open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zadar

**Zadar** ( *Zara*) je město při Jadranskim morju w Chorwatskej a z něhdźe 75.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město w kraju. Přistawne město nadeńdźe so w sewjernej Dalmaciskej něhdźe 270 kilometrow južnje Zagreba a 130 kilometrow sewjerozapadnje Splita při jadranskim brjoze napřećo kupje Ugljan. 

Zadar je zarjadniske sydło Zadarskeje županije, sydło romsko-katolskeho arcybiskopstwa, w lěće 2003 załoženeje uniwersity a woblubowany turistiski cil.

## Stawizny
Na městnje dźensnišeho Zadara běše hižo w ilyriskim času sydlišćo. Romske žórła naspomnja je jako *Iader* abo *Iadera*, pola Konstantinoas Porphyrogennetosa w 10. lětstotku rěka město *Diadora*.

Hižo Romjenjo natwarichu tule w druhim lětstotku do Chrystusa kapitol, měšćanske murje, kupjele a akwedukt. Po rozpadźe Zapadoromskeho mócnarstwa sta so Zadar ze stolicu bycantinskeje prowincy Dalmacija. Po nadpadach namórskich rubježnikow poda so Zadar wokoło lěta 1000 pod škit bjenatskeje republiki. W lěće 1069 přińdźe pod kralom Petrom Krešimirom IV. prěni raz ke Chorwatskej. W lěće 1202 zdobychu Bjenatčenjo město wróćo. 

Jako přewzachu Osmanojo w běhu 16. lětstotka zadni kraj, wutwarichu Bjenatčenjo Zadarske wobhrodźenja. Hač do lěta 1797 wosta Zadar stolica bjenatskeje dwójneje prowincy *Dalmazia e Albania*. Po padźe Bjenatkow přeńdźe Zadar k Rakuskej a wosta tež po Napoleonowych wójnach hač do kónca Prěnjeje swětoweje wójny jako stolica Dalmaciskeho kralestwa w jeje wobsydstwje. W druhej połojcy 19. lětstotka bě ze srjedźišćom chorwatskeho narodneho hibanja w Dalmaciskej. Po poražce Rakusko-Wuherskeje w Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe město hromadźe z nimale wšěmi dalmaciskimi kupami k Italskej a po Druhej swětowej wójnje k znowa załoženej Juhosłowjanskej. W Chorwatskej wójnje 1990tych lět bu město wot 1991 do 1993 wot juhosłowjanskeho wójska woblěhowane a bu přez nadběhi a bombardowanja wobškodźene.

## Wobrazy

Konrad von Grünenberg - Beschreibung der Reise von Konstanz nach Jerusalem - Blatt 9v - 024.jpg|Zadar wokoło 1487
Church of St. Donat in Late Afternoon Light - Zadar - Croatia.jpg|Cyrkej swjateho Donata
Zadar PortaTerraferma.jpg|Krajne wrota *(Porta terraferma)*
Zadar Forum.jpg|Romski forum
Zadar Hafen.JPG|Zadarski přistaw


## Wotkaz
Varaždin

**Varaždin** ( *Varasd*) je město na sewjeru Chorwatskeje a zarjadniske sydło Varaždinskeje županije. Nadeńdźe so na sewjeru kraja nad Drawu, jenož wósom kilometrow wot słowjenskeje a 25 kilometrow wot Madźarskeje hranicy a ma něhdźe 47.000 wobydlerjow. Najbliše susodne město je Čakovec na sewjeru.

Varaždin je hospodarske a kulturne srjedźišćo sewjerneje Chorwatskeje a sydło romsko-katolskeje diecezy Varaždin.

Wot 1756 do 1776 bě město skrótka ze stolicu Chorwatskeje a za čas madźarskeho knjejstwa nad Chorwatskej zarjadniske sydło komitata Varasd.

Historiske jadro barokoweho města je derje zdźeržane, čehoždla je Varaždin woblubowany cil turistow. Hłownej zajimawostce stej stare město a hród.

## Wobrazy

Varasdin.jpg|Varaždin w lěće 1668
RathausVarazdin.jpg|Torhošćo z radnicu
AltstadtgasseVarazdin.jpg|Hasa w starym měsće
HNK_Varaždin.jpg|Chorwatske narodne dźiwadło
Varaždinska_katedrala.jpg|Varaždinska katedrala


## Wotkaz
Čakovec

**Čakovec** ( *Csáktornya*) je město na samym sewjeru Chorwatskeje, najwjetše město regiona Međimurje, kónčiny mjez Drawu na juhu a Muru na sewjeru a zarjadniske sydło županije Međimurje. Nadeńdźe so něhdźe sto kilometrow sewjernje Zagreba blisko słowjenskeje (10 km) a madźarskeje hranicy (15 km) a ma wokoło 27.000 wobydlerjow w gmejnje a 15.000 w měsće samym. Najbliše susodne město je Varaždin na juhu.

Město leži při awtodróze A4 Zagreb–Budapest.

## Stawizny
Hižo za čas romskeho mócnarstwa běše městno dźensnišeho Čakovca wobsydlene. Tule namakaše so romske sydlišćo *Aquama*, kotrež bu wot stawiznarja Strabo hižo w 1. lětstotku naspomnjene. Spočatk 13. lětstotka natwari hrjabja Demeter Csáky na samsnym městnje prěni hród, kiž bu po nim pomjenowany. Prěnje naspomnjenje we wopisach pochadźa z lěta 1333. W lěće 1738 zniči so městačko přez zemjerženje. Wot 1941 do 1945 steješe Čakovec pod madźarskim wobsadźenjom.

## Wobrazy

Čakovec crkva.jpg|Franciskanski klóšter
Čakovec Franjevački trg pano.jpg|Torhošćo wosrjedź města
Muzej Međimurja Čakovec.jpg|Měšćanski muzej
Čakovec Trgovački kasino.jpg|*Trgovački kasino* (Wikowanski kasino)
Čakovec, zimi - Trg Republike.JPG|Naměsto republiki w zymje


## Wotkaz
Christina Aguilera

**Christina Aguilera** (* 18. decembra 1980 w Staten Island, New York) je US-ameriska R&B-spěwarka, song-spisarka, dźiwadźelnica a producentka.

## Diskografija
* *Christina Aguilera* (1999)
* *Mi Reflejo* (2000)
* *My Kind of Christmas* (2000)
* *Stripped* (2002)
* *Back to Basics* (2006)
* *Bionic* (2010)

## Wotkaz
* Oficielna webstrona
Minusinsk

**Minusinsk** () je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Jenisej něhdźe 420 kilometrow južnje Krasnojarska a 25 kilometrow wuchodnje Abakana. Ma něhdźe 68 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1739 załožiło a ma wot lěta 1822 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Marko

**Marko** je muske předmjeno słowjanskeho pochada, kotrež so mjez druhim w serbšćinje wužiwa, ale tež w južnosłowjanskich rěčach.

Znaći nošerjo tutoho mjena su:

* Marko Dyrlich (* 1975), dźiwadźelnik
* Marko Grojlich (* 1948), rozhłosownik a awtor
* Marko Kowar (* 1959), jednaćel Domowiny
* Marko Kraljević (~1335–1394/95), južnoserbski kral
* Marko Smoler (1857–1941), nakładnik a redaktor Serbskich Nowin
* Marko Suchy (* 1953), direktor Załožby za serbski lud
* Marko Šiman (* 1955), politikar CDU, zapósłanc Sakskeho krajneho sejma
Marko Grojlich

**Marko Grojlich** (němsce *Greulich*; * 30. měrca 1948 w Bukecach) je serbski rozhłosownik a spisowaćel. 

Narodźi so jako syn Pawoła Grojlicha w Bukecach. Po studiju weterinarneje mediciny dźěłaše hač do přewróta w lěće 1990 jako skótny lěkar w Budyskim wokrjesu. Potom so přeorientowaše a započa jako redaktor pola Serbskeho rozhłosa w Budyšinje. Rozprawješe wosebje tež z ewangelskich kónčin serbskeho kraja. Tež jako awtor zaběraše so w třoch knihach a mnohich nastawkach w Rozhledźe abo Serbskej protyce hłownje z wuchodnym dźělom Budyskeho kraja. 

