open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Běły łastojčnik

**Běły łastojčnik** (*Vincetoxicum hirundinaria*) je rostlina z podswójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadoideae*) znutřka swójby barbjenkowych rostlinow (*Apocynaceae*). 

## Wopis
Wjacelětna zelišćowa rostlina docpěje wysokosć mjezy 30 a 120 centimetrami. 

Ricom je lězucy.

Stołpiki je njerozhałuzowane a dudławe.

### Łopjena
Přećiwostejnje rjadowane Łisćowe łopjena su dołhojte a na bazy wutrobojte. Wone su hładkokromowe a horjeka ćěmnje namódreń zelene, deleka nadpadnje swětliše. Docpěwaja dołhosć wot 8 hač 12 cm.

### Kćenja
Čas kćěwa traje wot meje hač awgusta. Kćenja steja w małkich kićach w hornich łopjenowych rozporach. Króna docpěje šěrokosć wot něhdźe pjeć hač sydom milimetrow, je nažołć běła a kołoformowa abo likojta. Próškowe łopješka a pěsta wutworja centralny kompleks. Płódnik je horjeka stejny a z pjeć próšnikami k stołpej zrosćeny.

### Płody
Płody docpěja dołhosć wot 3 hač 5 cm. Symjenja njesu předźenojće błuyšćace kosmy.

## Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, kamjentnych drjebiznowych nasypnišćach a skalnych trawnikach. Ma radšo za čas lěća ćopłe, w prawym měrje suche, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 68 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 166 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Sćerbinka

**Sćerbinka** (*Stapelia*) je ród z podswójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadoideae*) znutřka (*Apocynaceae*).

## Systematika
Někotre prjedy tu zarjadowane družiny so nětko rodam  *[[Caralluma]]*, *[[Huernia]]*, *[[Orbea]]* abo *[[Duvalia]]* přirjaduja. 

Ród *Stapelia* wobsahuje po Müller a Albers (w Albers a Meve, 2002) sćěhowace družiny:
* *[[Stapelia acuminata]]* Masson
* *[[Stapelia arenosa]]* C.A.Lückhoff
* *[[Stapelia arnoti]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia asterias]]* Masson
* *[[Stapelia baylissii]]* L.C.Leach
* *[[Stapelia cedrimontana]]* Frandsen
* *[[Stapelia clavicorona]]* I.Verd.
* *[[Stapelia divaricata]]* Masson
* *[[Stapelia engleriana]]* Schlechter
* *[[Stapelia erectiflora]]* Masson (we warietetach *S. erectiflora* var. *erectiflora* und *S. erectiflora* var. *prostatiflora* L. C. Leach)
* *[[Stapelia flavopurpurea]]* Marloth
* *[[Stapelia gariepensis]]* Pillans
* *[[Stapelia gettliffei]]* Pott
* *[[Stapelia gigantea]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia glabricaulis]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia glanduliflora]]* Masson
* *[[Stapelia grandiflora]]* Masson
* *[[Stapelia hirsuta]]* L.
* *[[Stapelia immelmaniae]]* Pillans
* *[[Stapelia kougabergensis]]* L.C.Leach
* *[[Stapelia kwebensis]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia leendertziae]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia longipedicellata]]* (A.Berger) N.E.Br.
* *[[Stapelia macowanii]]* N. E. Brown (z dwěmaj warietetomaj: *S. macowanii* var. *macowanii* a *S. macowanii* var. *conformis* (N.E.Brown) L.C.Leach)
* *[[Stapelia montana]]* L.C.Leach (z dwěmaj warietetomaj: *S. montana* var. *montana* a *S. montana* var. *grossa* L.C.Leach)
* *[[Stapelia obducta]]* L.C.Leach
* *[[Stapelia olivacea]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia paniculata]]* Willd.
* *[[Stapelia parvula]]* Kers
* *[[Stapelia pearsonii]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia peglerae]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia pillansii]]* N.E.Br. (z dwěmaj warietetomaj: *S. pillansii* var. *pillansii* a *S. pillansii* var. *fontinalis* Nel)
* *[[Stapelia praetermissa]]* L.C.Leach (z dwěmaj Varietetomaj: *S. pratermissa* var. *praetermissa* a *S. praetermissa* var. *luteola* L.C.Leach)
* *[[Stapelia pulvinata]]* Masson
* *[[Stapelia remota]]* R.A.Dyer
* *[[Stapelia rubiginosa]]* Nel
* *[[Stapelia rufa]]* Masson
* *[[Stapelia schinzii]]* A.Berger & Schlechter (z třomi warietetami: *S. schinzii* var. *schinzii*, *S. schinzii* var. *angolensis* Kers und *S. schinzii* var. *bergeriana* (Dinter) L.C.Leach)
* *[[Stapelia scitula]]* L.C.Leach
* *[[Stapelia similis]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia surrecta]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia tsomoensis]]* N.E.Br.
* *[[Stapelia unicornis]]* C.A.Lückhoff
* *[[Stapelia vetula]]* Masson
* *[[Stapelia villetiae]]* C.A.Lückhoff

## Nóžki


## Weblinks
Wóskowka

**Wóskowka** (*Hoya*) je ród z podswójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadoideae*) znutřka swójby (*Apocynaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* mnohokwětkata wóskowka (*Hoya multiflora*)
* pyšna wóskowka (*Hoya carnosa*)

## Nóžki
Kafrowc

**Kafrowc** (*Cinnamomum*) je ród ze swójby ławrjencowych rostlinow (*Lauraceae*). Dalše serbske mjeno je **kamferowc**.

## Systematika
K 300 hač 350 *Cinnamomum*-družinam liči:

* Indoneski skoričnik (*C. burmannii* (Nees & T.Nees) Blume), Padang-Zimt 
* Kamferowy štom (*Cinnamomum camphora*)
* :de:Zimtkassie (*C. cassia*, *C. aromaticum*), Chinski skoričnik 
* Japanski kafrowc (*Cinnamomum japonicum*)
* Vietnamski skoričnik (*C. loureirii* Nees) 
* :de:Indisches Lorbeerblatt (*C. tamala*)
* Skoričnik (*Cinnamomum verum*, syn.: *Laurus cinnamomum* L., *C. zeylanicum*)

## Nóžki


## Žórła
Ławrjencowe rostliny

**Ławrjencowe rostliny** (*Lauraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* kafrowc (*Cinnamomum*)
** japanski kafrowc (*Cinnamomum japonicum*)
** kamferowy štom (*Cinnamomum camphora*)
** skoričnik (*Cinnamomum zeylanicum*)
* ławrjenc (*Laurus*) 
** prawy ławrjenc (*Laurus nobilis*)

## Noty
Skoričnik

**Skoričnik** (*Cinnamomum verum*) je štom ze swójby ławrjencowych rostlinow (*Lauraceae*). Z jeho skory so prawa skorica (cymt) zhotowja.

