open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nowy Łusč

**Nowy Łusč** ( *Neu-Lauske*) je hornjołužiska wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1936 k Bóšćanskej gmejnje. Leži na kopcu mjez Łusčom a Baćonjom něhdźe dźesać kilometrow sewjerozapadnje Budyšina.

Wjeska załoži so hakle w prěnjej połojcy 19. lětstotka jako wutwar Łušćanskeho ryćerkubła a jeho ležownosćach. W lěće 1834 měješe hižo 60 wobydlerjow, z kotrychž běchu šěsnaćo katolikow.

Jenički připóznaty kulturny pomnik we wjesce je swjaty křiž na zornowcowym podstołpje před chěžku čo. 3.

## Žórła


## Wotkaz
Nowe Bóšicy

**Nowe Bóšicy** ( *Neu-Puschwitz*) su hornjołužiska wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša ze starodawna k Bóšičanskej gmejnje. Leži kilometer sewjernje Bóšic při zjednoćenju Bóščanskeje a Jasčanskeje wody.

Sydlišćo załoži so hakle kónc 18. lětstotka jako wutwar Bóščanskeho ryćerkubła a naspomni so prěni raz w lěće 1793 jako *Stillersroda*, pomjenowane po wobsedźerja kubła Georga Stillera.

## Wosobiny
* Bjarnat Rachel (1907–73) – wučer, redaktor a lektor

## Žórła
Cyril Kola

**Cyril Kola** (* 18. julija 1927 w Radworju; † 24. februara 2026 w Budyšinje) bě serbski publicist, spisowaćel a kulturowědnik.

## Žiwjenje
Cyril Kola narodźi so jako najstarši ze štyrjoch synow serbskeho małoratarja w Radworju, hdźež wopytowaše wot 1934 do 1942 ludowu šulu. Wot 1942 do 1945 nawukny Kola powołanje dekoraciskeho molerja w Budyšinje a dźěłaše wot 1946 do 1948 w nohajcowni w sewjeročěskich Warnoćicach. Měrćin Nowak-Njechorński, prěni šefredaktor Noweje doby, zdoby Kolu po jeho nawróće do Łužicy 1948 za redaktora nowiny. Wot lěta 1963, krótko do złoženja redaktorstwa 1964, studowaše Cyril Kola w dalokostudiju kulturne wědomosće při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. W tutym času skutkowaše jako župny sekretar Domowinskeje župy „Město Budyšin“ (1964), jako dramaturg Statneho ansambla za serbsku ludowu kulturu (1965–1966) a jako redakciski sekretar Noweje doby (1967–1969), prjedy hač studij jako diplomowy kulturowědnik 1968 wotzamkny. Wot lěta 1970 do 1991 běše wón šefredaktor serbskeho kulturneho časopisa Rozhlad a skutkowaše wot 1991 jako swobodny spisowaćel na wuměnku.

Mjez jeho twórbami su dramy kaž *Kwas budźe* (1962), *Wopyt pola přiwuznych* (1972) a *Chěžka na wsy na předań* (1979), ale tež proza kaž *Róža* (Ludowe nakładnistwo Domowina (LND), Budyšin 1963) a *Puće z daliny* (LND, Budyšin 1988). Hač do někak 2020 přełožowaše Kola ze słowjanskich rěčow do hornjoserbšćiny za Serbske Nowiny.

Ze swojej prěnjej mandźelskej Lenku († 1980) měješe dźowku a dweju synow.

## Žórła
* Alfons Wićaz: *Ze serbskim nowinarstwom čas žiwjenja zwjazany był.* W Serbskich Nowinach dnja 2. měrca 2026, str. 2.
* Žiwjenjoběh na stronach Serbskeho gymnazija Budyšin: ''Cyril Kola'' 
* Cyril Kola na Sachsen.digital
Karolina Gočeva

**Karolina Gočeva** (* 28. apryla 1980 w Bitoli) je makedonska pop-spěwarka, kotraž zastupowaše Makedonsku dwójce na Eurosongu. 2002 wustupi w Talinje ze spěwom Од нас зависи abo "Zaleži na nami" a  je 19. městno dóstała. 2007 wustupi w Helsinkach ze spěwom "Mój swět" Мојот свет, doby 9. městno w połfinalu a 14. w finalu. Karolina je tež w Serbiskej, Chorwatskej a Bołharskej znata. Nimo w makedonšćinje spěwa wona tež w serbiskej a chorwatskej rěči. 

## Žiwjenje
Karolina Gočeva měješe swój prěni wustup na dźěćacym festiwalu "Si-Do" w Bitoli, hdyž bě 10 lět stara. Po tym pokaza so wona w Štipje 1991 ze spěwom "Maći, wostaj mje" ("Мамо, пушти ме"). 2003 wuda wona album „Зошто сонот има крај“. W lěće 2010 wuda Karolina swój dźewjaty album, w kotrymž namaka so hit „Не се враќаш“ (Ty so njewróćiš), kotryž spěwa z prjedawšim gitaristom skupiny "Leb i sol" a znatym hudźbnikom Vlatkom Stefanovskim sobu. Karolina Gočeva je na wuměłca Mihaila Korubina wudata. 

## Eurosong 2002

Lěta 2002 na Мakedonskim wuběrku spěwa za Eurosong wustupi Karolina ze spěwom *[[Од нас зависи]]* a doby. Tola krótko po tym jewichu so kontrowersy mjez sćelakom MTV (Makedonskej radijo-telewiziju) a Karolinu. Karolina přeješe sej mjenujcy, zo by spěwała tutón spěw w jendźelskej rěči, dokelž njeje so Makedonska w zańdźenosći derje placěrowała. W sćelaku MTV běchu přeswědčeni, zo měła so pěsnička w makedonskej rěči spěwać. Woni chcychu samo, zo by wustupila Andrijana Janevska, kotraž doby druhe městno, njeakceptuje-li Karolina makedonsce spěwać. Tola akceptuje Karolina na kóncu w makedonšćinje spěwać. Karolina doby 19. městno, njedosahace, zo by Makedonska wubědźowanje dale pokročiła.

## Albumy
* "Мамо, пушти ме" - 1992 (dźěćacy album)
* "Јас имам песна" - 2000 (prěni studijny album)
* "Зошто сонот има крај" - 2001
* "Знаеш колку вредам" - 2003
* "Кад звезде нам се склопе... као некада" - 2003 (w serbišćinje)
* "Во заборав" - 2005
* "У забораву" - 2006 (w serbišćinje)
* "Македонско девојче" - 2008
* "Капка под небото" - 2010
* "Најубави песни" - 2012
* "Македонско девојче 2" - 2014

## Wotkazy

* Oficialna webstrona
Vlatko Stefanovski

**Vlatko Stefanovski** (* 24. januara 1957 w Prilepje) je etno-jazz a pop hudźbnik a bywši gitarist legendarneje skupiny *Leb i sol*, znateje po cyłej Juhosłowjanskej.

