open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matthias Rößler

**Matthias Rößler** (* 14. januara 1955 w Drježdźanach) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU) a wot lěta 1990 zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Wón bě jako statny minister za kultus − wot 2002 přidatnje za wědomosć a wuměłstwo − mjez 1994 a 2004 čłon sakskeho knježerstwa a je wot septembra 2009 předsyda sakskeho krajneho sejma. 

Jako kultusowy minister bě Rößler mjez druhim zamołwity za zawrjenje serbskeju srjedźneju šulow w Chrósćicach a Pančicach-Kukowje.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 40 (Mišno 2) z 39,9 % hłosow woleny.

Promowowany mašinotwarc Rößler je ewangelski, ženjeny a nan dweju synow.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Wolf-Dietrich Rost

**Wolf-Dietrich Rost** (* 12. decembra 1952 w Zipsendorfu) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 30 (Lipsk 6) w sakskim krajnym sejmje a sportowopolitiski rěčnik frakcije CDU. Nimo toho je wón wot 1990 měšćanski radźićel w Lipsku, do lěta 1998 jako čłon Němskeje socialneje unije (DSU).

Rost bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 31,4 % hłosow woleny.

Wón je ewangelski, ženjeny a nan jednoho dźěsća.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Andrea Roth

**Andrea Roth** (* 10. januara 1953 w Drježdźanach) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 1994 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma, rěčnica swojeje frakcije za direktnu demokratiju a čłonka prezidija krajneho sejma.

Diplomowana wučerka za němčinu a rušćinu je bjezkonfesionelna, ženjena a mać třoch synow. Wona bě wot lěta 1971 čłonka SED.

## Wotkaz
Jana Pinka

**Jana Pinka** (* 3. nowembra 1963 w Freibergu) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a rěčnica swojeje frakcije za wobswětowu politiku a technologiju.

Promowowana mineralogowka Pinka je bjezkonfesionelna, ženjena a mać dweju dźěsćow. Wona bě wot lěta 1983 čłonka SED.

Z 25. městnom na krajnej lisćinje Lěwicy njeporadźi so jej při wólbach 2019 znowa do sejma zaćahnyć.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Monika Runge

Dr. **Monika Runge** (* 21. nowembra 1950 w Ehrenbergu, Durinska) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2005 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a rěčnica swojeje frakcije za energijowu a klimowu politiku. Prjedy toho bě wona hižo mjez 1994 a 2004 čłonka sakskeho parlamenta.

Promowowana filozofka je ewangelska, ženjena a mać jednoho dźěsća.

## Wotkaz
Ines Saborowski-Richter

**Ines Saborowski-Richter** (* 29. julija 1967 w Kamjenicy) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanča wólbneho wokrjesa 14 (Kamjenica 3) w sakskim krajnym sejmje a žónskopolitiska rěčnica frakcije CDU. Nimo toho přisłuša wona wot lěta 2004 Kamjeničanskej měšćanskej radźe.

Saborowski-Richter bu 2009 jako direktna kandidatka swojeje strony z 32,1 % hłosow wolena.

Wona je ženjena, mać jednoho dźěsća a bydli w Kamjenicy.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Sebastian Scheel

**Sebastian Scheel** (* 7. decembra 1975 we Wriezenje) je němski politikar Lěwicy, kiž je wot februara 2017 statny sekretar za bydlenje při Berlinskim senaće. Do toho bě wot 2004 do 2017 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma, předsyda parlamentskeho wuběrka za etat a financy a rěčnik swojeje frakcije za etatowu a financowu politiku. Wot 1999 do 2004 bě měšćanski radźićel w Lipsku. 

Studowany politologa je nan jednoho dźěsća a bydli w Lipsku.

## Wotkazy
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Arne Schimmer

**Arne Schimmer** (* 4. julija 1973 w Mnichowje) je sakski ekonom a prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wón hižo wot 2004 parlamentariski poradźowar frakcije NPD.

Diplomowany ekonom je bjezkonfesionelny, njženjeny a bydli w Drježdźanach.

## Wotkaz
Andreas Schmalfuß

Prof. Dr. **Andreas Schmalfuß** (* 27. julija 1966 w Šwikawje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma, wot 2009 zdobom jedyn z wiceprezidentow parlamenta a rěčnik frakcije FDP za slědźensku a technologisku politiku kaž tež za etatowu a financnu politiku.

Diplomowany překupc je nan dweju dźěsćow a bydli w Kamjenicy.

## Wotkaz
Thomas Schmidt

**Thomas Schmidt** (* 7. měrca 1961 w Burgstädće) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU), wot lěta 2004 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot julija 2011 městopředsyda frakcije CDU. Nimo toho bě wón městopředsyda parlamentskeho wuběrka za wobswět a ratarstwo. Wot 20. decembra 2019 hač do 19. decembra 2024 bě wón sakski statny minister za regionalne wuwiće w kabineće Kretschmer II. Hižo do toho bě Schmidt wot 2014 jako minister za wobswět a ratarstwo čłon statneho knježerstwa.

Diplomowany agrarowy inženjer bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 22 (Mittweida 2) z 41,4 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta we wólbnym wokrjesu Srjedźna Sakska 3 samo 47,3 % hłosow.

Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Günther Schneider

Prof. Dr. **Günther Schneider** (* 8. januara 1955 we Werdorfu, Hessenska) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot decembra 2017 hač do decembra 2019 statny sekretar w sakskim Statnym ministerstwje za nutřkowne.

Do toho bě wot 2004 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2010 předsyda parlamentariskeje kontrolneje komisije. Mjez 2004 a 2009 bě wón předsyda wuběrka za wustawu, prawo a Europu w sejmje.

Promowowany prawowědnik bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 18 (Srjedźne Rudne horiny) z 41,9 % hłosow woleny.

Wón je ewangelski, ženjeny a ma pjeć dźěći.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Gitta Schüßler

**Gitta Schüßler** (* 1. septembra 1961 w Burgstädće) je sakska prawicarska politikarka Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanča sakskeho krajneho sejma a swójbnopolitiska rěčnica frakcije NPD.

Wukubłana běrowowa překupča je bjezkonfesionelna, wudata a mać třoch dźěći.
Hans-Jürgen Schuster

Dr. **Hans-Jürgen Schuster** (* 1. meje 1951 w Reichenbachu w Bohotskej) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho přisłušeše mjez 1999 a 2010 měšćanskej radźe w Pławnom. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat.

Promowowany urologa je bjezkonfesionelny, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
Kristin Schütz

**Kristin Schütz** (* 30. julija 1975 w Marienbergu) je sakska politikarka Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kotraž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Wona bě městopředsydka a socialnopolitiska kaž tež dźěćaco- a swójbnopolitiska rěčnica frakcije FDP. Přez njewuspěch strony při wólbach 2014 zhubi swój mandat.

Diplomowana zarjadniska hospodarka je bjezkonfesionelna, mać jednoho syna a bydli w Zhorjelcu.
Rolf Seidel

**Rolf Seidel** (* 9. januara 1953 w Falkenauje) je něhdyši sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 1994 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2009 předsyda nutřkowneho wuběrka parlamenta. Nimo toho bě wón wokrjesny radźićel w Lipščanskim wokrjesu a předsyda tamnišeje frakcije CDU. Při wólbach 2014 hižo njenastupi.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 31 (Lipsk 7) z 39,8 % hłosow woleny.

