open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alpski płónčik

**Alpski płónčik** (*Acinos alpinus* [= Calamintha alpina]; něhdy *Calamintha acinos*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Alpski płónčik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm a je rozpjeršenje kosmate. Rostlina je zmjerzkokruta.

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, owalne hač lancetojte. Jich kónčk je wótro wjedźacy abo tupy.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Purpurwioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm, su často dlěše hač łopjena a steja zwjetša po třoch w łopjenowych rozporach. Na delnjej hubce njesu běłe mustrowanje. Keluch je brjuchaty.

## Stejnišćo
Rosće na suchich kamjentnych trawnikach a na połsuchich trawnikach. Preferuje čerstwe, bazowe, zwjetša wapnite, často kamjentne pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 46 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 96, ale tam je zmylk při pisanju wědomostneho mjena
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Skalny płónčik

**Skalny płónčik** (*Acinos arvensis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). 

## Synonymy
**Calamintha acinos* (L.) Clairv.

## Wopis
Skalny płónčik je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Wonja kaž mjetlička.

Stołpik je kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, krótko stołpikate, owalne hač lancetojte, njesu na kóždym boku 1-4 krótke zubki a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 2 cm. Na delnim boku njesu sylnje so pokazowace nerwy.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Módrowioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 0,7 hač do 1 cm. Wone su w klamje běłe. Króna docpěwa dołhosć wot 8 hač do 10 mm. Keluch je dwuhubkaty, husto wotstejo kosmaty a docpěwa dołhosć wot 5 hač do 7 mm. Jich zubki su deleka brjuchaće rozšěrjene.

Keluch je za čas płodow začinjeny.

## Stejnišćo
Rosće na mjezotowych suchich trawnikach, na skalnych hłowach, na nasypach, na murjach, w zemskich nadrěwańcach, w šćerkowych jamach a na dwórnišćach. Preferuje bazowe, małohumusowe pěskowe a kamjentne pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, ale tež w južnej Skandinawiskej rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 318 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 244 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Hórska přeslička

**Hórska přeslička** (*Stachys recta*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Wopis
Hórska přeslička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm. Rostlina je hrubje kosmata.

Stołpik je jednory abo rozhałuzowany a štyrihranity. 

### Łopjena
Łopjena su dołho-lancetojte. Delnje łopjena su stołpikate, mjeztym hornje łopjena su sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su swětłožołte hač běłojte, krótko kosmate a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm. Wjele mutličkow ze 6 do 10 kćenjow steji čumpaće jedyn nad druhim. Keluch njese kałajo kochtate třiróžkate zubki.

## Stejnišćo
Rosće na kerčinowych a pućowych kromach, suchich trawnikach a we swětłych lěsach. Preferuje skerje suche, bazowe pódy na zwjetša słónčnych, ćopłych stejnišćach. Rostlina je z 2 m hłubokimi korjenjemi derje na suche stejnišća přiměrjena.  

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 158  
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 332 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkayz

*
Lěsna přeslička

**Lěsna přeslička** (*Stachys sylvatica*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Wopis

Lěsna přeslička je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 100 cm. Rostlina wonja rozrybowana njepřijomna. 

Stołpik je wotstejo kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su kopřiwam podobne, stołpikate, kosmate a wutrobojte, hrubje a wótře zubate.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su ćmowobrunočerwjene z mustrowanymi delnimi hubkami a docpěja dołhosć wot 1,2 hač 1,6 cm. Wjele, zwjetša šěsćkćenjowych, mutličkow z małkimi łopješkami steji čumpaće jedna nad druhej na kóncu stołpika. Króna docpěje dołhosć wot 12 hač 15 mm z nimale dwójce tak dołhej delnjej hubku. Keluch docpěje dołhosć wot 4 hač 7 mm a je husto kosmaty.

## Stejnišćo
Rosć w lěsach, kerčinach, na lěsnych žórłach, pućnych kromach. Ma radšo włóžne hač mokre, wutkate pódy na chłódkojtych abo połchłódkojtych stejnišćach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena, ale w juhu jenož w horinach.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 318 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 94  
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* 
*Rozšěrjenje
Włóžna přeslička

**Włóžna přeslička** (*Stachys palustris*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Włóžna přeslička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 100 cm.

