open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kastanija

**Kastanija** (*Castanea*) je ród ze swójby bukowych rostlinow (*Fagaceae*). Druhej serbskej mjenje stej **jarowc** a **jarowka**.

## Systematika
Po kóždym awtorje so 8-12 družinow rozeznawaja.

### Wuběrk družinow
* *Castanea crenata* w Japanskej
* *Castanea dentata* w Sewjernej Americe
* Prawa kastanija (*Castanea sativa*) w Europje
* *Castanea mollissima* w Chinskej
* *Castanea pumila* w Sewjernej Americe
* *Castanea seguinii* w Chinskej

## wobrazowa galerija


File:Castanea crenata3.jpg|*Castanea crenata*
File:Chestnut Castanea dentata.jpg|*Castanea dentata*
File:Castanea mollissima autumn.jpg|*Castanea mollissima*
File:Castanea pumila dvergkastanía.jpg|*Castanea pumila*
File:2006-11-16Castanea sativa01.jpg|Prawa kastanija (*Castanea sativa*)
File:Castanea seguinii 02.jpg|*Castanea seguinii*


## Nóžki


## Žórła
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2002). ISBN 3-8001-3573-6 
* Roloff/Bärtels: *Flora der Gehölze*. Bestimmung, Eigenschaften, Verwendung. 3. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2008). ISBN 978-3-8001-5614-6 

## Eksterne wotkazy
Sri Lanka

**Sri Lanka** (singhalsce ශ්‍රී ලංකා, tamilsce இலங்கை; hamtsce *Demokratiska socialistiska republika Sri Lanka*, hač do lěta 1972 *Ceylon*) je kupowy stat w južnej Aziji. Nadeńdźe so w Indiskim oceanje před juhowuchodnym pobrjohom Indiskeje, něhdźe 240 wuchodnje južneho kónca indiskeho subkontinenta. Stolica a najwjetše město je Colombo. Sri Lanka ma wokoło 21 milionow wobydlerjow.

Najwjetšej etniskej skupinje stej Singalezojo a Tamilojo. Nimo buddhizma su hinduizm, křesćanstwo a islam wažne nabožiny na kupje.

Dla swojeho geografiskeho połoženja tworješe kupa z antiki hač do moderny wažne strategiske křižnišćo za namórnistwo mjez Bliskim wuchodom a juhowuchodnej Aziju.

Sri Lanka je wosebje znate za plahowanje čaja a kofeja kaž tež jako turistiski cil.

## Žórła


## Wotkaz
Końskowola

**Końskowola** je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe Pólskeje, w Powiaće Puławskim w Lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku Kurówka.

## Stawizny
Wot 8. junija 1532 hač do lěta 1870 měješe status města. Wjes bu po swojim załožerju Jan Koninski mjenowana a bu  prěni raz w lěće 1442 přispomnjena.

W lěće 1532 Końskowola měšćanske prawo dósta. Sta so  srjedźišćom překupstwa ze žiwidłemi a měješe někotre tekstilne fabriki. Ludźo z cyłeje Pólskeje a tež ze Sakskeje so tu zasydlichu.

Za čas třećeho pólskeho rozdźělenja přińdźe městno w lěće 1795 pod rakuske knjejstwo. W lěće 1809 sta so z dźělom wójwodstwa Waršawy. Po januarskim zběžku zhubi Końskowola w lěće 1870 měšćanske prawo. Wot lěta 1918 słuša zaso k Pólskej.

Na spočatku Druheje swětoweje wójny, 15. septembra 1939, bu Końskowola wot Němskeje okupowana. Tam bu lěhwo za wójnskich jatych załožowane, kotrež pak jenož krótke wobstaće měješe. Tu załožowane koncentraciske lěhwo eksistowaše hač do lěta 1943.

W lokalnym ghetće, buchu městni Židźa, ale tež Židźa ze Słowakskeje zasydleni. 8. meje 1942 bu wjele Židow do zaničowanskeho lěhwa Sobibor deportowane. W oktobrje 1942 bu gheto přez bataljon 101 rezerwneje policije zlikwidowane. Při tym je něhdźe 1000 ludźi zemrěło.

## Gmejna

Ke gmejnje Końskowola słuša městno Chrząchów.

## Turizm
Najznaćiša zajimawostka wot Końskowole je katolska cyrkej z Opalinskich a Lubomirskich swójbnym rownišćom a narownymi kamjenjemi, kotrež buchu wot Tylman van Gameren planowane. Dalša cyrkej we wsy je w stilu "Lubline Renaissance" w lěće 1613 natwarjena. Tež eksistuje ewangelske pohrjebnišćo.

## Wosobiny
W Końskowoli stej pólskaj basnikaj Franciszek Dionizy Kniaźnin a Franciszek Zabłocki wumrěłoj.

## Wotkaz

* Stawizny Końskowole (pólsce)]
* Końskowola za čas wójny (jedź.)]
Nutkowa cypresa

**Nutkowa cypresa** (*Xanthocyparis nootkatensis*) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*). Často so pod starym mjenom *Chamaecyparis nootkatensis* (D.Don) Spach  mjenuje.

## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Cypresowe rostliny

**Cypresowe rostliny** (*Cupressaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

## Systematika

    
W swójbje cypresowych rostlinow (Cupressaceae) je sydom podswójbow a 29 rodow z 142 družinami; wjele rodow (17) je monotypiske, tuž wobsteji jenož z jedneje družiny:
* Podswójba **Athrotaxidoideae** Quinn: Z jeničkim rodom:
** Schuppenfichten (*Athrotaxis*): Z třomi družinami.