## Synonymy
Wědomostne mjeno družiny ma někotre synonymy:
* *Laurus cinnamomum* L.,
* *C. zeylanicum* Blume abo *C. ceylanicum*
* *Camphora mauritiana* Lukman

## Wopis
Skoričnik je štom.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rosće dźiwje na Ceylonje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 246, z wědomostnym mjenom *Cinnamomum ceylanicum*, pod hesłom *Cinnamomum* 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 272, z wědomostnym mjenom *Cinnamomum ceylanicum*, pod hesłom *Lorbeergewächse* 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Židźinka

**Židźinka** (*Asclepias*) je ród z podswójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadoideae*) znutřka (*Apocynaceae*).

## Družiny
K **židźinkam** (*Asclepias*) słuša něhdźe 120 hač 140 družinow. Tu je wuběrk:

**[[Asclepias acida]]* 
**[[Asclepias amplexicaulis]]* 
**[[Asclepias asperula]]*
**[[Asclepias barjoniifolia]]*
**[[Asclepias brachystephana]]* 
**[[Asclepias californica]]*  
* Indianer-Seidenpflanze (*Asclepias curassavica*)
**[[Asclepias decumbens]]*
**[[Asclepias eriocarpa]]*
**[[Asclepias erosa]]*    
**[[Asclepias exaltata]]* 
**[[Asclepias fascicularis]]*
**[[Asclepias galioides]]* 
**[[Asclepias hallii]]* 
**[[Asclepias hirtella]]* 
**[[Asclepias humistrata]]* 
* Bahnowa židźinka (*Asclepias incarnata*)
**[[Asclepias involucrata]]*  
**[[Asclepias lanceolata]]*
**[[Asclepias latifolia]]*  
**[[Asclepias linearis]]*
**[[Asclepias meadii]]*
**[[Asclepias mexicana]]*  
**[[Asclepias obovata]]*
**[[Asclepias ovalifolia]]* 
**[[Asclepias perennis]]* 
**[[Asclepias pumila]]*  
**[[Asclepias purpurascens]]*
**[[Asclepias quadrifolia]]* 
**[[Asclepias rubra]]* 
* Kałata židźinka (*Asclepias speciosa*)
**[[Asclepias stenophylla]]*   
**[[Asclepias subulata]]*
**[[Asclepias subverticillata]]*  
**[[Asclepias sullivantii]]* 
* Syriska židźinka (*Asclepias syriaca*)
**[[Asclepias tuberosa]]*
**[[Asclepias variegata]]* 
**[[Asclepias verticillata]]*  
**[[Asclepias vincetoxicum]]*
**[[Asclepias viridiflora]]*
**[[Asclepias viridis]]* 
**[[Asclepias welshii]]*

## Nóžki


## Wotkazy
Strumica (rěka)

**Strumica** ( a  Струмица/*Strumica*) je 114 kilometrow dołha rěka, kotraž ćeče přez Sewjernu Makedonsku a juhozapadnu Bołharsku. 

Žórło Strumicy leži na zwisach horiny Plačkovica, pola sydlišća Radowiš na wuchodźe Makedonskeje. W tutej kónčinje ma wona mjeno *Stara reka* a běži we hłubokej wudrjeńcy do juha. Potom přeběži runinu Radowiš a město ze samsnym mjenom. Měnja potom směr, zo by so na wuchod wobroćiła a so do runiny Strumicy zadobyła; běži njedaloko wot města Strumica a přijima jeho mjeno. Wot Noveho Sela so běh rěki na wuchod wobroća a wona běži přez bołharsku hranicu.

Wósom kilometrow po zastupje do Bołharskeje so kedźbyhódna twjerdźizna na prawym brjoze namaka, natwarjena wot carja Samuela I. Bołharskeje. Wot twjerdźizny sem běži Strumica w šěrokej dolinje, prjedy hač so do rěki Struma wuliwa, kotrejež hłowny přitok wona je.

## Wotkaz
Ławrjenc

**Ławrjenc** (*Laurus*) je ród ze swójby ławrjencowych rostlinow (*Lauraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* Prawy ławrjenc (*Laurus nobilis*)
* (*[[Laurus azorica]]*) (Syn.: *Persea azorica*, *Laurus canariensis*)

## Nóžki
Łyknowcowe rostliny

**Łyknowcowe rostliny** (*Thymelaeaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* łyknowc (*Daphne*) 
** čerwjeny łyknowc (*Daphne cneorum*)
** smužkaty łyknowc (*Daphne striata*)
** zažny łyknowc (*Daphne mezereum*)
** žołty łyknowc (*Daphne laureola*)
* wroblacy jazyk (*Thymelaea*) 
** rólny wroblacy jazyk (*Thymelaea passerina*)

## Nóžki
Łyknowc

**Łyknowc** (*Daphne*) je ród ze swójby Łyknowcowych rostlinow (*Thymelaeaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* čerwjeny łyknowc (*Daphne cneorum*)
* smužkaty łyknowc (*Daphne striata*)
* zažny łyknowc (*Daphne mezereum*)
* žołty łyknowc (*Daphne laureola*)

## Nóžki
Tanja Donatec

**Tanja Donatec** (němsce *Tanja Donath*; * 27. julija 1971 w Budyšinje) je serbska spěwarka a wukubłanska nawodnica Serbskeje spěwanskeje akademije w Serbskim ludowym ansamblu.

## Eksterne wotkazy
*Tanja Donath - zwjazk serbskich wuměłcow z.t.
TV Breizh

**TV Breizh** („TV Bretonska“) je priwatna francoska telewizna stacija, kotraž wobsteji z lěta 2000. Wona wusyła w bretonskej a francoskej rěči.

