open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afrika

**Afrika** je z přestrjenju wot 30 milionow km² a miliardu wobydlerjow druhi najwjetši kontinent na swěće. Płaći jako „kolebka čłowjestwa“, domizna jedneje z prěnich wysokich kulturow w Egyptowskej a bu w 19. lětstotku nimale dospołnje kolonizowana přez europske staty.

Mjezuje ze Srjedźnym morjom na sewjeru, z Čerwjenym morjom na sewjerowuchodźe, z Indiskim oceanom na wuchodźe a z Atlantiskim oceanom na zapadźe. Gibraltarski přeliw mjez afriskim Marokkom a europskej Španiskej je jenož 14 km šěroki. Najwyši dypk Afriki je Kibo w masiwje Kilimandźaro (5895 m) na sewjerowuchodźe Tansanije.

We wjetšinje afriskich krajow knježi chudoba; wulke towaršnostne problemy – wosebje južnje pusćiny Sahara – su hłód, snadnosć wody, rozšěrjeny HIV-wirus a korupcija.

W Africe rěči so nimale 2.000 wšelakich rěčow.

## Kraje
Afrika wobsteji ze 54 njewotwisnych statow. Najwjetše kraje su po přestrjeni Algeriska, Demokratiska republika Kongo a Sudan a po ličbje wobydlerstwa Nigerija, Etiopiska a Egyptowska.


*  Algeriska (stolica: Alžěr)
*  Angola (Luanda)
*  Benin (Porto Novo)
*  Botswana (Gaborone)
*  Burkina Faso (Ouagadougou)
*  Burundi (Bujumbura)
*  Centralnoafriska republika (Bangui)
*  Čad (N’Djamena)
*  Dźibuti (Dźibuti)
*  Egyptowska (Kairo)
*  Ekwatorialna Gineja (Malabo)
*  Eritreja (Asmara)
*  Etiopiska (Addis Abeba)
*  Gabun (Libreville)
*  Gambija (Banjul)
*  Ghana (Accra)
*  Gineja (Conakry)
*  Gineja-Bissau (Bissau)
*  Južna Afrika (Pretoria)
*  Južny Sudan (Juba)
*  Kamerun (Yaoundé)
*  Kap Verde (Praia)
*  Kenija (Nairobi)
*  Komory (Moroni)
*  Kongo, Demokratiska republika (Kinshasa)
*  Kongo, republika (Brazzaville)
*  Lesotho (Maseru)
*  Liberija (Monrovia)
*  Libyska (Tripolis)
*  Madagaskar (Antananarivo)
*  Malawi (Lilongwe)
*  Mali (Bamako)
*  Marokko (Rabat)
*  Mauritius (Port Louis)
*  Mawretanska (Nouakchott)
*  Mosambik (Maputo)
*  Namibija (Windhuk)
*  Niger (Niamey)
*  Nigerija (Abuja)
*  Ruanda (Kigali)
*  Sambija (Lusaka)
*  São Tomé a Príncipe (São Tomé)
*  Senegal (Dakar)
*  Seychelle (Victoria)
*  Sierra Leone (Freetown)
*  Simbabwe (Harare)
*  Słonowinowy pobrjóh (Yamoussoukro)
*  Somalija (Mogadišu)
*  Sudan (Khartum)
*  Swaziska (Mbabane)
*  Tansanija (Dodoma)
*  Togo (Lomé)
*  Tuneziska (Tunis)
*  Uganda (Kampala)


Zwadnej teritorijej stej Zapadna Sahara a Somaliland.

Někotre eksteritorialne teritorije zwjetša europskich statow:

* Acory a Madeira (Portugalska)
* Ceuta a Melilla (Španiska)
* Kanary (Španiska)
* Réunion a Mayotte (Francoska)
* Britiski Indiskooceanski Teritorij
* Princ-Eduardowe kupy(z Marionowej kupu) (Južna Afrika)
* Sankt Helena (Zjednoćene kralestwo)
* Bouvetowa kupa (Norwegska)
* Heardowa kupa a Macdonaldowe kupy (Awstralska)

## Wotkaz
Antarktika

**Antarktika** je kontinent, kotryž leži na južnej zemskej połkuli pola geografiskeho južneho čopa. Je najsnadnišo wobydleny kontinent na Zemi, dokelž su temperatury jara niske a za čłowjeka lědma wudźeržujomne. W juliju 1983 měrjachu tu temperaturowy rekord -89,2&nbsp;°C. Z přestrjenju 14,2&nbsp;milionow km² je štwórty najwjetši kontinent. Pobrjóh Antarktiky bu najskerje prěni raz 1820 wotkryty. Wobdawa ju Južny ocean. Rosće tu jara mało rostlinow, zwjetša su mochi a lišawy zastupjene. Typiske zwěrjata su ćulenje, pinguiny, roztoče, nitkojty a tardigrady. Wot 1959 je Antarktika neutralny teritorij, hdźež je wojerska dźěławosć, wudobywanje mineraliskich surowiznow, pruwowanja atomowych brónjow abo składowanje atomowych wotpadkow zakazane. Najwyši dypk je Vinson Massif (4&nbsp;892&nbsp;m).

## Wobrazy

File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg
Dataja:Pole-south.gif
Dataja:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg


## Žórła


## Eksterne wotkazy
Portugalska

**Portugalska** je njewotwisny stat na juhozapadźe Europy a w zapadnym dźělu Iberiskeje połkupy. Jenički susodny kraj je Španiska, zapadne a južne brjohi Portugalskeje wobdawa Atlantiski ocean. Ke krajej słušatej nimo toho kupowej teritorijej we wokolnych wodach, a to Acory a Madeira. 

Stolica a najwjetše město Portugalskeje je Lisabon, hospodarski centrum pak přistawne město Porto, po kotrymž bu kraj pomjenowany.

Portugalska je čłonski stat Europskeje unije a NATO.

## Žórła


## Wotkaz
Kontinent

**Kontinent** (z łaćonskeho *contineō, -ēre*, štož "dźeržu hromadźe" woznamjenja) je wulka zwisowaca twjerdźowa masa.
* Afrika
* Europa
* Azija
* Amerika
* Antarktis
* Awstralija
Albanska

**Albanska** (oficielnje  *Republika e Shqipërisë*, *Republika Albanska*) je njewotwisny stat, kotryž leži w juhowuchodnej Europje na Balkanskej połkupje.

Kraj wobdawa na zapadźe Jadranske morjo (362 km), na sewjeru mjezuje z Čornej Horu, na sewjerowuchodźe z Kosowom, na wuchodźe ze Sewjernej Makedonskej (151 km) a na juhu z Grjekskej (282 km).

Najwažniše města su stolica Tirana, Durrës (Durrësi), Pogradec (Pogradeci), Korçë (Korça) a Shkodër (Shkodra).

## Žórła


## Wotkaz
Šotiska

**Šotiska** (prjedy tež *Skotska*) je autonomny kraj Zjednoćeneho kralestwa, kotryž so w sewjernej połojcy kupy Wulkeje Britaniskeje a na dohromady 790 wokolnych kupach wupřestrěwa. Najsewjerniše z nich su Shetlandske kupy. Šotiska ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow. Jeje chorhoj je ćmowomódra z běłym křižom a narodny symbol je wóst. 

Šotiska stolica je Edinburgh blisko wuchodneho pobrjoha, hdźež so wot lěta 2000 zaso jednokomorowy šotiski parlament schadźuje. Najwjetše město Šotiskeje wšak je Glasgow na zapadźe. Nimo jendźelšćiny stej tež gelšćina a šotišćina hamtskej rěči. Gelšćinu rěči něhdźe 1 % Šotow, předewšěm na sewjerozapadźe Šotiskeje, w Šotiskej wysočinje a na Hebridach. 1,5 milionow Šotow rěči tež Lowland-šotišćinu, kotraž ma so za narěč jendźelšćiny. 

## Žórła


## Wotkaz
Grjekšćina

**Grjekšćina** (grjeksce: Ελληνική (γλώσσα) tj. *grjekska rěč*) je indoeuropska rěč, kotraž so předewšěm wot Grjekow w Grjekskej a na Cypernje rěči. Grjeksce rěči wjace hač 12 milionow ludźi.