* Podswójba **Callitroideae** Saxton: Z pjeć hač dźesać rodami: 
** *[[Actinostrobus]]*: Z třomi družinami.
** Chilezeder (*Austrocedrus*): Wón je monotypiski ród.
** Schmuckzypressen (*Callitris*): z 19 družinami, w Awstraliji a Nowej Kaledoniskej.
** *[[Diselma]]*, monotypiski.
** Patagonische Zypresse oder Alerce (*Fitzroya*): Wón je monotypiski ród.
** *[[Libocedrus]]*: Z pjeć družinami.
** *[[Neocallitropsis]]*: Wón je monotypiski ród.
** *[[Papuacedrus]]*: Wón je monotypiski ród.
** Chilenische Flusszeder (*Pilgerodendron*): Wón je monotypiski ród.
** *[[Widdringtonia]]*: Ze štyrjomi družinami.

* Podswójba **Cunninghamioideae** (Sieb. & Zucc.) Quinn: Z jenož monotypiskim rodom:
** Hlebjojta jědla (*Cunninghamia*): Wón je monotypiski ród.
* Podswójba **Cupressoideae** Rich. ex Sweet: Z jědnaće rodami:
** Weihrauchzedern (*Calocedrus*): Z třomi družinami.
** Pozdatna cypresa (*Chamaecyparis*): Z pjeć družinami.
** Cypresa (*[[Cupressus]]*): Z dwaceći hač 24 družinami.
** Fujian-Zypresse (*Fokienia*): Wón je monotypiski ród.
** Jałorc (*Juniperus*):Z něhdźe 50 hač 67 družinami.
** Sibirischer Zwerg-Lebensbaum oder Fächerwacholder (*Microbiota*): Wón je monotypiski ród.
** Narańši dušan (*[[Platycladus]]*): Wón je monotypiski ród.
** Sandarakbaum oder Gliederzypresse (*Tetraclinis*): Wón je monotypiski ród.
** Dušan (*Thuja*): Z pjeć družinami.
** Hiba-Lebensbaum (*Thujopsis*): Wón je monotypiski ród.
** *[[Xanthocyparis]]*. 
* Podswójba **Sequoioideae** (Luerss.) Quinn (žerowcy): Z třomi družinami w monotypiskich rodach:
** Přimórski žerowc (*Sequoia*) Wón je monotypiski ród.
** Hoberski žerowc (*Sequoiadendron*) Wón je monotypiski ród.
** Pražerowc (*Metasequoia*): Wón je monotypiski ród.
* Podswójba **Taiwanioideae** (Hayata) Quinn: Z jenož jednym rodom:
** Taiwanien (*Taiwania*): Z jenož dwěmaj družinomaj.

* Podswójba **Taxodioideae** Endl. ex K.Koch: Z třomi rodami:
** Kryptomerija (*Cryptomeria*: Wón je monotypiski ród.
** China-Zypresse oder Wasserfichte (*Glyptostrobus*): Wón je monotypiski ród.
** Ćisowc (*Taxodium*): Z jenož dwěmaj družinomaj.

## Wotkazy
Pozdatna cypresa

**Pozdatna cypresa** (*Chamaecyparis*) je ród ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* Štapata cypresa (*Chamaecyparis pisifera*)
* Tupa cypresa (*Chamaecyparis lawsoniana*)

Za dołhi čas bu tež družina Nutkowa cypresa (*Callitropsis nootkatensis*) k pozdatnym cypresam ličena.
Jałorc

**Jałorc** (*Juniperus*) je ród ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* cedrojty jałorc (*Juniperus virginia*)
* holanski jałorc (*Juniperus communis*)
* chinski jałorc (*Juniperus chinensis*)
* niski jałorc (*Juniperus sibirica*)
* žambow (*Juniperus sabina*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Dušan

**Dušan** (*Thuja*) je ród ze swójby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Dalše serbske mjeno je **tuja** .

W rodźe dušanow (*Thuja*) su pjeć družinow:
* Korejski dušan (*Thuja koraiensis* Nakai) (syn.: *T. odorata*)
* Nawječorny dušan (*Thuja occidentalis*)
* Hoberski dušan (*Thuja plicata*)
* Japanski dušan (*Thuja standishii* (Gordon) Carriére)
* Sichuan-dušan (*Thuja sutchuenensis* Franch.)

Družina narańši dušan, kotraž prjedy měješe wědomostne mjeno (*Thuja orientalis*), dźensa so do swójskemu rodej *Platycladus* zarjaduje a tohodla ma nowe wědomostne mjeno *Platycladus orientalis*.

Jednotliwe družiny roda *Thuja* so hodźa mjez druhim na aromatiskej woni rozrybowanych šupiznojtych łopjenow rozeznawać. Tuž wonja *Thuja koraiensis* kaž mandlowy tykanc, *Thuja plicata* (tuž hižo bjez rozrybowanja) kaž ananas, *Thuja occidentalis* kaž jabłučina z korjeninskimi nalikami a wóń wot *Thuja standishii* dopomina na citronowe placki.

## Nóžki


## Žórło
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, stronje 440 a 442, tam dźe wo družinomaj **Riesen-Lebensbaum** (*Thuja plicata*) a **Abendländischer Lebensbaum** (*Thuja occidentalis*) 

## Eksterne wotkazy
Cypresa

**Cypresa** (*Cupressus*) je ród ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* Prawa cypresa (*Cupressus sempervirens*)
* Wisata cypresa (*Cupressus funebris*)
Čajowcowe rostliny

**Čajowcowe rostliny** (*Theaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* čajowc (*Thea*)
** chinski čajowc (*Thea sinensis*)
* kamelija (*Camellia*)
** japanska kamelija (*Camellia japonica*)

## Nóžki


## Wotkazy
Čajowc

**Čajowc** (*Thea*) je podród ze swójby čajowcowych rostlinow (*Theaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* chinski čajowc (*Thea sinensis* L., *Camellia sinensis* (L.) Kuntze)

## Nóžki
Kamelija

**Kamelija** (*Camellia*) je ród ze swójby čajowcowych rostlinow (*Theaceae*).

## Systematika
Ród wobsteji z 100 hač 300 družinow a so do štyrjoch podrodow a 20 sekcijow rozrjaduje:

* podród *Protocamellia*
* podród *Camellia*
* podród *Metacamellia*
* podród *Thea*

