open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mały Halštrow

**Mały Halštrow** (serbsce tež **Dobra**, , prjedy *Dober*) je 55 kilometrow dołha rěčka w Delnjej Łužicy, prawy přitok Čorneho Halštrowa. Wužórli so južnje Ługa a ćeče najprjedy na sewjer zapadnje Libeśina, potom na sewjerozapad južnje wot Žadowa a Cernjowa, potom na zapad sewjernje wot Grabina a južnje wot Groźišća, potom na juh přez Dobrjoług-Góstkow a na juhozapad k Rukowej. Zapadnje Rukowa we Wahrenbrücku so Mały Halštrow wuliwa do Čorneho Halštrowa.

## Žórła


## Wotkaz
Wjeska

**Wjeska** (, ) je městačko w pólskim dźěłu Hornjeje Łužicy. Leži na prawym brjoze Łužiskeje Nysy napřećo Mužakowej a Krušwicy w Němskej a słuša k Lubušskemu wojewódstwu.

Hraničnej přechodaj zwjazujetej Wjesku z Mužakowom a Krušwicu.

We Wjesce leži wjetši dźěl Parka wjercha Pücklera, kotryž nadeńdźe so při woběmaj brjohomaj Nysy a słuša k swětowemu herbstwu UNESCO.
 
## Žórła


## Wotkazy
Wótšowaš

**Wótšowaš** ( *Atterwasch*) je wjeska w gmejnje Derbno w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. 

Wótšowaš leži sewjernje Janšojskeje brunicoweje jamy a měješe so po planach energijoweho koncerna Vattenfall wotbagrować. W měrcu 2017 rozsudźi *LEAG*, nowy mějićel łužiskich jamow, zo so jama hač do Wótšowaša wjace njerozšěrja.

## Stawizny
W 1990tych lětach wurywachu so blisko wjeski powostanki z pózdnjeje bronzoweje doby. Dźensniša wjeska so w zwisku z kupom wulkeho dźěla wjeski přez propsta Dietricha z Gubina w lěće 1294 k prěnjemu razej naspomni. Pozdźišo přeńdźe wjeska do wobsydstwa klóštra Benediktinow w Gubinje. W lěće 1818 bydlachu we Wótšowašu 1957102277 wobydlerjow, 1871 něhdźe 303 a 1925 282 wobydlerjow. Historisce leži wjeska w Delnjej Łužicy.

Z nabyćom płaćiwosće braniborskeje gmejnskeje reformy so Wótšowaš 26. oktobra 2003 ke gmejnje Derbno přidruži. Po planach milinoweho koncerna Vattenfall měješe so Wótšowaš runje tak kaž susodnej wsy Keŕkojce a Grabk za planowanu brunicowu jamu Janšojce-sewjer dewastěrować. Tute rozšěrjenje jamy bu pak w lěće 2017 wot noweho wobhospodarja jamy LEAG wotprajene.

Přez 195&nbsp;kW sylnu biopłunowu připrawu a wjacore solarne připrawy so we Wótšowašu wjace miliny produkuje, hač wjeska sama přetrjeba.

## Žórła


## Wotkazaj
Rogow

**Rogow** móže być:
* Rogow (Lubnjow) – wjesny dźěl města Lubnjow we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica w Braniborskej
* Rogow (Janšojce) – běše wjeska we wokrjesu Sprjewja-Nysa w Braniborskej, kotraž so dla rozšěrjenja Janšojskeje brunicoweje jamy dewastěrowaše
Minakał

**Minakał** ( *Milkel*) je cyrkwinska wjes na sewjerowuchodźe Budyskeho wokrjesa w Sakskej. Wona słuša k Hornjej Łužicy a wot 1. januara 1999 k Radworskej gmejnje. Minakał leži w serbskim sydlenskim rumje a ma  wobydlerjow. Do Minakała słuša wjesny dźěl Hat *(Teicha)*.

## Geografija
Wjeska leži 15&nbsp;kilometrow sewjernje Budyšina w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow we wysokosći 136&nbsp;metrow nad normalnej nulu. Wokolina je poměrnje płona a charakteristiska přez rěki a přirodne a rybjace haty. We wsy wuliwa so rěčka Łomšćanka do Małeje Sprjewje, promjenja Sprjewje.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Deleńki, Rěžowač = stary hat, Milany, Bródki, Wuheńc, Łužk, Křiz-hat, Čorny łuh, Běły łuh, Ćernjanski hat.

## Stawizny

Wjeska so prěni raz 1322 jako *Milekal* naspomni a ryćerkubło prěni raz w lěće 1430. W lětomaj 1556 a 1752 so cyła wjes nimo cyrkwje wotpali.

Po Wienskim kongresu zwosta wjes w Sakskej.

Dnja 29. oktobra 1922 załožichu Minakałscy Serbja swoje towarstwo „Statok“, kotremuž přisłušachu šěsć lět pozdźišo na 80 čłonow z Minakała kaž tež z wokolnych wsow Lipiča, Psowjow, Wjesela, Drobow a Łomska. Wot 1925/26 měješe „Statok“ tež swójski chór pod nawodom Emila Krawca-Schneidera, bratra Bjarnata Krawca, kaž tež dźiwadłowu skupinu. Kónc 1920tych lět nawjedowaše chór wěstu chwilu tež wučer Jan Lajnert. Jako čłonske towarstwo Domowiny dyrbješe tež Minakałski cyłk swoju dźěławosć 1937 zastajić. W lěće 1958 spožči so Minakałskej Domowinskej skupinje čestne mjeno „Statok“.

Hač do kónca lěta 1998 běše Minakał samostatna gmejna, so pak 1. januara 1999 Radworjej přidruži.

### Wobydlerstwo a rěč
W lětomaj 1884/85 zliči Arnošt Muka w Minakale 436 wobydlerjow, z kotrychž běchu 389 Serbow (štož wotpowědowaše 89&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 57,1&nbsp;%.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 366 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,2 lět (Sakska: 46,4).

### Wosada
Do Minakałskeje ewangelskeje wosady – dźensa dźěl wosady Minakał-Łupoj – słušeja wsy Droby, Chróst, Kamjenej, Łomsk, Lipič, Psowje a Wjesel.

## Wosobiny
* Jan Langa (1669–1727), Minakałski farar wot 1710 do 1727
* Handrij Šała (1843–1915), wučer a składnostny basnik, rodźeny w Minakale

*Za dalšich fararjow hlej zapisk wo [[Minakałska cyrkej|Minakałskej cyrkwi]].*

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj
Hrodźišćo

**Hrodźišćo** je pomjenowanje:

* starosłowjanskeje twjerdźizny, hlej Hrodźišćo (twarjenje)
* wjesneho dźěla města Wóspork w Budyskim wokrjesu, hlej Hrodźišćo (Wóspork) (němsce *Gröditz*)
* hórskeho masiwa a wjerška blisko Lubija, hlej Hrodźišćo (hora) (němsce *Rotstein*)
* městačka Groitzsch južnje Lipska, jednoho z prěnich němskich hrodow w Sakskej, hlej Groitzsch
Queen

**Queen** bě jendźelska rockowa hudźbna skupina z Londona, kotraž eksistowaše mjez 1970 a 1995.

## Sobustawojo
* Freddie Mercury (1946–1991)
* Brian Harold May
* John Deacon
* Roger Meddows Taylor

## Diskografija
**Queen* (1973)
**Queen II* (1974)
**Sheer Heart Attack* (1974)
**A Night at the Opera* (1975)
**A Day at the Races* (1976)
**News of the World* (1977)
**Jazz* (1978)
**The Game* (1980)
**Flash Gordon* (1980)
**Hot Space* (1982)
**The Works* (1984)
**A Kind of Magic* (1986)
**The Miracle* (1989)
**Innuendo* (1991)
**Made in Heaven* (1995)
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (* 8. měrca 1982, Curitiba, Brazilska) je brazilska dźiwadźelnica a spěwarka.

