Njebjelčicy

**Njebjelčicy** ( *Nebelschütz*) su wjes a přisłušaca gmejna w serbskej Hornjej Łužicy. Wone přisłušeja zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe“ w Budyskim wokrjesu a maja něhdźe 1.200 wobydlerjow.

Gmejna leži w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija

Njebjelčanska gmejna z wjesnymi dźělemi Miłoćicy, Njebjelčicy, Pěskecy, Serbske Pazlicy a Wěteńca namaka so při wuchodnych měšćanskich mjezach Kamjenca podłu rěčki Jawora, praweho přitoka Čorneho Halštrowa. Hłowna wjes sama leži něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Kamjenskeho centruma a 21 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina w serbskich Horjanach. Za zapadny wjesny dźěl na lěwym boku Jawory su wulke tři- a štyristronske burske statoki typiske, mjeztym zo přewažuja na tamnym boku mjeńše dwory něhdyšich chěžkarjow a jednoswójbne domy.

Njebjelčicy słušeja po wobydlerstwje a přestrjeni k mjeńšim gmejnam Budyskeho wokrjesa. Gmejna saha wot Němskopazličanskeho wulkeho hata a Bušenki na sewjeru hač do Miłočanskeje skały na juhu. Južna połojca gmejnskeho teritorija słuša hišće k Horjanam, mjeztym zo je zbytna połojca přewažnje płona a w samym sewjeru wokoło Pěskec tež husće z jehlinowym lěsom porosćena. Gmejna mjezuje na Wóslink w samym sewjeru, Ralbicy-Róžant na sewjerowuchodźe, Worklecy na wuchodźe, Pančicy-Kukow a Halštrow na juhu a Kamjenc na zapadźe.

Najwjetša wodźizna gmejny je *Stary hat* mjez Pěskecami a Smjerdźacej. Pěskečanska jama, kiž wužiwa so dźensa jako kupanišćo, leži hižo na Worklečanskich honach. Jenička přispomnjenja hódna rěčka je Jawora, kotraž běži přez Miłoćicy a Njebjelčicy. Najwyši dypk je *Kamjentna hórka* (206,6 m) mjez Serbskimi Pazlicami a Wěteńcu a najniši při *Špitałskich łukach* w Pěskečanskim lěsu njedaloko Bušenki (143 m). Ke geografiskim zajimawostkam słuša tak mjenowana „Miłočanska žaba“, hoberski błudźenk wupadacy kaž žabka, kiž steji njedaloko Miłoćic při Jaworje.

### Wjesne dźěle
Do Njebjelčanskeje gmejny słušeja slědowace wsy:

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Peter de Nebelsicz* sta so w lěće 1289. Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot staroserbskeho muskeho mjena *Nebělš* abo *Nebělk*, zestajeneho z „nje-“ a „běły“.

Znajmjeńša wot 15. lětstotka wobsteji Njebjelčanska wosada, ke kotrejž słušeja ze starodawna susodne Serbske Pazlicy. Drjewjana cyrkwička z kěrchowom steješe pak hižo w lěće 1346 wosrjedź wsy. Kapałka w Pěskecach płaći jako filialna cyrkej. Ležownostne knjejstwo měješe hač do 19. lětstotka klóšter Marijina hwězda, čehoždla wosta wjes tež po reformaciji katolska.

W běhu třicećilětneje wójny 1631 a hišće raz 1739 bě wjes wot wulkeju wohnjow potrjechena. Dźensniša cyrkej swj. Měrćina bu po druhim wohnju wot 1740 do 1743 natwarjena. Wot lěta 1765 słušeja tež Pěskecy k najmjeńšej serbsko-katolskej wosadźe. Nimo toho chodźachu katolscy wobydlerjow z hewak ewangelskich Němskich Pazlic a Čornowa do Njebjelčic kemši.

W 19. lětstotku wobsteješe hišće wosadna šula we wsy, kotruž wopytachu katolscy hólcy z wosady kaž tež z ke Chróšćanskej wosadźe słušaceje Wěteńcy. Njebjelčanske holcy chodźachu do klóšterskeje šule Marijineje hwězdy. Arnošt Muka w swojej *Statistice* 14 burskich kubłow naliči: Marec, Roblec, Koklic, Kralec, Hostakec, Libšec, Ródlec, Hajnišec, Grósec, Strancec, Bjenšec, Nowakec, Knjezec a Šibšec. Dale běchu we wsy štyri žiwnosće, a to Rajskec, Bryckec, Ławrjenčkec a Ledźborec. Njebjelčanska šula bu po politiskim přewróće 1992 zawrjena.

W lěće 1974 so susodne Miłoćicy a Serbske Pazlicy zagmejnowaštej a 1994 so Pěskecy z Róžeńčanskeje do Njebjelčanskeje gmejny přerjadowachu.