Wot wosebiteje hospodarskeje wažnosće su mjez druhim:

* chinski čajowc (Camellia sinensis)
* japanska kamelija (*Camellia japonica*)

## Nóžki


## Wotkazy
Čerwjenka

**Čerwjenka** (*Rubia*) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*).

## Systematika
Podswójba Rubioideae so dźěli do pjeć tribusow, při čimž ród Rubia sam w tribusu Rubieae steji. Kaž při wjele rodach znutřkowna systematika je zwadna, najskerje wobsahuje ród něhdźe 60 družinow. Sćěhowace družiny su zawěsće samostatne družiny znutřka roda:

* :de:Asiatischer Krapp (*Rubia akane*) Nakai
* :de:Indischer Krapp auch **Tibet-Krapp** (*Rubia cordifolia*) L.
* :de:Strauchiger Krapp (*Rubia fruticosa*) Aiton
* :de:Kletten-Krapp auch **Levantinische Krappwurzel** (*Rubia peregrina*) L.
* :de:Sikkim-Krapp (*Rubia sikkimensis*) Kurz
* Barbjerska čerwjenka (*Rubia tinctorum*) L.

Tute družiny su njewěste:
* *Rubia alaica* Pachom.
* *Rubia angustifolia* L.
* *Rubia chinensis* Regel & Maack
* *Rubia chitralensis* Ehrend.
* *Rubia cordata* Thunb
* *Rubia cretacea* Pojark.
* *Rubia deserticola* Pojark.
* *Rubia dolichophylla* Schrenk
* *Rubia florida* Boiss.
* *Rubia jesoensis* (Miq.) Miyabe & Miyake
* *Rubia komarovii* Pojark.
* *Rubia krascheninnikovii* Pojark.
* *Rubia laevissima* Tscherneva
* *Rubia lanceolata* Hayata
* *Rubia laxiflora* Gontsch.
* *Rubia leiocaulis* Diels
* *Rubia linii* Chao
* *Rubia membranacea* Diels
* *Rubia oncotricha* Hand.-Mazz.
* *Rubia pavlovii* Bajtenov & Myrz.
* *Rubia podantha* Diels
* *Rubia polyphlebia* Lo.
* *Rubia pterygocaulis* Lo.
* *Rubia rechingeri* Ehrend.
* *Rubia regelii* Pojark.
* *Rubia rezniczenkoana* Litv.
* *Rubia rigidifolia* Pojark.
* *Rubia salicifolia* Lo.
* *Rubia schugnanica* B.Fedtsch. ex Pojark.
* *Rubia syrticola* Miq.
* *Rubia tatarica* (Trevir.) F.Schmidt
* *Rubia tibetica* Hook.f.
* *Rubia transcaucasica* Grossh.
* *Rubia yunnanensis* (Franch. ex Diels) Diels

## Nóžki


## Wotkazy
Čerwjenkowe rostliny

**Čerwjenkowe rostliny** (*Rubiaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* čerwjenka (*Rubia*)
** barbjerska čerwjenka (*Rubia tinctorum*)
* kofejowc (*Coffea*)
** arabski kofejowc (*Coffea arabica*)
* paederija (*Paederia*)
** běła paederija (*Paederia scandens*)
* serlica (*Asperula*)
** barbjerska serlica (*Asperula tinctoria*)
** hórska serlica (*Asperula cynanchica*)
** lěpjaca serlica (*Asperula aparine*)
** rólna serlica (*Asperula arvensis*)
** skalna serlica (*Asperula neilreichii*)
** włóska serlica (*Asperula taurina*)
* skorowc (Cinchona)
** chinski skorowc (*Cinchona pubescens*)
* sydrik (*Galium*)
** alpski sydrik (*Galium anisophyllum*)
** bahnowy sydrik (*Galium palustre*)
** francoski sydrik (*Galium parisiense*)
** hładki sydrik (*Galium schultesii*)
** hórski sydrik (*Galium hercynicum*)
** kochćikaty sydrik (*Galium aristatum*)
** łučny sydrik (*Galium mollugo*)
** lesny sydrik (*Galium rotundifolium*)
** lěpjacy sydrik (*Galium aparine*)
** lěsny sydrik (*Galium sylvaticum*)
** módrozeleny sydrik (*Galium glaucum*)
** morawski sydrik (*Galium valdepilosum*)
** njeprawy sydrik (*Galium spurium*)
** noriski sydrik (*Galium noricum*)
** posypany sydrik (*Galium verrucosum*)
** róžčičkaty sydrik (*Galium tricornutum*)
** sewjerny sydrik (*Galium boreale*)
** smolinowy sydrik (*Galium saxatile*)
** sternerowy sydrik (*Galium sterneri*)
** sudetski sydrik (*Galium sudeticum*)
** suchi sydrik (*Galium pumilum*)
** swětły sydrik (*Galium lucidum*)
** šwedski sydrik (*Galium suecicum*)
** šwicarski sydrik (*Galium megalospermum*)
** truniski sydrik (*Galium truniacum*)
** tymjenjowy sydrik (*Galium uliginosum*)
** wonjaty sydrik (*Galium odoratum*)
** wulki sydrik (*Galium album*)
** žołtoběły sydrik (*Galium x pomericanum*)
** žołty sydrik (*Galium verum*)
* sydrik (Cruciata)
** křižny sydrik (*Cruciata laevipes*)
** nalětni sydrik (*Cruciata glabra*)
* šešerjačk (*Sherardia*)
** rólny šešerjačk (*Sherardia arvensis*)

## Noty
Skorowc (Cinchona)

**Skorowc** (*Cinchona*) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* chinski skorowc (*Cinchona pubescens*)

## Nóžki
Arabski kofejowc

**Arabski kofejowc** (*Coffea arabica*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Arabski kofejowc je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe 4,5 m. Běłe kćenja su małke a wonjeja. Ćmowočerwjene płody wobsahuja dwě bunje, kotrejž so wusušitej a palitej.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Pochadźa z Etiopiskeje, ale so dźensa w mnoholičbnych tropiskich a subtropiskich krajach plahuje (předewšěm w Brazilskej).

