open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1944

**1944** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 6. junija: Inwazija aliěrowanych w Normandiji.
* 20. julija: Zwrěšćeny atentat na němskeho diktatora Adolfa Hitlera w swojim hłownym kwartěrje „Wolfsschanze“ we Wuchodnej Pruskej.
* 7. nowembra: Při prezidentowych wólbach w Zjednoćenych statach dobudźe amtěrowacy prezident Franklin D. Roosevelt ze 53,4 % nad republikanskim wužadowarjom Thomasom Deweyjom a nastupi jako prěni a dotal jenički prezident štwórtu hamtsku dobu.

## Narodniny
* 18. januara: Alexander Van der Bellen – awstriski hospodarski wědomostnik a politikar
* 11. februara: **[[Lejna Theurigowa]]** – serbska inženjerka, předsydka załožboweje rady Załožby za serbski lud
* 24. měrca: Vojislav Koštunica – južnoserbski politikar a prezident Juhosłowjanskeje
* 7. apryla: **[[Detlef Kobjela]]** – serbski komponist a hudźbny wědomostnik, intendant SLA († 2018)
* 7. apryla: Gerhard Schröder – němski politikar a zwjazkowy kancler
* 20. meje: Joe Cocker – britiski rockowy a bluesowy spěwar († 2014)
* 20. meje: Dietrich Mateschitz – awstriski předewzaćel († 2022)
* 24. junija: Jeff Beck – britiski gitarist († 2023)
* 16. awgusta: Kevin Ayers – britiski rockowy hudźbnik († 2013)
* 18. septembra: Gunther Emmerlich – němski spěwar a moderator († 2023)
* 28. septembra: Miloš Zeman – čěski ekonom a politikar
* 2. nowembra: Keith Emerson – britiski keyboarder, pianist a producent († 2016)

## Wumrěće
* 21. januara: Jan Cyž – serbski hudźbnik (* 1923)
* 23. januara: Edvard Munch – norwegski moler a grafikar (* 1863)
* 18. apryla: Kurt Karnawka – delnjoserbski lěkar, spisowaćel a komponist (* 1866)
* 4. awgusta: Krzysztof Kamil Baczyński – pólski basnik (* 1921)
* 6. awgusta: Marja Grólmusec – serbska wučerka a nowinarka, wopor fašizma (* 1896)
* 19. awgusta: Maks Rječka – serbski wučer a domiznowědnik (* 1908)
* 24. awgusta: Pawoł Njek – serbski wučer a komunist, wopor fašizma (* 1891)
* 27. septembra: Sergej Michajlowič Prokudin-Gorskij – wuznamny ruski fotograf (* 1863)
* w oktobru: Jurij Chěžka – serbski basnik a antifašist (* 1917)
* 26. decembra: Lew Wladimirowič Ščerba – rusko-sowjetski slawist, rěčespytnik (* 1880)
* dokładny datum njeznaty: Jan Hejduška – serbski basnik, aktiwni čłon Praskeje Serbowki (* 1915)

## Wotkaz
1951

## Podawki
* 20. januara: Jurij Rjenč a Bjarnat Rachel so wot sowjetskeho wojerskeho sudnistwa na 25 lět dźěłoweho lěhwa zasudźujetaj.
* 27./28. měrca: Na prěnim zwjazkowym kongresu Domowiny wuzwoli so Kurt Krjeńc jako předsyda.
* 1. meje: W Budyšinje załoži so Institut za serbski ludospyt.
* 9. junija: W Budyšinje přepodachu prěnim serbskim maturantam SRWŠ swoje wuswědčenja.
* 9. junija: W Klukšu wotměje so serbski ewangelski cyrkwinski dźeń.
* 30. junija/1. julija: W Bórkowach wotměje so Serbski kulturny zjězd.
* 1. septembra: W Lipsku załoži so Institut za sorabistiku při Karla Marxowej uniwersiće.
* 7. oktobra: Jurij Brězan, Měrćin Nowak-Njechorński a Jurij Winar přijimuja jako prěni Serbja Narodne myto NDR.

## Narodniny
* dźeń njeznaty: Hync Rychtaŕ – serbski rěčespytnik, spisowaćel a přełožowar
* 9. januara: Heinz Lehmann – sakski politikar (CDU) a zapósłanc w krajnym sejmje
* 12. januara: Heiderose Gläß – sakska politikarka (Lěwica) a zapósłanča w krajnym sejmje
* 14. januara: Měrćin Wałda – serbski kulturny wědomostnik
* 25. januara: Dixie Dörner – němski kopar a trenar († 2022)
* 30. januara: Phil Collins – britiski bubonar a spěwar, producent a awtor
* 4. měrca: Chris Rea – britiski spěwar, komponist a gitarist († 2025)
* 18. apryla: Naďa Konvalinková – čěska dźiwadźelnica
* 22. apryla: Vladimír Špidla – čěski politikar, ministerski prezident 2002–04
* 24. apryla: Enda Kenny – irski politikar, premier
* 1. meje: Hans-Jürgen Schuster – sakski politikar (FDP) a zapósłanc w krajnym sejmje
* 4. meje: Bjarnat Cyž – serbski politikar, předsyda a dołholětny jednaćel Domowiny
* 12. meje: Marja Elikowska-Winklerowa – serbsko-pólska wučerka a žurnalistka
* 28. meje: Velimir Ilić – južnoserbski politikar
* 6. awgusta: Volker Bandmann – sakski politikar (CDU) a zapósłanc w krajnym sejmje
* 11. awgusta: Róža Domašcyna – serbska basnica, přełožowarka a wudawaćelka
* 7. oktobra: Karl-Heinz Gerstenberg – sakski politikar (Zwjazk 90/Zeleni) a zapósłanc w krajnym sejmje
* 8. oktobra: Jurij Łušćanski – serbski basnik, bywši hudźbny redaktor a referent Domowiny
* 14. oktobra: David Shulist – politikar kašubskeje mjeńšiny w Kanadźe
* 19. oktobra: Karl-Friedrich Zais – sakski politikar Lěwicy a zapósłanc w krajnym sejmje
* 31. oktobra: Tomáš Najbrt – čěski komponist a hudźbnik

## Wumrěće
* 18. januara: Hana Rězakec – serbska kontoristka w redakciji Katolskeho Posoła (* 1872)
* 8. apryla: Jan Arnošt Frajšlag – serbski wučer, komponist a chórowy dirigent (* 1869)
* 30. julija: Jan Wjela – serbski wikowanski pomocnik, zapósłanc strony SPD w Sakskim krajnym sejmje (* 1880)
* 3. septembra: Jakub Wjacsławk – serbski slawist, wědomostny bibliotekar a załožer Serbskeje bibliografije (* 1885)
* 20. oktobra: Jurij Mencl – serbski časnikar, ludowy herc a přeslědźer ludowych hudźbnych instrumentow (* 1903)
* 20. decembra: Jurij Rjeda – serbski katolski farar (* 1881)

## Wotkaz
1952

**1952** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
### We Łužicy
* 1. januara: W Budyšinje załoži so Statny ansambl serbskeje ludoweje kultury.
* 1. apryla: Prěnje čisło dźěćaceho časopisa Płomjo wuńdźe.
* 15./16. apryla: W Budyšinje wotmě so II. zwjazkowy kongres Domowiny pod nawodu Kurta Krjeńca. Přećiwo woli wjednistwa wuzwoli so katolski farar Jurij Handrik znowa za městopředsydu narodneje organizacije.
* 1. septembra: W Choćebuzu załoži so Serbska wyša šula.
* 21. decembra: Serbski ludowy ansambl wustupi prěni raz.

### Druhdźe
* 25. apryla: Załoženje němskeho zwjazkoweho kraja Badensko-Württembergska z dotalnych krajow Badenska, Württembergsko-Badenska a Württembergsko-Hohenzollernska.
* 1. nowembra: W Ćichim oceanje eksploduje prěnja US-ameriska wodźikowa bomba.

