open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wolijowcowe rostliny

**Wolijowcowe rostliny** (*Oleaceae*) su swójba ze symjeńcow (*Spermatophyta*).

Wobsahuje sćěhowace rody:
* *Abeliophyllum*: z jeničkej družinu w Korejskej
* *Chionanthus*: 80 hač 100 družin w Americe, Africe, Aziji, Awstraliji.
* *Comoranthus*: Z třomi družinami na Madagaskarje a Komorach.
* *Dimetra*: Z jeničkej družinu w Thailandskej.
* *Fontanesia*: Z jeničkej družinu w regionje Srjedźneho morjo a Azije.
* *Forestiera*: Ze dźesać družinami w Americe.
* Forsicija,  forsythija, forsytija (*Forsythia*): Z jědnaće družinami
* Jaseń (*Fraxinus* ): Z něhdźe 50 družinami na sewjernej połkuli.
* *Haenianthus*: Z třomi družinami na Karibiskich kupach.
* Jasmin (*Jasminum*): Z něhdźe 200 družinami w Africe, Aziji, Awstraliji.
* Liguster, ptačica (*Ligustrum*): Z něhdźe 45 družinami w Euraziji a Awstraliji, a w sewjernej Americe zadomjene.
* *Menodora*: Ze 24 družinami w Americe a južnej Africe
* *Myxopyrum*: Z jenož štyrjomi družinami w Aziji.
* *Nestegis*: Z pjeć družinami w Neuseeland a na Hawaii.
* *Noronhia*: Z něhdźe 40 družinami na Madagaskarje a Komorach.
* *Notelaea*: Z něhdźe dwanaće družinami w Awstraliji a Tasmanskej.
* *Nyctanthes*: Z jenož dwěmaj družinomaj w Aziji.
* Wolijowc (*Olea*): Z něhdźe 41 družinami w regionje Srjedźneho morja a Južnej Africe, južnej Aziji, wuchodnej Awstraliji, Nowej Kaledonskej.
* (*Osmanthus*): Z něhdźe 30 družinami w juhowuchodnej Aziji, Nowej Kaledonskej, USA, Mexiko.
* *Phillyrea*: Z jenož dwěmaj družinomaj w regionje Srjedźneho morja a zapadnej Aziji.
* *Picconia*: Z jenož dwěmaj družinomaj w Makroneziji.
* *Priogymnanthus*: Z jenož dwěmaj družinomaj w južnej Americe.
* *Schrebera*: Ze štyrjomi družinami w Africe a Indiskej.
* Bozowc (*Syringa*): Z něhdźe 20 družinami w měrnych conach Eurazije.

## Wobrazy

Dataja:LigusterBlütenstand.jpg|Kwětnistwo wšědneho ligustra (*Ligustrum vulgare*)
Dataja:Syringa_vulgaris_flowerdiagram.png|Kćenjowy diagram bozowca
Dataja:Oleaceae_flower_diagrams_EP-IV2-001.png|Kćenjowe diagramy bozowca (*Syringa vulgaris*), *Jasminum pubigerum* Don a *Jasminum odoratissimum* L.
Dataja:Olivenbäume_Umbrien.jpg|Prawe wolijowcy (*Olea europaea* ssp. *europaea*) w Umbriskej


## Nóžki


## Wotkazy
Sapawa

**Sapawa** ( *Zschopau*) je:
* město w Sakskej, hlej Sapawa (město)
* rěka w Sakskej, hlej Sapawa (rěka)
Žandow

**Žandow** ( *Bad Schandau*, hač do lěta 1920 jenož *Schandau*; hornjoserbsce tež *Žandawa*) je městačko w Sakskej we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Ma něhdźe 4.000 wobydlerjow a leži na prawym brjoze Łobja při wuliwje rěčki Kirnitzsch a blisko hranicy z Čěskej republiku. Susodna gmejna na čěskim boku je Hřensko.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1408 (*Heinrich von Schandow*).

## Měšćanske dźěle
Žandow dźěli so do 8 měšćanskich dźělow.
* Krippen
* Ostrau
* Porschdorf
* Postelwitz
* Prossen
* Schmilka
* Waltersdorf
* Žandow (Bad Schandau)

## Galerija

Bad Schandau Johanniskirche.jpg|Cyrkej swjateho Jana w Žandowje


## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne stronki města 
*
Sapawa (rěka)

**Sapawa** ( *Zschopau*) je rěka w zapadnej Sakskej. 

Wona wužórli so w srjedźnych Rudnych horinach na sewjernym boku Šmrěčnika. Je 128 kilometrow dołha a wuliwa so blisko Doblina do Freibergskeje Modłeje.

Po rěce pomjenowane je městačko Sapawa při jeje srjedźnym běhu.

## Žórła


## Wotkaz
Bet

**Bet**, , fonetisce  je druhi pismik hebrejskeho a feniciskeho alfabeta. Ma ličbowu hódnotu 2.

## Mjena pismikow
Mjena pismikow su tróšku druhe w sćěhowacych alfabetach, kotrež kaž tež grjekski alfabet wot feniciskeho alfabeta pochadźeja. Mjeno pismika woznamjenja w rozdźělnych semitiskich rěčach "dom", a to: (Hebrejsce: *[[:wikt:en:בית#Hebrew|bayiṯ]]*, Arabsce *[[:wikt:en:بيت#Arabic|bayt]]*, Akkadisce *[[:wikt:en:��#Akkadian|bītu, bētu]]*, Fenicisce *[[:wikt:en:������#Phoenician|byt]]* atd.;
*arabsce: bāʔ ()
*grjeksce: Βήτα []

Nimo toho pochadźatej łaćonski a kyriliski alfabet wot grjekskeho.
Jabłukowy płód

Pod **jabłukowym płodom** rozumja w rostlinskej morfologiji přez wóskowu włokninu zwjazane kompleksne měchowcy.

Při tym prětnotnje so nutř wočinjace měchowcy hižo za čas kćěwje w kćenjowej pódźe zapadnychu (spody stejacy płódnik). Kćenjowa wóska potom při płodowym zrawjenju k mjasnej włokninje wurosće. W znutřkownym dźělu jabłukoweho płoda nastanje z měchowcojtych płodowych łopješkow pergamentojty jadrownik. W zwonkownym płodowym mjasu sam su maksimalnje hišće hdys a hdys kamješkobańkowe hnězdaška wobsahowane.

Jabłukowe płody su typiske za Rosaceen-podtribus jadrješkosadowych rostlinow (*Pyrinae*). Znate přikłady su mjeno dawace jabłuko,  krušwina a kwětlowc, ale tež wjerjebiny k tomu słušeja.
Sewjerne morjo

**Sewjerne morjo** je nakromne morjo Atlantiskeho oceana na sewjerozapadźe Europy, mjez połkupomaj Jütlandskej a Skandinawiskej na wuchodźe a Britiskimi kupami na zapadźe. Je to šelfowe morjo, ma přestrjeń 750.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 700 metrow. Na juhu je přez Doverski přeliw z Atlantikom zwjazane.

Mjezowace staty su Norwegska, Šwedska, Danska, Němska, Nižozemska, Belgiska a Zjednoćene kralestwo.

Najwjetše rěki, kotrež so do Sewjerneho morja wuliwaja, su Ryn w Nižozemskej, Łobjo w Němskej a Themse w Jendźelskej.

## Wotkaz
Tymjenka

**Tymjenki**  su skupina družinow w rodźe holanskich jahodkow (*Vaccinium*). Wone so zwjetša jako podród rozpominaja, druhdy pak tež jako swójski ród *Oxycoccus* wotdźěla. Jahodowe płody jich zastupnikow su jědźne a maja słódko-kisały, zdźěla tróšku njesłódny słód. Tymjenki wustupuja w měrnych regionach (na př. tež w Němskej) w lěsu, w tymjenju a na holi.

