open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Bohuchwał Dejka

**Jan Bohuchwał Dejka** ( *Johann Gottlob Doecke*; * 18. februara 1779 w Budyšinje; † 2. awgusta 1853 runje tam) bě serbski publicist a wudawaćel prěnjeho serbskeho časopisa, *[[Serbski powědar a kurěr|Serbskeho powědarja a kurěra]]*.

## Žiwjenje
Jan Dejka bě syn serbskeho dnjoweho mzdownika a jeho žony. Po krótkim šulskim času a wukubłanju na ćěslu běše wot lěta 1800 na wandrowstwje po sewjernej Němskej, Danskej, pozdźišo po Šleskej, hdźež pobywaše mjez druhim pola ruskeho wójska a potom do Wiena a Prahi, hdźež nawjaza styki ze so wuwiwacym čěskim narodnym hibanjom. Za čas wandrowstwa zeznajomi so z idejemi francoskeje rewolucije.

1807 nawróći so Dejka do Hornjeje Łužicy, hdźež spisa mjez druhim dwě chwalnej basni na přichad Napoleona do Budyšina. 1808 předa jemu nakładnik Johann Christian Schlenker redakciju tydźenika *Sächsischer Postillon* w Lubiju. Lěto pozdźišo zahaji wudawanje měsačnika *Sserßki Powedar a Kurier* jako scyła prěnjeho časopisa w serbskej rěči a rozšěrješe jón sam. W časopisu zaběraše so z politiskimi, kulturnymi, hospodarskimi a druhimi temami w duchu rozswětlerstwa. 1812 bu časopis wot censury zakazany.

Wot 1823 wudawaše Jan Dejka němskorěčny časopis *Oberlausitzer Landbote* z podobnym wobsahom a zaměrom. W lěće 1831 zakónči swoju dźěławosć pola *Sächsischer Postillon*, 1837 tež pola *Oberlausitzer Landbote*. Po tym po zdaću hižo publicistisce njeskutkowaše.

W lěće 1847 bě Jan Dejka jedyn z prěnich čłonow *[[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]]*.

## Literatur
* 

## Wotkazy
* [''Dejka (Deuka, Döke, Doecke) – Jan Bohuchwał (Johann Gottlob)''.](http://saebi.isgv.de/biografie/Johann_Deuka_(1779-1853)) W: *Sakskej biografiji*, 2007.
* Literatura wo Dejce w Serbskej bibliografiji.
* Digitalne wudaća Serbskeho powědarja a kurěra na stronach Serbskeho instituta
Jakub Anton Kilian

**Jakub Anton Kilian** ( *Jacob Anton Kylian*; * 25. apryla 1683 w Kulowje, † 15. meje 1759 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, spěchowar ludoweho kubłanja, magister filozofije a baccalaureus teologije.

Syn Kulowskeho měšćana wopytowaše wot 1694 do 1699 gymnazij w Žahanju a pokročowaše w čěskim Chomutowje. Wot 1704 do 1707 studowaše we Wołomucu teologije. Po prěnjej staciji jako kapłan w delnjošleskim Peicherwitzu (1707) so do Łužicy nawróći a bě wot 1708 do 1709 katechet při Tachantskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1709 do 1718 bě druhi kapłan a 1718–21 farar při Budyskej Serbskej cyrkwi. Wot 1721 do 1740 bě Kilian kanonik a wot 1740 hač do swojeje smjerće w lěće 1759 senior Budyskeho tachantstwa.

W lěće 1735 wuda Kilian *Serbske katolske ABC knižki*. Wón bě literarny přećel Jurja Hawštyna Swětlika, kotremuž pomhaše při dźěle na łaćonsko-serbskim słowniku. Swoje zamóženje wotkaza Kilian za twar serbskeje šule, štož so 1785 z prócu Franca Jurja Loka w Kulowje zwoprawdźi. Kilian zawostaji w rukopisu *Serbske glosy we łaćonsko-němskim słowniku* a štyri zwjazki prědowanjow we łaćonskej a w němskej rěči.

## Žórło
*
Kilian

**Kilian** je muske předmjeno, pochadźace wot irskeho biskopa a misionara swj. Kiliana, kaž tež serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Gerhard Kilian (1852–1916), serbski wučer w Serbinje
* Herman Kilian (1859–1920), ewangelski farar w Serbinje
* Jakub Anton Kilian (1683–1759), katolski farar a spěchowar ludoweho kubłanja
* Jan Kilian (1811–1884), ewangelski farar a nawjedowar serbskich wupućowarjow do Ameriki
Jurij Hawštyn Swětlik

**Jurij Hawštyn Swětlik** ( *Georgius Augustinus Swotlik*; * 23. januara 1650 w Kulowje, † 23. februara 1729 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, sobuzałožer serbskeho pismowstwa, magister filozofije a sacrosanctae theologiae baccalaureus.

Syn Kulowskeho měšćana wopytowaše wot 1666 do 1670 gymnazij w Čěskim Krumlowje a bu 1670 přijaty do konwikta we Wołomucu. W lěće 1675 swjeći swoj měšnisku swjećiznu a sta so z kapłanom w Jáchymovje a Radonicach w sewjerozapadnych Čechach. Nawróći so do Łužicy a bě wot 1678 do 1682 z wikarom na Budyskim tachantstwje a 1682/83 koadjutor w ródnym Kulowje. 1683 přewza farske městno w Radworju, hdźež hač do lěta 1707 wosta. Wot 1707 do 1717 bě canonicus residens a wot 1717 hač do swojeje smjerće senior Budyskeho tachantstwa.

Swětlik zawjedźe, zepěrajo so na Jakuba Xavera Ticina, prawopisnu formu katolskeje warianty hornjoserbšćiny, kotraž wosta w zasadźe hač do reformy lěta 1862 płaćiwa. Jeho rěč bazěrowaše na domjacym Kulowskim dialekće, kotryž bě hižo Ticin w swojej gramatice z lěta 1679 kodifikował. Hakle 1750 so Chróšćanski katolski dialekt přesadźi. W lětach 1688 do 1707 přełoži Swětlik cyłu bibliju do serbšćiny a skoncentrowa swoje přełožowarske nazhonjenja potom do knihi *Vocabularium Latino-Serbicum*, prěnjeho ćišćaneho serbskeho słownika.

## Spisy
* *Swjate Sćenja, lekciony a epistle na te njedźele a swjate dny toho cyłoho lěta... na serbsku horjenjo-łužicku rěč přełožene* (1690) – digitalizat
* *Serbske katolske kěrluše, kiž so na te s. s. róčne časy... spěwaju* (1696)
* *Tón mały křestijanski katolski katechismus Pětra Kaniziusa... za tych wólbernych ha za te dźěći wopisany* (bjez lěta)
* *Vocabularium Latino-Serbicum. To je łaćenskich słowow na serbsku rěč přełoženjo...* (Budyšin 1721)
* *Swjate Biblije. To je tón stary a nowy testament božoho Swjatoho pisma...* (1688–1707, rukopisy w Tachantskim archiwje)

## Literatura
* Beno Šołta: *Prěni hornjoserbski přełožk biblije wot J. H. Swětlika.* W: ČMS 74 (1921), str. 3–34
* Frido Michałk: *Jurij Hawštyn Swětlik a serbska spisowna rěč za katolikow.* W: Lětopis A 27/1 (1980), str. 10–25

## Žórło
*
Wolodymyr Zelenskyj

**Wolodymyr Oleksandrowyč Zelenskyj** ( Володимир Олександрович Зеленський; * 25. januara 1978 w Krywyj Rih, Ukrainska SSR) je něhdyši ukrainski dźiwadźelnik a režiser, kiž je wot 20. meje 2019 šesty prezident Ukrainy.

Po studiju prawnistwa dźěłaše jako dźiwadźelnik, synchronowy rěčnik, telewizijny moderator, kabaretist a filmowy producent a załoži w lěće 2003 filmowe studijo „Студія Квартал-95“ (Studija Kwartal-95). Znaty bu wosebje přez hłownu rólu w satiriskej telewizijnej seriji *Sluha narodu* („Słužownik naroda“), najwoblubowanišej seriji w Ukrainje. Dnja 31. měrca 2019 zdoby prěnje koło prezidentowych wólbow w Ukrainje a 21. apryla z 73 % hłosow tež rozsudne wólby přećiwo amtěrowacemu prezidentej Petrej Porošenku.

