Brithenig

**Brithenig** je fiktiwna (konstruowana) rěč, kotruž wutwori w lěće 1996 Andrew Smith z Nowoseelandskeje. Po jeho měnjenju by takle klinčała romaniska rěč, kotraž by so w antiknej keltiskej Wulkej Britaniskej wuwiła, hdy by tam wjace rěčnikow ludoweje łaćonšćiny sydliło. Andrew Smith wutwori brithenig na zakładźe ludoweje łaćonšćiny, někotre słowa pak su požčonki z keltiskich rěčow a tež na wurjekowanje britheniga ma wosebje walizišćina mócny wliw. Kaž Andrew Smith sam napisa, je wutworjenje a rozwiwanje fiktiwneje rěče za njeho hobby. Wón nikomu škodźeć njecha, wosebje pak nochce wobškodźić prawa narodnych mjeńšinow, zo bychu swoje rěče wužiwałe. Za fiktiwnych rěčnikow britheniga Andrew Smith wumysli alternatiwnu historiju w jich swěće Ill Bethisad a dokładnje ju wopisa. Kaž wenedyk je tež brithenig měnjeny jenož jako eksperiment, kotryž ma rozwiwać fantaziju tych, kiž so za rěče, alternatiwnu historiju abo fiktiwne swěty zajimuja. Na rozdźěl wot planowych rěčow kaž esperanto, ido, volapük abo lingua franca nova jeho twórc docyła njewočakuje, zo budźe něchtó brithenig aktiwnje nałožować.

## Brithenigski słowoskład

W brithenigskim słowoskładźe su tež někore keltiske (waliziske) słowa, na přikład *tref* (město), *afon* (rěka), *mor* (morjo), *mab* (hólc), *tad* (nan), *glas* (módry; walizisce "šědźiwy").

## Wurjekowanje britheniga

Njeje jednore, brithenigske zwuki wopisać, dokelž z jeničkim žórłom za jich spóznanje je Andrewa Smithowy tekst. Jeho awtor njewužiwa mjezynarodny fonetiski alfabet (IPA), ale wopisuje jednotliwe zwuki na zakładźe wurjekowanja jendźelšćiny. Přetož wón nałožuje wopis jara bliski wopisej waliziskich zwukow w J. T. Bowenowej a T. J. Rhysa Jonesowej wučbnicy walizišćiny, spytamy na zakładźe Andrewa Smithoweho wopisa a Bowenoweje a Rhysa Jonesoweje wučbnicy wurjekowanje brithenigskich zwukow skerje dedukować. Štož wurjekowanje diftongow nastupa, citujemy jendźelsce Smithowy wopis.

