open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1. julija

**1. julija** abo **1. pražnika** je 182. dźeń gregorianiskeje protyki (183. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 183 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
### W Serbach
* 1934: Bobolcy stanu so z wjesnym dźělom Hornjeje Kiny.
* 1951: W Bórkowach wotměje so Serbski kulturny zjězd.
* 1953: W Minakale załoži so Serbska rěčna šula.
* 1958: Załoženje Ludoweho nakładnistwa Domowina.

### Druhdźe
* 1867: Wustawa Sewjeroněmskeho zwjazka nabudźe płaćiwosć. Otto von Bismarck sta so z kanclerom.
* 1867: Kanadiska konfederacija bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa.
* 1962: Ruanda a Burundi buštej njewotwisnej wot Belgiskeje.
* 1984: Nastup zastojnstwa němskeho zwjazkoweho prezidenta Richarda von Weizsäckera
* 1994: Nastup zastojnstwa němskeho zwjazkoweho prezidenta Romana Herzoga
* 1999: Nastup zastojnstwa němskeho zwjazkoweho prezidenta Johannesa Raua
* 2004: Nastup zastojnstwa němskeho zwjazkoweho prezidenta Horsta Köhlera
* 2013: Chorwatska přistupi Europskej uniji.

## Narodniny
* 1950: David Duke - US-ameriski prawicarski politikar
* 1955: Augusto de Luca - italski wuměłc a fotograf

## Wumrěće
* 1934: Ernst Röhm - němski oficěr a nacionalsocialistiski politikar

## Swjate dny
* katolski: Reginy
* ewangelski: Hinricha Voesa a Jana van Escha
* Narodny swjaty dźeń w Ruandźe a Somalije
* Canada Day w Kanadźe

## Wotkaz
2. julija

**2. julija** abo **2. pražnika** je 183. dźeń gregorianiskeje protyki (184. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 182 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1842: Prěnje čisło Zejlerjoweje Tydźenskeje Nowiny wuńdźe.

## Narodniny

* 1847: August Heino – Budyski moler
* 1914: Alojs Andricki – serbski katolski měšnik a martrar
* 1923: Wisława Szymborska – pólska spisowaćelka a nošerka Nobeloweho myta za literaturu
* 1929: Jurij Kostorž – serbski dźiwadźelnik
* 1970: Nancy Faeser – němska politikarka (SPD), zwjazkowa ministerka
* 1978: Jüri Ratas – estiski politikar, ministerski prezident

## Wumrěće
* 1877: Handrij Brósk – serbski farar a narodny prócowar
* 1897: Pětr Innocenc Jawork – serbski farar a publicist
* 1945: Romuald Domaška – serbski rjadny duchowny, spisowaćel a kulturny prócowar
* 2016: Elie Wiesel – US-ameriski publicist, nošer Měroweho Nobeloweho myta

## Swjate dny
* Marije wopytanje (kat.) / Marije domapytanje (ew.)

## Wotkaz
3. julija

**3. julija** abo **3. pražnika** je 184. dźeń gregorianiskeje protyki (185. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 181 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1866: Bitwa pola Hradca Králového rozsudźi Němsku wójnu za Prusku.
* 1890: Idaho přiwza so jako 43. zwjazkowy stat do Zjednoćenych statow Ameriki.

## Narodniny
* 1810: Ernst Rychtar – serbski rěčnik a narodny prócowar
* 1932: Erika Jahnowa – serbska wučerka, wudawaćelka a Maćicarka
* 1936: Eberhard Kahle – wuhotowar knihow
* 1937: Frank Förster – ludowědnik a awtor, Maćicar
* 1937: Bjarnat Rjenč – serbski wučer, kulturnik a Maćicar
* 1939: Sieghard Kozel – serbski žurnalist, awtor a politikar
* 1955: Marko Šiman – sakski politikar

## Wumrěće

* 1890: Matej Krygaŕ – delnjoserbski farar a kulturny prócowar
* 1930: Mikławš Bjedrich-Radlubin – serbski farar a humoristiski spisowaćel

## Swjate dny
* katolski: Tomaša
* ewangelski: Aonija Palearija

## Wotkaz
4. julija

**4. julija** abo **4. pražnika** je 185. dźeń gregorianiskeje protyki (186. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 180 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1741: Jan Krystof Ponich – serbski duchowny, wučer, spisaćel a přiwisnik katolskich rozswětlerjow
* 1758: Michał Hilbjenc – serbski farar a składnostny basnik
* 1929: Franc Wjenka – serbski wučer a kulturny prócowar
* 1934: Křesćan Bart – serbski dźiwadźelnik
* 1936: Horst Petrik – serbski lektor a Maćicar
* 1949: Horst Seehofer – němski politikar (CSU), ministerski prezident Bayerskeje
* 1964: Edi Rama – albanski wuměłc a politikar, ministerski prezident

## Wumrěće
* 1826: John Adams – druhi prezident Zjednoćenych statow
* 1826: Thomas Jefferson – třeći prezident Zjednoćenych statow

## Swjate dny
* katolski: Prokopa
* ewangelski: Ulricha Augsburgskeho
* Dźeń njewotwisnosće w Zjednoćenych statach *([[Independence Day]])*

## Wotkaz
5. julija

**5. julija** abo **5. pražnika** je 186. dźeń gregorianiskeje protyki (187. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 179 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1933: Na horje Mužský blisko Mnichovo Hradiště demonstruje 30.000 ludźi ze Společnostu přatel Lužice za prawa Serbow.
* 1975: Njewotwisnosć republiki Kap Verde wot Portugalskeje

## Narodniny
* 1831: Julius Herman Gólč – serbski farar a zakitowar serbstwa
* 1865: Mikławš Zarjenk – serbski farar, basnik a spisowaćel
* 1882: Jan Wjenka – serbski duchowny, městopředsyda Domowiny a antifašist
* 1911: Georges Pompidou – francoski politikar a statny prezident
* 1932: Gyula Horn – madźarski politikar a ministerski prezident

## Wumrěće

* 1871: Michał Awgust Brojer – serbski wučer a kulturny stawiznar
* 1887: Jakub Žur – serbski farar, narodny a socialny prócowar
* 1918: Jan Kruža – serbski nohajcar a ludowy basnik

## Swjate dny
* katolski: Antona M. Zaccarije
* ewangelski: Jana Handrija Rothy
* Dźeń słowjanskeju japoštołow Cyrila a Metoda w Čěskej a Słowakskej
* Dźeń njewotwisnosće (1811) we Venezueli

## Wotkaz
6. julija

**6. julija** abo **6. pražnika** je 187. dźeń gregorianiskeje protyki (188. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 178 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
### W Serbach
* 1947: Prěnje čisło „Noweje doby“ wuńdźe.

### Druhdźe
* 1975: Njewotwisnosć Komorow wot Francoskeje

## Narodniny

* 1801: Julius Korla Jan Mikela – serbski rysowanski mišter a seminarski wučer
* 1940: Nursultan Nazarbajew – prezident Kazachstana
* 1853: Jakub Wróbl – serbski zamkar a misionar
* 1946: George W. Bush – US-ameriski politikar a bywši prezident

## Wumrěće

* 1415: Jan Hus – čěski teologa, prědar a filozof
* 1661: Samuel Twardowski – pólski spisowaćel a stawiznar
* 1858: Jakub Rachlowc – serbski muler a ludowy basnik
* 1902: Andrejs Pumpurs – letiski basnik
* 1904: Abaj Kunanbajuly – kazachski basnik a spisowaćel 
* 1990: Měrćin Nowak-Njechorński – serbski moler, publicist a spisowaćel
* 2020: Ennio Morricone – italski filmowy komponist

## Swjate dny
* katolski: Marije Goretti
* ewangelski: Jana Husa
* Dźeń Jana Husa w Čěskej
* Dźeń njewotwisnosće w Malawi

## Wotkaz
29. junija

**29. junija** abo **29. smažnika** je 180. dźeń gregorianiskeje protyki (181. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 185 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 983: Započatk wulkeho Słowjanskeho zběžka wuchodnje Łobja.
* 1866: W bitwje pola Jičína dobudźe pruske wójsko nad rakusko-sakskimaj wójskomaj.