## Narodniny
* 10. januara: Gerhard Schöne – němski spěwytwórc
* 29. januara: Tommy Ramone – US-ameriski bubonar punkoweje skupiny *The Ramones* († 2014)
* 15. februara: Tomislav Nikolić – južnoserbski politikar a statny prezident Serbiskeje
* 10. měrca: Morgan Tsvangirai – simbabweski politikar a ministerski prezident († 2018)
* 28. měrca: Leonid Tibilow – prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetskeje
* 1. apryla: Ludwig Ela – serbski wědomostnik
* 29. apryla: Barbara Hendricks – němska politikarka (SPD), zwjazkowa ministerka
* 4. junija: Bronisław Komorowski – pólski politikar a prezident
* 1. awgusta: Zoran Đinđić – južnoserbski politikar a premier († 2003)
* 19. septembra: Holger Biege – němski komponist, spěwar, hudźbnik a tekstar († 2018)
* 7. oktobra: Wladimir Putin – ruski politikar a statny prezident
* 26. decembra: Aleksandr Ankwab – prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje

## Wumrěće
* 27. februara: Matej Berton – serbski muler, twarski předewzaćel a narodny prócowar (* 1873)
* 6. septembra: Jurij Hajna – serbski moler a grafikar (* 1877)
* 12. septembra: Jurij Delan – serbski farar, fejetonist a kulturny stawiznar, Domowinski prócowar (* 1878)
* 26. nowembra: Sven Hedin – šwedski geograf, spisowaćel a pućowacy slědźer (* 1965)
* 28. nowembra: Ota Wićaz — serbski literarny a kulturny stawiznar, redaktor, basnik a spisowaćel (* 1874)
* 23. decembra: Adolf Černý – spisowaćel, ludowědnik, słowjanski kulturny prócowar, profesor slawistiki čěski přećel Serbow (* 1864)

## Wotkaz
1953

## Podawki
### W Serbach
* 22. měrca: Załoženje Serbskeje redakcije rozhłosa w Radio DDR.
* 1. julija: W Minakale załoži so Serbska rěčna šula.

### Druhdźe
* 1. februara: Při přiliwowej katastrofje wumrě 1.835 ludźi w Nižozemskej a dalšich 307 we Wulkej Britaniskej.
* 12. apryla: Załoženje koparskeho towarstwa Dynamo Drježdźany.
* 29. meje: Jako prěnjej čłowjekaj docpějetaj Nowoseelandźan Edmund Hillary a sherpa Tenzing Norgay wjeršk Mount Everesta, najwyšeje hory na zemi.
* 2. junija: Krónowanje britiskeje kralowny Hilžbjety II. w Londonskej Westminster Abbey.
* 17. junija: Ludowy zběžk w Berlinje a druhich městach NDR.
* 6. septembra: Při wólbach k druhemu Zwjazkowemu sejmej Němskeje dóstanje CDU/CSU 45,2 %, SPD 28,8 %, FDP 9,5 % a Cyłoněmski blok 5,9 %.

## Narodniny
* 28. februara: Jürgen Maćij – serbski fotograf
* 6. meje: Tony Blair – britiski politikar, premier
* 7. meje: Clemens Hrjehor – serbski farar († 2021)
* 15. junija: Antonia Rados – awstriska žurnalistka
* 23. junija: Armen Sarkisjan – armenski politikar a diplomat
* 30. julija: Marko Suchy – serbski politikar a direktor Załožby za serbski lud
* 14. nowembra: Georg Unland – němski wysokošulski rektor a politikar (CDU), sakski statny minister
* 29. decembra: Matthias Platzeck – němski politikar a ministerski prezident Braniborskeje
* Dorothea Šołćina – serbska basnica a spisowaćelka, lektorka a wudawaćelka

## Wumrěće
* 6. januara: Jurij Bjermich – serbski žiwnosćer, předsyda Łužiskeho burskeho zwjazka (* 1884)
* 5. měrca: Józef Stalin – sowjetski diktator (* 1878)
* 14. měrca: Klement Gottwald – čěskosłowakski komunistiski politikar (* 1896)
* 4. junija: Alwin Mitaš – serbski wědomostnik, slědźer na polu analytiskeje chemije (* 1870)
* 21. oktobra: Měto Wjeńcko – delnjoserbski farar a składnostny spisaćel (* 1870)

## Wotkaz
1954

## Podawki
* 1. januara: W Běłej Górje załoži so Delnjoserbska rěčna šula, kotraž bu pozdźišo w Dešanku zaměstnjena.

## Narodniny
* 10. januara: Milan Hrabal – čěski basnik a awtor, přećel Serbow
* 21. januara: Thomas de Maizière – němski politikar (CDU), zwjazkowy minister
* 23. februara: Wiktor Andrijowyč Jušćenko – ukrainski politikar a president
* 3. měrca: Leoš Šatava – čěski etnologa, přećel Serbow
* 1. meje: Juro Mětšk – serbski komponist († 2022)
* 30. junija: Serž Sargsjan – prezident Armenskeje
* 17. julija: Angela Merkel – němska politikarka a zwjazkowa kanclerka 2005–21
* 28. julija: Hugo Chávez – venezuelski socialistiski politikar a prezident († 2013)
* 31. julija: Ulrich Pogoda – serbski komponist a hudźbny redaktor
* 10. awgusta: Frank Stübner – serbski nakładnik a komunalny politikar († 2017)
* 12. awgusta: François Hollande – francoski politikar a statny prezident
* 30. awgusta: Aljaksandr Lukašenka – prezident Běłoruskeje
* 2. septembra: Andrej Babiš – čěski předewzaćel a politikar; ministerski prezident wot 2017
* 22. nowembra: Paolo Gentiloni – italski politikar (PD), ministerski prezident
* 24. nowembra: Emir Kusturica – južnoserbski filmowy režiser a hudźbnik

## Wumrěće
* 17. februara: Pawoł Krawc – serbski wučer a ludowy wuměłc (* 1885)
* 11. junija: Arnošt Palm – serbski wučer, stawiznar a serbowědny slědźer (* 1885)
* 4. decembra: Wylem Haža – serbski dźěłaćer a Domowinski prócowar (* 1891)

## Wotkaz
1955

## Podawki
### We Łužicy
* 5. měrca: Nowy Casnik wuńdźe prěni raz po wójnje jako samostatna nowina.
* 27.–29. měrca: III. zwjazkowy kongres Domowiny w Budyšinje. K problemam přesadźenja narodnostneje politiki porěča čłon politběrowa Fred Oelßner.
* 1. oktobra: Nowa doba wuńdźe prěni raz jako dźenik.

### Druhdźe
* 6. meje: Zwjazkowa republika Němska přistupi NATO.
* 14. meje: Załoženje Waršawskeho pakta jako přećiwnik NATO-a.
* 14. decembra: Madźarska, Španiska, Ceylon, Nepal, Awstriska, Portugalska, Rumunska, Laos, Libyska, Jordaniska, Kambodźa, Irska, Italska, Finska, Bołharska a Albanska stanu so z nowymi čłonami Zjednoćenych narodow.