Stołpik je zrunany a štyrihranity.

### Łopjena
Lancetojte łopjena su jako křižik přećiwostejne, zwjetša sedźace a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 12 cm. 

### Kćenja

Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su purpurne a docpěwaja dołhosć wot 11 hač 17 mm. Hornja hubka je płonje helmojta a cyłokromna, mjeztym zo třidźělna delnja hubka je dwójce tak dołha a ćěmnje a swětło mustrowana. Kćenjowe mutlički steja husto jedyn nad druhim na kóncu stołpika. Króna docpěwa dołhosć wot 14 hač 18 mm a je dwójce tak dołha kaž krótkokosmaty keluch.

### Wotnožki
Rostlina ma kaž boblija stołstnjene wotnožki.

## Stejnišćo
Rosće mjez druhimi trajnymi zelemi na brjohach a w hrjebjach, na włóžnych łukach, pućnych kromach. Preferuje mokre wutkate pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 246 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 94  
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* 
*Rozšěrjenje
Rosmarin

**Rosmarin** (*Rosmarinus officinalis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). Dalšej serbskej mjenje stej **ćěłowe zelo** a **rósmarja**.

## Wopis

Rosmarin je zrunany kerk.

Hałuzy sylnje wodrjewjeja.

Wuske łopjena su jehłojte, deleka pjelsćojte a docpěja dołhosć wot 2,5 cm.

Kćěje wot nazyma hač do nalěta. Kćenja su blědomódre hubkowe kćenja.

## Stejnišćo
Rosće na małowutkatych, přesakliwych pódach na słónčnych stejnišćach.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 749 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 44, jako "podobna" družina *Rosmarin* (*Rosmarinus officinalis*) pod hesłom *Rosmarinheide* (*Andromeda polifolia*) 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Murjowy šelnik

**Murjowy šelnik** (*Marrubium vulgare*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Wopisanje
Murjowy šelnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 40 hač 50 cm.

Stołpik je pjelsćojće kosmaty a štyrihranity.

Łopjena su zmoršćene, jejkojte hač nimale kulojte, pjelsćojte. Wone su kaž křiž schódne a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm.

Kćěje wot junija hač awgusta. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 6 hač 7 mm a njesu 10 kałatych zubkow. Wone steja w nimale kulowatych mutličkach.

## Stejnišćo
Rosće w dźěratych njerodźowych wobrostach na nakładowanskich městnach, na drjebiznach, pućowych kromach, murjach a we wsach. Preferuje skerje suche pódy na ćopłych stejnišćach.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 190 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Žadny šišak

**Žadny šišak** (*Scutellaria hastifolia*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Žadny šišak je trajne zelo. 

Wón docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 cm a čas kćěwa je wot junija hač do awgusta.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2002). ISBN 3-8001-3573-6

## Literatura
*Haeupler, Muer: *Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands*. 2. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2007). ISBN 978-3-8001-4990-2

## Eksterne wotkazy
Lěsny zabrij

**Lěsny zabrij** (*Galeopsis bifida*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopisanje
Lěsny zabrij docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm.

Stołpik je na kolenkach sylnje stołstnjeny a wotstejo seršćaće kosmaty. 

### Łopjena
Łopjena su jejkojte-lancetojte a zubate.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kwětnistwo njese žołtohłójčkowe žałzowe kosmy abo je bjezžałzowe. Króna docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm a je blědojće čerwjena. Krónowe delnja hubka njese dołhojte, zwjetša jednobarbne srjedźne lapy.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, hólnišćach, lěsnych kromach a mylenych tymjenjach. Pase so wapna.

## Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 242 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Zawobalenka

**Zawobalenka** (*Monarda*) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Družiny (wuběrk)
Ród *Monarda* wobsahuje něhdźe šěsć hač dwanaće družinow :
* *[[Monarda austromontana]]*  Epling 
* *[[Monarda bradburiana]]* L.C.Beck
* Citronowa zawobalenka (*Monarda citriodora* Cerv. ex Lag.) 
* *[[Monarda clinopodia]]* L.
* Šarlachowa zawobalenka (*Monarda didyma* L.)
* :de:Wilde Bergamotte (*Monarda fistulosa* L.)
* *[[Monarda pectinata]]* Nutt.
* *[[Monarda pringlei]]* Fernald
* :de:Pferdeminze (*Monarda punctata* L.)
* *[[Monarda russeliana]]* Nutt.