Grojlich je sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Spisy
* *Mjez horami a holu – wjesne zapiski.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1998.
* *Pod Čornobohom – historiske powěsće a stawiznički z Bukečanskich kónčin.* LND, Budyšin 2012.
* *Mjez Křičom a Lubatu – historiske powěsće a stawiznički z narańšich Serbow.* LND, Budyšin 2015.
* *Wjesni šibałcy.* Słuchokniha, LND, Budyšin 2016.

## Literatura
* *Naš jubilar.* W Rozhledźe 05/2011
Grojlich

**Grojlich** je serbske swójbne mjeno tuteju wosobinow:

* Marko Grojlich (* 1948), rozhłosownik a awtor
* Pawoł Grojlich (1908–1992), pismikistajer, nawoda ćišćernje „Nowa doba“ a ludowy spisowaćel
Kisylk

**Kisylk** ( *Geißlitz*) bě holanska wjeska w sewjernym dźělu Hornjeje Łužicy, ležaca mjez jězoromaj sewjerowuchodnje Łaza a sewjerozapadnje Bjerwałda. Bu w lěće 1960 wotbagrowana za Łazowsku brunicowu jamu. Wjetšina wobydlerjow přesydli so do bydlenskich blokow we Łazu.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1538 jako *Kieselitz* a słušeše k ryćerkubłu w susodnej Radskej. Bě dźěl Łazowskeje wosady. Jako dźěl Radskeje bu 1938 do Łaza zagmejnowana. Wjetšina wobydlerjow wopušći Kisylk hižo do Druheje swětoweje wójny a zasydli so zwjetša we Łazu, prózdna wjes bu pak hakle 1960 wotbagrowana. Dźensa dopomina pomnik na Radsku a wjesnej dźělej Kołpin a Kisylk. Městno něhdyšeje wsy nadeńdźe so dźensa pod wodu.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 245 wot cyłkownje 249 wobydlerjow gmejny Radska serbsce.

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 
* Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: *Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung.* 2010, s. 270sl.
Čelno

**Čelno** (prjedy serbsce tež *Třělno*;  *Tzschelln*, 1936–47 *Nelkenberg*) bě holanska wjeska a gmejna w sewjernym dźělu Hornjeje Łužicy, při Sprjewi mjez Hamorom a Nowym Městom něhdźe dźesać kilometrow juhozapadnje Běłeje Wody. Bu w lěće 1979 za Wochožansku brunicowu jamu wotbagrowane. 

## Stawizny

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1453 jako *Czhillen* a słušeše k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu. W lěće 1936 bu w běhu germanizacije słowjanskich wjesnych mjenow pod nacionalsocialistiskim knježerstwom po bliskej hórce na *Nelkenberg* přemjenowana. W lěće 1964 měješe Čelnjanska gmejna 311 wobydlerjow.

Čelnjanska cyrkej bě hač do lěta 1588 filialna cyrkej Slepjanskeje wosady a potom sama wosadna cyrkej. Wot lěta 1627 słušeše k Wochožanskej wosadźe. W lěće 1890 sta so susodna wjeska Sprjowje z dźěłom Čelnjanskeje wosady.

W lěće 1976 bu Čelno so bližaceje brunicoweje jamy dla wottorhane a 1977 formelnje zagmejnowane do susodneho města Běłeje Wody. Přesydli so cyłkownje 276 wobydlerjow, wjetšina z nich do Běłeje Wody a Slepoho.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 hišće 90 % Čelnjanow serbsce, a to Wochožansku narěč. Tež po Druhej swětowej wójnje zwěsći Arnošt Černik hišće 85 % serbskorěčnych wobydlerjow. Tuž bě Čelno jedna z najbóle serbskich wjeskow w ewangelskich kónčinach. Njehladajo na to měješe jenož B-šulu, w kotrejž wučeše so serbšćina jako cuza rěč.

## Wosobiny
* Kurt Bałcar (1918–72); wučer, šulski nawoda, lektor a redaktor; narodźeny w Čelnom
* Gustaw Janak (1895–1980); knihikupc a kulturny prócowar; narodźeny w Čelnom
* Hendrich Jordan (1841–1910); wučer, spisowaćel a narodny prócowar; narodźeny w Čelnom

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 


## Wotkaz
Partwitz

**Partwitz** je němske mjeno dweju wsow w srjedźnej Łužicy:

* Bjezdowy *(Klein Partwitz)*, wjesny dźěl Halštrowskeje hole
* Parcow *(Groß Partwitz)*, něhdyša wjeska njedaloko Bjezdowow

Po Partwitzu je pomjenowany Parcowski jězor *(Partwitzer See)*.
Peter Handke

**Peter Handke** (* 6. decembra 1942 w Griffenje, Korutanska) je wjelekróć mytowany spisowaćel a přełožowar, kiž płaći jako jedyn z najznaćišich tučasnych awtorow Awstriskeje. Wón je zdźěla korutansko-słowjenskeho pochada a haji přećelne zwiski tež ze serbskimi awtorami kaž na přikład z Kitom Lorencom a bě wjacekróć we Łužicy z hosćom, mjez druhim składnostnje Swjedźenja serbskeje poezije 2001 a 2008 w Hornim Hajnku. W juhosłowjanskich wójnach 1990tych lět zastupowaše a zakitowaše pozicije serbiskeho knježerstwa a porěča tež při pohrjebje bywšeho serbiskeho prezidenta Slobodana Miloševića.

W lěće 2019 spožči so jemu Nobelowe myto za literaturu, štož zbudźi wjele kritiki, wosebje dla jeho pozicijow k juhosłowjanskim wójnam.

Handke bydli we Francoskej, njedaloko Parisa.

## Wubrane spisy
* 1966: *Die Hornissen.* Roman.
* 1966: *Publikumsbeschimpfung.*
* 1972: *Der kurze Brief zum langen Abschied.* Powědančko.
* 1983: *Der Chinese des Schmerzes.* Powědančko.
* 1987: *Der Himmel über Berlin.* Wjertna kniha za film Wima Wendersa.
* 1996: *Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien.* Pućowarska rozprawa.
* 2008: *Die morawische Nacht.* Powědančko.

## Wotkazaj

*
Geißlitz

**Geißlitz** je němske mjeno wjacorych sydlišćow w Sakskej:

* Kislica, něhdyši gmejnski dźěl Połpicy při Sprjewi
* Kisylk, něhdyša wjeska pola Łaza
* Geißlitz (Priestewitz), dźěl gmejny Priestewitz w Mišnjanskim wokrjesu
Parcow

**Parcow** ( *Groß Partwitz*) bě srjedźołužiska holanska wjeska sewjerozapadnje Wojerec a wuchodnje Złeho Komorowa, na teritoriju dźensnišeje gmejny Halštrowska Hola. W lětomaj 1969/1970 bu za brunicowu jamu Škodow wotbagrowana. Dźensa nadeńdźe so na městnje něhdyšeje wsy Parcowski jězor.

## Stawizny

Wjes, kotraž bu w formje nawsowca natwarjena, naspomni so prěni raz w lěće 1401 jako *Particz* a słušeše k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu. Wjesne mjeno pochadźa najskerje wot staroserbskeho słowa *para* („błóto“). Hižo wokoło 1500 steješe tu cyrkej, kotraž bě hač do lěta 1542 z filialnej cyrkwju Wojerowskeje wosady a potom – po reformaciji – sama z wosadnej cyrkwju.

