open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** (* 28. oktobra 1967 w Arlingtonje, Georgia) je US-ameriska filmowa hrajerka a Oscar-nošerka.

## Filmografija

* 1986: Firehouse
* 1987: Baja Oklahoma
* 1987: Satisfaction
* 1988: Miami Vice
* 1989: Blood Red – Stirb für dein Land
* 1989: Pizza Pizza – Ein Stück vom Himmel
* 1989: Magnolien aus Stahl
* 1990: Pretty Woman
* 1990: Flatliners
* 1991: Entscheidung aus Liebe (*Dying Young*)
* 1991: Der Feind in meinem Bett (*Sleeping with the Enemy*)
* 1991: Hook
* 1992: The Player
* 1993: Die Akte
* 1994: Nichts als Ärger (*I Love Trouble*)
* 1994: Prêt-à-Porter
* 1995: Power of Love (*Something to Talk About*)
* 1996: Mary Reilly
* 1996: Alle sagen – I love you (*Everyone Says I Love You*)
* 1996: Michael Collins 
* 1997: Fletchers Visionen (*Conspiracy Theory*)
* 1997: Die Hochzeit meines besten Freundes (*My Best Friend's Wedding*)
* 1998: Seite an Seite (*Stepmom*)
* 1999: Notting Hill
* 1999: Die Braut, die sich nicht traut (*Runaway Bride*)
* 2000: Erin Brockovich 
* 2000: Die Schöne und das Pferd
* 2001: The Mexican
* 2001: America's Sweethearts
* 2001: Ocean’s Eleven
* 2002: Grand Champion
* 2002: Voll Frontal (*Full Frontal*)
* 2002: Geständnisse – Confessions of a Dangerous Mind (*Confessions of a Dangerous Mind*)
* 2002: Friends
* 2003: Mona Lisas Lächeln (*Mona Lisa Smile*)
* 2004: Ocean's Twelve
* 2004: Hautnah (*Closer*)
* 2005: Vom Waisen zum Herrscher (*From Orphan to King*)
* 2006: Lucas der Ameisenschreck (*The Ant Bully*, Stimme)
* 2007: Der Krieg des Charlie Wilson (*Charlie Wilson's War*)
* 2008: Zurück im Sommer (*Fireflies in the Garden*)

## Literatura

* Penning, Lars: *Julia Roberts*. Berlin, Bertz + Fischer Verlag 2003, ISBN 3-929470-36-5
* James Spada: *Julia Roberts. Die Biografie*. Hoffmann und Campe Verlag, Hamburg 2004, ISBN 3-455-09436-8
* Meinolf Zurhorst: *Julia Roberts. „Pretty Woman“*. Heyne Filmbibliothek Band 168. Wilhelm Heyne Verlag, München 1999, ISBN 3-453-05757-0
Coccinellidae

**Coccinellidae** su swětodaloko eksistowaca swójba brukow. Na swěće je něhdźe 5500 rozdźělnych družinow. Někotre su tu w galeriji:

Wobraz:BIEDRONA.JPG|Bože słónčko *Coccinella septempunctata* ze sydom dypkami
Wobraz:Marienkäferlarve (Coccinellidae) 1.jpg|Larwa tuteje družiny



Wobraz:Psyllobora.vigintiduopunctata.6920.jpg|Družina *Psyllobora vigintiduopunctata* z jedynadwaceći dypkami
Wobraz:Psyllobora.vigintiduopunctata.6921.larva.jpg|Larwa tuteje družiny



Wobraz:Harmonia axyridis01.jpg|Wobrazy z rozdźělnymi wariantami aziskich *Coccinellidae*, kotraž tu jako Neozoon je.
Wobraz:Harmonia axyridis larvae 3.jpg|Larwa tuteje družiny
Aleksandr Solženicyn

**Aleksandr Solženicyn** (rus. Александр Исаевич Солженицын; * 11. decembra 1918 w Kislowodsku; † 3. awgusta 2008 w Moskwje) bě ruski spisowaćel, publicist, historikar a politiski aktiwist. Jeho najwažniša twórba bě *Archipel Gulag*.

## Eksterne wotkazy
* http://solzhenitsyn.ru/
* Alexandr Solženicyn: ''Z přednášky na Harvardově univerzitě v roce 1981'' (cs)
* Alexandr Solženicyn: ''Čí je to vina, když loď ztroskotá'' (cs)
* http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/
Morčata na útěku

**Morčata na útěku** je hudźbna skupina.

## Diskografija
* 2004 - *Hlavně se s tím nesrat*
* 2005 - *Kouření může zabíjet*
* 2006 - *Konec řezníků v Čechách*
* 2008 - *Jsme trochu jiný*
* 2010 - *Tenkrát na záchodě*
* 2013 - *Tradice z krabice*
* 2017 - *Di do prdele!*

## Eksterne wotkazy
* Morčata na útěku
Čerokiske pismo

**Čerokiske złóžkowe pismo** je pisanski system kotryž je so wudźěłany wot muža, Sequoyah, w lěće 1819, zo by čerokisku rěč pisał. Měwawši kontakt z europskimi sydlerjemi, přewzma ideju pisanja, a sam je započał wudźěłać podobny pisanski system za swójski čerokiski lud. Po někotrych pospytach, inkluziwnje ideografije, jeho dźěło je płodźiło přez wudźěłanje złóžkoweho alfabeta, nic alfabet kaž tón sydlerjow. Někotre ze symbolow su připadnje přewzate z alfabeta sydlerjow, a druhe su cyle wunamakane z jeho přestajenja.

## Kompjuterowa reprezentacija
Čerokiske pismo so w Unicode reprezentuje, w znamješkowym wobłuku (jendźelsce *character range*) U+13A0 hač U+13FD.  

Jenička čerokiska pismowa družina (jendźelsce *font*) so z macOS dodawa, wersija 10.3 (Panther) a pozdźišo a Windows Vista. Čerokiske pismo so tež podpěra z swobodnych pismow namakane na stronje languagegeek.com a Touzet's atypical.net, a shareware-pismowe družiny Code2000 a Everson Mono.

## Eksterne wotkazy
* languagegeek.com fonts 
* Everson Mono 
* atypical.net Cherokee font
Ernst Röhm

**Ernst Julius Röhm** (* 28. nowembra 1887 w Mnichowje, † 1. julija 1934 runje tam) bě němski oficěr, politikar strony NSDAP a dołholětny wjednik SA. Wuzna so relatiwnje zjawnje k swojej homoseksualiće a bu 1. julija 1934 w Mnichowje zamordowany.

## Wotkaz
Salvador Allende

**Salvador Allende Gossens** [] (* 26. junija 1908 we Valparaíso; † 11. septembra 1973 w Santiago de Chile) bě chilski lěkar a politikar a wot lěta 1970 do lěta 1973 prezident Chilskeje. Pospytowaše socializm demokratisce w Chilskej etablěrować, bu pak w běhu wojerskeho puča w lěće 1973 zamordowany.

## Literatura
* Víctor Farías: *Salvador Allende: Antisemitismus und Euthanasie.* Philo, Hamburg 2003, ISBN 3-8257-0341-X
* Klaus Luis, Huhn Corvalán: *Hoffnung und Terror: Der 11. September des Salvador Allende*. Das Neue Berlin Verlags GmbH, Berlin 2003, ISBN 3-360-01226-7
* Waltraud Peter, Hagen Jacobs: *Salvador Allende: Eine Chronik*. Neues Leben, Berlin 2008, ISBN 978-3-355-01749-7
* Wim Reckman: *Allende, Chiles neuer Mann*. Laetare-Verlag; Freiburg: Imba-Verlag, Stein (Nürnberg) 1971, ISBN 3-7839-0026-3
* Alejandra Rojas: *Salvador Allende: das Ende einer Ära*. Aufbau-Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-351-02483-5
Seversk

**Seversk** je konstruowana słowjanska rěč.

Awtor projekta je Libor Sztemon, kotry tohorunja je lydnevi, mrezisk, slavëni a slavisk stworił.
Čorna dźěra

**Čorna dźěra** je tajki mały a woluminozny objekt, zo je jeho grawitaciske polo we wosebitym dźělu rumočasa tak mócne, zo njemóže žadyn objekt (ani swětło) jeho wokolinu zaso wopušćić.

