open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Terebowlja

**Terebowlja** (; ) je město w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Galiciskej  něhdźe 35 kilometrow južnje Ternopila.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1097 załožiło a ma wot lěta 1389 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Trembowla, al. Trębowla, rus. Terebowla//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1892. — T. XII : Szlurpkiszki — Warłynka.  — S. 459—470.
* Теребовля// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 54. — ISBN 978-966-00-1359-9.

## Wotkaz
Chorostkiw

*Chorostkiw* (; ) je městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Tajna w historiskej Galiciskej  něhdźe 55 kilometrow juhowuchodnje Ternopila.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1564 załožiło a ma wot lěta 1578 měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše do Pólskeje.

## Žórła


## Literatura
*  Chorostków, 1.) mko, pow. husiatyński//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. — S. 632.

## Wotkaz
Čortkiw

**Čortkiw** (; ) je město w Ternopilskej oblasći na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Galiciskej něhdźe 80 kilometrow južnje Ternopila při rěce Seret.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1427 prěni raz naspomniło a słušeše tehdy do pólskeho kralestwa. W lěće 1522 dósta měšćanske prawa. Mjez 1918 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje.

Widźenja hódnej stej stara synagoga z 18. lětstotka a chasidiska synagoga, kotraž bu natwarjena mjez 1905 a 1909. Židowske wobydlerstwo město je so w holocausće zničiło.

## Žórła


## Literatura
*  Czortków//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. — S. 873–875
* Чортков// Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.

## Wotkaz
Šumsk

**Šumsk** (; ) je městačko w Ternopilskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Wołyńskej něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Ternopila.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1149 a bě hač do lěta 1793 dźěl Wołyńskeho wójwodstwa w Pólsko-Litawskej. Mjez 1918 a 1939 słušeše znowa do Pólskeje. W lěće 1999 dósta Šumsk měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Szumsk//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1892. — T. XII : Szlurpkiszki — Warłynka.— S. 77—78.

## Wotkaz
Ananjiw

**Ananjiw** (; ) je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Tylihul něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.

Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1753 jako *Anani* a dósta 1834 mjeno *Ananjew* po bibliskej figurje *Ananias*. Wot 1924 do 1940 bě z dźělom Moldawskeje awtonomneje SSR w ramiku Ukrainy a 1941 dósta měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Ананьïв// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 76. — ISBN 966-00-0734-5.

## Wotkaz
Bilhorod-Dnistrowskyj

**Bilhorod-Dnistrowskyj** (; ; ; ; do 1944 – *Akkerman*) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 45 kilometrow juhozapadnje Odesy při zapadnym brjoze Dnjesterskeho limana, zaliwa Dnjestra. Přistawne město nadeńdźe so 18 kilometrow zdalene wot Čorneho morja a ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Hižo w šestym lětstotku do Chrystusa załoži so na tutym městnje kolonija ioniskeho města Milet pod mjenom *Tyras*, kotraž wobsteješe hač do štwórteho lětstotka do Chrystusa. Wokolina bě wobsydlena wot thrakiskich, sarmatiskich a skythiskich kmjenow. W lěće 105 dobychu Romjenjo tutu kónčinu a załožichu prowincu Dacia. Pozdźišo sta so město při wuliwje Dnjestra ze zepěranišćom romskeje floty. Za čas pućowanja ludow so město zniči. Pozdźišo so wot wuchodosłowjanskich Tiwercow pod mjenom *Bjelgorod* zaso natwari, bu pak wot Tatarow znowa zničene. Po lěće 1261 załoži Genua tu wikowanski přistaw *Maurocastro*, kotryž bu w 14. lětstotku wot moldawskich wjerchow do twjerdźizny wutwarjeny. 1484 přińdźe hromadźe z Kiliju při Dunaju pod kontrolu Osmanow a rěkaše nětko *Akkerman*.

Hakle 1812 přińdźe twjerdźizna po Bukarestskim měrje k Ruskemu carstwu a steješe hač do lěta 1918 pod ruskim knjejstwom. Wot 1918 do 1940 a znowa za čas Druheje swětoweje wójny słušeše do Rumunskeje.

## Žórła


## Literatura
* Akkerman// Encyclopædia Britannica, 1911
* Аккерман, город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Biljajiwka

**Biljajiwka** (; ) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Odesy při wuchodnym brjoze rěki Turunčuk, promjenja Dnjestra.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku wot Kozakow pod mjenom *Golowkiwka* załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Беляевка// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Arcyz

**Arcyz** (; ) je město w Odesaskej oblasći na Ukrainje. Leži w historiskej Besarabskej něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Odesy.

Ma 15 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1816 wot ewangelskich němskich sydlerjow z pruskeho dźěla Pólskeje a słušeše hač do lěta 1918 do Ruskeho carstwa. Wot 1918 do 1940 bě z dźělom Rumunskeje. Po sowjetskim wobsadźenju w lěće 1940 přesydli so němska ludnosć do Němskeho reicha. Wot lěta 1963 ma Arcyz měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Bolhrad

**Bolhrad** (; ) je město w Odesaskej oblasći na Ukrainje, při sewjernym kóncu Jalpuhskeho jězora a blisko hranicy z Moldawskej. Leži w historiskej Besarabskej něhdźe 230 kilometrow juhozapadnje Odesy.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1821 wot bołharskich ćěkancow a słušeše wot 1859 do 1878 kaž tež wot 1918 do 1940 a znowa za čas Druheje swětoweje wójny do Rumunskeje. Hač do dźensnišeho wučinja Bołharojo wjetšinu wobydlerstwa. Město płaći jako inoficielna stolica Bołharow na Ukrainje.

## Wosobiny
W Bolhradźe je so ukrainski statny prezident Petro Porošenko (* 1965) narodźiło.

## Žórła


## Literatura
* Болград// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Wylkowe

**Wylkowe** (; ) je městačko w Odesaskej oblasći na Ukrainje, při hranicy z Rumunskej. Leži na ukrainskim boku Dunajskeje delty w historiskej Besarabskej něhdźe 210 kilometrow juhozapadnje Odesy. Wylkowe je poslednje wobsydlene městno před wuliwom Dunaja do Čorneho morja.

