open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miriam Makeba

**Miriam Makeba** (* 4. měrca 1932 w townshipu Prospect, blisko Johannesburga, Južna Afrika; † 10. nowembra 2008 w Castel Volturnoje, Italska; dospołne mjeno *Zenzile Makeba Qgwashu Nguvama Yiketheli Nxgowa Bantana Balomzi Xa Ufun Ubajabulisa Ubaphekeli Mbiza Yotshwala Sithi Xa Saku Qgiba Ukutja Sithathe Izitsha Sizi Khabe Singama Lawu Singama Qgwashu Singama Nqamla Nqgithi*, tež jako *Mama Afrika*) bě južno-afrikanska spěwarka a reprezentantka swětowej muzice. Zasadźiše přećiwo apartheid w Južnej Africe a angažowaše so politisce a humanitarnje.

## Diskografija
### Soloalbumy

* *Miriam Makeba*, 1960
* *The World of Miriam Makeba*, 1962
* *Makeba*, 1963
* *The Voice of Africa*, 1964
* *Makeba Sings*, 1965
* *An Evening With Belafonte/Makeba* (z Harry Belafonte), 1965
* *The Click Song*, 1965
* *All About Makeba*, 1966
* *Malaisha*, 1966
* *Pata Pata*, 1967
* *The Promise*, 1974
* *Country Girl*, 1975
* *Sangoma*, 1988
* *Welela*, 1989
* *Eyes on Tomorrow*, 1991
* *Sing Me a Song*, 1993
* *A Promise*, 1994
* *Live From Paris & Conakry*, 1998
* *Homeland*, 2000
* *Keep Me In Mind*, 2002
* *Reflections*, 2004

### Kompilacije

* *Africa 1960–65 recordings*, 1991
* *The Best Of Miriam Makeba & The Skylarks 1956–59 recordings*, 1998
* *Mama Africa: The Very Best of Miriam Makeba*, 2000
* *The Guinea Years*, 2001
* *The Definitive Collection*, 2002
* *The Best of the Early Years*, 2003

## Eksterne wotkazy
* oficielna strona
Ananas (ród)

**Ananas** (*Ananas*) je ród ze swójby bromelijowych rostlinow (*Bromeliaceae*).

## Družiny
Zwjetša so w rodźe wósom družinow rozeznawaja:  

* *[[Ananas ananassoides]]*  
* *[[Ananas bracteatus]]*  
** *Ananas bracteatus* (Lindley) Schultes f. var. *bracteatus*
** *Ananas bracteatus* var. *tricolor* 
* Ananas (*Ananas comosus* 
** *Ananas comosus* (L.) Merr. var. *comosus* 
** *Ananas comosus* var. *variegatus* (E.Lowe) Moldenke: Kulturna forma, kotraž zelene a žołto-běłe smuhate łopjena ma (hlej wobraz).
* *[[Ananas fritzmuelleri]]*  
* *[[Ananas lucidus]]* : Łopjana su na kromje nic wobrónjene a so jako włokninowu rostlinu wužiwaja.
* *[[Ananas microcephalus]]*  (drje njepłaćiwe mjeno, bjez wobkrućenja pola H.E.Luther.)

* *[[Ananas nanus]]* : Małka, małokćenjowa družina, z rosćenskimi wysokosćemi wot maksimalnje 20 cm.
* *[[Ananas parguazensis]]*  

Njejsu pak žane křižowanske bariery mjez družinami, tež da so nic wšě indiwiduje družinje přirjadować. Rozdźělne studije su doporučili, družiny do jedneje družiny, *Ananas comosus* zhromadźić a jenož wjace jako wariety wobjednać. Susodny ród, *Pseudananas sagenarius*, by po tym druha *Ananas*-družina.

## Nóžki
Alt (tasta)

Tasta **Alt** je funkciska tasta na kompjuterowej tastaturje. Na Windowsowej tastaturje je nalěwo pódla tasty za mjezoty, pola MacIntosh je to druha tasta nalěwo pódla mjezoty, mjez „wodźenskej“ tastu nalěwo a „jabłukowej“ tastu naprawo. Tastowe mjeno „Alt“ pochadźa z jendźelšćiny a woznamjeni *alternate* („alternować, změnić“): Z pomocy tuteje tasty je móžne, zo byštej so funkcija a woznam druhich kompjuterowych tastow změniłoj.

## Wotkazy
* Alt-kody
Parmesan

**Parmesan** (z italskeje *parmigiano*) je twjerdy twarožk z kruwjaceho mloka, hłownje wužinway jako truhany twarožk.

*Parmigiano reggiano* je wot 30. oktobra 1955 w Němskej a wot 12. junija 1996 w  cyłej Europskej Uniji škitane mjeno twjerdeho twarožka, kotryž wobsahuje znajmjeńša 32 % tuka.

## Eksterne wotkazy
*Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano 
*The Gratest Cheese
Lisćowc

Jako **lisćowc** (tež **lisćowy štom**) so wšě štomy ze skupiny krytosymjenjakow woznamjenja we wotmjezowanju wot jehlinowcow chójnojtych. 

Wot lisćowcow wobknježene rostlinowe zhromadnosće su lisćowe lěsy. Srjedźnoeuropske lisćowcy słuša k rodej klon (Acer), wólša (Alnus), brěza (Betula), hrab (Carpinus), hłohonc (Crataegus), buk (Fagus), jaseń (Fraxinus), wótrolist (Ilex), jabłučina (Malus), topoł (Populus),  (Prunus), krušwina (Pyrus), dub (Quercus), wjerba (Salix), mučnica (Sorbus), lipa (Tilia) a wjaz (Ulmus).

## Žórło
* Němskorěčne hesła *Laubholz* a *Laubwald* w: Schück, Schuck, Stimm: *Lexikon der Baum- und Straucharten*. Nikol, Hamburg 2002. ISBN 3-933203-53-8

## Noty
Čeburaška

**Čeburaška** (rusce: Чебурашка ) je wumyslene barikojte zwěrjatko ze cymtbarbnym kožuchom, hoberskimaj wušomaj, miłym mjezwočom z wulkimaj dobroćiwymaj wokomaj; dźe na zadnimaj nohomaj a ma staturu kaž pjećlětne dźěćo. Wot lěta 1965 wustupuje w powědkach Eduarda Uspenskeho, ale tež w dźiwadłowych kruchach a trikowych filmach, spisanych wot Sojuzmultfilma a inscenowanych wot Romana Kačanova. W poslednje mjenowanych je Leonid Švarcman dźensa najbóle znaty napohlad figury wuhotował, kotryž dósta swój hłós wot Klary Rumjanoveje.

## Kak je so wšitko započało?
Čeburaška je so w jara wulkim měsće wot sadarja w importowanym kašćiku z oranžemi namakał. Najskerje je z tropow přišoł a jědši oranže je tam znutřka wusnył. Sadar jeho do zwěrjenca njese, ale tam nochcedźa jeho akceptować, dokelž je zwěrjo we wědomosći cyle njeznate. Potom přińdźe k butikarjej zo by we wukładnym woknje dźěłał a bydli w telefonowej budce. Jako samotny krokodil Gena z pomocy anonsy přećelow pyta, so wón a Čeburaška zeznajomitaj a hromadźe wostanjetaj.

## Pozadk
Hačrunjež su wosoby a objekty po činje typiske za Sowjetsku, so pak njepostaji, wo kotry kraj dźe. Krokodil Gena bydli w jara wulkim měsće a dźěła kaž krokodil w zwěrjencu. 