## Družiny

* Wšědna tymjenka (*Vaccinium oxycoccus*)
* Wulkopłodowa tymjenka (*Vaccinium macrocarpon*)

* Małopłodowa tymjenka (*Vaccinium microcarpum*)
* Južna tymjenka (*Vaccinium erythrocarpum*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
* Wo wažnych zastupnikach roda ''Vaccinium''
Wulkopłodowa tymjenka

**Wulkopłodowa tymjenka** je rostlina z swójby wrjosowych rostlinow (*Ericaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki
Wšědna tymjenka

**Wšědna tymjenka** (*Vaccinium oxycoccos*, syn. *Oxycoccus palustris* Pers.) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (*Ericaceae*).

## Wopis
Wšědna tymjenka je kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač 5 cm.

Hałuzy docpěwaja dołhosć wot 80 cm. Wone leža na pochu a bahnjowce a su ćeńke kaž nitki, wodrjewjace a čumpate łopjenate.

### Łopjena
Łopjena su lancetojte, přeco zelene, kožojće hrube, maja zawitu kromu a docpěwaja dołhosć wot 0,5 hač 1 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Nygace, lilaróžojte kćenja njesu wočinjene krónowe kónčki a docpěwaja wulkosć wot wokoło 6 mm. Kćenjowe stołpiki su čerwjene a sćeńka kosmate. Próškowe łopješka rołku wutworja. Próškowe nitki su zwonka nahe.

### Płody
Płód je čerwjena, často žołće pokrjepjena jahoda, kotraž docpěwa wysokosć wot 0,8 hač 1 cm. Kisałkojte płody za čas zymy na kerku wostanu. Wone wobsahuja wjele witamina C a so hodźa wosebje po prěnim mrózu za marmeladu.

## Stejnišćo
Rosće na wysokich tymjenjach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 196 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 22 

## Eksterne wotkazy

* Rozšěrjenje wšědneje tymjenki w Němskej 
* Mapa swětodalokeho rozšěrjenja wšědneje tymjenki
Michael Jackson

**Michael Jackson** (*Michael Joe Jackson*; * 29. awgusta 1958, Gary, Indiana; † 25. junija 2009 w Los Angeles) bě US-ameriski popowy spěwar, komponist, hudźbnik a rejowar. Wón słušeše k najwuspěšnišim wuměłcam 20. lětstotka a nošeše přimjeno „King of Pop“.

## Wotkaz
Jadrješkosadowe rostliny

**Jadrješkosadowe rostliny** (*Pyrinae*) su podtribus znutřka swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Dołho buchu jako swójska podswójba *Maloideae* wjedźene.

## Systematika

Jadrješkosadowe rostliny buchu dołho jako jednu štyri podswójbow róžowych rostlinow wobhladane. Molekulargenetiske přepytowanja su pokazali, zo skupinu znutřka Spiraeoideae wutworja. Potter et al. su skupinu tohodla jako subtribus *Pyrinae* definowali. Zhromadu z rodami *[[Kageneckia]], [[Vauquelinia]]* a *[[Lindleya]]* wutworja tribus Pyreae.

* Muchownik (*Amelanchier*)
* *[[Aria (Gattung)|Aria]]*
* Aronija (*Aronia*)
* Kwětula (*Chaenomeles*)
* *[[Chamaemeles]]*
* *[[Chamaemespilus]]*
* *[[Cormus (ród)|Cormus]]*
* Kisalnik (*Cotoneaster*)
* Hłohonc (*Crataegus*)
* Kwětlowc (*Cydonia*)
* *[[Dichotomanthes]]*
* *[[Docynia]]*
* *[[Docyniopsis]]*
* :de:Wollmispeln (*Eriobotrya*)
* *[[Eriolobus]]*
* *[[Hesperomeles]]*
* *[[Heteromeles]]*
* Jabłučina, jabłoń (*Malus*)
* *[[Melacomenes]]*
* Myšpla (*Mespilus*)
* *[[Osteomeles]]*
* *[[Peraphyllum]]*
* :de:Glanzmispeln (*Photinia*)
* *[[Pseudocydonia]]*
* Pyrakanta (*Pyracantha*)
* Krušwina (*Pyrus*)
* *[[Rhaphiolepis]]*
* Mučnica (*Sorbus*)
* *Stranvaesia* (so zwjetša k Glanzmispeln liča)
* *[[Torminalis]]*

## Nóžki

## Eksterne wotkazy

* Zapisk w Flora of China. 
* Rodger C. Evans & Christopher S. Campbell: ''The origin of the apple subfamily (Maloideae; Rosaceae) is clarified by DNA sequence data from duplicated GBSSI genes'', in ''American Journal of Botany'', 2002, 89:1478-1484.

## Hlej tež
* Jadrješkaty sad
Brusnica

**Brusnica** (*Vaccinium vitis-idaea*) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (*Ericaceae*). Dalše serbske mjeno je **bruslica**.

## Wopis
Brusnica je małoróstny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 5 hač 15 cm.

Hałuzy su čumpaće postupowace. 

### Łopjena
Łopjena su přeco zelene, horjeka błyšćace, deleka dypkate, owalne a hrube a docpěja dołhosć wot 1 hač 3 cm. Jich kroma je zawita.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta. Zwonojte, zwjetša štyriličbne, běłojte abo róžojte kćenja steja po wjacorych w krótkich, wisacych kićach.

### Płody
Płód je čerwjena, kulowata jahoda, kotraž docpěje šěrokosć wot 5 hač 8 mm. Zrałe jahody njesu štyridźělny zbytk kelucha. Wone njesłodźi syre, ale warjene abo k brěčce předźěłane, wone su słódniše.

## Stejnišćo
Rosće w chójnowych a šmrěkowych lěsach, na holach a tymjenjach. Ma radšo małowutkate, kisałe pódy.

## Rozšěrjena
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje, južnje hač do Pyrenejow, Apenninow a horinow Balkanoweje połkupy rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač něhdźe 2500 m wustupuje.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 470 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 24
Tryčk

**Tryčk** (*Ononis*) je ród ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

## Družiny
Eksistuje něhdźe 70 hač 80 družinow.

W srjedźnej Europje su sćěhowace družiny:
* Smjerdźacy tryčk (*Ononis arvensis* L.)
* (*Ononis cristata* Mill.)
*  (*Ononis fruticosa* L.)
* Žołty tryčk (*Ononis natrix* L.)
* Łažawy tryčk (*Ononis repens* L.)
*  (*Ononis rotundifolia* L.)
* Kawaty tryčk (*Ononis spinosa*)

Dalše družiny su :

**Ononis adenotricha* Boiss.
**Ononis alba* Poir.
**Ononis alopecuroides* L.
**Ononis antennata*
**Ononis antiquorum* L.
**Ononis avellana* Pomel
**Ononis baetica* Clemente
**Ononis biflora* Desf. 
**Ononis cossoniana* Boiss. & Reut.
**Ononis euphrasiifolia* Desf.
**Ononis hirta*
**Ononis inermis* Pall. 
**Ononis mitissima* L.
**Ononis officinalis* L.
**Ononis ornithopodioides* L.
**Ononis pubescens* L.
**Ononis pusilla* L. 
**Ononis reclinata* L.
**Ononis serrata* Forssk.
**Ononis sicula* Guss. 
**Ononis speciosa* Lag.
**Ononis subspicata* Lag.
**Ononis tridentata* L.
**Ononis vaginalis* Vahl
**Ononis variegata* L.
**Ononis viscosa* L.

## Noty


## Eksterne wotkazy
Trjebuz

**Trjebuz** ( *Trebus*) je wjes we wuchodosakskej Hornjej Łužicy. Leži w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Wosečkej. Ma 451 wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Trebuz* je z lěta 1390.