## Wužiwanje
Z wišnjojtych póčkatych płodow so kofej přez palenje zhotuje. Při čim so endokarp a symjenjowa bělizna wotstronjuje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 260 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 58 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Křižny sydrik

**Křižny sydrik** (*Cruciata laevipes*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Křižny sydrik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm.

Stołpik je zrunany abo postupowace. 

### Łopjena
Nažołć zelene łopjena steja po štyrjoch w mutličce a su owalne hač šěroko-lancetojte a třinerwne.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija. Kćenja nimaja keluch, docpěwa šěrokosć wot něhdźe 2 mm a steja we łopjenowych rozporach. Króna je koleskojte a štyricybate. Dźěl po mjedźe wonjacych kćenjow je dwusplažny, mjeztym zo dźěl je muski.

## Stejnišćo
Rosće w žiwych płotach, na lěsnych kromach, w hrjebjach a w łučinowych lěsach. Preferuje čerstwe, wutkate pódy na tróšku ćoplišich stejnišćach. 

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 264 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Sydrik (Cruciata)

**Sydrik** (*Cruciata*) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* křižny sydrik (*Cruciata laevipes*)
* nalětni sydrik (*Cruciata glabra*)
Buk

**Buk** (*Fagus*) je ród z podswójby *Fagoideae* ze swójby bukowych rostlinow (*Fagaceae*). Bukowy lěs so tež mjenuje **bukowina** abo **bukojna**.

## Družiny
Eksistuje něhdźe wósom hač jědnaće družinow.
* (*Fagus asplenifolia*)
* (*Fagus crenata*) (syn. *F. sieboldii*)
* (*Fagus engleriana*)
* Ameriski buk (*Fagus grandifolia*) (syn. *Fagus americana*, *Fagus ferruginea*)
* (*Fagus hayatae*)
* (*Fagus japonica*)
* (*Fagus longipetiolata*)
* (*Fagus lucida*)
* (*Fagus mexicana*)
* (*Fagus orientalis*)
* Lěsny buk (*Fagus sylvatica*)

## Nóžki


## Literatura
* Phillips, R. *Der große Kosmos-Naturführer Bäume*. 7. Auflage; Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart (2004) ISBN 3-440-09720-X
* Roloff/Bärtels: *Flora der Gehölze*. Bestimmung, Eigenschaften, Verwendung. 3. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2008). ISBN 978-3-8001-5614-6
* *Botanica - Das Abc der Pflanzen*. 10000 Arten in Text und Bild; Tandem Verlag (2003). ISBN 3-8331-1600-5

## Žórła
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2002). ISBN 3-8001-3573-6

## Eksterne wotkazy

* GRIN: Buk
Rólna serlica

**Rólna serlica** (*Asperula arvensis*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Rólna serlica docpěwa wysokosć wot 5 hač 25 cm.

### Łopjena
Łopjena su linealne. Delnje łopjena su po štyrjoch mutličkostejne a hornje łopjena su po šesćoch hač po wosmjoch mutličkostejne. 

### Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Kwětnistwo je hłowne. Króna docpěwa šěrokosć wot 4 hač 6 mm a je módra.

## Stejnišćo
Rosće na hlinjanej, wapnitej roli. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 272 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Serlica

**Serlica** (*Asperula*) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* barbjerska serlica (*Asperula tinctoria*)
* hórska serlica (*Asperula cynanchica*)
* lěpjaca serlica (*Asperula aparine*)
* rólna serlica (*Asperula arvensis*)
* skalna serlica (*Asperula neilreichii*)
* włóska serlica (*Asperula taurina*)

## Nóžki
Lesny sydrik

**Lesny sydrik** (*Galium rotundifolium*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Lesny sydrik trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm.

Stołpik je postupowacy.

### Łopjena
Łopjena su jejkojte hač kulojte, třinerwne, husto a krótko mikawčkate a steja w srjedźišću stołpika po štyrjoch w mutličkach. Wone docpěwaja dołhosć wot 0,5 hač 2 cm

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Běłe hač zelenojte kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe 3 mm a steja w čumpatych pozdatnych wokołkach. Króna njese štyri wótre, płonje rozšěrjene kónčki a docpěwa šěrokosć wot 3 mm.

### Płody
Płody njesu kótwički.

## Stejnišćo
Rosće w na mochu bohatych jehlinowych lěsach a lěsach . Preferuje čerstwe hač włóžne, po prawym měrje kisałe hač kisałe, po prawym měrje wutkate pódy w regionach z wysokej włóžnosću powětra na chłódkojty stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 32 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 126 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Lěsny sydrik

**Lěsny sydrik** (*Galium sylvaticum*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Lěsny sydrik je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač do 120 cm. Zrunany stołpik je nahi a kulojty.

Łopjena su lochko namódreń šědźiwiznojte a docpěja šěrokosć wot hač do 1 cm a dołhosć wot hač do 4 cm.

Kćěje wot junija hač do septembra. Kremoběłe kćenja docpěja šěrokosć wot něhdźe 2 mm a steja we wjetšej ličbje w čumpatych, nakónčnych pakićach.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych lěsach, w kerčinach a na hólnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž předewšěm w srjedźnych horach wustupuje. Pobrachuje do dalokeje měry w sewjeroněmskej nižinje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 142 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Wonjaty sydrik

**Wonjaty sydrik** (*Galium odoratum*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). Dalše serbske mjena su **wonjata serlica**, **žerlica**, **jadrowe zelo** a **wumara**.