Seidel je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.

## Wotkazaj

* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma (archiw)
Ines Springer

**Ines Springer** (* 25. nowembra 1956 we Hłuchowje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanča sakskeho krajneho sejma a wobchadnopolitiska rěčnica frakcije CDU kaž tež městopředsydka dźěłoweho kruha za hospodarstwo, dźěło a wobchad.

Wona bu 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 10 (Kamjeničanski kraj 1) z 39,3 % hłosow wolena.

Springer je ewangelska, ženjena a mać jednoho dźěsća.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Enrico Stange

**Enrico Stange** (* 17. oktobra 1968 w Burgu pola Dźěwina) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik swojeje frakcije za krajne wuwiće a infrastrukturu. Mjez 2005 a 2007 bě rěčnik strony WASG w Sakskej.

Ze 26. městnom na krajnej lisćinje Lěwicy njeporadźi so jemu při wólbach 2019 znowa do sejma zaćahnyć.

Stange je bjezkonfesionelny, nježenjeny a bydli w Lipsku.

## Wotkazy
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Patrick Schreiber

**Patrick Schreiber** (* 8. nowembra 1979 w Drježdźanach) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a młodźinskopolitiski rěčnik frakcije CDU. Wot 2004 do 2010 bě nimo toho měšćanski radźićel w ródnych Drježdźanach.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 45 (Drježdźany 3) z 29,5 % hłosow woleny. 2014 zakitowaše swój mandat. Při wólbach 2019 hižo njekandidowaše.

Studowany stawiznar a politologa je nježenjeny a bydli w Drježdźanskim Nowym měsće.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Pětr Šołtka

**Pětr Jurij Šołtka** ( *Peter Georg Schowtka*; * 7. januara 1945 w Kulowje; † 5. awgusta 2022) bě sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije, kotryž bě wot 1991 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a čłon prezidija. Nimo toho bě mjez 1990 a 1994 Kulowski měšćanosta.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 57 (Delnjošleska Hornja Łužica 2) z 38,8 % hłosow woleny. K wólbam 2014 hižo njenastupi.

Šołtka bě katolski, ženjeny a nan jedneje dźowki.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Eva-Maria Stange

Dr. **Eva-Maria Stange** (* 15. měrca 1957 w Mohuču) je němska politikarka (SPD), kotraž bě wot 2009 do 2019 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma a městopředsydka kaž tež kubłansko- a kulturnopolitiska rěčnica frakcije SPD. Mjez 2006 a 2009 bě wona jako statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo čłonka čorno-čerwjeneho knježerstwa. Wot 13. nowembra 2014 hač do 20. decembra 2019 skutkowaše znowa w samsnym zastojnstwje, najprjedy w kabineće Tilich III a wot decembra 2017 w kabineće Kretschmer I.

Při wólbach 2019 hižo njenastupi.

Promowowana wysokošulska wučerka je bjezkonfesionelna, ženjena a mać třoch dźěći.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Andreas Storr

**Andreas Storr** (* 13. apryla 1968 w Berlinje) je němski prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Do toho bě wón krajny předsyda „Młodych nacionaldemokratow“ (JN) w Berlinje a pozdźišo předsyda Berlinskeje NPD. W Berlinje bě Storr nimo toho aktiwny w scenje tak mjenowanych „swobodnych kameradstwow“.

Wukubłany bankowy překupc je nježenjeny a bydli w Zhorjelcu.

## Wotkazy
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Karin Strempel

**Karin Strempel** (* 27. awgusta 1961 w Mišnje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kotraž bě wot 1990 do 2014 zapósłanča sakskeho krajneho sejma a strowotniskopolitiska rěčnica frakcije CDU. Mjez 1999 a 2004 bě wona předsydka parlamentariskeho wuběrka za socialne, strowotu, swójbu, žony a młodźinu.

Diplomowana ekonomka bu 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 39 (Mišno 1) z 39,9 % hłosow wolena.

Wona je mać jednoho dźěsća a bydli w Mišnje.
Klaus Tischendorf

**Klaus Tischendorf** (* 20. julija 1962 w Lichtensteinje pola Šwikawy) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 1999 do 2019 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a parlamentariski jednaćel kaž tež turistiskopolitiski rěčnik swojeje frakcije. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.

Tischendorf je ženjeny, nan jednoho dźěsća a bydli w Lugauje.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Horst Wehner

**Rudolf Horst Wehner** (* 24. februara 1952 w Połčnicy) je sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 2004 do 2019 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2009 druhi wiceprezident parlamenta. Při wólbach 2019 hižo njenastupi.

Wehner je ženjeny, nan jednoho syna a bydli w Kamjenicy.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Oliver Wehner

**Oliver Wehner** (* 7. julija 1984 w Pěrnom) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik swojeje strony za strowotnisku politiku.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 49 (Sakska Šwica 1) z 36,7 % hłosow woleny. 2014 zaćahny ze 37,3 % znowa do sejma. Při wólbach 2019 podleži kandidatej strony AfD.

Wehner je katolski, woženjeny a bydli w Bahretalje.

## Wotkazy
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Michael Weichert

**Michael Weichert** (* 22. decembra 1953 w Neuenbürgu, Badensko-Württembergska) je sakski politikar Zwjazka 90/Zelenych, kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a městopředsyda tamnišeje zeleneje frakcije. Wot 1994 do 2009 bě měšćanski radźićel w Lipsku. Nimo toho je wón předsyda towarstwa za spěchowanje měšćanskeho partnerstwa Lipsk−Travnik, wot 2008 čestny měšćan Travnika a honorarny konsul Bosniskeje a Hercegowiny w Sakskej.

Wón je ewangelski, ženjeny a nan jedneje dźowki.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Heike Werner

**Heike Werner** (* 30. januara 1969 w Berlinje) je němska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 1999 do 2014 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma, předsydka parlamentskeho wuběrka za socialne a škit konsumentow a swójbnopolitiska rěčnica swojeje frakcije. Wot 2014 je ministerka za dźěło, socialne, strowotu, žony a swójbu w durinskim kabineće Boda Ramelowa.

Studowana kubłanskowědnica je nježenjena, mać dweju dźěsćow a bydli w Markkleebergu.

## Wotkazaj

* Webstrona ministerki
Uta Windisch

**Uta Windisch** (* 20. januara 1949 w Niederwürschnitzu) je něhdyša sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kotraž bě wot 1994 do 2014 zapósłanča sakskeho krajneho sejma, čłonka prezidija a městopředsydka kaž tež turistiskopolitiska rěčnica frakcije CDU.

Diplomowana informatikarka bu posledni raz w lěće 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 16 (Stollberg) z 43,8 % hłosow wolena. Wot 2014 je wokrjesna radźićelka w Rudnohórskim wokrjesu.

Windisch je ewangelska, zwudowjena a mać třoch dźěći.

