open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hórban VIII.

**Hórban VIII.** (z byrgarskim mjenom *Maffeo Barberini*; * 5. jutrownika 1568 we Florencu; † 29. pražnika 1644) bě florentinski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1601 nimorjadny bamžowski pósłanc w Parisu a wot 1604 nuncius w Francoskej. Wot lěta 1617 bě wón z prefektom japoštołskeje signatury, najwyšeho sudnistwa cyrkwje, a 6. žnjenca 1623 bu w starobje 55 lět jako naslědnik Hrjehorja XV. wuzwoleny za 234. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Najprjedy płaći jako spěchowar wuměłstwa a wědomosće kaž tež jako přećel Galilea Galilei, kotrehož Barberini ze studijneho časa znaješe. Přećiwo inkwiziciji so pak njemóžeše předobyć.

Jemu slědowaše w lěće 1644 Giovanni Battista Pamphilj jako bamž Innocenc X.

## Wotkaz
Japoštołski nuncius

**Japoštołski nuncius** je stajny pósłanc bamža pola knježerstwow druhich statow. Dokelž je Vatikanske město absolutna monarchija, fungěruje nuncius tež jako wulkopósłanc stata.

## Wotkaz
* Oficialna webstrona japoštołskeje nunciatury w Němskej
Pepa Nos

**Pepa Nos** (* 16. meje 1949 w Šumperku) je čěski folkowy spěwydźěłar a spěwar.

## Wotkaz
* Pepa Nos
Krzeszowice

**Krzeszowice** je městačko w južnej Pólskej. Leži nad rěku Krzeszówka w małopólskim wojewódstwje, něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadnje Krakowa.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1286, jako dósta městno *Cressouicy* měšćanske prawa. Dźensa ma město same něhdźe 10.000 wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Valletta

**Valletta** (tež mjenowana *Il-Belt* – „*město*“) je stolica Malty. Leži na sewjernym brjoze wuchodneho dźěla kupy, centrum města ma přestrjeń nimale jednoho kwadratneho kilometra a šěsć tysac wobydlerjow. Cyła aglomeracija ma wjace hač 368 tysac wobydlerjow.

W lěće 2018 bě Valletta hromadźe z nižozemskim Leeuwardenom kulturna stolica Europy.

## Wotkaz
Korutanska

**Korutanska** ( *Koroška*,  *Kärnten*) je zwjazkowy kraj Awstriskeje z něhdźe 560.000 wobydlerjemi (2019). Korutanska je najjužniši zwjazkowy kraj republiki a mjezuje ze zwjazkowymi krajemi Tirol w zapadźe, Salzburg w sewjerje a Štyrska w sewjerje a wuchodźe ale tež z Italskej a Słowjenskej w juhu. Stolica je Celowc *(Klagenfurt)*. W juhu Korutanskeje je słowjenska mjeńšina žiwa, Korutanscy Słowjency.

## Wotkaz
Quảng Bình

**Quảng Bình** je prowinca w Vietnamskej, w regionje Bắc Trung Bộ. Stolica prowincy je Đồng Hới.

## Połoženje
Quảng Bình leži 486 km na juh wot hłowneho města  Vietnama Hà Nội a 1292 km na sewjer wot Ho Chi Minh City.

## Geografija
* Šěrina: 17º 28' 57" N
* Dołhota: 106º 35' 58" U
Salomony

**Salomony** (jendźelsce *Solomon Islands*) su kupowy stat na juhowuchodźe ćicheho oceana, na wuchod wot Noweje Gineje. Wón wobsteji ze južnych Salomonskich kupow, Renellowych kupow, Ontong-Java-kupow a Santakrucowych kupow. Sewjerne kupy Salomonych kupow słuša k Papuwa-Nowej Gineji.

Stolica stata, kotryž bě hač do lěta 1978 z britiskej koloniju, je Honiara.

## Nóžki


## Wotkaz
Małe Sundaske kupy

**Nusa Tenggara** (po słowach Juhowuchodne kupy), abo **Małe Sundaske kupy**, su skupina kupow w juhowochodnej Mórskej Juhowuchodnej Aziji, na sewjer Awstralije a na juhowuchod Indoneskeje. Z Wulkimi Sundaskimi kupami na zapad wone tworja skupinu kupow Sundaskich kupow. Kupy su dźěl  wulkanoweho wobłuka, a to Sundaski wobłuk.

## Zarjadowanje
Małe Sundaske kupy wobsteja z wjele kupow, hłownje zdźěl Indoneskeje. Někotre z kupow, hłownje dźěl Timora, su teritorij stata Wuchodneho Timora z teje wotwisnosće w kónc 1970. lět. Indoneske kupy tworja prowincy Bali, Zapadny Nusa Tenggara (Nusa Tenggara Barat) a Wuchodny Nusa Tenggara (Nusa Tenggara Timur).

## Kupy
** Bali
** Lombok
** Sumbavo
** Flores
** Komodo
** Rinca
** Gili Motang
** Sumba
** Timor
** Aloraske kupy
** Barat Daya kupy
** Tanimbar kupy

## Eksterne wotkazy
Wulke Sundaske kupy

**Wulke Sundaske kupy** su skupina wulkich kupow Malajiskeje skupiny kupow. Wone wobsahuja  kupy Sumatry, Java, Borneo, a Sulaveso.

Z Małymi Sundaskimi kupami wone tworja skupinu kupow Sundaskich kupow.

## Zarjadowanje
**Wulke Sundaske kupy** su hłownje teritorij Indoneskeje. Tola kupa Borneo je dźělena mjez statami Brunej, Indoneska a Malajzija. Wona wobsahuje najwjetši dźěl Bruneje, indoneske prowincy Centralny, Wuchodny, Zapadny, a Južny Kalimantan, a dźělnej stataj Malajzije a to Sabah a Saravako.

## Hlej tež
* Kupy Indoneskeje

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
*Wulke Sundaske mangrowy (WWF ) 
*Swětodaloke 200; čisło 140 : Wulke Sundaske mangrowy
Rafael Correa

**Rafael Correa** (* 6. apryla 1963 w Guayaquilu) je ekwadorski socialistiski politikar a wot 15. januara 2007 z 43. prezidentom južnoameriskeho kraja.

## Wotkaz

* Red Social de la Revolución Ciudadana (španisce)
Janusz Palikot

**Janusz Marian Palikot** (* 26. winowca 1964 w Biłgoraju) je pólski politikar.

Wón je předsyda strony Twój Ruch *(Twoje hibanje)*, kotraž je ze strony Ruch Palikota a wjacorych małych lěwicarskich stronow nastała.
Łuchow

**Łuchow** (hornjoserbsce tež *Železarnje*; ) je město w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica we wysokosći 95 metrow nad mórskej hładźinu.

## Geografija
Łuchow leži při Čornym Halštrowje někak 45 kilometrow sewjernje Drježdźan mjez Złym Komorowom a Wikowom. Choćebuz je 50 kilometrow na sewjerowuchod a Grabin 25 kilometrow na sewjer.

### Měšćanske dźěle
Slědowace něhdyše wjeski słušeja dźensa k Łuchowskim měšćanskim dźělam:Bockwitz;  do Łuchowa-srjedźizna (*Lauchhammer-Mitte*), Naundorf;  a prěnjotny Łuchow *(Železarnje)* do Łuchowa-wuchod (*Lauchhammer-Ost*), Dolsthaida (prjedy tež *Dolst Hyde* abo *Dolst Heyde*) do Łuchowa-juh (*Lauchhammer-Süd*), Mückenberg;  do Łuchowa-zapad (*Lauchhammer-West*), Zeleny Hózd; , , Kleinleipisch;  wot 1974 do 2014 Lauchhammer-Nord a
Kósćerjowa; .