Grjekšćina so wužiwa wothladajo wot Grjekskeje a Cypernskeje tež w Albanskej, Egyptowskej, Italskej, Rumunskej, Turkowskej a w Ukrainje.

## Gramatika
Grjekšćina ma dwaj numerusaj, tři genusy a tři pady.

## Wotkaz
Armenšćina

**Armenšćina** ( Հայերեն / *Hajeren*) je indoeuropska rěč, kotraž so hłownje w Armenskej rěči, hdźež słuži jako hamtska rěč.

Armensce rěči něhdźe 6,7 milionow ludźi, nimo w Armenskej tež w Azerbajdźanje (wosebje w Nahórskim Karabachu), na Cypernje, w Iranje, Iraku, Israelu, Jordaniskej, Libanonje a Syriskej. Do genocida lěta 1915 rěčeše so tež we wulkim dźělu dźensnišeje wuchodneje Turkowskeje armensce.

Armenšćina je rěč armenskeho naroda. Wjele Armenjanow je dźensa w diasporje žiwych. Armenšćina drje eksistuje znajmjeńša ze 6. lětstotka do Chrystusa, prěnje dokumenty w klasiskej rěči (*grabar*) pak pochadźeja hakle z časa po zawjedźenju armenskeho pisma na spočatku 5. lětstotka přez Mesropa Maštoce. Z grabara, kotryž so hač do dźensnišeho jako cyrkwinska a liturgiska rěč armenskich křesćanow wužiwa, je w běhu lětstotkow nastała tak mjenowana „laiska“ rěč (*ašxarhabar*).

## Dźensnišej dialektaj
Moderna armenšćina ma dwě zakładnej warianće.
* zapadnu armenšćinu, kiž so dźensa hłownje hišće w diasporje wužiwa
* wuchodnu armenšćinu, kotraž je oficialna rěč Armenskeje republiki a kiž so zdźěla tež w Iranje a w dźělach prjedawšeho Sowjetskeho zwjazka rěči.

## Gramatika
Armenšćina ma dwaj numerusaj, ale nima žadyn genus.

## Wotkaz
Rumunšćina

**Rumunšćina** (rumunsce *limba română*) je romaniska rěč. Ju rěči něhdźe 26 milionow ludźi, přewažnje w Rumunskej, w awtonomnej kónčinje Wojwodina w Serbiskej a w Moldawskej, hdźež so w mjezyčasu tež moldawšćina mjenowaše.

## Alfabet
Wot lěta 1860 rumunšćina wariantu łaćonskeho alfabeta z někotrymi přidatymi pismikami (Ă, ă, Â, â, Î, î, Ș, ș, Ţ, ţ) wužiwa.

Nota. Delnje znamješko při rumunskich pismikach șțȘȚ wupada kaž koma, nic kaž cedila kaž při turkowskimaj şŞ abo francoskimaj çÇ. Dołhož połne sady znamješkow za Unicode njeběchu daloko wužiwajomne w ličakach, a často hišće nětko, wužiwaja město toho pismiki şţŞŢ, kotrež maja cedile.

## Gramatika
Rumunski substantiw ma tři rody, dwě gramatiskej čisle a pjeć padow. Jako artikl funguja, kaž tež w druhich balkanskich rěčach, kóncowki, kotrychž formy wot roda, gramatiskeho čisła a pada wotwisuja.
Litawska

**Litawska** ( *Lietuva*) je najjužniši a najwjetši z třoch baltiskich krajow. Mjezuje z Letiskej (dołhosć mjez 588nbsp;km) na sewjerje, z Běłoruskej (660 km) na juhowuchodźe, z Pólskej (103nbsp;km) a ruskej Kaliningradskej oblasću (273nbsp;km) na juhozapadźe. Litawski pobrjóh Baltiskeho morja je 91nbsp;km dołhi.

1253 załoži so prěnje kralestwo Litawskeje. Wot 1569 hač do 1795 tworješe tehdyše wulkowojewódstwo Litawska hromadźe w kralestwom Pólskej uniju Pólsko-Litawskeje. Jako republika wozjewi Litawska 1918 swoju njewotwisnosć. Po sowjetskej okupaciji dósta wona 1990 zaso statnu suwerenitu. W zwisku z rozšěrjenjom EU 2004 sta so Litawska z čłonom Europskeje unije a NATO. Wot 1. januara 2015 je Litawska 19. čłon Europasma.

Stolica a najwjetše město je Vilnius. Najwjetša rěka je Njemen, kotryž druhe najwjetše město Kaunas přeběži a so do Kurskeho zaliwa wuliwa.

## Wotkaz
Letiska

**Letiska** ( *Latvija*, serbsce prjedy tež *Łotwa*) je srjedźny z třoch baltiskich krajow. Mjezuje z Litawskej (dołhosć mjez 588 km) na juhu, z Běłoruskej (167 km) na juhowuchodźe, z Ruskej (282 km) na wuchodźe a z Estiskej (343 km) na sewjerje. Wona je wot lěta 2004 z čłonom Europskeje unije a słuša wot 2014 k europasmu.

Stolica a najwjetše město je Riga, ležaca při Daugavje, najwažnišej rěce Letiskeje.

## Rěče
Hłowna a hamtska rěč Letiskeje je letišćina, baltiska rěč, kotraž je přiwuzna z litawšćinu. Wosebje we wjetšich městach rěči so pak tež rusce.

## Nóžki


## Wotkaz
Letišćina

**Letišćina** (letisce *latviešu valoda*) słuša do skupiny baltiskich rěčow. Je zarjadniska rěč w Letiskej, hdźež ju rěči wokoło 2 milionaj ludźi.

## Klasifikacija
Letišćina je jedna z dweju eksistowaceju baltiskeju rěčow, podskupina  indoeuropskich rěčow. Letišćina a specialnje litawšćina so wobhladaja kaž najbóle archaiske z rěčanych indoeuropskich rěčow. Najbóle přiwuznych druhich indoeuropskich rěčow su słowjanske a germanske rěče.

## Prawopis a wurjekowanje
Kaž wjetšina indoeuropskich rěčow, letišćina wužiwa modifikowany łaćonski alfabet kotryž wobsahuje 33 pismikow. Alfabet njewužiwa pismiki *q*, *w*, *x*, a *y*, ale ma přidatne pismiki *ā*, *č*, *ē*, *ģ*, *ī*, *ķ*, *ļ*, *ņ*, *š*, *ū*, a *ž*. *Ö* so jenož w latgaliskej narěči wužiwa, dokelž je so jeho oficialne wužiwanje w letišćinje w lěće 1940 skónčiło. Nimale kóždy fonem ma swójski pismik, tohodla so nimale přeco móžeja wědźeć wurjekowanje słowa hdyž so je čita. Jenož rozdźěl mjez /e/ a /ɛ/ zwjetša so njepisa.

### Konsonanty

Pismikaj *h* a *f* jenož w cuzych słowach abo požčonkach wustupujetej.

### Wokale
Letišćina rozeznawa w swójskich słowach pjeć wokalowych fonemow, z kotrychž // a // so zwjetša samsnje jako *e* pisatej. Jenož w tak mjenowanym rozšěrjenym prawopisu so rozeznawatej, ale rozdźělnje wotwisnje wot awtorow. W požčonkach a cuzych słowach da so dalši wokal // přidać. Wšě druhe wokale so w letišćinje narunaja.

Wokale z makronom (tuž *ā, ē, ī* a *ū*) so dołhe wurjekuja, přećiwo čemu normalne wokale su jara krótke, na kónc słowow su zwjetša lědma słušomne.

Pismik *o* so w prěnjotnje letiskich słowach jako diftong [], w požčonkach zwjetša jako [] abo [] wurjekuje. Dokelž diftongy njemóžeja dołhe abo krótke być, njeeksistuje *o* z makronom w letiskim pismje.

