open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zwjazkowa awtodróha 13

**Zwjazkowa awtodróha 13** (němsce *Bundesautobahn 13*, skrótka *BAB 13* abo jenož *A 13*) je awtodróha w Němskej. Běži wot Drježdźan přez Saksku a Braniborsku hač do Schönefeldskeje křižowanki južnje Berlina. Cyłkowna dołhota je 152 kilometrow. A 13 zwjaza A 4 z Berlinskim wobkruhom (A 10).

Pola Lubnjowa so awtodróhowy třiróžk „Błóta“ namaka, hdźež so A 13 z Choćebuskej awtodróhu 15 zetka.

## Wotkazaj

* ''Stawizny A 13'' na autobahn-online.de (němsce)
Měchowc

**Měchowc** je płód, kotryž wobsteji z jeničkeho płodoweho łopješka. Wón je při zrałoće zwjetša suchi a so po zarostowanskim šowje puknje. Słuša k sypacym płodam.

Wustupuje při wotrožniku (*Consolida*).

Často njenastanje z kćenja jenož jedyn měchowc, ale wjacore, tak zo jedna so wo kompleksny měchowc.

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 78 
*  
* Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, strona 24
Łušćinowy płód

**Łušćinowy płód**, tež **łušćina** je płód, kotryž z jednoho płodoweho łopješka nastanje a je typiski za łušćinowcy (*Fabaceae*). Wón je zwjetša suchi a so po brjušnym a zadnim boku puknje. Wobsahuje zwjetša wjele symjenjow.

Rozeznawaja so někotre warianty:
* jednosymjenjowe łušćiny, kotrež so njepuknu
* přez dźělenske sćěny komorowane łušćiny a so prěki dźělace łušćiny, kotrež su tak mjenowane čłonkowe łušćiny (němsce *Gliederhülse*)
* jahodojte a póčkatopłodojte formy

## Žórła
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 197, pod hesłom *Hülsenfrüchtler* 
* Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, stronje 24-25
Maharaštra

**Maharaštra** (Marathi: महाराष्ट्र, *Maharashtra*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 109 milionow wobydlerjow na přestrjeń 307.762 km², potajkim wjace hač 350 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Mumbai, něhdyši Bombay. Maharaštra ma Marathi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Hindi (11,0%), Urdu (7,1%) a wjele mjeńšich rěčow rěči.

Je druhi najwjetši stat Indiskeje a mjezuje z Gudźaratom na sewjerozapadźe, Madjapradešom na sewjeru, Čatisgarom na wuchodźe, Andrapradešom na juhowuchodźe, Karnataku na juhu a z Gowu na juhozapadźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica. Stolica Mumbai so tež tam namaka.

## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Maharaštry (jendźelsce)
Kerala

**Kerala** (Malayalam: കേരളം, *Keralam*, po słowje: „Kraj kokosnikow“) je zwjazkowy stat w juhozapadźe Indiskeje. Ma 33,3 miliony wobydlerjow na přestrjeń wot 38.863 km², potajkim wjace hač 850 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Thiruvananthapuram. Kerala ma drawidski Malayalam jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Tamil (1,9%) a dalše rěče rěči.

Tropiski stat Kerala mjezuje z Karnataku na sewjeru a Tamil Nadu na wuchodźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica. We wuchodnym dźělu so horiny zapadnych Ghatow namakaja.

Kerala ma wot lěta 1957 komunistiske knježerstwo a bě prěni kraj na cyłym swěće, hdźež je komunistiska strona swobodne wólby dobyła. 

## Wotkazy

* Webstrony Keralskeho knježerstwa (jendźelsce)
* Turistiske informacije (němsce, jendźelce, francosce)
Truk

**Truk** je płód, kotryž z dweju zrosćeneju płodoweju łopješkow nastanje. Słuša k sypacym płodam, je warianta kapslowych płodow a je typiski za křižnokwětne rostliny  (*Brassicaceae*). Mjez woběmaj połojcomaj je pozdatna dźělenska sćěna.

## Žórła
*   
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 399
Worjechowy płód

**Worjechowy płód** je zawěracy płód, kotrehož perikarp je cyłkownje wodrjewjeny.

Wustupuja tež křidłate warianty, na př. při brězach a jasnjach, a kompleksna forma, na př. při truskalcach.

## Žórła
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 24
Thymus camphoratus

***Thymus camphoratus*** je družina ze swójby cycawkowych rostlinow  (*Lamiaceae*).

## Wopis
Rostlina je małki kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot nimale 50 cm.

Hałuzy su grotojte.

Lochko kosmate łopjena kaž kamfer wonja.

Kćenja su čerwjenowioletne.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z Portugalskeje.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 856 

## Eksterne wotkazy
Dulowa begonija

**Dulowa begonija** (*Begonia*  × *tuberhybrida*) (syn.: *Begonia tuberosa* hort., *B. gigantea*, *B. multiflora* a *B. grandiflora*, *Begonia-Tuberhybrida* je rostlina ze swójby begonijowych rostlinow (*Begoniaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Sortowe skupiny (wuběrk)

* 'Non-Stop' su F1-hybridy
* 'Royal Picotee' su F1-hybridy
* 'Illumination'
* 'Ornament'
* 'Panorama'
* 'Pin-Up'
* 'Multiflora'

## Wobrazy

Dataja:Begonia x tuberhybrida 1005Pink1.JPG|Při tutej róžojtej sorće muske kćenja su pjelnjene a žónske njepjelnjene.
Dataja:Begonia x tuberhybrida 1005White3.jpg|Běła hybrida: Pokaza zadnu stronu kćenjow: Nalěwo je žónske kćenje z spody stejacym płódnikom a naprawo je muske kćenje.


## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Begonijowe rostliny

**Begonijowe rostliny** (*Begoniaceae*) su swójba znutřka  (*Cucurbitales*).

## Systematika
Swójba Begoniaceae bu w lěće 1820 pod mjenom Begoniae Friedrich Graf von Berchtold a Jan Svatopluk Presl w *Přirozenosti Rostlin*, 1: 270 a potom w lěće 1824 z mjenomo Begoniaceae wot Carl Adolph Agardh w *Aphorismi Botanici*, 200 wozjewjena.

W swójbje Begoniaceae stej jenož hišće dwaj rodaj. Cyłkownje so 1400 hač 1500 družinow tutej swójbje přirjaduje, jenož hišće jedna družina słuša k druhemu rodej hač *Begonia*:
* Begonija
Znajmjeńša 1400 družinow so do 63 hač 66 sekcijow rjaduje. Wón je z tym jedyn na družiny bohatych rostlinskich rodow. 

* *Hillebrandia* Oliv. je monotypiski ród. Wón so rozeznawa wot *Begonia* předewšěm přez połspody stejacy, nic dospłonje zroscény płódnik a přez do keluškowych a krónowych łopješkow diferencowane kćenjowe přikrywne łopješka. Z jeničkej družinu:
** *[[Hillebrandia sandwicensis]]* Oliv. na Hawaiiskej. 