## Wopis
Wonjaty sydrik je wjacelětna zelišćowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 15 hač do 30 (60) cm. Ma lězacy ricom a jednore, štyrihranite, hładke stołpiki. Rostlina je słabje jědojta.

### Łopjena
Spočatnje swětłozelene, pozdźišo ćmowozelene, lancetojte hač eliptiske, na kromje z fajnymi seršćičkami wobsadźowane łopjena docpěja dołhosć wot 2 hač do 4 cm a steja po šesćoch, horjeka po wosmjoch abo dźewjećoch we pozdatnych mutličkach (něm. :de:Scheinquirl). Wonjeja intensiwnje při wjadnjenju.

### Kćenja
Wón kćenje wot meje hač do junija (wot apryla hač do meje). Sněhběłe, zwonojte-hwězdoformowe kćenja docpěja šěrokosć wot 4 hač do 6 mm a steja we njeprawych wokołkach na trójce wjerćanych kiješkach. Króna je likojta, njese 4 wótre kónčki a docpěje šěrokosć wot hač do 5 mm.

### Płody

Płody su małke ćěłcojte worješki. Wone njesu kótwički.

### Maćizny
Při wjadnjenju a schnjenju kumarin nastanje, kotryž zawinuje typiski wóń a aroma mejoweje bowle. Přewulke mnóstwo pak zawinuje hłowybolenje a pohłušenosć.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych a měšanych lěsach z bohatym na zelu podróstom. Ma radšo čumpate, humozne, na mulu bohate hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 116 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 30 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 126 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 142 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Žołty sydrik

**Žołty sydrik** (*Galium verum*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). 

## Wopis
Žołty sydrik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 60 cm (wot 15 hač do 50 cm) a šěrokosć wot hač do 1,2 m. Zrunane stołpiki su krute a maja tupe hrany.

### Łopjena
Wuske łopjena su linealne a maksimalnje docpěja šěrokosć wot 2 mm a dołhosć wot hač do 2,5 cm. Wone su na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku krótkokosmaće šěre. Jich kroma je zawita. 8-12 jehłojtych, 1-2,5 mm dołhich łopješkow steji w srjedźnych mutličkach.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Citronužołte abo złotožołte kćenja docpěja šěrokosć  wot 2 hač 4 mm. Wonja mjedojće a steja w hustych, nakónčnych pakićach. Króna njese 4 kónčki a docpěje šěrokosć wot něhdźe 3 mm.

## Stejnišćo
Rosće na suchich łukach a pastwach, na skłoninach, na kromach kerčinow a na łuhojtych łukach. Ma radšo w prawym měrje suche, słónčne hač połsćinowe stejnišća.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Euraziji a sewjernej Ameriki rozšěrjena, při čimž w nimale cyłej Europje, ale  w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 362 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 116 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 264 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 142 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Rólny šešerjačk

**Rólny šešerjačk** (*Sherardia arvensis*) je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*). Wona je jenička družina roda šešerjačk (*Sherardia*).

## Wopisanje
Rólny šešerjačk je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.

Stołpik je ležacy abo postupowacy, štyrihranity a hrubje kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su jednonerwne, wótre, dołhojće-lancetojte a steja w mutličkach. Wone docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 5 mm a dołhosć wot 4 hač 15 mm. Deleka mutlički wobsteja ze štyrjoch łopjenow, horjeka pak z pjeć do šěsć.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Małke lila kćenja njesu štyri kónčki a docpěwaja wulkosć wot 5 mm. Wone twori małokćenjowe kwětnistwo, kotrež je hwězdźičkojće wobdate wot wósom hač dźesać wysokich łopješkow.

### Płody
Płód rozpadnje do dźělnych płodow.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach w rolach, zahrodach, na njewobdźěłanych a pustych płoninach, na pućowych kromach. Preferuje wutkate, zwjetša wapnite pódy na lětoćopłych stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, při čimž z regiona Srjedźneho morja pochadźa.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 272 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 30 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy
Agawowe rostliny

**Agawowe rostliny** (*Agavoideae*) su podswójba znutřka hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*). 

## Systematika a rozšěrjenje
Podswójba Agavoideae ma nimale swětodaloke rozšěrjenje. Ćežišćo wšelakorosće na družinach leži w neotropisu. Přirodny areale dosahnu wot juha USA, wo srjedźnej Americe, hač do sewjerneje južneje Ameriki a Azije. 
Molekulargenetiske přepytowanja su w 2000tych lětach k tomu wjedli, zo su hranicy swójbow znutřka roda hromakojtych rostlinow (Asparagales) so sylnje přesunyli. Tak su agawowe rostliny dźensa jenož podswójba (Agavoideae) w  swójbje hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Do toho bě samostatna swójba Agavaceae. Rody buchu prjedy tež do Liliaceae Juss. zarjadowane. Swójba Agavaceae bu jako Agavineae w lěcé 1829 wot Barthélemy Charles Joseph Dumortier w *Analyse des Familles de Plantes* 57, 58 prěni raz wopisana. Typusowy ród je *[[Agave]]* L.. Wobjim někotrych rodow bu dla nowowobdźěłanjow w zachodnych něhdźe dźesać lětach sylnje změnjeny.