## Telewizine filmy a serije
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
* 2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel* 
* 2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li* 
* 2007: *Duas Caras* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
* 2009: *Caminho das Índias* ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
* 2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção*
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Diskografija
### Albumy
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: TBA

### Natočeny koncert
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## Wotkazy
* Marjorie Estiano w Internet Movie Database 
* Marjorie Estiano oficialna strona 
* Marjorie Estiano na Universal Music website 
* Marjorie Estiano na YouTube.com
Sewjeroatlantiski zwjazk

**Sewjeroatlantiski zwjazk** (jendźelsce *North Atlantic Treaty Organization* – **NATO** a francosce *Organisation du traité de l’Atlantique nord* – **OTAN**) je mjezynarodna organizacija, kotraž přesadźuje Sewjeroatlantiske zrěčenje, wojerski zwjazk mjez 32 europskimi a sewjeroameriskimi statami. Sydło Sewjeroatlantiskeje rady, hłowneho organa NATO, nadeńdźe so wot 1967 w Brüsselu. Po wotzamknjenju Sewjeroatlantiskeho zrěčenja dnja 4. apryla 1949 běše sydło mjez 1949 do 1952 najprjedy we Washingtonje, D.C. a po tym wot 16. apryla 1952 do 1967 w Parisu.

Generalny sekretar NATO je wot oktobra 2024 bywši nižozemski premier Mark Rutte.

### Sobustawske staty

NATO ma tuchwilu 32 sobustawow. Dwanaće załožerskich statow, kotrež zwjazkej wot 1949 přisłušeja, su Belgiska, Danska, Francoska, Islandska, Italska, Kanada, Luxemburgska, Nižozemske kralowstwo, Norwegska, Portugalska, Zjednoćene staty Ameriki a Zjednoćene kralestwo. W lěće 1952 přistupištej Turkowska a Grjekska a 1955 přistupi Zwjazkowa republika Němskeje k NATO. Španiska je so zwjazkej 1982 přizamknyła a ze znowazjednoćenjom Němskeje 1990 so Sewjeroatlantiski zwjazk na jeje cyły teritorij rozšěri.

W zwisku z wuchodnym rozšěrjenjom NATO přizamknychu so najprjedy Čěska, Pólska a Madźarska zwjazkej. Po tym přistupichu 29. měrca 2004 Estiska, Letiska, Litawska, Słowakska, Słowjenska, Bołharska a Rumunska k NATO. Albanska a Chorwatska přistupištej 1. apryla 2009 Sewjeroatlantiskemu zwjazkej, Čorna Hora 5. junija 2017. Sewjerna Makedonska bu 27. měrca 2020 přiwzata. W zwisku z ruskim nadpadom na Ukrainu prošeštej dotal wojersce neutralnej Finska a Šwedska wo přiwzaće. Po přihłosowanju wšěch dotalnych čłonow bu Finska 4. apryla 2023 přiwzata, Šwedska hakle 7. měrca 2024.

## Žórła
Angus MacLise

**Angus MacLise** (poprawom **Angus William MacLise**, * 4. měrca 1938; † 21. junija 1979) bě US-ameriski hudźbnik, kotryž hraješe mjez 1964 a 1965 pola skupiny The Velvet Underground.

## Eksterne wotkazy
* Angus MacLise Allmusic
Katerina Cornaro

**Katerina Cornaro** (* 1454, † 10. julija 1510 w Asolo) bě wot 1473 do 1489 poslednja kralowna Cypernskeje.

W lěće 1473 je so woženiła z kralom Jakubom II., kotryž je zemrěł bórze po kwasu. Katerina wosta kralowna hromadźe z małolětnym synom Jakubom III. jako kralom. Tutón zemrě w lěće 1474. Katerina wotstupi w lěće 1489, dokelž bě so jeje kralowstwo z koloniju republiki Bjenatki stało.

San Salvador Interno - Tomb of Caterina Cornaro.jpg| 
San Salvador Interno - Monument to Catherine Cornaro.jpg|
Soči

**Soči** () je město w Krasnodarskim regionje w južnej Ruskej. Leži při wuchodnym brjoze Čorneho morja, na južnej stronje Kawkaza blisko georgiskeje hranicy něhdźe 170 kilometrow južnje Krasnodara.

Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

W lěće 2014 wotměchu so w Sočiju Zymske olympiske hry.

## Wobwody

# Centralny wobwod
# Chostinski wobwod
# Lazarjewski wobwod
# Adlerski wobwod

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony Sočija
Kawkaz

**Kawkaz** ( – *Kawkaz*, , najprjedy  – *Kaukasos*) je horina w Euraziji mjez Čornym a Kaspiskim morjom. Leži w Ruskej, Azerbajdźanje, Georgiskej, Armenskej a Turkowskej.

Najwyša hora Kawkaza je Elbrus při rusko-georgiskej hranicy (5.462 metraj); najwjetši horinski jězor je Sewan we wuchodnej Armenskej.

## Wotkaz
Jan Kilian

**Jan Kilian** ( *Johann Kilian*, jendźelsce *John Kilian*; * 22. měrca 1811 w Delanach pola Bukec, † 12. septembra 1884 w Serbinje, Texas) běše serbski ewangelski farar a nawjedowar něhdźe 600 serbskich wupućowarjow, kotřiž so w lěće 1854 na łódźi „Ben Nevis” do sewjerneje Ameriki podachu.

## Žiwjenje
Jan Kilian narodźi so jako jenički syn žiwnosćerja Pětra Kiliana a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Matekec, w Delanach pod Hromadnikom. Jeho mać zemrě hižo w lěće 1813 a nan 1821. Po smjerći nana so dźesaćlětnemu hólcej statok w Delanach přepisa, kotryž so pak dla jeho małolětnosće wot wuja Jana Mateka z Něćina wobhospodarješe. Kilian wopyta mjez 1826 a 1831 gymnazij w Budyšinje a studowaše wot 1831 do 1834 teologiju w Lipsku. Wot lěta 1834 skutkowaše wón w Bukecach jako kapłan a wot 1837 jako farar a naslědnik zemrěteho wuja w Kotecach.

Kilian podpěrowaše 1843 załoženej starolutherskej wosadźe w pruskimaj hraničnymaj wjeskomaj Klětno a Wukrančicy. W lěće 1848 přewza wosadu we Wukrančicach. W samsnym lěće, dnja 14. nowembra woženi so Jan Kilian z Marju Gröschelec ze Žarkow. Jimaj narodźichu so we Łužicy štyri dźěći, z kotrychž jenož jedne, syn Gerhard (* 1852 we Wukrančicach) wotrosće. W Serbinje měještaj pozdźišo dalšich pjeć dźěći, mjez nimi najmłódši syn a naslědnik nana jako Serbinski farar Herman Kilian (1859–1920).

## Wupućowanje do Texasa

Kónc lěta 1854 nawjedowaše Jan Kilian skupinu něhdźe 600 Serbow ze wšelakorych kónčin Hornjeje Łužicy, na přikład z Duboho, Hrodźišća, Zubornicy, Jamnoho, Klětnoho, Malešec, Rakojd a Rychwałda na jendźelskej łódźi „Ben Nevis” so sewjerneje Ameriki. Wjetši dźěl wupućowarjow pochadźeše z pruskeho dźěla Hornjeje Łužicy (něhdźe dwě třećinje) a mjeńši dźěl z sakskeho dźěla Hornjeje Łužicy. Woni wopušćichu Łužicu z ekonomiskich, nabožnych, ale tež rěčnych přičinow a chcychu sebi w Americe nowu domiznu natwarić.