Nimo toho krótke njeakcentowane wokale móžeja so redukować, na př. *bija* „wón bě“ so  [] město [] wurjekuje. A wokale móžeja so samo njespěwne być, na př.  *cilvēki* so jako [] město [] wurjekuje.

### Přizwuk
Přizwuk z někotrymi wuwzaćemi je na prěnjej złóžce.

## Gramatika
Letišćina ma dwaj genusaj a numerusaj, a šěsć padow.

## Nóžki


## Žórła
* 
* 

## Wotkazy
Baltiske rěče

**Baltiske rěče** su skupina indoeuropskich rěčow w sewjerowuchodnej Europje. Dźensa eksistujetej jenož hišće dwě baltiskej rěči, mjenujcy letišćina a litawšćina.

## Dźělenje
* zapadobaltiske rěče (mortwe)
** prušćina
** jatwingšćina
** sudowšćina
* wuchodobaltiske rěče
** kuršćina - mortwa, druhdy ma so za zapadobaltisku rěč
** letišćina (1,6 mil. ludźi)
*** latgalšćina (150 tys. ludźi) - často ma so za dialekt letišćiny
** litawšćina (3,9 mil. ludźi)
*** žemaitšćina - často ma so za dialekt litawšćiny
** selšćina (mortwa)
** zemgalšćina (mortwa)

## Wotkaz
Norwegska

**Norwegska** ( *Norge*) je stat na skandinawiskej połkupje na sewjeru Europy. Ma wokoło pjeć milionow wobydlerjow. Stolica a najwjetše město je Oslo na juhu kraja. Norwegska je konstitucionelna monarchija z kralom na čole. Mjezuje ze Šwedskej na juhowuchodźe, z Finskej a Ruskej na sewjerowuchodźe a z Atlantikom na zapadźe. 

K Norwegskej słušatej tež kupowaj teritorijej Jan Mayen a Svalbard.

Norwegska porno druhim skandinawiskim krajam čłon Europskeje unije njeje, słuša pak porno Šwedskej a Finskej k NATO.

## Žórła


## Wotkaz
Rumunska

**Rumunska** ( *România*) je njewotwisny stat w juhowuchodnym dźělu Europy. Jeje susodźa su Ukraina a Moldawska na sewjerowuchodźe, Madźarska na sewjerozapadźe, Serbiska na zapadźe a Bołharska na juhu. Wuchodne brjohi kraja wobdawaja wody Čorneho morja.

Stolica a najwjetše město je Bukarest. Najwjetša rěka je Dunaj.

Dźensniša Rumunska wobsteji z historiskich krajow Sedmihródska, Walachiska a Moldawiska, kotrež buchu po Prěnjej swětowej wójnje zjednoćene. Rumunska je dźěl Europskeje unije, nic pak Schengenskeho ruma.

## Wobydlerstwo
Narodnostne skupiny (2002):

* Rumunojo 89,5% 
* Madźarojo 6,6% 
* Roma 2,5% 
* Ukrainjenjo 0,3% 
* Němcy (lud) 0,3% 
* Rusojo 0,2% 
* Turkojo 0,2% 
* dalši 0,4%

W kónčinje Banat, na zapadźe kraja, je tež małe čěske zhromadźenstwo žiwe. Tam su žiwi tež Słowacy (někak 20 000; w měsće Nădlac je słowakski gymnazij, hdźež tež čěscy šulerjo wuknu).

## Žórła


## Wotkaz
Malta

**Malta** je kupowy stat w Srjedźnym morju južnje Italskeje. Je wot lěta 2004 čłon Europskeje unije. 

## Geografija
Maltaska skupina kupow leži w strategiskim połoženju w Srjedźnym morju 95 km južnje Sicilskeje a 290 km wuchodnje  Tuneziskeje. K njeje słušeja slědowace kupy: 
* **Malta**, 246 km&sup2;
* **[[Gozo]]** (*Ghawdex*), 67 km&sup2; (wokoło 30.000 wobydlerjow)
* **[[Comino]]** (*Kemmuna*), 3 km&sup2; (předewšěm za turistisku sezonu wobsydleny)

K Malće słušeja tež tři kupki Cominotto, Filfla Island a St. Paul's Island.

## Wotkaz
Ukrainšćina

**Ukrainšćina** (ukrainsce українська [мова], *ukrajinska [mowa]*) je wuchodosłowjanska rěč, přiwuzna rušćinje a běłorušćinje. Jako po ličbje rěčnikow třeća najwjetša słowjanska rěč rěči so wot 40 milionow ludźi hłownje w Ukrainje, hdźež je tež hamtska rěč. Nimo toho je ukrainšćina rozšěrjena tež w Pólskej, Słowakskej, Moldawskej a Podnjesterskej.

Wona pisa so ze swójskej wariantu kyriliskeho alfabeta. Charakteristiski za ukrainšćinu je pismik Г, kotryž wurjekuje so – kaž w hornjoserbšćinje – jako *h* a nic jako *g*. Dalši charakteristikum ukrainšćiny je realizacija starosłowjanskeho *[[jat]]* jako *i* (na př. місяць, *měsac*). Nimo toho realizujetej so tež wokalaj *e* a *o* w zawrjenych złóžkach jako *i* (кішка, *kóčka*; Львів, *Lwiw*). Kaž serbšćina wužiwa ukrainšćina sydom padow.

Najwuznamniši ukrainski awtor bě Taras Šewčenko (1814–61), kotryž płaći jako narodny basnik Ukrainy.

## Ukrainski alfabet

## Gramatika
Ukrainšćina ma 7 padow, dwaj numerusaj a tři genusy.
Hebrejšćina

**Hebrejšćina** (iwrit, **עִבְרִית **) woznamjenjenja w dźensnišim zmysle **modernu hebrejšćinu** (ivrit), potajkim rěč, kotraž so hłownje w Israelu wužiwa. Nimo toho pak móžemy tute mjeno tež za klasisku hebrejšćinu, t.j. biblisku hebrejšćinu wužiwać.

Hebrejšćina słuša do swójby semitiskich rěčow, a to do sewjerozapadneje skupiny, t.m. kananejskej formje. Hebrejsce rěči wokoło pjeć milionow ludźi, wosebje w Israelu, rědšo tež w někotrych krajach diaspory, wosebje w Zjednoćenych statach Ameriki, w Francoskej a druhich krajach.

## Hlej tež
* Stara hebrejšćina

## Wotkaz
Ukraina

**Ukraina** ( *Україна*, starše serbske mjeno **Wukrajina**) je wulki njewotwisny stat we wuchodnej Europje a jedna z republikow nastatych po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka w lěće 1991. Wona je najwjetši kraj, kotryž leži dospołnje w Europje.

Kraj mjezuje z Ruskej na wuchodźe, z Moldawskej a Rumunskej na juhozapadźe, na zapadźe z Madźarskej, Słowakskej a Pólskej a na sewjerje z Běłoruskej. Južnu hranicu tworitej Čorne a Azowske morjo. Stolica a najwjetša metropola kraja je Kijew, dalše wulkoměsta su Charkiw, Dnipro, Donjeck, Odesa a Lwów.

Nimo ukrainšćiny so předewšěm na wuchodźe a juhu kraja wjele rusce rěči. Wuchod a juh stej tuž kulturno-politisce, na rozdźěl wot zapadneho krajneho dźěla, bóle na Rusku orientowanej.

Kijewska Rus bě srjedźowěkowski předchadnik dźensnišich statow Ruskeje, Běłoruskeje a Ukrainy. Narok na knjejstwo nad teritorijom dźensnišeje Ukrainy měnješe so wjacekróć. Wot rozpada Sowjetskeho zwjazka 1991 je Ukraina wot njewotwisna. W februarje 2014 wudyri po aneksiji połkupy Krim přez Rusku hač do dźensnišeho trajacy wobrónjeny konflikt mjez Ruskej a Ukrainu w dźělach wuchodneje Ukrainy. Krim a dźěle wuchodoukrainskeju oblasćow Donjeck a Luhansk su wot 2014 pod ruskej kontrolu.

