open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekliptika

**Ekliptika** je (imaginarna) runina w kosmosu, w kotrejž so w orbiće zemja wokoło słónca pohibuje.

Orbity druhich planetow słónca njejsu runje w ekliptice, ale tež nic přejara daloke wot toho.

Rotaciska wóska zemje njeje zrunana k ekliptice, ale ma k jeje padorunje nuhel wot něhdźe 23° 26'. Tutón nuhel zawinuje fenomen měnjacych počasow. Wona njeje konstantna, ale wariěruje (z periodu wot něhdźe 40.000 lětow) mjez 21° 55' a 24° 18', wobwliwujo klima zemje. Wona nětko so zmjeńšuje; něhdźe w lěće 4300 budźe srjedźnu hódnotu wot 23° 06' docpěwać a něhdźe w lěće 25000 minimalnu hódnotu.
Bałdrijanowe rostliny

**Bałdrijanowe rostliny** (*Valerianaceae*) su swójba.

Wobsahowe sćěhowace rostliny:
* *[[Aligera]]*
* *[[Aretiastrum]]*
* *[[Astrephia]]*
* *[[Belonanthus]]*
* Wotrožnička (*Centranthus*)
* Afrikanischer Baldrian (*Fedia*)
* Narda (*Nardostachys*)
* Goldbaldrian (*Patrinia*)
* *[[Phuodendron]]*
* *[[Phyllactis]]*
* *[[Plectritis]]*
* *[[Pseudobetckea]]*
* *[[Siphonella]]*
* *[[Stangea]]*
* *[[Triplostegia]]*
*Bałdrijan (*Valeriana*)
* Rjaponka (*Valerianella*)z  80 družinami

## Nóžki


## Wotkazy
Nowoseelandska

**Nowoseelandska** (jendźelsce *New Zealand*, maorisce *Aotearoa*) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.

Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno *Zelena kupa*.

## Wotkaz
Amurowa wišnja

**Amurowa wišnja** (*Prunus maackii*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis

Amurowa wišnja je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 15 m.

### Łopjena
Łopjena su na spočatku móškojće kosmate a docpěja dołhosć wot 8 hač do 10 cm. Wone so w nazymje jara rjenje přebarbjuja.

### Kćenja
Małke běłe kćenja rostu w krótkich, hustych kłosach na kónčkach krótkich lońšich wurostkow.

### Płody
Płody su móličke, suche a čorne.

## Rozšěrjenje
Rostlina  je domjaca w Korejskej, sewjerowuchodnej Chinskej a wuchodnej Siberiskej.

## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 682 

## Eksterne wotkazy
Taiwanska wišnja

**Taiwanska wišnja** (*Prunus campanulata*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis

Taiwanska wišnja je štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 9 m.

### Łopjena
Łopjena so w nazymje bronzojće-čerwjenje přebarbjuja.

### Kćenja
Kćěje w ćopłych regionach w druhej połojcy zymy, ale w chłódnych regionach na spočatku nalěta. Karminčerwjene, zwonojte kćenja steja w promjenjach.

## Stejnišćo
Preferuje ćopło-měrny klimat a je mjerzliwa.

## Rozšěrjenje
Rostlina je na Taiwanje, w južnej Chinskej a na Ryukyu-kupach rozšěrjena.

## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 680 

## Eksterne wotkazy
Žałzata wišnja

**Žałzata wišnja** (*Prunus glandulosa*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Žałzata wišnja je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1,5 m.

Hałuzy su krute a ćeńke.

### Łopjena
Łopjena su małke, eliptiske hač dołhojće-lancetojte. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm a husto žałzaće rězane.

### Kćenja
Kćěje w pózdnim nalěće. Mnoholičbne kćenja su běłe hač blědoróžojte a so z łopjenami jewja. Wone docpěja přeměr wot 1 hač do 2,5 cm a steja po jednym hač po dwěmaj.

### Płody
Jědźne, ale kisałe płody su ćmowočerwjene a něhdźe poł tak wulke kaž wišnje.

## Sorće 'Sinensis' a 'Alba Plena'

* Sorta 'Sinensis' njese pjelnjene, róžojte kćenja.
* Sorta 'Alba Plena' resp. 'Alboplena'  njese běłe kćenja.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Chinskej a Korejskej rozšěrjena.

## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 683 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 174 

## Eksterne wotkazy
*Nastawk wo ''Prunus glandulosa'' z wobrazom
Sachalinska wišnja

**Sachalinska wišnja** (*Prunus sargentii*) je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Sachalinska wišnja je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot 6 hač do 10 (25) m. Rostlina je čućiwa přećiwo poćeženju powětra, ale zymokruta.

Skora je kastanijowa.

### Łopjena
Dołhojte, wótre, dwójce rězane łopjena docpěja dołhosć wot 7 hač do 12 cm. Jich nazymske barbjenje je oranžowe abo (šarlach)čerwjene.

### Kćenja
Kćěje srjedź nalěta, wot apryla hač do meje. Róžojte kćenja njesu ćmowe próškowe łopješka. Wone so před łopjenami jewja, docpěja přeměr wot hač do 4 cm a steja po dwěmaj hač po pjećoch we wokołkach.

### Płody
Płody su błyšćace a njejědźne. Wone docpěja tołstosć wot něhdźe 1 cm.

## Stejnišćo
Wona so jako pyšna drjewina w parkach a wulkich zahrodach plahuje. Ma radšo čerstwe hač włóžne, hłubokosahace, wutkate, wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Japanskej, Korejskej a wuchodnej Siberiskej.

## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 686 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 172
Higanowa wišnja

**Higanowa wišnja** (*Prunus* × *subhirtella*) je rostlina je swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Prunus x subhirtella je zmjerzkokruty kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 3 hač 6 (9) m.

Hałuzy přewisuja při starych rostlinach.

### Łopjena
Łopjena su wótre, ćmowozelene, jejkojte hač dołhojće jejkojte, jednory hač dwójce rězane. Wone docpěja dołhosć wot 3 hač 8 cm. Jich nazymske barbjenje je žołte hač oranžowe.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su blědoróžojte, krótko stołpikate, docpěja přeměr wot 2 hač do 3 cm a so před łopjenami jewja. Wone móže jednore abo wupjelnjene być a steja po jednym hač po pjećoch we wokołkach.

### Płody
Małke čorne póčkate płody so rědko wuwiwaja.

## Rozšěrjenje
Pochada z Japanskeje.

## Sorty
* Sorta 'Autumnalis' docpěje wysokosć wot 4,5 m a kćěje z přetorhnjenjemi wot pózdnjeho nazyma hač do nalěta. Wona njese běłe, jako pupki róžojte, kćenja. Mrózy kćěwje přetorhuja, ale so to w nalěće pokročuje. Jeje hałuzy słabje přewisuja.
* Sorta 'Autumnalis rosea* je podobna, ale kćěje róžojće.
* Sorta 'Fukubana' docpěje wysokosć wot hač do 6 m. Jeje króna je šěroka. Połwupjelnjene kćenja su jako pupki ćmoworóžojte, pozdźišo róžojte. Jich krónowe łopješka su hłuboko zarězane.
* Sorta 'Pendula' njese wisace hałuzy a wot pózdnjeho zyma hač do nalěta mnoholičbne małke, pjećličbne, blědoróžojte kćenja. Jeje płody su brunočerwjene. Wone so často jako wysoki zdónk šćěpi.
* Sorta 'Pendula Rubra' njese róžojte kćenja a kćěje w nalěće.

