open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Velký Šenov

**Velký Šenov** ( *Groß Schönau i.B.*) je městačko w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje, mjez Šluknovom na wuchodźe a Zebnicu na zapadźe. Nadeńdźe so pod horu *Partyzánský vrch* (543 m) we Łužiskich horinach a w dole rěčki *Vilémovský potok*, přitoka Zebnicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Město wobsteji z gmejnskich dźělow Janovka *(Johannesberg)*, Knížecí *(Fürstenwalde)*, Leopoldka *(Leopoldsruh)*, Malý Šenov *(Klein Schönau)*, Staré Hraběcí *(Alt Grafenwalde)* a Velký Šenov. Susodne gmejny su Lipová a Załom na sewjeru, město Šluknov na wuchodźe, Staré Křečany na juhowuchodźe, Mikulášovice na juhu a Vilémov na zapadźe.

Přez Velký Šenov wjedźe železniska čara Rumburk–Zebnica.

## Stawizny
Sydlišćo nasta w 12. lětstotku w běhu němskeje kolonizacije a naspomni so prěni raz w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa. Po reformaciji 1551 a rekatolizaciji wot 1621 bě Šenov w lěće 1690 zaso dospołnje katolski. Wot 18. lětstotka wuwiwaše so tekstilna a w 19. lětstotku tež kowowa industrija. 1884 poswjeći so tu prěnja galwaniska fabrika w cyłej Rakusko-Wuherskej.

Cyrkej swj. Bartromja bu w 16. lětstotku natwarjena a w lěće 1750 přetwarjena.

## Žórła


## Wotkaz
Verneřice

**Verneřice** ( *Wernstadt*) su městačko w sewjernej Čěskej, wuchodnje Wusćow a južnje Dźěćina. Leža na wysočinje w sewjerowuchodnym dźělu Čěskich srjedźnych horin w dole rěčki Bobří potok. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)* a su jeho najjužniša gmejna.

Město wobsteji z gmejnskich dźělow Čáslav *(Tschiaschel)*, Loučky *(Schönau)*, Příbram *(Biebersdorf)*, Rychnov *(Reichen)*, Rytířov *(Rittersdorf)* a Verneřice. Susodne gmejny su Heřmanov a Valkeřice na sewjeru, Žandov na wuchodźe, Úštěk a Lovečkovice na juhu a Těchlovice na zapadźe.

## Stawizny
Wjes nasta w běhu němskeje kolonizacije a naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1384 jako *Wernhersdorf*. Spočatk 16. lětstotka dósta měšćanske prawa.

Verneřice płaćeja jako wuchadźišćo rakusko-wuherskeje tekstilneje industrije we 18. lětstotku. 1797 załoži so tu prěnja předźernja bałmy. 1912 měješe městačko wjace hač 2000 wobydlerjow.

Po kóncu Druheje swětoweje wójny a wusydlenju Němcow zhubichu Verneřice měšćanske prawa a dóstachu je hakle w lěće 2006 znowa.

## Žórła


## Wotkaz
Veselé pod Rabštejnem

**Veselé pod Rabštejnem** ( *Freudenberg*) su wjes a gmejna při južnej kromje Połobskich pěskowčin w sewjernej Čěskej, blisko města Česká Kamenice. Leža pod horu Veselka (460 m), na kotrejž nadeńdu so powostanki stareho hrodźišća. Gmejna słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Susodne gmejny su Česká Kamenice na wuchodźe, Markvartice na zapadźe a Huntířov na sewjerozapadźe.

Přez Veselé wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová, kotraž bu 1869 zahajena.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1381 w měšćanskej knize Kamenicy. W lěće 1930 měješe 1041 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Němcy. Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.

## Žórła


## Wotkaz
Ploučnice

**Ploučnice** ( *Polzen*, prjedy tež *Pulsnitz*) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej.

Wona wužórli so při juhozapadnej skłoninje Jěšćeda pola Libereca a běži potom hłownje do zapadneho směra nimo hory Ralsko přez Stráž pod Ralskem. Za Čěskej Lipu běži přez sewjerny dźěl Čěskich srjedźnych horin, mjez druhim přez Starý Šachov a Františkov nad Ploučnicí do městačka Benešov nad Ploučnicí a dale do Děčína. Po 106 kilometrach so južnje Děčínskeho hrodu do Łobja wuliwa.

Přez Ploučnicowy doł wjedźetej železniskej čarje Děčín–Jedlová a Benešov nad Ploučnicí–Česká Lípa.

## Wobrazy

Stráž pod Ralskem 5945.jpg|Spjaty jězor Stráž pod Ralskem z Jěšćedom w pozadku
Průrva Ploučnice.jpg|„Helske póžěradło“ pola Noviny pod Ralskem
Mimoň zástavba podél řeky.JPG|Rěka w Mimonju
Decin staromestskymost.JPG|Staroměšćanski móst w Děčínje


## Žórła


## Wotkaz
Kamenice (Łobjo)

**Kamenice** ( *Kamnitz*) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej.

Wona wužórli so mjez horomaj Stožec a Jedlová we Łužiskich horinach južnje dwórnišća *Jedlová* a běži přez Kytlice, město Česká Kamenice a Serbsku Kamenicu, hdźež zastupi do wuskeje, hłubokeje wudrjeńcy mjez skałami Połobskich pěskowčin. Po wudrjeńcach *Ferdinandová soutěska*, *Divoká soutěska* a *Edmundova soutěska* (tež *Tichá soutěska*) wuliwa so w Hřensku při čěsko-němskej mjezy do Łobja.

## Wobrazy

Kamnitzklamm 2007.jpg|Kamenice w Edmundowej wudrjeńcy
Kamenica3 (js).jpg|We wudrjeńcy
Kamenice Stahlbetonbrücke.jpg|Wóclobetonowy móst přez Kamenice
Hrensko 2009, Kamenice.jpg|Rěka w Hřensku, krótko do wuliwa
Hřensko Labe 2012 1.jpg|Wuliw do Łobja


## Žórła


## Wotkaz
Vilémov u Šluknova

**Vilémov u Šluknova** ( *Wölmsdorf*) je wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje, blisko města Zebnicy při sakskej hranicy. Přez wjes běži *Vilémovský potok*, jedyn z přitokow Zebnicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Dolina *(Franzthal)* a Vilémov. Susodne gmejny su Velký Šenov na wuchodźe, Mikulášovice a Zebnica na juhu kaž tež Horní a Dolní Poustevna na zapadźe.

Přez Vilémov wjedźe železniska čara Rumburk–Zebnica.

## Stawizny
Sydlišćo nasta prawdźepodobnje w 13. lětstotku a naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1410. Za čas Třicećilětneje wójny bu wot šwedskeho wójska wurubjene. Wot 1728 do 1731 natwari so barokna cyrkej Marije donjebjeswzaća, kotraž sta so z hnadownym městnom za wokolinu a tež za serbske katolske wosady Hornjeje Łužicy.

