open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bobr (rěka)

**Bobr** (, , ) je rěka na sewjeru Čěskeje republiki a na juhozapadźe Pólskeje. Wona je 272&nbsp;km dołha a jeje přitočnišćo ma přestrjeń wot 5882&nbsp;km². 

Bobr so wužórli w juhowuchodnym dźělu Kyrkonošow njedaloko čěskeho města Žacléř a ćeče so najprjedy kilometraj do sewjera, do Pólskeje. W Pólskej leža při rěce města Kamienna Góra, Jelenia Góra, Bólesław, Žahań, Sprotawa a Krosno Odrzańskie, blisko kotrehož so Bobr do Wódry wuliwa.

Delni dźěl Bobra sewjernje Žahanja wotpowěduje historiskej wuchodnej hranicy Delnjeje Łužicy.

## Žórła


## Wotkaz
Bobr (wjacezmyslnosć)

**Bobr** móže być:
* Bobr – zwěrjo ze skupiny hrymzakow
* Bobr (rěka) – rěka w Pólskej
* Bobr (oblasć Minsk) – sydlišćo w Běłoruskej
8. januara

**8. januara** abo **8. wulkeho róžka** je wosmy dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 357 dnjow (358 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1918: US-prezident Woodrow Wilson předstaji tak mjenowany „program 14 dypkow“ před US-ameriskim kongresom. Centralny element je prawo samopostajenja ludow.
* 1959: Charles de Gaulle sta so z prěnim prezidentom pjateje francoskeje republiki.

## Narodniny

* 1589: Ivan Gundulić – chorwatski spisowaćel
* 1777: Karlo Boguchwał Korn – farar, łahodny germanizator
* 1822: Jan Wjela-Radyserb – spisowaćel
* 1902: Gret Palucca – němska rejwarka a rejwanska pedagogowka
* 1904: Otto Spülbeck – němski duchowny a teolog, Mišnjanski biskop
* 1935: Elvis Presley – US-ameriski rock’n’roll-hudźbnik
* 1942: Stephen Hawking – britiski fyzikar a matematikar
* 1947: David Bowie – britiski hudźbnik, spěwar, producent, dźiwadźelnik a moler
* 1959: **[[Jěwa-Marja Čornakec]]** – serbska spisowaćelka, nowinarka a awtorka dźiwadłowych hrow
* 1973: Sean Paul – jamaiski reggae-hudźbnik a rapper
* 1984: Kim Jong-un – sewjerokorejski mócnar

## Wumrěće
* 1324: Marco Polo – benatski pućowacy překupc
* 1642: Galileo Galilei – italski filozof, astronom, matematikar a fyzikar
* 1765: Jan Boguměr Rychtar – farar, stawiznar, ludowědnik, rozswětler
* 1934: Andrej Bjelyj – ruski basnik a spisowaćel
* 1964: Julius Raab – awstriski politikar a zwjazkowy kancler
* 1976: Zhou Enlai – chinski politikar
* 1996: François Mitterrand – francoski politikar a statny prezident

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Sewerina

## Wotkaz
9. januara

**9. januara** abo **9. wulkeho róžka** je dźewjaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 356 dnjow (357 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1693: Ćežke zemjerženje střaše Sicilsku; 60.000 ludźi wumrě.
* 1788: Connecticut sta so z pjatym čłonom Zjednoćenych statow Ameriki.
* 1900: Załoženje koparskeho towarstwa Lazio Rom.

* 1960: W Egyptowskej započnje so natwar Asuanskeho nasypa.
* 1992: W Bosniskej a Hercegowinje bu Republika Srpska proklamowana, štož přinošuje k wudyrjenju rata.

## Narodniny
* 1554: Hrjehor XV. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 1709: **[[Jan Bjedrich Langa (1709)|Jan Bjedrich Langa]]** – serbski farar, přełožowar nabožinskeho pismowstwa
* 1890: Karel Čapek – čěski spisowaćel a žurnalist
* 1890: Kurt Tucholsky – němski spisowaćel
* 1908: Simone de Beauvoir – francoska spisowaćelka, filozofowka a feministka
* 1913: Richard Nixon – US-ameriski politikar a 37. prezident Zjednoćenych statow
* 1922: Ahmed Sékou Touré – ginejski diktator
* 1925: **[[Albrecht Langa]]** – serbski ludowědnik
* 1941: Joan Baez – US-ameriska folk-spěwarka
* 1941: **[[Ruth Thiemannowa]]** – serbska historikarka, kulturna wědomostnica, lektorka, wudawaćelka a publicistka
* 1944: Jimmy Page – britiski rock-hudźbnik
* 1945: Lewon Ter-Petrosjan – prezident Armenskeje
* 1950: Rio Reiser – němski hudźbnik a spěwotwórc
* 1967: Dave Matthews – awstralski spěwar a gitarist

## Wumrěće
* 1873: Napoléon III. – francoski kejžor
* 1878: Viktor Emanuel II. – kral Piemonta a Italskeje
* 1908: Wilhelm Busch – němski basnik a rysowar
* 1927: Jovan Cvijić – serbiski geograf
* 1979: Bjarnat Wawrik – jurist, diplomat, hospodarski poradźowar, awtor etnografiskich studijow
* 2005: Antonín Klimek – čěski historikar

## Swjate dny
* katolski: Adriana
* ewangelski: Jana Łaskeho

## Wotkaz
Sprotawa

**Sprotawa** (, ) je městačko w Lubušskim wojewódstwje na juhozapadźe Pólskeje.

Leži při rěce Bobr někak dwanaće kilometrow wuchodnje Žahanja a ma dwanaće tysac wobydlerjow w měsće samym a wokoło 21.000 w cyłej gmejnje.

Město naspomni so prěni raz w lěće 1000 w zwisku ze zetkanjom němskeho kejžora Oty III. a pólskeho wójwody Bolesława Chrobreho w hrodźe *Ilva*, štož wotpowěduje po wšěm zdaću dźensnišemu gmejnskemu dźělej *Iława* (němsce *Eulau*).

## Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Sprotawa měješe dnja  cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.

## Žórła


## Wotkaz
Kostrin

**Kostrin** (, ) je město w Pólskej. Leži w Lubušskim wojewódstwje nad zliwom rěkow Wódry a Warty w južnym dźělu Wódrineho łuha.

Wódra je tu dźensa hranica mjez Němskej a Pólskej a historiske město Kostrin wot kónca Druheje swětoweje wójny tuž dwojene (podobnje kaž Zhorjelc a Frankobrod nad Wódru) na pólski a němski dźěl. Němski dźěl leži na lěwym, zapadnym brjoze Wódry, je mjeńši, mjenuje so Küstrin-Kietz a słuša k braniborskej gmejnje Küstriner Vorland. Wjetši pólski dźěl na prawym brjoze Wódry so mjenuje *Kostrzyn nad Odrą*.

Historiske měšćanske jadro a twjerdźizna buštej na kóncu Druheje swětoweje wójny spalenaj.

## Žórła


## Wotkaz
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc

|}

**Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc** (čo. 6212) je wuznamna dwukolijowa čara we wuchodnej Sakskej. Wjedźe přez Hornju Łužicu, z Drježdźan přez Biskopicy, Budyšin a Lubij do Zhorjelca. Wona je z dźělom paneuropskeho koridora III.: Brüssel–Köln–Drježdźany–Wrócław–Krakow–Lwów–Kijew.