## Wotkaz
*Webstrona TV Breizh (francosce)
Wroblacy jazyk

**Wroblacy jazyk** (*Thymelaea*) je ród ze swójby łyknowcowych rostlinow (*Thymelaeaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
**[[Thymelaea antiatlantica]]*
**[[Thymelaea aucheri]]*
**[[Thymelaea broteriana]]*
**[[Thymelaea calycina]]*
**[[Thymelaea cilicica]]*
**[[Thymelaea coridifolia]]*
**[[Thymelaea dioica]]*
**[[Thymelaea granatensis]]*
**[[Thymelaea gussonei]]*
**[[Thymelaea hirsuta]]*
**[[Thymelaea lanuginosa]]*
**[[Thymelaea lythroides]]*
**[[Thymelaea mesopotamica]]*
**[[Thymelaea microphylla]]*
**[[Thymelaea myrtifolia]]*
**[[Thymelaea nitida]]*
* rólny wroblacy jazyk (*Thymelaea passerina*)
**[[Thymelaea procumbens]]*
**[[Thymelaea pubescens]]*
**[[Thymelaea putorioides]]*
**[[Thymelaea ruizii]]*
**[[Thymelaea salsa]]*
**[[Thymelaea sanamunda]]*
**[[Thymelaea sempervirens]]*
**[[Thymelaea subrepens]]*
**[[Thymelaea tartonraira]]*
**[[Thymelaea tinctoria]]*
**[[Thymelaea virgata]]*
**[[Thymelaea virescens]]*
**[[Thymelaea villosa]]*
Rólny wroblacy jazyk

**Rólny wroblacy jazyk** (*Thymelaea passerina*) je rostlina ze swójby łyknowcowych rostlinow (*Thymelaeaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lenowe rostliny

**Lenowe rostliny** (*Linaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematikaa rozšěrjenje
Tute kosmopolity wobsedźa družiny wot conow trajneho zmjerzka hač do  tropow.

Linaceae so do dweju podswójby, Linoideae a Hugonioideae rozdźěluje. Eksistuje cyłkownje něhdźe 10 hač 16 rodow z něhdźe 290 hač 300 družinow.

### Linoideae
Linoideae su přewažnje zelišćowe rostliny ze zwjetša wuskimi łopjenami a wutworja jenož kapslowe płody. Rozeznawa so šěsć hač wósom rodow z něhdźe 240 družinami:

* len (*Linum*): Tutón ród je kosmopolitiski z něhdźe 180 družinami.
** hórki len (*Linum catharticum*)
** jěndźelski len (*Linum leonii*)
** lěpjacy len (*Linum viscocum*)
** něžny len (*Linum tenuifolium*)
** prawy len (*Linum usitassimum*)
** rakuski len (*Linum austriacum*)
** wutrajny len (*Linum perenne*)
** žołty len (*Linum flavum*)
* *[[Hesperolinon]]* (A.Gray) Small: Z něhdźe 13 družinami w Kaliforniskej.
* *[[Anisadenia]]* Wall. ex Meisn.: Z jenož dwěmaj družinomaj w Centralnej Aziji.
* *[[Tirpitzia]]* Hallier f.: Z jenož dwěmaj družinomaj w Chinskej a Juhowuchodnej Aziji.
* stozornik (*Radiola*) Hill: Z jenož jednej družinu:
** lenowy stozornik (*Radiola linoides*)
* *[[Reinwardtia]]* Dumort.: Z dwěmaj družinomaj w Chinskej a na Indiskim subkontinenće. 
** *Reinwardtia indica* Dumort.
** *Reinwardtia trigyna* (Roxb.) Planch.
* *Sclerolinon* C.M.Rogers: Z jenož jenička družina: 
** *[[Sclerolinon digynum]]* (A.Gray) C.M.Rogers: W centralnej a zapadnej Americe.

### Hugenioideae
Hugenioideae (syn.: Hugoniaceae Arn.) su zwjetša wodrjewjace rostliny, kotrež dosć šěroke łopjena wobsedźa a póčkate płody abo druhe płodowe typy wutworja. Rozeznawa so štyri hač wósom rodow z něhdźe 61 družinami: 
* *[[Hebepetalum]]* Benth.
* *[[Hugonia]]* L.  
* *[[Indorouchera]]* Hallier f. 
* *[[Philbornea]]* Hallier f. 
* *[[Roucheria]]* Planch.

## Nóžki


## Wotkazy

* Swójba při GRIN.
Len

**Len** (*Linum*) je ród ze swójby Lenowych rostlinow (*Linaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hórki len (*Linum catharticum*)
* jěndźelski len (*Linum leonii*)
* lěpjacy len (*Linum viscocum*)
* něžny len (*Linum tenuifolium*)
* prawy len (*Linum usitassimum*)
* rakuski len (*Linum austriacum*)
* wutrajny len (*Linum perenne*)
* žołty len (*Linum flavum*)

## Nóžki
Stozornik

**Stozornik** (*Radiola*) je ród ze swójby Lenowych rostlinow (*Linaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* lenowy stozornik (*Radiola linoides*)

## Nóžki
Lěskowe rostliny

**Lěskowe rostliny** (*Coryloideae*) su podswójba Brězowych rostlinow (*Betulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* hrab (*Carpinus*) 
** wšědny hrab (*Carpinus betulus*)
** japanski hrab (*Carpinus japonica*)
* lěšćina (*Corylus*) 
** štomowa lěšćina (*Corylus colurna*)
** wšědna lěšćina (*Corylus avellana*) 
*(*Ostrya* Scop.)
**[[Ostryopsis]]* Decne.: Z jenož dwěmaj bjezwuwzaćnje w Chinskej domjacymaj družinomaj.

## Nóžki
Lěšćina

**Lěšćina** (*Corylus*) je ród z podswójby lěskowych rostlinow (*Coryloideae*) znutřka swójby brězowych rostlinow (*Betulaceae*). 

Po někotrych žórłach so lěskowe rostliny jako swójska swójba (*Corylaceae*) wobhladaja.

## Wopis
Družiny su lisćo mjetace štomy abo wulke kerki. Wone su jednodomne rostliny.

Wutrobojte łopjena su zubate a sylnje žiłkate.