* **a** přizwukowane je dołhe */a:/ *, njepřizwukowane pak krótke */a/*
** **ae** kaž serbske *aj* *(ANDREW SMITH: pronounced the same as 'ai', for many speakers the first vowel is not reduced, other speakers pronounce it the same as `ah'. In the standard language the first vowel is drawn out longer than `ai')*
** **ai** kaž serbske *aj* *(pronounced as in aisle)*, w njepřizwukowanych złóžkach je prěni samozwuk jara redukowany, diftong klinči kaž kombinacija /a/ a /i:/ *( combination of `uh' and `ee')*
** **aw** kaž serbske *aw* *(like ow, in unstressed syllables the first vowel is very reduced so it sounds like a combination of `uh' and `oo')*
* **b** kaž serbske *b*
* **c** před *e* a *i* kaž serbske *č*, hewak kaž *k*
** **ch** kaž /ch/, němy frikatiwny welarny oralny centralny sobuzwuk, w IPA */x/* 
** **c’** kaž serbske *č*, wužiwa so na kóncu słowa
* **d** kaž serbske *d*
** **dd** */ð/* (kaž *th* w jendźelskim słowje *that*)
* **e** přizwukowane kaž dołhe */e:/ *, njepřizwukowane kaž krótke */ε/*
** **ei** kaž serbske *ej* *(like ay)*
** **ew** kaž */εu/* *(pronounced as a combination of eh and oo)*
* **f** kaž jendźelske, francoske abo čěske *v*; na kóncu słowa je něme (na př. w někotrych formach perfekta)
** **ff** kaž serbske *f*
* **g** před *e* a *i* kaž serbske *dź*, hewak kaž *g*
** **gh** kaž serbske *g*, wužiwa so před *e* a *i* 
** **g’** kaž serbske *dź*, wužiwa so na kóncu słowa
* **h** něme, druhdy kaž skoro něme serbske *h*
* **i** přizwukowane kaž dołhe */i:/ *, njepřizwukowane kaž krótke */i/*
** **iw**, **yw** kaž */iu:/ * *(combination of ee and oo)* 
* **k** kaž serbske *k*
* **l** kaž serbske *l*
** **ll** kaž waliziske *ll*, němy frikatiwny alweolarny oralny lateralny sobuzwuk, w IPA */ɬ/* 
* **m** kaž serbske *m*
* **n** kaž serbske *n*
** **nt** kaž *nt*; na kóncu słowa, kotrež ma wjace hač dwě złóžce, *n*
* **o** přizwukowane kaž dołhe */o:/ *, njepřizwukowane kaž krótke */o/*
** **oe** kaž serbske *oj* *(like `oi', some speakers pronounce it the same as `oh'. In the standard language, the first vowel is drawn out longer than `oi')*
** **oi** kaž serbske *oj*
* **p** kaž serbske *p*
** **ph** kaž serbske *f*
* **r** kaž italske abo čěske *r*
** **rh** aspirowane italske abo čěske *r*, wurjekuje so kaž */hr/*
** **rr** kaž jednore italske abo čěske *r*
* **s** mjez samozwukami kaž serbske *z*, hewak *s* 
** **sc** kaž *sk* w serbšćinje, před *e* a *i* kaž *š*
* **t** kaž serbske *t*
** **th** */θ/* (kaž *th* w jendźelskim słowje *thing*)
* **u** přizwukowane kaž dołhe */u:/ *, njepřizwukowane kaž krótke */u/*
** **ui** kaž /u:i/
* **w** kaž jendźelske *w*, druhdy serbske *u*
* **y** dołhe /i:/

## Zwukowe změny
Hačrunjež eksistuja tež w druhich romaniskich rěčach zwukowe změny, maja wone w brithenigu ryzy keltiski charakter. Na spočatku słowa zetkawamy tři zwukowe změny: spěwnu, spirantisku a nosowu. Najwažniša je spěwna změna, kotraž so jewi na spočatku wěcownikow žónskeho roda (*cas*, *lla *'g**as''), kajkostnikow (adjektiwow) a słowjesow (werbow), po přisłowjesniku (adwerbje) a po předłóžkach ''di'' (z, wot) a ''gwo'' (pod). Spirantiska změna je typiska za plural substantiwow, adjektiwow a werbow, zetkawamy ju tež po předłóžkach ''tra'' (přez) a ''a'' (k, do), po wjazawce (konjunkciji) ''mai'' (ale) a tež w infinitiwje, jelizo tón njesćěhuje po pomocnym werbje. Nosowa změna so jewi po negatiwnym ''rhen'' před werbom a po předłóžkach ''in'' (w, do) a ''cun'' (z /z někim abo z něčim/). W rěči brithenig zwukowe změny rěkaja **cluinediwn**, ''deklinacije'', a su wopisowane kaž **moillad**, ''softened''; **solwed**, ''loosened''; a **naral**, ''nasal''.  





== Zarys gramatiki ==

Na sćěhowacych linkach podamy krótki, jara jednory zarys gramatiki britheniga na zakładźe Andrewa Smithowych stronow Brithenig. Wothladamy wot formow, kotrež twórc tuteje rěče „narěčne“ mjenuje.


