open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Karlo Fryco Swora

**Jan Karlo Fryco Swora** ( *Johann Carl Friedrich Zwahr*; * 14. awgusta 1818 w Tšadowje, † 15. junija 1884 w Ranju) bě delnjoserbski farar, kěrlušer a wudaćel słownika.

Narodźi so jako syn Tšadowskeho fararja Hanza Jura Swory a studowaše po zakónčenju Choćebuskeho gymnazija w Berlinje teologiju. Po studiju njenamaka farske městno w Serbach, tak zo sta so najprjedy z wučerjom pola Dabita Boguwěra Głowana w Berlinskim wustawje za zanjerodźene dźěći. Pozdźišo skutkowaše jako pomocny farar w Choćebuzu a kubłar w tamnišej syrotowni. Wot 1857 do 1884 bě z fararjom w Ranju.

W lěće 1847 wuda ze zawostajenstwa swojeho nana delnjoserbsko-němski słownik z předsłowom, dodawkom a němskim registrom ze swójskeho pjera. Nimo toho pomhaše fararjej Robertej Bergerjej w Choćebuzu při wudaću němskorěčneho časopisa *Der Spreewälder Bote*. Do Bramborskeho Serbskeho Casnika dopisowaše wjele kulturnostawizniskich a nabožinskich nastawkow. Z jeho pjera su tež někotre serbske spěwy a kěrluše kaž tež přełožki w zběrkomaj *20 bibliskich bildkow ze serbskimi nowymi kjarlušami* (Barmen 1860) a *Serbske arije za našu lubu młoźinu* (Chośebuz 1867).

## Žórło

* Česko-lužické styky v 1. polovině 19. století// Česko-lužický věstník, XVII Číslo 9/září 2007, str. 56
Zwahr

**Zwahr** je (němske) swójbne mjeno slědowacych wosobinow:

* Hanzo Juro Swora (*Johann Georg Zwahr*; 1785–1844) – delnjoserbski farar a słownikar
* Hartmut Zwahr (* 1936) – serbski stawiznar
* Jan Swora (*Johann Zwahr*; 1821–1912) – serbski wojnar a blidar, nawoda serbskich wupućowarjow
* Jan Karlo Fryco Swora (*Johann Carl Friedrich Zwahr*; 1818–1884) – delnjoserbski farar, kěrlušer a wudaćel słownika
Hanzo Juro Swora

**Hanzo Juro Swora** ( *Johann Georg Zwahr*; * 6. oktobra 1785 w Hajnku, † 19. julija 1844 w Tšadowje) bě delnjoserbski farar a słownikar.

Narodźi so jako syn wučerja w Hajnku pola Choćebuza a studowaše po zakónčenju Choćebuskeho gymnazija w Hali teologiju. Wot 1812 hač do swojeje smjerće w lěće 1844 skutkowaše jako farar w dźensa wotbagrowanym Tšadowje pola Grodka.

Swora napisa prěni delnjoserbsko-němski słownik, kotryž bu pak hakle po jeho smjerći wot syna Jana Karla Fryca w Grodku wudaty. Słownik wotbłyšćuje wotprawdźity staw rěče a wobsahuje tež krótke informacije wo nałoženym prawopisu a wo fleksiji. Słužeše tak jako wučbnica spisowneje delnjoserbšćiny.

## Twórby
* *Niederlausitzisch-wendisch-deutsches Handwörterbuch* von J. G. Zwahr, Spremberg 1847

## Žórło

* Česko-lužické styky v 1. polovině 19. století// Česko-lužický věstník, XVII Číslo 9/září 2007, str. 56
Serbska wubranka

**Serbska wubranka** je narodne mustwo Serbow w kopańcy a wustupuje dźensa zwjetša w ramiku Europeady pod serbsko-jendźelskim mjenom *Serbja – Lusatia*. Prěnja hra serbskeje muskeje wubranki wotmě so pak hižo w lěće 1933 we Worklecach, hdyž hraještej dwě serbskej mustwje přećiwo sebi. Žónska wubranka wustupi wot lěta 2015. Zamołwity za zestajenje wubranki je Serbski Sokoł. Trenar mužow je Frank Ričl. Žony trenuje Pětr Bejmak.

Na prěnjej Europeadźe 2008 w Šwicarskej kaž tež 2012 doma we Łužicy docpě serbska wubranka muži štwórćfinale.

W aprylu 2017 załoži so w Dešno-Strjažow delnjołužiska wubranka pod mjenom „Serbske koparje“ (němsce *Wendische Auswahl*).

## Kader za Europeadu 2016
### Žónska wubranka

### Muska wubranka

## Hry (wot 2008)
### Muska wubranka

### Žónska wubranka

## Wotkazaj
* Strona Serbskeje koparskeje wubranki na facebooku
* Hry serbskich koparskich wubrankow 1933–2012
Tšadow

**Tšadow** ( *Stradow*) je mjeno dweju delnjołužiskeju wsow:

* wjeski, kotraž słuša k městu Wětošow – hlej Tšadow (Wětošow)
* wotbagrowaneje wsy sewjerozapadnje Grodka – hlej Tšadow (Grodk)
Tšadow (Grodk)

**Tšadow** ( *Stradow*, prjedy serbsce tež *Střadow*) bě delnjołužiska wosadna wjes sewjerozapadnje Grodka, kotraž bu w lěće 1984 wotbagrowana za brunicowu jamu Wjelcej-juh. Wjes bě typiski dróhowc z ryćerskim kubłom při krajnej dróze z Grodka do Drjowka a měješe na kóncu 312 wobydlerjow.

Prěnje historiske naspomnjenje wsy pochadźa z lěta 1346. W lěće 1954 njebozowachu prěni raz za brunicu a 1962 započa jeje wudobywanje. 1983 dyrbjachu posledni Tšadowčenjo swoju domiznu wopušćić. Wjetšina z nich přećahny do Grodka. Dnja 1. januara 1984 přeńdźe gmejnski teritorij do Grodka. Na městnje něhdyšeje nawsy nadeńdźe so wot lěta 2002 wopomnjenski kamjeń.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Tšadow w lětomaj 1884/85 350 serbskich a 23 němskich wobydlerjow, štož wotpowěduje serbskemu podźělej wot 94&nbsp;%. W tym času mějachu jenož hišće šěsć razow wob lěto serbsku božu słužbu a spowědź, hačrunjež něhdźe 30 wobydlerjow docyła němsce njerozumjachu. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za Tšadowsku gmejnu serbskorěčny podźěl wot jenož hišće 3,7&nbsp;%.

K Tšadowskej wosadźe słušeštej wjesce Radojz a Rajc. Filialna cyrkej bě w mjeztym runje tak wotbagrowanym Klěšniku.

## Wosobiny
* Hanzo Juro Swora (1785–1844), delnjoserbski farar a słownikar; 1812–44 Tšadowski farar
* Jan Karlo Fryco Swora (1818–1884), delnjoserbski farar, kěrlušer a wudaćel słownika; narodźeny w Tšadowje

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 


## Wotkaz
* Webstrona Tšadowskeho domizniskeho towarstwa
Pečora (rěka)

**Pečora** ( Печора,  Печӧра,  Санэроˮ яха) je rěka na sewjerowuchodźe Europy a z 1809 kilometrami šesta najdlěša rěka na kontinenće. Wona běži přez samón sewjer europskeho dźěla Ruskeje a wuliwa so do Arktiskeho oceana.

Rěka wužórli so na sewjeru Uralskich horin blisko hranicy mjez republiku Komi a awtonomnym wokrjesom Chantow a Mansow. Wona běži najprjedy do zapadneho směra a wobroći so potom do sewjera. Pola města Pečora zastupi do Sewjeroruskeje nižiny. Při započatku rěčneje delty Pečory nadeńdźe so Narjan-Mar, stolica Awtonomneho wokrjesa Nencow. Naposledk wuliwa so Pečora do Barentsoweho morja resp. Pečorskeho morja.