## Narodniny
* 1656: Pětr Šěrach – serbski farar, zakitowar serbskeje rěče, magister
* 1812: Samuel Erdmann Tzschirner – němski rewolucionar, iniciator wudawanja Serbskeho nowinkarja
* 1900: Antoine de Saint-Exupéry – francoski spisowaćel
* 1930: Sławomir Mrożek – pólski dramatikar, spisowaćel a rysowar
* 1957: Gurbanguly Berdymuchamedow – turkmenski prezident
* 1975: Daniela Kuge – sakska politikarka (CDU)

## Wumrěće

* 1706: Michał Frencel – serbski farar a přełožowar biblije 
* 1945: Jurij Słodeńk – serbski wučer, hudźbnik, spisowaćel a narodny prócowar
* 2012: Ernst Eichler – němski slawist a mjenowědnik
* 2014: Eberhard Kahle – wuhotowar knihow

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Pětra a Pawoła

## Wotkaz
30. junija

**30. junija** abo **30. smažnika** je 181. dźeń gregorianiskeje protyki (182. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 184 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1948: Załoženje dansko-friziskeje strony Südschleswigscher Wählerverband
* 1949: Prěnje čisło delnjoserbskeho tydźenika Nowy Casnik wuńdźe.

## Narodniny
* 1791: Mikławš Kral – serbski ludowy herc
* 1911: Czesław Miłosz – pólski spisowaćel
* 1941: Otto Sander – němski dźiwadźelnik, filmowy hrajer a rěčnik
* 1954: Serž Sargsjan – prezident Armenskeje
* 1964: Martin Weinek – awstriski dźiwadźelnik a režiser
* 1975: Ronny Wähner – sakski politikar (CDU)

## Wumrěće
* 1871: Mathilda Stangec-Fiedlerjowa – spěwarka na serbskich koncertach
* 1925: William Krause – němski moler 
* 1979: Beno Hanski – serbski ratar, předsyda kooperacije "Sorabija"

## Swjate dny
* katolski: Ota, Arnošta
* ewangelski: Ota Bambergskeho
* Narodny swjaty dźeń w Demokratiskej republice Kongo

## Wotkaz
7. julija

**7. julija** abo **7. pražnika** je 188. dźeń gregorianiskeje protyki (189. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 177 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1956: „Zjězd Serbow“ w Budyšinje.

## Narodniny

* 1882: Janka Kupala – běłoruski basnik, dramatikar, publicist a přełožowar
* 1892: Herman Šleca – serbski wučer, wědomostnik a organizator serbskeho towarstwoweho žiwjenja
* 1907: Kurt Krjeńc – serbski komunist, zapósłanc Ludoweje komory NDR, dołholětny předsyda Domowiny
* 1923: Hubert Žur – serbski kulturnik a literarny wědomostnik
* 1924: Dieter Nowka – delnjoserbski hudźbnik a komponist

## Wumrěće
* 1928: Jan Dwórnik – serbski sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka
* 1930: Arthur Conan Doyle – britiski lěkar a spisowaćel
* 2014: Edward Šewardnadze – wonkowny minister Sowjetskeho zwjazka a prezident Georgiskeje
* 2021: Siegfried Albert – farar a publicist, serbski superintendent; Maćicar

## Swjate dny
* katolski: Wilibalda
* ewangelski: Tilmana Riemenschneidera
* Tanabata (Swjedźeń hwězdow) w Japanskej

## Wotkaz
8. julija

**8. julija** abo **8. pražnika** je 189. dźeń gregorianiskeje protyki (190. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 176 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1950: W Budyšinje zahaji so prěni Zjězd Serbow.
* 1956: W ramiku Zjězda Serbow poswjeći so w Budyšinje nowy Serbski dom.
* 1979: Na Wotrowskim hrodźišću wotměje so prěni Swjedźeń serbskeje poezije.

## Narodniny
* 1545: Don Carlos – španiski krónprinc
* 1838: Ferdinand Graf von Zeppelin – němski general a předewzaćel
* 1867: Käthe Kollwitz – němska grafikarka, rězbarka a molerka
* 1885: Ernst Bloch – němski filozof
* 1899: **[[Pawoł Lejnik]]** – serbski mały fabrikant a kulturny prócowar

## Wumrěće
* 1184: Otto I. – braniborski markhrabja
* 1623: Hrjehor XV. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 1695: Christiaan Huygens – nižozemski astronom, matematikar, fyzikar
* 1860: **[[Michał Cyž (publicist)|Michał Cyž]]** – serbski adwokat, publicist a narodny prócowar
* 1949: **[[Jan Šěca]]** – serbski wučer, ludowy spisowaćel a přełožowar
* 1984: Franz Fühmann – němski spisowaćel
* 1994: Kim il-Sung – sewjerokorejski komunistiski mócnar
* 2007: Kajo Schommer – sakski politikar

## Swjate dny
* Dźeń swjateho Kiliana (kat., ew.)

## Wotkaz
9. julija

**9. julija** abo **9. pražnika** je 190. dźeń gregorianiskeje protyki (191. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 175 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1950: Prěni „Zjězd Serbow“ w Budyšinje.

## Narodniny
* 1834: Jan Neruda – čěski žurnalist, basnik a spisowaćel
* 1859: Awgust Krygaŕ – delnjoserbski wučer a kulturny prócowar
* 1914: Willi Stoph – němski politikar
* 1932: Donald Rumsfeld – US-ameriski politikar a minister za zakitowanje
* 1935: Mercedes Sosa – argentinska spěwarka
* 1950: Wiktor Fedorowyč Janukowyč – ukrainski politikar a president
* 1956: Tom Hanks – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1963: Vicki Vomit – němski hudźbnik a komikar
* 1964: Courtney Love – US-ameriska spěwarka a dźiwadźelnica
* 1975: Jack White – US-ameriski spěwar, gitarist a dźiwadźelnik (*The White Stripes*)

## Wumrěće

* 1885: Albert Božydar Bjatkaŕ – delnjoserbski farar, publicist a zakitowar serbstwa
* 1893: Ernst Mütterlein – rěčnik a zarjadnik Maćičneho domu
* 1990: Frido Mětšk – serbski spisowaćel, stawiznar a wudawaćel

## Swjate dny
* katolski: Weroniki
* ewangelski: Jurja Neumarka
* Dźeń njewotwisnosće w Argentinskej (1816)

## Wotkaz
10. julija

**10. julija** abo **10. pražnika** je 191. dźeń gregorianiskeje protyki (192. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 174 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1950: Prěni „Zjězd Serbow“ w Budyšinje.

