open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hromakowe rostliny

**Hromakowe rostliny** (*Asparagaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematika
Molekulargenetiske přepytowanja w 2000tych lětach su k tomu wjedli, zo su hranicy swójbow znutřka porjada hromakojtych rostlinow (Asparagales) so sylnje přesunyli. Hromakowe rostliny (Asparagaceae s.l.) wobsahuja nětko taksony něhdyšich swójbow Agavaceae, Aphyllanthaceae, Hyacintowe rostliny (Hyacinthaceae), Laxmanniaceae, Ruskusowe rostliny (Ruscaceae) und Themidaceae.  Mjeno Asparagaceae bu w lěće 1789 wot Antoine Laurent de Jussieu w *Genera Plantarum*, 40 wozjewjene. Typusowy ród je *[[hromak|Asparagus]]* L..

Swójba hromakowych rostlinow (Asparagaceae) wobsahuje sydom podswójbow z něhdźe 150 rodami a něhdźe 2500 družinami:
* Agawowe rostliny (Agavoideae)
* Aphyllanthoideae: Z jeničkej družinu:
** *[[Aphyllanthes monspeliensis]]*
* Asparagoideae
* Brodiaeoideae Traub: Z něhdźe dwaceći rodami.
* Lomandroideae Thorne & Reaveal: Z něhdźe wósom rodami.
* Nolinoideae Burnett: Z něhdźe 16 rodami.
* Hyacintowe rostliny (Scilloideae) Burnett: Ze štyrjomi tribusami, něhdźe 41 hač 70 rodami a něhdźe 770 hač 1000 družinami.

## Wobrazy

Wobraz:Asparagus officinalis bluete.jpeg|Kćenje praweho hromaka (*Asparagus officinalis*)
Wobraz:AsparagusPlumosus2.jpg|Lisćo *[[Asparagus plumosus]]*


## Nóžki


## Wotkazy
Hromak

**Hromak** (*Asparagus*) je ród ze swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

## Systematika
Eksistuje něhdźe 100 družinow w rodźe *Asparagus* z kotrychž su najwjetše na južnej kónčku Afriki, floroweho swěta Capensis, domjace. Něhdźe 15 družinow z tych wustupuja w Europje.

* :de:Spitzblättriger Spargel (*Asparagus acutifolius*)
* :de:Zier-Spargel (*Asparagus densiflorus*)
* :de:Sicheldorn-Spargel (*Asparagus falcatus*)
* :de:Farn-Spargel (*Asparagus filicinus*)
* Prawy hromak (*Asparagus officinalis*)
* :de:Rauer Spargel (*Asparagus pseudoscaber*)
* :de:Feder-Spargel (*Asparagus setaceus*)
* :de:Zartblättriger Spargel (*Asparagus tenuifolius*)
* :de:Haarblatt-Spargel (*Asparagus trichophyllus*)
* :de:Wirtel-Spargel (*Asparagus verticillatus*)

Wjele hromakowych hromakow je po nowšej literaturje do rodow *[[Protasparagus]]* a *[[Myrsiphyllum]]* wurjadowane.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Hubinka

**Hubinka** (*Orobanche*) je ród ze swójby hubinkowych rostlinow (*Orobanchaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bahorowa hubinka (*Orobanche purpurea*)
* běła hubinka (*Orobanche alba*)
* blěda hubinka (*Orobanche pallidiflora*)
* blušćowa hubinka (*Orobanche hederae*)
* čěska hubinka (*Orobanche bohemica*)
* dobrjenkowa hubinka (*Orobanche alsatica*)
* dubčicowa hubinka (*Orobanche teucrii*)
* hałžkata hubinka (*Orobanche ramosa*)
* hórkowcowa hubinka (*Orobanche picrides*)
* lěsna hubinka (*Orobanche lucorum*)
* mała hubinka (*Orobanche minor*)
* nalikowa hubinka (*Orobanche caryophyllacea*)
* namódra hubinka (*Orobanche coerulescens*)
* pěskowa hubinka (*Orobanche arenaria*)
* rěpowa hubinka (*Orobanche rapum-genistae*)
* šwižna hubinka (*Orobanche gracilis*)
* twjerda hubinka (*Orobanche artemisia-campestris*)
* wóstojćowa hubinka (*Orobanche amesthystea*)
* wóstowa hubinka (*Orobanche reticulata*)
* wysoka hubinka (*Orobanche eliator*)
* želbijowa hubinka (*Orobanche salviae*)
* žołta hubinka (*Orobanche lutea*)
* žołtojta hubinka (*Orobanche flava*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Bahorowa hubinka

**Bahorowa hubinka** (*Orobanche purpurea*) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (*Orobanchaceae*).
 
## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Hubinkowe rostliny

**Hubinkowe rostliny** (*Orobanchaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* hubinka (*Orobanche*)
** bahorowa hubinka (*Orobanche purpurea*)
** běła hubinka (*Orobanche alba*)
** blěda hubinka (*Orobanche pallidiflora*)
** blušćowa hubinka (*Orobanche hederae*)
** čěska hubinka (*Orobanche bohemica*)
** dobrjenkowa hubinka (*Orobanche alsatica*)
** dubčicowa hubinka (*Orobanche teucrii*)
** hałžkata hubinka (*Orobanche ramosa*)
** hórkowcowa hubinka (*Orobanche picrides*)
** lěsna hubinka (*Orobanche lucorum*)
** mała hubinka (*Orobanche minor*)
** nalikowa hubinka (*Orobanche caryophyllacea*)
** namódra hubinka (*Orobanche coerulescens*)
** pěskowa hubinka (*Orobanche arenaria*)
** rěpowa hubinka (*Orobanche rapum-genistae*)
** šwižna hubinka (*Orobanche gracilis*)
** twjerda hubinka (*Orobanche artemisia-campestris*)
** wóstojćowa hubinka (*Orobanche amesthystea*)
** wóstowa hubinka (*Orobanche reticulata*)
** wysoka hubinka (*Orobanche eliator*)
** želbijowa hubinka (*Orobanche salviae*)
** žołta hubinka (*Orobanche lutea*)
** žołtojta hubinka (*Orobanche flava*)
* swětlik (*Euphrasia*)

## Nóžki
Gan

**Gan** je rěč, kotraž so w Chinje rěči. Słuša k sino-tibetskim rěčam a je warianta chinšćiny.

Tuta rěč je hłowny w prowincach Jiangxi a Hubei. Nimo toho tež wjele ludźi rěči ju w někotrych dźělach prowincow Hunan, Anhui a Fujian.

