open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju

**Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju** běše prěni pospyt ćišćaneje serbskeje nowiny. Wuńdźe bjez licency w lěće 1790 w Budyšinje. 

Jako nastork za załoženje serbskeje nowiny płaća wuskutki Francoskeje rewolucije a z njej zwjazana zahoritosć za ludowu rěč.

Serbskej rozswětlerjej Jan Awgust Janka (1764–1833) a Korla Bohuchwał Šěrach (1764–1836) chcyštaj serbsku ludnosć z pomocu měsačnika nastupajo moraliske, nabožinske a přirodowědne prašenja dale kubłać. Nowina zakaza so pak hižo po wuchadźe prěnjeho čisła wot censora z přispomnjenjom, zo njeměli so *"Serbja po přikładźe Francozow přećiwjeć swójskemu knježerstwu"*.

## Literatura
* Franc Šěn: *Meteor w Budyskej atmosferje. Měsačne Pismo 1790.* W Rozhledźe 1/2017, str. 10–17

## Žórło
* *Ein kleines Lexikon - Sorben/Serbja*. Domowina-Verlag, Bautzen 1989
Korla Bohuchwał Šěrach

**Korla Bohuchwał Šěrach** ( *Karl Gottlob Schirach*; * 25. februara 1764 w Budyšinku, † 16. septembra 1836 w Rychwałdźe) bě serbski ewangelski farar a w lěće 1790 sobuwudawaćel prěnjeho serbskeho časopisa, *[[Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju|Měsačneho pisma k rozwučenju a wokřewjenju]]*.

Narodźi so jako syn Budyšinskeho ewangelskeho fararja Hadama Bohuchwała Šěracha a studowaše po wopyće Budyskeho gymnazija wot 1782 do 1786 we Wittenbergu teologiju. Po zakónčenju studija dźěłaše najprjedy jědnaće lět jako domjacy wučer mjez druhim w Budyšinje a w lěće 1797 přewza Rychwałdske farske městno.

Za Budyski čas załožištaj – pod wliwom idealow Francoskeje rewolucije – hromadźe z Janom Awgustom Janku prěnje ćišćane nowiny w serbskej rěči, *Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju*, kotrež so wšak hižo po prěnim wudaću ze stracha před rozšěrjenjom strašnych idejow wot wyšnosće zakaza.

## Žórło
Brodkojce

**Brodkojce** ( *Brodtkowitz*) su delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša do gmejny Gołkojce. Leža něhdźe dźewjeć kilometrow juhozapadnje Gołkojc njedaloko Grabicańskeho jězora a maja něhdźe 40 wobydlerjow.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 118 wobydlerjow, z nich 89 Serbow (75&nbsp;%) a 29 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 7,5&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Cazow

**Cazow** ( *Zahsow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1950 do gmejny Gołkojce. Leži sewjernje Gołkojc blisko něhdyšeho lětanišća Choćebuz-sewjer a ma něhdźe 300 wobydlerjow.

## Stawizny
Jako wuchadźišćo sydlišća płaći Cazowske hrodźišćo, kotrež so njedaloko wsy na zapadźe namaka. Wurywanja su dopokazali, zo bě městno hižo w kamjentnej dobje wobsydlene. Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot delnjoserbskeho słowa *cazy*, hornjoserbsce *sazy*.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 185 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.

## Wosobiny
* Marjana Domaškojc (1872–1946), basnjerka a spisowaćelka; rodźena w Cazowje

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Dalic

**Dalic** ( *Dahlitz*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1950 do gmejny Gołkojce. Leži tři kilometry sewjerozapadnje Gołkojc při železniskej čarje Choćebuz–Berlin a ma něhdźe 180 wobydlerjow.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 126 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Dubje

**Dubje** ( *Eichow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Leži při krajnej dróze mjez Choćebuzom a Wětošowom kaž tež při awtodróze 15 a ma něhdźe 470 wobydlerjow.

*Dubje* rěka tež jeničke parkowanišćo při němskej awtodróze z oficielnym serbskim mjenom, kotrež leži něhdźe kilometer južnje wsy.

## Stawizny
Wjes so w lěće 1458 jako *Eychen* prěni raz naspomni.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 548 wobydlerjow, z nich 513 Serbow (94&nbsp;%) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 22,3&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc 
*
Glinsk (Gołkojce)

**Glinsk** ( *Glinzig*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Leži dźewjeć kilometrow zapadnje Choćebuza při železniskej čarje do Hale a ma něhdźe 670 wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje naspomnjenje wsy jako *Glynczk* pochadźa z lěta 1363.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 388 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 18&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Boris Leonidowič Pasternak

**Boris Leonidowič Pasternak** (;  * 10. februara 1890 w Moskwje, Ruska; † 30. meje 1960, Peredelkino, Oblasć Moskwa) bě ruski basnik a spisowaćel, kotryž dósta w lěće 1958 za swoju hłownu twórbu *„Doktor Žiwago“* Nobelowe myto za literaturu.

## Wotkaz

* 
* Biografija a twórby
Bobow

**Bobow** ( *Babow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Leži při južnej kromje Błótow něhdźe pjeć kilometrow wuchodnje Wětošowa a ma něhdźe 260 wobydlerjow. Wjeska so prěni raz w lěće 1458 naspomni.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 354 wobydlerjow, z nich 346 Serbow (98&nbsp;%) a wosom Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Gołbin

**Gołbin** ( *Gulben*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1973 do gmejny Gołkojce, z přestawku mjez 1990 a 1993, hdyž běše Gołbin znowa njewotwisna gmejna. Leži sewjerozapadnje Choćebuza při dróze mjez Gołkojcami a Brjazynu a ma něhdźe 440 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1414.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 292 wobydlerjow, z nich 290 Serbow (99&nbsp;%) a dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 38,4&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
1648

**1648** bě přestupne lěto z 366 dnjemi.

## Podawki
* 28. februara: Po smjerći swojeho nana Křesćana IV. sta so Bjedrich III. z nowym kralom Danskeje a Norwegskeje.
* nalěćo: Na srjedźnej Ukrainje započnje so hač do 1657 trajacy zběžk kozakow přećiwo pólskemu zemjanstwu pod nawodom Bohdana Chmjelnyckeho. W běhu zběžka wumrě na 100.000 Židow při pogromach.
* 24. oktobra: Po lěta dołhich jednanjach skónči so Třicećilětna wójna z podpisanjom Westfalskeho měra. Šwicarska sta so z njewotwisnym statom.

## Narodniny
* 26. apryla: Pětr II. – kral Portugalskeje († 1706)

## Wumrěće
* 28. februara: Křesćan IV. – kral Danskeje a Norwegskeje (* 1577)
* 20. meje: Władysław IV. Wasa – kral Pólskeje, de facto car Ruskeje (* 1595)
* 20. septembra: Ivan Lukačić – chorwatski komponist (* 1587)

## Wotkaz
1650

## Podawki
* 1. julija: W Lipsku wuńdźe prěni raz nowina *Einkommende Zeitungen*, kotraž płaći jako prěni dźenik na swěće. 