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Jehłancojty zběhowc

**Jehłancojty zběhowc** (*Ajuga pyramidalis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Jehłancojty zběhowc docpěwa wysokosć wot 10 hač 20 cm. Rostlina nima wuběžki.

### Łopjena
Łopjena su w křižu přećiwostejne, husto stejace, horje mjeńšace. Delnje łopjena su rozetojte, wopak jejkojte, słabje karbowane a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 10 cm. Hornje łopjena su často wioletnje přeběžane.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja steja po dwěmaj hač po štyrjoch w mutličkach. Króna je swětło wioletnomódra a docpěwa dołhosć wot 10 hač 18 mm. Łopješka w kwětnistwje su něhdźe dwójce tak dołhe kaž kćenja.

## Stejnišćo
Rosće na małowapnitych hórskich łukach, hač do wysokosćow wot 1200-2700 m. Wustupuje na suchich stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Europje a horinach srjedźneje a južneje Europy (Alpy) rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 316 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 240 , jako podobna družina *Pyramiden-Günsel* (*Ajuga pyramidalis*) pod hesłom *Kriechender Günsel* (*Ajuga reptans*)
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 174, pod hesłom **Günsel** 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kosmaty zběhowc

**Kosmaty zběhowc** (*Ajuga genevesis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Kosmaty zběhowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač 30 cm. Rostlina nima wuběžki a je cybaće kosmata.

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne a často módrje přeběžane. Hornje łopjena su třilapate abo hłuboko karbowane. Delnje łopjena su za čas kćěwa často hižo wuschnjene. Spódnje łopjena su dołho stołpikate.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač junija. Ćmowomódre kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,8 cm a steja w kłosojtym kwětnistwje. Hornja hubka je dwudźělna a tak krótka, zo po zdaću faluje, mjeztym zo delnja hubka je dlěša a třilapata. Króna docpěwa dołhosć wot 12 hač 18 mm.

### Korjenje
Často rostliny steja tak husto při sebi, dokelž z jich korjenjow nowe wurostki zapušćeja.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, skłoninach, pućowych mjezach a pěskowych płoninach. Preferuje ćopłe, suche, małowutkate, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Podobna družina
* Łažawy zběhowc (*Ajuga reptans*) ma wuběžki. Jeho łopjena su skerje njejasnje zubate.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 316 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 240 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*  
* Arealna mapa po Hultén
Łažawy zběhowc

**Łažawy zběhowc** (*Ajuga reptans*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Łažawy zběhowc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač 30 cm. Rostlina ma nadzemske wuběžki.

Stołpik je štyrihranity.

### Łopjena
Łopjena su w křižu přećiwostejne, cyłokromne abo njejasnje zubate, rozpjeršenje kosmate. Hornje łopjena su něhdźe tak dołhe kaž kćenja. Spódnje łopjena su dołho stołpikate.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm a steja po dwěmaj hač po šesćoch w rozporach hornich łopjenow. Hornja hubka je mólička, zo to tak wupada jako by falowała. Króna je módra abo čerwjenojta a docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm.

## Stejnišćo
Rosće na łukach, trawnikowych płoninach, w kerčinach, lěsach a mjezach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Podobna družina
* Jehłancojty zběhowc (*Ajuga pyramidalis*) nima wuběžki a ma łopješka w kwětnistwje, kotrež su něhdźe dwójce tak dołhe kaž kćenja.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 316 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 240 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 174, pod hesłom **Günsel** 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Dobra želbija

**Dobra želbija** (*Salvia officinalis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopisanje
Dobra želbija je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 hač 70 (80) cm. Rostlina deleka wodrjewi, při rozrybowanju sylnje wonja a je zmjerzkokruta.

### Łopjena
Łopjena su owalne hač šěroko-lancetojte, zmoršćene a na křiž přećiwostejne. Wone njesu často dwaj małkej kónčkaj a su dołho stołpikate, słabje karbowane a na delnim boku pjelsćojte. 

### Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Wioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 1,8 hač 2,5 cm a steja po štyrjoch hač po wosmjoch we wjacorych pozdatnych mutličkach. Hornja hubka je helmojta a nimale runa. Króna docpěwa dołhosć wot 17 hač 25 mm.

## Stejnišćo
Rostlina so plahuje a je rědko wodźiwi, wosebje na ćopłych połsuchich trawnikach.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z regiona Srjedźneho morja, předewšěm z Španiskeje, sewjerneje Afriki a Balkana.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 768 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 314 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 242 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* https://web.archive.org/web/20080914073617/http://botanika.wendys.cz/kytky/K240.php
* https://web.archive.org/web/20060501234252/http://sk2.goo.cz/zdravi_na_dlani/lecive_rostliny/salvej.htm
* https://web.archive.org/web/20090211154653/http://www.leros.cz/byliny/salvej-lekarska/
Žołty zběhowc

**Žołty zběhowc** (*Ajuga chamaepitys*, syn.: *Teucrium chamaepitys* L.) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Žołty zběhowc je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm. Rostlina je kosmata, zdźěla ze žałzowymi kosmami. Tohodla aromatisce wonja.

### Łopjena
Łopjena su husto stejace, dołho kosmate, hłuboko třiškałobowe a přećiwostejne a maja linealne, 1-2 mm šěroke wotrězki. Wone docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Kćenja su krótko stołpikate, docpěwaja dołhosć wot 0,7 hač 1,5 cm a steja po jednym w łopjenowych rozporach. Hornja hubka je jara krótka, tak zo po zdaću faluje. Delnja hubka je třidźělna a ma čerwjenojty abo brunojty muster, kotryž wopróšacym pčołam puć do kćenjoweje rołki pokazuje. Króna je kaž citrona žołta a docpěwa dołhosć wot 7 hač 15 mm.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, winicach, suchich trawnikach, rěčnych a šotrowych płoninach. Preferuje suche, wapnite, často kamjentne pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž originalnje z regiona Srjedźneho morja pochadźa.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 158 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 330 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 174, pod hesłom **Günsel** 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Łučna želbija

**Łučna želbija** (*Salvia pratensis*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Łučna želbija je sylne, robustne a zymokrute trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 cm.

Zrunane stołpiki su štyrihranite.

### Łopjena
Spódnje łopjena su owalne hač dołhojte, njeprawidłownje karbowane a docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 12 cm, mjeztym zo mjeńše łopjena su na maksimalnje 1 m dołhich kćenjowych wurostkach.

### Kćenja
Kćěje wot meje (apryla) hač do awgusta. Ćmowomódre abo wioletnomódre, rědko běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Wone steja po štyrjoch hač po wosmjoch w mutličkach, při čimž hač do dwacećoch mutličkow móže na jednej rostlinje być. Hornja hubka je šěroko-serpikojta. Króna docpěwa dołhosć wot 20 hač do 25 mm.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, na połsuchich trawnikach, na tučnych łukach, na pućach, na skłoninach a na nasypach. Preferuje skerje suche, bazowe, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a Marokku rozšěrjena, ale je dźensa tež w sewjernej Europje zdomjacnjena.

## Wužiwanje

## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 768 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 314 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 244 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Mušotowa želbija

**Mušotowa želbija** (*Salvia sclarea*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopisanje
Mušotowa želbija je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1 m.

Somotowe łopjena su wutrobojte.

Kćěje w lěće. Nazeleń běłe kćenja su rołkojte a steja w dołhich, nakónčnych kłosaach. Wone často su purpur přeběžane.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Europje a Syriskej domjaca.

## Wužiwanje

## Warianta
Warianta *Salvia sclarea* var. *turkestanica* ma čerwjene stołpiki a běłe, róžojće blakate kćenja.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 769 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Mutličkata želbija

**Mutličkata želbija** (*Salvia verticillata*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Mutličkata želbija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je kosmata.

Stołpiki su zrunane a zwjetša rozhałuzowane.