Dnja 24. februara 2022 zahaji Ruska wojersku inwaziju do teritorija Ukrainy, kotruž nimale wšě staty na swěće raznje zasudźeja. Zelenskyj wozjewi dla ruskeje inwazije wójnski staw kaž tež wójnske prawo w kraju. Dokelž ukrainska wustawa za čas płaćiwosće wójnskeho stawa žane wólby njedowoli, wostanje Zelenskyj amtěrowacy prezident.

Zelenskyj pochadźa z ruskorěčneje židowskeje swójby a wotrosće w industrijnym měsće Krywyj Rih.

## Wotkaz
Brigitte Bierlein

**Brigitte Bierlein** (* 25. junija 1949 we Wienje) je awstriska juristka, wustawowa sudnica a politikarka. Po wotwołanju zwjazkoweho kanclera Sebastiana Kurza bu wona wot prezidenta Van der Bellena pomjenowana za zwjazkowu kanclerku republiki Awstriskeje. Wona bě prěnja žona w tutym zastojnstwje a předsteješe přechodnemu knježerstwu hač k wutworjenju noweho knježerstwa po dočasnych wólbach w nazymje 2019 dnja 7. januara 2020.

Do toho bě Bierlein wot 1990 do 2003 generalna rěčnica při generalnej prokuraturje Wyšeho sudnistwa, wot 2003 do 2018 wiceprezidentka Wustawoweho sudnistwa republiki Awstriskeje a wot 23. februara 2018 hač do 2. junija 2019 jeho prezidentka. We woběmaj funkcijomaj skutkowaše wona jako prěnja žona.

## Wotkazaj

* ''Bundeskanzlerin Brigitte Bierlein'' na webstronje zarjada zwjazkoweho kanclera (němsce)
Sebastian Krumbiegel

**Sebastian Krumbiegel** (* 5. junija 1966 w Lipsku) je němski spěwar a hudźbnik, kiž je hłownje jako spěwar skupiny *Die Prinzen* znaty, ale tež jako solowy hudźbnik aktiwny. 

Wón je so jako syn hudźbneje wědomostnicy a něhdyšeje direktorki Bachoweho muzeja Cornelije Krumbiegel a chemikarja Petera Krumbiegela w Lipsku narodźił a wopytowaše wot 1976 do 1985 tamnišu Thomasowu šulu, hdźež bě tež z čłonom Thomanerow. Wot 1987 do 1991 studowaše při Lipšćanskej hudźbnej wysokej šuli bijadło a spěw. Za čas studija załoži z komilitonami skupinu *Die Herzbuben*, z kotrejež nastachu 1991 *Die Prinzen*, jedna z najwuspěšnišich němskich skupin 1990tych lět.

Nimo hudźby je tež politisce aktiwny, hdźež wustupuje hłownje přećiwo rasizmej.

## Diskografija
* 1999: *Kamma mache nix*
* 2004: *Geradeaus abgebogen*
* 2005: *Max und Moritz Reloaded Soundtrack*
* 2007: *Ängste und Träume* (słuchokniha)
* 2010: *Tempelhof*
* 2012: *Solo am Piano*
* 2014: *Ein Mann, sein Klavier und ihr*

## Wotkazy

* Webstrona Sebastiana Krumbiegela
* 
* Sebastian Krumbiegel pola Twitter
Rownjanski kěrchow

**Rownjanski kěrchow** je pohrjebnišćo w srjedźołužiskej wjesce Rowno, kotraž słuša do Slepjanskeje wosady. Wjesny kěrchow nadeńdźe so na juhowuchodźe wsy na kromje hole a je z kulturnostawizniskeho wida zajimawy dla tam postajenych historiskich narownych kamjenjow ze serbskimi napisami.

Wot lěta 1863 namakaše so kěrchow na tamnym boku Mułkečanskeho puća, napřećo dźeńsnišemu stejišću. W 1920tych lětach bu dale do zapadneho směra rozšěrjeny, mjeztym zo so wuchodny dźěl zawrě. Tamniše narowne kamjenje njebuchu pak wotstronjene, dokelž so přestrjeń dale njewužiwaše. Tuž so – porno druhim kěrchowam – zdźeržachu a něhdyši kěrchow poněčim zarostowaše. W 1980tych lětach namakachu mjeztym skoro zabyte kamjenje w holi a donjesechu je nachwilnje do składowanišća blisko Choćebuza. Po katalogizowanju wšěch 60 wobchowanych kamjenjow přez Trudlu Malinkowu a restawrowanju postajichu prěnich dwanaće kamjenjow w lěće 2011 znowa na Rownjanskim kěrchowje. Zbytne kamjenje buchu w nalěću 2019 znowa stajene, tak zo nadeńdu so mjeztym wšě wobchowane kamjenje zaso w Rownom.

Tak zarjadowane wopomnišćo, kotrež steji hromadźe z kěrchowskej kapałku pod pomnikoškitom, wopřijima najwjetšu přistupnu zběrku historiskich serbskich narownych kamjenjow w cyłej ewangelskej Łužicy, dokelž je so wjetšina serbsce popisanych pomnikow na tamnych kěrchowach w mjezyčasu zhubiła. Wono skića tuž jónkrótny dohlad do serbskeje pochowanskeje a žarowanskeje kultury 19. a zažneho 20. lětstotka.

Wjetšina wobchowanych kamjenjow, kiž pochadźeja z časa do 1919, spomina na zemrětych dźěći. Nimale wšě napisy su w serbskej rěči, a to w starym prawopisu a zwjetša w Slepjanskej narěči.

## Wobrazy

Rowno Serbski kěrchow 19.jpg
Rowno – serbske narowne kamjenje 2019 (04).jpg
Rowno – serbske narowne kamjenje 2019 (08).jpg
Rowno – serbske narowne kamjenje 2019 (19).jpg
Rowno – serbske narowne kamjenje 2019 (29).jpg


## Literatura
* Trudla Malinkowa: *Der alte Friedhof in Rohne – Stare pohrjebnišćo w Rownom. Eine Dokumentation.* Lusatia-Verlag, 2011.

## Wotkaz
Hron

**Hron** (, )  je něhdźe 300 kilometrow dołha rěka w Słowakskej, lěwy přitok Dunaja.

Wužórli so w Niskich Tatrach a čeće najprjedy na zapad, potom na juhozapad a naposledk do južneho směra. Wažne města při Hronje su Brezno, Banská Bystrica, Zvolen, Žiar nad Hronom, Žarnovica a Štúrovo. Sewjernje madźarskeho města Esztergoma wuliwa so do Dunaja.

## Wotkaz
*
1630

**1630** bě normalne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* 6. julija: Šwedski kral Gustav II. Adolf zastupi do Třicećilětneje wójny a přistanje z 13.000 wojakami w Pomorskej.

## Narodniny
* 29. meje: Korla II. – kral Jendźelskeje, Šotiskeje a Irskeje († 1685)
* 7. junija: Jan Ćichor – serbski ewangelski farar, magister a přełožer († 1669)

## Wumrěće
* 26. januara: Henry Briggs – jendźelski matematikar a astronom (* wokoło 1561)
* 15. nowembra: Johannes Kepler – němski matematikar, astronom a optikar (* 1571)

## Wotkaz
Jakub Šajba

**Jakub Šajba** ( *Jacob Scheibe*; * 11. junija 1899 w Dobrošicach, † 13. septembra 1956 w Drježdźanach) bě serbski pismikistajer, nakładnik, starosta Sokoła a Domowinski funkcionar.