## Wjazba ze železniskej syću
Z Drježdźan wjedu železniske čary do Lipska, Dźěčina a Njedźichowa.

We Warnoćicach wotbočuje čara do Kamjenca. Jeje podlěšowanje do Pěrna je dźensa zawrjena.

Z Biskopic wjedźe železniska čara do Wjazońcy a dale do Žitawy. Něhdyša čara do Kamjenca so w lěće 1998 zawrě, wot lěta 2004 su kolije wottorhane.

Budyšin bě do zawrjenja čarow do Žandowa a Wojerec hornjołužiske železniske křižowanišćo. Čara do sewjera je so mjeztym wottwariła.

Z Lubija wjedźetej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja so w lěće 2004 wottorhachu a něhdyša čara do Budestec bu demontowana w lěće 2008. Na ćělesu tuteje čary natwarichu kolesowansku šćežku přez Kumwałd.

Ze Zhorjelca wjedu čary do Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa,
Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.

## Žórła


## Wotkaz
Jacques Chirac

**Jacques Chirac** (* 29. nowembra 1932 w Parisu; † 26. septembra 2019) bě francoski politikar konserwatiwneje gaullistiskeje strony Rassemblement pour la République („Zhromadźizna za republiku“). Bě mjez 1974 a 1976 a hišće raz mjez 1986 a 1988 francoski premier, nimo toho wot lěta 1977 hač do lěta 1995 měšćanosta stolicy Paris a naposledk mjez 1995 a 2007 statny prezident Francoskeje.

## Wotkazaj

* Webstrona Chiracoweje załožby z oficialnej biografiju
François Mitterrand

**François Mitterrand** (* 26. oktobra 1916 w Jarnacu, Francoska; † 8. januara 1996 w Parisu) bě francoski politikar socialistiskeje strony a mjez 1981 a 1995 statny prezident Francoskeje. 

## Wotkazy

* Webstrona instituta „François Mitterand“
Valéry Giscard d’Estaing

**Valéry Giscard d’Estaing** (skrótka tež *Giscard* abo *VGE*; * 2. februara 1926 w Koblenzu, Němska, † 2. decembra 2020) bě francoski politikar byrgarsko-liberalneje strony Union pour la démocratie française („Unija za francosku demokratiju“) a bě mjez 1974 a 1981 statny prezident Francoskeje. 

Do toho bě předsyda liberalneje strony Républicains indépendants a 1962–66 kaž tež 1969–74 finančny a hospodarski minister. Po prezidentstwje bě předsyda wot njeho załoženeje byrgarskeje strony UDF a wot 1986 do 2004 prezident regionalneje rady wobwoda Auvergne.

## Wotkaz
C. S. Lewis

**Clive Staples Lewis** (* 29. nazymnika 1898 w Belfasće; † 22. nazymnika 1963 w Oxfordźe) bě irski spisowaćel,  křesćanski teolog a apologet.

Jeho bliski přećel bě sławny jendźelski spisowaćel J. R. R. Tolkien.

## Twórby
* The Chronicles of Narnia (*Chroniki Narnije*)

## Wotkaz
Serbišćo

**Serbišćo** () je město w Saksko-Anhaltskej. Leži někak 40 kilometrow juhowuchodnje Dźěwina a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Eksterne wotkazy
Stolica

**Stolica** abo **hłowne město** je politiski, husto tež stawizniski centrum kraja abo stata a tuž zwjetša sydło najwyšich politiskich institucijow, kaž n. př. knježerstwa, sejma abo monarcha. W někotrych krajach na zemi njeje stolica runočasnje tež sydło knježerstwa, n. př. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sydło knježerstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwjazkowych statach kaž w Němskej su wažne institucije často we wšelakorych městach zasydlene. Stolica njeje přeco najwažniši hospodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.

Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtenstein a Vatikanske město su kraje, kotrež *de jure* žanu stolicu nimaja.

Srjedźowěkowscy kralojo njemějachu stajne stolicy, ale pućowachu po kraju a rezidowachu w tak mjenowanych pfalcach.

## Wotkaz
Jemjelowe rostliny

**Jemjelowe rostliny** (*Viscaceae*) bě rostlinska swójba, kotrejež družiny po nowych spóznaćach nětko słušeja k swójbje (*Santalaceae*).
Charles de Gaulle

**Charles Andŕe Joseph Marie de Gaulle** (* 22. nowembra 1890 w Lille, † 9. nowembra 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) bě francoski general, politikar a w Druhej swětowej wójnje nawoda francoskeho spjećowanja přećiwo nacionalsocialistam. Bě w lěće 1958 jako premier ze załožerjom pjateje francoskeje republiki a mjez 1959 a 1969 statny prezident. Jeho naslědnik bu Georges Pompidou.

Politiski směr gaullizma ma hač do dźensnišeho wliw na francosku politiku.

## Wotkaz
Dźěwin

**Dźěwin** je pomjenowanje:

* stolicy Saksko-Anhaltskeje, hlej Dźěwin (město) (němsce *Magdeburg*)
* wjes a gmejna w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Dźěwin (wjes)
* alternatiwne serbske mjeno za Bad Düben, wokrjes Sewjerna Sakska

*hlej tež:* Dźěwinska hola
Angola

**Angola** je stat w juhozapadnym dźělu Afriki. Leži při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Republiku Kongo a Demokratiskej Republiku Kongo w sewjeru, we wuchodźe ze Sambiju a w juhu z Namibiju. Stolica Luanda namaka so při brjoze Atlantika w sewjerozapadźe kraja a ma něhdźe 5 milionow wobydlerjow.

## Geografia
Najwyše městno je Morro Môco (2 620 m nad normalnej nulu). 

### Města
Najwjetše města su :

* Luanda - 2.022.000 wobydlerjow	
* Huambo - 400.000 wobydlerjow	
* Benguela - 155.000 wobydlerjow		
* Lobito - 150.000 wobydlerjow

### Prowincy
Angola zestaji so ze slědowacych 18 prowincow:

## Žórła


## Wotkazaj

* Wulkopósłanstwo Republiki Angola w Němskej
Niger (rěka)

**Niger** (po łaćonskim słowje: **"niger"** → **"čorny"**, mandingski ***Joliba***, songhaiski ***Isa Ber***, tuaregski ***Oya, gher n gheren***) je wulka rěka w zapadnej Africe. Žórło leži w regionje Tembakounda na Djallonskich horach w Gineji; wuliw do Ginejskeho golfa namaka so po 4.184 km w juhu Nigerije.

## Přitoki

* Bani *(430 km) *
* Sokoto *(320 km) *
* Benue *(1400 km) *
* Béli *(140 km) *
* Gorowol *(465 km) *
* Sibra *(350 km) *
* Tapoa *(? km) *

## Sydlišća a města při Nigerje

* Bamako
* Ségou
* Mopti
* Timbuktu
* Niamey
* Onitsha
* Port Harcourt 

## Nóžki


## Wotkaz
Sněholinka a sydom lutkow

**Sněholinka a sydom lutkow** je jedna z najznaćišich bajkow z Němskeje.

W tutej bajce dźe wo jara rjanu holcu, jeje złu přirodnu mać, sydom lutkow a princa.
Masiela Lusha

**Masiela Lusha** (* 23. oktobra 1985 w Tiranje, Albanska) je US-ameriska filmowa hrajerka a awtorka. Nimo toho je wona z nošerku myta Young Artist Award.

