open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lěsnica

**Lěsnica** ( *Lößnitz*) je sakske městačko w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so třiceći kilometrow juhozapadnje Kamjenicy a dwaceći kilometrow juhowuchodnje Šwikawy při zwjazkowej dróze 169 a ma něhdźe 8.000 wobydlerjow.

Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w lěće 1238 we wopismje naspomnjene. W lěće 1382 załoži so na městnje tuteje wjeski hórnistwowe město Lěsnica.

## Geografija
Městačko leži w Rudnych horinach we wysokosći 432 metrow nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Hirschberg (579 metrow). Přez Lešnicu běžitej rěce Lößnitzbach a Aubach. 

Susodne města a gmejny su Stollberg w sewjeru, Zwonica we wuchodźe, Grünhain-Beierfeld w juhowuchodźe, Lauter-Bernsbach w juhu, Aue-Bad Schlema w zapadźe a Hartenstein w sewjerozapadźe.


Johanniskirche_Lößnitz.jpg|Nutřkowne město z měšćanskej cyrkwju Swj. Jana
Rathaus_Lößnitz_(Frontansicht)_(1).jpg|Radnica
Lößnitz_unt._Bf_(2).JPG|Delnje dwórnišćo *(Unterer Bahnhof)*


## Politika
Lěsnica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 15 (Rudne hory 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Partnerske města
*  Borgholzhausen, Sewjerorynsko-Westfalska, wot 1990

## Žórła


## Wotkazaj

*
Zwonica (město)

**Zwonica** ( *Zwönitz*) je sakske městačko w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so 25 kilometrow juhozapadnje Kamjenicy při rěce Zwonica a ma něhdźe 11.800 wobydlerjow.

Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w 13. lětstotku naspomnjene. W lěće 1460 załoži so na městnje tuteje wjeski hórniske město Zwonica.

## Geografija
Městačko leži w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 485 a 653 metrami nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Ziegenberg (653 metrow).

Susodne města a gmejny su Thalheim a Gornsdorf na sewjeru, Auerbach na sewjerowuchodźe, Thum na wuchodźe, Geyer na juhowuchodźe, Elterlein a Grünhain-Beierfald na juhu, Lěsnica na zapadźe a Stollberg na sewjerozapadźe.


Blick_auf_Zwoenitz.jpg|Napohlad nutřkowneho města
Austel_Villa_im_Winter.jpg|*Villa Austel* w zymje
Erzgebirgsweihnacht_Zwoenitz.jpg|Nutřkowne město w zymje


## Politika
Zwonica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 15 (Rudne hory 3).

## Partnerske města
*  Heiligenhaus, Sewjerorynsko-Westfalska, wot 1990
*  Obermichelbach, Bayerska, wot 1992
*  Kopřivnice, Čěska, wot 1994
*  Magyarpolány, Madźarska, wot 1995
*  Puschendorf, Bayerska, wot 1997
*  Myszków, Pólska, wot 2001

## Žórła


## Wotkazaj

*
Zwönitz

**Zwönitz** je němske mjeno
* rěki w Rudnych horinach, přitoka Kamjenicy, hlej Zwonica (rěka)
* městačka při tutej rěce, hlej Zwonica (město)
Sněh

**Sněh** wobsteji z drobnych lodowych kristalow a je najčasćiša forma krutych spadkow.

Sněh nastawa, hdyž so w mróčelach najdrobniše kapki podchłódźeneje wody na kristalizaciskich zarodkach (na přikład próškowych dźělčkach) přikładuja a tam zmjerznu. Tutón proces zasadźi pak hakle při temperaturach pod –12 °C, při čimž móže woda w njepřitomnosći kristalizaciskich zarodkow pola hač do –48 °C běžita wostać. Při tym nastawace lodowe kristale, mjeńše hač 0,1 mm, přez přiběracu masu dele padaja a rostu přez rozdźěl parneho ćišća mjez lodom a podchłódźenej wodu dale.

## Wotkaz
Jessica Alves

Jessica Alves (něhdy Rodrigo Alves; narodź. 30. julija 1983) je brazilsko-britiska telewizijna wosobina, kotraž je na tym znata, zo je sej sta kozmetiskich operacijow na swojim ćěle přewjesć dała, wšo ze zaměrom swoje ćěło porjeńšić. Operacije wopřimjeja pomjeńšenje nosa, porjeńšenje huby, powjetšenje nadrow, feminizowanje delneho dźěla wobliča, operacija zadka, operacija pomjeńšenja žołdka a dalšich mjeńšich operacijow. Hač do jeje přechada z muskeho do žońskeho splahu, bě wona znata jako Ken, kotryž je znaty jako muž klanki Barbie.  

### Zažnje žiwjenje a wukubłanje
Alvesec Dźesika narodźi so jako Rodrigo Alves 30. julija 1983 w São Paulu, w Brazilskej, jako dźěćo Brazilskeje maćerje a Britiskeho nana. Jeje nan, Roserval Alves, pochadźa ze swójby Europjanow, kotřiž zaćahnychu do Brazilskeje w 40tych lětach zańdźeneho lětstotka.  Spočatnje zaběraše so swójba z ratarskim wikowanjom, ale pozdźišo rozšěri swoje wikowarstwo na wobchody, nakupowanske centrumy a wikowanje z imobilijemi. Jako młody kadla dóstawaše Rodrigo klanki Barbie wot swojeho dźěda. Hačrunjež běše Alves hólc při narodźenju, čuješe so hižo při něžnej starobje wot “tři, štyri, pjeć, šesć” jako holca, hraješe z klankami a so jako holca zdrasćeše. Wona běše měnjenja, zo ludźo nimaja so do splahow rjadować dać. Za jeje stejnišćo a jeje zdrasćenje a zadźerženje bu mobowana we šuli.

2021 měješe wona swoju tak pomjenowanu splachej napřipodobnjowacu operaciju w Thailandskej, z čimž sta so tež oficielnje ze žonu.
2023

**2023** bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi.

## Podawki
* 1. januara: Chorwatska přistupi europasmu a Schengenskemu rumej
* 19. januara: Boris Pistorius přewozmje zastojnstwo němskeho ministra zakitowanja wot Christiny Lambrecht.
* 28. januara: Něhdyši general NATO Petr Pavel dobudźe rozsudne koło prezidentowych wólbow w Čěskej z 59&nbsp;přećiwo něhdyšemu premierej Andrejej Babišej.

## Róčnicy
* 22. februara: 100. posmjertniny Jana Pawoła Křižana
* 3. apryla: 250. posmjertniny Hadama Bohuchwała Šěracha
* 4. septembra: 150. narodniny Jurja Słodeńka
* 5. septembra: 150. narodniny Bogumiła Šwjele
* 500. róčnica załoženja Tuchorskeho kěrchowa w Budyšinje
* 600. róčnica prěnjeho załoženja Lejna pola Pančic a Černska

