Płód

**Płód** ( *fructus*) rostliny je kćenje w stawje symjenjoweje zrałoty. Po druhej definiciji je rostlinski organ, kotryž z kćenja wuchadźa a symjenja hač do zrałoty chowa.

Nimo płódnika tež druhe dźěle kćenja a kwětnistwa so móžeja při wutwarje płoda wobdźělować, kaž na př. kćenjowa wóska, keluch. Płód słuži rozpřestrěwanju.

## Natwar

Płód wobsteji z jednoho abo wjacorych symjenjow, kotrež su wot płodoweje sćěny (perikarp) wobdate. Při perikarpje pak so rozeznawaja tři woršty: 
* Eksokarp – zwonkowna woršta
* Mezokarp – srjedźna woršta
* Endokarp – znutřkowna woršta
Při brěšce na prawym wobrazu na př. twori endokarp twjerdu póčku, kotraž symjo wobsahuje. Mezokarp je mjasny, a eksokarp twori somotowu brěškowu kožu.

Perikarp so za čas procesu zrawjenja płoda z płódnika kćenja twori. Za rozrjadowanje płodow je wažne so dopominać, zo wobsteji płódnik z jednoho abo wjacorych ze sobu zrosćenych płodowych łopješkow (*karpele*).

## Typy
Płody so hodźa do třoch skupinow rozrjadować.
* jednotliwe płody
* kompleksne płody
* płódnistwa (płodowe wjazby)

### Jednotliwe płody
Z jedneje kćenja wuchadźa jenož jednotliwy płód.

#### Sypace płody
Tutón płód je wjelesymjenjowy a so při zrałoće wotewěra a potom symjenja rozsypuje.
* Měchowc wobsteji z jednoho płodoweho łopješka. Wón so jenož na jednej podołhostnej liniji wotewěra. Na př. črijki (*Aconitum*), pólny wotrožnik (*Consolida regalis*)
* Łušćinowy płód je suchi płód, kotryž wobsteji z jednoho płodoweho łopješka a so na prědnim a zadnim boku wotewěra. Na př. hróšatko (*Pisum sativum*), kitkowc (*Laburnum*), chošćowc (*Cytisus scoparius*)
* Kapslowy płód je suchi płód, kotryž wobsteji z dweju hač wjacorych płodowych łopješkow. Wón přez špalty abo pory wotewěra. Na př. jěrowka (*Aesculus hippocastanum*), mak (*Papaver*)
** Septicidna kapsla je na př. dźěrkaty křižomnik (*Hypericum perforatum*).
** Dorsicidna kapsla je na př. łučna škleńčica (*Iris sibirica*).
** Wěčkowa kapsla je na př. čerwjeny kurymór (*Anagallis arvensis*).
** Porowa kapsla je na př. zahrodna lawica (*Antirrhinum majus*).
* Truk wobsteji z dweju płodoweju łopješkow. Symjenja sedźa na dźělenskej sćěnje. Na př. rólny žonop (*Sinapis arvensis*), wulki krawnik (*Chelidonium majus*)
 
#### Zawěrace płody (njepukace so płody)
Płody wostanu hač do zrałoty symjenjow zawěrane a wotpadnu w tutej formje.
* Suche zawěrace płody
** Worjechowy płód je jednosymjenjowy płód, kotryž ma tołstu, wodrjewjenu płodowu sćěnu (*perikarp*). Na př. lěskowy worješk (*Corylus avellana*), lěkarski kokrik (*Fumaria officinalis*), hejduška (*Fagopyrum esculentum*), słónčnica (*Helianthus annuus*), lipa (*Tilia*), čerwjeny dub (*Quercus rubra*), prawa włóska worješina (*Juglans regia*). Někotre worjechowe płody njesu křidleška, kaž na př. jaseń
*** Wosebite formy su karyopsa (při wšelakich trawach), nažka (při zestajenkach) a při maslenkowych rostlinach wustupuja.
* Mjasne zawěrace płody
** Při póčkatych płodach jenož znutřkowny dźěl (*endokarp*) płodoweje sćěny (*perikarp*) je wodrjewjeny, mjeztym zo zwonkowny dźěl (*eksokarp*) je mjasny, kožany abo nitkaty. Nimo toho endokarp wostanje zawěrany. Na př. slowka (*Prunus domestica*),  mandla (*Prunus dulcis*), wšědny blušć (*Hedera helix*), lišćowcowy jemjel (*Viscum album*), dźiwja kaledźina (*Viburnum opulus*), zažny drěn (*Cornus mas*)
** Jahoda wobsahuje jedne hač wjacore symjenja a ma mjasnu płodowu sćěnu (*perikarp*). Na př. kosmačka (*Ribes urva-crispa*), tomata, hórkosłódke wrónidło (*Solanum dulcamara*), winowa jahoda (*Vitis*), brusnica (*Vaccinium vitis-idaea*), kiwi (*Actinidia*)

#### Rozpadowe płody
* Škałobny płód do jednotliwych płodowych łopješkow rozpaduje. Na př. sydrik (*Galium*), šlěz (*Malva*), klon (*Acer*)
* Łamkowy płód prěki k podołhostnej wósce do wjacorych, jednosymjenjowych płodowych dźělow rozłamaja.
** Čłonkotruk při rjetkeju (*Raphanus*)
** Čłonkołušćina při słódkim dźećelu (*Hedysarum hedysaroides*)

### Kompleksne płody
Wobsteja z wjacorych płódnikow, při čimž tež kćenjowa wóska je wobdźělena.
* Na př. malena wobsteji z wjacorych płóčkatych płodźikow, a tohodla je kompleksny póčkaty płód.
* Jabłukowy płód je warianta kompleksneho měchowca, na př. jabłuko, krušwa, wjerjebinka (*Sorbus aucuparia*), kwětula (*Chaenomeles*).
* Kompleksny worjechowy płód je na př. truskalca.
* Kompleksna jahoda

### Płódnistwa resp. płodowe wjazby
Přez wosebite procesy zrosćenja jednotliwe płody su k zwjazkej zjednoćene, tak zo to jako jednotliwy płód wupada.
* Worjechowe płódnistwo ma na př. maruša (*Morus*), buk (*Fagus*), kastanija (*Castanea*).
* Jahodowe płódnistwo ma na př. ananas, kozylist (*Lonicera*).
* Póckate płódnistwo ma na př. figa (*Ficus*)

## Rozpřestrěwanje
Płody so na wšelake wašnje rozpřestrěwaja.
* Přez zwěrjatow (*zoochorija*))
** Jeli płody so žeru a zaso wupušćuja, potom to je *endozoochorija*.
** Jeli płody so na powjerchu zwěrjata přilěpjujo wostanu, potom to je *epizoochorija*.
* Přez čłowjeka (*antropochorija*)
* Přez wětr (*anemochorija*)
* Přez wodu (*hydrochorija*)
Rědko eksistuje aktiwna samrozpřestrěwanje (*autochorija*) přez katapultowe abo pryskanske wuhotowanje. Druhdy stołpiki z płodami do skalnych škałobow rostu abo so do pódy zanurjuja (*geokarpija*), kaž na př. zemski worješk (*Arachis hypogaea*).

## Nóžki


## Žórła
*   
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strony 280-295 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, stronje 239 a 240 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 16 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, stronje 12 a 13 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, stronje 463-464
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strony 147-149  
* Ulrich Hecker: Bäume und Sträucher, ISBN 978-3-8254-0021-4, stronje 14 a 15 

## Hlej tež
* Kładźene płody
* Sad
* Papłód