## Filmografija
* 2000: Father's Love, Lisa 
* 2001: Summoning, Grace
* 2001: Lizzie McGuire, Model
* 2002: George Lopez, Carmen Lopez (101 episodes)
* 2003: Clifford's Puppy Days, Nina (46 episodes)  
* 2004: Cherry Bomb, Kim
* 2005: Unscripted
* 2006: Law and Order: Criminal Intent, Mira
* 2007: Time of the Comet, Agnes
* 2008: Blood: The Last Vampire, Sharon
* 2009: Ballad of Broken Angels: Harmony, Harmony 
* 2009: Lopez Tonight
* 2010: Kill Katie Malone, Ginger
* 2010: Of Silence, Annabelle
* 2010: Signed in Blood, Nina 
* 2011: Under the Boardwalk: The Monopoly Story
* 2011: Tough Business, Grace
* 2011: Science of Cool
Chrom

**Chrom** (starogr. *chroma* ,barba‘), tež **barbik**, je chemiski element  ze symbolom Cr a atomowej ličbu 24. Wón liči k přechodnym kowam, w periodiskim systemje steji w 6. pódlanskej skupinje (skupina 6) abo Chromowa skupina. Wjazby Chroma maja wjele rozdźělnych barbow a so často jako pigmenty w barbach a lakach wužiwaja.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Rědora

**Rědora** () je rěčka w Sakskej a Braniborskej, lěwy přitok Čorneho Halštrowa. Je 105 kilometrow dołha.

Wona wužórli so na juhozapadnym boku Žiwina w Zapadołužiskej pahórčinje blisko Ramnowa, njedaloko Halštrowskeho žórła, a běži přewažnje do zapadneho a sewjerozapadneho směra, mjez druhim přez Wulke Rědorjecy *(Großröhrsdorf)*, Radeberg a Wulki Hojn.

## Žórła


## Wotkaz
Nikriš

**Nikriš** (dźensa , hač do lěta 1937 *Nikrisch*) je sydlišćo w Hornjej Łužicy na samym wuchodźe Sakskeje, kotrež słuša wot lěta 1994 k městu Zhorjelc.

Nikriš leži w južnym dźělu Zhorjelca runje na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy a potajkim při hranicy mjez Němskej a Pólskej.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1335 jako *Nickers* a lěto pozdźišo jako *Nikrosch*. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno bu w lěće 1936 w běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow změnjene na *Hagenwerder*.

## Wobchad
Přez Nikriš běži zwjazkowa dróha 99 ze Zhorjelca do Žitawy. Běži tu tež železniska čara Zhorjelc-Zawidow a kónči tu železniska čara Žitawa-Nikriš.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Warnoćicy (gmejna)

**Warnoćicy** () su gmejna wuchodnje Drježdźan při južnej hranicy Budyskeho wokrjesa w Sakskej. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1350 jako *Arnoldistorf*.

## Wobchad
Přez Warnoćicy běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc a kónči tu čara z Kamjenca. Jeje podlěšowanje směr Pěrna je dźensa zawrjena.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).

## Žórła


## Wotkaz
Bjedrich II. (Pruska)

**Bjedrich II.** ( *Friedrich II.*), mjenowany **Bjedrich Wulki** abo **Stary Fryca**, (* 24. januara 1712 w Berlinje, † 17. awgusta 1786 w Podstupimje) bě kral Pruskeje kaž tež kurwjerch Braniborskeje wot 1740 do 1786. 

Šleske wójny, kotrež Bjedrich přećiwo Rakuskej wjedźeše, předstaja spočatk Němskeho dualizma. Wuspěch Bjedricha w poslednjej tutych wójnow, Sydomlětnej wot 1756 do 1763, dowjedźe k doskónčnemu připóznaću Pruskeje jako pjata wulkomóc w europskej *[[Pentarchija|Pentarchiji]]* pódla Francoskeje, Wulkeje Britaniskeje, Rakuskeje a Ruskeje.

Bjedricha maja za reprezentanta rozswětleneho absolutizma. Wón sam so jako „prěni słužownik stata“ woznamjenješe.

Bjedrichowe přimjeno *Stary Fryca* so w někotrych serbskich prajidmach wotbłyšćowa:
* Šnupować ze zaka kaž stary Fryca.
* Šnupowa/r kaž stary Fryca.
* Pobyć kaž stary Fryca pola Bukec.
* To je za stareho Frycu.

## Žórła
Warnoćicy (Čěska)

**Warnoćicy** (, ) su město w samym sewjeru Čěskeje republiki. Leža we wysokosći wot 350 metrow nad mórskej hładźinu při rěčce Mandawje blisko hranicy ze Sakskej napřećo Wulkemu Šunowej a Wodowym Hendrichecam. 

Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1352.

We Warnoćicach běše po Druhej swětowej wójnje wot 1946 do 1949 prěnja serbska wyša šula zaměstnjena (hlej: *[[Warnočanska generacija]]*).

## Wosobiny
* Bjarnat Krawc (1861–1948), serbski komponist; bydleše poslednje tři lěta we Warnoćicach
* Hanka Krawcec (1901–1990), serbska molerka a grafikarka; bydleše a dźěłaše wot 1947 do 1986 w měsće

## Žórła


## Wotkaz
Sćijecy

**Sćijecy** (prjedy tež *Sćiwjecy*; ) su wjes w Hornjej Łužicy, kotraž je wot lěta 1994 z měšćanskim dźělom Budyšina. Maja  wobydlerjow a přestrjeń wot 4,73nbsp;km². K Sćijecam słušeja tež Ratarjecy.

## Geografija
Sćijecy leža na zapadnej kromje města Budyšina, při čimž nadeńdźe so stara wjes při Wjazońčanskej dróze južnje železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc, nowši dźěl pak sewjernje wot njeje při krajnej dróze na směr Biskopicy, něhdyšej B 6. Přez stare Sćijecy ćeče Sćiječanska rěčka, kiž wuliwa so blisko Sprjewineje kupjele do Sprjewje.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola dračoweho hata, Pola rěki, Pola skały, Pola suchej łuki, W Helach, Liponca (tež: na horje), Pola cyhelčiny, Pola sucheho hata, Na Rynčec horje, Pola starej dróhi, Pola Rynčec hata, Pola Witichec skały, Janašec hora, Pola němskej dróhi, Rynčec lipy, W dole.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje Sćijec jako sydło ryćerja *Martinus de Stewicz* pochadźa z lěta 1242. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Budyska měšćanska rada.

Wot lěta 1890 mějachu Sćijecy zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 zastajichu wosobowy wobchad a 2001 so čara zawrě.

Hač do lěta 1994 běchu Sćijecy samostatna gmejna, wot 1936 z wjesnym dźělom Ratarjecy. 

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Sćijecach|Kulturne pomniki w Sćijecach]]*

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 70 wot cyłkownje 96 Sćiječanow serbsce (73 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 6,7 %.