## Narodniny
* 1509: Johannes Calvin – francosko-šwicarski reformator
* 1695: **[[Jakub Delenka]]** – serbski rězbar
* 1754: **[[Jakub Lebza]]** – serbski duchowny a kulturny prócowar
* 1754: **[[Jakub Žur (1754)|Jakub Žur]]** – serbski kapłan, přiwisnik katolskich rozswětlerjow

* 1844: **[[Korla Awgust Kalich]]** – serbski farar a dr. phil.
* 1856: Nikola Tesla – serbiski wunamakar a inženjer
* 1895: Carl Orff – němski komponist a pedagog
* 1934: Alfred Biolek – němski jurist a TV-kuchar
* 1934: **[[Jurij Nuk]]** – serbski wučer a Maćicar
* 1940: Erich Iltgen – němski politikar (CDU), prezident Sakskeho krajneho sejma
* 1958: Béla Fleck – US-ameriski Bluegrass-hudźbnik
* 1965: Gabriela Šmajdźina – serbska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 138: Hadrijan – romski kejžor
* 1099: El Cid – španiski wojerski wjednik
* 1510: Katerina Cornaro – kralowna Cypernskeje
* 1906: Hanzo Šymko – serbski mały ratar a ludowy kěrlušer
* 1986: Jan Krawc – serbski dźiwadźelnik a prěni intendant Serbskeho ludoweho dźiwadła
* 1997: Hugo Gunckel Lüer – chilski botanikar a apotekar
* 2000: Franc Rajš – serbski wučer, stawiznar a publicist

## Swjate dny
* katolski: Ericha
* ewangelski: Wylema Oranienskeho
* Dźeń njewotwisnosće na Bahamach (1973)

## Wotkaz
11. julija

**11. julija** abo **11. pražnika** je 192. dźeń gregorianiskeje protyki (193. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 173 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1767: John Quincy Adams – US-ameriski politikar, šesty prezident Zjednoćenych statow
* 1906: Herbert Wehner – němski politikar strony SPD
* 1975: Lil’ Kim – US-ameriska spěwarka

## Wumrěće
* 969: Olga – knježićelka Kijewskeho wjerchowstwa
* 1576: **[[Simon Muslik]]** – serbski teolog, prědar a uniwersitny profesor
* 1888: **[[Kito Albin]]** – delnjoserbski farar, spisaćel nabožinskich spisow
* 1937: George Gershwin – US-ameriski komponist
* 1960: Nomto Očirow – kalmykski narodny prócowar
* 1982: Mehmed Meša Selimović – juhosłowjanski spisowaćel
* 2014: Tommy Ramone – US-ameriski bubonar punkoweje skupiny *The Ramones*

## Swjate dny
* katolski: Benedikta, Olgi
* ewangelski: Renaty Ferraryskeje
* Mjezynarodny dźeń wobydlerstwa swěta (UNO)

## Wotkaz
14. julija

**14. julija** abo **14. pražnika** je 195. dźeń gregorianiskeje protyki (196. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 170 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1900: Mjezynarodne (europske) jednotki wobsadźa w běhu „Boxeroweho zběžka“ chinske město Tientsin. 

## Narodniny
* 1862: Gustav Klimt – awstriski wuměłc
* 1913: Gerald Ford – US-ameriski politikar, 38. prezident Zjednoćenych statow
* 1918: Ingmar Bergman – šwedski režiser
* 1939: Karel Gott – čěski šlagrowy spěwar
* 1942: Javier Solana – španiski politikar
* 1981: Milow – belgiski spěwar a spěwotwórc
* 1986: Pjelageja Sergejewna Chanowa – ruska spěwarka

## Wumrěće
* 1856: **[[Jan Křesćan Rychtar]]** – delnjoserbski farar a radikalny germanizator
* 1915: Josef Čapek – čěski komponist
* 1958: Faisal II. – irakski kral
* 1959: Ernst Wjezar – serbski ewangelski farar
* 2003: Compay Segundo – kubanski hudźbnik

## Swjate dny
* katolski: Kamila
* ewangelski: Karoliny Utriainen
* Narodny swjaty dźeń w Francoskej (1789)

## Wotkaz
15. julija

**15. julija** abo **15. pražnika** je 196. dźeń gregorianiskeje protyki (197. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 169 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1726: W Praze połoži so zakładny kamjeń za nowe barokowe twarjenje Serbskeho seminara.
* 1870: Manitoba sta so z prowincu Kanady.

## Narodniny
* 1606: Rembrandt van Rijn – nižozemski moler
* 1929: Rudi Šejnfeld – serbski pedagoga
* 1934: Beno Rječka – serbski nowinar
* 1944: Bernd-Lutz Lange – němski awtor a kabaretist
* 1956: Ian Curtis – britiski spěwar skupiny *Joy Division*
* 1958: Jörg Kachelmann – šwicarski meteorolog a moderator
* 1976: Diane Kruger – němska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 1770: Jan Bjedrich Langa – serbski diakon a cyrkwinski stawiznar
* 1890: Gottfried Keller – šwicarski basnik a spisowaćel
* 1997: Gianni Versace – italski designer
* 2004: Jan Hanski – serbski moler a grafikar

## Swjate dny
* katolski: Bonawentury
* ewangelski: Jana Bonawentury

## Wotkaz
16. julija

**16. julija** abo **16. pražnika** je 197. dźeń gregorianiskeje protyki (198. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 168 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1872: Roald Amundsen – norwegski polarny slědźer
* 1913: Hana Delanowa – serbska ludowa spěwarka a antifašistka
* 1923: Jan Cyž – serbski hudźbnik
* 1941: Desmond Dekker – jamaiski spěwar
* 1969: Sahra Wagenknecht – němska lěwicarska politarka

## Wumrěće
* 1972: Arnošt Sykora – serbski šewc a Domowinski prócowar
* 1985: Heinrich Böll – němski spisowaćel a nošer Nobeloweho myta
* 1989: Herbert von Karajan – awstriski dirigent
* 2001: Beate Uhse – němska pilotka a předewzaćelka

## Swjate dny
* katolski: Marije Karmelskeje
* ewangelski: Hany Askew

## Wotkaz
3. februara

**3. februara** abo **3. małeho róžka** je 34. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 331 dnjow (332 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1809: Felix Mendelssohn Bartholdy – němski komponist
* 1827: Mikławš Jacsławk – serbski duchowny a awtor
* 1898: Alvar Aalto – finski architekt
* 1922: Błažij Nawka – serbski ludowědnik a Maćicar
* 1947: Melanie Safka – US-ameriska spěwarka
* 1948: Henning Mankell – šwedski dźiwadłowy režiser, intendant a spisowaćel
* 1960: Joachim Löw – němski kopar a koparski trenar

## Wumrěće
* 1468: Johannes Gutenberg – wunamakar knihičišćenja
* 1924: Thomas Woodrow Wilson – US-ameriski politikar a nošer Nobeloweho myta
* 1943: Alojs Andricki – serbski měšnik a martrar
* 2009: Kurt Demmler – němski spěwotwórc
* 2018: Rolf Zacher – němski dźiwadźelnik

## Swjate dny
* katolski: Błažija, Alojsa Andrickeho (Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo)
* ewangelski: Ansgara, Błažija

## Wotkaz
2. februara

**2. februara** abo **2. małeho róžka** je 33. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 332 dnjow (333 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1628: Michał Frencel – serbski farar a přełožowar biblije
* 1882: James Joyce – irski spisowaćel
* 1885: Michail Wasiljewič Frunze – komunistiski rewolucionar, sowjetski statny a stronski funkcionar
* 1912: Jakub Dyrlich – serbski ludowy wuměłc a rězbar
* 1926: Valéry Giscard d’Estaing – francoski politikar, statny prezident
* 1939: Hans Nowuš – serbski jurist, referent a awtor
* 1955: Leszek Engelking – pólski basnik a spisowaćel
* 1963: Martin Haspelmath – němski linguist
* 1977: Shakira – kolumbiska spěwarka

## Wumrěće
* 1727: Handrij Zahrodnik – serbski wunamakar
* 1867: Kito Fryco Stempel – serbski duchowny a spisowaćel
* 1991: Józef Frencl – serbski wučer, awtor wučbnikow a kulturny prócowar

## Swjate dny
* Swěčk Marije (kat., ew., angl., ort.), Předstajenja Knjeza

## Wotkaz
12. julija

**12. julija** abo **12. pražnika** je 193. dźeń gregorianiskeje protyki (194. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 172 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1979: Kiribati sta so z njewotwisnym statom.
* 1995: W Bosniskej wójnje započnje pod rozkazom generala Ratka Mladića masaker wot Srebrenicy.