### Towarstwa
W Njebjelčicach skutkowachu slědowace serbske towarstwa: 

* Serbske burske towarstwo (1848/49) – čłon Zjednoćenych serbskich towarstwow, kiž załožichu so w oktobrje a nowembrje lěta 1848 we wjacorych gmejnach serbskeje Łužicy; zakaza so w awgusće 1849 zhromadnje z druhimi serbskimi a němskimi „wótčinskimi towarstwami“. Jeho předsyda bě Jan Kokla z Njebjelčic.
* Pobočne serbske burske towarstwo při Towarstwje serbskich burow (1891–1912) – wotrjad Chróšćanskeho burskeho towarstwa
* Towarstwo knježnow (1911–37) – towarstwo za serbskich holcow po přikładźe Radworskeho towarstwa knježnow ze zaměrom, katolske nabožinske žiwjenje a serbske wašnja a nałožki hajić; po lěće 1920 čłon Domowiny; zhromadnje z njej 1937 zakazane
* Serbska katolska Bjesada w Njebjelčicach (1912–37) – čłon towarstwa Cyrila a Metoda a po lěće 1920 tež Domowiny; załožene ze zaměrom hajenja serbskeje rěče, tradicijow a katolskeje nabožiny w kónčinach blisko němskeho Kamjenca; organizowaše chór, dźiwadłowu skupinu, swjedźenje, darjenske akcije a politiske diskusije; mjez załožerjemi běchu Franc Kral, kapłan Michał Mič, farar Jurij Gustav Kubaš, farar Jakub Žur a kubler Jurij Łusčanski; zhromadnje z Domowinu 1937 zakazane
* Towarstwo młodźencow (1923–37) – čłon Zwjazka towarstwow serbskich młodźencow
* Jednota Sokoł (1924–30) – wotrjad Serbskeho Sokoła z 25 čłonami; steješe w konkurency ze Serbskim ratarskim dorostom a wustupi kaž wšitke katolske Sokołske jednoty 1930 ze zwjazka; prěni předsyda bě wučer Filip Jakubaš.
* Serbski ratarski dorost (1929–33) – čłon Zwjazka serbskeho ratarskeho dorosta; załožene, zo by pomjeńšało wliw němskeho „Landbund“ na serbskich wsach
* Sportowa jednotka (SJ) Njebjelčicy bu dnja 8. nowembra 1957 załožena.

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Njebjelčicy we 1880tych lětach 271 wobydlerjow, mjez nimi 256 Serbow (94&nbsp;%) a 15 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 po přićehnjenju mnohich wuhnatych z němskich wuchodnych kónčin serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Njebjelčanskeje gmejny wot jenož hišće 55,6&nbsp;%. Hižo lětstotki dołho leža Njebjelčicy na zapadnej kromje serbskeho rěčneho ruma.

W lěće 1925 bě we wsy samej mjez tehdy 353 wobydlerjemi 303 katolskich (85,8&nbsp;%) a 49 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 84,4&nbsp;% wobydlerjow Njebjelčanskeje gmejny katolskeje a 4,2&nbsp;% ewangelskeje konfesije. 11,4&nbsp;% njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu. Po němskim censusu lěta 2022 přisłuša 83,5 % wobydlerstwa romsko-katolskej cyrkwi a 3,8 % ewangelskej. Přerězna staroba ležeše w gmejnje pola 41,4 lět.

Ewangelscy wěriwi chodźa do Kamjenca.

Spočatk 2000tych lět rěčeštej dwě třećinje wobydlerstwa serbsce.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Gmejnska rada
Njebjelčanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow, mjez nimi dwě žonje. Komunalne wólby lěta 2024 mějachu slědowace wuslědki:

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo a radźićelce:

* **Naše wsy:** Tomaš Šwejda, Christoph Bětnar, Claudia Liznarjowa, Tobias Domš, Daniel Schubert, Christina Łušćanscyna
* **CDU:** Handrij Krawčik, Silvio Reinecke, Tomaš Klar, Tomaš Kral
* **Swobodni wolerjo:** Oliver Loch
* **Přećeljo sporta:** Frank Domš

### Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Njebjelčic je wot 1. awgusta 2022 André Bulank (bjezstronski). Wón bu dnja 12. junija 2022 ze 86,2&nbsp;% hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Tomaša Čornaka (CDU) woleny.

## Wosobiny
### W Njebjelčicach so narodźili
* Franc Jurij Lok (1751–1831), biskop a spisowaćel
* Jan Mahr (1765–1848), farar a dobroćel katolskich Serbow
* Jan Kokla (1798–1886), wulkobur, gmejnski předstejer a wjednik burskeho hibanja
* Jan Jakub Pjetaš (1815–1885), wučer a kulturny prócowar
* Jurij Nowak (1853–1887), kapłan, redaktor a narodny prócowar
* Jakub Žur (1876–1969), farar, redaktor a kulturny prócowar
* Mikławš Dórnik (1877–1946), farar a spěchowar serbskeho dźiwadła
* Jan Skala (1889–1945), spisowaćel a publicist
* Jurij Wuješ (1905–1968), wučer, basnik, redaktor a dźiwadźelnik
* Jan Hejduška (1915–1944), basnik a aktiwny čłon Praskeje Serbowki
* Jan Buk (1922–2019), moler
* Jan Cyž (1923–1944), hudźbnik
* Hubert Žur (1923–2013), žurnalist, přełožowar, wudawaćel a nakładnik
* Jan Hanski (1925–2004), moler a grafikar
* Jurij Łušćanski (* 1951), basnik, hudźbny redaktor a referent Domowiny

### W Njebjelčicach skutkowali
* Donat Józef Ćěsla (1614–90), Njebjelčanski farar 1676–79, awtor chroniki Njebjelčanskeje wosady
* Mikławš Jacsławk (1827–62), kapłan w Njebjelčicach 1855–62
* Jurij Gustav Kubaš (1845–1924), Njebjelčanski farar 1891–1918
* Michał Mič (1879–1946), farar a domiznowědnik; w Njebjelčicach 1918–46
* Filip Jakubaš (1895–1966), Njebjelčanski wučer 1919–33
* Jurij Handrik (1897–1963), farar, kulturny prócowar, městopředsyda Domowiny; w Njebjelčicach 1946–63

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach

## Žórła
* 
* Jurij Łuščanski: *Njebjelčicy – abo „Wjesele dźensa...“.* W Rozhledźe 11/1992, str. 399–403


## Wotkaz