Narodźi so jako syn skałarja a nawukny wot 1913 do 1917 powołanje pismikistajerja. Jako tajki dźěłaše 1917–19 w Donnerhakec ćišćerni. Wot 1919 do 1933 bě polygrafiski sobudźěłaćer a wot 1935 hač do jeje zawrjenja w lěće 1937 mašinski stajer w Smolerjec knihićišćerni a nakładnistwje w Budyšinje. W lěće 1933 bu wot nacionalsocialistow na krótki čas zajaty. Po zawrjenju Smolerjec ćišćernje dźěłaše skrótka w ćišćerni Towarstwa Cyrila a Metoda, 1937–40 pola Monse a wot 1940 do 1945 we wulkowikowarskej firmje w Budyšinje. Po Druhej swětowej wójnje přebywaše hišće hač do měrca 1948 we wójnskej jatbje.

Po nawroćenju z jatby skutkowaše 1948–50 jako hłowny respektiwnje zwjazkowy sekretar Domowiny a wot 1950 hač do swojeje smjerće w lěće 1956 jako načolnik ćišćernje a nakładnistwa Nowa doba.

W mjezywójnskim času bě Šajba wosebje w Serbskim Sokole we wodźacych funkcijach aktiwny, tak 1922/23 a znowa 1925–33 jako starosta a 1923–25 jako městostarosta. Składnostnje Sokołskeho zlěta w Skopju lěta 1928 spožči so jemu juhosłowjanski Rjad swjateho Sawy. Nimo sokołstwa skutkowaše w serbskim lajskim dźiwadłowym hibanju, publikowaše wo skutkowanju Sokoła a serbskeje narodneje organizacije a wustupi jako přełožowar.

Wón bu pochowany na Budyskim Mikławšku. Šajba bě swak Wójćecha Kóčki a Pawoła Krječmarja.

## Spisy
* *Naša serbska młodźina a Sokoł*. Sokołske listy 5 (1929), str. 129–134
* *Tyrš we swětle serbskeho narodneho prócowanja*. Sokołske listy 8 (1932), str. 97–101
* *Zaměr a nadawki serbskeje žony*. Naša Domowina 2 (1936), str. 42 a druhe

## Literatura
* Betina Kaunowa: *Mój dźěd Jakub Šajba a Rjad swjateho Sawy.* W *[[Rozhlad|Rozhledźe]]* 2/2019, str. 16slsl.

## Žórła
* 
* Měrćin Nowak-Njechorński: *Sokoł-doprědkar*. W *Nowej dobje* 3, čisło 66 (11. junija 1949)
* Pawoł Nowotny: *Nekrolog*. W *Nowej dobje* 10, čisło 221 (21. septembra 1956)

## Nóžki
Antti Rinne

**Antti Rinne** (* 3. nowembra 1962 w Helsinkiju) je finski dźěłarnik a politikar Socialdemokratiskeje strony (SDP), kiž bě wot 6. junija hač do 10. decembra 2019 jako naslědnik Juhi Sipilä (Centrum) z ministerskim prezidentom Finskeje. Do toho bě hižo wot lěta 2014 předsyda swojeje strony a wot 6. junija 2014 hač do 29. meje 2015 finančny minister a zastupowacy ministerski prezident w kabineće Stubb.

Rinne studowaše prawniske wědomosće při uniwersiće w Helsinkiju a nawjedowaše mjez 2002 a 2014 wšelake finske dźěłarnistwa.

Po tym, zo bě so jako amtěrowacy premier zady žadanja stawkowacych póštowych zastojnikow stupił, zhubi dowěru koaliciskeho partnera Centrum. Dnja 3. decembra 2019 poskići swój wotstup. Za naslědnicu wuzwoli finski parlament 10. decembra Sannu Marin.
Andrej Babiš

**Andrej Babiš** (* 2. septembra 1954 w Bratisławje) je čěski předewzaćel a politikar słowakskeho pochada. Wón je wot decembra 2025 druhi raz z ministerskim prezidentom Čěskeje republiki. Tute zastojnstwo měješe hižo wot decembra 2017 hač do nowembra 2021.

Po časopisu *Týden* je Babiš ze 4 do 5 miliardami eurow druhi najbohatši wobydler Čěskeje a załožer holdingoweje towaršnosće *Agrofert*. Z politiskej protestowej stronu ANO 2011 zastupi wón do politiki a sta so w lěće 2014 z finančnym ministrom w kabineće premiera Bohuslava Sobotki. Po wotwołanju Babiša dla tukanja na dawkowe wobšudstwo a wobwliwowanje medijow doby ANO parlamentowe wólby w oktobrje 2017 jasnje. Po dołhich koaliciskich jednanjach dósta druhi kabinet Babiša dnja 12. julija 2018 dowěru parlamenta.

Miliardarej so porokuje, zo je za swoju firmu Agrofert w lěće 2007 njewoprawnjenje dóstał subwencije Europskeje unije we wysokosći wjacorych milionow eurow. W nalěću 2019 žadachu sej prawidłowne demonstracije w Praze Babišowy wotstup. Dnja 4. junija demonstrowachu wjacore dźesaćitysacy ludźi na Praskim Wjacławskim naměsće přećiwo Babišej.

## Wotkazaj

* Premier Andrej Babiš na stronach čěskeho knježerstwa
Petr Nečas

**Petr Nečas** (* 19. nowembra 1964 w Uherskim Hradišće) je čěski politikar konserwatiwneje strony ODS, kiž bě wot 28. junija 2010 hač do wotstupa dnja 17. junija 2013 z ministerskim prezidentom Českeje republiki.

Nečas bě wot 1992 čłon čěskeho parlamenta a wot 2006 do 2009 z ministrom za dźěło a socialne w kabineće Mireka Topoláneka. Po wotstupje Topoláneka w aprylu 2010 sta so z předsydu strony ODS.

Petr Nečas bě woženjeny a ma štyri dźěći.

## Wotkaz
Jiří Rusnok

**Jiří Rusnok** (* 16. oktobra 1960 w Ostrawje) je čěski politikar a ekonom, kiž bě wot 25. junija 2013 hač do 29. januara 2014 z ministerskim prezidentom Českeje republiki.

Hižo wot apryla 2001 bě jako finančny minister w kabineće premiera Miloša Zemana čłon čěskeho knježerstwa. W socialdemokratiskim knježerstwje Vladimíra Špidle bě tehdyši čłon socialdemokratiskeje strony ČSSD hač do měrca 2003 minister za industriju a wikowanje.

Po wotstupje premiera Petra Nečasa bu wot prezidenta Zemana za noweho šefa knježerstwa powołany, z wotpohladom na bórzomniše nowowólby. Po wólbach społnomócni Zeman Bohuslava Sobotki z wutworjenjom noweho knježerstwa.

Wot 2016 do 2022 bě Rusnok guwerner narodneje banki Čěskeje.

## Wotkaz
Vladimír Špidla

**Vladimír Špidla** (* 22. apryla 1951 w Praze) je čěski politikar socialdemokratiskeje strony ČSSD, kiž bě wot julija 2002 hač do 26. junija 2004 z ministerskim prezidentom Českeje republiki. Wón nawjedowaše koaliciju socialdemokratow, křesćanskich demokratow (KDU-ČSL) a „Unije swobody“.

Promowowany historikar bě wot 1996 čłon čěskeho parlamenta, wot 1997 zastupowacy předsyda ČSSD a wot 1998 minister za dźěło w kabineće premiera Miloša Zemana. W aprylu 2001 slědowaše Zemanej jako předsyda ČSSD.

Po poražce při europskich wólbach 2004 a wotstupje ze zastojnstwa ministerskeho prezidenta bě Špidla wot 2004 do 2010 komisar Europskeje unije za dźěło, socialne naležnosće a jenakosć šansow.

## Wotkaz
Bjarnat Wawrik

**Bjarnat Wawrik** ( *Bernhard Waurick*; * 9. junija 1889 w Swinjarni, † 9. januara 1979 w Traunsteinje) bě serbski jurist, diplomat, hospodarski poradźowar a awtor etnografiskich studijow.

Narodźi so jako syn bura a běše wot 1904 do 1907 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše němskorěčny gymnazij na Małej stronje. Wot 1909 do 1914 studowaše w Berlinje a Lipsku prawnistwo a etnografiju. Jako student pućowaše po Ruskej a po balkanskich krajach hač do Istanbula. W decembru 1914 přińdźe jako němski wojak w Prěnjej swětowej wójnje do ruskeje wójnskeje jatby. Ze Sibirskeje ćekny do Chiny a pućowaše wottam dale do Indiskeje. 

