open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kotmar (gmejna)

**Kotmar** () je gmejna na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc w Hornjej Łužicy. Wona bu wutworjena dnja 1. januara 2013 z dotalnych gmejnow Niedercunnersdorf, Obercunnersdorf a Jiwow a pomjenowana po horje Kotmar, kotraž so wosrjedź gmejnskeho teritorija nadeńdźe.

Gmejna je z 8000 wobydlerjemi najwjetša bjez měšćanskich prawow w Zhorjelskim wokrjesu.

## Geografija
Gmejna leži južnje Lubija w Hornjołužiskich horinach při hornim běhu Sprjewje, kotraž so na teritoriju města wužórli. Susodne gmejny su město Lubij na sewjeru, Rosenbach na sewjerowuchodźe, Ochranow na wuchodźe, Wódrjeńca na juhowuchodźe, Lutarjecy na samym juhu, Habrachćicy-Nowe Jěžercy na zapadźe kaž tež Suche Hendrichecy a Swóńca na sewjerozapadźe.

Najwyši dypk je wjeršk Kotmarja (583 m). W bliskosći nadeńdźe so najznaćiše z třoch žórłow Sprjewje.

### Gmejnske dźěle
Oficielne gmejnske dźěle su Jiwow, Kotmarjecy, Niedercunnersdorf, Nowy Jiwow, Obercunnersdorf, Ottenhain a Walddorf.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Kottmar

**Kottmar** je němske pomjenowanje

* hory w Hornjej Łužicy, hlej Kotmar
* politiskeje gmejny wokoło tuteje hory, hlej Kotmar (gmejna)
Nowe Koporcy

**Nowe Koporcy** (w ludźe tež *Šěra dźěra*;  *Neukuppritz*) su małe hornjołužiske sydlišćo na samym wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotrež słuša wot lěta 1936 do Bukečanskeje gmejny.

## Geografija
Leža we wysokosći wot 265&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu něhdźe kilometer juhowuchodnje Bukec při B 6. Niže wjeski ćeče Koporska woda, kotraž zastaruje Nowokoporski hat z wodu.

Susodne wjeski su Koporcy na sewjeru, Błócany na juhowuchodźe, Žornosyki na juhu, Wuježk a Nowy Wuježk zady lěsa na juhozapadźe kaž tež Bukecy na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Z 18. lětstotka znajemy Nowokoporski hosćenc „K běłemu kołpjej“ (abo „šwonej“) při Lubijskej šoseji mjez Bukecami a Błócanami. Sydlišćo słuša hižo přeco ke Koporcam a do Bukečanskeje wosady. Wot prěnjeje połojcy 19. lětstotka běše tule, při starym puću a dźensnišej kolesowarskej šćežce, zaměstnjena wowčernja Koporskeho ryćerkubła (wulki statok na zapadnym kóncu sydlišća). Wokoło hosćenca a wowčernje nastawaše potom sydlišćo.

## Wosobiny
Po swojim nawróće z Druheje swětoweje wójny bydleše Frido Mětšk wěsty čas w něhdyšej Mosigec korčmje w Nowych Koporcach.

## Žórła
*
Bobošojce

**Bobošojce** (tež *Bowšojce*;  *Bahnsdorf*) su wjes w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž je wot 1. februara 2002 dźěl gmejny Nowa Jazorina. Nadeńdźe so we Łužiskej jězorinje něhdźe jednaće kilometrow sewjerowuchodnje Złeho Komorowa a słuša do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Do gmejnskeho dźěla słušeja wjes Lěska a wjesne dźěle Cłonica *(Zollhaus)*, Lambownja *(Dörrwolf)*, Lindojske Pólo *(Lindenfeld)* a Žarnojske Budy *(Sornoer Buden)*. Dohromady maja něhdźe 700 wobydlerjow.

Susodne wjeski su Lindow na sewjeru, Lěska na juhowuchodźe a do Ranja słušacy Wołobuz na zapadźe. Wuchodnje Bobošojc nadeńdźe so Wjelčanske lětanišćo a na juhu Sedličanski jězor. Njedaloko wsy běža zwjazkowej dróze B 96 (Budyšin–Rań), B 156 (přez Grodk a Běłu Wodu do Budyšina) kaž tež B 169 (Zły Komorow–Choćebuz). Nimo toho maja Bobošojce zastanišćo při železniskej čarje do Choćebuza.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska w lěće 1462 jako *Baynstorff*. Mjeno bu najskerje wotwodźene wot serbskeho słowa *[[bahno]]*.

Po statistice Arnošta Muki mějachu Bobošojce srjedź 1880tych lět cyłkownje 424 wobydlerjow, z kotrychž běchu 154 Serbow (36 %) a 270 Němcow. W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.

W lěće 1965 wottorhachu dźěl wjeski za Sedličansku brunicowu jamu, při čimž dyrbješe so 20 wobydlerjow přesydlić. 1974 zagmejnowaštej so susodnej wjesce Wołobuz a Lěska.

Hač do lěta 2002 běchu Bobošojce samostatna gmejna a zjednoćichu so potom z Lindowom, Lubochowom a Rašynom do noweje gmejny „Nowa Jazorina“.

## Nóžki


## Wotkazaj
Šěn

**Šěn** (zněmčene zwjetša *Schön*) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Franc Šěn (* 1950) – literarny stawiznar a bibliograf
* Jurij Šěn (1922–1991) – ludowy spisowaćel
* Lubina Hajduk-Veljkovićowa, rodź. Šěnec (* 1976) – spisowaćelka
Franc

**Franc** je muske předmjeno w serbšćinje a słowjenšćinje a skrótšena forma mjena Franciskus.

## Nošerjo mjena
* Franc Moric Domaška (1862–1931) – farar, składnostny spisowaćel
* Franc Kral (1886–1915) – wučer, prócowar towarstwoweho žiwjenja, sobuzałožer Domowiny 
* Franc Jurij Lok (1751–1831) – biskop, rozswětler, spisaćel, kulturny prócowar
* Franc Měrćink (1852–1910) – wučer, propagator słowjanskich literaturow w młodych lětach 
* Franc Natuš (1898–1950) – kuchar, překupc, narodny prócowar
* Franc Schneider (1817–1883) – farar, awtor gramatiki a čitanki, chronist, spisaćel 
* Franc Šěn (* 1950) – literarny stawiznar a bibliograf
Markus Söder

**Markus Thomas Theodor Söder** (* 5. januara 1967 w Nürnbergu) je němski politikar strony CSU, kiž je wot 16. měrca 2018 jako naslědnik Horsta Seehofera ministerski prezident Bayerskeje a wot 19. januara 2019 předsyda swojeje strony.

Promowowany jurist je wot lěta 1994 čłon bayerskeho krajneho sejma a bě wot 2003 do 2007 generalny sekretar CSU. Wot 2007 do 2008 bě statny minister za zwjazkowe a europske naležnosće, wot 2008 do 2011 statny minister za wobswět a strowotnistwo a wot 2011 do 2018 minister za financy, krajne wuwiće a domiznu. Wón bě načolny kandidat swojeje strony při wólbach do krajneho sejma dnja 14. oktobra, w kotrychž dósta CSU 37,2 % a zhubi absolutnu wjetšinu w parlamenće.

Wón je ewangelski, zmandźeleny a ma ze swojej mandźelskej tři dźěći kaž tež jednu dźowku z prjedawšeho poćaha.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona 
* Söder na webstronje bayerskeho statneho knježerstwa
Korla Wyrgač

**Korla Wyrgač** ( *Karl Wirgatsch*; * 17. oktobra 1883 w Hornim Wunjowje, † 7. junija 1956 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a redaktor.