Něhdyši ród *Symbegonia* Warb.: Z něhdźe dwaceći na Nowej Gineji endemiskimi družinami, je dźensa (Swensen et al. 1998; Forrest & Hollingsworth 2003) jenož hišće sekcija roda *Begonia*. Wot druchich *Begonia*-taksony so rozeznawa přez dospłonje k rołce zrosćene (mjeno!) kćenjowe přikrywne łopješka při žónskich kćenjach. To je přiměrjenje na jich wopróšowakow, Nektarowe ptački. 

Znutřka porjada Cucurbitales su Begoniaceae najbliže z Datiscaceae přiwuzne .

## Nóžki


## Wotkazy
Běłohłowny kosćełamak

**Běłohłowny kosćełamak** (*Haliaeetus leucocephalus*)  je ptak ze swójby (*Accipitridae*).

## Wopis

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Kosćełamak

**Kosćełamak** (*Haliaeetus*)  je ród ptakow ze swójby (*Accipitridae*). Dalše serbske mjeno je **mórski worjoł**.

## Wopis

## Družiny
Ród wobsahuje wósom družinow, fosilnje je dalša družina, *[[Haliaeetus piscator|H. piscator]]*, ze srjedźneho miocena Francoskeje znata.

* Seeadler (*H. albicilla*)
* Běłohłowny kosćełamak (*Haliaeetus leucocephalus*)
* Běłobrjuchowy kosćełamak (*H. leucogaster*)
* :de:Bindenseeadler (*H. leucoryphus*)
* :de:Riesenseeadler (*H. pelagicus*)
* :de:Salomonenseeadler (*H. sanfordi*)
* :de:Schreiseeadler (*H. vocifer*)
* :de:Madagaskarseeadler (*H. vociferoides*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Xochiquetzal

**Xochiquetzal** ([], nah.: *"kwětkowe pjero"*) - actekiska a toltekiska bohowka zemje, měsaca, lubosće a rejow.

Wona je dwójniska sotra boha Xochipilli a žónska boha Tlaloca.
Wijel (kwětnistwo)

**Wijel** (*Cincinnus*) je monochasiske kwětnistwo, při kotrymž kóžda generacija kćenjoweho wurostka je w rozdźělnym runinje.

Wón so wot dichazija wotwodźuje, při čimž so jenož jedyn z bóčneju hałuzow wutwori, a to we wotměnjenju naprawo a nalěwo bóčnu wósku z kćenjom zapušćuje. Jeli bóčna wóska je přeco na samsnym boku, da to je šrubel.

## Přikłady
Wustupuje při tomatach, petunijach a njezapomničkach.

Dataja:Heliotropium_curassavicum_2.jpg|Wijel při curaçaowej wobrotničce
Dataja:Rajče1.jpg|Wijel tomaty
Dataja:Myosotis_scorpioides.jpg|Bahnowa njezapomnička (*Myosotis scorpioides*)


## Žórła
* Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, strona 1596, pod hesłom ²**Wickel**
* 
*
Frinkotaca babyduška

**Frinkotaca babyduška** (*Thymus caespititius*) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Wopis
Frinkotaca babyduška je přecozeleny połkerk, kotryž docpěwa lědma wysokosć wot wjace hač 5 cm a njeje cyle zymokruty. Wutwori polstry.

Wurostki su šwižne a wodrjewja.

Móličke łopjena su srjedźnozelene, kosmate a aromatisce wonja.

Kćěje w pózdnim nalěće a lěće. Kćenja su swětłowioletne abo róžojce-wioletne.

## Stejnišćo
Rosće na suchich, kamjentnych zwisach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je na Acorach, w sewjerozapadźe Španiskeje a w Portugalskej rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 856
Asparagoideae

**Asparagoideae** je podswójba znutřka swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*).

## Systematika
Molekulargenetiske přepytowanja w 2000tych lětach su k tomu wjedli, zo su hranicy swójbow znutřka porjada hromakojtych rostlinow (Asparagales) so sylnje přesunyli. Tak wotpowěduje prjedawši wobjim Asparagaceae s.str. dźensa jenož wjace podswójby (Asparagoideae) w swójbje hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Asparagoideae bu w lěće 1837 wot Hermann Burmeister w *Handbuch der Naturgeschichte* najprjedy wopisane. Typusowy ród je *[[hromak|Asparagus]]* L.

W podswójbje Asparagoideae eksistujetej jenož dwaj rodaj :
* hromak (*Asparagus*)
** prawy hromak (*Asparagus officinalis*)
* *[[Hemiphylacus]]* S.Watson: Z pjeć družinami w Mexiku. 

## Nóžki
Mórska česnička

**Mórska česnička** (*Drimia maritima*, syn.: *Charybdis maritima* (L.) Speta, *Urginea maritima* (L.) Baker, *Urginea scilla* Steinh., Basionym: *Scilla maritima* L.)  je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow (*Asparagaceae*). Druhe serbske mjeno je **česnica**.

## Wopis

## Stejnišćo

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Wladimir Putin

**Wladimir Wladimirowič Putin** ( Владимир Владимирович Путин; * 7. oktobra 1952 w Leningradźe (nětko Pětrohród) je ruski politikar.

Wot 8. awgusta 1999 hač do 7. meje 2000 běše Putin premierminister Ruskeje Federacije, wot 31. decembra 1999 hač do 7. meje 2000 amtěrowaše wón tež jako prezident. Nastupnje wot 26. měrca 2000 do 7. meje 2008 běše wón z prezidentom Ruskeje. Wot 8. meje 2008 bě Wladimir Putin znowa z premierministrom, dokelž smě ruski prezident jenož wósom lět w zastojnstwje wostać. Tuž přewza Dmitrij Mjedwjedjew za dobu štyrjoch lět prezidentstwo. Dnja 7. meje 2012 bu Putin k druhemu razej spřisahany jako prezident Ruskeje federacije.

Putin pochadźa z Pětrohrodu a bě wot 1975 sobudźěłaćer sowjetskeje tajneje słužby KGB. Po rozpušćenju Sowjetskeho zwjazka dźěłaše najprjedy w Pětrohródskim měšćanskim zarjadnistwje, wot 1994 do 1996 bě wón zastupowacy měšćanosta. W awgusće 1996 sta so z nawodu wotrjada za ležownosće w zarjedźe Krjemla a w měrcu 1997 ze zastupowacym nawodu kenclije prezidenta Borisa Jelcina. Wot meje 1998 bě zastupowacy nawoda prezidialneho zarjadnistwa. Wot julija 1998 hač do awgusta 1999 bě Putin skónčnje z direktorom nutřkowneje tajneje słužby FSB. Z tuteje pozicije pomjenowachu jeho w awgusće samsneho lěta za ministerskeho prezidenta.

## Wotkaz
Mrezisk

**Mrezisk** je konstruowana słowjanska rěč.

Awtor projekta je Libor Sztemon, kotry tohorunja je lydnevi, slavëni, slavisk a seversk stworił.