Blisko Austina w Texasu załožichu woni sydlišćo Serbin, hdźež Kilian hač do jeho smjerće jako farar skutkowaše. Serbske Bože słužby wotměwachu so w Serbinje hišće hač do 20. lětstotka. Potomnicy wupućowarjow pěstuja dźensa hišće serbske nałožki a haja zwiski do Hornjeje Łužicy.

## Twórby
Kilian přełožowaše wulke mnóstwo nabožnych twórbow z němčiny do hornjoserbšćiny, wudawaše spěwarske a spisa kěrluše a pěsnje.

## Literatura
* Trudla Malinkowa: *K brjoham nadźije – wupućowanje Serbow do zamórskich krajow.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. 

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo Janje Kilianje na webstronach Bukečanskeje wosady 
* „Serbske słowa a prajenja“ – digitalizat zběrki Jana Kiliana z lěta 1844
Dietmar Woidke

**Dietmar Woidke** (* 22. oktobra 1961 w Glinsku pola Baršća) je braniborski politikar Socialnodemokratiskeje strony Němskeje (SPD) a wot 28. awgusta 2013 z naslědnikom Matthiasa Platzecka jako ministerski prezident Braniborskeje. Nimo toho je Woidke wot 26. awgusta 2013 krajny předsyda SPD. Do toho bě wot oktobra 2010 do awgusta 2013 nutřkowny minister zwjazkoweho kraja. Wot lěta 1994 je wón čłon braniborskeho krajneho sejma.

Po wólbach 2019 bu Woidke dnja 20. nowembra z hłosami noweje čerwjeno-čorno-zeleneje koalicije w zastojnstwje wobkrućeny.

Woidke studowaše wot 1982 do 1987 na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće ratarstwo a skótnu produkciju a je diplomowy agrarny inženjer. Wón je ewangelski, woženjeny, nan jedneje dźowki a bydli w Glinsku.

## Wotkaz
* Žiwjenjoběh na webstronje braniborskeje SPD
Donin

**Donin** () je město w Sakskej. Leži při rěce Mohilnicy we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory a ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

## Měšćanske dźěle
Donin dźěli so do 12 měšćanskich dźělow.
* Borthen
* Bosewitz
* Burgstädtel
* Donin (Dohna)
* Gamig
* Gorknitz
* Köttewitz
* Krebs
* Meusegast
* Röhrsdorf
* Sürßen
* Tronitz

## Žórła


## Wotkazaj

*
Otto Sander

**Otto Sander** (* 30. junija 1941 w Hannoverje, † 12. septembra 2013 w Berlinje) bě němski dźiwadźelnik a filmowy hrajer, synchronowy rěčnik a rěčnik słuchohrow.
Wylem Šybar

**Wylem Šybar**, tež **Wylem Šybaŕ** (němsce *Wilhelm Schieber*; * 21. nowembra 1887 we Wusokej pola Wětošowa; † 3. decembra 1974 we Wětošowje) běše delnjoserbski moler a wuměłc.

## Žiwjenje
Šybar, syn małoburja z Wětošowa, studowaše mjez 1902 a 1908 při wučerskim seminarje w Starej Darbni. Po Prěnjej swětowej wójnje běše wučer w Berlinje a so připódla na ludowej uniwersiće a rjemjeslowej šule w rysowanju portretow a aktow wukmani.

Dokelž w starobje schori a přeco mjenje słyši, so Šybar 1943 na wuměnk do ródneje wsy přesydli. Tam so nětko sylnišo molerstwu wěnuje a akwarele z wjesnymi a błótowskimi motiwami moluje. Wot lěta 1948 běše čłon Koła serbskich tworjacych wuměłcow a wot 1953 tež čłon Zwjazka tworjacych wuměłcow Němskeje demokratiskeje republiki. W Bórkowach nawjedowaše wjacore lěta kružk molerjow.

Wuměłska tworiwosć Wylema Šybarja so 1956 z Mytom Carla Blechena, spožčeny wot rady Choćebuskeho wobwoda, 1959 (w kolektiwje) a tež 1970 (sam) z Mytom Ćišinskeho a 1964 z Wuměłskim mytom Domowiny počesći.

## Wotkaz
* Wětošowske wosobiny (PDF, 376 KB)
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

(wurěkowanje: [ˌɬan.ˈvair.puɬ.ɡwɪn.ɡɘɬ.ɡo.ˌɡe.rɪ.ˌχwɪrn.ˌdro.buɬ.ˌɬan.tɘ.ˈsi.lio.ˌɡo.ɡo.ˈɡoːχ]) je gmejna w juhu kupy Anglesey w hrabinstwje ze samsnym mjenom w sewjerozapadźe Waliziskeje. W lěće 2001 měješe wona 3.040 wobydlerjow.

## Wjesne mjeno
Poprawne mjeno waliziskeje wjeski běše jenož *Llanfair Pwllgwyngyll*. W 19.&nbsp;lětstotku je sebi pak jedyn šewc tute jazykłamate hrónčko wumyslił, zo by wikowanje w tehdyšej wjesce atraktiwniše było. Nimo toho chcyše wón železniske towarstwo k tomu pohnuwać, na hłownej železniskej čarje London–Manchester–Holyhead dwórnišćo zarjadować. Z walizišćiny pochadźace mjeno woznamjenja:

„Cyrkej swj. Marije (*Llanfair*) w dole (*pwll*) běłych lěskow (*gwyn gyll*) při (*ger*) spěšnym kužole (*chwyrn drobwll*) a cyrkwje swj. Thysilioa (*llantysilio*) při čerwjenej prózdnjeńcy (*ogo goch*).“

Z 58 pismikami ma wjeska najdlěše hamtske wjesne mjeno w Europje. Po přemjenowanju wuwi so sydlišćo k najznaćišej wjesce we Walesu a wažnym cilej turistow. Mjeno so husto z *Llanfair PG*, *Llanfair* abo *Llanfairpwllgwyngyll* wotkrótši, při čimž Walizojo wjesku přewažnje *Llanfairpwll* abo jednorišo *Llanfair* (*„St.&nbsp;Mary's“*) a Jendźelčenjo wjesku *Gogogoch* mjenuja.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne webstrony
Pětr

**Pětr** je serbske muske předmjeno, kotrež pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja „skalisko“ (πέτρος *petros*).

## Nošerjo mjena
* Pětr Cyž (1811–1882) – kubler, wjesny šołta, herbski rychtar
* Pětr Dučman (1839–1907) – lěkar, narodny prócowar
* Pětr Ławrjenc Dubjenka (1664–1721) – farar, pěsnjer
* Pětr Bjedrich Halka (1761–1833) – farar, domiznowědnik
* Pětr Hila (1860–1932) – wučer, kantor, dirigent
* Pětr Innocenc Jawork (1836–1897) – farar, publicist
* Jan Pětr Jordan (1818–1891) – slawist, publicist, redaktor a nakładnik
* Jan Pětr Kochta (1824–1886) – wučer a kulturny prócowar
* Pětr Kowar (1875–1945) – ludowy spisowaćel, moler
* Pětr Filip Kowar (1688–1737) – nabožinski prócowar, spisaćel
* Pětr Bohumił Liška (1756–1825) – adwokat a sudniski direktor
* Pětr Młónk (1805–1887) – roboćan, ćěsla a chěžkar, popularny ludowy basnik
* Pětr Ponich (1716–1785) – farar, cyrkwinski stawiznar
* Pětr Šěrach (1656–1727) – farar, zakitowar serbskeje rěče, magister
* Pětr Elias Šěrach (1742–1795) – knihićišćer a nakładnik
* Beno Pětr Šołta (1851–1908) – wučer a towarstwowy prócowar
* Pětr Šołtka (1945–2022) – politikar strony CDU, čłon sakskeho sejma
* Pětr Wjeńka (1960–1988) – spisowaćel
* Pětr z Přišec (1400–1430) – radźiny pisar a diplomat, přiwisowar husitow