Narodźi so jako syn ratarja-kowarja w tehdy hišće dospołnje serbskej wjesce Wunjowje pola Budyšina a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1905 do 1909 studowaše při Lipšćanskej uniwersiće ewangelsku teologiju. Wot 1909 do 1913 bě z wučerjom a 1913 nastupi farske městno w Nosaćicach w narańšich Serbach, hdźež jako posledni serbski farar hač do lěta 1956 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk a zemrě jenož někotre měsacy po tym w Budyšinje.

W młodych lětach dopisowaše pilnje do dźěćaceho časopisa *[[Raj (časopis)|Raj]]* a spěchowaše serbske dźiwadłownistwo. Jako student wozjewi *Serbski rukopis w přiwisku [[Wjacław Warichius|Worjechoweho]] katechizma* (ČMS 1907). Wot 1917 hač do zakaza časopisa přez nacionalsocialistow w lěće 1937 redigowaše ewangelski tydźenik *[[Pomhaj Bóh]]*.

Wyrgač bě wot lěta 1905 čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Wólby do sakskeho krajneho sejma 2014

**Wólby do sakskeho krajneho sejma 2014** wotměchu so dnja 31. awgusta 2014 a běchu šeste wólby po znowazałoženju swobodneho stata Sakskeje w lěće 1990. Wólby termin bě posledni dźeń lětnych prózdnin, dwě njedźeli pozdźišo wotměchu so tež wólby w Braniborskej a Durinskej. Wólbne wobdźělenje wučinješe jenož 49,1 %, štož bě dotal najniši wuslědk w Sakskej.

## Wuslědk

Křesćansko-demokratiska unija (CDU) z načolnym kandidatom a amtěrowacym ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom dósta z 39,4 % najwjetši podźěl lisćinowych hłosow a zdoby tež nimale wšitke direktne mandaty we wólbnych wokrjesach. Jeničke wuwzaće bě wólbny wokrjes Lipsk 2, hdźež bě kandidatka Lěwicy wuspěšna. Lěwica bě z 18,9 % na druhim a SPD z 12,4 % na třećim městnje. Lěto do toho załožena AfD zaćahny z 9,7 % prěni raz do krajneho sejma. Zeleni dóstachu 5,7 %, mjeztym zo so prawicarskej NPD z 4,9 % njeporadźi, w sejmje wostać. Tež FDP, kotraž bě hač dotal hromadźe z CDU w čorno-žołtej koaliciji knježiła, dyrbješe krajny sejm wopušćić a zhubi z tym jeje poslednje wobdźělenje w jednym krajnym knježerstwje a tuž tež wliw w zwjazkowej radźe.

Po wólbach wutwori so „wulka koalicija“ ze stronow CDU a SPD a kabinetom Tilich III.

## Načolni kandidaća


 Stanislaw Tillich 2013 (cropped).jpg|Stanisław Tilich, CDU
 Rico Gebhardt Landtag Sachsen by Stepro IMG 1840 LR50.jpg|Rico Gebhardt, Lěwica
 Martin Dulig 2014 BZ.jpg|Martin Dulig, SPD
 Holger Zastrow by Stepro IMG 1555 LR50.jpg|Holger Zastrow, FDP
 Antje Hermenau by Stepro IMG 1455 LR50.jpg|Antje Hermenau, Zeleni
 Frauke-Petry-20130820.jpg|Frauke Petry, AfD


## Hlej tež
* Lisćinu zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (6. wólbna doba)
Pawoł Krawc (1901)

**Pawoł Krawc** ( *Paul Schneider*; * 18. měrca 1901 w Połpicy, † 26. septembra 1980 w Lemišowje) bě serbski twarski mišter,  Domowinski funkcionar a twarski nawoda Serbskeho domu.

Narodźi so jako syn twarskeho mištra Jana Krawca a nawukny powołanje mulerja. W lěće 1931 namrě nanowy twarski wobchod a cementownju w Lemišowje, kotrejž nawjedowaše hač do přepodaća zawoda do ludoweho swójstwa w lěće 1952. Wot 1954 do 1967 dźěłaše jako twarski inženjer w Podstupimskim wobwodźe. W lěće 1967 poda so na wuměnk a nawróći so do Łužicy.

Krawc słušeše – hromadźe z Pawołom Jenku, Janom Křižanom a Pawołom Nedom – w mjezywójnskim času do prócowarjow w serbskim towarstwje „Zernička“ w Lichanju. W lěće 1928 organizowaše podpismowu akciju za podawanje serbskeje wučby w šulskim wobwodźe Hućina-Zubornička a wustupowaše na zarjadowanjach Domowiny přećiwo wutupjenju serbstwa w narańšich kónčinach. W februarje 1934 bu tohodla zajaty a běše wjacore měsacy w koncentraciskim lěwje Hohnstein. Po tym steješe pod dohladom gestapa. 

Po Druhej swětowej wójnje sta so z prěnim wjesnjanostu w Stróži a bu powołany do Budyskeje wokrjesneje komisije za rólnu reformu. W Domowinje skutkowaše jako wobwodnik Budyskeje župy a zarjadowa w lěće 1947 sobu prěni a tehdy najwjetši powójnski zjězd serbskeho zwjazka w Malešecach. Jako twarski inženjer nawjedowaše po 1947 natwar noweho Serbskeho domu při Póstowym naměsće w Budyšinje.

Pawoł Krawc bě nan serbskeho spisowaćela Křesćana Krawca (* 1938).

## Spisy
* *Rozpominanje historiskeje zhromadźizny dowěrnikow Domowiny l. 1936.* W: *A tola Serbam lipa kćě*, Budyšin 1962, str. 88–95.
* *Po boku doprědkarskich narodow kročimy do lěpšeho přichoda.* W: *[[Nowa doba]]*, 12. oktobra 1947.

## Žórle

* Jan Cyž: *Nekrolog.* Nowa doba dnja 4. oktobra 1980.
Franc Šěn

**Franc Šěn** ( *Franz Schön*; * 7. decembra 1950 w Šunowje) je serbski literarny stawiznar, bibliograf a knihownik. 

Narodźi so jako najstarše z pjeć dźěći serbskej katolskej swójbje w Šunowje a wopytowaše najprjedy zakładnu šulu w Konjecach, wot 1961 PWŠ w Ralbicach a wot 1965 SRWŠ w Małym Wjelkowje. Wot 1970 do 1974 studowaše w Instituće za sorabistiku při Lipšćanskej uniwersiće a zabsolwowa diplomowy studij sorabistiki. W diplomowym dźěle zaběraše so z literarnym dźěłom Marje Młynkoweje.

Hišće w lěće 1974 zastupi městno w literarnostawizniskim wotrjedźe Budyskeho Instituće za serbski ludospyt a běše tam wot lěta 1977 z wědomostnym sobudźěłaćerjom. 1983 zakitowaše swoju disertaciju pod titlom „Ota Wićaz. Jeho žiwjenje a dźěło. Přinošk k serbskim literarnowědnym a kulturnym stawiznam.“ Zhromadnje z Janom Šołtu a Pětrom Kunzu wudachu w lěće 1984 *Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow* a na kóncu 1980tych lět bě Šěn sobuawtor štwórteho zwjazka *Stawiznow serbskeho pismowstwa*. We wot Kita Lorenca nawjedowanym rjedźe *Serbska poezija* zestaji šěsć čisłow. Nimo toho bě wot 1990tych lět hłowny zamołwity za zestajenje *Serbskeje bibliografije*, wot kotrejež redigowaše štyri zwjazki (1994, 1998, 2003 a 2008). 1992 přewza wjednistwo Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa a 1996 přewza wot Helmuta Faski organizaciju mjezynarodnych prózdninskich kursow za serbsku rěč a kulturu, kotrež hač do lěta 2012 nawjedowaše. 2016 poda so na wuměnk.