Po wójnje běše wot 1920–26 zwjetša w němskej diplomatiskej słužbje w Moskwje a přewjedźe wjele pućowanjow po Aziji hač do Japanskeje. Wot 1927 do 1941 běše hospodarski poradźowar chinskeho wulkopósłanstwa w Berlinje; po tym přesydli so do Traunsteina.

Wawrik wozjewi rjad etnografiskich studijow a aziskich ludach we wědomostnych časopisach (mj.&nbsp;dr. *Osteuropa*) a knihu wo swojej jězbje ze Sibirskeje do Indiskeje, za kotruž spisa Pawoł Nedo předspomnjenje.

## Wozjewjenja
* *Tanu-Tuwin, eine turktatarische Volksrepublik im Nordosten Innerasiens*. W: Osteuropa 1 (1925/26), str. 640–656
* *Die heutige Mongolei*. Zawod k wjacorym pojednanjam wšelakich awtorow. W: Osteuropa 4 (1928/29), str. 147sl.
* *Dožiwjenja w Sibirskej w lěće 1915. Z mojich pućowanskich dopomnjenkow.* W: Nowa doba 26, čo. 66 (18. měrca 1972), Předźenak
* *Von Sibirien durch China nach Indien.* Leipzig 1973

## Žórło
*
Zuzana Čaputová

**Zuzana Čaputová** (rodź. *Strapáková*; * 21. junija 1973 w Bratisławje) je słowakska juristka, přirodna aktiwistka a socialnoliberalna politikarka. Něhdyša zastupowaca předsydka hibanja *Progresívne Slovensko* doby prezidentowe wólby lěta 2019 a bě wot junija 2019 hač do 15. junija 2024 amtěrowaca prezidentka Słowakskeje.

Po zakónčenju studija prawnistwa při uniwersiće Komenskeho w Bratisławje w lěće 1996 dźěłaše Čaputová někotre lěta w regionalnym zarjedźe městačka Pezinok, najprjedy w prawniskim wotrjedźe a pozdźišo we wodźacej skupinje měšćanskeho zarjadnistwa. W lěće 2010 załoži prawiznisku kencliju. W Pezinoku angažowaše so wona přećiwo strowoće škodźacemu smjećišću. Nimo toho wojowaše přećiwo wot ministerskeho prezidenta Vladimíra Mečiara přesadźenym amnestijam.

Jako politikarka zasadźowaše so za prawa mjeńšinow kaž Romow abo Madźarow kaž tež za prawo na adopciju za jenakosplažne poriki. Do jeje programa słušeše tež bój přećiwo korupciji. Nimo toho angažowaše so za wujasnjenje mordarstwa žurnalista Jána Kuciaka a jeho partnerki w lěće 2018. Čaputová zastupowaše jasne pro-europske pozicije, tež nastupajo ruski nadběh přećiwo Ukrainje a europsku reakciju.

## Wotkaz

* Webstrona Zuzany Čaputoveje (słowaksce, madźarsce)
Janak

**Janak** (němsce zwjetša *Jannack*) je swójbne mjeno slědowacych wosobinow:

* Gustaw Janak (1895–1980) – knihikupc a kulturny prócowar
* Korla Janak (1891–1968) – komunistiski politikar a Domowinski funkcionar
Kubaš

**Kubaš** (zněmčene *Kubasch*) je serbske swójbne mjeno, kotrež bu wot muskeho předmjena Jakub wotwodźene.

Znaći nošerjo mjena běchu:

* Jurij Kubaš-Nowšan (1925–2016), wučer, wědomostny sobudźěłaćer a awtor wučbnicow
* Jurij Kubaš-Worklečan (1902–1983), wučer a spisowaćel
* Jurij Gustav Kubaš (1845–1924), farar a publicist
* Marja Kubašec (1890–1976), wučerka a spisowaćelka
Jurij Kubaš-Worklečan

**Jurij Kubaš-Worklečan** (* 15. měrca 1902 we Worklecach; † 7. decembra 1983) bě serbski wučer, awtor wučbnicow a spisowaćel, wosebje dźěcacych knihow.

Narodźi so jako syn skałarja we Worklecach, hdźež wopytowaše wot 1908 do 1915 ludowu šulu. Wot 1915 do 1924 bě šuler Tachantskeje šule a wučerskeho seminara w Budyšinje. Po zakónčenju seminara dźěłaše jako wučer, na přikład w Radworju. Wottam bu w lěće 1937 hromadźe z Michałom Nawku a Hańžu Welsec wot nacionalsocialistow do zapadneje Sakskeje přesadźeny. Po Druhej swětowej wójnje so do Łužicy nawróći a skutkowaše jako docent při Serbskim wučerskim wustawje.

Kubašej spožči so Literarne myto Domowiny lěta 1966 kaž tež Myto Ćišinskeho II. rjadownje w kolektiwje z Pawołom Kmjećom, Jurjom Wowčerjom a Janom Hemplom.

Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.

## Spisy
* *Dźiwni kmótřa a spodźiwne wěcki.* Donnerhack, Budyšin 1932
* *Nawrót* (sobuawtor). Nakład Domowiny, Budyšin 1951
* *Michał wjedźe Mopla do cuzby.* LND 1965
* *Hakle dźěsći.* LND 1965
* *Powědki wo nas* (sobuawtor). LND 1968
* *Dołhi puć domoj.* LND 1970
* *Z jastwa a wuhnanstwa* (sobuawtor). LND 1970
* *Mój nowy patent.* LND 1974
* *Zabyty nóž.* LND 1978
* *Sudny dźeń we Wonecach* (powědančka). LND 1993

## Žórło
* Helmut Kaltšmit: *Leksikon awtorow serbskich knihow.* LND 1979, str. 66sl.
Swójbne mjeno

**Swójbne mjeno** je dźěl mjena jednoho čłowjeka. Wone zwuraznja porno předmjenu přisłušnosć k jednej swójbje. W srjedźnej Europje su so swójbne mjena wot 12. lětstotka sem poněčim zawjedli.

System swójbnych mjenow so we wšelakich rěčach rozeznawa. W serbšćinje mamy nimo muskeje formy swójbneho mjena tež wosebite formy za njewudate a wudate žony – holčace a žónske mjena. Tak wotwodźujetej so wot muskeho mjena *Šołta* holčaca forma *Šołćic* a žónska forma *Šołćina*. Tute rozeznawanje w němčinje móžne njeje.

W zašłych lětstotkach běchu na wsy husto dworowe mjena znaćiše a wažniše hač swójbne mjena, tak zo móžeše so přidatne mjeno swójby z přećahom na druhi dwór změnić.

Swójbne mjena skića tež dohlady do etnografiskich stawiznow jedneje kónčiny. Tak je na přikład wulki dźěl swójbnych mjenow we Łužicy a druhich regionach wuchodneje Němskeje słowjanskeho pochada.

## Literatura
* Matej Handrik: *Serbske swójbne mjena.* Budyšin 1904 (digitalizat)
* Walter Wenzel: *Lausitzer Familiennamen slawischen Ursprungs.* LND, Budyšin 1999

## Wotkaz
Alfons Wićaz

**Alfons Wićaz** ( *Alfons Lehmann*; * 24. julija 1945 w Radworju) je serbski žurnalist a knižny awtor, kiž dźěłaše mjez druhim wjele lět za *[[Nowa doba|Nowu dobu]]* a *[[Serbske Nowiny]]*, hdźež bě zastupowacy šefredaktor. Jako wuměnkar bě hač do lěta 2019 dale zamołwity za přiłohu *Kultura a wuměłstwo*.

Wićaz studowaše wot 1964 do 1969 na Lipšćanskej uniwersiće slawistiku. Nimo serbskich pisaše pod němskim mjenom tež prawidłownje za němske nowiny *[[Sächsische Zeitung]]* a *[[Lausitzer Rundschau]]*.

## Literatura
* *Serbski Sokoł.* Budyšin 1990

## Wotkaz
* Sieghard Kozel: *[https://www.rozhlad.de/index.php/hsb/chronika/item/6393-alfons-wi-az-pje-asydomd-esa-iny-woswje-i Alfons Wićaz pjećasydomdźesaćiny swjećił.]* W Rozhledźe 9/2020, str. 28–30.
Boris Johnson

**Boris Johnson** (* 19. junija 1964) je britiski publicist a konserwatiwny politikar, kiž bě wot 24. julija 2019 hač do 6. septembra 2022 jako naslědnik Theresy May premier Zjednoćeneho kralestwa. 

Wot 1999 do 2005 bě Johnson wudawaćel konserwatiwneho magacina *The Spectator*. Wot meje 2008 hač do meje 2016 bě měšćanosta Londona a wot julija 2016 hač do julija 2018 wonkowny minister Zjednoćeneho kralestwa. W prěnim połlěće 2016 nawjedowaše Johnson kampanju za wustup Wulkobritaniskeje z Europskeje unije *(Brexit)*.

Pola dočasnych parlamentowych wólbow w Zjednoćenym kralestwje dnja 12. decembra 2019 dósta Johnsonowa Konserwatiwna strona najwyšu ličbu mandatow po časach premierministerki Margaret Thatcher w 1980tych lětach.

## Wotkaz
Pawoł Šołta

**Pawoł Šołta** ( *Paul Scholze*; * 6. meje 1875 we Wotrowje, † 7. awgusta 1948 w Lubiju) bě serbski katolski farar, spisowaćel a domiznowědnik.

Narodźi so jako šeste dźěćo klamarja Mikławša Šołty a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Cyžec z Kašec a bratr Bena Pětra Šołty (* 1851) a Jurja Šołty (* 1888) we Wotrowje a běše wot 1890 do 1897 chowanc Serbskeho seminara w Praze. W čěskej stolicy wopytowaše hač do lěta 1895 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše w lětomaj 1896/97 teologiju. Zakónči swój studij w Mohuču.

Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako kapłan w Radworju (1898/99), Žitawje, Seitendorfje a Wostrowcu. W lěće 1900 dósta farske městno w Lubiju, hdźež hač do swojeje smjerće wosta.

Šołta wozjewi knižnje pućowanskej reportaži *Bosniski kraj a raj* (Budyšin 1918) a *Częstochowa – Pólski Róžant* (Budyšin 1915). Domiznowědnje pisaše wo Wotrowskim hrodźišću (*Wotrow. Łužiska Troja.* Budyšin 1922). Nimo toho napisa fejetonistiske dopomnjenki wo studentskim žiwjenju w Praze.

Pawoł Šołta bu ze sylnym wobdźělenjom serbskeho ludu na samsnym dnju kaž Jan Cyž-Hajničanski na Wotrowskim kěrchowje pochowany.

## Dalše spisy
* *Ostro, das sächsische Troja.* Drježdźany 1918.
* *Cyrkej Najswj. Wutroby Jězusoweje w Baćonju.* W: Krajan 53 (1920), str. 44–50.

## Žórło
* 

## Nóžki
Pawoł Njek

**Pawoł Njek** ( *Paul Neck*; * 19. septembra 1891 w Budyšinje, † 24. awgusta 1944 w koncentraciskim lěhwje Buchenwald) bě serbsko-němski wučer, komunist a wopor nacionalsocializma.

Narodźi so do serbskeje dźěłaćerskeje swójby a wopytowaše po šuli Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1918 do 1922 wučerješe we Worklecach, hdźež dóńdźe dla jeho přisłušnosće k njewotwisnym socialdemokratam ke konfliktam z katolskimi wjesnjanami. W 1920tych lětach studowaše Njek w Drježdźanach a Lipsku filozofiju, hospodarstwo a pedagogiku a zastupi do Komunistiskeje strony Němskeje (KPD). Wot 1931 do 1932 bě wučer w Njeswačidle. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow jeho 1933 z wučerstwa wuzamknychu a na šěsć měsacow zajachu. 1942 bu znowa zajaty a zahiny w awgusće 1944 při anglo-ameriskim bombardowanju koncentraciskeho lěhwa Buchenwald. Za NDRski čas bu jako serbski antifašist česćeny. 

Dróha w Budyskim Wuchodnym předměsće nosy hač do dźensnišeho jeho mjeno. Na dworje něhdyšeje Lessingoweje šule při Lawskich hrjebjach wotkrychu w lěće 1958 pomnik za Pawoła Njeka, kiž bu kaž šula sama w 1990tych lětach wotstronjene.

## Žórła
* Trudla Malinkowa: *Serbske pomniki.* Budyšin 2019, str. 200
Hórnikowa knihownja

**Hórnikowa knihownja** ( *Hórnikova lužickosrbská knihovna*) nadeńdźe so w Serbskim seminarje na Małej Stronje w Praze a wobsahuje najwjetšu zběrku serbskeje a sorabistiskeje literatury zwonka Łužicy.

Za čas Serbskeho seminara steješe knihownja jeho chowancam k dispoziciji. Wobstatk knihow zestaješe so hłownje z darow jednotliwcow, mjez nimi tež wosobinske zawostajenstwa. Na iniciatiwu fararja Imiša dósta w 1890tych lětach prěni raz tež ewangelske serbske spisy z Łužicy. Z rozpušćenjom seminara w lěće 1922 přewza Čěskosłowaksko-serbske towarstwo „Adolf Černý“ serbski dźěl zběrki, mjeztym zo donjesechu němske, čěske a łaćonske spisy z knihownje do Budyšina. Za čas nacionalsocialistiskeje okupacije Čěskeje buchu knihi do Němskeje wotwjezene, wróćichu so pak po wójnje zaso do Prahi. Wot wulkeje wody Wołtawy w awgusće 2002 bu tež dźěl knihownje potrjecheny a wjele knihow wobškodźene.

Najstaršej spisaj Hórnikoweje knihownje stej Ticinowa gramatika z lěta 1679 a Frenclowa gramatika z lěta 1693.

Knihownja so wot Towarstwa přećelow Serbow (SPL) wobhospodarja a je wotewrjena kóždy štwórtk wot 16 do 18 hodź. a po dorěčenju.

## Wotkaz
* Online-katalog Hórnikoweje knihownje
* Stawizny Hórnikoweje knihownje na webstronje SPL
Jan Wjela (1920)

**Jan Wjela** (* 24. awgusta 1920 w Komorowje pola Klukša; † 14. oktobra 1999) bě serbski wučer, awtor a nakładnistwowy lektor.

Narodźi so jako syn Jurja a Anny Elisabeth Wjelic w Komorowje, hdźež bě nan z wučerjom. Po ludowej šuli poda so 1930 na gymnazij do Budyšina. Wot 1936 do 1939 wuknješe na wobchodnej šuli w Žitawje, hdźež złoži tež maturu. W Druhej swětowej wójnje słužeše jako němski wojak a běše po kóncu wójny w Italskej w ameriskej wójnskej jatbje. 1947 poda so na hospodarski studij do juhosłowjanskeje stolicy Běłohród, kotruž dyrbješe pak hižo lěto pozdźišo dla konflikta mjez Titom a Stalinom zaso wopušćić. Po krótkim času wučerjenja a dźěła w Serbskim zarjedźe přińdźe 1954 jako lektor do nowozałoženeje Redakcije serbskich wučbnicow, hdźež bě hłowny zamołwity za zestajenje serbskich čitankow. Nimo sam spisanych powědančkow za dźěći bě tež sobuawtor někotrych twórbow swojeho nana, kaž na přikład *Bjez prócy a potu njepřińdźeš k złotu* (1965) a *Wulke přećelstwo* (1968).

Serbska wuměłstwowa stawiznarka Marija Měrćinowa (* 1955) je jeho dźowka.

## Žórło
* Ludwig Zahrodnik: *Spomnjeće.* W Serbskich Nowinach, 23. awgusta 2010.
Franc Rajš

**Franc Rajš** ( *Franz Reisch*; * 16. oktobra 1925 w Trachenbergu, dźensa Żmigród, Delnja Šleska, † 10. julija 2000 w Budyšinje) bě serbski wučer, stawiznar a publicist.