Ma něhdźe wosom tysac wobydlerjow. Z nich su 60 % Rusojo.

## Stawizny
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1746, jako steješe Dunajska delta hišće pod osmaniskej kontrolu, wot ruskich sydlerjow załožiło a ma wot lěta 1762 měšćanske prawa. Sydlerjo běchu nabožinske ćěkancy z Ruskeho carstwa, kotřiž namakachu tu nowu domiznu. Wot 1918 do 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše Wylkowe do Rumunskeje.

## Wobchad
Dla połoženja w Dunajskej delće je w měsće wjele kanalow a najwažniši wobchadny srědk je čołmik.

## Žórła


## Wotkaz
Kilija

**Kilija** (; ; ) je město w Odesaskej oblasći na samym juhu Ukrainy. 

Leži při lěwym brjoze Dunaja w historiskej Besarabskej něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Odesy.

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Město bě hižo w 11. lětstotku wuznamne bycantiniske wikowanišćo a steješe wot 1352 do 1368 pod kontrolu Genuwy. Jako wuchadźišćo wažnych wikowanskich pućow do Moldawskeje, Pólskeje a Madźarskeje je so wo Kiliju husto wojowało. Spočatk 15. lětstotka běše pod moldawskim knjejstwom, ale 1448 móžachu Madźarojo město dobyć. W lěće 1465 dobychu moldawscy wjerchojo Kiliju wróćo a 1484 přewzachu Osmanojo město. 1790 zamó Ruske carstwo město dobyć, w lěće 1856 přińdźe pak po Pariskim měrowym zrěčenju do Rumunskeje. Hižo 1878 dóstachu Rusojo Kiliju z cyłym Budźakom wróćo. Mjez 1918 a 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše znowa do Rumunskeje a wot 1945 je dźěl Ukrainy.

## Žórła


## Literatura
* Кiлiя // Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.
* Кiлiя//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 323. — ISBN 978-966-00-0692-8.

## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Kodyma

**Kodyma** (; ) je město w Odesaskej oblasći na Ukrainje, blisko moldawskeje hranicy. Leži při rěce Kodyma, přitoka Južneho Buga, něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.

Ma něhdźe wόsom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1754 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa. Wot 1924 do 1940 bě dźěl Moldawskeje awtonomneje sowjetskeje republiki.

## Žórła


## Literatura
* Кодима// Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.
* Кодима// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2007. — Т. 4 : Ка — Ком. — С. 396. — ISBN 978-966-00-0692-8.

## Wotkaz
Podilsk

**Podilsk** (; ; do 1935 – *Birzula/ Бiрзула*; do 2016 – *Kotowsk/ Котовськ*) je město w Odesaskej oblasći na Ukrainje, blisko moldawskeje hranicy. Leži něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.

Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1779 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot 1924 do 1940 bě město dźěl Moldawskeje awtonomneje sowjetskeje republiki. W lěće 1935 dósta mjeno *Kotowsk* po sowjetskim wojaku Grigoriju Kotowskim, kiž bě tu w lěće 1925 zemrěł. Dnja 12. meje 2016 dósta w ramiku wotstronjenja sowjetskich mjenow na Ukrainje nowe mjeno *Podilsk*.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Holocaust

Jako **holocaust** (ze starogrjekskeho ὁλόκαυστος *holókaustos*, „dospołnje spalene“; tež *Shoah* z hebrejskeho הַשּׁוֹאָה *ha'Schoah*, „katastrofa“) woznamjenja so nacionalsocialistiske ludomordarstwo europskich Židow za čas Druheje swětoweje wójny, při čimž buchu mjez 5,6 a 6,3 milionow Židow zamordowani. Němcy a jeho pomocnicy wuwjedźechu jón wot 1941 do 1945 systematisce a wot 1942 tež z industrielnymi metodami ze zaměrom, wšěch Židow w němskim knjejstwowym pasmje zničić. Tute najwjetše organizowane złóstnistwo w stawiznach čłowjestwa měješe swój zakład w statnje propagowanym antisemitizmje a wotpowědnym rasistiskim zakonjedawstwje nacionalsocialistiskeje Němskeje. Rozsud za zamordowanje wšěch Židow steješe we wuskim zwisku z nadpadom Němskeje na Sowjetski zwjazk w juniju 1941.

Najwjetši podźěl woporow pochadźeše z 1939 resp. 1941 wobsadźeneje Pólskeje (wokoło tři miliony) a z wobsadźenych kónčin Sowjetskeho zwjazka (mjez jednej a dwěmaj milionomaj).

## Wotkazy

* Chronologija holocausta 
* Shoah.de 
* Datowa banka woporow wopomnišća Yad Vashem
Bereziwka

**Bereziwka** (; ) je městačko w Odesaskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Odesy.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1802 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Balta

**Balta** (; ) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při rěce Kodyma něhdźe 220 kilometrow sewjerozapadnje Odesy.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1526 wot Tatarow załožiło a dósta swoje mjeno po turkowskim słowje za sekeru, *Balta*. W pózdnim 17. a 18. lětstotku bě městačko dźělene, dokelž bě so napřećo turkowskemu městu na tamnym brjoze rěki załožiło pólske městačko *Józefgród*. Napad ruskich Kozakow na do Balty ćeknjenych Polakow bě w lěće 1768 nastork za Rusko-turkowsku wójnu, kotraž traješe hač do lěta 1774. Po ruskim dobyću wuchodneje Pólskeje a čornomórskeho pobrjoha buštej wobě měsće w lěće 1797 zjednoćenej a město sta so pod mjenom *Balta* z dźělom Ruskeho carstwa.

W 19. a zažnym 20. lětstotku wučinichu Židojo wjetšinu wobydlerstwa (mjez 55 a 82 procentow). Wot 1924 do 1929 bě Balta stolica *Moldawskeje awtonomneje socialistiskeje sowjetskeje republiki* we wobłuku Ukrainskeje SSR. Židowscy wobydlerjo buchu zwjetša w holocausće zamordowani.