## Narodniny
* 1871: Jan Dwórnik – serbski sobuzałožer Domowiny, Łužiskeje ludoweje strony a Łužiskeho burskeho zwjazka
* 1904: Pablo Neruda – chilski basnik, spisowaćel a politikar

## Wumrěće
* 1871: Kito Rězak – delnjoserbski wučer a powědančkar
* 1995: Hanso Góleńk – serbski wučer, awtor wučbnicow a přełožowar

## Swjate dny
* katolski: Feliksa
* ewangelski: Nathana Söderbloma
* Dźeń njewotwisnosće w Kiribati a na São Tomé a Príncipe

## Wotkaz
13. julija

**13. julija** abo **13. pražnika** je 194. dźeń gregorianiskeje protyki (195. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 171 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 100 do Chr.: Julius Caesar – romski wójnski wjednik a politikar
* 1590: Klemens X. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 1841: Jan Awgust Pohonč – wučer, hłowny zastupjer Gothaskeje žiwjenjezawěsćaceje banki w Lipsku a serbski spisowaćel
* 1846: Matej Urban - serbski farar, kěrlušer, basnik a přełožowar
* 1942: Harrison Ford – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1956: Günther Jauch – němski žurnalist a entertainer

## Wumrěće
* 1913: Mjertyn Rocha – delnjoserbski farar a składnostny basnik
* 1954: Frida Kahlo – mexikanska molerka
* 2016: Peter Stahl – němski dźiwadźelnik, režiser a nawoda klankodźiwadła NSLDź

## Swjate dny
* katolski: Hendricha, Kunigundy
* ewangelski: Hendricha II.

## Wotkaz
18. julija

**18. julija** abo **18. pražnika** je 199. dźeń gregorianiskeje protyki (200. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 166 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny

* 1834: Carl-Max Krüger – delnjoserbski krajinowy moler, rysowar a raděrowar
* 1864: Ricarda Huch – němska spisowaćelka a basnica
* 1874: Jakub Lorenc-Zalěski – serbski spisowaćel a publicist
* 1901: Stanisław Mikołajczyk – pólski eksilny premier
* 1909: Andrej Andrejewič Gromyko – sowjetski wonkowny minister
* 1910: Jurij Rjenč – serbski prawiznik, čłon Łužisko-serbskeje narodneje rady
* 1918: Nelson Mandela – južnoafriski prezident
* 1922: Jan Suchy – serbski wučer, spisowaćel a dźiwadźelnik
* 1927: Cyril Kola – serbski publicist, spisowaćel a kulturowědnik
* 1927: Kurt Masur – němski dirigent
* 1930: Ewa Siatkowska – pólska slawistka, awtorka a wudawaćelka sorabistiskich spisow
* 1932: Jewgenij Aleksandrowič Jewtušenko – ruski a sowjetski basnik

## Wumrěće
* 1795: Handrij Nyča – serbski wučenc, swobodny murjer a sakski dwórski radźićel
* 1817: Jane Austen – britiska spisowaćelka
* 1835: Bosćan Tecelin Mět – serbski duchowny, spisowaćel na nabožinskim polu
* 1852: Jan Wjelan – serbski farar a wučer w Slepom
* 1946: Dragoljub Draža Mihailović – serbiski general a wjednik četnikow

## Swjate dny
* katolski: Arnolda
* ewangelski: Pawoła Schneidera

## Wotkaz
19. julija

**19. julija** abo **19. pražnika** je 200. dźeń gregorianiskeje protyki (201. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 165 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1870: Francoska připowě Pruskej wójnu. Němsko-francoska wójna so započnje.
* 1900: Prěnja linija Pariskeje podzemskeje železnicy bu wotewrjena.
* 1949: Laos bu njewotwisny.

## Narodniny
* 1814: Samuel Colt – US-ameriski wunamakar
* 1819: Gottfried Keller – šwicarski basnik a spisowaćel
* 1893: Wladimir Wladimirowič Majakowskij – ruski a sowjetski basnik 
* 1947: Brian May – britiski hudźbnik skupiny Queen
* 1948: Jürgen Kerth – němski bluesowy gitarist a spěwar
* 1956: Juliane Werding – němska spěwarka
* 1971: Witalij Kličko – ukrainski pjasćowar
* 1973: Aílton – brazilski kopar

## Wumrěće
* 1844: Hanzo Juro Swora – delnjoserbski farar a słownikar
* 1929: Julian Fałat – pólski moler a profesor

## Swjate dny
* katolski: Rufiny
* ewangelski: Jana Marteilheja

## Wotkaz
Vlastimil Tlustý

**Vlastimil Tlustý** (* 19. septembra 1955 w Slanach) je čěski politikar a bě w lětomaj 2006 a 2007 minister financow w prěnim Topolánekowym kabineće.

## Wotkaz
* Webstrona
Miloš Zeman

**Miloš Zeman** (* 28. septembra 1944 w Kolínje) je čěski ekonom a politikar, kiž běše wot 8. měrca 2013 hač do 8. měrca 2023 třeći prezident Čěskeje republiki. Do toho bě mjez 1993 a 2001 předsyda Čěskeje strony socialnych demokratow (ČSSD) a mjez 1998 a 2002 premier Čěskeje.

Zeman bě prěni čěski prezident, kiž bu po zakonju z lěta 2012 direktnje z ludu woleny.

## Wotkaz
* Oficialne strony Miloša Zemana
Jiří Paroubek

**Jiří Paroubek** (* 21. awgusta 1952 w Olomoucu) je politikar Čěskeje strony socialnych demokratow (ČSSD) a bě w lětomaj 2005 a 2006 premier Čěskeje republiki.

## Wotkaz
* Webstrony Jiřía Paroubeka
20. julija

**20. julija** abo **20. pražnika** je 201. dźeń gregorianiskeje protyki (202. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 164 dnjow hač do kónca lěta. W Němskej je datum wosebje zwjazany ze zwrěšćenym atentatom Stauffenberga na Hitlera w lěće 1944.

## Podawki
* 1944: Zwrěšćeny atentat na němskeho diktatora Adolfa Hitlera w swojim hłownym kwartěrje „Wolfsschanze“ we Wuchodnej Pruskej.

