open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skandinawiska

**Skandinawiska** je w geografiskim zmysle skandinawiska połkupa mjez Atlantiskim oceanom a Baltiskim morjom, na kotrejž ležitej Norwegska a Šwedska. Po kulturnych, stawizniskich a rěčnych aspektach słuša tež Danska k Skandinawiskej. Finska je stawiznisce a politisce z tymi statami zwjazana a bu tohodla zdźěla tež jako skandinawiski kraj pomjenowana, byrnjež finšćina zhromadne korjenje z druhimi skandinawiskimi rěčemi njeměła. W dalšim (kulturnym) zmysle płaća druhdy tež Islandska, Färöje a Grönlandska jako skandinawiske kraje.

## Skandinawiske chorhoje
Znate su typiske skandinawiske chorhoje, dokelž maja wšě po přikładźe Dannebroga jenaki muster.


Dataja:Flag of Denmark.svg|Chorhoj Danskeje
Dataja:Flag of Sweden.svg|Chorhoj Šwedskeje
Dataja:Flag of Norway.svg|Chorhoj Norwegskeje
Dataja:Flag of Finland.svg|Chorhoj Finskeje
Dataja:Flag of Iceland.svg|Chorhoj Islandskeje
Dataja:Flag of Åland.svg|Chorhoj Ålandskeje
Dataja:Flag of the Faroe Islands.svg|Chorhoj Färöjow


## Wotkaz
1880

**1880** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* Poslednje čisło serbskeho časopisa „Łužičan“ wuńdźe.
* 1. januara: Delnjoserbska Pratyja wuńdźe k prěnjemu razej.
* 27. měrca: Załoženje Towarstwa pomocy za studowacych Serbow
* 27. meje: W Choćebuzu załoži so Maśica Serbska z předsydu Janom Bjedrichom Tešnarjom.
* 8. awgusta: W Hodźiju wotměje so pod nawodom Jakuba Barta šesta Schadźowanka.
* 22. nowembra: W Hórce pola Niskeje załoži so Konferenca serbskich duchownych pruskeje Hornjeje Łužicy. Přitomni běchu jědnaće fararjow ze serbskich wosadow Pruskeje.

## Narodniny
* 16. februara: Otakar Theer – čěski basnik a dramatikar († 1917)
* 23. februara: Jan Křižan – serbski farar, kulturny prócowar a předsyda Domowiny († 1959)
* 3. měrca: Lew Wladimirowič Ščerba – rusko-sowjetski slawist, rěčespytnik († 1944)
* 11. apryla: Jan Wjela – serbski wikowanski pomocnik a zapósłanc strony SPD w Sakskim krajnym sejmje († 1951)
* 23. septembra: Jan Kruža – serbski nohajcar a ludowy basnik († 1918)
* 22. oktobra: Jan Andricki – serbski wučer, kantor, kulturny a narodny prócowar, dirigent († 1955)

## Wumrěće
* 30. januara: Carl-Max Krüger – serbsko-němski krajinowy moler, rysowar a raděrowar (* 1834)
* 21. februara: Izmail Iwanowič Srjeznjewskij – ruski slawist a přećel Serbow (* 1812)
* 1. meje: Jan Boguchwał Markus – serbski farar, zběraćel ludowych pěsnjow a přećiwnik rewolucije 1848/49 (* 1815)

## Wotkaz
1881

## Podawki
### W Serbach
* januar: Prěnje čisło ratarskeho měsačnika Serbski Hospodar wuńdźe.
* 7. awgusta: W Rakecach wotměje so pod nawodom Jakuba Barta sedma Schadźowanka.

### Druhdźe
* 3. decembra: Jendźelski slědźer Henry Morton Stanley załoži wikowanske stejnišćo *Léopoldville* - pozdźiše město Kinshasa.

## Narodniny
* dźeń njeznaty: Mustafa Kemal Atatürk – prěni prezident Turkowskeje († 1938)
* 21. januara: Ivan Ribar – juhosłowjanski politikar († 1968)
* 26. januara: Hana Lawcyna – serbska šwalča a ludowa basnjerka († 1964)
* 9. apryla: Jurij Rjeda – serbski katolski farar († 1951)
* 9. oktobra: Victor Klemperer — němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar († 1960)
* 25. nowembra: Jan XXIII. – romsko-katolski bamž († 1963)
* 28. nowembra: Stefan Zweig – awstriski spisowaćel († 1942)

## Wumrěće
* 9. februara: Fjodor Dostojewskij – ruski spisowaćel (* 1821)
* 17. apryla: Mjertyn Lejnik – delnjoserbski wučer, kubłar syrotow a zanjerodźenych dźěći, kěrlušer a basnik (* 1814)
* 23. apryla: Korla Julius Rjekt – serbski farar, přiwisowar „Burschenschaftow“ a zakitowar Serbow (* 1808)
* 23. meje: Michał Róla – serbski kapłan, spisowaćel, ludowědnik a rěčespytnik (* 1841)
* 7. septembra: Jakub Bart – serbsko-katolski farar (* 1796)
* 4. decembra: Jan Kmoch – serbski ratar a braška (* 1812)
* 12. decembra: Kito Wylem Broniš – delnjoserbski farar a rěčespytnik  (* 1788)

## Wotkaz
1882

## Podawki
* januar: Prěnje čisło noweho kulturneho časopisa *[[Łužica (časopis)|Łužica]]* wuńdźe.
* 9. julija: W Baćonju połoži so zakładny kamjeń za nowu cyrkwju.
* 6. awgusta: W Chrósćicach wotměje so pod nawodom Mikławša Rachele wosma Schadźowanka.

## Narodniny
* 25. januara: Virginia Woolf – britiska spisowaćelka a idol žónskeho hibanja († 1941)
* 30. januara: Franklin D. Roosevelt – US-ameriski politikar a 32. prezident († 1945)
* 2. februara: James Joyce – irski spisowaćel, basnik a dramatikar († 1941)
* 22. apryla: Jurij Delenk – serbski duchowny, publicist a zasłužbny organizator serbskeho časopismowstwa († 1918)
* 5. julija: Jan Wjenka – serbski duchowny a městopředsyda Domowiny († 1971)
* 7. julija: Janka Kupala – běłoruski basnik, dramatikar, publicist a přełožowar († 1942)
* 3. nowembra: Jakub Kolas – běłoruski basnik a spisowaćel († 1956)
* 24. nowembra: Hajno Jordan – delnjoserbski wučer, mjenowědnik a kulturny prócowar († 1917)
* 22. decembra: Gustaw Alwin Mjerwa – serbski farar, kulturny prócowar a redaktor časopisa Pomhaj Bóh († 1958)
* 29. decembra: Arnošt Holan – serbski wučer a antifašist († 1948)

## Wumrěće
* 2. januara: Jan Krušwica - serbski farar a spisaćel nabožinskich spisow (* 1811)
* 30. januara: Pětr Cyž - serbski kubler, wjesny šołta a herbski rychtar (* 1811)

## Wotkaz
Cem Özdemir

**Cem Özdemir** (* 21. decembra 1965 w Urach) je němski politikar Zelenych, kiž bě wot 8. decembra 2021 hač do 6. meje 2025 zwjazkowy minister za zežiwjenje a ratarstwo w kabineće Scholz. Wón bě wot 1994 do 2002 a znowa wot 2013 z čłonom zwjazkoweho sejma a wot nowembra 2008 hač do januara 2018 jedyn ze zwjazkoweju předsydow strony. 

W lěće 1994 bě Özdemir zhromadnje z Leylu Onur prěni zapósłanc turkowskeho pochada w němskim parlamenće; 2021 prěni zwjazkowy minister z turkowskim pozadkom. Při wólbach 2017 běše pódla Katrin Göring-Eckardt jedyn z načolneju kandidatow Zelenych.

Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 26. septembra 2021 bu Cem Özdemir jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 258 (Stuttgart I) z 39,9&nbsp;% hłosow woleny.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Dźamilja

**Dźamilja** (kirgisce Жамийла) je lubosćinska nowela Čingiza Ajtmatowa, kotraž je so 1958 wozjewiła. Originalna rěč knihi je kirgizišćina, hewak je wona hač dotal tež we wjele tamnych rěčow wušła. W němskej rěči wuda so tuta kniha 1960 w nakładnistwje *Kultur und Fortschritt* (NDR) pod titulom *Djamila*, w serbskej rěči 1973 w LND pod titulom *Džamilja*.

## Wobsah
15 lětny hólc Sejit (Сейит) powěda lubosćinsku stawiznu swojej swakowej Dźamili:
Zahe hižo je dyrbjała so wudać na muža, kotrehož poprawom njelubuje, Sadyka (Садык). W Druhej swětowej wójnje dyrbješe wón sobu na frontu (pod nawodom Rusow), a dołho Dźamilja jeho njewidźeše, skoro sej mysleše zo je mortwy. Wona zeznaje Danijara (Данияр) při wšědnych transportach žita na dwórnišćo. Wón je zdźěla inwalidny, dokelž bu při fronće ćežko zranjeny, a wobchadźa jenož zrědka z ludnosću. Je spłóšiwy a tež jara zasonjeny, a bu tež wot wjesnjanow wotwlakowany. Jednoho dnja započa při transporće spěw spěwać, a Dźamilja spózna, zo tča w Danijaru wěste kwality. Spěwa wo ludnosći, krajinje a žiwjenju. Tež Sejit jeho wobdźiwa. Poprawom bě hač dotal spytał, Dźamilju Sadyka dla wot mužow izolować, jako so pak Dźamilja a Danijar zalubujetaj, přizwoli do toho. Tež wón lubuje Dźamilju na wěste wašnje. Jako so Sadyk z wójny wróći, eskalěruje situacija. Dźamilja njeje ženje prawu lubosć za njeho začuwała. Mjez nimaj běše poprawom přeco wšitko jara „zymne”. Jako to spóznaje, wopušći wona z Danijarom wjesku, a łama na te wašnje staru tradiciju, zo by město toho z Danijarom wjesoła a zbožowna była.

## Recepcija
*„Oui, pour moi, c'est la plus belle histoire d'amour du monde.” – „Haj, za mnje je to najrjeńša lubosćinska stawizna swěta.”* (Louis Aragon) 
Tež dźensa so kniha hišće we wučbje wobjednawa, tak tež w serbskich šulach.

Kniha bu tež wjacekróć sfilmowana:
* prěni króć 1969, scenarij wot Ajtmatowa, režija pod Irinu Poplawskajej.
* 1994 pod režije Monica Teuber
* 2008 pod nowym titulom *Tengri*, bazuje nad stawizny knihi Dźamilja

## Wudaća
* Kirgiskorěčna wersija:
** Чыңгыз Айтматов, *Жамийла*. Tekst w interneće:.
* Prěnje wozjewjenje po rusku, załožk najwjace přełožkow:
** Чингииз Айтмаатов, „Джамиля”, w *Новый мир* (*Nowyj mir*), 1958, № 8. Tekst w interneće:.
* Němske wudaće (tři titulowe warianty):
** Tschingis Aitmatow: *Djamila.* Novelle. Aus dem Russischen übertragen von Hartmut Herboth. Berlin: VEB Verlag Kultur und Fortschritt, 1960.
** Dshingis Ajtmatov: *Dshamilja.* Aus dem Russischen übertragen von Gisela Drohla. Frankfurt a.M. : Insel-Verlag, 1962.
** Tschingis Aitmatow: *Dshamila.* Novelle. Aus dem Russischen übertragen von Hartmut Herboth. Berlin: Verlag Volk und Welt, 1977.
* Serbskej wudaći:
** Čingiz Ajtmatow: „Džamilja”, z rušćiny přełožiłoj Kata Malinkowa, w Čingiz Ajtmatow, *Džamilja*, powědančce, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1973.
** ~, 2., přehladany nakład, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1982.

## Wotkazy
* Wudaća kniha w katalogu Němskeje Narodnobiblioteki 
* Open Library: Džamilja 
* Google Books:  Džamilja 

## Nóžki


## Literatura
* Tschingis Aitmatow: *Dshamilja.* Unionsverlag Zürich, 1988, ISBN 3-293-00135-1
Čingiz Ajtmatow

**Čingiz Torekulowič Ajtmatow** (kirgisce Чыңгыз Төрөкулович Айтматов, rusce Чингиз Торекулович Айтматов; * 12. decembra 1928 w Šekerju w Talasowej dolinje, Kirgiska; † 10. junija 2008 w Nürnbergu) bě kirgiski spisowaćel, kotryž spisa předewšěm w ruskej rěči.

Jeho literarne skutkowanje započa w lěće 1951 z přełožowanjom kirgiskeje prozy do rušćiny; sydom lět pozdźišo wuchadźa wuńdźe prěnja swójska powědka, Dźamilja. Wot lěta 1957 běše Ajtmatow sobustaw sowjetskeho zwjazka spisowaćelow a hač do lěta 1965 redaktor stronskich nowin Prawda.

Ajtmatow bě nimo toho čłon Najwyšeho sowjeta (sejma) Sowjetskeho zwjazka, čłon centralneho komiteja komunistiskeje strony Kirgiskeje, wot 1988 do 1990 předsyda Kirgiskeho zwjazka awtorow a po přewroće wulkopósłanc Kirgiskeje we wšelakich europskich statach.

## Wubrane twórby
### Powědki a nowele
* *[[Dźamilja]]* („Джамиля“, 1958)
* *Woko za woko* („Лицом к лицу“, 1958)
* *Wjelbłudowe woko* („Верблюжий глаз“, 1961)
* *Prěni wučer* („Первый учитель“, 1962)
* *Běły parnik* („Белый пароход“, 1970)
* *Zažne žorawy* („Ранние журавли“, 1975)
* *Běła mróčel Čingiza Khana* („Белое облако Чингисхана“, 1990)

### Romany

* *Hólc a morjo* („Пегий пес, бегущий краем моря“, 1977)
* *Dźeń dlěje hač žiwjenje* („И дольше века длится день“, 1981), w NDR 1982 pod titulom *Der Tag zieht den Jahrhundertweg* wozjewjene.
* *Wotprawnišćo* („Плаха“, 1986; němsce „Die Richtstatt“)
* *Budmo Kasandry* („Тавро Кассандры“, 1994)
* *Sněhowy leopard* („Когда падают горы (Вечная невеста)“, 2006; němsce „Der Schneeleopard“)

### Dramy
* *Postup na Fudźijamu* („Восхождение на Фудзияму“, 1973)

## Wotkazy

* 
* Ruth Weiss: Die Richtstatt. Legenden und religiöse Motive im Werk Tschingis Aitmatows – z recensijemi druhich romanow (němsce)
* Recensija romana ''Sněhowy leopard'' (němsce)
Bolesław Chrobry

**Bolesław I Chrobry (Wielki)** (* 967 w Poznanju, † 17. junija 1025 runje tam) bě wjerch Pólskeje wot 992 do 1025, wjerch Čěskeje wot 1003 do 1004 a w lěće 1025 prěni kral Pólskeje. 

Pod knjejstwom Bolesława słušeše wot 1002 tež Hornja Łužica z Budyšinom k Pólskej. Dnja 30. januara 1018 podpisa Bolesław na Budyskim hrodźe Budyski měr z kejžorom Swjateho romskeho mócnarstwa, Hendrichom II..
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (* 15. februara 1564 w Pisa; † 8. januara 1642 w Arcetri pola Florenca) bě italski fyzikar, matematikar, astronom a filozof, kiž płaći jako uniwersalny wučenc.