Zapřijeće je so w lěće 1967 wot fyzikarja Johna Archibalda Wheelera etablěrowało.

## Wotkaz
Připołdnica

**Připołdnica** je žona w mnohich słowjanskich powědkach.

## Žórło

* Dietrich Grau: *Das Mittagsgespenst (daemonium meridianum). Untersuchungen über seine Herkunft, Verbreitung und seine Erforschung in der europäischen Volkskunde*, Bonn 1966, 98 - 108 (něm.)

## Literatura

**Das Vermächtnis der Mittagsfrau*. Stadt Cottbus; ISBN 978-3-7420-1957-8, ISBN 3-7420-1957-0 (něm.)
*Die Mittagsfrau (Gutenbergowy projekt) (něm.)
*Die Mittagsfrau in Trebendorf (Trjebin]) (něm.)
Chilska

**Chilska** (tež **Chile**;  *República de Chile*) je južnoameriski stat při Ćichim oceanje. Hłowne a najwjetše město je Santiago de Chile. Chilska ma něhdźe 17,5 milionow wobydlerjow. Prezidentka je Michelle Bachelet.

Po statistice Zjednoćenych narodow je Chilska najbóle wuwity kraj Južneje Ameriki. Wona je mjez druhim najwažniši producent kopora na swěće.

## Geografija

Chilska mjezuje z Argentinskej, Boliwiskej a Peru. Najwyši wjeršk w kraju je hora *[[Ojos del Salado]]* (6.885 m nad mórskej hładźinu) w chilskich Andach, a najniši dypk brjóh Ćicheho oceana (0 m nad normalnej nulu). Do Chilskeje słuša tež Jutrowna kupa a dalše kupy w Ćichim oceanje.

Kraj wupřestrěwa so wot peruskeje hranicy w pusćinje Atacama na sewjeru hač ke kupje Feuerlandskej na juhu přez wjace hač 4300 kilometrow. Nimo toho wužaduje sej Chilska podźěl Antarktiki.

### Města
Najwjetše města su :

* Santiago de Chile - 7.517.700 wobydlerjow	
* Puente Alto - 463.800 wobydlerjow
* Concepción  - 404.600 wobydlerjow	
* Viña del Mar - 358.800 wobydlerjow	
* Temuco - 321.000 wobydlerjow			
* Valparaíso - 301.700 wobydlerjow	


## Žórła


## Wotkaz
Jutrowna kupa

**Jutrowna kupa** (němsce *Osterinsel*) je kupa w juhowuchodnym Ćichim oceanje a dźěl Chilskeje. Španiske mjeno je *Isla de Pascua* a Rapa je *Te pito o te henua*.

## Galerija

Dataja:Moai Rano raraku.jpg
Dataja:TAMURE.png
Dataja:Totora Schilf.JPG
Dataja:Paengahaus1.jpg|PaengaHaus


## Wotkazy

* Unesco Heritage
* Wikivoyage
* Foto
Bórkowy

**Bórkowy** ( *Burg*) su wjes a gmejna w Błótach, we wokrjesu Sprjewja-Nysa (Braniborska, Němska). Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Jedna so wo najwjetšu wjes w samych Błótach a wuznamny turistiski centrum. Bórkowy su zarjadniske sydło Bórkowskeho hamta, kotremuž přisłuša pjeć dalšich gmejnow.

## Geografija

Gmejna nadeńdźe so 15 kilometrow sewjerozapadnje Choćebuza a wosom kilometrow sewjerowuchodnje Wětošowa we wuchodnym dźělu Błótow. Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Prizaŕske Bórkowy *(Burg-Kolonie)*, rozbrojene Kupaŕske Bórkowy *(Burg-Kauper)* a Myšyn *(Müschen)* ze sydlišćom *Pawlikojc Młyn*.

## Stawizny

Mjeno wjeski wotwodźuje so wot staroserbskeho zapřijeća za jehlinowy lěs (*bork*). 1315 so Borkowy prěni raz pisomnje naspomnichu. Wo wjele starša hač sydlišćo je Hrodowa hora, kotraž hižo něhdźe we wosmym abo dźewjatym lětstotku nasta. Tež Serbja tutón nasyp wobsydlichu. W 10. lětstotku bu pak wot Němcow doskónčnje zničeny. Wo Hrodowej horje eksistuja mnoho serbskich bajkow a powědkow. Prěnjotnje wobsta jenož wjesny dźěl Wobsedne Bórkowy (*Burg-Dorf*). W prěnjej połojcy 18. lětstotka nasta rozbrojene sydlišćo Kuparske Bórkowy a srjedź 18. lětstotka přidružichu so Prizarske Bórkowy.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki mějachu Bórkowy srjedź 1880tych lět 4506 wobydlerjow, z nich 4106 Serbow a štyri sta Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 41,4&nbsp;%, při čimž bě podźěl w Prizarskich Bórkowach (67,4&nbsp;%) a Kuparskich Bórkowach (47,2&nbsp;%) wyši hač we wsy samej (29,4&nbsp;%).

## Kubłanje
Na zakładnej šuli w Bórkowach so WITAJ-wučba poskića, na wyšej šuli serbšćina jako cuza rěč.

## Wosobiny
* Jan Kito Post (1811–1887) – wučer, zběraćel ludowych pěsnjow, kulturny prócowar
* Wylem Nowy (1870–1933) – farar, kulturny prócowar, předsyda Maśicy Serbskeje
* Hajno Nowy (1871–1941) – ratar, pěstowar ludowych tradicijow, awtor dźiwadłoweje hry
* Mina Witkojc (1893–1975) – nowinarka, wuznamna delnjoserbska basnjerka

## Žórła


## Wotkaz
Romske mócnarstwo

**Romske mócnarstwo** ( *Imperium Romanum*) bě za čas antiki wulki imperij ze srjedźišćom w dźensnišej italskej stolicy Romje, kotryž wobknježeše sčasami kónčiny kołowokoło cyłeho Srjedźozemskeho morja. Měješe prowincy w Europje, Africe a dźělach Azije. Wobsteješe hač do lěta 476, hdyž so rozdźěli do Zapadoromskeho a Wuchodoromskeho mócnarstwa.

## Wotkaz
Hugo Gunckel Lüer

**Hugo Gunckel Lüer** (* 23. awgusta 1901 we Valdivia, Chilska; † 10. julija 1997 w Santiago de Chile) běše chilski botanikar a apotekar, kotryž stwori zakłady za modernu botanisku taksonomiju.

## Wozjewjenja
### Knižne
* Helechos de Chile Monografías Anexos de los Anales de la Universidad de Chile, 245 pp. 
* Bibliografía Moliniana Fondo Andrés Bello, 166 pp. 

### Rozprawy
* (1948) "La floración de la quila y el coligüe en la Araucanía." Ciencia e Investigación 4: 91-95. 
* (1953) "Plantas chilenas estudiadas por Linneo." Revista Universitaria (Chile) 38: 67-76 
* (1959) "Nombres indígenas relacionados con la flora chilena." Facultad de Química y Farmacia, Universidad de Chile, Santiago de Chile, 
* (1967) "Fitonimia atacameña, especialmente cunza." Anales de la Academia Chilena de Ciencias Naturales 52: 1 – 81 
* (1972) "Plantas chilenas descritas como nuevos por Juan Ignacio Molina y sus concordancias con la nomenclatura botánica actual." Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural, Año 17 (N° 197):3-11. 
* (1979) "Vocablos populares técnicos relacionados con la industria del alerce" Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural 274-275 
* (1980) "Plantas magicas mapuche." Terra Ameriga 41:73-75. 
* z C. Munizaga, 1958) "Notas etnobotánicas del pueblo atacameño de Socaire, o etnobotánica de Socaire." Publicaciones del Centro de Estudios Antropológicos 5: 9-40. 
* (1982). Significado de nombres genéricos de algunas plantas de la flora chilena. Academia N° 4. Academia Superior de Ciencias Pedagógicas. 157-180 Chloris chilensis vol. 9., Nº2)
Nowa Niwa

**Nowa Niwa** ( *Neu Zauche*) je wjes a gmejna při sewjernej kromje Błótow, ležaca w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Słuša hromadźe ze sydom druhimi gmejnami k hamtej Luboraz. Gmejna je dźěl oficielneho Serbskeho sydlenskeho ruma.