## Žórła


## Wotkaz
Vilémov

**Vilémov** je mjeno wjacorych sydlišćow w Čěskej:

*Vilémov, gmejna we wokrjesu Chomutov
*Vilémov u Golčova Jeníkova, městačko we wokrjesu Havlíčkův Brod
*Vilémov u Šluknova, gmejna we wokrjesu Děčín
*Vilémov u Litovle, gmejna we wokrjesu Olomouc
*Vilémov, dźěl gmejny Humpolec, wokrjes Pelhřimov
*Vilémov, dźěl gmejny Rozhraní, wokrjes Svitavy
*Vilémov, dźěl gmejny Rokytnice nad Jizerou, wokrjes Semily
*Vilémov, pusćizna na zahonach gmejny Kvilda, wokrjes Prachatice
Kamenice

**Kamenice** je mjeno wjacorych sydlišćow a rěkow w Čěskej:

Rěki:
*Kamenice (Łobjo), přitok Łobja
*Kamenice (Jizera), přitok Jizery
*Kamenice (Nežárka), žórlica Nežárki

Městna:
*Kamenice nad Lipou, město we wokrjesu Pelhřimov
*Kamenice u Jihlavy, gmejna we wokrjesu Jihlava
*Kamenice u Prahy, gmejna we wokrjesu Praha-východ
*Kamenice, dźěl gmejny Březová u Sokolova, wokrjes Sokolov
*Kamenice, dźěl gmejny Dobré, wokrjes Rychnov nad Kněžnou
*Kamenice, dźěl gmejny Dobšín, wokrjes Mladá Boleslav
*Kamenice, dźěl gmejny Herálec, wokrjes Havlíčkův Brod
*Kamenice, dźěl gmejny Klučenice, wokrjes Příbram
*Kamenice, dźěl gmejny Konecchlumí, wokrjes Jičín 
*Kamenice, dźěl gmejny Nedrahovice, wokrjes Příbram 
*Kamenice, dźěl gmejny Ústí nad Labem, wokrjes Ústí nad Labem 
*Kamenice, dźěl gmejny Zákupy, wokrjes Česká Lípa  
*Česká Kamenice, město we wokrjesu Děčín
*Dolní Kamenice, dźěl města Česká Kamenice, wokrjes Děčín
*Dolní Kamenice, dźěl gmejny Holýšov, wokrjes Domažlice 
*Dolní Kamenice, dźěl gmejny Chržín, wokrjes Kladno
*Horní Kamenice, gmejna we wokrjesu Domažlice
*Horní Kamenice, dźěl města Česká Kamenice, wokrjes Děčín
*Horní Kamenice, dźěl gmejny Vraný, wokrjes Kladno
*Horská Kamenice, dźěl gmejny Železný Brod, wokrjes Jablonec nad Nisou
*Pustá Kamenice, gmejna we wokrjesu Svitavy
*Srbská Kamenice, gmejna we wokrjesu Děčín
*Trhová Kamenice, gmejna we wokrjesu Chrudim
Kyrkonoše

**Kyrkonoše** ( *Krkonoše*,  *Riesengebirge*,  *Karkonosze*) su najwyše horiny Čěskeje kaž tež Šleskeje. Wupřestrěwaja so při čěsko-pólskej mjez a ma při wjeršku Sněžki wysokosć wot 1602 metrow. Horiny maja subalpiny charakter z hórskimi jězorami a nahłymi skłoninami. Kyrkonoše su najwyši dźěl Sudetow a běchu hač do lěta 1945 najwyše srjedźne horiny w Němskej – sto metrow wyše hač Čorny lěs – a woblubowane wulětnišćo.

W bliskosći horinskeho hrjebjenja, blisko Špindlerův Mlýn, nadeńdźe so při južnym boku Kyrkonošow žórło Łobja. Znaty je tež łobjowy wodopad w bliskosći žórła. Přez Kyrkonoše běži hłowny europski wódny rozwod mjez Sewjernym a Baltiskim morjom, přetož wuliwaja so spadki na južnej stronje do Łobja, wone na sewjernej stronje pak do Wódry. Při wuchodnym kóncu horin wužórli so rěka Bobr.

Tež zwonka Kyrkonošow znate su powědki wokoło hobra „Rübezahl“ (čěsce *Krakonoš*), kiž ma w horinach swoju domiznu.

## Stawizny

Kyrkonoše běchu hač do srjedźowěka njewobsydlene. Potom natwarichu šlescy knježićeljo w sewjernym předkraju horin namjezne hrody, zo bychu móhli wobstražować swoju hranicu. Wokoło tych hrodow zasydlichu so frankowscy, sakscy a durinscy sydlerjo. W lěće 1288 załoži so Jelenia Góra jako prěnje město. Wažnu rólu hraješe w slědowacych lětstotkach hač do Třicećilětneje wójny hórnistwo. Najprjedy wudobywachu předewšěm drohokamjenje a pozdźišo tež rudu.

Na čěskim boku zahajichu wobsydlenje wo wjele pozdźišo, hakle kónc 18. lětstotka. Tule běchu kolonisća z alpskeho regiona prěni wobydlerjo. Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo na woběmaj stronomaj wusydlene – ze Šleskeje hłownje do wuchodneje Němskeje a tež do Łužicy, z Čechow hłownje do ameriskeho, ale tež do sowjetskeho wobsadźenskeho pasma.

## Přirodoškit
Z lěta 1959 (Pólska) resp. 1963 (Čěskosłowakska) steja Kyrkonoše jako narodny park pod přirodoškitom. Najebać toho je hač do dźensnišeho tež wažny turistiski cil, wosebje za zymskich turistow. Wot 1992 je region wot UNESCO jako mjezynarodny biosferowy rezerwat připóznaty.

## Města
Wažne města w Kyrkonošach a jich wokolinje su Jelenia Góra, Karpacz, Szklarska Poręba a Kowary na pólskim boku kaž tež Harrachov, Vrchlabí, Špindlerův Mlýn, Pec pod Sněžkou a Trutnov w Čěskej.

## Wobrazy

Jojo-Maly Szyszak 2005.jpg|Zyma na Kyrkonošach
Krkonose-bergsee-panorama.jpg|Hórinski jězor *Wielki staw*
Pramen Labe.jpg|Žórło Łobja
Elbfall.jpg|łobjowy wodopad wokoło 1900
Czarny Grzbiet 2.jpg|Horinski hrjebjeń blisko Sněžki


## Wotkazy

* Turistiska webstrona čěskich Kyrkonošow 
* Webstrona čěskeho narodneho parka 
* Webstrona pólskeho narodneho parka
Łužiske horiny

**Łužiske horiny** ( *Lužické hory*,  *Lausitzer Gebirge*) su srjedźne horiny na juhowuchodźe Hornjeje Łužicy a na sewjeru Čěskeje, mjez Połobskimi pěskowčinami (Čěskej Šwicu) na zapadźe a Jěšćedom na wuchodźe. Łužiski podźěl tworja Žitawske horiny. Na sewjeru rozpřestrěwaja so Łužiske hory (němsce *Lausitzer Bergland*), na juhozapadźe přizamkuja so Čěske srjedźne horiny. Kónčina steji w Čěskej jako *ChKO Lužické hory* pod přirodoškitom. W Němskej płaća Žitawske horiny wot lěta 2007 jako přirodny park. Najwyši wjeršk Łužiskich horin a zdobom sakskeho dźěla Łužicy je Łysa (793 m).

Łužiske horiny słušeja jako dźěl zapadnych Sudetow k Čěskim namjeznym horinam, kaž Kyrkonoše, Rudne horiny a Šumawa.

## Wjerški

Wjetšina najwyšich wjerškow we Łužiskich horinach nadeńdźe so na hłownym hrjebjenju, tak nimo Łysy tež Pěnkavčí vrch (*Finkenkoppe*, 792 m), Hvozd (*Hochwald*, 750 m) a Studenec (*Kaltenberg*, 736 m). Markantnej horje Jedlová (*Tannenberg*, 774 m) a Klíč (*Kleis*, 760 m) stejetej trochu zboka južnje hłowneho hrjebjenja. Podoba tutych najwyšich horow pokazuje, zo su bjez wuwzaća wulkaniskeho pochada.

## Puće
Ze starodawna wjedźe jenož mało pućow přez huste lěsy Łužiskich horin. W srjedźowěku běštej najwažnišej z tutych Čěskich šćežkow *Stara Praska dróha* a *Stara Jablonska dróha*. Čara Stareje Praskeje dróhi přez *Stožecké sedlo* wužiwa so zdźěla hač do dźensnišeho za dalokodróhu z Łužicy do Prahi.

Jenička železniska čara, kotraž přeprěkuje Łužiske horiny, je Bakov nad Jizerou–Habrachćicy, wotrězk něhdyšeje Čěskeje sewjerneje železnicy. Wona wužiwa přesmyk pod horu Jedlová pola Rybniště.

## Wotkaz
Połobske pěskowčiny

**Połobske pěskowčiny** ( *Labské pískovce* abo *Děčínská vrchovina*,  *Elbsandsteingebirge*) su hłownje z pěskowca wobstejace srjedźne horiny při hornim běhu Łobja w Sakskej a sewjernej Čěskej. Wone so rozpřestrěwaja na přestrjeni 700 km² a sahaja do wysokosće wot 723 metrow. Němski dźěl mjenuje so husto Sakska Šwica, čěski dźěl je znaty jako Čěska Šwica *(České Švýcarsko)*.