## Warianty
* Pär, šwedsce
* Peder, retoromanisce
* Pedro, španisce a portugalsce
* Peer, norwegsce a dansce
* Peeter, estnisce
* Pekka, finsce
* Per, dansce, šwedsce, norwegsce 
* Pêr, bretonsce
* Pere, katalansce
* Petar, južnosłowjansce
* Peter, němsce, jendźelsce a nižozemsce
* Pēteris, letisce
* Petr, čěsce
* Petras, litawsce
* Petrus, łaćonsce
* Pětš, delnjoserbsce
* Pétur, islandsce
* Piero, Pier, Pietro, italsce
* Pierre, francosce
* Piers, anglosaksce
* Piet, Pieter, nižozemsce
* Piotr, Pjotr, pólsce a rusce
* Pir, Pier, Pit, luxemburgsce
* Pjeter, albansce
* بتروس (bitrūs), arabsce
* Bedros
Kito

**Kito** je serbske muske předmjeno a skrótšena forma mjena Křesćan, kotraž je předewšěm w Delnjej a Srjedźnej Łužicy rozšěrjena. 

## Nošerjo mjena

* Kito Albin (1802–1888) – farar, spisaćel nabožinskich spisow
* Kito Wylem Broniš (1788–1881) – farar, rěčespytnik
* Kito Dabo (1846–1904) – wučer, kulturny prócowar
* Karlo Kito Dalej (1806–1892) – sudniski tołmačer, wučer serbšćiny
* Kito Samuel Głowan (1774–1837) – wučer, zakitowar serbstwa
* Kito Grys (1766–1855) – wučer, kěrlušer
* Kito Komer (1814–1870) – wučer, zběraćel serbskich ludowych pěsnjow
* Kito Lorenc (1938–2017) – basnik, esejist a wudawaćel
* Kito Mudra (1799–1883) – farar, přełožowar, zakitowar serbskeje rěče
* Kito Pank (1808–1895) – farar, redaktor, spisowaćel
* Jan Kito Post (1811–1887) – wučer, zběraćel ludowych pěsnjow, kulturny prócowar
* Kito Rězak (1806–1871) – wučer, powědančkar
* Kito Fryco Stempel (1787–1867) – farar, basnik, přełožowar
* Kito Šwjela (1836–1922) – wučer, přełožowar, redaktor Bramborskeho Casnika
* Kito Žonop (1836–1926) – ratar, ludowy basnik
Arnošt

**Arnošt** je serbske a čěske muske předmjeno, kotrež je wot němskeho mjena Ernst wotwodźene. Němska forma pochadźa wot starowysokoněmskeho słowa *ernust*, kotraž woznamjenja „chutne“ abo „krute“.

## Nošerjo mjena
* Arnošt Bart (1870–1956), serbski politikar
* Arnošt Ota Dučman (1896–1945), serbski nowinar
* Arnošt Helas (1840–1920), serbski ćěsla, ludowy basnik a spisowaćel
* Arnošt Hennersdorf (1884–1965), serbski ratar, kulturny prócowar
* Arnošt Heidrich (1889–1968), čěskosłowakski diplomat a wonkowny politikar
* Arnošt Herman (1871–1940), serbski jurist a mjeńšinowy politikar
* Arnošt Holan (1882–1948), serbski wučer, antifašist
* Arnošt Bohuwěr Jakub (1800–1854), serbski farar, spisaćel
* Arnošt Krygar (1847–1923), serbski farar, spisaćel, zběraćel serbskich knihow
* Arnošt Lodni (1873–1948), serbski wučer, drustwownik, kulturny prócowar
* Arnošt Lodni (1878–1969), serbski wučer, kantor, kulturny prócowar
* Arnošt Lustig (1926–2011), čěski spisowaćel
* Arnošt Muka (1854–1932), serbski spisowaćel a ludowědnik
* Arnošt Palm (1885–1954), serbski wučer, stawiznar, serbowědny slědźer
* Arnošt Konstantin Růžička (1761–1845), biskop w Čěskich Budějovicach
* Arnošt Simon (1905–1974), serbski knihiwjazar, ludowy spisowaćel, narodny prócowar
* Arnošt Sykora (1879–1972), serbski šewc, Domowinski prócowar
* Arnošt Bjedrich Šołta (1763–1832), serbski wučer, słownikar, rěčnicar
* Arnošt Fürchtegott Šołta (1793–1858), serbski superintendent, zakitowar serbstwa
* Arnošt Wjezar (1890–1959), serbski ewangelski farar
* Arnošt Wiesner (1890–1971), čěskosłowakski architekt
* Inocenc Arnošt Bláha (1879–1960), čěski sociologa, filozof a pedagoga
* Jan Arnošt Frajšlag (1869–1951), serbski komponist
* Jan Arnošt Hančka	(1867–1928), serbski wučer, ludowy spisowaćel
* Jan Arnošt Holan 	(1853–1921), serbski gymnazialny wučer, spisowaćel
* Jan Arnošt Smoler (1816–1884), serbski rěčespytnik, spisowaćel, nakładnik a organizator zjawneho žiwjenja
* Jurij Arnošt Wanak (1817–1887), serbski farar, spisowaćel

## Warianty
* Ernest – francosce, jendźelsce, katalansce, pólsce
* Ernestas – litawsce
* Ernests – letisce
* Ernesto – italsce a španisce
* Erneszt, Ernő – madźarsce
* Ernst – němsce
1983

## Podawki
### We Łužicy
* 26. junija: Składnostnje 500. narodnin Martina Luthera wotkrychu před Budyskej Michałskej cyrkwju serbskorěčny pomnik „prócowarjam wo rozšěrjenje Božeho słowa w serbskej rěči“.

### Druhdźe
* 6. měrca: Při wólbach k dźesatemu Zwjazkowemu sejmej Němskeje dóstanje CDU/CSU 48,8 %, SPD 38,2 %, FDP 7,0 % a Zeleni 5,6 %. Z tym su prěni raz za 26 lětami zaso štyri strony w němskim parlamenće zastupjene.
* 25. apryla: Němski časopis Stern wozjewi wurězki z pozdatnych dźenikow Adolfa Hitlera, kotrež so pozdźišo jako falšowanki wopokazaja.

## Narodniny
* 7. februara: Christian Klien – awstriski wubědźowar formule 1
* 11. februara: Rafael van der Vaart – nižozemski kopar
* 3. měrca: Karol Nawrocki – pólski stawiznar a politikar; 7. statny prezident
* 31. měrca: Sophie Hunger – šwicarska spěwarka a komponistka
* 7. apryla: Franck Ribéry – francoski kopar
* 31. meje: Zana Marjanović – bosniska filmowa hrajerka a dźiwadźelnica
* 15. junija: **[[Dawid Statnik]]** – 10. předsyda Domowiny
* 18. junija: Philipp Poisel – němski spěwar a spěwydźěłar
* 1. julija: Marit Larsen – norwegska popowa spěwarka
* 2. julija: Michelle Branch – US-ameriska spěwarka, spěwydźěłarka a gitaristka
* 18. awgusta: Mika – libanonsko-britiski spěwar, producent a komponist
* 3. septembra: Eko Fresh – němski rapper
* 14. septembra: Amy Winehouse – britiska soulowa spěwarka († 2011) 
* 11. nowembra: Philipp Lahm – němski kopar
* 16. nowembra: Britta Steffen – němska płuwarka
* dźeń njeznaty: Hanka Jenčec – serbska awtorka