== Hybridy ==
* 'Accolade' docpěje wysokosć wot hač do 8 m a njese połwupjelnjene, blědoróžojte kćenja, kotrež so z róžojtych pukow wuwiwaja. Wona je hybrida ze [[Sachalinska wišnja|sachalinskej wišnju]] (*Prunus sargentii*).
* 'Hally Jolivette' je hybrida z *P.* × *subhirtella* × *yedoensis* a *P.* × *subhirtella''. Wona je 2,5-4,5 wysoki a šěroki kerk. Jeje zrunane, čerwjenojte hałuzy njesu běłe kćenja, kotrež so z róžojtych pupkow wuwiwaja.
 
## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 690 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 172 

## Eksterne wotkazy

* Informacije a wobrazy 
* Informacije a wobrazy
Yoshinowa wišnja

**Yoshinowa wišnja** (*Prunus* × *yedoensis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Rostlina je hybrida, prawdźepodobnje z *P. speciosa* a *P.* ×  *subhirtella*.

## Wopis
Yoshinowa wišnja je spěšnje rosćacy štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 9 m.

Łopjena su ćmowozelene a docpěwaja dołhosć wot 10 cm.

Mnoholičbne, běłe abo blědoróžojte kćenja so před łopjenami jewja.

## Wužiwanje
Štom so rad na trawnišćach a w alejach plahuje.

## Sorty
* Sorta 'Ivensii' njese wisace, zhibnjene hałuzy.
* Sorta 'Akebono' njese róžojte kćenja.
* Sorta 'Shidare Yoshino' njese wisace hałuzy a běłe kćenja.

## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 691 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 172
Balkanska połkupa

**Balkanska połkupa** (skrótka tež *Balkan*) so namaka w juhowuchodnym dźělu Europy. Je najwuchodniša juhoeuropskich połkupow a wupřestrěje so mjez Adrijatiskim a Čornym morjom. Hranicy ze srjedźnej Europu jasnje definowane njejsu, najpopularniša warianta mjenuje pak rěce Dunaj a Sawa jako sewjernu mjezu. Słowo „Balkan“ přińdźe z Turkowskeje rěče a rěka „horiny“ abo „hórski lěs“.

Staty na Balkanje su Albanska, Bołharska, Bosniska a Hercegowina, Chorwatska, Čorna Hora, Grjekska, Kosowo, Serbiska a Sewjerna Makedonska. Tež małe dźěle Rumunskeje, Słowjenskeje a Turkowskeje jemu přisłušeja. Najwjetše město Balkanskeje połkupy je Istanbul.

## Wotkaz
Rutowka

**Rutowka** (*Galega officinalis*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

## Družiny
Šěsć družinow roda *Galega* su jako płaćiwe póznate. To su:

* *[[Galega albiflora]]* 
* *[[Galega battiscombei]]* 
* *[[Galega lindblomii]]* 
* Lěkarska rutowka  (*Galega officinalis*) 
* *[[Galega orientalis]]* 
* ''Galega somalensis

## Noty
Prunus × blireana

(*Prunus* × *blireana*, syn. *Prunus* × *blireiana*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Rostlina je hybrida z japanskeho aprikozowca (*Prunus mume*) a bombawki (*Prunus cerasifera* 'Pissardii').

## Wopis
Zymnokruty, kulojty kerk docpěwa wysokosć wot hač do něhdźe 3,5 m.

Hałuzy su šwižne, zhibnjenje.

Łopjena su relatiwnje ćeńke a purpurčerwjene. Jich nazymske barbjenje je złotobrune.

Kćěje na spočatku nalěta. Kćenja su wupjelnjene a blědoróžojte a docpěwaja šěrokosć wot 3 cm.

### Hybrida
Kerk je w lěće 1895 we Francoskej nastał.

## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 679 

## Eksterne wotkazy
* Informacije a wobraz 
* Informacije wo sorće 'Moseri' 
* Wobrazaj, Informacije wo družinje 
* Wopis a taksonomija, ale wědomostne mjeno tam je ''Prunus'' x ''blireiana'', tuž z přidatym pismikom i; (jendźelsce ''Purple-Leafed Plum'') 
* Informacije a wobraz
Wjelekćěwna abelija

**Wjelekćěwna abelija** (*Abelia floribunda*, syn. *Vesalea floribunda*) je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*). Wona bu wot M.Martens & Galeotti prěni raz w lěću 1844 wědomostnje wopisana. 

## Wopis
Wjeliekćěwna abelija je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 1 m. Jeho zrunane hałuzy su mjechko kosmate. Rostlina je mjerzliwa.

### Łopjena
Kožane łopjena su jejkokulojte hač owalne, na woběmaj kóncomaj skulojćene, rědko tupo-wótre a sedźa na krótkich mikawčkatych stołpikach. Wone su na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku jasnozelene a docpěja dołhosć wot 2 hač do 3 cm a šěrokosć wot 1 hač do 2 cm.

### Kćenja
Kćěje w lěću. Kćenja su najwjetše kćenja tutoho roda a steja po dweju hač po třoch na krótkich, w rozporach stejacych stołpikach. Jich přikrywne łopjena su małke, mjeztym zo keluch wobsteji z wulkich, dołhojtych wotrězkow. Karminróžojte kćenja sedźa w promjenjach na zhibnjenych hałuzach. Króna je likojta a njese 3-3,5 cm dołhu wobkromu, kotraž na spódku je walcojta a so horje rozšěrjuje. Při tym wobkroma wobsteji z jejkojtych wotrězkow. Wona so při přeměr wot něhdźe 1,5 cm do rołki přeměnjuje.

Štyri próškowe łopješka steja w krónowej rołce. Dwě krótkej docpějetej hač do klamy, mjeztym dwě dołhej tróšku wusahujetej. Płódniki su krótke, jejko-dołhojte a tróšku splacnjene. Pěstki su nitkojte, tak dołhe kaž abo tróšku krótše hač próškowe łopješka a njesu třidźělnu a kulowaty plěšk. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w hornich horinach Mexika domjaca.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 36 
* Leopold Dippel: Handbuch der Laubholzkunde, Erster Teil: Monoeotyleae und Sympetalae der Dieotyleae. Berlin, Verlag von Paul Parey, 1889, strona 299, jako dataje w rozdźělnych formatach 
* ["MORFOLOGÍA DE LAS ESPECIES DE ABELIA SECCIÓN VESALEA (CAPRIFOLIACEAE)" w interneće](https://web.archive.org/web/20150915033234/http://www1.inecol.edu.mx/abm/articulos/Acta107(67-97).pdf), wotwołany dnja 15./16. maja 2014 

## Eksterne wotkazy

* Nastawk w hortipedia 
* Wobraz 1 Wobraz 2 
* Wobraz při *flickr.com*
Japanska wišnja

**Japanska wišnja** (*Prunus serrulata*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Japanska wišnja je kerk abo štom, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 9 m (3-12 m).