=== Substantiw (wěcownik) ===

Kaž we wjetšinje woprawdźitych romaniskich rěčow (z wuwzaćom [[rumunšćina|rumunšćiny]] a jej bliskich balkanskich romaniskich rěčow), ma tež brithenigski substantiw dwaj rodaj (maskulinum a femininum) a dwě čisle (singular a plural). Substantiw žane kóncowki nima, čisło spóznajemy po formje artikla a alternacijach konsonantow (zwukowych změnach) na spočatku słowa (t. r. substantiwa).

Brithenigski **artikl** je pak definitny, pak indefinitny. Jeho nałožowanje je jara konsekwentne.

**Definitny artikl** ma tute formy: 
* maskulinum
** singular: ''ill'', na př. ''ill breich'' (paža)
** plural: ''llo'', na př. ''llo freich'' (paže)
* femininum
** singular: ''lla'', na př. ''lla gas'' (chěža, zakładna forma ''cas'')
** plural: ''llo'', na př. ''llo chas'' (chěže)

Někotre wěcowniki, kotrež su w singularje maskulinumy, maja w pluralu žónsku formu, na př. ''ill ew '' (jajko), ''lla ew'' (jajka).

Na rozdźěl wot łaćonšćiny brithenig njeznaje kategoriju pada, tuta rěč jenož předłóžki (prepozicije) wužiwa. Po někotrych předłóžkach so forma definitneho artikla ''ill'' eliduje: ''a'' (k, do) + ''ill'' = ''a'll'', ''di'' (z, wot) + ''ill'' = ''di'll'', ''gwo'' (pod) + ''ill'' = ''gwo'll''.

**Indefinitny artikl** ma sćěhowace formy:
* maskulinum
** singular: ''yn'', na př. ''yn breich''
** plural: ''di llo'', na př. ''di llo freich''
* femininum
** singular: ''yn'', na př. ''yn gas''
** plural: ''di llo'', na př. ''di llo chas''


Na rozdźěl wot wjetšiny romaniskich rěčow **posesiwna konstrukcija** so njetwori obligatorisce z pomocu předłóžki ''di'' (hlej na př. italske ''la casa **del** padre''), ale móže měć ryzy keltiski (bóle konkretnje prajene: waliziski) charakter. Brithenigska posesiwna konstrukcija móže być jednora jukstapozicija (Andrew Smith ju mjenuje "genitiwna konstrukcija"), na př. "chěža toho čłowjeka" rěka brithenigsce ''cas ill of'' (t. r. "chěža + definitny artikl + čłowjek"), "chěža (někajkeho) čłowjeka" rěka ''cas yn of'' (potajkim "chěža + indefinitny artikl + čłowjek"). 

(Hlej waliziske jukstapozicije kaž ''cornel y darlun'', "róžk (toho) wobraza", ''gwlad beirdd'', "zemja basnikow", kotrež maja samsny woznam.)

Eksistuja pak tež formy ''lla gas di'll of'' (= ''cas ill of'') a ''lla gas d'yn of'' (= ''cas yn of''), bliše wjetšinje romaniskich rěčow.

=== Adjektiw (kajkostnik) ===

ma wosebite formy za maskulinum/femininum a za singular/plural. W pluralu na spočatku kajkostnika jewi so spirantiska zwukowa změna, w žónskej formje singulara kajkostnika, kiž sćěhuje po wěcowniku žónskeho roda, zwukowa změna spěwna. 

Kajkostnik zwjetša sćěhuje po wěcowniku, před wěcownikom běžnje zetkawamy jenož kajkostnikaj ''bon'' (dobry) a ''mal'' (špatny). Hewak kajkostnik před wěcownikom měwa wobrazny woznam, na př. ''yn gran of'' rěka „wulki (=wuznamny) čłowjek“, ale ''yn of gran'' je „wulki (=wysoki) čłowjek“. Podobnje ''yn blentin sul'' rěka „samotne (wopušćone) dźěćo“, ''yn sul blentin'' je „jeničke dźěćo“. 


**Stopnjowanje adjektiwow**

* Komparatiw twori so z pomocu ''ply'' (bóle) abo ''min'' (mjenje), po kotrychž na spočatku kajkostnika zetkawamy spěwnu zwukowu změnu, na přikład ''bel'' (rjany), ''ply fel'' (rjeńši). Přirunawamy z pomocu ''ca'', na př. ''ply hallt ca yn gas'' (wyši hač chěža). 