## Narodniny
* dźeń njeznaty: Měrćin Brückner z Brückensteina – tachant, nabožinski prócowar († 1700)
* 23. januara: Jurij Hawštyn Swětlik – duchowny, sobuzałožer katolskeho serbskeho pismowstwa († 1729)
* 16. awgusta: Pawoł Prätorius – archidiakon w Budyšinje, magister, nabožinski a kulturny prócowar († 1709)
* 4. nowembra: Wylem III. – kral Jendźelskeje, Šotiskeje a Irskeje († 1702)

## Wumrěće
* dźeń njeznaty: Jakub Janus – delnjoserbski prawiznik, stawizniski slědźer (* 1568)
* dźeń njeznaty: Simon Rehan – delnjoserbski farar, awtor rukopisneje serbskeje měšniskeje knižki (* 1570)
* 11. februara: René Descartes – filozof, matematikar a přirodowědnik (* 1596)
* 19. junija: Matthäus Merian – šwicarsko-němski kopororytwar a nakładnik (* 1593)

## Wotkaz
Zwjazkowa awtodróha 15

**Zwjazkowa awtodróha 15** ( *Bundesautobahn 15*, skrótka *BAB 15* abo **A 15**, tež *Błótowska awtodróha*) je awtodróha we wuchodnej Němskej a dźěl europskeje dróhi 36. Běži wot blisko Lubnjowa ležaceho Błótowskeho třiróžka z awtodróhu 13 (Berlin–Drježdźany) přez juhowuchodnu Braniborsku hač k pólskej hranicy pola Baršća, hdźež je z pólskej do Wrócławja wjedźacej awtodróhu 18 zwjazana. Cyłkowna dołhota na němskej stronje je 64 kilometrow.

Wona ma sydom wotjězdow: *[[Bobolce]]* (2), *[[Wětošow]]* (3), *[[Choćebuz]]-zapad* (4), *Choćebuz-juh* (5), *[[Rogozno (Kopańce)|Rogozno]]* (6), *Baršć* (7) a *[[Božemysle]]* (8). Hač do 1990tych lět běše dróha jenož jednostronsce wutwarjena.

## Wotkazaj

* ''Stawizny A 15'' na autobahn-online.de
Górnej

**Górnej** ( *Milkersdorf*) je delnjołužiska wjes w braniborskim4233629 wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě samostatna krajna gmejna. Leži něhdźe dwanaće kilometrow zapadnje Choćebuza při železniskej čarje do Berlina a ma wokoło 230 wobydlerjow.

Wjes so hakle w lěće 1652 prěni raz naspomni.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 263 wobydlerjow, z nich 259 Serbow (98&nbsp;%) a štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 57,8&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Kósobuz

**Kósobuz** ( *Kunersdorf*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě wot lěta 1950 dźěl gmejny Popojce. Leži něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Choćebuza při železniskej čarje do Berlina a ma wokoło 450 wobydlerjow.

Wjes so w lěće 1464 prěni raz naspomni a bu w Třicećilětnej wójnje zničena.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 207 wobydlerjow, z nich 201 Serbow (97&nbsp;%) a šěsć Němcow.

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Limbark

**Limbark** ( *Limberg*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě samostatna krajna gmejna. Leži něhdźe dźesać kilometrow zapadnje Choćebuza při krajnej dróze do Wětošowa a ma wokoło 750 wobydlerjow.

Prěnje naspomnjenje wsy pochadźa z lěta 1389. Jako sakska eksklawa běše Limbark wot lěta 1781 hač do 1857 stejišćo Ochranowskeje bratrowskeje wosady.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 300 wobydlerjow, z nich 292 Serbow (97&nbsp;%) a wósom Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 26,4&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Naseńce

**Naseńce** ( *Wiesendorf*) su wotležana delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho běše wot lěta 1926 dźěl gmejny Kśišow. Leža něhdźe třinaće kilometrow zapadnje Choćebuza a maja wokoło 60 wobydlerjow.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 107 wobydlerjow, z nich 101 Serbow (94&nbsp;%) a šěsć Němcow.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Dubrawa (Grodk)

**Dubrawa** ( *Trattendorf*) je delnjołužiske sydlišćo w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotrež słuša wot lěta 1946 do Grodka. Leži južnje stareho města při lěwym brjoze Sprjewje a sakskej hranicy a ma něhdźe 2.000 wobydlerjow.

Prěnje historiske naspomnjenje wsy jako *Dratendorf* pochadźa z lěta 1527.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 410 wobydlerjow, z nich 390 Serbow (95&nbsp;%) a 20 Němcow. Spěšneje industrializacije regiona a natwara wulkeje milinarnje dla wotmě so rěčna změna k němčinje w prěnjej połojcy 20. lětstotka.

## Žórła


## Wotkazaj
Gózdź

**Gózdź** ( *Haidemühl*, prjedy *Gosda*) je delnjołužiske sydlišćo w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotrež słuša wot lěta 2006 do Grodka. W tym lěće so industrijna gmejna Gózdź na starym stejišću dla pokročowanja brunicoweje jamy Wjelcej-juh rozpušći a druhdźe znowa natwari. Nowe sydlišćo leži blisko Zelezny na sewjeru města a ma něhdźe 600 wobydlerjow.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1548 jako *Gosda*. Mjeno *Haidemühl* jewi so hakle 1823.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 384 wobydlerjow, z nich 379 Serbow (99&nbsp;%) a pjećo Němcy. Spěšneje industrializacije regiona dla wotmě so rěčna změna k němčinje w prěnjej połojcy 20. lětstotka.  Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 0,9&nbsp;%.

## Wobrazarnja

Haidemuehl friebe.jpg|Plan wotbagrowaneho sydlišća
Haidemühl1.jpg|Kupnica w něhdyšim Gózdźu
Alt-Haidemühl II.JPG|Stare sydlišćo za čas wotbagrowanja


## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj
Łojow

**Łojow** ( *Groß Luja*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Leži při Baršćanskej krajnej dróze šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Grodkowskeho centruma a ma něhdźe 280 wobydlerjow.

Wjes so prěni raz w lěće 1346 jako *Loyow* naspomni.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 266 wobydlerjow, z nich 246 Serbow (92&nbsp;%) a 20 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 0,8&nbsp;%.

Hač do lěta 1879 swjećachu we Łojowskej ewangelskej cyrkwi prawidłownje serbske kemše. W susodnym Zakrjowje rodźeny Jan Boguchwał Markus zběraše w lětomaj 1837/78 we woběmaj wsomaj cyłkownje 75 serbskich ludowych pěsnjow. Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča Łojowske dźěći serbsce.

