open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wadecy

**Wadecy** ( *Waditz*) su hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin a přisłušeja gmejnje Kubšicy. Maja  wobydlerjow.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Budyšina, dwaj kilometraj wuchodnje Kubšic a tři kilometry sewjerozapadnje Bukec. Južnje Wadec běži zwjazkowa dróha 6 a sewjernje železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Najbliše dwórnišćo je w Kubšicach.

Susodne wsy su Konjecy na sewjeru, Droždźij na sewjerowuchodźe, Pomorcy na wuchodźe, Trjebjeńca na juhowuchodźe, Šekecy na juhozapadźe a Kubšicy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Wólšina, Studźeńka, Trawnik, Jězor, Na Zapalach, Na pěskach, Na dalokich, Na Podtrjebjency.

## Stawizny
Kulowc Wadecy naspomni so prěni raz w lěće 1250 jako sydło knjeza *Heinricus de Wadewicz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada (1547 a 1777), kotraž měješe tule wićežne kubło.

Po statistice Arnošta Muki mějachu Wadecy we 1880tych lětach cyłkownje 130 wobydlerjow, z nich 116 Serbow (89&nbsp;%) a 14 Němcow. Přewažnje ewangelske wobydlerstwo přisłušeše ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

Hač do lěta 1936 běchu Wadecy samostatna gmejna a potom hač do lěta 1974 gmejnski dźěl Trjebjeńcy. Hromadźe z tutej buchu w tym lěće zagmejnowane do Bukec a pozdźišo do Kubšiskeje gmejny přerjadowane.

## Žórła


## Wotkazaj

* Přehlad Wadečanskich stawiznow na waditz.de
Bórkhamor

**Bórkhamor** ( *Burghammer*) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 109&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Sprjewicy a słuša z lěta 1996 ke gmejnje Sprjewiny Doł. Wjeska ma  wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Hammerwerk zum Burgk* je z lěta 1596. Po statistice Arnošta Muki měješe Bórkhamor we 1880tych lětach cyłkownje 173 wobydlerjow, z nich 167 Serbow (97 %) a šěsć Němcow. W Bórkhamorskej koloniji bě 161 ludźi žiwych, z nich 67 Serbow (42 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 13,3 %.

## Žórła


## Wotkaz
Błóta

**Błóta** (delnjoserbsce *Błota*; němsce *Spreewald*) su nižinowa krajina w Delnjej Łužicy, kotruž Sprjewja a jeje so rozhałžkowace rěčne promjenja a kanale přeběža. Jako łučna nižina a bahnišćo maja nadregionalny wuznam za přirodoškit a su oficielnje jako biosferowy rezerwat připóznate. Kulturna krajina Błótow bu předewšěm přez Serbow wuformowana. Błóta słušeja k najwoblubowanišim pućowanskim cilam Braniborskeje.

## Geografija
Błóta namakaja so w krajnych wokrjesach Sprjewja-Nysa, Dubja-Błóta a Hornje Błóta-Łužica. Wobsteji z wjetšich Hornich Błótow w juhu a mjeńšich Delnich Błótow w sewjeru. Mjez tutymaj dźělomaj zjednoći so Sprjewja na krótkej čarje w měsće Lubin.

Přirodna južna hranica Błótow je Łužiska wuhroda. W sewjeru twori sucha Luboraska hola markantnu krajinowu mjezu. We wuchodźe je dźensa brunicowa jama Choćebuz-sewjer kumštnje stworjena hranica Błótow.

## Wotkazaj

## Žórło
Zemja

**Zemja** (astronomiski symbol: ) je słóncu třeći najbliši planet. Ma radius 6378 kilometrow a wolumen 1.0832073×1012&nbsp;km3. Temperatury w přirodźe sahaja tu wot −89&nbsp;°C do 57,7&nbsp;°C a ćišć na mórskej wysokosći je 101.3&nbsp;kPa.

Zemja jako domjacy planet čłowjestwa je hač dotal jenički znaty planet, na kotrymž je so wuwiło žiwjenje.

## Wotkaz
Wetzlar

**Wetzlar** je město w Hessenskej we wokrjesu Lahn-Dill-Kreis. Leži 148–401 m nad mórskej hładźinu a ma wjace hač połsta wobydlerjow.

## Wotkaz
Bonn

**Bonn** je wulkoměsto na juhu Sewjerorynsko-Westfalskeje. Leži při Rynje we wysokosći wot 60 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 330.000 wobydlerjow.

Bonn bě wot 1949 hač do 1999 knježerstwowe sydło Zwjazkoweje republiki Němskeje, čehoždla so politiska doba mjez 1949 a znowazjednoćenjom w lěće 1990 tež *Bonnska republika* mjenuje.

## Wotkaz
Bórk (Sprjewiny Doł)

**Bórk** ( *Burg*) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin, sewjerowuchodnje Wojerec. Leži 114&nbsp;m nad mórskej hładźinu při lěwym brjoze Małeje Sprjewje a słuša wot lěta 1996 ke gmejnje Sprjewiny Doł. Ma  wobydlerjow.

Susodnej wsy stej Bórkhamor na sewjerowuchodźe a Roholń na juhu. Sewjerowuchodnje Bórka nadeńdźe so Jantarowy jězor, na juhu Šibojski. Wobaj stej něhdyšej brunicowej jamje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako *Borg* pochadźa z lěta 1401. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo. Tež cyrkwinsce słuša Bórk ze starodawna do Wojerec. 

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 284 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 57 %.

Hač do lěta 1991 bě Bórk samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl susodneho Bórkhamora.
 
## Wotkaz

## Žórła
Wysoka (Kubšicy)

**Wysoka** ( *Weißig*) je hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša z lěta 1974 ke Kubšiskej gmejnje. Leži něhdźe 320&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.

## Geografija
Ze šěsć ležownosćow wobstejaca wjeska leži šěsć kilometrow juhowuchodnje Budyšina a tři kilometry južnje Kubšic při sewjernej skłoninje Brězowskeje hory (385 m). Susodne wsy su Brězow na sewjeru, Sowrjecy a Šekecy na sewjerowuchodźe, Rachlow na juhowuchodźe, Delany na juhu, Splósk a Lubjenc na juhozapadźe kaž tež Zrěšin na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena we Wysokej: Pječica, Horjeńca, Deleńca, Kut, Hórka.

## Stawizny
W lěće 1931 namakachu na hórce zapadnje Wysokeje row ze srjedźeneje bronzoweje doby.

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wysag* bě w lěće 1400. Wjesne mjeno poćahuje so na geografiske połoženje wysoko nad susodnymi wsami. Wysoka bě kaž bliska Torońca jedna z wonych wjeskow, kiž podstejachu Budyskej měšćanskej radźe. Tež cyrkwinsce přisłušeše wona prěnjotnje Michałskej wosadźe, bu pak pozdźišo přefarowana do blišeje Bukečanskeje cyrkwje, po tym zo chodźachu wobydlerjo hižo dlěši čas na tamniše kemše.

Hač do lěta 1936 bě Wysoka samostatna gmejna.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjeska we 1880tych lětach cyłkownje 42 wobydlerjow, z nich 39 Serbow a třo Němcy.