Najwyši wjeršk Połobskich pěskowčin je Děčínský Sněžník *(Hoher Schneeberg)* z 722,8 metrami na čěskim boku. Najwyša hora w sakskim podźělu je Wulki Zschirnstein (561 m).

## Geografija

Połobske pěskowčiny rozpřestrěwaja so při woběmaj brjohomaj Łobja mjez čěskim městom Děčín *(Dźěćin)* a sakskim Pěrnom. Sewjerna hranica horin běži někak přez města Pěrno, Hohnstein, Zebnicu, Chřibsku a Česku Kamenicu.

W Połobskich pěskowčinach nadeńdźetej so narodnej parkaj Sakska Šwica (93,5 km²) a Čěska Šwica (79 km²). Dalše 530 km² na woběmaj bokomaj hranicy płaća jako krajinoškitowe pasmo (LSG).

Typiske za krajinu Połobskich pěskowčin su taflowcy, hłuboke, wuske wudrjeńcy a wysočiny.

Najwažniše rěčki w horinach su nimo Łobja Kamenice, Kirnitzsch a Běła *(Biela)*.

## Stawizny
Połobske pěskowčiny su powostanki sedimentow něhdyšeho morja, kotrež wupřestrěwaše so na tutym městnje w krydowej dobje před něhdźe 95 milionow lětami. Na městnje dźensnišich pěskowčin namakaše so tehdy mórska wužina mjez Čěskej žłobinu a sewjeroněmskej nižinu. Na wuchodźe běše Zapadosudetska kupa z Łužiskich horin, Jizerskich horin a Kyrkonošow a na zapadźe Srjedźoeuropska kupa z Rudnych horin, Šmrěčin a Šumawy. W tutym přeliwje nastachu sedimentowe wotkładowanja, kiž běchu hač do 550 metrow sylne. Přez nastate horiny přełama Łobjo jako docyła jenička rěka z Čěskeje žłobiny.

## Wobrazy

Bielatal Sachsen 2006 01 07.jpg|Herkulesowe stołpy
Pravcicka brana 001.jpg|Prawčiska wrata *(Prebischtor)* w Čěskej Šwicy
Winterstein 2012-05-27-7429.jpg|Sedimentowe woršty su tež dźensa hišće derje spóznajomne
Bad Schandau Schmilka Elbe 10913.jpg|We łobjowej dolinje pola Žandowa
Kamenica_(js).jpg|Edmundowa wudrjeńca při Kamenicy


## Wotkaz
Mařenice

**Mařenice** ( *Großmergthal*) su wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, při sakskej hranicy. Słušeja k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju *(Liberecký kraj)*.

Gmejna nadeńdźe so při hornim běhu rěčki Svitávka pod Łysu (793 m), najwyšim wjeršku Łužiskich horin. Jich druha najwyša hora, Pěnkavčí vrch (792 m), nadeńdźe so při gmejnskej mjezy na sewjerozapadźe. Gmejnski dźěl Horní Světlá leži 600 metrow nad mórskej hładźinu. 

Ke gmejnje słušeja wjesne dźěle Dolní Světlá *(Nieder Lichtenwalde)*, Horní Světlá *(Ober Lichtenwalde)*, Mařenice a Mařeničky *(Kleinmergthal)*. Susodne gmejny su Wulki Šunow a Jonsdorf na němskim boku hranicy w sewjeru, Krompach a Jablonné v Podještědí na wuchodźe, Kunratice na juhu, Cvikov na zapadźe kaž tež Svor a Dolní Podluží na samym sewjerozapadźe. Z Mařenic wjedu wjacore pućowanske šćežki do Hornjeje Łužicy.

## Stawizny
Wjes je so prěni raz w lěće 1372 pisomnje naspomniła. Wot 1714 do 1716 natwarichu wosadnu cyrkej swj. Marje Madleny a faru.

Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.

## Žórła


## Wotkaz
Krompach

**Krompach** ( *Krombach*) je wjeska a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje. Słuša k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju *(Liberecký kraj)*.

Wjeska nadeńdźe so w dole rěčki *Krompašský potok* pod Hvozdom (*Hochwald*, 750 m) bjezposrědnje při sakskej hranicy, jenož 3,5 kilometrow južnje Jonsdorfa a zapadnje Ojwina. Hraničny přechod do Jonsdorfa hodźi so wot lěta 2011 tež z awtom wužiwać.

Gmejna wobsteji z třoch wjesnych dźělow Juliovka *(Juliusthal)*, Krompach a Valy *(Schanzendorf)*. Susodne gmejny su Jonsdorf na sewjeru, Ojwin na wuchodźe, Jablonné v Podještědí na juhu a Mařenice na zapadźe.

## Stawizny
Wjes je so w lěće 1391 prěni raz pisomnje naspomniła jako „sydlišćo z młynami“. W 16. lětstotku bě znata jako wjeska škleńčerjow. W lěće 1782 bu Krompachska *Cyrkej štyrnaće pomocnikow w nuzy* natwarjena. Wot 19. lětstotka wuwiwaše do dolina k wočerstwjenišću.

Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.

## Žórła


## Wotkaz
Svor

**Svor** ( *Röhrsdorf*) je wjes a gmejna pod Łužiskimi horinami na sewjeru Čěskeje, blisko Noveho Bora a 15 kilometrow sewjernje Čěskeje Lipy. Słuša k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju *(Liberecký kraj)*.

Wjes nadeńdźe so pod Klíčom (760 m) w dole rěčki *Svorský potok* při křižowanišćo krajneju dróhow 9 (Rumburk–Praha) a 13 (do Libereca). Dróha čo. 9 wotpowěduje Starej Praskej dróze a wjedźe sewjernje Svora přez Stožecke sedło nimo hory Stožec (665 m). Přez Svor wjedźe nimo toho železniska čara Bakov nad Jizerou–Habrachćicy. Wot 1885 do 1986 wobsteješe tež čara ze Svora do Jablonné v Podještědí.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Rousínov *(Morgenthau)* a Svor. Susodne gmejny su Jiřetín pod Jedlovou na sewjeru, Mařenice na sewjerowuchodźe, Cvikov na wuchodźe, Nový Bor na juhu a Kytlice na zapadźe.

## Stawizny
W lěće 1788 natwari so w Röhrsdorfje Kapała swj. Trojicy. 1866 zahaji so twar Čěskeje sewjerneje železnicy přez Łužiske hory do Šluknovskeho wuběžka, při čimž běchu we wokolinje Röhrsdorfa wjacore wulke twarjenja trěbne, kaž na přikład 15 metrow wysoki železniski nasyp we wsy a wiadukt. 1873 so škleńčernja wotewrě.

Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.

## Žórła


## Wotkaz
Röhrsdorf

**Röhrsdorf** je mjeno wjacorych městnow:

*w Sakskej*
* Kamjenica-Röhrsdorf, měšćanski dźěl Kamjenicy
* Röhrsdorf (Kinspork), dźěl města Kinspork
* Röhrsdorf (Klipphausen), dźěl gmejny Klipphausen
* Röhrsdorf (Dohna), dźěl gmejny Dohna
* Röhrsdorf (Oberwiera), dźěl gmejny Oberwiera
* Wulke Rědorjecy (němsce *Großröhrsdorf*) w Budyskim wokrjesu

*w Pólskej*
* Osowa Sień (prjedy *Röhrsdorf im Landkreis Fraustadt, Niederschlesien*), wjes w Lubušskim wojewódstwje
* Rędziny (prjedy *Röhrsdorf (Riesengeb.) im Landkreis Landeshut, Niederschlesien*), wjes w Delnjošleskim wojewódstwje; hlej Kamienna Góra
* Skarbków (prjedy *Röhrsdorf*, tež *Gräflich-Röhrsdorf*), měšćanski dźěl w Delnjošleskim wojewódstwje; hlej Mirsk

*w Čěskej*
* gmejna Svor *(Röhrsdorf bei Zwickau)*
* wjesny dźěl Liščí gmejny Lipová u Šluknova
Cvikov

**Cvikov** ( *Zwickau*) je městačko pod Łužiskimi horinami na sewjeru Čěskeje, něhdźe dźesać kilometrow wot sakskeje hranicy a 35 kilometrow zapadnje Libereca. Słuša k wokrjesej Česká Lípa w Libereckim kraju *(Liberecký kraj)*.