Eksistuje dźensa 18 rodow  z wyše 600 družinami w podswójbje agawowych rostlinow (Agavoideae):

*Agawa (*Agave*)
**Anemarrhena*  Bunge: Z jeničkej družinu:
***[[Anemarrhena asphodeloides]]*: Wona je w sewjernej Chinskej a Korejskej domjaca.
*Lilijanka :de:Graslilien (*Anthericum*)
* *Behnia* Didr.: Z jeničkej družinu:
***[[Behnia reticulata]]*: Wona je w juhowuchodnej Africe domjaca.
**[[Beschorneria]]*
*:de:Prärielilien (*Camassia*)
**[[Chlorogalum]]* Kunth: Z něhdźe pjeć družinami w zapadnej sewjernej Americe, předewšěm Kaliforniskej.
*:de:Grünlilien (*Chlorophytum*)
**[[Echeandia]]* Ortega: Z něhdźe 60 hač 80 družinami wot juhozapadnych USA hač do sewjerozapadneje Argentinskeje, južneje Boliwiskeje a južneje Perua.
**[[Hastingsia]]* S.Watson: Z něhdźe štyri družinami w zapadnej sewjernej Americe.
**[[Herreria]]* Ruiz & Pav.: Z něhdźe wósom družinami w južnej Americe.
**Herreriopsis* H.Perrier: Z jeničkej družinu:
** *[[Herreriopsis elegans]]* H.Perrier: Wona je na Madagaskarje domjaca.
**Hesperocallis* A.Gray: Z jeničkej družinu:
***[[Hesperocallis undulata]]*: Wona je w juhozapadnych USA domjaca.
*:de:Funkie (*Hosta*)
**Leucocrinum* Nutt. ex A.Gray: Z jeničkej družinu:
***[[Leucocrinum montanum]]* Nuttall ex A.Gray: Wona je w zapadnych USA domjaca.
*:de:Paradieslilien (*Paradisea*)
* *[[Schoenolirion]]* Torr. ex Durand: Z něhdźe tři družinami w juhowuchodnych USA.
* juka (*Yukka*)

## Nóžki


## Wotkazy
Paederija

**Paederija** (*Paederia*) je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow (*Rubiaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła paederija (*Paederia scandens*)
Agawa

**Agawa** (*Agave*) je ród z podswójby agawowych rostlinow (*Agavoideae*) znutřka hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

## Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* ameriska agawa (*Agave americana*)
* *Agave angustifolia*
* *Agave atrovirens*
* *Agave attenuata*
* *[[Agave bracteosa]]*
* *A. cantala*
* *A. decipiens*
* *Agave echinoïdes*
* *[[Agave filifera]]*
* *Agave fourcroydes*
* *Agave funkiana*
* *Agave gentryi*
* *Agave havardiana*
* *Agave heteracantha*
* *Agave horrida*
* *[[Agave inaequidens]]* (Syn. *A. megalacantha*)
* *Agave lecheguilla*
* *Agave letona*
* *Agave lopantha*
* *Agave neomexicana*
* *Agave montana*
* *Agave palmeri*
* *Agave parrasana*
* *Agave parryi*
* *Agave parviflora*
* *Agave potatorum*
* *Agave saundersii*
* *A. sisalana*
* Zizalowc *Agave sisalana*
* *Agave striata*
* *Agave stricta*
* *A. tequilana*
* *Agave toumeyana*
* *Agave utahensis*
* *[[Agave victoriae-reginae]]*
* *[[Agave vivipara]]* (syn. *A. rigida*)

## Nóžki


## Wotkazy
Juka

**Juka** (*Yukka*) je ród z podswójby agawowych rostlinow (*Agavoideae*) znutřka hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* palmowc (*Yukka gloriosa*)
Akantusowe rostliny

**Akantusowe rostliny** (*Acanthaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* akantus (*Acanthus*)
** barjaca stopa (*Acanthus mollis*)
* beloperona (*Beloperone*)
** stwiny chmjel (*Beloperone guttata*)
* (*Crossandra*)
** krosandra (*Crossandra*)
* tunbergija (*Thunbergia*)
** čerwjena tunbergija (*Thunbergia vogeliana*)
** žołta tunbergija (*Thunbergia alata*)

## Nóžki
Akantus

**Akantus** (*Acanthus*, wot starogrjekskeje *akanthos* (ὁ ἄκανθος)) je ród ze swójby akantusowych rostlinow (*Acanthaceae*).

## Družiny (wuběr)
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* *[[Acanthus arboreus]]* Forssk.: wustupuje w Egyptowskej
* *[[Acanthus balcanicus]]* Heywood & I.Richardson
* *[[Acanthus dioscoridis]]* L.
* *[[Acanthus eminens]]* C.B.Clarke
* *[[Acanthus hirsutus]]* Boiss.
* *[[Acanthus hungaricus]]* ( Borbás ) Baenitz
* *[[Acanthus ilicifolius]]* L.
* Barjaca stopa (*Acanthus mollis*)
* *[[Acanthus montanus]]* T.Anderson: domjacy w hórskich regionach Zapadneje Afriki
* *[[Acanthus polystachyus]]* Delile
* *[[Acanthus spinosus]]* L.
* *[[Acanthus syriacus]]* Boiss.

## Nóžki
Drapalcowe rostliny

**Drapalcowe rostliny** (*Dipsacaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* drapalc (*Dipsacus*), nětko wobsahuje něhdyši ród *[[drapalc (Virga)|Virga]]*
** dźiwi drapalc (*Dipsacus fullonum*)
** sukelny drapalc (*Dipsacus sativus*)
** šwižny drapalc (*Dipsacus strigosus*)
** włosaty drapalc (*Dipsacus pilosus*)
** zadrěwkaty drapalc (*Dipsacus laciniatus*)
* hłowač (*Knautia*)
** balkanski hłowač (*Knautia drymela*)
** lěsny hłowač (*Knautia dipsacifolia*)
** rólny hłowač (*Knautia arvensis*)
** žołty hłowač (*Knautia kitaibelli*)
* pupawač (*Succisa*)
** južny pupawač (*Succisa australis*)
** łučny pupawač (*Succisa pratensis*)
* pupawač (Succisella)
** zazhibnjeny pupawač (*Succisella inflexa*)
* rupač (*Scabiosa*)
** błyšćaty rupač (*Scabiosa lucida*)
** hołbjacy rupač (*Scabiosa columbaria*)
** japanski rupač (*Scabiosa japonica*)
** somoćany rupač (*Scabiosa atropurpurea*)
** wonjaty rupač (*Scabiosa canescens*)
** žołty rupač (*Scabiosa ochroleuca*)

## Nóžki
Drapalc

**Drapalc** (*Dipsacus*) je ród ze swójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacaceae*).

## Systematika
Ród wobsteji z 15 družinow. Prjedy do samostatneho roda  (*Virga*) wodźene družiny so dźensa k *Dipsacus* zarjaduja.