### Pomniki
Jako kulturne pomniki připóznate su kamjentny pućnik při křižowanišću sewjernje wjeski kaž tež dwě chěžce třistronskeho statoka Wysoka čo. 7.

## Wobrazy

Wysoka pola Kubšic.jpg|Napohlad wjeski z wjesnym hatom
Wysoka pola Kubšic – čo 7 (1).jpg|Tykowana chěžka na statoku čo. 7
Wysoka pola Kubšic – wjesna tafla.jpg|Wjesna tafla
Wysoka pola Kubšic – kamjentny pućnik.jpg|Kamjentny pućnik blisko Wysokeje


## Žórła


## Wotkaz
Guernsey

**Guernsey** (oficialnje *Bohotstwo Guernsey*,  *Bailiwick of Guernsey*) je druha najwjetša britiskich kanalowych kupow. Kanalowe kupy njejsu dźěl Zjednoćeneho kralestwa, ale podsteja bjezposrědnje britiskej krónje.

## Geografija
Guernsey so namaka w Saint-Maloskim zaliwje při francoskim brjohu. K bohotstwu słušeja hłowna kupa Guernsey a kupy Alderney, Sark, Herm, Jethou, Brecqhou, Burhou a dalše. Na kupje maš pahórčinu a, wosebje w juhu, nahłe pobrjohi. Guernsey ma miłu, nimale mediteranu klimu.

## Wotkazaj

* States of Guernsey
Nowa Wjes (Sprjewiny Doł)

**Nowa Wjes** ( *Burgneudorf*) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 107&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Sprjewicy a słuša ke gmejnje Sprjewiny Doł. Ma  wobydlerjow.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Nuwendorff* je z lěta 1401. Po statistice Arnošta Muki měješe Nowa Wjes we 1880tych lětach cyłkownje 230 wobydlerjow, z nich 222 Serbow a wósom Němcow.

## Kubłanje
W Nowej Wsy wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.


## Žórła


## Wotkaz
Köln

**Köln** (wurěkowanje , po serbsku tež *Kolin* - wot toho *[[Kolinska woda]]*) je wulkoměsto w Sewjerorynsko-Westfalskej a štwórte najwjetše město cyłeje Němskeje. Leži při Rynje we wysokosćach mjez 37,5 a 118,4 metrow nad mórskej hładźinu a ma nimale 1,1 milion wobydlerjow.

Město je so jako romske wojerske lěhwo *Oppidum Ubiorum* při lěwym brjoze Ryna załožiło, dósta w lěće 50 jako *Colonia Claudia Ara Agrippinensium* měšćanske prawa a doby sej pozdźišo dla přihódneho połoženja při přechodźe wikowanskich pućow přez rěku jako biskopske sydło, wikowanske srjedźišćo a hansowe město nadregionalny wuznam. Swětadaloko znata Kölnska katedrala je z 157,38 metrami druha najwyša cyrkej w Europje a třeća najwyša na cyłym swěće.

Köln je nimo toho wažne wědomostne a medijowe stejišćo.

## Wobrazarnja

Rathaus-Köln.JPG|Radnica
Kölner Dom nachts.jpg|Katedrala a Ryn
Köln_Panorama.jpg|Panorama města z mostom přez Ryn
Bundesarchiv B 422 Bild-0086, Köln, Rheinufer, Hochwasser.jpg|Wulka woda w lěće 1983


## Žórła


## Wotkaz
Drětwja

**Drětwja** ( *Zerre*; 1936–47 *Spreetal*) je najsewjerniša wjes w sakskim wokrjesu Budyšin a přisłuša gmejnje Sprjewiny Doł. Leži při Sprjewi a ma  wobydlerjow.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Zehre* je z lěta 1577. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 263 wobydlerjow, mjez nimi 243 Serbow (92 %).


## Žórła


## Wotkaz
Nowe Město/Sprjewja

**Nowe Město** ( *Neustadt*) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Sprjewiny Doł a leži 122&nbsp;m nad mórskej hładźinu na woběmaj brjohomaj Sprjewje. Ma  wobydlerjow. K Nowemu Městu słušeja wjesne dźěle Hamor (*Neustädter Hammer*; na lěwym brjoze Sprjewje), Daški *(Döschko)* a něhdyši wudwór Łužki *(Luschki)*.

Zapadnje wsy so rěčka Struga do Sprjewje wuliwa.

## Geografija

Wjes nadeńdźe so w srjedźołužiskej holi a je do wšěch směrow wobdata wot lěsa. Susodne wsy su Mułkecy na sewjerowuchodźe (4nbsp;km), Miłoraz na wuchodźe (4nbsp;km), Bórkhamor a Nowa Wjes na zapadźe (6nbsp;km) a Sprjejcy na sewjerozapadźe (4nbsp;km). Na wuchodźe nadeńdźe so Wochožanska jama a na juhu so teritorij wojerskeho zwučowanišća „Hornja Łužica“ rozpřestrěwa. Wjesny dźěl Daški z wopušćenym něhdyšim wudworom Łužki nadeńdźe so při Sprjewi něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje wjesneho žra.

## Stawizny

Serbscy sydlerjo přińdźechu prawdźepodobnje w 10. lětstotku najprjedy ze sewjera do tuteje kónčiny a běchu potajkim Łužičenjo. Hakle pozdźišo přińdźechu Milčenjo z juha k tomu. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Nuwinstad* sta so w lěće 1433 w jednym protokolu w Budyskich sudniskich knihach. W lěće 1544 připadny wjeska Wojerowskemu stawowemu knjejstwu. 

Hač do lěta 1914 tworješe Sprjewja wosrjedź wsy hranicu mjez Sprjejčanskej a Slepjanskej wosadu. Mjeztym zo bě wjetši wjesny dźěl na prawym brjoze rěki zafarowany do Slepoho, chodźachu wobydlerjo z Hamora, Daškow a Łužkow na lěwym brjoze do cyrkwje w Sprjejcach. Po próstwje gmejny přińdźe 1. oktobra 1914 tež sewjerny dźěl wsy k Sprjejčanskej wosadźe. Tež narodne drasty wobeju wjesneju dźělow so rozeznawachu. Wjes ma swójsku kapałku na kěrchowje při sewjernej kromje sydlišća.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Nowe Město we 1880tych lětach 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,5 %.

Rěčnje nadeńdźe so wjes při dótkanišću wjacorych hornjo- a delnjoserbskich narěčow.



## Literatura
* Hanne-Lore Krautz: *Jónu hranica, přeco hranica.* W Serbskej protyce 1999, str. 43–46
* Hanne-Lore Krautz: *Chronik Neustadt-Spree – Ein sorbisches Heidedorf im Spiegel der Geschichte.* Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2004.
* Frido Michałk a dr.: *Der obersorbische Dialekt von Neustadt.* LND, Budyšin 1962.

## Žórła


## Wotkaz
Struga (wjacezmyslnosć)

**Struga** je

* rěčka w Hornjej Łužicy, hlej Struga
* město w Sewjernej Makedonskej, hlej Struga (Sewjerna Makedonska)
* baseń Kita Lorenca, hlej Struga (poezija)
Ć

**Ć** abo **ć** *(ćet)* je pjaty pismik w pólskim, serbskim, bosniskim a chorwatskim alfabeće a ma samsnu poziciju we łaćonskej wersiji serbiskeho, čornohórskeho a makedonskeho alfabeta. Wón wobsteji z pismika c a akuta.