## Gmejnske dźěle
K Nowej Niwje słušatej gmejnskej dźělej Brjazyna nad Jazorom *(Briesensee)* a Kamjeńki *(Caminchen)* kaž tež slědowace wobsydlene městna, kotrež oficielnje gmejnske dźěle njejsu:

* Pśi Jazorje *(Am See)*
* Kice *(Kietz)*
* Sedlišćo *(Siedlung)*
* Winica *(Weinberg)*

## Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 200 wot cyłkownje 1047 wobydlerjow serbsce. Po Černiku bě w lěće 1954 jenož hišće jedyn jenički wobydler Noweje Niwy ze serbskimi rěčnymi kmanosćemi.

## Wosobiny
* Měto Pernak (1938–2019) – delnjoserbski wudawaćel a publicist, wjelelětny předsyda Maśicy Serbskeje

## Žórła


## Wotkazaj
Lutki

**Lutki** (singular: lutk) su palčiki w mnohich słowjanskich powědkach. W južnym dźělu Łužicy buchu lutki mjenowane jako „Querxe“.
Dešno

**Dešno** ( *Dissen*) je delnjołužiska wjes w Błótach sewjernje Choćebuza, kotraž wot lěta 2002 ke gmejnje Dešno-Strjažow słuša. Wjeska leži we wokrjesu Sprjewja-Nysa. We wsy rěči so hač do dźensnišeho tež delnjoserbsce.

## Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 815 Dešnjanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 74,8 %.

## Wosobiny
* Kito Pank (1808–95) – farar, redaktor, spisowaćel; rodźeny w Dešnje
* Bogumił Šwjela (1873–1948) – farar, rěčespytnik, sobuzałožer Domowiny; 1913–41 Dešnjanski farar
* Mjertyn Tylka (1857–1942) – farar, popularnowědny spisaćel; rodźeny w Dešnje

## Žórła


## Wotkazaj
Wuhlikowa kisalina

**Wuhlikowa kisalina** (tež **wuhličnata kisalina**) je słaba kisalina z chemiskej formulu H2CO3, kotraž je w přirodnych wodźiznach. Někotre žórła wobsahuja wjele wuhlikoweje kisaliny, kotraž so hodźi kóžne kapilary ćahnyć tak pomhajo krejnu cirkulaciju a dźěło wutroby.

Jeje sele rěkaja karbonaty.


## Žórła
UniRed

**UniRed** je wjelerěčny unicodowy tekstowy editor za Windows 9x, NT, 2000 a XP a je w programowanskej rěči Delphi programowany.

## Kajkosće

UniRed podpěra slědowace znamješkowe sadźby:

* 16-bitowy Unicode (big endian a little endian);
* UTF-8;
* systemowe znamješkowe sadźby wot Windows;
* systemowe znamješkowe sadźby wot DOS (OEM);
* Latin-1, Latin-2, Latin-3 atd;
* kyriliske znamješkowe sadźby: cp866, windows-1251, koi8-r;

Program podpěra rozdźělne programowanske rěče, kaž na př. C/C++, Delphi, Java. Ale podpěra tež HTML.

Zo by wobdźěłanje datajow wolóšił, UniRed móže tekst po syntaksy zabarbić.

Móže tekst z pomocu regularnych wurazow narunać a z prawopisnym programom ISpell hromadźe dźěłać.

## Rěče
Standardnej rěči za programowy powjerch editora stej jendźelšćina a rušćina (maćeršćina programoweho awtora). Za dalšich 21 rěčow su rěčne pakćiki, kotrež hodźa so pozdźišo instalować. Tež za hornjoserbšćinu je tajki rěčny pakćik.

Nimo toho eksistuja rěčne pakćiki za ukrainšćinu, běłorušćinu, esperanto, čěšćinu, walizišćinu, danšćinu, němčinu, španišćinu, francošćinu, galicišćinu, italšćinu, litawšćinu, madagaskaršćinu, pólšćinu, portugalšćinu za Portugalsku a Brazilsku, słowakšćinu, šwedšćinu, tataršćinu a grjekšćinu.

## Prawopis

Z wuwzaćom hornjoserbšćiny, madagaskaršćiny a walizišćiny su za wšě rěče tež prawopisne pakćiki.

## Wuwiće
Programowy awtor je hižo před někotrymi lětami wozjewił, zo wón UniRed dale njewuwije.

## Žórła
Saterland

**Saterland** je gmejna w sewjerozapadnej Němskej. Namaka so we wobwodźe Cloppenburg zwjazkoweho kraja Delnja Sakska. Historisce słuša do regiona Oldenburgska. Gmejna ma něhdźe 13.000 wobydlerjow.

Saterland je srjedźišćo najmjeńšeje mjeńšinoweje rěče Němskeje, *[[saterfrizišćina|saterfrizišćiny]]*. Dla stawiznow wobsydlenja Saterland je rěčna kupa kompletnje wobdata wot njefriziskeho (delnjoněmskeho) rěčneho areala.
Carlo Allioni

**Carlo Allioni** (* 23. septembra 1728 w Turinje; † 30. julija 1804 runje tam) běše italski lěkar a botanikar.

Wón bě botaniku w uniwersiće w Berlinje wučił a nawjedowaše Turinsku botanisku zahrodu.
## Skutkowanje
Jeho najwažniše dźěło běše *Flora Pedemontana, sive enumeratio methodica stirpium indigenarum Pedemontii*, přepytowanje rostlinstwa w Piemonće, w kotrymž wón 2813 rostlinskich družinow zapisowaše, z toho 237 hač dotal njeznatych. W lěće 1766 je *Manipulus Insectorum Tauriniensium* wudał. Wuběr jeho dźěłow:
* *Rariorum Pedemontii stirpium. Specimen primum.* 1755.
* *Stirpium preaecipuarium littoris et agri nicaeensis enumeratio methodica.* 1757.
* *Flora Pedemontana, sive enumeratio methodica stirpium indigenarum Pedemontii.* 1785.
* *Auctuarium ad Floram pedemontanam ….* 1789.
Tšupc

**Tšupc** ( *Straupitz*) je wjes a gmejna při sewjernej kromje Błótow, ležaca w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Tšupc je zarjadniske sydło hamta Luboraz/Hornje Błóta a słuša k oficielnemu Serbskemu sydlenskemu rumej.

Znaty je Tšupc za nimorjadnje wulku wjesnu cyrkej, kotraž bu po planach Karla Friedricha Schinkela nowonatwarjena a w lěće 1832 poswjećena.

Ke gmejnje słušatej wobydlene městna Wótšow *(Horst)*, Gat *(Gatt)* a Błotny Młyn *(Buschmühle)*.

## Wobydlerstwo
Hač do kónca 19. lětstotka słušeše Tšupc k delnjoserbskemu rěčnemu rumej. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy hišće 150 wot cyłkownje 1277 Tšupčanow serbsce (12 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 1 %.

## Kubłanje
Na zakładnej šuli w Tšupcu so WITAJ-wučba poskićuje.

## Wosobiny
* Albin Moller (1541–1618) – farar, astronom a wudawaćel prěnjeje serbskeje ćišćaneje knihi z Tšupca

## Žórła


## Wotkazaj
Gubin

**Gubin** (tež  *Gubin*,  **Guben**) je delnjołužiske město we wuchodnej Braniborskej. Gubin ma něhdźe 20.000 wobydlerjow. Amtěrowacy měšćanosta je Fred Mahro (CDU). Gubin leži při Łužiskej Nysy a z tym njeposrědnje při pólskej mjezy, napřećo pólskemu městu ze samsnym mjenom. Wot 1961 do 1990 njeseše město oficielne mjeno *Wilhelma Pieckowe město Gubin*, němsce *Wilhelm-Pieck-Stadt Guben*.