Ma někotre narěče: 
* Chang-Jing, 
* Yi-Liu, 
* Ji-Cha, 
* Fu-Guang, 
* Ying-Yi.
Hyacintowe rostliny

**Hyacintowe rostliny** (*Hyacinthaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* česnička (*Scilla*) 
** dwojołopjenata česnička (*Scilla bifolia*)
** chinska česnička (*Scilla scilloides*)
** italska česnička (*Scilla italica*)
** krasna česnička (*Scilla amoena*)
** nazymska česnička (*Scilla autumnalis*)
** sibirska česnička (*Scilla sibirica*)
* česnička (Hyacinthoides)
** jasna česnička (Hyacinthoides non-scripta)
** zwónčkata česnička (Hyacinthoides hispanica)
* hwěžkan (*Ornithogalum*)
** banćikaty hwěžkan (*Ornithogalum angustifolium*)
** łučny hwěžkan (*Ornithogalum umbellatum*)
** nazeleń hwěžkan (*Ornithogalum boucheanum*)
** pyramidojty hwěžkan (*Ornithogalum pyramidale*)
** pyrenejski hwěžkan (*Ornithogalum pyrenaicum*)
** zahrodny hwěžkan (*Ornithogalum nutans*)
** žołty hwěžkan (*Ornithogalum sulphureum*)
* hyacinta (*Hyacinthus*)
** zahrodna hyacinta (*Hyacinthus orientalis*)
* kitelnička (*Muscari*) 
** armenska kitelnička (*Muscari armeniacum*)
** kopičkata kitelnička (*Muscari comosum*)
** mała kitelnička (*Muscari botryoides*)
** pišćelkata kitelnička (*Muscari tenuiflorum*)
** wulka kitelnička (*Muscari neglectum*, syn.: *Muscari racemosum*)
Česnička

**Česnička** (*Scilla*) je ród ze swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

W někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow (*Hyacinthaceae*) přirjaduje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dwojołopjenata česnička (*Scilla bifolia*)
* chinska česnička (*Scilla scilloides*)
* italska česnička (*Scilla italica*)
* krasna česnička (*Scilla amoena*)
* nazymska česnička (*Scilla autumnalis*)
* sibirska česnička (*Scilla sibirica*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Česnička (Hyacinthoides)

**Česnička** (*Hyacinthoides*) je ród ze swójby hyacintowych rostlinow (*Hyacinthaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* jasna česnička (Hyacinthoides non-scripta)
* zwónčkata česnička (Hyacinthoides hispanica)
Jasna česnička

**Jasna česnička** (*Hyacinthoides non-scripta*) je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (*Hyacinthaceae*). 

## Wopisanje
Jasna česnička docpěwa wysokosć wot 15 hač 30 cm.

Łopjena su linealne, błyšćace a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 10 mm.

Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja su módre a steja po štyrjoch hač po dwacećoch w kići. Zwónčkoja kćenjowa wobalka je na spódku zrosćena. Kćenjowe stołpiki su krótše hač nošne łopješka a před-łopješka.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych lěsach a kerčinach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej a sewerozapadnej Němskej a zapadnej Europje rozšěrjena.

## Taksonomija

Synonymy za *Hyacinthoides non-scripta* su: *Endymion non-scriptus* (L.) Garcke, *Hyacinthus non-scriptus* L. a *Scilla non-scripta* (L.) Hoffmanns. et Link

Jasna česnička wutwori z Zwónčkatej česničku (*Hyacinthoides hispanica*)  morfologisce ćěžko wotmjezowamny a bjezwonjowy bastard *Hyacinthoides hispanica* × *Hyacinthoides non-scripta* = *Hyacinthoides* × *massartiana* Geerinck (Synonym: *Hyacinthoides* × *variabilis* P.D.Sell). Tutón hybrid je jara wariabelny w swojich přiznamjenjach, steji pak po swojim wutworjenju přiznamjenjow zwónčkatej česničce bliže. Kultiwowane a wodźiwjene rostliny často na tutym bastardźe bazuja.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 278 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
*
Hwěžkan

**Hwěžkan** (*Ornithogalum*) je ród ze swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje hyacintowych rostlinow (*Hyacinthaceae*) přirjaduje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* banćikaty hwěžkan (*Ornithogalum angustifolium*)
* łučny hwěžkan (*Ornithogalum umbellatum*)
* nazeleń hwěžkan (*Ornithogalum boucheanum*)
* pyramidojty hwěžkan (*Ornithogalum pyramidale*)
* pyrenejski hwěžkan (*Ornithogalum pyrenaicum*)
* zahrodny hwěžkan (*Ornithogalum nutans*)
* žołty hwěžkan (*Ornithogalum sulphureum*)


Dataja:Ornithogalum dubium C.jpg|Oranžowy hwěžkan (*Ornithogalum dubium**', [[:de:Orangefarbener Milchstern]])
Dataja:PICT2453_Ornithogalum_suaveolen.JPG|*Ornithogalum suaveolens''


## Noty
Hyacinta

**Hyacinta** (łaćonsce *Hyacinthus*) je ród ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce *Hyacinthaceae*).

## Družiny
Wobsahuje sćěhowace tři družiny:

* *Hyacinthus litwinowii*
* zahrodna hyacinta (*Hyacinthus orientalis*)
* *Hyacinthus transcaspicus*
Nazeleń hwěžkan

Nazeleń hwěžkan je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow (łaćonsce: Ornithogalum boucheanum, Hyacinthaceae). 
## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kitelnička

**Kitelnička** (*Muscari*) je ród ze swójby hyacintowych rostlinow (Hyacinthaceae).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* armenska kitelnička (*Muscari armeniacum*)
* kopičkata kitelnička (*Muscari comosum*)
* mała kitelnička (*Muscari botryoides*)
* pišćelkata kitelnička (*Muscari tenuiflorum*)
* wulka kitelnička (*Muscari neglectum*)
Ẋ

**Ẋ** **ẋ** je pismik łaćonskeje wersije čečenskeho alfabeta, kotryž steji za zwuk [ħ]. Wotpowědny pismik w husćišo wužiwanym kyriliskim alfabeće je **хъ**.
Chebulowe rostliny

**Chebulowe rostliny** ( *Menispermaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (łaćonsce *Spermatophyta*). 
Wobsahuje sćěhowacy ród:

* chebule (*Anamirta*)
Chlorantusowe rostliny

**Chlorantusowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Chloranthaceae, Spermatophyta). 
Wobsahuje sćěhowace rody:

** chlorantus (*Chloranthus*) 
*** hładki chlorantus (*Chloranthus glaber*)
Chlorantus

**Chlorantus** (Chloranthus) je ród ze swójby chlorantusowych rostlinow (Chloranthaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** hładki chlorantus (*Chloranthus glaber*)
Chójnowe rostliny

**Chójnowe rostliny** (*Pinaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

## Systematika
Wobsahuje sćěhowace rody w štyrjoch podswójbach.

* Abietoideae Pilger: Hable steja na dołhich wurostki. Ze šěsć rodami:
** (*Abies*) jědla - Z něhdźe 51 družinami.
*** běła jědla (*Abies alba*)
*** hoberska jědla (*Abies grandis*)
*** nordmanowa jědla (*Abies nordmanniana*)
*** šěra jědla (*Abies concolor*)
** (*Cedrus*) cedra - Ze štyrjomi družinami. 
*** himalajaska cedra (*Cedrus deodara*)
*** libanonska cedra (*Cedrus libani*)
** *[[Keteleeria]]* Carrière: Z třomi družinami.
** *Nothotsuga* Hu ex C.N.Page: Je monotypiski ród z jeničkej družinu:
*** *[[Nothotsuga longibracteata]]* (W.C.Cheng) Hu ex C.N.Page
** *Pseudolarix* Gordon: Je monotypiski ród z jeničkej družinu:
*** (*Pseudolarix amabilis* (J.Nelson) Rehd.)
** tsuga (*Tsuga*)
*** kanadiska tsuga (*Tsuga canadiensis*)
* Laricoideae Melch. & Werd.: Halbe steja na krótkich wurostkach. Z třomi rodami:
** (*Larix* Mill.) Larik: Z něhdźe 13 družinami. 
** *Cathaya* Chun & Kuang: Je monotypiski ród z jeničkej družinu: 
*** (*Cathaya argyrophylla* Chun & Kuang)
** (*Pseudotsuga*) douglasija - Z něhdźe sydom hač wósom (hač 22) družinami.
*** wšědna douglasija (*Pseudotsuga menziesii*) wonjata jědla
* Piceoideae Frankis: Z jeničkim rodom: 
** (*Picea*) šmrěk - Z 33 hač 35 družinami.
*** módry šmrěk (*Picea pungens*)
*** serbiski šmrěk (*Picea omorika*)
*** sitkowy šmrěk (*Picea sitchensis*)
*** wšědny šmrěk (*Picea abies*)
* Pinoideae: Hable steja na dołhich wurostkach. Z jeničkim rodom:
** (*Pinus*) chójna - Z něhdźe 111 družinami.
*** bahnowa chójna (*Pinus palustris*) 
*** čorna chójna (*Pinus nigra*) 
*** hórska chójna (*Pinus mugo*) 
*** pěskowa chójna (*Pinus sylvestris*) šlejsa, holanska borojca, łučnowy štom
*** pinija (*Pinus pinea*) čorne drjewo
*** pyskowa chójna (*Pinus uncinata*) 
*** rumelska chójna (*Pinus peuce*) 
*** sibirska chójna (*Pinus cembra*) arwa
*** tymjenjowa chójna (*Pinus rotundata*) 
*** wjertawa chójna (*Pinus contorta*) 
*** židźana chójna (*Pinus strobus*) 

Synonym za Pinaceae Lindl. je Abietaceae Gray.

## Nóžki

## Wotkazy
Cedra

**Cedra** (*Cedrus*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* himalajaska cedra (*Cedrus deodara*)
* libanonska cedra (*Cedrus libani*)

## Nóžki
Douglasija

**Douglasija** (*Pseudotsuga*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

## Systematika
W rodźe Douglasijow (*Pseudotsuga*) su sydom družinow a někotre poddružiny:

* Krótkojehłowa douglasija :de:Kurznadelige Douglasie (*Pseudotsuga brevifolia* Cheng & Fu, Syn.: *P. sinensis* var. *brevifolia* (Cheng & Fu) Farjon & Silba): Wona je domjaca w chinskich prowincach: Guizhou a juhozapadnym Guangxi, rosće typisce na južnych zwisach a na hórskich wjeršk, na wapnitych, kamjentnych pódach we wysokosćach wot něhdźe 1300 metrow.
*Yunnanowa douglasija (*Pseudotsuga forrestii* Craib, Syn.: *P. sinensis* var. *forrestii* (Craib) Silba): Wona je domjaca w chinskej prowincy Yunnan, w horinach we wysokosćach mjez 2400 a 3300 metrami.
*Japanska douglasija (*Pseudotsuga japonica* (Shirasawa) Beissner, Syn.: *Tsuga japonica* Shirasawa): Japanska.
*Mexikoska douglasija (*Pseudotsuga lindleyana* (Roezl) Carrière): Mexiko
*:de:Großzapfige Douglasie (*Pseudotsuga macrocarpa* (Vasey) Mayr): juhozapadna Kaliforniska
* Wšědna douglasija (*Pseudotsuga menziesii* (Mirb.) Franco): zapadna Sewjerna Amerika. Eksistujetej dwě warjeteće:
**Pobrjóžna douglasija :de:Küsten-Douglasie (*Pseudotsuga menziesii* (Mirbel) Franco var. *menziesii*)
**Hórska douglasija :de:Gebirgs-Douglasie (*Pseudotsuga menziesii* var. *glauca * (Mayr) Franco, Syn.: *Pseudotsuga douglasii* var. *glauca* Mayr, *P. menziesii* subsp. *glaucescens*, *P. menziesii* var. *caesia* (Schwer.) Franco)
*Chinska douglasija (*Pseudotsuga sinensis* Dode). Eksistujetej dwě warjeteće:
** *Pseudotsuga sinensis* Dode var. *sinensis* (Syn.: *P. gaussenii* Flous, *P. xichangensis* Kuan & Zhou, *P. shaanxiensis* Qu & Wang, *P. sinensis* var. *gaussenii* (Flous) Silba): Chinska.
** *Pseudotsuga sinensis* var. *wilsoniana* (Hayata) Fu & Li (Syn.: *P. wilsoniana* Hayata, *P. salvadorii* Flous): Taiwan.