Škodopřejna wowka Šapoklak ze šćurojtej Larisku woběmaj złe kluby čini.

## Knihi
* «Крокодил Гена и его друзья (Krokodil Gena a jeho přećeljo)» (1966) — powědka   (Eduard Uspenskij)
* «Чебурашка и его друзья (Čeburaška a jeho přećeljo)» (1970) — dźiwadłowy kruch (Eduard Uspenskij kun Roman Kacxanov)
* «Отпуск крокодила Гены (Prózdniny krokodila Geny)» (1974) — dźiwadłowy kruch (Eduard Uspenskij kun Roman Kacxanov)
* «Бизнес крокодила Гены (Wobchod   krokodila Geny)» (1992) — powědka   (Eduard Uspenskij)

## Trikowe filmy
* «Крокодил Гена (Krokodil Gena)» (1969)
* «Чебурашка (Čeburaška)» (1971)
* «Шапокляк (Šapoklak)» (1974)
* «Чебурашка идёт в школу (Čeburaška dźe do šule)» (1983)
Tirana

**Tirana** (njepostajena forma *Tiranë*, w lokalnym dialekće *Tirona*) je stolica a najwjetše město Albanskeje republiki. Leži w płoninje pod horu *Dajti* (1611 m) a ma něhdźe 420.000 wobydlerjow (ludličenje 2011). Po swójskich podaćach ma město wokoło 625.000 wobydlerjow a metropolowy rum někak 900.000. Tirana je kulturne, administratiwne a hospodarske srjedźišćo centralistisce organizowaneje Albanskeje a sydło albanskeho parlamenta a knježerstwa.

Pobrjóh Jadranskeho morja z přistawnym městom Durrës, druhim najwjetšim městom kraja, je jenož 30 kilometrow zdaleny. Tirana nadeńdźe so w mediterranskim klimowym pasmje.

## Stawizny
Stejišćo dźensnišeho města bě hižo za čas Romjanow wobsydlene. Pod kejžorom Justinianom natwari so tule w 6. lětstotku romska twjerdźizna. Pod dźensnišim mjenom jewi so Tirana prěni raz w lětomaj 1372 a 1418 w bjenatskich dokumentach. Kónc 16. lětstotka bydlachu we wokolinje Tirany po osmaniskich podaćach někak 20.000 ludźi. W lěće 1614 natwarichu so mošeja Sulejmana Paše, hosćenc (karawanserija abo *han*), pjekarnja a hamam (kupjele), štož płaći jako załoženski datum moderneje Tirany.

W lěće 1920 sta so Tirana ze stolicu nowozałoženeje Albanskeje.

## Wotkaz
Kopenhagen

**Kopenhagen** () je stolica a najwjetše město Danskeje kaž tež kulturne a hospodarske srjedźišćo kraja. Leži na kupje *Zeeland* a ma nimale 600.000 wobydlerjow.

Město słuša k wuznamnym metropolam sewjerneje Europy a je woblubowany turistiski cil. Nadeńdźe so w samym wuchodźe Danskeje při Öresundźe, zwisku mjez Baltiskim a Sewjernym morjom.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Helsinki

**Helsinki** ( ****) je stolica a najwjetše město Finskeje. Leži na juhu kraja při Finskim zaliwje a ma něhdźe 630.000 wobydlerjow.

W lěće 2000 bě Helsinki jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.

## Wotkaz
Jennifer Rostock

**Jennifer Rostock** je němska hudźbna skupina z Berlina.

## Diskografija
### Albumy

### Singly

## Noty


## Eksterne wotkazy
* oficielna webstrona
* oficielna Myspace-strona
* oficielna fan-strona
Bakterije

W biologiji **bakterije** su prokariotiske
organismy. Kaž wšě prokarioty wone su jednobańkowe mikroby a nimaja bańkowe jadra.

Bakterije su předewšěm mikroorganizmy.  Mjezy najmjeńšimi su čłonjo roda *Mycoplasma*, kotrež su jenož 0.3 mikrometry, tak wulki kaž najwjetše wirusy.  

Wunamakar mikroskopa, Antoni van Leeuwenhoek, je 
bakterije w 17. lětstotku wotkrył, tola wone so su zwjetša
hač do pózdnjeho 19. lětstotka ignorowali, hdyž wědomostnicy kaž Louis Pasteur su won namakali, zo bakterije su přičina wjacorych chorosćow.

Bakterije pak nic jenož zawinuja choroby. Wone tež zawinuja wjacore
dobre wěcy. Na př. njebyšmy naša jědź bjez pomocy bakterijow spožiwać móhli.

Mjezy tyipami bakterijow su bacile.

Před lětom 1977 wědomostnicy su wěrili, zo wšě prokarioty su
bakterije. Ale nětko wědźa, zo eksistujetej dwě skupinje, a to bakterije
a archeje.


Wobraz:Bacteria shape.png|
Wobraz:Phylogenetic_tree.svg|Fylogenetiski štom archejow, bakterijow a eukariotow
Wobraz:Citrobacter freundii.jpg|Bakterije *Cytrobacter freundii* pod elektronowym mikroskopje





## Eksterne wotkazy
* https://web.archive.org/web/20141021015145/http://tolweb.org/tree?group=Eubacteria&contgroup=Life_on_Earth 
* https://web.archive.org/web/20070929083605/http://www3.dsmz.de/bactnom/bactname.htm 
* https://web.archive.org/web/20080914121802/http://jb.asm.org/cgi/content/full/180/18/4765?view=full&pmid=9733676 
* https://web.archive.org/web/20151105182817/http://www.rowland.harvard.edu/labs/bacteria/index_movies.html
Rupija

**Rupija** móže być:

* Indoneska rupija
* Indiska rupija
* Mauriciska rupija
* Nepalska rupija
* Pakistanska rupija
* Sejsxela rupija
* Sri-lankaska rupija
Indoneska rupija

**Indoneska rupija** je měna stata Indoneskeje. Mjezynarodnje zwučena skrótšenka je *IDR*.

Aktuelna Rupiah so su w decembrje 1965 k hódnoće wot 1000 starych Rupiah zawjedowali. Wona je na měnowych wikach swobodnje konwertibelna.

Indoneske Rupiah su w slědowacych bankowkach a pjenjezach:
* Bankowki w hódnotach wot 100, 500, 1000, 5000, 10.000, 20.000, 50.000 a 100.000 Rupiah
* Twjerde pjenjezy w hódnotach wot 25, 50, 100, 200, 500 a 1000 Rupiah.

Bankowy wot 100 a 500 Rp. so njehóda wjace namakać, runje tak mało kaž twjerde pjenjezy wot 25, 50 a 1000 Rp.

Poddźělenje wot 1 Rupiah do 100 *Sen* ma jenož hišće historiski wuznam a njeje dźenišo praktisce wjace eksistentne.

Naposledku so twjerdy pjenjez wot 200 Rp. do wobběha přinjesł. Bankowki wot 20.000 Rp. a 100.000 Rp. su wot kóncu 2004 w nowym designje, předchadne wudawki wobchowaja jich płaćiwosć. Nowe 50.000-Rp.-noty su tež w wobběhu.
Prawa włóska worješina

**Prawa włóska worješina** (*Juglands regia*) je štom ze swójby (*Juglandaceae*).

## Wopis
Prawa włóska worješina je w lěću zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 25 m.

Zdónk je zwjetša krótki, króna je šěroka, kulowata hač jejkojta a sylne hałuzy su rozšěrjene.