Pečora je zasadnje pławna, je pak přez wjetši dźěl lěta zamjerznjena.

Přitočnišćo Pečory wobjimuje nimale cyłu kónčinu na zapadźe Sewjerneho a Polarneho Urala a ma přestrjeń 322.000 kwadratnych kilometrow. Na zapadźe twori Timanski hrjebjeń přirodnu hranicu z přitočnišćom Sewjerneje Dwiny.

## Wotkaz
Jan Arnošt Hančka

**Jan Arnošt Hančka** ( *Johann Ernst Hantschke*; * 11. septembra 1867 w Hućinje, † 17. junija 1928 w Poršicach) bě serbski wučer a ludowy spisowaćel.

Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowa wot 1882 do 1888 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1888 do 1890 wučerješe w Nowej Wsy nad Sprjewju a wot 1890 do 1892 w Myšecach. Wot 1892 hač do swojeje smjerće w lěće 1928 bě ze šulskim nawodu a kantorom w Poršicach.

Hančka wobkedźbowaše w nadawku Budyskeho hamtskeho hejtmana po 1914 Serbske Nowiny, Łužicu a Katolski Posoł a přełožowaše nastawki. We Weimarskej republice čini tójšto za wudźěłanje wučbnych planow za serbšćinu a redigowaše šulskej čitance *Kwětki* (1921) a *Zahrodka* (1925). Krótko do swojeje smjerće pisa awtobiografiju *Z mojich dźěćacych lět*.

Hančka bě wot 1910 čłon Maćicy Serbskeje a hač do swojeje smjerće z městopředsydu jeje pedagogiskeho wotrjada. Na třiceći lět steješe jako wyši wučer na čole serbskich ewangelskich wučerjow. Jako jich zastupjer wotpokaza spočatk lěta 1919 zawjedźenje obligatoriskeje serbskeje wučby při dwurěčnych šulach.

## Žórle

* Slav Outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs
Lisćina rěkow w Europje

Tuta lisćina wobsahuje rěki w Europje.

## Najdlěše rěki w Europje

Najdlěše do morja abo kónčneho jězora běžace rěki w Europje su:

## Najdlěše přitoki w Europje
Najdlěše europske rěki, kotrež njewuliwaja so do morja, ale do druheje rěki:

## Wotkaz
Franc Józef I.

**Franc Józef I.** ( **Franz Joseph I.**,  *I. Ferenc József*; * 18. awgusta 1830 na hrodźe Schönbrunn pola Wiena jako *Erzherzog Franz Joseph Karl von Österreich*, † 21. nowembra 1916 runje tam) bě wot lěta 1848 hač do swojeje smjerće wosrjedź Prěnjeje swětoweje wójny předposledni kejžor Rakusko-Wuherskeje. Z knježerstwowej dobu wot nimale 68 lět knježeše dlěje hač kóždy druhi z Habsburgskeje dynastije. Zdobom bě kral Čechow a japoštołski kral Madźarskeje.

Franc Józef knježeše wot lěta 1851 absolutistisce a centralistisce. Poražce w Sardiniskej wójnje (1859) a Němskej wójnje (1866) donućištej jeho k wurunanju z Wuherskej a k přetwarjenju jednotneho kejžorstwa Rakuskeje do dwójneje monarchije z dweju awtonomneju połojcow.

Pod Francom Józefom posylništej so zwjazk z nowym Němskim mócnarstwom pod wjednistwom Pruskeje a konflikt z Ruskej. Napjeća na Balkanskej połkupje a předewšěm mjez Rakusko-Wuherskej a Serbiskej kaž tež nadhódnoćenje swójskich wojerskich mocow wjedźeše w lěće 1914 do Prěnjeje swětoweje wójny.

Smjerć Franca Józefa płaći jako započatk kónca Rakusko-Wuherskeje w nazymje 1918. Nachwilny naslědnik Franca Józefa bě jeho bratrowy wnuk Korla I., bratrowc 1914 zamordowaneho trónoweho naslědnika Franca Ferdinanda.

## Wotkazaj

*
Arnošt Simon

**Arnošt Simon** ( *Ernst Simon*; * 2. apryla 1905 w Zubornicy, † 18. decembra 1974 w Budyšinje) bě serbski knihiwjazar, ludowy spisowaćel a narodny prócowar za čas nacionalsocializma a po wójnje.

Słužeše po šuli najprjedy jako wolacy na knježim dworje a nawukny wot 1919 do 1922 powołanje knihiwjazarja w Niskej. Wot 1923 hač do jeje zawrjenja w lěće 1933 dźěłaše jako knihiwjazar w Smolerjec knihićišćerni w Budyšinje. Za čas nacionalsocializma měješe jako „politisce njespušćomny Serb“ w přizemju stareho Serbskeho domu při Lawskich hrjebjach tobakowy wobchodźik, kotryž słužeše zdobom antifašistiskim Serbam jako tajne zetkawanišćo. Ze zničenjom Serbskeho domu w aprylu 1945 zhubi nimale cyłe swoje wobsydstwo. Po Druhej swětowej wójnje wobdźěleše so Arnošt Simon při nowonatwarju serbskeho towaršnostneho žiwjenja a bě wot 1945 z pokładnikom a kartajnikom Domowiny, 1947 sobuzałožer serbskeje ćišćernje a nakładnistwa a hač do 1963 nawoda Serbskeje kniharnje a antikwar. 1963 poda so inwalidnosće dla na wuměnk.

Arnošt Simon běše wuběrny znajer serbskeho pismowstwa a literatury druhich ludow. Wón zemrě w starobje 69 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.

## Wozjewjenja
* *Zapis serbskeje literatury.* Budyšin 1953.
* *Powěsće ze stareho dobreho časa.* Budyšin 1983 (zestajił Pawoł Grojlich)

## Žórło
Lipa Serbska

**Lipa Serbska. Časopis młodych Serbow.** bě serbski časopis młodoserbskeho hibanja, kotryž wuchadźeše měsačnje wot nazymy 1876 hač do 1881. Wón měješe wobsahi ze wšelakich studentskich towarstwow – kaž na přikład Praskeje Serbowki a Budyskeho Lubina – z wjesnymi towarstwami zwjazać. 

Na prěnjej schadźowance serbskich studentow 1875 w Chrósćicach bě Jakub Bart do wustawkow za studentske schadźowanja zapisać dał:
::„Zo bychu so sobustawy ćim bóle za serbstwo zahorjeli, ma nowina załožena być, do kotrejež bychu jednotliwe towarstwa najrjeńše dźěła zapisować móhłe.“
Lěto pozdźišo wuchadźa prěnje čisło Lipy Serbskeje pod hłownym redaktorstwom Arnošt Muka w Lipsku. W lěće 1877 dojednachu so studenća na Bukečanskej schadźowance, zo wukonja Jakub Bart w Praze dźěło redaktora, mjeztym zo přewza Muka zamołwitosć za wudawaćelstwo. Muka postara so wo to, zo so časopis pola Smolerja w Budyšinje ćišći, hdźež bě Jurij Nowak zamołwity za nakładnistwo. Wot 1878 do 1880 přewza Smoler dla pjenježnych problemow časopisa sam redaktorstwo a hłownu zamołwitosć, kotruž potom zaso Bartej přepoda. Dalši soburedaktor bě Jan Arnošt Holan.

Wulka popularnosć Lipy Serbskeje wuskutkowaše so tež negatiwnje na ličbu abonentow stareho Smolerjoweho Łužičana. Dwaj časopisaj běštej po zdaću přewjele za wobmjezowane móžnosće serbskeje inteligency. Tak dojednaštaj so Muka a Bart w nazymje 1881 na zjednoćenje wobeju časopisow a załožichu 1882 Łužicu jako jeju naslědnik, kiž pak předewšěm studentskeje podpěry zhubi.

