open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Złotozadkowa drěmotka

**Złotozadkowa drěmotka** (*Euproctis chrysorrhoea*) je mjetel ze swójby drěmotkow. Dalše serbske mjeno je **złotoritka**.


Euproctis chrysorrhoea MHNT.CUT.2012.0.357 Claix (Isère) Female.jpg|♀
Euproctis chrysorrhoea MHNT.CUT.2012.0.356. Les Mathes Male.jpg|♂ 

## Nóžki


## Žórła

* Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče / / Rězak, Filip. - Bautzen : Donnerhak, 1920
* Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče zestajał Jurij Kral / / Kral, Jurij. - Budyšin: Maćica serbska, 1927
Kubołćica

**Kubołćica** je nócna mjetel (Łaćonsce: Mormo maura abo Mania maura, Lepidoptera: Noctuidae). Žórła: Rězak (1920), Kral (1927).

https://web.archive.org/web/20070705041048/http://www.biologie.uni-erlangen.de/mpp/Schmetterlinge/2-nachtfalter/pages/Noctuidae/M-maura.html
Kukolečk

**Kukolečk** (*Maculinea arion*) je mjetel ze swójby módračkow (*Lycaenidae*). 

(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male dorsal.jpg |*Phengaris arion* ♂  	
(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male ventral.jpg |*Phengaris arion* ♂  △ 

## Noty


## Žórła
* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Mosaznica

**Mosaznica** je nócna mjetel ( *Diachrysia chrysitis* abo *Plusia chrysitis*, *Lepidoptera: Noctuidae*).

## Žórła
* 
*
Pomróčnica

**Pomróčnica** (*Aphantopus hyperantus* abo *Epinephele hyperanthus*) je mjetel  (*Lepidoptera*) ze swójby (*Nymphalidae*). 

(MHNT) Aphantopus hyperantus - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg| ♂ 
(MHNT) Aphantopus hyperantus - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg| ♂  △

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lampawy

**Lampawy** (*Zygaenidae*) su swójba nócnych mjetelow. 

## Systematika

* Procridinae 
** *Adscita alpina*
** *Adscita geryon*
** *Adscita statices*
** *Jordanita subsolana*
** *Procris notata*
** *Rhagades pruni*
** *Adscita globulariae*
** *Adscita mannii*
* Chalcosiinae
** *Aglaope infausta*
* Zygaeninae 
** *Zygaena angelicae*
** *Zygaena carniolica*
** *Zygaena cynarae*
** *Zygaena ephialtes*
** *Zygaena exulans*
** *Zygaena fausta*
** *[[Tužebnikowa lampawa|Zygaena filipendulae]]* - Tužebnikowa lampawa
** *Zygaena laeta*
** *Zygaena lonicerae*
** *Zygaena loti*
** *Zygaena minos*
** *Zygaena osterodensis*
** *Zygaena purpuralis*
** *Zygaena transalpina*
** *Zygaena trifolii*
** *Zygaena viciae*

## Žórła

* Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče / / Rězak, Filip. - Bautzen : Donnerhak, 1920
* Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče zestajał Jurij Kral / / Kral, Jurij. - Budyšin: Maćica serbska, 1927
Pomučenka

**Pomučenka** (łaćonsce: Coniopteryx tineiformis) je sytkokřidłač. 

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin(1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin(1920)
Internet

**Internet** (z jendźelskeho *Interconnected*: „mjez sobu zwjazane“ a *Networks*: „syće“) je elektroniske zwjazanje mjez ličakowymi syćemi, z cilom wutworjenja zwiska mjez jednotliwymi ličakami a wuměny datow. Tuta wuměna mjez jednotliwymi ličakami (serwer, jendź. Server) přewjedźe so z pomocu technisce normowanych internetowych protokolow. 

## Stawizny interneta
Internet je z lěta 1969 nastateho ARPANETa wušoł, projekt *Advanced Research Project Agency* (ARPA) zakitowanskeho ministerstwa Zjednoćenych statow Ameriki.

## Přistup k internetej

Móžnosće wobydlerstwa někajkeho stata, so z internetom zwjazać, wotwisuja wot stopjenja ekonomiskeho wuwića tutoho stata.

## Wotkaz
Pjeroduški

**Pjeroduški** (*Alucitidae*, něm.: *Federgeistchen*) su swójba mjetelow (*Lepidoptera*).

## Systematika

* Alinguata
* Alucita
** *Alucita acascaea*
** *Alucita agapeta*
** *[[Mnohokřidleškata swětluška|Alucita hexadactyla]]* - Mnohokřidleškata swětluška
** *Alucita grammodactyla*
** *Alucita helena*
** *Alucita phricodes*
** *Alucita pygmaea*
** *Alucita xanthodes*
** *Alucita xanthosticta*
* Hebdomactis
* Hexeretmis
* Microschismus
* Paelia
* Prymnotomis
* Pterotopteryx
* Triscaedecia
## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wokrjes Kamjenc

**Wokrjes Kamjenc** ( *Landkreis Kamenz*) běše wokrjes w Hornjej Łužicy, kotryž wobsteješe wot 1994 do 2008. Wokrjesny teritorij słuša dźensa do Budyskeho wokrjesa.

## Města a gmejny
(Ličba wobydlerjow 30. hodownika 2007)
Wokrjes Lubij-Žitawa

**Wokrjes Lubij-Žitawa** ( *Landkreis Löbau-Zittau*) běše wot lěta 1994 hač do lěta 2008 krajny wokrjes w Hornjej Łužicy.

## Města a Gmejny
(Ličba wobydlerjow 31. hodownika 2006)
Delnjošlesko-hornjołužiski wokrjes

**Delnjošlesko-hornjołužiski wokrjes** ( *Niederschlesischer Oberlausitzkreis*) běše wokrjes w Sakskej. Najwjetše město běše Běła Woda, wokrjesne město Niska. W běhu wokrjesnej reformy lěta 2008 so wokrjes do nowe wutworjeneho wokrjesa Zhorjelc zapřija.