## Měšćanski rozrjad
* inoficialne měšćanske dźěle jadroweho města:
** Stare město *(Altstadt)*
** Sprugow *(Sprucke)*
** Reichenbach

* oficialne měšćanske dźěle
** Brjazynka *(Bresinchen)*
** Dulojce *(Deulowitz)*
** Brjazyna *(Groß Breesen)* (z *Grunewald*)
** Stuźonk *(Kaltenborn)*
** Sławkojce *(Schlagsdorf)*

## Ličba wobydlerjow

¹ ludličenje

## Politika

(wólbne wobdźělenje: 38,62 %)

## Partnerske města
* Gubin (Pólska)
* Laatzen (Delnja Sakska)
* Velbert (Sewjerorynsko-Westfalska)

## Žórła


## Wotkazy

* www.guben.de
Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory

**Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory** ( *Sächsische Schweiz-Osterzgebirge*) je krajny wokrjes w južnej Sakskej, kotryž so po kónčinach na juh wot Drježdźan hač k čěskej hranicy wupřestrěwa.

## Stawizny
Wokrjes nasta z wokrjesnej reformu 2008 w Sakskej 1. awgusta 2008 z dotalneju krajneju wokrjesow Sächsische Schweiz a Weißeritzkreis.

## Wokrjesne sydło
Sydło krajnoradoweho zarjada je Pěrno. Pěrno a něhdyše wokrjesne města Dippoldiswalde, Freital a Zebnica maja wosebity status wulkeho wokrjesneho města.

## Politika
Ze sakskej komunalnej wólbu 8. junija 2008 bu zestajenje noweho wokrjesneho sejma postajene a nowy krajny rada wuzwoleny. Prjedawši krajny rada něhdyšeho krajneho wokrjesa Sakska Šwica, Michael Geisler (CDU), je wólbu dobył.
Po komunalnych wólbach 2014 je CDU ze 37 městnami dale najsylniša móc we wokrjesnym sejmje před Lěwicu z 13 městnami.

## Města a gmejny
(staw: )

**[[Zarjadniske zhromadźenstwo|Zarjadniske zhromadźenstwa]]**
* Zarjadniske zhromadźenstwo Altenberg z čłonskimaj gmejnomaj Altenberg a Hermsdorf/Erzgeb.
* Zarjadniske zhromadźenstwo Bad Gottleuba-Berggießhübel z čłonskimi gmejnami Bad Gottleuba-Berggießhübel, Bahretal a Liebstadt
* Zarjadniske zhromadźenstwo Žandow z čłonskimi gmejnami Žandow, Rathmannsdorf a Reinhardtsdorf-Schöna
* Zarjadniske zhromadźenstwo Dohna-Müglitztal z čłonskimaj gmejnomaj Dohna (sydło) a Müglitztal
* Zarjadniske zhromadźenstwo Klingenberg z čłonskimaj gmejnomaj Hartmannsdorf-Reichenau a Klingenberg
* Zarjadniske zhromadźenstwo Kralowc/Sakska Šwica z čłonskimi gmejnami Gohrisch, Kralowc (Sakska Šwica), Rathen, Rosenthal-Bielatal a Struppen
* Zarjadniske zhromadźenstwo Lohmen/Stadt Wehlen z čłonskimaj gmejnomaj Lohmen (sydło) a Stadt Wehlen
* Zarjadniske zhromadźenstwo Pěrno z čłonskimaj gmejnomaj Dohma a Pěrno
* Zarjadniske zhromadźenstwo Tharandt z čłonskimaj gmejnomaj Dorfhain a Tharandt
Junge Freiheit

**Junge Freiheit** („Młoda swoboda“) je němski prawicarski magacin. Wuchadźa wot lěta 1986. Załožer a šefredaktor je Dieter Stein.

## Eksterne wotkazy
* Junge Freiheit
CounterPunch

**CounterPunch** je ameriski lěwicowy magacin a online-magacin. CounterPunch wuchadźa wot lěta 1994.

## Eksterne wotkazy
* CounterPunch
David Duke

**David Duke** (* 1. julija 1950, Tulsa) je ameriski prawicarski a antisemitiski politikar, politolog, politiski komentator a běše čłon wjednistwa Ku-Klux-Klana a předsyda National Association for the Advancement of White People.

## Eksterne wotkazy

* David Duke
Dendemann

**Dendemann** (* 27. junija 1974 we Wickede jako *Daniel Ebel*) je němski rapper, kotryž tež jako *Daniel Larusso*, *Volker Racho* abo *Olaf Mitender* wustupuje. Wot lěta 1996 bydli w Hamburgu. 

Charakteristisce su jeho škropawy hłós a humorne a kalamburne rapy. 
 
## Diskografija

#### Albumy

#### Single

* 2003: *DasSchweigenDilemma* (EP) (Yo Mama)
* 2006: *3 1/2 Minuten* (Yo Mama)
* 2007: *Endlich Nichtschwimmer* (EP) (Yo Mama)
* 2007: *Hörtnichauf*

## Wotkazy
* oficielna strona
* Dendemann pola laut.de
* Dendemann pola Mixery Raw Deluxe
Komiteja za dźěłaćersku internacionalu

**Komiteja za dźěłaćersku internacionalu** respektiwnje **Komitee für eine Arbeiterinternationale (KAI)** a jendźelšćina: *Committee for a Workers’ International (CWI)* je internacionalne trotzkistiske a rewolucionarno-socialistiske zhromadźenstwo. 

Internacionalne sekretariat CWIa ma jeho městno w Londonje a koordinowaše dźěło organizacijow we wšelake krajam.

CWI so distancowaše w teorije a praksy jasnje wot stalinizma.

## Sekcije

## Eksterne wotkazy
* https://web.archive.org/web/20080915113352/http://www.socialistworld.net/german/index.html
* https://web.archive.org/web/20070103192344/http://www.socialistworld.net/area/areas.html
Wilhelm Pieck

**Friedrich Wilhelm Reinhold  Pieck** (* 3. januara 1876 w Gubinje; † 7. septembra 1960 w Berlinje) bě němski politikar, socialny demokrat a pozdźišo komunist. Wón bě sobuzałožer SED a wot 1949 hač do swojeje smjerće 1960 prěni a jenički prezident NDR.

Jeho ródne město njeseše wot 1961 hač 1990 hamtske mjeno „Wilhelm-Pieck-Stadt Guben“.

## Wotkazaj

* Biografija DHM
Klášterec nad Ohří

**Klášterec nad Ohří** ( *Klösterle an der Eger*) je město w sewjerozapadnej Čěskej, kotrež leži 320&nbsp;m nad mórskej hładźinu w sewjernych Čechach. Ma něhdźe 15.000 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1352.

Přez město wjedźe dróha čo. 140, kotraž je z Karlowymi Warami a z Chomutovom zwjazuje.

## Žórła


## Wotkazaj

* www.muklasterec.cz
Sofija

**Sofija** ( **София**) je stolica a z nimale 1,3 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město Bołharskeje a nadeńdźe so w runinje ze samsnym mjenom na zapadźe kraja. Wona ma wjace wobydlerjow a wjetšu přestrjeń hač kóžde druhe bołharske město.

Město je sydło uniwersity, bołharskeho knježerstwa a prezidenta a Bołharskeje prawosławneje cyrkwje.

## Stawizny
Wot 1879 je Sofija hłowne město Bołharskeje.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona Sofije
Budapest

**Budapest** je stolica Madźarskeje a nadeńdźe so na sewjerje kraja při Dunaju. Ma něhdźe 1,7 milionow wobydlerjow.

## Nóžki


## Wotkaz
Wien

**Wien** (serbsce tež **Wiń**) je stolica a z 1,8 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město Awstriskeje a po Berlinje druhe najwjetše němskorěčne město. Leži we wuchodnym dźělu kraja při Dunaju a tworja swójski zwjazkowy kraj we wobłuku zwjazkoweje republiki Awstriskeje. Za čas Rakusko-Wuherskeje bě Wien politiski, hospodarski a kulturny centrum wulkeho dźěla srjedźneje Europy.