Za čas politiskeho přewróta 1989/90 bě Franc Šěn – mjez druhim hromadźe z Janom Nukom, Benediktom Dyrlichom a Ludmilu Budarjowej – aktiwny čłon Serbskeje narodneje zhromadźizny a wot 1990 do 1992 skutkowaše jako woleny zastupjer w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny.

Wot lěta 1973 je zmandźeleny z wučerku a pozdźišej wjednicu Serbskeho gymnazija, Rejzu Šěnowej, rodźenej Lebzec, z kotrejž ma tři dźěći, mjez druhim spisowaćelku Lubinu Hajduk-Veljkovićowu. Bydli w Budyšinje.

## Žórle
* Dietrich Šołta: *Dr. Franc Šěn pjećašěsćdźesatnik.* W Lětopis 63 (2016) 1, str. 134–137.
* Róža Domašcyna: *[https://www.rozhlad.de/index.php/hsb/chronika/item/6466-sydomd-esatnik-dr-franc-n Sydomdźesatnik dr. Franc Šěn.]* W Rozhledźe 12/2020, str. 35

## Wotkazaj
* Wosobinska strona na webstronje Serbskeho instituta
* Awtorska strona na webstronje Ludoweho nakładnistwa Domowina
1419

## Podawki
* Prěnje historiske naspomnjenje wjele łužiskich wsow, na přikład Brěmjenja, Budyšinka, Hrubjelčic, Jitka, Małeho Wjelkowa, Sernjan, Wutołčic a Zubornički.
* Portugalscy namórnicy přistanu prěni raz na kupje Madeira w Atlantiskim oceanje.
* 13. februara: W hansowym měsće Roztoku załoži so prěnja uniwersita w cyłym baltiskomórskim rumje.
* 30. julija: Z prěnim Praskim „ćisnjenjom z wokna“ zahaja so Husitske wójny.
* 16. awgusta: Po smjerći krala Wjacława IV. sta so jeho połbratr Zygmunt, dotalny kral Madźarskeje, Chorwatskeje a wot 1411 tež Swjateho romskeho mócnarstwa, z nowym kralom Čechow.

## Narodniny
* 10. julija: Go-Hanazono – 102. kejžor Japanskeje († 1470)

## Wumrěće
* 16. awgusta: Wjacław IV. – kral Čechow, jako *Wjacław* romsko-němski kral, kurwjerch Braniborskeje (* 1361)

## Wotkaz
Pawoł Krawc

**Pawoł Krawc** je mjeno tuteju serbskeju wosobinow:

* wučerja a ludoweho wuměłca (1885–1954), hlej Pawoł Krawc (1885)
* twarskeho mištra a Domowinskeho funkcionara (1901–1980), hlej Pawoł Krawc (1901)
Pawoł Božidar Kapler

**Pawoł Božidar Kapler** ( *Paul Theodor Kappler*; * 27. januara 1887 w Budyšinje, † 23. junija 1942 w Dorf Wehlen) bě serbski ewangelski farar a kulturny prócowar.

Narodźi so jako syn kantora Jana Awgusta Kaplerja w Budyšinje a wopytowaše tamniši gymnazij. Studowaše najprjedy w Marburgu a wot 1906 do 1912 w Lipsku ewangelsku teologiju a skutkowaše po studiju najprjedy jako duchowny w awstriskim Leobenje a potom w Bad Elster a Tirpersdorfje w Bohotskej. 1915 přewza farske městno w Hornim Wujězdźe, hdźež hač do lěta 1927 tež serbsce prědowaše. W tutym lěće sta so z fararjom Budyskeje Michałskeje wosady. 1941 bu serbski farar na ćišć nacionalsocialistow ze Serbow přesadźeny do Sakskeje Šwicy, hdźež lěto pozdźišo w starobje jenož 55 lět zemrě. Wón bu na Budyskim Michałskim kěrchowje pochowany.

Kapler bě sobustaw a wěsty čas tež starši Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku. Wot 1916 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje. Wot 1932 do 1934 podawaše na Budyskim gymnaziju serbšćinu.

## Žórło
Kapler

**Kapler** je serbske swójbne mjeno, mjez druhim tuteju wosobinow:

* Jan Awgust Kapler (1851–1937) – wučer, kantor a basnik w młodych lětach
* Pawoł Božidar Kapler (1887–1942) – ewangelski farar a kulturny prócowar
Chisor

**Chisor** (;   Гиссар/ *Gissar*) je město na zapadźe Tadźikistana.

Leži při brjoze rěki Chanaka w Chisorskej dolinje něhdźe 25 kilometrow zapadnje wot stolicy Dušanbe.

Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow a wot lěta 2016 měšćanske prawa.

Najwuznamniše twarjenje města je Chisorska twjerdźizna, kotraž bu we 18. lětstotku załožena jako lěćna rezidenca Bucharaskich emirow a w 19. lětstotku wutwarjena. Derje wobchowałoj stej so twjerdźiznowa murja a wulke wrota z wěžomaj.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Zajdow

**Zajdow** ( *Kleinseidau*) je hornjołužiska wjeska, kotraž je wot lěta 2007 měšćanski dźěl Budyšina.

## Geografija

Wjes leži při južnej kromje Małeho Wjelkowa a je z nim zwjazana. Historiska sydlišćowa forma kulowca wokoło wjesneho hata je pak hač do dźensnišeho derje spóznajomna. Přez Zajdow wjedźe puć z Małeho Wjelkowa do Słoneje Boršće. Nimo toho zwjazuje špatnje asfaltowana šćežka Zajdow z južnje ležacymi Ćemjercami. Něhdźe 600 metrow zapadnje wsy nadeńdźe so Sawrjerowy park a zady njeho zběha so hórka Wiwalca (249 m).

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako *Sawyda* a pjeć lět pozdźišo jako *Sayda*. We 18. lětstotku dósta – k rozeznawanju wot Židowa – přimjeno *Klein-*. Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot prasłowjanskeho předmjena *Zawid* (wot *za* a *widźeć*, přirunaj *[[Zawidow]]* w Pólskej abo *[[Zavidovići]]* w Bosniskej). Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska měšćanska rada.

Hač do lěta 1936 bě Zajdow samostatna gmejna a potom so do Małeho Wjelkowa zagmejnowa. Jako přińdźe gmejna w lěće 1999 k Budyšinej, běše Zajdow najprjedy wobstatk měšćanskeho dźěla Mały Wjelkow a wot 2007 tworja swójski měšćanski dźěl.

## Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Zajdow po Arnošta Mukowej statistice cyłkownje 93 wobydlerjow, z kotrychž běchu 88 Serbow (95 %) a jenož pjeć Němcow.

W lěće 1925 bě wot 114 wobydlerjow 94 ewangelskich (82&nbsp;%) a dwaceći katolskich. Ewangelscy wěriwi přisłušeja ze starodawna Budyskej Michałskej wosadźe.

## Pomniki
*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Zajdowje]]*
Pjeć twarjenjow w starym jadrje kulowca steji jako kulturny pomnik pod škitom: dwustronskej dworaj na Zajdowskej čo. 29 a 40 kaž tež domske z hródźu čo. 23, 35 a 42. Nimo toho je tež kamjentny pućny stołp napřećo wjesnemu hatej jako pomnik škitany.