## Města a gmejny
(Ličba wobydlerjow 31. dec. 2007)
Běłonki

**Běłonki** (*Pieridae*, něm. *Weißlinge*) su swójba mjetelow (*Lepidoptera*).

## Systematika

### Podswójba  Dismorphiinae

* Leptidea sinapis (něm. Senfweißling)
* Leptidea reali (něm. Tintenfleck-Weißling)
* Leptidea morsei  

### Podswójba Pierinae

#### Tribus Anthocharini

* Anthocharis cardamines (něm. Aurorafalter)
* Anthocharis euphenoides 
* Euchloe crameri 
* Euchloe simplonia

#### Tribus Pierini

* Aporia crataegi (něm. Baumweißling)
* Dźěłošćik (łać. Pieris brassicae, něm. Großer Kohlweißling)
* Pieris mannii (něm. Karstweißling)
* Pieris rapae (něm. Kleiner Kohlweißling)
* Pieris ergane
* Pieris napi (něm. Rapsweißling abo Grünaderweißling)
* Pieris bryoniae (něm. Bergweißling)
* Pieris cheiranthi (něm. Kanaren-Weißling)
* Pontia callidice (něm. Alpen-Weißling)
* Pontia daplidice
* Pontia edusa (něm. Resedafalter)

### Podswójba Coliadinae ([[žołtuški]])

* Colias phicomone (něm. Alpen-Gelbling)
* Colias palaeno (něm. Hochmoorgelbling)
* Colias erate
* Colias croceus (něm. Postillion)
* Colias myrmidone (něm. Regensburger Gelbling abo Orangeroter Heufalter)
* Colias chrysotheme
* Colias hyale (něm. Goldene Acht) 
* Colias alfacariensis (něm. Hufeisenklee-Gelbling)
* Libjowka  (łać. Gonepteryx rhamni, něm. Zitronenfalter)

## Nóžki


## Žórła

* něm. wikipedija
* Słownik - Słownik - Wörterbuch - Dictionary

## Eksterne wotkazy
Drěmotki

### Systematika

#### Podswójba Arctorninae

* Arctornis l-nigrum (něm. Schwarzes L)
* Leucoma salicis (něm. Pappelspinner)

#### Podswójba Calliterinae

* Calliteara pudibunda (něm. Buchen-Streckfuß) 
* Calliteara fascelina (něm. Ginster-Streckfuß)
* Calliteara abietis (něm. Tannen-Streckfuß)
* Calliteara fortunata 
* Albarracina warionis

#### Podswójba Lymantrinae

* Lymantria monacha (něm. Nonne)
* Lymantria dispar (něm. Schwammspinner) 
* Lymantria atlantica 
* Lymantria lapidicola 

#### Podswójba Nygmininae

 

* Złotozadkowa drěmotka (Euproctis chrysorrhoea) 
* Euproctis similis (něm. Schwan)

#### Podswójba Orgyinae

* Gynaephora selenitica (něm. Mondfleck-Bürstenbinder)
* Laelia coenosa (něm. Schilf-Bürstenspinner abo Gelbbein)
* Ocneria rubea (něm. Rostspinner)
* Orgyia antiquoides (něm. Heiderbürstenbinder)
* Orgyia recens (něm. Eckfleck-Bürstenspinner)
* Orgyia antiqua (něm. Schlehen-Bürstenspinner)
* Parocneria detrita (něm. Rußspinner)
* Penthophera morio (něm. Trauerspinner)
* Casama innotata 
* Ocneria eos 
* Ocneria ledereri 
* Orgyia aurolimbata 
* Orgyia corsica 
* Orgyia dubia 
* Orgyia josephina 
* Orgyia rupestris 
* Orgyia splendida 
* Orgyia trigotephras 
* Parocneria terebinthi

### Žórła

* něm. wikipedija
Kórka

**Kórka** (*Cucumis sativus*) je zeleninowa rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (*Cucurbitaceae*). 

## Podobne słowa
Podobnej słowje eksistujetej w čěšćinje (okurka) a pólšćinje (ogórek). Nimo toho němčina ma słowo (Gurke) z pólšćiny. Pólske mjeno so wot grjekskeho słowa  wotwodźuje.

## Wopis
Rostlina je dele ležaca abo lězuca. 

### Łopjena
Łopjency lisćowych łopjenow su pjećróžkate hač do rukoformowe. Jich kónčki su wótre.

### Kćenja
Muske kćenja su často čećikojte, króna docpěwa dołhosć wot dweju hač do třoch centimetrow. Žónske kćenja wobsedźa tři staminodije. 

### Płody
Płód docpěwa dołhosć mjezy 30 a 40 centimetrami, je šwižna, walcoformowa a sćeńša so na kóncomaj. Kaž wšě jahodowe płody pušći wona jich symjenja hakle, hdyž płodowe mjaso spada. Wona wobsahuje hač do 97 procentow z wody. Z 9,7 kcal na 100 g płaći kaž małokalorijowa.

Powjerch płoda wariěruje po sorće, tak zo eksistuja płody z hładkim, brózdźenym, rozpukanym, brodawkojtym abo horbikatym powjerchom. Ale tež barba zrałych płodow wariěruje: čerwjene, oranžobrune, běłe abo kremojte. Zwjetša pak su zelene. Nimo toho su přez plahowanje rozdźělne formy nastali: kulowaće-jejkojte, krótko-walcojte hač dołho-walcojte a dołho křiwjene.

## Wužiwanje
Kórki su syrje jědźne. Najčasćišo bu wone do plackow rězane a ze solotwjowej jušku resp. Vinaigrette přihotowane. Woblubowane su tež kaž wobstatk sandwichow. Wone bu přez mlóčnokisalinowe droždźenje kaž selowe kórki (prawe kisałe kórki), z kisałowym kropom zawarjene kaž korjeninowe kórki abo kaž žonopowe kórki konserwowane móhłe.

## Wobrazy

Wobraz:Illustration Cucumis sativus0.jpg|ilustracija
Wobraz:Komkommer Cucumis sativus 'Melita'.jpg|Kórka 'Melita'
Wobraz:ARS_cucumber.jpg|Někotre kórki


## Nóžki


## Žórła
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 94, pod hesłom *Cucumis* 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
* wiktionary (něm.)