* Superlatiw twori so z pomocu definitneho artikla, na př. ''allt'' (wysoki), ''ply hallt'' (wyši), ''ill ply hallt'' (najwyši). Jelizo před kajkostnikom je wěcownik, artikl steji před wěcownikom, nic před ''ply'', na př. ''la gas bly hallt'' (najwyša chěža). Definitny artikl so njewužiwa, jelizo wěcownik sćěhuje po posesiwnym pronomenje: ''mew ffradr maer'', „mój (naj)starši bratr“. Po superlatiwje wužiwa so předłóžka ''di'': ''ill tyr ci es ill ply hallt di lla giwdad'', „tuta wěža je najwyša we měsće“. 

Druhdy twori so superlatiw z pomocu sufiksa ''-isaf'': '' lla giwdad ci es felisaf'', „tuto město je najrjeńše“.

** Njeprawidłowne formy komparatiwa

Někotre kajkostniki maja njeprawidłownu formu komparatiwa, mjenujcy: 

''bon'' (dobry) – ''meilwr'' (lěpši)

''mal'' (špatny) – ''puir'' (hórši)

''gran'' (wulki) – ''maer'' (wjetši)

''pog'' (mały) – ''min'' (mjeńši)



=== Pronomen (naměstnik) ===

* **Personalne pronomeny (wosobowe naměstniki)**

''eo''	(ja)

''ty''	(ty)

''ys'', ''sa''	(wón, wona)

''nu'' (my)

''gw'' (wy)

''ys'', ''sa'' (woni, wone)






Dołhe formy wosobowych naměstnikow wužiwaja so po předłóžce, po słowje ''ca'' (hač) a w sadach, hdźež jewitej so dwaj naměstnikaj jako objekt: 

''Eo widdef tui e llo in ill castr.'' (W měsće widźach tebje a jeho.)

Wužiće krótkeje a zdobom dołheje formy naměstnika w samsnej sadźe emfazu woznamjenja:

''Eo dy af tui!'' (Ja će lubuju!)


W 3. wosobje pódla formow akuzatiwa ''llo'' a ''lla'' wužiwa so forma datiwa ''lle''.


We formomaj ''llo'', ''lla'' njewustupuja zwukowe změny, ale w druhich formach wosobowych naměstnikow so zwukowe změny jewja, na př. po předłóžce: ''Ys dun yn llifr a fui. '' (Wón mi knihu dawa /wón dawa knihu mni/.)

Kaž w někotrych woprawdźitych romaniskich rěčach tež w brithenigu eksistuja formy pronomenow zwjazanych z předłóžku ''cun'' (z):

''meg'', ''cunmeg'' (ze mnu)

''nusc'', ''cunnusc'' (z nami)

''teg'', ''cunneg'' (z tobu)

''gwsc'', ''cungwsc'' (z wami)

''seg'', ''cunseg'' (z nim, z njej, z nimi)


Jako impersonalny subjekt nałožuje so naměstnik ''sa'': ''Sa es fel eidd.'' (Dźensa je rjany dźeń /dźensa je rjenje/.)

Jako powšitkowny subjekt wužiwa so słowo ''yno'' (wotwodźene z ''yn of'', t.r. čłowjek; přirunaj francoske ''on''): ''yno gant'', („spěwaš“, francosce „on chante“, němsce „man singt“). 


* **Posesiwne pronomeny (přiswojowace naměstniki)**
** **njeakcentowane**


''mew'' (mój, moja, moje, moji)

''tew'' (twój, twoja, twoje, twoji)

''sew'' (jeho, jeje)

''nustr'' (naš, naša, naše, naši)

''gwstr'' (waš, waša, waše, waši) 

''sew'' (jich) 


Přiswojowace naměstniki přeco před wěcownikom abo kajkostnikom steja. Wone wuwołuja spěwnu změnu prěnjeho sobuzwuka femininumow w singularje a spirantisku změnu prěnjeho sobuzwuka wšěch wěcownikow w pluralu. Forma maskulinumow w singularje so po přiswojowacych naměstnikach njeměnja. 