### Łopjena
Łopjena su šěroko-wutrobojtez dwěmaj kónčkomaj hač třiróžkate, na křiž přećiwostejne a tróšku zmoršćene. Wone docpěwaja dołhosć wot 4 hač 12 cm a šěrokosć wot 3 hač 10 cm. Delnje łopjena su za čas kćěwa zwjetša zahinjene.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Wioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm a steja po wosmjoch hač po štyriadwacećoch  čumpaće jedyn nad druhim we wjacorych mutličkach. Hornja hubka je nimale runa a prědku łžičkojta. Króna docpěwa dołhosć wot 10 hač 15 mm. Kosmaty keluch je wusko-zwónčkojty a docpěwa dołhosć wot 4 hač 7 mm. Próškowe łopješka su njepohibliwe.

## Stejnišćo
Rosće na ćopłych połsuchich łukach, pućach, nasypach a skłoninach. 

## Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneho dźěla regiona Srjedźneho morja.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 314 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 242 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lěpjaca želbija

**Lěpjaca želbija** (*Salvia glutinosa*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Lěpjaca želbija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 40 hač do 80 (120) cm. Rostlina je husto kosmaty, wosebje horjeka žałzowje-lěpjaca a při rozrybowanju aromatisce wonja.

### Łopjena
Łopjena su dołho stołpikate. Łopjency su hrubje zubate, na spódku kłokojte a docpěja dołhosć wot 8 hač do 15 cm.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Swětłožołte, čerwjeno-brunje dypkate kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 (5) cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach na kóncu stołpika. Jich stołpiki docpěja dołhosć wot 3 hač do 10 mm. Hornja hubka je horje zhorbjena a na boku splacnjena. Delnja hubka je brunje smužkata. Keluch je wusko-zwónčkojty.

## Stejnišćo
Rosće w hórskich a wudolinowych lěsach a na lěsnych kromach. Ma radšo włóžne, wutkate, čumpate, zwjetša kamjentne pódy na sćinowych a połsćinowych stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 160 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 332 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Měrnica

**Měrnica** (*Ballota*) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Družiny
Eksistuje něhdźe 35 *Ballota*-družinow (wuběrk):

* *Ballota acetabulosa* Benth.
* *Ballota africana* (L.) Benth. 
* *Ballota frutescens* (L.) Woods: In Südfrankreich und Italien.
* *Ballota hispanica* (L.) Benth. 
* Čorna měrnica (*Ballota nigra*)
** Kurzzähnige Schwarznessel, Stinkende Schwarznessel oder Westliche Schwarznessel (*Ballota nigra* subsp. *meridionalis* (Bég.) Bég., Syn.: *B. nigra* subsp. *foetida* (Vis.) Hayek, *B. alba* L.)
** Langzähnige Schwarznessel (*Ballota nigra* L. subsp. *nigra*)
* *Ballota pseudodictamnus* (L.) Benth.

## Nóžki
Wšědna čisćica

**Wšědna čisćica** (*Clinopodium vulgare*, [=*Calamintha clinopodium*]; prjedy *Satureja vulgaris* (L.) Fritsch) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). Dalše serbske mjeno je **lěsny płónčik**.

## Wopisanje
Wšědna čisćica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina wonja při rozrybowanju tróšku aromatisce.

Stołpik je wotstejo cybaće kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su w křižu přećiwostejne, jejkojte, cyłokromne, słabje karbowane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Swětłopurpurowe kćenja docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm. Hornja hubka je płona, mjeztym zo delnja hubka je třidźělna. Kćenja steja po dźesaćoch hač po dwacećoch w hač štyri hustych, wjelekćenjowych, nimale kulowatych mutličkach w hornich łopjenowych porach. Keluškowe zubki su kochtate. Króna docpěwa dołhosć wot 1 hač 1,5 cm.

## Stejnišćo
Rosće na kerčinowych, lěsnych a pućowych kromach, w žiwych płotach a swětłych lěsach a na połsuchich trawnikach. Preferuje bazowe pódy na słónčnych hač połchłódkojtych stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 244 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 94 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lěsna želbija

**Lěsna želbija** (*Salvia* x * silvestris*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). Družina je křižowanka z łučneje želbije (*Salvia pratensis*) a stepoweje želbije (*Salvia nemorosa*).