Městačko nadeńdźe so pod Zelenym vrchom (586 m) w dolinje rěčki *Boberský potok* a při krajnej dróze 13 (Nový Bor–Liberec).

Susodne gmejny su Mařenice na sewjeru, Kunratice a Velký Valtinov na wuchodźe, Brniště, Velenicy, Zákupy a Svojkov na juhu kaž tež Sloup, Radvanec a Svor na zapadźe.

## Stawizny
Cvikov nasta při wikowanskim puću *Stareje Lipjanskeje dróhi*, kotraž wjedźeše ze srjedźnych Čechow přez Čěsku Lipu a Cvikov do Žitawy w Hornjej Łužicy. W lěsu sewjernje Cvikova nadeńdu so powostanki hroda *Milštejn*, natwarjeneho w 13. abo 14. lětstotku, zo by škitał dróhu přez horiny. Prěnjej naspomnjeni Cvikova samoho pochadźatej z lětow 1346 a 1352, hdyž naspomništej so kamjentny móst a wosadna cyrkej. W lěće 1391 dósta Cvikov měšćanske prawa.

W Třicećilětnej wójnje dóńdźe 1632 k ćežkim wobškodźenju města. Mjez druhim wupalištej radnica a piwarnja. Po morowej epidemiji lěta 1680 wudyri burski zběžk, při čimž wojowachu něhdźe 1200 zběžkarjow z 20 wjeskow na Zelenej horje *(Zelený vrch)* blisko města dwaj dnjej dołho přećiwo wójsku generala Piccolomini. 1775 dóńdźe dla hłodoweje nuzy znowa k zběžkej.

Wot 1886 wjedźeše železniska čara ze Svora do Cvikova, kotraž bu w lěće 1905 hač do Jablonné podlěšena a hač do lěta 1986 wužiwana. Wokoło 1900 wuwiwaše so Cvikov k stejnišću tekstilneje, barboweje a škleńcoweje industrije.

Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wusydlene.

## Rozrjadowanje města
Město Cvikov wobsteji ze slědowacych dźělow:
* Cvikov I
* Cvikov II z Martinovom Údolí *(Martinstal)*
* Drnovec *(Kleingrün)*
* Lindava *(Lindenau)*
* Naděje *(Hoffnung)* z Hamrom *(Hammer)*
* Svitava *(Zwitte)*
* Trávník *(Glasert)*
* Záhořín *(Sohr)*

## Žórła


## Wotkaz
Kirnitzsch

**Kirnitzsch** ( *Křinice*, němsce prjedy tež *Kirnischt*) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej a Sakskej. Wot cyłkownje 45,3 kilometrow běži 14,9 km w Čěskej a 30,4 km w Němskej.

Wona wužórli so we Łužiskich horinach w Šluknovskim wuběžku na samym sewjeru Čěskeje zapadnje wjeski Studánka na teritoriju města Warnoćicy a  běži potom hłownje do zapadneho směra přez městačko Krásná Lípa. Za wjesku Kyjov zastupi do wuskeje, hłubokeje wudrjeńcy mjez skałami Połobskich pěskowčin (Čěskeje Šwicy). Tam twori rěčka na wósom kilometrach – hač do něhdyšeje hraničneje wjeski Hinterdittersbach – statnu hranicu mjez Němskej a Čěskej. Na němskim boku wjedźe statna dróha 165 (Zebnica–Žandow) přez Kirnitzschowy doł. W Žandowje běži rěka přez Kurowy park nimo kliniki a wuliwa so naposledku wosrjedź města do Łobja.

Wuska wudrjeńca rěki je na woběmaj bokomaj hranicy woblubowane wulětnišćo. Mjez Lichtenhainskim wodopadom a Žandowom jězdźi wot lěta 1898 tramwajka, kotraž słuži předewšěm turistam.

## Stawizny
Wot srjedźowěka hač do 20. lětstotka wužiwachu Kirnitzsch za pławjenje drjewa z hustych lěsow Čěskeje a Sakskeje Šwicy do Žandowa. Wokolina na woběmaj brjohomaj rěčki njebě krajiny dla na nadróžnu syć přizamknjena, tak zo bě rěka jenički puć za transportowanje drjewa. Najwažniši woteběrar drjewa bě Sakski kralowski dwór w Drježdźanach, přetož měješe krajny knjez (kurwjerch a pozdźišo kral) předprawo na pławjenje w Sakskej Šwicy kaž tež na čěskej stronje mjezy. W Kirnitzschowej wudrjeńcy stwarichu wjacore přepławy, zo bychu polóžili pławjenje. Hakle pozdźišo nastachu tež puće a skónčnje dróha. 

Při rěce dźěłachu w zašłosći cyłkownje 16 młynow, předewšěm rězanske, ale tež papjerniki.

## Wobrazy

Kyjovské údolí - Křinice podél stezky.jpg|Rěčka w Kyjovskim dole
Kirnitzsch6.jpg|Turisća w Kirnitzschowej wudrjeńcy
Kirnitzsch11.jpg|Delni přepław
Kirnitzschtalbahn am Lichtenhainer Wasserfall.JPG|Tramwajka w Kirnitzschowym dole
Kirnitzsch Bad Schandau 2014.jpg|Kirnitzsch w Žandowskim kurowym parku


## Wotkaz
Sudety

**Sudety** ( *Sudeten*,  *Sudety*) su dołhi horinski rjećaz mjez Čechami w juhu a Šleskej w sewjeru, kotryž zwjazuje Rudne horiny na zapadźe z Karpatami na wuchodźe. Wone su dźěl Čěskich namjeznych horin, kiž wobdawaja Čechi na třoch bokach. Přez horinski hrjebjeń běži čěsko-pólska mjeza. Sudety wobsteja z wjacorych masiwow, z kotrychž su Kyrkonoše a Worjołske horiny najmarkantniše. Najwyši wjeršk Sudetow je Sněžka (1603 metrow) w Kyrkonošach.

Cyłkowny rjećaz je něhdźe 310 kilometrow dołhi a mjez 30 a 50 km šěroki.

Na spadki bohate Sudety su dźěl hłowneho wódneho rozwoda w Europje mjez Sewjernym a Baltiskim morjom. Najwažnišej ze Sudetow pochadźacej rěce stej Łobjo a Wódra. Juhowuchodny dźěl Sudetow wotwódnja přez Morawu a Dunaj do Čorneho morja.

## Rozrjadowanje

Sudety wobsteja z třoch wotrězkow:

* *Zapadne Sudety* su najzapadniši dźěl horinskeho rjećaza a nadeńdu so we Łužicy, Čěskej a Pólskej. Najwyša hora je Sněžka (1603 m). Na samym zapadźe Sudetow leža Zapadołužiska pahórčina, Łužiske hory (Hornjołužiska pahórčina) a Łužiske horiny ze Žitawskimi horinami. Mjez Łužiskimi horinami a Kyrkonošemi leža Jizerske horiny.
* *Srjedźne Sudety* su dźěl rjećaza wokoło města Wałbrzych w Delnjej Šleskej. Tam namakaja so wuznamne łožišća kamjentneho wuhla. Najwyša hora je Velká Deštná (1115 m) w čěskich Worjołskich horinach. K Srjedźnym Sudetam słušeja tež Sowjace horiny.
* *Wuchodne Sudety* (čěsce *Jeseníky*) su dźělne horiny w Šleskej a Morawsko-Šleskej. Jich najwyši wjeršk je Praděd (němsce *Altvater*) w horinach Hrubý Jeseník z 1492 metrami.