## Wumrěće
* 4. januara: Rosi Mittermaier – němska sněhakowarka (* 1950)
* 10. januara: Jeff Beck – britiski gitarist (* 1944)
* 10. januara: Konstantin II. – posledni kral Grjekskeje (* 1940)
* 12. januara: Lisa Marie Presley – US-ameriska spěwarka a spěwytwórča (* 1968)
* 16. januara: Gina Lollobrigida – italska dźiwadźelnica a fotografka (* 1927)
* 5. februara: Pervez Musharraf – pakistanski general a statny prezident (* 1943)
* 6. februara: Křesćan Baumgärtel – serbski spěwar, kulturnik, předsyda Załožboweje rady (* 1939)
* 14. měrca: Helmut Kurjo – serbski ludowy wuměłc a braška (* 1935)
* 15. měrca: Antje Vollmer – němska politikarka Zwjazka 90/Zelenych (* 1943)
* 27. měrca: Heinz Florian Oertel – němski moderator, reporter a dźiwadźelnik (* 1927)
* 25. apryla: Harry Belafonte – US-ameriski spěwar, dźiwadźelnik a entertainer (* 1927)
* 18. meje: Helmut Berger – awstriski filmowy hrajer (* 1944)
* 19. meje: Dževad Karahasan – bosniski spisowaćel (* 1953)
* 24. meje: Tina Turner – amerisko-šwicarska spěwarka a dźiwadźelnica (* 1939)
* 8. oktobra: Beno Budar – serbski lyrikar, prozaist, wudawaćel a přełožowar (* 1946)
* 19. nowembra: Erich Schutt – łužiski fotograf a wobrazowy žurnalist (* 1931)
* 6. decembra: Michał Lorenc – serbski dźiwadźelnik, režiser a awtor (* 1939)
* 19. decembra: Gunther Emmerlich – němski spěwar a moderator (* 1944)
* 23. decembra: Hilža Nukowa – serbska wučerka a awtorka  (* 1941)
* 26. decembra: Wolfgang Schäuble – němski politikar (CDU), zwjazkowy minister a prezident zwjazkoweho sejma (* 1942)

## Myta
* Myto Ćišinskeho: Jurij Łušćanski (hłowne myto) a Gregor Kliem (spěchowanske myto)

## Dalše
* Kulturne stolicy Europy: Timișoara (Rumunska), Eleusis (Grjekska), Veszprém (Madźarska)

## Wotkaz
Schengenski rum

**Schengenski rum** je mjezynarodny rum w Europje, w kotrymž su prawidłowne hranične kontrole zběhnjene. Mjeno poćahuje so na luxemburgske městno Schengen, hdźež bu 1985 Schengenske zrěčenje jako prěni krok k wotstronjenju nutřkownych hraničnych kontrolow w Europje podpisane.

Schengenskemu rumej přisłušeja slědowace staty:
* Belgiska, Francoska, Luxemburgska, Němska, Nižozemska, Portugalska a Španiska (wot 26. měrca 1995)
* Italska (wot 26. oktobra 1997)
* Awstriska (wot 1. decembra 1997)
* Grjekska (wot 8. decembra 1997)
* Danska, Finska, Islandska, Norwegska, Šwedska (wot 25. měrca 2001)
* Čěska, Estiska, Letiska, Litawska, Madźarska, Malta, Pólska, Słowakska a Słowjenska (wot 21. decembra 2007)
* Šwicarska (wot 12. decembra 2008 za krajne mjez a 29. měrca 2009 za powětrowy wobchad)
* Liechtenstein (wot 19. decembra 2011)
* Chorwatska (wot 1. januara 2023)
* Bołharska a Rumunska (wot 31. měrca 2024)

Irska a Zjednoćene kralestwo njeběštej ženje dźěl Schengenskeho ruma. Cypernska njemóže přistupić, dołhož sewjerny dźěl teritorija pod kontrolu centralneho knježerstwa njesteji.

Runje tak njesłušeja do Schengenskeho ruma Grönlandska a Färöje, Svalbard, španiskej měsće Ceuta a Mellila w sewjernej Africe kaž tež zwonkaeuropske teritorije Francoskeje a Nižozemskeje.
Christiana Piniekowa

**Christiana Piniekowa** rodź. Malinkec ( *Christiane Piniek* geb. Mahling; * 5. januara 1958 w Budyšinje) je serbska wudawaćelka, wučerka a publicistka. Wona je nawodnica Dźěłanišća za serbske kubłanske wuwiwanje w Choćebuzu (ABC) a čłonka Delnjoserbskeje rěčneje komisije. Wona je tež spisowaćelka, kotraž w delnjoserbskej, hornjoserbskej a němskej rěči pisa. Pod pseudonymom *Lenka* je wudała zwjazkaj poezije: *mysli słowa zalětuju* (2004) a *wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće • augenblicke der ewigkeit* (2010).

Wona narodźi so w Budyšinje jako štwórte wot wosom dźěći Pětra a Katy Malinkec. Jeje maćeršćina je hornjoserbšćina. Wona je wučerstwo za serbšćinu a rušćinu na uniwersiće w Lipsku studowała.

## Wozjewjenja
* 1997 - *Literarna čitanka 2. Wučbnica za 11./12.* (hornjoserbsce), Budyšin
* 2004 - *mysli słowa zalětuju* 
* 2005 - *Dolnoserbska literarna cytanka. 1. źěl, za sekundarny schójźeńk* (zběrka tekstow), Choćebuz
* 2007 - *Dolnoserbska literarna cytanka. 2. źěl, za sekundarny schójźeńk* (zběrka tekstow), Choćebuz
* 2010 - *wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće • augenblicke der ewigkeit* (trojorěčna basniska zběrka) 
* 2018 - *Pó serbsku! Gramatiske zwucowanja*, Budyšin, hromadźe z Jurom Šrejdarjom.

## Nóžki


## Wotkazy
* Informacije na webstronach Ludoweho nakładnistwa Domowina
* Lenka čita z knihi ''wokognuśa nimjernosći • wokomiki wěčnosće''
* Lenka čita z knihi ''mysli słowa zalětuju'' 1
* Lenka čita z knihi ''mysli słowa zalětuju'' 2
Lipinki

**Lipinki** ( *Leipgen*) su hornjołužiska wjeska w Zhorjelskim wokrjesu. Słušeja dźensa jako jeje najmjeńši gmejnski dźěl do Mikowskeje gmejny a z tym do hamtskeho serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Wjeska leži jědnaće kilometrow zapadnje Niskeje a 20 kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina při Wukrančanskej rěčce w krajinje Hornjołužiskeje hole a hatow, nic pak w biosferowym rezerwaće. Susodne wsy su Dołha Boršć-wuchod (prjedy *Wólšina*) na sewjeru, Kamjentna Wólšinka na wuchodźe, Wukrančicy (gmejna Wysoka Dubrawa) na juhozapadźe a Dubo na zapadźe. Za hatami sewjerowuchodnje wsy rozpřestrěwa so Mikowska hola, na juhu hórki Wysokeje Dubrawy (maks. 307 m).

Přez Lipinki wjedźe statna dróha S&nbsp;109 (Budyšin–Niska).

## Stawizny
Prěni raz naspomni so sydlišćo pisomnje jako * Lipchen* abo *Leipchin* we wopismje čěskeho krala Wjacława IV. z lěta 1419. Mjeno je wotwodźene wot lipy. Serbska forma mjena je zapisane 1684 w cyrkwinskej knize z Radworja jako *Lipinkow* (genitiw).

Po sydlišćowej formje su Lipinki nawsowc, kotryž słušeše najprjedy do Bartskeho knjejstwa a wot 18. lětstotku k ryćerkubłu w susodnej Hornjej Wólšinje. 

Wjes słušeše prěnjotnje z Dołhej Boršću do Bartskeje wosady, tež po załoženju swójskeje Boršćanskeje cyrkwje. Po Wienskim kongresu ležachu Lipinki, Wukrančicy a Wólšina pak w Pruskej, mjeztym zo Bart dale Sakskej přisłušeše. Tuž buchu 1829/32 do blišeje Boršćanskeje ewangelsko-lutherskeje wosady přerjadowane.

Politisce běchu Lipinki hač do lěta 1938 wobstatk Wólšinskeje gmejny, kotraž bu wot nacionalsocialistow 1938 přemjenowana na *Kreuzschenke* (*Křižna korčma*), zo by so ze serbšćiny pochadźace mjeno zhubiło. Tute mjeno bu wotwodźene wot něhdyšeje korčmy při dróze wuchodnje Lipinkow.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Wólšinska gmejna z Lipinkami po Mukowej statistice 328 wobydlerjow, z kotrychž bě 259 serbskich (79&nbsp;%). Lipinki same mějachu 1825 84 wobydlerjow. Dźěl wobydlerstwa přisłuša starolutherskej cyrkwi.

