open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Němsko-hornjoserbska lisćina rěkow a jězorow

## A
* Albrechtsbach – Albrechtowka

## B
* Bärwalder See – Bjerwałdski jězor
* Bernsteinsee – Jantarowy jězor

## D
* Dahme – Dubja
* Donau – Dunaj
* Dreiweibernsee – Třižonjanski jězor

## E
* Elbe – Łobjo

## F
* Freiberger Mulde – Freibergska Modłej

## G
* Geierswalder See – Lejnjanski jězor
* Graureihersee – Čaplacy jězor

## H
* Havel – Habola
* Halbendorfer See – Brězowski jězor

## K
* Kleine Elster – Mały Halštrow
* Kleine Spree – Mała Sprjewja
* Kleinhänchener Wasser – Satkula
* Klosterwasser – Klóšterska woda
* Knappensee – Hórnikečanski jězor

## L
* Löbauer Wasser – Lubata
* Löknitz (přitok Sprjewje) – Łuknica

## M
* Mandau – Mandawa
* Mortkasee – Mortkowski jězor
* Müglitz – Mohilnica
* Mulde – Modłej, abo tež Mulda

## N
* Neiße – Łužiska Nysa
* Neuwieser See – Nowołučanski jězor

## O
* Oder – Wódra

## P
* Partwitzer See – Parcowski jězor
* Pleiße – Plesna
* Polenz – Polnica
* Preßnitz – Brěznica
* Pulsnitz – Połčnica

## Q
* Quitzdorfer See – Rěčna zawěra Kwětanecy abo Kwětanečanski jězor

## R
* Rhein – Ryn
* Röder – Rědora

## S
* Saale – Solawa
* Sabrodter See – Zabrodski jězor
* Scheibesee – Šibojski jězor
* Schwarze Elster – Čorny Halštrow
* Schwarzer Schöps – Čorny Šepc
* Schwarzwasser – Čornica
* Silbersee – Slěborny jězor
* Spree – Sprjewja
* Spreetaler See – Sprjewinodołski jězor
* Stausee Bautzen – Budyska rěčna zawěra abo Budyski spjaty jězor

## W
* Weiße Elster – Běły Halštrow
* Weißer Schöps – Běły Šepc
* Weißeritz – Bystrica
* Wesenitz − Wjazońca
* Wiederitz – Wydrica

## Z
* Zwickauer Mulde – Šwikawska Modłej

## Žórła
Andrew Brons

**Andrew Brons** (* 3. junija 1947 w Londonje) je britiski prawicarski politikar, čłon British National Party a bě wot 2009 do 2014 zapósłanc Europskeho parlamenta.

## Wotkazy
*Webstrona Andrewa Bronsa
*British National Party
Jordan

**Jordan** (hebrejsce *נהר הירדן*, , arabsce *نهر الأردن‎* ) je rěka na Bliskim wuchodźe, kotraž běži přez Jordanisku a Israel. Wuliwa so do Mortweho morja.

Po Bibliji tworja wuchodnu mjezu Israela.

## Wotkaz
Koćina

**Koćina** (prjedy tež *Koćin*;  *Kotten*) je wjes  w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži w Hornjej Łužicy a słuša wot lěta 1994 do Kulowa.

## Geografija
Koćina leži wokoło pjećadwaceći kilometrow na sewjer wot Budyšina, něhdźe dźesać kilometrow na juh wot Wojerec a někak štyri kilometry wot Kulowa. Na sewjernym kóncu wsy so Klóšterska woda do Čorneho Halštrowa wuliwa.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Chotin* je z lěta 1264.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Koćina kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodne Konjecy wostachu pak sakske. Hranica běžeše hač do lěta 1945 njedaloko wot modlerskeho stołpa „Mortwa holčka“ při puću mjez woběmaj wsomaj.

We 1880tych lětach měješe Koćina po Mukowej statistice 196 wobydlerjow, z nich 193 Serbow (98 %) a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 po přićehnjenju wjele němskorěčnych přesydlencow serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,4 %.


Grenzstein 117 KS KP.JPG|Saksko-pruski měznik při Klóšterskej wodźe mjez Koćinu a Konjecami
Sächsische Volkstrachten und Bauernhäuser (1896) 38 2.jpg|Koćina w lěće 1896


## Žórła


## Wotkaz
Spale

**Spale** ( *Spohla*) su wjes  w sakskej Hornjej Łužicy. Leža w Budyskim wokrjesu a słušeja ke Kulowej. Wjeska płaći jako ródne městno powěstneho kuzłarja Měrćina Pumpota.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Spole* pochadźa z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki zwjetša Wojerowske stawowe knjejstwo.

We wobłuku nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dóstachu Spale w lěće 1936 ze serbšćiny přełožene němske mjeno *Brandhofen*. Hnydom po kóncu Druheje swětoweje wójny rozsudźi so nowowolena wjesna rada na swojim prěnim posedźenju w nowembrje za wróćenje stareho mjena.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 374 Spalowčenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 76 %. Ewangelscy Spalowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.

W lěće 1955 nošachu hišće 100 žonow w Spalach Wojerowsku serbsku drastu, 1969 běchu to jenož hišće 55 a w lěće 2000 dźesać. Poslednja drastynošerka, Lejna Mitašowa, zemrě w aprylu 2019.