## Žórło
* Měrćin Völkel: *Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984.
Marijetta Sergejewna Šaginjan

**Marijetta Sergejewna Šaginjan** (;  * 2. apryla 1888 w Moskwje; † 20. měrca 1982 runje tam) bě ruska basnjerka a spisowaćelka. 

## Twórby
* *«О блаженстве имущего. Поэзия З. Н. Гиппиус»* (1912)
* *«Orientalia»* (1913)
* *«Две морали»* (1914)
* *«Своя судьба»* (1916)
* *«Приключения дамы из общества»* (1923)
* *«Перемена»* (1923)
* *«Гидроцентраль»* (1928)
* *«Месс Менд, или Янки в Петрограде»* (1924)
* *«К и к»* (1928)
* *«Билет по истории»* (1938)
* *«По Советской Армении»* (1950)
* *«Дневник писателя»* (1953)
* *«Зарубежные письма»* (1964)
* *«Лениниана»* (1937—1968)
* *«Т. Шевченко»* (1941)
* *«И. А. Крылов»* (1944)
* *«Этюды о Низами»* (1955)
* *«Воскрешение из мёртвых»* (1964)
* *«Человек и Время»* (1980)

## Wotkazaj

* Biografija a twórby
Theresa May

**Theresa Mary May** (* 1. oktobra 1956 jako *Theresa Mary Bresier* w Eastbourne, Jendźelska) je britiska politikarka a bywša předsydka Konserwatiwneje strony. Wot 13. julija 2016 hač do 24. julija 2019 bě wona jako naslědnica Davida Camerona z premierku Zjednoćeneho kralestwa. Do toho bě w jeho kabineće wot lěta 2010 z ministerku nutřkowneho.

Po tym, zo so jej njeporadźi, Zjednoćene kralestwo k dojednanemu terminej z Europskeje unije wjesć, zhubi podpěru swojeje strony. Za naslědnika na čole konserwatiwnych wolichu něhdyšeho wonkowneho ministra Borisa Johnsona, razny zastupjer „Brexita“.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Beata Szydło

**Beata Maria Szydło** (* 15. apryla 1963 w Oświęcimje jako *Beata Maria Kusińska*) je pólska politikarka strony Prawo i Sprawiedliwość (PiS), kotraž bě wot 16. nowembra 2015 hač do decembra 2017 ministerska prezidentka Pólskeje. Wona je wot 2005 zapósłanča pólskeho sejma za wólbny wokrjes Chrzanów.

Wona studowaše w Krakowje etnografiju a bě wot 1989 do 1995 doktorandka při filozofsko-historiskej fakulće Jagiellonskeje uniwersity. Wot 1998 do 2005 bě z měšćanostku městačka Brzeszcze.

Beata Szydło je zmandźelena a ma dweju synow.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Matteo Renzi

**Matteo Renzi** (* 11. januara 1975 we Florencu) je italski politikar strony Partito Democratico (PD), kiž bě wot februara 2014 hač do decembra 2016 jako naslědnik Enrica Letty prezident ministerskeje rady Italskeje republiki, potajkim ministerski prezident. Do toho bě wot 2009 do 2014 měšćanosta swojeho ródneho města Florenca a wot 2004 do 2009 prezident Florencskeje prowincy. Dnja 8. decembra 2013 wolichu jeho čłonojo strony PD za předsydu. Wón płaći jako reformowar.

Renzi je zmandźeleny a ma tři dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Viktor Orbán

**Viktor Mihály Orbán** (* 31. meje 1963 w Székesfehérváru) je madźarski politikar, předsyda strony Fidesz – Madźarski zwjazk byrgarjow a wot lěta 2010 ministerski prezident Madźarskeje. Do toho bě hižo wot 1998 do 2002 w tutym zastojnstwje. Na mjezynarodnej runinje je wot 2002 z wiceprezidentom Europskeje ludoweje strony.

Wón studowaše wot 1982 do 1987 prawnistwo na uniwersiće Loránd Eötvös w Budapesće. 1988 bě jedyn ze załožerjow Zwjazka młodych demokratow (*Fiatal Demokraták Szövetsége*, Fidesz). Po přewróće bě wot 1993 do 2000 a znowa wot 2003 předsyda tuteje strony. Wot 1990 je zapósłanc madźarskeho sejma. Pod jeho wjednistwom sta so Fidesz z wodźacej konserwatiwnej stronu w Madźarskej. Po dobyću Fidesza při wólbach dnja 11. apryla 2010 wuzwoli sejm jeho dnja 29. meje za ministerskeho prezidenta. W lětach 2014 a 2018 bu znowa wuzwoleny.

K Orbánowej retorice słušeja konserwatiwne a nacionalistiske stejišća. W běhu migraciskeje krizy lěta 2015 wótřeše wón swój profil jako pozdatny škitar před islamom, mjez druhim přez natwar namjezneho płota při serbiskej hranicy.

Viktor Orbán je woženjeny a ma pjeć dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Bohuslav Sobotka

**Bohuslav Sobotka** (* 23. oktobra 1971 w Telnicach pola Brna) je čěski politikar, něhdyši předsyda socialdemokratiskeje strony ČSSD a něhdyši minister financow, kiž bě wot 17. januara 2014 z ministerskim prezidentom Čěskeje. Dnja 2. meje 2017 připowědźi wotstup dla diferencow z finančnym ministrom Andrejom Babišom (ANO 2011). Dočasne wólby w oktobrje samsneho lěta zdoby Babišowa strona. Babiš sam nastupi dnja 13. decembra 2017 zastojnstwo ministerskeho prezidenta.

## Žiwjenje
Sobotka studowaše wot 1990 do 1995 na Masarykowej uniwersiće w Brnje prawnistwo. Hižo wot lěta 1989 je z čłonom strony ČSSD. 1996 bu prěni raz do čěskeho sejma woleny. Wot julija 2002 do awgusta 2004 bě minister financow w kabineće Vladimíra Špidle. W lětomaj 2005/06 bě jako čłon kabineta Jiříja Paroubeka znowa w tutym zastojnstwje. Dnja 18. měrca 2011 wuzwoli jeho stronski zjězd ČSSD za předsydu strony.

Bohuslav Sobotka je woženjeny a ma dweju synow.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Christian Kern

**Christian Kern** (* 4. januara 1966 we Wienje) je awstriski manager a politikar strony SPÖ. Wot 17. meje 2016 hač do 18. decembra 2017 bě wón jako naslědnik Wernera Faymanna ze zwjazkowym kanclerom Awstriskeje a wot 25. junija z předsydu swojeje strony. Nawjedowaše wulku koaliciju ze SPÖ a ÖVP. Do toho bě wot 2009 do 2016 z nawodu předsydstwa awstriskeje železnicy ÖBB-Holding AG.

Christian Kern narosće jako syn sekretarki a elektrikarja we Wienskim wobwodźe Simmering a studowaše we Wienje publicistiku a komunikaciske wědomosće. Wón je woženjeny a ma štyri dźěći z dweju mandźelstwow.

## Wotkaz
Charles Michel

**Charles Michel** (* 21. decembra 1975 w Namurje) je belgiski politikar strony Mouvement Réformateur (MR) a wot 1. decembra 2019 jako naslědnik Donalda Tuska prezident Rady Europskeje unije. Wot 11. oktobra 2014 hač do 27. oktobra 2019 bě wón z premierministrom Belgiskeje a nawjedowaše z tym federalne knježerstwo kralestwa. Do toho bě wot 2000 do 2004 nutřkowny minister Wallonskeho regiona a wot 2007 federalny minister za wuwićowe zhromadne dźěło. Wot 2006 je zdobom měšćanosta města Wavre a wot februara 2011 předsyda swojeje strony.

