open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mutličkaty šlěz

**Mutličkaty šlěz** abo **krjózkaty šlěz** (regionalnje: **mutličkaty šlez** abo **krjózkaty šlez**, *Malva verticillata*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow  (*Malvaceae*).

## Wopis

Mutličkaty šlěz je jednolětna rostlina, kotraž kćěje wot julija hač do septembra. Wona dosahuje wysokosć wot 60-200 cm.

## Pochad

Mutličkaty šlěz pochadźa z wuchodneje Azije, ale tež rosće w južnej a wuchodnej Europje.

## Synonymy

* *Malva crispa* (L.) L. 
* *Malva verticillata* L. var. crispa L. 

## Nóžki


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

*malva-verticillata 
*nastawk wo Mutličkatym šlezu 
*Wopis a wobrazy 
* USDA plants database
Stojaty šlěz

**Stojaty šlěz** (tež **stojata malwa**, regionalnje **stojaty šlez**, *Malva alcea*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Wopis
Stojaty šlěz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot hač 40 hač 125 cm.

Stołpik je na hornim boku jako łopjena a keluch přilěhawje hwězdźičkokosmaty.

### Łopjena
Delnje łopjena su kulojte, mjeztym zo najbóle hornje su nimale hač k spódkej 3-7-dźělne  maja tupje zubate wutrězki.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 7 cm a steja po jednym we łopjenowej rozporje a w kićach na kóncu stołpika. Zarěznjene krónowe łopješka su blědźe róžojte abo purpurwioletne z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm. Zwonkowne, tři keluškowe łopjena su jejkojte abo šěroko lancetojte a na spódku rozšěrjene a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm. Próškowe nitki su k rołce zrosćene. 

## Stejnišćo
Rosće na nadróžnych kromach, skłoninach, pustych płoninach a słónčnych pastwach. Preferuje wutkate, zwjetša małowapnate pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 208 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 42 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

*
Pjerojty mak

**Pjerojty mak** (łaćonsce *Macleaya cordata*, *[[Taxon#Synonymy|Syn.]] Bocconia cordata*) je jědojta rostlina ze swójby makowych rostlinow. Pjerojty mak je ornamentalna rostlina.

## Wopis
Pjerojty mak je hač do 250 cm wysoke trajne zelo z łopjenowej debu, kotryž ma hłuboko zarězane, kulojto-wutrobičkojte, šlipkate, módrozelene łopjena. Wulka pjerojta kćenjowa pakić wobsteji z móličkich brudno-běłych hač koralojto-róžojtych jednotliwych kćenjow.

Pjerojty mak kćěje wot julija hač do awgusta.

Korjenje tworja podzemske wotnožki. Stołpiki su sylne, módrozelenje šědźiwiznojte  z brunojtym móčnym wutkom.

## Stejnišćo

Rostlina rosće na trawatych blakach a na lukach.



## Wustupowanje

Pjerojty mak wustupowaje w Azije (Japanska, China).

## Wosebitosće
Pjerojty mak twori ricomy a so druhdy tróšku wobćežnje  rozšěrja.

* Nektarowa hódnosć: zła
* Próškowa hódnosć : dobra

## Jědnosć
Pjerojty mak wobsahuje rozdźělne isochinolin-alkaloidy.

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy

* Plants for a future 
* nature jardin
Zahrodna popla

**Zahrodna popla** (*Alcea rosea*, Syn.: *Althaea rosea* (L.) Cav.) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow.

## Wopis

Zahrodna popla je wobstajna, zelišćowa, zwjetša dwulětna rostlina z krutymi, runymi stołpikami.

Zahrodna popla kćěje wot julija hač do oktobra. Lěkarska popla docpěwa wysokosć wot jednoho do třoch metrow.

## Pochad
Najskerje zahrodna popla pochadźa z krajow při wuchodnym Srjedźnym morju. Do Europy bu wona wot Turkow donjesena.

## Stejnišćo
Zahrodna popla rosće při železniskich nasypach, w pobrjóžnych pasmach a při płotach. Kultiwěruja zahrodnu poplu jako wozdobnu rostlinu wot 16. lětstotka.

Rostlina preferuje přesakliwu, wutkatu pódu.

## Wobsahowe maćizny
Droga wobsahuje slinowe maćizny, třěski a barbiznu anthocyan.

## Wužiwanje w žiwidłach
W Turkowskej a we Francoskej barbjachu z barbiznu wino, liker a zelo.

## W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kwěty (łaćonsce *Flores Malvae arboreae*).
Zběraja kwěty wot julija do septembra.

Wužiwaja rostlina při kašelo, zahorjenjach dychanskych pućow a žołdkowych abo črjewowych katarrhach.

## Synonym
* Althaea rosea (L.) Cav., 



## Žórła
* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989  
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Wendys 
* garten.cz 
* crescent bloom 
* Univ. Ulm
Wonjaty šlěz

**Wonjaty šlěz** (regionalnje **wonjaty šlez**, *Malva moschata*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Wopis
Wonjaty šlěz je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 80 cm (hač do 1 m). Rostlina je zmjerzkokruta, rosće kerkojće a daloko wustupowace.

Stołpik a łopjena njesu jednore kosmy.

### Łopjena
Delnje łopjena su pjećdźělnje lapate, mjeztym hornje łopjena su hač do spódka rukojće 3-7-dźělne, při čimž jich wotrězki su do wuskich, paskojtych kónčkow rozpačene. Jich powjerch je lěpjaty a kosmaty.

Při rozmlěću mošusojće resp. twarožkojće wonja.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 4 hač 6 cm a steja po jednym hač po třoch we łopjenowych rozporach a w kićach na kóncu stołpika. Krónowe łopješka su róžojtowioletne abo jasnoróžojte z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 4 cm. Zwonka pjećłopješkoweho kelucha ma tři lancetojte łopješka, kotrež su 3-5 raz tak dołhe kaž šěroke, a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 5 mm a su na spódku z keluchom zrosćene.

