open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wótčenaš

**Wótčenaš** abo **modlitwa knjezowa** (po prěnimaj słowomaj łaćonskeho teksta tež **Pater noster**) je prawdźepodobnje najznaćiša křesćanska modlitwa.

Po Nowym Zakonju zdźěli Jězus Chrystus sam tutu modlitwu swojim wučomnikam, hdyž so jeho prašachu, kak maja so modlić (přir. Mat 6,9-13 a Luk 11,2-4).

## Tekst modlitwy

starocyrkwinskosłowjansce
: *Оч͠е нашь ижє ѥси на н͠бсєхъ .*
: *да с͠титьсѧ имѧ твоѥ *
: *да придєть ц͠рствиѥ твоѥ · *
: *да бѫдєть воля твоя · *
: *яка на н͠бси и на земли*
: *хлѣбъ нашь насѫщьиыи ·*
: *даждь намъ дьньсь · *
: *и остави намъ · длъгы нашѧ · *
: *яко и мы оставляємъ длъжникомъ нашимъ*
: *и нє въвєди насъ въ напасть · *
: *иъ избави ны отъ нєприязни*
: *[яко твоѥ ѥсть ц͠рствиѥ и сила и слава въ вѣкы]*
: *аминь ·:·*

čěsce
: *Otče náš, jenž jsi na nebesích,*
: *posvěť se jméno tvé,*
: *přijď království tvé,*
: *buď vůle tvá*
: *jako v nebi, tak i na zemi.*
: *Chléb náš vezdejší dej(ž) nám dnes*
: *a odpusť nám naše viny,*
: *jako(ž) i my odpouštíme naším viníkům*
: *a neuveď nás v pokušení,*
: *ale chraň nás od zlého.*
: *[Neboť tvé je království i moc i sláva navěky.]*
: *Amen.*

pólsce
: *Ojcze nasz, któryś jest w niebie*
: *święć się imię Twoje;*
: *przyjdź królestwo Twoje;*
: *bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi;*
: *chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj;*
: *i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy;*
: *naszym winowajcom;*
: *i nie wódź nas na pokuszenie;*
: *ale nas zbaw ode Złego.*
: *[Albowiem Twoje jest Królestwo i moc, i chwała na wieki wieków.]*
: *Amen.*

grjeksce
: *Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς*
: *ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·*
: *ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου·*
: *γενηθήτω τὸ θέλημά σου,*
: *ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς·*
: *τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον·*
: *καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφελήματα ἡμῶν,*
: *ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν·*
: *καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν,*
: *ἀλλὰ ρῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.*
: *[Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας·]*
: *ἀμήν.*

łaćonsce
: *Pater noster qui es in cælis,*
: *sanctificetur nomen tuum.*
: *Adveniat regnum tuum.*
: *Fiat voluntas tua*
: *sicut in cælo, et in terra.*
: *Panem nostrum quotidianum da nobis hodie,*
: *et dimitte nobis debita nostra,*
: *sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.*
: *Et ne nos inducas in tentationem*
: *sed libera nos a malo.*
: *[Quia tuum est regnum, et potestas, et gloria in sæcula.]*
: *Amen.*

jendźelsce
: *Our Father in heaven,*
: *Hallowed be your name,*
: *Your kingdom come,*
: *Your will be done,*
: *On earth as in heaven.*
: *Give us today our daily bread.*
: *Forgive us our sins as we forgive those who sin against us.*
: *Save us from the time of trial,*
: *And deliver us from evil.*
: *[For the kingdom, the power, and the glory are yours,*
: *Now and forever. Amen.]*
Kózły

**Kózły** su nošaca konstrukcija třěchi. Tradicionalny material kózłow je drjewo, dźensa wšak wužiwataj so w modernej architekturje tež beton a wocl.

Hłowny nadawk kózłow je, zo noša kryće třěchi a rozdźěleja ćežu tutych na nošace murje twara.

Po konkretnych statiskich potrěbnosćach rozeznawaja so wšelake formy konstrukcije, na př. tramowa třěcha (Pfettendach).

## Twar kózłow
Hornju, zakónčacu kromu třěšneje konstrukcije twori ponošk, kotryž je zdobom najwyša hrjada kózłow. Je-li ponošk natwarjeny, wuhotuje so tradicionalnje wosebity swjedźeń, tak mjenowana zběhanka.

Hrjady, kotrež běža paralelnje z ponoškom, rěkaja tramy (ně.: Pfetten). Wone njesu padorunje k nim běžace hrjady, kotrež tworja třěšnu skłoń. Wodorunje na nje přiklepaja so třěšne łaty, kotrež dźerža na př. kryće třěchi.
Mansardowa třěcha

Pomjenowanje **mansardowa třěcha** pochadźa wot francoskeho architekta Mansarta, kotryž wšak tutu twarsku formu njewunamaka. Při tutej třěšnej konstrukciji stej třěšnej płoninje zhibnjenej, třěcha je potajkim w delnim dźělu wjele nahliša dyžli horjeka. Pod třěchu nastanje tak přidatny bydlenski rum - za jednu abo wjacore mansardy.
Nahła třěcha

**Nahłe třěchi** su třěchi z nakłonjenjom znajmjeńša 20 stopnjow. Tak rozeznawaja so wot płonych třěchow. Po formje a zakryću wšak eksistuja wulke rozdźěle. Mj.&nbsp;dr. eksistuja pultowe, sedłowe, walbowe a mansardowe třěchi

Přez swoje nakłonjenje škitaja nahłe třěchi před dešćom, byrnjež njebyła płonina třěchi woprawdźe za wodu njepřepušćomna.
Windows Vista

**Windows Vista** je dźěłowy system softwaroweje firmy Microsoft, kotryž bu spočatk lěta 2007 předstajeny a hač do lěta 2017 wot firmy podpěrany. Za běžneho wužiwarja bě zajimawe, kak je grafiski system sčinjeny, dokelž bě so cyły design porno Windows XP dale wuwił. Hdyž so na přikład z pomocu tastow WINDOWS + TAB mjez aplikacijemi přepina, njeběchu hižo jenož symbole widźeć, kaž pola Windows XP, ale wobrazy woknow aplikacijow.

Pola Windows Vista so tež wšitke dokumenty lěpje a spěšnišo namakachu, dokelž přewjedźe so indeksowanje wšitkich dokumentow w pozadku. Dokumenty hodźachu so potom prosće tak namakać, zo kliknje so na tłóčatko START a zapoda so pytane hesło.

Cyły nowy system zestaješe so z komponentow, to rěka, zo bě móžno jenož to instalować, štož wužiwar woprawdźe trjeba. Tuta kajkosć bě woprawdźity postup porno Windows XP. Njebě na přikład hižo trjeba, Internet Explorer hromadźe ze systemom instalować, ale bě móžno, wot wšeho spočatka Firefox a druhe browsery za internet wužiwać.

Windows Vista hodźeše so tež z hłosom posłužować. Tuta funkcija pak wobsteješe spočatnje jeničce za jendźelšćinu.

Na zakładźe Microsoft Local Language Program bě so tež serbšćina jako rěč do Microsoft Windows Vista přiwzała. Praktisce rěka to, zo hodźi so wona jako zakładna rěč wuzwolić a zo hodźi so serbski tastaturowy layout wužiwać. Bě to přihot za dalše projekty nastupajo prawopisnu/gramatisku podpěru pod Microsoft Office etc.