## Wotkaz
Nico Tippelt

**Nico Tippelt** (* 25. apryla 1967 w Šwikawje) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2009 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a rěčnik frakcije FDP za wědomostnu, wysokošulsku, kulturnu a cyrkwinsku politiku. Nimo toho přisłuša wot 2004 Hłuchowskej měšćanskej radźe. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014 zhubi swój mandat w sejmje.

Diplomowany hudźbny pedagoga je ewangelski, nan dweju dźěsćow a bydli we Hłuchowje.

## Wotkaz
* Oficielna webstrona
Volker Tiefensee

**Volker Tiefensee** (* 7. nowembra 1956 w Gerje) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 2009 do 2019 zapósłanc sakskeho krajneho sejma. Nimo toho je wón wot 1990 wjesnjanosta gmejny Schönwölkau, hač do lěta 2009 hłownohamtsce, wot toho čestnohamtsce.

Wón bu 2009 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu 32 (Delitzsch) z 39,8 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 zakitowaše swój mandat ze 46,9 % hłosow. 2019 hižo njenastupi.

Tiefensee je katolski, nježenjeny a bydli w Schönwölkauje. Jeho bratr je politikar SPD a něhdyši zwjazkowy minister Wolfgang Tiefensee.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
* Krótka biografija na webstronje krajneho sejma
Patricia Wissel

**Patricia Wissel** (* 24. oktobra 1975 w Budyšinje) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje a wot lěta 2009 zapósłanča sakskeho krajneho sejma.

Wukubłana běrowowa překupča bu 2009 jako direktna kandidatka we wólbnym wokrjesu 51 (Budyšin 1) z 49,2 % hłosow wolena. 2014 dósta 46,4 %. Při wólbach 2019 zhubi swój direktny mandat z mało hłosami na Franka Peschela wot AfD, zaćahny pak přez krajnu lisćinu přiwšěm do sejma.

Patricia Wissel je ewangelska a bydli we Wjazońcy.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Roland Wöller

Prof. Dr. **Roland Wöller** (* 19. julija 1970 w Duisburgu) je němski wysokošulski wučer a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU). Wón bě wot lěta 1999 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 18. decembra 2017 nutřkowny minister Sakskeje, najprjedy w kabineće Kretschmer I a wot 20. decembra 2019 hač do 22. aprila 2022 w kabineće Kretschmer II.

Do toho bě wón hižo mjez 2007 a 2012 najprjedy jako statny minister za wobswět a ratarstwo a wot 2008 jako minister za kultus a sport čłon sakskeho knježerstwa pod Stanisławom Tilichom. 20. měrca 2012 bě ze zastojnstwa wotstupił, přetož nochcyše kubłanskopolitiski kurs knježerstwa − zwjazany z financnymi skrótšenjemi − dale zamołwjeć.

Promowowany ludowy hospodar bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 41 (Weißeritzkreis 1) z 47,7 % hłosow woleny. Při wólbach 2014 dósta 45,1 %.

Wón je ewangelski, ženjeny a bydli we Freitalu.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Karl-Friedrich Zais

**Karl-Friedrich Zais** (* 19. oktobra 1951 w Stollbergu) je něhdyši sakski politikar Lěwicy, kiž bě wot 1999 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a hospodarskopolitiski rěčnik swojeje frakcije.

Zais bu jako jedyn z dweju zapósłancow Lěwicy direktnje do sejma woleny, a to w lěće 2009 z 33,7 % hłosow we wólbnym wokrjesu 15 (Kamjenica 4).

Diplomowy inženjer za elektrotechniku je nan dweju dźěsćow a bydli w Kamjenicy.
Holger Zastrow

**Holger Zastrow** (* 12. januara 1969 w Drježdźanach) je sakski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP), kiž bě wot 2004 do 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc sakskeho krajneho sejma a předsyda frakcije FDP. 

Zastrow bě zdobom wot 1999 do 2019 krajny předsyda sakskeje FDP a bě wot 2011 do 2013 městopředsyda zwjazkoweje strony. Přez njewuspěch FDP při wólbach 2014, hdyž bě načolny kandidat swojeje strony, zhubi swój mandat w krajnym sejmje. Po wospjetnym zwrěšćenju strony při wólbach 2019 złoži swoju funkciju jako krajny předsyda.

Wón je ženjeny a bydli w Drježdźanach.

## Wotkazaj

* Informacije na webstronje sakskeje FDP
Blido

**Blido** je mebl, kotryž so přez přistupnu, zwjetša wodorunu płoninu charakterizować hodźi, kotraž na jednej abo wjacorych nohach steji. Blida so wužiwaja, zo bychu so wšelake předmjety abo nastroje do zwyšeneje pozicije přinjesli, z kotrejež so woni lóšo wužić hodźa. Najčasćišo so pječa wotkład, kuchinske blido abo dźěłowa płonina jewja. Blida zhotuja so z drjewa, metala, škleńcy a dalšich materialijow, kotrež so zdźěla tež wobarbja. 

## Wotkaz
Bezkow

**Bezkow** () je město w Delnjej Łužicy, wokrjesne město wokrjesa Wódra-Sprjewja w Braniborskej.

## Geografija
Bezkow leži při Sprjewi we wuchodnym dźělu Braniborskeje, někak 30 kilometrow juhozapadnje wot Frankobroda nad Wódru.

## Wjesne dźěle
Do Bezkowa słušeja slědowace wjeski:

Bórnow (*Bornow*), Kałojce (*Kohlsdorf*), Krygaŕejce (*Krügersdorf*), Nowa Wjes (*Neuendorf*), Hugliny (*Oegeln*), Radyńk (*Radinkendorf*) a Schneeberg.

K Bezkowej słušeja sydlišća:

Baranojce (*Bahrensdorf*) , Bórnojska góra (*Bornower Berg*), Charlottenhof, Hannemannei, Hufenfeld, Kic (*Kietz*) , Radyńk wutwaŕ (*Radinkendorf Ausbau*), Pśedgóla (*Vorheide*), Bezkojske Winice (*Weinberge*) a Wylemowa hušyna (*Wilhelmshöhe*).

## Žórła


## Wotkazaj

* oficialne stronki
Jězor

**Jězor** słuša ke kategoriji stejatych wodźiznow, kotrež móža při- abo wottok běžateje wody měć a su dospołnje z twjerdźiznu wobdate. Wón woznamjeni so w dalokej měrje přez wuwaženy ekosystem.

## Definicija
Jězor je nutřkokrajna wodźizna, w kotrejž so (wjetše) mnóstwo wody we wužłobjenju zemje nahromadźić móže. Porno nutřkokrajnym morju (kaž na přikład Srjedźne morjo) nima jězor direktny zwisk k oceanam na wysokosći hładźiny morja, z čimž so tež žadyn při- abo wottok přez mórske prudźenje njepokaza. Mnóstwo při- a wottoka je w přirunanju z cyłkownym mnóstwom wody w jězoru skerje małe. W rozdźělu k běžatej wodźe je jězor płony a njepokaza žadyn spad.