Najbliše wulkoměsto je słowakska stolica Bratisława, kotraž nadeńdźe so jenož 40 kilometrow zdalene do wuchodneho směra.


Stadtteile von Wien entlang der Donau (gesehen von Nordwesten).jpg
Wien-Linke Wienzeile-32-Nr 40-38-2007-gje.jpg
Wien-Linke Wienzeile-42-Nr 38-2007-gje.jpg
Wien-Skodagasse-52-2005-gje.jpg
Wien-Himmelpfortgasse-04-Ronacher-2013-gje.jpg
Wien-Kurrentgasse-02-Nr 12-Adler mit Putten-2009-gje.jpg
Wien-Hoher Markt-10-2009-gje.jpg
Wien-Volksgarten-30-2009-gje.jpg


## Wotkaz
Kijew

**Kijew** ( Київ, **Kyjiw**) je stolica Ukrainy a leži na sewjeru kraja nad Dnjeprom. Kijew bě z 9. lětstotka sydło wulkomócnarstwa (Kijewska Rus) a tuž załoženske městno stawizniskeje Ruskeje.

Kijew je wuznamne kubłanske a industrijne stejnišćo a twori nimo toho najwažniše wobchadne křižnišćo kraja. Na zakładźe swojeho historiskeho wuznama jako srjedźišćo Kijewskeje Rus nosy město často z Nestoroweje chroniki přewzate přimjeno *mać wšěch ruskich městow*. Mnohich cyrkwjow a klóštrow a swojeho wuznama za prawosławne křesćanstwo dla so Kijew wot srjedźowěka nimo toho jako *[[Jeruzalem]] wuchoda* pomjenuje. Sofijina katedrala a Kijewski prózdnjeńcowy klóšter stejitej wot 1990 na lisćinje swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.

## Nóžki


## Wotkaz
Minsk

**Minsk** ( Мiнск/ *Minsk*, Менск/ *Měnsk*;  Минск/ *Minsk*) je najwjetše město a politiski, kulturny kaž tež hospodarski centrum Běłoruskeje. Nadeńdźe so nimale w srjedźišću wuchodoeuropskeho kraja při rěce Swislač. Je stolica Běłoruskeje a Minskeje oblasće.

Metropola ma něhdźe 1,9 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje pjećinje cyłkowneho běłoruskeho wobydlerstwa.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1067 jako *Menesk* abo *Mensk*.

## Žórła


## Literatura
* Минск, губернский город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Riga

**Riga** ( *Rīga*) je stolica Letiskeje a leži blisko wuliwa Dwiny do Baltiskeho morja w srjedźišću baltiskeho kraja. Stare hansowe město je zdobom najwjetše město Baltikuma.

Ma něhdźe 698 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1201 załožiło a ma wot lěta 1225 měšćanske prawa. 

## Nóžki


## Literatura
* Рига, губернский город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Bukarest

**Bukarest** ( *Bucureşti*) je stolica a z nimale 1,9 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město Rumunskeje a sedme najwjetše cyłeje Europskeje unije. Nadeńdźe so w južnym dźělu kraja we walachiskej runinje, južnje Karpatow a sewjernje Dunaja. 

Po tym, zo bě w lěće 1659 doskónčnje narunał Târgoviște jako krajnu stolicu, wuwi so k politiskemu, hospodarskemu a kulturnemu srjedźišću Walachiskeje a pozdźišo Rumunskeje. Město je sydło wjacorych uniwersitow a druhich wysokich šulow, dźiwadłow, muzejow a dalšich kulturnych institucijow kaž tež parlamenta a knježerstwa Rumunskeje.

Měšćanska wysoka kultura a dominowacy francoski wliw w architekturje wunjeseštej městu přimjeno *Micul Paris* („Mały Paris“ abo tež „Paris wuchoda“). Pod knjejstwom komunistiskeho diktatora Nicolae Ceaușescu buchu pak na dobro monumentalnych twarjenjow historiske štwórće we wulkej měrje zničene.

## Wobrazy

Entering of Carol I in Bucharest, 10 May 1866.jpg|Město w lěće 1866
Bratianu si Magheru2.jpg|Bulewar Magheru w mjezywójnskim času
Bucuresti, Romania. Cladirea Parlamentului Roman (Fosta Casa a Poporului).jpg|Parlamentowy palast z komunistiskeje doby
View from the Palace of Parliament in Bucharest.jpg|Wuhlad z palasta


## Žórła


## Wotkaz
Martin Rázus

**Martin Rázus** (* 18. oktobra 1888, Liptovský Mikuláš, † 8. awgusta 1937, Brezno) bě słowakski basnik, dramatikar, prozaist, publicist, politikar a ewangelski farar.

### Poezija
* *Z tichých i búrnych chvíľ (1917)
* *To je vojna!* (1919)
*  *Hoj, zem drahá* (1919)
* *Kameň na medzi* (1925)
* *Kresby a hovory* (1926)
* *Šípy duše* (1929) 
* *Bača Putera* (1934)
* *Cestou* (1935)
* *Stretnutie* (1937)

=== Dramy === 
* *Hana* (1920) 
* *Ahasver* (1936) 

=== Proza ===
* *Z drobnej prózy* (1926)
* *Svety* (1929) 
* *Júlia* (1930) 
* *Krčmársky kráľ* (1935)
* *Odkaz mŕtvych* (1936)
* *Bombura* (1937) 

=== Dźěćaca literatura ===
* *Maroško* (1932)
* *Maroško študuje (1933)

### Publicistika a eseje
* *Z nášho chrámu* (1929)
* *Argumenty* (1932)
* *Pred tvárou božou* (1935)

## Eksterne wotkazy
* Martin Rázus
* Martin Rázus
* Martin Rázus
Vilnius

**Vilnius** (serbsce a němsce tež *Wilna*) je stolica a najwjetše město Litawskeje a leži w juhowuchodźe kraja blisko wuliwa rěki Vilnia do Nerisa. Ma wjace hač poł miliona wobydlerjow a je tuž druhe najwjetše město w Baltikumje.

Jako sydło w lěće 1579 załoženeje uniwersity je Vilnius jedne z najstaršich uniwersitnych městow wuchodneje Europy. 

Wulka židowska wosada (1897 – 41 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

W lěće 2009 bě zhromadnje z awstriskim Linzom kulturna stolica Europy.

## Mjeno w druhich rěčach
Vilnius rěka w druhich rěčach kaž slěduje:
* Wilno (pólsce)
* Вільня (běłorusce)
* Wilna (němsce)

## Žórła


## Wotkaz
Stockholm

**Stockholm** je stolica a zdobom najwjetše město Šwedskeje a leži při Baltiskim morju.  


Stockholm-596-Stadt von Aufzug-2005-gje.jpg
Stockholm-294-Altstadtgasse-2005-gje.jpg
Stockholm-428-Einkaufspassage-2005-gje.jpg
Stockholm-452-Segler Goetheborg-2005-gje.jpg
Stockholm-450-Wasa-2005-gje.jpg
Stockholm-480-Oper-2005-gje.jpg
Stockholm-528-Strandvaegen-2005-gje.jpg
Stockholm-536-Toilette-2005-gje.jpg
Stockholm-542-Uhr-2005-gje.jpg


## Nóžki


## Wotkaz
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (poprawom *Neftali Reyes Basoalto*; * 12. julija 1904 w Parral; † 23. septembra 1973 w Santiago de Chile) bě chilski basnik, spisowaćel a politikar. Wón bě aktiwist přećiwo fašizmej w Španiskej a swojim ródnym kraju. W lěće 1971 dósta Nobelowe myto za literaturu.

## Wotkazaj

* https://web.archive.org/web/20151012200650/http://www.el-poeta.de/
Zdenka Hásková

**Zdenka Hásková** (* 28. meje 1878 w Hradištko; † 7. nowembra 1946 w Praze) bě čěska spisowaćelka, žurnalistka a přełožowarka.