## Wosobiny
* Jan Albert Nathanael Fryco (1772–1803) – prócowar na polu spisowneje serbšćiny, 1798–1803 Łojowski farar
* Korla Julius Rjekt (1808–1881) – farar, přiwisowar „Burschenschaftow“, zakitowar Serbow; rodźeny we Łojowje

## Žórła


## Wotkaz
Hajnk

**Hajnk** ( *Hänchen*) je delnjołužiska cyrkwinska wjes w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě samostatna krajna gmejna. Leži něhdźe pjeć kilometrow juhozapadnje Choćebuza při awtodróze 15 a ma wokoło 750 wobydlerjow.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1448.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 321 wobydlerjow, z nich 301 Serbow (94&nbsp;%) a 20 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 2,5&nbsp;%.

## Wosobiny
* Kito Grys (1766–1855) – wučer, kěrlušer; rodźeny w Hajnku
* Hanzo Juro Swora (1785–1844) – farar, słownikar; rodźeny w Hajnku

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Kokrjow

**Kokrjow** ( *Kackrow*, prjedy tež *Kakrow*) je delnjołužiska wjeska w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1993 do gmejny Gołkojce. Do toho bě wot lěta 1972 dźěl gmejny Kśišow. Leži něhdźe jědnaće kilometrow juhozapadnje Choćebuza bjezposrědnje při awtodróze 15 a ma wokoło sto wobydlerjow.

Wjeska so w lěće 1446 prěni raz naspomni.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 140 wobydlerjow, z nich 136 Serbow (97&nbsp;%) a štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 7,6&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Prašyjca

**Prašyjca** ( *Schönheide*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Do toho bě hižo wot 1974 gmejnski dźěl Syjka. Leži wuchodnje Grodkowskeho centruma při Mužakowskej krajnej dróze (B156), jenož połdra kilometra wot sakskeje hranicy a ma něhdźe sto wobydlerjow.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 131 wobydlerjow, z nich 127 Serbow (97&nbsp;%) a štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 4&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkazaj
Terpje

**Terpje** (prjedy tež *Terp*;  *Terpe*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1998 do Grodka. Do toho bě wot 1959 gmejnski dźěl Čorneje Pumpy. Terpjanska gmejna bě so we wobłuku wutwara bliskeho kombinata přemjenowała.

Wjes leži při sakskej hranicy, sydom kilometrow juhozapadnje stareho města a ma něhdźe 280 wobydlerjow.

Terpje so prěni raz w lěće 1569 naspomni.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 545 wobydlerjow, z nich 525 Serbow (96&nbsp;%) a 20 Němcow.Spěšneje industrializacije regiona dla wotmě so rěčna změna k němčinje zwjetša w prěnjej połojcy 20. lětstotka.  Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 10,2&nbsp;%.

Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča Terpjanske dźěći serbsce.

## Žórła


## Wotkaz
Wjaska (Grodk)

**Wjaska** ( *Weskow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1946 do Grodka. Leži při prawym brjoze Sprjewje tři kilometry sewjernje Grodkowskeho stareho města a ma něhdźe 800 wobydlerjow.

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wjaska* pochadźa z lěta 1510.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 401 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow.

Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča dźěći z Wjaski serbsce.

## Žórła


## Wotkaz
Zakrjow (Grodk)

**Zakrjow** ( *Türkendorf*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Leži šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Grodkowskeho centruma a ma něhdźe 120 wobydlerjow.

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Terckendorff* pochadźa z lěta 1476. Němske mjeno njepoćahuje so na Turkowsku, ale kaž pola *[[Němcy (wjes)|Dörgenhausen]]* na Durinčanow.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 203 wobydlerjo, z nich 202 Serbaj (100&nbsp;%) a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 4,8&nbsp;%.

Hač do lěta 1879 swjećachu we Łojowskej wosadźe, do kotrejež Zakrjow słuša, prawidłownje serbske kemše. W Zakrjowje rodźeny Jan Boguchwał Markus zběraše w lětomaj 1837/78 we woběmaj wsomaj cyłkownje 75 serbskich ludowych pěsnjow.

## Wosobiny
* Jan Boguchwał Markus (1815–1880) – farar, zběraćel ludowych pěsnjow, přećiwnik rewolucije 1848/49; rodźeny w Zakrjowje

## Žórła


## Wotkaz
Zelezna

**Zelezna** ( *Sellessen*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 1998 do Grodka. Leži při južnym kóncu Grodkowskeho spjateho jězora sewjernje stareho města a ma něhdźe 850 wobydlerjow. Do Zelezny słušatej tež wjesce Běła (wot 1973) a Mokrow (wot 1938) kaž tež přesydlene sydlišćo Gózdź.

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Selesne* pochadźa z lěta 1350.

## Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 338 bjez wuwzaća serbskorěčnych wobydlerjow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 6&nbsp;%.

Hišće w lěće 1924 zdźěli gmejnski předstajer na naprašowanje wokrjesneho šulskeho rady, zo rěča dźěći ze Zelezny serbsce.

## Kubłanje
Na zakładnej šuli w Zeleznje so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.

## Žórła


## Wotkaz
Wjaska

**Wjaska** ( za *wjeska*) je mjeno slědowacych wjeskow w Delnjej Łužicy:

* gmejnskeho dźěla Grodka (němsce *Weskow*), hlej Wjaska (Grodk)
* gmejnskeho dźěla Wětošowa (němsce *Schönebegk*), hlej Wjaska (Wětošow)
* měšćanskeho dźěla Złeho Komorowa (němsce *Jüttendorf*), hlej Wjaska (Zły Komorow)
Awtodróha

**Awtodróha** je dalokowobchadny puć, kotryž słuži bjez wuwzaća spěšnemu wobchadej a tworowemu wobchadej z motorskimi jězdźidłami. Wobsteji normalnje z dweju směroweju jězdnjow z wjacorymi jězdnymi ćěrjemi. W Němskej maja awtodróhi znajmjeńša dwě ćěri do kóždeho směra a přidatnje zwjetša nabóčnu ćěr naprawo. Na modernych awtodróhach stej směrowej jězdni přez wobtwjerdźenu srjedźnu smuhu wot so dźělenej. Jězdnja wobsteji zwjetša z betona abo asfalta.

Porno druhim dróham awtodróhi křižowanišćow w prěnjotnym zmysle nimaja. Přechody mjez awtodróhomaj abo mjez awtodróhu a druhimi dróhami so na samsnej runinje njerealizuja, ale z pomocu přijězdow a wotjězdow, mostow a tunlow.

We wjele krajach je wužiwanje awtodróhi jenož z popłatkom móžne. Nimale wšudźe je dowolena spěšnosć zamjezowana, zwjetša na 120 abo 130 km/h. W Němskej tajki powšitkowny limit njeeksistuje. Prěnja zjawna awtodróha Němskeje běše w lěće 1932 wotewrjena dźensniša A 555 mjez Kölnom a Bonnom. Dźensa steja němske awtodróhi zasadnje pod dohladom zwjazka a mjenuja so tuž *zwjazkowe awtodróhi*, skrótka *BAB* („Bundesautobahn“). Němska syć wobjimuje něhdźe 13.000 kilometrow a je tuž po  chinskej, US-ameriskej a španiskej štwórta najdlěša na swěće.