## Noty
Božena

**Božena** je serbske a čěske žónske předmjeno słowjanskeho pochada, kotrež woznamjenja „wot Boha data“.

## Nošerki mjena
* Božena Nawka-Kunysz (1946–2000) – serbska tworjaca wuměłča 
* Božena Němcová (1820—1862) – čěska spisowaćelka

## Žórła
* zapis „“ we wikisłowniku
Wětr

**Wětr** je trajny horicontalny powětrowy prud.

Wětr wariěruje po směrje, spěšnosći.

## Wopróšenje rostlinow a roznošowanje płodow abo symjenjow
Wjele rostlinow wužiwa wětr za wopróšenje kćenjow (na př. buki) abo za roznošowanje płodow abo symjenjow.

## Hlej tež
* Wichor
* Orkan
* Taifun

## Nóžki
Donald Tusk

**Donald Franciszek Tusk** (* 22. apryla 1957 w Gdańsku) je pólski konserwatiwny politikar Platformy obywatelskeje, kotryž je wot 11. decembra 2023 druhi raz z ministerskim prezidentom Pólskeje. Jeho prěnja zastojnstwa doba traješe wot 2007 do 2014. W mjezyčasu bě wot 1. decembra 2014 hač do 30. nowembra 2019 jako naslědnik Hermana van Rompuya předsyda Rady Europskeje unije a z tym prěni politikar z nowšich čłonskich statow na načolnej poziciji w EU.

Tusk je kašubskeho pochada a rěči pólsce a němsce. Wón je ženjeny a ma syna a dźowku. Swójba bydli w Sopoće blisko Gdańska.

## Wotkaz
Bronisław Komorowski

**Bronisław Maria Komorowski** (* 4. junija 1952 w Obornikach Śląskich) je pólski politikar strony Platforma Obywatelska.

Wot 6. awgusta 2010 bě Komorowski pjeć lět z prezidentom Pólskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Lech Wałęsa

**Lech Wałęsa** (* 29. septembra 1943 w Popowom) je pólski politikar.

Wón běše wot lěta 1980 hač do lěta 1990 jako šef dźěłarnistwa Solidarność wjednik pólskeje opozicije a po politiskim přewróće wot lěta 1990 hač do lěta 1995 prezident Pólskeje.

## Wotkaz
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** (* 30. junija 1911 w Šeteniai blisko Kėdainiai, Ruske carstwo, † 14. awgusta 2004 w Krakowje) bě pólski basnik a spisowaćel. Wón je dóstał Nobelowe myto za literaturu w lěće 1980.

Wot lěta 1951 skutkowaše Miłosz we wukraju, najprjedy we Francoskej a wot 1960 w Zjednoćenych statach. Wot 1970 měješe tež US-ameriske staćanstwo. Hakle 2000 nawróći so do Pólskeje.

## Wotkazaj

*
Alpska dychnička

**Alpska dychnička** (*Armeria alpina*) je rostlina ze swójby dychničkowych rostlinow (*Plumbaginaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Józef Piłsudski

**Józef Klemens Piłsudski** (* 5. decembra 1867 w Zalavas; † 12. meje 1935 we Waršawje) bě pólski militar a politikar.

Wón běše wot lěta 1918 hač do lěta 1920 statny šef Pólskeje, a wot lěta 1926 hač do lěta 1928 kaž tež w lěće 1930 pólski premierminister.

## Wotkaz
Konrad Adenauer

**Konrad Adenauer** (* 5. januara 1876 w Kölnje; † 19. apryla 1967 w Rhöndorfu, Bad Honnef) bě němski politikar strony CDU, wot lěta 1917 hač do lěta 1933 Kölnski měšćanosta a wot 1949 hač do 1963 prěni zwjazkowy kancler Němskeje po Druhej swětowej wójnje.

## Wotkaz
Lech Kaczyński

** Lech Aleksander Kaczyński ** (* 18. junija 1949 we Waršawje, † 10. apryla 2010 blisko Smolenska) bě pólski politikar.

Wot lěta 2005 hač do jeho smjerće při spadnjenju lětadła w aprylu 2010 bě Kaczyński statny prezident Pólskeje. Jeho dwójnik Jarosław je šef strony Prawo i Sprawiedliwość a bě wot lěta 2006 hač do lěta 2007 pólski premierminister.

## Wotkaz
Władysław Reymont

**Władysław Stanisław Reymont** (* 7. meje 1867 w Kobielach Wielkich; † 5. decembra 1925 we Waršawje) bě pólski spisowaćel. Wón je dóstał Nobelowe myto za literaturu w lěće 1924.

## Dźěła

* Chłopi
* Ziemia obiecana
* Komediantka

## Wotkaz
Władysław Reymont - dźěła
Zwjazkowy prezident

**Zwjazkowy prezident** móže być:
* hłowa stata Zwjazkoweje republiki Němska, hlej Prezident Zwjazkoweje Republiki Němska
* hłowa stata Zwjazkoweje republiki Awstriska, hlej Zwjazkowy prezident (Awstriska)
* předsyda šwicarskeje zwjazkoweje rady, hlej Zwjazkowy prezident (Šwicarska)
Zwjazkowy kancler

**Zwjazkowy kancler** je:
* hłowa knježerstwa w Němskej, hlej Zwjazkowy kancler (Němska)
* hłowa knježerstwa w Awstriskej, hlej Zwjazkowy kancler (Awstriska)
* nawoda šwicarskeje zwjazkoweje kenclije, hlej Zwjazkowy kancler (Šwicarska)
* hłowa knježerstwa historiskeho Němskeho zwjazka, hlej Zwjazkowy kancler (Němski zwjazk)

**Hlej tež:**
* Kancler
Ludwig Erhard

**Ludwig Erhard** (* 4. februara 1897 w Fürth; † 5. meje 1977 w Bonnje) bě němski politikar strony CDU, wot lěta 1949 hač do lěta 1963 němski hospodarski minister, tuž duchowny wótc tak mjenowaneho „hospodarskeho dźiwa“ a wot 1963 hač do 1966 druhi zwjazkowy kancler zwjazkoweje republiki Němska.

## Wotkaz
Jarosław Kaczyński

** Jarosław Aleksander Kaczyński ** (* 18. junija 1949 we Waršawje) je pólski politikar.

Wot lěta 2001 je Kaczyński předsyda strony Prawo i Sprawiedliwość. Wot lěta 2006 hač do lěta 2007 bě z ministerskim prezidentom Pólskeje. Jeho dwójnik Lech bě wot lěta 2005 hač do jeho smjerće dla spadnjenja lětadła w aprylu 2010 statny prezident Pólskeje.

Při wólbach za pólski sejm lěta 2015 dósta jeho strona 37,7 % hłosow a dobudźe z tym wjetšinu sydłow w parlamenće. Hačrunjež Kaczyński sam zastojnstwo ministerskeho prezidenta znowa njepřewza, płaći jako „šěra eminenca“ za knježerstwom.