## Wumrěće
* 12. januara: Nikolaj Wiktorowič Podgorny – statny hłowa Sowjetskeho zwjazka (* 1903)
* 27. januara: Louis de Funès – francoski filmowy hrajer a komikar (* 1914)
* 25. februara: Tennessee Williams – US-ameriski spisowaćel (* 1911)
* 3. měrca: Hergé – belgiski comicowy awtor a rysowar (* 1907)
* 18. měrca: Umberto II. – posledni kral Italskeje (* 1904)
* 30. apryla: Muddy Waters – US-ameriski bluesowy hudźbnik (* 1915)
* 2. meje: Pridi Phanomyong – thailandski premier (* 1900)
* 1. junija: Anna Seghers – němska spisowaćelka (* 1900)
* 29. julija: Luis Buñuel – španisko-mexiski režiser (* 1900)
* 10. septembra: Balthazar Johannes Vorster – južnoafriski politikar a statny prezident (* 1915)
* 25. septembra: Leopold III. – kral Belgiskeje (* 1901)
* 2. nowembra: Jan Suchy – serbski wučer a dźiwadźelnik (* 1922)
* 7. decembra: Jurij Kubaš-Worklečan – serbski wučer a spisowaćel (* 1902)
* 25. decembra: Joan Miró – španiski moler, grafikar a sochar (* 1893)

## Myta
* Nobelowe myto:
** za fyziku: Subrahmanyan Chandrasekhar a William A. Fowler
** za chemiju: Henry Taube
** za medicinu: Barbara McClintock
** za literaturu: William Golding
** Měrowe Nobelowe myto: Lech Wałęsa
** za hospodarsku wědomosć: Gérard Debreu
* Literarne myto Domowiny: Jurij Krawža (1934–1995)

## Wozjewjenja
* Beno Budar: *Spać w meji měli zakazać*
* Jan Cyž: *Hdyž so młody na puć podaš*
* Jurij Koch: *Nawrót sonow*
* Jurij Koch: *Wjelika gluka*
* Arnošt Simon: *Někotre powěsće ze «stareho dobreho časa»* (zwuběrał a wobdźěłał Pawoł Grojlich)
* Angela Stachowa: *Kleine Verführung*

## Wotkaz
Křesćan

**Křesćan** je serbske muske předmjeno a zeserbšćena warianta grjekskeho słowa *Christianos* („přiwisnik Chrystusa“). Předewšěm w Delnjej Łužicy rozšěrjena wotwodźenka tutoho mjena je Kito.

## Nošerjo mjena
* Křesćan Bart (* 1934) – dźiwadźelnik
* Křesćan Baumgärtel (1939–2023) – spěwar, kulturnik, předsyda Załožboweje rady
* Křesćan Černik (1877–1934) – ratar, ludowy herc
* Křesćan Bohachwał Kowar (1703–1778) – farar, spisowaćel
* Křesćan Krawc (* 1938) – spisowaćel
* Křesćan Kubica (1805–1861) – superintendent, składnostny spisowaćel
* Křesćan Kulman (1805–1869) – wučer, pedagog a spisowaćel
* Křesćan Leonhardi (1672–1742) – farar, spisaćel
* Křesćan Bohuwěr Pful (1825–1889) – gymnazialny profesor, rěčespytnik, słownikar a powědančkar
* Křesćan Bohuchwał Šěrach (1709–1776) – farar, stronjan pietistow
* Křesćan Bohachwał Šlinčk (1734–1815) – farar, spisar stawizniskich a druhich pojednanjow
* Jan Křesćan Awgust Kocor (1738–1784) – kandidat duchownstwa, spisar stawizniskeje knihi
* Jan Křesćan Koernig (1791–1858) – farar, składnostny basnik a komponist
* Jan Křesćan Rychtar (1793–1856) – farar, radikalny germanizator

## Warianty
* Carsten, Karsten, Kerstan, Kersten; Coerst (delnjoněmsce)
* Chrétien (francosce)
* Chrigel, Hitsch, Chrigi, Chrigu (šwicarsce)
* Christian (němsce, jendźelsce)
* Cristi, Cristian (rumunsce)
* Chris, Chrissi, Chrischan, Christel (južnoněmske něžnostne mjena)
* Cristian, Cristiano (italsce)
* Christianos (grjeksce)
* Cristian, Cristiano (španisce, portugalsce, šwedsce)
* Christer (šwedsce)
* Christiaan (nižozemsce)
* Christijan (nižozemsce)
* Krischan 
* Krister (šwedsce)
* Kristian (bołharsce, ferejsce, šwedsce)
* Kristjan (pólsce, ferejsce)
* Kristján, Kristinn (islandsce)
* Krystian (pólsce)
* Kristijan (chorwatsce, južnoserbsce)
* Krisztián (madźarsce)
* Krišjānis (letisce)
* Krystijan, Kryšan (delnjoserbsce)
* Křišťan (čěsce)
Hendrich

**Hendrich** je serbske muske předmjeno a zeserbšćena forma němskeho mjena *Heinrich*, kotrež pochadźa z starowysokoněmčiny. Mjeno wobsteji z dweju dźělow: *Heim* za „dom“ a *rîhhi* za „mócny“ abo tež „wjerch“. Tuž woznamjenja mjeno „knjez domu“. Serbska skrótšena warianta je *[[Hinc]]*.

## Nošerjo mjena
* Hendrich Głowan (1833–1884) – wučer, spisowaćel
* Hendrich Jordan (1841–1910) – wučer, spisowaćel, narodny prócowar
* Hendrich Awgust Krygar (1804–1858) – farar, składnostny basnik, kulturowědnik
* Hendrich Božidar Wjela (1778–1805) – krajinowy rysowar a raděrowar
* Jan Hendrich Bjar (1837–1859) – student, narodny prócowar
* Jaroměr Hendrich Imiš (1819–1897) – farar, narodny a kulturny prócowar
* Korla Hendrich Warko (1837–1897) – wučer, spisowaćel, basnik, serbski prócowar

## Warianty
* čěsce: Hynek, Jindřich
* dansce: Henderik, Henrik
* finsce: Harri, Heikki
* francosce: Henri, Henry (ehemalige Rechtschreibung, jetzt als häufiger Nachname)
* frizisce: Aiko, Eiko, Haiko, Haio, Heiko, Heink, Heinke, Heino, Heintje, Heio, Henke, Henne, Henneke, Henner, Hinnerk
* grjeksce: Ερρίκος (Herrikos)
* islandsce: Hinrik
* italsce: Anrico, Arrigo, Enri, Enrichetto, Enrico, Enzio, Enzo, Errico, Errigo, Richetto, Rico
* jendźelsce: Harry, Henry
* katalansce: Enric
* łaćonsce: Henricus, Heinricus
* letisce: Indriķis
* litawsce: Endrikis
* luxemburgsce: Hari, Henri, Heng
* madźarsce: Henrik
* němsce:
** Heimrich, Heimo
** Hinrich, *swójbne mjeno:* Hinrichs, Hinrichsen
** Heinisch, Heintzsch, Heinsch
** Heinz, Heintz, Heinze, Heintze
** Hinz, Hintz, Hinze, Hintze
** Haik, Haiko, Aiko, Heik, Heiko
** Hein, Heini, Heine, Heino
** Heiner, Heinar, Heise, Henri
** Heinke, Heinko, Henno
** Reitz, Reitze
** Henig, Hennig, Henning, Endrich, Endrik
** Hendry, Hendryk, Hendrik, Henrik; *swójbne mjeno:* Hendriks, Hendriksen
** Henner
** Henrich
** Hadenarch, Heazüd, Heidenreich, Heinreich
* nižozemsce: Driek, Dries, Drikus, Enrik, Hein, Hendrik, Hendrikus, Henk, Henny, Henricus, Hindrik, Rick, Rijk, Rik; *swójbne mjeno:* Hendrix
* pólsce: Henryk, Jędrzych
* portugalsce: Henrique
* retoromansce: Andrin
* rusce: Gendrich, Genrich
* słowaksce: Henrich
* španisce: Enrique, Enriqueta
* šwedsce: Henric, Henrik
* šwicarsce: Heini, Heiri
Hawštyn

**Hawštyn** je serbske muske předmjeno a zeserbšćena forma łaćonskeho mjena *Augustin* abo *Augustus*. Druhe serbske mjeno samsneho pochada je Awgust.