''Sew'' rěka „jeho“, „jeje“ abo „jich“. Zo by woznam tutoho naměstnika jasny był, druhdy wužiwa so tež předłóžka ''di'' a wosobowy naměstnik ''lo'' abo ''lla'': ''sew gas di llo'' (jeho chěža), ''sew gas di lla'' (jeje chěža).

W 1. a 2. wosobje ma tuta konstrukcija emfatiski woznam: ''mew gas'' (moja chěža), ''mew gas di fui'' (''moja'' chěža). 


** **akcentowane**
''mew yn'' (mój, moja, moje sg.), ''mew hyn'' (moji, moje pl.) 

''nustr yn'' (naš, naša, naše sg.), ''nustr hyn'' (naši, naše pl.)

''tew yn'' (twój, twoja, twoje sg.), ''tew hyn'' (twoji, twoje pl.)

''gwstr yn'' (waš, waša, waše sg.), ''gwstr hyn'' (waši, waše pl.)

''sew yn'' (jeho, jeje, jich; před substantiwom w singularje) , ''sew hyn'' (jeho, jeje, jich; před substantiwom w pluralu)



=== Numeral (ličbnik) ===

Brithenigski system ličenja je wowliwowany wot keltiskich rěčow, hdźež ličbnik dwaceći hraje wuznamnu rolu (přirunaj francoske ''quatre-vingt'', t. r. „wosomdćesat“, posłownje „štyri dwaceći“). W brithenigu pak je keltiski wliw wo wjele mócniši hač we francošćinje.





Ličbnik před wěcownikom steji. ''Yn'' wuwoława spěwnu změnu prěnjeho sobuzwuka sćěhowaceho femininuma; po ličbnikach ''dew'', ''trui'' a ''sei'' jewi so spirantiska zwukowa změna. Jelizo wěcownik, před kotrymž ličbnik ''dew'' abo ''trui'' steji, je kolektiwny femininum jako plural wěcownika muskeho roda (hlej horjeka podaty přikład ''ill ew'', jajko, ''lla ew'', jajka), wuwoławatej tutaj ličbnikaj spěwnu změnu. 

Ličbniki ''cinc'', ''gweint'' a ''cent'' maja před wěcownikom formu ''cin'', ''gwein'' a ''cen''. Wěcownik po ličbniku je přeco w singularje. 

Ličbniki wyše hač dźesać móžeja so nałožować z wěcownikom na dwě rozdźělnej wašni, na př.: ''yn of e ghindig'' abo ''yn e ghindig di llo hof'' (šěsnaće mužow).


* **Ordinalne numerale (rjadowe ličbniki)**

Brithenig ma rjadowe ličbniki jenož wot 1 do 10:

1. prif

2. segunn

3. terth

4. carth

5. kint

6. seist

7. sethif

8. oethif

9. noef

10. degif


* **Ličbniki wobstejenja**

Ličbniki wobstejenja maja přeco zestajenu formu. Wone so tworja z pomocu słowa ''gweg'' (serbsce ''raz''): ''yn weg'' (jónu), ''dew weg'' (dwójce), ''trui weg'' (trójce), ''cathr gweg'' (štyri króć).



=== Werb (słowjeso) ===

Brithenigske werby dźěla so do třoch konjugacijow. Prěnja konjugacija ma infinitiwnu kóncowku ''–ar'' (na př. ''canhar'', „spěwać”), druha ''–er'' (na př. ''perdder'', „zhubić“) a třeća ''–ir'', (na př. ''dorfir'', „spać“). ''R'' w tutej kóncowce so běžnje njewurěkuje.