## Nóžki
Chójna

**Chójna** (*Pinus*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bahnowa chójna (*Pinus palustris*) 
* čorna chójna (*Pinus nigra*) 
* hórska chójna (*Pinus mugo*) 
* pěskowa chójna (*Pinus sylvestris*)
* pinija (*Pinus pinea*) čorne drjewo
* pyskowa chójna (*Pinus uncinata*) 
* rumelska chójna (*Pinus peuce*) 
* sibirska chójna (*Pinus cembra*)
* tymjenjowa chójna (*Pinus rotundata*) 
* wjertawa chójna (*Pinus contorta*) 
* židźana chójna (*Pinus strobus*)

## Nóžki
Tsuga

*Tsuga* (Tsuga) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (Pinaceae).
Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** kanadiska tsuga (*Tsuga canadiensis*)
Himalajaska cedra

**Himalajaska cedra** (*Cedrus deodara*) je štom ze swójby chójnowych rostlinow  (*Pinaceae*). 

## Wopis
Himalajaska cedra je štom, kotryž dźiwje docpěwa wysokosć wot 60 m. Młode štomy spěšnje rostu. Wona je ze wšěch cedrow najbóle čućiwa přećiwo zmjerzkej.

Króna je kehelojta, při čimž wjerškowy wurostk je nygacy.

Wšě hałuzy njesu přewisowace kónčki.

### Jehły
Zelene abo módrozelene jehły docpěwaja dołhosć wot hač do 6 cm a steja po dwacećoch hač po třicećoch rozetojće na krótkich wurostkach, ale šrubojće na dołhich wurostkach.

### Hable
Hable su zrunane, tonojte a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 12 cm. Jich kónčk je tupo-jejkojty. Na spočatku su namódry šědźiwiznojte, pozdźišo čerwjenobrunje.

## Stejnišćo
Wona so hodźa jenož regionach z miłych zymach a při wysokej włóžnosću powětra bjez problemow kultiwować.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej Himalaje, hdźež we wysokosćach wot 1000 hač do  4000 m wustupuje. Ale bu tam nimale wutupjena.

W Europje so často jako pyšne drjewa w parkach a w zahrodach plahuje.

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 217 
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 78, jako podobna družina *Himalaja-Zeder* (*Cedrus deodara*) pod hesłom *Atlas-Zeder* (*Cedrus atlantica*) 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Libanonska cedra

**Libanonska cedra** (*Cedrus libani*) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*). Tutón štom je w starowěku za najrjeńši štom měł.

## Wopis
Libanonska cedra je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 35 m.

Młode štom su wuske a rune, mjeztym zo starše su na kónčku wopłonjene a njesu masiwne hałuzy. Króna je šěroka. Zdónk je mócny a docpěwa tołstosć wot wjace hač 2 m.

### Jehły
Jehły su ćmowozelene, dosć mjechke a docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 3,5 (4) cm. Wone steja předewšěm na krótkich wurostkach w promjenjach, a to po dźesaćoch hač po dwacećoch.

### Hable
Kćěje w septembrje. Hable su zrunane a tonojte a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 10 cm. Zrałe hable maja wopłonjeny kónčk. Šupizny zrałych hablow wotpadnu.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach zapadneje a małkeje Azije rozšěrjena, při čimž buchu přirodne wobrosty za čas antiki jara deciměrowane.

Hižo w 17. lětstotku bu w Europje zawjedźena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 217 
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 78, jako podobna družina *Libanon-Zeder* (*Cedrus libani*) pod hesłom *Atlas-Zeder* (*Cedrus atlantica*) 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 266 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 47 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Jědla

**Jědla** (*Abies*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła jědla (*Abies alba*)
* bołharska jědla (*Abies borisii-regis*)
* hoberska jědla (*Abies grandis*)
* nordmanowa jědla (*Abies nordmanniana*)
* šěra jědla (*Abies concolor*)

## Nóžki
Šmrěk

**Šmrěk** (*Picea*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* módry šmrěk (*Picea pungens*)
* serbiski šmrěk (*Picea omorika*)
* sitkowy šmrěk (*Picea sitchensis*)
* wšědny šmrěk (*Picea abies*)

## Nóžki
Sibirska chójna

**Sibirska chójna** (*Pinus cembra*) je štom ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*). Dalše mjeno je **arwa**.

## Wopis
Sibirska chójna docpěwa wysokosć wot 25 m.

Króna je kehelojta abo walcojta.

Skora je bruna.

Młode hałuzy su tołste a čerwjenožołće kosmate.

Jehły su po pjećoch na krótkich wurostkach promjenjate, proste, ćmowozelene, třihranite a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 10 mm a šěrokosć wot 1,5 mm.

Kćěje wot junija hač julija. 

Hable su jejkojte, křiwo zrunane abo wotstejne a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 8 cm. Wone hakle w druhim lěće po kćěwje zrałe budu. Płodowe šupizny su módrojte a maja bruny kónčk.

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w jehlinowych lěsach we wysokich połoženjach a na lěsnej hranicy Alpow a Karpatow we wysokach wot něhdźe 1200 hač 2600 m.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 430 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Tymjenjowa chójna

**Tymjenjowa chójna** (*Pinus rotundata*) je štom ze swójby chójnowych rostlinow. 

## Wopisanje
Tymjenjowa chójna je kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 10 m.

Hable su njesymetriske a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 7 cm.

## Stejnišćo
Rosće we wysokich tymjenjach srjedźnych horinach.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 390
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Mozy

**Mozy** su dźěl čłowječeho a zwěrjaceho ćěła, mjenuja so tež centralny čuwowy system abo 
centralny nerwowy system. W mozach su nerwowe a glijalne bańki zhromadźene. Nerwowe bańki su mjez sobu z aksonami a synapsami zwjazane. Membrany glijalnych bańkow su z pomocu
mjezbańkowych kanalow, tak mjenowanych *gap junction*, zwjazane.
Jabrikowe rostliny

**Jabrikowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Callitrichaceae, Spermatophyta). 
Wobsahuje sćěhowace rody:

** jabrik (*Callitriche*)
*** japanski jabrik (*Callitriche japonica*)
*** nalětni jabrik (*Callitriche palustris*) 
*** nazymski jabrik (*Callitriche hermaphroditica*)
*** płonopłodowy jabrik (*Callitriche platycarpa*)
*** šiškaty jabrik (*Callitriche brutia*)
*** tupohranity jabrik (*Callitriche cophocarpa*)
*** ćeńki jabrik (*Callitriche hamulata*)
*** worješkaty jabrik (*Callitriche obtusangula*)
*** žabjacy jabrik (*Callitriche stagnalis*)
Jabrik

**Jabrik** (*Callitriche*) je ród ze swójby putnikowych rostlinow (*Plantaginaceae*). Druhe serbske mjeno je **žabjaca hwěžka**.