## Narodniny
* 14. januara: Jan Fedder – němski dźiwadźelnik († 2019)
* 28. januara: Nicolas Sarkozy – francoski politikar a statny prezident
* 21. februara: Gerhard Gundermann – němski spěwytwórc († 1998)
* 21. februara: Trudla Malinkowa – serbska redaktorka časopisa „Pomhaj Bóh“, wědomostnica
* 24. februara: Steve Jobs – US-ameriski předewzaćel († 2011)
* 11. měrca: Nina Hagen – němska punk-spěwarka
* 27. měrca: Mariano Rajoy – španiski politikar, ministerski prezident
* 19. meje: Claudia Roth – němska politikarka Zelenych
* 30. meje: Marka Maćijowa – serbska redaktorka, lektorka, wudawaćelka a nawodnica LND
* 3. junija: Jan (Janko) Cyž – serbski hudźbnik a komponist
* 3. julija: Marko Šiman – serbski politikar CDU, čłon Sakskeho krajneho sejma
* 15. awgusta: Roger Willemsen – němski publicist a moderator († 2016)
* 20. awgusta: Marija Měrćinowa – serbska wuměłstwowa stawiznarka
* 17. septembra: Leo XIV. – 267. bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 11. nowembra: Friedrich Merz – němski politikar, 10. zwjazkowy kancler
* 15. decembra: Renate Künast – němska politikarka Zelenych

## Wumrěće

* 18. apryla: Albert Einstein – fyzikar, nošer Nobeloweho myta (* 1879)
* 11. meje: Pawoł Čornak – serbski wučer a Domowinski funkcionar (* 1914)
* 21. meje: Jakub Cyž – serbski narodny prócowar a podpěrowar antifašistow (* 1901)
* 14. oktobra: Jan Andricki – serbski wučer, kantor, kulturny a narodny prócowar, dirigent (* 1880)
* 24. oktobra: Herbert Cerna – delnjoserbski farar a domiznowědnik (* 1905)
* 21. decembra: Garegin Nžde – armenski politikar, filozof a nacionalist (* 1886)

## Wotkaz
1956

**1956** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
### We Łužicy
* 10. junija: We Worklecach wotkry so pomnik za Michała Hórnika.
* 7./8. julija: „Zjězd Serbow“ w Budyšinje.
* 8. julija: Na Budyskim Póstowym naměsće poswjeći so nowy Serbski dom.
* 19. awgusta: Myto Ćišinskeho so prěni raz spožči.
* 1. septembra: Dom za serbske ludowe wuměłstwo so wotewri.

### Druhdźe
* 1. januara: Sudan bu njewotwisny wot Wulkeje Britaniskeje a Egyptowskeje.
* 1. měrca: Załoženje Narodneje ludoweje armeje w NDR.
* 2. měrca: Marokko bu njewotwisne wot Francoskeje.
* 20. měrca: Tuneziska bu njewotwisna wot Francoskeje.
* 23. oktobra: W Madźarskej započnje so ludowy zběžk přećiwo komunistiskemu knježerstwu.
* 5. nowembra: Pochod sowjetskeho wójska do Madźarskeje; powalenje ludoweho zběžka.
* 12. nowembra: Marokko, Sudan a Tuneziska stanu so z čłonami Zjednoćenych narodow.
* 18. decembra: Japanska sta so z čłonom Zjednoćenych narodow.

## Narodniny
* 5. januara: Frank-Walter Steinmeier – němski politikar (SPD), zwjazkowy minister
* 16. februara: Bodo Ramelow – němski politikar Lěwicy, ministerski prezident Durinskeje
* 5. apryla: Dagmar Enkelmann – němska politikarka Lěwicy
* 18. apryla: **[[Maćij Bulank]]** – serbski fotograf
* 8. meje: **[[Sonja Wölkowa]]** – serbska rěčespytnica
* 15. meje: Mirek Topolánek – čěski politikar a premier
* 19. julija: Juliane Werding – němska spěwarka
* 30. julija: **[[Jan Malink]]** – serbski ewangelski farar a superintendent
* 1. oktobra: Theresa May – britiska politikarka a premierka
* 26. oktobra: Lothar Bienst – sakski politikar (CDU)
* 7. nowembra: Volker Tiefensee – sakski politikar (CDU)
* 12. nowembra: Cornelia Falken – sakska politikarka Lěwicy
* 13. nowembra: Elke Herrmann – sakska politikarka a zapósłanca za Zwjazk 90/Zelenych († 2017)
* 25. nowembra: Ines Springer – sakska politikarka (CDU)
* 29. decembra: Václav Bůžek – čěski komponist

## Wumrěće

* 5. februara: Alfred Mitaš – serbski wučer a słownikar (* 1890)
* 15. februara: Arnošt Bart – serbski překupc a politikar, sobuzałožer Domowiny (* 1870)
* 8. meje: Jurij Hejduška – serbski duchowny a spisaćel nabožinskich spisow (* 1874)
* junij: Pawoł Wićežk – serbski ewangelski farar (* 1877)
* 7. junija: Korla Wyrgač – serbski farar a redaktor (* 1883)
* 13. awgusta: Jakub Kolas – běłoruski basnik a spisowaćel (* 1882)
* 14. awgusta: Bertolt Brecht – němski dramatikar a lyrikar (* 1898)
* 13. septembra: Jakub Šajba – serbski pismikistajer a nakładnik, starosta Sokoła a Domowinski funkcionar (* 1899)
* 30. nowembra: Ludvík Kuba – čěski folklorist, spisowaćel, moler a přećel Serbow (* 1863)

## Wotkaz
1950

## Podawki
### W Serbach
* 1. junija: W Budyšinje załoži so prěnja serbska pěstowarnja „Jan Radyserb-Wjela“
* 8.–10. julija: Prěni „Zjězd Serbow“ w Budyšinje z čestnym hosćom Wilhelm Pieck.
* 27. awgusta: We Wjerbnje wotmě so 75. schadźowanka serbskich studentow.
* 12. septembra: Braniborski sejm wuda „Serbski wukaz“.
* 30. septembra: Kriminalna policija zaja serbskeho prawiznika Jurja Rjenča w Budyšinje.
* 17. oktobra: Prěnje čisło kulturneho časopisa Rozhlad wuńdźe.
* 1. decembra: 1937 respektiwnje 1939 zakazanej časopisaj Katolski posoł a Pomhaj Bóh započeštej dale wuchadźeć.

### Druhdźe
* 6. junija: W Zhorjelskim zrěčenju mjez Němskej demokratiskej republiku a Ludowej republiku Pólska wujednaja „Wódro-Nysowu liniju“ jako zapadnu hranicu Pólskeje.
* 25. junija: Započatk Korejskeje wójny: Sewjerokorejske wójsko nadpaduje južny dźěl kraja.

## Narodniny
* 22. januara: Werner Schulz – němski politikar Zelenych († 2022)
* 1. februara: Geert Mackenroth – sakski politikar (CDU) a statny minister
* 10. februara: Christine Clauß – sakska politikarka (CDU) a statna ministerka
* 22. měrca: Goran Bregović – juhosłowjanski hudźbnik a komponist
* 21. apryla: Karol Duchoň – słowakski spěwar († 1985)
* 21. apryla: Benedikt Dyrlich – serbski basnik, nowinar a politikar, čłon Sakskeho krajneho sejma
* 18. junija: Sophie Natuškec – serbska tworjaca wuměłča
* 1. julija: David Duke – US-ameriski prawicarski politikar
* 9. julija: Wiktor Fedorowyč Janukowyč – ukrainski politikar a president
* 9. awgusta: Gernot Krasselt – sakski politikar (CDU)
* 8. septembra: Dietrich Šołta – slawist a direktor Serbskeho instituta
* 23. septembra: Klaus Bartl – sakski politikar Lěwicy
* 4. oktobra: Rafael Wowčer – serbski kubłar a narodowc, nawoda Rěčneho centruma Witaj († 2011)
* 27. oktobra: Alfons Kienzle – sakski politikar (CDU)
* 21. nowembra: Monika Runge – sakska politikarka Lěwicy
* 7. decembra: Franc Šěn – serbski literarny stawiznar a bibliograf
* 19. decembra: Dietmar Pellmann – sakski politikar (Lěwica)
* dźeń njeznaty: Helmut Hupac – delnjoserbski farar

## Wumrěće
* 15. februara: Měrćin Kral – serbski wučer, stawiznar a rěčewědnik (* 1872)
* 26. měrca: Jurij Brusk – serbski farar a spěchowar serbskeho dźiwadła (* 1889)
* 27. junija: Franc Natuš – serbski kuchar, překupc a narodny prócowar, sobuwosrodźer Domowiny w lěće 1945 (* 1898)

## Wotkaz
1957

## Podawki
### W Serbach
* 26. oktobra: Załoženje Koła serbskich hudźbnikow z předsydu Jurjom Winarjom.
* 8. nowembra: W Njebjelčicach załoži so sportowa jednotka.