## Eksterne wotkazy
* Zdenka Hásková
Tallinn

**Tallinn** ( *Reval*) je stolica a najwjetše město Estiskeje a leži na sewjeru kraja při Finskeho zaliwa Baltiskeho morja, něhdźe 80 kilometrow južnje Helsinkija. Je zdobom po Rize a Vilniusu třeće najwjetše město baltiskich krajow.

Hač do njewotwisnosće Estiskeje w lěće 1918 rěkaše město hamtsce *Reval*. Mjeno *Tallinn* pochadźa z doby danskeho knjejstwa a rěka *danske město* abo *danski hród*.

## Wotkaz
Kadaň

**Kadaň** ( *Kaaden*) je město w Čěskej, kotrež leži 300&nbsp;m nad mórskej hładźinu w sewjernych Čechach. Ma něhdźe 18.000 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1183.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona města
P2

**P2** je skrótšenje za typ bydlenskeho twara platoweho twarstwa. 

Prěni dom typa nastawaše w lěće 1961 jako eksperimentalny twar w Berlin-Lichtenburgu. Dom je w dróze Erich-Kuttner 9-15 we městnym dźělu Fennpfuhl. Dźensa wone steji pod pomnikowym škitom.

Standard bě wuhotowanje z 1- hač 4-stwinymi bydlenjemi. Pola domow z wosebitymi elementami, na přikład w trapecowu formu, eksistuja tež 5-stwine bydlenja, při kotrychž dwaj rumaj žane prawe kuty w zakładnym rysu nimaja.

## Techniski daty
*hotowe dźěle w nakładnej stopjeńje hač 5,0 t
*zakładny raster: 6m x 6m
*hłubokosć twarjenjow zwjetša 12m
*wyšiny etaže zwjetša 2,80m
*ličba etažow: 5 hač 11, z wobchodowymi a běrowowymi poschodami tež 14 

## Literatura
* Susanne Hopf, Natalja Meier: *Plattenbau Privat. 60 Interieurs*. Nicolai, Berlin 2004. ISBN 3-89479-130-6
* Roland Enke, “neues leben – neues wohnen“ - Der Muster- und Experimentalbau P 2 in Berlin-Lichtenberg, w: Der Bär von Berlin, Jahrbuch des Vereins für die Geschichte Berlins, 54.2005, S. 153-166. ISSN 0522-0033
Bozanka

**Bozanka** (*Sambucus*) je ród ze swójby pižmonkowych rostlinow (*Adoxaceae*).

## Systematika
Pozicija roda *Sambucus* w rostlinskim systemje je wot dołhim času zwadny. Botanikarjo Angiosperm Phylogeny Group su ród dźensnišo do swójby  pižmonkowych rostlinow (*Adoxaceae*) zarjadowali. Před tym je za dołhi čas k swójbje kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*) słušała, wot kotrejž wone so pak w mnoholičbnych kajkosćach jasnje rozeznawali. Pospyt noweho skupowanje je wokoło lěta 1900 samo k tomu wjedło, zo je so swójska swójba *Sambucaceae* stworić měła.

Eksistuje 20 hač 40 *Sambucus*-družinow (wuběrk):
**Sambucus adnata* Wallich ex DC. (Syn.: *S. gautschii* Wettst., *S. schweriniana* Rehder) (Azija)
**Sambucus australis* (Neotropis)
*Módra bozanka (*Sambucus caerulea*)
**Sambucus callicarpa* Greene
**Sambucus chinensis* Lindl. (Syn.: *S. chinensis* var. *formosana* (Nakai) H.Hara, *S. formosana* Nakai, *S. hookeri* Rehder) (Azija)
*Kanadiska bozanka (*Sambucus canadensis*) (Sewjerna Amerika)
*Małka bozanka (*Sambucus ebulus*)
**Sambucus formosana* (Azija)
**Sambucus mexicana* (Neotropis) 
*Čorna bozanka (*Sambucus nigra*):
** Běła bozanka (*Sambucus nigra* var. *albitida*) 
**Sambucus peruviana* (Neotropis)
*Čerwjena bozanka (*Sambucus racemosa*)
*Japanska bozanka (*Sambucus sieboldiana*)
**Sambucus sibirica* Nakai (Syn.: *S. buergiana* Blume f. *cordifoliata* Skv. & Wang-Wei, *S. buergeriana* Blume var. *miquelii* Nakai, *S. williamsii* Hance var. *miquelii* (Nakai) Y.C.Tang ex J.Q.Hu) (Azija)
**Sambucus williamsii* Hance (Syn.: *S. foetidissima* Nakai, *Sambucus latipinna* var. *pendula* Skvortzow, *S. manshurica* Kitagawa) (Azija)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
* Zapisk wo rodźe ''Sambucus'' při GRIN.
Google

**Google** je wulke internetowe předewzaće, kotrež je wosebje znate přez swoju pytawu (pytansku mašinu). Předewzaće financěruje so hłownje přez wabjenje. Wažnu rolu hraje při tym rjadowanje wotkazow na strony, w kotrychž so wot wužiwarja pytane słowa namakaja. Hłowne sydło Google je w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožiło je so předewzaće 7. septembra 1998 wot Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hišće samsny dźeń stej přinjesłej prěnju testowu wersiju programa na wiki  a samsne lěto je šła pytawa oficialnje do syće.
Google Chrome

Google Chrome je webowy wobhladowak firmy Google Inc. Tuta softwara předleži prěnjotnje w beta-wersiji za wužiwarjow ze septembra 2008. Centralny koncept je dźělenje wobhladowaka do po optice a procesach jednotliwych wobhladowanskich woknješkow (Browser-Tab). Bazu tuteje softwary twori zwobraznjenska technika (Rendering-Engine) WebKit.

## Powšitkownje
Webowy wobhladowak je dotal jenož za zakładne systemy Windows XP, Windows Vista,  Windows 7 a Windows 8 k dóstaću. Wersije za Linux a Mac OS so hišće wuwiwaja a budu po planach 2010 jich finalny status docpěć. Tuchwilu předleža za wobaj zakładnej systemaj pak hižo prěnje beta-wersije.

## Chromium
Za mjenom Chrome tči open-source-projekt *Chromium*, kotryž so wot Google wjedźe. Žórłowy kode tutoho projekta wozjewi so pod BSD-licencu. Tak twjerdźi předewzaće Google, zo je jich webowy wobhladowak tak mjenowana open-source-softwara. Tute wuprajenje wužiwarjow pak zadźiła, dokelž so softwara jako wuwjedomny program pod wužiwarskimi wuměnjenjemi poskići, kotrež so wot rěče k rěči rozeznawaja. W jendźelskej wersiji wužiwaja so tak mjenowane closed-source-wužiwarske wuměnjenja, kotrež mjez druhim reverse engineering, kóždyžkuli přistup k žórłowym kodźe a jeho dalše wužiwanje zakazaja. BSD-licenca pak tute zapřimnjenje wuraznje dowoli.

## Softwara
Mnohe ideje so wot druhich webowych wobhladowakow, kaž Firefox, Opera a Safari přewzachu. Zakład twori zwobraznjenska technika WebKit. JavaScript-implementowanje so jako open-source wozjewi. Tute podpěra wjacejadrowe procesory a dynamisku optiměrowansku techniku, přez kotruž so JavaScript-objekty skradźu wo dźělene klasy rozšěrjeja.

Dalša wosebitosć je polěpšenje registeroweje nawigacije (*tabbed browsing*). Porno druhim wobhladowakam, w kotryž so zwobraznjenja jednotliwych wobhladowanskich woknješkow (tež: registerow, jendź.: tabs) w jednym hłownym procesu wobliča, su tajcy w Google Chrome jednotliwe procesy, kotrež so tež we Windowsowym procesowym přehledźe jednotliwje kontrolować hodźa.

Tak mjenowany wobhladowanski modus („Incognito“) dowoli wopytanje webowych stronow, bjez toho zo so slědy (bjez toho zo so protokoluje) na lokalnym ličak zawostaja.

Z pomocu wotběžnej wokoliny (*Laufzeitumgebung*) Gears zmóžni Google Chrome wuwjedźenje webowych aplikacijow runja normalnym aplikacijam.