## Wotkazy
* R. Kraft
Frunčaki

**Frunčaki** (*Sphingidae*, něm. Schwärmer) su swójba mjetelow (*Lepidoptera*). 

## Podswójby

### Podswójba Smerinthinae

* Marumba quercus
* Mimas tiliae (něm. Lindenschwärmer)
* Smerinthus ocellata (něm. Abendpfauenauge)
* Laothoe populi (něm. Pappelschwärmer)

### Podswójba Sphinginae

* Agrius convolvuli (něm. Windenschwärmer)
* Smjertnik (*Acherontia atropos*, něm. Totenkopfschwärmer)
* Brunčak (*Sphinx ligustri*, něm. Ligusterschwärmer)
* Hyloicus pinastri (něm. Kiefernschwärmer, Tannenpfeil)

### Podswójba Macroglossinae

* Hemaris tityus (něm. Skabiosenschwärmer)
* Hemaris fuciformis (něm. Hummelschwärmer)
* Macroglossum stellatarum (něm. Taubenschwänzchen) 
* Daphnis nerii (něm. Oleanderschwärmer)
* Proserpinus proserpina (něm. Nachtkerzenschwärmer)
* Hippotion celerio (něm. Großer Weinschwärmer)
* Deilephila elpenor (něm. Mittlerer Weinschwärmer)
* Deilephila porcellus (něm. Kleiner Weinschwärmer)
* Hyles euphorbiae (něm. Wolfsmilchschwärmer)
* Hyles gallii (něm. Labkrautschwärmer)
* Hyles livornica (něm. Linienschwärmer)
* Hyles vespertilio (něm. Fledermausschwärmer)
* Hyles hippophaes (něm. Sanddornschwärmer)

## Žórła

 [něm. wikipedija](http://de.wikipedia.org/wiki/Schwärmer_(Schmetterling))

## Eksterne wotkazy
Husacy jazyčk

**Husacy jazyčk** (*Plantago lanceolata*) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow. (*Plantaginaceae*), z roda putnikow (*Plantago*). Serbske botaniske mjeno je **dołhi putnik**.

## Etymologija
Botaniske mjeno „Plantago“ wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa *planta*. Woznamjenja telko kaž *póduš*. 

## Wopis
Husacy jazyčk je wjacelětna, zelišćowa, naha abo słabje kosmata  rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 - 50 cm.

Koruški su jara rozhałužkowane. Korušk docpěwa dołhosć wot 60 centimetrow.

### Łopjena
Łopjena su na spódku stejace w rozetach, šwižnolancetojte, zrunane a maja 3-7 sylnych podołhostnych nerwow. Lisćowe łopjena su kónčkojte a ćeńke.

### Kćenja
Rostlina kćěje wot apryla hač do septembra. Kćenja su jara małe w najprjedy kehelojtych, 3-cm-dołhich, pozdźišo  walcoformowych, hač do 6 cm dołhich, dołhostołpikatych kłóskach. Stołpik kćenjowych kłóskow je zrunany a dlěši hač łopjena. Nošne łopjena su kónčkojte a dlěši hač keluch. Keluch a króna su 4-dźělene. Stameny dołho wustupuja. 

### Płody
Płód je tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 3 a 3,5 cm a wobsahuje 2 symjeni.

## Stejnišćo
Wón rosće na syčołukach, pastwach, rolach, pućnych kromach a smjećišćach.

## Rozšěrjenje
Husacy jazyčk je w cyłej Europje z wuwzaćom najekstremnišeho sewjera rozšěrjeny. Do wjacorych krajow je zanjeseny. Tohodla dźensniši dźeń je nimale swětodaloko rozšěrjeny.

## W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja zelka (Herba Plantaginis lanceolatae). Zběraja zelka wot meja do junija.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 228 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 230-231 
* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989  
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* jitrocel (sk2.goo.cz) 
* Wendys 
* wustupowanje (mapa)
* allisa.de
Wulki putnik

**Wulki putnik** abo **šěroki putnik** (*Plantago major*) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (*Plantaginaceae*), z roda putnikow (*Plantago*).

## Etymologija

Botaniske mjeno „Plantago“ wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa *planta*. Woznjamjenja telko kaž *póduš*. 

## Wopis
Wulki putnik je słabje kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 cm.

### Łopjena
Łopjena steja w stejacej na spódku rozeće. Wone křiwo wustupuja a su owalne, pjeć- hač dźewjećnerwne a na spódku skulojćene abo wutrobojte.

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do oktobra. Kćenja steja w hustej, cylindriskej, hač 10 cm dołhej kłosy. Štyri keluškowe łopješka steja swobodnje. Žołtojta króna je rołkojta a njese štyri kónčki.

### Płody
Płód je zwjetša wósomsymjenjowy wěčkowy kapslowy płód, kotryž docpěwa dołhosć hač do 4 mm.

## Stejnišćo
Wón rosće na pućach, włóžnych łukach.

## Rozšěrjenje
Wulki putnik je po cyłym swěće rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 230 
* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Wowči jazyčk

**Wowči jazyčk** (*Plantago media*) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (*Plantaginaceae*), z roda putnikow (*Plantago*). Serbske botaniske mjeno je **pyšny putnik**.

## Etymologija
Botaniske mjeno „Plantago“ wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa *planta*. Woznjamjenja telko kaž *póduš*. 

## Wopis
Wowči jazyčk dosahuje wysokosć wot 20 cm (wot 10 hač do 45 cm). 

Stołpik je hromadźe ćehnjeny.

### Łopjena
Łopjena steja na spódku w rozeće, su eliptiske abo šěroko owalne, kónčkojte, na woběmaj bokomaj krótko kosmate, słabje zubate. 

### Kćenja
Stołpik  je bjezłopjenowy, wobłukaće postupowacy, na kóncu z hustej cylindriskej kćenjowej kłósku. Wón kćěje wot meja hač do septembra. Kćenja ma 4 keluchowe łopješka, kotrež steja nimale hač do spódku swobodne. Króna docpěwa dołhosć wot 4 mm a su rołkoformowe ze štyrjomi wótrymi, běłymi kónčkami. Próšniki su blědźe lila abo běłe. 

### Płody
Płód je 3- hač do 8-symjentna tobołka z wěčkom.

## Stejnišćo
Wón rosće na suchich łukach, pastwach, trawnikowych płoninach, pućach a dróhowych kromach. Preferuje słónčne, regularnje stupjene stejnišća.

## Rozšěrjenje
Wowči jazyčk je w Europje a sewjernej Aziji rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 230 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 124 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Wotkazy

* Wendys 
* BioLib 
* atlas-roslin.pl 
* heilfastenkur.de 
* USDA
Kłubkate zwónčki

**Kłubkate zwónčki** (*Campanula glomerata*) su rostlina ze swójby zwónčkatych  (*Campanulaceae*).

## Wopis
Kłubkate zwónčki su trajne zelo, kotrež docpěwaja wysokosć wot 30 hač do 60 (80) cm. Rostlina je mjechko kosmata.

### Łopjena
Łopjena su owalne hač lancetojte a tupje zubate. Delnje łopjena su stołpikate, maja wutrobojty abo skulojćeny spódk a hornje łopjena su sedźace.