Arnošt Černik zwěsći w cyłej Boršćanskej gmejnje 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15,5&nbsp;%.

## Žórła
Jeff Beck

**Geoffrey „Jeff“ Arnold Beck** (* 24. junija 1944 we Wallingtonje, Surrey, dźensa London Borough of Sutton; † 10. januara 2023 we Wadhursće, East Sussex) bě britiski rockowy gitarist a wjacekróćny lawreat Grammyja. *[[Rolling Stone]]* listowaše jeho 2011 na pjatym městnje 100 najlěpšich gitaristow wšěch časow.

Znaty bu Beck jako gitarist pola *[[The Yardbirds|Yardbirds]]*, z 1967 załoženej *[[Jeff Beck Group]]*, z *[[Beck, Bogert & Appice]]* a jako solo-hudźbnik kaž tež jako hósć na produkcijach druhich hudźbnikow.

Beck njeměješe ženje tajke wuspěchi kaž Eric Clapton abo Jimmy Page, přiwšěm płaći ze swojimi hudźbnymi wizijemi mjez jazzrockom resp. fusionowej hudźbu (na př. na *Wired* a na *There and Back*, feat. Simon Phillips), Psychedelic a Progressive Guitar Music jako runje tak postajowaca móc rockoweje hudźby. Za swoje rockowe instrumentale bu šěsć króć z Grammy Award wuznamjenjeny: 1986 za *Escape*, 1990 za *Jeff Beck’s Guitar Shop* z Terryjom Bozziom a Tonyjom Hymasom, 2002 za *Dirty Mind*, 2004 za *Plan B*, 2010 za *A Day in the Life* a 2011 za *Nessun dorma*.

## Wotkazy

* 
* Oficielne webstrony
Zarjadniski zwjazk Dźěže

**Zarjadniski zwjazk Dźěže** ( *Verwaltungsverband Diehsa*) je zarjadniski zwjazk we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc, kotryž bu 15. decembra 1994 załoženy. Wobsteji ze štyrjoch gmejnow a je pomjenowany po Dźěžach, hdźež je sydło zarjadnistwa.

Čłonske gmejny su:
* **[[Kwětanecy při jězoru]]** *(Quitzdorf am See)* z Hóršowom, Chołmom, Hóznicu, Kamjentnej Wólšinku a Sprjojcami
* **[[Mikow]]** *(Mücka)* z Dołhej Boršću, Dołhej Boršću-wuchod, Lipinkami a Mikowom
* **[[Waldhufen]]** z Ćěmnicami, Dźěžemi, Němskimi Jenkecami a Šiborćicami
* **[[Wysoka Dubrawa]]** *(Hohendubrau)* z Borštku, Drěnowom, Dubom, Hbjelskom, Hornimi Brusami, Jěrchecami, Radšowom, Wukrančicami a Zubornicu.

Gmejna Mikow słuša do serbskeho sydlenskeho ruma w swobodnym staće Sakskej, runje tak kaž jednotliwe gmejnske dźěle gmejnow Wysoka Dubrawa a Kwětanecy.

## Žórło
Reformacija

**Reformacija** ( *reformatio* „wobnowjenje, nawróćenje“) pomjenuje we wušim zmysle hibanje za wobnowjenje cyrkwje, kotrež wjedźeše k pačenju zapadneho křesćanstwa do wšelakich konfesijow (katolske, lutherske, reformowane).

Reformacija wuchadźeše w zažnym 16. lětstotku z centrow Wittenberg a Zürich. Jako jeje započatk wobhladuje so tradicionelnje lěto 1517, hdyž přibi Martin Luther swoje 95 tezow wo durje hrodowskeje cyrkwje we Wittenbergu. Genf wuwi so w 1540tych lětach na třeće srjedźišćo reformacije, z cyłoeuropskim wuprudźenjom. Do dalokeje měry zakónčena běše reformacija znutřka Swjateho romskeho mócnarstwa z Augsburgskim nabožnym měrom 1555; zwonka mócnarstwa pokročowaše wuwiće pak hišće hač do 17. lětstotka.

We Łužicy přeńdźe najwjetši dźěl wosadow k nowej konfesiji, jenož mjeńše teritorije we wobsydstwje klóštrow Marijina hwězda (dźensniši kraj katolskich Serbow) a Marijiny doł kaž tež Budyskeho tachantstwo wostachu katolske. Z reformaciju wuwiwaše so prěni raz serbskorěčne pismowstwo, najprjedy hłownje nabožne (přełožki biblije, kěrlušow, katechizma atd.), pozdźišo tež swětne.

## Literatura
* Jan Malink (wud.): *Fünf Jahrhunderte. Pjeć lětstotkow: Die Sorben und die Reformation. Serbja a reformacija.* LND, Budyšin 2017.

## Wotkazaj

*
Zarjadniske zhromadźenstwo Budestecy-Hornja Hórka

**Zarjadniske zhromadźenstwo Budestecy-Hornja Hórka** ( *Verwaltungsgemeinschaft Großpostwitz-Obergurig*) je zarjadniske zhromadźenstwo w Budyskim wokrjesu, kotrež wobsteji z gmejnow Budestecy a Hornja Hórka. Předsyda zarjadnistwa je Budestečanski wjesnjanosta Markus Michauk.

Gmejnske dźěle čłonskeju gmejnow su:
* **[[Budestecy]]**: Bělšecy, Bónjecy, Budestecy, Dźenikecy, Chójnička, Jiłocy, Kózły, Lubjenc, Rašow a Zahor
* **[[Hornja Hórka]]**: Čorne Noslicy, Debsecy, Dźěžnikecy, Hornja Hórka, Lejno, Małe Debsecy a Mnišonc

Wobě gmejnje słušatej do serbskeho sydlenskeho ruma w swobodnym staće Sakskej, nimo Budestečanskeho gmejnskeho dźěla Jiłoc.

## Žórło
Zarjadniske zhromadźenstwo Njeswačidło

**Zarjadniske zhromadźenstwo Njeswačidło** ( *Verwaltungsgemeinschaft Neschwitz*) je zarjadniske zhromadźenstwo w Budyskim wokrjesu, kotrež wobsteji z gmejnow Njeswačidło a Bóšicy. Sydło zarjada je Njeswačidło a předsydka zarjadnistwa je Njeswačanska wjesnjanostka Juliane Mazalla.

Gmejnske dźěle čłonskeju gmejnow su
* **[[Bóšicy]]** z Bóšicami, Horu, Jaseńcu, Łusčom, Nowej Jaseńcu, Nowymi Bóšicami, Nowym Łusčom a Wětrowom
* **[[Njeswačidło]]** z Banecami, Dobrošicami, Holešowom, Holešowskej Dubrawku, Koslowom, Króńcu, Łahowom, Łomskom, Łuhom, Lišej Horu, Małym Holešowom, Njeswačidłom, Nowej Wsu, Šešowom, Wbohowom, Wutołčicami a Zarěčom.

Wobě gmejnje słušatej do serbskeho sydlenskeho ruma w swobodnym staće Sakskej.

## Žórło
Leńka

**Leńka** abo **Lenka** je žónske předmjeno.

## Pochad a woznam
Lenka/Leńka je čěska a serbska pomjeńšenka mjenow Madlena abo Helena/Jelena (rusce) kaž tež južnoserbska pomjeńšenka předmjena Lena. W Čěskej je to sedme najhusćiše žónske předmjeno.