## Wotkaz
Kurt Georg Kiesinger

**Kurt Georg Kiesinger** (* 6. apryla 1904 we Württembergskim Ebingenje; † 9. měrca 1988 w Tübingenje) bě němski politikar strony CDU, wot lěta 1958 hač do lěta 1966 ministerski prezident Badensko-Württembergskeje a po tym hač do 1969 třeći zwjazkowy kancler zwjazkoweje republiki Němska. Nawjedowaše wulku koaliciju stronow CDU a SPD. Mjez 1967 a 1971 běše předsyda CDU.

Kiesinger bě swojeho čłonstwa w stronje NSDAP dla w zjawnosći dwělomny.

## Wotkaz
Willy Brandt

**Willy Brandt** (* 18. decembra 1913 jako *Herbert Ernst Karl Frahm* w Lubicy; † 8. oktobra 1992 w Unkel, Porynsko-Pfalca) bě němski socialdemokratiski politikar. Bě wot lěta 1957 hač do 1966 měšćanosta zapadneho dźěla Berlina, po tym hač do 1969 němski wonkowny minister we wulkej koaliciji pod nawodnistwom zwjazkoweho kanclera Kurt Georg Kiesinger a wot 1969 štwórty zwjazkowy kancler zwjazkoweje republiki Němska. Nawjedowaše koaliciju stronow SPD a FDP hač do 1974. Jeho naslědnik bě Helmut Schmidt. 

## Žiwjenje a politika
Za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa bě Brandt w eksilu, předewšěm w Norwegskej a Šwedskej, žiwy. Nimo toho dźěłaše tež jako tajny wójnski rozprawnik 1936 w Němskej a 1937 w Španiskej wobydlerskej wójnje.

Brandt je znaty za hesło „Chcemy sej wjace demokratije zwažić“ a swoju „nowu wuchodnu politiku“. Sławnej stej připóznawanje němsko-pólskeje hranicy při Wódrje a Nysy kaž tež tak mjenowane „Waršawske klečenje“ jako znamjo zjednanja. Za to je Willy Brandt w lěće 1971 jako prěni Němc po Druhej swětowej wójnje měrowe Nobelowe myto dóstał.

Brandt bě předsyda SPD wot lěta 1964 hač do 1987 a prezident Socialistiskeje Internacionale mjez 1976 a 1992.

## Wotkaz
Arnošt Muka

Dr. **Arnošt Muka** (němsce *Ernst Mucke*; * 10. měrca 1854 we Wulkim Wosyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšinje) bě serbski slawist, spisowaćel, ludowědnik a aktiwist za serbske nowinarstwo kaž tež kulturne žiwjenje. Bě załožer Serbskeho muzeja.

## Žiwjenje

Arnošt Muka narodźi so jako najstarši syn kublerja Jan Jurij Muka a jeho žony Marja Mitašec na ryćerkuble we Wulkim Wosyku (Wjesna dróha čo. 2), kotryž ležeše tehdy při zapadnej kromje hornjoserbskeho rěčneho ruma. Studowaše wot lěta 1874 hač do 1879 slawistiku, teologiju a filologiju w Lipsku a bu jako wučer wukubłany. Wot 1880 hač do 1883 dźěłaše Muka jako wučer na Budyskim gymnaziju, po tym najprjedy w Kamjenicy a wot 1887 w Freibergu. Wot 1901 bě wón profesor. W lěće 1916 so Muka do Budyšina wróćeše.

Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska jako narunanje staršeho Smolerjoweho „Łužičana“ a załožer slěda *Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka*, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće na čestneho předsydu. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Pětrohrodźe a Waršawje.

Nastupajo literaturu a nowinarstwo, Muka bě wudawaćel wubraneje zběrki twórby Handrija Zejlerja, redaktor časopisa *[[Łužica (časopis)|Łužica]]* a *[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisa Maćicy Serbskeje]]* (1894–1932). Wažnej na polu slawistiki stej wosebje Mukowa *Statistika Łužiskich Serbow* a *Słownik delnjoserbskeje rěči*.

Prěni raz woženi so Muka w lěće 1881, jeho mandźelska pak 1893 zemrě. W lěće 1909 so z Aloisiu Valentinu Irmelovej woženi, mjenowanej Losku. Po swojej smjerći bu Muka na swoje přeće najprjedy na Budyskim Hrodźišku pochowany, blisko Smolerjec swójbneho rowa. W nalěću 1934 da jeho wudowa Mukowe powostanki na Michałski kěrchow přewjezć, hdźež bě sej swójbny row kupiła. Loska Mukowa bu po swojej smjerći dnja 23. oktobra 1944 poboku swojeho mandźelskeho pochowana.

## Česćowanja
Muka bě lawreat serbiskeho Rjada Swj. Sawy, ruskeho Rjada Swj. Stanisława, čornohórskeho Rjada Danila, ruskeho Rjada Swj. Hany III. rjadownje a sakskeho Albrechtoweho Rjada. W Budyšinje kaž tež w Choćebuzu je dróha po nim pomjenowana.

## Hlej tež
* Lisćina serbskich wsow 1884/85 (wuslědki Mukoweje *Statistiki Łužiskich Serbow*)

## Žórła


## Wotkazy

* 
* Digitalizat „Statistiki Łužiskich Serbow“ na webstronje Sakskeje krajneje a uniwersitneje biblioteki (SLUB)
* Teksty Arnošta Muki na luzica.la
Małe B při Sprjewi

**Małe B při Sprjewi** (němsce *Kleines B an der Spree*) je image-film wo Budyšinje, kotryž je w lěće 2009 pod nawodnistwom Budyskeho Kamjentneho doma a z pomocom Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala (SAEK) nastał. W filmje wjedźe Budyšan *Franz* (Paul H. Fischer) jeho znatu *Paulu* (Hanna Pansec) přez město a pokaza jej wšelakore zajimawosći. Na tute wašnje předstaji film město Budyšin, jeho wobydlerjow, młodźinsku kulturu a Serbow, jich mytiske bytosći Wódny muž (Julijan Nyča) a Připołdnicu (Anne Albinus) kaž tež serbšćinu. 

Nimale wšitcy předstajerja a sobudźěłaćerja běchu Budyscy młodostni; režiser bě Michael Linke. „Małe B při Sprjewi“ je dobyło sakske krajne myto Srjedźnoněmskeho rozhłosoweho myta.

## Eksterne wotkazy
* „Małe B“ online na stronach OberlausitzTV
Drjowk

**Drjowk** (prjedy tež *Drěwko*; ) je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa z nimale šěsć tysac wobydlerjemi.

Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

## Geografija
Drjowk nadeńdźe so juhozapadnje Choćebuza w južnym dźělu Delnjeje Łužicy. Na juhu městačka a zdźěla na měšćanskim teritoriju rozpřestrěwa so brunicowa jama Wjelcej-juh.