Dnja 24. februara 2022 zahaji Ruska wojersku inwaziju do teritorija Ukrainy, kotruž nimale wšě staty na swěće raznje zasudźeja. Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj wozjewi dla ruskeje inwazije wójnski staw kaž tež wójnske prawo w kraju.

## Mjeno
Prěnje historiske naspomnjenje mjena *Ukraina* je z lěta 1187. Wosebje w historiskich pólskich a ruskich žórłach 18. a 19.&nbsp;lětstotka je so pak husto tež mjeno wuchodneho dźěla **Małorus** (*малоросіяни*) wužiwało, kotrež jewi so tež w serbskej literaturje do Druheje swětoweje wójny.

## Rozrjadowanje
Ukraina wobsteji ze 24 oblasćow, awtonomneje republiki Krim a dweju městow ze specialnym statusom (Sewastopol a hłowne město Kijew). Najwjetše města su Kijew, Charkiw a Dnipro. Krim a z njej město Sewastopol stejitej wot lěta 2014 pod kontrolu Ruskeje.

## Žórła


## Wotkazy
Bosniska a Hercegowina

**Bosniska a Hercegowina** (w krajnych rěčach *Bosna i Hercegovina* abo kyrilisce *Босна и Херцеговина*) je federatiwna republika na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje. Do lěta 1992 běše jedna z dźělnych republikow něhdyšeje Juhosłowjanskeje. Prěni prezident njewotwisneje Bosniskeje a Hercegowiny bě Alija Izetbegović (1925–2003).

Najwjetše etniske skupiny w kraju su Bosnjacy, Južni Serbja a Chorwaća. Woni rěča z linguistiskeho wida samsnu rěč, bazěrowacu na nowoštokawskim dialekće, mjenuja ju pak wotpowědnje etniskej přisłušnosći bosnišćinu, chorwatšćinu abo serbišćinu.

## Geografija
Na sewjerje, zapadźe a na juhu mjezuje horaty kraj z Chorwatskej, na wuchodźe ze Serbiskej a na juhowuchodźe z Čornej Horu. Stolica a najwjetše město je Sarajewo. Najwažniše rěki su Drina na wuchodźe, Sawa na sewjeru, Neretva na juhu kaž tež Bosna a Vrbas w srjedźišću kraja.

### Entitety
Wot kónca Bosniskeje wójny sem wobsteji stat ze slědowacych třoch entitetow:

* Federacija Bosniska a Hercegowina
* Republika Srpska
* Distrikt Brčko

### Města
Najwjetše města su :
* Sarajewo – 434.000 wobydlerjow
* Banja Luka – 250.000 wobydlerjow
* Tuzla – 111.900 wobydlerjow
* Zenica – 104.900 wobydlerjow

Dalše wuznamne město je Mostar, stolica a najwjetše město Hercegowiny.

## Žórła


## Wotkaz
Moldawska

**Moldawska** ( *Republica Moldova*) je wuchodoeuropski stat, kotryž leži mjez Ukrainu a Rumunskej. Jeje hłowne město je Chișinău *(Kišinjow)* ze 662.000 wobydlerjemi. Hamtska rěč je rumunšćina, wužiwaja so pak tež rušćina, ukrainšćina a gagaušćina. 

Na juhu Moldawskeje namaka so autonomna kónčina Gagauska, hdźež su žiwi předewšěm wobydlerjo turkowskeho pochada.

Najwažnišej rěce Moldawskeje stej Prut, kotryž twori zapadnu hranicu z Rumunskej a Dnister na wuchodźe. Na samym juhu kraja ma Moldawska přistaw při Dunaju, kotryž zmóžnja přistup do Čorneho morja.

## Wotkaz
Liechtenstein

**Liechtenstein** (hamtsce *Wjerchowstwo Liechtenstein*,  *Fürstentum Liechtenstein*; API : /li:çtənʃtaɪn/) je mały nutřkokrajny stat při hornim běhu Ryna w srjedźnej Europje, kotryž na Šwicarsku a Awstrisku mjezuje. Ze swojej přestrjenju wot 160&nbsp;km² je Liechtenstein štwórty najmjeńši stat w Europje – po Vatikanje, Monako a San Marino.

Hłowne město stata je Vaduz. W Liechtensteinje je němčina jenička hamtska rěč.

## Wotkaz
Vatikanske město

**Vatikanske město** ( *Stato della Città del Vaticano*,  *Status Civitatis Vaticanæ*) je njewotwisny stat, kotryž leži wosrjedź italskeje stolicy Rom při zapadnym brjoze Tibera. Najmjeńši stat na swěće ma přestrjeń wot jenož 0,44 km² a wokoło 800 stajnych wobydlerjow. Hłowa stata je bamž romsko-katolskeje cyrkwje, kiž knježi nad statom jako absolutny monarch.

## Wotkazaj

* Oficialna webstrona Vatikana
Monako

**Wjerchowstwo Monako** ( *Principauté de Monaco*, monegasce *Principatu de Múnegu*) je ze swojej přestrjenju wot něhdźe 2 km² po Vatikanskim měsće druhi najmjeńši njewotwisny stat w Europje a cyłym swěće. Leži při Srjedźnym morju na juhowuchodźe Francoskeje, dospołnje wobdaty wot francoskeho teritorija a blisko Italskeje. Ma 38.000 wobydlerjow a najwyšu hustosć zasydlenja wšěch statow.

## Wotkaz
Andorra

**Wjerchowstwo Andorra** je mały nutřkokrajny stat w juhozapadnym dźělu Europy. Wjerchowstwo leži wosrjedź Pyrenejow mjez Španiskej a Francoskej a ma jenož něhdźe 80.000 wobydlerjow. Administratiwne, kulturne a hospodarske srjedźišćo je město Andorra la Vella. 

W Andorrje so hłownje katalansce rěči.

Na čole małeje republiki stejitej oficielnje ko-wjerchaj, při čimž je jedyn amtěrowacy statny prezident Francoskeje a tamny arcybiskop wot Urgel.

## Wotkaz
Serbiska

**Serbiska** ( *Србија* / *Srbija*) je republika w srjedźišću Balkanskeje połkupy. Hłowne město je Běłohród (*Beograd*). Jako samostatny stat je nastała 5. junija 2006 po rozpadźe statneho zwjazka Serbiska a Čorna Hora, naslědnika Juhosłowjanskeje. Čornohórčenjo běchu so ze snadnej wjetšinu za wustup ze zhromadneho stata rozsudźili.

Serbiska mjezuje z Madźarskej na sewjeru, Rumunskej na sewjerowuchodźe, Bołharskej na juhowuchodźe, ze Sewjernej Makedonskej, Kosowom a Čornej Horu na juhu, a z Bosniskej-Hercegowinu a Chorwatskej na zapadźe. Najwažniše rěki kraja su Dunaj, Sawa, Drina a Morava.

Serbiska prowinca Kosowo wozjewi w lěće 2008 swoju njewotwisnosć, štož so pak hač dotal ze serbiskeje strony njepřipóznaje. Dalša awtonomna prowinca je Wojwodina na sewjeru Serbiskeje.

## Města
Najwjetše města Serbiskeje su (ličby z lěta 2011):

* Běłohród – 1,154 milionow wobydlerjow
* Novi Sad – 221.000 wobydlerjow
* Niš – 182.000 wobydlerjow
* Kragujevac – 147.000 wobydlerjow
* Subotica – 106.000 wobydlerjow

## Žórła


## Wotkaz
Waliziska

**Waliziska** je jedyn wot štyrjoch dźělow Zjednoćeneho kralestwa a leži na juhozapadźe kupy Wulkobritaniskeje při Irskim morju. Mjenuje so walizisce *Cymru* , jendźelsce *Wales*  a łaćonsce *Cambria*. Stolica je Cardiff *(Caerdydd)*.

Hamtskej rěči Waliziskeje stej walizišćina a jendźelšćina. Po zakonju je kraj zasadnje dwurěčny.

## Wotkaz
Gagauska

**Gagauska** (abo tež **Gagauzija**) je awtonomny teritorij, kotryž so namaka w južnym dźělu Moldawskeje.

Gagauska ma přestrjeń wot 1.832 km². Zestawa so z jadra teritorija wokoło hłowneho města Comrat, kónčiny wokoło města Vulcănești a dweju dalšeju enklawow, wsow Kopceac a Karbolia.