## Diskografija a dźěło
### Cejdejki
#Zodiac (z Bodanom Arsovskim - Third ear music -1990)
#Cowboys & Indians (Third ear music -1994)
#Sarajevo (Third ear music -1996)
#Gypsy Magic (Third ear music -1997)
#Krushevo (with Miroslav Tadić – MA recordings - 1998)
#V. S. Trio (Third ear music - 1998)
#Live in Belgrade (with Miroslav Tadić – Third ear music - 2000)
#Journey to the Sun (IFR - Kalan -2000)
#Kino Kultura (Third ear music -2001)
#Kula od karti (Avalon Production -2003)
#Treta majka (z Miroslavom Tadićom – Avalon Production -2004)
#Thunder From The Blue Sky (z Janom Akkermanom)

### Filmowa hudźba

* *[[Šmeker (film)|Šmeker]]* (Zoran Amar, 1985)
* *Za sreću je potrebno troje* (Rajko Grlić,1986)
* *Zaboravljeni* (Darko Bajić,1989)
* *Klopka* (Suada Kapić,1990)
* *Početni udarac* (Darko Bajić,1991)
* *Suicide guide* (Erbil Altanaj,1996)
* *Nebo gori modro* (Jure Pervanje,1996)
* *Gipsy magic* (Stole Popov,1997)
* *3 Summer Days* (Mirjana Vukomanović,1997)
* *Journey to the Sun* (Yesim Ustaoglu 1998)
* *Skyhook* (Ljubiša Samardžić, 2000)
* *[[Serafim, the Lighthouse Keeper's Son]]* (Vicko Ruić, 2002)

### Balet
#Zodiac (with Bodan Arsovski 1989)
#Vakuum (1996)
#Dabova šuma (1998)

### Kubłanske telewizijne serije
#*Busava Azbuka (1985)*

### Animowane filmy
#Cirkus (Darko Markovic, 1979) with LEB I SOL
#Vjetar (Goce Vaskov, 1990)

### Krótkofilmy
#Volim vodu (Goranka Greif Soro, 2002)

### Ze skupinu "Leb i sol"
#Leb i sol (PGP-RTB -1978)
#Leb i sol 2 (PGP-RTB -1978)
#Ručni rad (PGP-RTB -1979)
#Beskonačno (PGP-RTB -1980)
#Sledovanje (PGP-RTB -1981)
#Akustična trauma (PGP-RTB - double live -1982)
#Kalabalak (Jugoton -1983)
#Tangenta (Jugoton -1984)
#Zvučni zid (Jugoton -1985)
#Kao kakao (Jugoton -1987)
#Putujemo (Jugoton -1989)
#Live in New York (Third ear music -1991)
#Anthology (Third ear music -1995)

## Wideja
*Youtube Search (vlatko+stefanovski)
*Youtube Search (vlatko+tadic)
*Youtube Search (vlatko+Pajduskoto)
*Vlatko Stefanovski trio - Čukni vo drvo
*Vlatko Stefanovski trio & Jan Akkerman - Hocus Pocus

## Žórła
## Eksterne žórła
* Vlatko Stefanovski home page
* Vlatko Stefanovski: Until I Satisfy My Artistic Appetite - A short biography and an interview
Krume Kepeski

Prof. **Krume Kepeski** (* 8. apryla 1909 w Prilepje; † 13. nowembra 1988) bě makedonski pedagoga, rěčespytnik, přełožowar, zběraćel ludowych stawiznow, gramatikar, awtor prěnjeje „Makedonskeje gramatiki“, wozjewjeneje 1946, ze Šaipom Jusufom sobuawtor prěnjeje „romaskeje gramatiki“, wozjewjeneje 1980, zběrki anekdotow a legendow „Островот бил парче земја фрлен во вода“, wudaneje 1993 atd.

Krume Kepeski słuša k makedonskim tworićelam, kotřiž wuwiwachu so w běhu Druheje swětoweje wójny. Jeho najwažniši přinošk k makedonskej kulturje bě přinošowanje k wuwiwanju wědomja Makedonjanow za swoju literarnu rěč a z tym tež k wuwiwanju swójskeho naroda. Hačrunjež so jeho rěčnica tak husto kaž Blažewa Koneskowa gramatika njenałožuje, słuša jeho „Gramatika makedonskeje rěče“ k najwažnišim stołpam makedonšćiny. 

## Žórło
* Македонска граматика од Круме Кепески
Běłe Cyganjatko

**Běłe Cyganjatko** ( Белото Циганче) je kultowy roman za dźěći wot makedonskeho spisowaćela Vidoe Podgorec. Prěni raz bu kniha 1966 wozjewjena. Tohorunja eksistuje serija, kotruž připrawi Makedonska radijo-telewizija po tutym romanje. Wjele generacijow dźěći a wosebje te z 1980tych a 1990tych lět měješe Běłe Cyganjatko jako obligatorisku lekturu w šuli. Serija ze samsnym mjenom bu tohorunja jara popularna.

## Wobsah
Kniha wobjednawa pad jednoho dźěsća, w běhu wójny w jednej wsy wopušćeneho. Mjeztym zo ćěkaše před okupatorom, nańdźe skupina Romow dźěćo a pěstowaše je. Dźěćo rěkaše poprawom Taruno a njebě romaskeho pochada, nawukny pak romaske nałožki respektować, nawukny přežiwić a zasłužić z tym, zo plećeše korbiki. Jeho najlěpšej přećelej běštej Nasiha a Rapuš. Wostatnemu dźělej wsy bě Taruno njeznjesliwy, čehoždla jeho *Běłe Cyganjatko* mjenowachu. Taruno bě hańbićiwe a přećelne dźěćo. Wón měješe běłeho konja, mjenowaneho Belka. Belka porodźi małeho čerwjeneho haplka z běłym znamjenjom na prědnej noze. Haplk rěkaše Bresko. Bresko wjacekróć ćěkaše a Taruno po nim płakaše.

Stawizna Běłeho Cyganjatka je wo zrudniša, jako zemrě jeho staraćel Baba Mulon, kotryž so wo jeho staraše a jemu pokaza, kak so z dobrym kadlu z wulkej wutrobu stać.

## Wudaća knihi
Roman „Běłe Cyganjatko“ bu wjacekróć wudane:
* *Wudaće z lěta 1993*: Kniha bu w ćišćerni Nip Noveje Makedonije wućišćana a płaćeše jako oficialnu lekturu za pjaty lětnik w zakładnych šulach. Kniha ma 141 stron a wobsahuje nimo hłowneho teksta ilustracije Tomewa Filipoweho. 

## Žórla
* https://www.youtube.com/watch?v=GpbJlo925Pw
Mile Manevski

**Mile Manevski** (* 3. meje 1937 w Skopju) je makedonski basnik a spisowaćel. 

Po diplomowanju na Filozofiskej fakulće w Skopju dźěłaše jako nowinar w NIP Nova Makedonija. Napisa slědowace twórby: Високо длабоко (poezija, 1973), Месеча, (powědančka, 1980), Друмје (poezija, 1984), Празници на ноќта, (powědančka, 1995). 