Při přesydlenju w lětomaj 1969/70 wopušćichu cyłkownje 415 wobydlerjow swoju domiznu, 15 z nich do noweho wjesneho dźěla *Nowy Parcow* pola Bjezdowow.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 wot cyłkownje 535 wobydlerjow Parcowskeje gmejny 522 serbsce (98 %). W cyłej Parcowskej wosadźe chodźachu tehdy 476 wosadnych k serbskej a 160 k němskej spowědźi. Parcowske žony chodźachu tehdy hač na dwě wuwzaći wšě w serbskej drasće, kiž słušeše k Wojerowskemu drastowemu regionej. W 1930tych lětach wotpołožichu holcy poněčim serbsku drastu a chodźachu po „měšćanskim wašnju“. 

Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 33,1 %.

## Wosobiny
* Kito Fryco Stempel (1787–1867), farar a basnik; narodźeny w Parcowje

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Literatura
* *Groß Partwitz: Wandlungen eines Dorfes.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1976.
* 

## Žórła
* Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: *Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung.* 2010, s. 244sl.
Klěšnik

**Klěšnik** ( *Wolkenberg*) bě delnjołužiska holanska wjeska a gmejna juhowuchodnje Drjowka a sewjerozapadnje Grodka, kotraž bu w lětomaj 1991/92 wotbagrowana za brunicowu jamu Wjelcej-juh. Teritorij gmejny słuša wot 1. januara 1991 ke Grodkej. Dźensa nadeńdźe so na městnje něhdyšeje wsy kumštna winica. Ke Klěšnikej słušeštej wutwaraj Dolań a Gribownja.

Wjeska ležeše so w hórkatej krajinje při kromje Łužiskeje wuhrody a bu prěnjotnje załožena wosrjedź bahnow. Hižo w 13. lětstotku steješe tu prěnja cyrkej, nimo toho nadeńdźechu při wurywanjach powostanki ze słowjanskeje doby a srjedźowěka. Někotre z nich su dźensa w słowjanskim hrodźe w Radušu widźeć. Klěšnik bě kulowc, ke kotremuž słušachu wot 18. lětstotka tež wudwór *Gribona* a wutwaraj *Dolań* a *Michojc*. Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1353.

Cyrkej, kotraž steješe na hórce wosrjedź Klěšnika, bě twarjenje z 15. lětstotka. Wona bu hromadźe z wjesku wokoło 1990 wottorhana. Jeničce jeje drjewjana wěža přeměstni so do Pricyna.

## Wobydlerstwo a rěč

Po statistice Arnošta Muki rěčachu w lěće 1884 wot cyłkownje 329 wobydlerjow Klěšnika 318 delnjoserbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow. Hač do lěta 1889 wotměwachu so w Klěšniku Bože słužby w delnjoserbskej rěči.

Hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka nošachu žony z Klěšnika serbsku drastu. Wjes słušeše k Grodkowsko-Złykomorowskej drastowej kónčinje. Po Druhej swětowej wójnje dóńdźe k wožiwjenju serbskeje drasty, tak zo předstajichu Klěšničenjo w lěće 1983 składnostnje 700-lětneho wobstaća Wjelceje serbski kwasny ćah. Po přesydlenju załožichu drastowe towarstwo *Grodkowski serbski kwasny ćah z.t.*, kiž dale serbske tradicije haješe.

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 
* Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: *Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung.* 2010, str. 188sl.


## Wotkaz
Zoran Stefanović

**Zoran Stefanović** (kyrilisce Зоран Стефановић; * 21. nazymnika 1969 w Loznicy, Juhosłowjanska) je serbiski spisowaćel, basnik, dramatikar, literarny kritikar a literarny stawiznar. Wón je załožer projekta „Rastko“, hdźež so zběraja teksty ze wšěch słowjanskich krajow, mjez druhim tež serbske.

## Twórby

; Činohry
* *Ostrvska priča*, 1987.
* *Vikend sa Marijom Broz*, 1990.
* *Slovenski Orfej*, 1992.
* *Skaska o kosmičkom jajetu*, 1992.
* *Tačka susreta*, 1992.
* *Slovenski Orfej i druge drame*, Znak Sagite, Běłohród, 1995.
* *Sneg nije beo*, 2009.

; Proza
* *Verigaši, roman o našima*, Everest media, Běłohród, 1993, 2012.

; Filmografija
* 1987 : *Pozdravi sve koji pitaju za mene*
* 1992 : *Slovenski Orfej*
* 1993 : *"Janusovo lice istorije"* 1-3
* 1995 : *Uske staze*
* 2005 : *Životi Koste Hakmana*
* 2011 : *Music of Silence*

## Wotkazy

* IMDB (en)
* Slavic Orpheus, a drama, official site (en) (sr) 
* "Comics Culture in Yugoslavia: World-Class Innovators & Remarkable Visionaries" by Paul Gravett, Préface de *The Comics We Loved: Selection of 20th Century Comics and Creators from the Region of Former Yugoslavia*, 2011. (en)
Bliski wuchod

**Bliski wuchod** je geografiske zapřijeće z europskeje perspektiwy za arabske kraje juhozapadneje Azije a Israel, mjez Srjedźnym, Čerwjenym a Arabskim morjom. Wosebje region tak mjenowaneho „płódneho połměsačka“ a Arabska połkupa słušatej k Bliskemu wuchodej. Husto liča so nimo toho tež Turkowska, Cypernska, Egyptowska a Iran k tomu.

W stawiznach wobsahowaše zapřijeće cyły teritorij Osmaniskeho mócnarstwa zwonka Europy.

Porno Bliskemu wuchodej słušeja k Dalokemu wuchodej wuchodoaziske kraje kaž China a Japanska.

Bliski wuchod płaći na jednym boku z Mezopotamiskej a Egyptowskej jako najstarši kulturny region na swěće a jako jadrowy kraj třoch wulkich nabožinow – židowstwa, křesćanstwa a islama. Na tamnym boku so tam dla geostrategiskeho połoženja a wulkeho mnóstwa zemskich pokładow, předewšěm zemskeho wolija, přeco zaso wojuje.

K Bliskemu wuchodej we wuskim zmysle słušeja staty Bahrain, Irak, Israel, Jemen, Jordaniska, Katar, Kuwait, Libanon, Oman, Sawdi-Arabska, Syriska a Zjednoćene arabske emiraty.
1346

## Podawki
* Prěnje naspomnjenje Němskich Jenkec, Hołbina a Hauswaldy w Hornjej Łužicy, Janšojc, Łojowa a Tšadowa w Delnjej Łužicy kaž tež Rumburka a Cvikova w Čechach.
* Sydlišćo Bydgoszcz dósta měšćanske prawa.
* Danski kral Waldemar IV. předa Estisku Němskemu rjadej.
* 11. julija: Jendźelski kral Edward III. přeprěči w běhu Stolětneje wójny přećiwo Francoskej ze swojej flotu Ärmelski kanal a zahaji wuprawu přez Normandiju.
* 21. awgusta: W Lubiju załoži so Zwjazk šesćiměstow, kotryž wobsteji hač do lěta 1815.

## Narodniny
* 

## Wumrěće
* 26. awgusta: Jan, kral Čechow a herbski kral Pólskeje (* 1296)

## Wotkaz
Zwjazk šesćiměstow

**Zwjazk šesćiměstow** ( *Sechsstädtebund*) bě zwjazk šěsć hornjołužiskich městow Budyšin, Kamjenc, Lubań, Lubij, Zhorjelc a Žitawa, kotryž so w lěće 1346 załoži. Wobsteješe hač do lěta 1815.

Ze zaměrom, krajny měr w Hornjej Łužicy škitać, wotzamknychu šěsć městow dnja 21. awgusta 1346 zrěčenje. W załoženskim wopismje mjenuje so krajny bohot kejžora Korle IV. jako iniciator zwjazka. Hižo w lěće 1339 załoži kral Jan z Čechow podobny zwjazk hornjołužiskich a šleskich městow (bjez Žitawy). Runje tak prócowaše so wójwoda Jan Zhorjelski wo hornjołužisko-šleski zwjazk, kiž wobsteješe hišće w zažnym 15. lětstotku. Pod kralom Wjacsławom IV. přizamknychu so městam tež někotři hornjołužiscy knježa a pozdźišo cyłe zemjanstwo regiona. Trajace wobsteješe pak dale jenož zwjazk městow samych, kotryž stawizny regiona přez wjacore lětstotki sylnje wobwliwowaše.