W kyriliskej wersiji serbiskeho alfabeta wotpowěduje pismikej ć pismik Ћ.

Jeho zynk leži mjez [tj] a [č].

## Na ličakach
W Unicode ma Ć jako wulki pismik čisło U+0106 a jako mały pismik ć čisło U+0107. W HTML pisa so Ć jako `&amp;#262;` a ć jako `&amp;#263;`.

## Wotkaz
Čeljabinsk

**Čeljabinsk** ( Челябинск) je milionowe město w ruskim Uralu a zarjadniske sydło Čeljabinskeje oblasće. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin při rěce Miass něhdźe 1500 kilometrow wuchodnje Moskwy a něhdźe 200 kilometrow južnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow a je z tym sedme najwjetše město Ruskeje federacije.

Sydlišćo je so w lěće 1736 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa.

## Wobwody

# Centralny rajon
# Kalininski rajon
# Kurčatowski rajon
# Leninski rajon
# Metallurgičeski rajon
# Sowjetski rajon
# Traktorozawodski rajon

## Literatura
* Челябинск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
* Oficielne webstrony
Čornjow

**Čornjow** ( *Zschorna*) je wjes we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Bukečanskej gmejnje. Leži sewjerowuchodnje hłowneje wsy gmejny. 

## Geografija

Wjes leži we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow we wysokosći 225&nbsp;m nad mórskej hładźinu wyše rěčki Kotołki, kotraž je tule Łusčansku skalu wutworiła. Přez Čornjow wjedźe wokrjesna dróha K7230 (Wujezd–Kotecy), wot kotrejež wotbočuje K7232 do Koporc.

Susodne wjeski su Łusk na sewjeru, Špikały na juhowuchodźe, Wujezd na juhu a Kołwaz na juhozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Smjetanca, Šibjeńca, Dołki, Knopinka, Hribowka, Sowiny, Na Kozołskim, Wětrowy.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Czornaw* je z lěta 1381. Ležownostne knjejstwo we wsy měješe přez lětstotki Čornjowske ryćerkubło.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 189 wobydlerjow, z nich 167 Serbow (88&nbsp;%) a 22 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 62,3&nbsp;%.

Hač do lěta 1977 běše Čornjow samostatna krajna gmejna a potom hač do 1994 gmejnski dźěl Kotec. Při gmejnskej reformje 1994 bu přerjadowany do Bukečanskeje gmejny. Hižo ze starodawna bě słušał do Bukečanskeje wosady.


## Wosobiny
* Handrij Kerk (1822–1894); kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; narodźeny w Čornjowje
* Korla Awgust Jenč (1828–1895); farar w Palowje, literarny stawiznar a serbski rěčespytnik; narodźeny w Čornjowje
* Jan Awgust Kerk (1865–1938); wučer a spisaćel; narodźeny w Čornjowje

## Žórła


## Wotkaz
Sprjejcy

**Sprjejcy** (prjedy tež *Šprjejcy*;  *Spreewitz*) su cyrkwinska wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin, blisko braniborskeje hranicy. Ke gmejnje Sprjewiny Doł słušaca wjes leži 107&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.

Blisko wsy so Sprjewica do Sprjewje wuliwa. 

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Sprewitz* sta so w lěće 1419.

### Wobydlerstwo a rěč
1884 měješe wjes po Mukowej statistice 329 wobydlerjow, mjez nimi 325 Serbow (99&nbsp;%). W cyłej Sprjejčanskej wosadźe chodźachu tehdy 972 wosadnych k serbskej a 131 k němskej spowědźi. Paćerskich dźěći bě 16 serbskich a 14 němskich. Serbska Boža słužba wotměwaše so kóždy tydźeń, němska kóždy druhi.

Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 39&nbsp;%. W Sprjejcach rěčachu swójski srjedźołužiski dialekt serbskeje rěče. Hač do wotchada fararja Richarda Šołty do Delnjeho Wujězda w lěće 1953 wotměwachu so w Sprjejčanskej cyrkwi hišće jónu wob měsac serbske kemše.

## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 104–106

## Žórła


## Wotkaz
Blušć

**Blušć** (tež **efoj**; *Hedera*) je ród ze swójby aralijowych rostlinow (*Araliaceae*). W srjedźnej Europje najbóle znata družina je wšědny blušć (*Hedera helix*).

## Družiny
Eksistuje něhdźe šěsć hač dźesać (hač 15) blušćowych družinow (*Hedera*); z wotstawkom najbóle rozdźělna družiny w Europje je wšědny blušć (*Hedera helix*). Tu je lisćina:
* *Hedera algeriensis*, z sewjerozapadneje Afriki.
* *Hedera azorica*, z Acorow.
* *Hedera canariensis*, z Kanariskich kupow.
* *Hedera colchica*, z rozšěrjenjom mjez Čornym morjom a Kaspiskim morjom, a z Kawkaza, Syriskeje a Cyperna.
* *Hedera helix* (Wšědny blušć, z wulkim rozšěrjenjom w Europje.
* *Hedera hibernica*, na Atlantiskich pobrjohach. 
* *Hedera maderensis*, na Madeira.
* *Hedera nepalensis* K.Koch, ze cyły krajiny Himalaje we wysokosćach hač 2300 m, China a Taiwan.
* *Hedera pastuchovii*, w jara małkich arealach w zapadnym Kawkazu a w Iranje. Tuta družina je hakle wot něhdźe 1930 znata.
* *Hedera rhombea* (Miquel) Bean, z Japanskeje z Riukiu-kupami a w Koreji a Taiwanje.

Rozdźělenje wot *Hedera canariensis* do štyrjoch družinow: *H. canariensis*, *H. algeriensis*, *H. azorica* a *H. maderensis* je dwělomne.

## Nóžki
Kołwaz

**Kołwaz** (prjedy tež *Kołwaza*;  *Kohlwesa*) je hornjołužiska wjeska na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje. Leži na lěwym boku rěčki Kotołka we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow.

## Geografija
Susodne wjeski su Čornjow na sewjerowuchodźe, Błócany na juhu, Koporcy na zapadźe a Něćin na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Kołwazy: Hórki, Włosančki, Młócki, Sowiny, Charowy, Bydlina, Bojwujowa hěta, Na wini, Skalizna, Šćipawka, Hrabowka, Kozowske, Mohetel.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako *Kolewas* pochadźa z lěta 1363. Ležownostne knjejstwo nad Kołwazu wukonješe w 16. lětstotku ryćerkubło we Wichowach a we 18. lětstotku susodne Něćinske kubło. Cyrkwinsce słušeja ewangelscy Kołwaženjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 233 wobydlerjow, z nich 210 Serbow (90&nbsp;%) a 23 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa w Kołwazy wot jenož hišće 31,4&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkaz
Bónčawa

**Bónčawa** (*Nymphaea*) je ród ze swójby bónčawow (*Nymphaeaceae*).

## Stejnišćo
Rosće na hatach, jězorach a pomału běžacych wodźiznach.

## Systematika a rozšěrjenje
Na cyłym swěće rozšěrjeny ród wobsteji z něhdźe štyrceći družinow.
Ród bónčawow so do dweju skupinow rozdźěli, kotrež cyłkownje pjeć podrodow wobsahuje.