## Znate nošerki mjena
* Lenka (* 1958), wuměłske mjeno Christiany Piniekoweje, serbskeje basnicy
* Lenka (* 1978), wuměłske mjeno Lenki Kripac, awstralskeje spěwarki
* Lenka Chytilová (* 1952), čěska basnica
* Lenka Çuko (* 1938), albanska politikarka
* Lenka Faltusová (* 1979), čěska sportowča
* Lenka Gazdíková (* 1986), słowakska koparka
* Lenka Hašková (* 1923), čěska spisowaćelka
* Lenka von Koerber (1888–1958), němska žurnalistka a spisowaćelka
* Lenka Kotková (* 1973), čěska astronomka
* Lenka Lanczová (* 1964), čěska spisowaćelka
* Lenka Mravíková (* 1987), słowakska koparka
* Lenka Ptáčníková (* 1976), čěsko-islandska šachowa hrajerka
* Lenka Reinerová (1916–2008), čěska spisowaćelka a žurnalistka
* Leńka Šołćic (* 1978), serbska rěčespytnica
* Lenka Tvarošková (* 1982), słowakska tenisowa hrajerka
* Lenka Dienstbach-Wech (* 1976), němska wjesłarka
Madlena Nasticcyna

**Madlena Nasticcyna** (* 1950) je serbska wučerka, spisowaćelka dźěćacych knihow a basnica.

## Twórby
* *Hanka w kraju bajkow*. Budyšin: LND 1979.
* *Dźowka wódneho muža*. Budyšin: LND 1986.
* *Die Tochter des Wassermannes*. Budyšin: LND 1986. (němsce)
* *Bjanka a brěški*. Budyšin: LND 1991.
* *Kolebawki kolenawki*. Budyšin: LND 1994.
* *Što tam lazy, běha, lěta*. Budyšin: LND 2001.
* *Sroka, kokot, dźěćetko*. Budyšin: LND 2004.
* *Oratorij Wětrnik a časy* (tekst), 2016.
* *Oratorij Hrodźišćo* (tekst), 2019.

## Wotkazaj
* Teksty Madleny Nasticcyneje w Serbskej bibliografiji
*
Njeknicomnik

**Njeknicomnik – Leipziger Schmiermagazin für sorbische/wendische Studierende** (dt. Taugenichts, hsb. Njekmanik) bě jedyn wot studentow Instituta za sorabistiku při Lipšćanskej uniwersiće wozjewjeny ćišćany magacin z přinoškami w delnjo- a hornjoserbskej kaž němskej rěči, kotryž wot 2017 do 2019 měsačnje abo w njeprawidłownym takće wuchadźeše. 

Njeknicomnik wozjewješe kulturnopolitiske přinoški, kotrež běchu serbskej politice wusměrjene a kritiskosće dla běchu pod pseudonymom wozjewjene. 

## Wotkazy
Njeknicomnik in Luhze: https://www.luhze.de/2019/04/11/heimatkultur-in-neuem-zeitgeist/

Njeknicomnik in einem Beitrag vom ERIULEIPZIG-BLOG

Artikel zum Njeknicomnik in der wendischen Wochenzeitung Nowy Casnik
Křemjeń

**Křemjeń** je mineral z chemiskej formulu SiO2 a trigonalnej symetriju. Křemjeń je na powjerchu zemje stabilna forma (modifikacija) siliciumdioksida a po žiwcu druhi najčasćiši mineral w zemskej skorje. Při temperaturje wot přez 573 °C (pod čisćom wot 1 bar) přetwori so nižny křemjeń přez změnu kristalnej strukturje do wysokeho křemjenja.
Zbrunjenje

**Zbrunjenje** je bytostny prezes k tworjenju pódy (pedogenesa), při kotrymž wutworja so w pódźe přez **rozprochnjenje** intensiwnje přebarbjene železne wjazby, kotrež barbu pódy wobwliwuja. 

## Wopisanje
W pódźe předleža wjele železojte primarne-minerale kaž olivin, biotit, amphibol abo pyroxy. Dla chemiskeho rozprochnjenja so do mineralnych roštow zatwarjeny, bjezbarbne železo(II) swobodnje sadźi. Potom oksyduje železo w přitomnosći z wodu a kislikom k rozdźělnym a barbnym železo(III) wjazbam. Tute wobala mineralne zornja jako drobnuška kóžka a wobwliwuja hromadźe z humusom (čorny) barbu pódy. 

Kotre wjazby w kotrym mnóstwje nastanu, je wot klimatiskimi wuměnjenjow wotwisnje (temperatura a disponujomnosć wody). 

* Pod chłódnymi klimatami měrneje cony tworja so brunojte železowe oksydy kaž lepidokrokit (γ-Fe3+O(OH)) abo goethit (α-Fe3+O(OH)). Z tuteje přičinje maja skoro wšitke pódy w srjedźnej Europje brunojtu barbu. Rozprochnjeny podpódny horicont (b-horicont) pomjenuje so často tež jako zbrunjenski horicont a je přiznamjo daloko rozšěrjeneje pódoweje družiny bruneje pódy.
* Pod ćoplišimi subtropiskimi hač do tropiskich wuměnjenjemi twori so předewšěm čerwjenkojty železowy(III) oksyd (hämatit/Fe2O3). Tohodla su pódy tuteje klimaty husto intensiwnje čerwjene abo oranžojte (n.&nbsp;př. ferralsol abo terra rossa). Zapřijeće *zbrunjenje* njepřitrjechi z tym samo na sebi. Tu jedna so skerje wo *zčerwjenje* (**rubefizěrowanje**).

Tworjenje wobkładow wo prěnjotne minerale zadźěła přeměstnjenje železa z pódneho horiconta. Najprjedy zadźěwane podzolěrowanje docpěje hakle po spadowanju wapnoweje koncentracije(wotkalkowanje) a zastajenjom pH-hódnoty pod 7 (skisanje) wyši rozměr.

Zbrunenje je njedźělomne z procesom zhlinjena zwjazane. Tu tworja so w pódźe ze swobodne zasadźenych wobstatkow rozprochnjenja primarnych mineralow nowe sekundarne mineralije. Tute pokazaja pak mjeńšu wulkosć zorna, přez čož tekstura so drobnišo k šlufej a hliny sta.

## Literatura

* Fritz Scheffer: Lehrbuch der Bodenkunde / Scheffer/Schachtschabel. neubearb. und erw. von Hans-Peter Blume u. a.,. 15. Auflage. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg – Berlin 2002, , S. 448 sć.
Nowe Spytecy

**Nowe Spytecy** ( *Neuspittwitz*) su wjes  w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1974 k Hodźijskej gmejnje. Do toho běchu gmejnski dźěl Spytec.

## Geografija
Wjes leži w Hornjołužiskich honach, při puću ze Spytec do Mjedźojza a Kosarnje něhdźe 220&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Čornicy.

## Stawizny
Sydlišćo nasta jako wutwar Spytečanskeho ryćerkubła. W lěće 1777 bydlachu tu štyrjo chěžkarjo; 1875 mějachu Nowe Spytecy hižo 80 wobydlerjow. Serbsce rěčeše so tu hišće hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka.

## Žórła


## Wotkaz
Mariehamn

**Mariehamn** ( ;  **Maarianhamina**) je stolica a najwjetše město awtonomneho finskeho regiona Åland a jeničke město na Ålandskich kupach. Leži na juhu hłowneje kupy Fasta Åland a ma něhdźe 12.000 wobydlerjow. Mariehamn je sydło Ålandskeho parlamenta Lagting.

Město je pomjenowane po Mariji Aleksandrownej, mandźelskej ruskeho carja Aleksandra II., kotryž bě město w lěće 1861 załožił, jako słušeše Finska z Ålandskimi kupami k Ruskemu carstwu.

## Wotkaz
Petr Pavel

**Petr Pavel** (* 1. nowembra 1961 w Planej u Mariánských Lázní) je čěski politikar a wot 9. měrca 2023 štwórty prezident Čěskeje republiki.