### Druhdźe
* 25. měrca: Załoženje Europskeho hospodarskeho zjednoćenstwa přez Belgisku, Francosku, Italsku, Luxemburgsku, Nižozemsku a Zwjazkowu republiku Němsku.
* 15. septembra: Při wólbach k třećemu Zwjazkowemu sejmej Němskeje dóstanje CDU/CSU 50,2 %, SPD 31,8 %, FDP 7,7 % a Cyłoněmski blok 4,6 %. Běchu to jeničke wólby w stawiznach Zwjazkoweje republiki, w kotrychž móžeše jedna strona absolutnu wjetšinu hłosow docpěć.
* 4. oktobra: Sowjetski zwjazk pósćele satelit Sputnik do swětnišća.

## Narodniny
* 10. februara: Steffen Flath – sakski politikar (CDU) a statny minister
* 15. měrca: Eva-Maria Stange – sakska politikarka (SPD) a statna ministerka
* 22. měrca: Petra Zais – sakska politikarka Zelenych
* 22. apryla: Donald Tusk – pólski politikar a premier
* 22. junija: Arkadij Gukasjan – prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach
* 29. junija: Gurbanguly Berdymuchamedow – turkmenski prezident
* 21. julija: Stefan Löfven – šwedski politikar, ministerski prezident
* 8. septembra: Thomas Colditz – sakski politikar (CDU)
* 23. septembra: Křesćan „James“ Młynk – serbski hudźbnik († 2003)
* 28. oktobra: Měrćin Weclich – serbski komponist, spěwar, aranžer a nowinar
* datum njeznaty: Osama bin Laden – sawdijski terorist († 2011)

## Wumrěće
* 7. měrca: Božidar Dobrucky – serbski farar, narodny prócowar a spisowaćel (* 1893)

## Wotkaz
1958

## Podawki
### W Serbach
* 23. měrca: W Budyskim Serbskim domje wotewri so Muzej serbskeho pismowstwa.
* 1. julija: Załoženje Ludoweho nakładnistwa Domowina.

### Druhdźe
* 2. oktobra: Gineja bu njewotwisna wot Francoskeje.
* 28. oktobra: Jan XIII. bu za 260. bamža romsko-katólskeje cyrkeje wuzwoleny.
* 21. decembra: Charles de Gaulle wuzwoli so za prěnjeho prezidenta pjateje francoskeje republiki.

## Narodniny

* 6. januara: Christiana Piniekowa – serbska awtorka, wudawaćelka a basnica

* 15. januara: Boris Tadić – južnoserbski politikar a statny prezident Serbiskeje
* 31. januara: Simon Brězan – serbski kulturny stawiznar († 1998)
* 21. měrca: Raul Chadžimba – prezident Abchaziskeje
* 12. meje: Petra-Maria Bulankec-Wencelowa – serbska dźiwadźelnica
* 7. junija: Prince – US-ameriski spěwar, komponist, spěwydźěłar, producent a multiinstrumentalist († 2016)
* 14. junija: Olaf Scholz – němski politikar (SPD)
* 16. awgusta: Madonna – US-ameriska spěwarka a filmowa hrajerka
* 29. awgusta: Michael Jackson – US-ameriski spěwar a hudźbnik († 2009)
* 7. septembra: Iris Brankačkowa – serbska grafikarka
* 17. septembra: Janez Janša – słowjenski politikar, ministerski prezident
* 8. oktobra: Ursula von der Leyen – němska politikarka (CDU), ministerka, prezidentka Europskeje komisije
* 19. nowembra: Algirdas Butkevičius – litawski politikar, ministerski prezident

## Wumrěće
* 13. februara: Józef Jakubaš – serbski farar, basnik a spisowaćel (* 1890)
* 30. apryla: Gustaw Alwin Mjerwa – serbski farar, kulturny prócowar a redaktor časopisa Pomhaj Bóh (* 1882)
* 4. meje: Pawoł Wićaz – serbski dźěłaćer a dźiwadźelnik (* 1902)
* 20. julija: Mikławš Bejmak – serbski wučer a kulturny prócowar (* 1897)
* 25. septembra: Konrad Zenda – serbski plastikar a wuměłstwowy rjemjeslnik (* 1900)
* 9. oktobra: Pius XII. – romsko-katólski bamž (* 1876)

## Wotkaz
1959

## Podawki
* 1. januara: Kubanski diktator Fulgencio Batista ćěka do wukraja. Rewolucionarjo pod nawodom Fidela Castra přewzaja móc w Havanje.
* 3. januara: Alaska sta so z 49. zwjazkowym statom Zjednoćenych statow.
* 31. julija: Skupina baskiskich studentow załoži spjećowanske hibanje *Euskadi Ta Askatasuna* (ETA), kotrež wojuje z teroristiskimi srědkami přećiwo španiskej diktaturje a za njewotwisnosć Baskiskeje.
* 21. awgusta: Hawaii sta so z 50. zwjazkowym statom ZSA.

## Narodniny
* 8. januara: Jěwa-Marja Čornakec – serbska spisowaćelka, nowinarka a dramaturgowka
* 15. měrca: Maja Nagelowa – serbska rysowarka a molerka
* 10. apryla: Stanisław Tilich – serbski politikar (CDU), ministerski prezident Sakskeje
* 13. junija: Bojko Borisow – bołharski politikar, ministerski prezident
* 19. junija: Christian Wulff – němski politikar (CDU), 10. zwjazkowy prezident Němskeje
* 12. septembra: Sigmar Gabriel – němski politikar (SPD), zwjazkowy minister a wicekancler
* 9. oktobra: Boris Njemcow – ruski politikar († 2015)
* 26. oktobra: Evo Morales – boliwiski politikar a statny prezident
* Měrka Mětowa – serbska bibliotekarka a spisowaćelka

## Wumrěće
* 24. apryla: Karlo Nowak – serbski wučer, wuměłski moler a grafikar (* 1873)
* 14. julija: Ernst Wjezar – serbski ewangelski farar (* 1890)
* 15. oktobra: Stepan Andrijowyč Bandera – ukrainski nacionalist (* 1909)
* 28. oktobra: Jan Křižan – serbski farar a kulturny prócowar, předsyda Domowiny (* 1880)
* 28. decembra: Ante Pavelić – chorwatski fašistiski politikar a diktator (* 1898)

## Wotkaz
Lou Reed

**Lou Reed** (poprawom **Lewis Allan Reed**; * 2. měrca 1942 w Freeporće pola New Yorka, † 27. oktobra 2013 w New Yorku) bě US-ameriski rockowy hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1965 a 1970 na gitarje pola skupiny The Velvet Underground.