### Kćenja
Wone kćěja wot apryla (wot junija) hač do septembra. Likojte hač wusko zwónčkojte kćenja su hermafroditiske (z muskimi a žónskimi organami), docpěwaja dołhosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Kćenja su módrofijałkojte, rědko běłe a steja w hłójčkojtych promjenjach. Často so dalše kćenja w hornich łopjenowych rozporach jewja. Keluškowe kónčki su wusko-lancetojte a wótre. Kćenjowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot 2,5 hač do 4 cm.

Někotre sorty maja pjelnjene a běłe kćenja.

## Stejnišćo
Wone rostu na suchich syčołukach, suchich trawnikach a lěsowych kromach. Preferuje w prawym měrje bazowe pódy.

## Rozšěrjenje
Kłubkate zwónčki su w nimale cyłej Europje a w měrnych conach Azije rozšěrjene. Rozšěrjenje saha na juhu hač do srjedźneje Italskeje a na sewjerje hač do južneje Šwedskeje.

## W kuchinje
Kćenja a łopjenka hodźa so jěsć. Łopjenka wužiwaja so w solotejach.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 192 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 26 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 298 {{ref-de
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 216 

## Eksterne wotkazy

* Botanický herbář 
* garten.cz 
* atlas-roslin.pl 
* crescent bloom 
* USDA plants database 
* Gartendatenbank 
* Plants for a Future
Žołtuški

**Žołtuški** (*Coliadinae*, něm. Gelblinge) su podswójba běłonkow (*Pieridae*). 

## Systematika

* Libjowka  (*Gonepteryx rhamni*, něm. Zitronenfalter)
* *Colias phicomone* (něm. Alpen-Gelbling)
* *Colias palaeno* (něm. Hochmoorgelbling)
* *Colias erate*
* *Colias croceus* (něm. Postillion)
* *Colias myrmidone* (něm. Regensburger Gelbling abo Orangeroter Heufalter)
* *Colias chrysotheme*
* *Colias hyale* (něm. Goldene Acht) 
* *Colias alfacariensis* (něm. Hufeisenklee-Gelbling)

## Žórła

## Eksterne wotkazy
* něm. wikipedija
* Słownik - Słownik - Wörterbuch - Dictionary
Hriby

**Hriby** su swět z domeny Eukaryotow. Nimaja chlorofyl, su žiwe heterotrofnje (z druheje organiskeje maćizny), a rozmnožuja so přez spory. Maja – podobnje kaž zwěrjata – chitinowu bańkowu sćěnu, glikogen jako energiski skład.

Hriby su jara heterogena skupina. Formuja po swojich přiznamjenjach samostatny swět nimo rostlinow a zwěrjatow, ke kotrymž tež jednobańkowcy kaž pječenske droždźe, ale tež wjacebańkowcy kaž plěsniwcy a jědźomne hriby słušeja. *Wučba wot hribow* rěka *[[mykologija]]*, wotwodźeny wot grjekskeho słowa Μύκης [mýkēs].

Hriby su žiwe přez wottwar  žiwych a nježiwych rostlinow, w symbiozu z rostlinami (mykorica) abo jako parazity.

Hriby maja 80 000 - 100 000 družinow.

## Druhe WikiProjekty
* WikiSpecies - hriby
Wóstowy kadźenc

**Wóstowy kadźenc** (*Vanessa cardui*; syn.: *Cynthia cardui*) je mjetel ze swójby kadźencow.

Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Dos.jpg|*Vanessa cardui*
Vanessa cardui MHNT CUT 2013 3 14 Pontfaverger-Moronvilliers Ventre.jpg|△  *Vanessa cardui*


## Noty


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Kadźency

**Kadźency** (*Nymphalidae*) su swójba mjetelow (*Lepidoptera*). 

## Družiny
* Wjazowy kadźenc (*Nymphalis polychloros*)
* Wóstowy kadźenc  (*Vanessa cardui*)

## Žórła
* 
* 

## Wotkaz
Bónčawowe rostliny

**Bónčawowe rostliny** (*Nymphaeaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*). 

## Systematika
Swójba Nymphaeaceae bu w lěće 1805 wot Salisb. w *Ann. Bot.* (König & Sims), 2, Junija 1805, S. 70  wozjewjene.

Barclayaceae H.L.Li, Euryalaceae J.Agardh und Nupharaceae A.Kerner su byli najprjedy samostatne swójby, kotrychž rody so dźensa Nymphaeaceae přirjaduja.

### Podswójbje z rodami
Eksistujetej dwě podswójbje ze šěsć rodami a 58 hač 75 družinami w swójbje Nymphaeaceae :

* Nupharoideae Ito (Syn.: Nupharaceae A.Kerner): Z něhdźe wósom hač jědnaće družinami w jeničkim rodźe:
** Gingawa (*Nuphar* Sm., Syn.: *Nymphozanthus* Rich.): Z dwěmaj sekcijomaj a wósom hač jědnaće družinami.
* Nymphaeoideae: Z něhdźe 48 (hač 60) družinami w pjeć rodach:
** *[[Barclaya]]* Wall. (*Hydrostemma* Wall.): Ze štyrjomi družinami.
** *Euryale* Salisb.: Z jeničkej družinu:
*** *[[Euryale ferox]]* Salisb.; Kaschmir, hač Assam a China
** Bónčawa (*Nymphaea*, Syn. *Castalia*  Salisb., *Leuconymphaea* Kuntze) z dwěmaj skupinomaj, pjeć podrodami a něhdźe 40 (hač 53) družunami
*** Skupina *Apocarpiae*
**** Podród *Anecphya* z jenož jednej družinu: 
***** Hoberska bónčawa (*Nymphaea gigantea Hooker*); Awstralija 
**** Podród *Brachyceras Caspary* ze 14 družinami, p. d.
***** Módra kapowa bónčawa (*Nymphaea capensis*); Južna Afrika
***** Pisana bónčawa (*Nymphaea colorata*) 
***** Módra bónčawa  (*Nymphaea caerulea*)
***** Syrikžołta bónčawa (*Nymphaea sulphurea*); Juhozapadna Afrika
*** Skupina *Syncarpiae Caspary* z třomi podrodami a 24 družinami
**** Podród *Hydrocallis* ze 14 družinami
**** Podród *Lotos DC.* z jenož štyrjomi družinami
***** Egyptowska lotoska (*Nymphaea lotus*)
**** Podród *Nymphaea*
***** Sekcija *Chamaenymphaea* 
****** Małoróstna bónčawa (*Nymphaea tetragona*) 
***** Sekcija *Eucastalia Planchon* ze štyrjomi družinami: 
****** Mała bónčawa (*Nymphaea candida Presl*) 
****** Dulata bónčawa (*Nymphaea tuberosa Paine*)
****** Běła bónčawa, wulka bónčawa (*Nymphaea alba L.*); Srjedźna Europa 
****** Wonjaca bónčawa (*Nymphaea odorata Aiton*) 
***** Sekcija *Xanthantha* z jenož jednej družinu 
****** Mexiska bónčawa (*Nymphaea mexicana Zucc.)*; Srjedźna a južna Sewjerna Amerika. 
** *[[Ondinea]]* Hartog z jeničkej družinu
*** *Ondinea purpurea* Hartog z dwěmaj poddružinomaj; Awstralija
** *[[Victoria (Gattung)|Victoria]]* Lindl. z dwěmaj družinomaj
*** *[[Victoria amazonica]]* (Poepp.) Sowerby, synonym je *V. regia* Lindl.; Južna Amerika
*** *[[Victoria cruziana]]* Orb., synonym je *V. trickeri*; Južna Amerika