Manevski je tež w Serbach znaty. Wón bě makedonski partner Ludoweho nakładnistwa Domowina při wudawanju dweju antologijow – antologije makedonskich powědančkow w serbskej rěči (Čłowjek na třěše, LND, 1980) a antologije serbskich powědančkow w makedonšćinje (Badnik, 1981).
Bozankecy

**Bozankecy** ( *Basankwitz*) su hornjołužiska wjeska na juhu Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Budyšinej. Ma něhdźe 30 wobydlerjow a leži pjeć kilometrow sewjerowuchodnje Budyskeho stareho města při Albrechtowce.

## Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zahon, Pjerdawki, Na horje, Předows, Pola Bórka, Na šćežkach, Pola Kiny.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1365 jako *Bosenkewicz* abo *Bosinkewicz*. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Budyska měšćanska rada. We 1880tych lětach mějachu Bozankecy po statistice Arnošta Muki 43 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Po ludličenju 1925 běchu wot cyłkownje 49 wobydlerjow 39 ewangelskich a dźesać katolskich. Ewangelscy wobydlerjo chodźa do Budyšina kemši.

Bozankecy běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna z něhdźe 50 wobydlerjemi a wot tohole lěta dźěl Delnjokinjanskeje gmejny. Po tym zo bu Delnja Kina 1994 do Budyšina zagmejnowana, słušachu Bozankecy k tutomu měšćanskemu dźělej. Hakle wot spočatka 2020tych lět liča jako swójski měšćanski dźěl.

## Wosobiny
W Bozankecach so narodźištaj
* Handrij Dučman (1836–1909); farar, spisowaćel a basnik
* Pětr Dučman (1839–1907); lěkar a narodny prócowar

## Literatura
* 

## Žórła
Jawornik

**Jawornik** ( *Jauernick*) je hornjołužiska wjeska  w samym juhowuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje. Leži při wuchodnym kóncu Čornobóskeho rjećaza njedaloko Lubija při samej hranicy ze Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wsy su Lejno na sewjerje, Stwěšin a Njeznarowy na sewjerowuchodźe a Dažin na juhu. 

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1276 jako *Jawernic*. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Lejnjanske ryćerkubło. We 1880tych měješe Jawornik po statistice Arnošta Muki štyrjoch wobydlerjow, kiž běchu wšitcy Serbja. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Ketličanskej wosadźe.

## Žórła
Bjezdowy

**Bjezdowy** ( *Klein Partwitz*, serbsce tež *Bjezdoły* abo *Bezdow*) su hornjołužiska wjes  w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži we Łužiskej jězorinje mjez Blunjanskim a Parcowskim jězorom.

Wjes naspomni so prěni raz hakle w lěće 1568 jako *Klein Partitz*. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach mějachu Bjezdowy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 165 wobydlerjow, z nich 163 Serbow (98 %) a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 83,2 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja z lěta 1875 Blunjanskej wosadźe (do toho Wojerowskej).

## Žórła


## Wotkaz
Narć

**Narć** ( *Nardt*; 1936–47 *Elsterhorst*) je hornjołužiska wjes  na sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži južnje Čorneho Halštrowa při zwjazkowej dróze 96. Blisko Narća namakatej so wulke wojerske pohrjebnišćo a sportowe lětanišćo, kotrež so prjedy wot wójska wužiwaše.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako *Nart* a bě tehdy ze stejnišćom hamorownje. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach měješe Narć po statistice Arnošta Muki 296 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 55,2 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Wojerowskej wosadźe.

## Wosobiny
W Narću narodźi so serbski farar a kulturny prócowar Jan Herman Mrózak (1841–1902).

## Žórła


## Wotkaz
Mortkow

**Mortkow** ( *Mortka*; 1936–47 *Grube Ostfeld*) je hornjołužiska wjes  w sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Łazowskej gmejnje. Leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow při južnym brjoze Slěborneho jězora na kromje Łužiskeje jězoriny.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1359 jako *Mortkaw*. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Łazowske ryćerkubło. We 1880tych měješe Mortkow po statistice Arnošta Muki 166 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 51,7&nbsp;%. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Łazowskej wosadźe.

## Wosobiny
W Mortkowje narodźi so serbska ludowa basnjerka Hańža Budarjowa (1860–1937).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Zabrod

**Zabrod** ( *Sabrodt*; 1936–47 *Wolfsfurt*) je hornjołužiska wjes  w samym sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1995 ke gmejnje Halštrowska Hola. Leži při krajnej hranicy z Braniborskej při zwjazkowej dróze B156.

Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1380 jako *Zabrod*. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach měješe Zabrod po statistice Arnošta Muki cyłkownje 306 wobydlerjow, z nich 301 Serb (98 %) a jenož pjeć Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 72,7 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja z lěta 1670 Blunjanskej wosadźe, do toho Wojerowskej.

Blisko Zabroda zatřěli so w lěće 1904 posledni wjelk w Němskej.

## Žórła


## Wotkaz
Roholń

**Roholń** ( *Riegel*) je hornjołužiska wjeska  w sewjeru Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1994 k Łazowskej gmejnje. Leži we Łužiskej jězorinje mjez Łazom a Wojerecami njedaloko južneho přibrjoha Šibojskeho jězora.

Wjeska naspomni so prěni raz hakle w lěće 1537 jako *die Heyde am Rigell*. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. We 1880tych lětach měješe Roholń po statistice Arnošta Muki cyłkownje 89 wobydlerjow, z nich 86 Serbow (97 %) a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 86,5 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Wojerowskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Króńca

**Króńca** ( *Krinitz*) je hornjołužiska wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k Njeswačanskej gmejnje. Sydlišćo, kotrež je ze starodawna wjesny dźěl Wbohowa, leži zapadnje Čornicy.

## Geografija
Susodne wsy su Wbohow na sewjeru, Łuh na wuchodźe a Zarěč na juhu. Zapadnje Króńcy nadeńdźe so Wětrowska deponija.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Sekera, Rudźiny, Dźěłošća, Špitanki, Hórki, Znamše, Skiba, Smažki.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako *Crebenitz*. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Wbohowske ryćerkubło. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Nowy Dwór

**Nowy Dwór** ( *Neuhof*) je hornjołužiska wjeska  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1994 k Porchowskej gmejnje a leži juhowuchodnje Swinjarnje. Nowy Dwór je jenički dźěl gmejny, kotryž oficielnje k serbskemu sydlenskemu rumej słuša.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1519 jako ryćerske sydło *zum Nawenhofe*. Ležownostne knjejstwo měješe w 19. lětstotku Małowosyčanske ryćerkubło. We 1880tych lětach měješe Nowy Dwór po statistice Arnošta Muki cyłkownje 90 wobydlerjow, z nich 73 Serbow (81 %) a 17 Němcow. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Wujězdźanskej wosadźe; katolscy chodźa do Wotrowa kemši.