## Narodniny
* 356 do Chr.: Aleksander Wulki – makedonski kral
* 1900: Jakub Čórlich – serbski ratar, župan Wojerowskeje župy (1947–51)
* 1919: Edmund Hillary – nowoseelandski krosnowar
* 1932: Otto Schily – němski jurist, politikar a nutřkowny minister (1998-2005)
* 1947: Carlos Santana – mexiski hudźbnik
* 1980: Gisele Bündchen – brazilski fotomodel

## Wumrěće
* 1903: Bamž Leo XIII.
* 1944: Claus Graf Schenk von Stauffenberg – němski oficěr
* 1958: Mikławš Bejmak – serbski wučer a kulturny prócowar
* 1964: Helmut Fryča – němsko-serbski wučer, hudźbnik, komponist a dirigent w SLA
* 1969: Alwin Krawčik – serbski małoratar, sobuzałožer Łužiskeho burskeho zwjazka
* 1998: Dieter Nowka – delnjoserbski hudźbnik a komponist
* 2004: Beno Rječka – serbski nowinar

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Marhaty
* Dźeń njewotwisnosće w Kolumbiskej (1831)

## Wotkaz
17. julija

**17. julija** abo **17. pražnika** je 198. dźeń gregorianiskeje protyki (199. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 167 dnjow hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1897: Jakub Lulak – serbski muler a Domowinski prócowar
* 1954: Angela Merkel – němska politikarka a kanclerka 2005–21
* 1961: António Costa – portugalski politikar, ministerski prezident
* 1965: Bastian Sick – němski žurnalist a awtor

## Wumrěće
* 1790: Adam Smith – britiki filozof a ekonom
* 1918: Mikławš II. – ruski car
* 1959: Billie Holiday – US-ameriska Jazz-spěwarka
* 1995: Mikławš Kostorž – serbski rejwar a choreograf
* 2009: Leszek Kołakowski – pólski filozof

## Swjate dny
* katolski: Gabriele, Bogdana
* ewangelski: Martrarjow Scilskich

## Wotkaz
21. julija

**21. julija** abo **21. pražnika** je 202. dźeń gregorianiskeje protyki (203. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 163 dnjow hač do kónca lěta. 

## Podawki
* 1969: Astronawtaj Neil Armstrong a Buzz Aldrin přizemitaj na měsačku. 

## Narodniny
* 1899: Ernest Hemingway – US-ameriski spisowaćel
* 1933: Brigitte Reimann – němska spisowaćelka
* 1935: Norbert Blüm – němski politikar (CDU), dźěłowy minister
* 1948: Cat Stevens – britiski spěwar a spěwotwórc
* 1957: Stefan Löfven – šwedski politikar, ministerski prezident
* 1967: Robert Clemen – sakski politikar (CDU)
* 1971: Charlotte Gainsbourg – francoska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 1944: Friedrich Olbricht – němski general 

## Swjate dny
* katolski: Ławrjenca z Brindisi
* ewangelski: Johna Eliota
* Narodny swjedźeń w Belgiskej

## Wotkaz
22. julija

**22. julija** abo **22. pražnika** je 203. dźeń gregorianiskeje protyki (204. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 162 dnjow hač do kónca lěta. 

## Podawki
* 1919: W Sakskej schwali so Přechodny zakoń wo šulstwje, z kotrymž so serbskim dźěćom serbskorěčna wučba zmóžni.

## Narodniny
* 1772: **[[Jan Albert Nathanael Fryco]]** – delnjoserbski farar, prócowar na polu spisowneje serbšćiny
* 1822: Gregor Mendel – awstriski genetikar
* 1878: Janusz Korczak – pólski lěkar a pedagog
* 1887: Gustav Hertz – němski fyzikar
* 1917: **[[Jurij Chěžka]]** – serbski basnik
* 1948: Otto Waalkes – němski komikar a dźiwadźelnik
* 1974: Franka Potente – němska dźiwadźelnica
* 2013: George Mountbatten–Windsor – britiski princ a trónowy naslědnik

## Wumrěće
* 1676: Klemens X. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 1935: **[[Pawoł Kurjo]]** – serbski prawiznik, stawiznar, redaktor, załožer časopisa Serbski student
* 1996: Tamara Danz – němska spěwarka skupiny Silly
* 2007: Ulrich Mühe – němski dźiwadźelnik
* 2025: Ozzy Osbourne – britiski rockowy hudźbnik

## Swjate dny
* Swjateje Marje Madleny (kat., ort.)
* Morica Bräuningera (ew.)

## Wotkaz
23. julija

**23. julija** abo **23. pražnika** je 204. dźeń gregorianiskeje protyki (205. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 161 dnjow hač do kónca lěta. 

Započatk „psyčich dnjow“.

## Podawki
* 2004: W lěće 1993 zničeny a znowa twarjeny „Stari most“ w hercegowinskim Mostaru so zaso wotewrě.

## Narodniny

* 1649: Klemens XI. – bamž romsko–katolskeje cyrkwje
* 1751: Karl Gottlob von Anton – jurist, filolog, historikar a załožer Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu
* 1828: Jakub Kral – serbski wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
* 1892: Haile Selassie – etiopiski kejžor
* 1905: Jan Meškank – serbski wučer, narodny a kulturny prócowar, spisowaćel, ludowědnik, domiznowědnik a antifašist
* 1938: Götz George – němski dźiwadźelnik
* 1957: Rufus Beck – němski dźiwadźelnik
* 1965: Barbara Klepsch – němska politikarka (CDU), sakska statna ministerka
* 1970: Saulius Skvernelis – litawski politikar, ministerski prezident
* 1985: Anna Maria Mühe – němska dźiwadźelnica
* 1989: Daniel Radcliffe – britiski dźiwadźelnik („Harry Potter“)

## Wumrěće
* 1840: Carl Blechen – němsko–serbski moler
* 2007: Mohamed Zahir Šah – afghanski kral
* 2007: George Tabori – britiski awtor a dźiwadłowy režiser
* 2011: Amy Winehouse – britiska soul–spěwarka
* 2021: Alfred Biolek – němski telewizny moderator a producent, zabawjer a awtor

## Swjate dny
* katolski: Birgity
* ewangelski: Birgity Šwedskeje
* Egyptowska: Powalenje monarchije w lěće 1952

## Wotkaz
24. julija

**24. julija** abo **24. pražnika** je 205. dźeń gregorianiskeje protyki (206. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 160 dnjow hač do kónca lěta. 

## Podawki
### We Łužicy
* 1945: W Praze wotměje so wulkodemonstracija za swobodu Łužicy a prawa Serbow.

### Druhdźe
* 1911: W peruskich Andach buchu rozpadanki stareho města Machu Picchu namakane.

## Narodniny
* 1783: Simón Bolívar – južnoameriski wuswobodźer, politikar a prezident
* 1913: Hermann Scheipers – němski katolski měšnik, sobuchłostanc Alojsa Andrickeho w kaceće
* 1945: Alfons Wićaz – serbski žurnalist

## Wumrěće
* 2010: Theo Albrecht – němski předewzaćel, sobuzałožer ALDI-a
* 2021: Herbert Köfer – němski dźiwadźelnik, synchrony rěčnik a moderator

## Swjate dny
* katolski: Chrystofa, Chrystiny
* ewangelski: Chrystofera

## Wotkaz
25. julija

**25. julija** abo **25. pražnika** je 206. dźeń gregorianiskeje protyki (207. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 159 dnjow hač do kónca lěta. 