### Kćenja
Muske kćenja steja w šwižnych wisacych mickach. Wone próšk hišće před zazeleninjom lisća rozšěrjuja. Žónske kćenja wutworja małke, zelene promjenja, z kotrychž pozdźišo lěsne worješki nastanu.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w měrnych regionach sewjerneje hemisfery rozšěrjene.

## Systematika

Znutřka swójby brězowych rostlinow (Betulaceae) so ród do podswójby lěskowych rostlinow (Coryloideae) zarjaduje. Fylogenetiske přepytowanja staja ród jako sotrowsku kladu k wostatnym tři rodam podswójby.

Kladogram po 

Po kóždym awtorje so znutřka roda *Corylus* mjez dźesać a 25 družinami rozeznawaja. Aktualne wobdźěłanja rozeznawaja sćěhowace družiny:
* Ameriska lěšćina (*Corylus americana* )
* Wšědna lěšćina (*Corylus avellana* )
** *Corylus avellana* var. *avellana*
** *Corylus avellana* var. *pontica* 
* Chinska lěšćina (*Corylus chinensis* )
* *[[Corylus colchica]]* 
* Štomowa lěšćina (*Corylus colurna* )
* *Corylus* × *colurnoides* 
* Pyskowa lěšćina (*Corylus cornuta* )
** *Corylus cornuta* subsp. *californica* 
** *Corylus cornuta* subsp. *cornuta*
* *[[Corylus fargesii]]* 
* *[[Corylus ferox]]* 
** *Corylus ferox* var. *ferox*
** *Corylus ferox* var. *tibetica* 
* Mongolska lěšćina (*Corylus heterophylla* )
** *Corylus heterophylla* var. *heterophylla*
** *Corylus heterophylla* var. *sutchuenensis* 
* *[[Corylus jacquemontii]]* 
* *[[Corylus maxima]]* 
* *[[Corylus potaninii]]* 
* Japanska lěšćina (*Corylus sieboldiana* )
** *Corylus sieboldiana* var. *mandshurica *
** *Corylus sieboldiana* var. *sieboldiana*
* *[[Corylus wangii]]* 
* *[[Corylus wulingensis]]* 
* *[[Corylus yunnanensis]]* 

Po kóždym zapřijeću awtora so wot *Corylus avellana* často družiny *[[Corylus maxima]]* Mill. (Lambertshasel), *[[Corylus pontica]]* K.Koch a *[[Corylus colchica]]* Albov wotdźěluja. Nimo toho so po kóždym awtorje družina *[[Corylus californica]]* (A. DC.) A. Heller jako warietu wot *Corylus cornuta* liči. Runje tak so často k *Corylus heterophylla* stajenej var. *sutchuenensis* Franch. a var. *yunnanensis* Franch. wot někotrych awtorow jako samostatnej družinje wodźa. Tohorunja zwadny rang wobsedźi *[[Corylus papyracea]]*.

## Nóžki

 


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 279
Lěska

**Lěska** je pomjenowanje:

* štoma z podswójby Lěskowe rostliny, hlej Wšědna lěšćina
* wjesneho dźěla gmejny Wóslink w Budyskim wokrjesu (němsce *Lieske*), hlej Lěska (Wóslink)
* wjesneho dźěla gmejny Nowa Jazorina we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica (němsce *Lieske*), hlej Lěska (Delnja Łužica)
Brězowe rostliny

**Brězowe rostliny** (*Betulaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). Družiny lěskowych rostlinow, kotrež su so prjedy jako swójska swójba wobhladali, dźensa so jako podswójba *Coryloideae* brězowym rostlinam přirjaduja.  

## Systematika
Swójba wobsteji z dweju podswójbow.

*(*Betuloideae* Gray) wobsahuja dwaj rodaj a něhdźe 60 družinow z drjewjanymi žónskimi kwětnistwami.
** brěza (*Betula* L.) 
***  běła brěza (*Betula pendula*)
***  mólička brěza (*Betula nana*)
***  niska brěza (*Betula humilis*)
***  wonjata brěza (*Betula pubescens*)
** wólša (*Alnus* Mill.) 
***  cuza wólša (*Alnus rugosa*)
***  hórska wólša (*Alnus incana*)
***  łučna wólša (*Alnus glutinosa*)
***  zelena wólša (*Alnus alnobetula*)
*Lěskowe rostliny (Coryloideae Koehne) wobsahuja štyri rody a něhdźe 50 družinow, mjeztym žónske kwětnistwa maja lisćowłopjenojte wysoke łopješka (*Brakteen*).
** hrab (*Carpinus* L.) 
*** wšědny hrab (*Carpinus betulus*)
*** japanski hrab (*Carpinus japonica*)
** lěšćina (*Corylus* L.) 
*** štomowa lěšćina (*Corylus colurna*)
*** wšědna lěšćina (*Corylus avellana*)
**(*Ostrya* Scopoli)
***[[Ostryopsis]]* Decaisne: Z dwěmaj družinomaj, kotrejž jenož w Chinskej z domom su.

## Nóžki

## Eksterne wotkazy

## Einzelnachweise
Brěza

**Brěza** (*Betula*) je ród ze swójby brězowych rostlinow (*Betulaceae*).

## Wopis
Družina brězow su w lěće zelene a zmjerzkokrute.

Korjenje su płone.

Zdónki su běłe hač róžojtobrune.

Krótke łopjena su šěroke a rězane. Jich nazymske barbjenje je zwjetša złote.

Žónske micki su cylindriske.

Małke symjenja su křidłate.

## Stejnišća
W přirodźe zwjetša wutwora swójske wobrosty. Tuž, rědko w měšanych lěsach wustupuja.

Rostu najlěpje w połnym słóncu abo w połsćinje, na hłubokich, přesakliwych pódach. Někotre družiny so tež na jara suche, połnodnowe pódy abo samo bahnowe pódy přiměrjeja.