## Diskografija
* *Lou Reed* (1972)
* *Transformer* (1972)
* *Berlin* (1973)
* *Sally Can't Dance* (1974)
* *Metal Machine Music* (1975)
* *Coney Island Baby* (1975)
* *Rock and Roll Heart* (1976)
* *Street Hassle* (1978)
* *The Bells* (1979)
* *Growing Up in Public* (1980)
* *The Blue Mask* (1982)
* *Legendary Hearts* (1983)
* *New Sensations* (1984)
* *Mistrial* (1986)
* *New York* (1989)
* *Songs for Drella* (Lou Reed & John Cale, 1990)
* *Magic and Loss* (1992)
* *Set the Twilight Reeling* (1996)
* *Ecstasy* (2000)
* *The Raven* (2003)
* *Hudson River Wind Meditations* (2007)
* *Lulu* (Lou Reed & Metallica, 2011)

## Žórła


## Eksterne wotkazy

* Lou Reed Allmusic
1930

## Podawki
* 

## Narodniny
* 28. januara: Kurt Biedenkopf – němski politikar (CDU) a ministerski prezident Sakskeje († 2021)
* 31. januara: Kata Brězanec – serbska wučerka a wučbnicarka († 2010)
* 7. februara: Leńka Šołćina-Winarjec – serbska spěwarka, ansamblowča († 2019)
* 8. měrca:  Jurij Sergejewič Rytcheu – čukčiski spisowaćel († 2008)
* 3. apryla: Helmut Kohl – němski politikar (CDU) a zwjazkowy kancler († 2017)
* 3. meje: Sigmund Musiat – serbski ludowědnik, Maćicar († 2017)
* 15. meje: Ernst Eichler – němski slawist a mjenowědnik († 2012)
* 5. junija: Helmut Keil – serbski prawiznik, Maćicar
* 24. junija: Gerat Kašpor – serbski žurnalist, dołholětny načolnik serbskeho rozhłosoweho studija († 1967)
* 29. junija: Sławomir Mrożek – pólski spisowaćel, dramatikar a rysowar († 2013)
* 18. julija: Ewa Siatkowska – pólska slawistka, awtorka a wudawaćelka sorabistiskich spisow († 2020)
* 16. awgusta: Wolfgang Völz – němski dźiwadźelnik a rěčnik († 2018)
* 25. awgusta: Sean Connery – britiski dźiwadźelnik († 2020)
* 22. septembra: Feliks Šěrak – serbski hudźbny wučer a komponist († 1999)
* 25. septembra: Jan Brankačk – serbski stawiznar a awtor († 1990)
* 4. nowembra: Jan Kósk – serbski wučer, awtor a kulturny prócowar († 1997)
* 6. decembra: Rolf Hoppe – němski dźiwadźelnik († 2018)
* 8. decembra: Maximilian Schell – awstrisko-šwicarski dźiwadźelnik, filmowy hrajer, režiser a producent († 2014)

## Wumrěće
* 14. apryla: Wladimir Majakowskij – ruski basnik (* 1893)
* 3. julija: Mikławš Bjedrich-Radlubin – serbski farar a humoristiski spisowaćel (* 1859)
* 7. julija: Arthur Conan Doyle – britiski lěkar a spisowaćel (* 1859)
* 30. nowembra: Mikławš Rachel – serbski lěkar, spěchowar lajskeho dźiwadła (* 1855)

## Wotkaz
The Doors

**The Doors** běchu US-ameriska rockowa hudźbna skupina z Los Angeles, kotraž eksistowaše mjez 1965 a 1973.

## Sobustawojo
*John Densmore (1965-1973)
*Robby Krieger (1965-1973)
*Ray Manzarek (1965-1973)
*Jim Morrison (1965-1971)

## Diskografija
* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

## Eksterne wotkazy
Paul McCartney

**Paul McCartney** (* 18. junija 1942 w Liverpoolu) je britiski rockowy hudźbnik, spěwar, basist a komponist, kotryž hraješe mjez 1960 a 1970 pola skupiny The Beatles, kotruž bě sobu załožił. Po rozpušćenju skupiny započa wuspěšnu solowu karjeru.

## Diskografija (solo)
* *McCartney* (1970)
* *McCartney II* (1980)
* *Tug of War* (1982)
* *Pipes of Peace* (1983)
* *Give My Regards to Broad Street* (1984)
* *Press to Play* (1986)
* *Снова в СССР* (1988)
* *Flowers in the Dirt* (1989)
* *Off the Ground* (1993)
* *Flaming Pie* (1997)
* *Run Devil Run* (1999)
* *Driving Rain* (2001)
* *Chaos and Creation in the Backyard* (2005)
* *Memory Almost Full* (2007)
* *Kisses on the Bottom* (2012)
* *New* (2013)

## Wotkazaj

* Paul McCartney Allmusic
Lubin (hora)

**Lubin** ( abo **', **', **) je 429 metrow wysoka hora we Łužiskich horach Budyskeho wokrjesa. Wón twori „róžkowy stołp“ Čornobóskeho rjećaza a leži někak šěsć kilometrow juhozapadnje Budyšina; sewjerowuchodnje Budestec, wuchodnje Rašowa, juhowuchodnje Bělšec a Lubjenca, južnje Bónjec a sewjerozapadnje Kózłow. Najbliša susodna hora je Žmórc we wuchodźe.

Po powědkach je sydom serbskich kralow na horje pochowane a čaka tam hač k dnjej, na kotrymž serbski lud jich na pomoc woła.


Lubin – skały 2.jpg|Skały na wjeršku – „trón“ serbskich kralow
Lubin – skały 1.jpg|Skały na wjeršku
Běłobóh Lubin.JPG|Napohlad Lubina wot Běłoboha


## Wotkaz
Iron Maiden

**Iron Maiden** je jendźelska metalowa hudźbna skupina z Londona.

## Sobustawojo
* Bruce Dickinson (1981-1993, 1999-)
* Steve Harris (1975-)
* Dave Murray (1976, 1977-)
* Adrian Smith (1980–1990, 1999-)
* Janick Gers (1990-)
* Nicko McBrain (1983-)
* Paul Di'Anno (1978-1981)
* Blaze Bayley (1994-1999)
* Dennis Stratton (1979-1980)
* Clive Burr (1979-1982)
* Paul Day (1975-1976)
* Terry Rance (1975-1976)
* Dave Sullivan (1975-1976)
* Ron Matthews (1975-1977)
* Dennis Wilcock (1976-1978)
* Bob Sawyer (1977)
* Terry Wapram (1978-1978)
* Thunderstick (1977)
* Tony Moore (1977)
* Doug Sampson (1977-1979)
* Paul Cairns (1979)
* Paul Todd (1979)
* Tony Parsons (1979)

## Diskografija
* *Iron Maiden* (1980)
* *Killers* (1981)
* *The Number of the Beast* (1982)
* *Piece of Mind* (1983)
* *Powerslave* (1984)
* *Somewhere in Time* (1986)
* *Seventh Son of a Seventh Son* (1988)
* *No Prayer for the Dying* (1990)
* *Fear of the Dark* (1992)
* *The X Factor* (1995)
* *Virtual XI* (1998)
* *Brave New World* (2000)
* *Dance of Death* (2003)
* *A Matter of Life and Death* (2006)
* *The Final Frontier* (2010)
* *The Book of Souls* (2015)
* *Senjutsu* (2021)

## Eksterne wotkazy
Liberec

**Liberec** ( *Reichenberg*) je město w Čěskej republice. Leži na sewjeru kraja při Łužiskej Nysy pod horu Jěšćed. Na sewjeru zběhaja so Jizerske horiny. Wulkoměsto ma něhdźe 107.000 wobydlerjow a je najwjetše město sewjernych Čechow, pjate najwjetše cyłeho kraja a zarjadniske sydło Libereckeho kraja.

Přez Liberec wjedźe kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.

W serbskich stawiznach hraješe Liberec wosebitu rólu po Druhej swětowej wójnje, jako zarjadowachu w tudyšim gymnaziju serbskorěčne rjadownje za šulerjow z Łužicy. Dźensa haji wosebje towarstwo *Societas Amicuum Liberec* styki ze Serbami.