## Architektura
Chrome wobsteji hłownje z třoch dźělow. Wobhladowak sam je zamołwity za wjedźenje softwary. Zwobraznjenski modul (*Renderer*) je we wobhladowaku zapřijety, ale wotběži, runja jednotliwym registeram, w samostatnym podprocesu (Subprozess). Zwobraznjenska technika WebKit tči w zwobraznjenskim modulu. Google Chrome je po komponentach (tež modulach) rjadowany natwarjeny. Komunikacija mjez procesami wotběži z pomocu powěsćow.
Am Strand

Wolijowa mólba **Am Strand** (serbsce: *Na brjoze*) je znate dźěło molerja Waltera Womacki. Mylnje bu husto tež jako "Junges Paar am Strand" („młody por na brjoze“) abo "Paar am Strand" („por na brjoze“) woznamjenjeny. Bu jako wuměłstwowu ćišć, dopisnicu a wuměłsku protyku wjace hač 12 milionow raz reprodukowany. Listowa znamka z lěta 1968 je měła nakład wot 12 milionow kuskow.

## Daty
*Moler: Walter Womacka
*Lěto nastaća: 1968
*Originalna wulkosć: 91 x 116,5 cm
*Technika: wolijowa barba na płatnach

## Literatura
* "Farbe bekennen - Erinnerungen eines Malers" (Verlag Das Neue Berlin, 1994, ISBN 3-360-01257-7)
Lucy Lawless

**Lucy Lawless** (* 25. měrca 1968 w Aucklandźe jako *Lucille Frances Ryan*) je nowoseelandska filmowa hrajerka, producentka a spěwarka. Wona rěči jendźelsce a němsce jako cuzu rěč.

## Filmografija
* 1994: Hercules and the Amazon Women
* 1995: Xena: Warrior Princess
* 1996: Pech
* 1998: The Simpsons
* 2002: The X-Files
* 2004: Locusts!
* 2005: Vampire Bats
* 2005: Battlestar Galactica

## Wotkaz
ARTE

**ARTE** (skrótšenka za *Association Relative à la Télévision Européenne*) je telewizijny wustaw ze sydłami w Strasbourgu (hłowne sydło), w Baden-Badenje a Issy-les-Moulineaux blisko Parisa. Dźěła w němsko-francoskej kooperaciji. 

Spočatk wusyłanja bě dnja 30. meje 1992. Na rozhłosowym wustawje so wobdźěleja sćelaki ARD, ZDF a ARTE FRANCE. ARTE je zjawno-prawniski a spartowy sćelak. 

Indendantaj staj Heike Hempel a Bruno Patino.

Programowe ćežišća su kultura a europske temy.

## Wotkaz
* arte.tv – webstrona sćelaka z mediateku (němsce)
Konkret

**konkret** je němski časopis, kotryž bu w lěće 1957 załoženy. 

Wuchadźa měsačnje a zastupuje lěwicarske pozicije. Rozumi so jako „einzige linke Publikumszeitschrift Deutschlands“. Wustawowy škit zarjaduje konkret do lěwicarskoekstremistiskeho spektruma. Nimo toho wjele awtorow zastupuje antiněmske stejnišća.

## Daty
*wopisanje: časopis za politiku a kulturu
*nakładnistwo: KVV KONKRET GmbH & Co. KG
*prěnje wudaće: 1957
*wašnje wuchadźenja: měsačnje
*šefredaktor: Wolfgang Schneider
*wudawar: Hermann L. Gremliza
*ISSN: 0023-3528

## Literatura
* Bettina Röhl: *So macht Kommunismus Spaß! Ulrike Meinhof, Klaus Rainer Röhl und die Akte Konkret*. Europäische Verlagsanstalt, 2006.
* Klaus Rainer Röhl: *Fünf Finger sind keine Faust.* Kiepenheuer und Witsch, Köln 1974
* *Rosen aus Ost-Berlin* w: Spiegel 11/2006.

## Žórła


## Eksterne wotkazy
* konkret – konkret w interneće
Krásná Hora

**Krásná Hora** je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 440 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1379.

## Žórła


## Wotkaz
Barack Obama

**Barack Hussein Obama** (* 4. awgusta 1961 w Honolulu) bě wot 20. januara 2009 hač do 20. januara 2017 44. prezident Zjednoćenych statow Ameriki a prěni Afroameričan w tej poziciji. W lěće 2012 bu w zastojnstwje wobkrućeny.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Patrick J. Buchanan: Obama's First 100 Days—Amnesty Will Just Be The Start
John McCain

**John McCain** (* 29. awgusta 1936 na Coco Solo Naval Air Station, † 25. awgusta 2018 w Cornville, Arizona) bě US-ameriski republikanski politikar. Bě republikanski kandidat w prezidentowych wólbach 2008, kiž pak je Barack Obama dobył.

McCain bě wot lěta 1987 hač do swojeje smjerće 2018 senator za zwjazkowy stat Arizonu. 

## Wotkazaj

* http://www.johnmccain.com/
Lisćina zeserbšćeneje softwary

Tuta strona ma přehlad wo dotal zeserbšćenej softwarje dać, za hornjuserbšćinu a delnjoserbšćinu. Dotal wjele serbskorěčneje softwary njeje, ale su hižo někotre programy. Nimo toho móže tuta strona snano nastork dać, zo bychu so dalše programy přełožili.

## Softwara za dźěłowy system
KDE hsb

## Aplikacije

### HTML-editory
KompoZer hsb
Nvu hornjoserbski pakćik
Komponenta HTML-editor w SeaMonkey hsb

### Tekstowe editory
Simredo hsb (w programje wobsahowane)
UniRed hornjoserbski rěčny pakćik | delnjoserbski rěčny pakćik

### Webowe wobhladowaki

Firefox hsb | dsb
Komponenta Nawigator w SeaMonkey hsb
Přidatki za Firefox a SeaMonkey hsb

### Programy za e-mejl a diskusijne skupiny
Thunderbird hsb | dsb
Komponenta za e-mejl a diskusijne skupiny w SeaMonkey hsb
Přidatki za Thunderbird hsb

### Programy za protyki a zrjadowanje terminow
Sunbird hsb
Lightning - protykowe rozšěrjenje za Thunderbird hsb

### Forumowe programy
FUDforum hsb

### Hry
Billy hsb/dsb

### Programy za zwobraznjenje geodatow
OpenStreetMap hsb a dsb
Windows 7

**Windows 7** je nowy dźěłowy system softwareoweje firmy Microsoft, kotryž přistupni so šěršej zjawnosći spočatk lěta 2010. Za běžneho wužiwarja je zajimawe, kak je grafiski system sčinjeny, dokelž je so cyły design porno Windows Vista dale wuwił.
Gwyneth Paltrow

**Gwyneth Paltrow** (* 27. septembra 1972 w Los Angeles, Kaliforniska) je US-ameriska filmowa hrajerka.

## Eksterne wotkazy
* IMDB
Handrij Zejler

**Handrij Zejler** ( *Andreas Seiler*; * 1. februara 1804 w Słonej Boršći; † 15. oktobra 1872 we Łazu) bě basnik serbskeho narodneho wozrodźenja a ewangelski farar.

## Žiwjenje

Handrij Zejler narodźi so 1. februara 1804 w Słonej Boršći (dźensa Zejlerjowa čo. 6), dźensnišim měšćanskim dźělu Budyšina. Handrij, prěnje dźěćo žiwnosćerja a studnjerja Jana Zejlerja (1767–1844) a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Běrkec ze Sokolcy (1773–1847), wopytowaše ludowu šulu w Bolborcach a Wulkim Wjelkowje a mjez 1818 a 1825 gymnazij w Budyšinje. Měješe młódšej sotru a bratra, Marju (* 1805) a Jana Michała (* 1806).

Katolski biskop Franc Jurij Lok zmóžni Zejlerjej studij při Lipšćanskej uniwersiće, hdźež studowaše wot 1825 do 1829 ewangelsku teologiju. W lěće 1826 załoži zhromadnje z Krygarjom rukopisny studentski časopis *Serska Nowina*. W tutej wozjewi Zejler 1827 prěni króć baseń Na sersku Łužicu – dźensnišu serbsku hymnu. W Lipsku zezna tež serbiskeho basnika a załožerja nowoserbiskeje literatury Simu Milutinovića.