Nimo toho so wulka ličba sortow plahuje.

## Nóžki


## Žórło
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 406
Koporcy

**Koporcy** ( *Kuppritz*) su hornjołužiska wjes na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1936 k Bukečanskej gmejnje. Leža 240&nbsp;m nad mórskej hładźinu.

## Geografija
Susodne wjeski su Něćin na sewjeru, Kołwaz na wuchodźe, Błócany na juhowuchodźe a Bukecy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Koporcach: Palman, Horni a Delni Garbar, Wowčernja, Zady hajkow, Zahory, Chmjelska łuka, Na Štrolach.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Otto de Kopericz miles* je z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Wokoło něhdyšeje Koporčanskeje wowčernje je so w 19. lětstotku sydlišćo Nowe Koporcy wuwiło.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 240 wobydlerjow, z nich 202 Serbaj (84&nbsp;%) a 38 Němcow. Ewangelscy Koporčenjo přisłušeja ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

Jednanje romana Marje Kubašec *[[Lěto wulkich wohenjow]]* hraje hłownje w Koporcach a susodnym Něćinje.

## Žórła


## Wotkaz
Lejno (Bukecy)

**Lejno** ( *Lehn*) je wjes we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje.

## Geografija
Wjes leži pod tak mjenowanym Rubježnym hrodom (456 m), kiž je z dźělom Čornobóskeho rjećaza. Susodne wjeski su Błócany na sewjeru, Stwěšin na juhowuchodźe, Jawornik na juhu a Žornosyki na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Lejnje: Włósniki, Šmrěčina, Brězny hatk, Kónčki, Bemcijna, Kamjeńca, Rěčki, Pystowe, Lipiny, Na Wódnikach.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Leyn prope Lobaw* („Lejno blisko Lubija“) je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe ryćerkubło we wsy samej.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 139 wobydlerjow, z nich 106 Serbow (76&nbsp;%) a 33 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 w Lejnje a Jaworniku serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 23,7&nbsp;%. Ewangelscy Lejnjenjo přisłušachu ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Linux

**Linux** (wurjekowanje ) je powšitkowne mjeno mnohich dźěłowych systemow, kotrež maja jadro ze samsnym mjenom.

## Distribucije
Dokelž jadro sam njeje wužitne, eksistuja tak mjenowane distribucije. Distribucija wobsahuje nimo jadra wšelake programy, zwjetša tež grafiski powjerch.

* Debian
* SuSE
* Ubuntu
* Mandriva
* RedHat
* TurboLinux
* ArchLinux
* PLD
* Gentoo
* Slackware

## Grafiske powjerchi
Eksistuja někotre grafiske powjerchi. Najwažniše su:
* KDE
* Gnome
Wuježk pod Čornobohom

**Wuježk pod Čornobohom** ( *Wuischke*) je sakska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša wot 1973 k Bukečanskej gmejnje. Wuježk leži w Hornjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.

## Geografija
Wuježk leži něhdźe 2,5&nbsp;kilometrow juhozapadnje gmejnskeho centruma Bukec w dolinje (290–311&nbsp;metrow nad NN) pod Čornobohom (556 m) a Rubježnym hrodom (542 m). Susodne wjeski su Bukecy na sewjerowuchodźe, Žornosyki na wuchodźe, Rachlow na zapadźe a Mješicy na sewjerozapadźe. W lěsu njedaloko wsy wužórli so rěčka Wuježčanka, přitok Albrechtowki.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena we Wuježku: Kuty, Pola wolacych kerkow, Na Chmjeleńcy, Pola Macenskeho puća, W hórkach, W hatkach, W Randaku, Jězory, Ćipcyna hola, Čwisle, Zdźary, Hołbjeńcy.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje Wuježka jako *Ugest parcva* (= *mały*) bě w lěće 1419. Toponomastisce hodźi so wjesne mjeno jako (mały) wujězd z Budyskeho kraja do Zagosta (do Wostrowca) interpretować. Za Wuježk zliči Arnošt Muka w swojej statistice z lěta 1884 237 wobydlerjow, mjez nimi 205 Serbow (86&nbsp;%) a 32 Němcow. W lěće 1936 so Wuježk do Mješic zagmejnuje a přińdźe ze zagmejnowanjom Mješic 1973 do Bukec.

Najwjetši dźěl wěriweho wobydlerstwa je ewangelsko-lutherski. Wuježk je do Bukečanskeje wosady zafarowany. Kóžde lěćo wotměwa so we wsy Serbski dworowy swjedźeń.

## Wosobiny
Wuježk bě wot 1970tych lět bydlišćo serbskeho basnika Kita Lorenca (1938–2017). W lěće 1970 kupištaj sej tež spisowaćel Adolf Endler a jeho žona, spisowaćelka-přełožowarka Elke Erb chěžu we Wuježku, hdźež Erb hač do staroby přez lěćo bydleše. Někotre lěta dołho měješe Heinz Czechowski jako třeći awtor chěžu we wjesce pod Čornobohom. Z hosćom we Wuježku běchu tež druzy zastupjerjo opozicionelnych literarnych kruhow NDR kaž Franz Fühmann, Heiner Müller a Sascha Anderson. Rodźeny Wuježčan bě sorabist a załoženski direktor Serbskeho instituta Helmut Faska (1932–2024).

## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 12–14

## Žórła


## Wotkaz
Cyła ličba

**Cyłe ličby** su ličby kaž ...,-3,-2,-1,0,1,2,3,... 

Tuž su na přikład 587 a -13 cyłe ličby, mjeztym zo -\frac{3}{5} a \sqrt{3} njejsu.

Symbol mnóstwa cyłych ličbow je \mathbb{Z} abo \mathbf{Z}.

## Wotkaz
Přirodna ličba

**Přirodne ličby** su ličby 1,2,3,4,5,\dots. Su to tajke cyłe ličby, kotrež su pozitiwne.

Tuž su na přikład 587 a 7 přirodne ličby, mjeztym zo \frac{3}{5} a -4 njejsu.

Symbol mnóstwa přirodnych ličbow je \mathbb{N} (w Unicode *U+2115*) abo \mathbf{N}.
Něćin

**Něćin** ( *Niethen*) je hornjołužiska wjeska w sakskim Budyskim wokrjesu a słuša k Bukečanskej gmejnje. Leži 210 m nad mórskej hładźinu na prawym boku rěčki Koporčanka.

## Geografija

Susodne wjeski su Rodecy na sewjeru, Kołwaz na juhowuchodźe, Koporcy na juhu, Pomorcy na juhozapadźe a Wawicy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na Kotowskim, Na hajdeberku, Dołhe wosrědki.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Conradus Nydener* pochadźa z lěta 1338. Nahladne Něćinske hrodźišćo wysoko nad Koporčanku hraješe pak hižo dołho do toho wažnu rólu při zakitowanju wuchodnych mjezow Milskeje. Ležownostne knjejstwo w Něćinje dźělachu so w lěće 1777 tamniše ryćerkubło, kuble w Njechornju a Běłej Horje kaž tež krajne hejtmanstwo w Budyšinje. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 125 wobydlerjow, z nich 104 Serbja (83&nbsp;%) a 21 Němcow.