## Žórła


## Wotkaz
The Rolling Stones

**The Rolling Stones** su jendźelska rockowa hudźbna skupina z Londona, kotraž bu w lěće 1962 załožena.

## Sobustawojo
* Mick Jagger (1962–)
* Keith Richards (1962–)
* Charlie Watts (1963–2021†)
* Ronnie Wood (1975–)

* Brian Jones (1962–1969)
* Ian Stewart (1962–1963)
* Bill Wyman (1962–1993)
* Tony Chapman (1962–1963)
* Dick Taylor (1962)
* Mick Taylor (1969–1974)

## Diskografija
**The Rolling Stones* (1964)
**The Rolling Stones No. 2* (1965)
**The Rolling Stones, Now!* (1965)
**Out of Our Heads* (1965)
**December's Children (And Everybody's)* (1965)
**Aftermath* (1966)
**Between the Buttons* (1967)
**Their Satanic Majesties Request* (1967)
**Beggars Banquet* (1968)
**Let It Bleed* (1969)
**Sticky Fingers* (1971)
**Exile on Main St.* (1972)
**Goats Head Soup* (1973)
**It's Only Rock 'n Roll* (1974)
**Black and Blue* (1976)
**Some Girls* (1978)
**Emotional Rescue* (1980)
**Tattoo You* (1981)
**Undercover* (1983)
**Dirty Work* (1986)
**Steel Wheels* (1989)
**Voodoo Lounge* (1994)
**Bridges to Babylon* (1997)
**A Bigger Bang* (2005)
* *Blue & Lonesome* (2016)
* *Hackney Diamonds* (2023)

## Eksterne wotkazy
Metallica

**Metallica** je US-ameriska metalowa hudźbna skupina z Los Angelesa.

## Sobustawojo
* James Hetfield (1981-)
* Lars Ulrich (1981-)
* Kirk Hammett (1983-)
* Robert Trujillo (2003-)
* Ron McGovney (1982)
* Dave Mustaine (1982-1983)
* Cliff Burton (1982-1986)
* Jason Newsted (1986-2001)

## Diskografija
* *Kill 'Em All* (1983)
* *Ride the Lightning* (1984)
* *Master of Puppets* (1986)
* *...And Justice for All* (1988)
* *Metallica* (1991)
* *Load* (1996)
* *ReLoad* (1997)
* *St. Anger* (2003)
* *Death Magnetic* (2008)
* *Lulu* (Lou Reed & Metallica) (2011)
* *Hardwired... to Self-Destruct* (2016)
* *72 Seasons* (2023)

## Eksterne wotkazy
New York Dolls

**New York Dolls** běchu US-ameriska glamrockowa skupina, kotraž eksistowaše mjez 1971 a 1976.

## Sobustawojo
* David Johansen (1971-1976, 2004-)
* Sylvain Sylvain (1971–1976, 2004-)
* Brian Delaney (2005-2011, 2011-)
* Kenny Aaronson (2011-)
* Earl Slick (2011-)
* Johnny Thunders (1971-1975)
* Arthur Kane (1971-1975, 2004)
* Billy Murcia (1971-1972)
* Rick Rivets (1971)
* Jerry Nolan (1972-1975)
* Peter Jordan (1975-1976)
* Blackie Lawless (1975)
* Chris Robison (1975)
* Tony Machine (1975-1976)
* Bobby Blaine (1976)
* Steve Conte (2004-2010)
* Gary Powell (2004)
* Sami Yaffa (2005-2010)
* Brian Koonin (2005-2006)
* Frank Infante (2010-2011)
* Jason Hill (2010-2011)
* Jason Sutter (2011)

## Diskografija
* *New York Dolls* (1973)
* *Too Much Too Soon* (1974)
* *One Day It Will Please Us to Remember Even This* (2006)
* *Cause I Sez So* (2009)
* *Dancing Backward in High Heels* (2011)

## Eksterne wotkazy
Nirvana

**Nirvana** běše wuspěšna US-ameriska grungeowa skupina z Aberdeena w zwjazkowym staće Washington, kotraž eksistowaše mjez 1987 a 1994.

## Sobustawojo
*Kurt Cobain (1987-1994)
*Krist Novoselic (1987-1994)
*Dave Grohl (1990-1994)
*Pat Smear (1993-1994)
*Aaron Burckhard (1987-1988)
*Dale Crover (1988, 1990)
*Dave Foster (1988)
*Chad Channing (1988-1990)
*Jason Everman (1989)
*Dan Peters (1990)

## Diskografija
**Bleach* (1989)
**Nevermind* (1991)
**In Utero* (1993)

## Eksterne wotkazy
Kiwuski jězor

**Kiwuski jězor** (kinyarwanda *Ikiyaga cya Kivu*,  *Lac Kivu*) je jedyn wot wulkich jězorow w srjedźnej Africe. Wón je dźěl hranicy mjez Ruandu a Demokratiskej republiku Kongo.

Jězor leži we wuchodoafriskim hrjebinowym přełamje wuchodnje Centralnoafriskeho wuhorbjenja a zapadnje Ruandaskeje wysočiny. Najwjetši přitok je z mjenowaneje wysočiny so wužórlaca Kalundura; jenički wulki wottok je Rusizi w juhu, kiž běži do susodneho Tanganjikaskeho jězora.

Kiwuski jězor ma přestrjeń wot 2.650&nbsp;km² a je hač do 450 metrow hłuboki. Na jeho jězorowym dnje namakaja so wulkaniske žórła, tuž je temperatura wody we hłubšich dźělach jězora wyša hač blisko powjercha. Nimo toho je we hłubinach koncentracija płunow, kaž na přikład metana a wuhlikoweho dioksida, jara wysoka.

## Wotkaz
Viktoriaski jězor

**Viktoriaski jězor** je najwjetši jězor w Africe a po Kaspiskim morju a Hornym jězoru třeći najwjetši cyłeho swěta. Słuša k wuchodoafriskim statam Ugandźe, Tansaniji a Keniji. Ma přestrjeń wot nimale 69.000 km², štož wotpowěduje Bayerskej abo Irskej, a je hač do 85 metrow hłuboki. Podłu jeho přibrjohow je wjace hač 30 milionow ludźi žiwych.

Jězor leži wosrjedź wuchodoafriskeje wysokeje runiny. Najwjetši přitok je w Ruandźe so wužórlaca Kagera; jenički wulki wottok je Viktoriaski Nil w sewjeru, kiž je zdobom najwažniši přitok Nila.

Viktoriaski jězor bu přez natwarjenje haćenja „Owen Falls Dam“ při Viktoriaskim Nilje w lěće 1954 kumštnje powjetšeny a wužiwa so wot toho časa tež za dobywanje energije. Dla husteho wobsydlenja podłu přibrjohow ma jězor wjele ekologiskich problemow, kaž na přikład womazanje wody a njedostatk kislika.

## Fawna
Nimo wodosłonja je we Viktoriaskim jězorje wokoło 550 rybowych družin žiwe - w cyłej Europje mamy jenož 200. Zasydlenje Niloweho pjerska *(Lates niloticus)* w 1960tych lětach bě pak ekologiska katastrofa, dokelž bě cuza družina wutłóčowała domjace pjerski.

## Wotkaz
Kigali

**Kigali** je stolica a najwjetše město srjedźnoafriskeho kraja Ruandy. Leži wosrjedź kraja při rěce Kagery we wysokosći mjez 1.433 a 1.645 metrami a ma wokoło 1,2 milionaj wobydlerjow. Kigali namaka so jenož sto kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje jara miła.

Město bu hakle w lěće 1907 wot němskeho rezidenta Richarda Kandta mjez dolinu rěki Nyabarongo a horomaj Jali a Kigali załožene. Hač do lěta 1916 bě Kigali dźěl Němskeje wuchodneje Afriki. Po njewotwisnosći Ruandy w lěće 1962 bu Kigali stolica noweho stata.

Ludomordarstwo lěta 1994 zahaji so w Kigaliju; w měsće samym zamordowachu so w běhu jenož sto dnjow wjace hač 100.000 ludźi.

## Wotkaz
Sex Pistols

**Sex Pistols** běchu jendźelska punkowa skupina z Londona, kotraž eksistowaše mjez 1975 a 1978.

## Sobustawojo
*Paul Cook (1975-1978)
*Steve Jones (1975-1978)
*Glen Matlock (1975-1978)
*Johnny Rotten (1975-1977)
*Sid Vicious (1977-1978)

## Diskografija
* *Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols* (1977)

## Eksterne wotkazy
Kito Šwjela

**Kito Šwjela** (němsce *Christian Schwele*; * 21. februara 1836 w Zaspach, † 26. januara 1922 w Choćebuzu) bě delnjoserbski wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Casnika.