## Galerija


Wobraz:Nuphar lutea.jpg|*Nuphar lutea*
Wobraz:Nymphaea_nouchallii0.jpg|*Nymphaea nouchallii*
Wobraz:Nymphaea sp. 1.jpg|*Nymphaea thermarum*
Wobraz:Victoria_cruziana_flower.jpg|*Victoria cruziana* 


## Nóžki


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* APG (jend.)
* hausgarten.net (něm.)
Berlin

**Berlin** (serbsce tež *Barlin*) je stolica a samostatny zwjazkowy kraj Němskeje. Z nimale 3,8 milionami wobydlerjow na 892&nbsp;km² je wone po wobydlerjach najwjetše město kraja a zdobom najwjetše w Europskej uniji. Berlin je jedne wot politiskich, kulturelnych a medijowych srjedźišćow Europy. Wón je dospołnje wot Braniborskeje wobdaty. Přez Berlin běžitej rěce Sprjewja a Habola. Nimo toho namaka so na měšćanskim teritoriju wjele jězorow a lěsow. Prěni raz naspomni so město w lěće 1244, měšćanski dźěl *Cölln* pak hižo w lěće 1237.

W běhu stawiznow běše Berlin stolica a rezidencne město Braniborskeje, Pruskeje a wot 1871 Němskeho mócnarstwa. Po lěće 1949 běše wuchodny dźěl města faktisce ze stolicu Němskeje demokratiskeje republiki. Mjez 1961 a 1989 běše město přez Berlinsku murju dźělene. Po přewróće a němskeho znowazjednoćenju w lěće 1990 bu Berlin zaso cyłoněmska stolica a pozdźišo tež sydło knježerstwa, zwjazkoweho prezidenta, zwjazkoweho sejma, zwjazkoweje rady kaž tež wjele ministerstwow a wulkopósłanstwow.

Jako sydło třoch uniwersitow (HU, FU a TU) kaž tež Charité a mnohich wysokich šulow je Berlin wuznamne europske stejišćo slědźenja a wučby.

Mjeno *Berlin* bu najskerje wot słowjanskeho słowa *brlo/berlo* wotwodźene a woznamjenja z kóncowku *-in* telko kaž „město w bahnje“. Po legendźe pochadźa mjeno wot Berlinskeho woponoweho zwěrjeća, mjedwjedźa, štož je pak ludowa etymologija. We woprawdźitosći bu woponowe zwěrjo wot mjena wotwodźene.

## Wobwody
Wot zarjadniskeje reformy w lěće 2001 wobsteji němska stolica ze slědowacych dwanaće wobwodow:

* [01] Mitte (z něhdyšimaj wobwodomaj Tiergarten a Wedding)
* [02] Friedrichshain-Kreuzberg
* [03] Pankow (z něhdyšimaj wobwodomaj Prenzlauer Berg a Weißensee)
* [04] Charlottenburg-Wilmersdorf
* [05] Spandau
* [06] Steglitz-Zehlendorf
* [07] Tempelhof-Schöneberg
* [08] Neukölln
* [09] Treptow-Köpenick
* [10] Marzahn-Hellersdorf
* [11] Lichtenberg (Hohenschönhausen)
* [12] Reinickendorf


Klimadiagramm-metrisch-deutsch-BerlinDahlem-Deutschland-1961-1990.png|Klimowy diagram
Berlin_Dusableau_1737.jpg|Plan Berlina wot Abrahama Guiberta Dusableau (1737)
Brandenburger_tor_1871.jpg|Braniborske wrota po Němsko-francoskej wójnje 1871
Berlin_Map_1885.jpg|Berlin a wokolina 1885
Potsdamer_Platz_1945.jpg|Podstupimske naměsto 1945
Berlinermauer.jpg|Berlinska murja
Nefertiti 30-01-2006.jpg|Nofretete w Berlinskim muzeju
Philharmonie 1a.jpg|Berlinska filharmonija
Fernsehturm Weltzeituhr Berlin.jpg|Swětowy časnik w Berlinje
Berlin Eiermann Memorial Church cropped.jpg|Cyrkej pomjatka 


## Žórła


## Wotkaz
Pyšny kokorč

**Pyšny kokorč** (*Corydalis cava*) je rostlina ze swójby  makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

Po někotrych žórłach so swójskej swójbje kokrikowych rostlinow (*Fumariaceae*) zarjaduje.

## Wopis
Pyšny kokorč je naha, njewobšěrna rostlina z kulojtej, w starobje dudławej boblu. Rostlina docpěwa wysokosć wot 20&nbsp;cm (wot 10 hač do 35&nbsp;cm).

Stołpik je zrunany a najčasćišo nosy 2 łopjenje, pod prěnim łopjenom bjez šupizki.

### Łopjena
Łopjena su stołpikojte, hłuboko dźělene, na hornim boku módrozelene a na delnim boku naběl zelene, maja zubate wotrězki.

### Kćenja
Wón kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su purpurowe abo běłe a steja po dźesaćoch hač dwacećoch w hustym kiću. Njesace łopjena su owalne a cyłokromowe. Keluchowe łopješka su małe a docpěwaja dołhosć wot 0,5&nbsp;mm. Króna je 2-hubowa, docpěwa dołhosć wot 3&nbsp;cm a nosy na spódku wotrohu, kotraž na kónčku je dele křiwjena.

### Symjenja
Mrowje roznošuja symjenja, zo by jich wutkate připowěšatka žrali.

### Maćizny
Rostlina wobsahuje alkaloidy, kotrež k widlišćam zajědojćenja dla wjedu.

## Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych lěsach a parkach, na włóžnych, wutkatych pódach.