Wón wuwiwaše metodu přeslědźenja přirody přez kombinaciju eksperimentow, měrjenjow a matematiskich analyzow a sta so tak z jednym z najwažnišich załožerjow modernych přirodnych wědomosćow. 

## Wotkaz
Kislica

**Kislica** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Malešecy w Budyskim wokrjesu, hlej Kislica (Połpica) (němsce *Geißlitz*)
* wsy w gmejnje Schönau-Berzdorf w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Kislica (Schönau-Berzdorf) (němsce *Kiesdorf auf dem Eigen*)
* wsy w gmejnje Žłobiny doł we wokrjesu Wódra-Sprjewja, hlej Kislica (Žłobiny doł) (němsce *Kieselwitz*)
Uniwersita Niccolò Cusano

**Uniwersita Niccolò Cusano** ( *Università degli Studi Niccolò Cusano* - UNICUSANO)  je uniwersita w italskej stolicy Rom. Wona bu załožena w lěće 2006.

Ma někak 10 226 tysac studentow (2012).

## Eksterne wotkazy

* Oficialne websydło
Round Maple

**Round Maple** je wjeska w gmejnje Edwardstone, w distrikće Babergh, w hrabinstwje Suffolk, Jendźelska. Wona ma štyri pomnikoškitane twary, pod kotrymiž su The Flushing, Seasons, Quicks Farmhouse, Little Thatch a Hathaway Cottage.

## Nóžki


## Wotkaz
* http://www.geograph.org.uk/gridref/TL9543
Kazań

**Kazań** (, ) je milionowe město w Ruskej federaciji a stolica republiki Tatarstan. Leži w europskim dźělu Ruskeje nad zliwomaj rěkow Wolgi a Kazanki (brjóh Wolgi je zapadna hranica města). Ma 1,3 miliony wobydlerjow a je tuž pjate najwjetše město cyłeje Ruskeje.

## Wotkaz
Załhozdź

**Załhozdź** ( *Załgozdź*, tež *Załgosć*; ) je wjes a přisłušaca gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow a ma někak połdra tysac wobydlerjow.

Gmejna přisłuša hamtej Mały Halštrow (Delnja Łužica) a wobsteji z gmejnskich dźělow Załhosć, Dolanje a Jeleńce.

## Geografija

Wjetše města w bliskosći su Grabin 14nbsp;km zapadnje, Zły Komorow 18nbsp;km juhowuchodnje, Łuchow 24nbsp;km južnje, Lubnjow 48nbsp;km sewjernje a Choćebuz 52nbsp;km sewjerowuchodnje.



## Žórła


## Wotkazaj
Trjebicy

**Trjebicy** ( *Trjebice*; ) su gmejna w juhozapadźe Delnjeje Łužicy. Leža we wokrjesu Łobjo-Halštrow w Braniborskej a maja něhdźe wósom stow wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Wokrjes Łobjo-Halštrow

**Wokrjes Łobjo-Halštrow** ( *Landkreis Elbe-Elster*) je krajny wokrjes w južnej Braniborskej. Jeho wuchodny dźěl słuša k Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 98.000 wobydlerjow (2024). Najwjetše města su Grabin, zarjadniske sydło Herzberg nad Halštrowom, Rukow, Dobrjoług-Góstkow a Wikow.

Wokrjes mjezuje na sewjeru z wokrjesomaj Teltow-Fleming a Dubja-Błóta, na wuchodźe z wokrjesom Hornja Błóta-Łužica, na juhu ze sakskim wokrjesom Mišno, na juhozapadźe ze Sewjerosakskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z Wittenbergskim wokrjesom (Saksko-Anhaltska).

Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Łobjo při zapadnej hranicy wokrjesneho teritorija. Dalšej naspomnjenja hódnej rěce stej Čorny a Mały Halštrow.

## Města a gmejny

## Stawizny
Hač do kónca 19.&nbsp;lětstotka rěčeše so we wuchodnym dźělu dźensnišeho wokrjesa Łobjo-Halštrow hišće delnjoserbsce. Wjele městnow ma prěnjotnje serbske městne mjena.

## Wotkazy

* Webstrony wokrjesa Łobjo-Halštrow (němsce)
* Stawizniska krajina Łobjo-Halštrow (němsce)
Wokrjes Wódra-Sprjewja

**Wokrjes Wódra-Sprjewja** ( *Landkreis Oder-Spree*) je wokrjes na wuchodźe Braniborskeje. Wokrjes ma něhdźe 180.000 wobydlerjow (2011). Najwjetše města su Přibor, Eisenhüttenstadt, Erkner, Storkow a zarjadniske sydło Bezkow. Juhowuchodny dźěl wokrjesa leži zdobom w historiskej Delnjej Łužicy.

Wokrjes mjezuje na sewjeru z wokrjesom Markowsko-Wódrowski kraj, na wuchodźe z Pólskej, na juhu z wokrjesom Sprjewja-Nysa, na juhozapadźe z wokrjesom Dubja-Błóta a na sewjerozapadźe z Berlinom.

Najwjetšej rěce we wokrjesu stej Wódra, kotraž twori zdobom wuchodnu hranicu, a Sprjewja. Rěce stej přez Wódro-Sprjewiny kanal mjez sobu zwjazanej.

## Města a gmejny

## Stawizny
Hač do 19. lětstotka rěčeše so w juhowuchodnym dźělu dźensnišeho wokrjesa Wódra-Sprjewja hišće w delnjoserbskich dialektach. Wjele městnow ma prěnjotnje serbske městnostne mjena.

## Wotkazy

* Webstrony wokrjesa Wódra-Sprjewja 
* Stawizniska krajina Wódra-Sprjewja
Šydłow

**Šydłow** (tež *Šydlow*; ) je gmejna na samym zapadźe Delnjeje Łužicy. Leži we wokrjesu Łobjo-Halštrow w južnej Braniborskej a ma pjeć stow wobydlerjow.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1300 a bě wot 1335 do 1541 we wobsydstwje Dobrjoługskeho klóštra, kotryž wobhospodarješe tule mjez druhim winicy a winowu tołčernju.


## Žórła


## Wotkaz
Sliwin

**Sliwin** () je městačko w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow. Ma něhdźe 2400 wobydlerjow a je z wjace hač tysaclětnymi stawiznami najstarše město tutoho wokrjesa a jedne z najstaršich w Braniborskej.

Město je zarjadniske sydło Sliwinskeho hamta, wobstejaceho z pjeć gmejnow.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so hižo we wopismje kejžora Oty II. dnja 5. junija 973 k prěnjemu razej, w kotrymž wopodstatni kejžor darowanje we prowincy *Zliuuini, Lusice* („Sliwin, Łužica“) z lěta 956.

Měšćanske prawo spožči so hakle w lěće 1606.

## Žórła


## Wotkazaj

* oficialne stronki
Pleso

**Pleso** (tež *Plesow*; ) je gmejna w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow, kotraž přisłuša hromadźe z třomi druhimi gmejnami hamtej Pleso.

## Geografija
Pleso leži někak wósom kilometrow wuchodnje wot Wikowa a někak dźesać kilometrow zapadnje wot Łuchowa. Južnje Plesowa ćeče Čorny Halštrow.

### Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušatej wjesnej dźělej Dolinki () a Kałow (*Kahla*) kaž tež sydlišćo Pleso-juh (*Plessa-Süd*, něhdyši *Grödener Schraden*).

## Stawizny
We wokolnych wsach rěčeše so zdźěla hišće hač do 19. lětstotka serbsce, kaž Mjertyn Moń na swojich pućowanjach w 1880tych lětach wuslědźi.