## Wotkaz
1611

## Podawki
* 23. februara: W Pólsko-ruskej wójnje 1609–1618 forměruje so ruske spjećowanje přećiwo pólskemu knjejstwu. Ruske jednotki bliža so Moskwje, kotraž so při wojowanju dnja 19. měrca zwotpala.
* 13. junija: Polacy dobudu po 20-měsačnym woblěhowanju rusku twjerdźiznu Smolensk.
* 23. junija: sakski kurwjerch Křesćan II. wumrě w starobje 27 lět přez Bóžu ručku. Dokelž žane dźěći nima, sta so jeho bratr Jan Jurij I. z naslědnikom.
* 2. decembra: Při zemjerženju a tsunamiju w Japanskej wumrě něhdźe 5.000 ludźi.
* Jamaika ma prěni raz wjace čornych hač europskich wobydlerjow.

## Narodniny
* 25. měrca: Evliya Çelebi – osmaniski pućowacy († po 1684)
* 19. meje: Benedetto Odescalchi – pozdźiši bamž Innocenc XI. († 1689)

## Wumrěće
* 23. junija: Křesćan II. – kurwjerch Sakskeje (* 1583)
* 30. oktobra: Korla IX. – kral Šwedskeje (* 1550)

## Wotkaz
Ústecký kraj

**Ústecký kraj** (serbsce *Wusčanski kraj*) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w sewjernych Čechach a ma něhdźe 820.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a najwjetše město je Ústí nad Labem *(Wusće)*.

Ústecký kraj mjezuje ze Sakskej na sewjeru, z Libereckim krajom na wuchodźe, Srjedźočěskim krajom na juhu a Karlowarskim krajom na zapadźe. Wobsteji z 354 gmejnow, z nich 46 městow. Najwažniša rěka w kraju je Łobjo ze swojimaj lěwymaj přitokomaj Wohra a Bílina a prawymaj přitokomaj Ploučnice a Kamenice. Sewjernu hranicu z Němskej tworja Rudne horiny, Połobske pěskowčiny a Łužiske horiny. K Wusčanskemu krajej słuša tež Šluknovski wuběžk, najsewjerniša kónčina Čěskeje republiki.

## Wokrjesy
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy ( *okres*):

Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.

## Města
Najwjetše města Wusčanskeho kraja su:

## Žórła


## Wotkaz
Idaho

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w horinach Rocky Mountains na sewjerozapadźe kraja. Ma něhdźe 1,6 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 217.000 kwadratnych kilometrow a je potajkim jenož rědko wobsydleny. Stolica je Boise.

Stat mjezuje z kanadiskej prowincu British Columbia na sewjeru, z Montanu na wuchodźe, Wyomingom na juhowuchodźe, z Utah a Nevadu na juhu a z Oregonom a Washingtonom na zapadźe.

 přiwza so dnja 3. julija 1890 jako 43. stat do unije a ma přimjeno *Gem State* („drohokamjenjowy stat“).

Najwjetše města w Idaho su Boise (206.000 wob.), Nampa (82.000) a Meridian (75.000). 22 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow. Najwjetša nabožinska skupina su Mormonojo (23 %).

## Wobrazy

Idaho_USA12.jpg|Kónčina *Palouse* w sewjernym dźělu stata
Shoshone_falls.jpg|Wodopad *Shoshone Falls* w južnym Idaho
Autumn_in_Boise.jpg|Nazyma w Boise, stolicy zwjazkoweho stata
Boise-State-Capitol0601.jpg|Statny kapitol w stolicy Boise


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Indiana

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži južnje Michiganskeho jězora. Ma něhdźe 6,5 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 94.000 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje dwójce přestrjeni Delnjeje Sakskeje. Stolica je Indianapolis.

Stat mjezuje z Michiganskim jězorom a Michiganom na sewjeru, z Ohio na wuchodźe, Kentuckyjom na juhu, a z Illinoisom na zapadźe.

 přiwza so dnja 11. decembra 1816 jako 19. stat do unije a ma přimjeno *The Hoosier State*.

Wulkoměsta w Indianje su Indianapolis (830.000 wob.), Fort Wayne (254.000), Evansville (117.000) a South Bend (101.000). 22,7 % wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.

## Wobrazy

Indy_farmland_2.jpg|Wulkoratarstwo w Indianje
2010-11-26_3060x2040_portage_indiana_dunes.jpg|Při Michiganskim jězoru na sewjerozapadźe Indiany
Downtown_indy_from_parking_garage_zoom.JPG|Indianapolis
IndianaStatehouse2011.jpg|Sydło statneho knježerstwa


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Gołyń

**Gołyń** je:

* wjes w Delnjej Łužicy, dźěl Wětošowa, hlej Gołyń (Wětošow)
* wjes w Pólskej, hlej Gołyń (Pólska)
Iowa

**** je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe tři miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 145.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Des Moines.

Stat mjezuje z Minnesotu na sewjeru, z Wisconsinom na sewjerowuchodźe, z Illinoisom na wuchodźe, z Missourijom na juhu, z Nebrasku na zapadźe a z Južnej Dakotu na sewjerozapadźe. Wuchodnu hranicu Iowy twori rěka Mississippi. Najwyši dypk je wjeršk hory *Hawkeye Point* (509 m).

 přiwza so dnja 28. decembra 1846 jako 29. stat do unije a ma přimjeno *Hawkeye State*. Dósta swoje mjeno wot indianskeho kmjena Iowa.

Najwjetše města su Des Moines (203.000 wob.), Cedar Rapids (126.000) a Davenport (100.000). Wjace hač třećina wobydlerstwa ma němskich prjedownikow. Delnjoserbski basnik Mato Kosyk skutkowaše tu lěta dołho w němskej wosadźe.

## Wobrazy

Iowa_topography.jpg|Topografija Iowy z rěkami
Des Moines skyline.jpg|Des Moines, stolica Iowy
Old Capitol Iowa City.jpg|Stary kapitol w Iowa City
Survivor, Northwest Iowa 7-13 (22550505788).jpg|Typiska farma na sewjerozapadźe stata


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kózle-Gólsk

**Kózle-Gólsk** ( *Kasel-Golzig*) je gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, na sewjerozapadźe Delnjeje Łužicy. Nadeńdźe so při rěčce Brěšći, kotraž dźěli Kózle wot Gólska, něhdźe dźesać kilometrow sewjernje Łukowa. Gmejna słuša k hamtej Delnje Błóta.

Přez gmejnu wjedźe zwjazkowa dróha 96 (Budyšin–Berlin).

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z gmejnskich dźělow Kózle, Gólsk a Sucha *(Zauche)* a z wobsydlenych městnow Jetš *(Jetsch)* a Sypice *(Schiebsdorf)*.

## Stawizny
Kózle naspomnichu so prěni raz w lěće 1346, Gólsk jako *Golcz* w lěće 1396. 1926 zjednoćištej so gmejnje Kózle a Gólsk.

## Wobrazy

Casel-Sammlung Duncker (5363603).jpg|Hród w Kózlach wokoło 1860...
Schloss Kasel-Golzig.jpg|...a dźensa
Kirche Jetsch Kasel-Golzig.jpg|Cyrkej w Jetšu
Kirche Kasel-Golzig 0006.JPG|Cyrkej w Kózlach-Gólsku


## Žórła


## Wotkaz
Kansas

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe 2,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 213.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Topeka.

Stat mjezuje z Nebrasku na sewjeru, z Missourijom na wuchodźe, z Oklahomu na juhu a z Coloradom na zapadźe. Najwyši dypk je hora *Mount Sunflower* (1231 m). Najwjetše rěki su Kansas River, Arkansas River a Missouri River, kotryž twori sewjerowuchodnu hranicu stata. Kansas ma kontinentalnu klimu z horcym lěćom a krutej zymu.

 přiwza so dnja 29. januara 1861 jako 34. stat do unije a ma přimjeno *The Sunflower State*. Mjeno *Kansas* pochadźa z rěče indianskeho kmjena Sioux a woznamjenja „lud južneho wětra“.

Najwjetše města w Kansasu su Wichita (382.000 wob.), Overland Park (173.000), Kansas City (146.000) a stolica Topeka (127.000). Něhdźe 27 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.