Podobnje časuja so w indikatiwje tež druhe regularne słowjesa:

**perddher**
* prezens: ''eo berdd'', ''ty berdd'', ''ys perdd''/''sa berdd'', ''nu pherdden'', ''gw pherddeth'', ''ys/sa pherddent''
* imperfekt: ''eo berddef'', ''ty berddef'', ''ys perddef''/''sa berddef'', ''nu pherddefan'', ''gw pherddefath'', ''ys/sa pherddefant''
* perfekt: ''eo berddef'', ''ty berddest'', ''ys perddef''/''sa berddef'', ''nu pherddefan'', ''gw pherddest'', ''ys/sa pherdderent''
* futur: ''eo berdderai'', ''ty berddera'', ''ys perddera''/''sa berddera'', ''nu pherdderan'', ''gw pherdderath'', ''ys/sa pherdderant''

**dorfir**
* prezens: ''eo ddorf'', ''ty ddorf'', ''ys dorf''/''sa ddorf'', ''nu ddorfen'', ''gw ddorfith'', ''ys/sa ddorfent'' 
* imperfekt: ''eo ddorfif'', ''ty ddorfif'', ''ys dorfif''/''sa ddorfif'', ''nu ddorfifan'', ''gw ddorfifath'', ''ys/sa ddorfifant''
* perfekt: ''eo ddorfif'', ''ty ddorfist'', ''ys dorfif''/''sa ddorfif'', ''nu ddorfifan'', ''gw ddorfist'', ''ys/sa ddorfirent''
* futur: ''eo ddorfirai'', ''ty ddorfira'', ''ys dorfira''/''sa ddorfira'', ''nu ddorfiran'', ''gw ddorfirath'', ''ys/sa ddorfirant''





Podobnje časuja so tež druhe regularne słowjesa:

**perddher**
* kondicional: ''eo berdderew'', ''ty berdderew'', ''ys perdderew''/''sa berdderew'', ''nu pherdderewn'', ''gw pherdderewth'', ''ys/sa pherdderewnt''
* konjunktiw prezensa: ''eo beirdd'', ''ty beirdd'', ''ys peirdd''/''sa beirdd'', ''nu pheirddan'', ''gw pheirddath'', ''ys/sa pheirddant''
* konjunktiw preterita: ''eo berddes'', ''ty berddes'', ''ys perddes''/''sa berddes'', ''nu pherddessen'', ''gw pherddesseth'', ''ys/sa pherddessent''


**dorfir**
* kondicional: ''eo ddorfirew'', ''ty ddorfirew'', ''ys dorfirew''/''sa ddorfirew'', ''nu ddorfirewn'', ''gw ddorfirewth'', ''ys/sa ddorfirewnt'' 
* konjunktiw prezensa: ''eo ddeirf'', ''ty ddeirf'', ''ys deirf''/''sa ddeirf'', ''nu ddeirfan'', ''gw ddeirfath'', ''ys/sa ddeirfant''
* konjunktiw preterita: ''eo ddorfis'', ''ty ddorfis'', ''ys dorfis''/''sa ddorfis'', ''nu ddorfissen'', ''gw ddorfisseth'', ''ys/sa ddorfissent''


**POMOCNE WERBY**

**esser** (być)
* prezens: ''eo su'', ''ty es'', ''ys es''/''sa es'', ''nu sun'', ''gw hes'', ''ys/sa sunt''
* imperfekt: ''eo er'', ''ty er'', ''ys er''/''sa er'', ''nu h-eran'', ''gw h-erath'', ''ys/sa h-erant''
* perfekt: ''eo ffew'', ''ty ffewst'', ''ys ffew''/''sa ffew'', ''nu ffewn'', ''gw ffewth'', ''ys/sa ffewrent''
* futur: ''eo serai'', ''ty sera'', ''ys sera''/''sa sera'', ''nu seran'', ''gw serath'', ''ys/sa serant''
* kondicional: ''eo serew'', ''ty serew'', ''ys serew''/''sa serew'', ''nu serewn'', ''gw serewth'', ''ys/sa serewnt'' 
* konjunktiw prezensa: ''eo sia'', ''ty sia'', ''ys sia''/''sa sia'', ''nu sian'', ''gw siath'', ''ys/sa siant''
* konjunktiv preterita: ''eo ffews'', ''ty ffews'', ''ys ffews''/''sa ffews'', ''nu ffewssen'', ''gw ffewsseth'', ''ys/sa ffewssent''