Za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa dyrbjachu serbscy šulerjo z Noweho Dwora do němskeje šule w Hornim Wujězdźe chodźić; wot kónca Druheje swětoweje wójny běchu zaso w Pančicach-Kukowje.

## Žórła


## Wotkaz
Miłkecy

**Miłkecy** ( *Milkwitz*) su hornjołužiska wjes  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1998 k Radworskej gmejnje. Leža w dólčku zapadnje zwjazkoweje dróhi 96 w Hornjołužiskich honach.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1394 jako knježe sydło *Milkewicz*. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka tamniše ryćerkubło. 

### Wobydlerstwo a rěč
We 1880tych lětach mějachu Miłkecy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 154 wobydlerjow, z nich 133 Serbow (86 %) a 21 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 47,2 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja z lěta 1809 Njeswačanskej wosadźe, do toho Hodźijskej.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 90 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46 lět (Sakska: 46,4).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Wulki Přezdrěń

**Wulki Přezdrěń** (abo jenož **Přezdrěń**;  *Großbrösern*) je hornjołužiska wjeska  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1998 k Radworskej gmejnje. Leži w dólčku sewjernje Smochćic a južnje Miłkec.

Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako *Breßen magnum*. a słušeše ze starodawna k Miłkecam. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Miłkečanske ryćerkubło. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja z lěta 1809 Njeswačanskej wosadźe. Do Přezdrěnja słuša sydlišćo Přezdrěńk.

## Literatura
* 

## Žórła
Lisćina serbskich wsow 1956

Tuta **lisćina serbskich wsow** naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1954 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow *(wob)*, ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny *(dor)*, ličba serbowacych dźěći a młodostnych *(mł)* kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow *(ser)*. Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.

Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so *kursiwnje*. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).

## Lisćina

## Hlej tež
* Lisćina serbskich wsow 1884/85 (po Arnošće Muce)

## Žórło
* Ludwig Elle [Ela]: *Sprachenpolitik in der Lausitz.* LND, Budyšin 1995.
Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (P–Z)

**Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće** wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Nutřkowne město, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014). Na tutej stronje namakaja so kulturne pomniki z adresami wot P do Z. Pomniki z adresami wot A do N su tam.

## Legenda
* **mjeno:** pomjenowanje abo družina kulturneho pomnika
* **połoženje:** dróhowe mjeno a, je-li date, domowe čisło kulturneho pomnika. Po tutej adresy so lisćina zakładnje sortěruje. Wotkaz „karta“ wjedźe k wšelakorym kartam w syći a mjenuje koordinaty kulturneho pomnika.
* **datowanje:** podawa lěto dotwarjenja resp. dobu twarjenja. Rjadowanje po lěće je zmóžnjene. 
* **wopisanje:** twarske a stawizniske drobnostki kulturneho pomnika, wosebje kajkosće pomnika.
* **ID:** wot Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit wudate objektowe čisło kulturneho pomnika

## Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (P–Z)

|}

## Wotkazy

* Sakski krajny zarjad za pomnikoškit, lisćina pomnikow w datowej bance DIVIS, wurězk: Kulturdenkmale des Freistaates Sachsen, Landkreis Bautzen, staw: 15. apryla 2014 (dohlad přez awtora w Hornjołužiskej bibliotece wědomosćow w Zhorjelcu)
* Plan města na bautzen.de ze zwobraznjenjom pomnikow pod „Bautzen kompakt“
Mozilla Firefox Mobile

**Mozilla Firefox Mobile** je swobodny webwobhladowak projekta Mozilla za mobilne kónčne graty, kaž na př. PDA, mobilne telefony abo MID. Jenički dźěłowy system, kotryž so podpěruje, je Android.

Kodowe mjeno za Firefox Mobile je **Fennec**, jendźelske a francoske pomjenowanje za pusćinowu lišku Fenek. Firefox Mobile za Maemo 1.0 Beta 5 je w lěće 2009 prěnja wersija wobhladowaka była, kotraž oficielne mjeno a logo Firefox měješe.

## Funkcionalnosć

Firefox Mobile so na zakładźe Mozilla Firefox wuwiwa, ma wšak swójski wužiwarski powjerch. Tón je na specielne zamóžnosće (na přikład dótknjenske wobrazowki) kaž tež na wobmjezowanja (małe wobrazowki) tuteje gratoweje klasy přiměrjeny.

Firefox Mobile skići funkcije kaž rajtarki, gesty dótknjenskeje wobrazowki, blokowanje wuskakowacych woknow a zrjadowak hesłow. Wobjim programa hodźi so z přidatkami rozšěrić.

## Aktualne platformy

**Android**

Wersija za Android je wot 29.&nbsp;měrca 2011 wozjewjeneje wersije 4.0 Firefox Mobile dóstać. Z wersiju 14 je so XUL-powjerch přez powjerch Android narunał, zo byštej so potrjeba składa a nabiwanski čas pomjeńšiłoj. Z wersiju 31 je so zdobom podpěra za Android 2.2 skónčiła.

Wot wersije 37.0, kotraž je so 31. měrca 2015 wozjewiła, steji Mozilla Firefox Mobile tež z hornjoserbskim a delnjoserbskim wužiwarskim powjerchom k dispoziciji, ale jenož za graty z Android 5.0 a wyše, dokelž hakle Android 5 třipismikowe rěčne kody podpěruje.

## Prjedy podpěrane platformy

**Maemo / MeeGo**

Na spočatku je Firefox Mobile jenož za internetne tablety Nokia N800 a N810 dóstać. W februaru 2009 je so potom prěnja alfawersija za HTC Touch Pro wozjewiła.

Prěnja stabilna wersija je so 28.&nbsp;januara 2010 za smartfon N900 wozjewiła. Wužiwanje na tabletomaj N800 a N810 je tež móžno było, njeje so wšak doporučiło. W MeeGo, to je naslědnik Maemo, měješe Firefox Mobile standardny wobhladowak za smartfony być.

Mozilla je mjeztym wuwiće za Maemo a MeeGo zastajił, poslednja wozjewjena wersija je Firefox Mobile 7 był.

**Windows Mobile**

22.&nbsp;februara 2010 je so štwórta alfawersija Firefox za Windows Mobile (Fennec) wozjewiła. Ale 22.&nbsp;měrca 2010 je so připowědźiło, zo so wuwiwanje za Windows Mobile zastaja. Tutón krok je so z tym wopodstatnił, zo Microsoft za Windows Phone&nbsp;7, to je naslědnik Windows Mobile, graty za wuwiwanje natiwnych nałoženjow k dispozicji njestaja.

## Druhe platformy

Hačrunjež Firefox Mobile je na mobilne kónčne graty wusměrjeny, su so na spočatku prawidłownje wersije za desktopowe dźěłowe systemy Linux, OS X a Windows wozjewili, zo bychu wuwiwarjam a přełožowarjam bjez podpěraneho mobilneho grata wuwiwanje přidatkow atd. zmóžnili. Nowše wersije dyrbja so za tute systemy samostatnje kompilować.