General Čěskeje armeje na wusłužbje bě hač do lěta 2015 nawoda čěskeho generalneho staba a po tym hač do 2018 předsyda wojerskeho wuběrka NATO. W druhim kole prezidentowych wólbow 27. a 28. januara 2023 přesadźi so Pavel, kiž měješe podpěru knježacejo zwjazka stronow SPOLU, z 58&nbsp;% přećiwo něhdyšemu ministerskemu prezidentej Babišej a sta so tak z naslědnikom Miloša Zemana jako čěski statny prezident.
Občanská demokratická strana

**Občanská demokratická strana** (skrótka **ODS**, „Demokratiska wobydlerska strona“) je čěska liberalno-demokratiska strona, kotraž bu w lěće 1991 załožena. Předsyda je wot januara 2014 Petr Fiala.

Wona bě po njewotwisnosći Čěskeje republiki nimo ČSSD jedna z dweju dominowaceju stronow w parlamenće a staješe 1993–1998, 2006–2009, 2010–2013 a znowa wot 2021 ministerskeho prezidenta.

## Wotkaz
* Oficialne webstrony ODS
Koruna Česká (strona)

**Koruna Česká (monarchistická strana Čech, Moravy a Slezska)** („Čěska króna [monarchistiska strona Čech, Morawy a Šleskeje]“) je čěska monarchistiska a konserwatiwna strona, kotraž bu w lěće 1990 załožena. Předsyda je Vojtěch Círus.

Při wólbach do čěskeho parlamenta docpěje strona prawidłownje mjenje hač 0,2 procentaj a njebě dotal ženje w sejmje zastupjena.
Teologija

**Teologija** ( θεολογία *teología*, ze starogrjekskeho θεός *theós* ‚Bóh‘ a λόγος *lógos* ‚słowo, rěč, wučba‘) woznamjenja „wučbu wo Bohu“ abo bohach powšitkownje a wučby wo wobsahu specifiskeje nabožneje wěry a jeje dokumentach wěry we wosebitym.

Teologije w křesćanstwje rozumja so jako wědomostne rozestajenje ze žórłami wěry (bibliska teologija a historiska teologija) a praksu wěry (praktiska teologija) kaž tež jako systematiska analyza a předstajenje wěry (systematiska teologija, mjez druhim fundamentalna teologija, dogmatika a etika). W 20. lětstotku přidruži so jako disciplina interkulturelna teologija, kotraž poměr křesćanskeje teologije a praksy w konteksće wšelakich kulturow, nabožinow a towaršnosćow přepytuje a so prašenjam interkulturelneje kaž mjezynabožneje zhromadnosće wěnuje.

Křesćanska teologija poćahuje so zwjetša na wěstu konfesiju. Při tym so jenož předstajene wobsahi wot wotpowědneje konfesije njepostajeja, ale husto tež wašnja myslenja a nałožowane metody. We wědomostnje wukonjanej teologiji so tutón fakt sam hišće raz problematizuje a reflektuje.

## Wotkaz
Němsko-francoska wójna

**Němsko-francoska wójna** wot 1870 do 1871 bě wojerske rozestajenje mjez Francoskej na jednej stronje a Sewjeroněmskim zwjazkom pod wjednistwom Pruskeje kaž tež z nim zwjazanymi južnoněmskimi statami Bayerska, Württembergska, Badenska a Hessenska-Darmstadt na druhej stronje. Wuwabk wójny bě zwada mjez Francoskej a Pruskej wo kandidaturu princa Leopolda von Hohenzollern-Sigmaringen na španiski trón. Dnja 19. julija 1870 wozjewi Francoska Pruskej wójnu. Porno wočakowanju francoskeho kejžora zastupichu štyri južnoněmske staty do wójny. Mjeztym wostachu zbytne europske mocy neutralne.

W běhu mało tydźenjow w pózdnim lěću 1870 přewinychu němscy zwjazkarjo wulke dźěle francoskeho wójska. Po bitwje pola Sedana w sewjernej Francoskej dźěše kejžor Napoléon III. dnja 2. septembra 1870 do jatby. Na to wutwori so w Parisu prowizoriske narodne knježerstwo, kotrež republiku wuwoła, z wójnu pokročowaše a nowe wójska nastaji. Ale tež nowe knježerstwo njezamó połoženje wobroćić. Po padźe Parisa běše francoske knježerstwo w februaru 1871 zwólniwe Versailleskemu předměrej. Oficialnje skónči so wójna 10. meje 1871 z Frankobrodskim měrom.

Najwažnišej wuslědkaj wójny běštej załoženje Němskeho mócnarstwa a kónc Druheho francoskeho kejžorstwa. Swojeje poražki dla dyrbješe Francoska pozdźišo Elsasko-Lothringensku jako mócnarstwowy kraj („Reichsland“) Němskemu mócnarstwu wotstupić. Tole zaso wuskutkowa pohłubšenje hač dosrjedź 20. lětstotka trajaceho „herbskeho njepřećelstwa“. We wójnje zasadźi nimale 190.000 wojakow swoje žiwjenje – z toho něhdźe 140.000 Francozow –, wjace hač 230.000 buchu zranjeni. Po Němsko-danskej wójnje 1864 a Němskej wójnje 1866 bě konflikt z Francoskej třeća a poslednja z němskich zjednoćenskich wójnow. Hišće za čas wójny přistupichu Badenska, Bayerska, Württembergska a Hessenska-Darmstadt Sewjeroněmskemu zwjazkej. Z tym a z wustawu dnja 1. januara 1871 nasta Němske kejžorstwo. Tohorunja za čas wójny dóńdźe ze zběžkom Pariskeje komuny k nutřkofrancoskej wobydlerskej wójnje, kotraž bu wot francoskeho knježerstwa krawnje poražena.

## Karty

Franco-Prussian-War Phase 1 toSedan.svg|Prěnja faza do bitwy pola Sedana
Franco-Prussian-War Phase 2 deu ger all.svg|Druha faza wot 1.9. do 1.12.70
Franco-Prussian-War Phase 3 deu ger all.svg|Třeća faza hač do kónca wójny


## Wotkazaj

*
Nowe Družkecy

**Nowe Družkecy** ( *Neu-Drauschkowitz*, prjedy tež *Nowa Kačica/Neu-Katschwitz*) su sydlišćo  w juhowuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone leža na Družkečanskich honach a słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska, do toho běchu dźěl Hušćanskeje gmejny.

Wjeska wobsteji z něhdźe dźesać wobtwarjenych ležownosćow a leži 245&nbsp;m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach južnje Budyšina. Zapadnje Nowych Družkec ćeče Dołha woda.

Susodne wjeski su Družkecy na sewjeru, Hnašecy na wuchodźe, Běłe Noslicy na juhu, Kočica na juhozapadźe a Brězynka na sewjerozapadźe.

Domske čo. 8 steji jako chěža ze stołom z 19. lětstotka pod pomnikoškitom. Wuchodnje Nowych Družkec steješe hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka wětrnik.

## Žórła


## Wotkaz
*
Nowe Demjany

**Nowe Demjany** ( *Neu-Diehmen*, prjedy tež *Kleebusch*) su sydlišćo  w juhowuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone leža na Demjanskich honach a słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Do toho běchu dźěl Hušćanskeje gmejny.

Sydlišćo nasta w 19. lětstotku kołowokoło staršeje korčmy a leži 330&nbsp;m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach južnje Budyšina při zapadnym boku Wulkeho Pichowa. Přez horni dźěl Nowych Demjan wjedźe statna dróha S 119 z Budyšina do Wjazońcy, njedaloko leži přesmyk přez prěni rjećaz Hornjołužiskich horin.

Domske čo. 9 steji jako chěža ze stołom z prěnjeje połojcy 19. lětstotka pod pomnikoškitom. Wone je w lěće 1988 hač na prěni poschod wotpaliło a bu potom znowa natwarjene.