Skora je šěra, na spočatku hładka a pozdźišo podołhostnje rozpukana. 

### Łopjena
Łopjena su měnjate, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku swětliše, docpěwaja dołhosć wot 40 (20-50) cm. Wone su njeporowje pjerite a wobsteja z 5 hač 9 cyłokromnych, jejkojtych pjeritych łopješkow z dołhosću wot 15 cm. Rozrybowane łopjena aromatisce wonja. Zymske pupki su kulowate abo jejkojte a docpěwaja wulkosć wot 4 hač do 6 mm.

### Kćenja
Rostlina je chětře rosćaca a tohodla je hižo po 10 hač 15 lětach kmana ke kćěwje.

Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su njenahladne, jednosplažne a so z łopjenami jewja. Rostlina je jednodomna. Muske micki so hižo loni załožuju a jako 5-6 mm dołhe pupki přezymuja. Muske wisace micki su žołtozelene a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 15 cm. Žónske kćenja steja po dwěmaj (jednu) hač po třoch (pjećoch) na kóncu łopjenatych młodych wurostkow. Kćenjowa wobalka je z płódnikom zarosćena. Kćenja so wot wětra wopróša.

### Płody
Póčkaty płód je owalny hač kulowaty, maksimalnje 5 cm tołsty, ma zelenu skorpawu a brózdźene, swětłobrune drjewjane jadro. Płody wot septembra hač do oktobra dozrawja. Wone wobsahuja hač do 60 % tučneho wolija. Soje, wróny, wjewjerčki, drěmotki a myše płody rozšěrjuja.

### Juglon
Hižo wučeny Plinius je pytnył, zo pod štomom lědma druhe rostliny rostu. Přičina za to je wobsahowa maćizna juglon, kotryž kołochowanje a rosćenje wjele rostlinskich družinow zahaći. Měza čerstwych łopjenow a zelenych skorpawow intensiwnje žołtobrunje kožu zabarbi. 

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochoda z Aziji a regiona wuchodneho srjedźneho morja. Rostlina je z Romjanow k srjedźnej Europje přišła.

Ma radšo hłubokosahace, włóžne, wutkate, wapnite hač po prawym měrje kisałe hlinjane a łučinowe pódy.

## Wužiwanje
Štom poskići drjewo, drjewjanu bajcu a wolijowe symjenja. Jeho brunočerwjene, ćmowje mustrowane drjewo so za meble wužiwa.

## Nóžki


## Žórło
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 318 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 222 
* Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, strony 142, 154, 173, 182 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 434 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 137 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 396
Dragan Đokanović

**Dragan Đokanović** (kyrilisce Драган Ђокановић) (* 20. apryla 1958 w Sarajewje) je bosniski politikar a předsyda strony Demokratska stranka federalista w Republice Srpskej.

## Nóžki


## Wotkazy
* Webstrona Dragana Đokanovića
* Demokratska stranka federalista, Istočno Sarajewo
* derStandard.at
Lutz Heilmann

**Lutz Eberhard Heilmann** (* 7. septembra 1966 w Žitawje) je němski politikar Lěwicy, kotryž bě wot 2005 do 2009 čłon Zwjazkoweho sejma. Wón je dotal jenički zapósłanc němskeho parlamenta, wot kotrehož je znaty, zo dźěłaše jako oficialny sobudźěłaćer  ministerstwa za statnu njestrašnosć NDR.

## Wotkazy
*Jeho biografija 
*Ein Stasi-Mann spaltet die Linkspartei 
*Wikipedia - Einstiegsseite wegen Klage blockiert
Zwěrin

**Zwěrin** ( *Schwerin*) je město w sewjernym dźělu Němskeje a stolica zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska. Wone leži w zapadnej Mecklenburgskej při Zwěrinskim jězorje, pjatym najwjetšim jězorje Němskeje.

Město ma wokoło 99.000 wobydlerjow na 130,46 km² a je tuž po wobydlerstwje najmjeńša němska krajna stolica. 

## Žórła


## Wotkaz
Texaska narěč

**Texaska narěč** je narěč šlešćiny, kotraž so w Texasu wužiwa. Je to dźěl wopolskeho dialekta, kotryž so wot njeho w lěće 1852 wotdźělowaše (w tym času přińdźechu prěni wupućowarjo do Texasa, do městačka Panna Maria). Texaska narěč wobsahuje swojorazne słowa, kotrež w šlešćinje njeeksistowachu. W narěči je lisplowanje, ale dźensniši dźeń so to hižo pozhubja. Zwukowej skupinje *ym* a *yn* wurjekujetej so *am* a *an*, na přikład tex. *cansto* = šl. *czynsto* (husto).

## Charakteristiske słowa
Kašubojo

**Kašubojo** su mały zapadosłowjanski lud, kotryž je předewšěm we wokolinje pólskeho města Gdańsk žiwy. Woni su w Pólskej jako etniska mjeńšina připóznaći.

Kašubojo maja swoju chorhoj a swoju rěč, kotraž je podobna pólšćinje a tež druhim zapadosłowjanskim rěčam.

## Wosobiny
* Florian Ceynowa
* Konstantyn Dominik
* Günter Grass
* Aleksander Majkowski
* David Shulist
* Bernard Sychta
* Donald Tusk

## Literatura
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: *Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów*; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: *Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów*, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
* Friedrich Lorentz, *Geschichte der Kaschuben*, Berlin 1926 
* Aleksander Majkowski, *Historia Kaszubów*, Gdańsk 1991, ISBN 83-85011-37-4 
* Ostrowska, R. a Trojanowska, I., *Bedeker kaszubski*, Gdańsk 1978 
* Pomorze - mała ojczyzna Kaszubów : (historia i współczesność) = Kaschubisch - Pommersche Heimat : (Geschichte und Gegenwart) / red. Józef Borzyszkowski, Dietmar Albrecht ; [tł. Piotr Żwak, Burkhard Ollech i in.] Gdańsk ; Lubeka : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Instytut Kaszubski, Ostsee Akademie 2000 (pól./něm.)

## Wotkazy

* Kašubska Wikipedija
* kaszubia.com
* Cassubia Slavica
Kašubska

**Kašubska** (kaš. *Kaszëbë*, něm. *Kaschubei*, pól. *Kaszuby*) je krajina w sewjernym dźělu Pólskeje, hdźež su Kašubojo žiwi a so kašubsce rěči.

## Města w Kašubskej
* Bëtowò: Bytów
* Gduńsk: Gdańsk
* Gdiniô: Gdynia
* Hél: Hel
* Jastarniô: Jastarnia
* Kartuzë: Kartuzy
* Pùck: Puck
* Wiôlgô Wies: Wielka Wieś
## Literatura
* Mierzwa, P. D.: Wjacore identity pola Kašubow: Žane Kašuby bjez Polskeje a žana Polska bjez Kašubow. W *[[Rozhlad|Rozhledźe]]* 1/2018, str. 20–25.

## Wotkaz
Roztok

Hansowe město **Roztok** ( *Rostock*) je sewjeroněmske wulkoměsto a wažny přistaw při Baltiskim morju. Je z wjace hač dwě sćě tysac wobydlerjemi najwjetše  město zwjazkoweho kraja Mecklenburgsko-Předpomorska, kotrež dósta w lěće 1218 Lübeckowe měšćanske prawo. 