Kćenja a zwjadnjene młode rostliny słabje po mošusu wonja.

Sorta *Alba* njese běłe kćenja.

### Płody
Dźělpłody su na chribjeće sylnje kosmate.

## Stejnišćo
Rosće na suchich, słónčnych łukach a pastwach, nadróžnych kromach a skłoninach. Preferuje zwjetša małowapnate pódy na třóšku ćoplišich stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 546 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 208 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 42 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Kosmata popla

**Kosmata popla** (łaćonsce: Althaea hirsuta) je rostlina 
ze swójby šlězowych rostlinow, z roda poplow.

## Etymologija

Botaniske mjeno „althaea“ wotwodźuje so wot grjekskeho słowa „άλδανω“.
Woznjamjenja telko kaž *hojić*. 

## Wopis

Kosmata popla je kosmata, jednolětna abo dwulětna rostlina. Łopjena su
pjećlapate z jěrchenjowej formu. Kwěty su róžojte.

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy

* ARKive (jend.)
* USDA plants database (jend.)
Syriska róžowa popla

**Syriska róžowa popla** (*Hibiscus syriacus*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Wopis
Kćenja ma wšelake barby: róžojte, módre a běłe.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje


wobraz:Hibiscus_syriacus_2.jpg|Kwět
wobraz:Hibiscus_bleu_1.jpg|Módry kwět
wobraz:Rose_of_sharon_2.JPG|Kwět sorty 'Red Heart'


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkaz
Chinska róžowa popla

**Chinska róžowa popla** (*Hibiscus rosa-sinensis*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow. 

## Synonymy
*Hibiscus arnottii Griffiths ex Masters, 1872
*Hibiscus boryanus de Candolle, 1824

Hibiscus cooperi hort.

*Hibiscus festalis Salisbury, 1796 nom. illeg.
*Hibiscus fragilis de Candolle, 1824
*Hibiscus fulgens W.W. Baxt., 1839
*Hibiscus javanicus Miller, 1768
*Hibiscus rosa-sinensis var. carneoplenus Sweet, 1826
*Hibiscus rosa-sinensis var. luteoplenus Sweet, 1826
*Hibiscus rosa-sinensis var. flavescens Kuntze, 1891
*Hibiscus rosa-sinensis var. variegatus Sweet, 1826
*Hibiscus rosa-sinensis var. flavoplenus Sweet, 1826
*Hibiscus rosa-sinensis var. rubroplenus Sweet, 1826
*Hibiscus rosa-sinensis var. floreplenus Seem., 1865
*Hibiscus rosa-sinensis var. genuinus Hochreutiner, 1900 nom. inadmiss.
*Hibiscus rosiflorus Stokes, 1812 nom. Illeg.


## Wobrazy

wobraz:Hibiscus_rosa-sinensis.JPG
wobraz:Buberel unknown flower 19.jpg
wobraz:Hibiscus01.jpg
wobraz:Hibiskusblüte.jpg


wobraz:Chinese rose hibiscus.jpg
wobraz:Chinese_Hibiscus.JPG
wobraz:Hibiscus pink.jpg
wobraz:Hibiscus rosa-sinensis2 43.jpg


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Bahnowa hodźinka

**Bahnowa hodźinka** (*Hibiscus moscheutos*) je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Poddružiny

* *H. moscheutos subsp. incanus*
* *H. moscheutos subsp. lasiocarpos*
* *H. moscheutos subsp. moscheutos*
* *H. moscheutos subsp. palustris*

## Wobrazy


wobraz:Brightpinkhibiscus.jpg
wobraz:Hibiscus_moscheutos7.jpg
File:Hibiscus moscheutos MHNT.BOT.2007.52.5.jpg|Hibiscus moscheutos - Museum specimen


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* species at risk 
* floridata.com
Hórska čećorica

**Hórska čećorica** (*Coronilla coronata*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Wopis
Hórska čećorica je zrunana rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 cm.

### Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite ze 7-13 owalnymi, na delnim boku módrozelenymi, tróšku mjasnymi łopješkami. Pódlanske łopješka su nitkojte, zahe wotpadace. Delnje su zrosćene, mjeztym zo hornje su swobodne.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Kćenja steja po dwanaćoch hač dwacećoch we wokołkach. Króna je žołta a docpěwa dołhosć wot 7 hač 10 mm.

### Płody
Łušćiny su zašnórowane a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 3 cm. Jich čłony ma štyri tupe hrany.  

## Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, kerčinach, na słónčnych suchich zwisach. Preferuje wapnite pódy a ćopłotu.

## Rozšěrjenje
Rostlina je we wuchodnej srjedźnej a južnej Europje, předewšěm w horinach, rozšěrjena.

## Wobraz


Wobraz:Faboideae_spp_Sturm23.jpg|Ilustacija


## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 152 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy
Nóžnjowa čećorica

**Nóžnjowa čećorica** (*Coronilla vaginalis*) je rostlina ze swójby łušćinowcow. 

## Wopis
Nóžnjowa čećorica dosahuje wysokosć wot 20 cm. Wona kćěje wot junija hač do awgusta. Kwěty su žołte. 

## Stejnišćo
Wona rosće na skalnej drjebiznje, dźěratym trawniku a we swětłych lěsach; stajnje na wapnu.

## Rozšěrjenje
Nóžnjowa čećorica je w južnej Europje a južnej srjedźnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 60 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* terra.hu
Bobr

**Bobr** je zwěrjo, kotrež słuša do wulkeje skupiny hrymzakow. Bobry su w Europje a Sewjernej Americe žiwe. Najbóle su znate swojich haćidłow dla, kotrež na rěkach twarja. Ludźo łója bobry jich kožucha a jich bobriny dla. Bobrina je substanca, kotruž jich seksualne žałzy produkuja a kotruž wužiwaja ludźo za parfimy. Z toho časa, zo su škitane, zasydluja so bobry znowa w kónčinach, hdźež su ze srjedźowěka sem wutupjene.

