale wšitcy serbscy spisowaćeljo a basnicy za čas Němskeho kejžorstwa a Weimarskeje republiki kaž tež přećeljo Serbow kaž Adolf Černý, Ludvík Kuba a Juro Surowin.

## Žórle
* Měrćin Völkel: *Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći.* LND, Budyšin 1984, str. 62–69
*
Jan Balthasar Langa

**Jan Balthasar Langa** ( *Johann Balthasar Lange*; * 9. oktobra 1697 w Budyšinku, † 20. měrca 1738 w Njeswačidle) bě serbski ewangelski farar a přełožowar nabožinskeho pismowstwa.

Narodźi so jako syn tehdyšeho Budyšinskeho fararja Jana Langi. Jako farar skutkowaše wot 1726 do 1732 w Rychwałdźe a wot 1732 hač do swojeje zaheje smjerće w starobje jenož 40 lět w Njeswačanskej wosadźe.

Langa přełoži katechizm Johanna Porsta do serbšćiny (Kamenz 1737/1738, Budissin 1760).

Wón bě starši bratr Jana Bjedricha Langi.

## Žórło
Jan Bjedrich Langa (1709)

**Jan Bjedrich Langa** ( *Johann Friedrich Lange*; * 9. januara 1709 w Smělnej, † 13. nowembra 1757 w Bukecach) bě serbski ewangelski farar a přełožowar nabožinskeho pismowstwa.

Narodźi so jako syn Smělnjanskeho fararja Jana Langi a młódši bratr Jana Balthasara Langi a wopytowaše wot 1721 do 1728 Wjerchowsku šulu w Mišnje. Wot 1728 do 1730 studowaše w Lipsku teologiju a bě z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju dźěłaše najprjedy jako domjacy wučer w Jězoru a nastupi w lěće 1732 swoje prěnje farske městno w Rychwałdźe jako naslědnik swojeho bratra. Slědowaštej Wóspork (1734–1739) a Bukecy, hdźež wot 1739 hač do swojeje smjerće w lěće 1757 skutkowaše.

Langa přełoži a wuda zhromadnje ze swakom Janom Gotttrauom Běmarjom z Budestec, Hadamom Bohuchwałom Šěrachom z Budyšinka a Jurjom Mjenjom z Njeswačidła Lutherowu *Domjacu postilu* (Budissin 1751).

Bě zmandźeleny z dźowku Jana Běmarja, z kotrejž měješe mjez druhim syna Jana Bjedricha.

## Spisy
* (z Hadamom Bohuchwałom Šěrachom, Janom Gotttrauom Běmarjom a Jurjom Mjenjom): *[https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/?id=5363&tx_dlf%5Bhighlight_word%5D=Veit+Dietrich&tx_dlf%5Bpointer%5D=24&tx_dlf%5Bid%5D=173863&tx_dlf%5Bpage%5D=5 Teho woßebneho Muża Bożeho, D. Mertena Luthera, Domjaza Postilla, aby: Wukladowanja tych Szenjow nawschitke Nedzelje, Roczne Czaße...]*. Serbski přełožk Lutheroweje domjaceje postile, Budyšin, 1749

## Žórło
Valga

**Valga** (historiske němske mjeno – *Walk*; historiske ruske mjeno – Wlech/ *Влех*) je město na juhu Estiskeje, bjezposrědnje při letiskej hranicy. Je zarjadniske sydło wobwoda Valgamaa. Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

## Geografija
Město leži při rěce Pedeli něhdźe 75 kilometrow juhozapadnje Tartuwa, 150 kilometrow sewjerowuchodnje Rigi a 200 kilometrow južnje Tallinna. Statna hranica mjez Estiskej a Letiskej běži přez měšćanski centrum. Na tamnym boku nadeńdźe so letiske sotrowske město Valka. Hač do lěta 1920 tworještej wobaj dźělej zhromadne město.