## Wosobiny
* Jan Haša (1842–1863) – spisaćel a přełožowar; rodźeny w Zajdowje
* Mikławš Haša (1862–1890) – wučer a kulturny prócowar; rodźeny w Zajdowje
* Siegfried Albert (1937–2021) – farar a publicist, serbski superintendent; rodźeny w Zajdowje

## Wobrazy

Zajdow 2.jpg|Na nawsy
Zajdowska čo 23.jpg|Zajdowska čo. 23 ze swjatym křižom
Zajdowska čo 29.jpg|Zajdowska čo. 29
Zajdowska čo 35.jpg|Zajdowska čo. 35
Zajdow – kamjentny pućnik.jpg|Stary pućnik we wsy


## Žórle
* 
* 


## Wotkaz
Krajnostawski wučerski seminar

**Krajnostawski wučerski seminar** bě w lěće 1817 załožena wukubłanska institucija krajnych stawow Hornjeje Łužicy, kotrež měješe so starać wo wučerski dorost za hornjołužiske šule. Na spočatku běše zaměstnjeny na Mnišej hasy při róžku Jerjoweje w starym měsće a wot 1857 měješe swoje sydło w tehdy twarjenym seminarje při Schillerowych zelenišćach w Budyšinje, dźensnišim Powołanskošulskim centrumje Budyskeho wokrjesa (BSZ). Seminarska hasa je so po nim pomjenowała.

Mjeztym so wukubłachu při seminarje zwjetša ewangelskich wučerjow, dóstachu katolscy Serbja swoje wukubłanje wot 1851 w přidatnym katolskim seminarje w „Klóšterskim domje“ při Pětrowej cyrkwi. Wot 1817 do 1851 měješe seminar cyłkownje 47 katolskich seminaristow, z kotrychž běchu 15 Serbow.

Hač do lěta 1830 dóstachu serbscy kandidaća štyri wot dźesać wupisanych stipendijow, tři za ewangelskich a jedyn za katolskeho kandidata. Do serbskich absolwentow krajnostawskeho seminara słušachu mjez druhim Rudolf Jenč, Korla Awgust Kocor, Jan Arnošt Hančka, Arnošt Holan, Jan Bohuwěr Mučink, Jurij Pilk, Michał Rostok, Korla Bohuwěr Šěca, Herman Šleca a Jan Wjela. Wot 1834 do 1840 dóstachu serbscy chowancy swoje maćernorěčne wukubłanje pola fararja Handrija Lubjenskeho. Po jeho smjerći pokročowachu jednotliwi seminarisća ze serbskej wučbu a załožichu za to zjednoćenstwa serbskich seminaristow, tak na přikład w lěće 1877 wot Arnošta Rachlowca załožene serbske towarstwo „Swoboda“.

## Literatura
* 
* Jan Melda: *Serbstwo na Budyšinskim krajnostawskim seminaru we starym času.* We Łužicy 12 (1893) 4, str. 29.
* Cyril Kola: *Před 175 lětami krajnostawski seminar: ze spočatka kubłanja serbskich wučerjow.* W Serbskich Nowinach dnja 16. apryla 1992 (Předźenak)
* Pětr Kunca: *Krajnostawski wučerski seminar a Serbja.* W Rozhledźe 52 (2002) 7/8, str. 241–249.

## Wotkaz
Hendrich Awgust Krygar

**Hendrich Awgust Krygar** ( *Heinrich August Krüger*; * 7. februara 1804 w Hrodźišću, † 24. měrca 1858 w Poršicach) bě serbski ewangelski farar, kulturowědnik a składnostny basnik.

Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše kubłarnju bratrowskeje wosady w Małym Wjelkowje a pozdźišo gymnazij w Budyšinje. Wot 1825 do 1829 studowaše ewangelsku teologiju na Lipšćanskej uniwersiće. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy wot 1831 do 1832 z diakonom w Klukšu a skutkowaše potom wot 1832 do 1840 jako farar při Budyskej Michałskej cyrkwi. 1840 přewza farske městno w Poršiskej wosadźe, hdźež hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1858 wosta.

Krygar bě hižo z gymnazialnych lět přećel Handrija Zejlerja a załoži pozdźišo hromadźe z nim jako čłon a podstarši Serbskeho prědarskeho towarstwa rukopisnu *[[Serbska nowina|Serbsku nowinu]]*, kotruž wudawaštej přez wjacore lěta w cyłkownje něhdźe 60 čisłach. Tam nadeńdu so jeho prěnje pěsnjerske pospyty, předewšěm dwě romantiskej elegiji patriotiskeho razu: *Serbskemu towarstwu* a *Wěšćenje*. Wosebje so zajimowaše pak za serbski rěčespyt a serbske pismowstwo. Krygarjowe bohate zběrki serbskich ćišćow stachu so sobu ze zakładom za serbske literarne stawizny a słužachu wosebje Korli Awgustej Jenčej při pisanju tutych.

Hendrich Awgust Krygar bě wot 1847 do 1852 z čłonom Maćicy Serbskeje. Jeho syn Arnošt Krygar (1847–1923) bě runje tak z fararjom w Poršicach a pokročowaše tež z literarnostawizniskim dźěłom swojeho nana.

## Spisy
* *Materialien zu einem vollständigen, chronologisch geordneten und kritischen Verzeichnis der Oberlausitz-wendischen Literatur Budissinisch-evangelischen Dialekts.* Přehlad wot 1597 do 1848, w Serbskim kulturnym archiwje [MS XXXVIII – 8 A]
* *Das oberlausitzer evangelisch-wendische Gesangbuch.* Neues Lausitzer Magazin 20 (1842), str. 1–18.

## Žórło

## Wotkaz
* Zawostajenstwo Hendricha Awgusta Krygarja w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
Krygar

**Krygar** (delnjoserbsce a po starym hornjoserbskim prawopisu *Krygaŕ*) je serbske swójbne mjeno, serbska forma němskeho mjena *[[Krüger]]*.

Nošerjo mjena:

* Arnošt Krygar (1847–1923) – farar, spisaćel a zběraćel serbskich knihow
* Awgust Krygaŕ (1859–1935) – wučer a kulturny prócowar
* Hendrich Awgust Krygar (1804–1858) – farar, literarny stawiznar a basnik
* Jan Krygaŕ (1598–1662) – kantor a organist, gymnazialny wučer a barokny komponist
* Juro Krygaŕ (~1635–1675) – teolog, stawiznar a organizator serbskich rěčnych kursow
* Matej Krygaŕ (1813–1890) – farar a kulturny prócowar
Jan Just

**Jan Just** ( *Johannes Just*; * 7. apryla 1869 w Nowej Jaseńcy, † 1. awgusta 1922 w Kulowje) bě serbski katolski farar a kulturny prócowar.

Narodźi so jako syn Nowojasčanskeho žiwnosćerja a wopytowaše 1881/82 Tachantsku šulu a 1883/84 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1884 do 1893 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1890 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše potom hač do lěta 1893 katolsku teologiju. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy katechet a tachantski wikar w Budyšinje a wot 1894 do 1908 kapłan w Chrósćicach. W lěće 1908 přewza farske městno w Ralbicach, hdźež hač do swojeje smjerće w starobje jenož 53 lět skutkowaše.

Jako Chróšćanski kapłan skutkowaše sobu we wjesnych towarstwach. Spisa hrě *Wowka* a *Swjata Cita* a dopisowaše do *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]*. Jako student wozjewješe ludowědne přinoški w *[[Kwětki|Kwětkach]]* Serbowki. Wot 1891 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.

## Literatura
* Michał Kětan: *Nekrolog.* W Krajanje 1923, str. 57–59.

## Žórło
Jan Bohumił Junghänel

**Jan Bohumił Junghänel** (tež *Kokoška*;  *Johann Gottlieb Junghänel*; * 21. decembra 1753 we Wósporku, † 13. februara 1810 w Slepom) bě serbski ewangelski farar, ludowědnik a składnostny basnik.

Narodźi so jako syn Wósporskeho šewca a wopytowaše najprjedy šulu we Wulkim Wjelkowje a potom wot 1769 do 1775 gymnazij w Budyšinje. Wot 1775 do 1778 studowaše ewangelsku teologiju při Lipšćanskej uniwersiće. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy wot 1778 do 1783 jako katechet w Delnjej Hórce a přewza w lěće 1783 farske městno we Wochozach. Poslednje tři lěta swojeho žiwjenja bě z fararjom w Slepjanskej wosadźe.