Charles Michel je syn něhdyšeho belgiskeho wonkowneho ministra a europskeho komisara Louis Michel. Wón studowaše prawnistwo w Brüsselu a Amsterdamje.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Bojko Borisow

**Bojko Metodiew Borisow** ( Бойко Методиев Борисов; * 13. junija 1959 w Banki) je bołharski politikar konserwatiwneje strony GERB. Wón bě wot 2009 do 2013, znowa wot nowembra 2014 do januara 2017 a třeći raz wot meje 2017 hač do meje 2021 z ministerskim prezidentom Bołharskeje.

Hišće za čas komunistiskeho knjejstwa absolwowaše Borisow *Akademiju bołharskeho ministerstwa nutřkowneho* a dźěłaše wot lěta 1982 w tutym ministerstwje. Po přewróće załoži wěstotnu firmu a dźěłaše mjez druhim za něhdyšeho šefa komunistiskeje strony Todora Žiwkowa a premierministera Simeona Sakskoburggotskeho. Wot 2001 bě ze šefom bołharskeje policije a wot 2005 jako zapósłanc strony „Nacionalne hibanje Simeon Druhi“ z čłonom sejma. Hišće w samsnym lěće bu woleny za měšćanostu Sofije. W lěće 2006 załoži swójsku stronu GERB (*Byrgarjo za europske wuwiće Bołharskeje*), kotraž sta so hižo po krótkim z najwažnišej politiskej stronu w kraju.

Po dobyću při parlamentskich wólbach bu Bojko Borisow dnja 27. julija 2009 za ministerskeho prezidenta woleny. W lěće 2013 dyrbješe po tydźenje trajacych protestach wotstupić, bu pak lěto pozdźišo znowa woleny.

W přestawce jako ministerski prezident hraješe Borisow w lětomaj 2013/14 w starobje 54 lět jako kopar pola FK Witoša Bistrica a bě z tym oficielnje najstarši profijowy kopar Bołharskeje.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Taavi Rõivas

**Taavi Rõivas** (* 26. septembra 1979 w Tallinnje) je estiski politikar liberalneje Estiskeje reformoweje strony. Wot 26. měrca 2014 hač do 23. nowembra 2016 bě wón jako naslědnik Andrusa Ansipa z ministerskim prezidentom Estiskeje a bě tehdy ze 34 lětami najmłódši šef knježerstwa w Europskej uniji.

Rõivas studowaše hač do lěta 2002 na uniwersiće Tartu wonkowne hospodarstwo a wikowanje. Wot lěta 2007 bě z čłonom estiskeho sejma a wot decembra 2012 z ministrom za socialne.

Taavi Rõivas ma ze spěwarku Luisu Värk jednu dźowku.

## Wotkaz
Nikos Anastasiadis

**Nikos Anastasiadis** ( Νίκος Αναστασιάδης; * 27. septembra 1946 w Pera Pedi, wobwod Limassol) je cypernski politikar. Wot 1997 do 2013 bě z předsydu konserwatiwneje strony Dimokratikos Synagermos (DISY) a wot 2013 do 2023 z prezidentom Republiki Cypernskeje. Při wólbach dnja 4. februara 2018 bu w zastojnstwje wobkrućeny.

Wón studowaše prawnistwo w Athenje a Londonje a dźěłaše najprjedy jako prawiznik. W lěće 1981 bu prěni raz do Domu reprezentantow woleny. Wot 1991 do 1997 bě frakciski předsyda a wot 1996 do 2001 wicepředsyda parlamenta.

## Wotkaz
Lars Løkke Rasmussen

**Lars Løkke Rasmussen** (* 15. meje 1964 we Vejle) je danski politikar strony Venstre, kiž bě wot 2009 do 2011 kaž tež znowa wot 2015 do 2019 z ministerskim prezidentom Danskeje. Do toho bě wot 2001 do 2005 minister nutřkowneho a wot 2005 do 2007 minister za strowotu pod Andersom Rasmussenom. Wot 2007 do 2009 bě minister financow w třećim kabineće Fogh Rasmussen. 2009 sta so z naslědnikom Andersa Rasmussena jako ministerski prezident a předsyda strony, hdyž bu tutón nowy generalny sekretar NATO-a.

Lars Løkke Rasmussen studowaše prawnistwo, je woženjeny a ma tři dźěći.

## Wotkaz
Juha Sipilä

**Juha Sipilä** (* 25. apryla 1961 we Veteli) je finski politikar Centrumskeje strony, kotryž bě wot 29. meje 2015 hač do 6. junija 2019 z ministerskim prezidentom Finskeje.

Inženjer a předewzaćel bu w lěće 2011 prěni raz do finskeho sejma woleny a sta so w juniju 2012 ze stronskim předsydu.

Juha Sipilä je wot lěta 1981 woženjeny a ma pjeć dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Manuel Valls

**Manuel Valls** (* 13. awgusta 1962 w Barcelonje) je francoski politikar Socialistiskeje strony (PS), kiž bě wot 31. měrca 2014 z premierministrom Francoskeje. Do toho bě wot lěta 2012 minister nutřkowneho. Wotstupi dnja 6. decembra 2016, zo by jako socialistiski kandidat za prezidentowe wólby 2017 kandidować móhł.

Manuel Valls je španisko-šwicarskeho pochada a rěči běžnje francosce, španisce, katalansce a italsce a studowaše stawizny na Pariskej Sorbonne. Wón je k druhemu razej ženjeny a ma štyri dźěći z prěnjeho mandźelstwa.

## Wotkaz
Enda Kenny

**Enda Kenny** (irsce tež *Éanna Ó Coinnigh*, * 24. apryla 1951 w Castlebarje) je irski politikar strony Fine Gael, kiž bě wot 9. měrca 2011 hač do [13. junija [2017 z premierministrom (Taoiseach) Republiki Irskeje. Dnja 6. meje 2016 bu znowa woleny.

Enda Kenny bu hižo w lěće 1975 w starobje 24 lět prěni raz do irskeho parlamenta woleny a je z toho lěta bjez přestawki ze zapósłancom. Wot 1986 do 1987 bě ze statnym ministrom w kubłanskim ministerstwje a wot 1994 do 1997 z ministrom za turizm a wikowanje. Po poražce swojeje strony při wólbach 2002 sta so w samsnym lěće z nowym předsydu. W juniju 2017 wotstupi ze zastojnstwow předsydy a premiera. Z naslědnikom sta so Leo Varadkar.

Wón je woženjeny a ma tři dźěći.

## Wotkaz
Māris Kučinskis

**Māris Kučinskis** (* 28. nowembra 1961 we wobwodźe Limbaži) je letiski politikar, kiž bě wot 11. februara 2016 hač do 23. januara 2019 jako naslědnik Laimdoty Straujumy ministerski prezident Letiskeje. Do toho bě wot 1996 do 2003 předsyda rady města Valmiera a wot 2004 do 2006 z letiskim ministrom za regionalne wuwiće a komunalne samozarjadnistwo. Wón je z čłonom kurskeje regionalneje strony Liepājās Partija.

Wón studowaše wot 1983 do 1988 hospodarske wědomosće na Letiskej uniwersiće w Rize. Wot 2011 dźěłaše jako za „Zjednoćenstwo wulkich městow Letiskeje“ (*Latvijas Lielo Pilsētu asociācija*, LLPA).

Māris Kučinskis je woženjeny a ma dweju synow z prěnjeho mandźelstwa.

## Wotkaz
Algirdas Butkevičius

**Algirdas Butkevičius** (* 19. nowembra 1958 w Paežeriai pola Šeduvy) je litawski socialdemokratiski politikar a bě wot decembra 2012 hač do nowembra 2016 z ministerskim prezidentom Litawskeje. Wot 7. měrca 2009 je předsyda Litawskeje socialdemokratskeje strony a bě jeje kandidat při prezidentowych wólbach w meji samsneho lěta. Do toho bě wot nowembra 2004 do meje 2005 minister financow a wot 2006 do 2008 wobchadny minister. Wot 1996 je bjez přestawki zapósłanc litawskeho sejma.