Přez Łužicu wjedu tři awtodróhi, a to A 4 (Drježdźany–Budyšin–Wrócław), A 13 (Drježdźany–Berlin) a A 15 (Błóta–Baršć).

## Wobrazarnja

Bundesarchiv Bild 146-1979-025-30A, Reichsautobahn mit zwei KdF-Wagen.jpg|Němska awtodróha w lěće 1943
Autobahnen in Deutschland.svg|Syć awtodróhow w Němskej
Zeichen 330 - Autobahn, StVO 1992.svg|Značka za awtodróhi w Němskej


## Wotkaz
Barentsowe morjo

**Barentsowe morjo** ( *Barentshavet*,  Баренцево море/*Barencewo morje*) je nakromne morjo Arktiskeho oceana sewjernje europskeje twjerdźe. Leži mjez ruskim Franca Józefowym krajom na sewjeru, Nowej Zemlju na wuchodźe, ruskim a norwegskim brjohom na juhu a norwegskim Svalbardom na sewjerozapadźe a bu po nižozemskim namórniku Willemje Barentsu pomjenowane. 

## Geografija

Z přerěznej hłubokosću wot něhdźe 230 metrow słuša k hłubšim šelfowym morjam. Dla Sewjeroatlantiskeho pruda, wotnožki Golfoweho pruda, je wjele přistawow při Barentsowym morju tež w zymje bjez lodu, hačrunjež leža daloko na sewjeru.

Jako hranica mjez Barentsowym a Europskim sewjernym morjom płaći linija wot Svalbarda přez Mjedwjedźowu kupu hač k Sewjernemu kapej. W juhu je Běłe morjo za połkupu Kolu jeničke nakromne morjo Barentsoweho morja. Za Nowej Zemlju na wuchodźe leži Karaske morjo.

Za čas zymneje wójny a tež po tym běše mórska hranica mjez Sowjetskim zwjazkom resp. Ruskej a Norwegskej zwadna. W aprylu 2010 wujednaštej stataj zrěčenje, po kotrymž běži hranica wosrjedź něhdźe 175.000 km² wulkeho zwadneho teritorija.

## Hospodarstwo

Najwjetše město při brjohach Barentsoweho morja je Murmansk w Ruskej, hdźež so namaka – runje kaž w něhdy finskej Pječenze – stejišćo ruskeje polarneje floty. W Barentsowym morju nadeńdźe so tež najwjetši wobstatk zešrótowanych atomowych podnurjakow na swěće, štož předstaji riziko za přirodu a přimórske kónčiny.

Pod niłšim wuchodnym dźělom morja, hdźež so rěka Pječora do njeho wuliwa, su bohate łožišća zemskeho wolija. Tež w juhozapadźe nadeńdu so wolijowe a płunowe łožišća. Z 1970tych lět so z morja wolij wudobudźe, štož bě tehdom přičina konflikta mjez přimórskimaj krajomaj.

Dalša wuznamna hospodarska hałuza je rybarstwo, předewšěm kabeljawa.

## Wotkaz
Kósk

**Kósk** je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot ptačeho mjena *[[kós]]*. Delnjoserbska warianta je Kósyk.

Znaty nošer mjena běše serbski wučer, awtor a kulturny prócowar Jan Kósk (1930–1997).

## Žórła
Zakrjow

**Zakrjow** je mjeno slědowaceju wsow w Delnjej Łužicy:

* měšćanskeho dźěla Grodka, němsce *Türkendorf*, hlej Zakrjow (Grodk)
* gmejnskeho dźěla Błotanja, němsce *Sacrow*, hlej Zakrjow (Błotań)
Tunis

**Tunis** je stolica a najwjetše město Tuneziskeje kaž tež prowincowa stolica guwernementa ze samsnym mjenom. Měješe w lěće 2004 něhdźe 730.000 wobydlerjow, mjeztym zo bydleštej w cyłym měšćanskim rumje něhdźe 2 milionaj wobydlerjow.

## Geografija

Město leži na sewjeru sewjeroafriskeho kraja, njedaloko wot pobrjoha Srjedźneho morja. Mjez městom a Tuniskim golfom so Tuniski jězor namaka, niłka laguna. Nutřkowne město z historiskim starym městom (medina) a za kolonialny čas załoženym nowym městom leži mjez Tuniskim jězorom na sewjerowuchodźe a jězorom *Sebkhet Sedjoumi* na juhozapadźe.

Tunis słuša do subtropiskeho klimoweho pasma a leži we wobłuku srjedźomórskeje klimy. Přerězna lětna temperatura je 17,7 °C, lětne spadki wučinja 465 milimetrow, při čimž je lěćo suche a zyma włóžna.

## Stawizny

Jako jedne z najstaršich srjedźomórskich městow wobsteješe numidiski *Tunes* hižo do přichada prěnich feniciskich kolonistow w 9. lětstotku do Chrystusa, běše pak stajnje pod wliwom mócneho, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje ležaceho Kartaga. Po arabskim zdobyću a zničenju Kartaga w 7. lětstotku po Chrystusu dósta Tunis nadregionalny wuznam a słužeše wot 9. lětstotka wšelakorym arabskim prowincialnym knjezam jako sydło. Wot lěta 1574 steješe wjace hač tři lětstotki pod knjejstwom Osmaniskeho mócnarstwa. 1881 wobsadźichu Francozojo Tunezisku, wuzwolichu Tunis za stolicu swojeho protektorata a zahajichu wutwar a modernizaciju města po europskim přikładźe. Wot njewotwisnosće Tuneziskeje w lěće 1956 je Tunis ze stolicu tohole stata.

## Wotkaz
Hanka Jenčec

**Hanka Jenčec** ( *Anne Jentsch*; * 1983 w Hali nad Solawu) je němsko-serbska swobodna awtorka.

Narodźi so w Hali a přesydli so ze staršimaj w starobje dweju lětow do Budyšina, hdźež dwurěčnje narosće. Wopytowaše Budyski Serbski gymnazij a złoži tam w lěće 2001 maturu. Po praktikumje w Praze běše lěto z elewku w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Po tym studowaše w Lipsku sorabistiku, filozofiju kaž tež powšitkowne a přirunowace literarne wědomosće. Wot 2004 do 2008 studowaše na Berlinskej Uniwersiće wuměłstwow sceniske pisanje. Wot lěta 2008 dźěła jako swobodna awtorka.

Spočatk lěta 2010 doby pisanske wubědźowanje „Stücke für die Lücke“, štož jej zmóžni, jeje hra *Crux oder Der Heiland unterm Bett* w Hannoverje dnja 19. septembra 2010 prěni króć na jewišću předstajić. Serbski přełožk *Crux abo Zbóžnik pod łožom* měješe w januarje 2016 w Budyšinje premjeru.