**afer** (měć)
* prezens: ''eo ai'', ''ty a'', ''ys a''/''s’ a'', ''nu hafen'', ''gw hafeth'', ''ys/sa hant''
* imperfekt: ''eo afef'', ''ty afef'', ''ys afef''/''s’ afef'', ''nu h-afefan'', ''gw h-afefath'', ''ys/sa h-afefant''
* perfekt: ''eo afew'', ''ty afewst'', ''ys afew''/''sa afew'', ''nu h-afewn'', ''gw h-afewth'', ''ys/sa h-afewrent''
* futur: ''eo afrai'', ''ty afra'', ''ys afra''/''sa a'', ''nu h-afran'', ''gw h-afrath'', ''ys/sa h-afrant''
* kondicional: ''eo afrew'', ''ty afrew'', ''ys afrew''/''sa afrew'', ''nu h-afrewn'', ''gw h-afrewth'', ''ys/sa h-afrewnt''
* konjunktiw prezensa: ''eo ai'', ''ty ai'', ''ys ai''/''sa ai'', ''nu h-aian'', ''gw h-aiath'', ''ys/sa h-aiant''
* konjunktiv preterita: ''eo afews'', ''ty afews'', ''ys afews''/''sa afews'', ''nu h-afewssen'', ''gw h-afewsseth'', ''ys/sa h-afewssent''


**Přispomnjenka**

Forma ''sia'' wurjekuje so ''ša''.

 

**gweddir** (hić)
* prezens: ''eo wa'', ''ty wa'', ''ys gwa''/''sa wa'', ''nu wan'', ''gw wath'', ''ys/sa want''


**Konstrukcija *gweddir* + infinitiw** woznamjenja bjezposrědni přichod:

''Eo wa wenir gwsc.'' (Hnydom) přińdu z wami. (Hlej francoske: ''Je vais venir avec vous.'') 


**Konstrukcija *ystar* + particip** wotpowěduje jendźelskej konstrukciji ''to be doing'', francoskej ''être en train de faire qc'', na přikład: ''eo yst canhan'' (hlej na př. italske ''sto cantando'' abo katalanske ''estic cantant''), "I am singing", abo ''Ys ystafant dorfin'', "they were sleeping". 





Kaž woprawdźite romaniske rěče ma brithenig někotre njeprawidłowne (njeregularne) werby, na př. ''diger'' (prajić), ''clodder'' (začinić), ''comprêner'' (rozumić), ''cyrrir'' (běžeć), ''duger'' (wjesć), ''lleir'' (čitać), ''mither'' (posłać), ''tener'' (dźeržeć) a dr.


**REFLEKSIWNE WERBY**

Brithenigske refleksiwne werby časujo, nałožuja so refleksiwne naměstniki wotpowědowacych wosobow:

''Llawarsi'': ''eo fi law'', ''ty dy law'', ''ys/sa si law'', ''nu nu lawan'', ''gw 'w lawath'', ''ys/sa si lawant''


**NEGACIJA**

Serbskemu negaciskemu prefiksej ''nje-'' (abo tež ''no-'', ''ni-'', na př. ''njerěču'', ''nochcu'', ''nimam'') wotpowěduje brithenigske ''rhen'': ''eo su rhen'' („njejsym“). 
Jelizo prěni zwuk słowjesneje formy je ''p'', ''t'', ''c'', ''b'', ''d'' abo ''g'' a za tutej formu ''rhen'' sćěhuje, prěni sobuzwuk słowjesneje formy so nazaluje: ''eo nghant rhen'' („njespěwam"), 
''gw mherddefan rhen'' („njejsće zhubili“), ''ys norfira rhen'' („wón njebudźe spać“). 


**KONSTRUKCIJA *SA ES***

ma samsny woznam kaž jendźelska konstrukcija ''there is/there are'', francoska ''il y a'', španiska ''hay'', italska ''c’è/ci sono'' abo němska ''es gibt'' (hlej tež serbske wobchadne ''dawa'': ''W našim měsće serbske knihi njedawaja.'')