Město leži nad rěku Warnow, kotraž so tule rozšěrja na wulki přirodny přistaw, na čož poćahuje so městne mjeno. Wjetši, wobtwarjeny dźěl města leži při zapadnym brjoze rěki.

Koparske towarstwo Roztoka je FC Hansa Rostock.

## Stawizny
### Stawizny mjena
Kesinerjo, kotřiž słušachu k słowjenskemu kmjenowemu zwjazkej Wjeletow a hižo wokoło 600 tam sydlišća mějachu, mjenowachu w jich rěči dźělenje Warnowa *rastokŭ* a dachu městu z tym jeho mjeno. Tute staropołobske mjeno hodźi so přełožić do *rózno* za *roz* a *ćok* za *tok*, tuž woznamjeni "..., kotraž rózno ćeče abo so tu rozhałužkuje".

Mjeno města je so přez lětstotki jenož mało změniło, to da so mjez druhim z historiskich tekstow wučitać. Na relewantne rozdźěle we wurjekowanju pak njehodźi so z tutych žórłow sćěhować. Wokoło 1165 je so spočatnje *Rozstoc* přispomniło. Potom slědowaše hród w 1171 z Urbs *Rozstoc*, Castrum 1182 z *Rostoch*. Dalše warianty namakaja so z lěta 1189: *Rotstoc* a *Rotstoch*, 1218 slědowaše *Rozstoc*, 1219 *Roztoc* a w lěće 1240 *Rostok*. Wokoło 1366 mjenowaše so město skónčnje *Roztock*. 
Tam hdźež Warnow, prjedy Varnowa, kotraž přez město běži, do Baltiskeho morja wuběži, leži doslědnje Warnemünde. *Varna* resp. *varn* woznamjenja *wróna*, resp. *rapak*.

## Wobrazarnja

Rostock.jpg|Kröpelinska hasa w starym měsće
Warnemuende-strand-leuchtturm-teepott-2013.jpg|Při brjoze Baltiskeho morja we Warnemündźe
Marienkirche_in_Rostock.jpg|Marijina cyrkej
WorldWind12.11775E 54.13745N.png|Satelitowy wobraz města


## Wosobiny
K wuznamnym wosobinam Roztoka słušeja mjez druhim zwjazkowy prezident Joachim Gauck (* 1940), spisowaćel Walter Kempowski (1929–2007), kolesowar Jan Ulrich (* 1973), pruski pólny maršal Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819) a rapper Marteria (* 1982).

## Nóžki


## Wotkaz
Filip Rězak

**Filip Rězak** (pseudonym: *Podtopolski*; * 22. apryla 1859 we Wuricach; † 17. septembra 1921 w Budyšinje) bě serbski filolog, słownikar, přełožowar a katolski duchowny.

Narodźi so jako syn Wuričanskeho žiwnosćerja a starši bratr Jana Rězaka a Hany Rězakec. Wot 1874 do 1880 a znowa wot 1882 do 1884 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1880 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1881 do 1884 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1884 do 1889 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1889 do 1894 jako farski administrator w Špitlu pola Kamjenca. W lětomaj 1894/95 bě z prezesom Serbskeho seminara. Wot 1895 hač do swojeje smjerće w lěće 1921 bě dwórski kapłan w Drježdźanach. W lěće 1904 bu w Praze promowowany.

Rězak płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich słownikarjow; jeho *Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče* wozjewi so w lěće 1920. Do toho přełoži na přikład dźěło Boženy Němcoveje *[[Naša wowka]]* (Babička) do serbšćiny a spisa sam wjacore nabožinske knihi za lud. Wot 1885 do 1895 a znowa wot 1897 do 1919 běše redaktor protyki Krajan.

Filip Rězak bě sobustaw Praskeje Serbowki a w lětomaj 1883/84 jeje starši. Wot 1875 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje.

W starobje jenož 62 lět jeho dnja 17. septembra 1921 boža ručka w Budyšinje zaja, hdźež bě składnostnje swjećizny noweho Mišnjanskeho biskopa Christiana Schreibera přišoł. Zemrě krótko po tym w Budyskim tachantstwje a bu na Mikławšku pochowany.

Jeho sotrowcaj běštaj Józef a Filip Jakubaš.

## Wotkaz
Rěčicy

**Rěčicy** ( *Rietschen*) su hornjołužiska wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 143&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja wokoło 2.800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1362.

Gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija

Gmejna Rěčicy leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow, někak dźesać kilometrow sewjerne města Niska a pjatnaće  kilometrow juhowuchodnje Běłeje Wody. Runje přez Rěčicy ćeče Běły Šepc.

Na sewjeru wjes mjezuje z wojerskim zwučowanišćom Hornja Łužica. Susodne gmejny su Wuskidź na sewjeru, Krušwica na sewjerowuchodźe a wuchodźe, Rózbork na juhowuchodźe, Wosečk a Niska na juhu, Chrjebja-Nowa Wjes na juhozapadźe a Hamor na zapadźe.

### Wobchad
W Rěčicach namaka so zastanišćo (něhdyše dwórnišćo) železniskeje čary Berlin-Zhorjelc.

Přez Rěčicy wjedźe zwjazkowa dróha 115 ze Zhorjelca do Baršća.

## Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće štyrnaćo wot cyłkownje 1047 Rěčičanow serbsce (1 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 0,5 %.

## Gmejnske dźěle

K Rěčičanskej gmejnje słušeja slědowace wjeski:
* Dubc, 563 wob.
* Hamoršć, 92 wob.
* Hatk, 208 wob.
* Nowy Lubolń, 44 wob.
* Rěčicy, 1158 wob.
** Delnje Brusy, 351 wob.
** Nowy Hamor, 201 wob.
** Wjerto, 179 wob.
* Stary Lubolń, 28 wob.

Na gmejnskim teritoriju ležace wjeski Mochowc, Napojka, Publik, Štyri Duby, Wunšow a Zamosty dla dobywanja brunicy hižo njeeksistuja.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Nowe Jěžercy

**Nowe Jěžercy** ( *Neugersdorf*, wurěkowanje [], w lokalnej narěči *Gierschdurf*) su sydlišćo w Hornjej Łužicy na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc a słušeja wot 1. januara 2011 k městu Habrachćicy-Nowe Jěžercy. Leža 433&nbsp;m nad mórskej hładźinu při čěskej hranicy a maja 6163 wobydlerjow. 

## Geografija

Susodne sydlišća su Jiwow na wuchodźe, Wodowe Hendrichecy na juhu, Rumburk na juhozapadźe kaž tež Jiříkov a Habrachćicy na sewjerozapadźe.

W Nowych Jěžercach nadeńdźe so najsylniša wot třoch žórłow Sprjewje.

## Stawizny
Stare Jěžercy naspomnichu so prěni raz w meji 1306 jako *Gherardesdorpp*. Dnja 10. junija 1429 buchu wot Husitow dospołnje zničene a wostachu přez dwaj lětstotkaj njewobsydlene. Hakle w lěće 1657 załožichu na Starojěžerčanskich zahonach nowu wjesku *Nowe Jěžercy*. Prěni wobydlerjo běchu ćěkancy, kotřiž natwarichu 26 chěžow. Někotre lěta pozdźišo załožichu dalši ćěkancy z Čechow w bliskosći swójsku wjes.

Za čas industrializacije natwari so wjele fabrikow, předewšěm tekstilowych, štož přinjese prěni raz wěste derjeměće do tuteje kónčiny. W lěće 1924 dóstachu Nowe Jěžercy měšćanske prawo.