Po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow (*Callitrichaceae*) přirjaduje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* japanski jabrik (*Callitriche japonica*)
* nalětni jabrik (*Callitriche palustris*, Syn.: *C. verna*, *C. vernalis*) 
* nazymski jabrik (*Callitriche hermaphroditica*, Syn.: *C. autumnalis*, *C. virens*)
* płonopłodowy jabrik (*Callitriche platycarpa*)
* šiškaty jabrik (*Callitriche brutia*, Syn.: *C. pedunculata*)
* tupohranity jabrik (*Callitriche cophocarpa*, Syn.: C. polymorpha)
* ćeńki jabrik (*Callitriche hamulata*, Syn.: *C. intermedia*)
* worješkaty jabrik (*Callitriche obtusangula*)
* žabjacy jabrik (*Callitriche stagnalis*)

## Nóžki
Jemjel

**Jemjel** (*Viscum*) je ród ze swójby sandelowych rostlinow (*Santalaceae*). Dalše serbske mjeno je **ptači lěp**.

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje jemjelowych rostlinow (*Viscaceae*) přirjaduje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* lisćowcowy jemjel (*Viscum album*): domjaca rostlina.
** jehlinowy jemjel (*Viscum album* subsp. *austriacum*; syn. *Viscum laxum*)
* *[[Viscum articulatum]]* Burm. f.: rosće parazitisce na parazitach *[[Dendrophthoe]]*.
* *[[Viscum capitellatum]]* Sm.: rosće parazitisce na parazitach *[[Loranthus]]* ale tež na druhich *Viscum*-družinach.
* *[[Viscum coloratum]]* (Kom.) Nakai: prjedy jako poddružina lisćowcoweho jemjela wobhladana družina we wuchodnej Aziji (China, Korejska, Japanska).
* *[[Viscum crassulae]]* Eckl. & Zeyh.: sukulentna družina, kotraž na sukulentnych *[[Crassula]]*-družinach rosće. 
* Rotfrüchtige Mistel (*Viscum cruciatum* Sieber ex Boiss.): w južnej Španiskej ale tež, disjunktnje, w Palestinje endemisce.
* *[[Viscum cuneifolium]]* Baker: na Madagaskarje endemiska družina.
* *[[Viscum loranthi]]* Elmer: wustupuje w Nepalu a rosće parazitisce na parazitach *[[Scurrula]]* .
* Maloróstny jemjel (*Viscum minimum* Harv.): sukulentna, nimale dospołnje parazitisce a najmjeńša družina jemjelow. 
* *[[Viscum monoicum]]* Roxb. ex DC.: so často wot swójskich sadźenkow parazitisce data.
* *[[Viscum orientale]]*: w Aziji rozšěrjena družina.
* *[[Viscum ovalifolium]]* DC.: chětřo wulka bywaca chinska družina.
* *[[Viscum triflorum]]* DC.: afriska družina, kotraž na wjele rozdźělnych žiwićelach rosće.

## Nóžki
Rjemjenica

**Rjemjenica** (*Loranthus*) je ród ze swójby rjemjenicowych rostlinow (*Loranthaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* europska rjemjenica (*Loranthus europaeus*)

## Noty
Jehlinowy jemjel

**Jehlinowy jemjel** (*Viscum album* subsp. *austriacum*; synonym *Viscum laxum*) je rostlina ze swójby sandelowych rostlinow (*Santalaceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje jemjelowych rostlinow (*Viscaceae*) přirjaduje. 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Jenačkowe rostliny

**Jenačkowe rostliny** (*Parnassioideae*) je podswójba znutřka swójby Kapralcowych rostlinow (*Celastraceae*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* jenačk (*Parnassia*)
** bahnowy jenačk (*Parnassia palustris*)
* *[[Lepuropetalon]]*
Jenačk

**Jenačk** (*Parnassia*) je ród z podswójby jenačkowych rostlinow (*Parnassioideae*) znutřka kapralcowych rostlinow (*Celastraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bahnowy jenačk (*Parnassia palustris*)

## Nóžki
Herálec

**Herálec** je wjesna gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 566&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma někak tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1280.

## Žórła


## Wotkaz
Rjemjenicowe rostliny

**Rjemjenicowe rostliny** (*Loranthaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

Po nowych spóznaćach ród jemjel słuša k swójbje (Santalaceae).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* rjemjenica (*Loranthus*)
** europska rjemjenica (*Loranthus europaeus*)

## Wotkazy
Bahnowy jenačk

**Bahnowy jenačk** (*Parnassia palustris*) je rostlina z podswójby jenačkowych rostlinow (*Parnassioideae*) znutřka swójby kapralcowych rostlinow (*Celastraceae*). 

## Wopis
Bahnowy jenačk je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač 25 (30) cm.

Stołpik je hranity.

Spódnja rozeta wobsteja z dołho stołpikatych, wutrobojtych łopjenow.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Běłe kćenja docpěja wulkosć wot 1 hač 3,5 cm, steja po jednym a su dołho stołpikate. Před kóždym krónowym łopješku steja pozdatne nektarije.

## Stejnišćo
Rosće w niskich a žórłowych tymjenjach, na łuhojtych łukach a wapnowych suchich trawnikach. Ma radšo włóžne hač wot sakanja mokre, bazowe a wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena, ale w juhu jenož w horinach.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 62 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 150 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

*
Jěrnicowe rostliny

**Jěrnicowe rostliny** (*Polemoniaceae*) su swójba symjencowych rostlinow ( , Spermatophyta).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* jěrnica (*Polemonium*) 
** módra jěrnica (*Polemonium caeruleum*)
* kolomija (*Collomia*) 
** wulkokwětna kolomija (*Collomia grandiflora*)
* płomjenjowka (*Phlox*) 
** lětnja płomjenjowka (*Phlox paniculata*) lětni floks
** jednolětna płomjenjowka (*Phlox drummondii*)
* zwonica (*Cobea*) 
** wšědna zwonica (*Cobea candens*)
Jěrnica

**Jěrnica** (*Polemonium*) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (*Polemoniaceae*). 

## Systematika
*Polemonium* je mjeno dawacy ród swójby jěrnicowych rostlinow *Polemoniaceae* ale tež podswójby Polemonioideae. Wobsahuje runje tak 20 hač 30 družinow, k kotrymž słušeja:

* *[[Polemonium acutiflorum]]* 
* *[[Polemonium antarcticum]]*
* *[[Polemonium boreale]]*
* *[[Polemonium brandegeei]]* 
* módra jěrnica (*Polemonium caeruleum*)
* *[[Polemonium californicum]]* 
* *[[Polemonium carneum]]* 
* *[[Polemonium chartaceum]]* 
* *[[Polemonium chinense]]*
* *[[Polemonium confertum]]* 
* *[[Polemonium cuspidatum]]* 
* *[[Polemonium delicatum]]*
* *[[Polemonium elegans]]* 
* *[[Polemonium eximium]]* 
* *[[Polemonium foliosissimum]]* 
* *[[Polemonium gayanum]]*
* *[[Polemonium longii]]* 
* *[[Polemonium mexicanum]]*
* *[[Polemonium micranthum]]* 
* *[[Polemonium nevadense]]* 
* *[[Polemonium occidentale]]* 
* *[[Polemonium pauciflorum]]* 
* *[[Polemonium pectinatum]]* 
* *[[Polemonium pulcherrimum]]* 
* *[[Polemonium reptans]]* 
* *[[Polemonium sumushanense]]*
* *[[Polemonium vanbruntiae]]* 
* *[[Polemonium viscosum]]* 
* *[[Polemonium yezoense]]*
Kolomija

*Kolomija* (Collomia) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wulkokwětna kolomija (*Collomia grandiflora*)
Płomjenjowka

**Płomjenjowka** (*Phlox*) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (*Polemoniaceae*).
 
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* lětnja płomjenjowka (*Phlox paniculata*) lětni floks
* jednolětna płomjenjowka (*Phlox drummondii*)
Zwonica

**Zwonica** (Cobea) je ród ze swójby jěrnicowych rostlinow (Polemoniaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wšědna zwonica (*Cobea candens*)
Jednolětna płomjenjowka

**Jednolětna płomjenjowka** (*Phlox drummondii*) je rostlina ze swójby jěrnicowych rostlinow  (łaćonsce *Polemoniaceae*). Dalše serbske mjeno je **jednolětni floks**.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Jěrowcowe rostliny

**Jěrowcowe rostliny** (*Hippocastanoideae*) je podswójba znutřka mydłowcowych rostlinow (*Sapindaceae*). Prjedy su jako swójsku swójbu wobhladali, kotrež jenož wobsahowaše ród jěrowc (*Aesculus*).

## Systematika
Prjedy so swójbomaj *Aceraceae* a *Hippocastanaceae* přirjadowaštej. 

Podswójba *Hippocastanaceae* wobsahuje pjeć rodow z něhdźe 130 družinami. Najbóle bohaty na družinach ród je klon (*Acer*) z něhdźe 110 družinami. Tu je lisćina rodow (po swójskim rozpowědanju „dospołna“ lisćina rodow po GRIN z dupjelnjenku)

* jěrowc (*Aesculus*) 
** běły jěrowc (*Aesculus hippocastanum*) 
** čerwjeny jěrowc (*Aesculus x carnea*) 
** čerwjena pawija (*Aesculus pavia*) 
** kerkaty jěrowc (*Aesculus parviflora*) 
** žołty jěrowc (*Aesculus flava*) 
* klon (*Acer*) Něhdźe 110 družinow. Prjedy *Aceraceae*
* *[[Billia]]* : Z dwěmaj družinomaj.
* Dipteronien (*Dipteronia*): Z dwěmaj družinomaj.
* *Ungnadia* : Z jeničkej družinu:
** *[[Ungnadia speciosa]]*.

## Nóžki


## Žórła
* Wopis  Hippocastanoideae we wobłuku wopisa swójby Sapindaceae při APWebsite
Jěrowc

**Jěrowc** (*Aesculus*) je ród ze swójby mydłowcowych rostlinow (*Sapindaceae*). Prjedy so do swójby jěrowcowych rostlinow (*Hippocastanaceae*) přirjadowaše, kotraž nětko je podswójba (*Hippocastanoideae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běły jěrowc (*Aesculus hippocastanum*) 
* čerwjeny jěrowc (*Aesculus x carnea*) 
* čerwjena pawija (*Aesculus pavia*) 
* kerkaty jěrowc (*Aesculus parviflora*) 
* žołty jěrowc (*Aesculus flava*) 

## Nóžki
Jěželnjowe rostliny

**Jěželnjowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Sparganiaceae, Spermatophyta). 
Wobsahuje sćěhowace rody:

** jěželnja (*Sparganium*) Igelkolben
*** hałžkata jěželnja (*Sparganium erectum*) 
*** jednora jěželnja (*Sparganium emersum*) 
*** mólička jěželnja (*Sparganium natans*) 
*** přirodna jěželnja (*Sparganium angustifolium*) 
*** wisata jěželnja (*Sparganium neglectum*) 
*** wšelakołopjenata jěželnja (*Sparganium diversifolium*)
Jěželnja

**Jěželnja** (*Sparganium*) je ród ze swójby rohodźowych rostlinow (*Typhaceae*). 

W někotrych žórłach so swójbje  jěželnjowych rostlinow (*Sparganiaceae*) přirjaduje.

## Systematika

Dokładne zaměstnjenje roda bě dołho zwadne. Tak bu wot někotrych awtorow ród jěželnjow do swójby rohodźowych rostlinow dla jich morfologiskeje podobnosće sobu přewzata, wot druhich awtorow bu  wobchowanje samostatneju swójbow (Typhaceae a Sparganiaceae) preferowane. Po striktnje fylogenetisce orientowanej APG III su jěželnje pak dźěl rohodźowych rostlinow. 

### Družiny
Ród wobsahuje 21 družinow:
* *[[Sparganium americanum]]* Nutt.  
* *[[Sparganium amplexicaulium]]* D.Yu 
* *[[Sparganium androcladum]]* (Engelm.) Morong
* přirodna jěželnja (*Sparganium angustifolium* Michx.)
* *[[Sparganium arcuscaulis]]* D.Yu & G.T.Yang
* *[[Sparganium choui]]* D.Yu, Bull. Bot. Res.
* jednora jěželnja (*Sparganium emersum* Rehmann) 
* hałzata jěželnja (*Sparganium erectum* L.) 
* *[[Sparganium eurycarpum]]* Engelm.  
* *[[Sparganium fallax]]* Graebn. 
* *[[Sparganium glomeratum]]* (Laest. ex Beurl.) Neuman  
* *[[Sparganium gramineum]]* Georgi 
* *[[Sparganium hyperboreum]]* Laest. ex Beurl.
* *[[Sparganium japonicum]]* Rothert  
* *[[Sparganium kawakamii]]* Hara
* *[[Sparganium manshuricum]]* D.Yu 
* *[[Sparganium multiporcatum]]* D.Yu 
* mólička jěželnja (*Sparganium natans* L.) 
* *[[Sparganium rothertii]]* Tzvelev 
* *[[Sparganium subglobosum]]* Morong
* *[[Sparganium tenuicaule]]* D.Yu & L.H.Liu