Jednanje romana Marje Kubašec *[[Lěto wulkich wohenjow]]* hraje hłownje w Něćinje a susodnych Koporcach.

## Žórła


## Wotkaz
Mješicy

**Mješicy** ( *Meschwitz*) su hornjołužiska wjes na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1973 k Bukečanskej gmejnje.

## Geografija

Wjes leži 257 metrow nad morskej hładźinu pod Čornobohom w dolinje Wuježčanki. Susodne wjeski su Trjebjeńca na sewjeru, Bukecy na sewjerowuchodźe, Wuježk na juhowuchodźe, Rachlow na juhozapadźe a Sowrjecy na sewjerozapadźe. Mjez Mješicami a Trjebjeńcu leži hórka *Maratki* (294,7 m); přez wjes wjedźe statna dróha S 110 (Bukecy–Bělšecy). Wot njeje wotbočuje tule wokrjesna dróha K7235 do Sowrjec resp. Wuježka.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pěskowa hórka (=Gerša), Lada (=Pastwišća), Wólšinki, Wulka a mała Kačka, Włosančki (=Mješiska Kačka), Maratki, Wěnčiki (tež Wěčniki), Haarband (slěbornik), Randak, Mrowišća, Přemjeńcy, Lěsowy, Ručicy, Babowy, Dubina, Chilanec hórka, Na Maratkach, Hornje Maratki, Nowina, Winica, Harbandska studźeńka, Pola Čornoboha, Na Kamjeńtnym, Pod horami, Na Babowach, W rěčinkach, Na Ručicach, Na Lěsowach.

Po ludowej bajce poćahuja so někotre z tutych mjenow na Geršu, něhdyšu nječestnu njewjestu, kotraž měješe z njeprawom wěnc na hłowje. Tule je djaboł jej wěnc wottorhnył a tež slěbornik, włosy, mikawčki a ruce. Na Maratkach je wona „na marach“ stała.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Meshewicz* je z lěta 1315. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada.

Po Mukowej statistice mějachu Mješicy we 1880tych lětach cyłkownje 267 wobydlerjow, z nich 250 Serbow (94&nbsp;%) a 17 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 55,2&nbsp;%. Cyrkwinsce słušachu Mješičenjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.

## Wosobiny
* Jan Wawer (1672–1728); Bukečanski farar a sobupřełožowar serbskeje Biblije, w Mješicach narodźeny

## Žórła


## Wotkazaj

* Wobrazy z Mješic
Błócany

**Błócany** (prjedy tež *Błóćany*,  *Plotzen*) su wjes na juhowuchodźe wuchodosakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja ke Bukečanskej gmejnje. Leža 276 m nad mórskej hładźinu we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow.

## Geografija
Susodne wjeski su Kołwaz na sewjeru, Wujezd na wuchodźe, Lejno na juhu, Žornosyki na juhozapadźe a Nowe Koporcy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Błócanach: W Pólskej, Na Hrabšku, Na Bódlinje, Jězory, Na Pjeńčinje.

## Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny hasowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Blozayn* pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe zdźěla Budyska měšćanska rada a zdźěla ryćerkubło we wjesce samej. Cyrkwinsce słušeja Błócany ze starodawna do Bukečanskeje wosady. 

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, mjez nimi 128 Serbow (78&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37&nbsp;%.

Hač do lěta 1993 běchu Błócany samostatna gmejna, do kotrejež słušachu wot lěta 1957 gmejnske dźěle Kołwaz, Lejno a Žornosyki.

## Wosobiny
* Jan Stübnar (1780–1839) – ludowy spisowaćel
* Jan Wićaz (1794–1869) – wulkobur a wjesny sudnik w Błócanach, wjednik burskeho hibanja 1848/49

## Žórła


## Wotkazy

* Ev.-Luth. Kirchgemeinde Hochkirch 
* Priwatne strony wsy
Pomorcy

**Pomorcy** ( *Pommritz*) su hornjołužiska wjes we wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja k Bukečanskej gmejnje. Leža 230 m nad mórskej hładźinu.

Susodne wjeski su Wawicy w sewjerowuchodźe, Něćin we wuchodźe, Bukecy w juhu, Trjebjeńca w juhozapadźe a Wadecy w zapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Pomyrwicz* pochadźa z lěta 1359. Po Mukowej statistice mějachu Pomorcy we 1880tych lětach cyłkownje 177 wobydlerjow, z nich 145 Serbow (82&nbsp;%) a 32 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,3&nbsp;%. Ewangelscy Pomorčenjo přisłušachu ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

## Wobchad
Wot lěta 1846 maja Pomorcy zastanišćo při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc.

## Žórła


## Wotkaz
Istočno Sarajewo

**Istočno Sarajewo** (Источно Сарајево) je město w Republice Srpskej w Bosniskej a Hercegowinje z něhdźe 100.000 wobydlerjemi. Wone wobsteji we hłownym z wonych dźělow města Sarajewa, kotrež přeńdźechu po wójnje 1992–1995 do Republiki Srpskeje.
Primowa ličba

**Primowa ličba** je tajka přirodna ličba, kotraž ma w mnóstwje přirodnych ličbow runje dwaj dźělakaj: 1 a sebje samu. 
Najmjeńši primowe ličby su:

: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, …
Žornosyki

**Žornosyki** ( *Sornßig*) su hornjołužiska wjeska na wuchodnej kromje Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1973 k Bukečanskej gmejnje. Wobydlerstwo wotležaneje wsy bě hač do druheje połojcy 20. lětstotka přewažnje serbske.

## Geografija
Žornosyki leža pod Rubježnym hrodom (542 m) a Žornosyčanskej horu (456 m) we wysokosći mjez 310 a 346 metrami nad mórskej hładźinu a su potajkim najwyše ležacy wjesny dźěl Bukečanskeje gmejny. Susodne wjeski su Błócany na sewjerowuchodźe, Lejno na wuchodźe a Wuježk na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Žornosykach: Waršawa, Pólska, Swisle, Torant, Zahony.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1225 jako sydło wěsteho knjeza *Wernerus de Surnzic*.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 114 wot cyłkownje 122 Žornosyčanow serbsce (93&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 81,1&nbsp;%. Žornosyki běchu potajkim poslednja serbskorěčna enklawa pod Čornobóskim rjećazom.

Ewangelske wobydlerstwo słuša ze starodawna k Bukečanskej wosadźe.

Žornosyčanski hród wužiwaše so hač do lěta 1990 jako dźěćacy dom.

## Žórła


## Wotkaz
Trjebjeńca

**Trjebjeńca** (prjedy tež *Trjebjency*;  *Steindörfel*) je wjes na wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša wot lěta 1974 k Bukečanskej gmejnje.

## Geografija

Wjeska leži w hornjołužiskich honach we wysokosći 255&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze B6 mjez Kubšicami a Bukecami. W starym dźělu Trjebjeńcy, sewjernje dróhi, su so hišće někotre štyristronske statoki wobchowali. We wsy wužórli so Droždźijska woda, kotraž ćeče potom do sewjerneho směra přez Droždźij a Worcyn, hdźež so do Kotołki wuliwa. 

Susodne wjeski su Pomorcy na sewjerowuchodźe, Bukecy na juhowuchodźe, Mješicy na juhu, Sowrjecy a Šekecy na zapadźe a Wadecy na sewjerozapadźe. Nimo zwjazkoweje dróhi wjedźetej pólny puć z Trjebjeńcy do Pomorc a mjeńša gmejnska dróha do južneho směra do Wuježka.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Maratki [hórka, 294,7 m], Włosančki, Ručicy, Nowe polo, Mikanca, Pola Šlysela, Šibjeńca, Wólšina, Zahony, W Dołach, Hajk, Na kamjeńčkach, Na pućach, W haće, Strólnje, Babica, Močkec hora, Pola studnički, Pola pěskowej jamy, Na přehladku, Na zahorach, Na Mikawcy, Na šlinku, Pola Strólnjow, Motskec hory, W haćinach, W Ručicy, W hlinjancach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje bě w lěće 1419 jako *Vlemischentorff* („wjes Flamow“) a naspomni so pozdźišo tež po serbskim mjenje jako *Trebnitz* (1512) abo *Trebenitz* (1573). Dźensniše němske mjeno jewi so prěni raz hakle w lěće 1657. Ležownostne knjejstwo wukonješe Budyske tachantstwo.

Po statistice Arnošta Muki mějachu Mješicy we 1880tych lětach cyłkownje 186 wobydlerjow, z nich 177 Serbow (95&nbsp;%) a dźewjeć Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 40,3&nbsp;%. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

Hač do lěta 1974 bě Trjebjeńca samostatna gmejna, do kotrejež słušeše wot 1936 wjesny dźěl Wadecy.

## Wosobiny
* Jan Jurij Vogel (1739–1826) – Mužakowski superintendent a rozswětlerski spisowaćel; rodźeny w Trjebjeńcy

## Žórła


## Wotkaz
Wawicy

**Wawicy** ( *Wawitz*) su wjes na wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja z lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje. Leža 218 m nad mórskej hładźinu.

## Geografija
Wjeska leži sewjernje Bukec při Pomorčanskej rěčce. Susodne wjeski su Rodecy na sewjerowuchodźe, Něćin na juhowuchodźe, Pomorcy na juhozapadźe a Droždźij na sewjerozapadźe. Přez Wawicy wjedźe gmejnska dróha z Něćina do Droždźija.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: We wachu, W płonychu, Na wuparach, Na hrabšku.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wawiz* pochadźa z lěta 1228. W lěće 1777 słušeše wjetši dźěl wjesnych ležownosćow Wawičanskemu ryćerkubłu, tamny Budyskemu tachantstwu. Cyrkwinsce přisłušachu Wawičenjo ze starodawna Bukečanskej wosadźe. 

Po statistice Arnošta Muki mějachu Wawicy we 1880tych lětach cyłkownje 122 wobydlerjow, z nich 121 Serbow a jenož jedyn Němc.

## Žórła


## Wotkaz
Rodecy

**Rodecy** ( *Rodewitz*) su hornjołužiska wjes na wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja k Bukečanskej gmejnje.

## Geografija

Rodecy leža mjez 193 a 216 m nad mórskej hładźinu wyše rěčki Koporčanki. Na kopcu na zapadnej kromje wsy steji historiski wětrnik. Přez wjes wjedźe statna dróha S 110 (Bukecy–Bart), wot kotrejež wotbočuje wokrjesna dróha K7227 do Droždźija resp. do Łuska. Susodne wjeski su Łusk na wuchodźe, Něćin na juhu, Pomorcy na juhozapadźe a Droždźij na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Wužlobje, Dróhony, Haty, Hrabcy, Porchawka, Rudawki, Lišče jamy, Čertowy kamjeń, Rynawka, Kantorec Janowy mosćik, Nětošća, Korčmaŕka, Wotawišća, Michalica, Swinjace łuže, Wowče spušćadło, Chójna, Bukowc, Pjeć slowkow, Harta (=w Harće), Jamušća, Měrćinec hora.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło bratrow *Gevehardus a Luderus de Rodeswi* je z lěta 1232. Ležownostne knjejstwo nad wjetšim dźěłom wsy měješe we 18. lětstotku Rodečanske ryćerkubło, při čimž słušeše mjeńši dźěl krajnemu bohotej w Budyšinje.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 226 wobydlerjow, z nich 195 Serbow (86&nbsp;%) a 31 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 23,9&nbsp;%. Ewangelscy Rodečenjo přisłušeja ze starodawna Bukečanskej wosadźe.

Hač do lěta 1965 běchu Rodecy samostatna gmejna, wot 1935 z wjesnym dźělom Něćinom.

## Wosobiny
* Handrij Kerk (1822–1894); kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; kubler w Rodecach



## Žórła


## Wotkaz
Křiwa Boršć

**Křiwa Boršć** ( *Kronförstchen*) je hornjołužiska wjeska we wuchodosakskim wokrjesu Budyšin a słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje. Leži w Hornjołužiskich honach 203&nbsp;m nad mórskej hładźinu.

Susodne wjeski su Lutobč w sewjeru, Dalicy we wuchodźe, Lubochow w juhozapadźe a Nowe Boranecy w zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Krummenforst* je z lěta 1334 a bě w 15. lětstotku z knježim sydłom. W lěće 1547 słušeše wjeska Budyskej měšćanskej radźe a we 18. lětstotku ryćerkubłu Hornje Malešecy. Tohodla słušachu wobydlerjo hač do wutworjenja Chwačanskeje wosady w lěće 1899 k Malešanskej wosadźe.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 118 wot cyłkownje 128 Křiwoboršćanow serbsce.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr.

**Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć** zwr. (**SOEG**) je železniska towaršnosć w Sakskej. Wona wobsedźi wuskokolijatu parnu železnicu w Žitawje a wukonje wobchad na čaromaj do Ojwina a Jonsdorfa.

## Stawizny
SOEG je so 28. julija 1994 wot tehdyšeho Žitawskeho wokrjesa a gmejnow podłu čarow załožiła. Dnja 15. nowembra 1996 dósta dowolnosć za železniske předewzaća (EVU) a za infrastrukturne předewzaća (EIU) za čarje do Ojwina a Jonsdorfa.

W lětomaj 2002 a 2003 bě SOEG sobustaw Saksko-čěskeje železniskeje towaršnosće zwr. we Wodowych Hendrichecach.

## Wotkazaj
*  jězbny plan 
*  lisćina jězdźidłow SOEG
Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr.

**Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr.** (SBE) je železniska towaršnosć w Sakskej. Sydło SBE je w Žitawje. 
Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. je stoprocentowska wotnožka wobchadneje towaršnosće Hochwaldbahn z Hermeskeila. Dalšej sobuzałožerjej Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. a Čěska sewjerna železnica (*Česká severní dráha s.r.o.*) wopušćištej SBE w lěće 2005. Hromadźe z Bahnbetriebswerk Žitawa tzwr ma Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. swoje sydło w železniskim zawodźe w Žitawje, kotryž bu 2005 kupjeny. 
SBE je sobustaw w tarifowym zwjazku zwjazkowych a njezwjazkowych železnicow w Němskej (TBNE).

## Wobchad

Wot lěta 2002 wukonje SBE železniski wobchad na čarje Žitawa - Mittelherwigsdorf - Varnsdorf - Wodowe Hendrichecy - Jiwow w nadawku Wobchadniskeho zaměroweho zwjazka Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON). Po tym zo je ZVON w lěće ćahi mjez Wodowemi Hendrichecami a Jiwowom wotskazał, spytaše SBE hišće hač do lěta 2006 na swójske kóšty na tutej čarje wobchadźeć. Redukowany jězbny plan pak njeje k rentabelnosći wjedł, tak zo je wot tutoho lěta mjenowana čara bjez wosobnych ćahow. 
Wot decembra 2007 pojědu na dźěłowych dnjach štyri ćahi dale do Liberec. Wjacore razy wob lěto wobchadźeja wosebite ćahi wot Žitawy do Prahi a do druhich městow w Čěskej republice.

## Jězdźidła

SBE wobchadźuje z dwěmaj typomaj motorwozow: 798/796 resp. 998/996 (přiwozy) a 686, kotrejž stej z něhdyšich akuwozow nastałoj. Z motorwozami typa 798/796 so jězby do Prahi přewjedu.

## Přichod

W februaru lěta 2009 je wobchadny zwjazk ZVON hromadźe z krajomaj Liberec a Ústí nad Labem wobchad na čarje Liberec - Žitawa - Varnsdorf - Wodowe Hendrichecy/ - Rybniště wupisał. Wuměnjenjow wupisanja dla (mj. dr. nowe jězdźidła z minimalnej spěšnosću 100 km/h) njeje SBE wupisanje za sebje rozsudźić mohła. Na městnje SBE budźe Bohotska železnica, kotraž słuša k Arriva-koncernej, wobchad na čarje za znajmjeńša 10 lět přewzać. Bohotska železnica budźe motorwozy typa Desiro (642) zasadźeć. Z tym je prawdźepodobnje zo so Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. w lěće 2010 rozpušći.

## wotkazy

* intertowa strona Saksko-čěskeje železniskeje towaršnosće zwr
* jězbny plan
Jan Bjedrich Fryco

**Jan Bjedrich Fryco** ( *Johann Friedrich Fritze*; * 20. septembra 1747 w Gołkojcach, † 15. oktobra 1819 runje tam) bě delnjoserbski ewangelski farar, spisaćel, rěčewědnik a demograf, kiž je so w Gołkojcach narodźił. Wot 1752 do 1757 bydleše wón we Wjerbnje pola prědarja. Wopytowaše hač do lěta 1761 Choćebuski a potom Lubinski gymnazij. Mjez 1766 a 1769 studowaše teologiju w Hali. Tam dźěłaše tež jako informator w němskej a łaćonskej šuli.

Fryco bě dołholětny farar w ródnych Gołkojcach (1778–1808).

## Wotkazaj
* 
* Dokumenty w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
* Digitalizat Frycoweho přełožka Stareho zakonja
Aleksandrów

**Aleksadrów** je mjeno 36 wsow w Pólskej.
* Aleksandrów we łódźskim wojewódstwje, w gmejnje Biała Rawska
Biała Wieś

**Biała Wieś** je mjeno dweju wsow w Pólskej:
* Biała Wieś we łódźskim wojewódstwje, w gmejnje Biała Rawska
* Biała Wieś w wulkopólskim wojewódstwje, w gmejnje Grodzisk Wielkopolski
Białogórne

**Białogórne** je wjes w Pólskej.

Białogórne leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša. W lěće 2012 je tam bydliło 115 ludźi.
Drjewnica

**Drjewnica** ( *Großdrebnitz*) je cyrkwinska wjes a wot 1996 měšćanski dźěl Biskopic we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu. Leži mjez 290 a 335 metrow nad mórskej hładźinu južnje měšćanskeho centruma a ma 879 wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Drewenitz maior* („Wulka Drjewnica“) je z lěta 1262.

## Žórła
Dunaj

**Dunaj** (serbsce prjedy tež *Dónawa*;  *Donau*,  *Dunaj*,  *Duna*,  *Dunav*, / *Дунав*,  *Dunărea*,  *Дунай*) je wuznamna a dołha rěka w srjedźnej a juhowuchodnej Europje. Je 2.857 kilometrow dołhi a jeho rěčina wobsahuje 801.463 km². Nastawa ze zjednoćenja Brega a Brigacha w Donaueschingenje a ćeče přez Němsku, Awstrisku, Słowaksku, Madźarsku, Chorwatsku, Serbisku, Rumunsku, Bołharsku, Moldawsku a Ukrainu hač do Čorneho morja. Tam twori druha najdlěša rěka Europy wulki rěčny delta, kotryž steji pod přirodoškitom.

Najwjetše přitoki Dunaja su Inn, Tysa, Drawa a Sawa. Na wjacorych wotrězkach twori Dunaj mjezynarodne mjezy, tak mjez Słowakskej a Madźarskej, Chorwatskej a Serbiskej, Serbiskej a Rumunskej, Rumunskej a Bołharskej kaž tež mjez Rumunskej a Ukrainu.

## Wuznamne města při Dunaju

### [[Němska]]
** Tuttlingen w Badensko-Württembergskej
** Sigmaringen w Badensko-Württembergskej
** Munderkingen w Badensko-Württembergskej
** Ulm w Badensko-Württembergskej
** Ingolstadt w Bayerskej
** Kelheim w Bayerskej
** Rězno w Bayerskej
** Straubing w Bayerskej
** Deggendorf w Bayerskej
** Passau w Bayerskej

### [[Awstriska]]
** Linz
** Krems
** **[[Wien]]**
### [[Słowakska]]
** **[[Bratisława]]**
** Komárno
** Štúrovo
### [[Madźarska]]
** Győr
** Komárom
** Esztergom
** Visegrád
** Vác
** Szentendre
** **[[Budapest]]**
** Százhalombatta
** Ráckeve
** Dunaújváros
** Paks
** Kalocsa
** Baja
** Mohács
### [[Chorwatska]]
** Vukovar
** Ilok
### [[Serbiska]]
** Apatin
** Bačka Palanka
** Novi Sad
** **[[Běłohród]]**
** Smederevo
** Donji Milanovac
** Kladovo

### [[Rumunska]]
** Moldova Nouă
** Orşova
** Drobeta-Turnu Severin
** Calafat
** Bechet
** Dăbuleni
** Corabia
** Turnu Măgurele
** Zimnicea
** Giurgiu
** Olteniţa
** Călăraşi
** Feteşti
** Cernavodă
** Hârşova
** Brăila
** Galaţi
** Isaccea
** Tulcea
** Sulina 

### [[Bołharska]]
** Widin
** Ruse

### [[Ukraina]]
** Reni
** Izmajil
** Kilija
** Wylkowe

## Žórła


## Wotkaz
Błażejewice

**** je wjes w Pólskej.

 leži w srjedźnej Pólskej, we łódźskim wojewódstwje. Wjes ke gmejnje Biała Rawska słuša.
Ryn

**Ryn** ( *Rhein*,  *Rhin*,  *Rijn*) je wažna a dołha rěka w zapadnej Europje. Ryn je z 1.230 kilometrami po Dunaju druha najdlěša rěka a jeho přitočnišćo wobjimuje 224.400 km² we wósom krajach. Wužórli so w Alpach a ćeče přez Šwicarsku, Liechtenstein a Awstrisku do Bodamskeho jězora, z kotrehož přez *Rheinfall* wuběži, najsylniši wodopad w Europje. Dale běži přez Němsku, Francosku a Nižozemsku, hdźež so pola Rotterdama z deltu do Sewjerneho morja wuliwa.