Junghänel pisaše składnostne basnje, kaž na přikład kwasny spěw dźowce Jana Jurja Vogela. Zawostaji wobšěrny ludowědny rukopis *Adversaria linguae sorabicae. Wendische Sprichwörter, Rätsel und Zweideutigkeiten, sprichwörtliche Redensarten, Mutwille und Grobheiten, Höflichkeit, Idiotismen zur Syntax*, jedne z prěnich wjetšich dźěłow k serbskej frazeologiji.

## Literatura
* Michał Hórnik: *Rukopis Jana B. Junghänela.* W: ČMS 35 (1882), str. 52–58 (digitalizat časopisa jako pdf)
* K. A. Jenč, Spisowarjo serbskich rukopisow bjez hornjołužiskimi evangelskimi Serbami hač do lěta 1800, ČMS, 1875, str. 84

## Žórło

## Wotkaz
* Digitalizat rukopisa *Adversaria linguae sorabicae* na stronach sachsen.digital
Jan Awgust Kapler

**Jan Awgust Kapler** ( *Johann August Kappler*; * 12. junija 1851 we Wownjowje, † 10. měrca 1937 w Hermanecach nad Sprjewju) bě serbski wučer a basnik w młodych lětach.

Narodźi so jako syn Wownjowskeho žiwnosćerja a wopytowaše wot 1868 do 1872 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Po wotzamknjenju wučerješe najprjedy w Rachlowje pod Čornobohom a w Budyskej syrotowni a přewza w lěće 1884 městno kantora a wučerja při Michałskej cyrkwi. 1915 poda so na wuměnk a přesydli so do Hermanec.

Jako młody seminarist a wučer poda do *[[Łužičan (časopis)|Łužičana]]* mjez 1870 a 1876 wótčinske, přirodniske a lubosćinske basnje. Pozdźišo pěsnješe tež kěrluše a wobohaćeše jako hudźbnik serbsku hymnologiju. Do serbšćiny přełoži orientalistiske *Pěsnje Mirzy Schaffyja* z pjera Friedricha Bodenstedta (*Łužičan* 1873), zapisowaše ludowe bajki a wuda w lěće 1896 znowa Bartkowu *Čitanku za serbsko-němske šule*. Wot 1895 podawaše serbšćinu na Budyskim gymnaziju.

Kapler bě wot 1876 čłon Maćicy Serbskeje a hač do lěta 1918 přez 40 lět jeje knihownik. 1920 spožči so jemu čestne čłonstwo. 

Jeho syn Pawoł Božidar Kapler (1887–1942) skutkowaše pozdźišo jako serbski farar w Michałskej wosadźe.

## Žórło
Tursunzoda

**Tursunzoda** (; / *Tursunzade*; do 1978 – Регар/ *Regar*) je město na zapadźe Tadźikistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Tursunzodskeho wobwoda a ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow, kiž su zwjetša Uzbekojo.

## Geografija
Leži w płódnej Chisorskej dolinje něhdźe 50 kilometrow zapadnje wot stolicy Dušanbe při derje wutwarjenej dróze M41 a železniskej čarje, zwjazowacej Dušanbe z wukrajom. Blisko města nadeńdźe so jedyn z jenož třoch hraničnych přechodow mjez Tadźikistanom a Uzbekistanom.

## Stawizny
Sydlišćo je so w 14. lětstotku prěni raz naspomniło a bě hač do druheje swětoweje wójny mała wjes, přez kotruž wjedźeše wot lěta 1929 železnica Dušanbe–Moskwa. W lěće 1954 dósta měšćanske prawa. Dósta w lěće 1978 mjeno tadźikiskeho basnika-politikarja Mirzo Tursunzody.

## Hospodarstwo
Tursunzoda je wot lěta 1975 stejišćo wulkeho aluminijoweho zawoda, kotryž je dźensa we wobsydstwje *Tajikistan Aluminium Company* (TALCO). Fabrika je najwjetši industrijowy zawod Tadźikistana a zamołwita za 60 procentow tadźikiskeho eksporta a 20 procentow bruttoweho nutřkokrajneho produkta (BIP), při čimž přetrjebuje přerěznje 40 procentow tadźikiskeje miliny. 

## Nóžki


## Wotkaz
Frazeologija

**Frazeologija** je rěčespytna disciplina, kotraž so zaběra z frazeologizmami, potajkim z krutymi zwjazanjemi słowow kaž su to na přikład prajidma a přisłowa. Nimo toho steji terminus *frazeologija* tež za cyłkowny skład dateje rěče, potajkim frazeologiski dźěl słowoskłada.

Zažnaj zastupjerjej serbskeje frazeologije běštaj Jan Bohumił Junghänel (1753–1810) a Jan Wjela (1822–1907).

## Literatura
* Anatolij Ivčenko, Sonja Wölke: *Hornjoserbski frazeologiski słownik.* LND, Budyšin 2004, ISBN 3-7420-1846-9
Wachdat

**Wachdat** (; do 1936 – Янги-Базар/ *Jangi-Bazar*; do 1975 – Кофарнихон/ *Kofarnichon*; do 1992 – Орджоникидзеабад/ *Ordžonikidzeabad*; do 2003 – Kofarnichon) je město na zapadźe Tadźikistana. Je zarjadniske sydło Wachdatskeho wobwoda.

Leži při brjoze rěki Kafirnigan něhdźe 20 kilometrow wuchodnje wot stolicy Dušanbe.

Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.
 

Sydlišćo je so w lěće 1927 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Chorug

**Chorug** (;  / *Chorog*) je město na juhu Tadźikistana, bjezposrědnje při afghanskej hranicy. Je stolica Hórno-Badachšanskeje awtonomneje oblasće.

Leži při brjoze rěki Pandź něhdźe 525 kilometrow juhowuchodnje wot stolicy Dušanbe.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.
 

Sydlišćo je so w lěće 1932 załožiło.

## Nóžki


## Wotkaz
Bălți

**Bălți** ( / *Belts*,  / *Belcy*) je z něhdźe 147.000 wobydlerjemi  druhe najwjetše město Moldawskeje.

Město leži něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a je najwuznamniši industrijny, kulturny a hospodarske centrum w sewjernej połojcy Moldawskeje kaž tež wažny wobchadny suk. Nadeńdźe so w Bălțiskej stepje při rěce Răut, prawym přitoku Dnjestra.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1620 prěni raz naspomniło a běše tehdy dźěl Moldawskeho wjerchowstwa. Wot lěta 1812 słušeše do Ruskeho carstwa a dósta 1818 měšćanske prawa. Bălți bě srjedźišćo židowstwa w Bessarabskej; w lěće 1897 měješe židowsku wjetšinu wot 56 %. Přez holocaust bu židowska wosada nimale dospołnje zničena.

## Žórła


## Literatura
* Бельцы// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Bielce, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Awgust Lapštich

**Awgust Lapštich** (tež *Gusta Lapsk*,  *August Lapstich*; * 1. měrca 1883 w Bukojnje, † 31. oktobra 1962 w Stróži) bě serbski ratar, wjesnjanosta, braška a ludowy basnik.

## Biografija
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w serbskej holanskej wjesce Bukojnje pola Wulkich Zdźar a wopytowaše Zdźarowsku ludowu šulu. Po prěnjej swětowej wójnje bě wjesnjanosta swojeje ródneje wsy, doniž so gmejny dla wotbagrowanja w lěće 1931 njerozpušći. 1926 kupi sej žiwnosć w bliskej Stróži a přesydli so tam.