## Wotkaz
Pultowa třěcha

**Pultowe třěchi** su nahłe třěchi z jeničkej nakłonjenej třěšnej płoninu. Delnju kromu twori skap, hornju ponošk.
Płona třěcha

**Płone třěchi** su třěchi z nakłonjenjom mjez 0 do 10 stopnjow, štož rozeznawa je wot nahłych třěchow z wjetšim nakłonjenjom. Płone třěchi wustupuja hłownje pola přemysłowych twarjenjow (běrowowe twarjenja, twornje, kupnicy) ale zdźěla tež pola bydlenskich twarjenjow.
Runjewonline.info

**RUNJEWONLINE.info** je njewotwisny online-magacin a steji po wuprajenjach iniciatorow syćoweho medija za zjawnu diskusiju bjez taktiskich rozwažowanjow. Chce spěchować swobodnu towaršnostnu wuměnu a tworjenje zjawneho měnjenja. W tutym zmysle skutkuje nowy medij wot 1. měrca 2005. Magacin poskićuje redakciske přinoški wo wšelakich tematiskich wobłukach. Eksterne nastawki su wuraznje witane. Přez móžnosć zapodaća měnjenjow k jednotliwym přinoškam je RUNJEWONLINE.info zdobom podij diskusije.

### Eksterne wotkazy

https://web.archive.org/web/20070826134332/http://www.runjewonline.info/
Sedłowa třěcha

**Sedłowa třěcha** je klasiska a najhusćišo wustupowaca forma třěchi w zymnych a měrnych klimowych pasmach. Wona wobsteji z dweju porno sebi nakłonjeneju třěšneju płoninow, kotrejž zetkatej so na najwyšej, wodorunej kromje - na tak mjenowanym ponošku.

Přičina toho, zo tuta forma tak husto wustupuje, je jednory natwar kózłow a praworóžkata forma třěšneju płoninow. Z tym wotpadnu detajle, kotrež bychu sej wjele přidatneho dźěła žadali a kotrež so tež spěšnje kóncuja.

Eksponowane twarjenja maja husto komplikowaniše formy, na př. walbowe třěchi atd., kotrež su wot zakładneje formy sedłoweje třěchi wotwodźene.
Syćowy wobhladowak

**Syćowy wobhladowak** (tež: browser, web-browser, webowy browser) je ličakowy program, kotryž słuži k wobhladowanju interneta (syće, world wide web [www]). Program zmóžnja komunikaciju z http-serwerom a předźěłanje přijateho koda (html, xhtml, xml a pod.), kotryž formatuje a zwobrazni po předpodatych standardach webowu stronku.

Tekstowe wobhladowaki zwobraznjeja stronki jako tekst, zwjetša jara jednorje formatowany. Grafiske wobhladowaki zmóžnjeja naročniše sformatowanje stronkow zapřijejo tež wobrazy. Za zwobraznjenje někotrych wosebitych dźělow stronki, kaž su to flashowe animacije abo java applety, dyrbi so wobhladowak rozšěrić wo specializowane přidatne module.

K najznaćišim grafiskim wobhladowakam słušeja Internet Explorer, Mozilla Firefox (tež serbsce!), SeaMonkey (tež serbsce!), Opera, Konqueror a Safari. Tekstowej wobhladowakaj stej na př. Links a Lynx.

## Wotkazy

* Sorbzilla — serbski Firefox a SeaMonkey
* prawopisna hornjoserbska korektura za Firefox a SeaMonkey
* Browser Sandbox
Walbowa třěcha

**Walbowa** abo **walmowa třěcha** je warianta sedłoweje třěchi, kotraž wšak nima jenož na stronje skapa, ale tež na stronje swislow nakłonjenu třěšnu płoninu. Tute mjenuja so walb.

Dospołny walb naruna swisle, třěcha ma potajkim na wšěch štyrjoch stronach nakłonjene płoniny. Walbowa třěcha ma pak při wšěm ponošk, hewak by so wo pyramidowu resp. stanowu třěchu jednało.

Jeli walb dospołny njeje, ale wuši hač cyłkowne swisle, potom rěči so wo *krótkowalbowej* resp. *krótkowalmowej třěše*, němsce *Krüppelwalmdach*.

## Wotkaz
Třěcha

**Třěcha** (*[[prasłowjanšćina|prasłowjansce]] *strěcha*) je hornje wotmjezowanje, kotrež škita twarjenje před wliwami wobswěta kaž su to na př. spadki (dešć, sněh, krupy), dopromjenjowanje słónca, próch a wětr.

Hłownje rozeznawa so mjez płonymi a nahłymi resp. ćopłymi a zymnymi třěchami.

## Forma třěchi
Třěchi móžeja so tež po swojej formje klasifikować. Konkretnu formu postajeja kózły. Někotre formy třěchow su:

* płona třěcha
* nahła třěcha
* pultowa třěcha
* sedłowa třěcha
* walbowa třěcha
* mansardowa třěcha
* stanowa třěcha

## [[Kryće třěchi]]
Zo by třěcha swoju funkciju wukonjeć móhła, dyrbi so zakryć. K tomu móžeja so wšelake materialije wužiwać:

* třěšne cyhele
* třěšne kamjenje (z betona)
* přirodne kamjenje (na př. šćěpjel)
* metal
* słoma
* drjewo
* kumštna maćizna

## Dźěle třěchi

Třěcha wobsteji we hłownym z nošaceje konstrukcije kózły a kryća třěchi.

Skap je delnja, padoruna hrana třěšneje płoniny. Zwjetša připrawi so tu lijawa.

Hornja, najwyša wodoruna hrana je ponošk.

Při swislach zwjazujetej so skap a ponošk přez ortgang (serbske słowo pytane!), kotryž twori hornju hranu (kromu) swislowych sćěnow.

Kromy, na kotrychž zetkatej so dwě třěšnej płoninje mjenuja so hrany jeli pokazuja won, a (třěšne) žłoby, pokazuja-li nutř.
Makedonšćina

**Makedonšćina** abo **makedonska rěč** je jedna z južnosłowjanskich rěčow. Rěči so hłownje w Sewjernej Makedonskej, ale tež w susodnych statach a w diasporje. Wona słuša do balkanskeho areala, dokelž ma charakteristiske kajkosće, kaž wšitke druhe balkanske rěče. Hdyž rěčimy wo makedonskej rěči so dyrbi prajić, zo wjele rěčow je na nju wliw měło. 

Moderna makedonšćina njesmě so zaměnić z antikskej makedonšćinu. Makedonšćinje najbliša rěč je bołharšćina, hačrunjež ma tež wjele podobnosćow ze serbišćinu. Makedonšćinu rěčitej 2 milionaj wobydlerjow Sewjerneje Makedonskeje a wona je tež připóznata rěč we wokrjesu Korča w Albanskej. Makedonjenjo su žiwi tež w Serbiskej a Čornej Horje.

## Makedonski alfabet
Makedonski alfabet je warianta kyriliskeho alfabeta a ma 31 pismikow.

Kodifikacija makedonskeje rěče so čini w třoch stawizniskich etapach: 

    * z rozsudom prěnjeho posedźenja ASNOM-a (2 awgusta 1944) za zawjedźenje makedonskeje rěče kaž oficielna rěč w makedonskim staće. 
    * z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho alfabeta
    * z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho prawopisa
Choćebuz

**Choćebuz** ( *Chóśebuz*,  *Cottbus*) je najwjetše město Delnjeje Łužicy a kulturelne srjedźišćo tamnišich Serbow. Z 95.000 wobydlerjemi na 164&nbsp;km² je wone zdobom na wobydlerjow druhe najbohatše město Braniborskeje a historisce jeničke łužiske wulkoměsto. Choćebuz leži nad Sprjewju. Prěni raz naspomni so město w lěće 1156. Choćebuz ma Technisku uniwersitu z něhdźe 5.000 studentami.

Město leži při awtodróze 15 (Berlin–Wrócław) a je přez wjacore železniske čary mjez druhim z Berlinom, Lipskom, Zhorjelcom, Baršćom a Frankobrodom zwjazane.

## Měšćanske dźěle
Město Choćebuz wobsteji z 19 měšćanskich dźělow (žórło za ličby wobydlerstwa: cottbus.de, staw: 31. decembra 2023).