## Wosobiny
* Jan Pawoł Křižan (1854–1923), farar, spisaćel a dołholětny předsyda Maćicy Serbskeje; narodźeny w Sćijecach

## Žórła


## Wotkaz
Pyrenejska połkupa

**Pyrenejska połkupa** (tež **Iberiska połkupa**) je wulka połkupa na juhozapadźe Europy, najzapadniša z třoch wulkich juhoeuropskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkanskeje. Ma přestrjeń wot něhdźe 580.000 km² a je tuž po Skandinawiskej połkupje druha najwjetša połkupa Europy.

Pyrenejska połkupa mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom a na zapadźe z Atlantiskim oceanom. Z Europu je wona na sewjerowuchodźe zwjazana, hdźež tworja Pyreneje jeju hranicu. Na juhu Pyrenejskeje połkupy leži Gibraltarski přeliw, kotryž wotdźěluje Europu wot Afriki. Najwažniše rěki su Tajo, Duero a Ebro.

Na Pyrenejskej połkupje leža Španiska, Portugalska, Andorra, mały dźěl Francoskeje a tež Gibraltar, kotryž je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa. 

## Nóžki


## Wotkaz
Skandinawiska połkupa

**Skandinawiska połkupa** je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a dźěl Finskeje.

Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.

## Wotkaz
*
Brunojcy

**Brunojcy** ( *Bronowice*,  *Braunsdorf*) su łužiska wjes při prawym brjoze Nysy, kotraž słuša z lěta 1945 k Pólskej. Leži na juhu Lubušskeho wojewódstwa, tři kilometry sewjernje Wjeski *(Łęknica)* a sewjerowuchodnje Mužakowa při kromje Pückleroweho parka. Brunojce słušeja ke gmejnje Trjebule w Žarowskim wokrjesu a maja něhdźe 370 wobydlerjow. Historisce słušeja k Hornjej Łužicy a ležachu při hranicy Žahańskeho wojewódstwa, kiž bě dźěl Šleskeje.

## Stawizny
Brunojce słušachu k staroserbskim sydlenskim rumej wokoło Mužakowa a bě znajmjeńša wot 1366 přez nimale šěsć lětstotki dźěl Mužakowskeho stawoweho knjejstwa a Mužakowskeje wosady. Wjeska ležeše při nadregionalnje wuznamnej wikowanskej dróze *via regia Lusatiae inferioris* (tež *Delnja krajna dróha*), kotraž wjedźeše z Lipska přez Grodk, Mužakow a Žarow hač do Waršawy. Dla tutoho połoženja buchu Brunojce w Třicećilětnej wójnje ćežko wobškodźene.

Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja Brunojce kaž cyła Łužica wuchodnje Nysy k Pólskej.

## Wobydlerstwo
Kónc 19. lětstotka běchu Brunojce po statistice Arnošta Muki jedna z mało zbywacych serbskorěčnych wjeskow wuchodnje Nysy. Rěčeše so Mužakowska narěč serbšćiny. Jenož wobydlerjo srěnich lětnikow rozumjachu němsce, stari a dźěći porno tomu scyła nic. Cyłkownje wobsteješe wobydlerstwo z 357 Serbow (94,4 %) a 21 Němcow. Tutón poměr so hakle přez industrializaciju přeměni. Hač do lěta 1910 so ličba wobydlerstwa nimale podwoji na 708.

Po 1945 dyrbjachu Serbja a Němcy wjesku wopušćić.

## Wosobiny
* Jan Wjelan (1773–1852) – farar a wučer w Slepom; rodźeny w Brunojcach

## Žórła
Trjebule

**Trjebule** (, ) su gmejna w pólskim dźělu Łužicy. Wjetši dźěl gmejny leži w Delnjej Łužicy a cyła gmejna słuša dźensa k Žarowskemu wokrjesej w Lubušskim wojewódstwje.

Trjebule leža někak 22 kilometrow na zapad wot Žarowa a maja šěsć tysac wobydlerjow.

## Gmejna
Ke gmejnje słušeja nimo Trjebulow samych tež slědowace wsy: Babjeg *(Łuków)*, Bukowina, Bjenišow *(Mieszków)*, Bukowka *(Buczyny)*, Cybalin *(Czaple)*, Jasmjenow *(Jasionów)*, Hendrichojce *(Jędrzychowice)*, Chudzowice, Chwałojce *(Chwaliszowice)*, Kalk *(Kałki)*, Kamienica nad Nysą Łużycką, Karsówka-Wierzbięcin-Siemiradz, Królów, Małe Hendrichojce *(Jędrzychowiczki)*, Marcinów, Niwica-Gněwaśice, Nowe Czaple-Brunojcy-Pustków, Przewoźniki, Rytwiny, Selc *(Siedlec)*, Stare Czaple, Tšechlin *(Dębinka)*, Tšěšojce *(Strzeszowice)*, Włostowice, Wolšynka *(Olszyna)*, Ždźarki *(Żarki Małe)*, Ždźary *(Żarki Wielkie)*.

## Žórła


## Wotkaz
Třeplin

**Třeplin** (, ) je wjes w Pólskej. Słuša ke gmejnje Trjebule w Lubušskim wojewódstwje a leži při dźensnišej hranicy mjez Pólskej a Sakskej. 

Z historiskeho pohlada leži Třeplin w Šleskej blisko hranicy z Łužicu – sewjernje ležace Wulke Ždźary słušeja k Delnjej Łužicy a zapadnje ležace Brunojcy k Hornjej Łužicy.

## Žórła
Čornow-Křidoł

**Čornow-Křidoł** () je něhdyša gmejna w Budyskim wokrjesu a wot lěta 1999 měšćanski dźěl Kamjenca. Leži na sewjerowuchod wot centruma města njedaloko Kamjenskeho lětanišća a wobsteji ze wsow Čornow na juhu a Křidoł na sewjeru.

Gmejna bu w lěće 1965 wutworjena a po 34 lětach do Kamjenca zagmejnowana.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Čornowa a Křidoła jako *Tschorne* a *Schildowe* pochadźa z lěta 1225.

## Wosobiny
* Pětr Šěrach (1656–1727), farar a awtor, zakitowar serbstwa; narodźeny w Křidole

## Žórła
Jiłow (město)

**Jiłow** ( *Eilenburg*) je wulke wokrjesne město z něhdźe 16.000 wobydlerjemi w sakskim wokrjesu Sewjerna Sakska. Leži při rěce Modłeji někak dwaceći kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska a dwaceći kilometrow juhozapadnje wot Torhowa.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 961 jako hród *civitas Ilburg* we wopismje kejžora Oty I.

## Žórło


## Wotkaz
Europska wobrotnička

**Europska wobrotnička** (*Heliotropium europaeum*) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Europska wobrotnička je jednolětna rostlina.

Kćenja su běłomódrjenkojte.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych zhromadnosćach a na winicach.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 8 

## Eksterne wotkazy
*
Čelchow

**Čelchow** (prjedy tež *Celchow* abo *Čerchow*; ) je sydlišćo w sakskim wokrjesu Budyšin, kotrež słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Čelchowa bě w lěće 1360 jako *Czelchowe* abo *Czelchow*. Wot zažneho 18. lětstotka bě wjeska sydło ryćerkubła.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 125 wot cyłkownje 137 Čelchowčanow serbsce (91 %). Ewangelscy Čelchowčenjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe.