## Družiny
Swójba z jeničkeho roda (*Castor*) z dwěmaj družinomaj wobsteji.

* Europski bobr (*Castor fiber* L.)
** (C. f. fiber)
** (C. f. galliae Geoffroy, 1803)
** (C. f. albicus Matschie, 1907)
** (C. f. belorussicus Lavrov, 1981)
** (C. f. orientoeuropaeus Lavrov, 1981)
** (C. f. pohlei Serebrennikov, 1929)
** (C. f. tuvinicus Lavrov, 1969)
** (C. f. birulai) Serebrennikov, 1929)
* Kanadiski bobr (*Castor canadensis* Kuhl, 1820)



## Wobrazy

wobraz:Castor_canadensis.jpg|kanadiski bobr
wobraz:Beaver.jpg|kanadiski bobr
wobraz:Beaver_signs.JPG|wot bobrow pušćene štomy
wobraz:Biber-Brahe.jpg|wot bobrow nahrymzany štom
wobraz:Beaverdam_7827.JPG|bobrowe haćidło
wobraz:Beaver_Castor_barrage.jpg|bobrowe haćidło
wobraz:Biberschaedel-drawing.jpg|bobrowy nop
wobraz:Beaverlodge.JPG|bobrišćo
Bobrina

**Bobrina** (tež *Castoreum*) je sekrecija seksuelnych žałzow bobra. Dźensa wužiwa so za parfimy a tež jako słód za žwejkančki. Hačrunjež je dźensniše moderne medicinske wužiwanje bobriny rjedke, bě to prjedy bytostny lěk. Do lěta 1700 bě bobrina při lěčenje hłowjebolenja, zymicy a hysterije wužiwana. Bobrina a analne žałzowe sekrecije słuža k markěrowanju teritorija bobrow.
Pisana čećorica

**Pisana čećorica** (*Securigera varia*) je rostlina ze swójby łušćinowcow.  Wona bu prjedy rodej *[[Coronilla]]* přirjadowana.

## Wopis
Pisana čećorica je wjacelětna, zelišćowa rostlina. Wona docpěwa wysokosć wot 80 cm.

Stołpiki su hranite.

Lisćowe łopjena su pjerite a z krótkim stołpikom.

Rostlina kćěje wot meje hač do oktobra. Wokołk wobsahuje maksimalnje 20 kćenjow.

Łušćinowy płód docpěwa dołhosć wot 25 hač do 50 mm. Wón je štyrihranity z hokatim pyskom.

## Stejnišćo
Wona rosće na suchich łukach, pućnych kromach, pod kerčinami a na ladźe; na wapnu. Rostlina preferuje wapnojtu pódu.

## Rozšěrjenje
Pisana čećorica je w nimale cyłej Europje, w Kawkazu a Małoaziji rozšěrjena.

## W ratarstwje
Pisana čećorica je picowanska rostlina.

## Synonymy
* Coronilla varia L.
* Bonaveria securidaca (L.) Halacsy
* Coronilla parviflora M. Bieb.
* Coronilla securidaca L.
* Securigera coronilla DC.
* Securigera legitima Gaertn.
* Securigera lutea Mill. 



## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 116 
* M. A. Fischer, W. Adler & K. Oswald: Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol. Linz 2005. ISBN 3-854-74140-5  

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* USDA plants database 
* Plants for a Future 
* Global Invasive Species Database 
* ILDIS Legume Web
Niska buna

**Niska buna** abo **niski bob** (łaćonsce: *Phaseolus vulgaris*) je rostlina ze swójby łušćinowcow. 

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Wobrazy

wobraz:Blanching.jpg|Blanching green common beans
wobraz:Phaseolus_vulgaris_seed.jpg|Diversity in dry common beans


wobraz:CDC_greenbean.jpg
wobraz:A_green_bean.jpg


Wobraz:niska buna.jpg|Niska buna (Phaseolus vulgaris)
wobraz:Snijboonplanten_Phaseolus_vulgaris.jpg
Phaseolus vulgaris MHNT.BOT.2016.24.73.jpg|Phaseolus vulgaris - Museum specimen


### Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Kerčkata čećorička

**Kerčkata čećorička** (*Hippocrepis emerus*) (Basionym *Coronilla emerus* L.) je rostlina ze swójby łušćinowcow. 


wobraz:Coronilla_emerus_L_ag1.jpg
wobraz:Hippocrepis_emerus_fruits.jpg


## Nóžki


## Žórła
* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Čećorička

**Čećorička** (*Hippocrepis comosa*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Wopis
Čećorička je nimale kaž małoróstny kerčik rostuca, rozpjeršenje přilěhawje kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 cm (wot 8 hač do 25 cm). 

Stołpiki su nižoležace-postupowace, na spódku wodrjewjowane, bohaće lisćate. 

### Łopjena
Łopjena steja nimale jenož na stołpiku a su jednory pjerite. Delnja łopjena su dołhostołpikowe. Łopješka su nawopačnje owalne hač do linealne a ćěmnozelene abo módrozelene. 

### Kćenja
Wona kćěje wot meje hač do oktobra (julija). Kćenja su žołte, wonjate a docpěwaja dołhosć wot 1 cm (wot 8 hač do 12 mm). Wone steja w małokćenjowych (4-8(12)) kćenjow) wokołkach na stołpikach z dołhosću wot maksimalnje 10 cm.

### Płody
Płód je z maksimalnje 6 pódkowoformowych wotrězkow hromadźe sedźany a docpěwa dołhosć wot 1,5 hač do 3,5 cm. Zrały płód do jednotliwych dźělow so złama, kotrež na kóncach su słabje křidłate, zo so móžeja wot wětra preč zduć.