## Wobchad
Přez Pleso wjedźetej zwjazkowa dróha 169 a železniska čara Lipsk–Wojerecy.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne stronki gmejny 
*
Zawidow

**Zawidow** (serbsce tež *Židźin*; , ) je město w pólskim dźěłu Hornjeje Łužicy. Leži w Delnjošleskim wojewódstwje při hranicy z Čěskej a ma něhdźe štyri a poł tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* oficialne stronki
Ćětowa

**Ćětowa** () je gmejna w samym sewjerozapadźe Hornjeje Łužicy blisko Rólan. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a ma někak 800 wobydlerjow.

Gmejna je dźěl Wótrańskeho hamta.

## Žórła


## Wotkazaj

* oficialne stronki
Normandija

**Normandija** () je historiski region w sewjeru Francoskeje při Doverskim přeliwje napřećo Wulkej Britaniskej. Dźensa je wona rozrjadowana do dweju regionow: Hornju Normandiju a Delnju Normandiju. Najwjetše město, historiska stolica cyłeje Normandije a dźensniše hłowne město Hornjeje Normandije je Rouen.

## Wotkaz
Baškirska

**Baškirska** ( Башҡортостан,  Башкортоста́н, Башки́рия) abo tež **Republika Baškirska**  ( Башҡортостан Республикаһы,  Респу́блика Башкортоста́н) je awtonomna republika w Ruskej. Statnej rěči Baškirskeje stej baškiršćina a rušćina. Hłowne město Baškirskeje je Ufa.

Baškirska je dźěl Powolganskeho federaciskeho wokrjesa a Uralskeho ekonomiskeho distrikta Ruskeje federacije. Mjezuje z Orenburgskej, Swerdlowskej a Čeljabinskej prowincu, z Tatarskej a Udmurtskej kaž tež z Permskim wokrjesom. Hłowa republiki je z lěta 2019 Radij Chabirow ( Радий Хəбиров,  Радий Хабиров).

## Žórła


## Wotkaz
Guzal Sitdykowa

**Guzal Ramazanowna Sitdykowa** ( ,  ) je sławna baškirska spisowaćelka, basnica, publicistka a přełožowarka. W lěće 2002 je so z Čestnym diplomom Republiki Baškirskeje wuznamjeniła. Wona je čłonka spisowaćelskeju zwjazkow Baškirskeje a Ruskeje. Wona bě předsydka Zhromadźenstwa Baškirskich žonow Republiki Baškirskeje wot lěta 2004 hač do lěta 2011. W lěće 2010 je jeje dźewjata kniha nastała, a to *Čehodla mašina praji "durt-durt"?* ( )

## Biografija
Guzal je so narodźiła 10. junija 1952 we wsy Inzer ( ,  ), Beloreckowy distrikt, Baškirska ASSR. Wona studowaše na Pedagogiskim wustawje w Belorecku a potom na statnym wuměłstwowym instituće Čeljabinska. Na spočatku dźěłaše wona jako wučerka na 1. internatnej šuli Belorecka. Potom bě redaktorka Beloreckoweho distrikta a městnych nowin ''Ural''.

W lěće 1990 bu Guzal Sitdykowa wolena jako zapósłanča (tehdy hišće *ludowa zapósłanča*) do Wyšeje rady Baškirskeje ASSR (12. zwołanje). Z lěta 1995 wona powołansce dźěła w baškirskim parlamenće, *Statnym Zhromadźenstwje — Kurultaju Republiki Baškirskeje* (1., 2. a 3. zwołanja). Wona bě předsydka Zhromadźenstwa Baškirskich žonow Republiki Baškirskeje z lěta 2004 hač do lěta 2011. Guzal apaj tež bě čłon w Komorje zhromadnosće Republiki Baškirskeje za čas jeje prěnjeho zwołanja.

## Knihi Guzale Sitdykowy
### Baškirsce
# Текетек:шиғри әкиәт.- Өфө: Китап, 1994,-16 б.
# Бүрене еңгән бәрәс: шиғри әкиәт.- Өфө: Китап, 1999. - 24 б.
# Башҡорттарҙың ғаилә тормошо - мәҡәлдәрҙә һәм әйтемдәрҙә. - Өфө: "Виртуал", 2002. - 79 б.
# Үҙ Ҡояшым, үҙ Айым: шиғри әкиәт, мәҡәлдәр донъяһы, яҙмышнамә. - Өфө: Китап, 2002.-240 б.
# Йәннәт баҡсаһы. - Өфө: Полиграфдизайн, 2005. - 102 б.
# Йәш ғаиләгә нәсихәттәр. - Өфө: Полиграфдизайн, 2006. - 11 б.
# Күсле ил - көслө ил: күңел сәхифәләре, шиғырҙар. - Өфө: Китап, 2007. - 448 б. 
# Ҡыштарҙың да бар бит үҙ ҡоштары: шиғырҙар. - Өфө: РУНМЦ МОРБ, 2010. - 136 б.
# Машина ниңә "дүрт-дүрт", ти: шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр. - Өфө: Китап, 2010. - 112 б.
### Wjerše wozjewjene w baškirorěčnych basniskich knihach
# Июль ҡайтҡан; Далаларҙа: (шиғырҙар)// Йәш көстәр:шиғырҙар, хикәйәләр. - Өфө, 1984. - Б. 97-98.
# Шиғырҙар// Ете шишмә: шиғырҙар. - Өфө, 1988. - Б. 31-52
# Муйылдар (хикәйәләр)//Мөхәббәткә хөкөм юҡ: повестар, хикәйәләр, юморескалар һәм пьесалар. - Өфө, 1997. - Б. 211-250
# Ай һәм Ҡояш: (шиғырҙар)// Башҡорт шиғриәте антологияһы. - Өфө, 2001. - Б. 735-736
# Туған тел: (шиғыр)// Халҡым теле - хаҡлыҡ теле. - Өфө, 2005. - Б. 117
# Кем мин?: (шиғырҙар)// Из века в век. Башкирская поэзия. - М., 2008. - С. 498-505
### Wjerše wozjewjene w ruskich basniskich knihach
# Соловьиная ива: (стихи)// Антология поэзии Башкортостана. Голоса веков. - Уфа, 2007. - С. 389-390
# Кто я?: (стихи)// Из века в век. Башкирская поэзия. - М., - С.498-505.
Bryland

**Bryland** () je městačko na sewjeru Delnjeje Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja a ma někak 3100 wobydlerjow.

## Gmejnske dźěle
Město wobsteji po swojich wustawkach ze 16 gmejnskich dźělow:
* Kósojce *(Chossewitz)*
* Bryland
* Brjazyna *(Groß-Briesen)* ze sydlišćemi Brjazynka *(Klein-Briesen)*, Wólšyna *(Oelsen)* a Wólšyński młyn *(Oelsener Mühle)*
* Mokrow *(Groß Muckrow)*
* Guntarojce *(Günthersdorf)*
* Karas *(Karras)*
* Klein Muckrow
* Komorow *(Kummerow)*
* Lěsnica *(Leißnitz)* ze sydlišćemi Głowje *(Glowe)*, Kuhnshof a Žarkow *(Sarkow)*
* Lindow *(Lindow)*
* Njewěš *(Niewisch)* ze sydlišćomaj Mólin *(Möllen)* a Voigtsmühle
* Pěski *(Pieskow)*
* Rudnica *(Reudnitz)* ze sydlišćom Krollshof
* Škódow *(Schadow)*
* Wichmanojce *(Weichensdorf)* ze sydlišćom Planheide
* Zajězd *(Zeust)* ze sydlišćom Friedrichshof

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Sint-Truiden

**Sint-Truiden** ( *Saint-Trond*) je město na juhu belgiskeje prowincy Limburg. 

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Cybalin

**Cybalin** (, ) je wjeska w pólskim dźěłu Hornjeje Łužicy. Słuša k městu Trjebule w Lubušskim wojewódstwje a leži někak połdra kilometra južnje wot historiskeje hranicy mjez Hornjej a Delnjej Łužicu. Statna hranica k Němskej je šěsć kilometrow zdalena.

Hač do lěta 1811 mějachu w Cybalinskej cyrkwi serbske Bože słužby.