## Podawki
* 1718: W Praze bu Jakub Wóski k měšnikej swjećeny.
* 1934: Puč awstriskich nacistow we Wienje

## Narodniny
* 975: Thietmar z Mjezyborja – biskop a wuznamny chronikar
* 1786: Tadej Krystof Pacak – čěski rjadny duchowny a rěčespytnik
* 1794: Jan Wićaz – serbski wulkobur a wjesny sudnik w Błócanach, wjednik burskeho hibanja 1848/49
* 1802: Kito Albin – delnjoserbski farar a spisaćel nabožinskich spisow
* 1894: Gavrilo Princip – bosnisko-serbiski nacionalist a atentatnik
* 1954: Jürgen Trittin – němski zeleny politikar a wobswětowy minister (1998-2005)

## Wumrěće
* 1934: Engelbert Dollfuß – awstriski diktator a kancler
* 1969: Otto Dix – němski moler

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Jakuba
* Dźeń republiki w Tuneziskej (1957)

## Wotkaz
Zoran Đinđić

**Zoran Đinđić** (tež *Djindjić*; kyrilisce Зоран Ђинђић; * 1. awgusta 1952 w Bosanskim Šamacu, Juhosłowjanska; † 12. měrca 2003 w Běłohrodźe) bě serbiski politikar Demokratiskeje strony (DS) a spisowaćel. Bě mjez 2001 a 2003 ministerski prezident Serbiskeje.

Đinđić studowaše filozofiju w Běłohrodźe a pola Jürgena Habermasa w Frankobrodźe nad Mohanom. Promowowaše w Konstanzu. W lěće 1989 wróći so do Juhosłowjanskeje a dźěła w Novim Sadźe jako docent. 1990 bě wón sobuzałožer Demokratiskeje strony a jeje předsyda; w lětomaj 1996 a 1997 jako prěni njekomunist měšćanosta Běłohroda.

Po powalenja režima Slobodana Miloševića bu w januarje 2001 jako zastupnik liberalneje opozicije k ministerskemu prezidentej wuzwoleny. Dnja 12. měrca 2003 bu w srjedźišću Běłohroda na zjawnej dróze z wótrotřělca zatřěleny. Skućićeljo přińdźechu z kruha organizowaneje kriminality.

## Wotkaz

* Wirtualny muzej Zorana Đinđića (serbisce)
1. januara

**1. januara** abo **1. wulkeho róžka** je prěni dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 364 dnjow (365 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta. We wjele krajach je swjaty dźeń („Nowe lěto“).

## Podawki
* 1900: W němskim kejžorstwje nabudźetaj ciwilny a wikowanski zakonik (BGB a HGB) płaćiwosće.
* 1959: Kubanski diktator Fulgencio Batista ćěka do wukraja. Rewolucionarojo pod nawodom Fidela Castra přewzaja móc w Havanje.
* 2007: Rumunska a Bołharska buštej čłonaj Europskeje unije.
* 2007: W Słowakskej bu Euro oficialne płaćidło.

### We Łužicy
* 1952: Załoženje Serbskeho ludoweho ansambla w Budyšinje
* 1992: Załoženje Serbskeho instituta w Budyšinje
* 2011: Załoženje města Šěrachow-Korzym z gmejnow Šěrachow, Korzym a Chróstawa
* 2011: Załoženje města Habrachćicy-Nowe Jěžercy z městow Habrachćicy a Nowe Jěžercy

## Narodniny
* 1484: Ulrich Zwingli – šwicarski reformator
* 1646: Jurij Józef Šimon – serbski duchowny a sobuzałožer Serbskeho seminara w Praze
* 1823: Sándor Petőfi – madźarski narodny basnik
* 1886: Garegin Nžde – armenski politikar, filozof  a nacionalist
* 1907: Leonid Iljič Brešnjew – sowjetski politikar
* 1900: Stepan Andrijowyč Bandera – ukrainski nacionalist
* 1931: Jurij Grós – serbski publicist a 1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny
* 1961: Sven Regener – němski hudźbnik skupiny *Element of Crime* a spisowaćel

## Wumrěće
* 1805: Hendrich Božidar Wjela – serbski krajinowy rysowar a raděrowar
* 1841: Rudolf Mjeń – serbski farar a basnik
* 1907: Bjedrich Batš – serbski wučer, misionar a awtobiograf
* 1971: Jan Rjenč – serbski braška, narodny prócowar
* 1978: Józef Nowak – serbski farar, basnik, dramatikar a redaktor
* 1984: Alexis Korner – britiski Blues-hudźbnik
* 2016: Alfred Měškank – serbski pedagoga a přełožowar

## Swjate dny
* Dźeń njewotwisnosće w Bruneiju (1984), Haitiju (1804), Samoa (1962) a Sudanje (1956)
* Dźeń wuswobodźenja na Kubje (1959)
* Dźeń załoženja w Čěskej, Słowakskej a w Republice Chinskej

## Wotkaz
2. januara

**2. januara** abo **2. wulkeho róžka** je druhi dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 363 dnjow (364 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

## Narodniny
* 1860: Jan Wałtar – farar, serbski basnik němskeho pochada

## Wumrěće
* 1878: Ernst Bohuwěr Sommer – wučer, spisowaćel, prócowar w studentskim času
* 1882: Jan Krušwica – farar, spisaćel nabožinskich spisow
* 1939: Roman Dmowski – pólski politikar
* 1995: Siad Barre – prezident Somalije

## Swjate dny
* katolski: Hrjehorja, Bazilija
* ewangelski: Kašpora, Bazilija

## Wotkaz
3. januara

**3. januara** abo **3. wulkeho róžka** je třeći dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 362 dnjow (363 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1959: Alaska sta so z 49. zwjazkowym statom Zjednoćenych statow.

## Narodniny
* 1804: Friedrich Wilhelm Schultz – němski botanikar a apotekar
* 1876: Wilhelm Pieck – němski politikar
* 1892: J. R. R. Tolkien – britiski spisowaćel a rěčespytnik
* 1933: Zdeněk Boháč – čěski stawiznar a přećel Serbow
* 1946: John Paul Jones – britiski hudźbnik skupiny *Led Zeppelin* a producent
* 1969: Michael Schumacher – němski wubědźowar
* 2003: Greta Thunberg – šwedska klimowa aktiwistka

## Wumrěće
* 1848: Korla Jan Smoler – serbski wučer, kulturny prócowar
* 1865: Jan Kokla – serbski wulkobur a gmejnski předstejer, wjednik burskeho hibanja 1848/49
* 1892: Karlo Kito Dalej – serbski sudniski tołmačer, wučer serbšćiny
* 1924: Jiří Wolker – čěski basnikar
* 1963: Reinhard Kušk – serbski chemikar, wědomostnik
* 1985: Jurij Cyž-Hostak – serbski ludowy basnik
* 1996: Beno Špitank – serbski duchowny
* 2011: Eva Strittmatter – němska basnica a spisowaćelka

## Swjate dny
* katolski: Genofewy
* ewangelski: Henocha

## Wotkaz
4. januara

**4. januara** abo **4. wulkeho róžka** je štwórty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 361 dnjow (362 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1900: We wuhlowymaj rewěromaj Lüttich a Ostrava dóńdźe k zběžkam a stawkam.
* 1947: Prěnje wudaće němskeho magacina *[[Der Spiegel]]* wuńdźe.