Dnja 1. januara 2011 zjednoćištej so dotal samostatnej měsće Habrachćicy a Nowe Jěžercy do noweho dwójneho města.

## Wobchad
Nowe Jěžercy maja wot lěta 1874 dwórnišćo při železniskej čarje Drježdźany–Biskopicy–Žitawa (Juhołužiskej železnicy).

## Žórła


## Wotkaz
Klětno

**Klětno** ( *Klitten*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž k Hamorskej gmejnje słuša. Leži w Hornjej Łužicy 134&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Cleten* je z lěta 1396. Ke Klětnomu słuša wosebita forma serbskeje narodneje drasty.

## Geografija

Njedaloko Klětnoho je přibrjóh Bjerwałdskeho jězora. W lětomaj 2014/2015 připrawjeny hłowny pěskojty přibrjóh při jězorje je tež po wsy pomjenowany – Klětnjanski přibrjóh.

Klětno leži při železniskej čarje mjez Wojerecami a Zhorjelcom. Klětnjanske dwórnišćo leži poprawom w Jamnom, wjesnym dźělu Klětnoho. Twarjenje Klětnjanskeho dwórnišća so hižo njewužiwa.

## Wobydlerstwo
Hačrunjež leži wjes w serbskim sydlenskim rumje, so tu dźensa lědma hišće serbsce rěči. Zajimawe je, zo je so ličba Serbow w druhej połojcy 19. lětstotka w dźeń a wjetšej wsy samo zwyšiła, a to zwjetša dla funkcije Klětnoho jako srjedźišćo serbskich starolutherskich wěriwych. W lěće 1863 běše 269 z 382 wjesnjanow serbskich, mjeztym zo běše 1880 353 ze 440 Serbow (80 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15,7 %.

## Wobchad
W Klětnom nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija RB&nbsp;64, tak mjenowany *shuttle jězorina-Nysa*, zwjazuje wjes kóždej dwě hodźinje z woběmaj městomaj.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Klětnom

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Wostrowc

**Wostrowc** ( *Ostritz*) je městačko při Łužiskej Nysy w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 207&nbsp;m nad mórskej hładźinu w juhowuchodnej Hornjej Łužicy mjez Zhorjelcom na sewjeru a Žitawu na juhu. Ma wokoło 2.500 wobydlerjow.

Městačko je znate za cistercienski klóšter Marijiny doł, kotryž nadeńdźe so při Nysy južnje stareho města. Je zdobom jeničke městno w Hornjej Łužicy zwonka serbskich kónčin, hdźež so nałožk Jutrowneho jěchanja haji.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Ochranow

**Ochranow** ( *Herrnhut*) je městačko we wuchodosakskim Zhorjelskim wokrjesu. Leži na juhu Hornjeje Łužicy we wysokosći 344&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 5.000 wobydlerjow. 

Ochranow je nadregionalnje znaty jako wuchadźišćo a centrum Ochranowskeje bratrowskeje wosady kaž tež dla produkcije Ochranowskich hwězdow.

## Gmejnske dźěle
K městu Ochranow słušeja slědowace wjeski:

* Batromjecy *(Berthelsdorf)*
* Euldorf
* Friedensthal
* Heuscheune
* Neundorf auf dem Eigen
* Ninive
* Rennersdorf
* Ruppersdorf
* Schönbrunn
* Schwan
* Strawałd *(Strahwalde)*
* Wulke Hendrichecy *(Großhennersdorf)*

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Jakub Lorenc-Zalěski

**Jakub Lorenc-Zalěski** (* 18. julija 1874 w Radworju; † 18. februara 1939 w Berlinje) bě serbski spisowaćel a antifašistiski publicist. Wón płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójnskeje doby. Jeho wnuk bě Kito Lorenc (1938–2017).

## Žiwjenje
Jakub Lorenc bě druhe zhromadne dźěćo Radworskeho chěžkarja Jana Lorenca a jeho druheje mandźelskeje Marje, rodź. Wróblec. Wón wotrosće jako šeste wot cyłkownje dźewjeć dźěći. Wot 1887 wopytowaše katolski tachantski seminar w Budyšinje a wot 1889 němski Małostronski gymnazij w Praze. W běhu jeho swojeho praskeho časa bě z chowancom Serbskeho seminara a ze sobustawom Praskeje Serbowki.

Wot lěta 1891 nawukny pola swojeho bratra w Čornjowje powołanje hajnika. Po wojerskej słužbje we Worcynje dźěłaše wot 1897 jako hajnik w zapadnej Němskej – daloko wot Łužicy. Hakle krótko po kóncu prěnjeje swětoweje wójny nawróći so pod zaćišćom serbskeho narodneho hibanja do domizny a kupi rězak w tehdy pruskim Slepom, kotryž ležeše blisko dwórnišća při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.

Dźakowano dochodam z rězaka móžeše připódla jako swobodnje skutkowacy spisowaćel dźěłać. Hromadźe z Janom Skalu wudawaše w susodnej gmejnje Běła Woda dwurěčny Serbski dźenik. W lěće 1924 bě ze sobuzałožerjom a hač do jeje zakaza w lěće 1933 z předsydu Serbskeje ludoweje strony kaž tež sobuiniciator Serbskeje ludoweje rady. Přez swój angažement w Zwjazku narodnych mjeńšin w Němskej wobdźěli so 1925 na europskim kongresu mjeńšinow w Genfu.

Jako narodnje wědomy Serb bu po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow přesćěhowany a tež krótkodobnje zajaty. Nimo toho běše jemu zakazane, dale pisać a so na politiskich zarjadowanjach wobdźělić. Jeho dom bu přepytowany a listowanje kontrolowane.

Chorosće dla přesydli w lěće 1938 k dźowce do Berlina, hdźež lěto pozdźišo wumrě.

## Literariske dźěło

Za čas swojeho wukubłanja wozjewješe 1892 pod pseudonymom *Zalěski* cyklus hońtwjerskich powědančkow w časopisu „Łužica“.

Po nawróće do Łužicy pisaše předewšěm bajki, powědančka a romany. Mjez 1924 a 1934 běše z předsydu Koła serbskich spisowaćelow. Wjedźeše literarne listowanje mjez druhim z Mikławšom Andrickim, z kotrymž běše wusce spřećeleny. W lěće 1931 wozjewjena kniha „Kupa zabytych“, kotraž bě hižo mjez 1918 a 1924 nastała, płaći jako měznik moderneho serbskeho powědarskeho wuměłstwa. W lětomaj 1932 a 1933 spisany romanowy fragment „W putach wosuda“ ma awtobiografiske rysy a wosta njedokónčeny.

## Wubrane spisy
* *Wostašan. Powědańcko ze starych serbskich stawiznow.* Koło serbskich spisowaćelow, Budyšin 1937.
* *Serbscy rjekowje. Zběrka wubranych spisow.* Volk und Wissen, Berlin 1957.
* *Kifko.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995 (nowy nakład).
* *Kupa zabytych. Roman jedneje pytaceje duše.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002 (nowy nakład).

## Literatura
* Dietrich Scholze: *Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945.* LND, Budyšin 1998, str. 55–70

## Žórło



## Wotkaz
* Třetí zastavení, Svátek lužickosrbské poezie, Varnsdorf 17. července 1999
Jiwow

**Jiwow** ( *Eibau*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž je nadregionalnje znata wosebje swojeje piwarnje dla. Słuša wot 1. januara 2013 k nowej gmejnje Kotmar a měješe w lěće 2011 4481 wobydlerjow.