**Dalše sydlišća na měšćanskim teritoriju su**Bärhaus, Koyne, Mittelhammer, Unterhammer, Waldesruh a Welkmühle.

### Wobchad
Njedaloko Łuchowa wjedźetej zwjazkowej dróhi 13 a 169.

## Žórła


## Wotkaz
Krynica

**Krynica** () je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow a přisłuša hamtej Mały Halštrow. Do gmejny słuša gmejnski dźěl Gary.

Prěni raz naspomni so wjeska pisomnje we wopismowej knize Dobrjoługskeho klóštra dnja 21. decembra 1275 jako sydło wěsteho knjeza *Martinius de Crinitz*. 

## Žórła


## Wotkazaj
Santakrucowe kupy

**Santakrucowe kupy** su skupina kupow, kotraž k prowincy Temotu  kupoweho stata Salomonow słušeja. Wone leža w zapadnym Ćichim oceanje, liča pak k Melaneziji a su něhdźe 400&nbsp;km juhowuchodnje wot hłowneje skupiny Salomonskich kupow zdalene.
Salomonske kupy

**Salomonske kupy** su juhowuchodnje wot Noweje Gineje ležaca skupina kupow w južnym ćichim oceanje.

Sewjerne kupy słušeja k Papuwa-Nowej Gineji, mjeztym zo južne kupy słušeja k Salomonam.
Dźiwja kóčka

**Dźiwja kóčka** (*Felis silvestris*) je cycak ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Poddružina
Eksistuja tři poddružiny:
* Europska dźiwja kóčka (*Felis silvestris  silvestris*)
* Płowa kóčka abo **Afriska dźiwja kóčka** (*Felis silvestris lybica*)
* Aziska dźiwja kóčka (*Felis silvestris ornata*)

## Wopis

## Žiwjenski rum

## Eksterne wotkazy
Janek Wowčer

**Janek Wowčer** (němsce *Janek Schäfer*; * 10. februara 1977) je serbski žurnalist, kiž je wot septembra 2022 wyši redaktor pola Serbskeho rozhłosa MDR. Do toho bě wot septembra 2011 hač do awgusta 2022 jako naslědnik Benedikta Dyrlicha šefredaktor Serbskich Nowin. 

Wowčer wotrosće w Róžeńće a studowaše najprjedy sorabistiku a komunikaciske wědomosće w Lipsku a potom žurnalistiku w Darmstadće. Hač do lěta 2006 skutkowaše jako swobodny žurnalist za Serbski rozhłós a Wuhladko. Wot lěta 2006 dźěłaše w redakciji serbskeho dźenika. Nimo toho je z předsydu chóra Delany w Šunowje. Wón bydli w Kulowje.

## Wotkaz
* Janek Wowčer na webstronach Serbskeho rozhłosa
Slawistika

**Slawistika** je wědomosć słowjanskich rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi bohemistika , chorwatistika, polonistika , rusistika, serbistika (serbisce) a sorabistika (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć cyrkwinosłowjanskeje rěče.

W Němskej je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w Berlinje (Humboldtowa uniwersita, najstarši a najwjetši institut w Němskej), Freiburgu, Gießenje, Greifswaldźe, Hamburgu, Jenje, Lipsku, Mohuču, Podstupimje, Rěznje a Tübingenje. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.

## Wotkaz
* Zwjazk němskich slawistow (němsce)
Połch

**Połch**, tež **drěmotka** (*Glis glis*) je jenički hrymzak w swójbje  spancow (*Gliridae*), kotryž słuša k rodej *Glis*. Wón je najwjetša Europska družina tuteje swójby.

## Wopis
Połch ma na hornim boku swětošěrobrunojtu, šěru abo brunošěru kožu. Jeho delni bok a jeho licy stej běłej. Wopuš njese dołhe kosmy, je hustokosmaty a docpěje dołhosć wot hač do 15 cm. Cyłkowna dołhosć hłowy a tyłowa docpěje 13 hač 19 cm. Wokoło wóčkow ćmowa rynčka je widźomne.

W porowanskim času, kotryž so stanje po wotućenju w nalěću, wón čini fifolace a kwičace zwuki. Sančki porodźeja po 4,5 tydźenjach tři hač sydom młodźatow, druhdy samo dwójce w lěće. Młodźata so něhdźe jedyn měsac ćěša.

## Jědź
Połch jě štomowe symjenja, hłownje žołdźe a bukwicy, płody, worjechi, štomowe wurostki, insekty, ptače młodźata a jejka. Zwjetša pyta swoje žranje na štomach.

## Přirodne njepřećele
Přirodne njepřećele płocha su lěsne kuny (*Martes martes*) a lěsne wiwki (*Strix aluco*).

## Žiwjenski rum
Połch je domjacy wot sewjerneje Španiskeje, Grjekskeje a Italskeje, přez srjedźnu Europu hač do Uralskich horinow a Małeje Azije. W Irskej, Skandinawiskej a Jendźelskej njewustupuje, z wuwzaćom wokolina Londona. Wón tam je žiwy hłownje w dubowych a bukowych lěsach, parkach a sadowych zahrodach. Druhdy so tež we winicach namaka. Wón so pohibuje jenož wokoło 100 m wokoło swojeje hnězda, kotrež wón twari w štomowych a podzemskich jamach. Wodnjo wón spi, a to w prózdnicach, skalnych škałbach a často tež w ptačich hnězdźenskich kašćikach.

Wot oktobra połchi po wjacorych so namakaja w sam hrjebanych podzemskich jamach, hdźež wone zaspja zymu za čas něhdźe sydom měsacow. Druhdy wone samo spja w domach. Zymski spar traje hač do kónca apryla, často hač do meje, při njepřihódnym wjedrje samo hač do spočatka junija.

## Žórła
* , strona 370 
* , strona 310 
* , stronje 548-585 
* , stronje 634-635 
* , strona 136 

## Wotkazy
Drěmotka

**Drěmotka** ma wšelakore woznamy.

Hlej
* Drěmotki (*Euproctis*), ród insektow
* Połch (*Glis*), alternatiwne serbske mjeno roda hrymzakow
* Zaspanc, alternatiwne mjeno za lěniweho čłowjeka
Miłočanska žaba

**Miłočanska žaba** je wulki zornowcowy monolit w formje žaby, kotryž steji při rěčce Jaworje na sewjerozapadnej kromje Miłoćic w Hornjej Łužicy.

*„Miłočanska žaba“* je tež mjeno Miłočanskeho wjesneho towarstwa.

## Wotkaz
* Webstrona towarstwa „Miłočanska žaba“
Kšušwica-Wódowy Grod

**Kšušwica-Wódowy Grod** () je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta we wysokosći 50 metrow nad mórskej hładźinu a někak šěsćdźesat kilometrow na juhowuchod wot Berlina. Gmejna ma wokoło šěsć stow wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Křesćan Krawc

**Křesćan Krawc** ( *Christian Schneider*; * 7. awgusta 1938 w Lemišowje) je serbski spisowaćel a awtor wjertnych knihow. 

Narodźi so jako syn twarskeho mištra Pawoła Krawca w tehdy hišće serbskim Lemišowje. Studowaše žurnalistiku a ratarstwo a bě mjez druhim reporter Choćebuskeho serbskeho rozhłosa (1961–66), šefredaktor Płomjenja (1965–78) a lektor w Ludowym nakładnistwje. Wón dźěła dźensa jako swobodny awtor a bydli w Hrubjelčicach.