Zwjazk šešćiměstow kćěješe wosebje w prěnimaj lětstotkomaj swojeho wobstaća. W tutej dobje poradźi so městomaj Zhorjelc a Žitawa, přesadźić swoju sudnisku móc w swójskich kónčinach. Lubij dósta sudnisku móc na kubłach rozpadowaceho knjejstwa Ketlicy. Paralelnje skrućichu so stawowe struktury w Hornjej Łužicy.

Po chłostance Zwjazka šesćiměstow dla zapowědźenja podpěry kralej Ferdinandej I. w lěće 1547 *(Pönfall)* zhubi zwjazk wjetšinu swojich prawow. Swoju přewahu w krajnej politice njezamó tež w slědowacych lětdźesatkach wjace wróćo zdobyć.

Jako so Łužica po Wienskim kongresu lěta 1815 dźěli, přeńdźeštej měsće Zhorjelc a Lubań do Pruskeje. Z tym so eksistenca prěnjotneho Zwjazka šesćiměstow po nimale 500 lětach skónči. Tuž bě zwjazk najdlěje wobstejacy zwjazk městow na teritoriju dźensnišeje Němskeje. 

Dnja 21. junija 1991 so zwjazk składnostnje 770-lětneho jubileja města Lubij swjatočnje wožiwi. Dokładnje prajene přisłuša jemu dźensa sydom městow, dokelž je dźensa tež pólski dźěl Zhorjelca – město Zgorzelec – ze sobustawom zwjazka. Dźensniši zwjazk spěchuje mjezsobne aktiwity hornjołužiskich městow, při čimž pak žanu politisku rólu wjace njehraje.

W Zwjazku měješe Budyšin wosebitu rólu jako mějićel zwjazkoweho pječata. Tohodla sta so tež Budyski wopon ze znamjenjom cyłeje Hornjeje Łužicy. Zastupjerjo zwjazka so pak najhusćišo w Lubiju zetkachu, dla centralneho połoženja. Město Zhorjelc ze swojej hospodarskej mocu přinošowaše třećinu zwjazkoweho budgeta.

## Literatura
* Joachim Bahlcke (wud.), *Geschichte der Oberlausitz. Herrschaft, Gesellschaft und Kultur vom Mittelalter bis zum Ende des 20. Jahrhunderts*, Leipziger Universitäts-Verlag, Leipzig 2001, ISBN 3-935693-46-X
Mikroneziska

**Federěrowane staty Mikroneziskeje** ( *Federated States of Micronesia*) su njewotwisny kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje. Wobjima najwjetši dźěl Karolinowych kupow w Mikroneziji. Federacija wobsteji ze statow Chuuk, Kosrae a Pohnpei we wuchodnym dźělu Karolinow a stata Yap, kotryž twori hromadźe z njewotwisnym statom Palau Zapadne Karoliny. Stolica je Palikir.

Na kupach knježi włóžna, tropiska klima.

## Stawizny

Kupy běchu hižo kónc třećeho lěttysaca do Chrystusa wobsydlene. Jako prěni Europjenjo přińdźechu Portugalčenjo do tuteje kónčiny a w lěće 1696 přewzachu Španičenjo kontrolu na kupach. Po Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Mikronezisku Němskemu kejžorstwu. Tak stachu so z dźěłom kolonije Němska Nowa Gineja. Spočatk Prěnjeje swětoweje wójny wobsadźi Japanska mikroneziske kupy a měješe je hač do Druheje swětoweje wójny jako mandatowy teritorij. Po japanskej poražce steješe Mikroneziska wot 1947 hromadźe z druhimi pacifiskimi kupami kaž Guam a Marshallowymi kupami pod mjenom *Trust Territory of the Pacific Islands* pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow, najprjedy ameriskeje mariny a wot 1961 nutřkowneho ministerstwa. Kupy wužiwachu so dźěla za wojerske potrjeby.

Dnja 10. meje 1979 podpisachu štyri zwjazkowe staty wustawu Federěrowanych statow Mikroneziskeje a rozsudźichu so, w swobodnej asociaciji ze Zjednoćenymi statami wostać. Po kóncu Zymneje wójny dósta Mikroneziska w lěće 1990 swoju njewotwisnosć. Zakitowanje kraja leži dale w zamołwitosći Zjednoćenych statow.


## Žórła


## Wotkaz
Niue

**Niue** (prjedy *Savage Island*) je wotležana koralowa kupa w južnym Pacifiku, w bliskosći Tongi, južnje Samowy, zapadnje Cookowych kupow a 2400 kilometrow sewjerowuchodnje Nowoseelandskeje. Wot lěta 1974 je swobodnje asociěrowana z Nowoseelandskej. Hłowne sydlišćo je Alofi z 580 wobydlerjemi.

Kupa je jedyn z najwyšich atolow na zemi a wobsteji z wjerška něhdyšeho wulkana. Při kromje kupy nadeńdźe so hač do 30 metrow wysoki rif z wapnowca. Na Niue je cyłkownje štyrnaće wjeskow. Mjeztym zo ma Niue dźensa jenož hišće wokoło 1.100 wobydlerjow, je 20.000 ludźi z Niue w Nowoseelandskej žiwych.

Přerězna temperatura leži pola 25° C.

## Stawizny
Kupa je so najskerje w 10. lětstotku wobsydliła a bu w lěće 1774 wot Jamesa Cooka za Europu wotkryta, kiž mjenowaše ju *Savage Island* („Kupu dźiwich“). W lěće 1901 anektowa Nowoseelandska Niue jako dźěl Cookowych kupow a tři lěta pozdźišo so kupa wot Cookowych kupow dźěli. 1965 dóstachu wobydlerjo wobmjezowane samozarjadnistwo a 1974 wotzamknychu zrěčenje wo swobodnej asociaciji z Nowoseelandskej.


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona knježerstwa
Palau

**Palau** ( *Palau*, palausce *Belau*) je kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje, kotryž je z lěta 1994 njewotwisny. Leži sewjernje kupy Nowa Gineja a wuchodnje Filipinow a słuša k Mikroneziji. Wobsteji z Palauskich kupow, kiž słušeja k Zapadnym Karolinam a z někotrych wotležanych kupow na juhozapadźe. Cyłkownje 356 kupow, wot kotrychž su jenož jědnaće wobsydlene, słušeja k šěsć skupinam. Stolica je wot lěta 2006 Melekeok na najwjetšej kupje Babelthuap, mjeztym zo wostanje stare hłowne město Koror z 12.000 wobydlerjemi najwažniše hospodarske srjedźišćo. Stolica je Ngerulmud.

Na kupach knježi włóžna, tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 27° C.

## Stawizny
Wot 1574 słušeše Palau k Španiskej. Wuchadźeja z toho, zo běchu kupy paw-archipela tysacy lět zašo wobydlene hač kóžda druha kupa w Oceaniskej. Španičenjo běchu prěni Europjenjo, kotřiž 1710 tu dóńdźechu. W lěće 1783 přežiwichu 5.000 z 50.000 wobydlerjow chorosće, kotrež běchu přez jendźelske zwrěšćenje łódźe na kupu přišli. Kónčina bu 1886 španiska kolonija, 1889 na Němsku předata, za čas Prěnjeje swětoweje wójny wot Japanjanow wobsadźena a wosta hač do 1944 pod jich kontrolu. W lěće 1947 bu wone po wobzamknjenju UNO zarjadnistwu Zjednoćenych statow přepodate. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Španičenjo kupy Němskemu kejžorstwu. Tak słušachu hač do lěta 1914 k němskej koloniji Němska Nowa Gineja. W Prěnjej swětowej wójnje wobsadźi Japanska Palau a zarjadowaše je hač do Druheje swětoweje wójny. Po wójnje stejachu pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow. W lěće 1978 rozsudźichu so wobydlerjo přećiwo přizamknjenju k Mikroneziskej a hłosowachu za njewotwisnosć. W referendumje w nowembru 1993 hłosowachu wobdźělnicy za dobrowólny přistup k Zjednoćenym statam. Po dołhej přechodnej dobje sta so Palau dnja 1. oktobra 1994 z njewotwisnym statom a w decembrje z čłonom Zjednoćenych narodow.