## Wobrazy

Steinkreuz Spohla 01.JPG|Kamjentny křiž w Spalach
Spale – kapałka.jpg|Kěrchowska kapałka
Spale – kěrchow 1.jpg|Narowny kamjeń Křesćana Kubicy na kěrchowje
Spale – nawjes 1.jpg|Spalowska nawjes


## Wosobiny
* Křesćan Kubica (1805–1861), superintendent a składnostny spisowaćel
* Korla Awgust Kubica (1842–1914), farar a Maćicar

## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 85–87

## Žórła


## Wotkaz
Mandawa

**Mandawa** ( *Mandau*,,  *Mandava*) je něhdźe 41 kilometrow dołha rěčka w Čěskej republice a Sakskej. Wona wužórli so w Šluknovskim róžku při Vlčej horje, běži potom hłownje do wuchodneho směra přez Rumburk, Wodowe Hendrichecy, Warnoćicy a Wulki Šunow, prjedy hač so w Žitawje wotlěwa do Łužiskeje Nysy wuliwa.

## Žórła


## Wotkaz
Motydło

**Motydło** ( *Weifa*) je hornjołužiska wjes a wot 1999 dźěl sakskeje gmejny Wołbramecy. Wočerstwjenišćo je najwyše ležaca wjes we Budyskim wokrjesu. 

## Geografiski přehlad
Motydło leži we Łužiskich horach, při hranicy Šluknovskeho wuběžka w Čěskej a něhdźe kilometraj wot Wołbramec zdalene. Sewjerowuchodnje Motydła namaka so hora Motydłowska wyšina (504 m), jedna z najwyšich horow tuteje kónčiny. Sydlišćo je po formje łanowc a přituli so krajinje Łužiskich horow. Chěže ze stołom su za kónčinu typiske a swědča wo starym ručnym tkanju w 17. do 19. lětstotku.

## Pomjenowanje
Němske kaž tež serbske pomjenowanje wotwodźuje so wot słowa *motydło*, na kotrež so napředźene předźeno wot cywki wije. Němske pomjenowanje jako *Weiffener* je w lěće 1417 a serbske mjeno *Motoldlo* w lěće 1730 dokładźene.

## Nabožina
Motydło je hłownje ewangelsko-lutherska wjes, njewobsedźi pak žanu swójsku cyrkej.

## Zajimawostki
W Motydle namaka so wjedrowa stacija předewzaća MeteoGroup Schweiz AG, kotrež běše Jörg Kachelmann 1990 załožił. Dróha w bliskosći stacije je po Jörgu Kachelmannu pomjenowana.

Motydło ma domiznowědny muzej a něšto chěžow ze stołom, kotrež pod pomnikoškitom steja.

## Žórło


## Wotkazaj

*
Wernarjecy

**Wernarjecy** (tež *Wednarecy*;  *Wehrsdorf*) su wjes w južnym dźělu sakskeje Hornjeje Łužicy. Słušeja wot lěta 1994 k Załomskej gmejnje w Budyskim wokrjesu.

## Geografija
Wjes leži na samym juhu Budyskeho wokrjesa při zwjazkowej dróze B98 njedaloko čěskeje hranicy. Susodnej wsy stej Załom na wuchodźe a Wołbramecy na zapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje lěsneho łanowca jako *Wernharstorff* pochadźa z lěta 1419. Wjes bě so wot němskich sydlerjow załožiła a njeměješe ženje domoródnych serbskich wobydlerjow. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Budyska měšćanska rada, 1566 ryćerkubło w susodnym Hainspachu w Čechach a we 18. lětstotku Budyske tachantstwo. W 19. lětstotku wobsteješe samostatne ryćerkubło we wsy samej. 

Cyrkwinsce słušachu Wernarjecy hač do lěta 1618, to rěka do wudyrjenja Třicećilětneje wójny, do Hainspacha a potom hač do lěta 1725 do Załomskeje wosady. Wot tutoho lěta maja Wernarjecy swójsku wosadnu cyrkej.

## Žórła


## Wotkaz
Hołbin

**Hołbin** ( *Taubenheim/Spree*) je wjes nad hornim běhom Sprjewje w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži při samej čěskej hranicy w juhu Hornjeje Łužicy a přisłuša wot lěta 1994 gmejnje Załom. Do toho bě samostatna gmejna. Na tamnym boku hranicy namaka so čěske městačko Šluknov.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1346 (*Jutta de Tubinheym*).)

## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrony wsy
Sepicy

**Sepicy** ( *Schwepnitz*) su wjes a gmejna w sewjerozapadźe sakskeje Hornjeje Łužicy. Słušeja wot lěta 2008 k Budyskemu wokrjesej. 

## Geografija

Gmejna nadeńdźe so na sewjerozapadźe Budyskeho wokrjesa, nimale 40 kilometrow zdalene wot Budyšina při dróze z Njedźichowa do Kinsporka. Gmejnski teritorij mjezuje na sewjeru z Braniborskej; w zapadnym dźělu gmejny rozpřestrěwa so Kinsporska hola.

## Gmejnske dźěle
* Bólericy ( *Bulleritz*), 308 wobydlerjow
* Ćisow *(Zeisholz)*, 137 wobydlerjow
* Kózły *(Cosel)*,) 159 wobydlerjow
* Sepicy, 1596 wobydlerjow
* Zelena Hrabowka *(Grüngräbchen)*, 382 wobydlerjow

## Stawizny
Wjes – po sydlišćowej formje nawsowc – naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1387 jako sydło knjeza *Nicolaus de Swepetenycz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Kinsporske stawowe knjejstwo, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór w Sepicach. W 19. lětstotku mějachu Sepicy zaso njewotwisne ryćerkubło.

Hač do 17. lětstotka je so w Sepicach serbsce rěčało a w tamnišej cyrkwi tež prědowało. Hač do kónca lětstotka zhubi so serbska rěč ze wšědneho dnja.