## Wubrane twórby
* *Běłoruske impresije*, reportaža, 1971
* *Wočakńmy nalěćo*, roman, 1989
* *Što wot nas wostanje?*, 1991
* *Jónu je kónc sćerpliwosće*, reportaža wo Juhosłowjanskej, 1997
* *Łužica – moja domizna*, domizniska kniha, 1997
* *Woko Mok – syn wódneho muža*, 2003
* *Bój wódnych mužow*, 2005
* *Paradiz*, roman, 2009
* *Sej statok stajili*, reportaža, 2018

## Wotkaz
* SerbskiTV: Křesćan Krawc čita „Dobry a njedobry susod“
Róža Domašcyna

**Róža Domašcyna** (* 11. awgusta 1951 w Sernjanach) je serbska basnica, přełožowarka a wudawaćelka. Po wukubłanju na hospodarsku překupcu, dźěle w hórnistwje a studiju při literarnym instituće „Johannes R. Becher“ w Lipsku započa w 1990tych lětach profesionalnje pisać. Dźensa bydli wona jako swobodna spisowaćelka w Budyšinje a płaći jako jedna z najwažnišich zastupjerkow noweje serbskeje lyriki. 

Domašcyna pisa w hornjoserbskej a němskej rěči. Typiska za jeje lyriku je hra z dwurěčnosću a zapřijeće němskich wurazow do serbskich tekstow a nawopak.

Róža Domašcyna je nošerka Mörikeoweho myta města Fellbach (1994), spěchowanskeho Myta Ćišinskeho (1995) a Myta Anny Seghers (1998). W lěće 2018 spožči so jej Sakske literarne myto.

## Wubrane twórby
* *W času zeza časa*, 2019
* *znaki pominaki kopolaki* (z Měranu Cušcynej a Měrku Mětowu), 2019
* *Štož ći wětřik z ruki wěje*, 2012
* *Prjedy hač woteńdźeš*, 2011
* *My na AGRA*, 2004
* *Pobate bobate*, 1999
* *Pře wšě płoty*, 1994
* *Wróćo ja doprědka du*, 1990

## Wotkazy
*  
* Literatura wot a wo Róži Domašcynej w Serbskej bibliografiji 
* Literarny konopej: 
:* Róža Domašcyna
:* Baseń: „pazorak”
:* Baseń: „Holo w dušce”
:* Baseń: „Naši cuzeho njezbija”
* Ludowe nakładnistwo Domowina: Róža Domašcyna
Nowa Cala

**Nowa Cala** (; do 1928 *Schlaben*, serbsce *Sławin*) je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja a přisłuša hamtej ze samsnym mjenom. Nowa Cala ma něhdźe 4.400 wobydlerjow a je předewšěm znata za tamniši klóšter cisterciensow, kotryž wobsteješe hač do lěta 1817. Klóšter ma so w lěće 2018 znowa wobsydlić.

Gmejna je sydło hamta Nowa Cala, ke kotremuž słušatej tež gmejny Ławojce a Neißemünde.

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z dwanaće gmejnskich dźělow:

## Žórła


## Wotkaz
Kropnja

**Kropnja** () je gmejna w Hornjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a ma wjace hač sydom stow wobydlerjow. Přisłuša Wótrańskemu hamtej.

## Geografija
Kropnja leži w małym braniborskim dźělu Hornjeje Łužicy při južnej kromje wokrjesa Hornje Błóta-Łužica a tež při hranicy mjez Braniborskej a Sakskej. Přez gmejnu ćeče rěčka Połčnica.

## Stawizny
Mjeno Kropnja je snadź serbskeho pochada (z *[[krupa]]*).

## Žórła


## Wotkaz
Brody

**Brody** () je wjesna gmejna w pólskim dźělu Delnjeje Łužicy. Leži blisko hranicy mjez Pólskej a Němskej, dwanaće kilometrow wuchodnje wot Baršća a jedynatřiceći kilometrow sewjerozapadnje wot Žarowa w Žarowskim wokrjesu.

## Žórło


## Wotkaz
Železniska čara Berlin–Zhorjelc

}

 

|}
|}
**Železniska čara Berlin–Zhorjelc** je hłowna železniska čara w Berlinje, Braniborskej a Sakskej. Wjedźe z Berlina přez Łužicu do Zhorjelca.

## Čara
Čara spočina w Berlinje a wjedźe přez Parsk, Lubin, Choćebuz, Grodk a Hórku. Je 207 kilometrow dołha a bu w lětomaj 1866/67 natwarjena.

## Wjazba na železnisku syć
### W Braniborskej
Z Parska wjedźe čara do Beeskowa. Čara do Chudowiny słuša dźensa k *Draisinenbahnen Berlin/Brandenburg GmbH & Co. KG*. 

Z Lubina wjedźe čara do Falkenberga.

Z Lubnjowa wjedźe čara do Kamjenca.

Choćebuz je wulke železniske křižowanišćo. Wottam wjedu čary do Halle, Wulkeho Hojna, Gubina a Baršća. Něhdyša čara do Frankobroda nad Wódru bu w lěće 2000 zawrjena.

Ze Syjka wjedźe čara do Hórnikec.

### W Sakskej
Běła Woda je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa wužiwa so pak jeničce hišće čara z Berlina do Zhorjelca. Železniska čara do Mužakowa bu w lěće 2001 zawrjena, železniska čara do Baršća hižo 1998.

W Hórce je křižowanišćo z železniskej čaru Węgliniec–Falkenberg.

Ze Zhorjelca wjedu dalše čary do Drježdźan, do Nikriša (a Žitawy), do Zawidowa,
do Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.

## Wotkaz
Husmanecy

**Husmanecy** () su wjes w Hornjej Łužicy. Wjes je wot 1999 najzapadniši měšćanski dźěl Rózborka w sakskim wokrjesu Zhorjelc.

Přez wjes wjedźe železniska čara Berlin-Zhorjelc a ćeče Běły Šepc.

## Stawizny
Husmanecy su prawdźepodobnje němske sydlišćo a naspomnichu so prěni raz w lěće 1388 jako *Osansdorf*. Hač do lěta 1999 běchu samostatna gmejna.

## Žórło
Novak Djoković

**Novak Djoković** (* 22. meje 1987 w Běłohrodźe) je serbiski tenisowy hrajer. Wot 4. julija 2011 bě wón přez 223 tydźenjow na prěnim městnje lisćiny najlěpšich hrajerjow swěta. 

## Wotkaz
Syjk

**Syjk** () je sydlišćo w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma wjace hač tři sta wobydlerjow.

Syjk leži něhdźe sydom kilometrow wuchodnje Grodkowskeho centruma při zwjazkowej dróze 156 a blisko sakskeje hranicy. Južnje Syjka wjedźe železniska čara Berlin–Zhorjelc, dwórnišćo *Syjk* pak njeje wužiwane za wosobowy wobchad – najbliše wosobowe dwórnišćo namaka so w Grodku.

## Stawizny
### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 384 wobydlerjow 379 serbskorěčnych (99 %). Tež we wokolnych wjeskach so tehdy hišće delnjoserbsce rěčeše.

## Žórła


## Wotkazaj
Lěsk

**Lěsk** (prjedy tež *Lěska* abo *Lěskej*; ) je wjes w Delnjej Łužicy a měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Lěsk słuša do Slepjanskeje wosady a bě hač do 31. decembra 2002 samostatna gmejna.

Wjes leži něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Grodkowskeho centruma při zwjazkowej dróze 156 a njedaloko sakskeje hranicy.

## Stawizny
### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 248 wobydlerjow hišće 200 serbskorěčnych (81 %). Tež we wokolnych wjeskach so tehdy hišće delnjoserbsce rěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Hóršow

**Hóršow** ( *Horscha*, 1936–1947 *Zischelmühle*) je wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Słuša ke gmejnje Kwětanecy při jězoru a ma wokoło sto wobydlerjow (2022). Hač do lěta 1950 bě samostatna gmejna, po tym gmejnski dźěl Hóznicy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1451. Ležownostne knjejstwo nad wsu měješe Hóršowske ryćerkubło.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 140 wot cyłkownje 150 Hóršowčanow serbsce (93&nbsp;%). 