Wón je studowany hospodarski inženjer za twarstwo a dźěłaše hač do lěta 1990 jako twarski nawoda a měšćanski architekt. 1991 zastupi do nowozałoženeje Socialdemokratiskeje strony, po tym zo bě wot 1985 do 1988 skrótka z čłonom Komunistiskeje strony. Wot 1997 do 1999 a znowa wot 2001 je čłon stronskeho předsydstwa.

Algirdas Butkevičius je woženjeny a ma jednu dźowku. Jeho syn wumrě 2008 při wobchadnym njezbožu.

## Wotkaz
António Costa

**António Luís Santos da Costa** (* 17. julija 1961 w Lissabonje) je portugalski jurist a politikar Socialistiskeje strony, kotryž je wot 1. decembra 2024 prezident Europskeje rady. Do toho bě wot 2015 do 2024 z ministerskim prezidentom Portugalskeje. Do toho bě wot 2007 do 2015 wyši měšćanosta stolicy Lissabon. 

Wot 1997 do 1999 bě minister za parlamentariske naležnosće a wot 1999 do 2002 minister za justicu. Po poražce socialistow při wólbach 2002 skutkowaše jako jich frakciski předsyda w portugalskim sejmje. Wot 2004 do 2005 bě čłon Europskeho sejma a jedyn z jeho wiceprezidentow, prjedy hač so jako statny minister za nutřkowne naležnosće do Portugalskeje nawróći. Dnja 15. julija 2007 bu woleny za wyšeho měšćanosty Lissabona a 2009 kaž tež 2013 znowa woleny.

António Costa je woženjeny a ma dwě dźěsći.

## Wotkaz
Dacian Cioloș

**Dacian Cioloș** (* 27. julija 1969 w Zalău, Sedmihródska) je rumunski agrarny inženjer a bjezstronski politikar, kotryž bu dnja 17. nowembra 2015 wot rumunskeho sejma woleny za noweho ministerskeho prezidenta pod prezidentom Klausom Iohannisom. Do toho bě wot 2010 do 2014 europski komisar za ratarstwo a nakrajne wuwiće a zasadźeše so za spěchowanje ekologiskeho ratarstwa. Po jeho wotstupje w januarje 2017 sta so Sorin Grindeanu z nowym premierom.

Wón studowaše na uniwersiće za agrarne wědomosće a weterinarnu medicinu w Cluj-Napoca a wotzamkny studij jako diplomowy inženjer za zahrodnistwo. Promomowaše na polu ludoweho hospodarstwa w Montpellieru (Francoska).

Dacian Cioloș je woženjeny a nima žane dźěći.

## Wotkaz
Mark Rutte

**Mark Rutte** (* 14. februara 1967 w Den Haagu) je nižozemski politikar, kiž je wot oktobra 2024 generalny sekretar zakitowanskeho zwjazka NATO. Do toho bě wot oktobra 2010 hač do julija 2024 jako naslědnik Jana Petra Balkenende z ministerskim prezidentom Nižozemskeje. Ze 14 lětami bě Rutte najdlěje knježacy ministerski prezident w nižozemskich stawiznach.

Wot 2006 bě Rutte politiski nawoda strony *[[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie]]* (VVD, „Ludowa strona za swobodu a demokratiju“) a wot 2006 do 2010 jeje frakciski předsyda w nižozemskim sejmje.

Wón studowaše stawizny w Leidenje, je nježenjeny a přisłuša protestantskej cyrkwi.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Miro Cerar

**Miro Cerar** (* 25. awgusta 1963 w Ljubljanje) je słowjenski jurist a politikar, kotryž bě wot 18. septembra 2014 hač do 17. awgusta 2018 z ministerskim prezidentom Słowjenskeje.

Cerar płaći jako jedyn z najwažnišich słowjenskich juristow a skutkowaše hižo sobu při zdźěłanju słowjenskeje wustawy. Wón je profesor při juristiskej fakulće Uniwersity Ljubljana.

Po wotstupje ministerskeje prezidentki Alenki Bratušek w meji 2014 załoži Cerar nowu stronu *Stranka Mira Cerarja* (SMC, dźensa *Stranka modernega centra*) a doby hnydom parlamentske wólby dnja 13. julija 2014. Dnja 25. awgusta 2014 bu wot Statneje zhromadźizny, słowjenskeho sejma, za noweho ministerskeho prezidenta woleny.

Po dočasnych wólbach słowjenskeho parlamenta w nalěću 2018 přewza Marjan Šarec zastojnstwo ministerskeho prezidenta.

## Wotkaz
Robert Fico

**Robert Fico** (* 15. septembra 1964 w Topoľčanach, Čěskosłowakska) je słowakski jurist a politikar, kotryž je wot lěta 1999 předsyda strony Smer-SD. Wón je wot lěta 2023 třeći raz z ministerskim prezidentom Słowakskeje. Do toho bě hižo wot 2006 do 2010 a znowa wot 2012 do 2018 w tutym zastojnstwje.

## Žiwjenje
Wón studowaše wot 1982 do 1986 prawnistwo na Uniwersiće Komenskeho w Bratisławje, wot 1988 do 1992 absolwowaše postgradualny studij na statnym a prawniskim instituće Słowakskeje akademije wědomosćow. Zdobom dźěłaše wot 1986 do 1995 na Prawniskim instituće Słowakskeho ministerstwa za justicu. Wot 1994 do 2000 bě zastupjer Słowakskeje při Europskej komisiji za čłowjeske prawa a při Europskim sudnistwje za čłowjeske prawa. 

Wot 1987 do 1990 bě z čłonom Komunistiskeje strony. Po přewróće zastupi 1990 do postkomunistiskeje *Strony demokratiskeje lěwicy* (SDĽ), za kotruž bě wot 1992 jako zapósłanc w Słowakskej narodnej radźe. W lěće 1999 wustupi ze strony, byrnjež był hižo z jeje wicepředsydu, załoži swójsku stronu *Smer* a sta so z předsydu.

Po dobyću při wólbach 2006 sta so Robert Fico z ministerskim prezidentom koalicije stronow *Smer-SD*, nacionalistiskeje *SNS* a *HZDS* něhdyšeho ministerskeho prezidenta Vladimíra Mečiara. We wonkownej politice haješe přećelne poćahi mjez druhim z Ruskej, Serbiskej, Běłoruskej, Venezuelu a Chinskej. Wotpokazowaše njewotwisnosć Kosowa a steješe nastupajo Kawkasku wójnu 2008 za poziciju ruskeho knježerstwa. Do doby knježerstwa Roberta Fica słuša pak tež přistup Słowakskeje do Schengenskeho zrěčenja 2007 a europasma 2009.

Wot 2010 do 2012 bě Fico z wjednikom opozicije, po tym zo běchu tamne strony w parlamenće stworili nowe knježerstwo bjez najsylnišeje strony *Smer-SD*. Při wólbach 2012 dósta Smer-SD ze 44 procentami hłosow absolutnu wjetšinu w sejmje a móžeše k prěnjemu razej sama knježić.

2014 kandidowaše Fico při prezidentowych wólbach a doby prěnje koło. W druhim kole přesadźi so pak bjezstronski kandidat Andrej Kiska, kiž měješe podpěru wšěch stron opozicije.

Nastupajo migracisku krizu lěta 2015 zastupuje Robert Fico krutu a antiislamsku poziciju. Tak praješe, zo „nima islam žane městno w Słowakskej“.

Při wólbach 2016 doby Ficowa strona znowa prěnje městno, zhubi pak tójšto hłosow a dósta jenož hišće 28 procentow, tak zo stwori koaliciju z nacionalistiskej SNS, liberalnej Most–Híd (stronu Madźarow w Słowakskej) a konserwatiwnej #Sieť („Syć“).

W zwisku ze zamordowanjom kritiskeho žurnalista Jána Kuciaka dóńdźe w měrcu 2018 ke knježerstwowej krizy, kiž skónči z wotstupom Fica dnja 14. měrca. Tydźeń pozdźišo sta so zastupowacy premier Peter Pellegrini z Ficowym naslědnikom. 