## Nošerjo mjena
* Jan Hawštyn Jakubec (1700–1778) – duchowny, fundator hospitala w Kulowje
* Jan Józef Hawštyn Hauptmann (1709–1771) – duchowny, spisaćel
* Jurij Hawštyn Swětlik (1650–1729) – duchowny, sobuzałožer katolskeho serbskeho pismowstwa

## Warianty
* hlej Awgust (mjeno)
Božidar

**Božidar** je serbske, chorwatske a južnoserbske muske předmjeno a přełožk grjekskeho mjena Θεόδωρος *(Theodoros)*. Tež originalne mjeno woznamjenja „Boži dar“ (θεός = Bóh, δώρον = dar).

## Nošerjo mjena
### W Serbach
* Božidar Dobrucky (1893–1957) – farar, narodny prócowar, spisowaćel
* Hendrich Božidar Wjela (1778–1805) – krajinowy rysowar a raděrowar
* Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik, spisowaćel w młodych lětach
* Korla Božidar Křižan (1886–1924) – farar, spisaćel nabožinskeje literatury
* Pawoł Božidar Kapler (1887–1942) – farar, kulturny prócowar

### Druhdźe
* Božidar Đelić (* 1965) – južnoserbski politikar
* Božidar Knežević (1862–1905) – južnoserbski filozof a stawiznar
* Božidar Kunc (1903–1964) – juhosłowjanski komponist a pianist
* Božidar Maljković (* 1952) – juhosłowjanski basketballowy trenar
* Božidar Širola (1889–1956) – juhosłowjanski komponist

## Warianty
* hlej Theodor
Bohuwěr

**Bohuwěr** ( *Boguwěr*) je zestarjene serbske muske předmjeno a přełožk w 17. lětstotku nastateho němskeho mjena *Traugott*.

## Nošerjo mjena
* Arnošt Bohuwěr Jakub (1800–1854) – farar, spisaćel
* Boguwěr Końcak (1807–1868) – wučer, zakitowar serbskeje rěče a kulturny prócowar
* Bohuwěr Wjećela (1878–1963) – póstownik, kulturny prócowar
* Dabit Boguwěr Głowan (1788–1865) – wučer, wuznamny pedagog, spisowaćel, zakitowar serbstwa
* Ernst Bohuwěr Sommer (1826–1878) – wučer, spisowaćel, prócowar w studentskim času
* Jan Bohuwěr Dalwica-Dólba (1785–1849) – kěrlušer z luda
* Jan Bohuwěr Jakub (1849–1913) – gymnazialny profesor
* Jan Bohuwěr Mučink (1821–1904) – wučer, spisowaćel, doprědkar a publicist w dobje narodneho wozrodźenja
* Jan Bohuwěr Pjech (1838–1913) – knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar, spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
* Jan Bohuwěr Šołta (1731–1755) – filozofiski spisowaćel, magister
* Jan Bohuwěr Šołta (1852–1891) – publicist, literat, ludowědnik, pěstowar słowjanskeje wzajomnosće
* Korla Bohuwěr Šěca (1858–1938) – wučer, přirodospytnik, spisowaćel
* Křesćan Bohuwěr Pful (1825–1889) – gymnazialny profesor, rěčespytnik, słownikar a powědančkar
* Samuel Bohuwěr Ponich (1748–1798) – farar, awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow
Bjarnat

**Bjarnat** je zeserbšćena forma němskeho muskeho předmjena *Bernhard*. Originalne mjeno pochadźa z starowysokoněmčiny a wobsteji z dweju dźělow: *bero* („mjedwjedź“) a *hart* („sylny, kruty, zmužity“). Tuž woznamjenja zestajene mjeno „sylny kaž mjedwjedź“.

## Nošerjo mjena
* Awgust Bjarnat Hawfa (1819–1874) – wučer, dopisowar do Katolskeho Posoła
* Bjarnat Cyž (* 1951) – politikar, jednaćel a něhdyši předsyda Domowiny
* Bjarnat Krawc (1861–1948) – wučer, komponist, hudźbny wědomostnik
* Bjarnat Nowak (1925–2022) – wučer, kulturnik, Domowinski funkcionar
* Bjarnat Rachel (1907–1973) – wučer, redaktor, lektor
* Bjarnat Rjenč (1937–2018) – wučer, kulturnik a Maćicar
* Bjarnat Wawrik (1889–1979) – jurist, diplomat, hospodarski poradźowar, awtor etnografiskich studijow
* Jan Bjarnat Krušwica (1845–1919) – farar, kěrlušer, kulturny prócowar
* Měrćin Bjarnat Just z Friedensfelsa (1642–1721) – Budyski tachant, spisaćel, wudawaćel

## Warianty
*čěsce: Bernart
*francosce: Bernard
*chorwatsce: Bernard, Brnad abo Brno (zestarjene)
*islandsce: Bernhard
*italsce: Bernardo, Bernardino, Bernhardin
*jendźelsce: Bernard
*katalansce: Bernat
*łaćonsce: Bernardus
*litawsce: Bernardas
*madźarsce: Bernát
*němsce: Bernhardt, Bernhart, Bernd, Berndt, Berendt, Bernie, Behrend, Behrendt, Bördi, Beppo, Wernhard
*nižozemsce: Bernard, Berend, Ben
*pólsce: Bernard
*portugalsce: Bernardo
*rusce: Бернхард, Бернард
*šwedsce: Bernard, Bernhard
*španisce: Bernardo
Jakub Šewčik

**Jakub Šewčik** ( *Jacob Schewtschik*; * 6. septembra 1867 w Baćonju, † 3. awgusta 1935 w Chrósćicach) bě serbski farar, kulturny stawiznar, basnik a wot 1927 hač do 1930 druhi předsyda Domowiny.

## Žiwjenje
Jakub Šewčik – bratr Jurja a Michała Šewčika – narodźi so jako syn kublerja w Baćonju. Po wopyće Čornečanskeje wjesnje šule, wón, přihotowawši so na studij duchownstwa, tachantsku šulu a preparandu katolskeho seminara w Budyšinje wopyta. Jako 15lětny poda so Jakub Šewčik do Prahi, hdźež so jako chowanc Serbskeho seminara wot 1882 do 1889 na němskim Małostronskim gymnaziju wuwuči a na němskej uniwersiće hač do 1892 teologiju studowaše. W Praze bě Šewčik wot 1882 čłon a mjez 1889 do 1892 tež starši tamnišeho towarstwa Serbowka, spisa lyriku a prozu přewažnje patrotiskeho charaktera do *[[Kwětki|Kwětkow]]* a do *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]*. Składnostnje połstateho jubileja Serbowki wudachu so *Jubilejne spisy Serbowki* w kotrychž Šewčik 1899 třeći zešiwk *Baje a basnički* redigowaše.