## Stejnišćo
Wona rosće na skalnych zwisach, suchim trawniku, suchich łukach, najčasćišo na wapnu. Preferuje ćopłe, suche, bazojte, zwjetša kamjentne pódy.

## Rozšěrjenje
Čećorička je w Europje, wosebje w juhu a alpskich krajach rozšěrjena.

## Wobraz


wobraz:Hippocrepis_comosa.jpg|Kćenja


## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 55 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 46-47 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 326 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Badiski dźećel

**Badiski dźećel** (*Trifolium badium*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*), z roda dźećelow (*Trifolium* ). 

## Wopis
Badiski dźećel je wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 - 20 cm.

Lisćowe łopjena su třiličbne. Dźělne łopjena docpěwaja dołhosć wot 2 cm.

Rostlina kćěje wot julija hač do awgusta. Zwjadnjene kćenja su ćmowobrune.

## Stejnišćo

Rostlina preferuje wapnojtu pódu a rosće na pastwišćach.

## Rozšěrjenje

Badiski dźećel je w hórskich městnach Europy (600 - 3000 m) rozšěrjeny.

## W ratarstwje

Badiski dźećel je hódnotna picowanska rostlina. 

## Synonymy

* *Chrysaspis badia* (Schreb.) Greene
* *Amarenus badius* (Schreb.) C. 
* *Trifolium pseudobadium* Velen.
* *Trifolium rytidosemium* Boiss. & Hohen.

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, jako podobna družina *Braun-Klee* (*Trifolium badium*) pod hesłom *Gold-Klee* (*Trifolium aureum*) 
* Xaver Finkenzeller: Alpenblumen, München 2003, ISBN 3-576-11482-3 
* Fischer, M. A., Adler, W. & Oswald K.: Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol, Linz, 2005, ISBN 3-85474-140-5 

## Eksterne wotkazy

* atlas-roslin.pl 
* USDA plants database 
* ILDIS Legume Web
Bruny dźećel

**Bruny dźećel** (*Trifolium spadiceum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow, z roda dźećelow  (*Fabaceae*).

## Wopis
Bruny dźećel je zrunana abo wustupowaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm.

Hornje stołpikowe łopjena su nimale přećiwostejne. Łopjena su 3-ličbne. Łopješka su sedźace abo runje krótko stołpikate. Pódlanske łopjena su dołhojće-lancetojte.

Kćěje wot junija hač do awgusta. Žołte hač žołtobrune kćenja steja w hłójčkach, kotrež docpěwaja dołhosć wot 6 hač do 25 mm a šěrokosć wot 10 hač do 13 mm. Kćenjowe stołpiki su krótše hač keluškowa rołka. Króna docpěwa dołhosć wot 5 hač do 6 mm.

## Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach, na pućach, na hrjebjowych kromach a na suchich hórskich łukach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjenja, při čimž předewšěm w horinach wustupuje.

## Synonym

* Chrysaspis spadicea (L.) Greene

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 166 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* USDA plants database
Kwěćikaty dźećel

**Kwěćikaty dźećel** (*Trifolium retusum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*). 

## Synonymy
* *Amoria retusa* (L.) Dostál
* *Trifolium parviflorum* Ehrh.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* USDA plants database 
* ILDIS Legume Web
Lěsny dźećel

**Lěsny dźećel** (*Trifolium alpestre*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*). 

## Wopis
Lěsny dźećel je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 15 hač do 30 (40) cm. Rostlina wutwori dołhe wotnožki.

Stołpiki su husto přilěhawje kosmate a zwjetša njerozhałuzowane a zrunane.

### Łopjena
Bóčne nerwy třiličbnych, 3-5 (8) cm dołhich a 1,5 cm šěrokich, wusko-lancetojtych, ćmowozelenych łopješkow su jara huste. Pódlanske łopjena su prynkojte a docpěwaja dołhosć wot 3 cm.

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su čerwjene a docpěwaja dołhosć wot 10-15 mm. Wone steja w kulowatych abo krótko jejkojtych hłójčkach, kotrež docpěja dołhosć wot 1,5 hač do 3 cm a su wot najbóle hornich łopjenow wobdate. Keluškowa rołka njesu 20 nerwow a je kosmata. Króna je purpurna a docpěje dołhosć wot 10 hač do 15 mm.

## Stejnišćo
Wón rosće na lěsnych kromach, pod kerčinami, we swětłych lěsach, na suchich łukach a na nadróžnych skłoninach. Ma radšo suche a bazowe pódy.

## Rozšěrjenje
Lěsny dźećel je w nimale cyłej Europje, předewšěm w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjeny.

## Podobna družina

Eksistuje podobna družina:
*Mjezny dźećel (*Trifolium medium*) z nahej, 10-keluškowej rołku, kotraž rosće pod kerčinami, we swětłych lěsach a na suchich łukach, w nimale cyłej Europje. Nerwy łopješkow njejsu tak huste.
 
## Eksterne wotkazy


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 114 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 254 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 76 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Lupinowy dźećel

**Lupinowy dźećel** (*Trifolium lupinaster*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Mjezny dźećel

**Mjezny dźećel** (*Trifolium medium*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

## Wopis
Mjezny dźećel je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 15 hač do 45 cm. Rostlina móže přez podzemske wotnožki wupřestrěć a huste skupiny wutworić.

Stołpiki su rozpjeršene kosmate hač nahe.

### Łopjena
Łopjena su 3-ličbne. Łopješka su dołhojće-lancetojte, nimale cyłokromne a njesu swětły abo ćmowy muster. Wone docpěja dołhosć wot hač do 6 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Purpurowe kćenja steja w jasnje stołpikatych, kulowatych hač jejkojtych, 2-3,5 cm tołstych hłójčkach. Ma nahu, 10-nerwnu keluškowu rołku.