Po nawróće do Łužicy w lěće 1830 bě najprjedy pomocny prědar a wot 1832 diakon w Klukšanskej cyrkwi a wot 1835 hač do swojeje smjerće w lěće 1872 z fararjom we Łazowskej wosadźe. Tam natwari a spěchowaše serbske towaršnostne žiwjenje.

Handrij Zejler bu na Łazowskim kěrchowje pochowany. Na torhošću před cyrkwju stajichu jemu w lěće 1931 pomnik. Dalši pomnik nadeńdźe so w jeho ródnej Słonej Boršći. We woběmaj wsomaj je so dróha po Zejlerju pomjenowała.

Hromadźe z mandźelskej Hanu (rodź. Krawcec, * 1815, † 16. měrca 1866) měještaj dwě dźowce, Madlenu Hilžu (1855–1915) a Marju Olgu (1857–1928). Po smjerći nana w lěće 1872 wopušćištej wonej swoju łužisku domiznu.

## Skutkowanje
Zejler płaći jako załožer moderneho serbskeho basnistwa. Nimo toho bě wón wudawaćel wšelakorych serbskich časopisow (n.př. Tydźenskeje Nowiny zhromadnje z Janom Arnoštom Smolerjom) a serbskeje gramatiki. 1847 bě Zejler sobuzałožer Maćicy Serbskeje.

## Myto Zejlerja
Wot lěta 2014 spožči sakske statne knježerstwo kóžde druhe lěto po Handriju Zejlerju pomjenowane myto za wosebite zasłužby na polu serbskeje, wosebje hornjoserbskeje, rěče.

## Žórła
* Kito Lorenc (wudawaćel): *Sorbisches Lesebuch. Serbska čitanka.* Lipsk 1981.

## Nóžki


## Wotkazy

* Zhromadźene spisy Handrija Zejlerja na hornjoserbsce.de (digitalne wudaće historiskeje štyrizwjazkoweje zběrki)
* ''Rukopis xyz – Serbska antologija, dokónčena wot Handrija Zejlerja''. Wokoło 1840 (digitalizat)
Halštrow

**Halštrow** ( *Elstra*) je městačko w Hornjej Łužicy južnje Kamjenca, při kromje Zapadołužiskeje pahórčiny. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Elstrowe* je z lěta 1248.

## Měšćanske dźěle
K městu słušeja slědowace wjeski:

Krěpjecy přisłušeja jako jenički měšćanski dźěl Halštrowa oficielnje serbskemu sydlenskemu rumej.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Žórła


## Wotkaz
Šlumpf

**Šlumpf** (z němskeho *Schlumpf*, we belgiskim originalu: *Les Schtroumpfs*) je comicsowa figura, wumyslena wot Peyo (pseudonym wot Pierre Culliforda). 

## Štó woni su

Šlumpf je małki, módry, njese běłe cholowy z dźěru za swoju małku wopušku a běłu frygisku čapku. Najbóle kedźbyhódna kajkosć šlumpfow je jich rěč . Narunuja wjele słowow přez słowo **šlumpf**, je to tak mjenowana *šlumpfowa rěč*.

Jeli ludźo w tutej rěči rěča, so to *šlumpfować* mjenuje.

Woni hromadźe bydla, přibližnje sto, we wsy, kotraž z wulkich dudławych hribow wobsteji. Jich włodyka je Wulki šlumpf, kotryž je spóznajomny po čerwjenej čapce. Je tež wón, kotremuž so dźakowano mudrosći a kuzłanju přeco zaso radźi, nic tak mudrych druhich šlumpfow wuchować.

Wšitcy šlumpfojo nimo jednoho su muscy. Jenički žónski šlumpf rěka *Šlumpfka*.

Njepřećel šlumpfow je činkar Gargamel — wón bydli w samsnym lěsu kaž woni, ze swojej kóčku Azrael. Gargamel je něhdy Šlumpfku stworił.

## Najwažniši šlumpfojo
# Wulki šlumpf (najstarši ze šlumpfow. Wón je načolnik wsy.)
# Šlumpfka  (prěnjotnje stworjena wot Gargamela)
# Brylaty šlumpf (moralist  wsy. Jeho najlubša sada je "Kak praji přeco Wulki šlumpf, ...")
# Sylny šlumpf (najsylniši ze wšěch)
# Wobužny šlumpf (praji přeco "njelubuju mje... »)
# Paslenski šlumpf (wutworja dźiwnuške nastroje)
# Chłóšćiwy šlumpf (jě přeco)
# Lěni Šlumpf (přeco spi)
# Koketny šlumpf (chce přeco najrjeńši być)
# Muzikantiski šlumpf (hudźi **jara** zlě)
# Worakowy  šlumpf (dari přeco eksploziwne dary)
# Molerski šlumpf (wuměłc wsy)

## Wobrazy

Wobraz:Harikalar Diyari Smurfs 06048 nevit.jpg|Hribowy dom šlumpfow


## Přispomnjenka


## Eksterne wotkazy

* Oficielne websydło šlumpfow
Gottfried Wilhelm Leibniz

**Gottfried Wilhelm Leibniz** (* 1. junija 1646 w Lipsku, † 14. nowembra 1716 w Hannoverje) bě němski filozof, matematikar, inženjer-mašinotwar, fyzikar a diplomat.
Radovan Karadžić

**Radovan Karadžić** (kyrilisce Радован Караџић; * 19. junija 1945 w Petnjicy blisko Šavnika, Čornohórska) je psychiater, basnik, politikar a bywši wjednik bosniskich Serbow za čas wójny 1992–95, kaž tež prěni prezident Republiki Srpskeje. Jako tajki bě politisce zamołwity za njeskutki bosnisko-serbskich wojakow w běhu wójny.

Wón je so jako pozdatny wójnski złóstnik w Den Haagu wobskoržił a skónčnje na 40 lět jastwa zasudźił.

## Wotkaz
Republika Srpska

**Republika Srpska** (kyrilisce Република Српска) je z časa Bosniskeje wójny jedna z dweju entitetow Bosniskeje a Hercegowiny. Wona wobjima 49 % krajneje přestrjenje, předewšěm na sewjeru a wuchodźe. Zarjadniske sydło Republiki Srpskeje je Banja Luka.

## Geografija

### města

* Banja Luka - 250.000
* Istočno Sarajewo - 100.000
* Bijeljina - 100.000
* Prijedor - 98.000
* Doboj - 96.000

## Stawizny

### Prezidenća Republiki Srpskeje

* Radovan Karadžić 1992–1996
* Biljana Plavšić 1996–1998
* Nikola Poplašen 1998–1999
* Mirko Sarović 1999–2002
* Dragan Čavić 2002–2006
* Milan Jelić 2006–2007
* Igor Radojičić 1. oktobra 2007 - 28. decembra 2007 
* Rajko Kuzmanović wot 28. decembra 2007 - 15. nowembra 2010
* Milorad Dodik wot 15. nowembra 2010

### Wopon

Do 15. julija 2008 wužiwachu město wopona oficielnje emblem Republiki Srpskeje.

## Nóžki


## Wotkaz
Feliks Steuer

**Feliks Steuer** (* 5. nowembra 1889 w Zülkowitz/Sulkówje, Šleska; † 30. meje 1950 w Katowicach) bě direktor Měšćanskeho matematisko-přirodowědneho gymnazija a Statneho klasiskeho gymnazija w Katowicach, šleski basnik, slědźer šlešćiny a tworićel Steueroweje ortografije.

## Publikacije
* 1929 - *O zachowaniu narzecza górnośląsko-polskiego*
* 1932 - *Branické podřečí*
* 1934 - *Dialekt sułkowski*
* 1935 - *Ostatńi gwojźdźaurz*
* 1935 - *Z naszej źymjy ślůnskej*
* 1937 - *Narzecze baborowskie*