## Narodniny
* 1643: Isaac Newton – jendźelski fyzikar, astronom a matematikar
* 1785: Jacob Grimm – němski rěčespytnik
* 1809: Louis Braille – wunamakar pisma za slepych
* 1846: Jan Karafiát – čěski farar a spisowaćel
* 1854: Michał Wincar – žiwnosćer, braška
* 1888: Jurij Šołta – překupski zarjadnik, słownikar, dr.phil.
* 1960: Michael Stipe – US-ameriski spěwar a hudźbnik skupiny *R.E.M.*
* 1966: Christian Kern – awstriski manager a politikar, zwjazkowy kancler

## Wumrěće
* 1799: Jan Handrij Wyrgač – presbyter bratrowskeje wosady
* 1938: Jurij Henčl – fejetonist, narodny prócowar
* 1984: Jan Žur – serbski wučer a šulski direktor, awtor wučbnicow

## Swjate dny
* katolski: Angele, Rogera
* ewangelski: Metuzalema
* Dźeń njewotwisnosće Burmy

## Wotkaz
5. januara

**5. januara** abo **5. wulkeho róžka** je pjaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 360 dnjow (361 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1991: Załoženje Serbskeho šulskeho towarstwa

## Narodniny
* 1797: Jakub Pjech – farar, kulturny prócowar
* 1876: Konrad Adenauer – němski politikar a zwjazkowy kancler
* 1895: Józef Nowak – farar, basnik, dramatikar a redaktor
* 1914: Pawoł Čornak – wučer, Domowinski funkcionar
* 1916: Wilhelm Szewczyk – pólski spisowaćel a přełožowar serbskeje literatury
* 1928: Zulfikar Ali Bhutto – pakistanski prezident
* 1932: Umberto Eco – italski spisowaćel a wědomostnik
* 1952: Uli Hoeneß – němski kopar a koparski manager
* 1956: Frank-Walter Steinmeier – němski politikar (SPD) a jurist
* 1967: Markus Söder – němski politikar (CSU) a ministerski prezident Bayerskeje

## Wumrěće
* 1970: Max Born – němski matematikar, nošer Nobeloweho myta
* 1999: **[[Jan Kubica]]** – serbski wučer, studijny rada a awtor wučbnicow

## Swjate dny
* katolski: Jana Nep. Neumanna
* ewangelski: Feofana

## Wotkaz
Boris Tadić

**Boris Tadić** (kyrilisce Борис Тадић; * 15. januara 1958 w Sarajewje, Juhosłowjanska) je serbiski psycholog a politikar Socialdemokratiskeje strony (SDS). Dnja 27. junija 2004 bu Tadić – tehdy hišće jako zastupjer Demokratiskeje strony (DS) za prezidenta Serbiskeje wuzwoleny a 3. februara 2008 znowawuzwoleny. Tadić płaći jako politiski naslědnik zamordowaneho premiera Zorana Đinđića, liberalny a pro-europski. Při wólbach lěta 2012 podleža přećiwo Tomislavej Nikolićej wot Srpske napredne strane (SNS).

Tadić je woženjeny a nan dweju dźěsćow.

## Wotkaz

* Webstrony serbiskeho prezidenta
6. januara

**6. januara** abo **6. wulkeho róžka** je šesty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 359 dnjow (360 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
### W Serbach
* 1949: Załoženje Serbskeho wučerskeho wustawa.

### Druhdźe
* 1929: Kral Aleksander I. přemjenuje Kralestwo Južnych Serbow, Chorwatow a Słowjenjow na „Juhosłowjansku“.

## Narodniny

* 1525: Kaspar Peuker – němsko-serbski humanist a reformator
* 1864: Jakub Nowak-Kašćanski – serbski farar, powědančkar
* 1912: Pawoł Nowotny – serbski literarny stawiznar a ludowědnik
* 1935: Helmut Kurjo – serbski ludowy wuměłc a braška

* 1958: Christiana Piniekowa – serbska awtorka, wudawaćelka a basnica

## Wumrěće
* 1919: Theodore Roosevelt – US-ameriski politikar, 26. prezident Zjednoćenych statow a nošer Nobeloweho myta
* 1953: Jurij Bjermich – žiwnosćer, předsyda Łužiskeho burskeho zwjazka
* 1965: Alwin Hładki – muler, kulturny prócowar
* 2000: Gerhard Wirth – serbski farar a ewangelski superintendent

## Swjate dny
* Wozjawnjenje Knjeza (angl., ew., kat., ort.)
* swjedźeń Třoch kralow 

## Wotkaz
7. januara

**7. januara** abo **7. wulkeho róžka** je sedmy dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 358 dnjow (359 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1610: Galileo Galilei wuslědźi štyri najwjetšich měsačkow Jupitera

## Narodniny

* 1502: Hrjehor XIII. – bamž
* 1834: Philipp Reis – němski fyzikar a wunamakar
* 1916: Elena Ceaușescu – rumunska politikarka
* 1948: Ichirō Mizuki – japanski spěwar, komponist a dźiwadźelnik
* 1949: Peter Cäsar Gläser – němski rock-hudźbnik
* 1956: Uwe Ochsenknecht – němski dźiwadźelnik a spěwar
* 1964: Nicolas Cage – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1979: Christian Lindner – němski politikar (FDP), zwjazkowy minister
* 1985: Lewis Hamilton – britiski wubědźowar Formule 1

## Wumrěće
* 1655: Innocenc X. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje
* 1784: Christian Knauthe – farar, hornjołužiski cyrkwinski stawiznar a domiznowědnik
* 1911: **[[Jan Awgust Zoba]]** – bur, reprezentant serbskich wulkoburskich kublerjow w narodnym hibanju
* 1943: Nikola Tesla – serbisko-ameriski wunamakar a inženjer
* 1957: Jože Plečnik – słowjenski architekt
* 1960: **[[Jurij Brankačk]]** – dźěłaćer, małoratar, zapósłanc wokrjesneho sejmika
* 1989: Hirohito – japanski kejžor
* 1990: **[[Erika Rjedźic]]** – serbska dźiwadźelnica
* 2006: Heinrich Harrer – awstriski krosnowar, awtor a slědźer
* 2017: Mário Soares – portugalski politikar, ministerski prezident a prezident
* 2018: France Gall – francoska spěwarka

## Swjate dny
* Hody w najwjetšich wuchodnych cyrkwjach
* katolski: Rajmunda
* ewangelski: Martrarjow swjateje knihi
* Dźeń dobyća w Kambodźe (1979)

## Wotkaz
Stat

**Stat** je politiski konstrukt, kotryž wopřijmje zhromadny, wobmjezowany teritorij, k tomu słušacy statny lud (po staćanstwje) a realne wukonjenje mocy (statnu móc). Po formje knježerstwa rozeznawaja so mjez druhim monarchiske, awtokratiske a demokratiske staty. 

Na zemi je 194 njewotwisnych a wot strony Zjednoćenych narodow připóznatych statow. Je pak tež tójšto statow, kotrež mjezynarodnje připóznate a/abo dospołnje njewotwisne njejsu.

## Hlej tež
* Lisćinu wšěch njewotwisnych statow
* republika, kralestwo
Koordinowany swětowy čas

**Koordinowany swětowy čas** (jendźelsce *Coordinated Universal Time*; mjezynarodna skrótšenka: **UTC**) je wot lěta 1972 płaćiwy swětowy čas. Za srjedźnoeuropski čas (MEZ) dyrbi so hodźinu aděrować, hodźinje za srjedźnoeuropski lětni čas (MESZ). UTC płaći jako oficialne podawanje časa mjez druhim w lětarstwje, łódźnistwje, w mejlkach, na Mjezynarodnej swětnišćowej staciji ISS kaž tež w Antarktice.
10. januara

**10. januara** abo **10. wulkeho róžka** je dźesaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 355 dnjow (356 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1863: W Londonje wotewrje so prěnja podzemska železnica na swěće, *Metropolitan Line* mjez dwórnišćomaj *Farringdon* a *Paddington*.
* 1874: W Němskej wotměja so druhe wólby do mócnarstwoweho sejma. 
* 1946: W Londonje wotměje so prěnja generalna zhromadźizna Zjednoćenych narodow.
* 1979: Po wuhnawanju „Čerwjenych Khmer“ załoži so Ludowa republika Kambodźa.