## Žórła


## Literatura
* Bałta//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. — S. 96—97
* Балта//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії УкраїниНАН України. — Київ : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — 688 с. : іл.
* Балта// Енциклопедія Сучасної України / Железняк М. Г. (відп. секретар Головної ред. колегії). — К. : НАН України, Наукове т-во ім. Шевченка, Координаційне бюро Енциклопедії Сучасної України НАН України, 2003. — Т. II. — С. 172–173. — ISBN 966-02-2074-X, ISBN 966-02-2681-0.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rozdilna

**Rozdilna** (; ) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy, blisko moldawskeje resp. podnjesterskeje hranicy. Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Odesy při železniskim křižowanišću.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1863 při železniskim zastanišću załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. W Druhej swětowej wójnje słušeše wot 1941 do 1944 do Rumunskeje.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Reni

**Reni** (; ) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy, při hranicy z Rumunskej a Moldawskej. Leži při Dunaju něhdźe 220 kilometrow juhozapadnje Odesy a 20 kilometrow wuchodnje rumunskeho města Galați při wuliwje Pruta do Dunaja. Blisko Renija nadeńdźe so hraničny přechod z Ukrainy přez někotre sta metrow moldawskeho teritorija do Rumunskeje.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow. Z nich su 60 % Rumunojo.

Sydlišćo je so w lěće 1548 załožiło a bě nimo Galați jedyn z dweju přistawow Moldawskeho wjerchowstwa. W lěće 1812 přińdźe pod rusku kontrolu a 1821 dósta měšćanske prawa. Wot 1918 do 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše Reni do Rumunskeje. 

## Žórła


## Literatura
* [Рени, город Бессарабской губернии](https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Рени_(город))// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Tatarbunary

**Tatarbunary** (; ; ) je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži w stepowej krajinje regiona Budźak při rěce Kohylnik něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Odesy a třiceći kilometrow sewjernje Dunajskeje delty.

Ma něhdźe  jednaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1637 załožiło, wokolina bě pak najskerje hižo w 16. lětstotku wobsydlena. Mjeno woznamjenja „tatarska studnja“ resp. „studnja Tatarow“. W lěće 1812 přińdźe Tatarbunary pod rusku kontrolu. Wot 1918 do 1940 a znowa w Druhej swětowej wójnje słušeše Tatarbunary do Rumunskeje. Wot lěta 1978 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Teplodar

**Teplodar** (; ) je městačko w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 35 kilometrow zapadnje Odesy.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Město je so wot 1976 do 1986 natwariło a ma wot 1983 status sydlišća. Wone měješe jako dźěłaćerjam tehdy planowaneje jadroweje milinarnje Odesa jako bydlišćo słužić. W lěće 1997 dósta měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Čornomorsk

**Čornomorsk** (; ; do 2016 Iллiчiвськ/*Illičiwsk*) je přistawne město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 30 kilometrow južnje Odesy.

Ma něhdźe 60 tysac wobydlerjow. 

Město je so w lěće 1952 załožiło a bu wokoło 1958 wotewrjeneho přistawa natwarjene. W lěće 1973 dósta měšćanske prawa. Hač k wotstronjenju sowjetskich mjenow na Ukrainje w lěće 2016 měješe město mjeno *Illičiwsk*, po Wladimirje Iljiču Leninje.

Z Čornomórskeho přistawa, jednoho z najwjetšich w Europje, wobsteja přewozne zwiski přez morjo do Georgiskeje (Poti, Batumi), Bołharskeje (Warna) a Turkowskeje (Derince blisko Istanbula).

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Južne

**Južne** (; ) je přistawne město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 45 kilometrow wuchodnje Odesy. Mórski přistaw je jedyn z třoch najwažnišich na Ukrainje a wobjima tež mjezynarodnje wuznamny terminal za překładowanje zemskeho wolija.

Ma něhdźe  32  tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Anna Njetrjebko

**Anna Jurjewna Njetrjebko** (; * 18. septembra 1971 w Krasnodarje, Sowjetski zwjazk) je ruska operowa spěwarka. Swětadaloko znata sopranistka ma wot 2006 tež awstriske staćanstwo.

## Wotkazy

* Anna Netrebko, Encyklopaedia Britannica
* Oficielne webstrony
Oblasć Odesa

**Oblasć Odesa** abo **Odesaska oblasć** () je oblasć na juhu Ukrainy, při brjoze Čorneho morja. Stolica a zdobom najwjetše město je Odesa. Oblasć ma něhdźe 2,4 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 33.310 kwadratnych kilometrow.

## Geografija
Oblasć mjezuje na zapadźe z Moldawskej resp. Podnjesterskej a na juhu, w Budźaku, z Rumunskej. Rumunsku-ukrainsku hranicu twori Dunaj. Na sewjeru mjezuje Odesaska oblasć z oblasću Winnycja, na sewjerowuchodźe z Kirowohradskej oblasću a na wuchodźe z Mykolajiwskej oblasću.

Najwažnižej rěce na teritoriju oblasće stej Dunaj při južnej hranicy a Dnjestr, kotryž so tule do Čorneho morja wuliwa.

## Zarjadnistwo
Oblasć Odesa wobsteji ze 26 rajonow a sydom městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
* Bilhorod-Dnistrowskyj
* Čornomorsk
* Izmajil
* Južne
* Podilsk
* Odesa
* Teplodar

## Wobydlerstwo
Odeska oblasć ma sylnu rusku mjeńšinu a je nimo toho srjedźišćo bołharskeje mjeńšiny w Ukrainje. Ukrainjenjo wučinja někak dwě třećinje ludnosće.

## Žórła


## Wotkaz
Oblasć Zakarpatska

**Oblasć Zakarpatska** abo **Zakarpatska oblasć** () je oblasć na juhozapadźe Ukrainy, za Karpatami (wot Kijewa sem). Stolica a zdobom najwjetše město je Užhorod. Oblasć ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow na přestrjeni 12.777 kwadratnych kilometrow.