## Žórła


## Wotkaz
Benin

**Benin** je njewotwisny stat w zapadnej Africe a leži při Ginejskim golfu Atlantiskeho oceana. Hłowne město Porto Novo a sydło knježerstwa Cotonou namakatej so w južnym dźělu Benina, při brjoze Atlantiskeho oceana.

## Geografija
Kraj mjezuje z Nigerom na sewjeru, z Nigeriju na wuchodźe, z Togo na zapadźe a z Burkina Faso na sewjerozapadźe.


## Žórła


## Wotkaz
Rogow (Lubnjow)

**Rogow** () je wjes w Delnjej Łužicy z něhdźe 500 wobydlerjemi a měšćanski dźěl Lubnjowa w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.

Wot 26. oktobra 2003 słuša při zapadnej kromje Błótow ležaca wjes do města Lubnjowa.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje hakle w lěće 1421 jako *Ragow* w Lubnjowskej měšćanskej knize. W staršim wopismje z lěta 1315 mjenuja so wjacore wjeski wokoło Lubnjowa, nic pak Rogow.

## Wobchad
Hač do lěta 1994 měješe Rogow zastanišćo při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.

## Žórle


## Wotkazaj
Mašow

**Mašow** () je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow blisko Grabina a přisłuša hamtej Mały Halštrow. 

## Geografija
Dalše bliske města su Zły Komorow dwajatřiceći kilometrow juhowuchodnje, Łuchow šěsćadwaceći kilometrow južnje a Lubnjow dwajaštyrceći kilometrow sewjernje. Bliske wulke město je Choćebuz dwajapjećdźesat kilometrow sewjerowuchodnje.

Cyła gmejna ma přestrjeń 75,63 km² a někak 2.000 wobydlerjow.

## Stawizny
Mašow a susodne wsy wokoło Grabina mějachu prěnjotnje serbske wobydlerstwo. Serbske Bože słužby mějachu w Mašowje hač do lěta 1720. Hišće 1738 rěčachu wšitcy wobydlerjo serbsce, w lěće 1786 porno tomu jenož hišće połojca. Rěčna změna wot serbšćiny k němčinje bě spočatk 19. lětstotka mjenje abo bóle wotzamknjena.

## Wobchad
Runje přez Mašow wjedźe zwjazkowa dróha 96 ze Žitawy na Rujany. Zwjazkowa awtodróha 13 z Drježdźan do  Berlina běži někak sydomnaće kilometrow wuchodnje.

## Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Babin (), Bónojce *(Ponnsdorf)*, Butyń *(Betten)*, Grobice *(Gröbitz)*, Lindthal, Mašow *(Massen)* a sydlišća Buschmühle, Gröbitz Siedlung, Obermühle, Rydań *(Rehain)*, Siedlung Erika a Tanneberg.

## Žórła


## Wotkaz
*
Čóčka (optika)

**Čóčka**, tež **čóčk** (Po Kralu tež **sok**) je optisce skutkowacy twarski element z dwěmaj swětło łamacymaj płoninomaj, z kotrejuž znajmjeńša jedna płonina je konweksnje abo konkawnje wjelbowana.

## Nóžki
Čóčka

**Čóčka** ma rozdźělne woznamy:

;Botanika
* Sok, rostlinska družina (*Lens culinaris*). Tam so synonym wužiwa. Hlej tež sok (wjacezmyslnosć)
* Sok (ród), rostlinski ród (*Lens*). Tam so synonym wužiwa. Hlej tež sok (wjacezmyslnosć)

;Optika
* Čóčka (optika), optiski twarski element
* Čóčka (wóčko), dźěl organa pola ludźi a zwěrjatow
Sok (wjacezmyslnosć)

**Sok** ma rozdźělne woznamy:

;Botanika
* Sok, rostlinska družina (*Lens culinaris*)
* Sok (ród), rostlinski ród (*Lens*)

;Optika
* Čóčka (optika), optiski twarski element. Tam so synonym wužiwa. Hlej tež čóčka.
* Čóčka (wóčko), dźěl organa pola ludźi a zwěrjatow. Tam so synonym wužiwa. Hlej tež čóčka.
Sok (ród)

**Sok** (*Lens*) je ród ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*). Druhe serbske mjena su **čok**, **čóčka**, **čóčk**, **sóčk** a **sočk**.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Systematika
Mjeno *Lens* pochadźa wot łaćonskeho pomjenowanja za sok. Mjeno roda *Lens* bu w lěće 1754 wot Philip Miller w *The Gardeners Dictionary...Abridged...*, 4. nakład, zwjazk 2 najprjedy wozjewjene. Synonym za *Lens* Mill. je *Lentilla* W.Wight ex D.Fairchild .

Ród *Lens* słuša k tribusej Fabeae w podswójbje  Faboideae znutřka swójby Fabaceae . Wón wobsahuje štyri abo šěsć družinow :

* *[[Lens culinaris]]* (Medik.) je jako cyrobiznu wužiwany sok.
* *[[Lens ervoides]]* (Brignoli di Brunhoff) Grande
* *[[Lens himalayensis]]* Alef.
* *[[Lens lamottei]]* Czefr.
* *[[Lens nigricans]]* Godr.
* *[[Lens orientalis]]*

Wšě *Lens*-družiny su diploidne z Chromosomowej sadu wot 2n = 14.

Sotrowa skupina roda *Lens* je ród *[[Vicia]]* .

## Nóžki

 
## Žórła
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Irska (kupa)

**Irska** ( *Éire*,  *Ireland*) je kupa na sewjerozapadźe Europy a druha najwjetša z Britiskich kupow. Wona docpěje dołhosć wot něhdźe 450 km a šěrokosć wot něhdźe 260 km. Wona leži w Atlantiskim oceanje.

Na kupje ležitej Irska a Sewjerna Irska, kotraž je dźěl Zjednoćeneho kralestwa. Najwjetšej měsće stej stolicy wobeju krajow, Dublin a Belfast.

## Wotkaz
Mošćena

**Mošćena** (, ) je wjes we Wołynskej oblasći na Ukrainje. Leži w sewjerozapadnym dźělu kraja w historiskim regionje Wołynska. W lěće 2010 je tam bydliło 581 wobydlerjow. Prěni raz naspomni so sydlišćo w lěće 1543.

## Wotkaz
Aralski jězor

**Aralski jězor** ( Арал теңізі *Aral teñizi*;  *Orol dengizi*;  Аральское море/*Aralskoje morje*) je bjezwottokowy słony jězor w Srjedźnej Aziji, kotryž wobsteji wusušenja dla mjeztym z třoch dźělow. Z 1960tych lět dowjedźe wužiwanje wody Amudarje a Syrdarje za powodźowanje hoberskich plahowanišćow bałmy k zesušenju a zapěskowanju něhdyšeho štwórty najwjetšeho jězora swěta. Tute wuwiće słuša k najwjetšim kunštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach čłowjestwa.

Powostanki Aralskeho jězora so namakaja w Turanskej nižinje, kotraž přisłuša Aralsko-Kaspiskej nurinje a leža w Kazachstanje a Uzbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobsteji wokolina jězora z pusćinow a połpusćinow. Wulki dźěl něhdy 68.000 km² wulkeje swětliny wody bu dźensa mjenowana jako nowa pusćina Aralkum.

## Wotkazy

* Satelitowe wobrazy mjez 2006 a 2009
* Nastawk "Аральское море" na stronje Wikisfery
Reinhard Mey

**Reinhard Mey**, poprawom **Reinhard Friedrich Michael Mey** (* 21. decembra 1942 w Berlinje) je němski spěwydźěłar a spěwar.

## Wotkaz
Udo Jürgens

**Udo Jürgens** (* 30. septembra 1934 w Celowcu (Korutanska) jako *Udo Jürgen Bockelmann*; † 21. decembra 2014 w Münsterlingenje, Šwicarska) bě awstriski komponist, pianist a spěwar. Płaći z něhdźe 100 milionami předatych zynkonošakow jako jedyn z najwuznamnišich zabawjenskich hudźbnikow w němskorěčnym rumje.