Z wida limnologiskeje definicije je jězor poprawom zasadnje hłubši hač hat abo łuža, tak zo móže so přez dny abo měsacy stabilne temperaturne worštowanje wutworić. Z frekwency přeměšenja, kotraž ma daloko sahace ekologiske sćěhi, hodźa so jězory kategorizować. W tutym zmysle někotre niske jězory, kaž na přikład Balaton, scyła jako „woprawdźite“ jězory njepłaća.

Při wšěm je wotmjezowanje mjez jězorami, hatami a łužami atd. njedokładne a přeco subjektiwne. Tohodla mjenuja někotři limnologojo kóždu z wodu napjelnjenu wužłobinu jako jězor. Za kategorizowanje by potom bjez wuznama było, hač je jězor stajnje, periodisce abo epizodisce z wodu pjelnjeny a hač stajne worštowanje wutwori.

Jězor wopřija zwjetša słódku wodu, eksistuja pak tež wulke słone jězory, kaž na přikład Kaspiske morjo, Aralski jězor a Mortwe morjo. Někotre jězory su tež bohate na sodu, kaž jězory wokoło wulkeho hrjebinoweho přełama we wuchodnej Africe.

Druha móžnosć definicije hodźi so přez wulkosć zawjesć, po kotrejž dyrbi jězor znajmjeńša jedyn hektar wulki być.

Tež w astronomiji rěči so wo jězorach, jeli druhu běžitu maćiznu wobsahuja – kaž metanowe jězory na Titanje, měsačku Saturna.

## Najwjetše jězory swěta

Najwjetše łužiske jězory namakaja so w (kumštnej) Łužiskej jězorinje a nastachu z něhdyšich brunicowych jamow. Najwjetši z nich je Sedličanski jězor, kotryž leži sewjerowuchodnje Złeho Komorowa a ma přestrjeń wot 13,3 kwadratnych kilometrow. Nimale samsnu wulkosć ma najwjetši přirodny jězor Łužicy (a cyłeje Braniborskeje), Gójacki jězor sewjernje Błótow.

## Žórła


## Wotkaz
Rěčka

**Rěčki** su małe a přirodne běžate wodźizny. Wjetše běžate wodźizny pomjenuja so jako *[[rěka|rěki]]*. Konkretne wotmjezowanje pak je ćežko a wot konteksta wotwisnje. Tak móža so na přikład pławnosć, wotliw (mjenje hač 20&nbsp;m³/s) abo šěrokosć (mjenje hač 5&nbsp;m) jako kriterij wobkedźbować. Tež přerěznje niska hłubokosć wody a mały přerěz wodźiznow, kaž tež přez to wobmjezowane direktne wzajomnosće mjez wodu, spódkom, brjohom a přibrjóžnej wegetaciju wotmjezuja charakter rěčkow wot charaktera rěkow.

## Žórła


## Wotkaz
Rěka

**Rěki** su w powšitkownym zmysle přirodne a runočarne běžate wodźizny na powjerchu zemje. Zapřijeće we wšědnym wužiwanju zamjezuje a poćahuje so potom jenož na běžate wodźizny srěneje wulkosće porno wjetšim wulkorěkam a mjeńšim rěčkam. Powšitkownje płaćiwe mězne hódnoty za tute historisce a geografisce wšelakore rěčne rozdźěle njeeksistuja, čehoždla so zapřijeći *wulkorěka* a *rěčka* w geowědomostnym rěčnym wužiwanju wobeńdu.

Najwažnišej rěce we Łužicy stej Sprjewja (kotraž so w delnjoserbskich dialektach husto prosće „Rěka“ mjenuje) a Nysa.

## Najdlěše rěki swěta
# 6.670 km – Nil: Luvironza – Ruvuvu – Ruvusu – Kagera – Běły Nil – Nil (Afrika)
# 6.448 km – Amaconas: Apurimac – Ene – Tambo – Ucayali – Amazonas (Južna Amerika) 
# 6.380 km – Jangtsekiang (Azija)
# 6.051 km – Missouri-Mississippi (Sewjerna Amerika)
# 5.476 km – Jenisej: Tuul – Orchon – Selenga – Angara – Jenisej (Azija)
# 5.410 km – Ob: Irtyš – Ob (Azija)
# 5.052 km – Amur: Kerulen – Argun – Amur (Azija) 
# 4.845 km – Huáng Hé (Žołta rěka) (Azija)
# 4.500 km – Mekong (Azija)
# 4.374 km – Kongo (Afrika)

## Hlej tež
* Lisćina rěkow w Europje

## Wotkaz
Dešć

**Dešć** je najčasćiša forma zliwkow z mróčelow. Wón wobsteji z wody, kotraž po kondensaciji pary přez swoju wahu (ćežitosć) na zemju pada.

Zdźěla wobsteji dešć tež z procha a z aerosolow, kotrež do atmosfery zestupachu. Tute wobstatki postajeja pH-hódnotu dešća.

Forma dešća hodźi so po nastaću, času, intensity, skutkowanju a geografiskim jewjenju rozeznawać. Krute spadki, kaž na přikład krupy, krupički abo sněh, wobsteja ze zmjerznjeneje wody a kondensaciskich spočatkow a jewja so tež hromadźe z dešćom.

## Wotkaz
Gyula Horn

**Gyula Horn** (* 5. julija 1932 w Budapesće; † 19. junija 2013 runje tam) bě madźarski politikar. Skutkowaše w lětomaj 1989/90 jako wonkowny minister a mjez 1994 a 1998 jako předsyda Socialistiskeje strony (MSZP) a ministerski prezident Madźarskeje.

Mjezynarodnje sławny bu Horn přez wotewrjenje „Železneho zawěška“ mjez Madźarskej a Awstriskej wot apryla 1989. Z tym bě Madźarska prěni stat wuchodneho bloka, kotryž wočini w lěće 1989 dotal njepřepušćatu mjezu k zapadej. Dnja 10. septembra wozjewi wonkowny minister Horn w madźarskej telewiziji, zo dowoli Madźarska byrgarjam Němskeje demokratiskeje republiki wupućowanje do Awstriskeje.

## Wotkaz
Saturn

**Saturn** (symbol: ) je šesty planet našeho słónčneho systema a z přeměrom wot něhdźe 120.500 kilometrow po Jupiteru tež druhi najwjetši. Jeho masa wotpowěduje 95 zemjam.

Saturn je přerěznje 1,43 miliardow kilometrow zdaleny wot słónca a jeho orbit namaka so mjez Jupiterom a Uranusom. Wón je posledni planet, kotryž je bjez pomocneho srědka widźomny a bě tuž hižo lěttysacy před wunamakanjom dalokowida znaty.

Saturn je płunowy planet, kotryž wobsteji z wjetšeho dźěla z wodźika a ma charakteristiske rynki z lodu a kamjenjow. Dotal je 62 Saturnowych měsačkow znate, z kotrychž je Titan z přeměrom wot 5.150 kilometrow najwjetši.

## Wotkaz
Jupiter

**Jupiter** (symbol: ) je pjaty a z přeměrom wot něhdźe 143.000 kilometrow tež najwjetši planet našeho słónčneho systema a słuša k najswětlišim objektam nócneho njebja. Jeho masa wotpowěduje 318 zemjam.