## Wopis
Lěsna želbija je wjacelětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 90 cm. Rostlina je sylnje kosmata.

Dołhojte łopjena su wutrobojte a kosmate. Wone docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 cm.

Kćěje w lěće. Čerwjenowioletne kćenja steja w rozhałuzowanych kwětnistwach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej Aziji, w Europje domjaca, mjeztym zo bu w sewjernej Americe zdomjacnjowana.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 771 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Stepowa želbija

**Stepowa želbija** (*Salvia nemorosa*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). 

## Wopis
Stepowa želbija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 70 cm (1 m) a šěrokosć wot něhdźe 50 cm. Rostlina wonja rozrybowane aromatisce. Wutwori kupy.

### Łopjena
Łopjena su na spódku wutrobojte. Delnje su za čas kćěwa zwjetša wotemrěte. 

### Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Módrolila, rědko róžojte abo běłe kćenja docpěja dołhosć wot 0,7 hač 1,5 cm a steja po dwěmaj hač po štyrjoch w hač do 20 mutličkach. Hornja hubka je šěroko serpikojta.

## Stejnišćo
Rosće na połsuchich trawnikach, pućach, nasypach, drjebiznowych městnach a kromach kerčinow. 

## Rozšěrjenje
Rosće w Europje a centralnej Aziji rozšěrjena.

## Wužiwanje
Rozdźělne plahowanske sorty so jako zahrodowe rostliny wužiwaja.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 768 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 244 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkaza

*
Narańši dušan

**Narańši dušan** (*Platycladus orientalis*) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*). Wón je jenička družina roda *Platycladus*.

Synonymy su *Biota orientalis*, *Thuja orientalis*, *Platycladus stricta*, *Thuja chengii* a *Thuja orientalis* var. *argyi*.

## Wopis
Narańši dušan je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 30 m. Rostlina je jednodomna.

Króna je wuska a kehelojta. Jich hałuzy su nahle horje měrjene, sčerstwa zelene hač žołtozelene.

### Łopjena
Šupiznowe łopjena hałuzam wusko přilěhuja a so jasnje překrywaja. Wone docpěja dołhosć wot hač do 7 mm. Při rozrybowanju słabje sadojće wonjeja.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Muske kćenja su swětłožołte a steja mnoholičbnje na hałuzowych kónčkach. Žónske kwětnistwa su njenahladnje zelenojte.

### Hable
Hable docpěja dołhosć wot 1,5 cm. Wone su na spočatku namódry zelene, w zrałosći ćmowobrune. 6 hablowych šupiznow njese róžkojty, dozady zakřiwjeny přiwisk.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je domjaca w Chinskej.

## Wužiwanje
Štom so w Europje we wjacorych, tež małoróstnych warjetetach plahuje.

## Nóžki


## Žórła
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 90, z druhim wědomostnym mjenom *Thuja orientalis* 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 442 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Hoberski dušan

**Hoberski dušan** (*Thuja plicata*, syn.: *Thuja gigantea*) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*).

## Wopis
Hoberski dušan je přeco zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 50 m. W kulturje jenož wysokosć wot hač do 25 m docpěje.

Króna je na spočatku kehelojta, pozdźišo njeprawidłowna. Deleka je chětro šěroka.

Zdónk docpěje tołstosć wot wjace hač 2 m, předewšěm při starych rostlinach. Skora je čerwjenojta hač ćmowobruna a so w podołhostnych smužkach abo w małkich platach pušća.

Hałuzy su wopłonjene, wodorunje wotestejace a při rozrybowanju po ananasu wonjeja. Jich horni bok je błyšćacy zeleny, ale delni bok je šěrozeleny.

### Łopjena
Šupiznowe, husto na hałuzy přilěhawe łopjena su tupe njesu krótki kónčk a docpěja dołhosć wot něhdźe 3 mm.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač do apryla. Muske kćenja su małke a žołtojte a steja na kónčkach hałuzow. Žónske kwětnistwa su zelenojte abo zćeńka čerwjene.

### Hable
Hable su stołpikate, zrunane a docpěja dołhosć wot 1 hač 2 cm. Wone njesu pjeć hač šesć porow elastiskich šupiznow. Stołpiki su krótke a křiwjene. Zrałe hable su brune.