## Eksterne wotkazy

* wiki.mozilla.org/Mobile – Mozilla Mobile Wiki
* Google Play – Wotkaz k Mozilla Firefox w Google Play
* www.mozilla.com/en-US/mobile – Produktowa strona Fennec (jendźelsce)
* Erste Vorschau auf Firefox Mobile für Android erschienen, wozjewjenka 28. apryla 2010 wo předalfawersiji na ZDNet.de

## Žórła
Elista

**Elista** (, ) je město z něhdźe 100.000 wobydlerjemi w juhu Ruskeje, kotrež je zdobom stolica Kalmykskeje republiki. Leži něhdźe 1200 kilometrow južnje wot Moskwy.

Wono namaka so na zapadźe dźělneje republiki w stepje Jergenijowych hórkow mjez Wolgogradom w sewjeru a Kaspiskim morjom w juhu. 

## Stawizny
Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1865 załožiło a ma wot lěta 1930 měšćanske prawa.

## Wobydlerstwo

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bołharjo

**Bołharjo** (bołharsce *българи*) su južnosłowjanski lud, kotryž je předewšěm w Bołharskej žiwy. Přispomnjenja hódne bołharske mjeńšiny eksistuja tež w susodnych krajach, na přikład w Serbiskej a Rumunskej.

Woni su přewažnje ortodoksni křesćenjo, zdźěla (předewšěm w rumunskim Banaće) pak tež katolikojo.

## Wotkaz
Kalmykšćina

**Kalmykšćina** (хальмг келн *chaľmg keln*) je rěč ze skupiny mongolskich rěčow a hłowna rěč w k Ruskej słušacej republice Kalmykskej. Rěči so wot něhdźe 80.000 ludźi na teritoriju Ruskeje a Chiny (w Ujgurskej).

## Kalmykski alfabet

## Wotkaz
* Kalmyk-Oirat
Majkop

**Majkop** (, ) je město z něhdźe 144.000 wobydlerjemi w juhu Ruskeje, kotrež je zdobom stolica Adygiskeje republiki. Leži něhdźe 1.250 kilometrow južnje Moskwy.

Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1857 jako ruska twjerdźizna załožiło.

## Žórło


## Wotkazaj

* Майкоп // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Woronjež

**Woronjež ** () je wulkoměsto w juhoruskej oblasći Woronjež a zdobom jeje najwjetše město a stolica. 

Leži nad rěku Woronjež, přitoku Dona, něhdźe 530 kilometrow južnje wot Moskwy.

## Stawizny
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1586 jako ruska twjerdźizna załožiło a ma wot lěta 1779 měšćanske prawa.

## Wobwody
# Železnodorožnyj rajon
# Centralnyj rajon
# Kominternowskij rajon
# Leninskij rajon
# Sowjetskij rajon
# Lewobjerežnyj rajon

## Wobydlerstwo
Woronjež ma wjace hač milion wobydlerjow.

## Wosobiny
* Iwan Aleksejewič Bunin (1869 - 1953) bě ruski wuznamny basnik a spisowaćel.

## Literatura
* Воронеж// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Воронежская энциклопедия. — Справочно-энциклопедическое издание. — Воронеж: Центр духовного возрождения Чернозёмного края, 2008. — Т. 1 (А—М). — 524 с. — ISBN 978-5-900270-99-9
* Воронеж // Большая российская энциклопедия. — М.: «Большая Российская энциклопедия», 2007. — Т. 5. — С. 710. — 783 с. — ISBN 5-85270-334-6.
* Загоровский В. П.  Воронеж: историческая хроника. — Краеведческое издание. — Воронеж: Центрально-Чернозёмное книжное издательство, 1989. — 255 с. — ISBN 5-7458-0076-3.

## Nóžki


## Wotkaz

* Oficielne wulkoměsto webstrony 
* Oficielne webstrony 
* Историческая информация о городе Воронеж
Lipjeck

**Lipjeck** () je město z něhdźe poł milionom wobydlerjow w europskim dźělu Ruskeje. Leži 445 kilometrow južnje Moskwy.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1730 jako ruska twjerdźizna załožiło.

## Literatura
* Липецк// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj
Chorwaća

**Chorwaća** (chorwatsce *Hrvati*) su južnosłowjanski lud, kotryž je předewšěm w Chorwatskej, Bosniskej a Hercegowinje a Serbiskej domoródny. Přispomnjenja hódne chorwatske mjeńšiny eksistuja tež w Awstriskej *(Hrodowscy Chorwaća)* a Italskej *(Molise)*. Chorwaća rěča zwjetša chorwatsce a rozumja so rěčnje bjeze wšeho ze susodnymi južnymi Serbami a Bosničanami. Wjetšina Chorwatow je katolska.

Woni su předewšěm w slědowacych krajach žiwi:
*  Chorwatska: 3.874.321 *(2011)*
*  Bosniska a Hercegowina: 553.000 *(2013)*
*  Awstriska: 150.719 *(2001)*
*  Serbiska: 57.900 *(2011)*
*  Šwicarska: 40.484 *(2006)*
*  Słowjenska: 35.642 *(2002)*

## Wotkaz
Tambow

**Tambow** () je město w Ruskej federaciji. Leži 460 kilometrow južnje wot Moskwy w europskim dźělu Ruskeje a ma něhdźe 288 tysac wobydlerjow. 

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1636 załožiło.

## Literatura
* Тамбов// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkaz
Stawropol

**Stawropol** (, z grjekšćiny *stawros* „křiž“ a *polis* „město“) je wulkoměsto w juhu Ruskeje federacije. Leži 1410 kilometrow južnje wot Moskwy w europskim dźělu Ruskeje a ma něhdźe 420 tysac wobydlerjow. Stawropol leži w sewjernym předkraju Kawkaza a je zarjadniske sydło Stawropolskeho regiona.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Wladikawkaz

**Wladikawkaz** (,  ) je z něhdźe 307.000 wobydlerjemi najwjetše město a zdobom stolica juhoruskeje republiki Sewjerneje Osetskeje-Alanskeje. Leži něhdźe 1500 kilometrow južnje wot Moskwy při rěce Terek njedaloko hranicy z Georgiskej.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1784 jako ruska twjerdźizna załožiło.

## Wotkaz
Magas

**Magas** () je městačko ze 4.756 wobydlerjemi w ruskej republice Ingušetskej a z lěta 2003 jeje stolica. Leži 1500 kilometrow južnje wot Moskwy a 4 kilometry wot najwjetšeho ingušetskeho města Nazranja.

Dźensniše sydlišćo je so hakle w lěće 1995 załožiło.