## Žórła


## Wotkaz
Stefan Löfven

**Kjell Stefan Löfven** (* 21. julija 1957 w Hägerstenje, Stockholm) je šwedski politikar, kiž bě wot 2012 do 2021 předsyda Socialdemokratiskeje dźěłaćerskeje strony (S) a wot 3. oktobra 2014 hač do 30. nowembra 2021 jako naslědnik Fredrika Reinfeldta z ministerskim prezidentom Šwedskeje.

Wón studowaše socialne dźěło na uniwersiće Umeå, přetorhny studij pak po połdra lěće. Wot 2006 do 2012 bě nawoda IF Metall, jednoho z najwjetšich šwedskich dźěłarnistwow. Při wólbach dnja 14. septembra 2014 bě načolny kandidat čerwjeno-zelenych stron. Wot oktobra 2014 nawjedowaše čerwjeno-zelene mjeńšinowe knježerstwo.

Stefan Löfven je woženjeny a nima žane dźěći.

## Wotkaz
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy** (* 27. měrca 1955 w Santiago de Compostela) je španiski politikar konserwatiwneje strony Partido Popular (PP), kiž bě wot 21. decembra 2011 hač do 1. junija 2018 jako naslědnik socialista Zapatera z ministerskim prezidentom Španiskeje. Do toho bě wot 2004 do 2011 z wjednikom opozicije w sejmje.

Do doby Rajoyoweho knježerstwa słušeja dołhowa kriza, kriza španiskich bankow a wysoka kwota bjezdźěłnych, předewšěm pola młodostnych.

Mariano Rajoy studowaše do 1977 prawnistwo na uniwersiće w Santiagu. W lěće 1981 zastupi do strony *Alianza Popular*, předchadnicy dźensnišeje PP, a bu woleny do galiciskeho sejma. Wot 1989 je zapósłanc španiskeho parlamenta. Pod ministerskim prezidentom Aznarom bě wot 1996 najprjedy z ministrom za zjawne zarjadnistwo, wot 1999 z kubłanskim ministrom a wot 2001 z nutřkownym ministrom.

Wot lěta 2004 bě stajnje načolny kandidat swojeje strony při parlamentowych wólbach, kotrež pak 2004 a 2008 přěhra.

Mariano Rajoy je woženjeny a ma dweju synow.

## Wotkaz

* Wosobinska webstrona
Xavier Bettel

**Xavier Bettel** (* 3. měrca 1973 w Luxemburgu) je luxemburgski politikar strony *[[Demokratesch Partei]]*, kiž je wot 17. nowembra 2023 wicepremier a wonkowny minister Wulkowjerchowstwa Luxemburgskeje. Do toho bě wot 2013 jako naslědnik Jean-Claudea Junckera z premierministrom. Wot 2011 do 2013 skutkowaše jako měšćanosta stolicy Luxemburg.

Wón studowaše prawnistwo na uniwersiće Nancy we Francoskej a dźěłaše potom jako prawiznik. Wot 1994 do 2002 bě předsyda Luxemburgskich młodych liberalnych (JDL). W lěće 1999 bu do parlamenta woleny a bě tehdy ze 26 lětami najmłódši zapósłanc.

Xavier Bettel je wot meje 2015 zmandźeleny z belgiskim architektom.

## Wotkaz
Joseph Muscat

**Joseph Muscat** (* 22. januara 1974 w Pietà) je maltaski politikar a předsyda socialdemokratiskeje Partit Laburista (PL, *Strona dźěłaćerjow*). Wot 11. měrca 2013 do 13. januara 2020 bě wón z premierministrom Malty.

Studowaše zawodne hospodarstwo a politiske wědomosće na Uniwersiće Malty a promowowaše w lěće 2007 w Bristolu. Dźěłaše jako rozhłosowy žurnalist a bě wot 2001 do 2004 z wudawaćelom stronskeje internetoweje nowiny *maltastar.com*. 2004 bu jako jedyn ze štyrjoch maltaskich zapósłancow woleny do Europskeho sejma.

Po poražce PL při parlamentowych wólbach 2008 bu woleny za noweho předsydu strony a přewza wjednistwo opozicije w maltaskim sejmje. Při wólbach dnja 9. měrca 2013 zdoby PL zaso wjetšinu a Joseph Muscat sta so z najmłódšim premierom po njewotwisnosći Malty w lěće 1964. Po korupciskim skandalu a dla stykow k mordarjam maltaskeje žurnalistki Daphne Caruana Galizia złoži swoje zastojnstwo w januarje 2020. Z naslědnikom sta so Robert Abela.

Muscat je woženjeny a ma dwě dwójniskej dźowce.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Aleksandar Vučić

**Aleksandar Vučić** (kyrilisce Александар Вучић;* 5. měrca 1970 w Běłohrodźe, Juhosłowjanska) je serbiski politikar konserwatiwneje Serbiskeje postupoweje strony (*Srpska napredna stranka*, SNS) a wot 31. meje 2017 z prezidentom Serbiskeje. Do toho bě hižo wot apryla 2014 ministerski prezident.

Wón je so w Běłohródskim měšćanskim wobwodźe Zemun narostł a studowaše prawnistwo na Běłohródskej uniwersiće. W lěće 1993 zastupi do nacionalistiskeje Serbiskeje radikalneje strony a bu prěni raz do serbiskeho sejma woleny. 1995 sta so w starobje jenož 25 lět z generalnym sekretarom strony. W knježerstwje Mirka Marjanovića bě wot 1998 do 2000 z informaciskim ministrom. 2004 a 2008 přěhra dwójce přećiwo kandidatam Demokratiskeje strony při wólbach za měšćanostu Běłohroda. W lěće 2008 přestupi k nowej stronje SNS Tomislava Nikolića. Wot 27. julija 2012 bě jako naslědnik Ivica Dačić (SPS) zastupowacy ministerski prezident a zdobom hač do septembra 2013 zakitowanski minister.

Dnja 2. apryla 2017 doby Vučić absolutnu wjetšinu hłosow při prezidentowych wólbach w Serbiskej.

## Wotkaz
Milo Đukanović

**Milo Đukanović** (* 15. februara 1962 w Nikšiću, Juhosłowjanska) je čornohórski politikar a běše wot 2018 do 2023 druhi raz ze statnym prezidentom Čornohórskeje. Wón bě najwuznamniši politikar swojeho kraja po přewróće a bě wjacekróć premier (1991–98, 2002–06, 2008–10, 2012–16) a jónu tež prezident (1998–2002) republiki. Nimo toho bě wot 1997 do 2023 předsyda Demokratiskeje strony socialistow Čorneje Hory.

Đukanović studowaše hospodarske wědomosće a zastupi we wosomdźesatych lětach do Zwjazka komunistow Juhosłowjanskeje. Po rozpadźe Juhosłowjanskeje sta so w lěće 1991 prěni raz z ministerskim prezidentom. Po nutřkostronskim wojowanju wo móc přesadźi so přećiwo Momirej Bulatovićej a zdoby prezidentowe wólby 1998. Wojowaše za statnu njewotwisnosć Čorneje Hory wot Serbiskeje a docpě tutón cil přez ludowe wothłosowanje dnja 21. meje 2006. Při parlamentowych wólbach 2009 slubi Čornohórjanam bórzomny přistup Europskej uniji a NATO-u.

Při wólbach 2023 podleži dołholětny wodźacy muž Čornohórskeje z 41 procentami swojemu wužadarjej Jakovej Milatovićej.

## Wotkaz
Edi Rama

**Edi Rama** (* 4. julija 1964 w Tiranje) je albanski wuměłc a politikar, kotryž je wot 10. septembra 2013 dwanaty ministerski prezident Albanskeje. Do toho bě wot 2000 do 2011 měšćanosta Tirany a wot oktobra 2005 zdobom předsyda Socialistiskeje strony (PS).