## Twórby
* *Sonne im Tank* (dźiwadłowa hra)
* *Crux oder Der Heiland unterm Bett* (dźiwadłowa hra)
* *Das Geräusch der Anderen – Wursthypnose* (słuchohra)
* *Die drei Schwäne* (krótkoopera)

## Wotkaz
* Teksty Hanki Jenčec w Serbskej bibliografiji
Gustaw Alwin Mjerwa

**Gustaw Alwin Mjerwa** ( *Gustav Alwin Mürbe*; * 22. decembra 1882 w Dažinje, † 30. apryla 1958 w Bukecach) bě serbski ewangelski farar, kulturny prócowar a wot 1938 do 1941 ze zastupowacym předsydu Maćicy Serbskeje.

Wón so jako syn kublerja w Dažinje pola Lubija narodźi, wopytowaše gymnazij w Budyšinje a studowaše wot 1904 do 1908 teologiju w Lipsku, hdźež běše ze sobustawom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po skónčenju studija skutkowaše najprjedy dwě lěće jako wikar a wot 1910 jako farar w Bukecach. W lěće 1942 bu wot fašistow z Łužicy wuhnaty a měješe hač do 1946 farske městno w Oelsy za Drježdźanami. Wot 1946 hač do swojeje smjerće w lěće 1958 bě znowa farar w Bukečanskej wosadźe.

Mjerwa ma wosebite zasłužby při wudaću Spěwarskich w lěće 1931 a bě 1937 předsyda serbskeje prědarskeje konferency, čehoždla jeho nacionalsocialistiska wyšnosć wobkedźbowaše. Po Druhej swětowej wójnje bu serbski wyši farar a 1948 prěni serbski superintendent. Jako tajki steješe w konflikće ze socialistiskim wjednistwom Domowiny pod Kurtom Krjeńcom. Pospyty dialoga a rozrisanja mjezsobnych problemow njeběchu wuspěšne.

Farar Mjerwa bě wot 1919 čłon Maćicy Serbskeje a redigowaše wot 1955 do 1958 ewangelski časopis Pomhaj Bóh.

## Žórła
Mjerwa

**Mjerwa** ( *Mürbe* abo *Mörbe*) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Gustaw Alwin Mjerwa (1882–1958), ewangelski farar a superintendent, kulturny prócowar, městopředsyda Maćicy Serbskeje
* Jan Mjerwa (1802–1879), ewangelski farar, regionalny slědźer, publicist
Bjedrich Adolf Klin

**Bjedrich Adolf Klin** ( *Friedrich Adolph Klien*; * 23. oktobra 1792 w Barće, † 4. nowembra 1855 w Budyšinje) bě serbski rěčnik a doktor prawnistwa a wot 1847 hač do swojeje smjerće 1855 z prěnim předsydu Maćicy Serbskeje.

Wón narodźi so jako syn Bartskeho fararja a wopytowaše wot 1806 do 1813 Budyski gymnazij. Wot 1813 do 1818 studowaše w Lipsku prawnistwo. Młódšej bratraj Gustaw a Arnošt Ludwig běštaj z fararjom w Ketlicach resp. profesorom w Moskwje. Po nawróće do Łužicy bu přiwzaty do rjada hornjołužiskich rěčnikow a 1822 přestupi do słužby Budyskeje měšćanskeje rady jako pismawjedźer. Pozdźišo bu wuzwoleny za měšćanskeho radźićela a měješe jako tajki nadawkaj policajskeho direktora a inspektora nad cyrkwjemi a šulemi w měsće. Nimo toho běše zapósłanc sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach.

Jako student wobnowješe hromadźe ze šulskim přećelom Handrijom Lubjenskim Serbske prědarske towarstwo nimale sto lět po jeho prěnim załoženju. W zastojnstwje měšćanskeho radźićela zasadźi so wuspěšnje za to, zo so w nowym šulskim zakonju lěta 1835 žada nałožowanje serbšćiny we wučbje, znajmjeńša we wobmjezowanym wobłuku. Wot 1845 wobdźěli so na prócowanjach wo załoženje Maćicy Serbskeje, za kotrejež prěnjeho předsydu bu w lěće 1847 wuzwoleny. Jako připóznaty, skerje konserwatiwny Budyski byrgar zawěsći serbskemu zjednoćenstwu tež we wobłuku rewolucije 1848/49 dowěru wyšnosće přez to, zo wustupowaše přećiwo rewolucionarnemu křidłu serbskeho narodneho hibanja a zastupjerjam słowjanskeje wzajomnosće kaž Janej Arnoštej Smolerjej.

Wot lěta 1827 běše z čłonom Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.

Wón bu na Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje pochowany.

## Žórło

## Wotkaz
* Sakska biografija: ''Friedrich Adolph Klien''
Korla Awgust Kalich

**Korla Awgust Kalich** ( *Karl August Kalich*; * 10. julija 1844 w Lutyjecach, † 12. septembra 1900 we Woseču) bě serbski ewangelski farar a doktor filologije kaž tež z předsydu Maćicy Serbskeje w lětomaj 1894/95.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Lutyjecach pola Hodźija a wopytowaše wot 1858 do 1865 Budyski gymnazij. Po tym studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po studiju skutkowaše najprjedy jako farar w Hornim Wujězdźe (1872–81) a wot 1881 při Michałskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1895 hač do swojeje smjerće 1900 běše z fararjom a superintendentom we Wošecu.

W serbskim ewangelskim cyrkwinskim žiwjenju zastawaše wšelake zastojnstwa, tak nawjedowaše na přikład Serbske kandidatske towarstwo. W lěće 1865 zastupi do Maćicy Serbskeje a běše wot 1882 do 1894 jeje městopředsyda, 1894/95 tež předsyda.

## Žórło
Železnica

**Železnica** je na kolije wjazany wobchadny srědk za transportowanje wosobow abo tworow z ćahami. Spočatnje pomjenowaše zapřijeće jenož wot spočatka 19. lětstotka nastatu nowu formu wobchadnych pućow ze železa, na kotrychž so wozy prěnjotnje z pomocu konjow pohibowachu. Hač do srjedź 20. lětstotka dominowaše potom parna lokomotiwa železniski wobchad. W tym času – do rozwića indiwidualneho wobchada z awtami – běše železnica najwažniši nadregionalny wobchadny srědk. Dźensa wužiwaja so hłownje dieselowe abo elektriske lokomotiwy.

We wjele rěčach wotwodźuje so słowo za železnicu hač do dźensnišeho wot wobchadneho puća, tak w němčinje („Eisen*bahn*“), francošćinje („*chemin* de fer“) abo rušćinje („železnaja *doroga*“).

Prěnja železniska čara w Serbach běše zwisk mjez Drježdźanami a Zhorjelcom přez Budyšin, kotryž so w lěće 1846 wotewri.

## Wotkaz
Swjatlana Aljaksandrawna Aleksijewič

**Swjatlana Aljaksandrawna Aleksijewič** (;  * 31. meje 1948 w Stanislawiwje, Ukraina) je běłoruska spisowaćelka, kotraž pisa w ruskej rěči. Wona dósta w lěće 2015 Nobelowe myto za literaturu.