## Žórła


## Wotkaz
Drěnow

**Drěnow** ( *Thräna*, 1936–1947 *Stiftswiese*) je wjeska w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1995 k Wysokodubrawskej gmejnje. Ma  wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Trahnow* pochadźa z lěta 1380. Mjeno je wotwodźene wot *[[drěn]]*, kerka z twjerdym drjewom, kiž tu rosćeše.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 195 wobydlerjow, mjez nimi 155 Serbow (79&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 w Radšowskej gmejnje, ke kotrejž Drěnow tehdy słušeše, serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkaz
Hatk

**Hatk** ( *Teicha*) je wjes w hornjołužiskim Zhorjelskim wokrjesu. Leži we wuchodnej Sakskej při promjenju Běłeho Šepca we wysokosći 143 metrow nad mórskej hładźinu. Słuša wot 15. apryla 1992 k Rěčicam a ma 117 wobydlerjow. 

Susodne wsy su Dubc na sewjeru, Chwalecy na wuchodźe kaž tež Rěčicy a Nowy Hamor na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Angnyt vom Tyche* pochadźa z lěta 1402. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Dubčanskeje wosady.

W lěće 1936 bu wjes wot nacionalsocialistow přemjenowana na *Teichrode*, dósta pak swoje stare mjeno w lěće 1947 wróćo.

Hač do lěta 1992 bě Hatk samostatna gmejna.

## Žórła


## Wotkaz
Hat (Radwor)

**Hat** ( *Teicha*) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu a wjesny dźěl Minakała. Leži w hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje při Małej Sprjewi we wysokosći 136 metrow nad mórskej hładźinu. Słuša wot lěta 1999 k Radworskej gmejnje a ma  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Teiche* je hakle z lěta 1600. Ležownostne knjejstwo wukonješe Minakałske ryćerkubło. Tež cyrkwinsce słušachu Hatowčenjo do Minakałskeje wosady.

## Wosobiny
* Kurt Wjezar (1894–1979) – mišter knihićišćerstwa, kubłar serbskeho dorosta za knihićišć

## Žórła
Holanska jahodka

**Holanska jahodka** (*Vaccinium myrtillus*) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (*Ericaceae*).

## Wopis
Holanska jahodka je w lěće zeleny małoróstny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 15 hač do 50 cm. Rostlina je sylnje rozhałuzowana.

Ma wótro hranite, w zymje zelene hałuzy.

Łopjena su měnjate, nahe, zelene, jejkojte, sćeńka rězane a w nazymje wotpadnu.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač (junija) awgusta. Kulowate kćenja steja po jednym w łopješkowych rozporach. Króna docpěje dołhosć wot 4 hač 7 mm a je zelenojće hač blědźe róžojće abo purpurowje přeběžane.

### Płody
Płód je jahoda z módročerwjenym mjasom a docpěje wulkosć wot 5 hač 8 mm. Aromatiske płody wobsahuja cokor, płodowe kisaliny, třěski, anthocyanowe barbizny, flavonoidy a witaminy.

Čerstwje wone skerje wotwodźejo skutkuja, mjeztym zo sušene a jako brěčku běhawu złahodźuja.

## Stejnišćo
Rosće w lěsach, tymjenjatych holach a hórskich holach. Ma radšo čerstwe, małowutkate, małobazowe, tež drjebiznowe abo płonodnowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž wustupuje w Alpach nad 2500 m, w Pyrenejach, na Korsice, w Apenninach a horinach Balkanskeje połkupy. 

## Wužiwanje
Jahody so k brěčce, winu, želejej, marmeladźe a kompotej předźěłuja.

## Podobna družina
* Čorna wrónowka (*Vaccinium uliginosum*) ma kulojte stołpiki, módrozelene łopjena. Jeje jahody su znutřka swětłe.

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, stronje 5-6 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 470 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 44  

## Eksterne wotkazy

* Holanska jahoda jako hojenska rostlina: wobsahowe maćizny, nałožowanje, wuskutk hojenja holanskich jahodow 
* Mapa wo swětodalokim rozšěrjenju při linnaeus.nrm.se
* Informacije při Floraweb
Čorna wrónowka

**Čorna wrónowka**  (*Vaccinium uliginosum* L.) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (*Ericaceae*). Dalše serbske mjeno je **pjeńca**.

## Wopis
Čorna wrónowka je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 30 hač do 100 cm.

Hałuzy su stołpikokulojte a brune.

### Łopjena
Módrozelene łopjena su měnjate, hrube, cyłokromne, tupe, wopak jejkojte a docpěja dołhosć wot 2 cm. Jich delni bok je šěrozeleny.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Dołho jejkojte, róžojte abo běłojte kćenja docpěja dołhosć wot 5 mm a njesu zwjetša štyri, rědko pjeć kónčkow.

### Płody
Płód je módra jahoda z swětłym mjasom a docpěwa šěrokosć wot 6 hač do 10 mm. We wulkich mnóstwach móžeja k wopojnym stawam wodźić, dokelž hrib *Monilinia megalospora* płody tuteje rostliny často podeńć.

## Stejnišćo
Rosće w chójnowych a brězowych tymjenjach a w kerčinach z małoróstnych kerkow w horinach. Ma radšo włóžne, małowutkate, kisałe pódy.

## Rozšěrjenje
Rosće w sewjernej a srjedźnej Europje, w juhu w horinach rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač něhdźe 2500 m wustupuje.

## Wužiwanje

## Podobna družina
* Holanska jahodka (*Vaccinium myrtillus*) ma wótro hranite hałuzy. Jeje jahody maja módročerwjene mjaso.)

## Noty


## Eksterne wotkazy
Tuchoricy

**Tuchoricy** ( *Tauchritz*) su hornjołužiske sydlišćo w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Słušeja wot lěta 1994 k Zhorjelcej a maja 201 wobydlerjow. Přez Tuchoricy wjedźe zwjazkowa dróha 99 ze Žitawy do Zhorjelca.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1317 (*Otto de Thucharaz*).

## Žórła
Zwjazkowa dróha 99

**Zwjazkowa dróha 99** (němsce *Bundesstraße 99*, skrótšenka **B 99**) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe wot Žitawy při zwjazkowej dróze 96 do Zhorjelca při zwjazkowej dróze 6. Dróha je něhdźe 36&nbsp;km dołha.
Šwikawa

**Šwikawa** ( **Zwickau**) je wulke wokrjesne město w juhozapadnej Sakskej. Je zarjadniske sydło Šwikawskeho wokrjesa a ma něhdźe 93.000 wobydlerjow. Leži při kromje Rudnych horow při Šwikawskej Modłeji we wysokosći 241 metrow nad mórskej hładźinu.

Njedaloko Šwikawy běžitej zwjazkowej awtodróze 4 (z Jarobroda do Drježdźan) a 72 (Dwórc–Kamjenica).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Zwicowe* je z lěta 1112.

## Žórła


## Wotkaz
Šwikawska Modłej

**Šwikawska Modłej** ( *Zwickauer Mulde*) je rěka w Sakskej a lěwa žórlica Modłeje. Wona je 166 kilometrow dołha, wužórli so blisko Klingenthala w Rudnych horinach a běži přez Aue, Šwikawu, Hłuchow a Rochlicu hač do Sermutha juhowuchodnje Lipska, hdźež so z Freibergskej Modłeju zjednoća.

## Wotkaz
Pěrno

**Pěrno** ( **Pirna**) je wulke wokrjesne město na juhu Sakskeje. Je hłowne město wokrjesa Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory w Drježdźanskim direkciskim wobwodźe. Leži při Łobju we wysokosći 109 metrow nad mórskej hładźinu. Pěrno ma někak štyrceći tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Perne* pochadźa z lěta 1233.