## Stejnišćo
Rosće na přirěčnych brjohach a sćinowych zwisach, při čimž wot płoninow hač do horinow wustupuje. Ma radšo włóžne, wutkate pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w pacifiskej sewjernej Americe wot južneje Alaski hač sewjerneje Kaliforniskeje rozšěrjena. Tam štom móže starobu wot wjace hač 500 lět docpěć.

## Wužiwanje
Rostlina so w srjedźnej Europje jako pyšnu drjewinu plahuje. Indienjo zdónki za totemowe koły wužiwachu.

### Drjewo
Drjewo je w jadrje čerwjene, jara trajne a so hodźa derje wobdźěłać. Z toho so na př. šindźele, paneele, zepěrne hrjady a płachtate sćežory zhotuje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 900 
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 88 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 440 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Holanski jałorc

**Holanski jałorc** (*Juniperus communis*) je štom abo kerk ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*).

## Wopis
Holanski jałorc je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 6 m, abo wutrajny kerk, kotryž docpěwa wysokosć a šěrokosć wot 3 hač do 4,5 m.

Skora je čerwjenojće bruna.

Łopjena su šěrozelene.

Zelenojte jahody traja dwě hač tři lěta hač so čorne přebarbnu a dozrawja.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje, sewjernej Americe a zapadnej Aziji rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 478 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Niski jałorc

**Niski jałorc** (*Juniperus  communis var. saxatilis*) je štom ze swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Taksonomija
*Juniperus communis* var. *saxatilis* bu w lěće 1789 wot Peter Simon Pallas w *Flora Rossica seu Stirpium Imperii Rossici par Europam et Asiam Indigenarum Descriptiones et Icones*, zwjazk 1, S. 12, Tafel 4, Figur A najprjedy wotzjewjeny. Synonymy za *Juniperus communis* var. *saxatilis*  su mjez druhim *Juniperus alpina* , *Juniperus communis* subsp. *alpina* () , *Juniperus communis* subsp. *nana* () , *Juniperus communis* var. *jackii* , *Juniperus communis* var. *montana*  (*Hort. Kew.*, Band 3, 1789, S. 414), *Juniperus nana* , *Juniperus oblonga*  und *Juniperus sibirica* 

## Nóžki




## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kobrezija

**Kobrezija** (*Kobresia*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

## Systematika

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* kłóskata kobrezija (*Kobresia bellardii*)
* rěznojta kobrezija (*Kobresia simpliciuscula*)
Nićinka

**Nićinka** (*Trichophorum*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dornojta nićinka (*Trichophorum cespitosum*)
* hórska nićinka (*Trichophorum alpinum*)
Pyskownička

**Pyskownička** (*Rhynchospora*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

* běła pyskownička (*Rhynchospora alba*)
* bruna pyskownička (*Rhynchospora fusca*)
Rězanka

**Rězanka** (*Blysmus*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* čerwjena rězanka (*Blysmus rufus*)
* stłóčena rězanka (*Blysmus compressus*)

## Noty
Cachor

**Cachor** (*Cyperus)* je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

## Družiny
Eksistuje 300 hač 600 družinow, z kotrychž 27 w Europje domjace su. 

W Srjedźnej Europje wustupuja sćěhowace družiny:
* Kastanijowy cachor, *Cyperus badius* Poir.
* Nažołty cachor, *Cyperus flavescens* L. (Syn.: *Pycreus flavescens* (L.) P. beauv. ex Rchb.)
* Brunojty cachor, *Cyperus fuscus* L.
* Zeleny cachor, *Cyperus eragrostis* Lam.
* :de:Erdmandel, *Cyperus esculentus* L.
* :de:Knäuel-Zypergras, *Cyperus glomeratus* L.
* Dołhi cachor, *Cyperus longus* L. (mit zwei Unterarten)
* :de:Zwerg-Zypergras, *Cyperus michelianus* (L.) Delile
* :de:Pannonisches Zypergras, *Cyperus pannonicus* Jacq.