W swojim dźěle zaběra so z kritiskimi temami sowjetskeje a postsowjetskeje přitomnosće, kaž na přikład ze sowjetskimi soldatkami Druheje swětoweje wójny, z wójnu w Afghanistanje, reaktorowej katastrofu w Černobylu, potłóčowanjom běłoruskeje opozicije pod knjejstwom Lukašenki a remilitarizaciju Ruskeje pod Wladimirom Putinom.

## Twórby
* *У войны не женское лицо*, 1985 
* *Последние свидетели*, 1985
* *Цинковые мальчики*, 1989
* *Зачарованные смертью*, 1993
* *Чернобыльская молитва*, 1997
* *Время секонд хэнд*, 2013

## Wotkazaj
Arnošt Herman

**Arnošt Herman** ( *Ernst Hermann*; * 28. januara 1871 we Wuricach, † 13. januara 1940 w Budyšinje) bě serbski prawiznik a domiznowědnik a wot 1925 do 1934 z předsydu Maćicy Serbskeje.

Narodźi so jako syn Wuričanskeho kublerja a studowaše po Budyskim gymnaziju w Berlinje a Lipsku prawnistwo. Wot 1896 hač do swojeje smjerće skutkowaše jako rěčnik a notar w Budyšinje.

Hižo na gymnaziju bě předsyda tamnišeho serbskeho towarstwa Societas Slavica Budissinensis. W Lipsku wubudźi znowa serbski wotrjad towarstwa Sorabicum a wudawaše rukopisne nowiny, do kotrychž podawaše tež basnje a powědančka. W lěće 1893 organizowaše jězbu hornjoserbskich studentow do Błótow a 1894 bu za hłowneho staršeho serbskich studentow wuzwoleny a jako tajki zamołwity za schadźowanku w Bukecach.

W politiskim žiwjenju Budyšina sta so w lěće 1912 z předsydu konserwatiwneje strony. We Weimarskej republice skutkowaše wot 1925 do 1929 jako předsyda Serbskeje ludoweje rady a wobdźěli so w tutej funkciji na kongresomaj europskich mjeńšinow 1925/26 w Genfje.

Wot lěta 1892 běše z čłonom, 1923–25 z městopředsydu a 1925–34 z předsydu Maćicy Serbskeje. Organizowaše sobu wuměłske wustajeńcy Ludvíka Kuby, Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a Anta Trstenjaka. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow płaćeše jim porno młodemu Pawołej Nedźe jako poměrny zastupjer Serbow, wotpokaza pak nowowólbu za předsydu Maćicy, přez čož sej Domowina wodźacu rólu na čole serbskeho hibanja wudoby.

Wot 1906 běše nimo toho sobustaw Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu. Na domiznowědnym polu wozjewjowaše předewšěm we Łužicy a w Časopisu Maćicy Serbskeje nastawki k regionalnym stawiznam, mjenowědźe a k biografiskim temam.

## Žórła
Herman

**Herman** je mjeno slědowacych wosobow:

**swójbne mjeno**
* Arnošt Herman (1871–1940), prawiznik, domiznowědnik a předsyda Maćicy Serbskeje
* Jakub Herman (1836–1916), farar, mecen a spěchowar serbskeje literatury

**předmjeno**
* Jan Herman Gólč (1864–1916), farar a awtor
* Julius Herman Gólč (1831–1906), farar a zakitowar serbstwa
* Herman Kilian (1859–1920), farar w Serbinje
* Herman Kubjeńc (1878–1949), wyši telegrafowy inspektor, sobudźěłaćer Maćicy Serbskeje
* Jan Herman Mrózak (1841–1902), farar a kulturny prócowar
* Herman Kito Pank (1850–1900), chěžkar a ludowy powědar
* Korla Herman Robert Rjeda (1816–1900), farar a prěni serbski protykar
* Herman Sykora (1870–1926), bur a załožer Łužiskeho burskeho zwjazka
* Herman Šleca (1892–1948), wučer, wědomostnik a organizator serbskeho towarstwoweho žiwjenja
* Herman Ferdinand Wjela (1823–1877), sudniski asesor, spisowaćel a narodny prócowar
Bamako

**Bamako** je stolica a najwjetše město Malija w zapadnej Africe. Město nadeńdźe so na woběmaj bokomaj Nigera na juhozapadźe kraja. Měješe w lěće 2009 něhdźe 1,8 milionow wobydlerjow.

## Geografija

Město leži w sahelowym pasmje při srjedźnym běhu tule něhdźe kilometer šěrokeje rěki Niger, kotruž přeprěča w Bamaku tři mosty. Klima je tropiska, tuž wučinja přerězna maksimalna temperatura mjez 30,8° C w awgusće a 38,7° C w aprylu. Minimalna temperatura leži w januarje pola 17,3° C a w meji pola 25,3° C. Dešćowy čas traje wot junija do spočatka oktobra, mjeztym zo so wot nowembra do měrca lědma dešćuje.

## Stawizny
Bamako bu kónc 16. lětstotka jako wikowanske stejišćo při brjoze Nigera załožene a měješe při dochadźe francoskeho wójska w lěće 1883 wokoło 600 wobydlerjow. Wot 1908 běše město knježerstwowe sydlišćo francoskeho guwernementa *Horni Senegal a Niger*. Po njewotwisnosći Malija wot Francoskeje w lěće 1960 sta so Bamako ze stolicu noweho stata.

## Partnerske města
Z lěta 1966 wobsteji tak mjenowane měšćanske přećelstwo mjez Lipskom a Bamakom. Dalše partnerske města su Angers we Francoskej, Rochester w Zjednoćenych statach a São Paulo w Brazilskej.

## Žórła


## Wotkaz
Antananarivo

**Antananarivo** (skrótka *Tana*, prjedy *Tananarive*) je stolica a z 1,8 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město Madagaskara. Zarjadniske sydło prowincy Antananarivo nadeńdźe so we wysokosći wot něhdźe 1400 metrow w hórskim kraju wosrjedź kupy a je geografiske, administratiwne a hospodarske srjedźišćo kraja.

## Geografija

Dla geografiskeho połoženja wysoko w horinach knježi w madagaskarskej stolicy chětro měrna tak mjenowana chłódnotropiska klima. Dešćowy čas traje wot oktobra hač do měrca a wotpowěduje lěću. Najwyše přerězne temperatury leža pola 27,7° C w januarje resp. 20,2° C w juliju.

## Stawizny
Město so wokoło 1625 załoži a sta so w lěće 1797 ze stolicu kralow Merinow. Dla wulkich dobywanjow krala Radama I. bě Antananarivo hižo w prěnjej połojcy 19. lětstotka knježerstwowe sydło nimale cyłeje kupy. 1895 wobsadźichu Francozojo Madagaskar a zarjadowachu město pod mjenom *Tananarive* do swojeho protektorata.

## Wotkaz
Gaborone

**Gaborone** (do 1969 *Gaberones*) je stolica a z něhdźe 230.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město a hospodarske srjedźišćo južnoafriskeho kraja Botswana.