## Hospodarska wědomosć
Palau je jedyn z najbohatšich krajow w Pacifiku. Je to małe ludowe hospodarstwo, tuž je podpěra ze Zjednoćenych statow jara wažna. Přez dobu 15 lět bu cyłkownje 450 milionow US-dolarow wupłaćenych. Dodatnje k zrěčenju podpěruja USA Palau při strowotniskim zastaranju, powětrowej wěstoće a wjedrowej předpowědźi, a to skoro darmotnje.

Nimo pjenjez, kotryž Palau inwestuje, dźěłaja tež na wuwiću infrastruktury a turizma. Wobsteji zakład za wulkotny turizm, ale knježerstwo je wobzamknyło, zo je runje tak wažne, přirodu zachować. Palau je znaty za swoje rjane přibrjohi a dobre móžnosće za nurjenje. Kupy přićahuja lětnje wjace hač 40.000 turistow.

Tež rybarstwo a ratarstwo stej wažnej za hospodarstwo. Kopra so hłownje eksportuje, ale turizm wunjese wjace pjenjez.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona knježerstwa
Karoliny

**Karoliny** su skupiny kupow w zapadnym Ćichim oceanje, kotraž słuša k Mikroneziji. Nadeńdu so mjez Filipinami na zapadźe a Marshallowymi kupami na wuchodźe. Na juhu leži Papuwa-Nowa Gineja.

Hač do lěta 1899 słušeše najwjetši dźěl Karolinow k Španiskej. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje předachu Španičenjo swój podźěl Němskemu kejžorstwu, tak zo běchu kupy hač do Prěnjeje swětoweje wójny z dźělom němskeje kolonije Němska Nowa Gineja. Mjez swětowymaj wójnomaj stejachu zwjetša pod japanskim zarjadnistwom a po Druhej swětowej wójnje pod US-ameriskim.

Najwjetši dźěl archipela słuša dźensa k wot 1990 njewotwisnej Mikroneziskej, mjeztym zo twori mały dźěl Zapadnych Karolinow wot 1994 njewotwisnu republiku Palau.

Karoliny su pomjenowane po španiskim kralu Korli II. (1661–1700).

## Wotkaz
Edwin Atherstone

**Edwin Atherstone** (* 1788, † 1872) bě jendźelski dramatikar, spisowaćel a basnik romantiki.

## Twórby
* *The last days of Herculaneum* (1821)
* *Abradates and Panthea* (1821)
* *The fall of Nineveh* (epos, 1828-1868)
* *The sea-kings in England: an historical romance of the time of Alfred* (roman, 1830)
* *The handwriting on the wall* (roman, 1858)
* *Israel in Egypt* (epos, 1861)
* *Dramatic works of Edwin Atherstone* (1888)

## Žórła
* Herbert F. Tucker, *Epic. Britain's Heroic Muse 1790-1910*. Oxford University Press, Oxford 2006, s. 256-261 (ISBN 978-0-19-923298-7).
Paliwaka

**Paliwaka** je serbska alegoriska dźiwadłowa hra z pjera Jurja Wjele. Zakład w lěće 1936 spisaneje hry je legenda wo boju Swjateho Jurja z paliwaku. Tomu wotpowědujo rěka tež hłowna wosoba Wjeloweje hry Jurij, kiž wojuje přećiwo wohroženju serbstwa. Hra płaći jako symbol spjećowanja Serbow přećiwo nacionalsocializmej.

Předstajenje „Paliwaki“ na Kopšinjanskim hrodźišću před 5000 přihladowarjemi dnja 16. awgusta 1936 bě jedne z poslednich dowolenych serbskich zarjadowanjow pod nacionalsocialistiskim knjejstwom. Wone bu inscenowane pod režiju Pawoła Kmjeća wot serbskeho studentstwa jako wjeršk poslednjeje dowójnskeje schadźowanki, kiž so w susodnych Chrósćicach wotmě. Do toho bě so hra hižo w Bukecach a Radworju předstajiła.
Jakutsk

**Jakutsk** ( Якутск,  Дьокуускай/*Dźokuuskaj*) je wulkoměsto w ruskej republice Sacha na wuchodźe Sibirskeje. Leži na lěwym boku Leny a je z něhdźe 260.000 wobydlerjemi najwjetše město a zdobom stolica tuteje republiki. 

W Jakutsku knježa ekstremne klimatiske poměry. Dla kontinentalneje klimy płaći Jakutsk jako najzymniše wulkoměsto na swěće. Tak je přerězna temperatura w januarje –43,2 °C, w juliju pak su temperatury nad 30° C móžne.

Město je srjedź 17. lětstotka z ostroga, potajkim wobtwjerdźeneho sydlišća, nastało a dósta w lěće 1643 měšćanske prawa.

## Literatura
* Якутск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Norilsk

**Norilsk** ( Норильск) je ruske wulkoměsto při sewjerozapadnych wuběžkach Srjedźosibirskich horin na sewjeru Sibirskeje. Słuša ke Krasnojarskim regionej a je z něhdźe 175.000 wobydlerjemi najsewjerniše wulkoměsto na swěće. Dla produkcije nikla je wobswět w měsće a wokolinje jara zanjerodźeny.

Město nadeńdźe so něhdźe 300 kilometrow sewjernje polarneho kruha. Něhdźe sto kilometrow zapadnje Norilska je přistaw Dudinka při Jeniseju, kotryž zmóžnja zwisk z wotewrjenym morjom.

Wuchadźišćo dźensnišeho města bě w lěće 1935 załožene dźěłowe lěhwo Gulaga, kotrež słužeše wottwarej zemskich pokładow. Wot lěta 1953 ma Norilsk měšćanske prawa.


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Chabarowsk

**Chabarowsk** ( Хабаровск) je ruske wulkoměsto při Amurje, blisko chinskeje hranicy. Z wjace hač 570.000 wobydlerjemi je najwjetše město a zdobom stolica Chabarowskeho regiona na juhowuchodźe Sibirskeje, w Dalokim wuchodźe Ruskeje.

Klima je kontinentalna z přerěznej temperaturu wot −26 °C w januarje a +26 °C w juliju.

Sydlišćo je so w lěće 1858 załožiło jako wojerske zepěranišćo při wuliwje rěki Usuri do Amura a je hač do dźensnišeho hłowne wojerske stejišćo wojerskeho wobwoda Daloki wuchod.

Přez město běži Transsibirska železnica z Moskwy do 700 kilometrow zdaleneho Wladiwostoka.


## Žórła


## Wotkaz
Čita

**Čita** ( Чита) je ruske wulkoměsto w južnej Sibirskej při Transsibirskej železnicy. Je z wjace hač 320.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město a stolica Zabajkalskeho regiona.

Město nadeńdźe so w centralnym dźělu Zabajkalskeje w Jablonowych horinach.

## Stawizny
Wuchadźišćo sydlišća bě zymske lěhwo Kozakow w lěće 1653 při zliwje rěkow Čita a Ingoda. Stajne sydlišćo nasta po 1675 a 1699 natwari so ostrog, wobhrodźene lěhwo. Wot lěta 1903, hdyž so na Transsibirsku železnicu přizamkny, wuwiwaše so sydlišćo k městu. W sowjetskej dobje bě Čita wuznamne wojerske zepěranišćo.