## Stejnišćo
Rosće w kerčinach, w swětłych lěsach a na suchich łukach. Ma radšo w lěće ćopłe, bazowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 114, jako podobna družina *Mittlerer Klee* (*Trifolium medium*) pod hesłom *Hügel-Klee* (*Trifolium alpestre*) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 80 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkaz
Mólički dźećel

**Mólički dźećel** (*Trifolium dubium*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*). 

## Wopis
Mólički dźećel je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm.

Stołpik je zwjetša ležacy. 

### Łopjena
Łopjena su 3-ličbne a njesu łopješka, kotrež docpěwaja dołhosć wot 5 hač 10 mm a su namódry zelene, wopak jejkojte abo wutrobojte, prědku zubate, ale nimaja stajene kónčki. Srjedźne łopješka je dlěšo stołpikate hač bóčnej. Pódlanske łopjena su jejkojće-lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Ma kwětnistwo z 3 hač do 15 (10-20) kćenjemi. Kwětnistwo docpěwa šěrokosć mjezy 0,6 a 0,8 cm (wot 5 hač do 8 mm). Kćenja su žołte. Zwjadnjena króna je swětłobruna a njewotpada. 

Na rozdźěl wot smažneho dźećela kćenja ultrawioletne swětło runoměrnje absorbuja, tak zo wone su tež za překasancow jednobarbne. 

## Stejnišćo
Rosće na łukach, pastwach, pućnych kromach, skłoninach, rolach a lěsnych kromach. Preferuje zwjetša małowapnate hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 58 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 166 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 322 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Hórski dźećel

**Hórski dźećel** (*Trifolium montanum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Wopis
Hórski dźećel je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 40 (50) cm. Rostlina je zrunana abo wustupowaca a husto kosmata.

Zrunane stołpiki su běłowołmaće kosmate.

### Łopjena
Třiličbne łopjena su dołhostołpikowe. Łopješka su dołhojće-jejkojte hač lancetojte a kałačowótře zubate. Wone su na delnim boku mjechkokosmate.

### Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do julija (septembra). Krótkostołpikate kćenja su běłe a steja po 25-50 w kulowatych hač jejkojtych, 1,5-2 cm wulkich hłójčkach. Keluškowa rołka je 10-nerwna, kosmata a njese wuske, runje dołhe zubki. Króna docpěwa dołhosć wot 7 hač do 10 mm.

## Stejnišćo
Wón rosće na suchich łukach, w kerčinach, na lěsnych kromach, na suchich zwisach, na pućowych skłoninach a we swětłych lěsach. Preferuje w prawym měrje suche, małodusykate, wapnite, humusowe pódy.

Prjedy družina bě dale rozšěrjena a časćiša. Ale wjele stejnišćow bu za čas zańdźenych lětdźesatkow intensiwnje jako syćenske łuki abo pastwy wužiwane abo zalěsnjene. Družina njewutraje hnój a maksimalnje jedyn posyk w lěće.

## Rozšěrjenje
Hórski dźećel je w nimale cyłej Europje a zapadnej Aziji rozšěrjeny, při čimž na sewjer hač do južneje Skandinawiskeje a na juh hač do horinow wustupuje.


Trifolium_montanum_290504.jpg|
Trifolium montanum - mägiristik.jpg|


## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 184 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 82 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 188 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Smažny dźećel

**Smažny dźećel** (tež **smužkaty dźećel**) (*Trifolium campestre*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Wopis
Smažny dźećel je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 20 cm.

### Łopjena
Łopjena su třiličbne. Srjedźne łopješko je dlěšo stołpikate hač bóčnej. Łopješka su wopak jejkojte, prědku zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do 17 mm. Pódlanske łopjena su jejkojte, na spódku wušěrjene a krótše hač łopjenowy stołpik.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Swětłožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 5 mm a steja po dwacećoch hač po třicećoch (štyrcećoch) w hustych, 7-10 mm dołhich hłójčkach. Po překćěću su swětłobrune a njewotpadnu.

Kćenja maja wobłuki, kotrež absorbuja UV-swětło, ale tež wobłuki, kotrež reflektuja UV-swětło. Tohodla su za pčołki dwubarbne.

## Stejnišćo
Rosće na wapnite suchich trawnikach, na pěskowych polach a na pućach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Podobnje družinje
* Złoty dźećel (*Trifolium aureum*) je we wšěch dźělach wjetši. Wšě łopješka su runje krótko stołpikate.
* Niska šlinčina (*Medicago lupulina*) ma łopješka z nastajenym kónčkom.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 166 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 322 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Truskalcowy dźećel

**Truskalcowy dźećel** (*Trifolium fragiferum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

## Nóžki
Šwedski dźećel

**Šwedski dźećel** (*Trifolium hybridum*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Wopis

Šwedski dźećel je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 50 cm. Rostlina je zrunana.

Zrunane stołpiki su dudławe a na sukach njekorjenja.

### Łopjena
Łopjena su třiličbne a nimaja běły prěčny pask. Łopješka su šěroko owalne abo jejkojte a fajn zubate.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. 30-50 kćenja su najprjedy běłe a pozdźišo róžojte a steja w kulowatej, 1,5-3 cm wulkej hłójčce. Kćenja su po času kćěwa dele zhibnjene. Kćenjowe stołpiki su dwójce hač trójce tak dołhe kaž pjećnerwna keluškowa rołka.

### Chromozomy
Rostlina ma 2n = 16 chromozomow.

## Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, włóžnych łukach, pastwach w kónčinach łučinow, na brjohach, pućach a w šćerkownjach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Wobrazy

wobraz:Vitklöver och Alsikeklöver.jpg|Ilustracija


## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 184, jako podobna družina *Bastard-Klee* (*Trifolium hybridum*) pod hesłom *Weiß-Klee* (*Trifolium repens*) 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, stronje 82, 254 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 78 

## Eksterne wotkazy
Zaječi dźećel

**Zaječi dźećel** (*Trifolium arvense*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). Dalše serbske mjena su **habrik**, **bluwane zelo**, **wiwawe zelo**.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Žołtoběły dźećel

**Žołtoběły dźećel** (*Trifolium ochroleucon*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

## Wopis
Žołtoběły dźećel wustupowaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 40 cm.

Stołpiki su husto kosmate.

### Łopjena
Łopjena su husto kosmate a třiličbne. Łopješka su dołhojće-lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 3 cm. Pódlanske łopjena njesu rozćehnjeny kónčk.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Kćenja steja w jeničkich, kulowatych abo jejkojtych hłójčkach, kotrež su krótko stołpikate a docpěwaja dołhosć wot 15 hač do 30 mm. 10-nerwna keluškowa rołka je kosmata. Jich zubki su njejenake. Nažołć běła abo blědožołta króna docpěwa dołhosć wot 13 hač do 18 mm.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, na suchich łuhojtych łukach a na lěsnych kromach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena, při čimž na sewjer hač do Jendźelskeje, južneje Pólskeje a južneje Ruskeje wustupuje.

## Nóžki


## Žórło
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 166
Twjerdy dźećel

**Twjerdy dźećel**  (łaćonsce: *Dorycnium herbaceum*, něm. *Krautiger Backenklee*) je rostlina ze swójby łušćinowcow. 

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

GRIN (jend.)
Jan Lajnert

**Jan Lajnert** (* 22. meje 1892 w Rakecach; † 14. nowembra 1974 w Rozwodecach) bě serbski wučer, basnik a spisowaćel.

Lajnert narodźi so jako syn Rakečanskeho chěžkarja a knježeho dźěłaćerja. Po ludowej šuli bu lěta 1906 do wučerskeje preparandy we Wojerecach přiwzaty. 1909 přeńdźe na wučerski seminar w Rychbachu, hdźež 1912 pruwowanje złoži. Po wjacorych krótšich stacijach we a zwonka Łužicy kaž tež wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje bě wón wot 1922 do 1935 z wučerjom w Delnim Wujězdźe.

Tam dirigowaše tež chór serbskeho towarstwa Zahrodka a měješe narěč składnostnje poswjećenja towarstwoweje chorhoje w lěće 1923. Pod nacionalsocialistami bu w lěće 1935 wot šulskeje wyšnosće přesadźeny do Parchwitza (dźensa *Prochowice*) pola Lěhnicy w Delnjej Šleskej, pozdźišo hišće dale do Bytomskeje kónčiny.

Po Druhej swětowej wójnje skutkowaše wot 1946 do 1950 jako docent a direktor Serbskeho wučerskeho wustawa w Radworju a wot 1951 do 1960 jako šulski nawoda a wučer w Bošecach. 1965 poda so na wuměnk do Rozwodec. Jan Lajnert bě trójce woženjeny a měješe štyri dźěći z prěnjeho mandźelstwa. Wobaj synaj padnyštaj w Druhej swětowej wójnje.

Lajnert bě wot lěta 1923 čłon Maćicy Serbskeje a dósta 1962 Literarne myto Domowiny. Wón płaći jako *basnik serbskeje hole*.

## Twórby
**Serbska hola.* 1923
**Wyskow sapy, sylzow kapy.* Zhromadźene basnje, Budyšin 1928.
**Šěrik, měrik, bałdrijan*. Budyšin, 1962
**Žana chójna přewysoka*. Budyšin, 1975
**Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje*. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)

## Literatura
* *Serbska poezija 13: Jan Lajnert*, zestajał Benedikt Dyrlich, LND, Budyšin 1972
* Dietrich Scholze: *Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945.* LND, Budyšin 1998, str. 135–143
* Pawoł Nowotny: *Něšto wosobinskich dopomnjenkow na basnika Jana Lajnerta k jeho 100. posmjertnym narodninam.* W Rozhledźe 5/1992, str. 196–198

## Wotkazy

* Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki
** } – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (Datowa sadźba k } • PICA-datowa sadźba) 
** } – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (Datowa sadźba k } • PICA-datowa sadźba) 
* Krótkobiografija na stronach Serbskeho instituta
* Hoyerswerda Zeitstrahl: Die Literarische Lausitz – Jan Lajnert 
* Literarny projekt 2007 – Serbski gymnazij Budyšin: Jan Lajnert 
* Literatura Jana Lajnerta w Serbskej bibliografiji 
* Jan Lajnert w *Wosobowy Wiki [[Sakska krajna biblioteka – statna a uniwersitna biblioteka Drježdźany|SLUB Drježdźany]]*
Wokrjes Chomutov

**Wokrjes Chomutov** je wokrjes w Ústeckim kraju w Čěskej.
Jeho sydło je město Chomutov. Přestrjeń wokrjesa je 935,30 km², ličba wobydlerjow je 125.231 osoba (hustosć wobydlerstwa je 134 wobydlerjow na 1 km²). We wokrjesu Chomutov je 44 gmejnow, z toho 7 městow.
  
Wón mjezuje z ústeckimi wokrjesami Most, Louny a karlowariskim wokrjesom Karlovy Vary. Jeho sewjerozapadna hranica je statna hranica z Němskej.
Alpski słódki dźećel

**Alpski słódki dźećel** (*Hedysarum hedysaroides*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

 
## Wopis
Alpski słódki dźećel je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć mjezy 5 a 25 cm, rědko hač do 60 cm. 

Čopojty korjeń často docpěje dołhosć wot metra.

Stołpik je róžkaty, njerozhałuzkowany, zrunany, šćedriwje lisćaty.