## Wobydlerstwo

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Beslan

**Beslan** (; do 1941 *Tulatowo*, 1941–50 *Iriston*) je ze 36.991 wobydlerjemi třeće najwjetše město juhoruskeje republiki Sewjerneje Osetskeje-Alanskeje. Leži 16 kilometrow sewjernje wot Wladikawkaza.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1847 wot osetskich nomadow załožiło. W lěće 1950 dósta měšćanske prawa. Přez wzaće wjace hač 1200 zastajencow w Beslanskej šuli dnja 1. septembra 2004 bu Beslan swětodaloko znaty. Při dobywanju šule přez ruske jednotki wumrě po oficielnych podaćach 331 zastajencow, zwjetša dźěći a młodostni.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Alagir

**Alagir** () je město z 20.399 wobydlerjemi w juhoruskej republice Sewjernej Osetskej-Alanskej. Leži 54 kilometrow zapadnje wot Wladikawkaza při rěce Ardon pod Kawkazom.

Alagir je so w lěće 1850 jako wobhrodźene sydlišćo w bliskosći slěbrowych podkopkow załožiło.

## Wotkaz
Mozdok

**Mozdok** (, , ) je město z 39.432 wobydlerjemi w juhoruskej republice Sewjernej Osetskej-Alanskej. Leži 90 kilometrow sewjernje wot Wladikawkaza při rěce Terek.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1763 załožiło.

## Wotkaz
Nazran

**Nazran** (, ) je ze 105.823 wobydlerjemi najwjetše město w ruskej republice Ingušetskej. Leži 1500 kilometrow južnje wot Moskwy pod Kawkazom a běše wot 1992 do 2002 stolica awtonomneje republiki. Nowa ingušetska stolica Magas je jenož štyri kilometry zdalena.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1781 załožiło.

## Nóžki


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony 
* Лист карты K-38-30, Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1988 г.
Nalčik

**Nalčik** (, ; ) je město z 238.802 wobydlerjemi w Ruskej. Stolica republiki Kabardino-Balkarskeje leži 1430 kilometrow južnje wot Moskwy při sewjernej kromje Kawkaza podłu rěki ze samsnym mjenom. 

Na městnje Nalčika je so w lěće 1817 ruska twjerdźizna załožiła.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tyrnyauz

**Tyrnyauz** (, , ) je městačko z 20.492 wobydlerjemi w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje wot Nalčika pod Kawkazom při rěce Baksan. 

Dźensniše město je so hakle w lěće 1934 při nowonatwarjenych podkopkach załožiło.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Prochladnyj

**Prochladnyj** () je město ze 57.934 wobydlerjemi w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži 50 kilometrow sewjerowuchodnje wot Nalčika w předkraju Kawkaza. 

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1765 załožiło.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
R. Kelly

**R. Kelly** (*Robert Sylvester Kelly*; * 8. januara 1967, Chicago, Illinois) je US-ameriski soulowy a hiphopowy spěwar a hudźbnik.

## Wotkaz
Čerkesk

**Čerkesk** (, , ; do 1931 – *Batalpašinskaja/ Баталпашинская*; do 1934 - *Batalpašinsk/ Баталпашинск*; do 1937 – *Sulimow/ Сулимов*; do 1939 – *Ježowo-Čerkessk/ Ежово-Черкесск*) je město ze 124.217 wobydlerjemi w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej a jeje stolica.

Leži w sewjernym předkraju Kawkaza na prawym boku rěki Kuban něhdźe 1500 kilometrow južnje wot Moskwy, 90 kilometrow južnje wot Stawropola a 150 kilometrow zapadnje Nalčika.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1804 jako ruske wojerske zepěranišćo załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa.

## Literatura
* Баталпашинск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Черкесск// Города России. Энциклопедия — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева, 1994.

## Nóžki


## Wotkazy

* Oficielne webstrony
Karačajewsk

**Karačajewsk** (, , ) je město z 20.357 wobydlerjemi w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej. Leži pod Kawkazom při rěkomaj Teberda a Kuban něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Čerkeska.

Sydlišćo dósta w lěće 1929 pod mjenom *Mikojan-Šachar* měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Teberda

**Teberda** (, ) je městačko z 8.776 wobydlerjemi w južnoruskej republice Karačajsko-Čerkeskej. Leži pod Kawkazom 22 kilometrow wot Čerkeska.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1868 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Лист карты K-37-24 Теберда, Масштаб: 1 : 100 000.
Syktywkar

**Syktywkar** () je wulkoměsto z 242.718 wobydlerjemi w juhu ruskeje republiki Komi a jeje stolica. Leži něhdźe tysac kilometrow sewjerowuchodnje wot Moskwy při rěce Sysoli a železniskej čarje do Workuty.

Dźensniše město je so w lěće 1780 na městnje staršeho sydlišća załožiło.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Gorodowikowsk

**Gorodowikowsk** (, ) je městačko z 9.010 wobydlerjemi w južnoruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 240 kilometrow zapadnje wot republikskeje stolicy Elisty, 245 kilometrow sewjernje wot Stawropola a 60 kilometrow južnje wot Salska.

Sydlišćo je so w lěće 1872 wot Kalmykow załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Lagań

**Lagań** () je městačko z 13.493 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži při sewjerozapadnym pobrjoze Kaspiskeho morja, 320 kilometrow wuchodnje wot republikskeje stolicy Elisty a něhdźe 170 kilometrow južnje Astrachana.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1871 jako wjeska ruskich burow na tehdyšej kupje załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Pjech

**Pjech** je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Cyril Pjech (* 1938), farar a posledni předsyda Němsko-sowjetskeho přećelstwa
* Edmund Pjech (* 1965), stawiznar a awtor
* Jakub Pjech (1797–1870), farar a kulturny prócowar
* Jan Pjech (1707–1741), farar, spisowaćel a nabožinski prócowar
* Jan Bohuwěr Pjech (1838–1913), knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
Kalmykska

**Kalmykska** (kalmyksce Хальмг Таңһч,  Калмыкия) je wot lěta 1992 awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w stepje sewjerozapadnje Kaspiskeho morja a zapadnje Wolgi a ma něhdźe 290.000 wobydlerjow na přestrjeni wot nimale 75.000 kwadratnych kilometrow. W lěće 2021 běchu 62,5&nbsp;% wobydlerstwa Kalmykojo.

Kalmykska je jenički region w Europje, hdźež je wjetšina wobydlerstwa buddhistiska. W cyłej republice su jenož tři města: stolica Elista (104.000 wobydlerjow), Lagan při pobrjoze Kaspiskeho morja (14.000) a Gorodowikowsk w samym zapadźe (9.000).

## Literatura
* Калмыцкая степь// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona Kalmykskeje
Adygiska

**Republika Adygiska** (tež *Adygeja*; adygejsce Адыгэ Республик,  Республика Адыгея) je mała awtonomna republika w juhoruskim předkraju Kawkaza, kotraž je so w lěće 1991 załožiła. Jeje stolica je Maikop. Republika je na wšěch stronach wot Krasnodarskeho regiona wobdata.