## Wobydlerstwo
W Gagauskej bydli 134 000 wobydlerjow. Wobydlerstwo Gagauskeje je přewažnje turkowskeho pochada.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Podnjesterska

**Podnjesterska** (moldawsce Нистрене/*Nistrene*,  Приднестровье/*Pridnjestrowje*,  Придністров'є/*Pridnistrowje*) je mjezynarodnje njepřipóznaty, faktisce pak njewotwisny stat we wuchodnej Europje, kotryž bě so po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka w Podnjesterskim konflikće wot Moldawskeje wotšćěpił. Nadeńdźe so zwjetša na lěwym (wuchodnym) brjoze Dnjestra, po kotrymž je tež pomjenowana. Stolica je Tiraspol. 

Podnjesterska mjezuje na wuchodźe z Ukrainu a na zapadźe z teritorijom pod kontrolu moldawskeho knježerstwa w Kišinjowje. Hač do dźensnišeho je ruske wójsko w kraju stacioněrowane. 

## Wotkazy

* Pridnestrovie.net
* Visit PMR
Gagawšćina

Gagawšćina je turkowska rěč. Rěči so na teritoriju Gagauskeje w Moldawskej.

 Gagauz Vikipediyası
Běłoruska

**Běłoruska** ( Беларусь,  Белоруссия) je nutřkokrajny stat we wuchodnej Europje, kotryž mjezuje z Pólskej, Litawskej a Letiskej na zapadźe, Ruskej na sewjerje a wuchodźe a Ukrainu na juhu. Jeho stolica a najwjetše město je Minsk, kotryž leži w srjedźišću kraja. Při rozpušćenju Sowjetskeho zwjazka sta so něhdyša sowjetska republika z njewotwisnym statom a wot lěta 1994 je awtoritarnje knježacy Aljaksandr Lukašenka z prezidentom. Zapadni wobkedźbowarjo pomjenuja Běłorusku husto jako „poslednju diktaturu Europy“.

Mjeno *Belarus* je wot srjedźowěka sem znate a woznamjenja poprawom „zapadna Rus“. W oficielnych běłoruskich a němskich dokumentach wužiwa so tohodla hamtske mjeno *Belarus* město *Weißrussland*. W NDRskim času běše oficielne pomjenowanje *Belorußland*.

## Geografija
Běłoruska je třinaty najwjetši kraj w Europje a najwjetši nutřkokrajny stat, kotryž słuša dospołnje k Europje. Kraj rozpřestrěwa so we Wuchodoeuropskej płoninje; najwyši wjeršk je jenož 345 metrow wysoka *Dzjaržynskaja hara* zapadnje Minska, kotraž słuša k Běłoruskemu hórskemu hrjebjenjej.

Wokoło 70 % kraja wotwódnjuje do rěkow Prypjat a Dnjepr, kotrejuž posledni běži dale přez Ukrainu do Čorneho morja. Dalše wažne rěki su Berezina, kotraž so do Dnjepra wuliwa, Njemen *(Memel)* na zapadźe, Dwina na sewjeru a Bug, kotryž stwori zapadnu hranicu z Pólskej a Europskej uniju. Podłu Prypjata namakaja so na juhu Běłoruskeje hoberske bahnišća, kotrež su jenož zrědka wobsydlene. Třećina přestrjenje je z lěsom porosćena.

Běłoruska je najhórje wot Černobylskeje katastrofy potrjechena. Něhdźe štwórćina jeje přestrjenje je radioaktiwnje kontaminowana.

W Běłoruskej je cyłkownje 14 městow z wjace hač 100.000 wobydlerjemi. Najwjetše z nich su nimo Minska Homel (517.000 wobydlerjow), Mahiljow (375.000), Wicebsk (366.000), Hrodna (361.000) a Brest (338.000).

## Žórła


## Wotkaz
Turkske rěče

**Turkske rěče** su jedna z hałuzow altajskeje rěčneje swójby, maja so pak druhdy za samostatnu rěčnu swójbu. Woni rěča so předewšěm w Turkowskej a srjedźnej Aziji, ale tež na woběmaj stronomaj Kawkaza a w dźělach Ruskeje, tak w Tatarstanje a w Sibirskej.

## Přiwuznistwo

## Dźělenje

* zapadoturkowske rěče
** bolgarske rěče
*** čuwašćina
*** chazaršćina - mortwa
*** bolgaršćina - mortwa
*** hunšćina - mortwa
** oghuzske rěče
*** turkowšćina
*** afšaršćina
*** azerbajdźanšćina
*** turkmenšćina
*** krymskotataršćina - přiwuzna tež z kypčakiskimi rěčemi
*** urumšćina - přiwuzna tež z kypčakiskimi rěčemi
*** kaškaišćina
*** khorasanska turkowšćina
*** salaršćina
*** gagawšćina
*** pečenešćina - mortwa
*** osmanska turkowšćina - mortwa
** kypčacke rěče
*** kypčacko-bolgarske rěče
**** tataršćina
**** baškiršćina
**** barabšćina
*** kypčacko-kumanske rěče
**** krymskotataršćina - přiwuzna tež z oghuzskimi rěčemi
**** urumšćina - přiwuzna tež z oghuzskimi rěčemi
**** karačaj-balkaršćina
**** kumykšćina
**** karaimšćina
**** krymčakšćina
**** kumanšćina - mortwa
**** kipčačćina - mortwa
*** kypčacko-nogaiske rěče
**** kazachšćina
**** karakalpakšćina
**** nogaišćina
** čagatajske rěče
*** uzbekšćina
*** ujguršćina
**** aini
*** lop
*** ili turki
*** čagatajšćina - mortwa
* wuchodoturkowske rěče
** kirgizisko-kypčacke rěče
*** kirgišćina
*** altajšćina
** uyghurske rěče
*** jakutšćina
*** tuvanšćina
*** chakašćina
*** šoršćina
*** fu-yu kirgizšćina
*** čulymšćina
*** tofa
*** dolganšćina
*** zapadna yuguršćina
*** sewjerna altajšćina
** khalajšćina
Man

**Man** je kupa w Irskim morju mjez Jendźelskej, Šotiskej, Irskej a Waliziskej.

Wona njeje dźěl Wulkeje Britaniskeje, ale je awtonomna krónowa dependenca, kotraž je direktnje britiskej krónje podstajena. Kupa je wulka něhdźe 48 króć 16 km. Přestrjeń je 572 km2. Zarjadniske a hospodarske srjedźišćo kupy je městačko Douglas.

## Žórła


## Wotkaz
Zjednoćene staty Ameriki

**Zjednoćene staty Ameriki** ( *United States of America*) su po wobydlerstwje najwjetši stat w Sewjernej Americe a třeći najwjetši na zemi. Wone so z 50 zwjazkowych statow z cyłkownje 328 milionami wobydlerjow zestaja. Zwjazkowa stolica je Washington, D.C. blisko wuchodneho pobrjoha, najwjetše město wšak New York City. Zjednoćene staty Ameriki płaća wot kónca zymneje wójny a rozpadźe Sowjetskeho zwjazka jako jenička zwostawaca supermóc na swěće.

## Geografija
Jich brjohi wobdawataj Atlantiski ocean z wuchoda a Ćichi ocean ze zapada. Stat Alaska leži w sewjernym dźělu kontinenta a je ze sewjera wot Sewjerneho polarneho morja wobdata. Alaska je wot Azije jenož přez 82 kilometrow šěroki Beringowy přeliw dźělena. K najznaćišim połkupam słuša Florida na juhu kraja, kotraž wotdźěluje Mexiski golf wot Atlantiskeho oceana. Na sewjeru mjezuja Zjednoćene staty z Kanadu a na juhu z Mexikom. Floridaski přeliw wotdźěluje kraj wot skupiny kupow Bahamow a wot Kuby. Najwyša hora je Denali (prjedy *Mount McKinley*, 6195 m) w Alasce, najdlěša rěka je Missouri, kotryž twori z Mississippijom štwórty najdlěši rěčny system na swěće.