Teritorij dźensnišeje oblasće słušeše hač do lěta 1918 do Rakusko-Wuherskeje a wot 1918 do 1939 jako Zakarpatska awtonomna republika abo Podkarpatska Rus do Čěskosłowakskeje.

## Geografija
Oblasć mjezuje ze štyrjomi krajemi Europskeje unije: z Rumunskej na juhu, z Madźarskej na juhozapadźe, ze Słowakskej na zapadźe a z Pólskej na samym sewjerozapadźe. Susodnej oblasći stej Lwówska na sewjeru a Iwanofrankiwska na sewjerowuchodźe.

Najwažnižej rěce na teritoriju oblasće stej Tysa při južnej hranicy a Už. W Zakarpatskej oblasći nadeńdźe so tež najwyša hora Ukrainy, Howerla (2061 m).

## Zarjadnistwo
Oblasć Zakarpatska wobsteji z 13 rajonow a pjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
* Berehowe
* Čop
* Chust
* Mukačewe
* Užhorod

## Wobydlerstwo

Wjetšinu ludnosće wučinja Rusinojo, kotřiž pak jako narodna mjeńšina připóznaći njejsu a jako Ukrainjenjo płaća. Nimo toho bydli w Zakarpatskej wulka madźarska mjeńšina.

## Žórła


## Wotkaz
Rajon

**Rajon** (, hewak kyrilisce район) je zarjadniska jednotka we wjele krajach něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka, kaž w Azerbajdźanje, Běłoruskej, Georgiskej (do 2006), Letiskej (do 2009), Litawskej, Moldawskej, Ruskej a na Ukrainje. Nimo toho wobsteja rajony tež w Bołharskej. Wone wotpowěduja němskim krajnym wokrjesam.

Słowo bu wotwodźene wot francoskeho *rayon*.
Baštanka

**Baštanka** (; ; do 1928 – *Poltawka/ Полтавка*) je město w Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Mykolajiwa.

Ma něhdźe  dwanaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1806 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Nowyj Buh

**Nowyj Buh**  (; ) je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Mykolajiwa.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1810 jako wjes Semeniwka załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Perwomajsk (Oblasć Mykolajiw)

**Perwomajsk** (;  ) je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 180 kilometrow sewjernje Mykolajiwa.

Ma něhdźe 66 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1919 załožiło.

## Žórła


## Literatura
* Первомайськ//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2011. — Т. 8 : Па — Прик. — С. 116. — ISBN 978-966-00-1142-7.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Južnoukrajinsk

**Južnoukrajinsk** (; ; do 1980 Константиновка-2/*Konstantinowka-2*) je město w Mykolajiwskej oblasći na južnej Ukrainje. Leži při Južnym Bugu něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Mykolajiwa. Na juhu města nadeńdźe so jadrowa milinarnja Ukraina-juh, za kotruž bu sydlišćo załožene.

Ma něhdźe 40 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1976 w zwisku z twarom milinarnje załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Blahowišćenske

**Blahowišćenske**  (; do 1921 – *Hruškiwskyj wysilok/ Грушківський висілок*; do 1924 – *Blahowišćensk*e;  do 2016 – *Uljanowka/ Ульяновка*) je městačko w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 200 kilometrow zapadnje Kropywnyckeho.

Ma něhdźe  šěsć  tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1840 jako wjes *Hruškiwskyj wysilok* załožiło a ma wot lěta 1974 měšćanske prawa.

## Žórła
Bobrynec

**Bobrynec** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 50 kilometrow južnje Kropywnyckeho.

Ma něhdźe  jednaće tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1767 jako wjes *Malyj Bobrynec* załožiło a ma wot lěta 1828 měšćanske prawa. Wokoło 1900 měješe město 18.470 wobydlerjow, z kotrychž běchu 3.481 Židow. W Druhej swětowej wójnje bě Bobrynec wot 6. awgusta 1941 hač do 16. měrca 1944 wot němskeho wójska wobsadźeny. Wjetšina Židow bu w holocausće zamordowana.

## Žórła


## Literatura
* Бобринець// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 305. — ISBN 966-00-0734-5.

## Wotkaz
Woznesensk

**Woznesensk** (; ) je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Mykolajiwa.

Ma něhdźe  35 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1795 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Nowa Odesa

**Nowa Odesa** (;  ; do 1832 – *Fjodorowka/ Фёдоровка*) je město w  Mykolajiwskej oblasći na Ukrainje. Leži něhdźe 40 kilometrow sewjenje Mykolajiwa.

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1776 jako wjes *Fjodorowka* załožiło a ma wot lěta 1976 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Нова Одеса// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 435. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Wotkaz
Hajworon

**Hajworon** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Južny Bug něhdźe 250 kilometrow zapadnje Kropywnyckeho.

Ma něhdźe  15  tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło a ma wot lěta 1949 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Гайворон//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Dolynska

**Dolynska** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži  něhdźe 75 kilometrow južnje Kropywnyckeho.

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo załoži so w lěće 1873 jako železniske zastanišćo *Dolinskaja* a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. W Druhej swětowej wójnje bě Dolynska wot 8. awgusta 1941 hač do 12. měrca 1944 wot němskeho wójska wobsadźena.

## Žórła


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Swjatki

**Swjatki** su křesćanski swjedźeń, kotryž wotměwa so kóždolětnje na 50. dnju jutrowneho časa, potajkim 49 dnjow po jutrowničce. Wěriwi swjeća pósłanje swjateho Ducha (tež *wulinjenje*). Swjatki su zdobom kónc jutrowneho časa. Prěni móžny termin swjatkownički (swjatkowneje njedźele) je 10. meje, posledni 13. junija.

W Nowym zakonju so rozprawi, zo přińdźe swjaty duch nad japoštołow a wučomnikow, jako so składnostnje židowskeho swjedźenja Šawuot w Jeruzalemje schadźachu. Tutón podawk płaći po křesćanskej tradiciji jako załoženski dźeń cyrkwje. Jako křesćanski swjedźeń naspomnichu so swjatki k prěnjemu razej w lěće 130.