## Wobchad
Přez Čelchow wjedźe zwjazkowa dróha 156 z Běłeje Wody do Budyšina.

## Pomniki
Jako kulturnej pomnikaj škitanej stej něhdyši Čelchowski hosćenc při zwjazkowej dróze ze zornowcowymaj portalomaj kaž tež něhdyše ryćerkubło z knježim domom a parkom.


Čelchow – knježi dom 4.jpg|Knježi dom Čelchowskeho kubła (1901)
Čelchow – hosćenc 1.jpg|Čelchowski hosćenc
Čelchow – hosćenc 3.jpg|Portal hosćenca


## Literatura
* 

## Wotkaz

## Žórła
Sorokyne

**Sorokyne** (; ; 1938 – 2016 *Kраснодон/ Krasnodon*; w Luhanskej republice – Krasnodon) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Welika Kamjanka něhdźe 75 kilometrow juhowuchodnje Luhanska při wuchodnej kromje oblasći njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju w regionje Donbas. 

Ma něhdźe 43 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1914 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša město *de facto* k tak mjenowanej separatistiskej Ludowej republice Luhansk.

## Žórła


## Literatura
*  Краснодон // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2009. — Т. 5 : Кон — Кю. — С. 298. — ISBN 978-966-00-0855-4.
*  Краснодон // Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003¬–2016. — ISBN 944-02-3354-X.

## Wotkaz
Ćisk

**Ćisk** () je wulka wjes  w sakskim wokrjesu Budyšin a wot lěta 1996 měšćanski dźěl Wojerec.

## Geografija
Ćisk leži južnje Wojerowskeho centruma a sewjerozapadnje Čornicy při něhdyšej zwjazkowej dróze 96 do směra na Budyšin a južnje železniskeje čary Wojerecy–Zhorjelc. Zwjazkowa dróha z Budyšina do Berlina wjedźe wot lěta 2018 jako wuchodna wobjězdka Wojerec přez lěs wuchodnje Ćiska.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Ćiska jako *Zcyzizc* je z lěta 1248. Přez lětstotki słušeše wjes k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 326 wot cyłkownje 332 Ćišćanow serbsce (98 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,3 %.

W lěće 1955 nošachu hišće 116 žonow w Ćisku Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 69. Poslednja drastynošerka, Marja Wirthowa, zemrě w awgusće 2019.

## Literatura
* Ines Kellerowa: *K slědźenjam w nakrajnych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma.* W Rozhledźe čo. 4/2020, str. 6–12

## Žórła


## Wotkaz
Wujer

**Wujer** (, starši serbski prawopis: *Wujeŕ*) je sydlišćo na juhu Hornjeje Łužicy. Wot lěta 1938 je słušało ke gmejnje Ketlicy a wot lěta 2003 je hromadźe z Ketlicami měšćanski dźěl Lubija.

## Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Jězor *(Iser)*, Bubnik, Lyte (rěčka), Kurin, Lada *(Lehde)*, *Lindicht*.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako *Uwer* a běše znajmjeńša wot spočatka 15. lětstotka z ryćerskim sydłom. Jadro wjeski je typiski słowjanski kulowc. Hač do lěta 1938 bě Wujer samostatna gmejna.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 71 wot cyłkownje 237 Wujerčanow serbsce (30&nbsp;%). Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Ketličanskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Supow

**Supow** () je sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži w juhu sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša k městu Šěrachow-Korzym.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Supowa jako *Suppe* je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Budyske tachantstwo. Mjeno *Supow* je snano wotwodźene ze serbskeho słowa *[[sup]]*. Hač do lěta 1936 bě Supow samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow, potom so do Wbohowa zagmejnowa.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 14 wot cyłkownje 27 Supowčanow serbsce (52&nbsp;%).

Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot 17. lětstotka Budestečanskej wosadźe.

## Žórła
Stróžišćo

**Stróžišćo** (tež **Stróžć**; ) je małe sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Budyšin, ma jenož dźesać wobydlerjow a słuša wot lěta 1998 k Radworskej gmejnje. Stróžišćo wobsteji z třoch burskich statokow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Stróžišća je z lěta 1419 jako *Stroschitz*. Mjeno je serbskeho pochada a ma woznam straža, štož poćahuje so prawdźepodobnje na strategisce wuznamne połoženje sydlišća při starej wikowanskej dróze z Hodźija do Grodkowskeho směra. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyske tachantstwo.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 23 Stróžćenjo serbsce. Katolscy wobydlerjo přisłušachu ze starodawna Budyskej tachantskej wosady, buchu pak w lěće 1915 z praktiskich přičin hromadźe z Chelnjanskimi přefarowani do Radworja.

## Pomniki
W Stróžišću nadeńdźe so pjeć swjatych křižow, najstarši z nich z lěta 1801, kaž tež kamjentnej „piwowej kamjenjej“, kotrejž markěrowaštej tak mjenowanu piwowu milu wokoło města Budyšina, hdźež smědźeše so jenož měšćanske piwo předać.

Tež Milenijowy pomnik nadeńdźe so na Stróžišćanskich zahonach.

## Literatura
* Jan Krawc: *Stróžć – wjeska na wyšinje.* W Serbskej protyce 1991, str. 86–88.

## Žórła


## Wotkaz
Židźino

**Židźino** () je holanska wjes  w sewjerje Hornjeje Łužicy. Leži w Budyskim wokrjesu a wot lěta 1995 słuša ke gmejnje Halštrowska Hola.

Kaž susodne Hory a Nowa Łuka je tež Židźino typiski holanski nawsowc. Na wulkej nawsy nadeńdu so mjez druhim měrowy dub z wopomnjenskim kamjenjom, wjesna studnja a pomnik za padnjenych swětoweju wójnow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Židźina jako *Sydewinkel* je z lěta 1401.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 408 wobydlerjow, z nich 407 Serbow a jenož jedyn Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 73,3 %.

W lěće 1955 nošachu hišće 120 žonow w Židźinom Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 48. Poslednja drastynošerka, Lejna Mačowa, zemrě w lěće 2007.

## Wobrazy

Židźino – Měrowy dub.jpg|Měrowy dub a holanski statok na nawsy
Židźino – wojerski pomnik.jpg|Wojerski pomnik
Brunnen Seidewinkel Elsterheide 1.JPG|Wjesna studnja
Gedenkstein Seidewinkel Elsterheide.JPG|Pomnik „600 lět Židźino“


## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 93–97

## Žórła


## Wotkaz
Tyhelk

**Tyhelk** () je holanska wjes w Hornjej Łužicy a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Łaza. Ma  wobydlerjow.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so něhdźe dwaj kilometraj sewjerozapadnje Běłeho Chołmca njedaloko Šibojskeho jězora, něhdyšeje brunicoweje jamy. Wuchodnje Tyhelka ćeče kanalizowana Mała Sprjewja, na zapadźe nadeńdźe so susodna wjeska Roholń.

## Stawizny
Prěni raz naspomni so wjeska we formje małeho kulowca hakle w lěće 1746, a to hižo pod dźensnišim mjenom. Tehdy běše wudwór ryćerkubła w Běłym Chołmcu. Dalše historiske mjena běchu *Dyglich* (1767), *Tieglitz* (1791) a *Tieglich* resp. serbsce *Tygelk* (1824).