Tuchwilny prezident Zjednoćenych statow je Donald Trump z Republikanskeje strony.

## Zwjazkowe staty

## Wotkaz
Friziska

**Friziska** (hamtsce  **Fryslân**,  *Friesland*) je prowinca na sewjerje Nižozemskeje ze 646.000 wobydlerjemi. Hłowne město je Leeuwarden. Wone ma 91.000 wobydlerjow. Dźěl wobydlerstwa rěči frizisce a frizišćina je prěnja hamtska rěč w prowincy.

## Wotkaz
Gibraltar

**Gibraltar** (často  *The Rock* – „skała“) je zamórski teritorij a něhdyša krónowa kolonija Zjednoćeneho kralestwa na małej połkupje w zapadnym Srjedźnym morju. 

Nadeńdźe so na juhu Iberiskeje połkupy, na tymle městnje, kotrež je Africe najbliže. Tute strategiske połoženje zmóžni kontrolować Gibraltarsku wužinu a tuž zajězd Srjedźneho morja z Atlantiskeho oceana. Wot 1. januara 2021 přisłuša Gibraltar jako jenički britiski teritorij Schengenskemu rumej.

Wjetšina wobydlerjow přisłuša romsko-katolskej cyrkwi.

## Žórła


## Wotkaz
Katalanska

**Katalanska** (katalansce *Catalunya*, španisce *Cataluña*) je jedyn ze 17 awtonomnych teritorijow Španiskeje a historiski region na sewjerowuchodźe kraja při pobrjoze Srjedźneho morja. Metropola Katalanskej, kotraž běše w srjedźowěku dźěl Aragonskeho kralestwa, je wulkoměsto Barcelona. 

Wot lěta 1833 wobsteji Katalanska ze štyrjoch prowincow: Barcelona, Gerona (katalansce *Girona*), Lerida *(Lleida)* a Tarragona.

Najwažniša rěka Katalanskeje je Ebro, kotrež so w prowincy Tarragona do Srjedźneho morja wuliwa.

## Žórła


## Wotkaz
Libanon

**Libanon** ( *Lubnān*) je mały njewotwisny stat na Bliskim wuchodźe, při wuchodnym pobrjohu Srjedźneho morja. Mjezuje na wuchodźe a na sewjerje ze Syriskej a na juhu z Israelom. Stolica a najwjetše město je Beirut. Libanonske horiny su zdźěla wyše hač 3000 metrow a w zymje zasněžene.

## Žórła


## Wotkaz
Syriska

**Syriska** (hamtsce *Syriska arabska republika*;  الجمهورية العربية السورية *al-Dschumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya*) je stat při Srjedźnym morju w&nbsp; zapadnej Aziji. Hłowne a najwjetše město je Damaskus, jedne z najstaršich městow na swěće. Kraj, w kotrymž so nimo arabšćiny tež kurdisce rěči, słuša k Bliskemu wuchodej.

Wot 1970 do 2024 steješe kraj pod diktatoriskim knjejstwom swójby al-Assad. Po smjerći prezidenta Hafiza al-Assada w lěće 2000 sta so jeho syn Bašar z naslědnikom. Wot lěta 2011 knježi w Syriskej krawna byrgarska wójna, w kotrejž je hač dotal najskerje wokoło poł miliona ludźi swoje žiwjenje přisadźiło. Něhdźe sydom milionow Syričanow su jako ćěkancy we wukraju. Po wuspěšnej wulkoofensiwnje wšelakich opozicionelnych skupin wopušći wot Ruskeje a Irana podpěrany Bašar al-Assad dnja 7. decembra 2024 Syrisku, z čimž so 54-lětne knjejstwo swójby kónči.

## Geografija
Susodne kraje su Turkowska na sewjeru, Irak na wuchodźe, Jordaniska na juhu, Israel na juhozapadźe a Libanon na zapadźe. Najwažniša rěka je Euphrat, kotryž běži přez Syrisku pusćinu na wuchodźe kraja.

## Žórła


## Wotkaz
Irak

**Irak** (hamtsce *Irakska republika*) je njewotwisny stat w juhozapadnej Aziji abo na Bliskim wuchodźe w starej Mezopotamiskej. Jeho susodźa su na juhu Kuwait a Sawdi-Arabska, na zapadźe Jordaniska, na sewjerozapadźe Syriska, na sewjeru Turkowska a na wuchodźe Iran. Na samym juhu ma Irak přistup k Persiskemu golfej. Na sewjeru Iraka nadeńdźe so Awtonomny region Kurdistan, kotryž ma swójski parlament a kurdišćinu jako hamtsku rěč. Stolica je Bagdad.

Dźensniši Irak nasta w lěće 1920 z třoch osmaniskich prowincow Bagdad, Basra a Mossul. Wot 1921 do 1958 bě z kralestwom a po wojerskim puču wot 1958 z republiku. Mjez 1979 a 2003 knježeše Saddam Husein jako diktator. Pod jeho knježerstwom wjedźeše Irak wójnu přećiwo Iranej (1980–88, z podpěru Sowjetskeho zwjazka a Zjednoćenych statow), Kuwaitej (1991) kaž tež dwójce přećiwo mjezynarodnej koaliciji pod wjednistwom Zjednoćenych statow (1991 a 2003). Wot kónca Huseinoweho knježerstwo knježi w někotrych kónčinach Iraka byrgarska wójna. Wot 2014 su kónčiny na sewjerozapadźe kraja pod kontrolu tak mjenowaneho „Islamskeho stata“.

## Žórła


## Wotkaz
Sewjerna Amerika

**Sewjerna Amerika** je kontinent na sewjernej połkupje Zemje a zdobom sewjerny dźěl ameriskeho dwójneho kontinenta. Mjezuje z Atlantiskim oceanom na wuchodźe, z Južnej Ameriku na juhu, z Ćichim oceanom na zapadźe.

Najwyša hora Sewjerneje Ameriki je Denali (prjedy *Mount McKinley*, 6195 m) w Alasce. Nimo štwórteho najdlěšeho rěčneho systema swěta, Mississippi-Missouri (6051 km), namakaja so tule tež pjeć wot dźesać najwjetšich jězorow, mjenujcy Horni, Huronski, Michiganski, Wulki mjedwjedźacy a Wulki njewólniski jězor. Při sewjernym brjoze Sewjerneje Ameriki zwjazuje Sewjerozapadna pasaža jako najkrótši puć Atlantiski z Ćichim oceanom.

## Kraje
* Bahamy
* Belize
* Dominikanska republika
* El Salvador
* Guatemala
* Haiti
* Honduras
* Jamaika
* Kanada
* Kosta Rika
* Kuba
* Mexiko
* Nikaragua
* Panama
* Zjednoćene staty Ameriki

## Wotkaz
Južna Amerika

**Južna Amerika** je kontinent. Mjezuje ze Sewjernej Ameriku na sewjeru, z Ćichim oceanom na zapadźe a z Atlantiskim oceanom na wuchodźe. Při zapadnym pobrjoze kontinenta so namakaja Andy, kiž su najdlěše horiny na swěće.

## Wažne indigene rěče
W južnej Americe někotre indigene rěče eksistuja:
* ajmarašćina (w Boliwiskej, Peru)
* guaranišćina (w Paraguayju, Brazilskej, Argentinskej)
* kečuašćina (w Boliwiskej, Ekwadorje, Peru, sewjernej Argentinskej, Chilskej)

## Wažne hamtske rěče
W statach Južneje Ameriki so slědowace hamtske rěče wužiwaja.
* španišćina
* portugalšćina
* nižozemšćina

## Wotkaz
Iran

**Iran** (prjedy *Persiska*) je njewotwisny stat a wot lěta 1979 islamska republika w juhozapadnej Aziji. Z wjace hač 80 milionami wobydlerjow a přestrjenju wot 1,6 milionow kwadratnych kilometrow słuša k dwaceći najwjetšim statam na swěće. Jeho stolica, najwjetše město a hospodarske srjedźišćo je Teheran.