## Klima


## Žórła


## Wotkaz
Petropawlowsk-Kamčatskij

**Petropawlowsk-Kamčatskij** ( Петропавловск-Камчатский) je ruske wulkoměsto při Awačaskim zaliwje a pod wulkanom Korjakskaja Sopka na połkupje Kamčatka. Z nimale 180.000 wobydlerjemi je zdobom najwjetše město a stolica regiona Kamčatka. W měsće nadeńdu so wulke łódźnicy kaž tež wědomostne instituty za oceanowe slědźenje a rybarstwo.

Město je so w lěće 1740 załožiło a je wažne stejišćo ruskeho namórnistwa.


## Klima

## Žórła


## Wotkaz
Fryco Latk

**Fryco Latk** ( *Fritz Lattke*; * 7. februara 1895 w Nowej Wsy pola Choćebuza; † 9. nowembra 1980 we Weimarje) bě serbski moler, grafikar a ilustrator. Płaći jako jedyn z wuznamnych krajinowych molerjow 20. lětstotka w Němskej.

Studowaše wot 1920 do 1929 we Weimarje na wuměłstwowej wysokej šuli. Wokoło 1923 zezna mjez druhim Bogumiła Šwjele, Minu Witkojc a Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a słuša k sobuzałožerjam Zwjazka serbskich tworjacych wuměłcow.

Hač do swojeje smjerće bydleše we Weimarje, husto wopytowaše pak dale swoju delnjołužisku domiznu. Fryco Latk bě woženjeny a nan dweju dźěsći.

## Literatura
* Dora und Heinrich Liersch: *Fritz Lattke – ein Maler der Spreewaldlandschaft*. In: *Cottbuser Heimatkalender*. 1993.
* Alfred Krautz, Benno Pötschke: *Wendische Bilderwelten. Der Kunst von Heide und Spreewald auf der Spur*. Domowina-Verlag, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1765-9.
* Hans Vollmer u.a.: *[[Thieme-Becker#Vollmer|Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler]], Bd. 3*. E.A. Seemann Verlag, Leipzig 1999, ISBN 3-363-00730-2 (Nachdr. d. Ausg. Leipzig 1956).
* Alfred Krautz, Maria Mirtschin u.a.: *Fritz Lattke – Maler und Illustrator*. 2. Aufl. Domowina-Verlag, Bautzen 2005, ISBN 3-7420-1636-9.

## Wotkaz
* ''Da ist was geschehen''. Dźěćaca kniha Joachima Rohdy z wobrazami Fryca Latka
Ursula Karven

**Ursula Karven** (* 17. septembra 1964 w Ulmje) je němska filmowa hrajerka.

## Filmografija

* 1982: Neonstadt
* 1984: Ein irres Feeling
* 1986–1992: Derrick (Fernsehserie, drei Folgen)
* 1987: Beule oder wie man einen Tresor knackt
* 1989–1990: Das Erbe der Guldenburgs (Fernsehserie, fünf Folgen)
* 1990: Feuer, Eis & Dynamit
* 1990: Zwei Supertypen in Miami (in der Folge *Die Formel des Todes*)
* 1996: Hart aber herzlich – Jonathan unter Mordverdacht (Fernsehfilm)
* 1996: 
* 1998: Rosamunde Pilcher (Fernsehreihe: in die Folge *Dornen im Tal der Blumen*)
* 1998: Ich schenk dir meinen Mann
* 1999: Liebe ist stärker als der Tod
* 2000: Feindliche Schwestern – Wenn aus Liebe Hass wird
* 2000: Autsch, du Fröhliche
* 2001: Delta Team – Auftrag geheim! (Fernsehserie, in der Folge *Unsichtbare Gegner*)
* 2001: Holiday Affair
* 2001: Balko (in der Folge *Für ein paar Dollar mehr*)
* 2001: Der Club der grünen Witwen
* 2002: Vater braucht eine Frau
* 2002: Con Express
* 2002: Familie XXL
* 2003: Vergiss die Toten nicht
* 2003: Denninger – Der Mallorcakrimi (in der Folge *Doppeltes Spiel)*
* 2004: Die Kommissarin (in der Folge *Schwarze Lieben, roter Tod)*
* 2005: Ein Fall für zwei (in der Folge *Juwelen)*
* 2005: Tote leben länger
* 2005–2008: Tatort (Fernsehreihe, sechs Folgen)
* 2006: M.E.T.R.O. – Ein Team auf Leben und Tod (Fernsehserie, zehn Folgen)
* 2008: Ein starkes Team (in der Folge *Freundinnen)*
* 2008: Stille Post
* 2009: Vulkan
* 2010: Der letzte Patriarch
* 2011: Mein Herz in Malaysia
* 2012: Nicht mit mir, Liebling
* 2012: Mein Herz in Malaysia
* 2012: SOKO Stuttgart (in der Folge *Um Haaresbreite*)
* 2013: Hattinger und die kalte Hand – Ein Chiemseekrimi
* 2013: Wer liebt, lässt los
* 2013: Eine unbeliebte Frau
* 2014: Katie Fforde – An deiner Seite
* 2014: Der Weg nach San Jose
* 2015: Katie Fforde – Das Weihnachtswunder von New York
* 2016: Katie Fforde – Warum hab ich ja gesagt?
Theodor Heuss

**Theodor Heuss** (* 31. januara 1884 w Brackenheimje, † 12. decembra 1963 w Stuttgarće) bě němski žurnalist, politikowědnik a přez nimale 60 lět aktiwny liberalny politikar (NSV, FVg, FVP, DDP, FDP/DVP). Při załoženju strony FDP w lěće 1948 sta so z jeje předsydu. Wot 1949 do 1959 bě prěni zwjazkowy prezident Zwjazkoweje republiki Němskeje.

Wot 1924 do 1928 a znowa wot 1930 do 1933 bě Heuss zapósłanc Reichstaga. Za čas Weimarskeje republiki bě čłon škitneje organizacije Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom bě jemu wot 1936 zakazane, swoje teksty publikować. Najebać toho pisaše dale pod pseudonymom za wjacore němske nowiny. Po kóncu Druheje swětoweje wójny pomjenowa US-ameriske wojerske knježerstwo jeho za prěnjeho kultusoweho ministra Württembergsko-Badenskeje. Hač do lěta 1949 bě zapósłanc w krajnym sejmje. Při wólbach do zwjazkoweho sejma donaby mandat, połoži jón pak, hdyž bu dnja 12. septembra wot zwjazkoweho zhromadźenstwa z 51,7 % woleny za prěnjeho zwjazkoweho prezidenta. Při wólbach 1954 docpě z 88,2 % najwyši wuslědk wšěch wólbow zwjazkoweho prezidenta hač do dźensnišeho dnja.

Heuss bě ewangelski, woženjeny a nan jednoho syna.

## Wotkazy

* Krótkobiografija na bundespraesident.de 
* Webstrona Załožby Heuss-Haus
Gelsenkirchen

**Gelsenkirchen** je wulkoměsto z něhdźe 260.000 wobydlerjemi při rěce Emscher w Sewjerorynsko-Westfalskej. Poruhrske město je domizna koparskeho towarstwa 1. FC Schalke 04, kotrež hraje w prěnjej zwjazkowej lize.

Dźensniši měšćanski dźěl Buer naspomni so prěni raz w lěće 1003 jako *Puira*. 

## Žórła


## Wotkazy
Mönchengladbach

**Mönchengladbach** je bjezwokrjesne němske wulkoměsto z něhdźe 260.000 wobydlerjemi na zapadźe Sewjerorynsko-Westfalskeje, něhdźe 25 kilometrow zapadnje Düsseldorfa. Nadregionalnje znate je koparske towarstwo Borussia Mönchengladbach.

Město nadeńdźe so 16 kilometrow zapadnje Ryna w Delnjorynskej nižinje při rěčce Gladbach.

Za čas romskeho knjejstwa wobsteješe wot 1. do 3. lětstotka romska wjes při brodźe přez rěku Niers. W 9. lětstotku natwarichu Frankojo tule nowe sydlišćo z małym klóštrom.