Swjatkowna póndźela je zakonski swjaty dźeń w Němskej, Awstriskej a wjele druhich europskich krajach.

Dla toho płaća swjatki tež jako wuraz wjacerěčnosće a cyrkwinskeho naroka, wšěch ludźi njewotwisnje wot narodnosće a maćeršćiny narěčeć.

## Wotkaz
Oblasć Černiwci

**Oblasć Černiwci** () je oblasć na juhozapadźe Ukrainy. Stolica a zdobom najwjetše město je Černiwci. Oblasć ma něhdźe 900.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 8.000 kwadratnych kilometrow a je tuž jedna z najmjeńšich w Ukrainje. Zapadny dźěl oblasće słuša do historiskeho regiona Bukowiny, wuchodny dźěl do Bessarabskeje.

## Geografija

Oblasć mjezuje z Rumunskej na juhu a z Moldawskej na juhowuchodźe. Susodne oblasće su Iwanofrankiwska na zapadźe, oblasći Ternopil a Chmelnyckyj na sewjeru kaž tež oblasć Winnycja na samym wuchodźe.

Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kotryž twori sewjernu hranicu, a Prut, kotryž přińdźe z Karpatow a ćeče dale do Rumunskeje.

## Zarjadnistwo
Oblasć Černiwci wobsteji z jednaće rajonow a dweju městow, kotrejž podstejitej bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće, Černiwci a Nowodnistrowsk. Dalšej wjetšej měsće stej Storožynec a Chotyn.

## Stawizny

W srjedźowěku słušeše cyły teritorij dźensnišeje oblasće do Moldawskeho wjerchowstwa. Chotyn při Dnjestrje bě jedne z najwažnišich přimjeznych twjerdźiznow Moldawskeje na sewjeru. W lěće 1775 přińdźe Bukowina pod rakusku kontrolu; Besarabiska słušeše wot lěta 1812 do Ruskeho carstwa. Mjez swětowymaj wójnomaj bě cyły teritorij dźěl Rumunskeje a bu 1940 wot sowjetskeho wójska wobsadźene.

## Wobydlerstwo
Oblasć Černiwci ma sylnu rumunskorěčnu mjeńšinu (Rumunojo a Moldawčenjo), kotraž wučini někak pjećinu cyłkowneho wobydlerstwa. Hač do holocausta bydlachu na teritoriju nimo toho wjele Židow.

## Žórła


## Wotkaz
Oblasć Iwano-Frankiwsk

**Oblasć Iwano-Frankiwsk** abo **Iwanofrankiwska oblasć** (, do 1962 Станіславська область/*Stanislawska oblast*) je oblasć na zapadźe Ukrainy, sewjerowuchodnje Karpatow. Stolica a zdobom najwjetše město je Iwano-Frankiwsk (prjedy *Stanislaw*). Oblasć ma něhdźe 1,4 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 14.000 kwadratnych kilometrow.

## Geografija
Susodne oblasće su Ternopilska na sewjerowuchodźe, oblasć Černiwci na juhowuchodźe, Zakarpatska na zapadźe a Lwówska na sewjerozapadźe. Na samym juhu mjezuje Iwanofrankiwska oblasć z Rumunskej a tuž z Europskej uniju.

Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr a Prut, kotryž so wužórli w Lěsnych Karpatach w bliskosći Howerle (2061 m), najwyšeje hory Ukrainy. 

## Zarjadnistwo
Oblasć Iwano-Frankiwsk wobsteji ze 14 rajonow a pjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
* Bolechiw
* Iwano-Frankiwsk
* Jaremče
* Kaluš
* Kolomyja

## Stawizny

Najwjetši dźěl teritorija dźensnišeje oblasće słušeše wot 1772 do rakuskeho kraja Galiciska a bě po 1918 dźěl Pólskeje. Hakle z wobsadźenjom 1940 a doskónčnje 1945 přińdźe pod sowjetsku kontrolu.

## Wobydlerstwo
Iwanofrankiwska oblasć ma sobu najwyši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch ukrainskich oblasćow.

## Žórła


## Wotkaz
Mala Wyska

**Mala Wyska** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow  zapadnje Kropywnyckeho při rěčce Mala Wys, 40 kilometrow dołhim přitoku rěki Welika Wys.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło wot zapućowarjow z Moldawskeje a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. W lěće 1915 dósta železniske zastanišćo. W Druhej swětowej wójnje bě Mala Wyska wot 1. awgusta 1941 hač do 13. měrca 1944 wot němskeho wójska wobsadźene.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nowomyrhorod

**Nowomyrhorod** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Welyka Wys něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Kropywnyckeho.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow. 

Wot lěta 1773 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Номиргород// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 477. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Wotkaz

* Oficielne webstrony
* Историческая информация о городе Новомиргород
Pomična

**Pomična** () je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při železniskim křižowanišću něhdźe 95 kilometrow juhozapadnje Kropywnyckeho, hłowneho města oblasće. Přez město ćeče rěka Čornyj Tašlyk.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo załoži so w lěće 1868, jako zahaji so železniska čara. Dnja 14. meje 1967 dósta měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Switlowodsk

**Switlowodsk** (; 1961—1962 Хрущёв/*Chrušćow*;  1962—1969 *KremGES/ КремГЭС*) je město w Kirowohradskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 110 kilometrow sewjerowuchodnje Kropywnyckeho při Kremenčukskim spjatym jězorje.

Ma něhdźe 45 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1954 załožiło za dźěłaćerjow při spjatej muri bliskeje rěčneje zawěry. W lěće 1955 dósta měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Oblasć Lwów

**Oblasć Lwów** abo **Lwówska oblasć** () je oblasć na zapadźe Ukrainy, sewjernje Karpatow. Stolica a zdobom najwjetše město je Lwów (Lwiw). Oblasć ma něhdźe 2,5 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 21.800 kwadratnych kilometrow a słuša tuž k wjetšim oblasćam Ukrainy.