Dalše družiny (wuběrk): 
* *[[Cyperus alternifolius]]* L. (často jednory jako „cachor“ we wikowanju)
* Nawěwowy cachor, *Cyperus capitatus* Vand.
* Papjerowc, *Cyperus papyrus* L.
* :de:Nussgras *Cyperus rotundus* L., ein Feld- und Gartenkraut
* :de:Teneriffa-Zypergras (*Cyperus rubicundus* Vahl, Syn: *Cyperus teneriffae* Poir.)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Tirolska rězna

**Tirolska rězna** (*Carex baldensis*) je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

## Wopis
Tirolska rězna docpěwa wysokosć wot 15 hač do 40 cm.

### Łopjena
Płone, šěrozelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Muske a žónske kłosy maja samsny róst a su wot dołhich nošnych łopješkow přesahowane. Kwětnistwo je běłe. Běłe hač žołtobrune hadźicy su kulowate-jejkojte a njenjesu pysčičk.

## Stejnišćo
Rosće na słónčnych, wapnitych kamjentnych trawnikach, na čumpatych horach hórskich chójnow a na přirěčnym šćerku.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Hornjej Bayerskej a w južnych Alpach rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 408 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Syćawka

**Syćawka** (*Eleocharis*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*). Dalše serbske mjeno je **błótnica**.

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* bahnowa syćawka (*Eleocharis palustris*)
* cyckata syćawka (*Eleocharis mamillata*)
* jednopluwiznata syćawka (*Eleocharis uniglumis*)
* jehlinojta syćawka (*Eleocharis acicularis*)
* jejkojta syćawka (*Eleocharis ovata*)
* mólička syćawka (*Eleocharis parvula*)
* rakuska syćawka (*Eleocharis austriaca*)
* snadnokwětna syćawka (*Eleocharis quinqueflora*)
* wjelezdorkata syćawka (*Eleocharis multicaulis*) 

## Nóžki
Šasnja

**Šasnja** (*Schoenus*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* čorna šasnja (*Schoenus nigricans*)
* zerzawojta šasnja (*Schoenus ferrugineus*)

## Nóžki
Wołmica

**Wołmica** (*Eriophorum*) je ród ze swójby cachorowych rostlinow (*Cyperaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* puckata wołmica (*Eriophorum vaginatum*)
* šěroka wołmica (*Eriophorum latifolium*)
* šwižna wołmica (*Eriophorum gracile*)
* wuska wołmica (*Eriophorum angustifolium*)

## Noty
Syć

Wjacore rody ze swójby cachorowych rostlinow (Cyperaceae) mjenuja so serbsce *syć* su to

* syć (*Scirpus*) hlej škripina
* syć (*Isolepis*) hlej bahnowa syć
* syć (*Bolboschoenus*) hlej mórska syć
* syć (*Scirpoides*) hlej kulkata syć
* syć (*Dichostylis*)
** brjohowa syć (*Dichostylis micheliana*)
* syć (*Schoenoplectus*)
** Hatna syć (*Schoenoplectus lacustris*)
** Kochćikata syć (*Schoenoplectus mucronatus*)
** Ležaca syć (*Schoenoplectus supinus*)
** Přimórska syć (*Schoenoplectus litoralis*)
** Słonišćowa syć (*Schoenoplectus tabernaemontani*)
** Štapata syć (*Schoenoplectus pungens*)
** Třihranita syć (*Schoenoplectus triqueter*)
Dub

**Dub** (*Quercus*) je ród ze swójby bukowych rostlinow (*Fagaceae*).

* bahnowy dub (*Quercus palustris*)
* burgundski dub (*Quercus cerris*)
* čerwjeny dub (*Quercus rubra*)
* čećikaty dub (*Quercus petraea*)
* čórlatowc (*Quercus coccifera*)
* korkowc (*Quercus suber*)
* mjechki dub (*Quercus pubescens*)
* šiškaty dub (*Quercus robur*)

Dubowy lěs so mjenuje tež **dubrawa**, **dubina**, **dubinka** abo **dubowina**.

Porno lipje, symboliskemu štomej słowjanskich ludow, płaći dub jako „němski štom“. Z teje přićiny sadźachu so we wjele němskich městach duby při wšelakich wosebitych składnosćach.

## Nóžki