## Wotkaz

## Nóžki
Wladimir Wysockij

**Wladimir Wysockij**, dospołne mjeno **Wladimir Semjonovič Wysockij** (: ; * 25. januara 1938 w Moskwje; † 25. julija 1980 Moskwa) bě ruski spěwydźěłar, spěwar a dźiwadźelnik.

## Wotkazaj
* Vladimir Vysotsky in different languages
Paltoga

**Paltoga** () je wjes w srjedźoruskej oblasći Wologda. W lěće 2002 měješe 295 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 2001 załožiło. 

## Žórło


## Literatura
* Палтога//  // Вологодская энциклопедия / гл. ред. Г. В. Судаков. — Вологда: Русь, 2006. — С. 365. — ISBN 5-87822-305-8.
Wołynska

**Wołynska** (serbsce tež **Wołyń**, , ) je historiski region we wuchodnej Europje mjez rěkomaj Pripjat a Bug. Nimale cyła Wołynska słuša dźensa do Ukrainy (wosebje do Wołynskeje oblasće, oblasće Riwne a  Žytomyrskeje oblasće) a jenož mały dźěl wokoło města Chełma słuša do Pólskeje. Historisce bě Wołynska dołho dźěl Pólskeje resp. Pólsko-Litawskeje, posledni raz mjez swětowymaj wójnomaj (1920–1939).

Wažne města Wołynskeje su Žytomyr, Riwne, Luck, Kowel a Wolodymyr.

## Žórle


## Wotkaz
Naďa Konvalinková

**Naďa Konvalinková** (*&nbsp;18. apryla 1951 w Praze, Čěskosłowakska) je čěska dźiwadźelnica.

## Filmografija
* 1977: *Adéla ještě nevečeřela* ()
* 1977: *Honza málem králem*
* 1993: *Nesmrtelná teta*
* 1996: *Lotrando a Zubejda*

## Eksterne wotkazy
* http://www.csfd.cz/tvurce/1224-nada-konvalinkova/ 
* https://web.archive.org/web/20110121152051/http://www.kinobox.cz/cfn/osoba/19937-nada-konvalinkova 
* http://www.imdb.com/name/nm0465457/
Jakub Buk

**Jakub Buk** ( *Jacob Buck*; * 6. měrca 1825 w Zejicach, † 15. awgusta 1895 w Bad Wildungen) bě serbski katolski duchowny, redaktor a rěčespytnik. Syn małoburja běše wot 1838 do 1850 wukubłanc Serbskeho seminara w Praze; runočasnje wopyta tam němski Małostronski gymnazij (1838–46) a studowaše filozofiju (1846/47) a teologiju (1847–50).

Po nawróće do Łužicy dźěłaše Buk do 1854 jako wučer a naměstnik direktora na nowozałoženym Katolskim wučerskim seminarje w Budyšinje, wot 1854 do 1859 skutkowaše jako kapłan při Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi a wučer na tamnišim progymnaziju, kotrehož direktor wot lěta 1859 bě. W lěće 1876 sta so z fararjom při Dwórskej cyrkwi, a w lěće 1886 z prezesom katolskeho konsistorstwa a prěnim kralowskim dwórskim kapłanom w Drježdźanach.

Jakub Buk bě w lěće 1847 załoženski čłon Maćicy Serbskeje a wot 1853 do 1867 redaktor jeje časopisa. Wón zemrě w starobje 70 lět w hessenskim lěkowanišću Bad Wildungen a bu po swojej poslednjej woli na Baćońskim kěrchowje pohrjebany.

## Žórło

*
Hanka Fascyna

**Hanka Fascyna** (rodźena Elic; * 16. nowembra 1935 w Komorowje pola Rakec; † 15. apryla 2002 runje tam) bě serbska slawistka a direktorka Budyskeho Serbskeho muzeja.

Dźowka blidarja wopyta wot 1945 do 1949 serbski gymnazij w Čěskej Lipje resp. Warnoćicach a do 1953 serbsku wyšu šulu w Budyšinje, hdźež absolwowaše maturu. Wot 1953 do 1957 studowaše slawistiku w Lipsku; diplom bu wědomostnje poradźowany wot dr. Pawoła Neda. Dźěłaše jako wědomostna sobudźěłarka Domu serbskeho ludoweho wuměłstwa (1959-64) a po tym jako eksterna a pozdźišo wědomostna sobudźěłarka Instituta za serbski ludospyt. Wot 1982 do 1992 skutkowaše jako direktorka Serbskeho muzeja.

Z mandźelskim, profesorom Helmutom Fasku, měještaj dweju synow.

## Žórła
*
Ibiza

**Ibiza** ( **Eivissa**) je z přestrjenju wot 572 km² třeća najwjetša kupa k Španiskej słušaceje awtonomneje regiony Balearow. Na kupje so katalanski dialekt *Ibizenk* rěči; hamtskej rěči stej pak katalanšćina a španišćina. 

Ibiza ma wokoło 133.000 wobydlerjow a je mjezynarodnje znaty prózdninski cil.

## Wotkaz
Baleary

**Baleary** ( *Illes Balears*,  *Islas Baleares*) su k Španiskej słušaca skupina kupow a španiska awtonomna regiona w zapadnym dźělu Srjedźneho morja. Awtonomna regiona wobsahuje pjeć wobsydlenych kupow Mallorca, Menorca, Ibiza, Formentera a Cabrera kaž tež 146 njewobsydlenych kupow. Najwjetša kupa je Mallorca z přestrjenju wot 3.620 km²; cyłkowna přestrjeń je 4.992 km². Kupy su mjez 90 a 200 km zdalene wot španiskeje twjerdźe.

Hamtskej rěči stej katalanšćina a španišćina, mjeztym eksistuje na kóždej kupje domoródny dialekt katalanšćiny, kaž na přikład *Ibizenk* na Ibizi.

## Wotkazaj

* Oficialne webstrony awtonomneje regiony
Bug

**Bug** ( – ,  – *Zachidnyj Buh*,  – *Zachodni Buh*) je 772 kilometrow dołha rěka we wuchodnym dźělu Europy. Wužórli so w historiskej Galiciskej a ćeče přez zapadnu Ukrainu a po hranicy mjez Pólskej a Běłoruskej do Pólskeje.

Tam wuliwa so do Narewa a słuša tuž k mórskemu basenkej Baltiskeho morja.

Najwjetše město nad Bugom je Brest w Běłoruskej.

## Wotkaz
Menorca

**Menorca** je najwuchodniša a -sewjerniša kupa k Španiskej słušaceho awtonomneho regiona Balearow. Tam je wokoło 94.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 694 km² žiwe. Stolica kupy je Maó z 29.000 wobydlerjemi.

Hamtskej rěči na kupje stej katalanšćina a španišćina. Wosebje znate pola turistow su horiny *Tramuntana* w sewjeru Menorci. Wot lěta 1993 płaći cyła kupa jako biosferowy reserwat.

## Wotkaz

* Webstrony kupoweje rady Menorci
Formentera

**Formentera** je druha najmjeńša wobsydlena kupa k Španiskej słušaceje awtonomneje regije Balearow w Srjedźnym morju. 19 kilometrow dołha kupa so namaka wokoło dźewjeć kilometrow južnje Ibizy. Tam je žiwe někak 10.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 82 kwadratnych kilometrow. Hłowne sydlišćo je Sant Francesc de Formentera.

Na kupje stej katalanšćina a španišćina hamtskej rěči.