## Žórła


## Wotkazy
Tartu

**Tartu** ( *Dorpat*,  1893–1918 Юрьев/*Jurjew*) je z něhdźe 100.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Estiskeje a sydło Tartuskeje uniwersity, najstaršeje wysokeje šule w Estiskej. Nadeńdźe so na juhowuchodźe baltiskeho kraja na woběmaj bokomaj rěki Emajõgi.

W lěće 2024 je Tartu jedna z třoch kulturnych stolicow Europy.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1030 jako *Tharbatas*, hdyž zniči Kijewski wulkowjerch Jarosław Mudry tamnišu drjewjanu twjerdźiznu a załoži pod mjenom *Jurjew* nowy hród. W 13. lětstotku sta so město ze sydłom biskopstwa. Zdobom wuwiwaše so pod hrodom hansowe město. Za tutón čas měješe Tartu zwjazowacu funkciju mjez hansu na zapadźe (n. př. Riga) a ruskimi městami kaž Pskowom a Nowgorodom. W lěće 1632 załoži so uniwersita. Wot 1721 słušeše město k ruskemu carstwu.

Wulki woheń zniči w lěće 1775 nimale cyłe nutřkowne město, čehoždla su najwažniše twarjenja – kaž na přikład radnica – dźensa zwjetša z 18. a 19. lětstotka.

1802 bu Tartuska uniwersita jako jenička němskorěčna uniwersita Ruskeje wobnowjena. Wot lěta 1918 płaći wona jako narodna uniwersita Estiskeje a je hač do dźensnišeho jenička połna uniwersita w kraju.

## Wotkaz
Wismar

**Wismar** je šeste najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjerozapadźe zwjazkoweho kraja při brjoze Baltiskeho morja. Město leži při južnym kóncu Wismarskeho zaliwa a ma něhdźe 42.000 wobydlerjow. Wot lěta 2002 słuša Wismarske stare město hromadźe ze Stralsundom k swětowemu herbstwu UNESCO.

Hač do kónca 12. lětstotka bydlachu we wokolinje dźensnišeho města słowjanscy Obodritojo. Město same so w lěće 1229 prěni raz naspomni. W srjedźowěku bě Wismar hižo zahe – wot 1259 – ze sobustawom Hansy. Po Třicećilětnej wójnje přińdźe město pod šwedske knjejstwo, kotrež traješe hač do lěta 1803 (*de jure* samo do 1903). W Druhej swětowej wójnje so tež stare město ćežko přez bombowe nadpady wobškodźi.

Wismar je wot 2011 zarjadniske sydło wokrjesa Sewjerozapadna Mecklenburgska.

## Žórła


## Wotkaz
Stralsund

**Stralsund** je štwórte najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjeru zwjazkoweho kraja při brjoze Baltiskeho morja. Město leži w Předpomorskej při Strelasundźe – mórskej wužinje Baltiskeho morja – napřećo Rujanam a ma něhdźe 57.000 wobydlerjow. Stare město z wjele twarskimi pomnikami słuša z lěta 2002 hromadźe z Wismarom k swětowemu herbstwu UNESCO.

Jako wuznamny turistiski centrum je Stralsund tohorunja znaty za Němski mórski muzej z tak mjenowanym *Ozeaneum*. Dla geografiskeho połoženja rěkaja jemu tež *wrota k Rujanam*. Z lěta 2007 zwjazuje Rujanski móst kupu ze Stralsundom. Wot 1991 je město sydło fachoweje wysokeje šule; w susodnym Parowje nadeńdźe so němska šula za namórsku techniku.

Wot lěta 2011 je Stralsund zarjadniske sydło wokrjesa Předpomorska-Rujany.

## Stawizny
Stralsund dósta w lěće 1234 wot rujanskeho wjercha Wicsława I. měšćanske prawa a bě załoženski čłon Hansy. Do toho bydlachu we wokolinje města słowjanske kmjeny. W 14. lětstotku bě Stralsund po Lubicy druhe najwuznamniše wikowanske město južneho Baltiskeho morja. W Třicećilětnej wójnje přińdźe Předpomorska pod šwedske knjejstwo, kotrež traješe hač do lěta 1803. Wot 1815 słušeše k Pruskej.

## Žórła


## Wotkaz
Iwan Sergejewič Šmjeljow

**Iwan Sergejewič Šmjeljow** (;  * 3. oktobra 1873 w Moskwje, † 24. junija 1950, Bussy-en-Othe, Francoska) bě ruski spisowaćel, kiž bě po Oktoberskej rewoluciji w eksilu.

## Wotkaz

* 
* Biografija a twórby
*  Biografija a twórby
Wjelk

**Wjelk** ( *Canis lupus*) je rubježne zwěrjo ze swójby psow. Wón je zwjetša w swójbnym zwjazku žiwy, kiž rěka stadło. Wjelki zežiwjeja so hłownje wot dźiwich kopytačow kaž na přikład sornow. 

Družina bě wot pózdnjeho pleistocena, potajkim wjace hač sto tysac lět, rozšěrjena po cyłej Europje a we wulkich dźělach Azije kaž tež w Japanskej a Sewjernej Americe, je so pak w 19. lětstotku w nimale wšěch kónčinach přez hońtwu jara zdeciměrowała a w srjedźnej a zapadnej Europje nimale dospołnje dowutupiła. Wot kónca 20. lětstotka steji wjelk pod přirodoškitom, štož wjedźe k wočerstwjenju wobstatka. W Němskej narodźichu so w lěće 2000 zaso prěnje šćenjata. W nowembrje 2013 zwěsćichu 25 stadłow, předewšěm we Łužicy, lěto na to hižo 34 a w awgusće 2016 69.

Dla mnohich mytosow a bajkow słušeja wjelki k najznaćišim rubježnym zwěrjatam.

## Wjelki we Łužicy
W Hornjej Łužicy bě w lěće 2016 cyłkownje 18 stadłow, a to pola Róžanta, Minakała, Hórnikec, Njedźichowa, Duboho, Niskeje, Běhan, Dubca, Wochoz, Noweho Města, we Łužiskej jězorinje, w Kinsporskej holi, Łužničanskej holi, pola Raschütza, w Gorischskej holi, na Hohwaldźe pola Wjazońcy, pola Kumwałda a na Limasu. Dalše stadło bě snadź we wokolinje Žitawy žiwe.

Tež w Delnjej Łužicy su wjacore wjelkowe stadła, wosebje w kónčinje něhdyšich brunicowych jamow Łužiskeho rewěra.

## Wobrazy

Canis lupus Kopf.JPG|Hłowa w profilu
Scandinavian grey wolf Canis lupus.jpg|Wjelk w profilu
Canis lupus 05 MWNH 358.jpg|Wjelkowy nop
Leefgebied wolf (canis lupus) 2.png|Rozšěrjenje wjelka dźensa a prjedy
Polarwolf004.jpg|Polarny wjelk *(Canis lupus arctos)*


## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrona wo łužiskich wjelkach
Warta

**Warta** ( *Warthe*) je prawy přitok Wódry w Pólskej.

Wona wuliwa so w Šleskej sewjernje Krakowa a južnje Częstochowy a běži potom hłownje do sewjerneho směra přez runinu Wulkopólskeje, mjez druhim přez měsće Poznań a Gorzów Wielkopolski. Pola Kostrina *(Kostrzyn)* w Lubušskim wojewódstwje wuliwa so wotprawa do Wódry, kotrejež najwjetši a najdlěši přitok wona je. Při zjednoćenju wobeju rěkow je Warta samo dlěša hač Wódra sama. Při wuliwje je so w lěće 2001 załožił narodny park *Wuliw Warty* *(Park Narodowy Ujście Warty)*. 