* dźiwi drapalc (*Dipsacus fullonum*, Syn. *Dipsacus sylvestris*), m.d. w srjedźnej Europje
* *[[Dipsacus inermis]]*
* zadrěwkaty drapalc (*Dipsacus laciniatus*), m.d. w srjedźnej Europje
* włosaty drapalc (*Dipsacus pilosus*), m.d. w srjedźnej Europje
* sukelny drapalc (*Dipsacus sativus*), m.d. w srjedźnej Europje
* šwižny drapalc (*Dipsacus strigosus*), m.d. w srjedźnej Europje jako neofyt

## Nóžki
Sukelny drapalc

**Sukelny drapalc** (*Dipsacus sativus*) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacaceae*). W někotrych žórłach so jako poddružinu *Dipsacus fullonum* ssp. *sativus* družiny dźiwjeho drapalca (*Dipsacus fullonum*) mjenuje.

## Wopis
Sukelny drapalc je dwulětna rostlina kotrež ma proste, wróćo zekřiwjene nošne łopješka, kotrež su krótše a šěrše hač tute dźiwjeho drapalca.

## Wužiće
Suchnjene hłójčki buchu prjedy k česanju wołmjanych płatow wužiwane. Elastiske hóčki při ćehnjenu přez płat kosmy zrunaja.

Dźensa je woblubowane sušene kćenje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 285 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 202, jako podobna družina *Weber-Karde* (*Dipsacus sativus*) pod hesłom *Wilde Karde* (*Dipsacus fullonum*, *Dipsacus sylvestris*) 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Hłowač

**Hłowač** (*Knautia*) je ród z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne. Kćenja su tym přiwuzneho roda rupačow (*Scabiosa*) podobne.

## Stejnišćo
Rostu na łukach, ale tež w žiwych płotach a w hustych lěsach. Rostliny su zymokrute. Maja radšo słónčne hač połsćinowe stejnišćo.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w Europje a Azije rozšěrjene, při čimž wot regiona Srjedźneho morja hač do Sibirskeje wustupuja. Wona tež wustupuje w juhozapadnej Aziji a w zapadnej Africe.

## Systematika
Ród *Knautia* bu w lěće 1753 wot *[[Carl von Linné]]* w *[[Species Plantarum]]*, zwjazk 1, strona 101, najprjedy wozjewjeny. Synonym za *Knautia*  je *Trichera*  ex  & .

Ród je w systematice ćežka. Wutwori polyploidijowy kompleks, při čimž nowotworjenje družinow hišće njeje skónčene. Často wustupuja tež hybridy. Eksistuje 60 družinow, z kotrychž 48 tež w Europje wustupuje.

W srjedźnej Europje wustupuja sćěhowace družiny:
* Rólny hłowač (*Knautia arvensis*), časty a rozšěrjeny
* Lěsny hłowač (*Knautia dipsacifolia*, po Fischer *Knautia maxima*), časty
* Balkanski hłowač (*Knautia drymeia*)
* Žołty hłowač (*Knautia kitaibelli*)
* Čerwjeny hłowač (*Knautia macedonica*)
* Dołhołopjenaty hłowač (*Knautia longifolia*)
* Korutanski hłowač (*Knautia carinthiaca*), endemit w Görtschitztal mjez Eberstein a Launsdorf.
* Noriski hłowač (*Knautia norica*), endemit w Hornjej Štyrskej a Korutanskej.

## Nóžki




## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 489 
*  

## Weblinks
Beloperona

**Beloperona** (Beloperone) je ród ze swójby akantusowych rostlinow (Acanthaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** stwiny chmjel (*Beloperone guttata*)
Dźiwi drapalc

**Dźiwi drapalc** (*Dipsacus fullonum*, Syn. *Dipsacus sylvestris*) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacaceae*). Dalše serbske mjeno je **drapałka**.

## Wopis
Dźiwi drapalc je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 70 hač 200 cm.

Stołpik je kałaty.

### Łopjena
Łopjena ma často kałate srjedźne nerwy. Spódnje łopjena docpěwaja dołhosć wot 30 hač do 40 cm a su krótkostołpikate, jejkojte, zwjetša njerozdźělne, zubate, wutworja rozetu a ze spočatkom kćěwa wuschnu. Stołpikowe łopjena su lancetojte, zubate abo cyłokromne, přećiwostejne a na spódku w formje titki zarosćene.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Štyrikónčkowe, lila kćenja steja w hustych, (dołhojće)jejkojtych, walcojtych, kehelojtych abo cylindrojtych hłójčkach z dołhosću wot 3 hač 8 cm. Njesu dołhe, wobłukate, kałace přikrywne łopješka w dwěmaj rjadomaj a seršćate pluwowe nošne łopješka, kotrež su dlěše hač kćenja a hišće dołho po kćěwje zawostanu. Króna je štyrikónčna. Jeje rołka docpěwa dołhosć wot něhdźe 1 cm. Keluch je štyrihranity. Kćenja so w rynčce wokoło hłójčki puknu.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na pućach, nasypach, brjohach a pustych płoninach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, juhozapadnej Aziji, sewjernej Americe a na Kanariskich kupach rozšěrjena.