Sćěhowacej družinje stej nětko poddružinje hałzateje jěželnje (*Sparganium erectum*):
* wisata jěželnja (*Sparganium neglectum*) 
* wšelakołopjenata jěželnja (*Sparganium diversifolium*)

## Nóžki
Jumbjerowe rostliny

**Jumbjerowe rostliny** (*Zingiberaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* alpinija (*Alpinia*) 
** čerwjena alpinija (*Alpinia purpurata*) 
* jumbjer (*Zingiber*) 
** lěkarski jumbjer (*Zingiber officinale*)
* kardamom (*Elettaria*) 
** wšědny kardamom (*Elettaria cardamomum*)
* kurkuma (*Curcuma*) 
** jawaska kurkuma (*Curcuma xanthorrhiza*)
* roskoea (*Roscoea*) 
** jumbjerowa orchideja (*Roscoea purpurea*) 

## Nóžki
Alpinija

**Alpinija** (Alpinia) je ród ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** čerwjena alpinija (*Alpinia purpurata*)
Jumbjer

**Jumbjer** (*Zingiber*) je ród ze swójby jumbjerowych rostlinow (Zingiberaceae). Druhej serbskej mjenje stej **ingwer** a **himbjer**.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* lěkarski jumbjer (*Zingiber officinale*)
* (*Zingiber mioga*)
* (*Zingiber purpureum*)
* (*Zingiber zerumbet*)

## Nóžki
Roskoea

**Roskoea** (*Roscoea*) je ród ze swójby jumbjerowych rostlinow (*Zingiberaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* (*Roscoea cautleoides*)
* (*Roscoea humeana*)
* jumbjerowa orchideja (*Roscoea purpurea*)
Čerwjena alpinija

**Čerwjena alpinija** je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow (łaćonsce: Alpinia purpurata, Zingiberaceae). 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Februar

**Februar** (tež: **mały róžk**; łaćonsce *Februarius*) je druhi měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 28 dnjow w normalnych lětach a 29 dnjow w přestupnych lětach.

Februar je zymski měsac w sewjernej hemisferje a lětni měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w februarje stej Wódny muž a Ryby.

Februar započina ze samsnym dnjom tydźenja kaž měrc a nowember, nimo w přestupnych lětach, hdyž započina ze samsnym dnjom kaž awgust.

## Wotkaz
Kačiznowe rostliny

**Kačiznowe rostliny** (*Lemnoideae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kačizna (*Lemna*)
** čerwjena kačizna (*Lemna turionifera*)
** horbikata kačizna (*Lemna gibba*)
** mała kačizna (*Lemna minor*)
** malička kačizna (*Lemna minuta*)
** podnurjena kačizna (*Lemna trisulca*)
* křěk (*Spirodela*)
** mnohokorjenaty křěk (*Spirodela polyrhiza*)
* zelenčko (*Wolffia*) 
** wšědne zelenčko (*Wolffia arrhiza*)

## Nóžki
Kačizna

**Kačizna** (*Lemna*) je ród z podswójby kačiznowych rostlinow (*Lemnoideae*) znutřka swójby aronowych rostlinow (*Araceae*). 

## Systematika
Po stronje "Flora of Pakistan" wobsahuje ród něhdźe 15 družinow, mjeztym zo strona "Flora of North America" podaja ličbu wot 13.

W srjedźnej Europje su 3 družiny domjace:
* horbikata kačizna (*Lemna gibba*) rjasa
* mała kačizna (*Lemna minor*)
* podnurjena kačizna (*Lemna trisulca*)

dalše družiny (wuběrk):
* *[[Lemna aequinoctialis]]* Welwitsch
* malička kačizna (*Lemna minuta*) Kunth
* *[[Lemna obscura]]* (Austin) Daubs
* *[[Lemna parodiana]]* Giardelli
* *[[Lemna perpusilla]]* Torrey
* čerwjena kačizna (*Lemna turionifera*) Landolt    
* *[[Lemna valdiviana]]* Philippi
* *[[Lemna yungensis]]* Landolt

## Nóžki


## Žórła
Křěk

**Křěk** (*Spirodela*) je ród z podswójby kačiznowych rostlinow (*Lemnoideae*) w swójbje aronowych rostlinow (*Araceae*). 
Wobsahuje sćěhowace družiny:

* mnohokorjenaty křěk (*Spirodela polyrhiza*)

## Nóžki
Zelenčko

**Zelenčko** (*Wolffia*) je ród z podswójby kačiznowych rostlinow (*Lemnoideae*) znutřka swójby aronowych rostlinow  (*Aronaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědne zelenčko (*Wolffia arrhiza*)
Ebenowe rostliny

**Ebenowe rostliny** ( *Ebenaceae*, Spermatophyta) su swójba symjencowych rostlinow. 
Wobsahuje sćěhowace rody:

** ebenowc (*Diospyros*)
*** ebenowe drjewo (*Diospyros ebenum*)
*** kakijowc (*Diospyros kaki*)
*** persimonowc (*Diospyros virginiana*)
Ebenowe drjewo

**Ebenowe drjewo** je jara twjerde drjewo, kotrež pochadźa wot rozdźělnych družinow štomow.

* Drjewo družiny (*[[Diospyros ebenum]]*) je ćmowočorny a ma cuni mosor. Wone so za zhotowanje čornych klawěrnych tastow, za meblowe intarsije a šachowe figury wužiwa.

## Žórła
* , strony 43
Kaktusowe rostliny

**Kaktusowe rostliny** (łaćonsce: *Cactaceae*) su swójba symjenjowych rostlinow (łaćonsce *Spermatophyta*). 

## Družiny
Kaktusowe rostliny wobsahuja sćěhowace rody:

* opuntija (*Opuntia*)
** wšědna opuntija (*Opuntia vulgaris*)
** figowa opuntija (*Opuntia ficus-indica*)
* stołpowy kaktus (*Cerceus*)
** hoberski kaktus (*Cerceus giganteus*)
** kralowna nocy (*Cerceus grandiflorus*)
* šědźiwka (*Cephalocereus*)
** wšědna šědźiwka (*Cephalocereus senilis*)