## Wobrazy

Crops_Kansas_AST_20010624.jpg|Satelitowy wobraz Kansaskich polow z kumštnym powodźenjom
Kanopolissp.JPG|Kanopolis State Park
Wichita_pan_1.jpg|Wichita, najwjetše město Kansasa
Kansas_City_Kansas_aerial_view.jpg|Kansas City


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kentucky

**** (hamtsce *Commonwealth of Kentucky*) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži zapadnje Appalachow. Ma něhdźe 4,3 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 104.000 kwadratnych kilometrow. Stolica je Frankfort.

Stat mjezuje na sewjeru z Indianu a Ohiom, na sewjerowuchodźe ze Zapadnej Virginiju, na wuchodźe z Virginiju, na juhu z Tennesseejom a na zapadźe z Missourijom a Illinoisom. Sewjernu hranicu twori Ohio River. Najwyša hora je *Black Mountain* (1263 m).

 bě najprjedy dźěl Virginije a přiwza so dnja 1. junija 1792 jako 15. stat do unije. Ma přimjeno *The Bluegrass State*. Statne mjeno je indianskeho pochada a woznamjenja telko kaž „łuka, łučina“.

Najwjetšej měsće stata su Louisville (597.000 wob.) a Lexington (296.000). Statna stolica Frankfort ma jenož 25.000 wobydlerjow. Něhdźe 15 procentow wobydlerstwa maja němskich prjedownikow.

Najsławniši syn Kentuckyja bě předsyda Zjednoćenych statow Abraham Lincoln.

Kentucky je srjedźišćo produkcije ameriskeho whiskeyja a sydło znatych předewzaćow kaž na přikład *Jack Daniels* abo *Jim Beam*.

## Wobrazy

Kentucky schild.jpg|Tafla při mjezy zwjazkoweho stata
Frankfort bird eye.jpg|Karta Frankforta z lěta 1871
Ballon and Capitol of Kentucky 485925713.jpg|Statny kapitol
William_T._Young_Library.jpg|Uniwersita Kentuckyja
Ohio_River_282.jpg|Ohio River twori sewjernu hranicu


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Běły Gózd

**Běły Gózd** ( *Schönwald*) je gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so na sewjerozapadźe Delnjeje Łužicy, něhdźe wósom kilometrow sewjerozapadnje Lubina. Gmejna słuša k hamtej Delnje Błóta a nasta w lěće 2001 z dotalneju gmejnow Běły Gózd *(Schönwalde)* a Waldow-Brand.

Přez gmejnski teritorij wjedźetej awtodróha A 13 (Drježdźany–Berlin) a železniska čara Berlin–Zhorjelc z dwórnišćom *Schönwalde (Spreewald)*.

## Gmejnske dźěle
* Běły Gózd *(Schönwalde)*
* Waldow-Brand

## Wobrazy

Schoenwalde Dorfkirche 04.JPG|Cyrkej w Běłym Gózdźe
Denkmalgeschützte Fachwerkkirche Waldow Schönwald 2.JPG|Tykowana cyrkej we Waldowje
Fachwerkhaus Schönwalde (Schönwald).jpg|Tykowany „Dom Kulick“ w Běłym Gózdźe
Denkmalgeschütztes Kriegerdenkmal in Waldow Schönwald.JPG|Wojerski pomnik we Waldowje


## Žórła


## Wotkaz
Łobje

**Łobje** ( *Halbe*) je wjes a gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so při rěce Dubi, něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Gólišyna a 60 kilometrow južnje Berlina. Gmejna słuša k hamtej Schenkenländchen.

Łobje su znate za wulke wojerske pohrjebnišćo z Druheje swětoweje wójny, hdyž wumrě w Bitwje pola Łobja krótko do kónca wójny něhdźe 60.000 wojakow.

Přez gmejnski teritorij wjedźetej awtodróha A 13 (Drježdźany–Berlin) z wujězdom *Teupitz* a železniska čara Berlin–Zhorjelc z dwórnišćomaj *Halbe* a *Oderin*. Při južnej kromje gmejny nadeńdźe so wólnočasny areal Tropical Islands.

## Gmejnske dźěle
* Łobje *(Halbe)*
** Teurow
* Wódrina *(Oderin)*
* Freidorf
* Brjazyna *(Briesen)*
** Brand

## Wobrazy

Halbe Dankeskirche Südwestansicht.JPG|Cyrkej we Łobju
Waldfriedhof Halbe Glockenplastik.jpg|Na wojerskim pohrjebnišću
Halbe Briesen Fachwerkhaus.jpg|Tykowana chěža w Brjazynje
Halbe Briesen Gutsschloss.jpg|Hród w Brjazynje
Innenansicht im Tropical Islands.jpg|Tropical Islands


## Žórła


## Wotkaz
Kemjel

**Kemjel** ( *Münchehofe*) je wjes a gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so sewjernje Delnich Błótow blisko městačka Serbski Bukojc, něhdźe 25 kilometrow sewjernje Lubina a 20 kilometrow juhowuchodnje Parska. Gmejna słuša k hamtej Schenkenländchen.

Z mjenje hač 500 wobydlerjemi na přestrjeni wot 62 kwadratnych kilometrow słuša gmejnski teritorij Kemjela k jara rědko wobsydlenym kónčinam Němskeje.

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z gmejnskich dźělow:
* Birkholz
* Hermsdorf
* Hermsdorf Mühle
* Klein Wasserburg

## Wobrazy

Hermsdorfer Schleuse01.jpg|Hermsdorfski přepław při Dubi
Münchehofe Kirche Westansicht.jpg|Cyrkej w Kemjelu
Birkholz-Sammlung Duncker (5417966).jpg|Ryćerkubło Birkholz wokoło 1860
Münchehofe Hermsdorf Denkmal Gefallene Weltkriege.jpg|Wojerski pomnik w Hermsdorfu
Hermsdorfer Muehle.jpg|Hermsdorfski młyn


## Žórła


## Wotkaz
Uhyst

**Uhyst** je němske mjeno dweju łužiskeju wsow:

* Delni Wujězd *(Uhyst/Spree)*, gmejnski dźěl Hamora
* Horni Wujezd *(Uhyst am Taucher)*, gmejnski dźěl Porchowa
Delnje Błóta

**Delnje Błóta** ( *Unterspreewald*,  *Dolne Błota*) je w lěće 2001 nastata gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, na sewjernej kromje Delnjeje Łužicy. Nadeńdźe so na woběmaj bokomaj Sprjewje w Delnich Błótach, něhdźe 20 kilometrow sewjernje Lubina. Gmejna słuša k hamtej Delnje Błóta.

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych gmejnskich dźělow:

* Lubuš *(Leibsch)* z wjesnym dźělom Lubuš-Nasyp *(Leibsch-Damm)*
* Nowa Wjas pśi jazoru *(Neuendorf am See)*
* Nowy Lubnjow *(Neu Lübbenau)*

## Stawizny
Wjes Lubuš naspomni so hižo w lěće 1004 a słuša tuž k najstaršim znatym sydlišćam cyłeje Łužicy. Hač do 18. lětstotka rěčeše so we wsy nimale jenož serbsce.

## Wobrazy

Unterspreewald-Leibsch-Spree-01.jpg|Sprjewja w Lubušu
Neu Lübbenau Kirche.JPG|Cyrkej w Nowym Lubnjowje
Fotothek df rp-b 0810005 Unterspreewald-Neuendorf am See. Bockmühle und Umfeld.jpg|Něhdyši wětrnik w Nowej Wsy


## Žórła


## Wotkaz
Lubuš

**Lubuš** je

* mjeno pólskeho wojewódstwa, hlej Lubušske wojewódstwo
* mjeno hornjołužiskeje wsy pola Łutow, němsce *Laubusch*; hlej Lubuš (Łuty)
* mjeno błótowskeje wsy w gmejnje Delnje Błóta, němsce *Leibsch*; hlej Lubuš (Błóta)
* mjeno gmejny we wokrjesu Łobjo-Halštrow, němsce *Hohenleipisch*; hlej Wysoki Lubuš
* mjeno městačka nad Wódru w Braniborskej, němsce *Lebus*; hlej Lubuš (město)
Lesosibirsk

**Lesosibirsk** () je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Jenisej něhdźe 275 kilometrow sewjernje Krasnojarska a ma něhdźe 55 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1689 jako wjes Maklakowo załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Jan Bohuwěr Mučink

**Jan Bohuwěr Mučink** ( *Johann Traugott Mutschink*; * 12. decembra 1821 w Njechanju, † 24. januara 1904 w Zemicach) bě serbski ludowy spisowaćel, wučer a domiznowědnik. Słušaše srjedź 19. lětstotka k załožerjam swětneje serbskeje wuměłstwoweje prozy a pisaše pod pseudonymom „Horisław“.