## Partnerske města
* Villingen-Schwenningen (Němska)
* Saarbrücken (Němska)
* Gelsenkirchen (Němska)
* Turgovište (Bołharska)
* Zielona Góra (Pólska)
* Lipeck (Ruska)
* Grosseto (Italska)

## Wosobiny
* Kito Pank (1808–1895); delnjoserbski farar, spisowaćel a redaktor
* Hajno Rizo (1873–1917); delnjoserbski farar a składnostny basnik

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony 

## Žórła
Braniborska

**Braniborska** ( *Brandenburg*,  *Bramborska*,  *Brannenborg*) je zwjazkowy kraj na wuchodźe Němskeje z 2,5 milionami wobydlerjow. Stolica je Podstupim.

## Geografija
Braniborska mjezuje z Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjeru, z Pólskej při Wódrje na wuchodźe, ze Sakskej na juhu, ze Saksko-Anhaltskej na zapadźe a z Delnjeje Sakskej na sewjerozapadźe nad rěku Łobjo. 

W Braniborskej je wjace hač 3.000 jězorow.

Najwyša hora zwjazkoweho kraja je Kutschenberg (201 m), kotryž so blisko sakskeje hranicy pola Wótranja nadeńdźe.

### Rěki
Slědowace rěki so Braniborskeje dótkaja abo zdźěla abo dospołnje přez Braniborsku běža:

### Města
Slědowace města su najwažniše w Braniborskej:

## Stawizny
Braniborska bu w lěće 1991 jako kraj znowazałožena, po tym zo bě hižo raz wot 1945 do 1952 eksistowała. W lěće 1952 wotstronichu so pak kraje w Němskej demokratiskej republice a město toho wutworichu so wobwody Podstupim, Frankobrod nad Wódru a Choćebuz.

Ministerscy prezidenća po přewróće běchu Manfred Stolpe (1990–2002), Matthias Platzeck (2002–2013) a Dietmar Woidke (wot 2013, wšě SPD).

## Města a gmejny
Braniborska je rozrjadowana do 420 gmejnow, mjez nimi 112 městow, z kotrychž su města Branibor, Choćebuz, Frankobrod nad Wódru a Podstupim bjezwokrjesne.

## Wokrjesy a jich stolicy
W Braniborskej su slědowace wokrjesy.

## Krajny sejm

W sedmym braniborskim sejmje z cyłkownje 88 městnami je šěsć stronow zastupjenych: SPD (25 městnow), AfD (23), CDU (15) Zwjazk 90/Zeleni (10), Lěwica (10) a Braniborske zjednoćene byrgarske hibanja/Swobodni wolerjo (BVB/FW, 5 městnow). Poslednje wólby běchu dnja 1. septembra 2019; přichodne budu w lěće 2024.

Po wólbach 2019 tworichu SPD, CDU a Zwjazk 90/Zeleni prěni raz w Braniborskej tak mjenowanu kenijasku koaliciju pod ministerskim prezidentom Dietmar Woidke (SPD).

Po wólbach 2024 wutwori ministerski prezident Woidke koaliciju z BSW, kotryž bě prěni raz do krajneho sejma zaćahnył. Tuta pak so spočatk januara 2025 rozłama. 

## Wotkazaj

* Oficialne websydło Braniborskeje
Žitawa

**Žitawa** ( *Žitava*,  *Zittau*,  *Żytawa*) je wulke wokrjesne město w Zhorjelskim wokrjesu we wuchodnej Sakskej. Pjate najwjetše město Hornjeje Łužicy leži w samym juhowuchodźe Sakskeje při Nysy a Mandawje a mjezuje z Pólskej a Čěskej. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1238. Wot 1346 do 1815 bě město – hromadźe z Budyšinom, Kamjencom, Lubanjom, Lubijom a Zhorjelcom – sobustaw Zwjazka šesćiměstow.

Přez město běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

### Partnerske města
* Villingen-Schwenningen (Němska)
* Bogatynia (Pólska)
* Liberec (Čěska)
* Pistoia (Italska)
* Portsmouth (USA, Ohio)

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrony města Žitawy 
*
Pólšćina

**Pólšćina** je zapadosłowjanska rěč. Wona je najbóle přiwuzna kašubšćinje, słowakšćinje, čěšćinje, hornjoserbšćinje a delnjoserbšćinje. Pólska rěč słuša k słowjanskim rěčam, do swójby indoeuropskich rěčow.

Pólsce rěči něhdźe 50 milionow ludźi, z toho w Pólskej samej wjace hač 37 milionow.

Pólsce rěči so nimo toho tež w Němskej, Litawskej, Běłoruskej, Zjednoćenych statach Ameriki, Ukrainje a w druhich krajach.

## Prawopis

Pólšćina ma tři časy a sydom padow, hlej tabulka:

Dale znaje pólska rěč jednotu, mnohotu, ale tež zbytki duala su zachowane.

## Pismo
Pólske pismiki s diakritikami:

## Narěče

W etniskej pólskej rěči so rozeznawaja:
* język literacki (dialekt kulturalny)
* narěče ludowe
* měšćanske narěče (np. lwowska narěč, poznańska narěč, waršawska narěč)
* gwary środowiskowe (np. grypsera)

Podstawowe dialekty pólskeje rěče su:

* šleski (hlej tež: šleska rěč, gwara śląska)
* wulkopólski (hlej tež: gwara poznańska)
* małopólski (hlej tež: gwara krakowska, gwara podhalańska, gwara sądecka, gwara żywiecka, gwara łowicka)
* mazowiecki (hlej tež: gwara białostocka)
* chełmińsko-kociewsko-warmiński
* północnokresowy
* południowokresowy

Poza tymi podstawowymi dialektami eksistuja tež měšane dialekty, wosebje na wróćo dóstawanych teritorijach.
Benedikt XVI.

**Benedikt XVI.** (łaćonsce *Benedictus PP. XVI*), z byrgarskim mjenom **Josef Alois Ratzinger** (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn; † 31. decembra 2022 we Vatikanskim měsće), běše wot 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawoda romsko-katolskeje cyrkwje a Vatikana. Wón bě hakle třeći bamž w cyrkwinskich stawiznach, kiž wotstupi.

Wón wuzwoli so 19. apryla 2005 wot 115 wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož 26 hodźin trajacej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..

Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.

W zjawnosći płaćeše Benedikt XVI. jako konserwatiwny.

Swoje poslednje lěta bydleše w bliskim susodstwje z amtěrowacym bamžom Franciskusom we Vatikanje.

## Wotkaz
Wojerecy

**Wojerecy** ( *Wórjejce*,  *Hoyerswerda*, we wobchadnej rěči *Hoywoj* abo *Hoywoy*) su wulke wokrjesne město na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin a z 30.000 wobydlerjemi třeće najwjetše město Hornjeje Łužicy. Leža při Čornym Halštrowje na južnej kromje Łužiskeje jězoriny a su hospodarski centrum srjedźneje Łužicy.

Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

## Stawizny

Sydlišćo na tutym městnje wobsteješe prawdźepodobnje wot 12.&nbsp;lětstotka. We wopismje Mišnjanskeho biskopstwa z lěta 1225 naspomni so cyrkej we Wojerecach. W lěće 1423 dóstachu Wojerecy měšćanske prawa, wostachu pak hač do 1950tych lět małe krajne město bjez nadregionalneho wuznama. Hakle ze zahajenjom wudobywanja brunicy w srjedźnej Łužicy bu město po planje wutwarjene a přirosće wot někak 10.000 wobydlerjow w lěće 1956 na wjace hač 71.000 w lěće 1981. Po přewróće a kóncu brunicy zhubichu Wojerecy swoju centralnu rólu we Łužiskim brunicowych rewěrje a ličba wobydlerstwa w běhu jenož 25 lět zaso wo połojcu spadny.