## Rozšěrjenje
Rostliny su wot sewjernych regionow hač do horinow w  relatiwnej bliskosći ekwatora rozšěrjenje.

## Družiny
Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Srjedźoeuropske družiny
** běła brěza (*Betula pendula*)
** mólička brěza (*Betula nana*)
** niska brěza (*Betula humilis*)
** wonjata brěza (*Betula pubescens*)
* druhe družiny
** Papier-Birke (*Betula papyrifera*), auch: Kanu-Birke oder Amerikanische Weiß-Birke
** Grau-Birke (*Betula populifolia*), auch: Pappelblättrige Birke
** Blau-Birke (*Betula caerulea*)
** Gelb-Birke (*Betula alleghaniensis*)
** Činska brěza :de:China-Birke (*Betula chinensis*)
** Nördliche Kleine Birke (*Betula borealis*)
** Haselnuss-Birke (*Betula corylifolia*)
** Złota brěza :de:Ermans Birke (*Betula ermanii*)
** Strauchbirke (*Betula fruticosa*)
** Drüsige Birke (*Betula glandulosa*)
** Ulmenblättrige Birke (*Betula grossa*)
** Zucker-Birke (*Betula lenta*)
** Wasser-Birke (*Betula occidentalis*)
** Eisen-Birke (*Betula schmidtii*)
** Himalaya-Birke (*Betula utilis bzw. B. jacquemontii*)
** Čorna brěza :de:Schwarz-Birke (*Betula nigra*), auch: Fluss-Birke
** Kupfer-Birke (*Betula albosinensis*)
** Kaiser-Birke (*Betula maximowicziana*), auch: Bronze-Birke, Lindenblättrige Birke
** Maser-Birke (*Betula pendula*) auch: karelische Maserbirke oder Masurbirke
** Ätna-Birke (*Betula aetnensis*)

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 137
Japanski hrab

**Japanski hrab** (*Carpinus japonica*) je štom ze swójby lěskowych rostlinow (*Corylaceae*). 

## Wopis
Japanski hrab je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 9 hač do 12 m.

Rozhałuzuje relatiwnje daloko deleka. Hałuzy šěroko postupuja.

Ćmowošěra skora je hładka a často njesu swětliše smužki. W starobje šupiznata a brózdowa bywa.

### Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 10 cm a su wjetše hač łopjena wšědneho hraba a husćišo žiłkate. Wone su ćeńke, ale wótro zubate a na bazy słabje wutrobojte.

### Kćenja
Kćenja steja w mickach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 199 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wólša

**Wólša** (*Alnus*) je ród ze swójby brězowych rostlinow (*Betulaceae*). 

## Wopis
Korjenje zwjetša symbiozu z powětrowy dusyk wjazacymi bakterijemi zapřijimeja.

Skora je bruna, a zwjetša jasnje brózdźena.

Žónske micki su jejkojte a wisaja zwjetša w skupinach na kóncach hałuzow. Wone za čas zrałosće wodrjewjeja.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w chłódnych a zymnych regionach sewjerneje hemisfery rozšěrjene.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* cuza wólša (*Alnus rugosa*)
* hórska wólša (*Alnus incana*)
* łučna wólša (*Alnus glutinosa*)
* zelena wólša (*Alnus viridis*)

Wólšowy lěs so mjenuje tež **wólšina**. Po njej su we Łužicy a druhich něhdy serbskich kónčinach mnohe sydlišća pomjenowane, hlej na přikład Wolešnica.

## Wobrazy

Wobraz:Alnus cordata 01 ies.jpg|Žónske kwětnišćo łučneje wólše (*Alnus cordata*)
Wobraz:Alnus glutinosa catkins bialowieza beentree.jpg|Muske kwětnišćo łučneje wólše (*Alnus glutinosa*)
Wobraz:Alnus glutinosa seeds.jpg|Symjenja łučneje wólše (*Alnus glutinosa*)


## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 85 

## Eksterne wotkazy
Wrócław

**Wrócław** ( *Wrocław*,  *Breslau*) je wulkoměsto w Pólskej a stolica Delnjeje Šleskeje. Z wjace hač 640.000 wobydlerjemi jedna so wo štwórte najwjetše město kraja. Město při Wódrje je zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona a słušeše hač do lěta 1945 k Němskej.

Město je zdobom zarjadniske sydło Wrócławskeho wokrjesa, kotremuž pak jako bjezwokrjesne město same njepřisłuša.

## Žórła


## Wotkaz
Cezišćina

**Cezišćina** je sewjerowuchodnokawkaska rěč, kotraž so wot něhdźe 15.000 rěčnicow w juhozapadźe Dagestana rěči. Dokelž žana spisowna rěč njeje, wužiwatej so k pisomnej komunikaciji awarišćina abo rušćina, kotruž najwjetši dźěl Cezow jara derje wobknježi. Cezišćina so na šulach njewuwučuje. Wona ma wjele požčonkow z rušćiny, awaršćiny, persišćiny, georgišćiny a turkskich rěčow regiona.

## Mjeno rěče
Mjeno *cez* pochadźa wot ceziskeje rěče a woznamjenja worjoł. W druhich rěčach mjenuje so druhdy mjenuje cezišćina po jeje georgiskej mjenje, *dido*.

## Narěče
Cezišćina hodźi so do slědowacych narěčow rozrjadować, kotrež buchu po wsach pomjenowane, w kotrychž so rěča; swójske mjenowanja wsow su tu w datym času w spinkach mjenowane:
* Asach (*Asaq*)
* Tsebari (*Ceboru*)
* Mokok (*Newo*)
* Kidero (*Kidiro*)
* Sagada (*Soƛʼo*)

## Fonologija
Wšě fonemy su nalistowane ze swojimi wotpowědnikami w IPA [brackets], łaćonskim a kyriliskim alfabetom.

### Konsonanty

* Cezišćina pokaza inwentar 33 konsonantow.
* Glottalny kluzil ([ʔ]) njeje fonemiski ale wustupuje awtomatisce před njefaryngalowanymi wokalemi w poziciji na spočatku słowa.
* Konsonantowe zeskupjenja buchu často wułamane přez zasunjenje epentetiskeho wokala [e]. Po [j], zasunjeny wokal je [i].
* Nazwukowe konsonanty so móžeja faryngalować a su markěrowane jako tajke w namjetowanej ortografiji přez mały [ˁ], kotryž slěduje konsonant; w kyriliskim prawopis palochka ("Ӏ" abo "I") so wužiwa po wokalu, kotryž slěduje konsonant.

** Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z **Cʼ** (hdźež C steji za konsonant) a z **VCˁ** we łaćonskej transkripciji (V steji za wokal). Někotre słowniki pisaja to jako **VIC** , kotrež čini sćěh **CVIC** dwuzmyslny (hlej deleka).
** Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z **CVI** (palochka slěduje wokal, mjeztym zo faryngalowanje aktualnje wobwliwuje jón bóle hač předchadny konsonant) a z **CˁV** we łaćonskej transkripciji.
** Faryngalizacija wězo pječa je epiglotalna.