Susodne gmejny su Gołkojce na sewjeru, město Choćebuz na sewjerowuchodźe, Kopańce na wuchodźe, Grodk na juhowuchodźe, Wjelcej a Nowe Wiki na juhu, Nowa Jazorina na juhozapadźe, Stara Darbnja na zapadźe a město Wětošow při Malińskim jězoru na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Najstarše wobchowane přispomnjenje města pochadźa z lěta 1353. Prjedy wuchadźachu wot toho, zo běštej měsće Drjowk a susodny Wjelcej hižo w lěće 1280 prěni raz naspomnjenej, kaž bě pozdatnje w špatnje čitajomnym pergamenće napisane.

## Měšćanske dźěle
Nimo jadroweho města słušeja slědowace měšćanske dźěle do Drjowka:
* Domašojce (*Domsdorf*)
* Chusej (*Kausche*)
* Jazorki (*Jehserig*)
* Kózle (*Casel*)
* Lubošc (*Laubst*)
* Lutol (*Leuthen*)
* Maliń (*Greifenhain*)
* Skjarbošc (*Schorbus*)
* Źiwize (*Siewisch*)

Slědowace wobsydlene městna njejsu jako měšćanske dźěle připóznate: Gólašow *(Golschow)*, *[[Huraz]]* (Auras), Chórice *(Göritz)*, Kóšnojce *(Koschendorf)*, Lěźiny *(Löschen)*, Merkur, Njamorojce *(Illmersdorf)*, Paprotna *(Papproth)*, Radowašojce *(Radensdorf)*, Radušc *(Rehnsdorf)*, Šćeńc *(Steinitz)* a Wóseńck *(Klein Oßnig)*.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony
Picnjo

**Picnjo** () je delnjołužiske městačko w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Ma něhdźe štyri a poł tysac wobydlerjow a leži na sewjer Choćebuza, při rěčce Małksy a zwjazkowej dróze 168. Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej a je zarjadniske sydło Picnjanskeho hamta, ke kotremuž słuša hišće sydom dalšich gmejnow.

Na zakładnej šuli w Picnju so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.

## Wosobiny
* Jan Bogumił Fabricius (1681–1741) – superintendent, pietist, pućrubar delnjoserbskeje spisowneje rěče; 1708–26 wyši farar w Picnju
* Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ (1758–1841) – duchowny, spisowaćel a wudawaćel; 1796–1839 wyši farar w Picnju
* Kito Mudra (1799–1883) – farar, přełožowar a zakitowar serbskeje rěče; 1829–39 wyši wučer, 1839–73 wyši farar w Picnju
* Matej Krygaŕ (1813–1890) – farar a kulturny prócowar; 1839–46 rektor a diakon w Picnju
* Pawoł Fryco Broniš (1830–1898) – farar a wudawar nabožinskeje literatury; 1855–59 diakon w Picnju
* Benjamin Běgaŕ (1873–1945) – farar a Maćicar; 1902–10 diakon w Picnju

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialna webstrona
Wydrica

**Wydrica** () je dźesać kilometrow dołha rěčka w Sakskej we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Wužórli so blisko Kesselsdorfa a wuliwa so we Freitalskim měšćanskim dźělu Potschappel do Bystricy.

Rěčka ćeče přez teritorij městow Freital a Wilsdruff. Wot 1886 do 1973 wjedźeše wuskokolijowa železnica Freital–Nosyn přez dolinu Wydricy. Čara słuži dźensa jako kolesowarska sćežka.

## Žórła


## Wotkaz
Turjej

**Turjej** () je gmejna w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Leži sewjernje Picnja w Delnjej Łužicy a ma něhdźe sydom stow wobydlerjow. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow a je dźěl Picnjanskeho hamta.

## Geografija
Turjej nadeńdźe so 18 kilometrow sewjerowuchodnje Choćebuza a 18 kilometrow zapadnje Gubina při južnej kromje Luboraskeje hole. 

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Turjej srjedź 1880tych lět cyłkownje 825 wobydlerjow, z nich 805 Serbow (98 %) a 20 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 53,7 %.

## Žórła


## Wotkazaj
Tauer

**Tauer** je němske mjeno

* gmejny w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, hlej Turjej
* wjeski w sakskej gmejnje Hamor, hlej Turjo
Zažna pyšnica

**Zažna pyšnica** (*Agapanthus praecox*) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (*Liliaceae*) přirjaduje.

## Wopis
Zažna pyšnica wutwori huste kupy.

Kćěje w lěću. Lěwančikowmódre kćenja steja na dołhich stołpikach, w hustych kwětnistwach. Eksistuje tež běła warianta.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Poddružiny
* Agapanthus praecox subsp. minimus
* Agapanthus praecox subsp. orientalis
* Agapanthus praecox subsp. praecox
Poddružina *Agapanthus praecox* subsp. *orientalis* njese wulke, huste wokołki z módrych kćenjow. Preferuje słónco a włóžne pódy.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 62, z wědomostnym mjenom *Agapanthus praecox* 

## Eksterne wotkazy

* Zapisk při GRIN
Prawa amarylis

**Prawa amarylis** (*Amaryllis belladonna*) je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*).

## Wopis
 
## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Baskišćina

**Baskišćina** (*euskara*, w narěčach *euskera*, *euskuera*, *üskara*) je izolowana rěč w zapadnej Europje, kotraž so w někotrych regionach Španiskeje a Francoskeje rěči.

Eksistuja někotre hypotezy wo móžnej přiwuznosći baskišćiny z druhimi rěčemi, ale dotal njeje žana z nich powšitkownje akceptowana.

Rěč ma sydom hłownych narěčow, a to Biskaya, Gipuzkoa, Araba (Alava) a Nafarroa w Španiskej kaž tež Lapurdi, Nafarroa Beherea a Zuberoa (Souletin) we Francoskej.

## Rěčne charakteristiki
Tu ma so jenož powšitkowny přehlad podać.

### Fonologija

Wokalny system je třischodźenkowy a njerozezna žanu wokalne kwantity.  Wokale su /, , , , /. Konsonanty su w sćěhowacej tabeli wopisane.

**Konsonanty Baskišćiny**

Rozdźěl mjez *ts* a *tz* je fonemiski, kaž přikładny por
* *atzo* „wčera“
* *atso* „stary“
dokładuje.

Wurjekowanje njespěwnych ploziwe je sylnišo aspirowane hač w romaniskich rěčach.