Susodne kraje su Irak na zapadźe, Turkowska, Armenska a Azerbajdźan na sewjerozapadźe, Turkmenistan na sewjeru kaž tež Afghanistan a Pakistan na wuchodźe. Na juhu tworitej Persiski golf a Arabske morjo přirodnu hranicu. Na sewjeru Irana nadeńdźe so pobrjóh Kaspiskeho morja.

## Turystyka
Kraj o bogatej historii i niesamowitym dziedzictwie, Iran jest krajem, który jest często pomijany i niesłusznie omijany przez wielu podróżników. Jednak Iran ma wszystko do zadowolenia: kulturę, która ma kilka tysięcy lat, fantastyczne zabytki i miasta, różnorodne krajobrazy, od ośnieżonych gór po suche pustynie przez morze, a także jedną z najbardziej przyjaznych populacji na świecie. świat!

## Žórła


## Wotkaz
Amerika

**Amerika** je dwójny kontinent w tak mjenowanej zapadnej hemisferje zemje, kotryž wobsteji ze Sewjerneje a Južneje Ameriki. W Americe namakaja so 35 suwerenych statow, z nich jenož tři w sewjernym, 12 w južnym a 20 w srjedźnym dźělu.

Europjenjo su tak mjenowany „nowy swět“ hakle w lěće 1492 zaso „wotkryli“, po tym zo běchu jón Wikingojo hižo 400 lět do toho docpěli.

## Wotkaz
Awstralija

**Awstralija** je pomjenowanje za kontinent, stat mjenuje so Awstralska. Awstralija wobsahuje hłownu twjerdźowu masu, Awstralsku, a před njej ležacej kupje Tasmanisku a Nowu Gineju. Často so ke kontinentej Awstralija tež w Pacifiku ležace kupowe staty liča, wosebje – z kulturnych a politiskich přičin – Nowoseelandska. Tutón rozšěrjeny region so z kulturnych přičin jako *kontinent* Oceanija woznamjenja.
Hindišćina

**Hindišćina** (हिन्दी, něhdy हिंदी) je jedna z najwjace wužiwanych rěčow w Indiskej a tuž jedna z najčasćišo wužiwanych rěčow na swěće. 
Tuta rěč so předewšěm w sewjernej a centralnej Indiskej rěči. Je najwažniša z oficialnych rěčow zemje a maćeršćinu za něhdźe 337&nbsp;000&nbsp;000 Indow.
Esperanto

**Esperanto** je najznaćiša, najčasćišo wužiwana planowa rěč, kotruž Ludwig Lazarus Zamenhof hižo w lěće 1887 w měsće Waršawa wutwori. Prěnja kniha je w rušćinje, pólšćinje, němčinje a francošćinje wušła a měješe 44 stronow. Mjeno rěče běše prěnjotnje pseudonym awtora (dr. Esperanto, serbsce: nadźijacy (wosoba)).

## Wužiwanje
Esperanto so we wjele krajach wužiwa, mjez druhim w Němskej hižo wot wjace hač 100 lět.

Rěčnicy so na pućowanjach a zarjadowanjach zetkawaja, wužiwaja Esperanto w městnych skupinach a w interneće, maja listowe přećelstwa, čitaja literaturu w Esperanće, posłuchaja esperantsku hudźbu a wužiwaja Esperanto we wjele žiwjenskich wokruhach. Druhdy Esperanto funguje jako swójbna rěč. Tež eksistuja radijowe wusyłanja w tutej rěče. Ale tež podkasty hižo eksistuja.

## Alfabet
**Esperanto** wužiwa łaćonski alfabet z někotrymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistuja w prawych esperantskich słowach. Alfabet je fonematiski.

## Gramatika
W Esperanće ma kóžda słowna družina swoje wosebite kóncowki, po kotrychž móžeš słownu družinu jasnje spóznać.
Substantiwy a adjektiwy maja dwaj padaj, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale tež dwě gramatiskej čisle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kónči so na *-jn*, znamješko plurala tuž před tym akuzatiwa steji. Na přikład **Paŭlo havas suprasorabajn librojn.** "Pawoł ma hornjoserbske knihi."

Lokalne adwerby móža akuzatiwny *n* měć, hdyž směr zwuraznjeja, na př. tie "tam, tamle" - tie**n** "tam".

Z werba **danci** "rejować" móže substantiw nastać **danco** "reja", adjektiw **danca** "rejowanski" a adwerb **dance** "rejowansce", ale tež z substantiwa **martelo** "hamor" móže nastać werb **marteli** "klepać z hamorom", adjektiw **martela** "hamorowy" a adwerb **martele** "z hamorom".

 
## Někotři spisowaćeljo
Hižo w lěće 1887 počachu někotři spisowaćeljo knihi w rěči Esperanto spisować abo literaturu z druhich rěčow přełožować.
* Claude Piron (*1931-†2008)
* Feliks Zamenhof (bratr załožerja tuteje rěče) (*1868-†1933)
* Ludwik Lejzer Zamenhof (*1859-†1917)
* Marjorie Boulton (*1924)
* William Auld (*1924-†2006)
* Rikardo Ŝulco (*1906-†1997)
* Trevor Steele (*1940)

## Eksterne wotkazy
* Lernu.net! - portal za wuknjenje esperanta a wo esperantowym hibanju (hornjoserbsce)

* Wikipedija w Esperantskej rěči
* Wikisłownik w Esperantskej rěči
* Esperantomondo - Esperantoportalo kaj koresponda servo
* esPodkasto wot Rolfo z Šwicarskeje
Persišćina

**Persišćina** (*fârsî* abo tež *pârsî*) je indoeuropska rěč, kotraž rěči so předewšěm w Iranje a dźělach srjedźneje Azije. Z darišćinu, tadźikišćinu, pahlawšćinu, hazaragšćinu, dehwaršćinu, darwazšćinu, aimaqšćinu, džidšćinu, tatšćinu, bucharšćinu, luršćinu, kumzaršćinu a larišćinu słuša wona do juhozapadneje skupiny iranskich rěčow. Je jenička hamtska rěč Iranskeje islamskeje republiki (přez 66 milionow wobydlerjow) a jeje wuchodny dialekt, tj. darišćinu, rěči něhdźe dalšich sydom milionow wobydlerjow Afghanistana (5,6 mil.) – tu stej dwě druhej hamtskej rěči – a Pakistana (1 mil.). Dźensnišej modernej persišćinje jara podobna je tež tadźikišćina (jenička hamtska rěč za něhdźe šěsć milionow wobydlerjow Tadźikistana. Afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatisce bohatše hač dźensniša moderna iraniska persišćina.

## Gramatika
Persišćina ma dwaj numerusaj, ale nima žadyn genus, na rozdźěl wot stareje persišćiny.

## Wotkaz
Amharšćina

**Amharšćina** je semitska rěč, wužiwana na sewjerje Etiopiskeje, hdźež je oficialna rěč. Rěči ju 17 mil. do 27 mil. ludźi. Nimo w Etiopiskej wužiwa so amharšćina wot 2,7 mil. emigrantow (wosebje w Egyptowskej, Israelu a Šwedskej).
Egyptowska

**Egyptowska** ( مصر / *Misr*) je arabska republika z nimale 90 milionami wobydlerjow w sewjerowuchodnej Africe, při čimž słuša połkupa Sinai hižo do Azije. Stolica a najwjetše město je Kairo.

Egyptowska wobsteji wot lěta 1922 jako njewotwisny stat, je pak kolebka jedneje z najstaršich wysokich kulturow čłowjestwa, na čož swětoznate pyramidy hač do dźensnišeho dopominaja. W běhu tak mjenowaneho „Arabske nalěćo“ bu dołholětny prezident Hosni Mubarak w rewoluciji powaleny.

## Geografija

Kraj mjezuje na zapadźe z Libyskej, na juhu ze Sudanom a na sewjerowuchodźe z Israelom. Na sewjeru twori pobrjóh Srjedźneho morja (arabsce البحر الأبيض المتوسط *al-bahhr al-abyadd al-mutawasitt*) přirodnu hranicu, na wuchodźe pobrjóh Čerwjeneho morja (arabsce البحر الأحمر *al-bahhr al-ahhmar*). Połkupa Sinai zwjazuje Egyptowsku z Arabskej. 