W lěće 1996 zagmejnowachu so hač dotal samostatne gmejny Bólericy, Zelena Hrabowka a Kózły-Ćisow.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Žórła


## Wotkaz
Mexiski zaliw

**Mexiski zaliw** (jendźelsce *Gulf of Mexico* abo jenož *Gulf*, španisce *Golfo de México*) je zaliw Atlantiskeho oceana. Na sewjerowuchodźe, sewjeru a sewjerozapadźe mjezuje ze Zjednoćenymi statami Ameriki, na juhowuchodźe a juhu z Mexikom a na juhozapadźe z Kubu. Ma wobjim někak 1500 kilometrow, přestrjeń někak 1,6 mil. km<sup>2</sup> a maksimalnu hłubokosć 4384 metrow.
Sćenjow

**Sćenjow** ( *Steina*) je wjes a gmejna w sakskim wokrjesu Budyšin. Leži někak třiceći kilometrow sewjerowuchodnje Drježdźan w Zapadołužiskej pahórčinje.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Žórła


## Wotkaz
Damaskus

**Damaskus** ( دمشق – *Dimašq*; serbsce prjedy tež *Damask*) je hłowne a najwjetše město Syriskeje. Syriska stolica ma 1 669 000 wobydlerjow, cyła aglomeracija někak połpjata milionow wobydlerjow. Damaskus je jedne z najstaršich wobydlenych městnow na swěće a jedne z kulturnych a nabožinskich srjedźišćow Bliskeho wuchoda.

## Žórła


## Wotkaz
Hora (Bóšicy)

**Hora** ( *Guhra*) je hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1936 k Bóšicam. 

## Geografija

Hora nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach při juhowuchodnej kromje katolskeho serbskeho kraja. Susodne wjeski su Bóšicy na sewjeru, Nowy Łusč a Wutołčicy na juhowuchodźe, Nowa Jaseńca a Łusč na juhozapadźe kaž tež Jaseńca na sewjerozapadźe. Wuchodnje Hory nadeńdu so wětřikowy park, něhdyša hlinowa jama a Wětrowska deponija.

Při křižowanišću Wutołčanskeho puća z dróhu, wjedźacej k deponiji, steji wopomnjenski kamjeń za Jakuba Nowaka-Horjanskeho.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Syporšća, Lada, Brězynki, Parjeńcy.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1312 jako knježe sydło wěsteho *Ticzko de Gor*. a steješe tež w slědowacych lětstotkach zwjetša pod ležownostnym knjejstwom ryćerkubła.

## Wobydlerstwo
W lěće 1925 měješe Hora 82 katolskich a 44 ewangelskich wobydlerjow. Katolscy přisłušachu Chróšćanskej a ewangelscy Njeswačanskej wosadźe. Po Mukowej statistice rěčachu w lěće 1884/85 wot 111 wobydlerjow 109 serbsce.

## Wosobiny
* Jakub Žur (1821–87) – farar, narodny a socialny prócowar
* Jakub Nowak-Horjanski (1864–1938) – farar, domiznowědnik, spisowaćel
* Jurij Rjeda (1881–1951) – katolski farar w Kamjencu

## Wobrazarnja

Hora – knježi dom.jpg|Knježi dom na Horje
Hora – karta wokoło 1800.png|Hora na karće wokoło lěta 1800
Hora – wětrniki.jpg|Wětrnikowy park
Hora Swjaty křiž 1.jpg|Swjaty křiž při Jasčanskim puću
Hora – Nowakowy pomnik.jpg|Wopomnjenski kamjeń za Jakuba Nowaka
Hora – wojerski pomnik (2018).jpg|Wojerski pomnik we wsy


## Hlej tež
* Kulturne pomniki na Horje

## Žórła


## Wotkaz
Łusč

**Łusč** ( *Lauske*) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša k Bóšicam. Něhdźe kilometer do juhowuchodneho směra namaka so něhdyši wjesny dźěl Nowy Łusč.

## Geografija

Łusč nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach při juhowuchodnej kromje katolskeho serbskeho kraja. Susodne wjeski su Jaseńca na sewjeru, Nowa Jaseńca a Hora na sewjerowuchodźe, Nowy Łusč na juhowuchodźe, Nuknica na juhu, Prawoćicy na juhozapadźe a Chrósćicy na zapadźe.

Při južnej kromje wjeski zběha so hórka *Wišnička* (217 m) a na sewjerozapadźe *Šibjeńca* (208 m).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lusicz* je z lěta 1391. Hišće we 18. lětstotku słušeše wjeska jako wudwór k Holešowskemu ryćerkubłu, prjedy hač so spočatk 19. lětstotka ryćerkubło we Łusču samym załoži.

## Wobydlerstwo
W lěće 1925 měješe Łusč 118 katolskich a 45 ewangelskich wobydlerjow. Katolscy přisłušachu Chróšćanskej a ewangelscy Njeswačanskej wosadźe. Po Mukowej statistice rěčachu w lěće 1884/85 wot cyłkownje 178 wobydlerjow 165 serbsce (93 %).

## Hlej tež
* Kulturne pomniki we Łusču

## Wobrazy

Puschwitz Lauske Aerial.jpg|Powětrowy wobraz
Łusč – pomnik Bjedricha Awgusta III 4.jpg|Pomnik krala Bjedricha Awgusta III.
Łusč – zastanišćo.jpg|Busowe zastanišćo
Łusč – pomnik na Wišničce 2.jpg|Pomnik za Napoleonowe wójny na Wišničce


## Žórła


## Wotkaz
Wětrow

**Wětrow** ( *Wetro*) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1936 k Bóšicam. Dla industrijoweho sydlišća sewjernje stareje wjeski je Wětrow z najwjetšim gmejnskim dźělom Bóščanskeje gmejny.

## Geografija

Wětrow wobsteji dźensa z dweju dźělow: stareje wjeski na sewjernej kromje něhdyšeje Wětrnikoweje hory (dźensnišeje deponijoweje hórki) a industrijoweho sydlišća sewjernje stareje wsy při statnej dróze, kotraž wjedźe z Chrósćic do Njeswačidła. Tam nadeńdźe so tež zdaloka widźomny zawod za wohnjokrute materialije.

Susodne wsy su Łomsk na sewjeru, Njeswačidło na sewjerowuchodźe, Wbohow na wuchodźe, Hora na juhozapadźe a Bóšicy na zapadźe. Južnje Wětrowa nadeńdźetej so něhdyša Bóšćanska jama a Wětrowska deponija.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Wětrowske ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Dźěłošća, Jabłońki, Wrjosowki, Hromadna hora a Modlišća.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wytrow* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Ležownostne knjejstwo njeměješe ryćerkubło kaž we wokolnych wsach, ale w 14. kaž tež we 18. lětstotku klóšter.

## Wobydlerstwo

W lěće 1925 běchu wot 130 wobydlerjow 127 ewangelskich a jenož dwaj katolskaj. Ewangelscy Wětrowčenjo słušeja k Njeswačanskej ewangelskej wosadźe. Po Mukowej statistice rěčachu w lěće 1884/85 hišće 91 wot 93 Wětrowčanow serbsce.

Wosrjedź wjeski steji restawrowany Lutherowy kamjeń z němskim napisom, kiž bu prěnjotnje we 1880tych lětach postajeny.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki we Wětrowje

## Žórła


## Wotkaz
Banjowc

**Banjowc** (*Cucurbita*) je ród ze swójby banjowcowych rostlinow (*Cucurbitaceae*). Płód je **banja** resp. **kirbs** a jara po formje wariěruje.

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* *Cucurbita argyrosperma*
* *Cucurbita digitata*
* *Cucurbita ecuadorensis*
* *Cucurbita ficifolia*
* *Cucurbita foetidissima*
* *Cucurbita lundelliana*
* Hoberski banjowc (*Cucurbita maxima*)
* Japanski banjowc (*Cucurbita moschata*)
* *Cucurbita okeechobeensis*
* *Cucurbita pedatifolia*
* Zahrodny banjowc (*Cucurbita pepo*)
* *Cucurbita radicans*

## Nóžki
Poćel

**Poćel** (*Bryonia*) je jědojta wijata rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow (*Cucurbitaceae*). 

## Sytematika
* Běła poćel (*Bryonia alba*)
* Čerwjena poćel (*Bryonia dioica*)
* (*Bryonia verrucosa*)

## Nóžki
Horni Hajnk

**Horni Hajnk** ( *Dreihäuser*) je małe sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w Budyskim wokrjesu a słuša k Worklečanskej gmejnje.

W Hornim Hajnku bydleše dołho spisowaćel Jurij Brězan (1916–2006) kaž tež Beno Budar (1946–2023).

## Geografija
Horni Hajnk leži we wysokosći 160 metrow nad mórskej hładźinu něhdźe kilometraj sewjernje wot Worklec a tři kilometry južnje wot Róžanta.

Přez Horni Hajnk běži kolesowanska šćežka ''Na slědach Krabata''.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dreihäuser* je z lěta 1875. Hižo na sakskej karće wot spočatka 19. lětstotka bě sydlišćo pak pod němskim mjenom *Berghäuser* zapisane.

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Hornim Hajnku

## Literatura
* Brězan, Jurij: *Moja archa Horni Hajnk.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992.

## Žórła
Wudwor (Worklecy)

**Wudwor** ( *Höflein*) je wjes w hornjołužiskim Budyskim wokrjesu. Leži w serbskich Horjanach na lěwym boku Klóšterskeje wody a słuša z lěta 1973 k Worklečanskej gmejnje.

Přez Wudwor wjedźe Swjatojakubski puć.

## Geografija
Wjes leži něhdźe 800 metrow juhozapadnje Worklec při małkej rěčce, lěwym přitoku Klóšterskeje wody. Dalše susodne wsy su Kozarcy na wuchodźe, Kukow na juhu, Wěteńca na zapadźe a Smječkecy na sewjerozapadźe. K Wudworju słuša wjesny dźěl Mosty (němsce *Mostach*) při puću do Chrósćic. Wosrjedź wsy nadeńdźe so pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z napisami w serbskej a němskej rěči.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Hovelin* je z lěta 1301. Ležownostne knjejstwo nad Wudworjom bě rozdźělene mjez klóštrom Marijina hwězda a Worklečanskim ryćerkubłom. We 18. lětstotku měješe tež Budyski krajny bohot podźěl wsy we swojim wobsydstwje.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 138 Wudworčenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 62,7&nbsp;%.

## Pomniki
*Hlej: [[Lisćina kulturnych pomnikow we Worklecach#Wudwor|Lisćina kulturnych pomnikow we Wudworju]]*

## Žórła


## Wotkaz
Žabnik

**Žabnik** (*Alisma*) je ród ze swójby žabnikowe rostliny (*Alismataceae*). Druhe serbske mjena su **wódnomužowe łopatki**, **wódnomužowe łžički**, **žabjace łopatki** a **žabjace łžički**. 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Wšědny žabnik (*Alisma plantago-aquatica*)
* (*Alisma lanceolatum*)
* (*Alisma subcordatum*, Syn. *Alisma parviflora*)
* (*Alisma gramineum*)

## Nóžki
Žabnikowe rostliny

**Žabnikowe rostliny** (*Alismataceae*) su swójba symjeńcow (*Spermatophyta*).

Wobsahuje sćěhowace rody:
* Žabnik (Alisma)
* Jěžica (*Baldellia* Parl.): Z jenož dwěmaj družinomaj: 
** (*Baldellia ranunculoides*)
* (*Burnatia* Micheli)
* (*Caldesia* Parl.): Z něhdźe štyri družinami
* (*Damasonium* Mill.) (Syn.: *Actinocarpus* R.Br.)
* (*Echinodorus* Rich. ex Engelm.): Z wyše 60 družinami.
* (*Limnophyton* Miq.)
* (*Luronium*)
* (*Machaerocarpus* Small)
* (*Ranalisma*) Stapf): Z jenož něhdźe dwěmaj družinomaj.
* Šipica (*Sagittaria*)
* (*Wiesneria* Micheli)

## Nóžki
Štwórcowa ličba

**Štwórcowa ličba** je tajka cyła ličba, kotra je druha potenca cyłe ličby. Tuž na přikład 9=3×3 je štwórcowa, ale 15 njeje štwórcowa ličba.

## Přikłady
Prěnich pjećdźesat štwórcowych ličbow su ličby :

:12 = 1
:22 = 4
:32 = 9
:42 = 16
:52 = 25
:62 = 36
:72 = 49
:82 = 64
:92 = 81
:102 = 100


:112 = 121
:122 = 144
:132 = 169
:142 = 196
:152 = 225
:162 = 256
:172 = 289
:182 = 324
:192 = 361
:202 = 400



:212 = 441 
:222 = 484
:232 = 529
:242 = 576
:252 = 625
:262 = 676
:272 = 729
:282 = 784
:292 = 841
:302 = 900




:312 = 961
:322 = 1024
:332 = 1089
:342 = 1156
:352 = 1225
:362 = 1296
:372 = 1369
:382 = 1444
:392 = 1521
:402 = 1600



:412 = 1681
:422 = 1764
:432 = 1849
:442 = 1936
:452 = 2025
:462 = 2116
:472 = 2209
:482 = 2304
:492 = 2401
:502 = 2500



## Charakteristika

Ličba *m* je štwórcowa runje hdyž je móžno z *m* dypkow zestajić štwórc:

Diferenca mjezy susodnymi štwórcowymi ličbami wotpowěduje formuli:
:n^2 = (n - 1)^2 + (2n - 1).\ 

## Eksterne wotkazy

* Slěd štwórcowych ličbow ma woznamjenjenja A000290 w On-line encyklopediji slědow cyłych ličbow

## Žórła
FreeCol

**FreeCol** je swobodna strategiska ličakowa hra pod licencu GNU General Public License. Wona wobjednawa wo temje kolonizacije Ameriki.

## Eksterne wotkazy
* Oficialne webowe sydło
* Wopis na Linux Game Tome
Nowa Wjeska

**Nowa Wjeska** ( *Neudörfel*) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu, kotraž k Worklečanskej gmejnje słuša.

## Geografija
Nowa Wjeska leži něhdźe dwaceći kilometrow na sewjerozapad wot Budyšina a něhdźe dźesać kilometrow na wuchod wot Kamjenca na woběmaj brjohomaj Klóšterskeje wody we wysokosći 150 metrow nad mórskej hładźinu. Zapadnje wsy nadeńdźe so wulke přemysłownišćo.

Susodne wsy su Haty a Hrańca na sewjeru, Hórki na wuchodźe, Worklecy na juhu a Horni Hajnk na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Newdorff* pochadźa z lěta 1617. Ležownostne knjejstwo měješe Worklečanske ryćerkubło. Cyrkwinsce słušeše Nowa Wjeska ze starodawna ke Chróšćanskej wosadźe. 

## Kulturne pomniki

Jako kulturne pomniki škitane su šěsć swjatych křižow, domske na Hórčanskej čo. 2, kapałka na Hórčanskej a twarjenja małeho třistronskeho statoka na Hórčanskej čo. 11.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow we Worklecach#Nowa Wjeska|Lisćinu kulturnych pomnikow w Nowej Wjesce]]*

## Wosobiny
* Jurij Čornak (1934–2015) – młynk, předewzaćel a politikar
* Benedikt Dyrlich (* 1950) − spisowaćel, politikar, nowinar a šefredaktor Serbskich Nowin
* Stanisław Tilich (* 1959) − politikar, ministerski prezident Swobodneho stata Sakskeje

## Žórła
* Jan Wornar: *Tam w dólčku kwětkatym so k hórce tula mała wjeska.* W Rozhledźe 3/1994, str. 94slsl. 


## Wotkaz
Ledźbjenc

**Ledźbjenc**  (*Lotus*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Alpski ledźbjenc (*Lotus alpinus*)
* Bahnowy ledźbjenc (*Lotus pedunculatus*, synonym: *Lotus uliginosus*)
* Łučny ledźbjenc (*Lotus corniculatus*)
* Wuski ledźbjenc (*Lotus tenuis*)
* Žołty štyrjownik (*Lotus maritimus*)

## Nóžki
Praworóžk

**Praworóžk** je płony geometriski twar, štyriróžk kotrehož wšitke kuty su prawokuty. Praworóžk, kotrehož wšitke strony su jenak dołhe, so mjenuje kwadrat.

## Formule
Formule po praworóžk z dołhosći stronow *a* a *b* su:
* Wobjim: U=2a+2b; U=2(a+b)
* Wobsah přestrjenje: A=ab
* Dołhosć diagonale: d=\sqrt{a^2+b^2}

## Nóžki


## Žórła
* Leupold: Mathematik besser verstehen, ISBN 3-81112-0720-2, strony 330, 334-335

## Eksterne wotkazy
Runoběžnik

**Runoběžnik**, **pornoběžnik** abo **paralelogram** je płony geometriski twar, štyriróžk kotryž ma naprěčne strony paralelne. Specialne připady runoběžnika su praworóžk, štwórc a kósnik. 

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Kósnik

**Kósnik** abo **rombus** je płony geometriski twar, štyriróžk kotrehož wšitke strony su jenak dołhe. Specialny připad kósnika je štwórc.

## Žórła


## Wotkazy
Stanojšćo

**Stanojšćo** ( *Stannewisch*, w lětach 1937-1947 *Steinhufen*) je wjes we wuchodnej Hornjej Łužicy w Zhorjelskim wokrjesu. Słuša wot lěta 1994 k Niskej.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Stanewicz* je z lěta 1358.

## Žórła
Runobóčny třiróžk

**Runobóčny třiróžk** abo **jenakostronity třiróžk** je třiróžk, kotrehož strony su jenak dołhe. Jeho nutřkowne kuty su tohorunja identiske, tohodla so tež mjenuje **jenakokutny třiróžk** abo **prawidłowny třiróžk**. Nutřkowne kuty su 60°.

## Žórła
Trapec

**Trapec** abo **lichoběžnik** je płony geometriski twar, štyriróžk kotryž ma paralelnej naprěčnej stronje. Specialny pad, hdyž stej njeparalelnej stronje jenak dołhej, so mjenuje **jenakoramjenity trapec**. Dalše specialne pady trapecow su runoběžnik, štwórc a praworóžk.

Wobaj paralelnej bokaj stej *spódnjej bokaj* trapeca.

Napřećo sadźene nuhele na rězanymaj spódnimaj bokomaj maja sumu wot 180°:
* α + δ = 180°
* β + γ = 180°
Při tym nuhel α leži při A, nuhel β při B, nuhel γ při C a nuhel δ při D.

Wotstawk wobeju paralelneju bokow je wyška trapeca (we wobrazu *h*).

## Formule
Formule po lichoběžnik z dołhosći stronow *a*, *b*, *c* a *d* a z wyšku *h* su:
* Wobjim: U=a+b+c+d
* Wobsah přestrjenje: A = \frac{a+c}{2} \cdot h 

## Noty


## Žórła
* Leupold: Mathematik besser verstehen, ISBN 3-8112-0720-2, strony 331, 338-339  

## Wotkaz
Ҕ (kyrilica)

**G ze srjedźnej hóčku** (**', **', wurjekowanje []) je pismik wužiwany w jakutiskej rěči jako pjaty pismik alfabeta a abchaziskej rěči jako šesty pismik.

## Kody
Ćisow (Njedźichow)

**Ćisow** ( *Zeißholz*) je sydlišćo w sewjerozapadnej Hornjej Łužicy w Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1994 słuša k městu Njedźichow. We woponje sydlišća je hałuza ćisa widźeć.

## Geografija
Ćisow je na wšěch bokach wobdaty wot hole a leži při jězoru něhdyšeje jamy *Clara III*. Sewjerowuchodnje wsy so rozpřestrěwa Dubrjenske bahno. Susodnej wsy stej Pisany Doł na wuchodźe a Lěska na juhu.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Czissaw* je z lěta 1401. Přez lětstotki słušeše wjes k Wojerowskemu stawowemu knjejstwu. Po Wienskim kongresu 1815 připadny Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše wotnětka přez holu južnje Ćisowa. Cyrkwinsce słušeja ewangelscy wobydlerjo ze starodawna k Wóslinčanskej wosadźe.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 200 wot cyłkownje 244 Ćisowčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 6,2&nbsp;%.



## Žórła


## Wotkaz
Nadrózna Hrabowka

**Nadrózna Hrabowka** ( *Straßgräbchen*) je sydlišćo w sewjerozapadźe sakskeje Hornjeje Łužicy w Budyskim wokrjesu. Słuša wot lěta 2007 k městu Njedźichow. Leži někak dźesać kilometrow sewjernje wot Kamjenca a skoro dwaceći kilometrow zdalene wot Wojerec.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Grabowe* je z lěta 1225. Městne mjeno pochadźa kaž w bliskej Hrabowje wot serbskeho słowa *[[hrab]]*, tehdy *grab*. Přidawk *Straß-* resp. *Nadrózna* je so wsy hakle pozdźišo spožčił, zo by so wot Hrabowy *(Großgrabe)* kaž tež Zeleneje Hrabowki *(Grüngräbchen)* rozeznawała.

Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Kamjenska měšćanska rada a pozdźišo ryćerkubło we wsy samej. Hišće kónc 17. lětstotka rěčeše wobydlerstwo Nadrózneje Hrabowki přewažnje serbsce, při čimž rozprawješe Hrabowski wosadny farar Christian Prätorius w lěće 1691, zo měła němčina dla tamnišeho knjejstwa kaž tež němskich mandźelstwow hižo „dobry započatk“.

Po Wienskim kongresu připadny susodny Njedźichow Pruskej, mjeztym so wosta Hrabowka dźěl Sakskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Hrabowa

**Hrabowa** ( *Großgrabe*) je sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy. Leži na sewjerozapadźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1997 k městu Njedźichowej. 

## Stawizny
Nawsowc naspomni so hižo w lěće 1225 prěni raz jako *Grabowe*. Mjeno pochadźa wot štomoweho mjena *[[hrab]]*. 1481 běše Hrabowa z ryćerskim sydłom. Tež w 16. lětstotku wukonješe tamniše ryćerkubło ležownostne knjejstwo we wsy. We 18. lětstotku słušeše Hrabowa ke Kinsporskemu stawowemu knjejstwu.

Prěnjotnje słušachu wobydlerjo Hraboweje do Kamjenskeje wosady, hižo wokoło lěta 1500 mějachu pak swójsku wosadnu cyrkej. Do Hrabowskeje ewangelskeje wosady słušeja tež Nadrózna Hrabowka, Wětnica a Bólericy (wot 1830/40).

Ludnosć bě hač do 17. lětstotka přewažnje serbskorěčna. 1691 rozprawješe wosadny farar Christian Prätorius, zo bě so Hrabowa w běhu 20 do 40 lět z němskej wjesku stała.

## Žórła


## Wotkaz
Brěznja

**Brěznja** ( *Wiesa*) je wjes  w sakskej Hornjej Łužicy, kotraž wot lěta 1973 ke Kamjencej słuša. Leži na juhu města, južnje Budyskeje krajneje dróhi při Čornym Halštrowje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Prato* pochadźa z lěta 1248.

Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 1,7 %, mjez nimi třinaće serbskich młodostnych.

## Žórła


## Wotkaz
Wjesel

**Wjesel** ( *Wessel*) je wjeska w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin, kotraž wot lěta 1999 k Radworskej gmejnje słuša. Ma skoro sto wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wessil* pochadźa z lěta 1353. Wjes słušeše w lěće 1586 Lipičanskemu ryćerkubłu, 1777 pak Minakałskemu. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy w lěće 1815 Pruskej, tak zo wjedźeše prusko-sakska hranica přez holu sewjernje Wjesela.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 167 wobydlerjow, z nich 142 Serbow (85&nbsp;%) a 25 Němcow. Ewangelske wobydlerstwo přisłuša Minakałskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 93 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41,4 lět (Sakska: 46,4).

## Literatura
* 

## Žórła
Běły Chołmc

**Běły Chołmc** ( *Weißkollm*) je wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazej. Ma wjace hač wósom stow wobydlerjow. 

## Geografija
Wjes – po sydlišćowej formje rozšěrjeny kulowc – leži při Małej Sprjewje w sewjernym dźělu Łazowskeje gmejny, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Wojerec. Centrum Łaza je někak tři kilometry na juh wot Běłeho Chołmca. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so susodna wjeska Roholń, na juhowuchodźe Třižonjanski jězor a na sewjerowuchodźe Łazowski.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Colmen* pochadźa z lěta 1495. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. 

W lěće 1884 měješe wjes hromadźe z Tyhelkom po Mukowej statistice 580 wobydlerjow, mjez nimi 530 Serbow (91&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 46&nbsp;%. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.

## Wosobiny
* Korla Błažij (1864–1932) – šewc, zakitowar serbstwa
* Jan Cuška (1766–1795) – burski wjednik

## Žórła


## Wotkaz
Kružnica

**Kružnica** je płony geometriski twar, mnóstwo dypkow, kotrychž zdalenosć wot *srjedźišća* je jenaka. Tale zdalenosć rěka **połměr** abo **radius**. **Přeměr** je najwjetša zdalenosć mjez dwěmaj dypkomaj kružnicy, je dwójce tak wulki kaž połměr. Definicija kružnicy koresponduje z jeje rysowanjom z pomocu kružidła.

## Formalna definicija
Kružnica *k* z połměrom *r* a srjedźišćom S w runinje E:

:k = \left\{X \in E \vert |\overline{SX}| = r \right\}.

## Formule
#Wobjim kružnicy z połměrom *r* je 2π*r*. (π je matematiska konstanta z hódnotu wok. 3,141592.)
#Wobsah přestrjenje kruha z połměrom *r* je π*r*2.

## Žórła


## Wotkaz
Tillich

**Tillich** je swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Ernst Tillich (1910–1985), němski teolog a politikar
* Paul Tillich (1886–1965), protestantiski teolog a filozof
* Stanislaw Tillich (* 1959), němski politikar (CDU), ministerski prezident Sakskeje
* Wolfgang Tillich (1939–1988), němski koparski hrajer
Lordi

**Lordi** je hudźbna skupina z Finskeje.

## Sobustawojo skupiny

* Mr. Lordi
* Amen
* Hella
* OX
* Mana

## Diskografija

### Albumy

* Napalm Market (1993)
* Bend Over and Pray the Lord (1997)
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez For Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)

### Single

* Would You Love a Monsterman? (2002)
* Devil is a Loser (2003)
* Blood Red Sandman (2004)
* My Heaven is Your Hell (2004)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* Would You Love A Monsterman? 2006 version (2006)
* It Snows In Hell (2006)
* They Only Come Out At Night (2007)
* Beast Loose In Paradise (2008)
* Bite It Like A Bulldog (2008)
* Deadache (2008)
* This Is Heavy Metal (2010)
* Rock Police (2010)
* The Riff (2013)
* Hug You Hardcore (2016)
* Your Tongue’s Got the Cat (2018)
* Naked in My Cellar (2018)
* Shake the Baby Silent (2019)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Like A Bee To The Honey (2020)
* Believe Me (2021)

### DVD

* Market Square Massacre (2006)
* Bringing Back The Balls To Stockholm 2006 (2007)

## Labele

* AFM Records (2012 -)
* Sony Music (2008 –)
* The End Records (2006 –)
* GUN Records (2008)
* BMG Finland (2002 – 2004)
* Drakkar (2002 – 2008)
* Sony BMG (2004 – 2008)
* Sanctuary (2004 – 2005)