## Narodniny

* 1747: Bosćij Michał Wićaz – serbski krajnobohotski wićežny bur, korčmar, braška, ludowy basnik
* 1858: Heinrich Zille – němski moler, rysowar a fotograf
* 1876: Thomas Alva Edison jr. – US-ameriski wunamakar
* 1883: Aleksej Nikolajewič Tolstoj – ruski spisowaćel
* 1901: Henning von Tresckow – němski generalmajor a spjećowar
* 1934: Leonid Makarowyč Krawčuk – ukrainski politikar a prezident
* 1938: Samir Khalil Samir – egyptowski islamowy wědomostnik, semitist, orientalist a teolog
* 1945: Gunther von Hagens – němski anatom a slědźer
* 1945: Rod Stewart – britiski spěwar
* 1947: Peer Steinbrück – němski politikar strony SPD
* 1949: Linda Lovelace – US-ameriska porno-hrajerka
* 1952: Gerhard Schöne – němski spěwotwórc
* 1954: Milan Hrabal – čěski basnik a awtor, přećel Serbow
* 1955: Yasmina Khadra – algeriski spisowaćel

## Wumrěće

* 1778: Carl von Linné – šwedski botanikar
* 1793: **[[Jan Wjela (farar)|Jan Wjela]]** – serbski farar a kěrlušer
* 1862: Samuel Colt – US-ameriski wunamakar
* 1918: August Oetker – němski předewzaćel
* 1971: Coco Chanel – francoska designerka
* 1976: Howlin' Wolf – US-ameriski blues-hudźbnik
* 2016: David Bowie – britiski hudźbnik, spěwar, producent a dźiwadźelnik
* 2017: Roman Herzog – němski politikar, 7. zwjazkowy prezident
* 2023: Jeff Beck – britiski gitarist

## Swjate dny
* katolski: Wilhelma
* ewangelski: Karpa a Papyla

## Wotkaz
11. januara

**11. januara** abo **11. wulkeho róžka** je jědnaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 354 dnjow (355 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1158: Vladislav II. bu jako čěski kral wuzwoleny.
* 1946: W Albanskej wozjewi Enver Hoxha ludowu republiku.
* 1949: Wuchodne strony Němskeje přińdu pod pólske zarjadnistwo.

## Narodniny
* 1814: Jan Jurij Melda – serbski wučer, spisowaćel, małobyrgarski demokrat 1848/49
* 1906: Albert Hofmann – šwicarski chemikar, wuslědźer LSD
* 1923: Ernst Nolte – němski stawiznar a filozof
* 1934: Jean Chrétien – kanadiski premier
* 1971: Mary J. Blige – US-ameriska soul-spěwarka
* 1975: Matteo Renzi – italski politikar, ministerski prezident

## Wumrěće
* 1681: Adam Thilo – farar, pioněr spisowneje serbšćiny
* 1843: Handrij Suška – serbski seminarski wučer, organizator ludoweho šulstwa
* 1848: Sima Milutinović – južnoserbski basnik, přećel Handrija Zejlerja
* 1862: Michał Lešawa – załožer ilustrowaneje serbskeje nowiny
* 1923: Konstantin I. – grjekski kral
* 1932: Jurij Šewčik – serbski wučer, towarstwowy prócowar
* 1966: Lal Bahadur Shastri – indiski premier
* 2008: Edmund Hillary – nowoseelandski krosnowar
* 2010: Miep Gies – nižozemska awtorka, pomocnica Anny Frank
* 2015: Anita Ekberg – šwedska dźiwadźelnica

## Swjate dny
* katolski: Pawlina
* ewangelski: Arnošta wuznawarja
* Narodny swjaty dźeń w Albanskej (wuwołanje republiki w lěće 1946)

## Wotkaz
12. januara

**12. januara** abo **12. wulkeho róžka** je dwanaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 353 dnjow (354 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1912: W poslednich wólbach do Němskeho sejma do Prěnjeje swětoweje wójny bu SPD prěni raz najsylniša strona.
* 2010: Ćežke zemjerženje z wjace hač 200.000 woporami na Haitiju

## Narodniny
* 1671: **[[Jan Běmar]]** – serbski farar, spisaćel nabožinskich spisow
* 1739: **[[Jan Jurij Vogel]]** – serbski superintendent, rozswětlerski spisowaćel
* 1876: Jack London – US-ameriski spisowaćel
* 1893: Hermann Göring – wodźaca figura Třećeho reicha
* 1893: Alfred Rosenberg – němski nacistiski politikar a wójnski złóstnik
* 1927: Ignatz Bubis – němski politikar, předsyda centralneje rady Židow
* 1941: Long John Baldry – britiski spěwar a gitarist
* 1949: Ottmar Hitzfeld – němski kopar a trenar
* 1964: **[[Ines Kellerowa]]** – serbska etnologowka
* 1965: Maybrit Illner – němska žurnalistka a moderatorka
* 1969: Holger Zastrow – sakski politikar strony FDP
* 1971: David McAllister – němski politikar a ministerski prezident Delnjeje Sakskeje

## Wumrěće

* 1829: Friedrich Schlegel – němski kulturny filozof a literarny stawiznar
* 1856: Ľudovít Štúr – słowakski filolog, spisowaćel, politikar a přećel Serbow
* 1937: Matej Bogumił Broniš – farar, rěčespytnik, wodźićel Delnjołužiskich Młodoserbow
* 1976: Agatha Christie – britiska spisowaćelka
* 2002: Cyrus Vance – US-ameriski wonkowny minister w Carterowym kabineće
* 2023: Lisa Marie Presley – US-ameriska spěwarka a spěwytwórča

## Swjate dny
* katolski: Tanje
* ewangelski: Remigija

## Wotkaz
13. januara

**13. januara** abo **13. wulkeho róžka** je třinaty dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 352 dnjow (353 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1924: W Lichanju załoži so Serbske towarstwo Zernička.
* 1945: Čerwjena armeja nadběhuje město Kralowc a zahaji tak bitwu wo Wuchodnu Prusku. 
* 1964: Karol Józef Wojtyła bu na Krakowskeho arcybiskopa wuswjećeny.
* 1977: Prěnje a hač do dźensnišeho jeničke wulkonjezbožo w němskej jadrowej milinarni wjedźe k totalnej skodźe w reaktoru A milinarnje Gundremmingen.
* 1982: W Karlsruhe załoži so z lěwicarskich a ekologiskich skupinow politiska strona Zelenych.

## Narodniny

* 1716: Pětr Ponich – serbski farar a cyrkwinski stawiznar
* 1748: Samuel Bohuwěr Ponich – serbski farar a awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow
* 1821: Mikławš Hicka – serbski wučer, publicist a małobyrgarski demokrat (1848/49)
* 1898: Jan Cyž – serbski jurist, nakładnik a politikar
* 1956: Inga Humpe – němska pop-hudźbnica
* 1975: Daniel Kehlmann – awstriski spisowaćel
* 1977: Orlando Bloom – britiski dźiwadźelnik
* 1986: Josefine Preuß – němska dźiwadźelnica a moderatorka

## Wumrěće

* 1879: Jan Mjerwa – serbski farar, regionalny slědźer a publicist
* 1940: Arnošt Herman – serbski prawiznik a domiznowědnik, předsyda Maćicy Serbskeje
* 1941: James Joyce – irski spisowaćel
* 2007: Hinc Nagel – serbski wučer a pedagogiski wědomostnik
* 2016: Juro Frahnow – delnjoserbski prědar, Maćicar

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Hilarija
* Dźeń swjateho Knuta – posledni dźeń hodowneho časa – w Norwegskej a Šwedskej

## Wotkaz