## Měšćanske dźěle
Pěrno dźěli so do 20 měšćanskich dźělow.
* Birkwitz
* Bonnewitz
* Copitz
* Cunnersdorf
* Graupa
* Jessen
* Krietzschwitz
* Liebethal
* Mockethal
* Neundorf
* Niedervogelgesang
* Obervogelgesang
* Pirna
* Posta
* Pratzschwitz
* Rottwerndorf
* Sonnenstein
* Zatzschke
* Zehista
* Zuschendorf

## Wobchad
W Pěrnje kónči železniska čara z Kamjenca do Pěrna a wjedźe tu železniska čara Drježdźany–Dźěčin. Železniske čary Pěrno–Bad Gottleuba, Pěrno–Großcotta a Pěrno–Herrenleite buchu wotstajene.

Přez Pěrno běži zwjazkowa awtodróha 17 a zwjazkowe dróhi 172,  172a a 177.

## Galerija

Pirna radnice DSCN2666.JPG|Radnica


## Žórła


## Wotkazaj

*
Žanowc

**Žanowc**  (*Colutea*) je ród ze swójby łušćinowcow.

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Čerwjeny žanowc (*Colutea orientalis*)
* Žołty žanowc (*Colutea arborescens*)

## Noty
Rezusowa wopica

**Rezusowa wopica** (tež **rhesuswopica**, *Macaca mulatta*) je jara znata družina makakow, kotraž mjez Afghanisku a južnej Chinsku w přirodźe wustupować. 

## Wopis
Maja maksimalnu wahu wot 6 kg a docpěwaja dołhosć wot něhdźe 64 cm. 

Wone wutworja skupiny z někotrych dźesatkow indiwiduumow, hdźež hierarchiski rang je determinowany wot sančkow. Wone móžeja žiwe hač 30 lět być.

## Rozšěrjenje
Wustupuja w južnej Aziji mjez Afghanisku a Chinsku.
Torhow

**Torhow** ( *Torgau*) je wulke wokrjesne město na sewjeru Sakskeje. Je hłowne město Sewjerosakskeho wokrjesa a leži při Łobju. Ma něhdźe dwaceći tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Torgua* je hižo z lěta 965. Z tym słuša Torhow k najstaršim městam dźensnišeje Sakskeje.

## Wobchad
Přez Torhow wjedu zwjazkowe dróhi 87, 182 a 183.

## Žórła


## Wotkaz
Freibergska Modłej

**Freibergska Modłej** ( *Freiberger Mulde*,  *Moldavský potok*) je rěka w Čěskej republice a Sakskej. Wona je 124 kilometrow dołha, wužórli so w čěskim dźělu Rudnych horow blisko městna Moldavy a je prawa žórłowa rěka Modłeje.

## Wotkaz
Grodk

**Grodk** (hornjoserbsce tež **Hródk**; ) je městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma něhdźe 23.000 wobydlerjow, leži w Delnjej Łužicy a słuša do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Grodk leži na juhu Braniborskeje we wysokosći 97 metrow nad mórskej hładźinu blisko hranicy ze sakskim wokrjesom Budyšin. Přez město ćeče rěka Sprjewja, na sewjeru nadeńdźe so Grodkowski spjaty jězor. Město Choćebuz leži něhdźe dwaceći kilometrow sewjernje a němsko-pólska hranica běži při Łužiskej Nysy něhdźe pjećadwaceći kilometrow wuchodnje Grodka.

Zapadnje města a zdźěla na měšćanskim teritoriju rozpřestrěwa so brunicowa jama Wjelcej-juh.

### Měšćanske dźěle
Ke Grodkej słušeja slědowace wsy a sydlišća:
* Čorna Pumpa *(Schwarze Pumpe)*,  wobydlerjow
* Dubrawa *(Trattendorf)*,  wob.
* Gózdź *(Haidemühl)*,  wob.
* Łojow *(Groß Luja)*,  wob.
* Lěsk *(Lieskau)*,  wob.
* Lěšće *(Hornow)*,  wob.
* Prašyjca *(Schönheide)*,  wob.
* Syjk *(Graustein)*,  wob.
* Terpje *(Terpe)*,  wob.
* Wjaska *(Weskow)*,  wob.
* Zakrjejc *(Wadelsdorf)*,  wob.
* Zakrjow *(Türkendorf)*,  wob.
* Zelezna *(Sellessen)*,  wob.

### Wobchad
Přez Grodk wjedźe ze sewjera na juh zwjazkowa dróha 97 z Gubina do Drježdźan. Ze zapada na wuchod wjedźe přez Grodk zwjazkowa dróha 156 z Ranja do Budyšina.

W Grodku je dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc.

## Stawizny

Sydlišćo a hród naspomništej so prěni raz pisomnje dnja 3. awgusta 1301 w zrěčenju mjez durinskim hrabju Dietrichom a Dźěwinskim biskopom Burchardom II. Prěni znaty wobsedźer Grodkowskeho knjejstwa bě čłon swójby Wettinow, kotryž mjenowaše so pozdźišo po swojim sydle *von Sprewenberc*. 

Wot 1738 do 1815 słušeše Grodk hromadźe z cyłej Delnjej Łužicu k Sakskej.

## Kubłanje
Na zakładnej šuli Kollerberg w Grodku so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.

## Wosobiny
* Erwin Strittmatter (1912–1994), serbsko-němski spisowaćel; narodźeny w Grodku

## Žórła


## Wotkazaj
Spremberg

**Spremberg** je němske mjeno za:
* delnjołužiske město Grodk 
* dźěl hornjołužiskeho města Nowosólc-Horni Hródk (němsce *Neusalza-Spremberg*)
Zwjazkowa dróha 169

**Zwjazkowa dróha 169** (němsce *Bundesstraße 169*, skrótšenka **B&nbsp;169**) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž so wjedźe wot Neuensalza w Sakskej do Choćebuza w Braniborskej. Dróha je něhdźe 257&nbsp;km dołha.

## Wotkaz
Borno

**Borno** ( *Borna*) je wulke wokrjesne město na sewjeru Sakskeje a zarjadniske sydło Lipšćanskeho wokrjesa. Ma někak dwaceći tysac wobydlerjow a leži pjećadwaceći kilometrow južnje Lipska we wysokosći 159 metrow nad mórskej hładźinu při rěčce Wyhra.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1251 (*Petrus scriptor de Borne*).

## Žórła


## Wotkaz
Freiberg

**Freiberg** je wulke wokrjesne město w srjedźišću Sakskeje. Je hłowne město wokrjesa Srjedźna Sakska, kotryž słuša k direkciskemu wobwodej Kamjenica. Ma něhdźe štyrceći tysac wobydlerjow a leži při Freibergskej Modłeji we wysokosći wot 400 metrow nad mórskej hładźinu. Freiberg ma uniwersitu z něhdźe 4.000 studentow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Vriberge* je z lěta 1175.

## Geografija
Freiberg leži něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Kamjenicy.

Susodne města a gmejny su Halsbrücke w sewjerowuchodźe, Bobritzsch-Hilbersdorf we wuchodźe, Weißenborn w juhowuchodźe, Brand-Erbisdorf w juhozapadźe, Oberschöna w zapadźe a Großschirma w sewjerozapadźe.

## Wobchad
W Freibergu je wot lěta 1862 dwórnišćo *Freiberg (Sakska)* železniskeje čary Drježdźany–Šwikawa–Dwórc.

## Politika
Freiberg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 19 (Srjedźna Sakska 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 161 (Srjedźna Sakska).

## Žórła


## Wotkaz
Radeberg

**Radeberg** je wulke wokrjesne město na zapadźe sakskeho wokrjesa Budyšin a zdobom jeho třeće najwjetše město. Leži njedaloko krajneje stolicy Drježdźan při zapadnej kromje Łužiskich horow we wysokosći 250 metrow nad mórskej hładźinu. Radeberg ma něhdźe wosomnaće tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło *Thimo miles de Radeberch* je z lěta 1233.

## Geografija
Přez Radeberg ćeče rěka Rědora.

Susodne gmejny su Wachow na sewjeru, Rědorjecy na sewjerowuchodźe, Warnoćicy na wuchodźe a Drježdźany na juhu a na zapadźe.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).