## Měšćanske dźěle
K Wojerecam słušeja nimo stareho a noweho města slědowace měšćanske dźěle:
* Brětnja-Michałki *(Bröthen/Michalken)*,  wobydlerstwo
* Čorny Chołmc *(Schwarzkollm)*,  wob.
* Ćisk *(Zeißig)*,  wob.
* Hórnikecy *(Knappenrode)*,  wob.
* Němcy *(Dörgenhausen)*,  wob.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Partnerske města
*  Dillingen/Saar, Němska
*  Huittinen, Finska

## Wobchad
Wojerecy leža při křižowanišću zwjazkoweju dróhow B 96 (do Budyšina a Złeho Komorowa) a B 97 (do Drježdźan a Choćebuza). Nimo toho wjedźe tež železniska čara Lipsk–Falkenberg–Zhorjelc přez město. We wosobowym wobchadźe wobstejitej zwiskaj do Lipska (ze S-Bahnu) a Zhorjelca (přez liniju OE&nbsp;64, tak mjenowany *shuttle jězorina-Nysa*).

Wot 1989 do 1994 wobsteješe w měsće wobchadny zawod Trolleybus Wojerecy.

## Literatura
* Manfred Laduš: *Ze serbskeje wsy na kupach městačko nastało.* SN, 25. meje 2018 [předźenak], str. 3

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrony města Wojerec 
*
Jan Chojnan

**Jan Chojnan** (* Johannes  Choinan(us)*) (* 24. awgusta 1616 we Wikach, † 1664 w Lubnjowje) běše serbski ewangelski farar a rěčespytnik. Wón spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.

Chojnan bě srjedź 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach blisko Lubnjowa.

Na zakładźe Choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak njećišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.

Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej, dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.
Widła

**Widła** bě serbska skupina, kiž je so załožiła w lěće 2005. Jeje hudźbny směr mjenowaše so *ancient sorbian blood metal*, štož je měšeńca z deathmetala a blackmetala. Po formje a zwuku orientowaše so skupina po klasiskich přikładach mjenowaneju hudźbneju směrow.

Prěni wustup měješe skupina 22. apryla 2006 na koncerće *The Last Gathering* ze skupinomaj DeyziDoxs a Blind Judgement, na kotrymž so poslednja wot swojich přiwisnikow rozžohnowaše. Tam dožiwi Widła wulkotny započatk a žněješe wot publikuma dobru rezonancu. Tak sta so wona po rozpušćenju Blind Judgement z najtwjerdšej serbskej skupinu. 

## Zestawa skupiny
* Spěwar - Aleksander Grzyb
* Gitara - Syman Deleńk
* Bas - Stanij Wićaz
* Bijadło - Wincenc Wałda

## Powšitkownosće
Teksty skupiny běchu zwjetša w jendźelskej rěči.

Eksistuje tež audio-natočenje jich prěnjeho wustupa.

## Wotkaz
*Widła w syći
Běła Woda

**Běła Woda** ( *Weißwasser*, hamtsce *Weißwasser/O.L.*) je wulke wokrjesne město w sewjerowuchodnym dźělu Hornjeje Łužicy, kotrež słuša k sakskemu wokrjesej Zhorjelc. Třeće najwjetše město Zhorjelskeho wokrjesa (po Zhorjelcu a Žitawje) je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija

Městačko leži mjez Mužakowskim zahorkom na sewjeru, Mužakowskej holu na sewjerowuchodźe a Wochožanskej jamu na juhozapadźe w lěsatej wokolinje a njedaloko pólskeje hranicy. Najblišej měsće stej Grodk (20 km) a Mužakow (8 km). Wulki dźěl měšćanskeho teritorija wobsteji z brunicoweje jamy resp. z rekultiwěrowanych płoninow.

Běła Woda mjezuje z Dźěwinom a Jabłońcom na sewjeru, z Krušwicu a Wuskidźu na wuchodźe, z Hamorom na juhu, Sprjewinym Dołom na zapadźe a z Trjebinskej gmejnu na sewjerozapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje pod dźensnišim mjenom je z lěta 1552. Měšćanske prawa ma pak hakle wot 1935. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Mužakowske stawowe knjejstwo.

Po industrializowanju w 20. lětstotku přez natwar škleńcowych a brunicowych zawodow kaž tež Wochožanskeje jamy a bliskeje Hamorskeje milinarnje nasta z něhdyšeje holanskeje wsy město z nimale 39.000 wobydlerjemi (1989). Po přewróće bu wjetšina zawodow zawrjena a wobydlerstwo Běłeje Wody woteběraše, tak zo ma město dźensa zaso telko wobydlerjow kaž w 1960tych lětach.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 1200 wobydlerjow, mjez nimi 731 Serbow (61 %). W běhu industrializacije přićahny wulka ličba dźěłaćerjow z němskich kónčin, zdobom dźěłachu tež mužojo ze serbskich swójbow přiběrajcy w němskorěčnej wokolinje fabrikow, tak zo so němčina do swójbow dósta. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 5 %.

## Wobchad
Runje přez Běłu Wodu wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Mužakowa do Budyšina. Nimo toho ma město dwórnišćo při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.

## Wosobiny
* Jan Awgust Warko (1821–62) – farar, spisowaćel, serbski prócowar
* Korla Hendrich Warko (1837–97) – wučer, spisowaćel, basnik, serbski prócowar

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

### Měšćanosća

### Partnerske města
* Brühl, Němska 
* Žarow, Pólska 

## Žórła


## Wotkazaj

* Město Běła Woda
Chomutov

**Chomutov** ( *Komotau*) je město w Čěskej, kotrež leži 340&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Ma 49.187 wobydlerjow a je zarjadniske sydło Chomutovskeho wokrjesa. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1252.

Město nadeńdźe so w sewjernych Čechach pod Rudohorami.

## Wosobiny
* Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771), romsko-katolski duchowny, Budyski dekan; 1707–14 na gymnaziju w Chomutovje
* Jakub Žur (1876–1969), farar, redaktor a kulturny prócowar; na gymnaziju w Chomutovje

## Žórła


## Wotkazaj

* Město Chomutov
Słowakšćina

**Słowakšćina** je zapadosłowjanska rěč, kotraž so hłownje wot Słowakow rěči. Wona je najbóle přiwuzna čěšćinje, hornjoserbšćinje, delnjoserbšćinje, pólšćinje a kašubšćinje. Słowakska rěč słuša k słowjanskim rěčam, do swójby indoeuropskich rěčow.

Słowaksce rěči cyłkownje něhdźe šěsć milionow ludźi, z toho w Słowakskej samej pjeć milionow.

Słowaksce rěči so tež w Čěskej, Zjednoćenych statach Ameriki, Kanadźe, Madźarskej, Rumunskej a Serbiskej.

Zakład za dźensnišu słowaksku spisownu rěč běše dźěło rěčespytnika a politikarja Ľudovíta Štúra w 1840tych lětach.



## Wurjekowanje
Ohrid

**Ohrid** ( Охрид/*Ohrid*,  *Ohër/Ohri*, tež *Ochrid* abo *Achrida*) je město na juhowuchodźe Sewjerneje Makedonskeje. 
Leži bjezposrědnje při Ohridskim jězorje, ma 54.380 wobydlerjow (2005) a wobjima płoninu wot 358 km².

W Ohridźe załoži swj. Klemens (Kliment) Ohridski, wučomnik swj. Cyrila a Metoda, klóšter swj. Panteleimona, kiž wuwi so na centrum zažneho słowjanskeho pismowstwa a bě sydło Ohridskeje uniwersity.

Ohrid je jara wažne turistiske srjedźišćo w Sewjernej Makedonskej, kotrež kóžde lěto wjace hač 20.000 turistow wopytuje. W Ohridźe je wjele cyrkwjow, čehoždla mjenuje so zdźěla tež hišće „bołharski Jerusalem”. Najwažniše cyrkwje su mjez druhim Swj. Sofija, Swj. Naum, Swj. Jovan Kaneo a Swj. Kliment Ohridski (klóšter).