## Wotkaz
Greifswald

Uniwersitne a hansowe město **Greifswald** (delnjoněmsce *Griepswold*) je pjate najwjetše město Mecklenburgsko-Předpomorskeje a nadeńdźe so na sewjerowuchodźe zwjazkoweho kraja w Předpomorskej při brjoze Baltiskeho morja. Leži při wuliwje rěčki Ryck (= „rěka“) do Greifswaldskeho zaliwa mjez kupomaj Rujany a Usedom a je z něhdźe 60.000 wobydlerjemi štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja.

W lěće 1456 załožena uniwersita w Greifswaldźe je po Roztokskej druha najstarša w baltiskim rumje a ma něhdźe 11.000 studentow.

Z lěta 2011 je Greifswald zarjadniske sydło wokrjesa Předpomorska-Greifswald.

## Stawizny
Prěnje naspomnjenje jako *oppidum Gripheswald* pochadźa z lěta 1248. W dalšim wopismje nadeńdźe so pokiw, zo je němske mjeno města *Gripeswald*, štož pokaza na to, zo měješe město hišće druhe, snadź słowjanske abo danske mjeno. 1250 dósta Greifswald wot wójwody Wartisława III. měšćanske prawa. 1278 mjenuje so město prěni raz jako čłon Hansy. 1456 załoži wójwoda Wartisław IX. po iniciatiwy města pomorsku krajnu uniwersitu w Greifswaldźe. Wot 1631 hač do 1815 słušeše město kaž nimale cyły pomorski pobrjóh k Šwedskej. W Druhej swětowej wójnje njebu město wulce wobškodźene.

## Žórła


## Wotkaz
Pärnu

**Pärnu** ( *Pernau*) je z něhdźe 42.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město Estiskeje, wuznamny přistaw kraja při Baltiskim morju a woblubowane mórske kupjele. Nadeńdźe so na juhozapadźe Estiskeje při wuliwje rěki ze samsnym mjenom do sewjerneho wuběžka Rigaskeho zaliwa. Přez Pärnu běži dróha z Rigi do Tallinna.

## Stawizny
Město je so w lěće 1251 załožiło wot Němskeho rjada. Rjadniski hród naspomni so prěni raz w lěće 1265. Jako bjezlodowy přistaw sta so Pärnu bórze z čłonom Hansy. Wot Liwskeje wójny w lěće 1561 steješe pod šwedskim knjejstwom. We Wulkej nordiskej wójnje přińdźe 1721 k Ruskemu carstwu. W Druhej swětowej wójnje bu město w septembrje 1944 při přichadźe Čerwjeneje armeje z wjetšeho dźěla zničene.

## Wotkaz
Kaunas

**Kaunas** ( *Kowno*) je z něhdźe 300.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Litawskeje a wažne kulturne srjedźišćo baltiskeho kraja. Nadeńdźe so w srjedźišću Litawskeje při wuliwje rěki Neris do Njemena něhdźe sto kilometrow zapadnje Wilny.

W lěće 2022 bě Kaunas jedna z dweju kulturneju stolicow Europy.

## Stawizny
W lěće 1361 naspomni so prěni raz litawski hród při wuliwje Nerisa, kotryž so wjacekróć ze strony Němskeho rjada dobywaše a zdźěla tež skóncowaše. Ryćerski rjad měješe wotpohlad, swoje wobsydstwa w Estiskej a Wuchodnej Pruskej ze sobu zwjazać, při čimž bě hród w Kaunasu wažny zadźěwk. W lěće 1408 dósta sydlišćo měšćanske prawa a 1440 zahaji so wikowanski kontor Hansy. Wot 16. lětstotka wuwiwaše so Kaunas na wuznamny centrum židowstwa w Pólsko-Litawskej.

Po třećim dźělenju Pólskeje přińdźe Kaunas 1795 k Ruskej. Po njewotwisnosći Litawskeje 1920 sta so Kaunas z prowizoriskej stolicu noweho stata, přetož słušeše Wilna tehdy hišće k Pólskej.

W lěće 1908 wučini židowski podźěl wobydlerstwa wjace hač 41 %. Pod němskim wobsadźenjom bu židowske wobydlerstwo w Kaunaskim ghetće zajate a pozdźišo zwjetša zamordowane.

## Žórła


## Wotkaz
Kołobrzeg

**Kołobrzeg** ( *Kolberg*) je pólske přistawne město w Zapadopomorskim wojewódstwje a zarjadniske sydło wokrjesa ze samsnym mjenom. Nadeńdźe so něhdźe 150 kilometrow sewjerowuchodnje Šćećina na sewjerozapadźe Pólskeje při Baltiskim morju a je woblubowane mórske kupjele a lěkowanišćo. W Kołobrzegu wuliwa so rěčka Parsęta do morja. Hłownej hospodarskej hałuzej stej turizm a rybarstwo.

Prěnje naspomnjenje słowjanskeho sydlišća na městnje dźensnišeho Kołobrzega pochadźa z wopisma Thietmara z Mjezyborja z lěta 1000. W 13. lětstotku załoži so potom němske město njedaloko stareje wsy.

W Druhej swětowej wójnje bu město nimale dospołnje zničene. Po wójnje přińdźe pod pólske zarjadnistwo.

## Žórła


## Wotkaz
Novi Sad

**Novi Sad** ( Нови Сад,  *Újvidék*,  *Nový Sad*) je druhe najwjetše město Serbiskeje a zdobom najwjetše město, stolica a kulturne srjedźišćo Wojwodiny.

Uniwersitne město z něhdźe 230.000 wobydlerjemi wobsteji z Noveho Sada samoho, ležaceho při sewjernym (lěwym) přibrjohu Dunaja a Petrovaradina z twjerdźiznu při južnym boku. Město, kotrež njesłušeše hač do lěta 1918 k Serbiskej, ale k Rakusko-Wuherskej, hraješe wažnu rólu při wuwiću serbiskeje narodneje kultury a mjenuje so tohodla tež *Serbiski Athen*. Wono je hač do dźensnišeho sydło Maticy srpskeje, jedneje z najstaršich kulturnych a wědomostnych institucijow serbiskeho ludu. Serbiske narodne dźiwadło je so 1861 w měsće załožiło. Tež najwjetši hudźbny festiwal Serbiskeje, EXIT, wotměje so w Novym Sadźe.

W lěće 2021 bě Novi Sad kulturna stolica Europy.

## Wotkaz
Matica srpska

**Matica srpska** ( Матица српска) je wuznamne serbiske kulturne a wědomostne towarstwo.

Załoži so po přikładźe Madźarskeho wědomostneho towarstwa w lěće 1826 w Pesće. Po zakazanju dźěławosće zasydli so 1864 do Noveho Sada we Wojwodinje, hdźež ma hač do dźensnišeho swoje sydło. Matica srpska bě w byrgarstwje zakótwjena a podpěraše na přikład studentow ze stipendijemi. Wona skutkowaše za wot cyrkwje njewotwisne wuwiće serbiskeje narodneje kultury a kubłanja. Hłowny zaměr w dobje do Prěnjeje swětoweje wójnje bě zbudźenje narodneho wědomja pola Serbow w tehdy madźarskej Wojwodinje.

Po serbiskim přikładźe nastachu w slědowacych lětach čěska Matice česká w Praze (1831), chorwatska Matica ilirska w Zagrebu (1842), łužiska Maćica Serbska w Budyšinje (1847), ukrainska w Lwowje (1848), Matice moravská w Brnje (1853), dalmaciska w Zadarje (1862), Matica slovenská w Martinje (1863), słowjenska maćica w Ljubljanje (1864), pólska w Lwowje (1880) a delnjoserbska Maśica w Choćebuzu (1880).

Po Druhej swětowej wójnje rozšěri Matica srpska swoju dźěławosć jako wědomostna a kulturna institucija na cyły teritorij Juhosłowjanskeje. W lěće 1954 přeprosy na zetkanje rěčespytnikow, kotrež wjedźeše k Novosadskemu zrěčenju wo etablěrowanju zhromadneje serbiskochorwatskeje rěče.

## Wotkaz
* Webstrona Maticy srpskeje