## Wotkaz
Zjednoćene arabske emiraty

**Zjednoćene arabske emiraty** ( أَلْإِمَارَات أَلْعَرَبِيَّة أَلْمُتَّحِدَة *al-Imārātu l-ʿArabiyyatu l-Muttaḥida*) su federacija ze sydom emiratow na juhowuchodźe Arabskeje połkupy w Aziji. Při brjoze Persiskeho zaliwa a Omanskeho golfa ležacy stat susoduje ze Sawdi-Arabskej na juhu a zapadźe kaž tež z Omanom na wuchodźe. Pusćinowy kraj wobsedźi wulke łožišća zemskeho wolija a přisłuša tuž najbohaćišim statam na zemi. Skoro 80 % wobydlerstwa su w emiratach dźěłacy wukrajnicy, wosebje z Indiskej. Oficialna statna nabožina je Islam.

Najwažnišej sydlišći stej stolica Abu Dhabi a najwjetše město Dubaj. Z wulkim wotstawkom najwjetši emirat je Abu Dhabi z přestrjenju wot 67.340 km².

Najwyša hora w Zjednoćenych arabskich emiratach je 1900 m wysoki *Dźabal Jais* w Hadźar-horinach.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne webstrony knježerstwa ZAE
* Webstrona wulkopósłanstwa w Němskej
Pripjat

**Pripjat** (, *Prypjac*; , *Prypjać*) je 775 kilometrow dołha rěka we wuchodnej Europje. Běži přez južnu Běłorusku a sewjernu Ukrainu a je najwjetši přitok Dnjepra. 

Wužórli so we Wołynskej na samym sewjerozapadźe Ukrainy, blisko hranicy z Pólskej. Potom běži do wuchodneho směra přez Pripjatske bahna w južnej Běłoruskej, wróćo do Ukrainy a wuliwa so blisko Černobyla do Kijewskeho spjateho jězora.

Najwjetše město při rěce je běłoruski Pinsk. Ukrainske městačko Prypjat bu po atomowej katastrofje w Černobylskej milinarni w aprylu 1986 rozpušćene.

## Wotkaz
Lisćina njewotwisnych statow

Tuta lisćina pokazuje wšě **njewotwisne staty swěta**, kaž tež jich stolicy, ličby wobydlerjow, přestrjenje, hustosće wobydlerstwa a chorhoje. We wokomiku je w lisćinje 194 njewotwisnych, mjezynarodnje připoznatych statow a 12 dalšich teritorijow, kiž su pak zwadne pak asociěrowane z druhimi statami. 

Podaća wobydlerstwa a přestrjenja bazěruja na *CIA World Factbook 2024*.

## Wotkaz
* CIA World Factbook online (jendźelsce)
Barcelona

**Barcelona** (wurjekowanje  [bəɾsəˈɫonə] abo  [baɾθeˈlona]) je najwjetše město a stolica Katalanskeje a z wobydlerstwom wot wjace hač połdra miliona wobydlerjow tež druhe najwjetše město Španiskeje po Madridźe. Ma něhdźe 1,6 milionow wobydlerjow a je tuž jednata najwjetša gmejna Europskeje unije.

Leži na sewjerowuchodźe Iberiskeje połkupy při brjoze Srjedźneho morja, něhdźe 120 kilometrow južnje Pyrenejow a francoskeje hranicy.

## Wotkaz
Rabat

**Rabat** () je wot lěta 1956 stolica Marokka ze sydłom knježerstwa a kralowej rezidencu. Ma połdra miliona wobydlerjow a leži na sewjerozapadźe kraja při brjoze Atlantiskeho oceana.

## Wotkaz
Jawora

**Jawora** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu, hlej Jawora (wjes) (němsce *Jauer*)
* přitoka Čorneho Halštrowa w Sakskej, hlej Jawora (rěčka) (němsce *Jauer*)
Brasilia

**Brasilia** (serbsce tež **Brazilija**,  *Brasília*) je stolica Brazilskeje. Ma tři a poł miliona wobydlerjow a potajkim je štwórte najwjetše město Brazilskeje (wjetše su São Paulo, Rio de Janeiro a Salvador da Bahia).

Nadeńdźe so porno druhim metropolam w nutřkownym kraju a bu hakle w druhej połojcy 20. lětstotka jako planowane město natwarjena, hłownje pod nawodom architekta Oscara Niemeyera. Wot 1987 słuša centrum planowaneje stolicy k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Žórła


## Wotkaz
Bretnig-Hauswalde

**Bretnig-Hauswalde** bě hač do 31. decembra 2016 samostatna sakska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž wobsteješe z gmejnskeju dźělow Bretnig a Hauswalde. Leži wokoło 30 kilometrow wuchodnje krajneje stolicy Drježdźan a přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Wulke Rědorjecy. Dnja 1. januara 2017 bu zagmejnowane do Wulkich Rědorjec.

## Geografija
Bretnig-Hauswalde so namaka wokoło 11 km sewjerozapadnje Biskopic a 15 km južnje Kamjenca mjez Ohornom, Ramnowom, Frankenthalom a Wulkimi Rědorjecami wosrjedź Zapadołužiskeje pahórčiny. Centrum wsy je jenož kilometer zdaleny wot awtodróhoweho wotjězda Ohorn. Přez wjes běži rěčka Rědora.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje gmejnskeho dźěla Hauswalde pochadźa z lěta 1346. Bretnig bu w lěće 1455 prěni raz naspomnjeny jako stejnišćo wudwora Połčničanskeho ryćerkubła.

## Wotkaz
Frankenthal

**Frankenthal** je sakska gmejna w Budyskim wokrjesu a najmjeńša gmejna tohole wokrjesa. Leži wokoło pjeć kilometrow zapadnje wulkeho wokrjesneho města Biskopic na zapadnej kromje Hornjeje Łužicy a přisłuša zarjadniskemu zwjazkej Großharthau.

Najwyši kopc na gmejnskej přestrjeni je 335 m wysoki *Pfarrberg* njedaloko wjesneho srjedźišća. Tam so w lěće 1783 sadźena *Farska lipa* namaka. Blisko Frankenthala wužórli so Čorna Rědora, najwjetši přitok Rědory. Přez wjesku běži nimo toho rěčka Gruna.

## Stawizny
Sydlišćo pochadźa z časa němskeho wobsydlowanja tutoho teritorija, štož je hač do dźensnišeho spóznajomne we wjesnym mjenje („Frankenthal“ = *dolina Frankow*). Prěnje historiske naspomnjenje jako *Vrankental, Frankintal* abo *Vrankendale* je z lěta 1241.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialna webstrona gmejny
* Priwatna strona wo gmejnje
Großnaundorf

**Großnaundorf** je sakska gmejna w zapadźe Budyskeho wokrjesa a słuša po wobydlerstwje k najmjeńšim gmejnam wokrjesa. Leži wokoło šěsć kilometrow sewjerozapadnje Połčnicy a sydom kilometrow južnje Kinsporka w Zapadołužiskej pahórčinje a přisłuša zarjadniskemu zwjazkej Połčnica.

Najwyši kopc na gmejnskej přestrjeni je 413 m wysoka Heja (němsce *Keulenberg*) w sewjeru gmejny. Tam so obelisk k česći prěnjeho sakskeho krala Bjedricha Awgusta I. namaka.

Wjesnej dźělej stej Großnaundorf a Mittelbach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako *Nuwendorf* je z lěta 1309. Mjeno jednorje woznamjeni „Nowu wjesku“.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).


## Žórła


## Wotkaz
Haselbachtal

**Haselbachtal** je sakska gmejna w Budyskim wokrjesu. Leži wokoło sydom kilometrow juhozapadnje wulkeho wokrjesneho města Kamjenca w Zapadołužiskej pahórčinje při rěčkomaj Połčnicy a Haselbach.

Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Biskopicy, Girsecy, Haslowy, Möhrsdorf, Rychbach a Rychnow. W Gersdorfje namaka so zakładna šula gmejny.