## Žórło
Gójacki jězor

**Gójacki jězor** (tež *Gojac*; němsce **Schwielochsee**) namaka so juhowuchodnje Berlina na sewjerowuchodnej kromje Błótow. Sprjewja ćeče přez sewjerny dźěl jězora a běži potom do směra na Bezkow won. Jězor słuša dospołnje ke gmejnje ze samsnym mjenom w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta.

Gójacki jězor je z přestrjenju wot 13,3 km² najwjetši přirodny jězor w cyłej Braniborskej. Wón bu prěni raz w lěće 1302 jako *Zwilow* naspomnjeny. Tež „němske“ mjeno jězora je po zdaću serbskeho pochada. Dźensniše serbske mjeno pochadźa wot sydlišća Gójac, kotrež leži při južnym brjoze jězora.

## Wotkaz
Tšemušnica

**Tšemušnica** (delnjoserbsce *Tśemuśnica*, němsce *Scharmützelsee*) je braniborski jězor, kotryž namaka so mjez Berlinom a Frankobrodom blisko města Přibor *(Fürstenwalde/Spree)*. Jězor słuša dospołnje ke gmejnje Bad Saarow w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja.

Tšemušnica je z přestrjenju wot 12,1 km² po Gójackim jězorje druhi najwjetši přirodny jězor w cyłej Braniborskej. Z maksimalnej hłubokosću wot 29 metrow je Tšemušnica wšak dwójce tak hłuboka kaž Gójacki jězor. Wona bu prěni raz w lěće 1316 abo 1319 jako *Tschermitzel* naspomnjena.

## Wotkaz
Niederau

**Niederau** je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjerowuchodnje Mišna a ma wokoło 4.000 wobydlerjow.

## Wotkaz
Cytań

**Cytań** ( *Zeithain*) je sakska gmejna w sewjerozapadźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjernje Ryzawy na prawej stronje Łobja a ma wokoło 6.000 wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Diera-Zehren

**Diera-Zehren** je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjernje Mišna na woběmaj stronomaj Łobja a ma wokoło 3.500 wobydlerjow.

## Wotkaz
Ebersbach (Mišno)

**Ebersbach** je sakska gmejna we wuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjerowuchodnje Mišna a ma wokoło 4.600 wobydlerjow.

Ebersbach je jedna z najwjetšich gmejnow krajneho wokrjesa.

## Žórła


## Wotkaz
Bukowka

**Bukowka** je pomjenowanje:

* **sydlišćow w Němskej**
** sydlišća w gmejnje Radwor w Budyskim wokrjesu, hlej Bukowka (Radwor) (němsce *Bocka*)
** dźěla gmejny Markojska gola we wokrjesu Dubja-Błóta, hlej Witanojce-Bukowka (němsce *Wittmannsdorf-Bückchen*)
** wotbagrowaneje wsy južnje Ranja we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, hlej Bukowka (Murjow) (němsce *Bückgen*)

* **sydlišća w Pólskej**
** wsy w gmejnje Trzebiel w Lubušskim wojewódstwje, hlej Bukowka (Trjebule) (pólsce *Buczyny*, němsce *Buckoka*)
Bukowka (Trjebule)

**Bukowka** (, , *Buckoka* abo *Buckau*, wot lěta 1937 *Buchenberge*) je wjes w pólskim dźělu Delnjeje Łužicy. Słuša ke gmejnje Trjebule w Lubušskim wojewódstwje.

## Žórło
Glaubitz

**Glaubitz** je sakska gmejna w sewjeru Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Ryzawy a ma wokoło 2.000 wobydlerjow.

Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Nünchritz.

## Žórła


## Wotkaz

*
Hirschstein

**Hirschstein** je sakska gmejna w zapadźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži južnje Ryzawy na lěwym boku Łobja a ma wokoło 2.200 wobydlerjow.

## Wotkaz
Ketzerbachtal

**Ketzerbachtal** je něhdyša sakska gmejna w juhozapadźe Mišnjanskeho wokrjesa, kotraž słuša wot 1. januara 2014 k městu Nosyn. Leži sewjernje měšćanskeho centruma a ma wokoło 2.600 wobydlerjow.

Gmejnske dźěle běchu Abend, Bodenbach, Gallschütz, Gruna, Höfgen, Karcha, Klessig, Kreißa, Leippen, Lösten, Mutzschwitz, Neubodenbach, Noßlitz, Oberstößwitz, Pinnewitz, Priesen, Raußlitz, Rhäsa, Rüsseina, Saultitz, Schänitz, Schrebitz, Stahna, Starbach, Wolkau, Zetta a Ziegenhain.

## Wotkaz
Klipphausen

**Klipphausen** je sakska gmejna w juhu Mišnjanskeho wokrjesa. Leži južnje Mišna na lěwej stronje Łobja a ma wokoło 10.500 wobydlerjow.

Klipphausen je jedna z najwjetšich gmejnow w krajnym wokrjesu.

## Wotkaz
Lampertswalde

**Lampertswalde** je sakska gmejna w sewjerowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Großenhaina při braniborskej hranicy a ma wokoło 2.800 wobydlerjow.

Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Schönfeld.

## Wotkaz
Nünchritz

**Nünchritz** je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Ryzawy na prawym boku Łobja a ma wokoło 6.000 wobydlerjow.

Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Nünchritz.

## Wotkaz
Leuben-Schleinitz

**Leuben-Schleinitz** je něhdyša sakska gmejna w zapadźe Mišnjanskeho wokrjesa, kotraž słuša wot 1. januara 2014 k městu  Nosyn. Leži južnje Hłomača a ma wokoło 1.400 wobydlerjow.

Gmejnske dźěle běchu Badersen, Dobschütz, Eulitz, Graupzig, Leuben, Lossen, Mertitz, Mettelwitz, Perba, Praterschütz, Pröda, Raßlitz, Schleinitz, Wahnitz a Wauden.


## Wotkaz
Moritzburg

**Moritzburg** je sakska gmejna w juhowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při hranicy krajneje stolicy Drježdźany a ma wokoło 8.300 wobydlerjow.

Moritzburg je sławneho barokoweho hroda dla nadregionalnje znate.

## Politika
Moritzburg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 40 (Mišno 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 155 (Mišno).

## Wotkaz
Stauchitz

**Stauchitz** je sakska gmejna w zapadźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži južnje Ryzawy a ma wokoło 3.300 wobydlerjow.

## Wotkaz
Tauscha

**Tauscha** je wjes a dźěl sakskeje gmejny Thiendorf we wuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při zapadnej hranicy Budyskeho wokrjesa a ma wokoło 1.500 wobydlerjow.

Hač do 31. decembra 2015 bě Tauscha samostatna gmejna

## Wotkaz

*
Thiendorf

**Thiendorf** je sakska gmejna w sewjerowuchodźe Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při Zwjazkowej awtodróze 13 a ma wokoło 3.700 wobydlerjow.

Dnja 1. januara 2016 bu susodna gmejna Tauscha zagmejnowana.

## Žórła


## Wotkaz

*
Weinböhla

**Weinböhla** je sakska gmejna a statnje připóznate wočerstwjenišćo na juhu Mišnjanskeho wokrjesa. Leži wuchodnje Mišna a ma wokoło 10.000 wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Priestewitz

**Priestewitz** je sakska gmejna w srjedźišću Mišnjanskeho wokrjesa. Leži mjez Mišnom a Großenhainom a ma wokoło 3.300 wobydlerjow.

## Wotkaz
Röderaue

**Röderaue** je sakska gmejna w sewjeru Mišnjanskeho wokrjesa. Leži při delnim běhu Rědory a braniborskej hranicy a ma wokoło 2.900 wobydlerjow.

Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Röderaue-Wülknitz a wobsteji ze wsow Frauenhain, Koselitz, Pulsen a Raden.