## Žórła


## Wotkaz
*
Chěža ze stołom

**Chěža ze stołom** ( *Umgebindehaus*) je wosebity typ domu, kotryž zwjazuje w sebi kładźite twarstwo, tykowane konstrukcije a masiwne twarstwo. Dźensniša kónčina, w kotrejž su chěže ze stołom rozšěrjene, wupřestrěwa so wot Delnjeje Šleskeje přez Hornju Łužicu a sewjernu Čěsku hač do Połobskich pěskowčinow. Dalše přikłady tutoho twarskeho wašnja namakaja so w Delnjej Łužicy, Rudnych horinach, w Bohotskej, w sewjerozapadnej a juhozapadnej Sakskej, w sewjerowuchodnej Bayerskej kaž tež we wuchodnej Durinskej.

## Wotkazy

* 
* Stiftung Umgebindehaus
Petra Čagalj Sejdi

**Petra Čagalj Sejdi** (* 12. apryla 1978 w Frankobrodźe nad Mohanom) je sakska politikarka Zelenych a wot lěta 2020 zapósłanča sakskeho krajneho sejma. Wot 2022 je wona rěčnica za serbske naležnosće w zelenej frakciji.

Po maturje 1997 studowaše při uniwersitomaj w Lipsku a Zagrebje germanistiku, wuchodo- a juhowuchodoeuropske wědomosće kaž tež komunikaciske a medijowe wědomosće.

Powołansce skutkowaše jako docentka, přełožowarka, wučerka a interkulturelna poradźowarka. Wot 2009 do 2012 nawjedowaše běrow DAAD w Skopju. Wot 2017 do 2020 běše projektowa koordinatorka při Towarstwje Sintow a Romow w Sakskej (Romano Sumnal).

Wona je katolska, wudata a mać dweju dźěsći.

## Politika
Petra Čagalj Sejdi je wot 2005 čłonka Zwjazka 90/Zelenych. Wot 2014 do 2020 zastupowaše stronu w Lipšćanskej měšćanskej radźe. W krajnym sejmje je za swoju frakciju rěčnica za azyl, migraciju a integraciju, inkluziju, škit konsumentow, wuwićowu politiku a serbske naležnosće.

## Wotkazaj
* Petra Čagalj Sejdi na stronach zeleneje frakcije w Sakskim krajnym sejmje 
* 

## Nóžki
Petr Fiala

**Petr Fiala** (* 1. septembra 1961 w Brnje) je čěski historikar, uniwersitny profesor a politikar, kotryž bě wot 28. nowembra 2021 hač do 9. decembra 2025 ministerski prezident Čěskeje republiki.

Fiala bě uniwersitny profesor za politiske wědomosće a wot 2004 hač do 2011 rektor na Masarykowej uniwersiće w Brnje. Wot 2012 do 2013 bě minister za kubłanje w kabineće Nečas. Fiala je wot oktobra 2013 čłon sejma. Wot januara 2014 je předsyda liberalneje strony ODS. Při wólbach do sejma w Čěskej 2021 bě Fiala načolny kandidat zwjazka stronow SPOLU, kotryž dósta 27,1&nbsp;% wotedatych hłosow. Jako ministerski prezident nawjeduje koaliciju z Piratami a STAN.
Čěski móst

**Čěski móst** ( *Böhmische Brücke*) je kamjentny wobłukowy móst přez Sprjewju w Hornjej Hórce a najznaćiši twarski pomnik tuteje hornjołužiskeje gmejny. Wón bu w lěće 1724 natwarjeny a steji jako kulturny pomnik pod škitom. Móst bě dźěl tak mjenowaneje Čěskeje šćežki z Budyšina přez Łužiske hory do Prahi, zwotkelž ma tež swoje mjeno.

Stilizowany móst je tež wobstatk Hornjohórčanskeho wopona.

## Wopis
Móst, kiž steji njedaloko moderneho mosta statneje dróhi S 114, ma dwaj njerunaj wobłukaj. Cyłkownje je něhdźe 35 metrow dołhi, při čimž je wjetši wobłuk 11,22 metrow šěroki a mjeńši 7,18 metrow. Srjedźna zepěra je 3,58 metrow šěroka a zesylnjena napřećo rěce. Móst je 4,5 metrow šěroki, z toho 3,5 metrow za jězdnju. Jako material wužiwachu zornowc resp. granodiorit, typisku kamjeniznu hornjołužiskich horow z lokalnych skałow.

Čěski móst steji wosrjedź Hornjeje Hórki na Małodebsečanskich honach blisko Wjelečanskeje dróhi. Přez móst wjedźe turistiska čara „Łužiski had - Hornja Łužica (zapad)“. Nimo njeho wjedźe na sewjernym brjoze rěki Sprjewina kolesowarska šćežka.

## Wobrazy

Dataja:01098-Kleindobschütz-1899-Gasthaus zum Kuchenhäusl, Franzosenbrücke, Spreetal-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Móst na dopisnicy z lěta 1899
Dataja:Obergurig - Wilthener Straße - Böhmische Brücke 02 ies.jpg|Jězdnja
Dataja:Oberlausitz 2012-05-26-7032.jpg|Wjetši wobłuk
Dataja:Oberlausitz 2012-05-26-7040.jpg|Wobłoženje
Dataja:Wappen Obergurig.PNG|Hornjohórčanski wopon


## Wotkaz
Kosowiki

**Kosowiki** (němsce *Coswig*) su sakske wulke wokrjesne město w Mišnjanskim wokrjesu. Leža při Łobju, něhdźe 15 kilometrow sewjerozapadnje Drježdźan a maja něhdźe 20.500 wobydlerjow. 

## Geografija
Susodne města a gmejny su Weinböhla na sewjeru, Moritzburg na sewjerowuchodźe, Radobyle na wuchodźe, Klipphausen na juhu a Mišno na zapadźe.

## Wobrazarnja

Luftbild_Coswig.jpg|thumb|left|Napohlad ze zapada
Coswig_Rathaus.JPG|thumb|left|Radnica
Coswig_Alte_Kirche_alt.jpg|thumb|left|Stara cyrkej


## Stawizny
Městnostne mjeno je so prěni raz w lěće 1350 jako *Koczwicz* přispomniło. Hač do natwarjenja železniskeje čary w 19. lětstotku a z tym zwjazaneho spěšneho wuwiwanja wostachu Kosowiki wjes, potom dóstachu w lěće 1939 status města. Do dźensnišeho leži město při železniskimaj čaromaj Drježdźany-Lipsk a Drježdźany-Berlin.

## Partnerske města
*  Lovosice nad Labem, Čěska
*  Ravensburg, Němska

## Politika
Kosowiki słušeja k sakskemu wólbnemu wokrjesej 40 (Mišno 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 155 (Mišno).

## Wotkaz

## Žórła
Długi

**Długi** ( *Dlugy*, wot 1937 *Fleißdorf*) su wjes na kromje Błótow. Wone słušeja k Wětošowskemu wjesnemu dźělej Njabožkojce.

Wjes leži trochu wuchodnje šoseje, zwjazowaceje Zušow z Njabožkojcami, po kotrejž tež „kórkowa kolesowarska šćežka“ wjedźe. Leži sewjernje Wětošowa w biosferowym rezerwaće Błóta. Na juhozapadźe leži Łučny hat.

## Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje wsy je z lěta 1520. Prěnjotnje ryzy serbska wjeska měješe z Njabožkojcami zhromadnu šulu, kotraž so wot 1850 naspomni. Tuta steješe na poł puća mjez wjeskomaj. Hač do 29. oktobra 1937 rěkaše wjes hamtsce Dlugy a bu potom w zwisku z nacionalsocialistiskej germanizaciju wjesnych mjenow serbskeho pochada na „Fleißdorf“ přemjenowana. Zwjetša so tajke změny po kóncu Druheje swětoweje wójny zaso cofnychu, w tutym padźe pak nic.

Městnostne mjeno je wotwodźene wot delnjoserbskeho *dłujki* („dołhi“) a poćahuje so na formu wsy.

Dnja 1. januara 1974 zagmejnowachu so Długi do Njabožkojc a zhromadnje z tutymi 31. decembra 2001 do města Wětošowa.