### Wyši měšćanosta
Wot lěta 2022 je bjezstronski Frank Höhme Radebergski wyši měšćanosta.

## Žórła


## Wotkaz
Klóšterska woda

**Klóšterska woda** (prjedy *Tušina*;  *Klosterwasser*) je 25 kilometrow dołha rěčka w Hornjej Łužicy w Sakskej. Je to prawy přitok Čorneho Halštrowa. Mjeno rěčki je wotwodźene wot klóštra Marijina hwězda.

Klóšterska woda wužórli w zapadnym dźělu Porchowa pola Biskopic we wysokosći 280 metrow nad mórskej hładźinu a běži z juha do sewjera přez nimale cyły serbsko-katolski kraj a wjeski Wotrow, Swinjarnju, Pančicy-Kukow, Nowu Wjesku, Sernjany, Šunow a Konjecy. Pola Koćiny so we wysokosći 130 metrow nad mórskej hładźinu do Čorneho Halštrowa wuliwa.

Při prawym brjoze Klóšterskeje wody nadeńdźetej so dwě wuznamnej hrodźišći, Wotrowske a Kukowske.

*Hlej tež:* Nastawki wo při Klóšterskej wodźe ležacych sydlišćach

## Žórła


## Wotkaz
Pawlina Krawcowa

**Pawlina Krawcowa**, rodź. Renusojc (* 18. decembra 1890 w Gołkojcach, † 16. septembra 1941 tež tam) bě serbska šwalča mišterka, ludowa wuměłča a předewzaćelka.

## Žiwjenje
Pawlina Renusojc narodźi so 1890 do swójby serbskeho ćěsle. Dokelž běše swójba w chudych poměrach žiwa, pytaše sebi wona po wopyće ludoweje šule dźěło w Choćebuskej suknjerni. 1920 woženi so wona ze sukelnikom Reinholdom Krawcom a móžeše so nětko na šwalču mišterku w Berlinje wukubłać dać. W lěće 1926 wotewri Pawlina Krawcec w Choćebuzu wobchod za serbsku drastu, wuměłstwowe a chorhojowe wušiwanki a a rozšěri repertoire pozdźišo tež wo klanki w serbskej narodnej drasće. Tute klanki prezentowaše na wustajeńcach w Berlinje, Drježdźanach, Saarbrückenu, Praze a dósta na wustajeńcy w Frankobrodźe nad Mohanom čestny diplom. 1936 wušiwaše wona wulke mnóstwo klankow k Olympiskim hram w Berlinje. Z pomocu Gustawa Janaka přebywaše wona na Sokołskim zlěće w Praze. Wona wozjewi někotre delnjoserbske rozpominanja, reportaže a basnje.

Hdyž nacionalsocialisća z přeněmčenjom serbskich pomjenowanjow wsow a dróhow započinachu, protestowaše Pawlina Krawcowa zjawnje přećiwo tomu, bu 1938 zajata a zasudźena. Wona bu wjacore měsacy w Choćebuzu zawlečena, dyrbješe so po tym wobchoda wzdać a nawróći so na smjerć chora do staršiskeho domu w Gołkojcach. Tam zemrě wona w starobje 50 lět. Jeje próstwa wo prědowanje w serbskej rěči na jeje pohrjebje so njespjelni.

Před něhdyšim bydlenskim a wobchodowym domom Pawliny Krawcoweje na Žandowskej dróze w Choćebuzu dopomni dźensa kopolak na nju.

## Žórle

* *Pawlina Krawcowa hódnje počesćena.*W: Serbske Nowiny. Budyšin, 14.11.2009.
Gołkojce

**Gołkojce** ( *Kolkwitz*) su delnjołužiska wjes a wulkogmejna w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Gmejna leži něhdźe pjeć kilometrow zapadnje wot Choćebuza a ma nimale dźesać tysac wobydlerjow. Wona słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

## Geografija

Gołkojce leža při zapadnej hranicy města Choćebuza něhdźe šěsć kilometrow zdalene wot stareho města. Susodne gmejny su nimo Choćebuza na wuchodźe tež Brjazyna na sewjeru, Kopańce a Drjowk na juhu, Wětošow na zapadźe, Bórkowy na sewjerozapadźe a Wjerbno na sewjeru. Zapadnje Gołkojc rozpřestrěwaja so rybniki.

Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Bobow, Brodkojce, Cazow, Dalic, Dubje, Glinsk, Gogolowk, Gołbin, Gołkojce, Górnej, Hajnk, Kokrjow, Kósobuz, Kśišow, Limbark, Naseńce a Popojce.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki mějachu Gołkojce srjedź 1880tych lět 1445 wobydlerjow, z nich 1386 Serbow (95 %) a 77 Němcow. Přez industrializaciju a geografiske połoženje blisko wulkoměsta a při wažnych wobchadnych čarow wotběži rěčna změna k němčinje tule spěšnišo hač w Błótowskich gmejnach na sewjeru. Tak zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7,7 %.

## Wobchad
Přez Gołkojce wjedźetej železniska čara Berlin–Zhorjelc z dwórnišćomaj *Gołkojce* a *Kósobuz* a krajna dróha L49 z Choćebuza do Wětošowa.

## Wosobiny
* Pomgajbog Kristalub Fryco (1744–1815) – farar, pietist, spisaćel, basnik
* Jan Bjedrich Fryco (1747–1819) – farar, spisaćel, rěčewědnik a demograf
* Matej Krygaŕ (1813–90) – farar, kulturny prócowar
* Jan Bjedrich Tešnaŕ (1829–98) – farar, awtor, přełožowar; narodźeny w Gołkojskej Podgoli
* Měto Korjeńk (1841–1916) – farar, kulturny prócowar
* Pawlina Krawcowa (1890–1941) – wušiwarka, ludowa wuměłča, wopor fašizma
* Erich Kalc (1902–20) – dźěłaćer, wojowar Delnjołužiskeje čerwjeneje armeje
* Adolf Rumpoš (1903–20) – dźěłaćer, wojowar Delnjołužiskeje čerwjeneje armeje

## Žórła


## Wotkazaj
Wulke Rědorjecy

**Wulke Rědorjecy** ( *Großröhrsdorf*) su sakske město w Hornjej Łužicy w Budyskim wokrjesu. Městačko leži južnje wot Połčnicy w Zapadołužiskej pahórčinje a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Dnja 1. januara 2017 bu susodna gmejna Bretnig-Hauswalde zagmejnowana.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Grozen-Rudigersdorf* pochadźa z lěta 1350.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).

## Žórła


## Wotkaz
Lisćina dróhow w Sakskej

## Awtodróhi
* Zwjazkowa awtodróha 4
* Zwjazkowa awtodróha 9
* Zwjazkowa awtodróha 13
* Zwjazkowa awtodróha 14
* Zwjazkowa awtodróha 17
* Zwjazkowa awtodróha 38
* Zwjazkowa awtodróha 72

## Zwjazkowe dróhi
* Zwjazkowa dróha 2
* Zwjazkowa dróha 6 
* Zwjazkowa dróha 7
* Zwjazkowa dróha 87
* Zwjazkowa dróha 92 
* Zwjazkowa dróha 93 
* Zwjazkowa dróha 94 
* Zwjazkowa dróha 95 
* Zwjazkowa dróha 96 
* Zwjazkowa dróha 97
* Zwjazkowa dróha 98
* Zwjazkowa dróha 99
* Zwjazkowa dróha 101 
* Zwjazkowa dróha 107
* Zwjazkowa dróha 115 
* Zwjazkowa dróha 156
* Zwjazkowa dróha 169
* Zwjazkowa dróha 170
* Zwjazkowa dróha 171
* Zwjazkowa dróha 172 
* Zwjazkowa dróha 173 
* Zwjazkowa dróha 174 
* Zwjazkowa dróha 175
* Zwjazkowa dróha 176 
* Zwjazkowa dróha 177 
* Zwjazkowa dróha 178
* Zwjazkowa dróha 180 
* Zwjazkowa dróha 181 
* Zwjazkowa dróha 182 
* Zwjazkowa dróha 183
* Zwjazkowa dróha 183a 
* Zwjazkowa dróha 184 
* Zwjazkowa dróha 186