* Labializowane konsonanty buchu pisane jako **Cв** w kyriliskej a jako **Cʷ** we łaćonskej transkripciji. Konsonant pola *p*, *pʼ*, *b*, *m*, *w*, *n*, *l*, *y* a *ʕ* so móže labializowany.

## Literatura
* Bokarev, E. A. 1967. "Cezskij jazyk". In: *Jazyki narodov SSSR*, Bd. 4. Moskau: Izdatel'stvo «Nauka». S. 404–420.
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Tsez// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Wotkazy
* Ethnologue-rozprawa wo Tsezišćinje
* http://en.wikipedia.org/wiki/Tsez (jara nadrobny nastawk)
Lilijankowe rostliny

**Lilijankowe rostliny** (*Anthericaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

Družiny swójby nětko słuša k druhim swójbam.

* lilijanka (*Anthericum*) słuša k agawowym rostlinam (*Agavoideae*).
**  hałžkata lilijanka (*Anthericum ramosum*) 
**  runa lilijanka (*Anthericum liliago*)
Hałžkata lilijanka

**Hałžkata lilijanka** (*Anthericum ramosum*) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (*Agavoideae*) znutřka swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (*Anthericaceae*) zarjaduje.

## Wopis
Hałžkata lilijanka je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 80 (90) cm.

### Łopjena
Měnjate łopjena su trawojte, ćmowozelene a docpěja dołhosć wot hač do 50 cm a šěrokosć wot 2 hač do 6 mm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Likojte, běłe kćenja docpěja wulkosć wot 2 hač do 3 cm a steja w čumpatych pakićach. Tři znutřkowne kćenjowe łopješka su nimale dwójce tak šěroke kaž zwonkowne. Wšě kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot 0,8 hač do 1,2 cm. Próšniki su žołte.

### Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, w swětłych lisćowych a chójnowych lěsach, na kerčinowych kromach, na skłoninach a na połsuchich trawnikach. Ma radšo suche, wapnite pódy na ćopłych stejnišćach.

### Płody
Płody su kulowate.

## Rozšěrjenje
Rostlina je srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, ale w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje.

## Wužiwanje

## Podobna družina
*Runa lilijanka (*Anthericum liliago*) ma 3-5 cm šěroke kćenja, kotrež steja w kićach.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 158, jako podobna družina *Ästige Graslilie* (*Anthericum ramosum*) pod hesłom *Astlose Graslilie* (*Anthericum liliago*), je tam swójbje *Liliengewächse* zarjadowana 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 184, je tam swójskej swójbje *Grasliliengewächse* zarjadowana  
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 192 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

* Rozšěrjenje družiny na sewjernej połkuli.
Runa lilijanka

**Runa lilijanka** (*Anthericum liliago*) je rostlina z podswójby agawowych rostlinow (*Agavoideae*) znutřka swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (*Anthericaceae*) zarjaduje.

## Wopis
Runa lilijanka naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 (80) cm.

Stołpiki su zrunane a njehałuzowane.

### Łopjena
Na spódku stejace łopjena su wusko-linealne, trawojte, wótre, tworja rozetu a docpěja dołhosć wot hač do 25 cm a šěrokosć wot 2 hač do 5 mm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija (julija). Běłe kćenja docpěja šěrokosć wot (2) 3 hač do (4) 5 cm a steja w čumpatych kićach. Šěsć kćenjowe łopješka su samsne a wotstejace. Wone docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 3 cm a su nad srjedźišću najšěrše. Płódnik je horjeka stejacy.

### Płody
Płody su kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 1,5 cm.

## Stejnišćo
Rosće na skalnych zwisach, w suchich trawnikach, w swětłych lěsach na małowapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a w małkej Aziji rozšěrjena, ale w Němskej jenož rozpjeršena wustupuje. Wona je w sewjerje Němskeje rědka.

## Wužiwanje

## Podobna družina
*Hałžkata lilijanka (*Anthericum ramosum*) ma rozhałuzowane kwětnistwo. Jeje znutřkowne kćenjowe łopješka su šěrše hač zwonkowne. Płody su kulowate. Rosće na wapnite pódy.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 158, je swójbje *Liliengewächse* zarjadowana 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 184, jako podobna družina *Astlose Graslilie* (*Anthericum liliago*) pod hesłom *Ästige Graslilie* (*Anthericum ramosum*), je swójske swójbje *Grasliliengewächse* (*Antericaceae*) zarjadowana 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 192, je swójbje *Liliengewächse* zarjadowana 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

*
Lilijowcowe rostliny

**Lilijowcowe rostliny** (*Magnoliaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*).

## Systematika
*Liriodendraceae* běchu prjedy samostatna swójba, kotrychž dwě družinje so nětko lilijowcowym rostlinam přirjadujetej.
W swójbje stej dźensa dwaj rodaj z něhdźe 227 družinami.

* lilijowc  (*Magnolia*) 
**  wulkokwětkaty lilijowc (*Magnolia grandiflora*) 
* tulpowc (*Liriodendron*) 
**  prawy tulpowc (*Liriodendron tulipifera*) 

## Nóžki


## Wotkazy
Lilijanka

**Lilijanka** (*Anthericum*) je ród z podswójby agawowych rostlinow znutřka swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow (*Anthericaceae*) zarjaduje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:
 
*  hałžkata lilijanka (*Anthericum ramosum*) 
*  runa lilijanka (*Anthericum liliago*) 

## Nóžki


## Wotkazy
Tulpowc

**Tulpowc** (*Liriodendron*) je ród ze swójby lilijowcowych rostlinow (*Magnoliaceae*). 

## Systematika
Ród wobsahuje dwě jara podobnej družinje:
* Prawy tulpowc (*Liriodendron tulipifera* L.) 
* Chinski tulpowc (*Liriodendron chinense* (Hemsl.) Sargent.)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Lilijowe rostliny