## Rozšěrjenje
Pyšny kokorč je we wuskich dźělach Europy, sewjernje hač do južneje Šwedskeje rozšěrjeny.

## Podobna družina
* Porstkaty kokorč (*Corydalis solida*) je podobna družina, kotraž njesace łopjena kćenjow je na kónčku porstojće dźělene. Keluchowe łopješka faluja.

## Wobrazy

Wobraz:Corydalis_cava_Sturm42.jpg|Ilustracija
Wobraz:HohlknolligerLerchensporn.JPG|Purpurowe kćenja
wobraz:Corydalis_cava0.jpg|Běłe kćenja


## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 104 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 108 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 188 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** je město w Pólskej, kotrež leži w lublinskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je **Meseritz**.

## Žórła


## Wotkaz
Hrymzaki

**Hrymzaki** je rjad zwěrjatow, kotryž słuša do rjadownje cycakow. Znate rody su myš, wjewjerčki, bobr, činčil, atd.

Z něhdźe 2280 recentnymi družinami wučinja něhdźe 42 %  wšěch cycakowych družinow a su tuž na družiny najbohatši rjad tuteje rjadownje.


wobraz:Apodemus_sylvaticus_bosmuis.jpg|Lěsna myš (*Apodemus sylvaticus*)
wobraz:House_mouse.jpg|Domjaca myš (*Mus musculus*)

## Systematika


```
──┐ Euarchontoglires
  │
  ├──┐ Euarchonta
  │  ├─── Spitzhörnchen (Scandentia)
  │  └──┬─── Riesengleiter (Dermoptera)
  │     └─── Primaty (Primates)
  │
  └──┐ Glires
     ├─── Hasenartige (Lagomorpha)
     └─── Hrymzaki (Rodentia)
```


## Nóžki


## Wotkazaj
Wulki mak

**Wulki mak** (*Papaver rhoeas*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow. Dalše ludowe mjena su: **dźiwi mak**, **kuklinka**, **smažnička**, **kokula**, **pólny mak**.

## Wopis
Wulki mak je jednolětna, přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 70 cm (30-90 cm) a šěrokosć wot 30 cm. Cyła rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu.

Stołpiki su zrunane.

### Łopjena
Swětłozelene łopjena su podołhojte, pjerkojte ze zubatymi wotrězkami, delnje su stołpikojće šwižnjene, hornje su sedźace.

### Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do julije. Škličkojte kćenja su na kóncu stejace, čerwjene, docpěwaja šěrokosć wot 5 hač do 8 (10) cm. 2 zelenje keluškowej łopješce stej seršćate kosmate chětře padnjace. 4 šarlachčerwjene kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 4 cm a maja čorny blak na spódku kwěta. Kćenja su typiske próškowe kwěty bjez nektara. Nadbytk próška přiwabjuje insekty za wopróšenje.

Sorty Shirley-serije maja kćenja w sćěhowacych barbach: čerwjene, róžojte, běłe abo samo dwubarbne.

Sorta 'Mother of Pearl' ma šěre, róžojte abo módrowioletne kćenja.

Eksistuja tež sorty z pjelnjenymi kćenjemi.

### Płody
Płód je naha, kulojta tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 1 a 2 cm a je jedyn abo dwaj razaj tak dołhi kaž  šěroki. Symjenja su małe, jěrchenkoformowe, ćmowobrune. Symjenja buchu z pomocu wětra rozšěrjene.

## Stejnišćo
Wón rosće na žitnych polach, smjećišćach, pućowych kromach, terenach dwórnišćow. Preferuje lětoćopłe, zwjetša wapnite hlinowe pódy.

## Rozšěrjenje
Wulki mak je nimale swětodaloko rozšěrjeny.

## Substancy
Rostlina wobsahuje isochinolin-alkaloidy. W kćenju nimo anthocyanow su sliny.

## Podobne družiny
Eksistuja někotre podobne družiny:
* Sywny mak (*Papaver dubium*) ma kćenjowe łopješka z dołhosću wot 1-2 cm.
* Přeměnity mak (*Papaver hybridum*) ma seršćaty, jejkojty abo kulojty płód; rosće rědko na hlinjanych a pěskowych pódach.
* Mały mak (*Papaver argemone*) rosće na małowapnite pódach, žitnych polach a pěskowych pódach.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 632 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 106 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 110-111 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 198 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 148-149 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 18 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* natur-lexikon.com
Narańši mak

**Narańši mak** (*Papaver orientale*) je rostlina ze swójby makowych rostlin (*Papaveraceae*).

## Wopis
Narańši mak je trajne zelo. Rostlina je kosmata.

Łopjena su lancetojte a namódry zelene.

Kćěje w lěće. Napadne róžojte abo čerwjene kćenja docpěja přeměr wot 10 cm. Znajmjeńša maja ćmowy blak na spódku kóždeho kćenjoweho łopješka.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze Prědnjeje Azije.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 631 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* giftpflanzen.com 
* Garten-Datenbank
Zahrodny mak

**Zahrodny mak** abo **makojčka** (*Papaver somniferum*) je rostlina ze swójby makowych rostlin (*Papaveraceae*). 

## Wopis
Zahrodny mak je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 40 hač do 150 cm. Rostlina je módrozelena.

### Łopjena
Našěr zelene łopjena su nahe, njedźělene a eliptiske. Jich kroma je rězana. Wone stołpik wobpřimuja.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su běłe, róžojte, čerwjene abo wioletne, docpěwaja wulkosć wot 10 cm a na spódku njesu ćmowe blečki. Krónowe łopješka su rědko čerwjene.

Zahrodne sorty často maja pjelnjene kćenja.

### Płody
Kapslowy płód je nimale kulowaty.

## Stejnišćo
Rosće na smjećach, pustych płoninach. Preferuje wutkate a wapnite hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z Bliskeho Wuchoda. Hižo wokoło lěta 900 p.Ch. bě znaty w Grjekskej.

## Wužiwanje
Zrałe symjenja so jako pječenski wobstatk a za makowy wolij wužiwaja, dokelž wjace alkaloidy njewobsahuja. Ale so dyrbja tak starosćiwje žněju, zo z mlokowej mězu do kontakta njepřińdu.

## Wobrazy

Wobraz:Papaver somniferum2.jpg|Běłe kćenje
Wobraz:Papaver_somniferum_(1).jpg|Papaver somniferum
Wobraz:Opium_poppy_mohnkapsel.jpg|Makojca
Wobraz:Papaver_somniferum_Belgium.jpg|Čerwjene kćenje w Belgiskej


## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 633 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 198 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 18 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* 
* natur-lexikon.com 
* Gewürzseiten
Mały mak

**Mały mak** (tež **smažnička**) (*Papaver argemone*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

## Wopis
Mały mak docpěwa wysokosć wot 15 hač do 30 cm.

Łopjena su nimale hač na srjedźny nerw dwójce našćěpane.