## Prózdninske dróhi
*Deutsche Alleenstraße
*Sächsische Weinstraße
*Silberstraße
*Fürstenstraße der Wettiner (im Aufbau)

## Historiske  dróhi
* Alte Dresden-Teplitzer Poststraße
* Alte Freiberg-Teplitzer Poststraße
* Frankowska dróha
* Swjatojakubski puć
* Kulmer Steig
* Selowy puć
* Via imperii
* Via regia
Zwjazkowa dróha 178

**Zwjazkowa dróha 178** (němsce *Bundesstraße 178*, skrótšenka **B 178**) je zwjazkowa dróha we wuchodnej Sakskej. Wona wjedźe wot Nosaćic pola Wósporka, přez Lubij a do Žitawy. Dróha je něhdźe 27&nbsp;km dołha. 

## Wotkaz
Rys

**Rys** je ród ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Družiny
Wobsahuje jenož štyri družiny:
* Kanadiski rys (*Lynx canadensis*)
* Euraziski rys (*Lynx lynx*)
* Pardelowy rys (*Lynx pardinus*)
* Čerwjeny rys (*Lynx rufus*)

W staršej literaturje so druhdy tři prěnje družiny jako sewjerny rys (: Nordluchs) namakaja.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Zwjazkowa dróha 115

**Zwjazkowa dróha 115** (němsce *Bundesstraße 115*, skrótšenka **B 115**) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe wot Jüterboga w juhu Braniborskeje do wuchodosakskeho Zhorjelca. Dróha je něhdźe 190&nbsp;km dołha.

## Wotkaz
Zwjazkowa dróha 97

**Zwjazkowa dróha 97** (němsce *Bundesstraße 97*, skrótšenka **B 97**) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe z Drježdźan do juha Braniborskeje na němsko-pólsku hranicu njedaloko Gubina. Dalše wuznamne města při zwjazkowej dróze 97 su Kinspork, Njedźichow, Wojerecy, Grodk a Choćebuz. Zwjazkowa dróha 97 je 147&nbsp;km dołha.

## Wotkaz
Čerwjeny rys

**Čerwjeny rys** (*Lynx rufus*) je zwěrjo ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Wopis
Čerwjeny rys docpěwa dołhosć tyłowa wot 65 hač do 95&nbsp;cm a je najmjeńša družina rysow. Jeho wopuš docpěwa dołhosć wot 13 hač do 19&nbsp;cm a ma běły kónčk. Ramjenowa wysokosć docpěwa 50 hač do 60&nbsp;cm. Wón waži mjez 7 a 13,5&nbsp;kg. Dožiwja so přerěznje staroby 10&nbsp;lět.

Wot zymy hač do nalěta so rozpłodźuja. Sančki ma suprošne traće wot 60 hač do 70&nbsp; dnjow, při čimž přerězk je wokoło 65&nbsp; dnjow. Rys w starobje wot 1&nbsp; lěta splažnu zrałosć docpěwa. Žerje předewšěm zajacy, nukle a hrymzaki.

## Žiwjenski rum
Rys je w Zjednoćenych statach Ameriki, na juhu Kanady a w Mexiku žiwy.

## Žórła


## Literatura
* Königreich der Tiere, 800 Tierarten mit über 2000 farbigen Illustrationen, 1993, ISBN 3-86047-060-4, strona 305 
 
## Wotkazy
2009

**2009** bě powšitkowne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* Europska Unija: Wólby k Europskemu parlamentej
* Litawska: 1000-lětowy jubilej
* 1. januara
** Europska Unija: Čěska přejima prezidentstwo Rady Europy
** Słowakska nětko słuša k europasmu
* 1. julija
** Europska Unija: Šwedska přejima prezidentstwo Rady Europy

## Narodniny
;Łužica

;Němske

;Europa

;Swět

## Wumrěće
* 12. januara: Claude Berri – francoski režiser (* 1934)
* 20. januara: **[[Albrecht Langa]]** – serbski ludowědnik (* 1925)
* 27. januara: John Updike – US-ameriski spisowaćel (* 1932)
* 3. februara: Pavlo Zahrebelnij – ukrainski spisowaćel (* 1924)
* 5. februara: Dana Vávrová – čěsko-němska dźiwadźelnica (* 1967)
* 22. februara: Ewa Rzetelska-Feleszko − pólska slawistka a přećelka Serbow, Maćicarka (* 1932)
* 23. februara: Ádám Anavi – madźarski poet (* 1909)
* 25. februara: Philip José Farmer – US-ameriski sciencefikciski spisowaćel (* 1918)
* 18. měrca: Natasha Richardson – britiska dźiwadźelnica (* 1963)
* 14. apryla: Maurice Druon – francoski spisowaćel (* 1918)
* 18. apryla: Kurisu Kei – japanski esperantist (* 1910)
* 14. meje: Monica Bleibtreu – awstriska dźiwadźelnica (* 1944)
* 17. meje: Mario Benedetti – uruguayski spisowaćel (* 1920)
* 3. junija: David Carradine – US-ameriski dźiwadźelnik (* 1936)
* 5. junija: Baciro Dabó – politikar z Gineje-Bissauwa (* 1958)
* 18. junija: Ali Akbar Khan – indiski hudźbnik (* 1922)
* 19. junija: Dalibor Brozović – chorwatski esperantist a linguist (* 1927)

* 25. junija: Michael Jackson – US-ameriski spěwar a producent (* 1958)
* 25. junija: Yasmine – flandriska spěwarka (* 1972)
* 1. julija: Karl Malden – US-ameriski dźiwadźelnik (* 1912)
* 17. julija: Leszek Kołakowski – pólski filozof (* 1927)
* 18. awgusta: Fernanda Pivano – italska žurnalistka (* 1917)
* 8. septembra: Aage Niels Bohr – danski fyzikar (* 1922)
* 14. septembra: Patrick Swayze – US-ameriski filmowy hrajer (* 1952)
* 1. nowembra: Claude Lévi-Strauss – francoski antropolog (* 1908)
* 14. nowembra: **[[Horst Petrik]]** – serbski lektor a słownikar (* 1936)
* 15. decembra: **[[Marja Brězanowa]]** – serbska ludowa basnica (* 1915)

## Myta
* Nobelowe myto
** za fyziku: Charles Kuen Kao, Willard Boyle a George E. Smith
** za chemiju: Venkatraman Ramakrishnan, Thomas A. Steitz a Ada Yonath
** za medicinu: Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider a Jack W. Szostak
** za literaturu: Herta Müller
** Měrowe Nobelowe myto: Barack Obama
* Myto Ćišinskeho: Měto Pernak a István Kobjela

## Dalše
* Kulturnej stolicy Europy: Linz, Vilnius

## Wotkaz
Swětła

**Swětła** ( *Lichtenberg*) je sakska wjes a přisłušaca gmejna w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Leži we wysokosći 326 metrow nad mórskej hładźinu w Zapadołužiskej pahórčinje. Sydlišća we wokolinje su Wachow, Połčnica a Wulke Rědorjecy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lichtenberg* je z lěta 1350.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Žórła


## Wotkaz
Ramnow

**Ramnow** ( *Rammenau*) je sakska wjes a gmejna w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Ma 1456 wobydlerjow.