## Geografija
Oblasć mjezuje na zapadźe z Pólskej a tuž z Europskej uniju. Susodne ukrainske oblasće su Wołynska na sewjeru, Riwne a Ternopilska na wuchodźe, Iwanofrankiwska na juhowuchodźe a Zakarpatska na juhu.

Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kotrež so w Lěsnych Karpatach na juhu Lwówskeje oblasće wužórli, a Zapadny Bug, kiž přeběži sewjerny dźěl oblasće.

## Zarjadnistwo
Oblasć Lwów wobsteji z 20 rajonow a dźewjeć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
* Boryslaw
* Drohobyč
* Moršyn
* Nowyj Rozdil
* Sambir
* Stryj
* Šeptyckyj
* Truskawec

## Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1772 do rakuskeho kraja Galiciska a sta so po Prěnjej swětowej wójnje z dźělom Pólskeje. Za čas Druheje swětoweje wójny wojowachu tu Polacy, sowjetske wójsko, ukrainscy zběžkarjo kaž tež němske wójsko. 

## Wobydlerstwo

Lwówska oblasć ma sobu najwjetši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch oblasćow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.

## Žórła


## Wotkaz
Oblasć Wołynska

**Oblasć Wołynska** abo **Wołynska oblasć** (tež *Wołyńska*; ) je oblasć na sewjerozapadźe Ukrainy. Stolica a zdobom najwjetše město je Luck. Oblasć ma něhdźe milion wobydlerjow na přestrjeni wot 20.000 kwadratnych kilometrow a je tuž chětro rědko wobsydlena.

## Geografija
Oblasć mjezuje z Běłoruskej na sewjeru a z Pólskej na zapadźe. Susodnej ukrainskej oblasći stej Riwne na wuchodźe a Lwówska na juhu.

Najwažnišej rěce na teritoriju oblasće stej Zapadny Bug, kotryž twori mjezynarodnu hranicu z Pólskej, kaž tež Pripjat w Pripjatskich bahnach při běłoruskej hranicy na sewjeru.

## Zarjadnistwo
Oblasć Wołynska wobsteji ze 16 rajonow a štyrjoch městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:
* Kowel
* Luck
* Nowowolynsk
* Wolodymyr

## Stawizny

W 12. lětstotku wobsteješe na teritoriju dźensnišeje oblasće wuchodosłowjanske wjerchowstwo, kotrež so w lěće 1188 z wjerchowstwom w Halyču zjednoći. Wot 14. lětstotka słušeše Wołynska přez lětstotki do Pólsko-Litawskeje. Hakle z dźělenjom Pólskeje 1793 resp. 1795 přińdźe pod rusku kontrolu. W 19. lětstotku zasydlichu so cyłkownje někak 250.000 Němcow we Wołynskej. Po Prěnjej swětowej wójnje a Pólsko-sowjetskej wójnje bu Wołynska w lěće 1921 rozdźělena mjez Pólskej a sowjetskej Ukrainu. Po Druhej swětowej wójnje přińdźe tež zapadny dźěl k Sowjetskemu zwjazkej. Němska ludnosć dyrbješe so přesydlić („Heim ins Reich“). Židźa, kotřiž wučinichu do Druheje swětoweje wójny sylny podźěl ludnosće, buchu zwjetša w holocausće zamordowani.

## Wobydlerstwo

## Žórła


## Wotkaz
Horodyšće

**Horodyšće** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 60 kilometrow  zapadnje Čerkasow při rěce Wilšanka.

Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1050 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Городище//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 171. — ISBN 966-00-0405-2.
* Городище// Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Žaškiw

**Žaškiw** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 180 kilometrow zapadnje Čerkasow. Přez město wjedźe dalokodróha M 05 (Kijew–Odesa).

Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1636 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. W Druhej swětowej wójnje bě wot 19. julija 1941 hač do 7. oktobra 1944 wot němskeho wójska wobsadźene.

Ze Žaškiwa pochadźa židowski spisowaćel a politikar Šmuel Dajan, nan generala a politikarja Moše Dajan, jednoho ze załožerjow Israela.

## Žórła


## Literatura
* Жашкiв// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2005. — Т. 3 : Е — Й. — С. 140. — ISBN 966-00-0610-1.
* Żaszków//  Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1895. — T. XIV (Worowo — Żyżyn) 
* Żaszków// Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1902. — T. XV (Worowo — Żyżyn) 

## Wotkaz
Watutine

**Watutine** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Čerkasow a 200 kilometrow južnje Kijewa při rěce Špolka.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. 

Blisko Watutina nadeńdźe so ródna wjes ukrainskeho narodneho basnika Tarasa Šewčenka.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a bu pomjenowane po sowjetskim generalu Nikolaju Watutinje, kiž bu wot ukrainskich nacionalistow zamordowany. W lěće 1952 dósta měšćanske prawa. We wokolinje Watutina je so hač do 1990tych lět wuhlo wudobywało.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Taras Šewčenko

**Taras Hryhorowyč Šewčenko** (; * 9. měrca 1814 w Moryncach, guwernement Kijew; † 10. měrca 1861 w Pětrohrodźe) bě najwuznamniši ukrainski lyrikar.

## Žiwjenje

Narodźi so jako syn roboćanow, kiž móžeštaj pak čitać a pisać. Hižo jako młodźenc dźěłaše jako pastyr, smědźeše pak připódla tež do šule chodźić. Z jednaće lětami bě Taras syrota a někotre lěta pozdźišo bu wot swojeho kublerja přistajeny jako słužownik. Z nim pućowaše do Pólskeje, Litawskeje a Pětrohroda. Jemu so dowoli, so pola Pětrohródskeho molerja wukubłać dać. W Pětrohrodźe započa basnić. Wot lěta 1838 studowaše při Akademiji wuměłstwow a financowaše sej swój studij jako moler.