Lapštich angažowaše so w towarstwowym hibanju Zdźarowskeje wokoliny a słušeše w lěće 1912 k załožerjam tamnišeho serbskeho towarstwa. Dopisowaše mjeńše přinoški do *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]* a wozjewješe wjele składnostnych kwasnych pěsnjow. Za čas nacionalsocializma bě dowěrnik Domowiny a po 1945 so wot sowjetskeje komandantury jako prěni powójnski wjesnjanosta Stróže zasadźi.

Jako braška spušći – po zdaću tež dla postupowaceho přeněmčenja kónčiny w běhu industrializacije – wšelake bytostne elementy regionalneho kwasneho wašnja, štož wužadaše protest Jurja Muchi, kotryž so polemisce z nim rozestaješe.

Lapštich bu 1962 na Rakečanskim kěrchowje pochowany.

## Wozjewjenja
* *Serbska wjes Bukojna zašła.* W SN 90, čo. 54, 5. měrca 1931 [přiłoha]

## Literatura
* Jan Cyž: *Za wšědnym chlěbom. Žiwjenski wobraz serbskeho holana.* Berlin 1957, str. 50–56.
* *Nekrolog.* W: Pomhaj Bóh 1/1963.
* Siegmund Musiat: *Porträts sorbischer Hochzeitsbitter von der Mitte des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart.* W: Lětopis C 22 (1979), str. 24–26.

## Žórło
Jurij Mucha

**Jurij Mucha** ( *Georg Mucha*; * 15. januara 1860 we Wulkich Zdźarach, † 14. nowembra 1934 w Tranjach) bě serbski chěžkar, braška a ludowy spisaćel.

Narodźi so jako syn chěžkarja a wopytowaše Zdźarowsku ludowu šulu. Po šuli dźěłaše jako małoratar a składnostny dźěłaćer. Z 18 lětami nawukny powołanje braški a skutkowaše wot 1879 jako tajki. Dźeržeše kruće na tradicionalne wašnje tuteje kónčiny, njedowolejo žane změny abo kompromisy, čehoždla dóńdźe do konfliktow z druhimi kaž na přikład z Awgustom Lapštichom. Płaćeše jako wuběrny znajer kwasnych tradicijow Wojerowskich kónčin. Pod wliwom Jana Haješa a Jana Lajnerta započa so zaběrać z ludowědu.

Někotre jeho přinoški wozjewi Ota Wićaz w *[[Předźenak (protyka)|Předźenaku]]* (1932–34) a we *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* (1932).

## Spisy
* *Kak ma so čestny serbski kwas we Wojerowskej krajinje wotměć.* Předźenak 1933, str. 53–56.
* *Hdyž braška z nawoženjom po njewjestu přińdźe. Přinošk k wopisanju serbskeho kwasa.* Łužica 47 (1932), str. 35–37.
* *Hišće njewozjewjene zaprajenja.* Łužica 47 (1932, str. 28–29.

## Literatura
* Ota Wićaz: *Čestny serbski braška Jurij Mucha w Tranjach.* Předźenak 1932, str. 56.
* Siegmund Musiat: *Briefe eines Hochzeitsbitters und ihr Widerhall in der sorbischen Volkskunde (1931/33).* Lětopis C 13 (1970), str. 79–86.
* tóns.: *Porträts sorbischer Hochzeitsbitter von der Mitte des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart.* W: Lětopis C 22 (1979), str. 22–24.

## Žórło
Basarabeasca

**Basarabeasca** ( / *Bessarabka*; do 1957 Романовка / *Romanowka*) je město na juhu Moldawskeje, bjezposrědnje při ukrainskej hranicy. Je zarjadniske sydło Basarabeascaskeho rajona a dósta swoje dźensniše mjeno po krajinje Bessarabskej, w kotrejž so nadeńdźe.

Město leži při brjoze rěki Cogâlnic něhdźe 95 kilometrow južnje Kišinjowa a ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow. Tule nadeńdźe so hraničny přechod mjez Moldawskej a Ukrainu.

## Stawizny
Na městnje dźensnišeho města załoži so w lěće 1846 židowska kolonija „Romanowka“, kotraž bu k česći ruskeje carskeje swójby tak pomjenowana. 1877 wotewri so blisko wsy zastanišćo při železniskej čarje Bender–Galați z mjenom *Bessarabka*. W lěće 1897 měješe wjes cyłkownje 1625 wobydlerjow, z kotrychž bě 70 % Židow. W lěće 1912 poswjećichu nowu synagogu. Wot kónca prěnjeje swětoweje wójny přińdźe Romanowka kaž cyła Bessarabska do Rumunskeje a dósta rumunske mjeno *Românești*. Wot lěta 1944 steješe pod sowjetskim knjejstwom a dósta w lěće 1957 měšćanske prawa. 

Wulka židowska wosada je so přez holocaust dospołnje zničiła.

## Nóžki
Kito Mudra

**Kito Mudra** ( *Christian Mudra*; * 28. nowembra 1799 w Běłej, † 7. junija 1883 w Picnju) bě serbski farar, přełožowar a zakitowar delnjoserbskeje rěče.

Narodźi so jako syn sudniskeho šołty a wopytowaše wot 1816 do 1822 Choćebuski gymnazij. Wot 1822 do 1825 studowaše ewangelsku teologiju w Hali. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy z wučerjom na Hólčej wyšej šuli w Choćebuzu a wot 1829 do 1839 wyši wučer a třeći farar w Picnju. Wot 1839 do 1873 skutkowaše při tamnišej cyrkwi jako wyši farar. W lěće 1873 poda so na wuměnk.

Mudra zastupowaše prawo za šulske zdźěłowanje w delnjoserbskej rěči a wojowaše wo zachowanje serbstwa w Delnjej Łužicy. Přełoži knihu *Pój k Jězusej* (Barmen 1860), někotre spěwy a kěrluše a pomhaše při wudawanju serbskich prědarskich knihow. W lěće 1865 dósta wot pruskeho knježerstwa nadawk, nawjedować komisiju za wudawanje serbskich wučbnicow za delnjołužiske šule a spisać serbske šulske knihi. Nimo njeho słušachu tež Fryco Bojt, Pawoł Fryco Broniš a Karl Eduard Haußig do tuteje komisije. Na zakładźe spěšnje změnjenych politiskich wobstejnosćow w Pruskej hodźachu so tute plany pak jenož zdźěla zwoprawdźeć.

Kito Mudra bě wot 1880 čłon Maśicy Serbskeje.

## Dalšej spisaj
* *Ten knjez jo moj pastyŕ.* Chośebuz 1869 [prědowanje čo. 45]
* *Serbske arije za našu lubu młoźinu.* Chośebuz 1867 [sobuawtor]

## Literatura
* Korla Awgust Jenč: *Pismowstwo a spisowarjo delnjołužiskich Serbow wot (1548) 1574–1880.* W: ČMS 33 (1880), str. 150
* Benjamin Běgaŕ: *Wušy farar Mudra.* W: SC 82, čo. 14, 11. apryla 1931

## Žórło
Bukojna (Wulke Zdźary)

**Bukojna** ( *Buchwalde*) bě holanska wjeska w sewjernym dźělu Hornjeje Łužicy, mjez Wulkimi Zdźarami a Mučowom, kotraž bu w lětach 1929 do 1932 wotbagrowana. Gmejna bu dnja 1. januara 1931 oficielnje rozpušćena.

## Geografija
Wjes ležeše při Čornicy něhdźe 300 metrow zboka krajneje dróhi, wjedźaceje z Budyšina přez Wulke Zdźary do Wojerec, na městnje dźensnišeho Hórnikečanskeho jězora.

## Stawizny
Holanski nawsowc Bukojna naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako *Buchwalt* a bě hač do kónca z wjetšeho dźěla serbska holanska wjes a samostatna gmejna. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo. Wot Wienskeho kongresa lěta 1815 słušeše wjes kaž cyła sewjerna połojca Hornjeje Łužicy k Pruskej.