## Geografija
Ramnow leži něhdźe štyri kilometry sewjerowuchodnje Biskopic we wysokosći 296 metrow nad mórskej hładźinu. Blisko sydlišća wjedźe zwjazkowa awtodróha 4.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Ramnow* je z lěta 1230.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Wjesnjanosta
Ramnowski wjesnjanosta je wot lěta 2017 bjezstronski Andreas Langhammer. Jeho předchadnica bě Hiltrud Snelinski, kotraž bě wot lěta 1986 amtěrowała.

## Wosobiny
* Johann Gottlieb Fichte (1796–1814), němski filozof, narodźeny w Ramnowje

## Žórła


## Wotkazaj

*
Modłej

**Modłej** ( *Mulde*,  tež *Mulda*) je 124 kilometrow dołha rěka w Sakskej a Saksko-Anhaltskej a lěwy přitok Łobja. Nastawa ze zjednoćenjom Freibergskeje a Šwikawskeje Modłeje blisko Sermutha juhowuchodnje Lipska a wuliwa so blisko Dessau-Roßlaua wotlěwa do Łobja. Modłej je štwórty najwjetši přitok Łobja a wotwódnja wulke dźěle sewjernych Rudnych horin.

Najwjetše města při Modłeji su Grima, Worcyn, Jiłow w Sakskej a Bitterfeld-Wolfen w Saksko-Anhaltskej.

## Žórła


## Wotkaz
Běły Halštrow

**Běły Halštrow** ( *Bílý Halštrov*,  *Weiße Elster*) je 257 kilometrow dołha rěka w Čěskej republice a Němskej. Wužórli so na zapadźe Čěskeje republiki wuchodnje wot Aše a ćeče přez Saksku, Durinsku a Saksko-Anhaltsku, hdźež so do Solawy wuliwa. Wuznamne města při Běłym Halštrowje su Pławno, Gera a Lipsk.

## Žórła


## Wotkaz
Solawa

**Solawa** ( *Saale*, tež *Sächsische Saale* abo *Thüringische Saale*) je 413 kilometrow dołha rěka w Němskej. Ćeče w Bayerskej, Durinskej a Saksko-Anhaltskej, hdźež so do Łobja wuliwa.

Wažne města nad Solawu su Dwórc, Jena, Naumburg, Mjezybor a Hala.

W srjedźowěku tworješe rěka zapadnu hranicu słowjanskeho sydlenskeho teritorija. Při brjohach Solawy bě mjez druhim kmjen *Surbi* žiwy, wot kotrehož maja Serbja swoje mjeno.

## Žórła
Habola

**Habola** ( *Havel*  je rěka w Němskej. Wona je 325 kilometrow dołha, hačrunjež je žórło blisko Ankershagena wot wuliwa do Łobja blisko Havelberga jenož 69 kilometrow zdalene. Wužórli so w Mecklenburgsko-Předpomorskej a ćeče přez Braniborsku a Berlin do Saksko-Anhaltskeje.

Najwjetši přitok Habole je z Łužicy pochadźaca Sprjewja, kotraž je tež dlěša.

## Žórła


## Wotkaz
Zwjazkowa dróha 156

**Zwjazkowa dróha 156** (němsce *Bundesstraße 156*, skrótšenka **B 156**) je zwjazkowa dróha w Braniborskej a Sakskej. Wona wjedźe wot Ranja při zwjazkowej dróze 169, přez Bluń, Čornu Pumpu, Grodk, Cersk, Krušwicu a Běłu Wodu do Budyšina. Dróha je něhdźe 82&nbsp;km dołha.
Serbski gymnazij Budyšin

**Serbski gymnazij Budyšin** ( *Sorbisches Gymnasium Bautzen*) je gymnazij na Listowej w Budyšinje, w měšćanskim dźělu Sewjerowuchodny wobkruh. Je to jenički gymnazij, hdźež so w hornjoserbšćinje wuwučuje.

Serbski gymnazij nasta po kóncu NDR ze Serbskeje rozšěrjeneje wyšeje šule a je dźensa hromadźe ze serbskej srjedźnej šulu a serbskej zakładnej šulu z dźělom Serbskeho šulskeho a zetkawanskeho centruma w twarjenju něhdyšeho katolskeho wučerskeho seminara, kotryž steji w nošerstwje Budyskeho wokrjesa.

Kulturny cyłk gymnaziastow je 1. serbska kulturna brigada, kotraž so w lěće 1949 załoži.

## Wotkaz

*  Oficialne stronki
Łobjo-Habolski kanal

**Łobjo-Habolski kanal** ( *Elbe-Havel-Kanal*) je 56 kilometrow dołha kumštna wódna dróha w Saksko-Anhaltskej a Braniborskej. Wotšćěpjuje so wot Łobja wuchodnje wot Dźěwina a wjedźe do Habole blisko Brandenburga nad Habolu.

## Wotkaz
Gjorge Ivanov

**Gjorge Ivanov** ( Ѓорге Иванов; alternatiwna transkripcija: *Đorge Ivanov* (serbisce a chorwatsce), *Georgi Iwanow* a *Djordje Ivanov*; * 2. meje 1960 we Walandowje, Juhosłowjanska) je makedonski politikar, politiski wědomostnik a profesor na Fakulće za prawo w Skopju, kiž bě wot 2009 do 2019 statny prezident Sewjerneje Makedonskeje. Wón je čłon nacionalno-konserwatiwneje strony VMRO-DPMNE.

## Wotkaz
Wjazońca (rěka)

**Wjazońca** ( *Wesenitz*) je 83 kilometrow dołha rěka w Sakskej. Wužórli so při južnych skłoninach Sokolnika blisko wsy Wjazońcy w Hornjołužiskich horinach a ćeče přez Biskopicy a Stołpin do Pěrna, hdźež so wotprawa do Łobja wuliwa. 

Mjeno rěki je wotwodźene wot serbskeho štomoweho mjena *[[wjaz]]*.

## Žórła


## Wotkaz
Prekmuršćina

**Prekmuršćina** słuša do skupiny južnosłowjanskich rěčow. Prekmurska rěč je jedyn awtonomny dialekt słowjenšćiny. Swójske mjeno je *Prekmürščina, Prekmürski jezik,* słowjensce *Prekmurščina, * madźarsce *Vend nyelv* (Wendisch). Prekmuršćina so w Madźarskej (3-5,000) a w Słowjenskej (80,000) rěči.
Isaac Newton

**Isaac Newton** (, 4. wulkeho róžka 1643 we Woolsthorpe-by-Colsterworth w Lincolnshire – 31.nalětnika 1727 w Kensingtonje) bě wuznamny jendźelski fyzikar, matematikar, hwězdar, filozof, alchimist a teolog. 

W matematice je Newton (hromadźe z Leibnizom) waženy za załožerja infinitezimalneho ličenja. We fyzice słuša mjezy jeho wuznamne přinoški wuswětlenje swětloweho spektra w optice a  zakoń grawitacije. Newton je tež waženy za hłowneho awtora cyłeje klasiskeje mechaniki.

## Eksterne wotkazy
London

**London** (wurjekowanje ) je hłowne a najwjetše město Jendźelskeje a zdobom stolica Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje. Město leži w juhowuchodźe Jendźelskeje při rěce Themse. Tak mjenowany Wulki London ( *Greater London*) ma něhdźe wósom a poł miliona wobydlerjow, cyła aglomeracija nimale štyrnaće milionow. London je politiski, hospodarski a kulturny centrum Zjednoćeneho kralestwa.

W Londonje namaka so sydło Commonwealtha.

## Wotkaz
Ernesto Che Guevara

**Ernesto „Che“ Guevara** (* 14. junija 1928 w Rosario, Argentinska jako *Ernesto Guevara*; † 9. oktobra 1967 w La Higuera, Boliwiska) bě profesionelny marxistiski rewolucionar a guerillowy wjednik z Argentinskeje. Zhromadnje z Fidelom Castrom hraješe wjedźacu rolu při kubanskim wuswobodźenskim boju a bě potom aktiwny w guerillowej wójnje w Kongu a Boliwiskej.