### Łopjena
Łopjena su njeporowje pjerite a maja hač do 10 porow (9-21) owalnych abo lancetojtych, cyłokromatych, nahich, horjeka ćěmnozelenych, deleka jasnozelenych łopješkow. Łopješka docpěwaja dołhosć mjezy 10 a 30 mm. Pódlanske łopjena su kóžkojte, brune a hač nad srjedźišćom zarostowane. 

### Kćenja
Wón kćěje wot julije hač do awgusta. Kćenja su jaskrawje purpurčerwjene, docpěja dołhosć wot 2 cm, su najčasćišo wisace a sedźa po 10-50 w na kóncu stejacym kiću. Króna docpěje dołhosć mjezy 15 a 20 mm a je čerwjenofijałkojta. Čołmik je dlěši hač křidleško a chorhojčka. Keluch je zwonojty.

### Płody
Płodowe łušćiny docpěja dołhosć mjezy 2 a 4 cm a su dźělene a mjatene.

## Stejnišćo
Wón rosće na hórskich łukach, na wapnitych, kamjenjatych pódach.

## Rozšěrjenje
Alpski słódki dźećel je wot Pyrenejow hač do Małeje Azije rozšěrjeny.

## Wostatne
Korjentne boblije wobsahuja dusyk zwjazowace bakterije. Je jedna najbóle hódnotnych Alpskich picowanskich rostlinow z wysokim wutkom na bělkowinje a tuku. Hačrunjež je lochko hórkojty, wón bu   rady wot skotu žrany. Ale wón hubjenje wudźeržuje sylne pasenje; lěpje wón so hodźi k dobyću wot syna (syčenje).

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 114 
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
Kurdšćina

**Kurdšćina** je indoeuropska rěč, kotraž k iranskim rěčam słuša (resp. dokładnišo k sewjerozapadnim iranskim rěčam). Tuchwilu so wužiwatej dwaj hłownej dialektaj: *kurmandží* (sewjerozapadny Kurdistan) a *kurdi* (južny Kurdistan).
Zapadoiranske rěče

**Zapadoiranske rěče** je podskupina iranskich rěčow. Tež słuša k indoeuropskim rěčam.
## Dźělenje

*sewjerozapadne iranske rěče
**zoroastrijske dari
**balučšćina
**gilačćina
**kurdšćina
**talyšćina
*juhozapadne iranske rěče - persiske rěče
**staroperšćina
**pahlavšćina - srjedopersišćina
**persišćina
***afghanske dari
***tadźikišćina
***hazaršćina
***bukhoršćina
**lurijšćina
**tatšćina
Sewjerozapadne iranske rěče

## Dźělenje

*iranske rěče
**zapadoiranske rěče
***sewjerozapadne iranske rěče
****zoroastrijske dari
****balučšćina
****gilačćina
****kurdšćina
****talyšćina
Juhozapadne iranske rěče

## Dźělenje

*iranske rěče
**zapadoiranske rěče
***juhozapadne iranske rěče – persiske rěče
****staroperšćina
****pahlavšćina – srjedźopersišćina
****persišćina
*****afghanske dari
*****tadźikišćina
*****hazaršćina
*****bukhoršćina
****lurijšćina
****tatšćina
Wuchodoiranske rěče

**Wuchodoiranske rěče** je podskupina iranskich rěčow. Tež słuša k indoeuropskim rěčam.
## Dźělenje

*sewjerowuchodne iranske rěče
**avestanšćina - mortwa
**skythijšćina - mortwa
***sakanšćina - mortwa
**osetšćina
**sogdišćina - mortwa
***jagnobšćina
**baktrijšćina - mortwa
*juhowuchodne iranske rěče
**paštšćina
**pamiršćina
Sewjerowuchodne iranske rěče

## Dźělenje

*iranske rěče
**wuchodoiranské rěče
***sewjerowuchodne iranske rěče
****avestanšćina - mortwa
****skythijšćina - mortwa
*****sakanšćina - mortwa
****osetšćina
****sogdišćina - mortwa
*****jagnobšćina
****baktrijšćina - mortwa
Lubina Hajduk-Veljkovićowa

**Lubina Hajduk-Veljkovićowa**, rodź. Šěnec (* 1976 w Budyšinje) je serbska spisowaćelka, přełožowarka a wudawaćelka.

Po wuchodźenju Serbskeho gymnazija w Budyšinje studowaše sorabistiku a stawizny w Lipsku, hdźež hač do dźensnišeho bydli. Hłownje pisa hornjoserbske knihi a teksty, a to husto zhromadnje ze swojim mandźelskim Dušanom. Pisa za dźěći runje tak kaž za dorosćenych, a tež žanrowy spektrum je jara šěroki wot słuchohrow abo spěwnych tekstow přez dźiwadłowe hry hač ke kriminalkam a dźěćacym kniham. W lěće 2021 wuda wona zhromadnje ze synom Brankom rjad *Dolina nad rěku* we wjele rěčach a wotewri so tak mjezynarodnemu publikumej. Sćěhowaše 2022 załoženje nakładnistwa Veles, w kotrymž wudawa mjezynarodne serije kaž tež přełožki woblubowanych dźěćacych a młodźinskich knihow w hornjoserbšćinje.  

Nimo toho angažuje so Lubina Hajdukowa za wuwiwanje modernych wuknjenskich materialijow za dorosćenych a šulerjow. Tak nasta 2023 z pomocu spěchowanja přez Simulplus dźesać wuknjenskich widejow *Wuknjemy hornjoserbsce*. Wona wuwučuje na TU w Drježdźanach w Instituće za slawistiku hornjoserbšćinu. 