Wot 1913 wotkrychu w bliskosći Bukojny brunicowu jamu Werminghoff I, za kotruž bě towaršnosć *Eintracht* hižo 1912 započała, ležownosće Bukojnjanskich ratarjow kupować. Za čas wotbagrowanja měješe gmejna 350 wobydlerjow. Jeničce gmejnski dźěl Nowa Bukojna, ležacy trochu zdalene a sewjerozapadnje Wulkich Zdźar, njeje so wotbagrował.

Wjetšina Bukojnjanow přesydli so po předawanju swojich statokow wot 1926 do susodnych wsow Wojerowskeho wokrjesa, předewšěm do Zdźar, Mučowa, Koblic a Stróže. Štyri swójby namakachu nowu domiznu we Wojerecach, Šćeńcy, Hermanecach a Wysokej a dźesać zasydlichu so w Budyskim wokrjesu, na přikład w Minakale.

### Wobydlerstwo
Wjes měješe w lěće 1825 cyłkownje 147 wobydlerjow, po Mukowej statistice we 1880tych lětach pak hižo 256. Tući běchu bjez wuwzaća ewangelscy Serbja, kiž přisłušachu Zdźarowskej wosadźe. Přez wliw hórnistwa a přićah brunicowych dźěłaćerjow wosebje do Wulkich Zdźar so serbska rěč tam spočatk 20. lětstotka spěšnje pozhubi, mjeztym zo so w Bukojnje hač do wotbagrowanja hłownje serbsce rěčeše. W lěće 1914 wopytowachu 74 serbskich a jenož sydom němskich dźěći Bukojnjansku šulu. Serbske towarstwo za Wulke Zdźary a wokolinu měješe wjele čłonow z Bukojny.

## Wosobiny
* Awgust Lapštich (1883–1962) – wjesnjanosta Bukojny hač do wotbagrowanja, narodny prócowar, braška a ludowy basnik

## Literatura
* Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: *Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung.* Forst 2010, str. 334sl.
* 
* Jan Cyž: *Za wšědnym chlěbom. Žiwjenski wobraz serbskeho holana.* Berlin 1957, str. 45–56.

## Žórła
*
Jan Arnošt Frajšlag

**Jan Arnošt Frajšlag** ( *Johann Ernst Freyschlag*; * 22. nowembra 1869 w Debsecach, † 8. apryla 1951 w Hornjej Hórce) bě serbski wučer, komponist a chórowy dirigent.

Syn Debsečanskeho žiwnosćerja a korčmarja wopytowaše po preparandźe wot 1884 do 1890 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1890 do 1893 skutkowaše jako pomocny a wot toho lěta jako porjadny wučer w Hornjej Hórce. 1915 sta so z wyšim wučerjom a 1932 poda so na wuměnk.

Frajšlag słušeše do aktiwnych čłonow serbskeho towarstwa w tehdy dla industrializacije hižo chětro přeněmčenej Hornjej Hórce. Rozsudny pohon za komponowanje dósta přez zetkanje z Jurjom Pilkom. W Hornjej Hórce nawjedowaše němski muski chór a załoži w lěće 1933 tež serbski měšany chór *Łužica*. Wón bě płódny komponist serbskeje a němskeje, sakralneje a swětneje wokalneje hudźby. Woblubowanej běštej měšanej chóraj *Krasna družka witam tebje* na tekst Jana Ćěsle a *Łužica moja* na tekst Pawoła Wićaza-Chróšćanskeho, wobaj z lěta 1926.

## Literatura
* Bjarnat Krawc: *Jan Arnošt Frajšlag, serbski hudźbnik.* W: SN 93, čo. 214, 13. septembra a čo. 216, 15. septembra 1934
* Jan Rawp: *...z wótčinskeje lubosće...* W: Nd 23, čo. 277, 22. nowembra 1969 [Předźenak]
* Zb. Kościów: *Hudźbnik z Hornjeje Hórki.* W Protyce 1971, str. 64–66.

## Žórło
Briceni

**Briceni** (/ *Bričany*, / *Bričani*) je městačko na samym sewjeru Moldawskeje, blisko ukrainskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Briceniskeho rajona.

Leži něhdźe 230 kilometrow sewjernje Kišinjowa a 90 kilometrow wuchodnje Černiwc a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. Tři kilometry sewjernje centruma nadeńdźe so mały hraničny přechod z Ukrainu.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1562 prěni raz naspomniło. W lěće 1897 měješe wjes cyłkownje 7446 wobydlerjow, z kotrychž bě 93 % Židow. Z tym měješe Briceni jednu z najwjetšich židowskich wosadow w cyłej Bessarabskej, kotraž je so pak w holocausće nimale dospołnje zničiła. Židowske pohrjebnišćo je so wobchowało a wobjimuje wjace hač 5000 narownych kamjenjow.

## Nóžki


## Literatura
* Bryczany, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.

## Wotkaz

* BRICENI, MOLDOVA, JewishGen
Prut

**Prut** ( Прут,  Prut,  *Pruth*) je 953 kilometrow dołha rěka na juhozapadnej Ukrainje kaž tež w Rumunskej a Moldawskej, kotraž ćeče z wuchodnych Karpatow do Dunaja. Jedna so wo 20. najdlěšu rěku cyłeje Europy a druhi najdlěši přitok Dunaja. Rěka je na poslednich 300 kilometrach wot města Iași hač k wuliwej pławna.

Wužórli so we wuchodnych Lěsnych Karpatach pod Howerlu, najwyšej horu Ukrainy a ćeče najprjedy do wuchodneho směra do Černiwc, historiskeje stolicy Bukowiny něhdźe 100 kilometrow wuchodnje žórła. Po dalšich 100 kilometrach wobroći so rěka do južneho směra a tworja wotnětka statnu hranicu mjez Rumunskej a Moldawskej. Blisko rumunskeho wulkoměsta Galați, njedaloko Dunajskeje delty, wuliwa so Prut wotlěwa do Dunaja.

Přez lětstotki tworješe rěka zapadnu hranicu Bessarabskeje, kiž běše sčasami zdobom hranica mjez Ruskim carstwom a Osmaniskim mócnarstwom.

## Wotkaz
Ratarjecy

**Ratarjecy** () su něhdyša wjes w Hornjej Łužicy, kotraž su dźensa dźěl Budyskeho měšćanskeho dźěla Sćijec.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so při Jordanowej rěčce sewjernje Sćijec a južnje awtodróhi A 4 w zapadnym dźělu Budyskeho měšćanskeho teritorija. Sydlišćo wobsteji ze stareho wjesneho jadra při rěčce a nowšimi chěžemi mjez Ratarjecami a Sćijecami.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Ratewicz* pochadźa z lěta 1386. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki we wsy zaměstnjene ryćerkubło.

Hač do 1. apryla 1936 běchu Ratarjecy samostatna gmejna a wot toho časa Sćiječanski wjesny dźěl.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 79 wot cyłkownje 87 Sćiječanow serbsce (91 %). W lěće 1925 běchu wot mjeztym hižo 266 wobydlerjow 239 ewangelskich a 27 katolskich. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Michałskeje wosady.

## Pomniki
Pod pomnikoškitom steja knježi dwór z wokoło 1890 twarjenym knježim domom, bydlenski dom na městnje něhdyšeho wodoweho hroda (čo. 17) kaž tež bydlenska chěža z 1930lět při Ratarječanskej dróze (čo. 8).

## Žórła


## Wotkaz
Biruința

**Biruința** je městačko w Moldawskej. 

Leži něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa. 

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1965 załožiło a ma wot lěta 1994 měšćanske prawa. 