Jupiter je přerěznje 778 milionow kilometrow wot słónca zdaleny a jeho orbit namaka so mjez Marsowym a Saturnowym. Wón je bjez pomocneho srědka derje widźomny a bě tuž hižo lěttysacy před wunamakanjom dalokowida znaty. Charakteristiske znamjo na powjerchu Jupitera je tak mjenowany „wulki čerwjeny blak“, kiž je poprawom hoberski wjerćaty wichor.

Jupiter je kaž susodny Saturn płunowy planet, kotryž wobsteji z wulkeho dźěla z wodźika a heliuma. Dotal je 67 Jupiterowych měsačkow znate, z kotrychž su Io, Europa, Ganymed a Kallisto z přeměrami mjez 3.122 a 5.262 kilometrami najwjetše. Wone su hižo wot lěta 1610 znate.

## Wotkaz
Nelson Mandela

**Nelson Rolihlahla Mandela** (* 18. julija 1918 we Mvezo, Južna Afrika; † 5. decembra 2013 w Johannesburgu; w Južnej Africe tež z tradicionelnym mjenom *Madiba* pomjenowany) bě něhdyši južnoafriski wjednik boja přećiwo apartheidźe a politikar Afriskeho narodneho kongresa (ANC). Wón bě 27 lět jako politiski chłostanc w južnoafriskich jastwach zajaty a skutkowaše po tym mjez 1994 a 1999 jako prěni čorny prezident swojeho kraja. Mandela płaći hromadźe z Martinom Lutherom Kingom jako najwuznamniši prócowar přećiwo swětodalokemu potłóčowanju čornych kaž tež jako pućrubar měrliweho přechoda wot apartheidoweje politiki k demokratiskej Južnej Africe. W lěće 1993 dósta Měrowe Nobelowe myto.

Mandela pochadźa z ludu Xhosow. Studowaše prawnistwo na uniwersiće w Johannesburgu a dźěłaše jako prawiznik.

## Wotkaz
Horni jězor

**Horni jězor** (jendźelsce *Lake Superior*, francosce *Lac Supérieur*) je najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a druhi najwjetši cyłeho swěta. Wón je jedyn z pjeć „wulkich jězorow“ *(Great Lakes)* a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 184&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a je z přestrjenju 82.103&nbsp;km² tak wulki kaž Awstriska.

Sewjerny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a k US-ameriskim statej Minnesota; južny pobrjóh k zwjazkowymaj statomaj Wisconsin a Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Isle Royale. Horni jězor ma wjace hač 200 přitokow a wuliwa so do Huronskeho jězora. 

Při Hornim jězoru leža města Duluth a Superior w Zjednoćenych statach a Thunder Bay w Kanadźe.

## Wotkaz
Huronski jězor

**Huronski jězor** ( *Lake Huron*,  *Lac Huron*) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjeć „wulkich jězorow“ *(Great Lakes)* a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586&nbsp;km² wjetši hač Chorwatska.

Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora. 

Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.

## Wotkaz
Michiganski jězor

**Michiganski jězor** (jendźelsce *Lake Michigan*) je třeći najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a pjaty najwjetši cyłeho swěta. Wón je jedyn z pjeć „wulkich jězorow“ *(Great Lakes)* a namaka so w sewjeru Zjednoćenych statow. Jězor leži 176&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a je z přestrjenju 58.016&nbsp;km² wjetši hač Chorwatska.

Wuchodny pobrjóh jězora słuša k zwjazkowemu statej Michigan; južny kónc k Indianje a zapadny pobrjóh k statomaj Illinois a Wisconsin. Michiganski jězor je z Huronskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany, tak zo jedna so poprawom jenož wo jedyn jězor.

Kołowokoło jězora su 12&nbsp;milionow ludźi žiwe. Při Michiganskim jězoru leža města Chicago, Milwaukee, Gary a Green Bay.

## Wotkaz
Wulkorěka

Jako **wulkorěka** (tež *wulka rěka*) płaći rěka, kotraž so do šěrokeho morja wuliwa, znajmjeńša 500&nbsp;kilometrow dołha je a přitočnišćo wjetše hač 100.000&nbsp;km² wopřija.

## Přehlad
Husto płaća jenož delnje běhi rěkow jako „wulkorěki“, ke kotrymž so sćěhowace ličić hodźa:
* w Africe: Kongo – Limpopo – Niger – Nil – Sambesi – Senegal –  Volta
* w Aziji: Amur – Brahmaputra – Ganges – Huáng Hé (Žołta rěka) – Indus – Irawadi – Jangtsekiang – Jenisej – Lena – Mekong – Ob – Irtyš
* w Europje: Dnjepr – Don – Dunaj – Łobjo – Wódra – Po – Ryn – Rhone – Tajo – Weser – Wisła – Wolga (druhdy tež Ems)
* w Sewjernej Americe: Columbia – Delaware – Mackenzie – Mississippi – St.-Lorencowa rěka – Yukon
* w Južnej Americe: Amazonas – Río de la Plata – Orinoco

## Žórła
Morjo

**Morjo** je zwisowaca masa słoneje wody, kotraž něhdźe 70&nbsp;% zemskeho powjercha pokryje. 31,7&nbsp;% swětowych morjow su 4000–5000&nbsp;metrow hłuboke a flora w morju produkuje wokoło 70&nbsp;% kislika, kotryž w zemskej atmosferje eksistuje.

W cyłku maja morja wolumen něhdźe 1,338 miliardow km³ a tworja z tym 96,5&nbsp;% cyłeje wody na swěće. Dla wysokeho seloweho wobstatka wot 3,5&nbsp;% so tuta woda pak jako pitna abo powodźowanska woda direktnje wužiwać njehodźi. Jenož 3,5&nbsp;% cyłeje wody na zemi twori słódka woda.

## Wotkaz
Ocean

Jako **ocean** (ze starogrjekšćiny Ὠκεανὸς („Okeanos“), *zemsku tačel wobćečaca wulka rěka*, personifikacija jako antikskeho Boha *Okeanos*) pomjenuja so najwjetše morja swěta – druhdy wužiwa so tež synonym **swětowe morjo**.

## Połoženje
Cyłkownje 71&nbsp;% zemskeho powjercha su z morjemi (oceanami a pódlanskimi morjemi) pokryte. Woni koncentruja so na wódnej hemisferje, kotrejež centrum w hoberskim Pacifiku blisko Nowoseelandskeje leži. Na napřećiwnej krajnej hemisferje leža jenož Atlantiski ocean, Arktiski ocean a dźěle Južneho oceana kaž tež Indiskeho oceana.

## Rozdźělenje oceanow
Cyłkownje eksistuja pjeć oceanow:

* Arktiski ocean (*Sewjerne polarne morjo*),
* Atlantiski ocean (*Atlantik*),
* Indiski ocean (*Indik*),
* Ćichi ocean (*Pacifik*) a
* Antarktiski ocean (*Južne polarne morjo*).
Wodźizna

**Wodźizna** (tež *wody*, *wodźizny*) wopřija cyłu w přirodźe so jewjacu běžacu a stejacu wodu. Wodźizny su do přirodneho kołoběha wody zapřijate.