## Galerija

Dataja:Dipsacus_fullonum_Kopf.jpg|Kwětnistwo
Dataja:Karde in der Wiese.jpg|Młody dźiwi drapalc
Dataja:Dipsacus-fullonum-water-storage.jpg|Přećiwostejne stołpikowe łopjena po dešću


Dataja:Fliegenlarven an Karde.jpg|Muchowe larwy we wodźe
Dataja:Dipsacus_fullonum.jpg|Dźiwi drapalc na spočatku julija 
Dipsacus fullonum MHNT.BOT.2005.0.269.jpg|Dźiwi drapalc


## Podobnje družinje
*Zadrěwkaty drapalc (*Dipsacus laciniatus*) ma njeprawidłownje pjerite stołpikowe łopjena.
*Sukelny drapalc (*Dipsacus sativus*) ma proste, wróćo zekřiwjene nošne łopješka.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 285 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 146, z wědomostnym mjenom *Dispacus sylvestis* 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 320, z wědomostnym mjenom *Dipsacus sylvestris* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 202, z wědomostnymaj mjenomaj *Dipsacus fullonum* a *Dipsacus sylvestris*  
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Rólny hłowač

**Rólny hłowač** (*Knautia arvensis*) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*). Dalše serbske mjeno je **hłowate zelo**.

## Wopis
Rólny hłowač je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 80 cm.

Stołpik je jednory abo rozhałužkowany, krótkokosmaty a dozady seršćaty-wiwlaty. 

### Łopjena
Spódnje łopjena su njerozdźělne, jejko-lancetojte, stołpikate, cyłokromne abo zubate. 

Stołpikowe łopjena su sedźace, přećiwostejne, šěrozelene a mutne.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja steja w małkich, 2-4 cm šěrokich, płonych hłójčkach. Keluch ma 8-10 swětłych, 2-3 mm dołhych seršćow. Króna je módrowioletna abo čerwjenowioletna a docpěje wot 1,8 cm, mjeztym zo štyri krónowe kónčki maja rozdźělne dołhosće. Jeje zwonkowne kónčki wosebitnje kromnych kćenjow su powjetšene. Nakromne kćenja su wjetše. 

## Stejnišćo
Rosće na łukach, połsuchich trawnikach, pućowych a lěsnych kromach a na rolach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
*  
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 322 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 248 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Łučny pupawač

**Łučny pupawač** (*Succisa pratensis*) je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacaceae*). Dalše serbske mjeno je **čertowy stólc**.

## Wopis

Łučny pupawač je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 80 cm.

Pjenk je krótki, kaž wotkusnjeny. Stołpiki su přilěhaće kosmate.

### Łopjena
Spódnje łopjena su owalnje hač (šěroko-)lancetojte, zwjetša cyłokromne a stołpikate. 

Rostlina njese małko stołpikowych łopjenow, kotrež su sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja tworja połkulowate abo kulowate hłójčki, kotrež docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Jednotliwe kćenja su štyristołpowe a módrowioletne. Kćenjowa króna docpěwa dołhosć wot 4 hač 7 mm a je 4-trodlata, lila hač módrowioletna. Znutřkowne keluchi maja 4 hač 5 čornych, 1 mm dołhich seršćow. Zwonkowne keluchi su štyrihranite, hrubokosmate a njesu štyri třiróžkate zubki. Přikrywne łopješka su lancetojte.

## Stejnišćo
Rosće na bahnowych a suchich hórskich a włóžnych łukach a w niskich bahnach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 24 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 320 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 202 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lěsny hłowač

**Lěsny hłowač** (*Knautia dipsacifolia*, Syn.: *Knautia sylvatica* auct. non (L.) Duby) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*). 

## Wopis
Lěsny hłowač je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 100 cm.

Stołpik je často seršćaty kosmaty. 

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, njerozdźělne a dołho-jejkojte, dołhokónčkowe, cyłokromne abo karbowane.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja steja w połnych, 3-4 cm šěrokich hłójčkach, kotrychž nakromne kćenja su wjetše. Keluch ma swětłe, 2-3 mm dołhe seršće. Króna je wioletna, rědko čerwjenolila abo běła, docpěje dołhosć wot 1, 8 cm a ma štyri kónčki.

## Stejnišćo
Rosće w łučinowych, wudolinowych lěsach, na lěsnych pućach a chłódkojtych lěsnych kromach. Ma radšo włóžne, pódy w chłódnišich, włóžnych połoženjach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w horinach srjedźneje Europy rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
*  
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 322 (jako *Knautia sylvatica*) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 248 (jako *Knautia dipsacifolia*) 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* Wobrazy při pflanzen-bild.de
Pupawač (Succisella)

**Pupawač** (*Succisella*) je ród ze swójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacaceae*).

* pupawač (Succisella) 
** zazhibnjeny pupawač (*Succisella inflexa*)
Rupač

**Rupač** (*Scabiosa*) je ród z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Družiny su jednolětne, trajne zela abo połkerki, kotrychž kćenja steja w płonych, dołho stołpikatych hłójčkach. Na rozdźěl wot podobnych hłowačow (*Knautia*) jednotliwe kćenja maja nošne łopješka („pluwowe łopješka“, němsce Spreublätter). Přidatne zwonkowny keluch wobsteji ze suchokóžneje wobkromy. Zrosćena króna zwjetša je pjećkónčkowa. Nakromne kćenja su tróšku wjetša hač znutřkowne, mjeztym zo woprawdźity keluch wobsteji z pjeć seršćikow. Móžne kćenjowe barby su: běła, žołta, čerwjena, módra a čerwjenowioletna.

## Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Somoćany rupač (*Scabiosa atropurpurea*)
* (*[[Scabiosa anthemifolia]]*)
* Wonjaty rupač (*Scabiosa canescens*)
* Kawkaski rupač (*Scabiosa caucasica*)
* Hołbjacy rupač (*Scabiosa columbaria*)
* Japanski rupač (*Scabiosa japonica*)
* Błyšćaty rupač (*Scabiosa lucida*)
* Žołty rupač (*Scabiosa ochroleuca*)

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 790 
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, stronje 414-415 

## Eksterne wotkazy