### Wuwiće wobydlerstwa

## Wotkazaj
* Stawizniske informacije wo Njabožkojcach a Długach 

## Nóžki
Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** (阪神タイガース)su japanske profi-baseballowe towarstwo, kotrež hraje w Central League. Mjez 12 wobstejacymi Nippon professional Baseball Cluby je to po Yomiuri Giants druha najdlěša stawizna.
1935 pod mjenom Osaka Tigers załožene towarstwo doby wot załoženja wobeju wulkeju ligow w lěće 1950 štyri mišterstwa w dobje jeničkeje ligi a pjeć titulow w Central League, potajkim cyłkownje dźewjeć mišterskich titulow. Tuchwilu so Hanshin-Koshien-stadion w měsće Nishinomiya w prefekturje Hyogo jako domjacy stadion wužiwa.
## Dohlad

Trenar tutoho mustwa je muž z mjenom Akinobu Okada.Wuznamjeni so přez přikaz, kiž to najlěpše z talentow hrajerjow čini.Wuprajenja trenarja po hrě su specialita tutoho mustwa.
## Weblinks

* Oficialna webstrona
Akinobu Okada

**Akinobu Okada**( 岡田彰布､おかだあきのぶ) je pensionowany profesionalny baseballowy hrajer a manager Hanshin Tigers of Nippon Professional Baseball.
Okada hraješe wot 1980 do 1993 zwjetša jako Second Baseman za Hanshin Tigers a zdoby 1980 Central League Rookie of the Year. 1993 bu wón k Orix BlueWave přichileny. Tam hraješe hač do 1995.
Wot 2004 do 2008 trenowaše wón Hanshin Tigers. Do sezony NPB 2023 přewza znowa nawod Hanshin.
Okada returned to the field in 2010, managing the Orix Buffaloes from 2010 to 2012

## Weblinks

* Dohladne informacije
Chunichi Dragons

**Chunichi Dragons**( 中日ドラゴンズ) su profesionalny baseballowy team w Japanskej. Woni hraja w Central League. Załoži so w spočatkach japanskeho profi-baseballa a je starodawny baseballowy team z třećej najdlěšej stawiznu po Yomiuri Giants a Hanshin Tigers mjez 12 wobstejacymi profesionelnymi baseballowymi teamami w Japanskej. Jeho přimjeno stej "Dragons" a "Chunichi". W fanach a nowinach mjenuje so wón druhdy "Dora" abo "zmij".
Prefektura Aichi je škitana kónčina, a Nagoya Dome w Higashi-ku, Nagoya City, je swójski baseballowy stadion. Domicil wobeju teamow je Nagoya Baseball Stadium we wobwodźe Nakagawa.
## Weblinks

* Oficialna webstrona
Fumio Kishida

**Fumio Kishida** je japanski politikar. Wón je čłon reprezentantneho domu Liberaldemokratiskeje strony (10. hamtski čas), premierminister (100. a 101.), prezident Liberaldemokratiskeje strony (27.) a předsyda Kochikai (9.). Minister za wonkowne naležnosće (143., 144., 150.), zakitowanski minister (16.), minister za wosebite misije, kabinetny běrow (Okinawa a sewjerne naprawy, Regulowanska reforma, ludowe žiwjenje, wědomostna a technologiska politika) (prěnje přetworjenje kabineta Abe, kabinet Yasuo Fukuda), minister za spěchowanje zarjadnistwa přetrjebarjow (kabinet Yasuo Fukuda), statny minister za swětnišćowe wuwiće (kabinet Yasuo Fukuda), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), zamołwity minister za wosebite misije, kabinetny běrow (rechallenge) (prěnje přetworjenje kabineta Abe), Wón słužeše jako zastupowacy minister za kubłanje, kulturu, sport, wědomosć a technologiju (1. kabinet Koizumi), parlamentariski wiceminister za twarstwo (Obuchis druhu přetworjene wutworjenje kabinetow a prěni kabinet Mori), předsyda wuběrka za strowotu, Dźěło a spomóženje reprezentantneho domu, předsyda wuběrka za politiske slědźenje Liberaldemokratiskeje strony (58.), předsyda parlamenta-taskforce Liberaldemokratiskeje strony (52.), direktor zličbowanja liberaldemokratiskeje strony a předsyda Hiroshima Prefectural Branch Federation Liberaldemokratiskeje strony.

## Weblinks
Nintendo

**Nintendo** je japanski zhotowjer widejohrow a widejowych hrajnych konsolow, kiž je aktiwny po cyłym swěće. Znate konsole su *Game Boy* a *Nintendo DS*, k woblubowanym hrajnym serijam *Super Mario*, *Donkey Kong*, *The Legend of Zelda* a *Pokémon*.

Hač do lěta 2018 su cyłkownje wjace hač 700 milionow hrajnych konsolow předali.
 
## Wotkazaj

* Oficialna webstrona
Kiyomizu-dera

**Kiyomizu-dera**(清水寺) je templ w Kyoto, Japanskej.
Je najwyši twar w Kyoto a je jedyn z najznaćišich symbolow swěta. 

## Eksterne wotkazy

* Oficialne stronki (Japanšćina)
AC Milan

**AC Milan** je koparske towarstwo z Milana w Italskej.

Towarstwo hraje hižo 109 hrajnych časow w najwyšej hrajnej klasy a wot sezony 1983/84 bjez přestawki. Hrajachu jenož dwě hrajnej dobje w druhej lize. Towarstwo je ligu hižo 19 króć dobyło a wobsadźi nimo riwala Inter druhe městno w ligowym mišterstwje.

Na mjezynarodnej runinje je AC najwuspěšniše towarstwo Italskeje. Woni su sydom trofejow wot 11 champions-league-finalistow a pjeć trofejow w europskim supercupje dobyli, rekord, kotryž su ze španiskim towarstwom FC Barcelona nastajili. Wón zdoby tež tři intercontinental-cup-trofeje. Dohromady docpěchu 48 trofejow (30 narodnych, 18 mjezynarodnych) a buchu z tym jenož wot Juventus FC (67 trofejow) w Italskej přetrjechene. Běše to tež prěnje towarstwo, kotrež je titul njebite dobyło (1991/92).

## Wotkazaj

* Oficialna webstrona
X.509

**X.509** je ITU-standard za public-key-infrastrukturu k wudźěłanju digitalnych certifikatow. Standard je so tež jako #08# / IEC 9594-8 naposledk w nowembrje 2020 aktualizował. Standard specifikuje slědowace datowe typy: public-Key-certifikat, atribužijowcowy certifikat, Certificate Revocation List (CRL) a atribute Certificate Revocation List (ACRL). W elektroniskej komunikaciji namakaja X.509-Zcertifikaty nałožowanje pola TLS-wersijow najwšelakorišich wusyłanskich protokolow, kaž na př. při wotwołanju webstronow z HTTPS abo k podpisanju a zaklučowanju e-mejlkow po S / MIME-standardźe.
Certifikaciske městno

**Certifikaciske městno** abo **certifikowanišćo** je powšitkownje organizacija, kotraž přewjedźe certifikacije we wěstych wobłukach (na přikład industrijowy serwis, systemowy management, certifikacije produktow a pruwowanja). W Němskej su to na přikład DQS, TÜV, dekra a podobne. Při wobstaću přepruwowanja wustaja wone wotpowědny certifikat abo pruwowansku plaketu.
Digitalny certifikat

**Digitalny certifikat** je digitalna datowa sadźba, zwjetša po standardomaj ITU-T abo IETF, kotraž wobkruća wěste kajkosće wosobow abo objektow a kotrejež awtentiskosć a integrita hodźi so přez kryptografiske postupowanja pruwować.
Genf

**Genf** ( *Genève* [ʒənɛv, ʒnɛv],  *Genf*) je město a politiska gmejna kaž tež hłowne městno kantona Genfa w Šwicarskej. Město ma něhdźe 200.000 wobydlerjow a leži při juhozapadnym kóncu Genfskeho jězora w francoskorěčnym dźělu Šwicarskeje. Genf bě sydło Zwjazka narodow a je dźensa sydło wjace hač 30 mjezynarodnych organizacijow, mjez nimi CAcert.