## Žórła
Ljubljana

**Ljubljana** ( *Laibach*) je stolica a z nimale 300.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město Słowjenskeje a jeje kulturne, hospodarske a politiske srjedźišćo. Naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1144 pod swojim němskim mjenom Laibach.

Mjez wobydlerjemi je něhdźe 40.000 studentow Ljubljanskeje uniwersity.

## Wotkaz
Jurij Hajna

**Jurij Hajna** ( *Georg Heine*; * 11. septembra 1877 na Židowje, † 6. septembra 1952 w Budyšinje) běše serbski moler a grafikar.

Wón narodźi so jako prěnje ze šěsć dźěći Awgusta Hajny (1851–1928, z Rakec pochadźaceho) a Hany rodź. Młynkec (1854–1943) na Židowje.

Nan běše fabrikant cigarow a měješe „w dobrych lětach” na dźesać přistajenych. Serbska swójba přisłušeše woršće srjedźnych předewzaćelow Budyšina, to wopodstatnja so mjez druhim z tym, zo přesydli so 1913 do swójskeho dwuposchodoweho domu na Schäfferowej čo. 34 w Budyšinje. Hajnec swójbje narodźi so pjeć hólcow a holca. Wšitcy synojo studowachu, Jurij wuměłske molerstwo, Fryc powšitkownu medicinu (pozdźišo we Weinböhla, blisko Drježdźan skutkowacy), Wili a Bjedrich běštaj inženjeraj hospodarstwa (prěni sta so z direktorom fabriki za zhotowjenje papjery a druhi běše přistajeny pola Busch, pozdźišeje wagonownje), wobaj skutkujo w Budyšinje. Při dobrej hospodarskej a powołanskej situaciji Hajnec swójby padnychu tola tež sćiny na nju. Syn Jan, powołanje akademiskeho dekoratiwneho molerja nawuknywši, je hižo w młodych lětach zemrěł a syn Bjedrich so z Prěnjeje swětoweje wójny njewróći. 

Hajnec słušachu k nahladnym swójbam Budyšina a pozdźiše zapiski, zo běštaj staršeju Jurja Hajny w jara skromnych poměrach žiwi a wón syn chudeho chěžkarja a zo *chudoba drje jemu studij na wuměłskim wustawje znjemóžni* a podobne wopisanja, njepřitrjechja. 

Molerske rjemjesło přiswoji sej młody Jurij Hajna najprjedy jako litograf pola Weigangec bratrow w Budyšinje, podajo so potom na Rysowansku šulu do Hanaua a studujo dale na Wuměłsko-rjemjesłowej a na Wuměłstwowej akademiji w Drježdźanach, hdźež běše z mišterskim šulerjom prof. Hermana Prella. 

Wójnsku słužbu wukonješe w Prěnjej swětowej wójnje z wołojnikom a seršćowcom, někotre dźěła su z Ruskeje a Bayerskeje znate. Wróćiwši so do Budyšina załoži zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim, Hanku Krawcec a Frycom Latkom lěta 1923 Zjednoćenstwo serbskich wuměłcow. Ale hižo lěto pozdźišo poda so dźakowano stipendijej Drježdźanskeje akademije do Italskeje, zwotkelž so do 1933 do Budyšina nawróći. Za čas wójny so wopyty z Němskeje do Italskeje a nawopak z politiskich přičin dale a bóle poćežowachu, tuž so mandźelska a dźowka (1941) do Budyšina přesydlištej. Tehdom napisa domoj: *Wona krasna krajina a nade wšěm wěčna słónčina... jako bě swět jow był paradiz...*.

Zo budźe lěto 1933 prawe za jeho přesydlenje do Budyšina, za to steji samostatna wustajeńca w Měšćanskim muzeju w samsnym lěće a zawěsće tež jeho nastawk, „Wobrazki z Italskeje”, jenički w serbskej rěči wozjewjeny. Zo je Jurij Hajna serbował a tež italsce rěčał, to wobkrućatej jeho sotrowči. 

Po Druhej swětowej wójnje angažowaše so Hajna dale w serbskim žiwjenju, přistupi k 1948 załoženemu Kołu serbskich tworjacych wuměłcow a wobdźěli so na wjacorych wustajeńcach we Łužicy a wukraju. 

Jurij Hajna je pochowany na ewangelskim Tuchorskim kěrchowje w swójbnym rowje.

## Žórło
Mały princ

**Mały princ** ( *Le Petit Prince*) je z wjace hač 140 milionami předatych eksemplarow najbóle čitana francoska kniha na swěće. Spisał bě ju francoski pilot a spisowaćel Antoine de Saint-Exupéry. Wona bu do wjace hač 170 rěčow přełožena. W oktobrje 2006 wuńdźe prěni přełožk do serbšćiny.

Kniha nasta w lěće 1943 – za čas Druheje swětoweje wójny – po tym zo bě Saint-Exupéry dla wobsadźenja Francoskeje přez němske wójsko do Zjednoćenych statow wupućował. Tam předstaji so prěni raz w New Yorku. 1950 wuńdźe němski přełožk. Original wobsahuje tójšto pisanych akwarelow, kiž bě awtor sam rysował.

Wobhladuješ-li sej knihu zwjeršnje, móhł měnić, zo jedna so tu wo jednoru dźěćacu knihu. Ale woprawdźe namakaš w njej wotmołwy na prašenja za zmysłom žiwjenja a k poćahej mjez ludźimi – kniha je potajkim filozofiski spis.

## Wotkazy
* ''Mały princ'' serbsce
* oficielne francoske websydło
* Mały princ we wjele rěčach
* Mały princ – přełožki a wudaća
Eucharistiska syć

**Eucharistiska syć** je nabožny projekt, kotryž wuchadźa z rjadu Klarisow. Knježny zahajichu swoju iniciatiwu 8. hodownika w lěće eucharistije 2004. Jedna so wo modlersku syć, w kotrejž chcedźa rjadnicy dar česćowanja swj. eucharistije z wěriwymi dźělić.

Do Eucharistiskeje syće smědźa so křesćenjo kóždeje staroby zarjadować, jeli su zwólniwi, wěsty čas před tabernaklom (potajkim w Božim domje) ćicho přebywać a so modlić. Wšojedne, w kotrej cyrkwi, hdy abo kak dołho. To je kóždemu samomu přewostajene. 

Rjadnicy přeprošuja k tomu, bohatstwo ćicheho modlenja před tabernaklom wotkrywać, chcedźa ludźom pokazać, zo njeje přebywanje při Jězusu w swjatej eucharistiji zhubjeny čas, ale zo skruća poćah k Bohu, je zdobom wuznaće k wěrje a zamóže rozsudy w cyrkwi a swěće wobwliwować.

### Eksterne wotkazy
Eucharistiska syć | Klóšter Klarisow wěčneje adoracije w Budyšinje
Ptačk duše

**Ptačk duše** je powědančko israelskeje spisowaćelki Michal Snunit, kotrež wopisuje na jara čućiwe a poetiske wašnje poćah mjez nami a našej dušu. Za dźěći napisane sta so mjeztym z mjezynarodnym bestsellerom za kóždu starobu. Do wjace hač 25 rěčow přełožene ma podobny zaměr kaž *[[Mały princ]]* Saint-Exupéryja, kiž nam z jednorej rěču hłuboko filozofiske poselstwo posrědkuje.