## Geografija

Stolica leži we wysokosći wot 1000 metrow na juhowuchodźe kraja při rěce Notwane, jenož dźesać kilometrow wot hranicy Južneje Afriki a słuša do distrikta *South East*. Wothladajo wot 1287 metrow wysokich horin *Kgale Hills* je wokolina chětro płona. Na juhu nadeńdźe so rěčna zawěra *Gaborone Dam* při Notwane.

## Stawizny
Město so w lěće 1890 wot hłowy kmjena Batklowa, Kgosi Gaborone, załoži. Britiska kolonialna administracija mjenowaše je *Gaberones* a přepołoži w lěće 1965 zarjadniske sydło kolonije Betšuana wot južnoafriskeho Mahikeng sem. Z tym zahaji so wutwar dotal jenož 1000 wobydlerjow ličaceho městačka. Lěto pozdźišo sta so Gaborone ze stolicu noweje njewotwisneje Botswany.

W lěće 1982 załoži so w měsće Uniwersita Botswany jako prěnja wysoka šula w kraju.

## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrona turistiskeho ministerstwa Botswany wo měsće
Pawoł

**Pawoł** je serbske muske předmjeno, pochadźace z łaćonskeho *Paulus*. Mjeno woznamjenja „tón mały“ abo tež „tón młody/młódši“ w zmysle łaćonskeho *minor*. 

## Warianty
* Paavo (finsce)
* Pablo (španisce)
* Pál (madźarsce)
* Paolo (italsce)
* Paul (francosce, jendźelsce, němsce)
* Pavel (bołharsce, čěsce, rusce)
* Pavle (serbisce, makedonsce)
* Paweł 

## Nošerjo mjena
### Bamžojo
* Pawoł I. (757–767)
* Pawoł II. (1464–1471)
* Pawoł III. (1534–1549)
* Pawoł IV. (1555–1559)
* Pawoł V. (1605–1621)
* Pawoł VI. (1963–1978)
* Jan Pawoł I. (1978)
* Jan Pawoł II. (1978–2005)

## W Serbach
### Pawoł
* Pawoł Čornak (1914–1955) – wučer, Domowinski funkcionar
* Pawoł Grojlich (1908–1992) – pismikistajer, ludowy spisowaćel
* Pawoł Jenka (1907–1971) – wučer, hudźbnik, kulturny prócowar
* Pawoł Krawc (1885–1954) – wučer, ludowy wuměłc
* Pawoł Krawc (1901–1980) – muler, twarski nawoda noweho Serbskeho domu, Domowinski funkcionar
* Pawoł Erich Krawc (1907–1995) – pedagoga, ludowědnik a domiznowědnik
* Pawoł Krječmar (1898–1979) – pismikistajer, Domowinski prócowar, ludowy spisowaćel
* Pawoł Kurjo (1897–1935) – prawiznik, stawiznar, redaktor, załožer časopisa Serbski student
* Pawoł Lejnik (1899–1948) – mały fabrikant, kulturny prócowar
* Pawoł Lubjenski (1895–1970) – blidarski mišter, narodny prócowar, župan Lubijskeje župy
* Pawoł Mucha (1890–1969) – ludowy spisaćel, chronikar Kulowskich kónčin
* Pawoł Nedo (1908–1984) – wučer, ludowědnik, narodny prócowar a předsyda Domowiny
* Pawoł Njek (1891–1944) – wučer, antifašist
* Pawoł Nowotny (1912–2010) – wučer, literarny stawiznar a ludowědnik
* Pawoł Prätorius (1650–1709) – archidiakon w Budyšinje, magister, nabožinski a kulturny prócowar
* Pawoł Šenkar (1925–1948) – prěni brigadnik Serbskeje młodźiny 1947
* Pawoł Šenkar (1927–2016) – serbski awtor a šefredaktor Noweho Casnika
* Pawoł Šołta (1875–1948) – farar, spisowaćel, domiznowědnik
* Pawoł Šołta (1934–2025) – spěwar
* Pawoł Thomas (1898–1942) – tkalc, wopor fašizma
* Pawoł Völkel (1931–1997) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
* Pawoł Wirth (1906–1946) – wučer, załožer serbskeje rěčneje geografije
* Pawoł Wićaz (1900–1965) – wučer, kulturny historikar, lektor, awtor biografskich nastawkow
* Pawoł Wićaz (1902– 1958) – dźěłaćer, dźiwadźelnik
* Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–1933) – ratarski dźěłaćer, redaktor, basnik
* Pawoł Wowčerk (1905–1976) – wučer, gramatikar
* Pawoł Božidar Kapler (1887–1942) – farar, kulturny prócowar
* Pawoł Fryco Broniš (1830–1898) – farar, wudawar nabožinskeje literatury

### Jan Pawoł
* Jan Pawoł Křižan (1854–1923) – farar, spisaćel, předsyda Maćicy Serbskeje
* Jan Pawoł Nagel (1934–1997) – komponist, předsyda Domowiny
Jakub Wjacsławk

**Jakub Wjacsławk** ( *Jacob Jatzwauk*; * 15. februara 1885 w Hórkach, † 3. septembra 1951 w Budyšinje) bě serbski slawist, wědomostny bibliotekar, doktor filologije a załožer Serbskeje bibliografije.

Wjacsławk narodźi so jako syn Hórčanskeho skałarja-chěžkarja Michała Wjacsławka a złoži 1899 gymnazialnu preparandu Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot 1900 do 1910 běše chowanc Praskeho Serbskeho seminara a wopytowaše 1900–07 tamniši němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1907 do 1910 studowaše w Praze teologiju, filozofiju a slawistiku. Na złoženje teologiskich eksaminow sćěhowaše dalši studij stawiznow a germanistiki w Lipsku. Za swoju promociju přepytowaše zamóženske poměry w Budyšinje na spočatku 15. lětstotka a zahaji z tym serbske socialnostawizniske slědźenje.

Wot 1913 hač do kónca Druheje swětoweje wójny dźěłaše jako bibliotekar w Drježdźanach, na kóncu běše z bibliotekskim radu při Sakskej krajnej bibliotece. Při bombardowanju Drježdźan w februarje 1945 so jeho bydlenje a priwatna biblioteka spalištej. Po wójnje bě wot 1945 do 1949 z nawodu bibliotekarstwa a archiwnistwa w Budyšinje a poslednjej dwě lěće swojeho žiwjenja z nawodu Budyskeje wotnožki Sakskeho krajneho archiwa. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.

## Dźěło
Mjez 1919 a 1932 wuda Saksku bibliografiju w pjeć zwjazkach. 1922 katalogizowaše biblioteku Maćicy Serbskeje a stwori z tym zakład za Serbsku bibliografiju z 5000 titlemi (*Wendische (Sorbische) Bibliographie*, Leipzig 1929, Bautzen/Budyšin 1952), kotraž nasta zwonka jeho powołanskeho skutkowanja. Po 1945 centralizowaše Budyske měšćanske biblioteki w něhdyšim stawowym domje na Hrodowskej hasy, natwarješe tam wulku měšćansku biblioteku z wědomostnym wotrjadom a zarjadowa wuswojene biblioteki hornjołužiskich hrodow a ryćerkubłow.