## Wotkaz
Wülknitz

**Wülknitz** je sakska gmejna w sewjeru Mišnjanskeho wokrjesa. Leži sewjerowuchodnje Ryzawy a ma wokoło 1.700 wobydlerjow.

Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej Röderaue-Wülknitz. Městnostne mjeno pochadźa wot serbskeho słowa „wjelk“.

## Wotkaz
1872

**1872** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 1. měrca: W ameriskim Yellowstone załoži so prěni nacionalny park na swěće.
* 12. nowembra: We wulkej wodźe při němskim přibrjoze Baltiskeho morja wumrě 271 ludźi.
* 30. nowembra: W Glasgowje přewjedźe so prěnja mjezystatna hra w kopańcy na swěće mjez Jendźelskej a Šotiskej.

## Narodniny

* 23. januara: Jože Plečnik – słowjenski architekt († 1957)
* 28. januara: Otto Braun – němski politikar a pruski ministerski prezident († 1955)
* 28. februara: Marjana Domaškojc – delnjoserbska basnjerka a spisowaćelka († 1946)
* 9. apryla: Léon Blum – francoski politikar († 1950)
* 14. meje: Marcel Renault – francoski awtomobilnik a wubědźowar († 1903)
* 15. meje: Měrćin Kral – serbski wučer, stawiznar a rěčewědnik († 1950)
* 18. meje: Bertrand Russell – britiski matematikar a filozof († 1970)
* 12. junija: Emil Hácha – prezident protektorata Čechi a Morawska († 1945)
* 26. junija: Jurij Winger – serbski farar, spisowaćel a přełožowar († 1918)
* 16. julija: Roald Amundsen – norwegski polarny slědźer († 1928)
* 3. awgusta: Christian Schreiber – němski duchowc a biskop Mišnjanskeho biskopstwa († 1933)
* 3. awgusta: Haakon VII. – kral Norwegskeje († 1957)
* 15. awgusta: Sri Aurobindo – indiski guru a filozof († 1950)
* 16. septembra: Michał Wjerab – serbski wučer, muzejownik a kulturny stawiznar († 1932)
* 24. nowembra: Hana Rězakec – serbska kontoristka w redakciji KP († 1951)
* 12. decembra: Bruno Cassirer – němski nakładnik a galerist († 1941)

## Wumrěće
* 21. januara: Franz Grillparzer – awstriski spisowaćel (* 1791)
* 2. apryla: Samuel Morse – US-ameriski wunamakar (* 1791)
* 9. septembra: Ernst Rychtar – serbski rěčnik a narodny prócowar (* 1810)
* 13. septembra: Ludwig Feuerbach – němski filozof (* 1804)
* 18. septembra: Korla XV. – kral Šwedskeje (* 1826)
* 18. septembra: Jan Žur – serbski wučer a dopisowar do "Krajana" (* 1812)
* 15. oktobra: Handrij Zejler – serbski basnik, załožer serbskeje narodneje literatury (* 1804)

## Wotkaz
1864

**1864** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 1. februara: Němsko-danska wójna so započnje.
* 15. februara: Załoženje nižozemskeje piwarnje Heineken přez Gerharda Adriaana Heinekena.
* 10. měrca: Krónprinc Ludwig Friedrich Wilhelm z Wittelsbacha sta so z kralom Ludwig II. wot Bayerskeje.
* 10. apryla: Proklamacija rakuskeho arcywójwody Ferdinanda Maksimiliana z kejžorom Mexika.
* 21. meje: Ioniske kupy přistupja kralestwu Grjekskej.
* 15. septembra: Město Turina bu Florenc stolica Italskeje.
* 5. oktobra: Indiske město Kolkata so přez wjerćaty wichor nimale dospołnje zniči. 60.000 ludźi wumrě.
* 30. oktobra: Wienski měr. Rakuska, Pruska a Danska zakónča Němsko-dansku wójnu.
* 31. oktobra: Nevada sta so ze 36. zwjazkowym statom Zjednoćenych statow.
* 8. nowembra: Abraham Lincoln dobudźe prezidentowe wólby w Americe z 55 % hłósow přećiwo George B. McClellanej.

## Narodniny
* 6. januara: Jakub Nowak-Kašćanski – serbski farar a powědančkar († 1920)
* 30. měrca: Franz Oppenheimer – němski sociologa a narodny ekonom († 1943)
* 5. apryla: Matej Handrik – serbski farar, serbowědnik a narodny prócowar († 1946)
* 16. apryla: Jurij Kral – serbski farar, słownikar a gramatikar († 1945)
* 4. meje: Jan Gólč – serbski farar a kulturny prócowar († 1916)
* 3. junija: Jakub Nowak-Horjanski – serbski farar, domiznowědnik a spisowaćel († 1938)
* 11. junija: Richard Strauss – němski komponist a dirigent († 1949)
* 14. junija: Alois Alzheimer – němski psychiater († 1915)
* 18. julija: Ricarda Huch – němska spisowaćelka, basnica a powědančkarka († 1947)
* 17. awgusta: Korla Błažij – serbski šewc, zakitowar serbstwa († 1932)
* 19. awgusta: Adolf Černý – spisowaćel, ludowědnik, profesor slawistiki čěski přećel Serbow († 1952)
* 23. awgusta: Eleftherios Venizelos – grjekski politikar († 1936)
* 27. septembra: Andrej Hlinka – słowakski měšnik, politikar a wjednik nacionalistow († 1938)
* 24. nowembra: Henri de Toulouse-Lautrec – francoski moler († 1901)

## Wumrěće
* 7. februara: Vuk Stefanović Karadžić – južnoserbski rěčespytnik (* 1787)
* 10. měrca: Maksimilian II. – kral Bayerskeje (* 1811)
* 25. meje: Mato Nowka – delnjoserbski farar, prěni redaktor Bramborskeho Serbskeho Casnika, přećiwnik rewolucije 1848/49 (* 1812)
* 31. awgusta: Ferdinand Lassalle – němski socialdemokratiski politikar a publicist (* 1825)
* 15. septembra: John Hanning Speke – britiski slědźer w Africe (* 1827)
* 18. oktobra: Měrćin Krječmar – serbski gymnaziast a spisowaćel (* 1842)

## Wotkaz
1865

## Podawki
* 4. apryla: *[[Maks a Moric]]* wot Wilhelma Buscha wuńdźe k prěnjemu razej.
* 9. apryla: Louis Pasteur wozjewi swoje wotkryće, zo wuwabjeja so chorosće přez mikroorganizmy.
* 14. apryla: Morjacy atentat na ameriskeho prezidenta Abrahama Lincolna.
* 27. apryla: Na Mississippiju eksploduje parnik „Sultana“ z 2.300 pasažěrjemi - zwjetša wojaki po puću domoj. 1.700 ludźi wumrě při najhóršej łódźnej katastrofje w ameriskich stawiznach.
* 10. meje: Ruske wójsko zdobywa po třidnjowskim boju město Taškent.
* 12. meje: Ameriska byrgarska wójna so skónči.
* 22. junija: W Berlinje wotewrje so prěnja konjaca tramwajka w Němskej mjez Charlottenburgom a Braniborskimi wrotami.
* 14. julija: Prěnje zalězenje Matterhorna.
* 10. decembra: Po smjerći swojeho nana Leopolda I. sta so Leopold II. z kralom Belgiskeje.