## Wotkaz
* Ptačk duše (serbsce/němsce/jendźelsce)
DeyziDoxs

**DeyziDoxs** je wuspěšna serbska nu metal-metalcore skupina, kiž liči so k najznaćišim skupinam Łužicy. Skupina so wuznamjenja přez wjelestronsku hudźbu, při kotrejž tworitej nu-metal a metalcore jenož zakład. Dla wliwow hip-hopa kaž tež funka a ludoweje hudźby, je DeyziDoxs jedna z najinowatiwnišich skupin Łužicy. Na temy bohate teksty su za připosłucharja lochko přistupne, dokelž jednaja wo wšědnych problemach a začućach. Wosebitostka je pak tež předźěłanje serbskeje problematiki, kiž so w tutej formje pola druhich skupin jenož zrědka namaka.

DeyziDoxs je jedna z mało skupin, kotraž je tež nadregionalnje znata. Wo tym swědča hižo wjacore koncerty w susodnej Pólskej a Čěskej.

## Zestawa skupiny

### Aktiwni
*spěwar - Daniel Bětnar
*gitara - Marian Wjenk
*gitara - Florian Jurenc
*bas- Marek Rjelka
*keyboard - Marko Njek

### Něhdyši
*Bijadło - Jan Čórlich
*Bijadło - Stefan Herz
*Bijadło - Tomaš Jurk
*Bijadło - Benedikt Rjenć
*DJ - Matthias Čižank

## Stawizny skupiny
W lěće 2001 bu skupina wot Mariana Wjenka, Daniela Bětnarja, Marka Njeka, Tomaša Jurka a Mareka Rjelki (wšitcy šulerjo serbskeho gymnazija) załožena. Hišće w juliju samsneho lěta měješe skupina swój prěni wustup. Twjerdy zwuk tehdy hišće přewahowaceho "cross-over" pokazowaše hižo na to, do kotreho směra so wona wuwije. W tutym času stachu so tež jeje intro a wosebite kostimy za wustupy ze znamjenjom skupiny. 
Hač do nalěća 2003 měnještaj so husćišo wobsadka kaž tež hudźbny směr skupiny. Tak so DeyziDoxs we wonym nalěću ze směrom předstaji, kotryž běše přewinył "cross-over" a je dźensa hišće markantny za skupinu. Kwalita spěwow njetrjeba so přirunowanja ze znatej ameriskej skupinu Korn bojeć.
Hač do dźensnišeho je jich hudźba wo něšto twjerdša, ale w zasadźe njeje so wo wjele změniła.

## Eksterne wotkazy
* Skupina DeyziDoxs
* Nastawk o skupinje DeyziDoxs + jich hudźba (w čěšćinje)
* DeyziDoxs unplugged we Wotrowskej cyrkwi (sym-serb.eu)
Bitola

**Bitola** je město w južnej Makedonskej a ma wokoło 80.000 wobydlerjow. Leži w Pelagoniji. Bitola je znata jako město konsulow, dokelž su tam jara husto w starych časach konsulojo z Francoskeje a druhich zapadnych statow byli. W bliskosći Bitole so namaka stara romska městnosć Heraklea.

## Wotkaz
Kumanovo

**Kumanovo** je druhe najwjetše město w Makedonskej a leži blisko hłowneho města Skopje. Namaka so na sewjerje wot Skopje, w bliskosći hranicy ze Serbiskej. W Kumanovo bydli wokoło 100.000 wobydlerjow.

## Wotkaz
Tetovo

**Tetovo** ( Тетово,  *Tetova/Tetovë*,  *Kalkandelen*) je město z něhdźe 90.000 wobydlerjemi na sewjerozapadźe Sewjerneje Makedonskeje blisko horin Šar Planina a je přez rěku Pena rozdźělene. Tetovo ma přestrjeń wot 1.080 km². 

Město je stejišćo dweju uniwersitow, Statneje uniwersity Tetovo a mjezynarodneje Juhowuchodneje uniwersity. Tetovo je najwjetše makedonske město ze zwjetša albanskim wobydlerstwom a sydło wjele albanskich institucijow, čehoždla płaći jako stolica makedonskich Albanjanow.

## Wotkaz
Běłohród

**Běłohród** (serbisce *Београд* / *Beograd*) je stolica Serbiskeje a najwjetše město bywšeje Juhosłowjanskeje. Ma wjace hač 1 milion wobydlerjow a leži při wuliwje Sawy do Dunaja.

## Wotkaz
Gevgelija

**Gevgelija** (makedonšćina: Гевгелија, Greek: Γευγελή, Yevyelí) je najjužniše město w Makedonskej. W Gevgeliji su 20.362 wobydlerjow žiwi.
Jan Pawoł II.

**Jan Pawoł II.** (łaćonsce *Ioannes Paulus PP. II*, byrgarske mjeno **Karol Józef Wojtyła**; * 18. meje 1920 we Wadowicach, Pólska; † 2. apryla 2005 we Watikanje) běše wot 16. oktobra 1978 hač do jeho zemrěća 26 lět a 5 měsacow bamž romsko-katolskeje cyrkwje.

Jako bamž wowliwowaše stawizny cyrkwje a tež kónčnu fazu zymneje wójny. Po Piusu IX. bě Jan Pawoł II. bamž z najdlěšim dopokazujomnym pontifikatom. Jeho předchadnik, Jan Pawoł I. bě jenož 33 dnjow z bamžom. Jeho naslědnik běše Benedikt XVI.

## Literatura
* Gerat Wornar, Rafael Ledźbor (wudate zhromadnje z TCM a KP): *Jan Pawoł II. a Serbja*. LND, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-2024-2

## Wotkazaj

* Wotkaz na knihu w LND
* Third pilgrimage of John Paul II to Poland, Institute of National Remembrance
Europska unija

**Europska unija** je europski zwjazk statow, kotryž bu załožene z cilomaj zničenja hranicow a polěpšenja mjezsobneho dźěła na kontinenće. Tuchwilu ma wona 27&nbsp;čłonskich statow.

## Čłonske staty
Čłonske staty su:
* Awstriska (wot 1995)
* Belgiska (wot 1951)
* Bołharska (wot 2007)
* Cypernska (wot 2007)
* Čěska (wot 2004)
* Danska (wot 1973)
* Estiska (wot 2004)
* Finska (wot 1995)
* Francoska (wot 1951) 
* Grjekska (wot 1981)
* Chorwatska (wot 2013)
* Irska (wot 1973) 
* Italska (wot 1951)
* Letiska (wot 2004)
* Litawska (wot 2004)
* Luxemburgska (wot 1951)
* Madźarska (wot 2004)
* Malta (wot 2004)
* Němska (wot 1951) 
* Nižozemska (wot 1951) 
* Pólska (wot 2004)
* Portugalska (wot 1986)
* Rumunska (wot 2007)
* Słowakska (wot 2004)
* Słowjenska (wot 2004)
* Španiska (wot 1986)
* Šwedska (wot 1995)

Tež Zjednoćene kralestwo bě wot 1973 hač do swojeho wustupa w lěće 2020, tak mjenowaneho *Brexita*, čłon Europskeje unije.

Tuchwilne přistupne kandidaty su Albanska, Čorna Hora, Sewjerna Makedonska, Serbiska a Turkowska. Islandska je swoje požadanje wo čłonstwo dnja 12. měrca 2015 wróćo wzała. Wo přistup prosyli su dale Bosniska a Hercegowina kaž tež – po ruskej inwaziji do Ukrainy w februarje 2022 – Ukraina, Georgiska a Moldawska.

 EGKS.png|Załoženske čłony
 SchengenAgreement_map.png|Čłonske staty Schengenoweje zrěčenja
 EC-EU-enlargement animation.gif|Wuwiće wot 1952 hač do 2020
 European_union_future_enlargements_map_de.png|Kandidaty
 European_union_gdp_map_de.png|BIP na wosobu
 European_union_emu_map_en.png|Europska měnowa unija(Euro, 2023)


## Wotkazaj

* Oficielny portal Europskeje unije
Grjekska

**Grjekska** ( Ελληνική Δημοκρατία / *Ellinikí Dimokratía*; „Heleniska republika“) je stat na Balkanskej połkupje w južnej Europje a čłon Europskeje unije wot lěta 1981. Wona je narodny stat Grjekow.