Mjeno pochadźa wot němskeho słowa *Tiegel* a poćahuje so prawdźepodobnje na geografiske połoženje sydlišća we wužłobinje Małeje Sprjewje. Tež serbske mjeno wurjekowaše so w tamnišej srjedźołužiskej narěči z *g* město *h*.

## Žórła
Dubc

**Dubc** () je sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1992 k Rěčičanskej gmejnje.

## Geografija

Dubc leži we łuhojtej krajinje mjez Běłej Wodu a Nisku, wuchodnje Rěčic w přitočnišću Běłeho Šepca. Na juhozapadźe mjezuje Dubc z Hatkom, na juhu z Chwalecami, na zapadźe z Rózborkom a na sewjeru z wojerskim zwučowanišćom Hornja Łužica.

### Wobchad
Přez njedaloki centrum Rěčic wjedźe zwjazkowa dróha 115 a tam je tež dwórnišćo železniskeje čary Berlin–Zhorjelc.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Dubca jako *Ducz* je z lěta 1398. Hišće hač do lěta 1857 prědowaše so w Dubčanskej cyrkwi tež serbsce. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice mjez 1117 wobydlerjemi jenož hišće 20 serbskich (2&nbsp;%).

Ewangelsko-lutherska cyrkej swj. Jurja bu w lětach 1914 do 1916 na městnje stareho Božeho domu natwarjena.

## Žórła


## Wotkaz
Daubitz

**Daubitz** je němske mjeno slědowaceju wsow:

* Dubc, gmejna Rěčicy, Wokrjes Zhorjelc, Sakska
* Doubice, wokrjes Děčín, Wusčanski kraj, Čěska
Wjerbno

**Wjerbno** () je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w juhowuchodnym dźělu Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Je jedna ze šěsć gmejnow Bórkowskeho hamta.

## Geografija

Gmejna nadeńdźe so we wuchodnych Błótach něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Choćebuza a štyri kilometry juhowuchodnje Bórkowow. Ke gmejnje słušatej wjesce Brama *(Brahmow)* a Rubyn *(Ruben)*, kotrejž ležitej juhozapadnje resp. juhowuchodnje Wjerbna.

Susodne gmejny su Smogorjow-Prjawoz za Sprjewju na sewjeru, Góry na wuchodźe, Gołkojce na juhu kaž tež Bórkowy na zapadźe.

## Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice měješe wjes we 1880tych lětach 1703 wobydlerjow, z nich 1687 serbskich a jenož 16 němskich. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,3 %.

## Wosobiny
* Měto Dalic (1684–1740) – burski wjednik
* Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ (1758–1841) – farar, spisowaćel, wudawaćel, zakitowar serbstwa; narodźeny we Wjerbnje
* Jan Bjarnat Krušwica (1845–1919) – kěrlušer, kulturny prócowar, farar we Wjerbnje (1878–1919)
* Mato Kosyk (1853–1940) – basnik 
* Měto Laški (1889–1972) – ratar, městopředsyda Domowiny

## Literatura
* Martina Poraccyna: *Wjerbno – wjas na kšomje Błotow.* W Rozhledźe 4/1994, str. 132–134

## Žórła


## Wotkazaj
Haty

**Haty** () su sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leža w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja ze starodawna jako wjesny dźěl k Worklečanskej gmejnje.

## Geografija
Sydlišćo leži we łučinje mjez promjenjemi Klóšterskeje wody něhdźe dwaj kilometraj sewjerne wot Worklec. Susodne sydlišća su Hrańca na sewjerowuchodźe, Nowa Wjeska na juhu a Horni Hajnk na zapadźe.

## Stawizny
Haty naspomnichu so prěni raz hakle w lěće 1821.

## Pomniki
Jenički zapisany kulturny pomnik w Hatach je swjaty křiž z 19. lětstotka na Wokolnej, čo. 1.

## Wosobiny
* Beno Mět (1925–2011) – serbski dźiwadźelnik, narodźeny w Hatach

## Žórła
Halbendorf

**Halbendorf** je němske pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Dźěwin w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Brězowka
* wsy w gmejnje Malešecy w Budyskim wokrjesu, hlej Połpica (němsce *Halbendorf/Spree*)
* wjesneho dźěla města Šěrachow-Korzym w Budyskim wokrjesu, hlej Wbohow (Šěrachow-Korzym) (němsce *Halbendorf im Gebirge*)
Brězowka

**Brězowka** () je wjes z něhdźe 500 wobydlerjemi na sewjeru Hornjeje Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dźěwin.

## Geografija

Brězowka mjezuje na sewjerowuchodźe ze Źěwinkom w Braniborskej, na wuchodźe z Kromolu w gmejnje Jabłońc, na juhowuchodźe z Běłej Wodu, na juhu z Brězowskim jězorom a Trjebinom a na zapadźe ze Slepom.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Brězowki jako  *Bresselugk* pochadźa z lěta 1458.  Historiske słowjanske mjeno *Brězoług* ma pochad ze słowow *[[brěza]]* a *ług* (dźensa hornjoserbsce łučina). Najwjetši dźěl wsy podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu; mjeńši dźěl słušeše do wobsydstwa chětro zdaleneho Cymplskeho ryćerkubła.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 320 wobydlerjow, mjez nimi 315 Serbow (98 %). Po pruskim ludličenju 1910 běchu tehdy 84,5&nbsp;% Brězowskich wobydlerjow Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 73 %.

## Žórła


## Wotkaz
Lichań

**Lichań** (, do lěta 1911 *Leichnam*) je wjes při Małej Sprjewi w Hornjej Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Budyskim wokrjesu a słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje.

## Geografija
Lichań leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow, někak třinaće kilometrow na sewjer wot Budyšina. Južnje wsy so wotdźěluje Mała Sprjewja wot Sprjewje, kotraž ćeče wuchodnje wsy.

Lichań mjezuje na sewjerowuchodźe z Połpicu, na wuchodźe z Lemišowom, na juhowuchodźe z Brězynu a Hućinu, na juhu z Klukšom, na zapadźe ze Zdźarom a na sewjerozapadźe z Kobjelnjom.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1394 jako *Lycham* a bě wot 15. lětstotka z knježim sydłom.

W Lichańskej Šiwartec korčmje załoži so w lěće 1924 serbske towarstwo „Zernička“. 

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 207 wot cyłkownje 214 Lichańčanow serbsce. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe.

## Literatura
* 
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte V. Klix, Kreis Bautzen mit Spreewiese, Salga und Göbeln.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1967 [65 str.]

## Žórła


## Wotkaz
Kśišow

**Kśišow** () je sydlišćo w Delnjej Łužicy. Leži na juhowuchodźe Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słuša ke gmejnje Gołkojce.