Přez kraj běži z juha do sewjera Nil, najdlěša rěka na swěće, kotraž so z deltu do Srjedźneho morja wuliwa. Nimo płódneje doliny Nila wobsteji Egyptowska zwjetša z nimale njewobsydleneje pusćiny Sahara.


## Žórła


## Wotkaz
Mecklenburgsko-Předpomorska

**Mecklenburgsko-Předpomorska** ( *Mecklenburg-Vorpommern*,  *Mekelnborg-Vörpommern*) je zwjazkowy kraj z něhdźe 1,6 milionami wobydlerjow, kotryž leži při Baltiskim morju na sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.

## Geografija

W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitej z Moricu a Rujanami najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Tež druha najwjetša kupa Usedom leži tu.

Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku ćeče wulka rěka Łobjo, ale tež mjeńše rěki kaž Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej a z njej do Sewjerneho morja, mjeztym zo so Warnow a Peene do Baltiskeho morja wuliwatej.

### Města
Najwjetše města Mecklenburgsko-Předpomorskeje su:

## Stawizny
Mecklenburgsko-Předpomorska so w lěće 1990 znowa załoži. Kraj wobsteješe hižo raz mjez 1945 a 1952 a bu potom kaž wšě kraje na wuchodźe Němskeje rozpušćeny. Na teritoriju kraja nastachu wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg.

Wot lěta 1945 běži němsko-pólska hranica přez wuchodny dźěl Předpomorskeje.

## Mjeno
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa **mikil** ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" z woznamom „hród“. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.

## Mjena sydlišćow
W Mecklenburgsko-Předpomorskej je wjele městnych mjenow, kotrež ze zapadosłowjanskeje rěče pochadźeja. Tuta słowjanska rěč so hižo njerěči, bě pak přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze serbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Su pak tež městnostne mjena němskeho pochada.

## Žórła
Galicija

**Galicija** (galicisce *Galiza*, španisce *Galicia*) je jedyn ze 17 autonomnych regionow a historiski teritorij w sewjerozapadźe
Španiskeje, sewjernje wot Portugalskeje. Zarjadniskej rěči stej galicišćina a španišćina. Hłowne město je Santiago de Compostela, kotrež je wot srjedźowěka wuznamne putniske městno. Najwjetše město regiona je Vigo. 

## Wotkaz
Kosowo

**Kosowo** ( *Kosova/Kosovë*,  Косово *Kosovo*) je – wotwisnje wot perspektiwy – autonomny teritorij w južnej Serbiskej (južnoserbsce Аутономна покрајина Косово и Метохија *Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija*, Космет Kosmet; albansce *Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë*) abo stat na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje. Stolica a najwjetše město je Priština. Faktisce steja 90 % teritorija pod kontrolu kosowskeho knježerstwa w Prištinje, mjeztym zo so někotre gmejny na sewjeru, w kotrychž su hłownje Serbja žiwi, dale k Serbiskej liča.

Kosowo mjezuje ze Serbiskej na sewjeru a wuchodźe, Sewjernej Makedonskej na juhu, Albanskej na juhozapadźe a Čornej Horu na zapadźa.

Dotal připózna 110 wot 193 čłonskich statow Zjednoćenych narodow njewotwisnosć Kosowa wot Serbiskeje.

Hamtskej rěči Kosowa stej albanšćina a serbišćina.

## Žórła


## Wotkazy
Awstralska

**Awstralska** ( *Australia*) je stat na južnej połkuli zemje w Awstraliji. Leži sewjerozapadnje Nowoseelandskeje a juhowuchodnje Indoneskeje a Papuwy-Noweje Gineje a wobjimuje nimo kontinentalneje twjerdźe tež kupu Tasmansku. Jeje stolica je Canberra, kotraž leži na juhowuchodźe kraja.

Najwažniša rěč je jendźelšćina, při čimž so hišće někotre rěče prawobydlerjow (Aborigines) wužiwaja. Hamtska rěč pak oficielnje njewobsteji.

Srjedź 19. lětstotka wupućowachu někotre sta Serbow z Łužicy do Awstralskeje a załožichu tam – zwjetša hromadźe z Němcami – nowe sydlišća, kaž na přikład *Bukecy* (dźensa Tarrington).

## Geografija
Najwyši dypk je Mount Kosciuszko (2.228&nbsp;m nad normalnej nulu), a najniše jězor Eyre (15&nbsp;m pod normalnej nulu).

## Wotkaz
Åland

**Åland** ( *Åland*,  *Ahvenanmaa*) je awtonomna, demilitarizowana prowinca Finskeje, w kotrejž so hłownje šwedsce rěči. Stolica je Mariehamn na hłownej kupje.

## Geografija

Prowinca wobsteji ze skupiny kupow w Baltiskim morju juhozapadnje wot finskeje twjerdźe. Åland wupřestrěwa so na něhdźe 5400 km² w Botniskim zaliwje a wobsteji z wjace hač 6.500 kupow a rifow, kotrež tworja 1.527 km² twjerdźe. Najwjetša kupa je *Åland* (šwedsce *Fasta Åland*, finsce *Ahvenanmanner*). Z hłowneje kupy je dwójce tak daloko do k finskemu pobrjohu hač do Šwedskeje.


## Žórła


## Wotkaz
Jordaniska

**Jordaniska**, oficielnje **Jordaniske hašemitiske kralestwo**, je njewotwisny stat na Bliskim wuchodźe. Jeje susodźa su Irak, Israel, Sawdi-Arabska a Syriska. W staršej literaturje mjenuje so tutón teritorij **Zajordaniska** (na wuchod wot rěki Jordan). Stolica je Amman.

W sewjerozapadźe pusćinoweho kraja knježi srjedźomórska klima z horcym, suchim lěćom a chłódnej, włóžnej zymu. We wuchodźe a juhu knježi sucha pušćinowa klima. Přerězna temperatura w Ammanje leži mjez 31 a 38 °C w lěću a mjez 13 a 19 °C w zymje. Najwyše městno teritorija je *Dźabal Ram* (1.754 m); mjeztym namaka so pobrjóh Mortweho morja 395 m pod mórskej hładźinu.


## Žórła


## Wotkazaj

* Informacije němskeho wonkowneho zarjada
Sewjerna Irska

**Sewjerna Irska** ( *Northern Ireland*,  *Tuaisceart Éireann*) je kraj a dźěl Zjednoćeneho kralestwa. Nadeńdźe so w sewjerowuchodnym dźělu kupy Irska a mjezuje na juhu a zapadźe z Irskej republiku. Ma přestrjeń 13&nbsp;843&nbsp;km² a někak 1,8 milionow wobydlerjow (2015). Hłowne a najwjetše město je Belfast.

Kraj wobsteji ze šěsć wot dźewjeć hrabinstwow historiskeje prowincy Ulster na sewjeru Irskeje.

## Wotkaz
Baskiska

**Baskiska** (baskisce *Euskadi*, španisce *País Vasco*) je z lěta 1979 autonomna kónčina na sewjerje Španiskeje. Na wuchodźe mjezuje z Navarru, na zapadźe z Kantabriju a Kastilijej a Leonom, na juhu z La Rioju, na sewjerowuchodźe z Francoskej, na sewjerje ma pobróh z Biskajskim zaliwom atlantiskeho oceana. W Baskiskej bydli narod Baskow, kotryž rěči baskišćinu, kotraž je tu tež prěnja hamtska rěč. Španišćina je druha hamtska rěč. Hłowne město Baskiskeje je Vitoria (baskisce *Gasteiz*).

## Žórła


## Wotkaz
Bratisława

**Bratisława** (serbsce tež *Brěčisław*, słowaksce *Bratislava*,  *Preßburg*) je hłowne město Słowakskeje. Ma něhdźe 420.000 wobydlerjow a leži w zapadźe kraja při Dunaju.

## Žórle


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony města