open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sprjewiny Doł

**Sprjewiny Doł** ( *Spreetal*) je gmejna w samym sewjeru sakskeje Hornjeje Łužicy, kotraž słuša k wokrjesej Budyšin. Po přestrjeni třeća najwjetša gmejna wokrjesa leži wosrjedź Łužiskeje hole w Łužiskim brunicowym rewěrje, njedaloko Čorneje Pumpy.

Wona je so dnja 1. januara 1996 załožiła přez zjednoćenje prjedawšich gmejnow Bórkhamor, Nowe Město a Sprjejcy a słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

## Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy:

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Kubłanje
W Nowej Wsy wobsteji zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.

## Wosobiny
* Gerhard Gundermann (1955–1998), spěwydźěłar a hudźbnik

## Žórła


## Wotkaz
Ralbicy-Róžant

**Ralbicy-Róžant** ( *Ralbitz-Rosenthal*) je w lěće 1994 nastata gmejna w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Leži w serbskich Delanach při Klóšterskej wodźe a słuša k zarjadniskemu zwjazkej Při Klóšterskej wodźe. Gmejna leži w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma; wjetšina wobydlerstwa su Serbja.

## Wjesne dźěle

Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:

## Wobydlerstwo
Po němskim censusu lěta 2022 přisłuša 88,9 % wobydlerstwa romsko-katolskej cyrkwi a 2,0 % ewangelskej. Přerězna staroba ležeše w gmejnje pola 40,9 lět. Z tym je gmejna najmłódša Budyskeho wokrjesa a cyłeje Sakskeje.

W lěće 2001 rěčachu 85,4 % wobydlerjow serbsce.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Gmejnska rada
Ralbičansko-Róžeńčanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby lěta 2024 mějachu slědowace wuslědki:

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo a radźićelka:

* **Swobodne wolerske zjednoćenstwo „Delany“:** René Wjacławk, Detlef Šuster, Jan Hrjehor, Matthias Möller, Józef Woko, Křesćan Gruhn, Tomaš Glawš
* **CDU:** Sylvio Čórlich, Tilo Žur, Alojs Wowčer, Eduard Luhmann, Halena Jancyna

Posedźenja rady wotměwaja so zasadnje w serbskej rěči; jenički radźićel serbsce njerěči.

### Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta gmejny Ralbicy-Róžant je wot lěta 2001 Hubertus Ryćer (bjezstronski, prjedy CDU). Wón bu 2015 a 2022 z 91,9&nbsp;% resp. 64,4&nbsp;% hłosow w zastojnstwje wobkrućeny.

## Kubłanje
W Ralbicach nadeńdźetej so Serbska zakładna a Serbska wyša šula kaž tež serbska pěstowarnja „Dr. Jurij Młynk“.

## Žórła


## Wotkaz
Nvu

**Nvu** („N-view“, wurěkuje so: „*ɛn-vju:*“) je WYSIWYG editor za wutworjenje a wobdźěłanje webowych stronow, kotryž bazuje na Mozilla Composer, editorje z programoweho pakćika Mozilla Suite. K hłownym lěpšinam słušatej jednore posłužowanje a kwalita rezultowaceho koda stronow (w zmysle walidity porno standardam W3C, kaž to su XHTML, CSS, a pod.). Editor je koncipowany tak, zo by tež za mjenje nazhonitych wužiwarjow, kotřiž žane znajomosće HTML a CSS nimaja, lochko wužiwajomny był.

Nvu za platformy Linux, Mac OS X a Microsoft Windows k dispoziciji steji. Njedźiwajo na to je móžno jón za rjad dalšich platformow skompilować.

Wuwiće editora njebu ženje formalnje zakónčeny, ale jeho wuwiće njepokročuje. Wuwiwar Daniel Glazman připowědźi, zo budźe so přichodnje wuwiwanju editora wěnować, kotryž ma dźěłowe mjeno Composer, a kotryž budźe na běžnočasowej wokolinje XULRunner bazěrować. Jako mała wotnožka projekta nasta editor KompoZer, kotryž na Nvu bazuje a kiž ma zaměr, hłowne zmylki tutoho editora poprawić.

## Zakładne kajkosće a kmanosće Nvu
* **Lochke přepinanje mjez naćiskom a žórłowym kodom** – Nvu dowola lochko mjez editorom WYSIWYG a editorom žórłoweho koda přepinać. Wuslědk móžeće sej runje w editorje wobhladać, bjeztoho zo dyrbiće wobhladowak znowa startować. 
* **Podpěra registrowych rajtarkow** – Nvu zmóžnja, podobnje kaž Mozilla Firefox, dźěło z rajtarkami. Móžeće tak někotre strony runočasnje wotewrjene měć a te po potrjebje wobdźěłać. Wuslědk móžeće sej hnydom wobhladać. 
* **Přehladne publikowanje a zrjadowanje webowych stronow** – Nvu ma zatwarjeny zrjadowak stronow. Z pomocu tutoho nastroje móžeće wjacore swojich webow zrjadować. Dosaha, hdyž kliknjeće w lěwym poskitku na Nastajenja abo stłóčiš tastu F9.
* **Podpěra za pisanje koda PHP** – Z editorom Nvu móžeće we wobłuku editora WYSIWYG kod PHP pisać. Dosaha, hdyž wuzwoliće z hłowneho poskitka Zasunyć -> PHP-kode. 
* **Integrowany editor CSS** – Nvu wobsahuje integrowany editor za CSS. Z tutym editorom móžeće jednore kaskadowe stile pisać a z tymi swoje webowe strony formatować. 
* **Intuitiwne posłužowanje** – Wutworjenje webowych stronow z Nvu je jara lochke a intuitiwne. Program je tež do hornjoserbšćiny přełoženy. 
* **Steji zadarmo k dispoziciji** – Nvu so cyle zadarmo rozšěrjuje. Je wšojedne, hač wužiwaće jón doma abo we firmje, móžeće jón swobodnje hdźežkuli wužiwać a we njewobmjezowanej ličbje kopěrować.

## Eksterne wotkazy
* Webowe sydło hornjoserbskeje lokalizacije Nvu (sorbzilla)
* Oficielne webowe sydło Nvu (jendźelsce)
Serbske Pazlicy

**Serbske Pazlicy** ( *Wendischbaselitz*, 1937–46 *Kleinbaselitz*) su wjes, kotraž k Njebjelčanskej gmejnje słuša. Serbske Pazlicy leža kilometer wuchodnje Njebjelčic w Hornjej Łužicy a maja  wobydlerjow, tuž su druhi najwjetši dźěl gmejny.

## Geografija

Wjes leži něhdźe pjeć kilometrow wuchodnje Kamjenca při dróze wot Njebjelčic do Chrósćic, wotpowědowacej staremu wikowanskemu pućej Via regia. Wjesne hona maja přestrjeń wot 3,86 km² a wobsteja zwjetša z polow. Na 196 metrow wysokim kopcu z mjenom *Spalena hórka* při sewjerozapadnej kromje wsy namakachu palne rownišća Billendorfskeje kultury. Na samsnym městnje wudobywachu z małeje skały granodiorit.

Susodne wsy su Pěskecy w sewjeru, Smječkecy (gmejna Worklecy) a Wěteńca w juhowuchodźe a Njebjelčicy w zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca sta so w dawkowym registrje klóštra Marijina hwězda lětow 1374/82 jako *Pazelicz Slavicum* („słowjanske Pazlicy“). Přimjeno słužeše rozeznawanju wot njedaloko ležacych Němskich Pazlic. Wjacore wulke wrotowe wobłuki wobknježa napohlad wsy, tak na přikład při statokomaj na Njebjelčanskej čo. 9 a čo. 30.

Hač do 19. lětstotka běchu Serbske Pazlicy mjez dwěmaj ležownostnymaj knjejstwomaj rozdźělene. Mjeztym zo słušeše połojca k wobsydstwu Worklečanskeho ryćerkubła, steješe tamna połojca pod knjejstwom klóštra Marijina hwězda. Dawki płaćeše pak cyła wjes jenož klóštrej.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Serbske Pazlicy we 1880tych lětach 179 wobydlerjow, mjez nimi 174 Serbow (97&nbsp;%) a jenož pjećo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl gmejnskeho wobydlerstwa wot 88,6&nbsp;%.

W lěće 1925 bě mjez 244 wobydlerjemi 229 katolskich (93,8&nbsp;%). Katolscy wěriwi słušeja ze starodawna k Njebjelčanskej, ewangelscy wot lěta 1902 k Smječkečanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jurij Grós (1931–2019), Domowinski funkcionar, zapósłanc w Ludowej komorje NDR
* Pawoł Šenkar (1925–1948), prěni brigadnik Serbskeje młodźiny 1947

## Hlej tež
* Lisćinu kulturnych pomnikow w Serbskich Pazlicach

## Žórła
* 
* 


## Wotkaz
Lubij

**Lubij** ( *Löbau*) je wulke wokrjesne město w Hornjej Łužicy, na juhowuchodnej kromje serbskeho kraja. Leži při rěčce Lubaće pod Lubijskej horu a ma něhdźe 14.000 wobydlerjow.

## Stawizny
Město naspomni so prěni raz w lěće 1221 wot biskopa Bruna II. z Mišna jako *Lubaw* a bu pod čěskim knjejstwom jako wobtwjerdźene wikowanske a přemysłowe městno na platowje wyše Lubaty zapołožene. W lěće 1346 załoži so w Lubiju Zwjazk hornjołužiskich šesćiměstow. Dla centralneho połoženje w Hornjej Łužicy bě Lubij hač do lěta 1815 ze schadźowanišćom zwjazka.

## Měšćanske dźěle
Do Lubija słušeja slědowace wsy a měšćanske dźěle:

Dalše sydlišća na měšćanskim teritoriju su Dołhaćicy, Serbske Kundraćicy a Serbske Pawlecy (k Róžanam), Stwěšin (k Njeznarowam) a Wujer (ke Ketlicam). W někotrych tutych wsow wužiwachu hač do spočatka 20. lětstotka Lubijski dialekt serbšćiny.

Serbske kemše, předewšěm za wobydlerjow zafarowaneju wjeskow Wolešnica a Stary Lubij, wotměwachu so po reformaciji w něhdyšej Franciskanskej cyrkwi, kotraž so tohodla tež *Serbska cyrkej* mjenowaše. Prědowanja běchu spočatnje jenož serbske, pozdźišo potom serbske a němske. Spočatk 20. lětstotka běše hišće kóždu druhu njedźelu serbska Boža słužba a šěsć króć wob lěto Bože wotkazanje w serbskej rěči.

## Wobchad
Přez Lubij wjedźetej zwjazkowej dróhi 6 (Bremerhaven–Drježdźany–Zhorjelc) a 178 (Nosaćicy-Žitawa). 

W Lubiju namakatej so železniske dwórnišćo a křižowanišćo. Běži přez nje železniska čara Drježdźany–Zhorjelc a započinatej tu železniskej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja su wot lěta 2004 wottorhane a něhdyša čara do Budestec bu w lěće 2008 wottwarjena. Na ćělesu čary natwarichu kolesowansku šćežku.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Wosobiny
* Pawoł Šołta (1875–1948) – farar, spisowaćel a domiznowědnik; 1900–1948 katolski farar w Lubiju

## Žórło


## Wotkaz
Chorzów

**Chorzów** (šlesce Chorzůw) je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Königshütte.


## Žórła


## Wotkaz
Czeladź

**Czeladź**  je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Nadeńdźe so při rěce Brynica. Prěnje naspomnjenje jako *Chelad* pochadźa z lěta 1228.

## Žórła


## Wotkaz
Łaz

**Łaz** ( *Lohsa*) je cyrkwinska wjes a gmejna w sewjernej Hornjej Łužicy. Leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow w sewjernym dźělu Budyskeho wokrjesa a je jeho po přestrjeni najwjetša gmejna kaž tež jedna z dźesać najwjetšich w cyłej Sakskej. Łaz leži wosrjedź něhdyšeho Łužiskeho brunicoweho rewěra.

Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.

## Stawizny

Wjes so prěni raz w lěće 1343 jako *Lose* naspomni.

W 20. lětstotku narosće Łaz na wulku industrijnu gmejnu. W lěće 1938 so Radska, Tři Žony a Nydej zagmejnowachu. 1994 přizamknychu so Běły Chołmc, Bjerwałd, Hermanecy, Šćeńca a Złyčin nowej jednotnej gmejnje Łaz. Gmejnski dźěl Bjerwałd so 1998 do bliže ležaceho Hamora zarjaduje. W lěće 2005 přińdu Wulke Ždźary wot rozpušćeneje gmejny Hórnikečanski jězor do Łaza.

### Wobydlerstwo a rěč

Po Mukowej statistice měješe Łaz w lěće 1884 cyłkownje 467 wobydlerjow, z nich 432 Serbow (93&nbsp;%) a 35 Němcow. Arnošt Černik zwěsći za mjeztym industrializowanu Łazowsku gmejnu w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37,3&nbsp;%.

Po němskim censusu lěta 2022 přisłušachu 22,2&nbsp;% wobydlerstwa ewangelskej cyrkwi a 3,4&nbsp;% romsko-katolskej.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 1702 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 49,2 lět (Sakska: 46,4). 2022 ležeše pŕerězna staroba hižo pola 50,3 lět.

## Gmejnske dźěle
Ke gmejnje słuša 15 wjesnych dźělow:

## Zajimawostki
* Ewangelska cyrkej a kěrchow z rowami Handrija Zejlerja, Jurja Malinka a Jana Pawoła Nagela 
* Zejlerjowy pomnik – namaka so při torhošću a bu dnja 30. awgusta 1931 wot fararjow Křižana a Malinka poswjećeny

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Wjesnjanosta
Łazowski wjesnjanosta je wot lěta 2016 Thomas Leberecht (CDU). Jeho předchadnik w zastojnstwje bě Udo Wićaz (CDU).

## Wobchad
We Łazu nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc. Linija RB&nbsp;64, tak mjenowany *shuttle jězorina-Nysa*, zwjazuje Łaz kóždej dwě hodźinje z woběmaj městomaj.

## Wosobiny
* Korla Jan Smoler (1791–1848), wučer a kulturny prócowar; wot 1821 we Łazu
* Handrij Zejler (1804–1872), basnik a narodny prócowar; farar we Łazu a tam pochowany
* Jan Arnošt Smoler (1816–1884), filolog, spisowaćel a nakładnik; we Łazu narostł
* Jan Haješ (1873–1960) – překupc, narodny prócowar w serbskej holi; měješe wobchod we Łazu
* Jurij Malink (1893–1942), ewangelski farar; 1920–38 we Łazu
* Pětr Malink (1931–1984), literarny wědomostnik, awtor a přełožowar; narodźeny we Łazu
* Jan Pawoł Nagel (1934–1997), komponist a předsyda Domowiny; narodźeny we Łazu

*Za dalšich fararjow hlej zapisk wo [[Łazowska cyrkej|Łazowskej cyrkwi]].*

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj

* Łaz
Halštrowska Hola

**Halštrowska Hola** ( *Elsterheide*) je gmejna při Čornym Halštrowje w sakskim wokrjesu Budyšin. Po přestrjeni druha najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesu leži sewjernje Wojerec w samym sewjeru Hornjej Łužicy a słuša k něhdyšemu Łužiskim brunicowym rewěrej.

Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej. 

## Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja slědowace wsy:

Wjesce Parcow a Škodow kaž tež wjesne dźěle Blunja a Zabroda so dla wudobywanja brunicy wotbagrowachu. Hory pola Wojerec słušeja do gmejnskeho dźěla Nowa Łuka.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

Při wólbach wjesnjanosty dnja 3. septembra 2023 bu Antje Gasterstädt (bjezstronska, za CDU) ze 66,7&nbsp;% wotedatych hłosow za nowu wjesnjanostku Halštrowskeje Hole wolena. Do toho bě Dietmar Koark wot lěta 1995 na čole gmejny stał.

## Žórła


## Wotkaz
Bytom

**Bytom** ( *Beuthen*, šlesce *Bytōm, Bytōń*) je město w južnej Pólskej, kotrež leži w šleskim wojewódstwje. Ma něhdźe 180.000 wobydlerjow.

Prěni raz so w 12. lětstotku (1123) naspomni. 


## Partnerske města
*  Recklinghausen (Němska)
*  Butte Silver Bow (USA)
*  Vsetín (Čěska)
*  Dmitrov (Ruska)
*  Drohobyč (Ukraina)

## Žórła


## Wotkaz
Žołta cycawka

**Žołta cycawka** abo **złota cycawka** (*Lamium galeobdolon*; syn.: *Galeobdolon luteum*, *Lamiastrum galeobdolon* L.) je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow.

## Wopis
Žołta cycawka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 60 cm (wot 15 hač do 80 cm). Rostlina twori zwjetša dołhe, nadzemske wotnožki.

Stołpik je na spódku jenož na hranach kosmaty a ležacy abo postupacy. 

### Łopjena
Łopjena su dołho stołpikowe, kulojte hač do šěroko lancetojte, hrubje zubate, křižowanje přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 8 cm. Forma rostliny z běłymi blečkami na łopjenach prěnjotnje jenož wustupowaše w zahrodach, ale z někotrych lětdźesatkow wustupuje tež wodźiwjena.

### Kćenja
Wona kćěje wot apryla hač do awgusta (wot meje hač do julija). Žołte kćenja su sedźace we mutličkojtych kwětnistwach po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenkowych porow. Króna docpěwa dołhosć mjezy 1,7 a 2,5 cm. Hornja huba je nahłownikojta. Delnja huba ma brune abo brunočerwjene blečki a je 3-lapata. Keluch docpěwa dołhosć wot 1 cm a ma dołho přikónčene zubki. Krónu je žołta a docpěwa dołhosć wot 15 hač 25 mm. Próšniki a próšk su žołte.

### Poddružiny
Poddružina *galeobdolon* ma stołpikowy spódk, kotryž jenož na kanće je kosmaty a kotrejež hornje łopjena su jejkojte, karbowane a kćenjowe mutlički wobsteja z 2 hač 3 kćenjow.

Poddružina *montanum* ma stołpikowy spódk, kotryž kołowokoło kosmaty a kotrejež hornje łopjena su lancetojte a na wótro zubate a kćenjowe mutliški wobsteja ze 4 do 8 kćenjow. 

## Stejnišćo
Wona rosće w lisćowych měšanych lěsach, kerčinach. Preferuje čerstwe, wutkate, čumpate pódy.

## Rozšěrjenje
Žołta cycawka je nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 67 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 158, jako *Galeobdolon luteum* Huds. (*Lamium galeobdolon* L.) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 332, jako *Lamium galeobdolon* 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy
Hejduška (rostlina)

**Hejduška** (*Fagopyrum esculentum*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*). Regionalne słowo je **hejduš**.

## Wopis
Hejduška je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 60 cm hač do 1 m. Rostlina za čas dweju měsacow dozrawi, tak zo su dwoje žně w lěće móžne.

Zrunane stołpiki su zwjetša čerwjenojte.

Kłokojte łopjena maja wutrobojtu bazu. Pódlanske łopješka su titkojće zrosćene.

Kćěje wot julija hač do oktobra. Wonjace kćenja su běłe abo róžojte a steja we wokołkowych kićach. Kćenjowa wobalka wobsteji z pjeć łopješkow. Wone su bohate na měd.

Třihranite płody su na škrob bohate worješki z krutej, brunej skórku. Wone docpěja dołhosć wot něhdźe 5 mm.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, drjebiznowych městnach a na pućowych kromach. Ma radšo suche pódy.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze sewjerneje Chinskeje a Turkestana, ale nětko je w srjedźnej a južnej Europje wustupuje.

## Wužiwanje
Rostlina bu na pěskowych pódach a na holanskich rolach předewšěm w Aziji a srjedźnej Europje kultiwowana, při čimž jeje plahowanje je jara woteběrało. Dźensa słuži w Němskej nimale jenož jako skótnu a ptaču picu, ale so pak w někotrych krajach jako wažnu cyrobinu wužiwa.

Wułušćene symjenja so předewšěm jako syru zeleninu, přidawk do poliwki a hejdušne krupy wužiwaja.

## Wobrazy


wobraz:Illustration_Fagopyrum_esculentum0.jpg|Ilustracija
wobraz:Fagopyrum_esculentum_overview_jp.jpg|Hejduška na polu
wobraz:Fagopyrum_esculentum2.jpg|Hejduška
wobraz:Kasza_gryczana_01.jpg|Zornjatka hejduški


## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 348 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 131 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 72 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 80 
* 
* 

## Eksterne  wotkazy

*  přitwar, wustupowanje 
*  Fagopyrin w hejdušce
Wusće

**Wusće** ( **Ústí nad Labem**,  *Aussig*) su město při Łobju na sewjeru Čěskeje. Maja něhdźe 93.000 wobydlerjow a su zarjadniske sydło Wusčanskeho kraja kaž tež srjedźišćo a najwažniši wobchadny suk sewjeročěskeho industrijneho pasma.

## Geografija
Město nadeńdźe so něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Drježdźan we wysokosći 140 metrow nad mórskej hładźinu. Stare město bu natwarjene na skale nad lěwym brjohom Łobja při wuliwje rěčki Bíliny, zwotkelž pochadźa tež měšćanske mjeno (*ústí* = „wuliw“). Sewjernje Wusćow nadeńdźe so Rudohórski předkraj a na juhu rozpřestrěwaja so Čěske srjedźne horiny.

## Stawizny

Sydlišćo je so k prěnjemu razej naspomniło w lěće 993 jako wikowanišćo při Łobju. W prěnjej połojcy 13. lětstotka dósta pod kralom Přemyslom Otakarom II. status kralowskeho města. Kralej Jan Luxemburgski a Korla IV. potwjerdźištaj tute prawa.

Za čas Husitiskich wójnow słušeše město Mišnjanskim markhrabjam a bu wot Husitow woblěhowane. Po zdobyću města dnja 16. junija 1426 zeskućichu dobyćerjo pod Handrijom Prokopom masaker přećiwo ludnosći a zničichu Wusće. Po tym, zo so město w běhu 16. a zažneho 17. lětstotka zaso wuwiwaše, bu w Třicećilětnej wójnje znowa ćežko potrjechene. Hač do 19. lětstotka měješe mjenje hač 2000 wobydlerjow.

Hakle industrializacija wot 1830tych lět sem přinjese nowy rozmach. We wokolinje wutworichu wjace hač 60 podkopkow a w lětomaj 1850/51 zahajichu železniski wobchad do Prahi a Drježdźan. 1860 měješe město hižo nimale 8000 wobydlerjow. 1872 bu prěni móst přez Łobjo natwarjeny.

Spočatk 20. lětstotka měješe industrijne město 37.000 wobydlerjow a bě jako wobwodna stolica administratiwne srjedźišćo sewjernych Čechow. Přez Mnichowske zrěčenje přińdźechu Wusće w nowembrje 1938 wot Čěskosłowakskeje k němskemu mócnarstwu. Při nowemberskich pogromach bu Wusćanska synagoga wotpalena. Něhdźe 80 % židowskeho wobydlerstwa so w holocausće zamordowachu. Přez ameriske powětrowe nadpady w Druhej swětowej wójnje bu dnja 17. a 19. apryla 1945 pjećina stareho města zničena, kaž tež cyłkowne předměsto Ostrov.

Po wójnje bu něhdźe 57.000 Němcow w lětomaj 1945/46 z Wusćow wućěrjene.

Wot załoženja Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w lěće 1991 su Wusće wysokošulske stejišćo.

## Žórła


## Wotkaz
Jakotawa

**Jakotawa** (*Datura stramonium*) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (*Solanaceae*). 

## Wopis
Jakotawa je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač do 120 cm.

Stołpik je zrunany, nahi, jednory rozhałuzowany a tupje hranity. 

### Łopjena
Měnjata łopjena su stołpikate, owalne hač kulojte, na bazy njesymetrisce klinojte a docpěja dołhosć wot 10 hač do 20 cm a su jejkojte, wótre, zubate a ćmowozelene. Jich wulkosć su zwjetša njejenaka.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do oktobra. Likojte, běłe abo lila kćenja su stołpikate, docpěja dołhosć wot 10 cm, njesu pjeć wótrych kónčkow a steja po jednym w hornich rozporach. Króna ma pjeć kónčkow a docpěje dołhosć wot 6 hač do 8 (10) cm. Jich kónčki docpěja dołhosć wot 5 cm.

### Płody
Płód je jejkata kałata, zelena kapsla a docpěje dołhosć wot 5 hač do 7 cm.

### Wobsahowe maćizny
Łopjena a symjenja wobsahuja alkaloidy, a to hyoscyamin, atropin, scopolamin, a tohodla su jědojte. Jědy móžeja hižo w małkim mnóstwje smjertnje skutkować. 

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w njerodźowych wobrostach na smjećach, we wotpadkowych městnach, a na pućach. Wudźerža sól. 

Rostlina bu w 16. letstotku ze srjedźneje Ameriki do Europy zawjesena. Wona je we wjacorych krajach wšědna njerodź.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 257 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 162 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 68 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 168 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 150 
* 
*
Křipica

**Křipica** (*Equisetum*) je ród ze swójby křipicow (*Equisetaceae*).

## Systematika

* Equisetum giganteum
* Equisetum myriochaetum
* Equisetum ramosissimum
* Equisetum debile
* Equisetum hyemale
* Equisetum laevigatum
* Equisetum variegatum
* Equisetum scirpoides 
* Equisetum fluviatile
* Equisetum palustre

Wobraz:Equisetum fluviatile.jpg|Equisetum fluviatile
Wobraz:Equisetum palustre.jpeg|Equisetum palustre

* Equisetum diffusum
* Equisetum bogotense
* Equisetum sylvaticum
* Equisetum pratense

Wobraz:Equisetum.sylvaticum.jpg|Equisetum sylvaticum
Wobraz:Equisetum pratense.jpeg|Equisetum pratense

* Přaska (Equisetum arvense)
* Equisetum telmateia

Wobraz:Equisetum arvense 2005 spring 002.jpg|Přaska
Wobraz:Equisetum telmateia 2.jpeg|Equisetum telmateia

* Equisetum × trachyodon) 
* Equisetum × litorale

## Noty


## Eksterne wotkazy

* Blumen in Schwaben 
* Wonderful world of Equisetum
Brunčak

**Brunčak**  (*Sphinx ligustri*) je nócna mjetel ze swójby frunčakow (*Sphingidae*). 



## Žórła

* Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče / / Rězak, Filip. - Bautzen : Donnerhak, 1920
* Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče zestajał Jurij Kral / / Kral, Jurij. - Budyšin: Maćica serbska, 1927



## Eksterne wotkazy

* Druhe Wobrazy
* www.arthropods.de (něm.)
* www.schmetterling-raupe.de (něm.)
* Moths and Butterflies of Europe and North Africa  (jendźelšćina)
* Your Guide of the moths of Grat Britain and Ireland  (jendźelšćina)
Nawočnik

**Nawočnik** (łaćonsce *Diloba caeruleocephala*) je nócna mjetel (łaćonsce *Lepidoptera*: *Noctuoidea*). 

## Žórła

* Rězak (1920)
* Kral (1927) 

## Eksterne wotkazy

* schmetterling-raupe.de (něm.)
* funet.fi
Nuknica

**Nuknica** ( *Nucknitz*) je wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa w Hornjej Łužicy. Z 1974 słuša ke Chróšćanskej gmejnje. Wjetšina wobydlerjow serbuje.

Njedaloko Nuknicy so kóžde lěćo rockowy festiwal Nukstock wotměje, organizowany wot młodźinskeho kluba *Baraka*.

## Geografija
Nuknica leži něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje Chrósćic na prawym boku Satkule. Susodne wsy su Prawoćicy na sewjeru, Baćoń na wuchodźe, Pozdecy na juhowuchodźe, Lejno na juhozapadźe a Kopšin na zapadźe.

## Stawizny
Njedaloko stareho wikowanskeho puća Via regia ležaca wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1512 jako *Nuckewitz*. W lětomaj 1546 a 1580 mjenowachu ju *Forberg*, potajkim „wudwór“ *(Vorwerk)*. Ležownostne knjejstwo měješe 1548 hišće Nukničanske ryćerkubło, 1580 pak hižo zdalene kubło we Łuze pola Njeswačidła. W 17. a 18. lětstotku słušeše Nuknica k Worklečanskemu ryćerkubłu.

Po statistice Arnošta Muki měješe Nuknica w lěće 1884 90 bjez wuwzaća serbskich wobydlerjow. Arnošt Černik poda za lěto 1956 ličbu wobydlerstwa wot 220 w Nukničanskej gmejnje (z Kopšinom a Prawoćicami) a serbskorěčny podźěl wot 69,1&nbsp;%.

### Swójby
Adresowa kniha z lěta 1901 podawa za Nuknicu slědowace swójby: Donatec (Jakub, čo. 6 a Mikławš, čo. 5), Jaworkec (Jurij, čo. 2, kubler a gmejnski sudnik), Kralec (Michał, čo. 1), Lebzec (Jakub, čo. 3), Smolic (Pětr, čo. 7) a Wawrikec (Jakub, čo. 4). Gmejnski předstejićer bě w tutym lěće Mikławš Ješki z Kopšina.

## Wosobiny
* Matej Jan Kućank (1776–1844) – duchowny, kulturny prócowar
* Jakub Kućank (1818–98) – duchowny, kulturny prócowar, spisaćel

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Nuknicy

## Žórła


## Wotkaz
Njechorń

**Njechorń** ( *Nechern*) je hornjołužiska wjeska při Kotołce w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša k městu Wóspork w serbskim sydlenskim rumje. Ma  wobydlerjow.

Susodne wjeski su Brězecy na sewjeru, Hrodźišćo na sewjerowuchodźe, Kotecy na juhowuchodźe a Worcyn na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1413 jako sydło knjeza *Hannesa von Necherin*. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 190 wobydlerjow, mjez nimi 187 Serbow (98&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 56&nbsp;%. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe.

## Wosobiny
W Njechornju staj so narodźiłoj moler, grafikar, publicist a spisowaćel Měrćin Nowak-Njechorński (1900–90) kaž tež pismikistajer a awtor Pawoł Grojlich (1908–92).

## Pomniki

Jako kulturne pomniki připóznate su wjacore twarjenja a wobhrodźenske murje Njechorńskeho ryćerkubła, tak mjenowany šwedski kamjeń sewjerozapadnje wjeski, tři domske z bróžnju, Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a kamjentny pućnik při nawsy. Nimo toho steja pod pomnikoškitom stary móst přez Lubatu sewjernje Njechornja, bliski Riegelowy młyn kaž tež ze zornowcowych ławkow wobstejaca kamjentna cyrkwinska šćežka z 19. lětstotka, kotraž zmóžnješe Njechornjanam tež při wulkej wodźe wopyt Hrodźišćanskeje wosadneje cyrkwje.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Prawy kuklik

**Prawy kuklik** (*Geum urbanum*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Dalše serbske ludowe mjena su **sadnik**, **zadnik**, **sadnica** a **kuknik**.

## Wopis
Prawy kuklik je trajne zelo, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 cm (wot 30 hač do 120 cm). 

Korjenje wobsahuja gein.

Rozrosćeny stołpik njese jara čumpate kwětnistwo.

Łopjena na stołpiku su třidźělne. 

Wón kćěje wot meje hač do oktobra. Kćenjowa hłójčka je ćělčkojta. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 1 hač do 2 cm.

## Stejnišćo
Wón rosće w włóžnych lisćowych a měsanych lěsach, na žiwych płotach, we  smjećišćach a na murjach.

## Rozšěrjenje
Prawy kuklik je w nimale cyłej Europje rozšěrjeny.

## Noty


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 49 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 280 
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Prawoćicy

**Prawoćicy** ( *Prautitz*) su hornjołužiska wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Wot lěta 1974 słušeja ke Chróšćanskej gmejnje. Wjetšina wobydlerjow rěči serbsce.

## Geografija
Wjeska leži w žórłatej wužłobinje na prawym boku Satkule při Budyskej dróze něhdźe kilometer juhowuchodnje Chrósćic. Wjesne hona maja poměrnje małku přestrjeń wot 1,11 km². Starši (horni) wjesny dźěl zboka dróhi wobsteji zwjetša z tři- a štyristronskich statokow.

Susodne wsy su Łusč (gmejna Bóšicy) na sewjerowuchodźe, Nuknica na juhowuchodźe, Kopšin na juhozapadźe a Chrósćicy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Prawoćicach: Za zahrodu, W Čornej, Pod kerkami, Pod kšibjeńcu, Pola Ćibana, Pod krušwinkom, Binčow, Jězory, Za dróhu, Předows, Haćišća, Hrodźišća, Za hajkom, Prěčnik, Pod skałku, Pola Kopšina.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza *Petrus de Pratiz* sta so hižo w lěće 1225. Tehdy ležeše wjeska blisko wažneje wikowanskeje dróhi Via regia, kotrejž wotpowěduje dźensniša Budyska dróha.

Spočatk 20. lětstotka planowaše sakske knježerstwo rozšěrjenje Sakskeje sewjerowuchodneje železnicy (Lubij–Radwor) hač do Kamjenca. Po tutych planach měješe blisko Prawoćic nowe dwórnišćo nastać. Dla prěnjeje swětoweje wójny a spjećowanja ludnosće njejsu so plany ženje zwoprawdźili.

Prawoćicy běchu wot lěta 1890 wjesny dźěl Nuknicy, kotraž so 1974 do Chrósćic zagmejnowaše.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Prawoćicy we 1880tych lětach 62 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća serbscy.

W lěće 1925 běchu wšitcy Prawočenjo katolscy. Wěriwi słušeja ze starodawna ke Chróšćanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Bosćij Michał Wićaz (1747–1803), krajnobohotski wićežny bur, korčmar, braška, ludowy basnik

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Prawoćicach

## Žórła
* 
* 


## Wotkaz
Pěskecy

**Pěskecy** ( *Piskowitz*) su hornjołužiska serbska wjes, kotraž k Njebjelčanskej gmejnje słuša. Leža w srjedźišću Budyskeho wokrjesa a maja  wobydlerjow ().

## Geografija

Wjes leži wosrjedź chójnoweho lěsa něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje Kamjenca při puću do Róžanta. Wjesne hona maja přestrjeń wot 8,41 km² a wobsteja zwjetša z jehlinoweho lěsa na pěskojtych pódach, na čož pokazuje tež wjesne mjeno. Najbóle w sewjeru ležacy Njebjelčanski gmejnski dźěl leži při małym přitoku Klóšterskeje wody.

Južna wokolina Pěskec je chětro hórkata; najwyši dypk je Pěskečanska Šibjeńca (200 m) při lěsnym puću do Serbskich Pazlic. Porno tomu je krajina sewjernje wsy přewažnje płona.

Susodne wsy su Smjerdźaca w sewjerowuchodźe, Róžant we wuchodźe, Serbske Pazlicy w juhu a Němske Pazlicy w zapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Pezkwicz* běše w lěće 1280. Mjez Pěskecami a Smjerdźacej so pak 17 mohilowych rowow namakaja, kiž hodźa so Łužiskej kulturje srjedźneje bronzoweje doby přirjadować.

Pěskečanske ryćerkubło słušeše w 13. lětstotku k wobsydstwu Kamjenskich hrodowych hrabjow. Najwuznamniši knježa na hrodźe běchu von Zezschwitz. Z rólnej reformu lěta 1946 skónči so eksistenca ryćerkubła.

W Druhej swětowej wójnje słužeše wotležana serbska wjeska nachwilnje židowskemu intelektualcej Victorej Klempererej z Drježdźan jako wućek.

Hač do lěta 1974 běchu Pěskecy samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow, potom so najprjedy do Róžanta a w lěće 1994 do Njebjelčic zagmejnowachu.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Pěskecy we 1880tych lětach 197 wobydlerjow, mjez nimi 187 Serbow (95&nbsp;%) a dźesać Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Pěskečanskeje gmejny wot 83,8&nbsp;%.

W lěće 1925 bě mjez 186 wobydlerjemi 156 katolskich (83,9&nbsp;%) a 30 ewangelskich. Katolscy wěriwi słušeja z lěta 1765 k Njebjelčanskej wosadźe (prjedy ke Chróšćanskej), ewangelscy chodźa do Smječkec. W Pěskecach je mała katolska kapałka, kotraž so duchownje z Njebjelčic zastaruje.

## Infrastruktura

Hač do 20. lětstotka wudobywachu we wokolinje Pěskec poch a šćerk, wot 1947 do 1959 tež brunicu. Něhdyša jama južnje wsy je dźensa woblubowane kupanišćo. Najwažniši dźěłodawar we wsy je E. ZIEGLER AG (wobdźěłanje metala) z 200 sobudźěłaćerjemi.

Pěskecy maja lěsne sportnišćo zapadnje Serbskopazličanskeho puća, kotrež so wot Sportoweho towarstwa Pěskecy wužiwa. Tam so tež wjesny klub namaka.

## Pomniki
K zajimawym pomnikam słušatej stary kamjentny křiž při křižowanišćo Kamjenskeje z Parkowej dróhu a modlerski stołp při Kamjenskej napřećo ryćerkubłu.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach#Pěskecy|Lisćinu kulturnych pomnikow w Pěskecach]]*

## Žórła
* 
* 
* 


## Wotkaz
Praskow

**Praskow** ( *Preske*) je hornjołužiska wjes zapadnje Budyšina, kotraž słuša k Hodźijskej gmejnje. Ma  wobydlerjow.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so někak połdra kilometra juhowuchodnje Hodźijskeje cyrkwje južnje statneje dróhi S 111. Dalše wokolne wsy su Nowe Błohašecy na sewjerowuchodźe, Mała Boršć na juhowuchodźe, Dźiwoćicy na juhu a Žičeń na juhozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Praskowje: Pola mosta, Hornje kerki, Wulki kruch, Debrčanski puć.

## Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1580 jako *Prascko* a běše ze starodawna gmejnski dźěl Małeje Boršće. Wot lěta 1241 běžeše hranica mjez Mišnjanskim wobsydstwom wokoło Hodźija a Hornjej Łužicu při Praskowskej rěčce přez wjes, kotraž wobsteješe tuž z Mišnjanskeje a Łužiskeje strony. Měznik při mosćiku dopomina na dźělenje wjeski.

Po Mukowej statistice měješe Praskow we 1880tych lětach cyłkownje 65 wobydlerjow, z nich 60 Serbow a pjeć Němcow. Při puću do Małeje Boršće dopomina prosty wopomnjenski kamjeń na ludoweho basnika Pětra Młónka, kotrehož na tym městnje w februarje 1887 Boža ručka zaja.

## Žórła


## Wotkaz
Pozdecy

**Pozdecy** ( *Paßditz*) su hornjołužiska wjeska w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 k Hodźijskej gmejnje. Maja  wobydlerjow.

## Geografija

Pozdecy leža něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje Hodźija a tři kilometry juhowuchodnje Chrósćic njedaloko statneje dróhi S 100, wjedźaceje z Budyšina do Kamjenca.

Susodne wsy su Baćoń na sewjerowuchodźe, Čornecy a Liboń na wuchodźe, Čěškecy na juhowuchodźe, Wučkecy na juhozapadźe, Lejno na zapadźe a Nuknica na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Pozdecy naspomnichu so prěni raz w lěće 1513 jako *Pasticz* a běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna. Wot tutoho lěta běchu najprjedy gmejnski dźěl Baćonja a wot 1962 słušachu k Prěčečanskej gmejnje. 

Ležownostne knjejstwo měješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyske tachantstwo, tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice mějachu Pozdecy we 1880tych lětach 72 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. W lěće 1925 bě w Pozdecach a Čornecach wot cyłkownje 99 wobydlerjow 92 katolskich a sydom ewangelskich.

Katolscy wěriwi přisłušachu hač do lěta 1887 Chrósćanskej wosadźe swj. Symana a Judy Tadeja a wot toho časa Baćońskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Błyšćak

**Błyšćak** (wulki přebłyšćowak) je mjetel (łaćonsce: *Apatura iris*). 
## Wobraz

Wobraz:Apatura_iris_seite.jpeg|Křidłowy spódk błyšćaka


### Žórła

* Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče / / Rězak, Filip. - Bautzen : Donnerhak, 1920
* Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče zestajał Jurij Kral / / Kral, Jurij. - Budyšin: Maćica serbska, 1927
Bahnowa pyskawa

**Bahnowa pyskawa** (*Geranium palustre*) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow.

## Etymologija
Botaniske mjeno Geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznjamjenja telko kaž *žoraw* a poćahowa na podobu płóda.

## Wopis
Bahnowa pyskawa je wjacelětna, zelišćowa rostlina. Wona docpěwa wysokosć wot 25 hač 100 cm. 

Stołpik je horjeka wróćo kosmaty a kaž widły rozhałuzowany.

### Łopjena
Spódne łopjena a delnje stołpikowe łopjena su dołhostołpikate, hrubje kosmate a maja 5-7 hłuboko pjerošpaltowych, zubatych abo zarězanych wotrězkow z tupymi kónčkami. Wone docpěwaja šěrokosć wot 8 hač 12 cm.

Stołpikate łopjena su napřećostejne a małe.

### Kćenja
Rostlina kćěje wot junije hač do septembra. Kćenja su pupurčerwjene abo čerwjenowioletne, 5-lične, radiarne, w centrumje často swětłe a docpěwa wulkosć wot 2,5 hač 3,5 cm. Kćenjowe stołpiki su po kćěću dele zhibowane. Krónowe łopješka su prědku skulojćene, ćmowje žiłkate, nawopačnje owalne, jasnopurpurčerwjene a docpěwaja dołhosć wot 2 cm. Płódnik je horjekastejny, ma dołhi pysčičk. Kćenjowe stołpiki a keluchi su přilěhawje kosmate a bjeze-žałzowe.

### Płody
Płód docpěwa dołhosć wot 3 cm. 

## Stejnišćo
Kaž mjeno hižo přeradźi, je bahnowa pyskawa bahnowa rostlina. Wona rosće při brjohach rěčkow a w přibrjóžnych kerčinach, w hrjebjach, na włóžnych łukach a we łučinowych kerčinach. Preferuje wutkate, wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Bahnowa pyskawa je w nimale cyłej Europje, předewšěm w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a wuchodnej Europje rozšěrjena, při čimž w juhu hač do runiny rěka Po wustupuje.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 116 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 220 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 48 

## Eksterne wotkazy
* Naturwissenschaftlicher Verein der Niederlausitz e. V. 
* Botanický herbář 
* atlas-roslin.pl 
* Wildpflanzen-Portal
Bruna pyskawa

**Bruna pyskawa** (*Geranium phaeum*) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (*Geraniaceae*).

## Etymologija
Botaniske mjeno Geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznamjenja telko kaž *žoraw* a poćahowa na podobu płoda.

## Wopis
Bruna pyskawa je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hč 60 cm.

### Łopjena
Łopjena su rukojće sydomdźělne a docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 10 cm. Wone su hač wyše srjedźišća dźělene. Jich wotrězki su zarězane, tupje zubate a často brunočerwjenje blakate a horjeka přilěhawje kosmate. 

### Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Brunowioletne, płonje wupřestrjene kćenja docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 3 cm.

### Płody
Płód docpěwa dołhosć wot 2 hač 3 cm. Při wuschnjenju płoda so pjeć kašćikow ze symjenjemi spiralnje pušća. Kóždy kašćik njese kocht. Symjo, płodowy kašćik a kocht so jako jednotu preč mjetaja.

## Rozšěrjenje
Rosće zwjetša jenož w parkach, we łučinowych lěsach, na tučnych łukach a na lěsnych kromach. Preferuje čerstwe, wutkate pódy. 

Pochadźa z horinow centralneje a južneje Europy a je jako pyšna rostlina do hrodowskich zahrodow přišła.

## Wobrazy

Wobraz:Geranium phaeum flowers.jpg|
Wobraz:Geraniumphaum.jpg|



Wobraz:Geranium phaeum Sturm1.jpg|ilustracija (Johann Georg Sturm, 1796)
Wobraz:Illustration_Geranium_phaeum0.jpg|ilustracija (Otto Wilhelm Thomé 1885)


## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 370 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin(1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin(1920)
* Sturm, Johann Georg: Deutschlands Flora in Abbildungen. 1796 
* Thomé, Otto Wilhelm: Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz. Gera 1885

## Wotkazy

* Garten-Datenbank
Krejojta pyskawa

**Krejojta pyskawa** (*Geranium sanguineum*) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (*Geraniaceae*).

## Etymologija
Botaniske mjeno *Geranium* wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznjamjenja telko kaž *žoraw* a poćahowa na podobu płoda.

## Wopis
Krejojta pyskawa je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 (60) cm. 

Pjenk so znutřka čerwjenje zbarbi, na čož mjeno rostliny wróćo dźe. Wón wobsahuje třěski a je prjedy k stajenju kreje słužił.

Stołpik je ležacy abo postupowacy, wotstejo kosmaty a so w nazymje čerwjenje přebarbi. Zwjetša so rozhałuzuje.

### Łopjena
Łopjena su nimale hač bazy rukojće šěsć-dźělne hač sydom-dźělne a so w nazymje čerwjenje přebarbja. Jich wotrězki su do 2-3 linealnje-lancetojtych, cyłokromnych kónčkow šćěpjene.

### Kćenja
Wona kćěje wot meje (junija) hač do septembra (awgusta). Swěćo kaminočerwjene kćenja docpěwaj šěrokosć wot 3 hač 4 cm a steja po jednym w hornich łopjenowych rozporach. Krónowe łopješka su prědku skulojćene abo njeprawidłownje  zkromjene  a docpěwaja dołhosć wot 15 hač 20 mm. 

## Stejnišćo
Wona rosće na skalnych zwisach, suchich trawnikach, w suchich lěsach, pod  (suchich) kerčinami, na lěsowych kromach a na skłoninach. Preferuje w lěću ćopłe, suche, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Krejojta pyskawa je w nimale cyłej Europje, w Kawkazu a Małoaziji rozšěrjena. Wona w sewjernych Alpach jenož w dołach ze ćopłym wětrom wustupuje.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 120 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 220 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 48 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin(1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin(1920)

## Wotkazy

* Garten-Datenbank 
* atlas-roslin.pl
Łučna pyskawa

**Łučna pyskawa** (*Geranium pratense*) je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow (*Geraniaceae*).

## Etymologija

Botaniske mjeno *Geranium* wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznamjenja telko kaž *žoraw* a poćahowa na podobu płoda.

## Wopis

Łučna pyskawa je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 1 m (20-60cm) a ma seršćaće kosmate, wobšěrne stołpiki. 

Stołpiki su zady wotstejo kosmate, horjeka žałzowe a kaž widły rozhałužkowane.

### Łopjena
Łopjena docpěja šěrokosć wot 20 cm. Spódnje łopjena a najniše stołpikowe łopjena su 5- hač do 7-dźělene a škropawje kosmate. Wone wobsteja z wuskich, našćěpanych wotrězkow.

### Kćenja
Wona kćěje wot junija hač do awgusta.  Kćenja su fijałkomódre hač do jasnofijałkojte ze ćěmnišimi žiłkami a přesahuja łopjena. Kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot 2 cm (wot 2,5 hač do 4 cm). Krónowe łopješka su prědku skulojćene a docpěja dołhosć wot 12 hač 20 cm. Próškowe nitki su na spódku třiróžkaće wušěrjene. Kćenjowe stołpiki su po kćěwje dele zhibnjene, so pak za čas wuzrawjenosće płoda zaso horje měrja.

### Płody
Płód ma pysčičk a docpěje dołhosć wot 2,5 hač do 3,5 cm. 

## Stejnišćo

Łučna pyskawa rosće na włóžnych syčołukach, na brjohach rěčkow.

## Rozšěrjenje

Wona je wot Pyrenejow hač do Japanskeje rozšěrjena, ale w srjedźnej Europje zdźěla faluje abo je rědka.

## Podobnej družinje
* Lěsna pyskawa (*Geranium sylvaticum*) ma kćenjowe łopjena, kotrež su čerwjenojte hač do fijałkojte. Kćenjowe stołpiki su po kćenju zrunane. Łopjena su mjeńšo dźělene. Rosće we wyšich regionach, ale w nižina je rědki.
* Bahnowa pyskawa (*Geranium palustre*) ma stołpiki bjez žałzowych kosmow. Kćenjowe łopjena su purpurčerwjene. Rosće w bahnach, na rěčnych kromach a w brjohowych kerčinach.

## Wobrazy


Wobraz:Geranium-pratense.JPG|Łučna pyskawa z kćenjom w Danskej
Wobraz:Wiesenstorchschnabel.jpg|Łučna pyskawa z kćenjom 
Wobraz:Geranium pratense ellywa.png|Ilustracija (Elly Waterman)
Bombus sylvarum - Geranium pratense - Keila.jpg


## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 13 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 10 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 282 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 200-201 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 204 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin(1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin(1920)

## Wotkazy

* Garten-Datenbank 
* atlas-roslin.pl
Běły dźećel

**Běły dźećel** (*Trifolium repens*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*), z roda dźećelow.

 

## Wopis
Běły dźećel je přecozelena, trawnikojće rosćaca rostlina z nižoležacym, na sukach korjenjenym stołpikom. Docpěwa wysokosć wot 15 hač 45cm.

Stołpik je łažaty a rozhałuzkowany.

### Łopjena
Łopješkowe stołpiki su dołhe, po zdaću na spódku stejace. Łopjena su 3ličbne. Łopješka su nahe, eliptiske abo nawopačnje owalne a drobnje zubate. Wone njesu běły blak na bazy.

### Kćenja
Rostlina kćěje wot meje hač do oktobra (septembra). Kćenja su běłe abo zelene ze słabym mjedowym wonjenjom a steja w často dołhostołpikowych, kulojtych, nakónčnych hłójčkach, kotrež docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 2,5 cm. Keluchowa trubjałka je 10-nerwna. Króna docpěwa dołhosć mjezy 7 a 12 mm. 

### Płody
Płód je wot kelucha a wuschnjenu króny wobdaty.

## Stejnišćo
Wón rosće na syčołukach, pastwach a parkowym trawniku. Rostlina preferuje wutkatu, lochku wapnojtu pódu.

## Rozšěrjenje
Běły dźećel je w cyłej Europje, w sewjernej a zapadnej Aziji rozšěrjeny.

## W ratarstwje
Běły dźećel je hódnotna picowanska rostlina. Rostlina bohaty nektar dodawa a je tohodla zajimawa jako pčolaca nanoškowa rostlina za pčołarstwo. 

## Synonym
*Amoria repens* (L.) C. Presl

## Podobna družina
Podobna družina je šwedski dźećel (*Trifolium hybridum*), kotrejež stołpik je runy. Ma 5nerwnu keluchowu trubjałku. Rostlina rosće na tučnych łukach a pućowych kromach.

## Sorta
* Sorta 'Purpurascens Quadrifolium' ma mnoholičbne, zelenobrune łopjena, kotrychž kroma je błyšćaca zelena.

## Wědźenja hódne
Łopjena su na woponach a su narodny symbol Irskeje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 874 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 183  
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 184-185  
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 106-107  
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 190  
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)



## Eksterne wotkazy

*  
* Botanický herbář 
* Flora in Northern Ireland 
* USDA plants database  
* Plants for a Future
Běčicy

**Běčicy** ( *Pietzschwitz*) su hornjołužiska wjes při Dołhej wodźe, kotraž słuša k Hodźijskej gmejnje. Maja  wobydlerjow.

## Geografija

Wjeska nadeńdźe so něhdźe tři kilometry sewjerozapadnje Hodźija při woběmaj bokomaj Dołheje wody, krótko před jeje wuliwom do Čornicy, a njedaloko awtodróhi A 4. Susodne wsy su Prěčecy na sewjerowuchodźe, Darin na juhu, Njezdašecy na juhozapadźe, Koblicy na zapadźe kaž tež Čěškecy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Popec kuty, Barec strónje, Deleńkec wopuš, Při plantaži, Jězor, Dubrawka, Na ladach, Na liščej horje, Na młynskej horje, Pola wuhona, Pola pěskowej jamy, Pola dubčka, Deleńkec łuka, Pola křižneho puća, Pola Muterec kerčkow.

## Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *allodium* (kubło) wěsteho knjeza *Hermannus de Pictzwicz* pochadźa z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Cyrkwinsce słuša wjes ze starodawna do Hodźijskeje wosady. Kaž Hodźij njesłušachu Běčicy do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale běchu jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa.

Hač do lěta 1936 tworjachu Běčicy samostatnu gmejnu, doniž so do Koblic njezagmejnowachu. Wot lěta 1994 su dźěl Hodźijskeje gmejny.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 116 wobydlerjow, mjez nimi 103 Serbow (89 %). 1925 bě wot cyłkownje 140 wobydlerjow 135 ewangelskich a pjeć katolikow.

## Wosobiny
* Michał Frencel (1628–1706) – farar, rěčespytnik, sobuzałožer hornjoserbskeje spisowneje rěče; rodźeny w Běčicach

## Žórła


## Wotkaz