## Narodniny
* 19. februara: Sven Hedin – šwedski geograf a pućowacy slědźer († 1952)
* 25. meje: Bjedrich Awgust III. – posledni kral Sakskeje († 1932)
* 3. junija: Jurij V. – britiski kral wot 1910 hač 1936 († 1936)
* 3. junija: Charles Herman Steinway – US-ameriski industrialnik a klawěrotwarc († 1919)
* 10. junija: Frederick Cook – US-ameriski wotkrywar, polarny slědźer a lěkar († 1940)
* 19. junija: Alfred Hugenberg – němski předewzaćel a nacionalistiski politikar († 1951)
* 21. junija: Bjedrich Awgust Wićaz – serbski inženjer a towarstwowy prócowar († 1927)
* 5. julija: Mikławš Zarjenk – serbski farar, basnik a spisowaćel († 1916)
* 26. julija: Philipp Scheidemann – němski socialdemokratiski politikar († 1939)
* 31. julija: Jan Awgust Kerk – serbski wučer a spisaćel († 1938)
* 24. awgusta: Ferdinand I. – kral Rumunskeje († 1927)
* 29. septembra: Jovan Cvijić – južnoserbski geograf († 1927)
* 30. decembra: Rudyard Kipling – britiski spisowaćel a nošer Nobeloweho myta († 1936)

## Wumrěće
* 3. januara: Jan Kokla – serbski wulkobur a gmejnski předstejer, wjednik burskeho hibanja 1848/49 (* 1798)
* 8. měrca: Michał Buk – serbski farar a spisowaćel (* 1804)
* 17. měrca: Jakub Korla Bryl – serbski duchowny a misionar (* 1811)
* 15. apryla: Abraham Lincoln – prezident Zjednoćenych statow (* 1809)
* 13. awgusta: Ignaz Semmelweis – awstriski lěkar a pioněr hygieny (* 1818)
* 2. nowembra: Dabit Boguwěr Głowan – serbski wučer, wuznamny pedagog, spisowaćel a zakitowar serbstwa (* 1788)
* 25. nowembra: Heinrich Barth – němski slědźer w Africe (* 1821)
* 4. decembra: Adolph Kolping – němski katolski měšnik (* 1813)
* 10. decembra: Leopold I. – kral Belgiskeje (* 1790)

## Wotkaz
1866

## Podawki
### We Łužicy
* W Budyšinje wuńdźe Křesćana Bohuwěra Pfulowy „Łužiski serbski słownik“.
* awgust: Na Židowje a Pod hrodom w Budyšinje wudyri cholera. Epidemija žada sej hač do septembra wjele smjertnych woporow.

### Druhdźe
* 7. meje: Atentat na pruskeho ministerskeho prezidenta Otto von Bismarck w Berlinje.
* 14. junija: Dla Schleswigsko-Holsteinskeje přińdźe mjez Pruskej a Rakuskej k wójnje. Pruska wustupi z Němskeho zwjazka.
* 15. junija: Pruska připowě kralestwomaj Hannover a Sakska wójnu, dokelž běštej w konflikće wo Schleswigsko-Holsteinskej na rakuskej stronje.
* 29. junija: W bitwje pola Jičína dobudźe pruske wójsko nad rakusko-sakskimaj wójskomaj.
* 3. julija: Bitwa pola Hradca Králového rozsudźi Němsku wójnu za Prusku.
* 27. julija: Prěni telegrafny kabl pod Atlantikom je hotowy.
* 20. awgusta: Oficielny kónc Ameriskeje byrgarskeje wójny.
* 23. awgusta: Praski měr: Rakuska a Pruska skónčitej Němsku wójnu.
* 5. septembra: Poswjećenje Noweje synagogy na Oranienburgskej dróze w Berlinje w přitomnosći Bismarcka.

## Narodniny
* 29. januara: Romain Rolland - francoski spisowaćel († 1944)
* 29. apryla: Kurt Karnawka - delnjoserbski lěkar, spisowaćel a komponist († 1944)
* 4. junija: Jan Božydar Hultš - delnjoserbski gymnazialny profesor, spisowaćel a basnik († 1925)
* 21. septembra: H. G. Wells - jendźelski spisowaćel († 1946)
* 7. nowembra: Paul Lincke - němski komponist a kapałnik († 1946)
* 12. nowembra: Sun Yat-sen - prěni chinski prezident († 1925)
* 16. decembra: Wassily Kandinsky - ruski moler a grafikar († 1944)

## Wumrěće
* 7. julija: Adolph Diesterweg - němski pedagoga a nakładnik (* 1790)

## Wotkaz
1873

## Podawki
* 1. apryla: Při tepjenju britiskeho pasažěrskeho parnika „RMS Atlantic“ před kanadiskim přibrjóhom wumrě 545 ludźi.
* 1. meje: Rakusko-wuherski kejžor Franc Józef I. zahaji swětowu wustajeńcu we Wienje.
* 31. meje: Heinrich Schliemann namaka w antiknym měsće Troja tak mjenowany „pokład Priamosa“.
* 15. julija: Załoženje šotiskeho koparskeho towarstwa Glasgow Rangers.
* 22. oktobra: Podpisanje zrěčenja třoch kejžorow mjez Němskej (Wilhelm I.), Rakusko-Wuherskej (Franc Józef I.) a Ruskej (Aleksander II.) we Wienskim hrodźe Schönbrunn.
* 29. oktobra: Po smjerći krala Jana sta so jeho syn Albert z nowym kralom Sakskeje.

## Narodniny
* 20. januara: Matej Berton – serbski předewzaćel a narodny prócowar († 1952)
* 22. januara: Jan Haješ – serbski překupc, spěchowar serbskeho kulturneho žiwjenja († 1960)
* 31. januara: Melitta Bentz – němska wunamakarka kofejoweho filtra († 1950)
* 20. februara: Benjamin Běgaŕ – delnjoserbski farar († 1945)
* 25. februara: Enrico Caruso – italski operowy spěwar († 1921)
* 1. apryla: Sergej Rachmaninow – ruski pianist, komponist a dirigent († 1943)
* 24. apryla: Theodor Körner – awstriski politikar a zwjazkowy prezident († 1957)
* 21. meje: Arnošt Lodni – serbski wučer, drustwownik a kulturny prócowar († 1948)
* 20. junija: Hajno Rizo – delnjoserbski farar a składnostny basnik († 1917)
* 4. septembra: Jurij Słodeńk – serbski wučer, hudźbnik a spisowaćel († 1945)
* 5. septembra: Bogumił Šwjela – delnjoserbski farar, rěčespytnik a narodny prócowar, sobuzałožer Domowiny († 1948)
* 17. septembra: Max Švabinský – čěski moler a grafikar († 1962)
* 19. oktobra: Mikławš Woko – serbski muler a lajski dźiwadźelnik († 1948)
* 28. nowembra: Korla Nowak – serbski wučer, wuměłski moler a grafikar († 1959)

## Wumrěće
* 10. apryla: Michał Hórnik – serbski ludowy wuměłc-husler, spěwar (* 1814)
* 18. apryla: Justus von Liebig – němski chemikar (* 1803)
* 1. meje: David Livingstone – šotiski slědźer w Africe (* 1813)
* 29. oktobra: Jan I. – kral Sakskeje (* 1801)

## Wotkaz
1868

**1868** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* Na Kamjenskej Pastwinej horje natwari so rozhladna wěža.
* 13.–15. awgusta: Po mórskim rženju w Ćichim oceanje wumrěja w Awstralskej, Nowoseelandskej a Chilskej tysacy ludźi přez tsunami.
* 22. awgusta: W Čěskej deklaraciji žadaja sej čěske zapósłancy, zo by rakusko-wuherski stat sprawnje z čěskim narodom postupował.
* 10. oktobra: Na Kubje započnje so bój wo njewotwisnosći wot Španiskeje.