Dla centralneho połoženja w srjedźoeuropskim kanalowym systemje je Ryn najwažniši wodowy puć Němskeje. Jako něhdyša hranica mjez Francoskej a Němskej hraješe nimo toho wulku rólu jako symbol němskeho nacionalizma a bu jako „wótc Ryn“ pomjenowany.

Najwažniše přitoki Ryna su Aare w Šwicarskej kaž tež Neckar, Mohan, Mosela a Ruhr w Němskej.

Wuznamne města při rěce su Basel, Strasbourg, Ludwigshafen, Mohuč, Koblenz, Bonn, Köln, Düsseldorf, Duisburg a Rotterdam.

## Wotkaz
Jeruzalem

**Jeruzalem** (hebr. *ירושלים*, Jerušalajim, arab. *القدس*, Al-Quds) je hłowne město Israela. Ma 933 113 wobydlerjow. Leži w Judejskich horach mjez Srjedźnym a Mortwym morjom, we wysokosći 650–840 m nad mórskej hładźinu.

Město naspomni so prěni raz 1800 př. Chr. a je jedne z najswjećišich městnow židowstwa, křesćanstwa a islama.

## Wotkaz
Dabrečk

**Dabrečk** je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Družiny
*Brjohowy dabrečk (*Lycopus europaeus*)
*Wysoki dabrečk (*Lycopus exaltatus*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Ród ''Lycopus'' při GRIN
Róža

**Róža** je ród ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Družiny
* Alpska róža (*Rosa pendulina*)
* Čerwjenołopjenata róža (*Rosa glauca*)
* Drapata róža (*Rosa pseudoscabriuscula*)
* Dźiwja róža (*Rosa canina*)
* Jabłučkojta róža (*Rosa villosa*)
* Kisałowa róža (*Rosa gallica*)
* Kožana róža (*Rosa caesia*)
* Kwěćikata róža (*Rosa micrantha*)
* Mjechka róža (*Rosa tomentosa*)
* Mnohokałačkata róža (*Rosa spinosissima*, stare mjeno: *Rosa pimpinellifolia*)
* Móškowa róža (*Rosa tomentella*)
* Płótna róža (*Rosa corymbifera*)
* Pólna róža (*Rosa arvensis*)
* Rólna róža (*Rosa agrestis*)
* Skoricowa róža (*Rosa majalis*)
* Somoćana róža (*Rosa mollis*)
* Šěra róža (*Rosa dumalis*, syn.: *Rosa vosagiaca* N.H.F.Desp.)
* Twjerda róža (*Rosa jundzillii*)
* Winowa róža (*Rosa rubiginosa*, syn.: *Rosa eglanteria*)
* Woniwa róža (*Rosa elliptica*)
* Wysoka róža (*Rosa stylosa*)
* Žołta róža (*Rosa lutea*)

## Nóžki
Ralbicy

**Ralbicy** ( *Ralbitz*) su wjes  w sakskim wokrjesu Budyšin. Wjeska słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži w serbskim sydlenskim rumje Hornjeje Łužicy.

Wjes leži 22 kilometrow sewjerozapadnje wot Budyšina a 13 kilometrow wuchodnje wot Kamjenca w Delanach, we łučnej nižinje Klóšterskeje wody. Wuchodnje a sewjerowuchodnje wot Ralbic namakaja so wulke lěsy na směr Rakecy. W zapadźe je přirodoškitna kónčina Łazkowski niwowy lěs.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni króć wokoło lěta 1264 jako *Radelwiz*. Ralbicy słušachu – kaž wšitke wsy katolskich Delan – hač do 19. lětstotka do ležownostneho knjejstwa klóštra Marijineje hwězdy.

Dnja 6. oktobra 1896 zniči wulki woheń dźewjeć statokow a dwě bróžni we wsy.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po statistice Arnošta Muki cyłkownje 260 wobydlerjow, z nich 259 Serbow a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 88,5 %.

## Nabožina
Ralbicy su wot lěta 1752 katolska cyrkwinska wjes wosady swjateje Katyrny, do kotrejež słuša tež hnadowne městno Róžant kaž tež wjeski Konjecy, Łazk, Nowoslicy, Sernjany, Smjerdźaca a Šunow z cyłkownje 1868 katolikami w lěće 2017 (2015: 1873). Tuchwilny farar je Šćěpan Delan (wot 2015).

Kěrchow při cyrkwi je dla swojich jednotnych běłych narownych křižow nadregionalnje znaty a woblubowany cil za wopytowarjow.  

Kermuša swjeći so w Ralbicach kónc nowembra, tuž je Ralbičanska kermuša poslednja serbska.

## Kubłanje
W Ralbicach nadeńdu so serbska pěstowarnja *dr. Jurij Młynk* w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, serbska zakładna šula kaž tež serbska wyša šula.

## Wosobiny
* Mikławš Bjedrich-Radlubin (1859–1930) – spisowaćel a duchowny; 1883–89 kapłan a 1890–1908 farar w Ralbicach
* Jurij Šewčik (1862–1932) – wučer a towarstwowy prócowar; 1889–1924 šulski nawoda w Ralbicach, nawoda towarstwa „Lilija“
* Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1908–22 w Ralbicach
* Jakub Žur (1876–1969) – duchowny, redaktor a kulturny prócowar; 1922–62 farar w Ralbicach
* Jakub Korjeńk (1884–1945) – dźěłaćer, wopor nacionalsocializma
* Alfons Frencl (1946–2015) – chronikar, redaktor a spisowaćel; 1970–2004 wučer w Ralbicach

## Galerija

Osterreiter-Ralbitz2.jpg|Křižerjo w Ralbicach
WK-Ralbitz-Friedhof.jpg|Na kěrchowje
BS-Ralbitz-Dorfplatz-2.jpg|Stołp na nawsy
Ralbicy - cyrkej 1.JPG|W cyrkwi swj. Katyrny


## Žórła


## Wotkazaj

* Katolska wosada swjateje Katyrny Ralbicy
Koleso

**Koleso** (němsce *Fahrrad*) je jězdźidło, kotrež so jenož z mocu musklow pohonjuje. Zwjetša so móc z pomocu pedalow přenošuje. 

Kolesa rozeznawaja so po wulkosći, družinje ćěrjenja, wašnju konstrukcije abo materialu.
Debiškow

**Debiškow** ( *Döbschke*) je wjeska we wuchodosakskim Budyskim wokrjesu a słuša k Hodźijskej gmejnje. Leži 200 m nad mórskej hładźinu.

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Niczo de Debiscow* je z lěta 1376. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 56 wobydlerjow, mjez nimi 50 Serbow (89 %).

## Žórła


## Wotkaz