### Alfabet
Alfabet Baskišćiny ma 22 pismikow.

 Aa Bb Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Rr Ss Tt Uu Xx Zz

Sćěhowace pismiki so jenož w cuzych słowach wužiwaja:
 Cc Qq Vv Ww Yy

## Nóžki


## Žórła
* Joxe Azurmendi: "Die Bedeutung der Sprache in Renaissance und Reformation und die Entstehung der baskischen Literatur im religiösen und politischen Konfliktgebiet zwischen Spanien und Frankreich" In: Wolfgang W. Moelleken (Herausgeber), Peter J. Weber (Herausgeber): *Neue Forschungsarbeiten zur Kontaktlinguistik*, Bonn: Dümmler, 1997. ISBN 978-3537864192
* Kauderwelsch Band 140, Baskisch Wort für Wort, 1. Auflage, 2002, ISBN 3-89416-509-X
* Martin Haase: Sprachkontakt und Sprachwandel im Baskenland, Die Einflüsse des Gaskognischen und Französischen auf das Baskische, ISBN 3-87548-021-X

## Eksterne wotkazy
* Ernst Kausen: Die baskische Sprache. Gießen 2001 (DOC)
Sławomir Mrożek

**Sławomir Mrożek** (* 29. junija 1930 w Borzecinje blisko Krakowa; † 15. awgusta 2013 w Nizza, Francoska) bě pólski dramatikar, spisowaćel a rysowar.

## Powědki

* *Opowiadania z Trzmielowej Góry*
* *Półpancerze praktyczne*
* *Słoń*
* *Wesele w Atomicach*
* *Deszcz*
* *Dwa listy i inne opowiadania*
* *Opowiadania*
* *Donosy*
* *Śpiąca Królewna*
* *Woda*
* *Ostatni husarz*
* *Zeszyt*

## Dramatiske dźěła

**Policja*
* *Męczeństwo Piotra Oheya*
* *Indyk*
* *Na pełnym morzu*
* *Karol*
* *Strip-tease*
* *Zabawa*
* *Kynolog w rozterce*
* *Czarowna noc*
* *Śmierć porucznika*
* *[[Tango (dramat)|Tango]]*
* *Der Hirsch*
* *Racket Baby*
* *Poczwórka*
* *Dom na granicy*
* *Testarium*
* *Profesor*
* *Drugie danie*
* *Szczęśliwe wydarzenie*
* *Rzeźnia*
* *Emigranci”
* *Garbus*
* *Serenada*
* *Lis filozof*
* *Polowanie na lisa*
* *Krawiec*
* *Lis aspirant*
* *Pieszo*
* *Vatzlav*
* *Ambasador*
* *Letni dzień*
* *Alfa*
* *Kontrakt*
* *Portret*
* *Wdowy*
* *Miłość na Krymie*
* *Wielebni*
* *Piękny widok''

## Wotkaz
Darin

**Darin** ( *Dahren*) je hornjołužiska wjeska  w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša wot lěta 1923 do Hodźijskeje gmejny.

## Geografija
Wjeska, po sydlišćowej formje rozšěrjeny kulowc, leži we wysokosći wot 176 metrow nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach nad Dołhej wodu.

Susodne wjeski su Debiškow na sewjerowuchodźe, Bóšericy na wuchodźe, Hodźij na juhowuchodźe, Njezdašecy na zapadźe a Běčicy na sewjeru.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Darinje: Na strónjach, Na šprycach (łuka), Hrodźiško.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Darin* abo *Daryn* pochadźa z lěta 1373. W lěće 1377 płaći Darin jako *allodium* (swobodne kubło), kotrež słušeše 1562 Njezdaščanskemu ryćerkubłu, běše pak hižo 1586 zaso samostatne. Tež w slědowacych lětstotkach wukonješe ležownostne knjejstwo we wjesce Darinske ryćerkubło same. Cyrkwinsce słuša Darin ze starodawna do Hodźijskeje wosady. Runje kaž Hodźij njesłušeše wjeska do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale bě jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

Hač do lěta 1923 tworješe Darin samostatnu gmejnu, doniž so do Hodźija njezagmejnowa.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 89 wobydlerjow, z kotrychž bě 72 Serbow (81 %).

## Žórła


## Wotkaz
Zbigniew Herbert

**Zbigniew Herbert** (* 24. oktobra 1924 we Lwowje, † 28. julija 1998 we Waršawje) bě pólski spisowaćel, lyrikar a dramatikar.

## Poetiske dźěła

* *Struna światła*
* *Hermes, pies i gwiazda*
* *Studium przedmiotu*
* *Napis* 
* *Pan Cogito*
* *Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze*
* *Elegia na odejście*
* *Rovigo*
* *Epilog burzy*
* *89 wierszy*
* *Podwójny oddech. Prawdziwa historia nieskończonej miłości. Wiersze dotąd niepublikowane*

## Wotkaz
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska**, Maria Wisława Anna Szymborska (* 2. julija 1923 w Kórniku, † 1. februara 2012 w Krakowje) bě pólska spisowaćelka, kotraž dósta w lěće 1996 Nobelowe myto za literaturu.

## Dźěła
* 1952: *Dlatego żyjemy* ("Tohodla smy žiwi")
* 1954 : *Pytania zadawane sobie*
* 1957: *Wołanie do Yeti*
* 1962: *Sól*
* 1966: *101 wierszy* ("101 baseń")
* 1967: *Sto pociech*
* 1967: *Poezje wybrane* ("Wubrana poezija")
* 1972: *Wszelki wypadek*
* 1976: *Wielka liczba* ("Wulka ličba")
* 1986: *Ludzie na moście* ("Ludźo na mosće")
* 1989: *Poezje: Poems*, dwurěčna pólsko-jendźelska edicija
* 1992: *Lektury nadobowiązkowe*
* 1993: *Koniec i początek* ("Kónc a spočatk")
* 1996: *Widok z ziarnkiem piasku*
* 1997: *Sto wierszy - sto pociech*
* 2002: *Chwila* ("Chwilka")
* 2003: *Rymowanki dla dużych dzieci* ("Rymowanki za tołste dźěći")
* 2005 : *Dwukropek*
* 2009: *Tutaj*

## Wotkaz
Brěza (wjes)

**Brěza** ( *Birkau*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Hodźijskej gmejnje a leži 238 metrow nad mórskej hładźinu.

## Geografija
Wjes nadeńdźe so něhdźe dźewjeć kilometrow zapadnje Budyšina a dwaj kilometraj juhozapadnje Hodźija, južnje statneje dróhi S 111 (Budyšin–Biskopicy).

Susodne wjeski su Zemichow na sewjeru, Žičeń na wuchodźe, Cokow na juhu a Nowe Spytecy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Brězy: Hajnrichec kerčki, Mordarski doł, Pola lipkow, Pola třoch kamjenjow, Pječkec lada.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Berka* pochadźa z lěta 1377. Kaž Hodźij njesłušeše do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale bě jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

Spočatk 17. lětstotka podsteješe Brěza Wjazońčanskemu ryćerkubłu, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór we wsy. W lěće 1777 wukonješe Darinske ryćerkubło ležownostne knjejstwo. Cyrkwinsce słuša Brěza ze starodawna do Hodźijskeje wosady.

Hač do lěta 1936 bě Brěza samostatna wjesna gmejna.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 103 wobydlerjow, z kotrychž bě 85 Serbow (83 %). 1925 bě wot cyłkownje 129 wobydlerjow 124 ewangelskich, třo reformowani a dwaj katolikaj.