Kćěje wot apryla hač junija. Próškowe nitki su horjeka kaž pleco tołše.

Kapslowy płód je dołhojće-plecojty, wobsteji ze štyrjoch do pjeć pěstowych pruhow a njesu swětłe seršćate kosmy.

## Stejnišćo
Rosće na małowapnitych žitnych polach a pěskowych pódach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Wobrazy


wobraz:Illustration_Papaver_argemone0.jpg|Ilustracija
wobraz:Papaver_argemone-01_(xndr).jpg|Kwět
Papaver argemone MHNT.BOT.2016.24.41.jpg|*Papaver argemone* - Museum specimen


## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 194 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 18, jako podobna družina *Sand-Mohn* (*Papaver argemone*) pod hesłom *Saat-Mohn* (*Papaver dubium*) 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* 
* giftpflanzen.com 
* NRCS Plants Database
Žołte kukačko

**Žołte kukačko** (*Hypecoum pendulum*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

* něm. wikipedija (Erdrauchgewächse)
Pisany mak

**Pisany mak** (*Glaucium corniculatum*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

## Etymologija

Botaniske mjeno „corniculatum“ so wotwodźuje wot łaćonskeho słowa *cornu*. Woznjamjeni telko kaž *róh*. 



## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* unavarra.es (španiski)
* Den virtuella floran (šwedski)
Wulki krawnik

**Wulki krawnik** (*Chelidonium majus*) je jenička družina monospecifiskeho roda *Chelidonium* znutřka swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). Dalše ludowe mjena su: **krawjace zelo**, **dobrotnik**, **złoty korjeń**, **čerwjene mloko**.

## Etymologija

Botaniske mjeno „Chelidonium“ wotwodźuje so wot grjekskeho słowa „chelidon“. Woznjamjenja telko kaž *łastojčka*. 

## Wopis
Wulki krawnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 - 70 cm (hač do 1 m). Rostlina je jědojta. Jědojta žołta mlokowa měza prjedy buchu přećiwo kurjacym wokam a brodawkam wužiwana.

Stołpik je krótki a hałuzaty. Runy, rozhałuzowany stołpik wobsahowa oranžojtu mlokowu mězu. 

### Łopjena
Łopjena su horjeka zelene, deleka módrozelene a pjerite. Jich wotrězki su tupje zubate.

### Kćenja
Rostlina kćěje wot meje (apryla) hač do oktobra. Kćenja su žołte, docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 cm, a maja 2 keluškowej łopješce a 4 něhdźe 1 cm dołhe krónowe łopješka z jejkojtej formu. Wone steja po dwěmaj hač po wosmjoch we wokołkach.

### Płody
Płód je truk z dołhosću mjezy 2 a 5 cm. Płody buchu wot mrowjow rozšěrjene.

## Stejnišćo
Wón rosće na smjećišćach, pućnych kromach, murjach, kerčinach, swětłych lěsach a parkach.

## Rozšěrjenje
Wulki krawnik je w nimale cyłej Europje (předewšěm w Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje), Aziji a sewjernej Africe rozšěrjeny.

## W rostlinskim lěkowanstwje
W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so zelko (Herba Cheldonii). Zběraja zelko wot apryla do junija.

## Nóžki


## Žórła
* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989, 80 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 45 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 42 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 106 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 250 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* Bylinky na dlani 
* G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel 
* giftpflanzen.com 
* crescent bloom 
* USDA plants database 
* Flora of Northern Irland
Wjewjerčki

**Wjewjerčki** (*Sciurus*) su ród małych cycakow, hrymzakow z hustokosmatym wopušom, kotryž słuša do swójby *sciuridae*. W srjedźnej Europje najznaćiša družina je poprawna wjewjerčka.

Wšě wjewjerčki su lěsne zwěrjata. Wjetšina družinow je na ameriskim dwójnym kontinenće žiwa; jenož tři wot 28 družinow so w starym swěće namakaja. Tute rozšěrja so přez Europu, prědnju, sewjernu a wuchodnu Aziju.

Cyroba wjewjerčkow su štomowe symjenja a płody, hriby a insekty, ale tež ptače jejka a młode ptački. W cyrobnym rjećazu su wjewjerčki popadne zwěrjata za pazoraki a mjeńše rubježne zwěrjata kaž kuny. Žiwjenski čas jednotliwych družinow wučinja hač do 12 lět.

Wědomostne mjeno roda wobsteji ze starogrjekskeju słowow *skia* („sćin“) a *oura* („wopuš“).

## Systematika

Rozeznawaja so 28 družinow, kotrež so do sydom podrodow rozdźěla:

* podród *Tenes*
** Kawkaska wjewjerčka (*S. anomalus*), Kawkaz, Mała Azija, Palestina
* podród *Sciurus*
** Allenowa wjewjerčka (*S. alleni*), sewjerowuchod Mexika
** Arizonska šěra wjewjerčka (*S. arizonensis*), Arizona, New Mexico
** Čerwjenobrjuchata wjewjerčka (*S. aureogaster*), južne Mexiko, Guatemala
** Šěra wjewjerčka (*S. carolinensis*), wuchod Sewjerneje Ameriki, zdomjene we Wulkobritaniskej, Irskej a Italskej
** Colliejowa wjewjerčka (*S. colliaei*), zapadne Mexiko
** Deppowa wjewjerčka (*S. deppei*), na sewjeru Srjedźneje Ameriki
** Japanska wjewjerčka (*S. lis*), Japanska
** Mexiska liškojta wjewjerčka (*S. nayaritensis*), zapadne Mexiko
** Liškojta wjewjerčka (*S. niger*), centralne a wuchodne dźěle Zjednoćenych statow, sewjerowuchodne Mexiko
** Petersowa wjewjerčka (*S. oculatus*), centralne Mexiko
** Pisana wjewjerčka (*S. variegatoides*), Srjedźna Amerika
** Europska wjewjerčka (*S. vulgaris*), Europa, sewjerna Azija
** Yucatanska wjewjerčka (*S. yucatanensis*), Yucatán
* podród *Hesperosciurus*
** Zapadna šěra wjewjerčka (*S. griseus*), zapad Sewjerneje Ameriki
* podród *Otosciurus*
** Abertowa wjewjerčka (*S. aberti*; z poddružinu Kaibabowa wjewjerčka *S. a. kaibabensis*), juhozapad Zjednoćenych statow, sewjerozapadne Mexiko
* podród *Guerlinguetus*
** Guyanska wjewjerčka (*S. aestuans*), Venezuela, Guyana, Surinamska, Francoska Guyana, Brazilska
** Žołtokyrkojta wjewjerčka (*S. gilvigularis*), Venezuela, sewjerna Brazilska
** Čerwjenowopušata wjewjerčka (*S. granatensis*), Kosta Rika, Panama, Kolumbiska, Venezuela, Ekwador, Trinidad
** Boliwiska wjewjerčka (*S. ignitus*), na zapadźe Južneje Ameriki
** Kolumbiska wjewjerčka (*S. pucheranii*), kolumbiske Andy
** Richmondowa wjewjerčka (*S. richmondi*), Nikaragua
** Sanbornowa wjewjerčka (*S. sanborni*), Peru
** Guayaquilska wjewjerčka (*S. stramineus*), Peru, Ekwador
* podród *Hadrosciurus*
** Venezuelska wjewjerčka (*S. flammifer*), Venezuela
** Juninska wjewjerčka (*S. pyrrhinus*), Peru
* podród *Urosciurus*
** Sewjeroamaconiska čerwjena wjewjerčka (*S. igniventris*), na sewjeru Južneje Ameriki
** Južnoamaconiska čerwjena wjewjerčka (*S. spadiceus*), centralna Južna Amerika