Rodźeny Delnjošlezičan wopyta gymnazij swj. Mateja we Wrócławju a słužeše jako wojak w Druhej swětowej wójnje. Z pomocu Domowiny, ke kotrejž bě z wójnskeje jatby styki nawjazał, poradźi so jemu přesydlenje k staršimaj, kotrajž běštaj mjeztym jako wusydlencaj we Łužicy žiwaj. Tam wopytowaše w lěće 1948 Serbski wučerski wustaw w Radworju a nastupa 1949 prěnje městno jako nowowučer w Čornym Chołmcu. 1950 złoži swoje 1. a 2. wučerske pruwowanje. W lěće 1954 přewza načolnistwo tehdy załoženeje redakcije za serbske wučbnicy. 1958 powabi so na městno prěnjeho direktora nowozałoženeho Ludoweho nakładnistwa Domowina. Po zwrěšćenju kandidatury dźěłaše wěsty čas jako sekretar Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. W 1960tych a 1970tych lětach běše wědomostny sobudźěłaćer Akademije pedagogiskich wědomosćow w Budyšinje. Wot 1976 do 1982 skutkowaše jako nawoda dokumentacije a archiwa w LND a potom jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt.

Wón bě mjez druhim jedyn z hłownych zamołwitych za němske wudaće štyrizwjazkowych *Stawiznow Serbow*. Rajš bě wot 1951 do 1965 čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a přez 35 lět předsyda Budyskeje měšćanskeje skupiny.

Rajš bě wot lěta 1955 woženjeny a měješe tři dźowki, mjez nimi serbska basnica Měrana Cušcyna. Jeho mandźelska Erika pochadźeše z Mješic a bě serbska wučerka.

## Spisy
* *Stawizny Domowiny we słowje a wobrazu.* Budyšin 1987

### Nastawki (wuběr)
* *K zakazej Domowiny před 55 lětami.* RZ 42 (1992), čo. 10, str. 360–364
* *Tři dotal njeznate wopory fašizma.* RZ 42 (1992), čo. 12, str. 445–448
* *"K woprawdźitej dwurěčnosći: Wukńmy serbsce!"* RZ 43 (1993), čo. 10, str. 342–349
* *Serbske nakładnistwa a ćišćernje.* 5 dźělow, RZ 43/44 (1993/1994), č. 6 a 9–12
* *Dopomnjenki na prof. dr. [[Pawoł Nedo|Pawoła Neda]].* 2 dźělej, w RZ 46 (1996), č. 11/12, str. 405–407, 439–442
* *Jeho cyłe žiwjenje bě dźěło za serbstwo.* [K stotym narodninam dr. Jana Cyža], w RZ 48 (1998), čo. 1, str. 2–7
* *Před 35 lětami 7. wuwjedźenske postajenje.* 3 dźěle, w RZ 49 (1999), č. 4, 5, 6, str. 144–147, 192–198, 235–236
* *Před 60 lětami. Serbja – mjenjehódni podčłowjekojo wuchoda abo lud nadobneje nordiskeje rasy?* W RZ 50 (2000) čo. 3, str. 92–95

## Žórło
* Manfred Laduš: *Za Francom Rajšom.* Nekrolog, Serbske Nowiny, 12. julija 2000
Jurij Jakub

**Jurij Jakub** ( *Ernst Johannes Georg Jacob*; * 24. oktobra 1839 w Budyšinje, † 12. nowembra 1913 runje tam) bě serbski ewangelski farar a předsyda Serbskeje prědarskeje konferency.

Narodźi so jako syn Ernsta Bohuwěra Jakuba, tehdyšeho fararja Michałskeje wosady w měsće, a jeho žony Augusty, rodź. Fischer (1807–1897) z nahladneje Drježdźanskeje byrgarskeje swójby. Po wopyće měšćanskeje šule a gymnazija w Budyšinje studowaše Jurij Jakub wot 1860 do 1864 ewangelsku teologiju w Lipsku. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy lěto jako domjacy wučer w Hodźiju, doniž njenastupi 1866 městno jako wyši wučer na realnym gymnaziju w Žitawje. Wot 1870 do 1873 skutkowaše jako kapłan a serbski prědar při Kamjenskej Klóšterskej cyrkwi. 1873 nastupi swoje farske městno při Njeswačanskej cyrkwi, hdźež wjace hač 30 lět wosta. 1906 poda so 67-lětny na wuměnk a přesydli so do ródneho Budyšina, hdźež bydleše na Hornčerskej čo. 17 hromadźe ze swojej sotru Jadwigu, wudowu Křesćana Bohuwěra Pfula. Pochowany bu na Njeswačanskim kěrchowje.

Po smjerći Imiša w lěće 1897 přewza Jakub předsydstwo ewangelskeje Serbskeje prědarskeje konferency a podpěrowaše jako tajki wosebje serbske cyrkwinske prócowanja. Nimo toho wotkaza za kubłanje serbskich duchownych a wučerjow nahladne pjenježne sumy. Wón płaći jako kraloswěrny zastupjer ewangelskeje inteligency.

W lěće 1862 zastupi Jurij Jakub do Maćicy Serbskeje a běše nachwilnje jeje městopředsyda.

## Žórło

## Literatura
* Oswald Mrózak: *Nekrolog.* ČMS 67 (1914), str. 80–82
* *Žiwjenjopis njeboh fararja Jurja Jakuba.* Łužica 36 (1921), str. 37–39
Arnošt Bohuwěr Jakub

**Arnošt Bohuwěr Jakub** (tež *Ernst Bohuwěr*,  *Ernst Traugott Jacob*; * 16. februara 1800 w Budyšinje, † 4. februara 1854 runje tam) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn korčmarja w Budyšinje a wopytowaše wot 1811 do 1819 Budyski gymnazij. Wot 1819 do 1822 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy dźěłaše 1822–24 jako pomocny duchowny w Lubiju a wot 1824 do 1827 jako druhi duchowny w Njeswačanskej wosadźe. Wot 1827 do 1832 skutkowaše jako diakon a wot 1832 hač do swojeje smjerće w lěće 1854 jako farar při Michałskej cyrkwi w měsće. Arnošt Bohuwěr Jakub bu na Tuchorskim kěrchowje pochowany.

Wón bě nan Jurja (* 1839) a Jana Bohuwěra Jakubec (* 1849). Najstarša dźowka Lydija (1830–1895) woženi so 1851 z Jurjom Arnoštom Wanakom, druha najstarša Jadwiga (1832–1908) bě mandźelska Křesćana Bohuwěra Pfula. Třeća dźowka Marja Helena (1835–1909) wobhospodarješe za swojeho bratra Jurja Njeswačansku faru.

## Skutkowanje
W Lipsku bě Jakub sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa a jeho podstarši. Jako farar Michałskeje wosady podpisa 1834 sobu zhromadne žadanje serbskich ewangelskich duchownych za zawěsćenjom serbšćiny w šulskej wučbje. 1840 sta so z naměstnikom hłowneho cenzora za serbske pismowstwo w Budyšinje. Załoži tež wosebitu serbsku duchownisku konferencu a zarjadowa prěnje serbske bože słužby w Drježdźanach.

W lěće 1847 bě Jakub sobuzałožer Maćicy Serbskeje a jeje městopředsyda. Hromadźe z Jakubom Kućankom spisa prěnju wot Maćicy wudatu knihu pod titulom *Serbske Hornje Łužicy abo statistiski zapisk wšitkich serbskich ewangelskich a katolskich wosadow a jich duchownych a wučerjow* (Budyšin 1848). Dalše Jakubowe spisy wobsahuja jeničce nabožinsku tematiku. 

Jako konserwatiwny a kraloswěrny zastupjer ewangelskich Serbow bu 1849 wuzwoleny na zapósłanca do Sakskeho krajneho sejma.

## Nóžki


## Žórło

## Wotkaz
* ''Horstka serbskich a němskich basni zezběrane wot E.T. Jakuba''. II. dźěl, 1823 (digitalizat)
Mikławš Truc

**Mikławš Truc** ( *Nikolaus Trutz*; * 21. januara 1839 w Kukowje, † 14. oktobra 1917 w Jarobrodźe) bě serbski wojnar, twarc knjejskich wozow a awtow kaž tež předewzaćel a załožer awtomobiloweje firmy *Karosseriefabrik N. Trutz* w Coburgu.

Wón narodźi so w Kukowje jako syn małeho žiwnosćerja, kiž tež jako wojnar dźěłaše. Po wopyće Kukowskeje ludoweje šule wukonješe lěto słužby pola kublerja a nawukny potom w Kamjencu wojnarstwo. Wot 1857 do 1861 dźěłaše jako wojnar na wšelakich městnach w Budyšinje a Drježdźanach. Na pućowanju přez Durinsku, Hessensku, Porynsku hač do Parisa wukmanješe so mjez 1861 a 1865 w swojim rjemjeslnistwje dale. Wot 1865 dźěłaše pola fabrikanta Rothschilda, hdźež naćisny planaj za luksusowej wozaj, kotrejž dóstaštaj na swětowej wustajeńcy 1867 druhe myto. 1870 přewza Truc w Parisu sam małe předewzaće, kotrež dyrbješe pak dla wudyrjeneje wójny mjez Francoskej a Němskim zwjazkom bórze zaso předać. Přesydli so do Coburga a kupi tam fabriku za knjejske wozy.

Fabrika Mikławša Truca eksportowaše do mnohich europskich krajow kaž tež do Južneje Ameriki. W lěće 1898 załoži filialu w Berlinje a bórze po tym dalšu w Mexiku. Z rozšěrjenjom awtow so tež Truc přeorientowa. W lěće 1913 naprodukowa jeho Berlinska filiala 400 awtomobilow.

W poslednich žiwjenskich lětach přebywaše Truc hdys a hdys w ródnej Łužicy a rozprawješe na přikład w Kukowskej Bjesadźe wo swojim žiwjenju.

## Žórła a literatura

* Nikolaus Trutz: *Vom Wanderstab zum Automobil.* Paderborn 1914 (digitalizat na stronach SLUB).
* Thomas Köppen: *Der Coburger Hof- Wagenfabrikant Nikolaus Trutz. Ein Beispiel fur den Wandel eines Landstellmachers in der zweiten Halfte des 19. Jahrhunderts zum Kutschenfabrikanten*. W: Achse, Rad und Wagen 4 (1996), str. 16-27
Handrij Ruška

**Handrij Ruška** ( *Andreas Ruschke*; * 8. nowembra 1755 w Budyšinje, † 13. apryla 1810 w Moskwje) bě serbski domjacy wučer a składnostny basnik.

Narodźi so jako syn wobydlerja pod hrodom a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1775 do 1780 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. 1780 přebywa pola Handrija Nyče a poda so hišće w samsnym lěće na jeho posrědkowanje do Moskwy jako domjacy wučer pola hrabje Saltykowa.

W lěće 1778 bě Ruška starši Serbskeho prědarskeho towarstwa a spěsni dwě składnostnej basni, kwasnu pěseń *Wójna a mandźelstwo, tej dwě kolescy, z kotrymiž Bóh swět wobroća* (Lipsk 1779) a wotsalnu baseń Lipšćanskich serbskich studentow wobnowjerjej jich towarstwa, Janej Bjedrichej Mičce. Poslednju přenjese Stanisław Moszczeński-Nałęcz do pólšćiny.

## Žórła a literatura

* Korla Awgust Jenč: *Kwasny spěw z lěta 1779.* W: ČMS 21 (1868), str. 83–86
* Ota Wićaz: *Pólski přełožk serbskeje pěsnje z lěta 1779.* W: ČMS 89 (1936), str. 16–30
Hinc Roj

**Hinc Roj** ( *Heinz Roy*; * 6. decembra 1927 w Cymplu, † 10. nowembra 2019 w Klětnom) bě serbski wučer a komponist.

## Žiwjenje
Wón wotrosće w hornjołužiskej holanskej wjesce Cympl a sta so po ćěkanju z wójnskeje jatby w lěće 1945 z nowowučerjom w Braniborju nad Habolu. Po přesadźenju do Łodnjowa nadeńdźe z Fritzom Reuterom hudźbneho spěchowarja a wučerja. Rojowe swójske kompozicije běchu wobwliwowane wot serbskich elementow. Nimo powołanja dźěłaše Roj kompozitorisce. 1989, krótko do kónca NDR, sta so ze šulskim rektorom a wjesnjanostu w Klětnom, hdźež wobdźěleše so při boju přećiwo planowanemu wotbagrowanju gmejny. Po dwěmaj infarktomaj poda so 1992 na wuměnk.

## Twórby
Serbski wliw namaka so mjez druhim w *Třoch sonetach za sopran a klawěr* op. 65 po tekstach Jakuba Barta-Ćišinskeho, w *Serbskich rejach* op. 49 abo w *Concerto grosso* po serbskich ludowych spěwach op. 57 kaž tež w jeho chórowych twórbach. Poslednja wulka kompozicija bě pjata sinfonija pod titulom *Stalingrad*, w kotrejž předźěła Roj wójnske dožiwjenja.

## Wotkaz
*
Marjan Šarec

**Marjan Šarec** (* 2. decembra 1977 w Ljubljanje) je słowjenski dźiwadźelnik a politikar strony LMŠ, kiž bě wot 17. awgusta 2018 hač do 27. januara 2020 jako naslědnik Mira Cerarja z ministerskim prezidentom Słowjenskeje. Jemu naslědowa Janez Janša.

Šarec wopytowaše hač do lěta 2001 Akademiju za dźiwadło, radijo, film a telewiziju w Ljubljanje. W slědowacych lětach wustupowaše jako komikar a kabaretist mjez druhim w statnej telewiziji Radiotelevizija Slovenija.

W lěće 2010 nastupi při wólbach měšćanosty w sewjerosłowjenskej gmejnje Kamnik, hdźež druhe wólbne koło doby. Pozdźišo přistupi 2011 załoženej stronje *Pozitivna Slovenija*, nastupi při wólbach měšćanosty 2014 pak ze swójskej lisćinu *Lista Marjana Šarca – Naprej Kamnik*. 2017 bě kandidat při prezidentowych wólbach a dósta nimale štwórćinu hłosow. Při wólbach do słowjenskeho parlamenta 2018 zaćahny LMŠ prěni raz do sejma a sta so z 13 % z druhej najwjetšej stronu. Dnja 17. awgusta 2018 bu Šarec za ministerskeho prezidenta woleny.

Šarec płaći jako socialnoliberalny a proeuropski politikar.

## Wotkaz
* Marjan Šarec na webstronje słowjenskeho knježerstwa (słowjensce)
Paolo Gentiloni

**Paolo Gentiloni Silveri** (* 22. nowembra 1954 w Romje) je italski politikar strony Partito Democratico (PD), kiž bě wot 12. decembra 2016 hač do 1. junija 2018 ministerski prezident Italskeje. Wot 1. decembra 2019 je w Europskej komisiji Ursule von der Leyen komisar za hospodarstwo a měnu.

Do toho bě Gentiloni wot 2006 do 2008 italski minister za komunikaciju a wot 2014 do 2016 wonkowny minister Italskeje. Wot měrca 2019 je *presidente*, potajkim protokolariski předsyda strony PD.

Gentiloni je zmandźeleny z architektu Emanuela Di Mauro.

## Wotkaz
Pedro Sánchez

**Pedro Sánchez Pérez-Castejón** (* 29. februara 1972 w Madridźe) je španiski politikar a wysokošulski wučer socialistiskeje strony Partido Socialista Obrero Español (PSOE), kiž je wot 2. junija 2018 ministerski prezident Španiskeje.

Wot julija 2014 do oktobra 2016 bě a wot meje 2017 je znowa generalny sekretar a z tym stronski šef PSOE.

Sánchez je zmandźeleny a ma dwě dźěsći. Wón je promowowany hospodarski wědomostnik.

## Wotkaz
Lutycojo

**Lutycojo** ( *Lutizen* abo *Liutizen*) běchu zwjazk zapadosłowjanskich kmjenow, kotrež wobydlachu w srjedźowěku juhowuchod dźensnišeje Mecklenburgsko-Předpomorskeje a sewjer Braniborskeje. Srjedźišćo zwjazka bě prawdźepodobnje swjatnišćo Rethra. Porno swojim susodam njewuwichu centralistiski feudalny stat a spjećowachu so christianizaciji. Druhdy so zapřijeće tež za wšěch Słowjanow při srjedźnym a delnim Łobju wužiwa.

Lutycojo słušachu k Połobskim Słowjanam, kotřiž tworjachu sewjerozapadny dźěl zapadosłowjanskich ludow. Prěni raz naspomni jich Adam z Bremena w lěće 991. Woni rěčachu połobske narěče, kotrež liča so – kaž pólšćina – k lechiskej hałžce zapadosłowjanskich rěčow.

Zwjazk Lutycow bě we wodźacej funkciji wobdźěleny na Słowjanskim zběžku w lěće 983, kotryž wuchadźeše z Rethry. Hižo do toho běchu so přećiwo kejžorej Oće I. wobarali, kiž chcyše połobskich Słowjanow pod kontrolu romsko-němskeho mócnarstwa wjesć. W lěće 1066 so znowa zběhnychu a zajachu biskopa Johanna I. z hrodu Mecklenburga. Lutycojo zachowachu swoju njewotwisnosć hač k tak mjenowanej Słowjanskej křižnej wuprawje danskich, pólskich a sakskich wjerchow w lěće 1147. Hižo přez dołhe wójnske lěta deciměrowana słowjanska ludnosć bu christianizowana a w běhu přiběraceho němskeho zasydlenja poněčim asimilowana.

## Literatura
* Wolfgang Brüske: *Untersuchungen zur Geschichte des Lutizenbundes. Deutsch-wendische Beziehungen des 10. – 12. Jahrhunderts*. 2. nakład, Böhlau, Köln a Wien 1983, ISBN 3-412-07583-3
* Joachim Herrmann (wud.): *Die Slawen in Deutschland*. Berlin 1985
* Herbert Ludat: *An Elbe und Oder um das Jahr 1000*. 2. nakład, Köln/Wien 1995. ISBN 3-412-11994-6
Taylor Swift

**Taylor Alison Swift** (* 13. decembra 1989 w Reading, Pennsylvania) je US-ameriska countryjowa a popowa spěwarka a gitaristka, kotraž skutkuje tež jako spěwytwórča, hudźbna producentka a dźiwadźelnica. Z wjace hač 200 milionami předatymi zynkonošakami słuša wona k najwuspěšnišim hudźbnikam w stawiznach. Swój debitowy album *Taylor Swift* wozjewi jako 16-lětna w lěće 2006.

## Diskografija
### Studijowe alby
* *Taylor Swift* (2006)
* *Fearless* (2008)
* *Speak Now* (2010)
* *Red* (2012)
* *1989* (2014)
* *Reputation* (2017)
* *Lover* (2019) 
* *Folklore* (2020)
* *Evermore* (2020)
* *Midnights* (2022)
* *The Tortured Poets Department* (2024)
* *The Life of a Showgirl* (2025)

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Jakub Korjeńk

**Jakub Korjeńk** (* 5. junija 1884 w Ralbicach; † 25. februara 1945 w KZ Neumünster) bě serbski dźěłaćer a wopor nacionalsocializma.

Wón dźěłaše w kaolinowni w Kamjenej pola Rakec a skutkowaše w Sokołskej jednoće Ralbicy a tamnišim spěwnym towarstwje „Lilija“ sobu. Na nacionalsocialistiskich wólbach so njewobdźěleše, agitěrujo w rozmołwach z Thälmannowym hesłom „Štóž Hitlera woli, woli wójnu“, pozdźišo prajo, zo „Hitlerska banda bórze wójnu přěhraje“. Na swojim dźěłowym městnje w kaolinowni podpěrowaše sowjetskich wójnskich jatych ze žiwidłami a drastu a dopomha dwěmaj k ćeknjenju. Jako jednoho z njeju popadnychu, zwěsćichu na nim drasty, kotrež běchu prjedy Jakubej Korjeńkej słušeli. 

W nowembrje 1944 bu Korjeńk dla toho zajaty. Z koncentraciskeho lěhwa Neumünster dósta jeho swójba dnja 25. měrca 1945 telegram, zo bě wón tam dnja 25. februara zemrěł. Sobujaty pozdźišo swójbje rozprawješe, zo běchu jeho hromadźe z 20 druhimi jatymi zabili.

## Žórła
* Franc Rajš: *Tři dotal njeznate wopory fašizma.* W Rozhledźe 12/1992, str. 445–448
* Jurij Šěn: *Towaryšč Jakub.* W Nowej dobje 29 (1965) čo. 101 (1. meje 1965), Předźenak, str. 8
* Alfons Frencl: *Jakub Korjeńk, jednory Serb a antifašist.* W Płomjenju 17/1971, str. 2–3
Korsišćina

**Korsišćina** (korsisce *corsu*) je romaniska rěč, kotraž so přewažnje na k Francoskej słušacej kupje Korsika kaž tež na susodnej Sardiniskej rěči. Linguistisce słuša do italoromaniskich rěčow a tam do srjedźoitalskich narěčow. Wona je wusko přiwuzna z italskim dialektom Toskany kaž tež z galluršćinu na sewjeru Sardiniskeje.

Na Korsice je wona připóznata jako přidatna zarjadniska rěč nimo francošćiny. Jako regionalna rěč smě so wona na Korsice w šulach wuwučować, njeje pak winowatostna. Nimo toho su nimale wšě wjesne tafle a pućniki na kupje dwurěčne. We wobmjezowanej měrje wužiwa so korsišćina tež w nowinarstwje, na webstronach a w hospodarskim žiwjenju, při čimž je francošćina po wšěj Korsice dominantna rěč.

Při 1981 znowa wotewrjenej korsiskej uniwersiće w Corte je korsišćina obligatoriski pódlanski předmjet. Nimo toho hodźi so wona tam jako bachelorski a masterski studij studować. Uniwersita je jenička na swěće, hdźež so tež w korsiskej rěči wuwučuje.

Historisce wužiwaše so hač do lěta 1768 italšćina jako spisowna rěč na Korsice. Hakle do francoskim dobyću přesadźi so francošćina jako hamtska rěč.

## Rěčne přirunanje

## Wotkaz
Ajaccio

**Ajaccio** ( *Aiacciu*) je po wobydlerstwje najwjetše město a zarjadniske sydło k Francoskej słušaceje kupy Korsiki w Srjedźnym morju. Wone nadeńdźe so při zapadnym pobrjoze kupy a ma něhdźe 70.000 wobydlerjow. Administratiwnje je Ajaccio stolica regiona *Corse* a sydło prefektury departmenta *Corse-du-Sud* (Južna Korsika).

W měsće je so w lěće 1769 francoski kejžor Napoleon Bonaparte narodźił.

## Geografija

Město leži při sewjernym brjoze mórskeho zaliwa ze samsnym mjenom. Něhdźe dźesać kilometrow zapadnje nadeńdźe so skupina kupow Îles Sanguinaires. 

Juhowuchodnje města namaka so mjezynarodne lětanišćo *Ajaccio Napoléon Bonaparte*, najwjetše a najwažniše lětanišćo na Korsice. Wikowanski přistaw je druhi najwjetši na kupje, po Bastia. Přewozy zwjazuja Ajaccio přez cyłe lěto z francoskej twjerdźu (Marseille, Toulon, Nizza). Korsiska železnica jězdźi mjez Ajacciom a Bastiju.

## Stawizny
Městno při zaliwje bě hižo za čas Ptolemeja wobsydlene. W romskim času wobsteješe tam sydlišćo pod mjenom *Adiacium*. Dźensniše město so pak hakle w lěće 1492 wot Genuezow załoži. Francozojo natwarichu po dobyću města w lěće 1553 citadel, wróćichu město pak 1559 zaso Genuezam. Hakle 1768 přińdźeštej město a kupa znowa pod francosku kontrolu.

Wot jeho załoženja w lěće 1982 je Ajaccio sydło korsiskeho regionalneho parlamenta.

### Wuwiće wobydlerstwa

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona turistiskeje informacije