Spočatk 1990tych lět dźěłaše jako lektor při Akademiji wuměłstwow w Tiranje, pozdźišo přesydli so do Francoskeje. Po nawróće do Albanskeje bě wot 1998 z ministrom za kulturu, młodźinu a sport w knježerstwje Fatosa Nana. W oktobrje 2000 bu jako njewotwisny kandidat ze 57 % hłosow woleny za noweho měšćanostu Tirany. Hakle nazymu 2003 přistupi Socialistiskej stronje. Jako měšćanosta bě woblubowany, tež dla noweho koncepta měšćanskeho planowanja, z kotrymž chcyše polěpšić chaotiske wobstejnosće w stolicy.

Edi Rama je woženjeny a ma dwě dźěsći, z toho jedne z prěnjeho mandźelstwa.

## Wotkazaj

* Wosobinska webstrona

]]
Erna Solberg

**Erna Solberg** (* 24. februara 1961 w Bergenje) je norwegska politikarka, wot 2004 předsydka konserwatiwneje strony Høyre a wot 16. oktobra 2013 jako naslědnica socialdemokrata Jensa Stoltenberga ministerska prezidentka Norwegskeje.

Wona studowaše do 1986 sociologiju, politiske wědomosće, statistiku a socialnu ekonomiju w Bergenje. Wot 1989 je zapósłanca w norwegskim sejmje a angažowaše so předewšěm w finančnej politice a na polu gentechniki. W druhim kabineće Bondevik bě wot 2001 do 2005 komunalna a regionalna ministerka. 2004 přewza wjednistwo swojeje strony a sta so ze zastupowacej ministerskej prezidentku. Za čas opozicije wot 2005 do 2013 bě frakciska předsydka w sejmje.

Erna Solberg je zmandźelena a ma dwě dźěsći.

## Wotkaz
Benjamin Netanjahu

**Benjamin Netanjahu** (* 21. oktobra 1949 w Tel Avivje;  בנימין נתניהו) je israelski politikar konserwatiwneho bloka Likud. Wón płaći jako jedyn z najwuznamnišich politikarjow Israela w 1990tych a 2000tych lětach a je wot 31. měrca 2009 k druhemu razej z ministerskim prezidentom. Při wólbach 2013 a dočasnych wólbach 2015 bu znowa wuzwoleny. Netanjahu płaći w israelskej politice jako zastupjer bjezkompromisneje linije napřećo Palestinjanam.

Do toho bě hižo wot 1996 do 1999 w tutym zastojnstwje. Wot 2002 do 2003 bě wonkowny minister a wot 2003 do 2005 finančny minister w knježerstwje Ariela Šarona. Wot apryla 2006 bě z nawodu opozicije w israelskim sejmje (knesset).

Wón je zwjetša w Zjednoćenych statach Ameriki narostł a studowaše architekturu při *[[Massachusetts Institute of Technology]]* (MIT), management při *MIT Sloan School of Management* a politiske wědomosće w Harvardźe. We wosomdźesatych lětach dźěłaše najprjedy jako hospodarski manager we Washingtonje a potom jako stajny zastupjer Israela pola Zjednoćenych narodow w New Yorku. W lěće 1988 so do Israela nawróći.

Netanjahu je k třećemu razej ženjeny a ma cyłkownje tři dźěći.

## Wotkaz
Recep Tayyip Erdoğan

**Recep Tayyip Erdoğan** (* 26. februara 1954 w Istanbulu) je turkowski politikar a wot 28. awgusta 2014 dwanaty statny prezident Turkowskeje. Do toho bě wot 1994 do 1998 wyši měšćanosta Istanbula a wot měrca 2003 do awgusta 2014 z turkowskim ministerskim prezidentom. Hač do lěta 2014 bě předsyda muslimsko-konserwatiwneje Strony za sprawnosć a pozběh (AKP).

Narodźi so w Istanbulu jako jedne z pjećich dźěći a studowaše při İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi.

W 1970tych a 1980tych lětach bě aktiwny čłon konserwatiwnych stron, naposledk *Pócćiwostneje strony*. W lěće 2001 załoži hromadźe z dalšimi něhdyšimi čłonami tuteje strony nowu stronu AKP a sta so z jeje předsydu. Jeho politika chce spěchować reislamizaciju Turkowskeje republiki, kotraž je hižo wot załoženja laicistiski stat.

Erdoğan je woženjeny a ma štyri dźěći.

## Wotkaz
Neapel

**Neapel** ( **Napoli**) je italske wulkoměsto na juhu kraja. Třeće najwjetše město Italskeje ma něhdźe milion wobydlerjow a je jako stolica Kampanskeje hospodarske a kulturne srjedźišćo južneje Italskeje. Metropolowy region ma něhdźe 4,4 miliony wobydlerjow.

Prěnjotne grjekske sydlišćo při brjoze Tyrrenskeho morja pod wulkanom Vesuv měješe mjeno *Neapolis* („nowe město“) a dósta so pozdźišo pod romske knjejstwo. Wot pózdnjeho srjedźowěka hač do 18. lětstotka słušeše Neapel k najwjetšim městam cyłeje Europy. W nutřkownych měšćanskich dźělach nadeńdźe so wjele twarskich a kulturnych pomnikow, tak zo słuša cyłe stare město wot 1995 k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Wosobiny
* Giordano Bruno (1548–1600), měšnik, filozof a astronom
* Innocenc XII. (1615–1700), bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* Enrico Caruso (1873–1921), operowy spěwar
* Giorgio Napolitano (* 1925), politikar a statny prezident (2006–15)
* Bud Spencer (1929–2016), dźiwadźelnik, spěwar a płuwar
* Sophia Loren (* 1934), dźiwadźelnica

## Wobrazy

Nápoles y Monte. Vesubio 2.jpg|Satelitowy wobraz města z Vesuvom na juhowuchodźe
Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino.jpg|Panorama města
NapoliSpaccanapoli.jpg|W nutřkownym měsće
Napoli-casteldell'ovo02.jpg|Castel dell’Ovo
Monastero di SantaChiaraNaples.jpg|Basilica di Santa Chiara


## Žórła


## Wotkaz
Florenc

**Florenc** ( *Firenze*) je wulkoměsto z něhdźe 380.000 wobydlerjemi w Toskanje na sewjeru Italskeje. Metropolowy region ma 1,5 milionow wobydlerjow, tuž je Florenc najwjetše město kaž tež stolica Toskany. Leži při rěce Arno a južnje Apenninow.

Jako srjedźišćo srjedźowěkowskeho europskeho wikowanskeho a finančneho systema a sydło wliwneje swójby Medici bě w 15. a 16. lětstotku jedne z najbohatšich městow kontinenta. Florenc płaći jako kolebka renesansy. Dla wulkeho kulturneho wuznama – wosebje za tworjace wuměłstwo – mjenuje so hižo wot 19. lětstotka tež jako „italski Athen“. Wjele wuměłcow a duchownych měješe město za domiznu, tak na přikład Leonardo da Vinci, Michelangelo a Galileo Galilei. Wot 1982 słuša historiske nutřkowne město k swětowemu herbstwu UNESCO.

Wot 1865 do 1870 bě Florenc stolica nowozałoženeho kralestwa Italskeje.

## Wobrazy

Florence-old-map1.jpg|Florenc w 16. lětstotku
Santa Maria Novella Florenz.JPG|Gotiska cyrkej Santa Maria Novella
Firenze.PalVecchio.Uffizi02.JPG|*Uffizi* a *Palazzo Vecchio* w starym měsće
Cityscape of Florence in the Night.jpg|Powječorny Florenc
Florence_view_from_Piazzale_Michelangelo_-_Florence,_Italy_-_panoramio.jpg|Panorama města


## Žórła


## Wotkaz
Mailand

**Mailand** (serbsce tež *Milan*;  *Milano*) je z 1,3 milionami wobydlerjow druhe najwjetše město Italskeje a stolica Lombardiskeje. Mailandski metropolowy region ma něhdźe wósom milionow wobydlerjow a je najwjetši w Italskej.