Wučba nazemskich wodźiznow je hydrologija, kotraž so do wučby nutřkokrajnych wodźiznow (limnologija) a morjow (oceanografija) rozdźěli. Na druhej stronje je hydrogeologija wučba wo podzemskich wodach.

## Družiny wodow
Eksistuja wšelake družiny wodźiznow, ke kotrymž słušeja mjez druhim tež
*fjord – daloko do kraja sahace morjo, kotrež přez glacialnu aktiwitu nasta
*hat – wodźizna, kotraž je mjeńša hač jězor a wot čłowjeka stworjena
*jězor – njemała wodźizna na kraju, zwjetša ze słódkeje wody
*lodowc – wulke nahromadźenje lodu abo zmjerznjenych rěkow, kotrež so jara pomału horu dele pohibuja
*morjo – wulke kopjenje słoneje wody, kotraž je poprawom z oceanom zwjazana abo wulke kopjenje (słoneje wody) 
bjez přirodneho wottoka (kaž Kaspiske morjo a Mortwe morjo) – husto so tež synonymnje za ocean wužiwa
*ocean – hłowny dźěl słoneje wody, kotraž něhdźe 71% cyłeho zemskeho powjercha pokryje
*rěčka – mała rěka
*rěka – přirodne a runočarne běžace wodźizny na powjerchu zemje

Někotre geografiske zjawy, kaž wodopady a geisery njeliča so k wodźiznam.

## Wotkaz
George MacDonald

**George MacDonald** (* 10. hodownika 1824 w Huntly, † 18. požnjenca 1905 w Ashtead) bě šotiski farar a spisowaćel.
Rěčny delta

**Rěčny delta** je wosebita družina napławjeneho kehela, pola kotrejež leži kehel k wulkim dźělam abo tež dospołnje pod wodowej hładźinu jězora abo morja. W stejatych wodach so spěšnosć ćečaceje wody spomałši, tak zo so wulki dźěl materiala rěki wotsadźi – hruby material w bliskosći brjoha a drobniši material dale zwonka. Mórske błóto abo pěsčišća nastanu a rěka wusuny swój přeběh přeco dale do morja doniž dyrbi swoje wotsadźenja sama wobćec. Ze stupacej wodu je móžno, zo so rěčne delty dospołnje přepławja a nimo přepołoženja rěki spody wody dale zdźerža. Tute *podwódne delty* móža něhdyši staw wody wujasnić. 

Grjekski stawiznar Herodot twori formikoniski wuraz *delta* za rěčny delta Nila, dokelž wuliw rěki na formu wulkeho grjekskeho pismika delta (Δ) dopomina.

## Wotkaz
Ota Wićaz

**Ota Wićaz** ( *Otto Lehmann*; * 14. junija 1874 w Chwaćicach, † 28. nowembra 1952 w Stollbergu) bě serbski literarny a kulturny stawiznar, spisowaćel a redaktor kulturneho časopisa *[[Łužica (časopis)|Łužica]]* (1926–37) kaž tež prěni šefredaktor jeho naslědnika *[[Rozhlad]]* (1950–52).

Po studiju w Lipsku skutkowaše Wićaz wot lěta 1900 jako wučer w Rötha, Lipsku, Bukecach, Drježdźanach a Sapawje. W lěće 1902 dźěłaše krótko na wučerskimaj seminaromaj we Waldenburgu a Budyšinje a wot 1903 na wučerskim seminarje w Stollbergu, hdźež běše wot lěta 1926 studijny direktor. Po krótkim wuměnku mjez 1936 a 1941 dźěłaše mjez 1941 a 1943 znowa na seminarje a po wuswobodźenju hišće raz wot 1945 do 1949.

Wićaz běše wudawaćel Časopisa Maćicy Serbskeje a wot 1947 Dr. h. c. Lipšćanskeje uniwersity dla swojeho přinoška k serbskej literaturowědźe a kulturnym stawiznam.

## Literatura
* Dietrich Scholze: *Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945.* LND, Budyšin 1998, str. 111–118

## Wotkazy
* Krótki žiwjenjoběh na stronach Serbskeho gymnazija
* 
* Krótkobiografija na stronje rastko.rs
Běžnica

**Běžnica** () je sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež je wot lěta 1951 měšćanski dźěl Zhorjelca. Ma přestrjeń něhdźe 5,2 km², leži juhozapadnje Zhorjelskeho centruma pod Sedłom a měješe w lěće 2011 nimale štyri tysac wobydlerjow. 

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Businc* bě hižo w lěće 1015.

## Žórła


## Wotkazy

* 
*
Błohašecy

**Błohašecy** (prjedy tež *Błowašecy*; ) su sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež je wot lěta 2007 měšćanski dźěl wulkeho wokrjesneho města Budyšina. Ma přestrjeń něhdźe 1,53 km² a měješe w lěće 2012 135 wobydlerjow.

## Geografija

Wjeska leži zapadnje Budyskeho centruma w hornjołužiskich honach a mjezuje na sewjeru ze zwjazkowej awtodróhu 4. Južnje wot Błohašec wjedźe statna dróha S 111 (Budyšin–Biskopicy) a přez wjes S 100 do Kamjenca. Mjez wjesku a awtodróhu nadeńdźe so přemysłowa přestrjeń *Słona Boršć*.

Susodne wsy su Horni Wunjow na sewjeru, Słona Boršć na sewjerowuchodźe, Tři Hwězdy na juhowuchodźe, Nowe Błohašecy na juhu, Debrikecy a Janecy na zapadźe kaž tež Bolborcy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Truhi, Kruwjace keŕki, Brězynka, Pola studnički, Radworny, Kurec hory, Wólšina, Huste keŕki, Kosmač, Łuka při fórbarku.

## Stawizny
Stara wjes je typiski kulowc a naspomni so prěni raz w lěće 1296 jako knježe sydło wěsteho *Heinemannus de Bloschwicz*. W lěće 1580 podstejachu Błohašecy Wjazońčanskemu ryćerkubłu a 1777 běchu dźělene mjez Bolborčanskim a Debrikečanskim kubłom. Cyrkwinsce słušachu ewangelscy Błohaščenjo ze starodawna do Hodźijskeje wosady.

W lěće 1791 jewi so alternatiwne wjesne mjeno *Haberdörfel*, kotrež so pak njepřesadźi.

Błohašecy słušachu hač do lěta 1969 do Bolborčanskeje gmejny a běchu potom dźěl gmejny Słona Boršć-Bolborcy, kotraž bu w lěće 1994 zagmejnowana do Małeho Wjelkowa. 1999 přińdźe hromadźe z Małym Wjelkowom do Budyšina.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 93 wot cyłkownje 98 Błohaščanow serbsce.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Błohašecach|Kulturne pomniki w Błohašecach]]*

## Žórła


## Wotkaz
*
Jan Michał Budar

**Jan Michał Budar** (němsce *Johann Michael Buder*; * 9. decembra 1713 w Hornjej Hórce; † 25. nowembra 1789 runje tam) bě ryćerkubler, prawiznik a zakitowar serbskich roboćanow. Wón załoži załožbu za njezamóžitych Serbow.