## Žiwjenje
Narodźi so w Njechanju pola Lubija jako syn chěžkarja a nadróžneho dźěłaćerja Jana Mučinka a jeho mandźelskeje Hańže, rodźeneje Eiseltec. Po ludowej šuli w Dažinje, hdźež bě Korla Awgust Mosak-Kłosopólski jeho sobušuler, móžeše so z chudych wobstejnosćach pochadźacy Mučink z podpěru sakskeho knježerstwa wot lěta 1839 při Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje wukubłać dać. Tam bě w samsnej šulerskej generaciji kaž na přikład Korla Awgust Kocor, Michał Domaška, Jan Wjela-Radyserb, Michał Rostok a Jan Bartko. Po zakónčenju seminara dósta wot lěta 1842 najprjedy městna jako pomocny wučer w Klukšu, Barće, Bolborcach a Njeswačidle. 1845 sta so z wučerjom noweje šule w Zemicach. Po 45-lětnej dźěławosći jako Zemičanski wučer poda so 1890 na wuměnk. Wón bu pochowany na pohrjebnišću w Zemicach-Tumicach po boku swojeje mandźelskeje Juliany Luisy, rodź. Dammec (1835–1898).

Roman *Herta* Bohumile Šretroveje z lěta 1965 tematizuje mjez druhim wuske přećelstwo mjez Janom Bohuwěrom Mučinkom a Hertu Wićazec.

## Skutkowanje
Mučink słuša k aktiwnym młodym serbskim wučerjam doby narodneho wozrodźenja. W lěće 1843 jima so Mučink k prěnjemu razej słowo w nowinach a podpěraše w nastawku serbske narodne hibanje, kotremuž porokowachu němscy liberalisća pozdatne panslawistiske prócowanja k lěpšemu Ruskeje. W swojej replice mjenowaše město toho zbudźenje serbskeje kultury jako zaměr hibanja. W lěće 1847 słušeše k załoženskim čłonam Maćicy Serbskeje. W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 skutkowaše jako zapisowar burskeju towarstwow w Njezdašecach a Stachowje. Dla swojeho 1849 wozjewjeneho pisma *„Ribowčenjo abo politiske powědančko z nětčišich časow“* steješe pod wobkedźbowanjom sakskich zarjadow dla „sylnych demokratiskich tendencow“. 1850 wozjewi so dalše powědančko *„Hród na Zhorjelskej horje Landskrónje“*, kotrež so runje tak ze strony wyšnosće kritizowaše, na čož namołwichu jeho k zdźerženju za powołanje wučerja trěbneje loyality a neutrality.

Tomu sćěhujo wozjewješe Mučink w slědowacych lětach w němskich nowinach kaž „Sächsischer Erzähler“ abo „Gebirgsfreund“ mnoholičbne powědančka, basnje, jězbne rozprawy a nastawki, kotrež mějachu jako temy předewšěm přirodne podawki, ratarstwo, zahrodnistwo a pčołarstwo. Nimo toho pisaše přinoški wo stawiznach serbskeho ludu a předstaješe serbske wosobiny. 

1856 załoži so w Zemicach po Mučinkowym namjeće pčołarske towarstwo.

Dźensa je w Zemicach-Tumicach dróha po Mučinku pomjenowana.

## Žórle

* Jörg Nadolny: *Pisaše a wozjewješe bjez přestawki.* W: Serbskich Nowinach, 17. septembra 2021 (Předźenak), str. 2

## Wotkaz
* Pětr Kunca: Krótkobiografija na stronach Sakskeje biografije
Božidar Šěca

**Aleksander Božidar Šěca** ( *Alexander Theodor Schütze*; * 15. januara 1900 w Rachlowje pod Čornobohom, † 16. apryla 1986 w Budestecach) bě serbski domiznowědnik, wučer, swobodny domizniski spisowaćel, botanikar a nawoda wšelakich dźěłowych kruhow.

Narodźi so jako najmłódši syn serbskeho přirodospytnika Korle Bohuwěra Šěcy a jeho žony Anny Emilije rodź. Albertec a měješe třoch bratrow a jednu sotru: Jana Jurja (* 1883), Hanu Rejzu (* 1886), Jurja Marka (* 1888) a Pětra Wladimira (* 1894).

Do Druheje swětoweje wójny dźěłaše jako wučer. Po 1945 bě z hłownym hladarjom pomnikow Budyskeho wokrjesa a dokumentowaše w tutym zastojnstwje wjele twarskich a kulturnych pomnikow wokrjesa. Wot 1958 bě čłon přirodowědneho dźěłoweho kruha Hornjeje Łužicy.

Za swoje zasłužby dósta złotu medalju Johannesa R. Bechera a w lěće 1968 Leibnizowu medalju Akademije wědomosćow NDR.

## Wubrane spisy
* Max Militzer, Theodor Schütze: *Die Farn- und Blütenpflanzen im Kreise Bautzen*. Nowa Doba Verlag der Domowina, Bautzen 1953
* jako redaktor: *Bautzener Land. Heimatbuch des Kreises Bautzen*. Herausgegeben vom Rat des Kreises Bautzen, Bautzen 1959
* wudawaćel rjada „Das schöne Bautzener Land“:
** z. 1: *Windmühle Saritsch*, 1954
** z. 2: *Burg Körse*, 1954
** z. 4: *Dorf und Park Neschwitz*, [1955], 1959 [2. nakł.], 1960 [3. nakł.]
** z. 5: *Weberort Wehrsdorf*, 1956, 1964 [2. nakł.]
** z. 6: *Großdubra am Heiderand*, 1957
** z. 7: *Sohland an der Spree*, 1957
** z. 8: *Schirgiswalde, die kleine Stadt*, 1959, 1972 [3. nakł.]
** z. 9: *Landschaftsschutzgebiet Lausitzer Bergland*, 1961
** z. 10: *Königswartha im Teichland*, 1962
** z. 11: *Wilthen am Mönchswalder Berg*, 1964
** z. 12: *Hochkirch vor dem Czorneboh*, 1965
** z. 13: *Göda tausendjährig*, 1966
* *Werte der deutschen Heimat*, zwjazk 12: *Um Bautzen und Schirgiswalde: Ergebnisse der heimatkundlichen Bestandsaufnahme im Gebiet von Bautzen und Schirgiswalde*. Akademie-Verlag, Berlin 1967
* *Werte unserer Heimat*, zwjazk 24: *Zwischen Stromberg, Czorneboh und Kottmar*. Akademie-Verlag, Berlin 1974

## Wotkaz
*
Markojska Góla

**Markojska góla** ( *Märkische Heide*) je wulka gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so při wuchodnej kromje Delnich Błótow a sewjerowuchodnje Lubina. Přez gmejnu běži Sprjewja. Sydło gmejnskeho zarjada je Lutol při Lutolskim jězoru.

Z přestrjenju wot wjace hač 210 kwadratnych kilometrow słuša Markojska gola k najwjetšim gmejnam w Němskej.