Republika dósta swoje mjeno wot čerkeskeho ludu Adygow, kotrychž podźěl na cyłkownej ludnosći běše w lěće 2010 pola 25 procentow.

## Žórło


## Wotkaz
Republika Altaj

**Republika Altaj** (altajsce Алтай Республика;  Республика Алтай) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w horinach ze samsnym mjenom při přitokach rěki Ob a mjezuje z Mongolskej w juhowuchodźe, z Chinskej w samym juhu a z Kazachstanom w juhozapadźe. Jeje stolica je Gorno-Altajsk.

## Žórła


## Wotkaz
Burjatska

**Burjatska** (burjatsce Буряад Улас;  Бурятия) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje. Leži hłownje wuchodnje Bajkalskeho jězora a mjezuje na juhu z Mongolskej. Jeje stolica je Ulan-Ude.

W lěće  měješe Burjatska  wobydlerjow. Burjaća mějachu 2010 podźěl wot 30&nbsp;% cyłkowneje ludnosće.

## Žórła


## Wotkaz
Čečenska

**Čečenska** (čečensce Нохчийчоь;  Чечня) je awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjernym předkraju Kawkaza a mjezuje na juhu z Georgiskej. Jeje stolica je Groznyj. Čečenska bu mjezynarodnje znata dla Čečenskeju wójnow w 1990tych a 2000tych lětach.

W lěće  měješe Čečenska  wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Chakaska

**Chakaska** (chakasce Хакас Республиказы;  Хакасия) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje. Leži hłownje w Sajanskich horinach při hornim běhu Jeniseja. 

Jeje stolica je Abakan ze 176.000 wobydlerjemi, najwjetše město pak Černogorsk z 73.000 wobydlerjemi a Sajanogorsk z 48.000 wobydlerjemi. 

W lěće  měješe Chakaska  wobydlerjow. Chakaski podźěl ludnosće leži pola 12 %.

## Žórła


## Wotkaz
Ingušetska

**Ingušetska** (ingušsce *ГӀалгӀай Мохк*;  *Ингушетия*) je awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjernym Kawkazu a mjezuje na juhu z Georgiskej. Wuchodna susodna republika je Čečenska. Jeje stolica je Magas, najwjetše město pak Nazran.

W lěće  měješe Ingušetska  wobydlerjow. Ingušojo staja podźěl wobydlerstwa wot 93&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkaz
Kabardino-Balkarska

**Kabardino-Balkarska** (kabardinsce *Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ*, balkarsce *Къабарты-Малкъар Республика*,  *Кабардино-Балкарская республика*) je awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjernym Kawkazu a mjezuje na juhu z Georgiskej. Jeje stolica je Nalčik.

Na samym zapadźe republiki nadeńdźe so Elbrus, najwyša hora Kawkaza a cyłeje Ruskeje.

W lěće  měješe Kabardino-Balkarska  wobydlerjow. Kabardinojo staja podźěl wobydlerstwa wot 57 %, Balkarojo maja 13 %.

## Žórła


## Wotkaz
Čuwašiska

**Čuwašiska** (čuwašisce Чăваш Ен;  Чувашия) je awtonomna republika w europskim dźělu Ruskeje. Leži při hornim běhu Wolgi něhdźe 600 kilometrow wuchodnje Moskwy. Jeje stolica je Čeboksary.

W lěće  měješe Čuwašiska  wobydlerjow. Turkowski lud Čuwašow ma podźěl wot 65&nbsp;% na cyłkownej ludnosći.

## Žórła


## Wotkaz
Dagestan

**Dagestan** ( *Дагестан*) je awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjernym Kawkazu při zapadnym pobrjoze Kaspiskeho morja a mjezuje na juhu z Azerbajdźanom a Georgiskej. Jeje stolica je Machačkala.

W lěće  měješe Dagestan  wobydlerjow. W Dagestanje je nimo rušćiny dalšich 13 (zwjetša kawkaziskich a turkowskich) rěčow připóznatych. Najwjetši podźěl ludnosće staja Awarojo (29&nbsp;%).

## Žórła


## Wotkaz
Karačajsko-Čerkeska

**Karačajsko-Čerkeska** (karačajsce *Къарачай-Черкес Республика*; kabardinsce *Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ*;  *Карачаево-Черкесская республика*; abazinsce *Къарча-Черкес Республика*; nogajsce *Карашай-Шеркеш Республикасы*) je awtonomna republika w južnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w sewjerozapadnym Kawkazu a mjezuje na juhu z Georgiskej a Abchaziskej. Jeje stolica je Čerkesk.

Na samym wuchodźe republiki nadeńdźe so Elbrus, najwyša hora Kawkaza a cyłeje Ruskeje.

W lěće  měješe Karačajsko-Čerkeska  wobydlerjow. Karačajenjo staja něhdźe 41 % wobydlerstwa; Čerkesojo maja podźěl wot wokoło 12 %.

## Žórła


## Wotkaz
Pečora

**Pečora** (, ) je město ze 40.910 wobydlerjemi w ruskej republice Komi. Leži nimale 600 kilometrow sewjernje wot Syktywkara na prawym boku rěki ze samsnym mjenom.

Sydlišćo je so w lětach 1937–1942 w zwisku z Pečorskej železniskej čaru natwariło. Dla jeho połoženja při železnicu do Workuty bě Pečora wažny centrum Gulag-systema.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bogučar

**Bogučar** () je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Bogučarskeho rajona.

Leži něhdźe 230 kilometrow južnje wot Woronježa při Bogučarce, přitoku Dona.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1701 w běhu zasydlenja Kozakow załožiło.

## Literatura
* Богучар// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkazy
* Oficielne webstrony 
* Историческая информация о городе Богучар
Borisoglebsk

**Borisoglebsk** () je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Borisoglebskeho rajona.

Leži 200 kilometrow wuchodnje Woronježa při železniskej čarje Moskwa–Wolgograd.

Ma něhdźe 63 tysac wobydlerjow 

Sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło jako ruska twjerdźizna přećiwo Tataram.

## Literatura
* Борисоглебск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkazy

* Oficielne webstrony
Inta

**Inta** () je město ze 27.723 wobydlerjemi w sewjeroruskej republice Komi. Leži 665 kilometrow sewjernje  Syktywkara w předkraju polarneho Urala. K městu słuša teritorij wot něhdźe 30.100 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje wulkosći cyłeje Braniborskeje.

Sydlišćo je so w lěće 1942 załožiło jako baza k wotkrywanju wulkich wuhlowych łožišćow a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
Republika Karelska

**Republika Karelska** ( a karelsce *Karjala*;  Карелия) je awtonomna republika w sewjerozapadnej Ruskej. Leži při finskej hranicy mjez Pětrohrodom w juhu a Běłym morjom w sewjeru. W Karelskej namakatej so najwjetšej jězoraj Europy, Ladogaski a Onjegaski jězor. Stolica republiki je Pjetrozawodsk.

