Njeswačidło

**Njeswačidło** ( *Neschwitz*) je wosadna wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, sewjernje Budyšina.

Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej. Wosebje we wjeskach na zapadźe gmejny so hač do dźensnišeho serbsce rěči. Hromadźe z susodnymi Bóšicami twori gmejna zarjadniske zhromadźenstwo Njeswačidło.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1268 jako *Nyzwas* a bu w lěće 1410 jako knježe sydło pomjenowana. Słušeše hač do 14. lětstotka k Hodźijskej wosadźe a ma z toho časa swójsku wosadu.

Wot lěta 1890 měješe wjes dwórnišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 zastajichu wosobowy wobchad a 2001 so čara zawrě. Wot 1947 do 2001 wjedźeše nimo toho industrijowa železnica z Njeswačidła do Wětrowa.

Kónc Druheje swětoweje wójny wojowachu němske wójsko a Čerwjena armeja kaž tež pólske jednotki we wobłuku bitwy wo Budyšin tež w Njeswačidle a wokolinje, při čimž bu 85&nbsp;% twarjenjow we wsy wobškodźene. Tež ewangelska wosadna cyrkej wupali.

W lěće 1936 zagmejnowachu so Holešow, Nowa Wjes a Łomsk z Lišej Horu. 1974 slědowachu Dobrošicy a 1978 Šešow. Z wokrjesnej reformu lěta 1994 buštej Zarěč a Łuh do gmejny zapřijatej.

## Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice měješe Njeswačidło we 1880tych lětach 531 wobydlerjow, mjez nimi 441 Serbow (83&nbsp;%) a 90 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Njeswačanskeje gmejny wot jenož hišće 32,1&nbsp;%.

W lěće 1925 bě mjez 736 wobydlerjemi 711 ewangelskich a 22 katolskich. Po ludličenju 2022 bě 28,3&nbsp;% gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje (2011: 33,6) a 18,4&nbsp;% katolskeje konfesije (2011: 18,9; přewažnje w zapadnym dźělu).

Přerězna staroba w Njeswačanskej gmejnje ležeše 2022 pola 46,6 lět.

## Wjesne dźěle

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Gmejnska rada
Njeswačanska gmejnska rada ma tuchwilu štyrnaće čłonow. Komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki:

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:

* **Rjemjesło a přemysło**: Norbert Braun, Frank Heidan, Anita Knies, Gerd Graumüller, Anett Pötschke, Křesćan Budar, Roland Lehmann
* **Zhromadźenstwo towarstwow**: Jens Wetzko, Ramona Clauß, Dietrich Butter, Frank Koreng, Christoph Thräne
* **CDU**: Petra Wowtscherk, Tino Strümpe

### Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Njeswačidła je wot lěta 2001 Gerd Schuster (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 56,6&nbsp;% hłosow w zastojnstwje wobkrućeny. Norbert Braun (HuG) dósta 43,4&nbsp;%. Wolerske wobdźělenje wučini 57,7&nbsp;%.

## Kubłanje
W Njeswačidle wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.

## Wobchad
Přez gmejnski teritorij wjedźe zwjazkowa dróha B&nbsp;96 z Budyšina (13&nbsp;km z Njeswačidła) do Wojerec (25&nbsp;km). Z Njeswačidła do Chrósćic (8&nbsp;km) wjedźe statna dróha S&nbsp;98. Najbliši wujězd awtodróhi A&nbsp;4 je *Słona Boršć* (10&nbsp;km).

## Wosobiny

### W Njeswačidle so narodźili
* Pawoł Prätorius (1650–1709) – archidiakon w Budyšinje, magister, nabožinski a kulturny prócowar
* Křesćan Bohachwał Šlinčk (1734–1815) – farar, spisar stawizniskich a druhich pojednanjow
* Rudolf Mjeń (1767–1841) – farar, basnik
* Jurij Arnošt Wanak (1817–87) – farar, spisowaćel
* Jan Hajnca (1852–1926) – ludowy basnik

### W Njeswačidle skutkowali
* Handrij Smoler (1693–1729) – farar, nabožinski prócowar; 1726–29 w Njeswačidle
* Jan Balthasar Langa (1697–1738) – farar, přełožowar nabožinskeho pismowstwa; 1732–38 w Njeswačidle
* Jurij Mjeń (1727–85) – farar, basnik a spisowaćel; 1750–85 w Njeswačidle
* Jan Bjedrich Langa (1738–70) – diakon, cyrkwinski stawiznar; 1764–70 w Njeswačidle
* Jurij Wanak (1764–1837) – wučer, přełožowar; 1787–1837 Njeswačanski wučer a kantor
* Korla Benjamin Hatas (1806–39) – farar, basnik; 1830–39 w Njeswačidle
* Arnošt Helas (1840–1920) – ćěsla, ludowy basnik a spisowaćel; bydleše 1880–1920 w Njeswačidle
* Jan Wałtar (1860–1921) – farar, serbski basnik němskeho pochada; 1906–21 w Njeswačidle

*Za dalšich fararjow hlej zapisk wo [[Njeswačanska cyrkej|Njeswačanskej cyrkwi]].*

## Literatura
* Manfred Ladusch, Gemeindeverwaltung Neschwitz: *Neschwitz und seine Dörfer.* Lusatia-Verlag, 2000.

## Žórła


## Wotkaz