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji ze slědowacych gmejnskich dźělow:

* Błotko *(Plattkow)*
* Dołgi *(Dollgen)*
* Dubrawa *(Krugau)*
* Dwóry *(Dürrenhofe)*
* Groźišćo *(Gröditsch)*
* Kuškow *(Kuschkow)*
* Lubochol *(Leibchel)*
* Lutol *(Groß Leuthen)*
* Małe Linje *(Klein Leine)*
* Mrocna *(Pretschen)*
* Njacyna *(Biebersdorf)*
* Skulin-Łuka *(Schuhlen-Wiese)* z wjesnymaj dźělomaj *[[Skulin]]* (do 1937 němsce *Skuhlen*) a *[[Łuka (Markojska Góla)|Łuka]]
* [[Stary Škódow]] *(Alt-Schadow)*
* [[Witanojce-Bukowka]] *(Wittmannsdorf-Bückchen)* z wjesnymaj dźělomaj *Witanojce* a *Bukowka*
* [[Wjelike Linje]] *(Groß Leine)*
* [[Wusoki Móst-Nowy Škódow]] *(Hohenbrück-Neu Schadow)* z wjesnymaj dźělomaj *Wusoki Móst* a *Nowy Škódow*
* [[Zglic]] *(Glietz)*

Nimo toho wopřijima gmejna slědowace wobydlene městna bjez statusa gmejnskeho dźěla: Błota *(Botta)*, Brjazynka *(Birkenhainchen)*, Bukowka *(Bückchen)*, Gólnikaŕnja Marijina Góra *(Forsthaus Marienberg)*, Granica *(Grenze)*, Hutownja *(Hüttenplatz)*, Lutolk *(Klein Leuthen)*, Nowa Bukowka *(Neu Bückchen)*, Nowa Kjarcma *(Neukrug)*, Nowy Škódow *(Neu Schadow)*, Pśi Krjach *(Buschhäuser)* a Wudwór Amalijiny Dwór *(Vorwerk Amalienhof)''.

## Wosobiny
* Bernd Pittkunings (* 1960), serbski spěwytwórc, narodźeny w Dołgach

## Wobrazy

Schloss Leuthen Sammlung Duncker.jpg|Lutolski hród w 19. lětstotku
Märkische-Heide Kirche-Groß-Leuthen Juni-2013 DSC 0017.JPG|Lutolska cyrkej
Kirche Groß Leine.jpg|Cyrkej we Wjelikich Linjach
Krugau Dorfkirche 02.JPG|Cyrkej w Dubrawje
Pretschener Spree bei Pretschen.JPG|Sprjewine promjo pola Mrocny


## Žórła


## Wotkaz
Wusoki jazor

**Wusoki jazor** ( *Heidesee*) je w lěće 2003 nastata gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so w holanskej krajinje z chójninami něhdźe dźesać kilometrow juhowuchodnje Parska a 30 kilometrow zdalene wot Berlina w tamnišej jězorinje. Přez gmejnski teritorij ćeče rěka Dubja.

## Gmejnske dźěle
Gmejnske dźěle su:

* Bendow *(Bindow)*
* Błožyn *(Blossin)*
* Dźiwica *(Dannenreich)*
** Friedrichshof
** Wenzlau
* Dołgi Brod *(Dolgenbrodt)*
* Frycojce *(Friedersdorf)*
* Grabice *(Gräbendorf)*
* Gusow *(Gussow)*
** Friedrichsbauhof
* Kolberg
* Pśěrowc *(Prieros)*
* Stśěgańc *(Streganz)*
** Klein-Eichholz
* Wólsk *(Wolzig)*

## Wobrazy

Heidesee Prieros Heimatmuseum.jpg|Domizniski muzej w Pśěrowcu
Dahmebrücke in Bindow.jpg|Móst přez Dubju w Bendowje
Heidesee Prieros Kirche.jpg|Cyrkej w Pśěrowcu
Wolzig Mole.jpg|Wólsčanski jězor


## Žórła


## Wotkaz
Błośańska Góla

**Błośańska Góla** (tež **Błotań**;  *Spreewaldheide*) je w lěće 2003 nastata gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta, na sewjeru Delnjeje Łužicy. Nadeńdźe so sewjernje Hornich Błótow, něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Luboraza a štyri kilometry sewjernje Tšupca. Gmejna słuša k hamtej Luboraz/Hornje Błóta. Wuchodnje gmejny so Luboraska hola rozpřestrěwa.

## Gmejnske dźěle
Po gmejnskej wustawje wobsteji gmejna Błośańska Góla ze štyrjoch gmejnskich dźělow:

* Bucyn *(Butzen)*
* Łaz *(Laasow)*
* Zakrjow *(Sacrow)*
* Waldow

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bucyna a Łaza pochadźa z lěta 1294. Dnja 26. oktobra 2003 so gmejny Bucyn, Łaz a Zakrjow-Waldow dobrowólnje zjednoćichu.

## Wobrazy

Butzen Hauptstrasse 1.jpg|Hłowna dróha w Bucynje
Butzener Bagen 10.JPG|W Bucynskim bahnje (Butzener Bagen)
Laasow_Kriegerdenkmal_01.JPG|Łazowski wojerski pomnik ze serbskimi swójbnymi mjenami
Butzen Bergsee 11.JPG|Hórski jězor pola Bucyna


## Žórła


## Wotkazaj

* Priwatna webstrona wo gmejnje
Měrćin Weclich

**Měrćin Weclich** (* 28. oktobra 1957 we Worklecach) je serbski hudźbnik, komponist, spěwar a nowinar. Wón je jedyn z najznaćišich popularnych hudźbnikow w Serbach.

## Žiwjenje
Po šuli w Pančicach-Kukowje, abiturje na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Budyšinje a połdralětnej słužbje we wójsku dźěłaše Weclich najprjedy w gmejnje Pančicy-Kukow a wot 1980 do 1988 jako redaktor Noweje doby. 1990 złoži swoje pruwowanje jako powołanski spěwar-interpret. Wot 1989 do 1992 hraješe w kapale Oberland Adolfa Kiertschera a wot 1992 dźěłaše jako redaktor Serbskich Nowin. W lěće 1996 załoži swójske hudźbne nakładnistwo.

W lěće 2025 spožči so jemu za swoje zasłužby na polu serbskeje popularneje hudźby Myto Ćišinskeho.

Měrćin Weclich bydli w Kukowje.

## Diskografija
* *Sym sonjer zbožowny* (1993)
* *Spěw spěwam sej* (1995)
* *Ja sym mała Sněženka* (1996)
* *Spěwaj a rejuj* (1998)
* *Mała Sněženka 2* (1999)
* *Bohu swjećene lěto* (2000)
* *Korjenje* (2001)
* *Won, won do města* (2001)
* *Mała sněženka 3* (2008)
* *Wětrnik a časy* (2016)

## Wotkaz
* Oficielna webstrona 

## Nóžki
Južny Tirol

**Južny Tirol** ( *Südtirol*,  *Alto Adige, Sudtirolo*, hamtsce **Autonome Provinz Bozen – Südtirol**) je najsewjerniša prowinca Italskeje a twori hromadźe z prowincu Trient awtonomny region *Trentino-Južny Tirol*. Wot lěta 1972 ma Južny Tirol daloko sahace prawa samozarjadnistwa. W Alpach ležacy kraj ma něhdźe 520.000 wobydlerjow; hłowne město je Bozen *(Bolzano)*. Hač do lěta 1920 słušeše Južny Tirol jako južna połojca tirolskeho hrabjanstwa k Rakuskej.

Wobydlerstwo zestaji so z 62 % němskorěčnych, 23 % italskorěčnych a 4 % ladinskich Južnotirolčanow, při čimž sydla Ladinojo hłownje w Dolomitach. Južny Tirol ma přestrjeń 7.400 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje poł přestrjeni Łužicy.

Južny Tirol słuša k najbohatšim regionam Italskeje a cyłeje Europskeje unije. Přez kraj wjedźe europska transitowa ruta přez Brennerowy přesmyk, jedyn z najwažnišich přechodow přez Alpy, kotryž zwjazuje Němsku a Awstrisku z Italskej.

## Gmejny
Južny Tirol wobsteji ze 116 gmejnow, z kotrychž maja wósom status města. Jeničke wulkoměsto je Bozen. Po ličbje wobydlerstwa najwjetše gmejny su:

## Wobrazy

Sonnenuntergang mit Blick auf die Drei Zinnen (cropped).jpg|*Tři ciny* (Drei Zinnen) w Dolomitach
Meran von der Mutspitze.JPG|Etschowy doł pola Merana
Domplatz Brixen Rathaus.JPG|Radnica w Brixenje
Trilingual road sign in Val Gardena.jpg|Trojorěčny pućnik (ladinsce, němsce, italsce)
Tirol Schloss 01.jpg|Hród Tirol


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony awtonomneje prowincy