## Stawizny
Wjesny dźěl Biskopicy bu w lěće 1225 prěni raz naspomnjene. Sydlišćo je – kaž tež Rychbach, Gersdorf a Möhrsdorf – typiski lěsny łanowc z doby němskeho wobsydlowanja tuteje kónčiny. 

Gmejna Haselbachtal bu dnja 1. januara 2001 załožena.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Wosobiny
* Christlob Mylius (1722–1754), spisowaćel a přirodospytnik, narodźeny w Rychbachu

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialna webstrona gmejny
Schönteichen

**Schönteichen** bě sakska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Kamjenc-Schönteichen. Wona wobsteješe wot wutworjenja w měrcu 1994 hač k zjednoćenju ze susodnym Kamjencom dnja 31. decembra 2018. Schönteichen ležeše něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje wulkeho wokrjesneho města Kamjenca mjez krajinu hornjołužiskeje hole a hatow na sewjeru a Zapadołužiskej pahórčinu na juhu.


## Gmejnske dźěle
Do gmejny słušachu slědowace wjesne dźěle: 
* Běła (němsce *Biehla*), 494 wobydlerjow
* Brunow *(Brauna)*, 426 wob.
* Hlinka *(Cunnersdorf)*, 553 wob.
* Lubnjow *(Liebenau)*, 160 wob.
* Petershain, 70 wob.
* Rohrbach, 37 wob.
* Schönbach, 165 wob.
* Šwobicy *(Schwosdorf)*, 164 wob.
* Wukecy *(Hausdorf)*, 157 wob.

## Stawizny
Wjesne dźěle Běła *(Bel)*, Brunow *(Brunowe)*, Hlinka *(Cunratesdorf)*, Lubnjow *(Liebenawe)*, Petershain *(Petereshagen)*, Schönbach *(Sconenbach)* a Šwobicy *(Swavesdorf)* buchu w lěće 1225 prěni raz naspomnjene. Wjetšina tutych sydlišćow bu w formje nadróžneho nawsowca natwarjena, mjeztym zo je Hlinka lěsny łanowc. 

## Politika
Gmejna słušeše do sakskeho wólbneho wokrjesa 53 (Budyšin 2) a zwjazkoweho wólbneho wokrjesa 156 (Budyšin I).

## Wosobiny
* Matthias Herrmann (1961-2007) - archiwar, stawiznar a awtor, wiceprezident Hornjołužiskeho towarstwa wědomosćow, wotrosćeny a pochowany w Hlince

## Žórła
Pos (wjacezmyslnosć)

**Pos** ma někotre woznamy:

:Coologiske
* Pos (*Canis*), ród psow
** Domjacy pos (*Canis lupis familiaris*), znate domjace zwěrjo
* Psy (*Canidae*), swójba rubježnych zwěrjatow

:Astronomiske
* Małki pos, hwězdno z hwězdu *Prokyon*
* Wulki pos, hwězdno z hwězdu *Sirius*
Limas

**Limas** (němsce *Königshainer Berge*) je horinske pasmo we wuchodnej Hornjej Łužicy, zapadnje Zhorjelca. Z lěsom porosćene horiny so namakaja sewernje a južnje gmejny Kralowskeho haja a wobsteja ze zornowca. Najznaćiši wjeršk su Wysočiny (*Hochstein*; 406 m), najwyši pak su 415 m wysoke *Kämpferberge*. Druhe wjerški su Smjertny kamjeń, Kokulowy kamjeń a Čertowy kamjeń. Z lěta 1974 płaći cyły teritorij Limasa oficialnje jako škitana krajina.

Awtodróhowy tunl zwjazkoweje awtodróhi 4 pod Limasom je druhi najdlěši w Němskeje.

## Žórła
Kunjacy pos

**Kunjacy pos** (*Nyctereutes procyonoides*) je rubježne zwěrjo ze swójby psow (*Canidae*). Dalše serbske mjeno je **šupojty pos**.

## Wopis
Kunjacy pos je rubježne zwěrjo, kotrež je w napohledźe šupej podobne. Wón ma krótke nohi, dołhokosmatu a šěrobrunojtu kožu a docpěje dołhosć wot něhdźe 60 cm. Wokoło wóčkow je čorna rynčka.

## Žiwjenski rum
Kunjacy pos je w nocy aktiwny.

## Zežiwjenje
Kunjacy pos je wšožračk.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z hórskich lěsow wuchodneje Azije, ale je na zapad do Europy zapućowany.

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 167 

## Eksterne wotkazy
Jawora (rěčka)

**Jawora** ( abo **Jauerbach**) je rěčka w Hornjej Łužicy a prawy přitok Čorneho Halštrowa. Wužórli so z dweju žórleškow na Lipicy blisko Kašec a běži přez Miłoćicy, Njebjelčicy a Němske Pazlicy, hdźež so do Čorneho Halštrowa wuliwa.

Hač do 2000tych lět wobsteješe mjez Miłoćicami a Njebjelčicami rěčna zawěra Jawory z jězorom. Za Njebjelčicami zastaruje rěčka wjacore rybjace haty z wodu.

## Literatura
* Konrad Lipič: *Rěčka Jawora.* W: Protyce 2008, str. 44–47.

## Weblinks
Handrij

**Handrij** je serbske muske předmjeno. Je serbska warianta grjekskeho předmjena *Ανδρέας (Andreas)*, kotrež so wot *ανδρεία (andreia = mužnosć)* respektiwnje *ἀνδρεῖος (andreios = mužny)* wotwodźi. Warianta je Handrej, žonjace warianty su Handrijka a Andreja.

## Znaći nošerjo mjena

* Handrij Brósk (1802–1877) – farar a narodny prócowar
* Handrij Cyž (1758–1815) – farar a nabožinski spisowaćel katolskich Serbow
* Handrij Dučman (1836–1909) – farar, spisowaćel a basnik
* Handrij Falka (1837–1917) – ludowy basnik
* Handrij Gědan (1728–1783) – wučer, kantor a spisaćel nabožinskich spisow
* Handrij Kerk (1822–1894) – kubler a sejmski zapósłanc
* Handrij Króna (1855–1937) – bur a narodny prócowar
* Handrij Křižank (1829–1907) – originalna ludowa postawa, „Eierjockel“
* Handrij Lubjenski (1790–1840) – farar, serbowědnik a narodny prócowar
* Handrij Mehliš (1721–1790) – farar a pěsnjer
* Handrij Nyča (1731–1795) – wučenc a dwórski radźićel, swobodny murjer
* Handrij Palman (1788–1862) – farar a wudawar prěnich serbskich Misionskich powěsćow
* Handrij Pawoł (1843–1908) – skałar, braška a ludowy basnik
* Handrij Pjenck (1808–1849) – duchowny, wučer, redaktor, přełožer a spisaćel
* Handrij Rheniš (1731–1805) – farar a spisaćel
* Handrij Ruška (1755–1810) – domjacy wučer a składnostny basnik
* Handrij Smoler (1693–1729) – farar a nabožinski prócowar
* Handrij Suška (1795–1843) – seminarski wučer a organizator ludoweho šulstwa
* Handrij Šała (1843–1915) – wučer a składnostny basnik
* Handrij Voigt (1794–1860) – farar a nabožinski prócowar
* Handrij Wujanc (1814–1877) – wučer
* Jan Handrij Wyrgač (1740–1799) – presbyter bratrowskeje wosady
* Handrij Zahrodnik (1654–1727) – přirodowědnik a wunamakar
* Handrij Zejler (1804–1872) – basnik

## Žórła
* Wikisłownikowy nastawk „“
* Walter Wenzel: *Studien zu sorbischen Personennamen.* 1987. Zwjazk 1, strona 99sl.
Domjacy pos

**Domjacy pos** (*Canis lupus familiaris*) je zwěrjo ze swójby psow (*Canidae*).

## Wopis

## Stawizny
Domjacy pos je domjace zwěrjo, kotrež wot wjelka pochadźa. Domestikacija so je před něhdźe 15000 lětami w juhozapadnej a južnej Aziji započinała. Najstarše dwórske psy w srjedźnej Europje pochadźeja z něhdźe 8. lětstotka před našim ličenjom časa.