## Wobrazy

Wobraz:Myrtillocactus geometrizans black.jpg|*[[Myrtillocactus geometrizans]]*
Wobraz:Neobuxbaumia polylopha.jpg|*Neobuxbaumia polylopha*
Wobraz:Opuntia ovata 1.jpg|*[[Opuntia ovata]]*
Wobraz:Pachycereus pringlei cardon sahueso.JPG|*[[Pachycereus pringlei]]*
Wobraz:Parodia-herteri-2.jpg|*[[Parodia herteri]]*
Wobraz:Pereskia grandifolia2.jpg|*[[Pereskia grandifolia]]*
Wobraz:Pterocactus kuntzei.jpg|*[[Pterocactus kuntzei]]*
Wobraz:Pygmaeocereus bylesianus1MW.jpg|*[[Pygmaeocereus bylesianus]]*
Wobraz:Rapicactus zaragozae.jpg|*[[Rapicactus zaragozae]]*
Wobraz:R heliosa.jpg|*[[Rebutia heliosa]]*
Wobraz:Rhipsalis cereuscula1PAKAL.jpg|*[[Rhipsalis cereuscula]]*
Wobraz:Schlumbergera buckleyi.jpg|*[[Schlumbergera]]* × *buckleyi*
Wobraz:Selenicereus anthonyanus1PAKAL.jpg|*[[Selenicereus anthonyanus]]*
Wobraz:Organ_pipe_cactus.jpg|*[[Stenocereus thurberi]]*
Wobraz:Turbinicarpus alonsoi.jpg|*[[Turbinicarpus alonso]]*
Wobraz:Matucana_madisoniorum.jpg|*[[Matucana madisoniorum]]*
Opuntija

**Opuntija** (*Opuntia*) je ród ze swójby kaktusowych rostlinow (*Cactaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna opuntija (*Opuntia vulgaris*)
* figowa opuntija (*Opuntia ficus-indica*)
Stołpowy kaktus

*Stołpowy kaktus* (Cerceus) je ród ze swójby kaktusowych rostlinow (Cactaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** hoberski kaktus (*Cerceus giganteus*)
*** kralowna nocy (*Cerceus grandiflorus*)
Šědźiwka

**Šědźiwka** (łaćonsce *Cephalocereus*) je ród ze swójby kaktusowych rostlinow (Cactaceae). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna šědźiwka (*Cephalocereus senilis*)
Wšědna opuntija

Wšědna opuntija je rostlina ze swójby kaktusowych rostlinow  (łaćonsce: Opuntia vulgaris, Cactaceae). 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Załožba za serbski lud

**Załožba za serbski lud** spěchuje wuwiće serbskeje kultury a serbskeju rěčow. Bu załožena dnja 19. oktobra 1991 jako dźěl Sakskeje statneje kenclije a je z lěta 1998 samostatna załožba zjawneho prawa. Jeje hłowne sydło je w Budyšinje, nimo toho ma wotnožku w Choćebuzu a regionalny běrow w Chrósćicach. Wot 1. oktobra 2016 je Jan Budar z direktorom jako naslědnik Marka Sucheho, kiž steješe wot 1992 do 2015 na čole załožby.

Załožba za serbski lud financuje so na zakładźe pjećlětneho finančneho zrěčenja mjez Zwjazkom, Sakskej a Braniborskej, w dobje 2021–2025 dóstawa lětnje něhdźe 23,9 milionow €. Najwyši gremij je Załožbowa rada, kiž rozsudźi z 15 hłosokmanymi čłonami mjez druhim wo rozdawanju tutych srědkow. Wona zetkawa so znajmjeńša dwójce wob lěto. Posedźenja přihotuja so w załožbowej komisiji, kotrejž přisłušeja rjadni čłonojo rady.

Kóžde druhe lěto, po móžnosći na předwječoru posmjertnin Ćišinskeho (15. oktobra), spožči Załožba za serbski lud *[[Myto Ćišinskeho]]* za „wusahowace wukony na polu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomosće”.

## Załožbowa rada
Serbscy čłonojo załožboweje rady su w periodźe 2023–2027 Marko Kowar, Marlis Młynkowa, Susanne Hozyna a Daniel Nuk za Hornju Łužicu kaž tež Diane-Susanne Šejcowa a Angela Šurmanowa za Delnju Łužicu. Jich zastupuja Frank Knobloch, Michaela Hirchowa, David Kliemann, Jan Hrjehor, Julian Brüning a Marcus Końcaŕ. Za předsydu załožboweje rady su dnja 23. meje 2023 wolili Marka Kowarja. Do toho běše wot 2016 Susann Šenkec předsydka rady.

Dalši čłonojo rady su za Saksku wotrjadnica Statneho ministerstwa za kulturu a turizm Franciska Brech a wotrjadnik Statneho ministerstwa za financy Kay-Uwe Voß, za Braniborsku z Ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu statny sekretar Tobias Dünow a nawoda centralneho wotrjada Reiner Walleser a za Zwjazk z Ministerstwa za nutřkowne a domiznu ministerialny rada Hans-Leo Dirks a dr. Jan Ehlers. Jako zastupjerjo komunow su Budyski wyši měšćanosta Karsten Vogt a krajny rada Udo Wićaz (zastupjerjej sakskich gmejnow) kaž tež Lubnjowski wyši měšćanosta Helmut Wenzel jako zastupjer braniborskich gmejnow z čłonom.

## Spěchowanje
Z lětnje přidźělenymi přiražkami wudźerži załožba jeje dźěławosć a spěchuje nimo projektow tež slědowace institucije:
* Serbski ludowy ansambl,
* Ludowe nakładnistwo Domowina,
* Serbski institut,
* Rěčny centrum WITAJ,
* Němsko-Serbske ludowe dźiwadło,
* Domowinu,
* Serbski muzej Budyšin,
* Serbski muzej Choćebuz a
* Šulu za delnjoserbsku rěč a kulturu.

## Žórło


## Wotkaz
* Oficialne stronki (hornjoserbsce)
Měrc

**Měrc** (tež: **nalětnik**; łaćonsce *Martius*) je třeći měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón wobsteji z 31 dnjow a ma swoje mjeno po Marsu, romskim bohu wójny. Do dodaća januara a februara bě měrc prěni měsac protyki.

Měrc je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Jedyn z dweju runonócnosćow so za čas měrca wotměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Boran.

Měrc započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž nowember a – nimo přestupnych lět – tež ze samsnym dnjom kaž februar.

## Wotkaz
Apryl

**Apryl** (tež **jutrownik** abo we wobchadnej reči *haperleja*; łaćonsce *Aprilis*) je štwórty měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón wobsteji z 30 dnjow a dósta swoje mjeno po łaćonskim słowje *aperire*, "so wočinjeć". 

Apryl je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w aprylu stej Boran a Byk.

Apryl započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž julij, a w přestupnych lětach tež ze samsnym dnjom kaž januar.

## Wotkaz