**Lilijowe rostliny** (*Liliaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* alpska lilija (*Lloydia*) 
** pózdnja alpska lilija (*Lloydia serotina*) 
* carjownica (*Fritillaria*) 
** wšědna carjownica (*Fritillaria imperialis*) 
** wšědna woknješička (*Fritillaria meleagris*) 
* hrymzyčnik (*Erythronium*)
** ameriski hrymzyčnik (*Erythronium americanum*)
** japanski hrymzyčnik (*Erythronium japonicum*)
** kaliforniski hrymzyčnik (*Erythronium californicum*)
** psyči hrymzyčnik (*Erythronium dens-canis*)
** zawjerćany hrymzyčnik (*Erythronium revoluta*)
** žołty hrymzyčnik (*Erythronium tuolumnense*)
* lilija (*Lilium*) 
** běła lilija (*Lilium candidum*)
** čerwjena lilija (*Lilium bulbiferum*)
** turkowska lilija (*Lilium martagon*)
* smolnicowa lilija (*Kniphofia*) 
** wšědna smolnicowa lilija (*Kniphofia uvaria*)
* tulpa (*Tulipa*)
** dźiwja tulpa (*Tulipa sylvestris*)
** zahrodna tulpa (*Tulipa gesneriana*)
* zažnička (*Gagea*) 
** bahnowa zažnička (*Gagea spathacea*)
** mólička zažnička (*Gagea minima*)
** pólna zažnička (*Gagea pratensis*)
** rólna zažnička (*Gagea villosa*)
** skalna zažnička (*Gagea bohemica*)
** trupkata zažnička (*Gagea fragifera*)
** złota zažnička (*Gagea lutea*)

## Nóžki
Alpska lilija

**Alpska lilija** (*Lloydia*) je ród ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*  pózdnja alpska lilija (*Lloydia serotina*)  

## Nóžki
Wšědna woknješička

**Wšědna woknješička** (*Fritillaria meleagris*) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). Dalše serbske mjeno je **woknate róže**.

## Wopis
Wšědna woknješička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm.

Cybla je nimale kulowata.

### Łopjena
Stołpiki njesu na hornjej połojcy štyri hač šěsć rynojtych, šěrozelenych, maksimalnje 1 cm šěrokich, měnjatych łopjenow. Wone su linealne.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač do meje. Wisace kćenja je brjuchate-zwonojte, kaž šachownica mustrowane purpurčerwjene a běłe blakate. Wone steja po jednym, rědko po dwěmaj hač po třoch a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 4 cm a šěrokosć wot něhdźe 2 cm. Kćenjowe łopješka su tupje na kónčkach zhibnjene a njesu na znutřkownym boku podołhostnu brózdu, kotraž wobsahuje dosć nektara, kotryž pčoły a čmjeły přiwabjuja. Pěsta je třilapata.

## Stejnišćo
Rosće na njehnojenych, nic před aprylu syčenych powodźenskich abo mokrych łukach. Wona tež na bahnojtych łučinowych łukach wustupuje.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 198 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 72 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Hrymzyčnik

**Hrymzyčnik** (*Erythronium*) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*  ameriski hrymzyčnik (*Erythronium americanum*)
*  japanski hrymzyčnik (*Erythronium japonicum*)
*  kaliforniski hrymzyčnik (*Erythronium californicum*)
*  psyči hrymzyčnik (*Erythronium dens-canis*)
*  zawjerćany hrymzyčnik (*Erythronium revoluta*)
*  žołty hrymzyčnik (*Erythronium tuolumnense*)

## Nóžki
Psyči hrymzyčnik

**Psyči hrymzyčnik** (*Erythronium dens-canis*) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

## Wopisanje
Psyči hrymzyčnik docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm.

### Łopjena
Stołpik njese dwě jejkojtej hač jejkojće-lancetojtej, přećiwostejnej łopjeni, kotrejž stej brunozelenje, ćmowozelenje hač šěrozelenje šakatej a docpěwatej dołhosć wot 6 hač 10 cm.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač meje. Kćenja su nygace. Kćenjowe łopješka su šěsć, swobodne, wróćo zhibane, rózojte hač čerwjenowioletne a docpěwaja dołhosć wot 3 cm.

## Stejnišćo
Rosće na lěsnych kromach, w kerčinach a na hórskich łukach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach južneje Europy, w južnych Alpach a Kawkazu rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 198 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Jablonné v Podještědí

**Jablonné v Podještědí** (němsce *Deutsch Gabel*, do 1901 *Gabel*) je město z 3.782 wobydlerjemi pod Łužiskimi horinami na sewjerje Čěskeje republiki. Leži na Europskej dróze 442 mjez Novym Borom a Liberecom.

## Stawizny
Jablonné je jedne z najstaršich městow sewjernych Čech a leži na starej wikowanskej dróze z Čech do Łužicy (*Alte Gabler Straße*). Sydlišćo nasta něhdźe w lěće 1240 we wobwodźe knjezow z Markwartic jako wobhrodźena wikowanska stacija. W lěće 1425 bu Jablonné wot Husitow wobsadźene, w Třicećilětnej wójnje zhubi wuznam. W lěće 1788 zniči wulki měšćanski woheń nimale wšě twarjenja w měsće. 19. awgusta 1813 běše Napoléon Bonaparte w Gabelu. 

W lěće 1901 bu póstowe mjeno *Deutsch Gabel* za rozeznawanje wot sydlišćow ze samsnym mjenom kaž Gabel an der Adler zawjedźene. Předoby so tež jako hamtske woznamjenjenje. W Prěnjej swětowej wójnje běše pola města lěhwo wójnskich jatych, hdźež běše na 12.000, zwjetša ruskich, wojakow interněrowane. 

Město Deutsch Gabel měješe 1. decembra 1930 2.406 wobydlerjow, 17. meje 1939 běše to 2.159 a 22. meje 1947 1.944 wobydlerjow.

Přez Benešowe dekrety bu tón dźěl wobydlerstwa, kotryž njeje so přećiwo wobsadnistwu Čěskosłowakskeje přez nacionalsocialistow wuprajił, w lěće 1945 wuswojeny a wuhnaty. Hač do 31. decembra 2006 słušeše město k Okresej Česká Lípa.

## Zajimawostki

W měsće su kapałka Swjateho Wolfganga a dominikanski klóšter kaž tež dom Swjateho Ławrjenca natwarjene wot Johanna Lucasa von Hildebrandta z kosćemi Swjateje Zdźisławy z Lemberka. Na torhošću steji barokny morowy stołp z lěta 1686.