W lěće  měješe Republika Karelska  wobydlerjow. 79 % wobydlerstwa su Rusojo.

## Žórła


## Wotkaz
Republika Komi

**Republika Komi** (komisce Коми Республика;  Республика Коми) je najwjetša awtonomna republika w europskim dźělu Ruskeje. Leži w samym sewjerowuchodźe kontinenta w zapadnym předkraju Urala. Jeje stolica je Syktywkar; dalše města su Workuta, Pečora, Sosnogorsk a Inta. Teritorij republiki je wjetši hač Němska a rědko wobsydleny. Komiske pralěsy su najwjetša pralěsna krajina cyłeje Europy.

W lěće  měješe Republika Komi  wobydlerjow. Z nich běchu 62 % Rusojo a 22,5 % Komi.

## Žórła


## Wotkaz
Semiluki

**Semiluki** () je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Semilukskeho rajona.

Leži dźesać kilometrow zapadnje Woronježa při prawym boku rěki Dona.

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1615 załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bobrow

**Bobrow** () je město w južnoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Bobrowskeho rajona.

Leži něhdźe sto kilometrow južnje Woronježa při prawym boku rěki Bitjuga, lěweho přitoka Dona.

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so prěni raz w lěće 1685 naspomniło jako nakupowanišćo za bobrjacu kožu. Wot lěta 1711 ma měšćanske prawa.

## Literatura
* Бобров, уездный город Воронежской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkazy
* Oficielne webstrony 
* Историческая информация о городе Бобров
Nowoworonjež

**Nowoworonjež** () je město w juhoruskej oblasći Woronjež. 

Leži něhdźe 40 kilometrow južnje wot Woronježa na lěwym boku rěki Don.

Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1957 w zwisku z natwarom jadroweje milinarnje při Donje załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Mari El

**Mari El** ( Марий Эл,  Мары Эл,  Марий Эл) je awtonomna republika we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži w lěsnej krajinje při srjedźnym běhu Wolgi něhdźe 400 do 800 kilometrow wuchodnje Moskwy. Jeje stolica je Joškar-Ola (263 wobydlerjow). Jeničke dalše wjetše město je Wolžsk z 55.000 wobydlerjemi.

W lěće  měješe Mari El  wobydlerjow. Z nich běchu 45 % Rusojo a něhdźe 42 % Mari, přisłušnicy.

Republika Mari-El je w lěće 1991 nastała z 1936 załoženeje Awtonomneje Socialistiskeje Sowjetskeje Republiki Mari.

## Žórła


## Wotkaz
Mordwinska

**Mordwinska** (ersjansce, mokšansce a  Мордовия) je awtonomna republika w europskim dźělu Ruskeje. Leži mjez Moskwu a Wolgu něhdźe 500 juhowuchodnje ruskeje stolicy. Stolica republiki je Saransk.

W lěće  měješe Mordwinska  wobydlerjow, z nich su 53 % Rusojo a něhdźe 40 % Mordwinojo. Wjetšina ludnosće přisłuša rusko-ortodoksnej cyrkwi.

Najwažniša rěka Morwinskeje je Mokša.

Republika Mordwinska je w lěće 1990 nastała z 1934 załoženeje Awtonomneje Socialistiskeje Sowjetskeje Republiki Mordwinskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Ertil

**Ertil** () je město w juhoruskej oblasći Woronjež. Je zarjadniske sydło Ertilskeho rajona.

Leži něhdźe 110 kilometrow južnje Woronježa při rěce Ertil.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1698 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Literatura
* Платонов В. Е. . Эртиль: грани веков. — Воронеж: Воронежский государственный университет, 2003. — 236 с.
* Ертил// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sacha

**Sacha** (tež **Jakutska**; jakutsce Саха Сирэ;  Якутия) je awtonomna republika w aziskim dźělu Ruskeje, najwjetši federaciski subjekt wšeho kraja a zdobom najwjetša njestatna zarjadniska jednotka cyłeho swěta. Jara rědko wobsydleny teritorij republiki namaka so w Sibirskej a je dźewjeć króć wjetši hač Němska. 

Wobsteji na juhu zwjetša z horatych lěsnych krajinow (tajga) a na sewjeru z tundry. Přirodnu hranicu twori Sewjerny polarny ocean. Jeje stolica a jeničke wulkoměsto je Jakutsk při Lenje, kotraž je najwažniša rěka w Jakutskej. K republice słušeja tež Nowosibirske kupy. Swětodaloko znaty je tak mjenowany zymnotny čop Ojmjakon na wuchodźe Jakutskeje, hdźež je so w lěće 1933 z –67,8° C dotal najniša temperatura we wobsydlenych kónčinach swěta měriła. W lěću docpěja pak temperatury wot wjace hač +30° C.

W lěće  měješe Sacha  wobydlerjow, z nich běchu 49 % turkowskorěčni Jakutojo a 37 % Rusojo. Nimo toho je w Jakutskej wjele mjeńšich sibirskich ludow žiwych, kaž na přikład Ewenkojo (2,2 %) a Ewenojo (1,6 %).

Jakutska je bohata na zemskich pokładach kaž na přikład na diamantach, złoće, wuhlu, nafće a zemskim płunje.

## Žórła


## Wotkaz
Sewjerna Osetiska-Alanska

**Sewjerna Osetiska-Alanska** (osetisce *Республикæ Цæгат Ирыстон–Алани*;  *Республика Северная Осетия–Алания*) je awtonomna republika w juhoruskim předkraju Kawkaza. 

Teritorij republiki saha wot hórskeho rjećaza Wulkeho Kawkaza při georgiskej hranicy hač do nižiny rěki Terek. Stolica republiki a zdobom jeničke wulkoměsto je Wladikawkaz, hdźež je nimale połojca wšeje ludnosće žiwa. Dalše wjetše města su Alagir (21.000 wobydlerjow), Beslan (36.000) a Mozdok (39.000).

W lěće  měješe Sewjerna Osetiska-Alanska  wobydlerjow, z nich běchu něhdźe 65 % Osetojo a 21 % Rusojo. Najwažnišej nabožinje stej rusko-ortodoksne křesćanstwo a islam.

## Žórła


## Wotkaz
Tatarstan

**Tatarstan** (tatarsce a  Татарстан) je awtonomna republika we wuchodnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži zapadnje Urala we Wuchodoeuropskej runinje při srjedźnym běhu Wolgi. Jeje stolica a jeničke milionowe město je Kazan.

W lěće 2022 měješe Tatarstan 4 000 084 wobydlerjow. Z tym ma wot wšěch ruskich republikow najwjetše wobydlerstwo. Turkowskorěčni Tatarojo maja podźěl wot něhdźe 53 %, Rusojo staja 40 %. Najwažnišej nabožinje w republice stej islam a rusko-ortodoksne křesćanstwo.

Tatarstan płaći jako awtonomna republika z wosebje wjetšej samostatnosću a je bohaty na zemskich pokładach, na přikład na nafće.

## Žórła


## Wotkaz