## Wotkaz
Złoty mak

**Złoty mak**  (*Eschscholtzia californica*) je rostlina ze swójby makowych rostlinow.

## Wopis
Złoty mak je krótkožijne trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot hač do 30 cm.

Šěrozelene łopjena su jara rozdźělene.

### Kćenja
Kćěje z přestawkami w nalěće, w lěće a nazymje. Oranžowe kćenja su likojte a docpěwaja šěrokosć wot 2,5 cm.

Wone so za čas pomróčenja začinja.
 

Wobraz:California_poppy.jpg
Wobraz:Abeja (Lasioglossum calceatum) en una Amapola de California (Eschscholzia californica), Jardín Botánico, Múnich, Alemania, 2013-09-08, DD 05.JPG


Wobraz:California_poppy_1.jpg
Wobraz:Eschscholtzia_californica_22.jpg
File:Pavot de Californie détail FR 2012.jpg


## Wopon
Wón je woponowe kćenje Kaliforniskeje.

## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 337 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Róžowa popla

**Róžowa popla** (*Hibiscus*) je ród ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Družiny

200 - 300 družinow, wuběr:

* Hibiscus acaratamalus 
* Hibiscus acetosella 
* Hibiscus arnottianus 
* Hibiscus brackenridgei 

Wobraz:Haceto.jpg|Hibiscus acetosella
Wobraz:Maohauhele.jpg|Hibiscus brackenridgei

* Hibiscus caelum 
* Hibiscus calyphyllus 
* Hibiscus cameronii 
* Hibiscus cannabinus
* Hibiscus cisplatinus 
* Hibiscus clayi 
* Hibiscus coccineus 
* Hibiscus diversifolius 
* Hibiscus elatus 
* Hibiscus fragilis
* Hibiscus furcellatus 
* Hibiscus fuscus 
* Hibiscus grandiflorus 
* Hibiscus hamabo 
* Hibiscus hastatus 
* Hibiscus heterophyllus 
* Hibiscus indicus 
* Hibiscus laevis (syn.: Hibiscus militaris) 
* Hibiscus lasiocarpos 
* Hibiscus lavaterioides 
* Hibiscus ludwigii 
* Hibiscus macrophyllus 
* Bahnowa hodźinka (Hibiscus moscheutos) 
* Hibiscus mutabilis

Wobraz:Hibiscus moscheutos9.jpg|Bahnowa hodźinka(Hibiscus moscheutos)
Wobraz:Hibiscus mutabilis1.jpg|Hibiscus mutabilis

* Hibiscus paramutabilis 
* Hibiscus pedunculatus 
* Hibiscus platanifolius 
* Hibiscus radiatus 
* Chinska róžowa popla (Hibiscus rosa-sinensis) 
* Hibiscus sabdariffa
* Hibiscus schizopetalus 
* Hibiscus scottii 
* Hibiscus sinosyriacus 
* Syriska róžowa popla (Hibiscus syriacus) 
* Hibiscus tiliaceus
* Žołta hodźinka (Hibiscus trionum) 
* Hibiscus waimeae 

Wobraz:Hibiscus trionum bgiu 02.jpg|Žołta hodźinka(Hibiscus trionum)
Wobraz:Starr_010822-0053_Hibiscus_waimeae.jpg|Hibiscus waimeae


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Běły šlěz

**Běły šlěz** (regionalna forma: **běły šlez**, *Malva pusilla*) je rostlina ze swójby šlezowych rostlinow, z roda šlezow.

## Wopis
Běły šlěz je łažata, wobstajna rostlina. 

Łopjena su kulojte. 

Běły šlez kćěje wot junija hač do septembra. Kćenja su swětłoróžojte a docpěwaja jenož šěrokosć wot 1 cm. 

## Stejnišćo
Rostlina preferuje pěskojtu wutkatu pódu. 

## Pochad
Najskerje běły šlěz pochadźa wot Europy a sewjerneje Afriki. 

## Synonym
* *Malva rotundifolia* L.

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 42 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

*
* USDA plants database 
* Gartendatenbank 
* Plants for a Future 
* [1911 encyclopedia](http://www.1911encyclopedia.org/Mallow_(Botany))
Drobny šlěz

**Drobny šlěz** (regionalnje: **Drobny šlez**, *Malva neglecta*) je rostlina ze swójby šlezowych rostlinow, z roda šlězow . Dalše mjeno rostliny je **sydrješki**.

## Wopis
Drobny šlěz je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm.

### Łopjena
Łopjena su kulojte abo jěrchenkojte, na spódku wutrobojte a 5-7-dźělne lapate. 

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Jasnoróžojte abo nimale běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot 1 hač 2,5 cm a steja zwjetša na dlěšich stołpikach w łopjenowych rozporach. Krónowe łopješka su hłuboko zarěznjene a docpěwaja dołhosć wot 8 hač 10 mm.

### Płody
Płód ma formu tačałki. Jich dźělpłody su hładke.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na pućach, na rólnych kromach, na hnojowych městnach, na dworach, w zahrodach a na winicach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.



## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 208 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 42 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Wendys 
* USDA plants database 
* Gartendatenbank 
* Plants for a Future