* Hród Lemberk
* Zdźisławina studnja
* Hród Nový Falkenburg
* Zažnobarokny trojicowy stołp
* Dom Swj. Ławrjenca

## Rozrjadowanje města
K městu Jablonné v Podještědí słušeja měšćanske dźěle Česká Ves (*Böhmischdorf*), Heřmanice (*Hermsdorf*), Jablonné (*Deutsch Gabel*), Kněžice (*Großherrndorf*), Lada (*Laaden*, tež *Laden*), Lvová (*Lämberg*) z Kněžičky (*Kleinherrndorf*), Židovice (*Jüdendorf*) a Zpěvná (*Vogelgesang*), Markvartice (*Markersdorf*), Petrovice (*Petersdorf*), Pole (*Felden*), Postřelná (*Postrum*), Valdov (*Waldau*) a Zámecká (*Neufalkenburg*)

## Žórła


## Wotkazy

* Websydło města Jablonné v Podještědí (čěsce)
* Informacije wo měsće (němsce)
Kłósknička

**Kłósknička** (*Narthecium*) je ród ze swójby kłoskničkowych rostlinow (*Nartheciaceae*).

Eksistuje něhdźe štyri hač wósom družinow w rodźe *Narthecium*:
* *[[Narthecium americanum]]* Ker Gawler (syn.: *Abama americana* (Ker-Gawl.) Morong, *Abama montana* Small, *Narthecium ossifragum* var. *americanum* (Ker-Gawl.) Gray): Je domjacy na  wuchodnym pobrjohu sewjerneje Ameriki.
* *[[Narthecium asiaticum]]*
* *[[Narthecium californicum]]* Baker: Je domjacy na zapadnym pobrjohu sewjerneje Ameriki.
*  wšědna kłósknička (*Narthecium ossifragum*, syn.: *Anthericum ossifragum* L.)

## Nóžki
Wšědna kłósknička

**Wšědna kłósknička** (*Narthecium ossifragum*) je rostlina ze swójby kłóskničkowych rostlinow (*Nartheciaceae*).

## Wopis
Wšědna kłósknička docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.

Łopjena du dwudźělne a mječikojte.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Kćenja su znutřka žołte, zwonka zelenojte, dołho stołpikate a steja w 6-7 dołhich, čumpatych kićach. Próšniki su oranžočerwjene. Próškowe nitki su husto žołtokosmate. Pěstka je třilapata. Nošne łopješka su lancetojte.

## Stejnišćo
Rosće w holanskich tymjenjach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Němskej a zapadnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 118 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lilija

**Lilija** (*Lilium*) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła lilija (*Lilium candidum*)
* čerwjena lilija (*Lilium bulbiferum*)
* turkowska lilija (*Lilium martagon*)

## Nóžki
Turkowska lilija

**Turkowska lilija** (*Lilium martagon*) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

## Wopis
Turkowska lilija je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 40 hač do 100 cm.

### Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 8 hač 15 cm, maja sydom hač jědnaće paralelnych nerwow a steja po štyrjoch hač po wosmjoch w stołpikowej srjedźišću w mutličkach.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Nygace, turbanojte kćenja maja šěsć jasnopurpurnych kćenjowych łopjenow z ćěmnymi blakami a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 8 cm. 

## Stejnišćo
Rosće w lěsach z zelišćowym podróstom, w hornišich połoženjach tež mjez wysokimi trajnymi zelemi. Preferuje čerstwe, čumpate pódy w połsćinje.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 72 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Afriska pyšnica

**Afriska pyšnica** (*Agapanthus africanus*) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (*Liliaceae*) přirjaduje.

## Wopis
Afriska pyšnica ma krótše łopjena hač *Agapanthus praecox*.

Kćěje wot wysokeho lěća hač do spočatka nazymy. Módre kćenja steja na 45 cm dołhich stołpikach, po dwacećoch hač po pjećdźesaćoch we wokołkach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w zapadnej kapowej prowincy rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 61 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Smolnicowa lilija

**Smolnicowa lilija** (*Kniphofia*) je ród ze swójby alowejowych rostlinow (*Asphodelaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna smolnicowa lilija (*Kniphofia uvaria*)
Dźiwja tulpa

**Dźiwja tulpa** (*Tulipa sylvestris*) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

## Wopis
Dźiwja tulpa je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač do 45 cm.

Stołpik njese 2-4 łopjena.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Žołte abo zwonka zelenojte kćenja su zrunane a wonjeja. Hłójčka pěsty je wuša hač płódnik. 

## Stejnišćo
Rosće na winicach, na lěsnych łukach, w kerčinach a w štomowych zahrodach. Preferuje bazowe hlinjane a wapnowe pódy na ćopłych stejnišćach.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Podobna družina
* Zahrodna tulpa (*Tulipa gesneriana*) ma njewołmojte próškowa nitki. Hłójčka pěsty je šěrša hač płódnik.

## Noty


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 314 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Zažnička

**Zažnička** (*Gagea*) je ród ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bahnowa zažnička (*Gagea spathacea*)
* mólička zažnička (*Gagea minima*)
* pólna zažnička (*Gagea pratensis*)
* rólna zažnička (*Gagea villosa*)
* skalna zažnička (*Gagea bohemica*)
* trupkata zažnička (*Gagea fragifera*)
* złota zažnička (*Gagea lutea*) Dalše serbske mjena su **wulka snědka** a **złota hwěžka**.
Pólna zažnička

**Pólna zažnička** (*Gagea pratensis*) je rostlina ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*).

## Wopis
Pólna zažnička je cyblowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač do 20 cm.

Njese zwjetša jenož jedne na spódku stejace łopjeno, kotrež docpěje dołhosć wot něhdźe 4 mm.

Kćěje wot měrca hač do meje. 1 hač 5 kćenjow docpěje šěrokosć wot 2 hač do 3 cm. Kćenjowe łopješka su žołte, zwonka zelenojte.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, łukach a w kerčinach. Ma radšo čumpate hlinjane a hlininowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje rozpjeršena rozšěrjena, ale w Němskej relatiwnje rědko wustupuje.

## Wužiwanje
## Žórła
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 192 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Tulpa

**Tulpa** (*Tulipa*) je ród ze swójby Lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dźiwja tulpa (*Tulipa sylvestris*)
* zahrodna tulpa (*Tulipa gesneriana*)

## Noty