## Narodniny
* 29. februara: Jakub Špitank – serbski bur, wjesnjanosta a zapósłanc († 1937)
* 26. měrca: Fuad I. – kral Egyptowskeje († 1936)
* 28. měrca: Maksim Gorki – ruski spisowaćel († 1936)
* 31. měrca: Karl Bonhoeffer – němski psychiater a neurologa († 1948)
* 18. meje: Mikławš II. – posledni ruski car († 1918)
* 29. meje: Abdülmecid II. – posledni kalif Osmanskeho mócnarstwa († 1944)
* 3. junija: Matej Bogumił Broniš – delnjoserbski farar, rěčespytnik a wodźićel Delnjołužiskich Młodoserbow († 1937)
* 6. junija: Robert Falcon Scott – britiski oficěr a polarny slědźer († 1912)
* 18. junija: Miklós Horthy – madźarski politikar († 1957)
* 9. julija: Gustav Noske – němski politikar, minister we Weimarskej republice († 1946)
* 2. awgusta: Konstantin I. – kral Grjekskeje († 1923)
* 6. awgusta: Jurij Křižank – serbski farar, domiznowědnik a kulturny stawiznar († 1938)
* 19. septembra: Michał Žur – serbski farar, spěchowar serbsko-pólskeje wzajomnosće († 1929)
* 8. decembra: Gustaw Feurich – serbski přirodospytnik († 1949)
* 9. decembra: Fritz Haber – němski chemikar († 1934)
* 23. decembra: Jan Awgust Pětř – serbski wulkobur, wjednik saksoswěrnych Serbow († 1947)

## Wumrěće
* 28. januara: Adalbert Stifter – awstriski spisowaćel, moler a pedagoga (* 1805)
* 29. februara: Ludwig I. – kral Bayerskeje (* 1786)
* 28. meje: Mikławš Wojnar – serbski šewc, spisaćel a nowinar (* 1814)
* 1. junija: James Buchanan – US-ameriski politikar a 15. prezident Zjednoćenych statow (* 1791)
* 2. decembra: Boguwěr Końcak – delnjoserbski wučer, zakitowar serbskeje rěče a kulturny prócowar (* 1807)
* 6. decembra: August Schleicher – němski rěčespytnik (* 1821)

## Wotkaz
1869

## Podawki
* Tokio bu stolica Japanskeje.
* 18. februara: W Grjekskej bu prěnja železniska čara wotewrjena, kotraž wjedźe wot Athenow do Pireusa.
* 2. awgusta: Při eksplosiji w kamjentnowuhlowych podkopkach w sakskim Freitalu wumrě 276 ludźi.
* 7. awgusta: W Eisenachu započnje so załoženski kongres Socialdemokratiskeje dźěłaćerskeje strony (SDAP), z kotrejž nastawa pozdźišo Socialdemokratiska strona Němskeje (SPD). August Bebel sta so z předsydu.
* 16. nowembra: Wotewrjenje Sueskeho kanala.
* 8. decembra: Započatk prěnjeho watikanskeho koncila.

## Narodniny
* 22. januara: Grigorij Rasputin – ruski mystikar († 1916)
* 11. februara: Else Lasker-Schüler – němsk lyrikarka († 1945)
* 19. februara: Howannes Tumanjan – armenski basnik a spisowaćel († 1923)
* 26. februara: Nadežda Krupskaja – ruska rewolucionarka a manželska Lenina († 1939)
* 18. měrca: Neville Chamberlain – britiski politikar a premier († 1940)
* 7. apryla: Jan Just – serbski farar a kulturny prócowar († 1922)
* 26. junija: Martin Andersen Nexø – danski spisowaćel († 1954)
* 25. julija: Carl Miele – němski konstrukter a industrialnik († 1938)
* 28. julija: Romuald Domaška – serbski rjadny duchowny, spisowaćel a kulturny prócowar († 1945)
* 2. oktobra: Mahatma Gandhi – duchowny wjednik indiskeho wuswobodźenskeho hibanja († 1948)
* 29. oktobra: Jan Awgust Zoba – serbski bur, reprezentant serbskich wulkoburskich kublerjow w narodnym hibanju († 1911)
* 11. nowembra: Wiktor Emanuel III. – kral Italskeje a kejžor Etiopiskeje († 1947)
* 12. nowembra: Jan Wilhelm Buk – sakski politikar, ministerski prezident († 1945)
* 22. nowembra: Jan Arnošt Frajšlag – serbski wučer, komponist a chórowy dirigent († 1951)
* 22. nowembra: André Gide – francoski spisowaćel († 1951)
* 6. decembra: Otto Nordenskjöld – šwedski geologa a polarny slědźer († 1928)
* 27. decembra: Alwin Mitaš – serbski wědomostnik, slědźer na polu analytiskeje chemije († 1953)
* 31. decembra: Henri Matisse – francoski moler († 1954)

## Wumrěće
* 14. februara: Johann Ludwig Wilhelm Beck – němski prawowědnik (* 1786)
* 13. meje: Křesćan Kulman – serbski wučer, pedagog a spisowaćel (* 1805)
* 17. oktobra: Jan Wićaz – serbski wulkobur a wjesny sudnik w Błócanach, wjednik burskeho hibanja 1848/49 (* 1794)
* 5. nowembra: Jurij Kislink – serbski pastyr a twarc časnikow a sykawow (* 1788)
* 22. nowembra: Carl Ferdinand Langhans – němski architekt (* 1782)

## Wotkaz
1870

## Podawki
* 26. februara: W Hamburgu załoži so Commerzbank AG.
* 10. měrca: Załoženje Deutsche Bank AG w Berlinje.
* 15. julija: Manitoba sta so z prowincu Kanady.
* 19. julija: Francoska připowě Pruskej wójnu. Němsko-francoska wójna so započnje.
* 2. septembra: Po poražce w bitwje pola Sedana kapituluje francoske wójsko.
* 4. septembra: Proklamacija třećeje republiki w Francoskej. Wójna započnje znowa. 
* 6. septembra: Před španiskim přibrjóhom potepi so britiska łódź *HMS Captain* w orkanje. 474 ludźi wumrě.
* 20. septembra: Italske wójsko wobsadźi Rom, stolicu cyrkwinskeho stata.
* 6. oktobra: Dekret krala Wiktora Emanuela II. proklamuje zjednoćenje cyrkwinskeho stata z Italskej. Z tym je italska jednota formalnje zhotowjena.

## Narodniny
* 2. januara: Ernst Barlach – němski spisowaćel, rězbar a rysowar († 1938)
* 6. januara: Gustav Bauer – němski politikar, ministerski prezident a kancler († 1944)
* 8. januara: Miguel Primo de Rivera – španiski general a diktator († 1930)
* 15. januara: Wylem Nowy – delnjoserbski farar a kulturny prócowar, předsyda Maśicy Serbskeje († 1933)
* 7. měrca: Michał Šewčik – serbski farar, stawiznar a publicist († 1903)
* 17. měrca: Herman Sykora – serbski bur, załožer Łužiskeho burskeho zwjazka († 1927)
* 16. apryla: Antonín Slavíček – čěski moler († 1910)
* 22. apryla: Lenin – ruski politikar, wjednik oktoberskeje rewolucije († 1924)
* 30. apryla: Franz Lehár – awstriski komponist († 1948)
* 24. meje: Jan Christiaan Smuts – južnoafriski statnik a wojak († 1950)
* 30. julija: Měto Wjeńcko – delnjoserbski farar, składnostny spisaćel († 1953)
* 29. awgusta: Arnošt Bart – serbski překupc a politikar, sobuzałožer Domowiny († 1956)
* 31. awgusta: Maria Montessori – italska lěkarka a filozofka († 1952)
* 26. septembra: Křesćan X. – kral Danskeje († 1947)
* 14. decembra: Karl Renner – awstriski zwjazkowy kancler a prezident († 1950)

## Wumrěće
* 21. měrca: Kito Komer – delnjoserbski wučer a zběraćel serbskich ludowych pěsnjow (* 1814)
* 11. apryla: Justo José de Urquiza – prezident Argentinskeje (* 1801)
* 19. meje: Jakub Pjech – serbski farar a kulturny prócowar (* 1797)
* 9. junija: Charles Dickens – jendźelski spisowaćel (* 1812)
* 5. decembra: Alexandre Dumas – francoski spisowaćel (* 1802)

## Wotkaz