## Geografija
Jiwow leži w južnym dźělu Hornjeje Łužicy na wysokosći 368&nbsp;m nad mórskej hładźinu južnje Kotmarja. K městnu słušeja wjesnej dźělej Nowy Jiwow (*Neueibau*) a Lěsowa (*Walddorf*). Dalše sydlišćo je Kotmarske Chěže (*Kottmarhäuser*).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1352.

W lěće 1999 stej so Nowy Jiwow a Lěsowa z Kotmarskimi Chěžemi do Jiwowa zagmejnowałoj.

## Wobrazy

Wobraz:Eibau_mit_Beckenberg_071013.jpg|Jiwow a hora *Beckenberg*
Wobraz:Eibau.jpg|Jiwowske dwórnišćo


## Žórła
### Literatura

* Edmund Wauer: *Geschichte der Industriedörfer Eibau und Neueibau. Eine Studie über die wirtschaftliche und kulturelle Bedeutung der südlausitzer Dörfer.* C. Heinrich, Dresden. 1. Buch 1913, 2. Buch 1915. (něm.)
* Gemeinde Eibau [Hrsg.]: *650 Jahre Eibau: Bauerndorf – Weberdorf – Dorf des ländlichen Barock.* 2002. (něm.)

### Nóžki

* 
* 


## Wotkazy

* Webstrona gmejny Kotmar 
*
Lěwałd

**Lěwałd** ( *Lawalde*) je hornjołužiska wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 314&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Ma 2074 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1290. Ke gmejnje słušatej tež Dažink a Lubow.

Najwyša hora na gmejnskim teritoriju je Rubježny hród (542 m) na sewjeru, kotryž słuša k Čornobóskemu rjećazej.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Wodowe Hendrichecy

**Wodowe Hendrichecy** ( *Seifhennersdorf*) su městačko w južnym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, při samej čěskej hranicy. Leža 360&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja wokoło 4.100 wobydlerjow.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Strawałd

**Strawałd** ( *Strahwalde*) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot lěta 2011 k městu Ochranow. Leži we wysokosći wot 340&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma 781 wobydlerjow. 

## Geografija
Strawałd nadeńdźe so w Hornjołužiskej pahórčinje něhdźe wósom kilometrow južnje Lubija při wokrjesnej dróze K 8610 do Ochranowa. Najwyša hora w blišej wokolinje wsy je něhdźe pjeć kilometrow zdaleny Kotmar (583 m) juhozapadnje Strawałda.

## Stawizny
Gmejna wutwori so w lěće 1950 z dotal samostatneju gmejnow Hornjeho a Delnjeho Strawałda. Wobě wsy załožištej so w běhu němskeje kolonizacije jako lěsny łanowc. Prěnje pisomne naspomnjenje jako *Strabenwal(d)t* pochadźa z lěta 1317. Hižo do reformacije bě Delni Strawałd stejišćo wosadneje cyrkwje. Ležownostne knjejstwo wukonještej ryćerkuble we woběmaj wsomaj.

Do zjednoćenja wobeju gmejnow měješe Horni Strawałd w lěće 1939 479 wobydlerjow; w Delnim Strawałdźe bydleše w samsnym lěće 786 wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Křesćan Bohuwěr Pful

**Křesćan Bohuwěr Pful** ( *Christian Traugott Pfuhl*, * 28. měrca 1825 w Budyšinje; † 21. decembra 1889 w Pěrnje) bě serbski rěčespytnik, gymnazialny wučer, słownikar a spisowaćel.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn z Luchowa pola Lubija pochadźaceho Jana Michała Pfula (1796–1869), wobsedźerja měšćanskeho kubła při Sprjewi pola Přišec a jeho mandźelskeje Hany, rodź. Němcec (1810–1860). Křesćan Bohuwěr wopytowaše wot 1837 do 1843 gymnazij w Budyšinje. Wot 1843 do 1847 studowaše w Lipsku klasisku filologiju, teologiju a slawistiku a bu w lěće 1846 promowowany. Wot 1847 do 1861 bě z wučerjom na Křižnej šuli a wot 1861 do 1872 na Vitzthumskim gymnaziju w Drježdźanach; w lěće 1863 bu pomjenowany na gymnazialneho profesora. 1872 poda so chorosće dla dočasnje na wuměnk. Wot 1878 bydleše w Njeswačidle. 

Pful bě woženjeny z Jadwigu (1832–1908), druhej najstaršej dźowku Budyskeho fararja Arnošta Bohuwěra Jakuba. Mila Pfulec, kiž so pozdźišo z Jaroměrom Hendrichom Imišom woženi, bě jeho młódša sotra.

## Skutkowanje
Pful bě jedyn z hłownych kodifikatorow noweje hornjoserbskeje spisowneje rěče a analogiskeho prawopisa. Wón napisa serbsku gramatiku z fonetiku a morfologiju, w kotrejž postaji zjednoćenu spisownu normu za katolskich a ewangelskich Serbow. Jeho *Łužiski serbski słownik* z lěta 1866 płaći jako prěni moderny słownik serbskeje rěče a wobsahuje nimo ludoweho słowoskłada tež we wobmjezowanej měrje neologizmy a požčonki z druhich słowjanskich rěčow. Na wobdźěłanju wobdźělichu so mjez druhim Handrij Zejler, Michał Hórnik, Jan Arnošt Smoler a Michał Domaška.

Křesćan Bohuwěr Pful bě w lěće 1847 załoženski čłon Maćicy Serbskeje.

## Twórby
* *Hornjoserbska rěčnica.* 1861.
* *Łužiski serbski słownik.* Budyšin, 1866.
* *Laut- und Formenlehre der oberlausitzisch-wendischen Sprache. Mit besonderer Rücksicht auf das Altslawische.* Bautzen, 1867.

## Žórło
* 

## Nóžki


## Wotkazy

* Křesćan Bohuwěr Pful Ottova encyklopedie obecných vědomostí
* Hornjołužiska serbska ryčnica
Płock

**Płock** (wurjekowanje ) je město w srjedźnej Pólskej, kotrež leži w Mazowskim wojewódstwje něhdźe sto kilometrow sewjerozapadnje Waršawy při Wisle. Jeho němske mjeno je *Plock*, *Plotzk* abo *Plozk*. W 11. a 12. lětstotku bě Płock ze stolicu Mazowskeje. Je najstarše město tutoho regiona a jedne z najstaršich cyłeje Pólskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Suche Hendrichecy

**Suche Hendrichecy** ( *Dürrhennersdorf*) su gmejna w južnym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leža na juhu Hornjeje Łužicy 396&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja wokoło 1100 wobydlerjow.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Wopaka

**Wopaka** ( *Oppach*) je wjes a přisłušaca gmejna w južnym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 321&nbsp;m nad mórskej hładźinu na juhu Hornjeje Łužicy při čěskej hranicy a ma něhdźe 2.700 wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1336 (*Johannes de Opach*).

## Wobchad
Přez Wopaku wjedźetej zwjazkowej dróze 96 a 98.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Wulki Šunow

**Wulki Šunow** ( *Großschönau*) je wjes a gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, při samej čěskej hranicy. Leži 350&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 5.500 wobydlerjow.