## Wotkaz

* Oficielne webstrony města
*
Kompjuterowa tastatura

**Kompjuterowa tastatura** je w informatice zapodawanski nastroj po přikładźe pisanskeje mašiny, kotryž so wužiwa za zapodaće a wodźenje znamješkow na ličaku.

Město zažneje technologije dźěrkow a dźěrobantow je wot 1970tych lět interakcija přez dalokopisakowe tastatury najwažniša metoda zapodawanja za ličaki, wot 1980tych lět wudospołnjena z kompjuterowej myšku. Tastatura so ličakej přez USB-kable abo škričkowy zwisk přizamknje. Na tastach F, J (wuzběhnjenej smuze) resp. Num 5 su zwjetša pomocne markěrowanja za spěšnišu orientaciju (na tasće F a J kładźemy při pisanju z dźesać porstami pokazowakaj). 

Code Kit Unicode ma znamješko za kompjuterowu tastaturu ⌨ (z U + 2328).

## Wuhotowanje
Za wšelake nastroje, dźěłowe systemy a rěče eksistuja najwšelakoriše wuhotowanja tastatury. Za rěče z łaćonskimi pismikami su prěnje pismiki horjeka nalěwo zwjetša QWERTZ (na př. němčina, serbšćina) abo QWERTY (jendźelšćina). Tež za serbskej rěči mamy wotpowědne wuhotowanje, na př. za Windows.

## Wotkazaj

* Nastajenje serbskeje tastatury (DigiSerb)
CAcert

**CAcert** je zhromadźenstwo wobhospodarjene, njekomercielne certifikaciske městno (Certification Authority, skrótka CA). Za to załoži so 2003 w Awstralskej powšitkownowužitne towarstwo *CAcert Incorporated*. Dźensa je towarstwo w Genfje domicilowane. CAcert wustaja za kóždehožkuli darmotnje X.509-Zertifikaty za wšelake zaměry zasadźenja a ma alternatiwa ke komercielnym certifikaciskim městnam być, kotrež zdźěla chětro wysoke popłatki za swoje certifikaty zběraja.

### Webstrona
https://www.cacert.org
Horst

**Horst** je němske muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Horst Adam (* 1939) – serbski žurnalist, spisowaćel a publicist
* Horst Köhler (1943–2025) – němski politikar a hospodarski wědomostnik
* Horst Seehofer (* 1949) – němski politikar Křesćansko-socialneje unije w Bayerskej (CSU)
* Horst Šlosar (1903–1964) – serbski moler a grafikar
* Horst Wehner (* 1952) – sakski politikar Lěwicy
Peter

**Peter** (serbsce: *[[Pětr]]*) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Peter Patt –  sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, 
* Peter Pellegrini – słowakski politikar,
* Peter O'Toole – irski dźiwadźelnik a filmowy hrajer,
* Peter Stuyvesant – politikar z Nižozemskeje,
* Peter Handke – wjelekróć mytowany spisowaćel a přełožowar,
* Peter Tschentscher – němski lěkar a politikar (SPD).
Paul

**Paul** (serbsce: *[[Pawoł]]*) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Paul von Hindenburg –  němski general a politikar, 
* Paul McCartney – britiski rockowy hudźbnik, spěwar, basist a komponist,
* Paul Ziemiak – němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje (CDU),
* John Paul Jones – britiski rockowy hudźbnik,
* Paul Nowotny – serbski wučer, literarny stawiznar a ludowědnik,
* Paul Jenke – serbski wučer, hudźbnik a kulturny prócowar.
Alfons Andricki

**Alfons Andricki** (* 1916 w Radworju, † 1940) běše najmłódši bratr Alojsa Andrickeho a syn wučerja Jana Andrickeho a jeho mandźelskeje Madleny (rodź. Cyžec).

Wón přisłušeše jezuitskemu rjadej a padny jako wojak w Druhej swětowej wójnje w lěće 1940.
Profesor

**Profesor** abo **profesorka** (skrótšenka: *prof.*) je zarjadniske a powołanske pomjenowanje mějićela profesury. Hinak hač na přikład pola stopjenja doktora njejedna so wo akademiski stopjeń. Nic kóždy profesor ma profesuru. Profesura pomjenuje w němskorěčnym rumje primarnje přistajenje jako wysokošulski wučer.

Znaći serbscy profesorojo su na př. Jan Brankačk, Wójćech Kóčka, Alwin Mitaš, Pawoł Nedo, Pawoł Nowotny, Hinc Šewc, Dietrich Šołta a Edward Wornar.

## Wotkaz
Christian

**Christian** (serbsce: *[[Křesćan]]*) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Christian Hartmann – sakski politikar
* Christian Matthée – němski moderator delnjoserbskeho rozhłosa a telewizijneho wusyłanja Łužyca w RBB
* Christian Felber – awstriski uniwersitowy lektor, rejwar, knihowy awtor
* Christian Kern – awstriski manager a politikar strony SPÖ
* Christian Wulff – němski jurist a politikar strony CDU
* Christian Lindner – němski politikar Swobodneje demokratiskeje strony (FDP)
* Christian Piwarz – sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje 
* Christian Knauthe – hornjołužiski stawiznar
* Christian Traugott Pfuhl – serbski rěčespytnik, gymnazialny wučer, słownikar a spisowaćel
* Christian Schneider – serbski spisowaćel a awtor wjertnych knihow 
* Christian Tschernick – serbski ratar a ludowy herc
* Christian Schwele –  delnjoserbski wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Casnika
Johannes

**Johannes** (serbsce: *[[Jan]]*) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Johannes Handrick – serbski kulturnik 
* Johannes Hempel – serbski režiser
* Johannes Goltzsch – serbski ewangelski farar w Budyšinskej
* Johannes Just – serbski katolski farar a kulturny prócowar
* Johannes Grollmuß – serbski wučer, šulski direktor a kulturny prócowar 
* Johannes Müller – sakski lěkar a něhdyši prawicarski politikar Nacionaldemokratiskeje strony Němskeje
* Johannes Karl Rentsch – serbski ewangelski farar w Ketličanskej wosadźe 
* Johannes Rau – němski politikar
* Johannes Hansky – serbski moler a grafikar
* Johannes Heesters –  nižozemsko-awstriski dźiwadźelnik a spěwar 
* Johannes Lichdi – sakski politikar Zwjazka 90/Zelenych
* Johannes Schütze – serbski wučer, ludowy spisowaćel
Christine

**Christine** je žónske předmjeno.

## Nošerki mjena
* Christine Clauß (* 1950) – sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje
* Christine Lambrecht (* 1965) – němska juristka a politikarka Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD)
Frank

**Frank** je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Frank Hirche – sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje
* Frank Heidan – sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje
* Frank Förster – němsko-serbski ludowědnik
* Frank Lloyd Wright – US-ameriski architekt, znutřkowny architekt, spisowaćel a wikowar z wuměłstwom
* Frank-Walter Steinmeier – němski politikar Socialdemokratiskeje strony Němskeje (SPD)
* Frank Stübner – serbski nakładnik
* Frank Kupfer –  něhdyši sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje
Joachim

**Joachim** je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Joachim Gauck –  bywši němski ewangelski farar a bjezstronski politikar 
* Joachim Thomas Leopold Haupt – němski farar a ludowědnik
* Mikławš Joachim Wićaz – němski informatikar
Matthias

**Matthias** (serbsce: *[[Maćij]]*) je muske předmjeno, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Matthias Bulang *(Maćij Bulank)* – serbski fotograf
* Matthias Haß – němski zarjadniski jurist a politikar
* Matthias Rößler – sakski politikar