## Žórła
* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, strona 145 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 318
Anglicizm

**Anglicizm** woznamjeni wliw jendźelšćiny na druhe rěče, na přikład serbšćinu abo němčinu. Tutón je móžny nic jenož na wšěch polach rěčneho systema, kaž na přikład w słowoskładźe abo w syntaksy, ale tež na wšěch rěčnych runinach, potajkim w spisownej a wobchadnej rěči kaž tež w žargonje a druhich. Sylnje jendźelsce wobwliwowana forma němčiny bu tež jako „Denglisch“ woznamjena.

Wliwy z britiskeje jendźelšćiny rěkaja *briticizm*, tele z ameriskeje jendźelšćiny *amerikanizm*.
Baribal

**Baribal**, tež **čorny mjedwjedź** (*Ursus americanus*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*).

## Wopis
Baribal je zwjetša čornobruny a docpěje dołhosć wot 1,5 hač do 1,8 m. Při tym je mjeńši a bóle zawality hač bruny mjedwjedź. Wón docpěje wysokosć ramjenjow wot nimale 1 m. Jeho hłowa je wuska. Klama je relatiwnje wótra. Barbjenje jara wariěruje, a to: čorne, slěbrošěre abo brune hač nimale cyle běłe.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Baribal je žiwy w sewjernej Americe.

## Nóžki


## Žórła
* , stronje 356-357 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 101 

## Eksterne wotkazy
Malajiski mjedwjedź

**Malajiski mjedwjedź** (zwjetša *Helarctos malayanus*, druhdy *Ursus malayanus*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*).

## Wopis
Malajiski mjedwjedź je najmjeńši mjedwjedź a docpěje dołhosć wot něhdźe 1,4 m a wysokosć ramjenjow wot maksimalnje 70 cm. Jeho koža je krótka, hładka a čorna. Klama je swětła. Ma běłojty hač oranžožołty muster na hródźi. Jeho žratwa wobsteji z rostlinow, płodow, małkich zwěrjatow a mjedu.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Malajiski mjedwjedź je žiwy w juhowuchodnej Aziji, předewšěm w južnej Chinje, zadnjej Indiskej, na kupomaj Sumatra a Borneo. Wón so zwjetša tam na štomach zdźerža.

## Žórła
* , strona 244 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 161 

## Eksterne wotkazy
Hubkowy mjedwjedź

**Hubkowy mjedwjedź** (*Melursus ursinus*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*).

## Wopis
Hubkowy mjedwjedź je čorny hač čornobruny a docpěje dołhosć wot hač do 1,7 m. Jeho koža je dołhokosmata. Klama je swětła, při čimž huby su daloko doprědka tyknjene a jazyk je dołhi a wuski. Njesu na hródźi v-formowy běły muster. Nohi su krótke, ale stopy su wulke a njesu dołhe pazory. Žratwa wobsteji z insektow, předewšěm termitow a mrowjow, mjedu a płodow.

Hubkowy mjedwjedź móže derje lězć. Wón w nocy aktiwny.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Hubkowy mjedwjedź je žiwy w lěsach prědnjeje Indiskeje a Sri Lanki.

## Nóžki


## Žórła
* , strona 217 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 145 

## Eksterne wotkazy
Brylaty mjedwjedź

**Brylaty mjedwjedź** (*Tremarctos ornatus*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*). Wón je jenički mjedwjedź w južnej Americe.

## Wopis
Brylaty mjedwjedź docpěje dołhosć wot něhdźe 1,5 hač do 1,8 m a wysokosć ramjenjow wot něhdźe 75 cm. Wopuš docpěje dołhosć wot něhdźe 7 cm. Jeho koža je wiwlata, čorna hač čornobruna. Njese  žołtojty hač běły muster we wobliču, kotryž ma formu bryle.

Žerje rostliny. Často w štomowych jamach abo hnězdach spi.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Brylaty mjedwjedź je žiwy w južnej Americe, při čimž zalěsnjene zapadne zwisy Andow, wot Venezuele hač Boliwiskeje, we wysokosćach wot 1500 hač do 2000 m wobydli.

## Žórła
* , strona 217 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 106 

## Eksterne wotkazy
Wulki panda

**Wulki panda**, tež **wulki pandamjedwjedź** (*Ailuropoda melanoleuca*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*).

## Wopis
Wulki panda je spłóšiwy a docpěje wulkosć wot něhdźe 1,5 hač do 1,8 m. Jeho koža je běła hač nažołć běła, mjeztym zo wuši a nohi su čorne, ale tež wokolina wóčkow je čorna. Nimo toho ma čornu smuhu mjez prědnimaj nohomaj na chribjeće a hródźi. Hłowa je wulka a kulojta. Wón móže wažu wot wjace hač 100 kg docpěć.

Žerje nimale jenož bambusowe wurostki, při ćimž daloko pućuje.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Wulki panda je žiwy w młowatych bambusowych lěsach juhowuchodnych regionach srjedźneje Chiny, we wysokosćach wot 2300 hač do 3800 m. Při tym 90 % su žiwy w prowincy Sichuan. Prjedy bě wot sewjerneje prowincy Gansu hač do sewjerneje Burmy domjacy.

## Rozmnoženje

Sančki porodźa po 97 hač do 163 dnjach w skalnej jamje abo bambusowej husćinje jara małke młodźata, kotrež maja wahu wot jenož sto gramow. Po dwěmaj hač do třoch lětach bywaja samostatne. Hakle w starobje pjeć do šěsć lět bywaja splažnje zrałe.

Wulke pandy so dźensa w coowach plahuja, při čimž bu prěnje młodźo w lěće 1963 w Pekingskim coowje narodźene.

## Žórła
* , strona 144 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 79 

## Eksterne wotkazy
Małki panda

**Małki panda**, tež **čerwjeny panda** (*Ailurus fulgens*) je družina ze swójby (*Ailuridae*).

## Wopis
Małki panda je šwižny a docpěje dołhosć wot něhdźe 50 hač do 65 cm. Jeho wopuš je hustokosmaty a dołhi. Koža je husta, dołhokosmata a mjechka, při čimž horni bok je błyšćacy liškočerwjeny hač žołtočerwjeny a brjuchowy bok a ruce a noze su čorne. Wobličo njese běły muster. Hłowa je kulojta. Ruce a noze su krótke.

Žerje předewšěm bambusowe wurostki a łopjena, ale tež płody, małke rjapniki a insekty.

Sančka po 125 hač 132 dnjach porodźi 1 hač 4 młodźata, kotrež w starobje wot 2 hač 3 lět bywaja ródnje zrałe.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Małki panda je žiwy w hórskich a bambusowych lěsach na juhowuchodnym zwisu Himalaje, při čimž we wysokosćach wot něhdźe 1800 hač do 4000 m wustupuje.

## Žórła
* , strona 205 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 86 

## Eksterne wotkazy
Wuwlak

**Wuwlak** (*Ursus thibetanus*) je družina mjedwjedźow (*Ursidae*).

## Wopis
Wuwlak je čorny, baribalej (*Ursus americanus*) jara podobny a docpěje dołhosć wot 1,4 hač do 1,7 m. Ma kaž kornar stejace kosmy na šiji. Nimo toho njese běły v-formowy muster na hrudźi.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Wuwlak je žiwy w hórskich lěsach centralneje a južneje Azije, inkluziwnje Japanskeje, při čimž we wysokosćach wot hač do 4000 m wustupuje. Často na štomje přenocuje.

## Nóžki


## Žórła
* , strona 217 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 106 

## Eksterne wotkazy