Na gmejnskim teritoriju Wulkeho Šunowa namaka so Łysa, najwyša hora Łužiskich horin a k Němskej słušaceho dźěla Hornjeje Łužicy.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Michał Hórnik

**Michał Hórnik** (* 1. septembra 1833 we Worklecach; † 22. februara 1894 w Budyšinje) bě serbski duchowny a jedyn z najwažnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa 19. lětstotka.

## Žiwjenje
Michał Hórnik wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše katolsku teologiju a słowjanski rěčespyt na Karlowej uniwersiće w Praze. Wón zasadźowaše so za lěpše zhromadne dźěło mjez Serbami, njedźiwajo toho hač su ewangelscy, katolscy, hornjo- abo delnjołužiscy. Tak załoži na přikład w lěće 1860 hromadźe z ewangelskim Smolerjom nowy časopis „Łužičan“ w analognym prawopisu. Dokelž bě Serb, je so z druhimi słowjanskimi ludami jara zwjazany čuł, předewšěm z pólskimi a čěskimi dźěłaćerjemi, kotřiž w Němskej bydlachu. Wón spytaše jich w boju přećiwo socialnym njerunosćam a wušparanjam podpěrać. 13. decembra 1862 załoži Hórnik Towarstwo Cyrila a Metoda, zo by serbske katolske pismowstwo spěchować móhł. Pod jeho wjednistwom twari so tež cyrkej Jězusoweje wutroby w Baćonju jako nowa serbska wosadna cyrkej.

## Dźěła

Wón bě załožer hišće dźensa wuchadźaceje katolskeje nowiny Katolski Posoł (1863), dołholětny redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje (1868–94) a nimo toho tež wažny awtor 1881 załoženych ratarskich měsačnych nowinow Serbski Hospodar. Hromadźe z Křesćanom Bohuwěrom Pfulom a Handrijom Zejlerom wuda wón „Lausitzisch-wendisches Wörterbuch – Luziski serbski slownik“ (1866). W lěće 1884 publikowaše wón hromadźe z pólskim stawiznarjom Wilhelmom Bogusławskim „Stawizny Serbskeho naroda“. Pod sobupomocy Jurja Łusčanskeho je Hórnik Nowy zakoń do katolskeje (modernizowaneje) wersije hornjoserbšćiny přełožił (digitalizat). Přez jeho dźěła je při zjednotnjenju hornjoserbskeje spisowneje rěče sobu skutkował.

## Posmjertna sława

Worklečanscy wobydlerjo su sławnemu synej wjeski w lěće 1956 pomnik stajili a srjedźnu šulu, kaž tež dróhu po nim pomjenowali. W Budyskim wuchodnym předměsće a w Chrósćicach stej nimo toho dróze po nim pomjenowanej.

Monumentalny row Michała Hórnika nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.

## Žórła
* H. Imiš: *Wopomnjeńska rěč.* W: ČMS 1894, str. 70–72 (digitalizat jako pdf)
* Ernst Muka: *Nekrolog XXXI.* W: ČMS 1895, str. 145–157 (digitalizat jako pdf)

## Wotkazy

* Literatura wot Michała Hórnika w katalogu Statneje biblioteki w Berlinje 
* 
* Ležownostne mjena w Serbach [digitalizat], Budyšin 1865
Wódrjeńca

**Wódrjeńca** ( *Oderwitz*) je gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži w južnej Hornjej Łužicy 350&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 5.200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1320.

Gmejna nasta w lěće 1999 z dotal samostatneju gmejnow Hornja Wódrjeńca *(Oberoderwitz)* a Delnja Wódrjeńca *(Niederoderwitz)*.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Mikow

**Mikow** ( *Mücka*; 1937–46 *Stockteich*) je hornjołužiska wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 142&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.100 wobydlerjow.

Gmejna přisłuša hromadźe z Kwětanecami, Waldhufenom a Wysokej Dubrawu zarjadniskemu zwjazkej Dźěže a słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Mikowska gmejna leži při Čornym Šepcu w Hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje, něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Niskeje a 25 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina. Susodne gmejny su Chrjebja-Nowa Wjes na sewjeru, Kwětanecy při jězoru na wuchodźe, Wysoka Dubrawa na juhozapadźe a Hamor na sewjerozapadźe.

## Stawizny

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1408 jako *Mickow*. Ležownostne knjejstwo měješe znajmjeńša wot lěta 1614 tamniše ryćerkubło. Pod nacionalsocialistiskim knježerstwom přeněmči so ze serbšćiny pochadźace městnostne mjeno w lěće 1937 na *Stockteich*. Přemjenowanje so po wójnje zaso zběhny.

W lěće 1994 zagmejnowaše so susodna gmejna Dołha Boršć.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 432 wobydlerjow, z nich 352 Serbow (81&nbsp;%) a 80 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 29,7&nbsp;%.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 661 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,4 lět (Sakska: 46,4).

Mjeztym zo přisłuša wjetši dźěl Mikowa Chrjebjanskej ewangelsko-lutherskej wosadźe, je wjesny dźěl na lěwym (zapadnym) brjoze Čorneho Šepca tradicionelnje dźěl Boršćanskeje wosady.

## Wjesne dźěle
Do Mikowskeje gmejny słušeja slědowace wsy:

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Wobchad
W Mikowje nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija OE&nbsp;64, tak mjenowany *shuttle jězorina-Nysa*, zwjazuje wjes z woběmaj městomaj.

## Wosobiny
* Pawoł Jenka (1907–71); wučer, hudźbnik, kulturny prócowar; narodźeny w Mikowje

## Žórła


## Wotkaz
Časecy

**Časecy** ( *Tschaschwitz*) su mała hornjołužiska wjeska w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu. Wona je w formje kulowca natwarjena.

Leža južnje Kamjenskeje dróhi nad dolinu Satkule. Susodne wjeski su Lejno na sewjerowuchodźe, Wučkecy na juhowuchodźe, Njeradecy a Mały Wosyk na juhozapadźe kaž tež Zejicy na sewjerozapadźe.

## Naspomnjenja
*1264 Scha[s]tiz
*1291 Schazticz
*1374, 1382 Czasticz, Czhasticz
*1559 Tschaschwitz
*1580 Tscha§sitz, Zschaschitz
*1703 Tzazwitz 
*1791 Tschastwiz, oder Tschachwiz, Zschachwitz
*1834 Tschaschwitz (Zschaschwitz)
*1840 Zaschwitz (HOV)
*1848 Tźaseczé
*1875 Tschaschwitz

## Serbske mjeno
Mjeno Časecy wotwodźuje so po wšěm zdaću wot mjenow Častisław, Časłav abo tež Čadosław. Słowo *čado* steji w starohornjoserbskej rěči za dźensniše słowo *dźěćo* (starosłowjansce čedo, starodelnoserbsce čědo). Mjeno Čadosław ma potajkim sćěhowacy woznam: "..., kiž přez swoje dźěći sebi sławu dobywa, na sławje přiběra".

## Wobydlerstwo

Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* mějachu Časecy w lěće 1884/85 cyłkownje 57 wobydlerjow, z kotrychž běchu 55 Serbja a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 54,9 %.