Wón bu jako syn bura w delnjołužiskich Zaspach narodźeny a wopytowaše mjez 1853 a 1856 wučerski seminar w Nowej Cali. Wot 1856 hač 1861 bě Šwjela pomocny wučer pola Mjertyna Lejnika w Žargonju. Wot 1861 hač 1866 dźěłaše jako wučer we Wjelikim Wóseńku a wot 1866 w Skjarbošcu pola Drjowka. W lěće 1910 poda so na wuměnk a přesydli so do Choćebuza.

Šwjela bě wjace hač 50 lět (wot 1864 hač 1915) redaktor Bramborskeho Casnika (resp. Bramborskeho Serbskeho Casnika a Bramborskich Nowin) a z tym najwažniši delnjoserbski nowinar swojeje doby.

W lěće 1880 słušeše wón do sobuzałožerjow Maśicy Serbskeje. Jeho syn Bogumił Šwjela bě pozdźišo mjez sobuzałožerjemi Domowiny. Šwjelowy row nadeńdźe so na Choćebuskim Sewjernym kěrchowje.

## Nóžki


## Žórło

## Wotkazaj
* Zawostajenstwo Kita Šwjele w Serbskim kulturnym archiwje
* Werner Měškank: *[https://www.rozhlad.de/index.php/hsb/kultura/item/6414-kito-wjela-pomniki-z-bronze-kamjenja-a-papjery Kito Šwjela – pomniki z bronze, kamjenja a papjery.]* W Rozhledźe 10/2020, str. 16–22
Šwjela

**Šwjela** (němsce *Schwele*) je swójbne mjeno slědowaceju wosobow::

* Bogumił Šwjela (1873–1948), delnjoserbski farar, narodny prócowar a sobuzałožer Domowiny
* Kito Šwjela (1836–1922), delnjoserbski wučer a nowinar
Bujumbura

**Bujumbura** (hač do lěta 1962 *Usumbura*) je najwjetše město a bě hač do lěta 2018 tež stolica srjedźoafriskeho kraja Burundi. Leži na zapadźe kraja při Tanganjikaskim jězorje we wysokosći wot 780 metrow a ma wokoło 1,1 milion wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Burundija namaka so něhdźe 370 kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne maksimalne temperatury leža pola 28 do 31 °C; minimalne pola 17 do 19 °C.

W lěće 1889 załožichu němscy kolonialisća na městnje burskeje wsy wojersku stražu *Marienheim*, kotraž wuwiwaše so k małemu městačku. Hač do lěta 1916 bě Bujumbura dźěl Němskeje wuchodneje Afriki, po prěnjej swětowej wójnje bywaše k stolicy belgiskeho mandatneho kraja Ruanda-Urundi. Wot njewotwisnosće stata Burundija w lěće 1962 je Bujumbura jeho stolica.

Bujumbura ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1960 tež uniwersitu.

## Wotkaz
Kinshasa

**Kinshasa** (hač do 3. meje 1966 francosce *Léopoldville* a nižozemsce *Leopoldstad*) je stolica a najwjetše město afriskeje Demokratiskeje republiki Kongo a po Lagosu druhe najwjetše cyłeho kontinenta. Leži w samym zapadźe kraja při južnym brjoze rěki Kongo we wysokosći wot 350 metrow a ma wokoło 10 milionow wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Konga namaka so w tropach, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne temperatury leža pola 22 do 27 °C.

Sydlišćo bu dnja 3. decembra 1881 wot jendźelskeho slědźerja Henryja Mortona Stanleyja jako wikowanske stejnišćo załožene a dósta k česći belgiskeho krala Leopold II. mjeno *Léopoldville*. Wot lěta 1929 bě Léopoldville stolica Belgiskeho Konga, wotměniwši město Boma při Atlantiskim oceanje. Srjedź 1930tych lět měješe město wokoło 40.000 wobydlerjow, wot toho něhdźe 2.500 Europjanow. Hač do spočatka 1950tych lět stupaše ličba na něhdźe 250.000 (15.000 Europjanow) a prěnja wysoka šula so natwari. Nimo toho bu w tym času tež najwjetši stadion kraja ze 70.000 městnami natwarjeny. Po přewzaću mocy přez generala Mobutu Sese Seko přemjenowachu město w lěće 1966 do *Kinshasa*, zo bychu europske mjeno wotpołožili.

Kinshasa ma mjezynarodne lětanišćo z mjenom *Ndjili*.

## Wotkaz

* Plan města z lěta 1954, 1960, 2001
* Wobrazy z města (2005)
Lilongwe

**Lilongwe** je stolica južnoafriskeho kraja Malawi. Leži w srjedźišću Malawija, jenož 50 km wot mosambikskeje a sambiskeje hranicy a 80 km wot Malawiskeho jězora zdalene we wysokosći wot 1200 metrow nad hładźinu morja we wysokej runinje a ma wokoło 650.000 wobydlerjow. Dla dobreho měšćanskeho planowanja su dróhi w stolicy relatiwnje šěroke - kaž bulewardy - a jednotliwe ležownosće wulke. Lilongwe je politiske a zarjadniske srjedźišćo Malawija, pak nic hospodarske. Tutu rólu hraje najwjetše a najstarše malawiske město Blantyre w samym juhu kraja. 

Město załoži so hakle w lěće 1947 jako wikowanski centrum tehdyšeje britiskeje kolonije Njassaland. Po njewotwisnosći Malawija w lěće 1964 rozsudźichu so dla centralneho połoženja za Lilongwe jako stolicu. Wot lěta 1994 je Lilongwe tež sydło parlamenta, kotrež běše do toho w měsće Zomba - něhdźe 230 km juhowuchodnje wot Lilongwe.

Lilongwe ma mjezynarodne lětanišćo *Kamuzu* a dwaj wot pjeć institutow malawiskeje uniwersity.

## Wotkaz
Addis Abeba

**Addis Abeba** (tež *Addis Ababa*, amharsce አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) je stolica a najwjetše město wuchodoafriskeho kraja Etiopiskeje. Leži w srjedźišću kraja we wysokosći wot 2.200 do 3.000 metrow nad hładźinu morja pod horu Entoto a je tuž po Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) třeće najwyše ležaca stolica na swěće. Addis Ababa ma wokoło 3,3 miliony wobydlerjow a je politiske, hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Etiopiskeje kaž tež sydło centrale Afriskeje unije (AU). 

Sydlišćo załoži so hakle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kotrehož hłowne lěhwo steješe tehdy na horje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njebě, tak zo ju w dolinje pod horu załožichu. W lěće 1892 dósta město swoje mjeno. 1905 załoži so prěnja banka, 1908 prěnja šula, 1910 prěnja chorownja a 1911 prěnja ćišćernja. Kino mějachu w měsće hižo wot lěta 1898.

Dla wysokosći a bliskosći k ekwatorej je klima w etiopiskej stolicy powšitkownje miła, z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, meja) a minimalnymi temperaturami mjez 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maja přerěznje 123 dešćikojtych dnjow, předewšěm mjez aprylom a septembrom.

Addis Abeba ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1950 tež uniwersitu.

## Partnerske města
* **[[Be&#039;er Scheva]]**, Israel, wot 2004
* **[[Peking]]**, China
* **[[Chuncheon]]**, Južna Koreja
* **[[Lipsk]]**, wot 2004

## Wotkaz
Wiesbaden

**Wiesbaden** je wulkoměsto z něhdźe 280.000 wobydlerjemi w zapadźe Němskeje a krajna stolica zwjazkoweho kraja Hessenska. Najwjetše město Hessenskeje je pak Frankobrod nad Mohanom.

Město leži napřećo porynsko-pfalskeje stolicy Mohuč sewjernje Ryna w runinje pod Tynom. Teritorij dźensnišeho města bě hižo pod romskim knjejstwom před 2000 lětami wobsydlene.