''Sa es yn char'', awta su (''there are some cars''). 
Po negaciji wužiwa so w tutej konstrukciji před substantiwom předłóžka ''di'': ''Sa es rhen di yn char'', žane awta njejsu (''There aren't any cars'').

=== Adwerb (přisłowjesnik) ===

Přisłowjesnik twori so zwjetša z kajkostnika z pomocu sufiksa ''–fent'' (Andrew Smith we swojim wopisanju britheniga dodawa, zo we wobchadnej rěči wurjekuje so jenož ''–fen''), na přikład ''bel'' (rjany) – ''belfent'' (rjenje). Přisłowjesnik stopnjuje so tež z pomocu ''ply'', potajkim ''belfent'' (rjenje) – ''ply felfent'' (rjeńšo). 

Někotre přisłowjesniki stopnjuja so njeprawidłownje: ''ben'' (derje) – ''myl'' (lěpje), ''mal'' (hubjenje) – ''pui'' (hubjeńšo). 

Po přisłowjesniku na spočatku sćěhowaceho słowa zetkawamy spěwnu zwukowu změnu.

== Přikład teksta ==

**GENESIS 11:4-9**
* **Brithenig**
4. Affos ys ddisirent, "Gwath, gwan a eddiffigar yn giwdad per nu, cun yn tyr ke dang a llo gel, ke nu ffagen yn nôn per nu e sun ysparied rhen syrs feig lla der inheir."
5. Mai ill Dôn gwenif a fas a widder lla giwdad e'll tyr ke'll pobl eddiffigafant. 6. Ill Dôn dis, "Ech, alltresig yn pobl ke barol ill llinghedig medissif, ys hyst ant cýnidiad a ffager. Agur sa sera negarad rhen a llo ke ys phrofarewnt a ffager. 7. Gwath, gwan a fas a ystyrddir sew linghedig sig ys nhomprênerewnt rhen sew alltr."

8. Sig ill Dôn llo hyspariaf di llâ syrs lla der inteir, e ys chalfarent a eddiffigar lla giwdad. 9. A es perch sa affell Babel – perch llâ ill Dôn ystyrdd llinghedig ill mun inteir. Di llâ ill Dôn llo hyspariaf syrs ffeig lla der inteir. 



* **Serbsce*'

4. Potom rjeknychu: „Nětko natwarmy město a wěžu, kotrejež wjeršk budźe hač do njebjes sahać! Sčińmy sej mjeno, zo so njebychmy po wšej zemi rozbrojili!“

5. Jahwe pak zestupi, zo by sej wobhladał město a wěžu, kotruž běchu ludźo natwarili. 6. A Jahwe rjekny: „Hlejće, su jedyn lud a rěča witcy jednu rěč. Tole je hakle spočatk jich činjenja, w přichodźe jim hižo ničo njebudźe njemóžne, štožkuli sej wumysla. 7. Tuž da zestupmy a zamućmy tam jich rěč, zo njeby žadyn druheho rěč hižo zrozumił!“ 8. Tuž jich Jahwe rozbroji wottam po wšej zemi, a dybjachu přestać město twarić. 9. Tohodla mjenuja jo Babel. Přetož tam je Jahwe zamućił rěč wšeje zemje, a wottam je jich Jahwe po wšej zemi rozbrojił. 

== Žórła ==
<references/>
* [https://web.archive.org/web/20050616085932/http://journal.media-culture.org.au/0003/languages.php Higley, Sarah L., M/C Journal] Vol 3 Issue 1. Citowane jako přikład *a posteriori* konstruowaneje rěče.
* *International Encyclopedia of Linguistics'', William J. Frawley, Oxford University Press (C) 2003, p. 154

## Wotkazy
* Strony Brithenig
* Strony Brithenig (špihel)
* Kultura swěta Ill Bethisad
* Romance glossary (lisćina zakładnych słowow w někotrych romaniskich rěčach a tež w brithenigu a wenedyku)