Přez wjacore jězby do ukrainskeje domizny sta so Šewčenko dźeń a wjace z ukrainskim romantikarjom, kiž rebelowaše přećiwo ruskej wyšnosći. W lěće 1847 bu z Ukrainy wuhnaty a jemu so basniske skutkowanje zakaza. Wot 1850 do 1857 bě samo w twjerdźiznje Nowopetrowsk při Kaspiskim morju (dźensa Fort-Šewčenko w Kazachstanje) zajaty. Tež tam nastachu basnje a mólby, kotrež so přez přećelow wozjewichu resp. předachu.

Po wuswobodźenju w lěće 1857 bydleše hišće štyri lěta pod krutym dohladowanjom w Pětrohrodźe. W měrcu 1861 zemrě w kruhu přećelow na angina pectoris a bu 8. meje w Kaniwje wysoko nad Dnjeprom pochowany, kaž bě sej přał w swojej basni *Zapowit*. Dźensa nadeńdźe so na tutym městnje wopomnišćo.

## Wuznam
Na Ukrainje płaći Šewčenko jako najwuznamniša historiska a literarna wosobina. Při politiskich manifestacijach kaž na přikład za čas Oranžojteje rewolucije lěta 2004 kaž tež na Euromaidanje so jeho basnje přeco znowa recitowachu.

Na Ukrainje su wjace hač 800 dróhow a naměstow a něhdźe 350 sydlišćow po nim pomjenowane, nimo toho su na swěće cyłkownje 1384 pomnikow a wopomnišćow w 35 krajach, z nich 1256 na Ukrainje. 
Tež najstarša wědomostna organizacija Ukrainy, *Wědomostna towaršnosć Šewčenko*, najwuznamniša Kijewska uniwersita a najwyše myto Ukrainy su po nim pomjenowane.

## Twórby

* *Kateryna*, 1838
* *Kobzar* (zběrka basnjow), 1840
* *Haidamaky*, 1841
* *Čyhyryn*, 1844
* *Kawkaz*, 1845
* *Cholodnyj Jar* („Zymna wudrjeńca“), 1845
* *Zapowit* („Wotkazanka“), 1845

## Žórła


## Wotkaz

*
Oblasć Ternopil

**Oblasć Ternopil** abo **Ternopilska oblasć** () je oblasć na zapadźe Ukrainy, na Podolskej plaće. Stolica a zdobom najwjetše město je Ternopil (Tarnopol). Oblasć ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow na přestrjeni wot 13.800 kwadratnych kilometrow.

## Geografija

Susodne oblasće su Riwne na sewjeru, Chmelnyckyj na wuchodźe, Černiwci na juhu, Iwanofrankiwska oblasć na juhozapadźe a Lwówska na sewjerozapadźe.

Najwažniše rěki na teritoriju oblasće su Dnjestr, kotrež twori južnu hranicu oblasće a jeho lěwej přitokaj Zbruč (při wuchodnej hranicy) a Seret.

## Zarjadnistwo
Oblasć Ternopil wobsteji ze 17 rajonow a města Ternopil, kotrež podsteji bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće.

Wjetše města nimo Ternopila su Čortkiw, Kremenec, Berežany, Terebowlja, Zbaraž, Bučač a Boršćiw.

## Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1920 do 1939 do Pólskeje.

## Wobydlerstwo
Ternopilska oblasć ma sobu najwjetši podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow wot wšěch oblasćow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.

## Žórła


## Wotkaz
Oblasć Riwne

**Oblasć Riwne** () je oblasć na sewjerozapadźe Ukrainy, we Wuchodoeuropskej nižinje. Stolica a zdobom najwjetše město je Riwne. Oblasć ma něhdźe 1,1 milion wobydlerjow na přestrjeni wot 20.000 kwadratnych kilometrow.

## Geografija
Oblasć mjezuje w Pripjatskich bahnach na sewjeru z Běłoruskej. Susodne oblasće su Žytomyrska na wuchodźe, Oblasć Chmelnyckyj na juhowuchodźe, Ternopilska oblasć na juhu, Lwówska na juhozapadźe a Wołynska na zapadźe.

Wšě wjetše rěki su přitoki Pripjata a ćeku do sewjerneho směra.

## Zarjadnistwo
Oblasć Riwne wobsteji ze 16 rajonow a štyrjoch městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:

* Riwne 
* Dubno
* Waraš
* Ostroh

## Stawizny
Najwjetši dźěl dźensnišeje oblasće słušeše wot 1920 do 1939 do Pólskeje. W lěće 1939 bu teritorij wot Sowjetskeho zwjazka wobsadźeny a wot 1941 do 1944 steješe pod němskej kontrolu.

## Wobydlerstwo

Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.

## Žórła


## Wotkaz
Oblasć Chmelnyckyj

**Oblasć Chmelnyckyj** () je oblasć na zapadźe Ukrainy, mjez Wuchodoeuropskej nižinu na sewjeru a Podolskej platu na juhu. Stolica a zdobom najwjetše město je Chmelnyckyj. Oblasć ma něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 20.600 kwadratnych kilometrow.

## Geografija
Susodne oblasće su Žytomyrska na sewjerowuchodźe, Winnycja na wuchodźe, Černiwci na juhu, Ternopilska oblasć na zapadźe a Oblasć Riwne na sewjerozapadźe. Město Chmelnyckyj nadeńdźe so w srjedźišću oblasće, druhe najwjetše město Kamjanec-Podilskyj na samym juhu.

Najwjetšej rěce na teritoriju oblasće stej Dnjestr, kotryž twori južnu hranicu, a Južny Bug, kotryž so zapadnje Chmelnyckeho wužórli a přez město ćeče. Zapadnu hranicu z Ternopilskej oblasću twori Zbruč, lěwy přitok Dnjestra.

## Zarjadnistwo

Oblasć Chmelnyckyj wobsteji z 20 rajonow a šěsć městow, kotrež podsteja bjezposrědnje zarjadnistwu oblasće. To su města:

* Chmelnyckyj (Хмельницький)
* Kamjanec-Podilskyj (Камьянець-Подільський)
* Netišyn (Нетішин)
* Slawuta (Славута)
* Starokostjantyniw (Старокостянтинів)
* Šepetiwka (Шепетівка)

## Stawizny
Oblasć bu w lěće 1937 z 33 rajonow dotalneje oblasće Winnycja załožena. Prěnjotnje rěkaše *oblasć Kamjanec-Podilskyj*, hakle w lěće 1954 bu mjeno změnjene.