## Geografija
Mjezuje z Albanskej na sewjerozapad, ze Sewjernej Makedonskej na sewjer, z Bołharskej a Turkowskej na sewjerowuchod a ze Srjedźnym morjom na zapad, juhu a wuchod.

## Rěče
W Grjekskej rěči so hłownje grjeksce. Mjeńšinowe rěče njejsu oficielnje připóznate. Najwažniše mjeńše rěče na teritoriju Grjekskeje su turkowšćina, makedonšćina, aromunšćina, bołharšćina a albanšćina.

## Žórła


## Wotkaz
Sarajewo

**Sarajewo** (kyrilisce Сарајево) je stolica a najwjetše město Bosniskeje a Hercegowiny kaž tež zarjadniske sydło Federacije Bosniskeje a Hercegowiny a Sarajewskeho kantona. Leži w dolinje rěki Miljacki a ma wokoło 290.000 wobydlerjow. 

Město wobsteji ze štyrjoch politiskich gmejnow Centar, Stari Grad, Novi Grad a Novo Sarajevo. Južny dźěl měšćanskeho teritorija słuša administratiwnje do města Istočno Sarajevo („Wuchodne Sarajewo“) w Republice Srpskej.

Swětodaloko znate je Sarajewo hłownje dla třoch historiskich podawkow: atentata na rakusko-wuherskeho trónoweho naslědnika Franza Ferdinanda dnja 28. junija 1914, olympiskich zymskich hrow w lěće 1984 a třolětneho woblěhowanja města přez wójsko bosniskich Serbow w Bosniskej wójnje (1992–96).

## Wotkaz
Zagreb

**Zagreb** (serbsce tež **Zahrjeb**, němsce prjedy *Agram*) je stolica a zdobom najwjetše město Chorwatskeje. Leži 120 m nad mórskej hładźinu w sewjeru kraja při rěce Sawa a ma něhdźe 800.000 wobydlerjow. 

Zagreb je najwažniše zarjadniske sydło Chorwatskeje kaž tež sydło romsko-katolskeho arcybiskopstwa, Chorwatskeje akademije wědomosćow a wuměłstwow a wažnych wojerskich zarjadow.

## Žórło


## Wotkaz
Ludvík Kuba

**Ludvík Kuba** (* 16. apryla 1863 w Poděbradach † 30. nowembra 1956 w Praze) bě čěski folklorist, spisowaćel, moler a přećel Serbow. 

Wón narodźi so jako druhe z 13 dźěći zamkarskeho mištra Ludvíka Kuby a jeho mandźelskeje Anny, rodź. Mikšovskeje.

Kuba je studował mjez słowjanskimi narodami, zo by jich spěwy, reje, hudźbne nastroje a nałožki zeznał. Na wuměłske a wědomostne wašnje je tute na papjerje a płatnu předstajił a dokumentarisce wopisał. Wobšěrna zběrka "Slovanstvo ve svých spěvech" (w 16 zwjazkach) swědči wo jeho etnografiskim tworjenju. Podobna dokumentacija měješe nastać wo drastach kaž tež nałožkach, štož dźělnje w pjeć knihach "Čtení o Lužici / Čtení o Starém Srbsku/ Čtení o Makedonii / Čtení o Dalmacii/ Čtení o Bosně a Hercegovině" zrealizowa.

Na swojich pućowanjach po Europje je čućiwje wšědny dźeń wobkedźbował a dožiwjał, ludźom a wosebje swojim modelam připosłuchał. Zezna so dokładnje z towaršnostnymi wobstejnosćemi a wokolinami.
Z knihami "Cesty za slovanskou písní", "Zaschlá paleta" a "Křižem kražem slovanským světem" zawostaji bohate namrěwstwo. Často jenož krótke lěta po jeho zapiskach a skicach běchu žórła wusakli, spěw womjelknył, reja dorejowana, drasta wotpołožena a nałožk zabyty. 

Prěni króć wopyta Kuba Łužicu 1886 a potom hišće trójce (1903, 1922 a 1923). Wuži składnosć tež za portretowanje serbskich wosobinow, a stwori z tutymi mólbami zakład za serbsku galeriju. 
Kuba dósta w słowjanskich krajach mnohe wuznamjenjenja a počesćowanja. Do Maćicy Serbskeje zastupi w lěće 1887. Tute towarstwo pomjenowa jeho 1923 za čestneho sobustawa a 1945 spožči jemu Domowina čestne sobustawstwo. 

## Wotkazaj
* 
* Ludvik Kuba pola sorben.com
Boňkov

**Boňkov** je wjeska a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 540&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 60 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1305.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
USB-tykač

**USB-tykače** (tež: *USB-kluč*, *USB-stick*) mjenuja so USB-nastroje we wulkosći zapalaka, kotrež hodźa so do wotpowědnych USB-tykačkow tykać.

## Skład
Najčasćišo wužiwaja so USB-tykače jako składowanski medij. Po podaćach producentow hodźa so na nich daty hač do 10 lět dołho składować. Daty so elektronisce na flash-składźe zapisuja. Hinak hač starše wersije (na př. Windows 95 a 98) spóznawaja Windows ME, Windows 2000, Windows XP, Windows Vista a młódše wersije USB-tykače bjez eksternych ćěrjakow. Nowše unixowe systemy (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, linuxowe distribucije wot žra (kernela) 2.4.x) tohorunja tajku podpěru poskićuja. Hižo do Windowsa poskićeše Mac pod Mac OS 9.1 a Mac OS X awtomatiske spóznawanje USB-tykačow.


wobraz:USB-tykac_01.jpg|USB-tykač z wotewrjenej škitnej kapičku.

wobraz:USB_Drive_Open.jpg|Nutřkowne USB-tykača (3). Nalěwo chip flash-składa.


Móžne składowanske kapacity su so spěšnje rozšěrili. Hdyž běchu na započatku USB-tykače z kapacitu 1GB, 2GB abo 4GB z wašnjom, leži normalna wulkosć w lěće 2023 pola 64–982GB.
Bjarnat Krawc

**Bjarnat Krawc** (* 5. februara 1861 w Jitru; † 25. nowembra 1948 we Warnoćicach) bě serbski hudźbnik, komponist, dirigent a hudźbny wědomostnik. Skutkowaše dołhe lěta w Drježdźanach a je čestny wobydler města Warnoćicy.

We wobłuku serbskeje hudźby je wosebje wuznamny jako nawoda serbskeho chóroweho hibanja w 1920tych a 1930tych lětach. Wobdźěłowaše ludowe spěwy. Ale tež jeho originarne kompozicije su hišće dźensa často spěwane, na př. *Boža mša w serbskich kěrlušach* (1938, na teksty Michała Nawki). 

Přez Krawcowu twórbu *Missa solemnis* nabožna hudźba Serbow mjezynarodne připóznaće dožiwi. 1932 bu tuta prěni raz we Łužicy předstajena a so hižo 1934 w Bratisławje, 1935 w Zagrebje a 1936 w Poznanju spěwaše. Twórba je tež na hudźbnych medijach nahrata.

Jeho dźowka Hanka Krawcec (1901–1990) běše wuznamna serbska grafikarka a molerka. Po Druhej swětowej wójnje přesydlištaj so wobaj do čěskich Warnoćic, hdźež bydleše Krawc hnydom pódla Měšćanskeho gymnazija, hdźež běchu za tutón čas tež serbscy šulerjo zaměstnjeni. Krawcec swójbny row nadeńdźe so na Měšćanskim kěrchowje we Warnoćicach.