Che Guevara płaći jako ikona studentskeho hibanja 60tych lět a hač do dźensnišeho jako symbol socialistiskeje rewolucije.

## Wotkaz
Eiffelowa wěža

**Eiffelowa wěža** ( *La Tour Eiffel*, )  je woclowa konstrukcija postajena na *[[Champ de Mars]]* w bliskosći Seiny w Parisu we Francoskej. Je najwyši twar w Parisu a je jedyn z najznaćišich symbolow swěta. Je wysoka (hromadźe z antenu) 324 metrow.

## Eksterne wotkazy

* Oficialne stronki (francosce)
Bernice Johnson Reagon

**Bernice Johnson Reagon** (* 4. oktobra 1942; † 16. julija 2024) bě spěwarka, komponistka, wědomostnica a socialna aktiwistka ze Zjednoćenych statow Ameriki, kotraž je a-cappella skupinu Sweet Honey in the Rock załožiła.

## Zažne žiwjenje
Bernice Johnson Reagon běše dźowka baptistiskeho fararja J.J. Johnson a je so w juhozapadnej Georgia narodźiła. W jeje swójbje a we wokoliny hraješe hudźba přewšo wažnu rolu. W lěće 1959 zastupi do Albany State College, hdźež studowaše hudźbu. Tam so prěni raz zaběra z politiskimi aktiwitami. Wot tutoho časa bě Reagon ze sobustawom hibanja za prawa čornych (Black Civil Rights Movement) a wobdźěleše so na Freedom Singers, skupina kotraž bě organizowana wo studentskeho komiteja (Student Non-violent Coordinating Comitee). W lěće 1960 wuda so na Cordella Reagona, kotrehož bě w tutej skupiny zeznała.  

## Karjera
Reagon bě specialistka w předmjeće afroameriskich ertnych stawiznow a tradicijow protesta. W lěće 1992 wobdźěli so na Emmy-mytowanej dokumentaciji "The songs are free". Wona je dźěłała jako poradźowarka za hudźbu, producentka, komponistka a sobuskutkowarka wšelakich mytowanych filmowach projektow. Nimo toho bě producentka a powědarka w rozhłosowym projekće "Wade in the water", kotryž zaběra so z afrisko-ameriskim tradicijemi w duchownej hudźby.

Reagon bě profesorka stawiznow na uniwersiće we Washington D.C. a měješe titul Curator Emeritus na Smithsonian Institute´s National Museum of American History we Washingtonje. Nimo toho bě wona w lětach 2002–2004 z profesorku za wuměłstwo na Spelman College w Atlanće.
Jeje dźowka Toshi Reagon je mjeztym sama spěwarka w tradiciji folk-hercow.

„Life's challenges are not supposed to paralyze you, they're supposed to help you discover who you are.“ -- Bernice Johnson Reagon
(Wužadanja žiwjenja njejsu stworjene, zo bychu tebje zničili, ale zo bychu tebi pomhali wotkryć, štó sy.)

## Mytowanja a počesćenja

W lěcé 1995 dósta Reagon myto Charlesa Frankela. Nimo toho dósta 9. lětne myto Heinz Award we wuměłstwje a čłowjekosći, kotrež spožči Heinz Family Foundation.

## Wotkaz
* Oficialna stronka
Křesćanski zwjazk młodych mužow

**Křesćanski zwjazk młodych mužow**, mjezynarodnje znaty jako **Young Men's Christian Association** (**YMCA**), w Němskej mjenowany jako **Christliche Verein Junger Menschen** (**CVJM**) je najwjetša cyłoswětowa młodźinska organizacija, ma někak pjećaštyrceći milionow čłonow ze 124 krajow. Je to nadkonfesionalna křesćanska organizacija. Bu załožena w lěće 1844 w Londonje.

Symbolom YMCA je čerwjeny runobóčny třiróžk.

## Wotkazy

* Oficialne stronki YMCA (jendźelsce)
* Oficialne stronki CVJM w Němskej (němsce)
Wrónidło

**Wrónidło** (*Solanum*) je ród ze swójby wrónidłowych rostlinow (*Solanaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* hórkosłódke wrónidło (*Solanum dulcamara*)
* tomata (*Solanum lycopersicum*)
* oberžina (*Solanum melongena*)
* čorne wrónidło (*Solanum nigrum*)
* běrna/nepl (*Solanum tubetosum*)

## Nóžki


## Wotkazy
Wrónidłowe rostliny

**Wrónidłowe rostliny** (*Solanaceae*) su swójba krytosymjenjakow (*Magnoliopsida*). K swójbje słuša něhdźe 2300 družinow w 85 rodach.

## Wopis
Wrónidłowe rostliny su drjewowe rostliny abo zela, rědko liany.

Łopjena su měnjate.

### Kćenja
Kwětnistwa su cymozne, zwjetša wijele, druhdy jednotliwe kćenja. Kćenja su zwjetša pjećličbne, dwusplažne a pruhojte. Při tym zrosćene kćenjowe króny su likojte abo čronotalerjojte. Zwjetša pjeć próškowych łopješkow so su kehelojće hromadu nygaja. Płódnik wotsteji z dweju křiwo w kćenju stejaceju zrosćeneju płodoweju łopješkow.

### Płody
Płód je často jahoda, rědko kapsla abo póčkojca.

Jahody maja družiny roda wrónidłow (*Solanum*), kaž na př. běrna (*S. tuberosum*), oberžina (*S. melongena*, tomata (*S. lycopersicum*), ale tež paprika (*Capsicum annuum*) a jědojty rulik (*Atropa bella-donna*). 

Kapsle maja družiny roda (*Nictiana*), kaž na př. (*N. sylvestris*), ale tež juhoameriska petunija (*Petunia*), družiny roda woblěd (*Hyoscyamus*) a jakotawa (*Datura*). 

## Rody (wuběrk)
* Rulik (*Atropa*), tež **błudna wišeń**, **čertowa wišeń**
** Čorny rulik  :de:Schwarze Tollkirsche (*Atropa belladonna*)
* Paprika (*Capsicum*)
* (*Cestrum*)
* *[[Datura]]*
** Jakotawa (*Datura stramonium*)
* Woblěd (*Hyoscyamus*)
* (*Lycium*)
* Kuseńk (*Mandragora*)
* (*Nicandra*): Jenož jedna družina:
** Jědowka :de:Giftbeere (*Nicandra physalodes*)
* Tobak, tež **duwan**
* (*Nierembergia*)
* Petunija (*Petunie*)
* Fyzalis *(Physalis)*, tež **měchawka**
* (*Salpiglossis*)
* (*Schizanthus*)
* Wrónidło (*Solanum*)
** Hórkosłódke wrónidło (*Solanum dulcamara*)
** Tomata (*Solanum lycopersicum*)
** Oberžina (*Solanum melongena*)
** Čorne wrónidło (*Solanum nigrum*)
** Běrna (*Solanum tuberosum*)

## Maćizny
Wjacore rody wobsahuja alkaloidy.

## Wužiwanje
Wažne lěkowe  rostliny su kuseńk, woblěd, wrónidło, jakotawa, tobak a rulik.

Wažne cyrobowe rostliny su běrna, tomata, paprika a oberžina.

Někotre rostliny so jako pyšne rostliny wužiwaja, kaž na př. wrónidło, paprika, jakotawa, tobak, fyzalis, :de:Bocksdorne (*Lycium*), (*Browallia*), (*Brunfelsia*), jědowka, (*Cestrum*), (*Nierembergia*), petunija, (*Schizanthus*) a (*Salpiglossis*).

## Nóžki

## Žórło
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 307 

## Eksterne wotkazy

* Solanaceae při APG 
* Wopis swójby 
* The Plant Family Of The Solanaceae. Wopis swójby, přehlad wo  systematice, wopis jednotliwych rodow 
* SOL Genomics Network