Nawróćiwši so do Łužicy běše spočatnje katechet při tachantskej šuli w Budyšinje a sta so 1893 z prěnim katolskim duchownym w Lubiju wot časa reformacije. Kipreje strowoty dla so wón w lěće 1895 do Worklec přesydli, hdźež běše hrodowski kapłan hrabinki Moniki ze Stollberg-Stollberg a so zdobom wulěkuje. W lěće 1896 powoła so wón na tachantskeho prědarja do Budyšina. Tu redigowaše wot 1896 spočatnje jenož politiski rozhlad Katolskeho Posoła a mjez 1906 do 1908 tež cyły časopis. Jakub Šewčik bě wot lěta 1890 čłon Maćicy Serbskeje, pozdźišo jeje sekretar a mjez 1900 a 1908 zdobom prěni kustos Serbskeho muzeja, kotryž so po Drježdźanskej wustajeńcy w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach w Budyšinje załoži. Wón spisa pojednanje *Prěnički křesćanstwa mjez Serbami*, kotrež so 1902 w Časopisu Maćicy Serbskeje wuda a rjad dalšich nabožinskich spisow. Tutych nadawkow pak měješe so wón w lěće 1908 wzdać, dokelž jeho Budyske tachantstwo jako fararja do Kamjenicy přesadźi.

Dnja 1. meje 1922 so Šewčik jako farar do Chróšćanskeje wosady nawróći. Jako konzerwatiwnje orientowany zastupjer Serbow bu wón 20. februara 1927 za předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow a naslědnika Arnošta Barta woleny. W lěće 1933, Šewčik so na wuměnk podawši, swoje zastojnstwo złoži.

## Žórła

* Rudolf Jenč: *Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl* Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960. str. 85–89.
* Adolf Černý: *[https://archive.org/stream/ottvslovnknauni39ottogoog#page/n602/mode/1up Šewčik, Jakub.]* W: Jan Otto (wud.): *Ottův Slovník Naučný.* Zwjazk 24: *Staroženské–Šyl.* Praha 1906, str. 596.

## Wotkaz

* Jakub Šewčik: ''Zběrka hornjoserbskich přisłowow po alfabetiskim rozrjedźe.'' Digitalizowany rukopis na slub-dresden.de
Jan Křižan

**Jan Křižan** ( *Johannes Zieschang*; * 23. februara 1880 w Hodźiju, † 28. oktobra 1959 w Klukšu) bě serbski farar, kulturny prócowar a wot 1930 do 1933 třeći předsyda Domowiny.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn kublerja Pětra Wilhelma Křižana a jeho mandźelskeje Hany Wilhelminy, rodźeneje Valtenec. Jeho młódši bratr bě pozdźiši Rakečanski farar Korla Božidar Křižan, wuj bě Jan Pawoł Křižan. Jan Křižan wopytowaše gymnazijej w Budyšinje a Freibergu. Wot 1900 do 1904 studowaše ewangelsku teologiju w Lipsku a Erlangenje. Skutkowaše najprjedy jako pomocny farar w Budestecach (1904–1907), potom jako farar w Kotecach (1907–16), archidiakon w Dohnje (1916–1926) a naposledk wot 1926 hač do wuměnka w lěće 1951 jako farar w Klukšanskej wosadźe.

Jan Křižan bě woženjeny Johannu Theodoru rodź. Wetzkec († 1968). Zhromadnje měještaj syna Křesćana, kiž bě ze serbskim wučerjom w Nowej Wsy a w młodych lětach znjezboži.

## Skutkowanje
Křižan podpěrowaše serbske narodne prócowanja we Weimarskej republice a bu w lěće 1930 za naslědnika katolskeho fararja Jakuba Šewčika za noweho předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow woleny. Hižo tři lět pozdźišo złoži swoje zastojnstwo, dokelž nowe nacionalsocialistiske knjejstwo jeho demokratiskeho zmyslenja a mjeńšinopolitiskich aktiwitow dla dohladowachu.

Jan Křižan pisaše kulturnostawizniske přinoški za Časopis Maćicy Serbskeje a ewangelski Pomhaj Bóh a bě wot 1905 tež čłon serbskeho wědomostneho towarstwa. W lěće 1911 wozjewi swoju knihu *Ze Serbow zańdźenosće*.

## Žórło

## Nóžki
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar Schmidt** (* 23. decembra 1918 w Hamburgu, † 10. nowembra 2015) bě němski socialdemokratiski politikar a běše němski zwjazkowy kancler. W běhu swojeho politiskeho žiwjenja skutkowaše jako zapósłanc zwjazkoweho sejma (1953–1962, 1965–1987), nutřkowny senator w ródnym Hamburgu (1961–65), předsyda frakcije SPD w zwjazkowym sejmje (1966–69), zakitowanski minister (1969–72) a financny minister (1972–74). Po wotstupje Willyja Brandta bu dnja 16. meje 1974 wot sejma za pjateho zwjazkoweho kanclera woleny. Wjedowaše koaliciju stronow SPD a FDP dale hač do lěta 1982, hdyž wustupi FDP z koalicije. Jeho naslědnik bě Helmut Kohl (CDU).

Najwažniše temy w času jeho kanclerstwa běchu mjez druhim wolijowa kriza, reforma rentoweho systema, teroristiske wohroženje ze strony RAF w tak mjenowanej „němskej nazymje“, zawjedowanje zhromadneho europskeho měnoweho systema (ECU) a wubědźowanje w brónjenju mjez zapadom a wuchodom. Schmidt podpěrowaše jadrowu energiju kaž tež brónjenje z raketami na němskim teritoriju. Z lěwicarskeje opozicije napřećo Schmidtowej politice nastachu mjez druhim Zeleni jako štwórta strona němskeho politiskeho spektruma.

Wot lěta 1983 bě Schmidt sobuwudawaćel tydźenika „Die Zeit“. Wón bě čestny měšćan Hamburga, Bremerhavena, Berlina, Bonna, Güstrowa a kraja Schleswigsko-Holsteinska kaž tež čestny doktor na 30 uniwersitach, mjez druhim w Oxfordźe a Cambridge. Uniwersita Zwjazkoweje wobory w Hamburgu rěka wot lěta 2003 *Helmuta Schmidtowa uniwersita*.

## Nóžki


## Wotkaz
Časopis Maćicy Serbskeje

**Časopis Maćicy Serbskeje** (krótko *ČMS*, 1848–72 *Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje*) bě periodiska publikacija a centralny organ serbskeho wědomostneho towarstwa Maćicy Serbskeje, kotryž bě w lěće 1848 – potajkim hižo lěto po załoženju Maćicy – prěni raz wušoł. Z hłownym redaktorom časopisa, w kotrymž wozjewjachu so předewšěm ludowědne a rěčespytne nastawki, ale tež zličbowanja towarstwa, běchu přez lěta Jan Arnošt Smoler (1848–52), Jakub Buk (1853–67), Michał Hórnik (1868–94), Arnošt Muka (1894–1932) a Ota Wićaz (1933–37). Poslednje čisło časopisa (90. lětnik) wuńdźe w lěće 1937. Po Druhej swětowej wójnje přewza Lětopis w lěće 1952 rólu serbskeho wědomostneho časopisa.

## Wotkaz
* Digitalne wudaća Časopisa Maćicy Serbskeje na stronach Serbskeho instituta
Lětopis

**Lětopis** (dospołnje: „Lětopis – Časopis za sorabistiku a přirunowace mjeńšinowe slědźenje“, do 2023 „Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow“) je wědomostny časopis Serbskeho instituta w Budyšinje, kotryž wot lěta 1952 połlětnje wuchadźa. Historiski přikład bě Časopis Maćicy Serbskeje. Přinoški w Lětopisu su předewšěm w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči, husto pak tež rusce, pólsce abo čěsce. Lětopis informuje wo aktualnym slědźenju na polu serbskeje kultury, stawiznow a rěče.