## Wotkaz

## Žórła
Bóšericy

**Bóšericy** (prjedy tež *Bóšoricy*,  *Buscheritz*) su mała wjeska ze 16 wobydlerjemi (2009) w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Je zdawna wjesny dźěl Hodźija a leži 200 m nad mórskej hładźinu.

Susodne wjeski su Janecy na sewjeru, Debrikecy na wuchodźe, Hodźij na juhu a Darin na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Byscheritz* je z lěta 1377. Porno Janecam, ale runje tak kaž Hodźij njesłušachu Bóšericy do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale běchu jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 36 wobydlerjow, wot tych 33 Serbow (92 %).

## Žórła
Indiski wódny bónčk

**Indiski wódny bónčk** (*Nymphoides indica*) je rostlina ze swójby kózlikowych rostlinow (*Menyanthaceae*).

## Wopis
Indiski wódny bónčk je trajne zelo, kotrež njeje zmjerzkokrute.

Kulojte łopjena docpěwaja wulkosć wot 5 hač do 20 cm. Jich spódk je wutrobojty.

Běłe kćenja maja žołte srjedźišćo, mjeztym zo kromy kćenjowych łopješkow njesu charakteristiske trodle.

## Rozšěrjenje
Rostlina je na wšěch kontinentach w tropiskich regionach rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 602
Karpatowe zwónčki

**Karpatowe zwónčki** (*Campanula carpatica*) su rostlina ze swójby zwónčkatych  (*Campanulaceae*).

## Wopis
Na spódku stejace łopjena wutworja do šěrokosći rosćace maty.

Kćěje w pózdnjej nalěću a lěću. Módre, lawendlowe abo běłe kćenja su keluškojte, docpěwaja šěrokosć wot 2,5 hač do 5 cm. Wone steja na 20-30 cm wysokich stołpikach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 191 

## Eksterne wotkazy
Brodate zwónčki

**Brodate zwónčki** (*Campanula barbata*) su rostlina ze swójby zwónčkatych  (*Campanulaceae*).

## Wopis
Brodate zwónčki docpěwaja wysokosć wot 10 hač do 40 cm a njesu proste kosmy.

### Łopjena
Spódnje łopjena su rozetojte, dołhojće-lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su krótko stołpikate a nygace. Wone steja po dwěmaj hač po dwacećoch w kićach. Keluch je šešerjaće kosmaty. Swětłomódra, rědko běła króna je brjuchata-zwónčkata a docpěwa dołhosć wot 15 hač do 30 mm. Kónčki su zwonka brodate.

## Stejnišćo
Rosće na kisałych suchich trawnikach a na holach z małoróstnych kerčkow.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Alpach, w Sudetach, w zapadnych Karpatach a južnej Norwegskej hač do wysokosćow wot něhdźe 1200-2800 m rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórło
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 298 

## Eksterne wotkazy
Čěškecy

**Čěškecy** (prjedy tež *Čěžkecy*;  *Zischkowitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Hodźijskej gmejnje a leža 205 metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.

## Geografija
Čěškecy nadeńdu so něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Budyšina a štyri kilometry sewjerozapadnje Hodźija, jenož 250 metrow zdalene wot awtodróhi A4. Susodne wjeski su Liboń na sewjeru, Prěčecy na wuchodźe, Běčicy na juhowuchodźe, Koblicy na juhu a Wučkecy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola Wučkec, Pola Běčic, Pola Kralec hory, Pola Pozdec, Dźěłošća, W hatku, Pola Šołćic wólše, Na dalokim, Pola hłubokeho puća, Pola Wroblec haja, We wjerbičkach.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Teschcowitz* pochadźa z lěta 1360. Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe přez lětstotki krajny bohot w Budyšinje. Cyrkwinsce słušeja přewažnje ewangelscy Čěškečenjo ze starodawna do Hodźijskeje wosady.

Dotal samostatna gmejna bu w lěće 1936 zagmejnowana do susodnych Koblic a přińdźe při gmejnskej reformje 1994 hromadźe z nimi do Hodźijskeje gmejny.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 72 wobydlerjow, z kotrychž bě 69 Serbow (96 %). 1925 bě wot cyłkownje 65 wobydlerjow 46 ewangelskich a 19 katolskich.

## Wosobiny
W Čěškecach narodźi so w lěće 1818 serbski slawist, publicist a wobchodnik Jan Pětr Jordan. Jeho ródny dom (čo. 2) bu wobchowany a saněrowany.

## Žórła


## Wotkaz
Čornecy

**Čornecy** ( *Zscharnitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Hodźijskej gmejnje a leža 209 metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu Pozdečanski wjesny dźěl.

## Geografija
Susodne wjeski su Baćoń na sewjerowuchodźe, (Hornje) Sulšecy na wuchodźe, Prěčecy na juhowuchodźe, Liboń na juhozapadźe a Pozdecy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Njewjesołe, Haty, Jězor.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Czornewicz* je z lěta 1361. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki kaž w susodnych Pozdecach Budyske tachantstwo, tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska. Hač do wotewrjenja noweje katolskeje šule pódla Baćońskeje cyrkwje běše tuta w Čornecach. Najwjetše kubło we wsy bě Rynčec z 49 hektarami. W Druheje swětoweje wójny padnychu třo Čornečenjo.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 46 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja.

1925 bě w Čornecach a Pozdecach wot cyłkownje 99 wobydlerjow 92 katolskich (93 %) a sydom ewangelskich. Katolscy Čornečenjo přisłušeja wot lěta 1911 Baćońskej wosadźe, do toho Chróšćanskej.

## Wosobiny
* Michał Pětranc (1849–1915) – wjesny lěkar a składnostny spisaćel; narodźeny w Čornecach
* Mikławš Haša (1862–1890) – wučer a towarstwowy prócowar; 1881–86 wučer w Čornecach

## Žórła


## Wotkaz
Łučne zwónčki

**Łučne zwónčki** (*Campanula patula*) su rostlina ze swójby zwónčkatych  (*Campanulaceae*).

## Wopis
Łučne zwónčki su dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 (20-50) cm.

### Łopjena
Spódnje łopjena su wopak jejkojte. Stołpikowe łopjena su lancetojte a wótre.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Likojte kćenja su swětłomódre abo módrowioletne a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 cm a steja we wusahowacych, čumpatych pakićach, na kosu abo zruna na dołhich stołpikach. Nošne łopješka su krótše hač kćenjowe stołpiki. Bóčne kćenja njesu 2 wysokej łopješce. Króna docpěwa dołhosć wot 15 hač do 25 mm. Keluškowe kónčki su wusko-lancetojte.

Kćenja so na stołpiku k słóncu wjerću.

## Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, na pastwach, na pućowych kromach a na prózdnych płoninach. Preferuje čerstwe, wutkate, zwjetša wapnite pódy, na słónčnych stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Podobna družina
*(*Campanula rapunculus*) ma kćenja, kotrež steja w šwižnych, prostych zrunanych kićach abo pakićach.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 298 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 218 

## Eksterne wotkazy

*
Dobranecy

**Dobranecy** ( *Dobranitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša k Hodźijskej gmejnje.

## Geografija
Wjeska leži we wysokosći 223 metrow nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach. Susodne wjeski su Koblicy na wuchodźe, Wulki Wosyk na juhu a Panecy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Mały klinčk, Liščina, Haćizny.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dobranewiz* pochadźa z lěta 1222. Pjeć lět po tym běchu Dobranecy sydło wěsteho knjeza *Harthungus de Dobranewiz*. Přez lětstotki podstejachu jako hamtska wjes bjezposrědnje Stołpinskemu hamtej. Tež Darinske ryćerkubło měješe podźěl wjeski we swojim wobsydstwje. Cyrkwinsce słušeja Dobranecy ze starodawna do Hodźijskeje wosady.

Do 1950 běchu Dobranecy samostatna gmejna a potom hač do lěta 1994 gmejnski dźěl Koblic.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 73 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja. 1925 bě wot cyłkownje 55 wobydlerjow 54 ewangelskich.

## Žórła


## Wotkaz
Janecy

**Janecy** ( *Jannowitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Hodźijskej gmejnje a leži w hornjołužiskich honach 204&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Ze starodawna hač do lěta 1969 běchu Janecy wjesny dźěl Bolborc.

## Geografija
Susodne wjeski su Debrikecy na wuchodźe, Bóšericy na juhu a Debiškow na sewjerozapadźe.

Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Na wódniku, Mjecki, Hela.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako *Janowicz* pochadźa z lěta 1417. Hačrunjež płaćachu Janecy hišće 1511 jako sydło ryćerja, wukonješe ležownostne knjejstwo hižo w lěće 1580 Žičenčanske ryćerkubło, w lěće 1777 potom Bolborčanske. Mjez Janecami a Bóšericami běžeše přez lětstotki hranica Hornjołužiskeho markhrabinstwa. Mjeztym zo słušachu Janecy do (čěskeje) Hornjeje Łužicy, běchu Bóšericy najprjedy we wobsydstwje Mišnjanskeho biskopstwa a wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

### Wobydlerstwo
1834 mějachu Janecy cyłkownje 52 wobydlerjow, z kotrychž bě 47 ewangelskich. Janečenjo přisłušeja Hodźijskej wosadźe. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 69 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja.

## Wosobiny
W Janecach narodźi so w lěće 1882 Arnošt Holan, serbski wučer a kulturny prócowar.

## Žórła


## Wotkaz
Koblicy (Hodźij)

**Koblicy** ( *Coblenz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Hodźijskej gmejnje a leža w hornjołužiskich honach 200&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu při Čornicy. Hač do lěta 1994 běchu samostatna gmejna z Dobranecami, Njezdašecami, Běčicami a Čěškecami jako wjesne dźěle.

## Geografija
Susodne wjeski su Čěškecy na sewjeru, Běčicy na wuchodźe, Njezdašecy na juhu a Dobranecy na zapadźe.

Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Jězor, Horni doł, Delni doł, Pola zeleneho doła, Pola hrodźišća, Pola Běčic, Pola Čěžkec, Na štyrnaće róžkach, Pola Wučkec, Pola Dobranec, Pola chójnički, Pola dźěłoštneho puća, Na skałcy, Pola pěskowej jamy, Na ladach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Cobuliz* je z lěta 1222. Kaž Hodźij njesłušachu Koblicy do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale běchu jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa a podstejachu Stołpinskemu hamtej. Wot lěta 1626 maja w Koblicach młyn nad Čornicu, kiž je w lěće 1921 Alfred Fehrmann wot Jana Kaplera kupił. W nowembrje 1871 bu Kobličanska šula poswjećena, w kotrejž wučerješe mjez druhim spisowaćel Richard Iselt.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 83 wobydlerjow, mjez nimi 77 Serbow (93&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 35,2&nbsp;%.

W lěće 1925 běchu mjez 88 wobydlerjemi 81 ewangelskich, pjeć katolskich a dwaj přisłušnikaj druheje nabožiny. Ewangelscy wěriwi přisłušeja Hodźijskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Habla

**Habla** (regionalnje **šiška**) je žónske kwětnistwo a z jeje so wuwiwace symjenstwo koniferow (*Coniferales*) a wólšow (*Alnus*). Ma formu kłosy, kotrejež wóski a nošne łopješka su drjewjane. Drjewjane nošne łopješka su krywne šupizny hable, mjeztym zo so kćenja jako symjenjowe šupizny jewja. W zrałosći symjenja zwjetša sedźa na suchich drjewjanych šupiznach.

Hable na rozdźělne wašnje na hałuzach štomow sedźa. Při jědlach (*Abies*) zruna steja, mjeztym zo při šmrěkach (*Picea*) wisaja.

Někotre hable za čas zrałosće rozpadnu, na př. při jědlach, mjeztym zo při druhich družinach jako cyłk wot štoma wotpadnu, na př. při šmrěkach.

## Warianty
Při jałorcach (*Juniperus*) ale tež druhich družinach swójby cypresowych rostlinow (*Cupressaceae*) mjasne šupizny symjenja wobdadźa, při čimž symjenjowe šupizny su z krywnymi šupizny zrosćene.

Při swójbje *Cephalotaxaceae* njejsu žane symjenjowe šupizny widźomne.

## Galerija

Dataja:Japanese_Larch_Larix_kaempferi_Cone_2000px.jpg|Habla japanskeho larika (*Larix kaempferi*)
Dataja:Alnus fruits.jpg|Zelena wólša(*Alnus viridis*)Zelene, njezrałe hable
Dataja:Alnus rubra 0020.JPG|Wólša(*Alnus spec.*)stare hable
Dataja:Abies cone & bits.jpg|Bołharska jědla(*Abies borisii-regis*) hable, Spindel, horjeka krywne šupizny, deleka symjenjowe šupizny
Dataja:Zapfen mit Massband.jpg|Hable wšelakich wulkosćow
Dataja:Picea Abies female cone cropped.jpg|Njezrała habla wšědneho šmrěka (*Picea abies*)
Dataja:Pinus coulteri MHNT Cone.jpg|*Pinus coulteri*


## Žórła
* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, strona 374 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 278 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 12 
*  

## Wotkazy
Japanski larik

**Japanski larik** (*Larix kaempferi*, syn. *Larix leptolepis*) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

## Wopis
Japanski larik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 30 m a šěrokosć wot hač do 6 m.

Šupiznowa skora je načerwjeń bruna, při staršich hałuzow tež oranžočerwjena.

Jehły su mjechke, šěre hač módrozelene.

Hable su brune a kulowate. Jich šupizny su napadnje wróćo zhibnjene.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 498 

## Eksterne wotkazy