## Žiwjenje

Jan Michał Budar, syn ryćerkublerja, wopyta w Budyšinje łaćonsku šulu a studowaše w Lipsku prawnistwo. Jako prawiznik běše zapisany do rjada sakskich adwokatow. W rozswětlerskim duchu zarjadowaše wón swoje kubła sam. Byrnjež Budar zemjanskeho pochada njebył, bě wón jako knjez nad Hornjej Hórku, tehdy k sakskemu Mišnjanskemu hamtskemu wobwodej Stołpin słušacej, njewotwisny wot hornjołužiskich knježkow, přećiwo kotrymž zastupowaše prawa serbskich burow – husto bjezpłatnje abo za niske zarunanje.

Hižo 22 lět do swojeje smjerće, w testamenće z lěta 1767, přepoda Jan Michał Budar Stołpinskemu hamtej swoje zawostajenstwo, w kotrymž wón cyłe swoje nahladne zamóženje serbskej chudźinje Hornjeje a Delnjeje Łužicy a Mišnjanskeje (njehladajo na konfesionalnu přisłušnosć) namrěje. Hakle 40 lět po jeho smjerći so pak z realizowanjom wotkazanja započinaše, 1830 w Pruskej a 1833 w Sakskej. Załožba skutkowaše hač do lěta 1924, jako inflacija zbytne srědki zniči, a podpěrowaše w tutym času tysacy Serbow we woběmaj Łužicomaj.

## Pomnik
W lěće 1867 počesćichu jeho Serbja z pomnikom na rowje w Budestecach a składnostnje 300tych narodnin so w lěće 2013 při jeho ródnym domje w Hornjej Hórce wopomnjenska tafla wotkry. Budestečanski pomnik bu jako wuraz dźakownosće serbskeho ludu z dobrowólnych darow financowany a płaći jako prěni serbski pomnik za zasłužbneho Serba. Posledni raz bu w lěće 1989 wobnowjeny.

## Literatura
* Handrij Dučman: *Jan Michał Budar, jeho žiwjenje a wotkazanje.* Budyšin, 1869.
* Korla Awgust Jenč: *Jan Michał Budaŕ a jeho wotkazanje.* W ČMS 1858, str. 23–44.
* Program poswjećenja Budarjoweho pomnika (digitalizat)

## Žórła
Wysokosć nad mórskej hładźinu

**Wysokosće nad přerěznej mórskej hładźinu** słuža k podaću wysokosćow geografiskich objektow, předewšěm wysokosćow zemskeje powjeršiny (krajina, twarjenja, wobchadne puće). Nulowy niwow so při tym z pomocu přerězneje mórskeje hładźiny definuje.

## Mórska hładźina jako poćahowa wysokosć
Jasne poćahi k rjadowanju wysokosćow su na přikład při kraje přesahowacym twarje kanalow, wódnych pućow, dróhow, tunlow abo mostow wažne. Z pomocu geodezije móža tute na milimeter definowane być. Wotwisnje wot kraja abo tež wot konkretneho pada nałožowanja so wšelake metody wobličenja wysokosćow a wšelake poćahowe wysokosće wužiwaja. Někotre systemy maja při tym jenož regionalny wuznam (na přikład *helgolandska nula*) abo poćahuja so kaž *[[Wien|wienska]] nula* na, wot rěčneho pegela wotwodźene wysokosće. We 18. a 19.&nbsp;lětstotku so konkretna wysokostna definicija zwjetša na cyły statny teritorij rozšěri. Dźensa so spyta tute definicije w přiběracym měrje zjednotnić – w Europje na přikład w European Vertical Reference System (EVRS).

Za poćahowe wysokosće krajoweho wuměrnistwa so husto definowany přerězk pobrjóžneho pegela abo dypk geodetiskeho datuma w nutru kraja jako nulowy dypk wobkedźbuje. Wažny přikład za tajku wysokostnu definiciju w Europje je wysokosć *Amsterdamskeho pegela*, kotryž so 1684 zawjedźe. Z postajenjom nuloweho dypka systema poćahoweje wysokosće su daty wysokosćow wot chabłanja mórskeje hładźinje njewotwisne. Na wotwisnosć wot stawa wody dopomni jenož hišće słowo *pegel* w pomjenowanju. Přikład za referencowy dypk w nutru kraja je něhdyši němski normalny wysokostny dypk z lěta 1879 w Berlinje.

## Hamtski wysokostny system w Němskej
W Němskej wužiwany system poćahoweje wysokosće so w poslednich lětach husćišo z pomocu geometriskeje niwelacije postaješe. Wysokosće poćahuja so na *Amsterdamski pegel* a so jako **wysokosće nad normalnej wysokostnej nulu** pomjenuja.

## Wotkaz
* Rozjasnjenje systemow poćahowych wysokosćow

## Žórła
Póstowe čisło w Němskej

**Póstowe čisło** eksistuje w Němskej hižo wot lěta 1941, hdyž so w Němskim reichu dwucyfrowe ličby za roznošenje
paketow a pakćikow zawjedźechu. Wot lěta 1944 płaća tute ličby tež za listowy wobchad, kotrež so tež po Druhej swětowej wójnje dale wužiwachu. W lěće 1962 so w Zwjazkowej republice Němskej a 1965 w Němskej demokratiskej republice samostatnej systemaj póstowych čisłow zawjedźetej. W zjednoćenej Němskej wotměni 1993 pjećcyfrowy system Zwjazkoweje póšty starej systemaj.

Nimo póstowych čisłow za geografiske kónčiny eksistuja tež póstowe čisła za wulkopřijimarjow a za póstowe kašćiki. Němska póšta AG je jako naslědnica Zwjazkoweje póšty za wudźělenje nowych póstowych čisłow zamołwita.

## Wotkaz
Móst

**Móst** je twarjenje k přepinanju zadźěwkow we wobchadnych pućach (kaž dróhow, železniskich čarow, chódnikow, kolesowarskich pućow, wódnych pućow a lětadłowych jězdnjow) abo zastaranskich zarjadowanjow (kaž rołowodow a transportnych pasow). W formje dźiwinowych mostow móža tež zwěrinje přeprěčenje wobchadnych pućow zmóžnić. Zadźěwki, kotrež so přepinaja móža přirodeho razu (kaž rěki, mórske wužiny a wudrjeńcy) abo kumštnje stworjeneho razu (kaž awtodróhi, železniske čary abo wódne puće) być.

