Rakecy

**Rakecy** ( *Königswartha*) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, sewjernje Budyšina. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

## Geografija

Wjes nadeńdźe so při zwjazkowej dróze B96 mjez Budyšinom a Wojerecami a leži we łučinje Čornicy na prawym brjoze rěčki. Južnje Rakec wotboča Młynska hrjebja wot hłowneho promjenja Čornicy a ćeče potom nimo něhdyšeho ryćerkubła a ewangelskeje cyrkwje přez wjes. Stary wjesny dźěl nadeńdźe so zapadnje zwjazkoweje dróhi wokoło charakteristiskeho torhošća, za wjesne poměry chětro wulkeho. Wuchodnje Hłowneje dróhi rozpřestrěwaja so sydlišća z 20. lětstotka. Tam nadeńdźetej so tež nowe pohrjebnišćo a katolska cyrkwička. Rybjace haty namakamy wosebje sewjernje wsy do směra na Komorow a Kamjenej.

Susodne wsy su Kamjenej z kaolinownju na sewjeru, Nowa Wjes a Jeńšecy na wuchodźe, Šešow na juhu, Niža Wjes na juhozapadźe kaž tež Kača Korčma, Komorow a Trupin na sewjerozapadźe. Za něhdyšim dwórnišćom při zapadnej kromje Rakec nadeńdźe so přemysłowa přestrjeń na ležownosći něhdyšeho municijoweho zawoda „Muna“.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Mała hola (polo), Kamjeńčske haty, Ručica (hola), Za wulkej ławu, Běłač (hat), Winica, Kosa hrjebja, Šibjeńčne chójčki, Dubič, Prěčne mjezy, Wulka hrjebja, Cyhelnica, Lěski, Přede wsu, Hrabiny, Hančec kerki, Mjez rěkami, Młynišća, Farski hat, Hamor (=Hamorski młyn), Drózny hat, Pišćan, Cyhlinski hat, Pólny hat, Cyhlinska hrjebja, Farska hrjebja, Stara rěka.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza *Svidegerus de Warta* pochadźa z lěta 1238. Hižo tehdy mějachu Rakecy drjewjanu cyrkwičku na městnje dźensnišeje wosadneje cyrkwje, kotraž podsteješe wot lěta 1213 Budyskemu tachantstwu. Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe wulke Rakečanske ryćerkubło, kotrež měješe tež wobsydstwo w susodnych wjeskach. 

Wot lěta 1890 měješe wjes dwórnišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.

Po wjacorych lětdźesatkach ma Rakečanska wosada wot 2. septembra 2018 z dr. Robertom Malinkom znowa serbskorěčneho fararja.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 1119 wobydlerjow, z nich 969 Serbow (87 %). W prěnjej połojcy 20. lětstotka so wjes zwjetša přeněmči. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 30,3&nbsp;%. Wěriwa ludnosć je z wjetšeho dźěla ewangelska; za katolsku mjeńšinu wobsteji we wsy cyrkej Jězusoweje wutroby, kotraž přisłuša Ralbičanskej wosadźe. Po němskim censusu lěta 2022 přisłušachu 27,5&nbsp;% wobydlerstwa ewangelskej cyrkwi a 8,1&nbsp;% romsko-katolskej.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu w Rakečanskej gmejnje 3742 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,5 lět (Sakska: 46,4). W lěće 2022 ležeše přerězna staroba w Rakecach pola 47,1 lět.

## Wjesne dźěle
W lěće 1936 zagmejnowachu so dotal samostatne susodne gmejny Kamjenej, Jeńšecy, Nowa Wjes a Niža Wjes; po Druhej swětowej wójnje slědowaštej Jitk (1950) a Komorow. Z gmejnskej reformu 1994 přińdźechu Psowje do Rakečanskeje gmejny a při rozpušćenju gmejny Hórnikečanski jězor w lěće 2005 bu tež Stróža do Rakec přerjadowana.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I). 

### Wjesnjanosta
Rakečanski wjesnjanosta je wot lěta 2015 Swen Nowotny; jeho předchadnik bě Jurij Paška (wobaj CDU).

## Wobchad a infrastruktura
Přez Rakecy wjedźe zwjazkowa dróha 96. Nimo toho zwjazuje statna dróha S 101 wjes z Minakałom a Klukšom na wuchodźe kaž tež z Nowoslicami a Chrósćicami na juhozapadźe. Busowa linija 500 jězdźi wob tydźeń wodnjo znajmjeńša hodźinsce, kónc tydźenja dwuhodźinsce do Wojerec a Budyšina.

W Rakecach stej dwaj wobchodaj za zežiwidła a wšědnu potrjebu, *Netto* a *diska*. Nimo toho maja we wsy Brězanec pjekarnju a denerowy hosćenc při Hłownej dróze.

## Wobrazy

20160506410DR Königswartha Schloß.jpg|Hrodowski hat
20160506470DR Königswartha Rittergut.jpg|Něhdyše ryćerkubło
Rakecy – mězniki 1.jpg|Měznikaj a wojerski pomnik na torhošću
Rakecy – Zejlerjowy kamjeń.jpg|Zejlerjowy pomnik za ryćerkubłom
Rakecy – Stary kěrchow 1.jpg|Serbski narowny kamjeń na starym kěrchowje


## Wosobiny
### W Rakecach so narodźili
* Korla Mička (1853–1932) – ludowy basnik a narodny prócowar
* Jan Gólč (1864–1916) – farar a kulturny prócowar
* Jan Kruža (1880–1918) – ludowy basnik
* Jan Lajnert (1892–1974) – basnik a wučer

### Tule skutkowali
* Bohuměr Leska (1725–1796) – farar a přełožowar; 1757–1776 w Rakecach
* Jan Křesćan Koernig (1791–1858) – farar, składnostny basnik a komponist; 1820–1858 Rakečanski farar
* Julius Herman Gólč (1831–1906) – farar a zakitowar serbstwa; 1862–1902 Rakečanski farar
* Jan Dwórnik (1871–1928) – Rakečanski małoratar; sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka
* Korla Božidar Křižan (1886–1924) – farar a spisaćel nabožinskeje literatury; 1917–1924 Rakečanski farar

*Za dalšich fararjow hlej zapisk wo [[Rakečanska cyrkej|Rakečanskej cyrkwi]].*

## Literatura
* Sigmund Musiat: *Rakecy a jich serbske stawizny.* W Rozhledźe 42 (1992), čo. 5, str. 167–169.
* 

## Žórła


## Wotkaz