## Geografija
Kśišow leži štyrnaće kilometrow zapadnje Choćebuza a sydom kilometrow južnje Wětošowa.

## Kubłanje
Na zakładnej šuli w Kśišowje so wučba serbšćiny jako cuzeje rěče poskića.

## Žórła


## Wotkazaj

* Informacije wo wsy na webstronach gmejny Gołkojc
Popojce

**Popojce** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Gołkojce we wokrjesu Sprjewja-Nysa w Braniborskej, hlej Popojce (Gołkojce) (němsce *Papitz*)
* wsy w gmejnje Nowa Wjas pśi rěce we wokrjesu Wódra-Sprjewja w Braniborskej, hlej Popojce (Nowa Wjas pśi rěce) (němsce *Pfaffendorf*)
Jiłow (Kumwałd)

**Jiłow** () je sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Budyšin a słuša wot lěta 1939 ke Kumwałdskej gmejnje. Ma nimale sto wobydlerjow a nadeńdźe so pod Rubježnym hrodom (542 m), wuchodnym kóncom Čornobóskeho rjećaza.

Susodnej wjesce stej Dažink na wuchodźe a Koča na juhu. Wobě słušatej k Lěwałdskej gmejnje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Jiłowa je z lěta 1567 jako  *Halbe*.

## Žórła


## Wotkaz
*
Halbau

**Halbau** je němske pomjenowanje:

* města Jiłwa (pólsce *Iłowa*) w Lubušskim wojewódstwje, Pólska
* wjesneho dźěla gmejny Kumwałd w Budyskim wokrjesu, hlej Jiłow (tež *Halbau am Hochstein*)
Přibuz

**Přibuz** (, ) je wjes a wjesna gmejna w juhozapadnej Pólskej. Słuša k Žarowskemu wokrjesej w Lubušskim wojewódstwje a leži na prawym brjoze Łužiskeje Nysy, kotraž twori tule hranicu ze Sakskej. Wjetši dźěl gmejny leži w Šleskej, mjeńši słuša historisce k Hornjej Łužicy. 

## Geografija
Centrum gmejny leži někak dwajadwaceći kilometrow na juhozapad wot Žarowa a 64 kilometrow na juhozapad wot Zeleneje Hory. 

Cyła gmejna ma přestrjeń 178,32 km² a leži na prawym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Němskej. Susodne němske wsy su Přibuzk, Podroždź, Wjertko a Pěchč.

## Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słušeja wsy Bucze, Dubrawa *(Dąbrowa Łużycka)*, Dobrochów, Lipna - Jamno, Mielno, Piotrów, Sanice - Dobrzyń, Sobolkecy *(Sobolice)*, Straszów a Włochów.

## Žórła


## Wotkaz
Priebus

**Priebus** je němske mjeno za:
* Přibuz (pólsce *Przewóz*), město w Pólskej
* Přibuzk (němsce *Klein Priebus*), wjes w gmejnje Krušwica w Němskej
Lindroz

**Lindroz** (, ) je wjes a wjesna gmejna w pólskim dźělu Delnjeje Łužicy. Słuša k Žarowskemu wokrjesej w Lubušskim wojewódstwje.

## Žórła
Popojce (Gołkojce)

**Popojce** () su wjes w Delnjej Łužicy. Leža na juhowuchodźe Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słušeja wot 6. decembra 1993 ke gmejnje Gołkojce.

## Geografija
Wjes leži w sewjerozapadnym dźělu Gołkojskeje gmejny a na juhu Błótow mjez Wětošowom na zapadźe a Choćebuzom na wuchodźe.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1350 jako *Popewitz*. Tež cyrkej natwari so najskerje srjedź 14. lětstotka.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki mějachu Popojce w lěće 1884 cyłkownje 514 wobydlerjow, z nich 502 serbskich a 12 němskich. Arnošt Černik poda za 1956 serbski podźěl na wobydlerstwje wot hišće 57,9 %.

## Wosobiny
* Kito Dabo (1846–1904) – wučer, kulturny prócowar
* Hajno Jordan (1882–1917) – wučer, mjenowědnik, kulturny prócowar
* Hendrich Jordan (1841–1910) – wučer, ludowědnik a awtor
* Karlo Jordan (1885–1967) – wučer, narodny prócowar
* Boguwěr Końcak (1807–68) – wučer, zakitowar serbskeje rěče a kulturny prócowar

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije wo wsy na webstronje Gołkojc
Pjeńsk

**Pjeńsk** (, ) je městačko w Hornjej Łužicy. Leži na juhozapadźe Pólskeje w Delnjošleskim wojewódstwje na prawym brjoze Łužiskeje Nysy někak třinaće kilometrow na sewjer wot Zhorjelca. Ma nimale šěsć tysac wobydlerjow.

## Gmejna
Měšćansko-wjesna gmejna Pjeńsk měješe dnja  cyłkownje  wobydlerjow, z nich  w měšćanskim a  we wjesnym dźělu.

Ke gmejnje słušeja nimo městačka samoho tež slědowace wsy (serbske a němske mjena w spinkach): Bielawa Dolna *(Delnja Běła, Nieder Bielau)*, Bielawa Górna *(Hornja Běła, Ober Bielau)*, Dłużyna Dolna *(Nieder Langenau)*, Dłużyna Górna *(Ober Langenau)*, Lasów *(Liša, Lissa)*, Stojanów *(Nieder Penzighammer)*, Żarka nad Nysą *(Zdźarki, Sercha)* a Żarki Średnie *(Žarow, Sohra)*.

## Žórła


## Wotkaz
Wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica

**Wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica** () je jeničke wojerske zwučowanišćo w Sakskej. Ma přestrjeń 163 km² a je potajkim štwórte najwjetše wojerske zwučowanišćo w Němskej.

Leži w Hornjej Łužicy, někak dźesać kilometrow južnje Běłeje Wody a sto kilometrow sewjerowuchodnje Drježdźan.
Sobolkecy

**Sobolkecy** (, ) su wjes na wuchodźe Hornjeje Łužicy. Leža w Žarowskim wokrjesu w pólskim Lubušskim wojewódstwje a słušeja ke gmejnje Přibuz. Maja sto wobydlerjow.

Wjes leži napřećo Łodnjowej při prawym brjoze Łužiskeje Nysy, kotraž twori tule hranicu z Němskej.

Hač do lěta 1945 běchu Sobolkecy dźěl Němskeje, wot toho časa słušeja k Pólskej

## Žórło
Lubušske wojewódstwo

**Lubušske wojewódstwo** () je wojewódstwo při zapadnej kromje Pólskeje. Ma přestrjeń wot 13.985 km² a něhdźe milion wobydlerjow. Jedna so tuž wo po wobydlerstwje najmjeńše z pólskich wojewódstwow. Sydło parlamenta je Zielona Góra, sydło wójwody Gorzów Wielkopolski.

Mjezuje na juhu z Delnjošleskim wojewódstwom, na wuchodźe z Wulkopólskim wojewódstwom, na sewjeru ze Zapadopomorskim wojewódstwom a na zapadźe z němskimaj zwjazkowymaj krajomaj Sakskej a Braniborskej. Dźěl wojewódstwa słuša do historiskeje Delnjeje Łužicy.

Wojewódstwo bu pomjenowane po starym městačku Lubuš (němsce *Lebus*) na lěwym boku Wódry blisko Frankobroda.

## Powiaty
K Lubušskemu wojewódstwu słušeja slědowace powiaty (wokrjesy):

(ličby wobydlerstwa dnja )

Wulkoměsće Zielona Góra a Gorzów Wielkopolski stej bjezwokrjesnej.

## Města
Najwjetše města we wojewódstwje su Zielona Góra ( wobydlerjow), Gorzów (), Nowa Sól (), Žarow (), Žahań () a Gubin ().