## Wotkaz
Kwětanecy

**Kwětanecy** je pomjenowanje:

* gmejny Kwětanecy při jězoru (němsce *Quitzdorf am See*) w Zhorjelskim wokrjesu
* wottorhaneje wsy juhozapadnje Niskeje w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Kwětanecy (wjes) (němsce *Quitzdorf*)
kaž tež:
* rěčneje zawěry w Zhorjelskim wokrjesu, hlej rěčna zawěra Kwětanecy (němsce *Talsperre Quitzdorf*)
Coritiba Foot Ball Club

**Coritiba Foot Ball Club** je brasilske koparske mustwo w Curitibje.

## Eksterne wotkazy
* http://www.coritiba.com.br/
Paramore

**Paramore** je US-ameriska metalowa hudźbna skupina z Tennesseea.

## Sobustawojo
* Hayley Williams (2004 – )
* Jeremy Davis (2004-2005) (2006 – )
* Taylor York(2007 – )
* John Hembree (2005)
* Jason Bynum (2004-2005)
* Hunter Lamb (2005-2007)
* Josh Farro (2004-2010)
* Zac Farro (2004-2010)
* Josh Freese (2011)

## Diskografija
* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2009)
* *Paramore* (2013)

## Eksterne wotkazy
Dewastěrowanje

Pod **dewastěrowanju** abo tež **dewastaciju** (zapřijeće pochadźa wot łaćonskeho *vastus*, štož woznamjeni *daloki, prózdny, pusty*) zrozumi so zničenje abo zapusćenje krajinow, wjeskow abo tež jednotliwych twarow.

## Přičiny za dewastěrowanje
W zašłosći so wjetše zničenja předewšěm přez wojerske jednanja, woheń abo mrětwy wuwołachu.

Pod zapřijećom so dźensa hłownje skóncowanje krajinow přez zničenje lěsow, wojerske zwučowanišća, wotkryte jamy, nasypnišća w hórnistwje kaž tež přez twar rěčnych zawěrow zrozumi. Mjeztym so zapřijeće pak tež za płoniny nutřkownych městow wužiwa, kotrež so w zwisku z wróćotwarom bydlenjow wuchodoněmskich městow wottorhaja.

## Brunicowe hórnistwo
### Situacija w Němskej

Najhusćišo so zapřijeće *dewastěrowanje* za přesydlenje sydlišćow jako wuskutk brunicoweho hórnistwa wužiwa. W němskich brunicowych rewěrach so dotal slědowace přesydlenja sydlišćow wotmě:

* **[[Łužiski brunicowy rewěr]]**: dewastěrowanje 135 sydlišćow, přesydlenje 27.500 wobydlerjow (wob.) – wot tutych běchu 103 sydlišćow z 22.200 wob. w Braniborskej a 32 sydlišćow z 5.300 wob. w Sakskej (*Hlej tež: [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy]].*)
* **[[Srjedźoněmski brunicowy rewěr]]**: dewastěrowanje 126 sydlišćow, přesydlenje 51.200 wob. – wot tutych 72 sydlišćow z 23.000 wob. w Sakskej, 40 sydlišćow ze 26.200 wob. w Saksko-Anhaltskej a 4 sydlišćow z 2.000 wob. w Durinskej
* **[[Porynski rewěr]]**: 47 sydlišćow z 28.400 wob.
* **[[Helmstedtski  rewěr]]**: 4 sydlišćow z 2.850 wob.

W němskim brunicowym hórnistwje so tuž wot spočatka 20. lětstotka cyłkownje 312 sydlišćow wottorhachu a 109.950 wobydlerjo přesydlichu. Wulki dźěl dewastěrowanych wjeskow ležachu w rewěrach NDR, dokelž brunicowe hórnistwo z přičinow awtarkije zaměry kulturneje krajiny ze starymi sydlišćemi jenož mało wobkedźbowaše.

Tež druhe hórnistwowe wobłuki móža dewastěrowanje zawinować. Jako přikład hodźi so na něhdyše wudobywanje urana w Sakskej a Durinskej skedźbnić, dla kotrehož so štyri sydlišćow dospołnje a dźewjeć dalšich zdźěla wottorhachu.

### Situacija w Europje
W dalšich europskich brunicowych rewěrach so přirunajomne dewastěrowanja wotměchu, při čimž běše husće wobsydleny sewjeročěski brunicowy rewěr wosebje potrjecheny. Tu dóńdźe w 20. lětstotku k wulkim zapřimnjenju do sydlišćoweje syće, kotrymž so jeničce we wudobywanskej kónčinje wokoło Mosta 33 sydlišćow woprowachu. Něhdźe 46.000 wobydlerjow so přesydlichu. Markantnje běše předewšěm zwottorhanje stareho města Mosta a w cyłym swěće wobkedźbowane přestajenje dekanatneje cyrkwje.

## Žórła
Rogow (Janšojce)

**Rogow** ( *Horno*) běše delnjołužiska cyrkwinska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Dla rozšěrjenja Janšojskeje brunicoweje jamy so wjeska w lětomaj 2004/05 dewastěrowaše. Po hamtskich ličbach mějachu so 320 wobydlerjow přesydlić.

Rogow běše wjeska z přewažnje serbskimi wobydlerjemi w serbskim sydlenskim rumje. Wjesny dźěl so 1. julija 1998 do Janšojc zagmejnowa.

Nowy Rogow bu na teritoriju města Baršć natwarjeny. 220 Rogowčanow so tam zasydlichu; zbytk přećahny zwjetša do Picnja a druhich gmejnow we wokolinje.

Dołholětny protest Rogowčanow přećiwo 1977 wobzamknjenemu wotbagrowanju swojeje wsy – hižo 1989 bě so prěnja wobydlerstwa iniciatiwa załožiła – žněješe nadregionalnu kedźbnosć w němskich a mjezynarodnych medijach.

## Stawizny
### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 606 wobydlerjow wosadneje wsy hišće 593 serbskorěčnych (98 %), při čimž ležeše Rogow při wuchodnej kromje serbskorěčneho teritorija.

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 


## Wotkaz
Prožym

**Prožym** ( *Proschim*) je delnjołužiska wjes a gmejnski dźěl města Wjelcej w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Prožym leži w serbskim sydlenskim rumje a łužiskim brunicowym rewěrje na Wjelčanskej brunicowej woršće, čehoždla bě dołhe lěta wohroženy wot wotbagrowanja.

## Stawizny
Poprawne załoženje wjeski njeje pisomnje dokładźene. Hakle ze zawjedźenjom dawka k wotwobaranju Turkow so wjeska prěni raz w lěće 1501 jako swójbne, respektiwnje mjeno pochada naspomni a jako ležownosć we wopismach hakle w lěće 1527. Historisce leži wjeska w Delnjej Łužicy.

Prožym běše hač do 26. oktobra 2003 samostatna gmejna Wjelčanskeho zarjada. Z nabyćom płaćiwosće braniborskeje gmejnskeje reformy so Prožym jako wjesny dźěl městu Wjelcej přidruži. Po planach energijoweju koncernow Vattenfall a LEAG měješe so Prožym poprawom w 2020tych lětach za rozšěrjenu Wjelčansku brunicowu jamu wotbagrować. W swojim koaliciskim zrěčenju dojednachu so pak SPD, CDU a Zeleni po wólbach 2019 na to, zo so žane dalše wjeski njewotbagruja. W januarje 2021 wopodstatni LEAG wobnowjeny rewěrowy koncept, po kotrymž wotbagrowanje wsy hižo předwidźane njeje.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 420 wobydlerjow hišće 405 serbskorěčnych (96 %).

## Žórła


## Wotkazaj
Dobrjoług-Góstkow

**Dobrjoług-Góstkow** () je město w Delnjej Łužicy. Leži při Małym Halštrowje a słuša k wokrjesej Łobjo-Halštrow w Braniborskej.

## Wotkaz