Jitro – wopomnjenska tafla Bjarnat Krawc.jpg|Wopomnjenska tafla před ródnym domom w Jitru
Varnsdorf – Krawcec swójbny row (1).jpg|Krawcec swójbny row we Warnoćicach


## Literatura
* Achim Brankačk: *Žiwjenje je dźěło – wotpočink je mrěće.* Budyšin 1999. ISBN 3-7420-1750-0
* Jan Rawp: *Serbska hudźba.* Budyšin 1978.
* Vladimír Zmeškal: *Bjarnat Krawc a jeho styky s Čechy.* Praha 1961.

## Wotkazy

* Škowrončk ze serbskich honow Bjarnat Krawc – Viktor Velek, Rozhlad, 02/2011 (serbsce)
* Milan Hrabal: Bjarnat Krawc stošedesátiletý. Varnsdorf/Praha 2021. (rozprawa na luzice.com)
Delnjoserbšćina

**Delnjoserbšćina** (delnjoserbsce *dolnoserbšćina*,  *Niedersorbisch* abo *Wendisch*,  *dolnołużycki*,  *dolní lužická srbština*) je zapadosłowjanska rěč, kotraž rěči so w Delnjej Łužicy, we wokolinje města Choćebuza a w Błótach. Wona je samostatna spisowna rěč, kotraž so we wurjekowanju, pisanju a w gramatice wot hornjoserbšćiny, jeje najblišeje přiwuzneje rěče, rozeznawa. Po ličbje rěčnikow je wona mjeńša z dweju serbskeju rěčow a akutnje wot wotemrěća wohrožena. Porno Hornjej Łužicy njejsu w Delnjej Łužicy hižo žane wsy, hdźež so přewažnje serbsce rěči.

Delnjoserbska rěč so jako cuza rěč a po modelu 2plus na wjacorych zakładnych a wyšich šulach kaž tež na Delnjoserbskim gymnaziju w Choćebuzu wuwučuje. RBB produkuje rozhłosowe wusyłanja kaž tež měsačny telewizny magacin *[[Łužyca]]* w delnjoserbšćinje. Jenička nowina w delnjoserbskej rěči je tydźenik *Nowy Casnik*.

## Fonetika

Delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće, z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow.

### Wokale:
*  > *ě* (pod akcentom, přir.: *měso, rěd, pěś*) resp. 'e (zwonka akcenta, přir. *śele*)
*  > ** (*wjas, njamaš*)
*  > *t'art* (*kjarcma, gjarnc*)
* *o* (po labialach a welarach, kotrež njesteji před labialemi resp. welarami, zwjetša pod akcentom, druhdy tež zwonka akcenta) > *ó* (w dialektach wšelako wurjekowane jako *e*, *y* abo *ó*, přir.  > *góra* [*gera, gyra, góra*].

### Konsonanty
*  > ś, ź (*śerpjeś, źěd*)
* zdźeržane  (přir. *góra, glědaś, guska*)
* zdźeržane palatalne *ŕ* (zdźěla tež we wuzwuku, přir. *buŕ*, *ceptaŕ*)
* stwjerdnjenje  (přir. *šyroki, žyto*)
* přechod *č* > *c* (mazurěrowanje, přir. *cas, cesto, cytaś*)
*  > *kś, pś, tś* (*kśikaś se, pśěza, tśi*)
*  > *kš, pš, tš* (*kšej, pšawy, tšawa*)
* zjednorjenje skupiny  > *tš* (*sotša, wótšy*)
* zdźerženje skupiny  jako *stś* (*stśělaś, stśigaś*)



## Delnjoserbski alfabet

Digraf *ch* płaći jako swójski pismik a namaka so jako tajki tež w słownikach.

## Rěčne pomniki
Najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk Noweho zakonja Mikławša Jakubicy z lěta 1548. Prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot Albina Mollera z lěta 1574. Dalšej wažnej rěčnej pomnikaj stej *Enchirideon Vandalicum* Handrija Tary (1610) a rukopisna gramatika Jana Chojnana (1650).

## Wotkazy

### Słowniki

* www.dolnoserbski.de - němsko-delnjoserbski słownik w syći 
* SorbWord
* Korpus GENIE
* Leksikaliske zwučowanja 

### Druhe wotkazy
* Rěčny kurs A1/A2/B1 z němčinu abo jendźelšćinu jako wuchadźišćo
* Sotra – awtomatiski přełožowar (delnjoserbsce/hornjoserbsce/němsce) 
* Delnjoserbska digitalna biblioteka
* Delnjoserbski radijowy programm (real audio)
* Delnjoserbski tydźenik Nowy Casnik

### Žórła a literatura
* Muka, E.: *Historische Laut- und Formenlehre,* Lipsk, 1891.
* Serbski rěčny atlas, zwjazki 1-15.
* Pětš Janaš: *Ortoepija a ortografija – wužytne a škodne postajenja.* W Rozhledźe 45 (1995) čo. 6, str. 206–210
Serbske Nowiny

**Serbske Nowiny** su jenički dźenik w hornjoserbskej rěči. Nowiny wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina a spěchuje Załožba za serbski lud. Serbske Nowiny maja něhdźe 2.000 abonentow a wuńdu pjeć króć wob tydźeń.

Nowina steji w tradiciji 1842 wot Handrija Zejlerja a Jana Arnošta Smolerja wudawaneje nowiny *[[Tydźenska Nowina|Tydźenska nowina abo serbske Powěsće za hornich Łužičanow]]*, kotrež so 1854 na *Serbske Nowiny* přemjenowachu. Po Smolerjowej smjerći w lěće 1884 přewza jeho syn Marko šefredaktorstwo. Wot apryla 1933, po prěnim zakazu přez nacionalsocialistow, wukonješe Arnošt Dučman tutu funkciju, při čimž wosta Smoler z redaktorom. 1937 bu wuchadźenje Serbskich Nowin doskónčnje zakazane. Po Druhej swětowej wójnje wuchadźachu nowiny wot 1947 a dale w Němskej demokratiskej republice pod mjenom *[[Nowa doba]]*. Po přewróće so prěnjotne mjeno znowa wožiwi.

Wot 2011 do 2022 bě Janek Wowčer jako naslědnik Benedikta Dyrlicha šefredaktor SN. Jeho městno je spočatk decembra 2022 přewzał Marcel Brauman.

## Wotkaz
* Webstronki Serbskich Nowin
Nowy Casnik

**Nowy Casnik** je delnjoserbski tydźenik, kotryž Ludowe nakładnistwo Domowina wudawa. Nastawki publikuja so přewažnje delnjoserbsce, ale tež němsce. Tuchwilna šefredaktorka je Katalin Porackojc.

Nowy Casnik je naslědnik Bramborskeho Serbskeho Casnika, kotryž započa 1848 wuchadźeć. Po zakazu serbskich medijow přez nacionalsocialistow a Druhej swětowej wójnje załoži so Nowy Casnik 1947 znowa – najprjedy pak jako přiłoha hornjoserbskeje Noweje doby. Wot 1954 wuchadźa Nowy Casnik zaso jako samostatny tydźenik.

Bywši šefredaktorojo Casnika běchu Wylem Bjero (do 1973), Horst Adam (1973–2004), Gregor Wieczorek (2006–2020), Viktor Zakar (2020) a Stefanie Krawcojc.

## Wotkaz
* Webstronki Noweho Casnika
Słowjenjo

**Słowjenjo** (němsce *Slawen* abo *Slaven*) su skupina ludow z podobnymi rěčemi, kotrež so do wjacorych kmjenow rozdźěluja.

## Rozdźělenje
### Zapadni Słowjenjo
* Češa
* Kašubojo
* Polacy
* Serbja
* Słowacy

### Wuchodni Słowjenjo
* Běłorusojo
* Rusojo
* Rusinojo
* Ukrainjenjo

### Južni Słowjenjo
* Bołharjo
* Bosničenjo
* Čornohorjenjo
* Gorenjo
* Chorwaća
* Južni Serbja
* Makedonjenjo
* Słowjency