Dla thermalnych žórłow su Wiesbaden – kaž tež mjeno přeradźi – nimo toho znate kupjele.

## Wotkaz
Saarbrücken

**Saarbrücken** (luxemburgsce *Saarbrécken*,  *Sarrebruck*) je wulkoměsto z něhdźe 180.000 wobydlerjemi na juhozapadźe Němskeje a krajna stolica zwjazkoweho kraja Posaarska. Je nimo toho najwjetše město a scyła jeničke wulkoměsto w Posaarskej, kaž tež jeje politiske, hospodarske a kulturne srjedźišćo. Mjez 1947 a 1957 bě Saarbrücken tež stolica awtonomneho stata Posaarska.

Město leži w šěrokej dolinje rěki Saar. Městnostne mjeno *Saarbrücken* nima ničo z mostami činić, ale je keltiskeho pochada. Při tym woznamjeni *Sara* „běžaca woda“ a *Briga* „wulki kamjeń“. Prěni hród na teritoriju dźensnišeho města bu na wulkej skale při Saarje natwarjeny.

Stolica Posaarskeje ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1948 tež swójsku uniwersitu.

## Wobrazarnja

SB-Rathaus.jpg|Saarbrückenska radnica
Saarufer.jpg|Při Saarje w Saarbrückenje
SB-Theater_1.jpeg|Posaarske statne dźiwadło
Panorama Saarbrücker Schloss.jpg|Saarbrückenski hród


## Žórła


## Wotkaz
Turnow-Pśiłuk

**Turnow-Pśiłuk** ( *Turnow-Preilack*) je gmejna w braniborskej Delnjej Łužicy. Leži blisko městačka Picnjo a při kromje Luboraskeje hole w sewjernym dźělu Sprjewjansko-Nysoweho wokrjesa. Gmejna přisłuša Serbskemu sydlenskemu rumej a je dźěl Picnjanskeho hamta.

## Geografija
Gmejna nadeńdźe so něhdźe 15 kilometrow sewjernje Choćebuza a 13 kilometrow juhowuchodnje Luboraza při južnej kromje Luboraskeje hole.

Susodne gmejny su Luboraz w sewjeru, Derbno w sewjerowuchodźe, Turjej we wuchodźe, město Picnjo w juhu a Drjenow kaž tež Hochoza w zapadźe. Přez gmejnu wjedźe zwjazkowa dróha 168 (Choćebuz–Bezkow).

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Turnow srjedź 1880tych lět cyłkownje 836 wobydlerjow, z nich 828 Serbow (99 %) a wósom Němcow. W Pśiłuku běchu wšitcy 396 wobydlerjow Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 59,5 % w Turnowje a 56,7 % w Pśiłuku.

W Turnowje a Pśiłuku rěči so zdźěla hač do dźensnišeho serbsce.

## Wosobiny
* Měto Bukwaŕ (1789–1843) – farar, zakitowar serbskeje rěče; narodźeny w Turnowje
* Marija Lobakojc (1798–1853) – Ochranowska misionarka w Surinamje; narodźena w Turnowje

## Žórła


## Wotkaz
Brjazyna

**Brjazyna** (wot delnjoserbskeho słowa *brjaza*, „brěza“) je mjeno slědowacych městnow:

* gmejny we wokrjesu Sprjewja-Nysa (němsce *Briesen*), hlej Brjazyna (Błóta)
* města we wokrjesu Podstupim-Srjedźna marka (němsce *Treuenbrietzen*), hlej Wěrna Brjazyna
* měšćanskeho dźěla Gubina (němsce *Groß Breesen*), hlej Brjazyna (Gubin)
* gmejnskeho dźěla Noweje Niwy (němsce *Briesensee*), hlej Brjazyna nad jazorom
Frido Mětšk

**Frido Mětšk** (* 4. oktobra 1916 w Annabergu jako *Alfred Mietzschke*, † 9. julija 1990 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, stawiznar, přełožowar a wudawaćel.

## Žiwjenje
Frido Mětšk wopytowaše wot 1927 do 1936 Křižny gymnazij w Drježdźanach a nawukny hišće do studija ze zajima za serbski pochad swojeje maćerje awtodidaktisce delnjoserbšćinu. Wot 1937 do 1940 studowaše klasisku filologiju, stawizny a slawistiku w Hali a Jenje. W swojej disertaciji zaběraše so pod titulom *Heinrich Milde (1676–1739), ein Beitrag zur Geschichte der slawistischen Studien in Halle* z wědomostnohistoriskej temu ze slawistiskej relewancu. Po krótkim času jako wučerski referendar bě wot 1941 do 1945 z wojakom w Druhej swětowej wójnje. Po nawróće ze sowjetskeje wójnskeje jatby w Karelskej w lěće 1949 sta so na próstwu Oty Wićaza z direktorom runje załoženeje Serbskeje wyšeje šule w Budyšinje. Za serbsku wučbu spisa sam material wo serbskich stawiznach.

Wot lěta 1955 dźěłaše Mětšk jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt a wot lěta 1959 bě z nawodu Serbskeho kulturneho archiwa a wěnowaše so jeho wutwarej na serbski centralny archiw. W lěće 1960 dósta Frido Mětšk Myto Ćišinskeho. 1964 habilitowaše na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće wo Kurmarkowsko-serbskim distrikće w Braniborskej wot 16. do 18. lětstotka.

Hromadźe z mandźelskej Ludmilu – dźowku Arnošta Holana a sotru Lubiny Holanec – měještaj dwě dźěsći, Wandu a Jura.

## Spisy
### Beletristika
* *Mojim Serbam.* 1939 (zběrka basnjow, ilegalnje rozšěrjena)
* *Ze žywjenja.* 1944 (zběrka basnjow, ilegalnje rozšěrjena)
* *Bjerduški.* LND, Budyšin 1967 (lyrika a proza)
* *Frido Mětšk.* Serbska poezija 21, zestajał a wudał Kito Lorenc. LND, Budyšin 1986.

### Wubrane wědomostne spisy
* *Do cuzeje zemje.* Volk und Wissen, Berlin 1957 (historiska reportaža)
* *Die brandenburgisch-preussische Sorbenpolitik im Kreise Cottbus vom 16. Jahrhundert bis zum Posener Frieden.* (=Veröffentlichungen des Instituts für Slawistik, zwjazk 25). Akademie Verlag, Berlin 1962
* *Der kurmärkisch-wendische Distrikt. Ein Beitrag zur Geschichte der Territorien Bärwalde, Beeskow, Storkow, Teupitz und Zossen mit besonderer Berücksichtigung des 16. bis 18. Jahrhunderts* (=Schriftenreihe des Instituts für Sorbische Volksforschung in Bautzen, zwjazk 24). LND, Budyšin 1965.
* *Die Stellung der Sorben in der territorialen Verwaltungsgliederung des deutschen Feudalismus* (=Schriftenreihe des Instituts für sorbische Volksforschung in Bautzen, zwjazk 43). LND, Budyšin 1968
* *Ideologen der antisorbischen Sprachpolitik während der Periode des Übergangs vom Feudalismus zum Kapitalismus. Eine Quellensammlung.* LND, Bautzen 1973
* *[[Stawizny Serbow (rjad)|Stawizny Serbow]], zwjazk I. Wot spočatkow hač do lěta 1789.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1977 (z Janom Brankačkom)
* *Studien zur Geschichte sorbisch-deutscher Kulturbeziehungen* (=Schriftenreihe des Instituts für Sorbische Volksforschung in Bautzen, zwjazk 55). LND, Bautzen 1980
* *Mato Kosyk*. LND, Budyšin 1985 (biografija)

## Wotkazy
*
Hala

**Hala** je pomjenowanje:

* wulkeho ruma abo twarjenja (na přikład sportowa abo kongresowa hala), hlej Hala (twarjenje)
* bjezwokrjesneho města w Saksko-Anhaltskej, hlej Hala nad Solawu (němsce *Halle (Saale)*)