Rostlina je ródna rostlina najwjetšich japanskich pyšnych wišnjow.

### Łopjena
Łopjena su jejkojte hač eliptiske a docpěja dołhosć wot 6 hač do 15 cm. Zwjetša njesu na kromje wótre zubki. Nazymske barbjenje je žołte hač oranžowe.

### Kćenja
Kćěje w druhej połojcy nalěta, wot apryla hač do meje. Róžojće pobarbjene, běłe kćenja so z łopjenami abo hižo před łopjenami jewja. Wone docpěja přeměr wot hač do 5 cm, su dołho stołpikate a steja po dwěmaj hač po sedmjoch w často wisacych kićach.

Sorty z wupjelnjenymi kćenjemi su njepłódne.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodnej Azije.

## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 689 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 172 

## Wotkaz
Tibetska wišnja

**Tibetska wišnja** (*Prunus serrula*) je štom ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Tibetska wišnja je zymnokruty štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 15 m.

Króna je elegantnje kulojćena.

Skora błyšći mahagonijočerwjenje.

Łopjena su ćmowozelene. Jich nazymske barbjenje je žołte.

Kćěje w nalěće. Małke, běłe kćenja steja w promjenjach a so z łopjenami jewja.

Kulojte, čerwjene abo čorne płody su jara małke.

## Stejnišćo
Rosće najlěpje w chłódnych regionach.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze zapada Chinskeje.

## Galerija

Image:Muscliff, Tibetan cherry tree in the arboretum - geograph.org.uk - 735033.jpg|Napohlad tibetskeje wišnje w zymje
Image:Tibetan, Birch-bark, or Paperbark Cherry, Prunus serrula - geograph.org.uk - 1240184.jpg|Detail zdónka w typiskej barbu mahagonija, z lišawu
Image:Chesters Walled Garden - the Tibetan cherry tree - geograph.org.uk - 1589381.jpg|Tibetska wišnje na kóncu nazymy
Image:Prunus serrula 458.JPG|Kćenje tibetskeje wišnje


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 689 

## Eksterne wotkazy
David Cameron

**David Cameron** (* 9. oktobra 1966 w Londonje) je britiski konserwatiwny politikar, kotryž bě wot 11. meje 2010 hač do 13. julija 2016 premier Zjednoćeneho kralestwa. Zdobom bě wot 6. decembra 2005 hač do julija 2016 předsyda britiskeje Konserwatiwneje strony. Jeho naslědnica bě Theresa May.

## Wotkaz
Kapslowy płód

**Kapslowy płód** je suchi płód, kotryž wobsteji z dweju hač wjacorych płodowych łopješkow. Jeho perikarp so přez špalty abo pory wotewěra. Wón słuša k sypacym płodam, kotryž so wotewěra a tak symjo wuswobodźuje.

## Warianty
Wotewěranje móže so na rozdźělne wašnje stać.

### Septicidna kapsla

Jeli wono so stanje přez rozdźělenje karpele w šowach, da kapsla je septicidna. Tajki płód ma křižomnik, orchidejowe rostliny, bałmowc a pózdnička (*Colchicum*).

### Lokucidna kapsla
Jeli so na podołhostnym špalće w jednotliwym fachu wotewěra, da kapsla je lokulicidna. Tajki płód ma hwěžkan (*Ornithogalum*).

### Poricidna kapsla

Jeli kapsla na porach wotewěra, da kapsla je poricidna. Tajki płód ma mak.

## Žórło
* Lehrbuch der Botanik für Hochschulen, Jena 1921, strona 517
Kitkowc

**Kitkowc** (*Laburnum*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). Druhe serbske mjeno je **šćedrjenc**.

## Wopis
Płody su łušćiny.

## Systematika
W rodźe so dwě družinje rozeznawatej:
* Alpski kitkowc (*Laburnum alpinum*)
* Złoty kitkowc (*Laburnum anagyroides*) 
Nimo toho je hišće jedna hybrida z wobeju družinow:
* Hybridowy kitkowc (*Laburnum × watereri*)

## Nóžki


## Žórło
* Lehrbuch der Botanik für Hochschulen, Jena 1921, strony 517
Barok

**Barok** je historiski směr wuměłstwa, kotryž bě popularny wot kónca 16. lětstotka hač do spočatka 18. lětstotka, wot kónca renesansy hač do spočatka rokoka.
Kaliforniska

**Kaliforniska** ( a  **California**, jendźelsce ) je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Je to na ludnosć najwjetši a na přestrjeń po Alasce a Texasu třeći najwjetši zwjazkowy stat. Leži na juhozapadźe Zjednoćenych statow Ameriki při brjoze Ćicheho oceana. 

Mjezuje na sewjeru z Oregonom, na sewjerowuchodźe z Nevadu, na wuchodźe z Arizonu a na juhu z mexiskim statom Baja California („Delnja Kaliforniska“). Štyri najwjetše města su Los Angeles (3,8 mio. wobydlerjow), San Diego (1,3 mio.), San José (950.000) a San Francisco (805.000), hłowne město je pak Sacramento. Najwyši dypk je Mount Whitney (4418 m) w horinach Sierra Nevada. Death Valley słuša k najhorcišim městnam na swěće.

 přiwza so dnja 9. septembra 1850 jako 31. stat do unije a ma přimjeno „The Golden State“ („złoty stat“).

W lěće 2007 měješe 57,4 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 28,5 % španišćinu.

## Wobrazy

SF_From_Marin_Highlands3.jpg|Golden Gate Bridge w San Francisco
DowntownLosAngeles.jpg|Los Angeles
Mount_Whitney_2003-03-25.jpg|Mount Whitney, najwyša hora Kaliforniskeje
Big_Sur_June_2008.jpg|Při Ćichim oceanje
1_yosemite_valley_tunnel_view_2010.JPG|Narodny park Yosemite


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Krytosymjenjak

**Krytosymjenjak** (*Magnoliopsida*, prjedy *Angiospermae* abo *Magnoliophyta*) je najwjetša klasa z podwotrjada symjeńcow (*Spermatophytina*).

Jeho symjenišćo so přeco w płódniku zawěra. Tutón so při zrałoće do płoda přetworjuje, při čimž so dalše dźěle kćenja móžeja wobdźělować.

## Systematika
Krytosymjenjaki su z něhdźe 250.000 znatymi družinami rostlinska skupina z najwjetšimi družinami. W času jich systematiska pozicija znutřka symjeńcow a jich pochad přeco hišće předmjet wědomostnych debatow, je so jich znutřkowna systematika nic naposledku přez dźěło Angiosperm Phylogeny Group (APG) z 1990. lět stabilizowała. Tu přestajowana systematika bazuje na w oktobrje 2009 předstajenej třećej wersiji APG.

Nimo wulkich skupinow monokotyledonow a eudikotyledonow hišće eksistuja někotre bazalnje stejace porjady. Jich přiwuznosć so přez sćěhowacy kladogram wujasnjuje:

### Bazalne porjady
Pod zapřijeću bazalne porjady su wjacore porjady zjimaja, kotrež na bazy krytosymjenjakow steja. Wone njejsu žana přirodna přiwuznostna skupina (Monophylum). Tohodla so nic wjace kaž w zańdźenosći jako swójski takson wjedu, na př. jako Einfurchenpollen-Zweikeimblättrige. Bazalne porjady wobsahuje něhdźe 8600 družinow. Wone maja někotre zhromadne přiznamjenja.

To su předewšěm wodrjewjane rostliny, kotrež eteriske wolije tworja (fenylpropanoidy a terpeny). Tute su w kulowatych idioblastach. Łopjena su jednore a wobsedźa žane pódlanske łopješko. Kćenja eksistuja w jara rozdźělnych formach. Přirjadowanje kćenjowych organow je šrubikojte abo tež často w třiličbnych kružkach. Próšk je předewšěm monosulkatny. Płodowe łopješka su zwjetša nic zrosćene. Časte rostlinske wobsahowe maćizny su bencylisochinolinalkaloidy a neolignany.

K bazalnym porjadam so liča sćěhowace taksony:
* Amborellales
** Amborellaceae
* Nymphaeales
** Cabombaceae
** Hydatellaceae
** Nymphaeaceae
* Austrobaileyales
** Austrobaileyaceae
** Schisandraceae)
** Trimeniaceae
* Chloranthales
** Chloranthaceae
* Magnoliids 
** Canellales
** Piperales
** Laurales
** Magnoliales

Za detailny přehlad wo systematice, hlej :de:Systematik der Bedecktsamer.

## Noty


## Žórło
*
Derbno

**Derbno** (prjedy tež *Dobryń*;  *Döbern*) je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa a zarjadniske sydło Derbnjanskeho hamta.

## Geografija
Derbno leži někak pjećadwaceći kilometrow juhowuchodnje Choćebuza a pjatnaće kilometrow južnje Baršća, wuchodnje Grodka a sewjerozapadnje Mužakowa.

### Wobchad
Přez město wjedźe zwjazkowa dróha 115 (Zhorjelc–Mužakow–Baršć–Lubin–Gólišyn–Jutrobóh) a někak tři kilometry wot města běži zwjazkowa dróha 156 (Rań–Krušwica–Budyšin).

## Gmejnske dźěle
K Derbnu słušeja gmejnski dźěl Dubrawka *(Eichwege)* a bydlišća Brjazyna *(Birkenhain)*, Derbnojska Granica *(Döberner Grenze)* a Derbnojski Młyn *(Döberner Mühle)*.

## Stawizny
Derbno ma wot 3. oktobra 1969 měšćanske prawo.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 484 wobydlerjow hišće połsta serbskorěčnych (10 %). Derbno ležeše tehdy při wuchodnej kromje serbskorěčneho teritorija.

## Žórła


## Wotkazaj
* Oficialne stronki
Słódki dźećel

**Słódki dźećel** (*Hedysarum*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Družiny (wuběrk)
K něhdźe 100 družinam roda liči někotre hódnotne picne rostliny, ale tež někotre pyšne rostliny.

* Běłojty słódki dźećel (*Hedysarum boutignyanum*)
* Španiska słódki dźećel (*Hedysarum coronarium*), srjedźnomórska družina, kotrež so druhdy jako pyšnu družinu kultiwuje.
* Alpski słódki dźećel (*Hedysarum hedysaroides*)
* *[[Hedysarum spinosissimum]]*, dalša w regionje Alpow daloko rozšěrjena družina.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Wišnja

**Wišnja** je płód rozdźělnych družinow roda prunus wot podrodow *Cerasus*, *Padus* a *Laurocerasus*. Dalše serbske mjena su **wišeń**, **třěšnja**, **třěšeń**.

Ale jenož wišnje ze sćěhowacych družinow su jědźne, při čimž jich słód po družinje a sorće jara wariěruje.
* kisała wišnja (*Prunus cerasus*)
* słódka wišnja (*Prunus avium*)

## Wužiće
Słódke a kisałe wišnje so móžeja njewarjene jěsć, mjeztym zo wišnje druhich družinow so móžeja předźěłane jěsć.

Nimo toho so z wišnjow kompot, brěčku a wino wutworja.

Wupóčkowane wišnje so móžeja jako pokładźenje na tortach a tykancach wužiwaja.

## Nóžki


## Hlej tež
* Póčkaty płód
* Póčkaty sad
Kić

**Kić** je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska njese stołpikate kćenja a pódlanske wóski su mjenje bóle jenak dołhe.

## Warianty

### Wobškitarska kić

Jeli hłowna wóska je zwinjena a kćenja njesacy pódlanske wóski su podlěšene, tak so wokołkojta forma sćěhuje, kotrež rěka **wokołkowa kić** abo **wobškitarska kić**.

Dataja:OrnithogalumUmbellatum1UME.jpg|Łučny hwěžkan
Dataja:Capsella bursa-pastoris in Beijing.JPG|Wutrobičkojte wačoški, jenož kónčny dźěl je wokołkojty
Dataja:Tansy.jpg|Konjaca rutwica(*Tanacetum vulgare*)


### Dwójna kić
Jeli město kćenjow su dźělne kwětnistwa, da je dwójna kić.

 Dataja:Doppeltraube (inflorescence).svg|Homeotetiska dwójna kić
 Dataja:Melilotus officinalis01.jpg|*[[Žołty komonc]]* (homoeotetiska dwójna kić)
 Dataja:Doppeltraube 2 (inflorescence).svg|Heterotetiska dwójna kić
 Dataja:Hebe albicans.jpg|*[[Hebe albicans]]* (heterotetiska dwójna kić)


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, stronje 113-114 
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, stronje 66 a 457
Kłosa

**Kłosa** (*Spica*) je njerozhałuzowane kwětnistwo, kotrež njese sedźace jednotliwe kćenja na podlěšenej hłownej wósce. Jeli hłowna wóska je stołstnjena, da je homoła (*Spadix*).


Dataja:Grote weegbree bloeiwijze Plantago major subsp. major.jpg|Kłosa wulkeho putnika
Dataja:Getreide.jpg|Žitowe kłosy
Dataja:Ährchenspindel.jpg|Kłosa wuskeje wołmicy
Dataja:Plantagomedia.JPG|Wowči jazyčk (kłosa)


## Warianty
Kłóska njese jenož 1-3 kćenja.

Při słódkich trawach a cachorowych rostlinach sedźa kłóski město jednotliwych kćenjow.

## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, stronje 113-114 
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, stronje 66 a 457
Curaçaowa wobrotnička

**Curaçaowa wobrotnička** (*Heliotropium curassavicum*) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Curaçaowa wobrotnička je nahe trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot hač do 45 cm.

Zdónk a hałuzy su ležace.

Nahe łopjena su lancetojte abo linear-lancetojte a tupe.

### Kćenja
Jeje kwětnistwo je wijel, kotryž docpěje dołhosć wot 3 hač do 6 cm. Keluch wobsteji z pjeć jejkojće-lancetojtych lapow a docpěje dołhosć wot hač do 1,5 mm. Króna je běła. Rołka je krótka a docpěje dołhosć wot něhdźe 1,7 cm. Próšniki su sedźace, na bazy šěrše a docpěja dołhosć wot 0,7-0,8 mm.

### Płody
Płody su brune worješki z dołhosću wot 2 mm.

## Noty


## Žórło
* 
* Wopis a wobraz při "Encyklopedia of Life" 

## Eksterne wotkazy

* Wopis při USDA 
* Wopis a wobraz při "Encyklopedia of Life" 
* Wopis a wobrazy 
* Fotowa galerija při CalPhotos 
* Foto při flickr.com, Druhe foto při flickr.com
* Kladogram w pdf-formaće
* Alkaloidy
Kłóska

**Kłóska** je kwětnistwo, při kotrymž w kłosojtym přirjadowanju kćenja po přikrywnych łopješkach, pluwiznach, sedźa.

## Słódke trawy

A: Cyła kłóska je wot dweju, rědko jedneje abo wjace přikrywnych pluwiznow (*Glumae*) wobdata.

B: Kryjaca pluwizna (*Palea inferior* = delnja abo *Palea exterior* = zwonkowna pluwizna) slěduje, kotraž je nošne łopješko. W jeho rozporje kćenje steji.

C: Na kónčku kryjaca pluwizna často njese prosty seršćik, kocht. Při přikrywnych pluwiznach kochty su rědke.

1: Prěnja pluwizna (*Palea superior* = hornja abo *Palea interior* = znutřkowna pluwizna) so wot dweju zrosćeneju łopješkow zwonkowneho kćenjołopješkoweho kružka twori.

2: Pochad dweju, rědko třoch, sprosćakow (*[[Lodiculae]]*) wróći na znutřkowny kćenjołopješkoweho kružka.

3: Přez wustupowanje rozepěraja Lodiculae pluwizny, kćenje so puka a so próškowe łopješka jewja. Kłóska je nětko zakćěta a so móže wopróšować.

4. Płódnik wobda anatropne abo słabje kampylotropne symjenišćo.
 
5: Pěsta

Wjacore kłóski so k kłosam abo pakićam na hłownej wósce (*Rachis*) zjednoćuja. Jeli kłóski sedźa pakiće jara krótko an hłownej wósce, da wupada kaž kłosa a so rěči wot pozdatneje kłosy.


Dataja:Rogge aar Secale cereale.jpg|Žitna kłosa (rožka)
Dataja:Avena sativa II.jpg|Žitna pakić (Rólny wows)
Dataja:Timothee in bloei Phleum pratense.jpg|Pozdatna kłosa (Łučny pasnik)


## Žórła
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, strona 273 
*
Wobrotnička

**Wobrotnička** (*Heliotropium*) je ród ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*). Wona wobsahuje wjace hač 250 družinow.

## Wopis
Družiny su jednolětny abo wjacelětny kerki abo połkerki.

Łopjena su njerozdźělene a zwjetša měnjate.

Kćěje w lěću. Małke kćenja su wioletne, módre, běłe abo žołte a we wijelach abo w rozporach steja.

## Stejnišćo
Ma radšo włóžne, přesakliwe, w prawym měrje płódne pódy.

## Rozšěrjenje
Ród je w tropach a subtropach, ale tež w ćoplišich měrnych regionach rozšěrjeny.

## Družiny (Wuběrk)
* :de:Vanilleblume (*[[Heliotropium arborescens]]*)
* Curaçaowa wobrotnička (*Heliotropium curassavicum*)
* Europska wobrotnička (*Heliotropium europaeum*) wustupuje w južnej Němskej.
* :de:Samtblatt (*Heliotropium foertherianum*)
* *[[Heliotropium indicum]]*
* *[[Heliotropium pannifolium]]*

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 413 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 8 

## Eksterne wotkazy
Wšědna pócćiwka

**Wšědna pócćiwka** (*Anchusa officinalis*) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis

Wšědna pócćiwka je dwulětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm. Rostlina njese proste, na sukach sedźace seršćikowe kosmy.

### Łopjena
Lancetojte łopjena docpěwaja dołhosć wot hač do 15 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do awgusta. Kćenja su ćmowowioletne z běłymi, somoćanymi kołbaskami na zachodźe trubjałki. Wone docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 1 cm. Před rozkćěwom kwětnistwa su so zakulene a łopjenjowate. Króna je na spočatku karminčerwjena, pozdźišo ćmowowioletna.

## Stejnišćo
Rosće w słónčnych wobrostach njerodźe, na pućnych kromach, na drjebiznowych městnach. Preferuje w prawym měrje suche pěskowe a šćerkowe pódy.

## Nóžki


## Žórło
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 214 

## Eksterne wotkazy

*Mapa wo swětodalokim rozšěrjenju
Heliotropium arborescens

*Heliotropium arborescens* (němsce *Vanilleblume*) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Synonym
**Heliotropium peruvianum*

## Wopis
Přecozeleny kerk docpěje wysokosć wot 80 cm a šěrokosć wot 1 m.

Łopjena su ćmowozelene a zmoršćene. Pri sorće 'Aurea' su złote hač citronžołte a při sorće 'Lord Robert' su ćmowje wioletnozelene.

Kćěje wot pózdnjeho nalěta hač do nazymy. Kćenja su wioletne hač lawendelomódre.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z peruskich Andow.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 413 

## Eksterne wotkazy
Pócćiwka

**Pócćiwka** (*Anchusa*) je ród ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*). 

## Systematika
Eksistuja štyri podrody, kotrež buchu dotal jako samostatne rody posudźene :
*Podród *Anchusa*
*Podród *Buglossum*
*Podród *Buglossoides*
*Podród *Buglossellum*

Synonymy za *Anchusa* L. su: *Buglossum*  Mill., *Buglossoides* Moench, *Hormuzakia* Gusul., *Lycopsis* L., *Phyllocara* Gusul..

### Družiny (wuběrk)
Eksistuje 30 hač 50 *Anchusa*-družinow :
* Křiwotrubka (*Anchusa arvensis*, syn.: *Lycopsis  arvensis*)
* Italska pócćiwka (*Anchusa azurea* Mill., Syn.: *Anchusa italica* Retz.): Wona so jako pyšnu rostlinu wužiwa.
* Afriska pócćiwka (*Anchusa capensis* Thunb.). Wona so kapowej florje přiličuje.
* *[[Anchusa cespitosa]]*
* *[[Anchusa granatensis]]* Boiss.
* *[[Anchusa leptophylla]]* Roem. & Schult.
* Blassgelbe Ochsenzunge (*Anchusa ochroleuca* M.Bieb.)  	
* Wšědna pócćiwka (*Anchusa officinalis* L.)
* *[[Anchusa ovata]]* Lehmann
* *[[Anchusa riparia]]* DC.
* *[[Anchusa stylosa]]* M.Bieb.
* *[[Anchusa undulata]]* L.
 
## Nóžki


## Žórła


## Eksterne wotkazy
Škripina

**Škripina** (*Scirpus*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*). Druhe serbske mjeno je **syć**.

## Systematika
Rodowe mjeno *Scirpus* bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w *Sp. Pl.*, 1: 47 wozjewjene.

W poslednich lětdźesatkach bu wjetši dźěl prjedy k rodej *Scirpus* ličenych družinow do wjacorych samostatnych rodow přeměstnjeny (přir. na př. *[[Bolboschoenus]]*, *[[Blysmus]]*, *[[Isolepis]]*, *[[Schoenoplectus]]*, *[[Scirpoides]]*, *[[Trichophorum]]*). Tuchwilu ród wobsahuje *Scirpus* 35 hač 65 družinow.



Arten der Gattung *Scirpus* nach der Kew Monocot Checklist





## Nóžki
Bahnowa syć

**Bahnowa syć** (*Isolepis*, němsce *Moorbinse*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*). 

## Družiny


Družiny roda *Isolepis* po Kew Monocot Checklist





## Nóžki
Małksa

**Małksa** ( *Malxe*) je rěka w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž bě prěnjotnje 45 kilometrow dołha. Wona je wot 1980tych lět dla přepołoženja za brunicowu jamu Janšojce rozdwojena do hornjeho a delnjeho dźěla. Horni dźěl so blisko Baršća do Łužiskeje Nysy wuliwa a delni dźěl ćeče přez Błóta do Sprjewje.

W hamtskich kartach mjenuje so horni běh Małksy dźensa jako *Nyso-Małksowy kanal*.

## Běh
Rěčka wužórli so blisko Derbna pod *Wysokej horu*, najwyšej hórku Mužakowskeho wobłuka, wobstatka Łužiskeje wuhrody. Hižo w 19. lětstotku wobsteješe sewjernje Baršća, blisko wjeskow Bórow a Rjasnik, kumštny kanal, kotryž zwjazowaše Małksu z Nysu. Přez tutu hrjebju wotběži dźensa wša woda hornjeho běha do jenož štyri kilometry zdaleneje Nysy, čehoždla njesłuša horni běh hižo do přitočnišća Sewjerneho morja, ale Baltiskeho.

Mjeztym samostatny delni běh započina při zapadnej kromje Janšojskeje brunicoweje jamy blisko Mosta, ćeče přez Picnjo a zjednoći so w hornich Błótach pola Prjawoza z Goramśicu, pochadźacej z Choćebuza. Hromadźe tworitej wobě rěčce rěku Patšowinu.

Wot 2011 běža twarske dźěła za ponowjenje stareje Małksy na terenje bywšeje brunicoweje jamy. Horni a delni běh matej so hač do 2020tych lět znowa ze sobu zwjazać.
Florida

**Florida** ( ) je po wobydlerstwje třeći najwjetši zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Leži na juhowuchodźe kraja na połkupje ze samsnym mjenom. 

Florida mjezuje na sewjeru z Georgiju, na sewjerozapadźe z Alabamu, na zapadźe z Mexiskim zaliwom a na wuchodźe z Atlantiskim oceanom.

Hłowne město je Tallahassee, kiž ma pak jenož 180 tysac wobydlerjow. Wjetše města su Jacksonville, Miami, Tampa, St. Petersburg, Orlando a Hialeah. Nadeńdźe so tu tež najstarše město Sewjerne Ameriki, załožene wot europskich kolonizatorow, St. Augustine.

 přiwza so dnja 3. měrca 1845 jako 27. stat do unije a ma přimjeno „The Sunshine State“ („słónčny stat“).

W lěće 2010 měješe 73 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 20 % španišćinu, při čimž je jeničce jendźelšćina oficielna hamtska rěč.

## Wobrazy

Flagler_College_2005-Sept_fl_104.JPEG|St. Augustine, najstarše město w Sewjernej Americe (załožene 1565)
South_Beach_20080315.jpg|Zyma w Miami
Anhingatrailalligator.png|Aligator w narodnym parku Everglades
Everglades_National_Park_cypress.jpg|Everglades
JaxWF2011D.jpg|Jacksonville


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Šrubel

**Šrubel** (łać. *bostryx*) je kwětnistwo.

Wón so wot dichazija wotwodźuje, při čimž so jenož jedna z bóčneju hałuzow wutwori a naprawo abo nalěwo bóčnu wósku z kćenjom wopušći. Jeli bóčna wóska je we wotměnjenju na prawym a lěwym boku, da je to wijel.


Dataja:Schraubel (inflorescence).svg|Šrubel
Dataja:Schraubel (top view) (inflorescence).svg|Šrubel, šematisce wot horjeka
Dataja:Aardappel bloeiend Fresco.jpg|Běrna (*Solanum tuberosum*, šrubel z konkawlescencu)


## Warianty
### Dwójny šrubel
Dwójny šrubel ma prěnjej rozhałuzowani na woběmaj bokomaj hłowneje wóski a dalše kaž jednotliwy šrubel.


Dataja:Doppelschraubel_(inflorescence).svg|Dwójny šrubel
Dataja:Hypericum pulchrum - top (aka).jpg|Dźěrkaty křižomnik (*Hypericum perforatum*)


## Nóžki


## Žórło
*
Wšědna mórska syć

**Wšědna mórska syć** (*Bolboschoenus maritimus*, syn.: *Scirpus maritimus* L., *Schoenoplectus maritimus* L.) je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*). 

## Wopis
Wšědna mórska syć docpěwa wysokosć wot 30 hač do 120 cm.

Stołpik je třihranity a hruby.

Linealne łopjena docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 5 mm.

Kćěje wot junija hač awgusta. Kwědnistwo je mjenje bóle tłóčene a so wot nošnych łopješkow přesahuje. Kłóski su (čerwjeno)brune a docpěwaja dołhosć wot 1-2 (-4) cm. Kćenja su dwusplažne.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Žórła
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, strona 244, z wědomostnym mjenom *Scirpus maritimus* 
 
## Eksterne wotkazy
Dešno-Strjažow

**Dešno-Strjažow** ( *Dissen-Striesow*) je delnjołužiska gmejna w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Jeje gmejnskej dźělej stej Dešno a Strjažow. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je jedna ze šěsć gmejnow Bórkowskeho hamta.

Dešno-Strjažow słuša k wonym gmejnam, w kotrychž so delnjoserbšćina hač do dźensnišeho rěči.

## Geografija
Gmejna nadeńdźe so při sewjernych mjezach města Choćebuza, něhdźe dźewjeć kilometrow sewjernje stareho města. Susodne gmejny su Smogorjow-Prjawoz a Hochoza na sewjeru, Choćebuz na wuchodźe a juhu kaž tež Brjazyna na zapadźe. Turistisce zajimawe su domizniski muzej a muzejowa wjeska *Stary lud* w Dešnje kaž tež renaturěrowany Sprjewiny łuh sewjernje wsy.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Dešno srjedź 1880tych lět 815 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. W Strjažowje bě mjez 416 wobydlerjemi jenički Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 74,8 % w Dešnje a 69,9 % w Strjažowje. Wobě wsy słušeštej tuž k najbóle serbskim w Delnjej Łužicy.

## Wosobiny
* Bogumił Šwjela (1873–1948), duchowny, rěčespytnik, sobuzałožer Domowiny; Dešnjanski farar wot 1913 do 1941

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Drjenow

**Drjenow** ( *Drehnow*) je delnjołužiska wjes a gmejna sewjernje Choćebuza w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je dźěl Picnjanskeho hamta.

## Geografija
Gmejna nadeńdźe so při sewjernych mjezach města Choćebuza, něhdźe 12 kilometrow sewjernje stareho města. Na sewjeru rozpřestrěwa so Luboraska hola; susodnej gmejnje na wuchodźe a zapadźe stej Turnow-Pśiłuk a Hochoza.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Drjenow srjedź 1880tych lět 690 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća serbscy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 78,5 %, štož bě jedyn z najwjetšich podźělow we wšěch delnjołužiskich gmejnach.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne stronki
Pakićojte črijki

**Pakićojte črijki** (*Aconitum paniculatum*) je rostlina ze swójby maslenkych rostlinow (*Ranunculaceae*), z roda črijkow.

## Wopis
Pakićojte črijki docpěwaja wysokosć wot 50 hač do 150 cm.

Kćenjowe stołpiki a stołpiki w hornim dźělu su žałzolěpjate a móškojće kosmate.

### Łopjena
Łopjena su rukoformowe a hač do póda 5- hač do 7-dźělne. Jich wotrězki maja šwižno-lancetojte kónčki.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kwětnistwo je rozhałuzowana, čumpata kić. Kćenjowy helm je tak wysoki kaž šěroki. Kćenja su módrowioletne.

## Stejnišćo
Wón rosće w hórskich a wudolinowych lěsach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 300
Free Software Foundation

**** (skrótšenka **FSF**, hornjoserbsce *Załožba za [[swobodna softwara|swobodnu softwaru]]*) je US-ameriska załožba, kotraž bu załožena dnja 4. oktobra 1985 wot Richarda Stallmana. Jeje zaměr je propagacija a dotacija swobodneje softwary a nimo toho tež prawniska a politiska podpěra. Jeje sydło je w Bostonje.

## Wotkazaj

* Oficialna webstrona
Kłóskničkowe rostliny

**Kłóskničkowe rostliny** (*Nartheciaceae*) su swójba znutřka symjeńcow (*Spermatophytina*).

## Systematika a rozšěrjenje
Areal swójby je jara disjunktny: z družinami w měrnich šěrinach sewjerneje połkule (Europa a Sewjerna Amerika), družinami w Aziji (Wuchodna Azija a Juhowuchodna Azija), a družinami w sewjerowuchodnej južnej Americe (Venezueliska a Guyana).

Mjeno swójby Nartheciaceae bu w lěće 1846 wot Elias Magnus Fries w Jonas Bjurzon: *Skandinaviens Växtfamiljer i sammandrag framställda.*, Upsala, S. 64 wozjewjene. Typusowy ród je Kłósknička (*Narthecium*) Huds..

Pozicija rodow, kotrež su dźensa do Nartheciaceae zarjadowane, bu dołho diskutowana. Za dołhi čas buchu do Liliaceae zarjadowane, Dahgren et al. 1985 zarjadowaše hromadźe z rodami dźensnišich Tofieldiaceae a Petrosaviaceae do Melianthaceae a Tamura w lěće 1998 zarjadowaše do Petrosaviaceae. Molekulargenetiske přepruwowanja su pokazali, zo wone Burmanniaceae, Dioscoreaceae, Taccaceae a Thismiaceae blisko steja a jako bazalna skupina do porjada Dioscoreales słuša (Caddick et al. 2000, 2002). Monotypiski ród *Metanarthecium* Maxim. bu dołho diskutowany a jenička družina *Metanarthecium luteoviride* Maxim. z dwěmaj warjetetomaj wot Kurilow hač Japanskeje a Koreje bu wot Merckx et al. 2008 do roda *Aletris* jako *Aletris luteo-viride* zarjadowany.

Eksistuje štyri hač pjeć rodow z něhdźe 41 družinami w swójbje Nartheciaceae:
* *[[Aletris]]* L.: Z něhdźe 25 hač 30 družinami w sewjernej Americe, na Bahamach a w wuchodnej Aziji. ,  
* *Lophiola* Ker Gawl.: Z jeničkej družinu :
** *[[Lophiola aurea]]* Ker Gawler w sewjernej Americe. 
*Kłósknička (Narthecium) Huds.: Ze štyrjomi do wósom družinami. 
* *[[Nietneria]]* Klotzsch ex Benth.: Z jenož dwěmaj družinomaj wot juhowuchodneje Venezueliskeje hač zapadneje Guyana a sewjerneje Brazilskeje.

## Nóžki


## Wotkazy
Němska narodna biblioteka

**Němska narodna biblioteka** (, skrótšenka **DNB**) je wot lěta 1912 centralna archiwowa knihownja Němskeje z třomi wotrjadami:  a  w Lipsku a  we Frankobrodźe nad Mohanom.

Wona zběra wšitke w Němskej wudate publikacije kaž tež němskorěčne publikacije z wukraja. Spočatk lěta 2015 měješe 29,7 milionow medijowych jednotkow.

## Wotkaz
* Oficialne stronki
Kopańca

**Kopańca** je bulowa hra a najpopularniši mustwowa sportowa družina na Zemi.

Hru hrajetej dwě mustwje z jednym bulom na trawatym praworóžkowym hrajnišću. Cil je kopnyć bul do klětki přećiwnika. Jeničce jedyn hrajer mustwa, wrotar, móže hrać z pomocu rukow, hinaši hrajerjo hraja wosebje z pomocu nohow a hłowy.

## Wotkaz
Stróžawka

**Stróžawka** (*Centaurea*) je ród ze swójby zestajenkow (*Asteraceae*).

## Systematika
Za *Centaurea* L. su někotre synonymy: *Acosta* Adanson, *Cnicus* L., *Grossheimia* Sosnowsky & Takhtajan, *Jacea* Miller, *Leucacantha* Nieuwland & Lunell.

K rodej stróžawkow (*Centaurea*) słuša 350 hač 500 družinow (wuběrk):

W srjedźnej Europje so hodźa najčasćišo w přirodźe namakać kostrjanc (*Centaurea cyanus*) a łučna stróžawka (*Centaurea jacea*), regionalnje rozdźělne su tež rupačowa stróžawka (*Centaurea scabiosa*), čorna stróžawka (*Centaurea nigra*), frygiska stróžawka (*Centaurea phrygia*) a dalše družiny rozšěrjene.

* *[[Centaurea aegialophila]]*
* Ameriska stróžawka (*Centaurea americana*)
* *[[Centaurea argentea]]*
* *[[Centaurea aspera]]*
* :de:Zierliche Silber-Flockenblume (*Centaurea bella*)
* :de:Kleinkopf-Rispen-Flockenblume (*Centaurea biebersteinii*)
* *[[Centaurea bovina]]*
* :de:Stern-Flockenblume (*Centaurea calcitrapa*)
* *[[Centaurea calcitrapoides]]*
* *[[Centaurea baldaccii]]*
* :de:Goldlackblättrige Flockenblume (*Centaurea cheiranthifolia*)
* *[[Centaurea cineraria]]*
*Kostrjanc  (*Centaurea cyanus*)
* :de:Zweifarbige Flockenblume (*Centaurea dealbata*)
* *[[Centaurea depressa]]*
* wotstejaca stróžawka (*Centaurea diffusa*)
* *[[Centaurea diluta]]*
* *[[Centaurea eriophora]]*
* *[[Centaurea hyalolepis]]*
* :de:Grünweiße Flockenblume (*Centaurea hypoleuca*)
* španiska stróžawka (*Centaurea iberica*)
* *[[Centaurea idaea]]*
* łučna stróžawka (*Centaurea jacea*)
* *[[Centaurea lancifolia]]*
* hoberska stróžawka (*Centaurea macrocephala*)
* *[[Centaurea maculosa]]*
* :de:Malta-Flockenblume (*Centaurea melitensis*)
* hórska stróžawka (*Centaurea montana*)
* čorna stróžawka (*Centaurea nigra*)
* čornojta stróžawka (*Centaurea nigrescens*)
* *[[Centaurea ornata]]*
* pakićojta stróžawka (*Centaurea paniculata*)
* frygiska stróžawka (*Centaurea phrygia*)
* *[[Centaurea poculatoris]]*
* :de:Perücken-Flockenblume (*Centaurea pseudophrygia*)
* slěborna stróžawka (*Centaurea pulcherrima*)
* *[[Centaurea pumilio]]*
* :de:Ragusa-Flockenblume (*Centaurea ragusina*)
* *[[Centaurea raphanina]]*
* *[[Centaurea redempta]]*
* :de:Rothrocks Flockenblume (*Centaurea rothrockii*)
* :de:Split-Flockenblume (*Centaurea salonitana*)
* rupačowa stróžawka (*Centaurea scabiosa*)
* :de:Sonnenwend-Flockenblume (*Centaurea solstitialis*)
* :de:Kugelkopf-Flockenblume (*Centaurea sphaerocephala*)
* *[[Centaurea spinosa]]*
* *[[Centaurea spruneri]]*
* :de:Schmalschuppige Flockenblume (*Centaurea stenolepis*)
* :de:Rispen-Flockenblume (*Centaurea stoebe*)
* :de:Sizilianische Stern-Flockenblume (*Centaurea sulphurea*)
* *[[Centaurea trichocephala]]*
* :de:Filz-Flockenblume (*Centaurea triumfettii*)
* :de:Einköpfige Flockenblume (*Centaurea uniflora*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Wědomostnje orientowana strona wo stróžawkach.
* Stróžawki w zelowej knize wot Jacobus Theodorus Tabernaemontanus (1625).
* Ród při Grin.
Arabis blepharophylla

**Arabis blepharophylla** je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Rostlina docpěwa wysokosć wot 10 hač 15 cm a twori kupy.

Łopjena su zelene a zubate.

Kćěje w nalěće. Purpurowe kćenja steja w krótkich, łopjenatych kićach.

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa z Kaliforniskeje. Rosće w niskich hórskich połoženjach.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 117 

## Eksterne wotkazy
Koporowy muchownik

**Koporowy muchownik** (*Amelanchier lamarckii*) je kerk abo małki štom ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Koporowy muchownik je bujnje rosćacy kerk abo małki štom, kotryž docpěje wysokosć wot 6 hač do 8 (10) m.

Króna je rozšěrjena. Hałuzy su zrunane a njeprawidłownje rozhałuzowane.

### Łopjena
Šěroke, ćmowozelene, eliptiske hač dołhojće-eliptiske, měnjate łopjena docpěja dołhosć wot 4 hač do 8 cm. Wone su při zazelenjenju bronzowe. Młode łopjena su na delnim boku židźane kosmate. Jich kroma je sćeńka rězana. Wone hač do časa kćěwa zwjetša hišće njejsu dospołnje wupřestrěte. Łopjenowe stołpiki su kosmate.

Nazymske barbjenje je žołta a oranžočerwjene.

### Kćenja
Kćěje w meji. Běłe kćenja steja po wosmjoch hač po dźesaćoch w dele wisacych kićach. Krónowe łopješka su kosmate a docpěwaja dołhosć wot 9 hač do 14 mm.

### Płody
Małke, 1 cm tołste płody su jědźne a so při zrałoće čornawja. Wuschnjeny keluch wotsteji. Aroma płodow je tróšku podobna toho holanskich jahodkow.

Płody ptački přiwabjeja.

## Stejnišćo
Rosće w lěsach a kerčinach na čumpatych, na prawym měrje suchich hač čerstwych, wapnitych ale tež na kisałych pódach.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze atlantiskeho regiona sewjerneje Ameriki. Rostlina je hižo z 100 lět w někotrych regionach Europy zadomjena, předewšěm w Nižozemskej a sewjerozapadnej Němskej.

## Wužiće
Zrałe płody so do marmeladow a želejow předźěłuja.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 89 
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 268 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, stronje 126 a 294 
* Schütt, Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Enzyklopädie der Laubbäume. Die große Enzyklopädie mit über 800 Farbfotos unter Mitwirkung von 30 Experten. ISBN 978-3-937872-39-1, strona 39, hesło *Amelanchier lamarckii* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 414, jako podobna družina *Kupfer-Felsenbirne* (*Amelanchier lamarckii*) pod hesłom *Mitteleuropäische Felsenbirne*, *Echte Felsenbirne* (*Amelanchier ovalis*) 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 206 
* Ulrich Hecker: BLV Handbuch Bäume und Sträucher, ISBN 978-3-8354-0021-4, strona 293 

## Eksterne wotkazy

*
Svalbard

**Svalbard** je skupina kupow w sewjernym Atlantiskim resp. w Arktiskim oceanje sewjernje Skandinawiskeje, kotraž steji pod norwegskim zarjadnistwom. Němske słowo za Svalbard je „Spitzbergen“, hačrunjež tak poprawom jenož hłowna kupa rěka.

Wobsydlenje Svalbarda započa wot lěta 1900 wunošnych wuhlowych łožišćow dla. Najwažniše město je Longyearbyen.

Skupina kupow je po Svalbardskim zrěčenju demilitarizowana cona.

## Nóžki


## Wotkaz
Weser

**Weser** je wulka rěka w sewjerozapadnej Němskej, kotraž běži přez Hessensku, Sewjerorynsko-Westfalsku, Delnju Saksku a Bremen do Sewjerneho morja. Nastawa z rěkow Werra a Fulda, kotrež so pola Hann. Mündena zjednoćitej. Za Bremenom so blisko Bremerhavena do Sewjerneho morja wuliwa.

## Wotkaz