## Wobydlerstwo
Podźěl ukrainskorěčnych wobydlerjow je wjetši hač 90 procentow. Hač do holocausta měješe region tež sylne židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe w někotrych městach wjetšinu.

## Žórła


## Wotkaz
Korsuń-Šewčenkiwskyj

**Korsuń-Šewčenkiwskyj** (; do 1944 jenož Корсунь/*Korsuń*) je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Ros něhdźe 70 kilometrow zapadnje Čerkasow.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Twjerdźizna Korsuń załoži so w lěće 1032 wot Jarosława Mudreho a měješe Kijew před nomadami z južneje stepy škitać. 1240 zniči so město přez Tatarow pod wjednikom Batu Khan. Pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje bu 1585 znowa natwarjene a dósta w lěće 1585 Magdeburgske měšćanske prawo. Wot dźělenja Pólskeje w lěće 1793 słušeše do Ruskeho carstwa.

Po wuswobodźenju wot wobsadźenja přez němske wójsko w lěće 1944 dósta čestne mjeno ukrainskeho narodneho basnika Tarasa Šewčenka.

## Žórła


## Literatura
*  Корсунь// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Korsuń// / Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1884. — T. V : Kutowa Wola — Malczyce.— S. 35-46.
*  Корсунь-Шевченківський// Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Monastyryšće

**Monastyryšće** () je městačko w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 220 kilometrow zapadnje Čerkasow.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1622 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1985 status města.

## Žórła


## Literatura
*  Монастырище// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Monasterzyska//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1885. — T. VI : Malczyce — Netreba.  — S. 654—658. 

## Wotkaz
Smila

**Smila** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při lěwym brjoze rěki Tjasmyn něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Čerkasow.

Ma něhdźe 68 tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1542 załožiło a słušeše najprjedy do Pólskeje resp. do Kozakskeho stata. W lěće 1773 dósta Magdeburgske měšćanske prawo. Po rozdźělenju Pólskeje přińdźe 1795 pod rusku kontrolu. 1876 dósta Smila zwisk do železniskeje syće. Leži při křižowanišću wažneju čarow z Kijewa do Dnipra a z Moskwy do Odesy.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Talne

**Talne** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 155 kilometrow  juhozapadnje Čerkasow w dolinje rěki Hirskyj Tikyč.

Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1646 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. W holocausće bu nimale cyłe židowske wobydlerstwo, kotrež wučinješe do wójny někak połojcu wobydlerstwa, zamordowane.

## Žórła


## Literatura
* Тальное// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Тальне// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 25. — ISBN 978-966-00-1359-9.

## Wotkaz
Uman

**Uman** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 200 kilometrow  juhozapadnje Čerkasow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1609 prěni raz naspomniło a dósta hižo 1616 měšćanske prawa, w lěće 1706 tež Magdeburgske měšćanske prawo.

Uman wuwiwaše so wot 18. lětstotka k wuznamnemu srjedźišću ukrainskeho židowstwa. Za čas Kolijiwšćynskeho zběžka Hajdamakow-Kozakow w lěće 1768 dóńdźe w Umanje k masakrej, při čimž buchu něhdźe 2000 Židow a Polakow zamordowani. Wokoło 1900 běchu 60 % ludnosće Židojo. Wjetšina Umanskich Židow bu po němskim wobsadźenju města w lěće 1941 w holocausće zamordowana.

## Wobydlerstwo
Ma něhdźe 86 tysac wobydlerjow. 

## Žórła


## Literatura
* Human//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1882. — T. III : Haag — Kępy.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Chrystyniwka

**Chrystyniwka** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 210 kilometrow  juhozapadnje Čerkasow.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1574 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Špola

**Špola** () je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Špolka něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Čerkasow. Blisko Špole nadeńdźe so geografiske srjedźišćo Ukrainy.

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1594 a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Hač do holocausta w Druhej swětowej wójnje měješe Špola židowsku wjetšinu.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Berezań

**Berezań** () je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Nedra něhdźe 70 kilometrow  juhowuchodnje Kijewa.

Ma něhdźe 16  tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1616 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.

Berezań ma dwórnišćo při železniskej čarje Kijew–Poltawa.

## Žórła


## Literatura
* Berezań//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski. — T. XV.— S. 105.

## Wotkaz
Bohuslaw (město)

**Bohuslaw** () je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Ros něhdźe 120 kilometrow  južnje Kijewa.

Ma něhdźe 16  tysac wobydlerjow. 

Město je so w lěće 1032 wot Jarosława Mudreho załožiło a bu 1240 wot Mongolow zničene. Wot 1362 słušeše do wulkowójwodstwa Litawskeje a po zjednoćenju 1569 do Pólsko-Litawskeje. 1620 dósta Magdeburgske měšćanske prawo. Z rozdźělenjom Pólskeje w lěće 1793 přińdźe pod ruske knjejstwo. Wot 1938 ma tež po sowjetskich zakonjach status města.

## Žórła


## Literatura
* Bohuslaw//  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.  — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.— S. 288—291.
 
## Wotkaz
Bojarka

**Bojarka** () je město w Kijewskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži něhdźe 25 kilometrow  juhozapadnje Kijewa.

Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Hižo za čas Kijewskeje Rus běše tu słowjanska wjeska. Sydlišćo pod mjenom *Budajiwka* naspomni so prěni raz w 16. lětstotku. Město Bojarka nasta 1956 přez zjednoćenje sydlišćow Bojarka, Budajiwka a Nowa Tarasiwka.

## Wosobiny
Sowjetski spisowaćel Nikolaj Ostrowskij (1904–36), awtor popularneho romana *Kak so wocl kowaše*, pochadźa z Bojarki.

## Žórła


## Literatura
* Bojarka// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna.
* Боярка//  Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz

* Oficielne webstrony