## Wuznamjenjenja

* W lěće 1999 dósta zhromadnje z Dušanom Myto za nowu serbsku dramatiku za dźiwadłowu hru "Wurywanki" wot Załožby za serbski lud.
* W lěće 2004 dósta spěchowanske myto za młodu wuchodnoeuropsku lyriku Załožby Huberta Burdy.
* W lěće 2009 dósta stipendij za projekt "Swětłownja" (krótka proza) Kulturneje załožby swobodneho stata Sakska. 
* W lěće 2017 spožči so jej spěchowanske myto Myta Ćišinskeho „za jeje wusahowacy přinošk k wuwiću moderneje serbskeje literatury a načasnych rěčnokubłanskich srědkow.“

## Twórby (wuběr knihow)
* *Pawčina złósće* (kriminalka), LND 2006
* *Juliana* (dźěćaca kniha), LND 2007
* *Cuze zynki* (zběrka powědančkow, zhromadnje z Dušanom Hajduk-Veljkovićom), LND 2009
* *W putach Čorneho pana* (fantastiski roman), LND 2011
* *Za wšě pady přećelki* (konjaca kniha), LND 2024
* *Módre buny* (kriminalka), LND 2017
* *Dolina při rěce* (dźěćaca serija), nakładnistwo Veles, 2021/22
* *Chaos w konjencu* (konjaca kniha), LND 2022 

## Wotkazy
* Webstrona awtorki
* nakładnistwo Veles
* Wuknjemy hornjoserbsce – 10 wuknjenskich widejow
Wuchodne sewjerogermanske rěče

**Wuchodne sewjerogermanske rěče** su podskupina sewjerogermanskich rěčow.

## Rozdźělenje
*sewjerogermanske rěče (skandinawske rěče)
**wuchodne sewjerogermanske rěče
***šwedšćina
***danšćina
***starogotlandšćina
Juhowuchodne iranske rěče

## Dźělenje

*iranske rěče
**wuchodoiranské rěče
***juhowuchodne iranske rěče
****paštšćina
****pamiršćina
Zapadne sewjerogermanske rěče

**Zapadne sewjerogermanske rěče** su podskupina sewjerogermanskich rěčow.

## Rozdźělenje

*sewjerogermanske rěče (skandinawiske rěče)
**zapadne sewjerogermanske rěče
***norwegšćina
***färöeršćina
***islandšćina
***nornšćina - mortwa rěč
Stary zakoń

**Stary zakoń** je zběrka knihow, kotraž je židowskemu ludej a pozdźišo křesćanam jenak swjata.

Židźa Palestiny rozeznawaja tři dźěle biblije: Pjeć knihow (pentateuch) zakonja (tora): Genezis, Eksodus, Lewitikus, Numeri a Deuteronomium, kotrež so Mójzesej připisuja. Knihi profetow, kotrež dźěla do zažnych (Jozua, sudnikow, Samuel, kralow) a do pózdnich profetow (Jezaja, Jeremia, Ecechiel a knihi dwanaće profetow) a dalše spisy (Psalmy, Ijob, Přisłowa, Rut, Žałosćenja, Pěseń pěsnjow, Kohelet, Ester, Daniel, Esra, Nehemia a chroniki).

Dokelž njedźělachu hišće knihi Samuel, kralow, Esra, Nehemia a chroniki a dokelž znajachu 12 małych profetow jako jednu knihu, ličachu cyłkownje 24 knihow Swjateho pisma. Hakle w křesćanskich wudaćach dźělachu mjenowane knihi, tak zo znaje tutón kanon 39 knihow, t. mj. protokanon (prěni porjad). Grjeksce rěčacy Židźa wužiwachu při Božich słužbach w synagogach bibliju w grjekskim přełožku, t. mj. septuagintu. Tuta wobsahowaše hišće dalše knihi, kotrež mějachu Židźa w diasporje tež za Swjate pismo (deuterokanon) (katolski pohlad): knihi Tobit, Judit, 1 a 2 Makkabejow, Baruch, mudrosće a Sirach, nimo toho wěste wotrězki w knihomaj Daniel a Ester. W hebrejskej bibliji pobrachuja deuterokanoniske knihi. W křesćanskich wudaćach biblije su knihi znowa rjadowali a rozdźělili na stawizniske, powučne a profetiske knihi.

Martin Luther je jenož hebrejski tekst připóznał, je deuterokanoniski wuzamknył a apokryfy - pozdźišo přidate - mjenował. Protokanoniske knihi Stareho zakonja su prěnjotnje hebrejske. Někotre wotrězki maja aramejski pratekst, kaž Jězus doma rěčał, deuterokanoniske su grjekske. Swětowy zwjazk bibliskich towarstwow a Sekretariat za jednotu křesćanow stej 1968 wobzamknyłoj, zo mamy w ekumeniskich wudaćach tež deuterokanoniske knihi.

## Wotkaz
Nowy zakoń

**Nowy zakoń** (tež *Nowy testament*) je woznamjenje druheho dźěla Biblije. Wobsteji ze 27 knihow, kotrež so wšitke direktnje abo njedirektnje poćahuja na wosobu Jězusa Chrysta. 

## Wotkazaj

* Digitalizat ćišćaneho (katolskeho) wudaća Noweho zakonja w přełožku Michała Hórnika a Jurja Łusčanskeho z lěta 1896
Genezis

**Genezis** je prěnja kniha Stareho zakonja. Hebrejsce wona rěka בְּרֵאשִׁית [bərešit] po prěnim słowje tuteje knihi, kotrež woznamjeni "na spočatku".

## Wobsah knihi
Zachopjenk knihi su spočatki swěta a čłowjestwa. Prěnich jedenaće kapitol tvori "prastawizny". Kniha powěda wo stworjenju swěta, wo stworjenju čłowěka, wo padźe čłowjeka a wo jeho wuhnaću ze zahrody Eden. Dale wo Adamje, wo Kainje a Abelje, wo nawalu?, Noemje a jeho arše a wo babylonskej wěži. 

12. - 50. kapitola je wo patriarchach kaž

Abraham, Izaak, Jakub, Ezaw, Józef, Juda, Tamar(kap. 38)

Hłowny su Abraham, Jakub a Józef.