## Nóžki
Vadul lui Vodă

**Vadul lui Vodă** je městačko w srjedźnej Moldawskej.

Leži při prawym brjoze rěki Dnjestr něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Kišinjowa.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.  

Sydlišćo je so w lěće 1732 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 2005 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Vatra

**Vatra** (do 1990 – *Ghidighici*) je městačko w srjedźnej Moldawskej. Leži při brjoze rěki Bâc a Gidigičskeho spjateho jězora, něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.  

Sydlišćo je so w 19. lětstotku  załožiło.

## Nóžki
Arnošt Lodni

**Arnošt Lodni** je mjeno slědowaceju wosobinow:

* Arnošt Lodni (1873–1948) – wučer, drustwownik, kulturny prócowar z Jatřobja
* Arnošt Lodni (1878–1969) – wučer, kantor, kulturny prócowar z Psowjow
Bessarabska

**Bessarabska** (, , / *Bessarabija*) je historiska krajina we wuchodnej Europje, kotraž so rozpřestrěwa mjez rěkomaj Prut na zapadźe a Dnjestr na wuchodźe. Južnu hranicu twori pobrjóh Čorneho morja.

Něhdyša Bessarabska słuša dźensa z wjetšeho dźěla do Moldawskeje; jeničce južny dźěl (Budźak) a samón sewjer wokoło Chotyna słušatej do Ukrainy.

Přez lětstotki předstaješe Bessarabska přechodne pasmo mjez wulkomocami Rakusko-Wuherskej, Ruskej a Osmaniskim mócnarstwom. W lěće 1812 přińdźe pod ruske knjejstwo, hdźež bě hłownje wot Rumunow wobsydlena krajina hač do lěta 1917 dźěl Bessarabskeho guwernementa. Po krótkej njewotwisnosći 1918 bě region hač do Druheje swětoweje wójny dźěl Rumunskeje a wot 1944 słušeše do Sowjetskeho zwjazka.

W lěće 1897 měješe Bessarabska cyłkownje 1,94 milionow wobydlerjow, z kotrychž běchu 47,6 % Rumunojo, 19,6 % Ukrainjenjo, 11,8 % Židojo, 8,1 % Rusojo, 5,3 % Bołharojo a 3,1 % Němcy.

## Wotkaz
Arnošt Lodni (1878)

**Arnošt Lodni** ( *Ernst Lodni*; * 17. měrca 1878 w Psowjach, † 13. nowembra 1969 w Bukecach) bě serbski wučer, kantor a kulturny prócowar.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše wot 1893 do 1899 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1899 do 1913 bě z wučerjom we Wóslinku, Klukšu a Łupoji a wot 1913 do 1948 kantor w Bukecach. Tam skutkowaše wot lěta 1920 tež jako šulski nawoda, bu pak za čas nacionalsocializma z direktorstwa wuhnaty. Wot 1945 do 1948 bě znowa z direktorom Bukečanskeje šule.

Lodni skutkowaše hač do swojeho 90. žiwjenskeho lěta jako dirigent Bukečanskeho wosadneho chóra, po 1945 tež jako dirigent chóra Domowinskeje skupiny. Přełožowaše wjele kěrlušow do serbšćiny a měješe tež basnisku žiłku. Po Prěnjej swětowej wójnje zestaji sobu serbsku čitanku *Kwětki*.

Arnošt Lodni bě wot 1913 čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło a literatura

* Arnd Zoba: *Arnošt Lodni - něhdyši kantor w Bukecach.* W: Pomhaj Bóh 11/2019, str. 4
Ghindești

**Ghindeşti** (1956–1992: Ленинский/ *Leninskij*) je městačko na sewjeru Moldawskeje.

Leži při brjoze rěki Răut něhdźe 115 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1952 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. 

## Nóžki
Glodeni

**Glodeni** (/ *Glodjany*) je město w Moldawskej. Je zarjadniske sydło Glodeniskeho rajona.

Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a něhdźe 30 kilometrow zapadnje wot města Bălți.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.  

Sydlišćo je so w lěće 1673 prěni raz naspomniło.

## Nóžki


## Wotkaz
Žłobiny Doł

**Žłobiny Doł** () je gmejna w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja. Wona leži w dolinje rěčki Žłobje a słuša do hamta Žłobiny Doł ze sydłom w Miłorazu.

## Geografija

Gmejna nadeńdźe so zapadnje města Eisenhüttenstadt a něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Bezkowa.

Gmejnske dźěle su Brěmjow *(Bremsdorf)*, Pěś Dubow *(Fünfeichen)* a Kislica *(Kieselwitz)*. Wone běchu hač do lěta 2003 samostatne gmejny a zjednoćichu so potom do noweje gmejny Žłobiny Doł.

## Pomniki
Přispomnjenja hódnej stej Brěmjowski młyn při Žłobi z 18. lětstotka kaž tež pózdnjogotiska cyrkej w Pěś Dubach z 15. lětstotka.

## Žórła


## Wotkaz
Drochia

**Drochia** je město na sewjeru Moldawskeje. Je zarjadniske sydło Drochiaskeho rajona.

Leži něhdźe 135 kilometrow sewjerozapadnje Kišinjowa a 70 kilometrow sewjerowuchodnje rumunskeho města Iaşi.

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.  

Sydlišćo je so w lěće 1777 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficialna strona
Wulka Nydej

**Wulka Nydej** (druhdy jenož **Nydej**;  *Groß Neida*) je hornjołužiska wjes, kotraž słuša wot lěta 1960 do Wojerec.

## Geografija
Wjeska je po formje dróhowc z burskimi statokami na woběmaj bokomaj puća a nadeńdźe so něhdźe dwaj kilometraj južnje Wojerowskeho stareho města při prawym brjoze Čorneho Halštrowa. Susodne wsy su Ćisk na wuchodźe, Spale na juhowuchodźe, Němcy na zapadźe a Mała Nydej na sewjerozapadźe.

## Stawizny

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako *Neyt*. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1568 Wojerowske stawowe knjejstwo, w 17. a 18. lětstotku pak Wojerowska měšćanska rada. Tež cyrkwinsce słuša Wulka Nydej do Wojerec.

Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom přemjenowachu wjes w lěće 1936 na *Groß Weidau*, dokelž zdaše so dotalne mjeno přesłowjanske, byrnjež prawdźepodobnje němskeho pochada było.

Hač do lěta 1947 bě Wulka Nydej samostatna gmejna z wjesnym dźělom Mała Nydej, kotraž dósta w tutym lěće mjeno mjeńšeho wjesneho dźěla. W běhu wutwara Wojerec do industrijneho města buštej wobě wsy 1960 zagmejnowanej.

Wot 1908 do 1973 wjedźeše stara železniska čara Budyšin–Wojerecy bjezposrědnje přez Wulku Nydej, při čimž wjeska sama žanoho zastanišća njeměješe.

### Wobydlerstwo
W lěće 1825 měješe Wulka Nydej 116 wobydlerjow. Po statistice Arnošta Muki běchu srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 258 Nydźanow 255 Serbow a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1955 serbskorěčny podźěl ludnosće gmejny Mała Nydej wot hišće 39,5 %. Ličba wobydlerstwa bě so dla spěšneho rozrosta bliskich Wojerec mjeztym na wjace hač tysac štworiła.

## Wobrazy

Groß Neidaer Straße 4 HY 1.JPG|Burski statok na Nydźanskej čo. 4 (kulturny pomnik)
Groß Neidaer Straße 5.JPG|Nydźanska čo. 5
Groß Neidaer Straße 21 HY.JPG|Nydźanska čo. 21


## Žórła


## Wotkaz
Nydej

**Nydej** móže być:

* wjes pola Wojerec, němsce *Groß Neida*, hlej Wulka Nydej
* wotbagrowana wjeska pola Łaza, hlej Nydej (Łaz)