Město leži w runinje mjez rěku Po na juhu a wuběžkami Alpow na sewjeru. Srjedźowěkowske kanale, zwjazujo Mailand z hornjoitalskimi jězorami a lombardiskimi rěkami, mějachu hač do 20. lětstotka wulki wuznam za hospodarstwo. Přez město same běžitej rěce Olona a Lambro.

Sydlišćo je keltiskeho pochada a dožiwi pod romskim knjejstwom spěšny pozběh. W běhu swojich stawiznow steješe Mailand pod wliwom němskich, francoskich a rakuskich kejžorow a wuwiwaše so po zjednoćenju Italskeje w druhej połojcy 19. lětstotka k najwjetšemu industrijnemu městu. Dźensa je wodźaca kulturna, medijowa a modowa metropola Italskeje kaž tež uniwersitne město a jako sydło italskeje bursy tež jedne z mjezynarodnych financowych srjedźišćow.

Dźakowano swojemu přijomnemu połoženju w sewjeroitalskej runinje rěki Po je Mailand tež wažne wobchadne křižowanišćo železniskeje a awtodróhoweje syće kaž tež druhi najwjetši lětarstwowy suk z třomi mjezynarodnymi lětanišćemi.

Mjeno *Milano* pochadźa z łaćonskeho *Mediolanum*, zestajenki z *medio* („wosrjedź“) a *planum* („runina“).

## Wobrazy

Braun Milano HAAB.jpg|Plan města ze 16. lětstotka
20110724 Milan Cathedral 5260.jpg|Tachantska cyrkej w Mailandźe
Milan - Castello Sforzesco - Entree.jpg|*Torre Filarete*
Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|Napohlad města z třěchi katedrale, z Alpami w pozadku
Palazzo mezzanotte Milan Stock Exchange.jpg|Mailandska bursa


## Žórła


## Wotkaz
Bydgoszcz

**Bydgoszcz** ( *Bromberg*, serbsce tež *Bydhosć* abo *Budhosć*) je – nimo Torunja – jedna ze stolicow a zdobom najwjetše město Kujawsko-pomorskeho wojewódstwa w Pólskej. Je z nimale 350.000 wobydlerjemi wosme najwjetše město Pólskeje a nadeńdźe so na sewjeru kraja, něhdźe 270 kilometrow wot Waršawy.

Najblišej wulkoměsće stej Poznań (140 km do juhozapada) a Gdańsk (180 km do sewjera). Přez město běži rěka Brda, kotraž so na wuchodźe města do Wisły wuliwa. Přez Bydgoszczanski kanal *(Kanał bydgoski)* a rěku Noteć je Bydgoszcz zwjazany z Wartu a Wódru.

Prěnje sydlišćo na tutym městnje załoži so w 11. lětstotku. Po 1343 natwari kral Kazimir Wulki tule hród. Tři lěta pozdźišo, 1346, dósta Bydgoszcz měšćanske prawa. Němscy wobydlerjo dachu nowemu městu mjeno *Brahenburg* po rěce Brda (němsce *Brahe*), pólscy přewzachu stare mjeno słowjanskeho sydlišća, *Bydgost*. W 16. lětstotku bě Bydgoszcz jedne z najwjetšich městow Pólskeje. Po nimale dospołnym zničenju města we Wulkej nordiskej wójnje měješe pak w lěće 1772 jenož hišće 700 wobydlerjow. Wot 1772 do 1920 słušeše město po rozdźělenju Pólskeje k Pruskej, najprjedy k Zapadopruskej prowincy a po 1815 k prowincy Poznań. Wot kónca Prěnjeje swětoweje wójny słuša Bydgoszcz zaso k Pólskej.

Wot septembra 1939 hač do januara 1945 bě město wot němskeho wójska wobsadźeny.

## Wobrazy

Bydgoszcz 1657 sztych E Dalhberga.jpg|Bydgoszcz w lěće 1657
Bydgoszcz spichrze.jpg|Stare składźišćo
Bdg OperaNova 8 07-2013.jpg|Nowa opera
Bydgoszcz-0346 IMG.jpg|Na hłownym torhošću *(Rynek)*
Bdg WenecjaB c 8 07-2013.jpg|Při kanalu


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona města
Swětowe herbstwo

Jako **swětowe herbstwo** wuznamjenja organizacija UNESCO městna, kotrež maja dla swojeje jónkrótnosće, awtentiskosće a integrity swětodaloki wuznam a kotrež so namjetuja wot statow, w kotrychž so nadeńdu. Titul bazuje na wot 190 statow a teritorijow ratificěrowanej *Konwenciji swětoweho herbstwa* z lěta 1972.

Prěnje městna swětoweho herbstwa běchu w lěće 1978 slědowace: Skalne cyrkwje w Lalibeli (Etiopiska), Narodny park Simen (Etiopiska), Aachenska tachantska cyrkej (Němska), Narodny park a namórske škitne pasmo Galapagosowych kupow (Ekwador), stare město Quita (Ekwador), Historiski narodny park L’Anse aux Meadows (wikingerowe sydlišćo, Kanada), Nahanni National Park Reserve (Kanada), stare město Krakowa (Pólska), selowe podkopki we Wieliczce a Bochniji (Pólska), kupa Gorée (Senegal), Narodny park Mesa Verde (Zjednoćene staty) a Narodny park Yellowstone (Zjednoćene staty).

Cyłkownje wopřijima lisćina swětoweho herbstwa 1052 pomnikow w 165 krajach, 814 kulturnych pomnikow a 203 přirodne pomniki. Dalše 35 su zdobom kulturne a přirodne pomniki.

Na dalšimaj lisćinomaj zběra UNESCO swětowe dokumentowe herbstwo z wuznamnymi dokumentami w archiwach, bibliotekach a muzejach swěta kaž tež imaterielne kulturne herbstwo, ke kotremuž słušeja tež nałožki Serbow we Łužicy.

## Žórła


## Wotkaz
Karlovac

**Karlovac** je město w srjedźnej Chorwatskej a zarjadniske sydło Karlovačkeje županije. Nadeńdźe so při štyrjoch rěkach Korana, Kupa, Mrežnica a Dobra, něhdźe 55 kilometrow juhozapadnje Zagreba a 130 kilometrow wuchodnje Rijeki. Nimo města wjedźe awtodróha A1 Zagreb–Rijeka.

Najwjetšej etniskej skupinje stej Chorwaća (88 %) a Južni Serbja (8 %).

## Stawizny
Dźewjate najwjetše město Chorwatskeje je jedne z najmłódšich. Załoži so hakle w lěće 1579 wot štyrskeho arcywójwody Korle II. jako twjerdźizna w bahnojtej wokolinje a słužeše potom jako sydło guwernera nowozałoženeje prowincy *Vojna Krajina* (wojerska hranica). Srjedź 17. lětstotka bu twjerdźizna modernizowana a płaći dźensa jako jedyn z derje zdźeržanych přikładow tak mjenowaneho „idealneho města“ renesansy. Jako wobchadny suk mjez Pannonskej runinu a Jadranskim morjom naby we 18. lětstotku dalši wuznam. W Chorwatskej wójnje 1991–95 bu stare město zdźěla wobškodźene, je so pak mjeztym zaso restawrowało.

Karlovac je nadregionalnje znaty dla piwa *Karlovačko*, kotrež so tule wari.

## Wobrazy

Renaissance_star-shaped_fortress_in_Karlovac,_Croatia_(designed_in_1774).jpg|Měšćanski plan z lěta 1774
Kupa-Karlovac.jpg|Rěka Kupa w Karlovcu
File:Karlovac3.JPG|Cyrkej swjateje Trojicy
Orthodox_Church_in_Karlovac.JPG|Rekonstruowana ortodoksna cyrkej


## Wotkaz