*1580 : 6 burja, 5 chěžkarjo 
*1777 : 5 burja, 4 chěžkarjo
*1834: 72 
*1871: 64 
*1890: 56 
*1910: 48 
*1925: 37 
*1933: 35 
*1939: 48 
*1946: 70 
*1950: 72 
*1981: 41 
*1995: 22 
*1997: 22 
*2004: 23
*2011: 23

## Přisłušnosć

***Gmejna:** Hač do 1956 běchu Časecy samostatna gmejnska wjeska. Z lěta 1957 přisłuša wjeska ke gmejnje Lejno a w lěće 1974 so Časecy do Pančicy-Kukowskeje gmejny zapřijachu.
***Wokrjes:** 1777 Budyski wokrjes, 1843 Krajny sudnistwowy wobwod Budyšin, 1856 Sudnistwowy zarjad Kamjenc, 1875 Zarjadowe stotnistwo Kamjenc, 1952 Krajny wokrjes Kamjenc, 1994 Krajny wokrjes Kamjenc, 2008 Krajny wokrjes Budyšin
***Wosada:** Z kónca 16. lětstotka su romsko-katolscy wěriwi ke Chróšćanskej wosadźe přisłušni. Ewangelscy wěriwi słušeja z lěta 1559 (tež 1580) do Hodźijskeje a z lěta 1875 do Wujezdźanskej wosady.

## Znate wosobiny
*Jakub Cyž (1775–1837) farar a awtobiograf
*Jurij Delan (1878–1952) farar, kulturny historikar a Domowinski prócowar
*Jan Cyž (*1955) serbski hudźbnik z Časec

## Literatura
* Ernst Eichler: *Abhandlungen und Beiträge zur sorbischen Namenskunde.* (1881–1929)
* 
* Ernst Mucke / Arnošt Muka, Reprint wudaty wot Ernst Eichler, 1984, str. 8
* Lubina Šěrakec: *Časecy – pohlad do zašłosće, přitomnosće a nadźije.* W Rozhledźe 6/1993 [lětnik 43], str. 206–208
* Historisches Ortsverzeichnis von Sachsen, 4. Teil Oberlausitz, 1957
* Klóšter Marijina hwězda a Pančicy-Kukow, 1998
* 
* 

## Nóžki


## Wotkaz
Libor Sztemon

**Libor Sztemon** (1978-2002) bě čěski rěčespytnik a tworićel wumělskich rěčow: Lydnevi, Seversk, Slavëni, Slavisk... 

## Referency
Jan Ćěsla

**Jan Ćěsla,** tež **Jan Handrik-Ćěsla** (* 16. decembra 1840 w Nowych Boranecach; † 11. oktobra 1915 w Neveklovje w Čěskej) bě lěkar, MUDr. a serbski basnik a přełožowar. Złožujo so na ródnu wjesku, wozjewi Jan Ćěsla literariske twórby často pod pseudonymom *Borančanski*.

## Žiwjenje
Jan Ćěsla, bratr Michała Handrika-Ćěsle, narodźi so jako syn chěžkarja w Nowych Boranecach. Wot lěta 1846 do 1849 wopyta wón Radworsku farsku šulu a po tym zo so swójba w lěće 1850 do Budyšina přesydli, hač do 1854 tamnišu Tachantsku šulu. Jutry 1854 zastupi Jan Ćěsla so preparandy Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje a wot lěta 1855 do 1862 běše wón chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopyta němski Małostronski gymnazij. Po tym přizamknje studij mediciny při Praskej uniwersiće. W tutym času wučerješe w Praskich swójbach a wopyta pak tež zhromadnje ze studentom Pětrom Dučmanom přednoški Purkynje. W lěće 1870 spisa swoju promociju a běše praktikant w chorowni w Praze. Wot lěta 1870 hač do 1915 skutkowaše jako lěkar w čěskim Neveklovje.

## Serbske literarne skutkowanje
W šěsćdźesatych lětach 19. lětstotka wuwi so Ćěsla pódla Handrija Zejlerja k wusahowacemu serbskemu basnikej romantiki. Jeho twórby wozjewi mjez 1862 do 1871 přewažnje we Łužičanje, ale tež w čěskimaj časopisomaj Lumír a Hlas. W swojim najwobšěrnišim lyrisko-episkim dźěle *Kral Přibysław* z lěta 1868 wobjednawa wojowanja połobskich Słowjanow wo samostatnosć. Jan Ćěsla zeserbšći mjez 1861 a 1862 jako prěni knihu *Wowka* Boženy Němcoveje – jeho manuskript, kotryž přepoda 1863 Maćicy Serbskej, pak so pozdźišo zhubi. Nimo toho přełoži Jan Ćěsla čěsku wjeselohru *Rohowin Štyrirohač* Václava Klimenta Klicpery (originalny titul „Rohovín Čtverrohý”) z lěta 1821. Z tutej twórbu, kotraž předstaji so wot sobustawow towarstwa *Budyska Bjesada* a mjez druhim tež wot Jana Arnošta Smolerja, zahaji so 2. oktobra 1862 w Budyskim hosćencu *K złotej krónje* tradicija serbskeho dźiwadźelenja. W lěće 1864 přełoži wjesne powědančko Františeka Pravdy *Nawoženja ze štyrjomi stami* z čěšćiny do serbšćiny, kotrež jako kniha pola Donnerhaka w Budyšinje wuńdźe.

Po tym zo zastupi do powołanja, Jan Ćěsla literarisce womjelkny, zdźerži pak zwisk k serbskemu kulturnemu žiwjenju. Wot lěta 1873 bě Jan Ćěsla čłon Maćicy Serbskeje a wot 1910 čestny měšćan Neveklova.

## Žórła

* Adolf Černý: *Nekrolog LXXV.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Lětnik 68 (1915), čo. 2, str. 152–153. 
* Adolf Černý: *[http://archiv.ucl.cas.cz/index.php?path=ZlataPrahaII/33.1915-1916/4/47.png Jan Handrik-Ćěsla.]* W: *Zlatá Praha.* Lětnik 33 (1916), čo. 4, str. 46sl. 


## Přispomnjenje


## Wotkaz
* ''Serbske spěwy a pěsnje zběrane wot Jana Ćěsle''. Wokoło 1860 (digitalizat)
Martin Haspelmath

**Martin Haspelmath** (* 2. februara 1963 w Hoya) je němski rěčespytnik.

## Žiwjenje

Haspelmath studowaše 1983–1985 na Uniwersiće Wiena a 1985–1987 na Uniwersiće Kölna indogermanistiku, powšitkowny rěčespyt a slawistiku. 1988 sčini na University at Buffalo swój magistrowy eksamen w rěčespyće, 1989 swój magistrowy eksamen w slawistiku na uniwersiće Kölna. Po wukrajnym lěću na Lomonossow-uniwersiće w Moskwje dźěłaše 1990–1996 na swobodnej uniwersiće Berlina, hdźež 1993 promowowaše a 1996 tež habilitowaše.

Wot lěta 1998 je Haspelmath na Max-Planck-instituće za ewolucionarnu antropologiju w Lipsku přistajeny ale tež jako honorarowy profesor za rěčespyt na uniwersiće Lipska činity.

## Slědźenje
Slědźenske ćežišća Haspelmatha su syntaksowa teorija, morphologija, rěčny kontakt a rěčna přezměna ale tež rěčna typologija. Wažny projekt pod jeho wodźenju bě wudźěłanje wot *World Atlas of Language Structures* (WALS), kotryž so 2005 publikowaše a nětko tež online je přistupny. Nimo toho je Haspelmath Iniciator  rěčespytneje online-encyklopedije Glottopedia.

## Myta
* Akademijowe myto 2007 Berlin-Braniborskeje akademije wědomosćow

## Eksterne wotkazy

* Oficielne websydło 
* World Atlas of Language Structures 
* Glottopedia