## Stawizny
Sydlišćo při puću z Rigi do Tartuwa naspomni so prěni raz w lěće 1286 jako *Pedele* (po rěce) w dołhowym registrje města Rigi. Wot lěta 1584 ma měšćanske prawa. W lěće 1627 přińdźe pod šwedske knjejstwo a wot lěta 1721 słušeše k Ruskemu carstwu.

## Literatura
* Walk, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Tom XII, Warszawa, 1892

## Wotkazy

* Oficialna strona
Paide

**Paide** (historiske němske mjeno – *Weißenstein*) je město w Estiskej. Je zarjadniske sydło wobwoda Järvamaa.

Leži něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1265 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1291 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Tapa

**Tapa** je městačko w Estiskej. Leži něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1482 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Põlva

**Põlva** je městačko na wuchodźe Estiskeje. Je zarjadniske sydło wobwoda Põlvamaa.

Leži něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Rapla

**Rapla** (historiske němske mjeno – *Rappel*) je městačko w Estiskej. Je zarjadniske sydło wobwoda Raplamaa. Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Tallinna.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1241 w *«Liber Census Daniæ»* prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Põltsamaa

**Põltsamaa** (historiske němske mjeno – Oberpahlen;  historiske ruske mjeno – Polčew/ *Полчев*) je městačko w Estiskej. 

Leži při rěce Põltsamaa něhdźe 130 kilometrow juhowuchodnje Tallinna.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. Wot lěta 1926 ma měšćanske prawa.

## Wotkazy

* Oficialna strona
Jaroslav Vrchlický

**Jaroslav Vrchlický** (poprawom *Emil Frida*; * 17. februara 1853 w Lounach, † 9. septembra 1912 w Domažlicach) bě čěski basnik a profesor swětowych literaturow na Karlowej uniwersiće w Praze.

Jeho twórba wobsahuje episke basnje (wosebje Cyklus "Złomky epopeje čłowjestwa"), potom za Serbow zajimawa "Pěseń wo Wineće": zwobrazuje wojowanja našich prjedownikow - baltiskich Słowjanow - z Danami, balady, romancy a legendy, basnje lyriske ("Hłosy w pusćinje", "Sonety samotarja", "Štož žiwjenje dało", "Na sydom trunach", atd.) Z jeho dramatiskich dźěłow su woblubjene wjeselohra "Nóc na Karlštejnje" a drama "Exulanti", kaž tež dramata z antiki (trilogija "Hippodamia"). Přełožowaše z francózštiny, španišćiny, italšćiny, pólšćiny, němčiny, jendźelšćiny, norwegšćiny, danšćiny, madźaršćiny a persišćiny. Basniske dźěło Vrchlickeho wubudźuje wobdźiwanje ze swojim wobsahom a rozsahom (wok. 250 zwjazkow), myslowym bohatstwom a překrasnej basniskej rěču. Serbja znaja Vrchlickeho z wubjernych přeložkow Ćišinskeho w zběrce "Z wotmachom" z lěta 1913. Sławna je jeho pěseń "Łužiskim Serbam".
Henryk Sienkiewicz

**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz** (5. meje 1846 - 15. nowembra 1916) bě pólski spisowar romanow.

Napisa wobraz Roma za kejžora Nerona "Quo vadis", wulku historisku trilogiju z pólskich stawiznow "Z wohnjom a mječom", "Potopa" a "Pan Wołodyjowski", psychologiskaj romanaj "Bjez dogmata" a "Swójba Połanieckich". Dale romany "Križacy" (w č. 117) a "Na polu sławy" z časow krala Jana Sobieskeho a "Napušćinje". Nimo toho wuńdźe zjeho pjera syła mjeńšich novelow (kaž "Jan - dobyćer", "Lataŕnik" a dr.), kotrež su skoro wšě přełožene do serbšćiny wot J. Wijigerja a M. Andrickeho. Sienkiewicz ponóri so do dóńta swojeje přesćěhowaneje a tola tak Sławneje pólskeje wótčiny, tak zo napisa swoje romany z hłubokim wótčinskim začućom a z njewšědnym rysom powahow a podeńdźenjow wuslupowacych wosobow.