Za čas NDR wuchadźachu lětnje štyri samostatne zwjazki (*A*, *B*, *C* a *D*). *Zwjazk A* zaběraše so ze serbskim rěčespytom, *zwjazk B* ze stawiznami a narodnej politiku, *zwjazk C* z ludowědu a *zwjazk D* z kulturnej a wuměłstwowej wědomosću.

Wot lěta 2023 su nastawki Lětopisa na wotpowědnych webstronach swobodnje přistupne.

## Wotkazaj
* Webstrony Lětopisa, wot 2023 z dospołnymi wudaćemi (Open Access)
* Wobsahi Lětopisa w poslednich 13 lětach – serbski-institut.de
Serbski institut

**Serbski institut z.t.** je zwonkauniwersitna slědźerska institucija, kotraž so 1992 zhromadnje wot Swobodneho stata Sakska a Kraja Braniborska załoži a so hłownje přez Załožbu za serbski lud spěchuje. Po wustawkach wobsteji jeho nadawk w přeslědźenju a hajenju serbskeje rěče, stawiznow a kultury Serbow Hornjeje a Delnjeje Łužicy w přitomnosći a zašłosći kaž tež w zběranju a archiwěrowanju za to trěbnych materialijow. Dźěło instituta wobsahuje tohorunja komparatistiske slědźenje na polu mjeńšinow w Europje. 
Serbski institut je po prawniskej formje zapisane towarstwo, kotrež Hauke Bartels jako direktor nawjeduje.

Serbski institut ma sydło na Dwórnišćowej w Budyšinje a wudźeržuje delnjołužisku wotnožku na Bebelowej w Choćebuzu. Wón je wudawaćel sorabistiskeho a kulturnowědomostneho časopisa Lětopis a rjadu monografijow *Spisy Serbskeho instituta*, kotrejž w Ludowym nakładnistwje Domowina wuchadźataj. Přirjadowanej stej institutej *Serbska centralna biblioteka* a *Serbski kulturny archiw*. Institucija so prawidłownje wot wědomostneje, mjezynarodnje wobsadźeneje, přirady a druhich ekspertow ewaluěruje.

## Stawizny
W slědźerskim wusměrjenju nawjaza Serbski institut na tradiciju *Instituta za serbski ludospyt*. Tutón so 1. meje 1951 pod wjednistwom Pawoła Nowotneho w Budyšinje załoži a bě wot 1. awgusta 1952 Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje (wot 1972 Akademija wědomosćow NDR) přirjadowany.

## Wotkazaj
* Webstrona Serbskeho instituta
* Spisy Serbskeho instituta

## Přispomnjenje
Judy Garland

**Judy Garland** (*Frances Ethel Gumm*; * 10. junija 1922 w Minnesoće; † 22. junija 1969 w Londonje) bě US-ameriska filmowa hrajerka a spěwarka, kaž tež mać wot Lizy Minelli.

## Wotkazaj

* The Judy Room
Jan Bartko

**Jan Bartko** (pseudonym *Jan Šćipalca*,  *Johannes Bartke*; * 16. nowembra 1821 w Drobach, † 18. meje 1900 w Budyšinje) běše serbski wučer, spisowaćel, basnik a zastupjer zajimow serbskich burow w času rewolucije wot 1848.

Bartko skutkowaše jako wučer w Chwaćicach (1845–57) a Nosaćicach (1857–90). Jako poda so w lěće 1890 na wuměnk, přesydli so do Budyšina. W času Němskeje rewolucije 1848/1849 angažowaše so w serbskim towarstwowym hibanju, na přikład jako pismawjedźer Radworskeho serbskeho burskeho towarstwa. Zastupowaše doprědkarske ideje mjez druhim na ludowych zhromadźiznach kaž tež w časopisu Serbski nowinkar, kotryž hromadźe z Janom Radyserbom-Wjelu redigowaše. Bě tež na serbskej Burskej peticiji sakskemu kralej wobdźěleny. Po poražce rewolucije sćahny so z politiskeho žiwjenja wróćo a wěnowaše so přełožowanju a pedagogice.

Jan Bartko běše wot lěta jeje załoženja 1847 čłon Maćicy Serbskeje, skutkowaše wot 1893–98 jako zarjadnik Maćičneho domu a 1894 jako předsyda twarskeho wuběrka za prěni Serbski dom. Wot 1898 běše čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Bibliografija
* *Prěnja čitanka za serbske šule. Erstes Lesebuch für den vereinigten Sprach-, Schreib- und Leseunterricht in wendisch-deutschen Schulen.* Budyšin 1872, 1882, 1883, 1887.
* *Bibliske stawizny za serbsko-němske šule.* Budyšin 1880.

## Žórle

* Jan Wjela: *Nekrolog.* W: 

## Wotkazaj

* Krótkobiografija na webstronach Serbskeho instituta
* Dokumenty w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
Europska rada

**Europska rada** (jendźelsce *Council of Europe*, francosce *Conseil de l’Europe*) je europska mjezynarodna organizacija, kotraž bu 5. meje 1949 přez Londonske zrěčenje załožena a wopřijima dźensa 47 statow. Wona je forum za debaty wo powšitkownych europskich prašenjach. Jeje wustawki předwidźa zhromadne dźěło čłonskich statow ze zaměrom spěchowanja hospodarskeho a socialneho postupa w Europje.

Sydło Europskeje rady je Europski palast w Straßburgu. Kóždolětnje dnja 5. meje swjeći so załoženski dźeń rady jako „Dźeń Europy“. Byrnjež Europska rada samsnu chorhoj a hymnu kaž Europska unija wužiwała, njeje institucionelnje z njej zwjazana.

Wona je najstarša politiska organizacija Europy. Załoženske staty Europskeje rady běchu Belgiska, Danska, Francoska, Irska, Italska, Luxemburgska, Nižozemska, Norwegska, Šwedska a Zjednoćene kralestwo. Zwjazkowa republika Němska je wot 2. meje 1951 z čłonom. Hač na tři wuwzaća su mjeztym wšě europske staty z čłonami organizacije. Swjaty stoł ma jenož status wobkedźbowarja, Běłoruska je wot lěta 1993 zastupny kandidat a přistup Kosowa je hakle potom móžny, hdyž je jeho mjezynarodny status jasny. 

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Helmut Kohl

**Helmut Josef Michael Kohl** (* 3. apryla 1930 w Ludwigshafenje; † 16. junija 2017 runje tam) bě němski křesćanskodemokratiski politikar, kiž běše wot 1982 do 1998 jako nawoda čorno-žołteho knježerstwa šesty zwjazkowy kancler Němskeje. W běhu politiskeho žiwjenja skutkowaše jako ministerski prezident Porynsko-Pfalcy (1969–76), zwjazkowy předsyda strony CDU (1973–98) a wjednik opozicije w zwjazkowym sejmje (1976–82).

Po złamanju čerwjeno-žołteje koalicije a wuspěšnym wothłosowanju wo wuprajenju njedowěry přećiwo kanclerej Helmutej Schmidtej (SPD) bu Kohl dnja 1. oktobra 1982 za šesteho zwjazkoweho kanclera woleny. Nawjedowaše koaliciju stronow CDU/CSU a FDP hač do lěta 1998, hdyž zhubješe we wólbach swoju wjetšinu. Helmut Kohl je ze 16 lětami w zastojnstwje najdlěje amtěrowacy zwjazkowy kancler Němskeje hač do dźensnišeho.

Pod nawodom Kohla zjednoćištej so w lěće 1990 NDR a ZRN po 41 lětach znowa, čehoždla ma wón wosebje w konserwatiwnych kruhach přimjeno „kancler jednoty“.

## Wotkazaj

* www.helmut-kohl.de Webstrona Konrada Adenaueroweje załožby wo Helmuće Kohlu