*Hlej tež: [[Lisćina městow w Lubušskim wojewódstwje]]*

## Žórła


## Wotkaz
Sprjewiny Doł (wjes)

**Sprjewiny Doł** () je sydlišćo w sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša ke gmejnje ze samsnym mjenom. Je  najmjeńši wjesny dźěl a jenički, kotryž so ani při Sprjewi ani při Sprjewicy njenamaka.

Wjes leži w sewjeru gmejny mjez Sprjewinodołskim jězorom a Čornej Pumpu blisko hranicy z Braniborskej. Zapadnje wsy wjedźe zwjazkowa dróha 97 z Grodka do Wojerec.

## Žórła
Nowe Wiki

**Nowe Wiki** () su gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe połdra tysac wobydlerjow a mjezuje z gmejnami Drjowk, Wjelcej, Stara Darbnja a Rań. Gmejna je dźěl Starodarbnjanskeho hamta a słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

Dźensniše sydlišćo Nowe Wiki nasta kónc 19. lětstotka južnje stareje wjeski Wiki wokoło dwórnišća 1870 poswjećeneje železniskeje čary.

## Žórła


## Wotkazaj
Klěśišća

**Klěśišća** () su sydlišćo w Delnjej Łužicy. Leža w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słušeja do gmejny Šejkow.

Klěśišća leža při zwjazkowej awtodróze 13 z Drježdźan do Berlina blisko wujězda *Klěśišća*.

## Žórła


## Wotkazaj
Małe Dobrynje

**Małe Dobrynje** () su sydlišćo w Delnjej Łužicy z něhdźe 300 wobydlerjemi. Leža južnje Choćebuza a sewjernje Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa a słušeja wot 19. septembra 2004 ke gmejnje Kopańce.

## Stawizny
Wjesna cyrkej natwari so hižo kónc 13. lětstotka a bu w 15. lětstotku wutwarjena. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu wona ćežko wobškodźena a 1950/51 znowa natwarjena.

Hač do 20. lětstotka běchu Małe Dobrynje přewažnje serbska wjeska. Po Mukowej statistice měješe srjedź 1880tych lět cyłkownje 377 wobydlerjow, z kotrychž běchu 370 Serbow (98 %) a jenož sydom Němcow. Arnošt Černik nadeńdźe 70 lět pozdźišo jenož hišće jeničkeho wobydlerja, kiž serbsce rěčeše.

## Žórła


## Wotkaz
Sewjerny polarny ocean

**Sewjerny polarny ocean** (tež **Arktiski ocean**) je najmjeńši ocean na Zemi. Ma přestrjeń 15&nbsp;558&nbsp;000&nbsp;km2 a maksimalnu hłubokosć 5&nbsp;557&nbsp;metrow (hłubina Molloy). Přerězna hłubokosć je 1&nbsp;205&nbsp;m.

Leži wokoło sewjerneho čopa a mjezuje z kontinentami Aziju, Sewjernej Ameriku a Europu (wšě na juhu). Je zwjazany z Ćichim oceanom přez Beringowy přeliw a z Atlantiskim oceanom přez Norwegske morjo.

Wuznamne přistawy Sewjerneho polarneho oceana su na přikład Murmansk a Archangelsk w Ruskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanadźe a Barrow w Zjednoćenych statach Ameriki.

## Žórła

 
## Wotkaz
Marseille

**Marseille** (, za čas Romskeho mócnarstwa , serbsce tež **Marsilija**) je najwažniši francoski přistaw, po Parisu druhe najwjetše město Francoskeje a tež hłowne město historiskeho kraja Provence a dźensnišeho regiona Provence-Alpes-Côte d'Azur. Leži při sewjernym brjoze Srjedźneho morja, na wuchodnej kromje Lawjaceho zaliwa.

W lěće 2013 bě hromadźe ze słowakskimi Košicami kulturna stolica Europy.

## Žórło


## Wotkaz
Birmingham

**Birmingham** je po Londonje druhe najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa. Leži w Jendźelskej a ma wjace hač milion wobydlerjow.

## Nóžki


## Wotkaz
Raduš

**Raduš** () je wjes  w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a je dźěl Wětošowa. Ma něhdźe sydom stow wobydlerjow a je tuž najwjetši gmejnski dźěl Wětošowa nimo města samoho.

Nadregionalnje znate je rekonstruowane słowjanske hrodźišćo blisko Raduša, kotrež so jako zarjadowanišćo a archeologiski muzej wužiwa.

We wsy je zastanišćo železniskeje čary Berlin–Zhorjelc.

## Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* běše srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 869 wobydlerjow 854 serbskorěčnych (98 %) a jenož pjatnaće Němcow. Srjedź 1950tych lět rěčachu po Arnošće Černiku hišće 22,1 % wobydlerstwa serbsce.

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa 

* Webstrona muzeja w słowjanskim hrodźišću
Łaz (Wětošow)

**Łaz** () je mała wjes  w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słuša wot lěta 2003 k městu Wětošow.

## Stawizny
### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* měješe Łaz srjedź 1880tych lět hišće 40 serbskorěčnych wobydlerjow, při čimž njeje cyłkowna ličba jasna.

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Wulkobritaniska (kupa)

**Wulkobritaniska** (, , , ) je kupa w Atlantiskim oceanje a dźewjata najwjetša kupa na Zemi. Leži w sewjerowuchodnym dźělu oceana blisko sewjerozapadnych brjohow Europy. Je tež najwjetša kupa Britiskich kupow a tuž zdobom najwjetša Zjednoćeneho kralestwa, ke kotremuž dospołnje słuša.

## Wotkaz
Sochumi

**Sochumi** (, / Akwa'', ) je město w Georgiskej a stolica mjezynarodnje njepřipóznateho stata Abchaziska. Leži na zapadnej kromje stata při brjoze Čorneho morja.

Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 120 tysac wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło šěsćdźesat tysac.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Magadan

**Magadan** () je město a přistaw w Ruskej federaciji. Leži na wuchodnej kromje stata při brjoze Ochotskeho morja a je hłowne město Magadanskeje oblasće.

Ma nimale sto tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1929 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Oslo

**Oslo** (1624–1924 *Christiania*) je hłowne a najwjetše město Norwegskeje. Leži w južnym dźělu kraja a ma wjace hač šěsć stow tysac wobydlerjow. Metropolowy region ma 1,9 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje wjace hač třećinje norwegskeho wobydlerstwa.

## Wotkaz
Edinburgh

**Edinburgh** () je hłowne město Šotiskeje, po Glasgowje druhe najwjetše město w kraju a sedme najwjetše město cyłeho Zjednoćeneho kralestwa. Ma nimale poł miliona wobydlerjow a leži na wuchodnej kromje Šotiskeje njedaloko brjoha Sewjerneho morja.

## Wotkaz
Chójnička

**Chójnička** () je wjeska w Hornjej Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Budyšin a słuša wot lěta 1936 k Budestečanskej gmejnje.

Wjeska leži w Łužiskich horach južnje Budyšina pod Lubinom a Žmórcom.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Chójnički jako *Coynitz parvum* je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyska rada. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 31 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot spočatka 17. lětstotka Budestečanskej wosadźe, do toho Budyskej.

## Žórła