Wot lěta 1945 bě prěni powójnski předsyda wobnowjeneje Maćicy Serbskeje a wot 1946 zdobom čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. Jako tajki a čłon komisije za sakske stawizny w Sakskej akademiji wědomosćow hraješe wulku rólu při załoženju Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje a Instituta za sorabistiku při Lipšćanskej uniwersiće w lěće 1950. Uniwersita jemu dwójce poskići, přewzać direkciju uniwersitneje biblioteki a profesuru za bibliotekarsku wědomosć, štož pak ze starobnych přičin njepřiwza.

## Žórło



## Wotkazaj
* 
* Krótka biografija na stronje ''Sächsische Biografie''
* ''Die Bevölkerungs- und Vermögensverhältnisse der Stadt Bautzen zu Anfang des 15. Jahrhunderts.'' 1912, disertacija.
* Jakub Wjacsławk w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (DNB)
Wjacsławk

**Wjacsławk** je serbske swójbne mjeno, pochadźace wot předmjena Wjacław resp. Wjacsław. Němska forma je zwjetša *Jatzwau(c)k*; dalša warianta je *Jatzlau(c)k*.

## Nošerjo mjena
* Jakub Wjacsławk (1885–1951), slawist, wědomostny bibliotekar a předsyda Maćicy Serbskeje
* Jan Wjacsławk (1897–1963), krawski mišter, wušiwar a braška z Wojerec
Jan Pawoł Křižan

**Jan Pawoł Křižan** ( *Johann Paul Zieschank*; * 12. decembra 1854 w Sćijecach, † 22. februara 1923 w Hodźiju) bě serbski ewangelski farar, spisaćel a dołholětny předsyda Maćicy Serbskeje.

## Žiwjenje
Jan Pawoł Křižan narodźi so jako syn Sćiječanskeho bura a wopytowaše wot 1868 do 1877 Budyski gymnazij. Po šuli studowaše hač do 1881 w Lipsku, Tübingenje a Jenje ewangelsku teologiju a nastupi 1881 městno jako kapłan a serbski prědar w Kamjencu. Wot 1883 skutkowaše jako kapłan w Hodźiju. Po smjerći tamnišeho fararja Jaroměra Hendricha Imiša w lěće 1898 přewza Křižan farske městno.

Hižo jako student wuda Křižan modlerske knižki. Pozdźišo staraše so wo wobnowjenje serbskorěčneje nabožinskeje wučby w šulach Kamjenskeho wokrjesa a wozjewješe w Misionskim Posole a w časopisu Pomhaj Bóh nabožinske basnje. Wot 1889 do 1922 běše z redaktorom Předźenaka a wot 1899 do 1922 redigowaše tež Misionski Posoł. Wobaj nadawkaj w decembru 1922 ze strowotniskich přičin woteda. Nimo toho zaběraše so z regionalnymi stawiznami, wosebje Hodźijskeje wosady.

Křižan bě wot lěta 1877 ze sobustawom Maćicy Serbskeje a předsteješe jej jako naslědnik Jurja Łusčanskeho wot 1903 hač do swojeje smjerće w lěće 1923.

Jan Pawoł Křižan bě woženjeny z Lenu, rodź. Mětec z Rašowa (1872–1946). Hromadźe měještaj dźowce Margaretu (* 1893, pozdźiša mandźelska Jana Renča) a Hilžbjetu (1902–1988, pozdźiša mandźelska Gerharda Renča) kaž tež syna Artura (1895–1916), kiž padny w Prěnjej swětowej wójnje.

## Žórło
Měrćin

**Měrćin** je serbske muske předmjeno kaž tež swójbne mjeno, kotrež pochadźa wot łaćonskeho mjena *Martinus*, wotwodźeneho wot romskeho wójnskeho boha Mars. Swjedźeń swjateho Měrćina je dnja 11. nowembra.

Serbska wotwodźenka je swójbne mjeno Měrćink.

## Warianty
* Maarten (nižozemsce)
* Marcin (pólsce)
* Mart (estisce)
* Mårten (šwedsce)
* Martin (francosce, jendźelsce, němsce, słowaksce)
* Martín (španisce)
* Martino (italsce)
* Márton (madźarsce)
* Martti (estisce, finsce)
* Maťo (słowaksce)
* Merten (nižozemsce)
* Měto (delnjoserbsce)
* Morten (dansce, nižozemsce)

## Nošerjo mjena
### Jako prěnje mjeno
* Měrćin Bałcar (1711–1785), farar, awtobiograf
* Měrćin Benada (1927–1988), nakładnik a kulturnik
* Měrćin Brückner z Brückensteina (1650–1700), tachant, nabožinski prócowar
* Měrćin Golian (1692–1759), farar, spisaćel nabožinskich spisow
* Měrćin Bjarnat Just z Friedensfelsa (1642–1721), Budyski tachant, spisaćel, wudawaćel
* Měrćin Kaltšmit (1925–2019), wučer, awtor wučbnicow a přełožowar
* Měrćin Kasper (1929–2011), historikar, direktor Instituta za serbski ludospyt, šefredaktor Lětopisa
* Měrćin Kerk (1896–1965), pjekarski mišter, kulturny prócowar
* Měrćin Kral (1872–1950), wučer, stawiznar a rěčewědnik
* Měrćin Krječmar (1842–1864), gymnaziast, spisowaćel
* Měrćin Mjeltka (1906–1966), kowar, Sokołski prócowar
* Měrćin Nazdala (1851–1933), ćěsla, ludowy herc
* Měrćin Nowak-Njechorński (1900–1990), moler, grafikar, publicist, spisowaćel
* Měrćin Renč (1853–1911), farar, stawizniski slědźer, kulturny prócowar
* Měrćin Salowski (1932–2010), farar, spisowaćel, redaktor a wudawaćel, Maćicar
* Měrćin Słodeńk (1938–2020), dźiwadźelnik
* Měrćin Norbert Šimon z Willenberga (1637–1707), duchowny, sobuzałožer Serbskeho seminara w Praze
* Měrćin Völkel (1934–2007), kulturny wědomostnik a publicist 
* Měrćin Wałda (* 1951), kulturny wědomostnik, awtor
* Měrćin Weclich (* 1957), komponist, spěwar, aranžer a nowinar
* Měrćin Wornar (* 1935), wučer, redaktor a lektor

### Jako druhe mjeno
* Jan Měrćin Nuk z Lichtenhofa (1720–1780), biskop, spěchowar šulstwa
* Wjacsław Měrćin Kobalc (1732–1796), duchowny, nabožinski prócowar

### Jako swójbne mjeno
* Jurij Měrćin (1924–1977), žurnalist, kulturny funkcionar
* Marija Měrćinowa (* 1955), wuměłstwowa stawiznarka