## Turografija

* 2003: Wacken Road Show
* 2005: European Monstour
* 2006: Bringing Back The Balls To Finland 
* 2006: (Anonymous victory celebration tour)
* 2007: Bringing Back The Balls To Europe
* 2007: Bringing Back The Balls To Baltia
* 2007: Bringing Back The Balls To Japan
* 2007: Ozzfest
* 2007: Halloween Tour
* 2008: USA Tour 2008
* 2009: Deadache Europe Tour 2009
* 2010: Europe For Breakfast Tour 2010
* 2011: Metal festival tour
* 2012: 20th Anniversary tour
* 2013: Tour Beast or Not Tour Beast 2013
Drěwcy

**Drěwcy** ( *Driewitz*) su wjes na sewjeru sakskeje Hornjeje Łužicy. Leža w Budyskim wokrjesu a słušeja wot lěta 1994 k Łazej. 

W Drěwcach markěrujetej serbska lipa a wulki błudźenk srjedźišćo oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *Drewitz* pochadźa z lěta 1509. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Drěwcami w lěće 1815 Pruskej. Saksko-pruska hranica wjedźeše přez holu južnje wsy.

Hač do lěta 1957 běchu Drěwcy samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Złyčina.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 202 wobydlerjej, mjez nimi 200 Serbow (99&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 91&nbsp;%, štož wotpowědowaše sobu najwyšemu podźělej w ewangelskej Hornjej Łužicy. Ewangelscy Drěwčenjo słušeja do Łazowskeje wosady.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj

* driewitz.de
Mała Sprjewja

**Mała Sprjewja** (tež *Sprjewica*,  *Kleine Spree*) je něhdźe štyrceći kilometrow dołha rěčka w Sakskej, kotraž so blisko Wulkeje Dubrawy jako promjo wot Sprjewje&nbsp;wotšćěpuje a so blisko Sprjejc zaso do njeje wuliwa. Cyła rěka běži we wuchodnym a sewjernym dźělu Budyskeho wokrjesa. Wuchadźa so wot toho, zo běži Mała Sprjewja přez prěnjotne rěčnišćo Sprjewje.

Městna při Małej Sprjewi su na přikład Minakał, Łaz a Běły Chołmc.

*Hlej tež:* Nastawki wo při Małej Sprjewi ležacych sydlišćach

## Literatura
* 

## Wotkaz
Groß Särchen

**Groß Särchen** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Łaz w Budyskim wokrjesu, hlej Wulke Ždźary
* wsy w gmejnje Trzebiel we wokrjesu Żary, hlej Zdźary (pólsce *Żarki Wielkie*)
Zwjazkowa dróha 96

**Zwjazkowa dróha 96** (němsce *Bundesstraße 96*, skrótšenka **B&nbsp;96**) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe wot Žitawy w Sakskej do Sassnitza na Rujanach. Zwjazkowa dróha 96 je něhdźe 520&nbsp;km dołha.

Dróha wjedźe přez zwjazkowe kraje Sakska, Braniborska, Berlin a Mecklenburgsko-Předpomorska. Dalše wuznamne města při dróze 96 su Žitawa, Budyšin a Wojerecy w Sakskej, Zły Komorow, Baruth a Fürstenberg/Havel w Braniborskej a Neustrelitz, Stralsund a Sassnitz w Mecklenburgsko-Předpomorskej.

## Wotkaz
Hermanecy/Sprjewja

**Hermanecy** ( *Hermsdorf/Spree*) su  hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin. Leža při Małej Sprjewje a słušeja wot lěta 1994 k Łazej. Maja  wobydlerjow.

## Geografija
Susodne wsy su Drěwcy za holu na sewjerowuchodźe, Wjesel a Lipič na juhowuchodźe, Psowje na juhu a Wysoka na sewjerozapadźe. Zapadnje wsy nadeńdźe so hórka Dubič (160 m).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Hermanßdorff* pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe hižo 1426 naspomnjene ryćerkubło we wsy samej.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźechu Hermanecy kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Lipič wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 mjez woběmaj wsomaj přez Mału Sprjewju.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Rudej po Arnošta Mukowej statistice 280 wobydlerjow, z nich 279 Serbow a jenički Němc. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 52,2 %. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo do Rakečanskeje wosady, štož so tež po 1815 njezměni.

Hač do lěta 1994 běchu Hermanecy samostatna gmejna z wjesnym dźělom Wysoka (wot 1938–45 a zaso wot 1948), doniž so do Łaza njezagmejnowachu.

## Wosobiny
* Hendrich Jordan (1841–1910), bě tule 1863–1872 z wučerjom
* Jan Awgust Kapler (1851–1937), bydleše wot 1915 jako wuměnkar w Hermanecach

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Lipiny

**Lipiny** ( *Lippen*) su hornjołužiska wjeska w sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1996 k Łazej a maja  wobydlerjow.

## Geografija
Lipiny leža w hornjołužiskej holi mjez Łazom a Delnim Wujězdom, něhdźe kilometer sewjernje statneje dróhi S 108, kotraž zwjazuje wobě cyrkwinskej wsy. Hač do wotbagrowanja zapadneje połojcy wjeski wjedźeše šoseja přez same Lipiny. Susodne wsy su Tranje na juhowuchodźe, Drěwcy na juhozapadźe a Złyčin na zapadźe. Sewjerozapadnje Lipin ležeše hač do lěta 1960 wjeska Radska.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako *Lypen* je z lěta 1375. Po statistice Arnošta Muki mějachu Lipiny we 1880tych lětach cyłkownje 235 wobydlerjow, z nich 231 Serbow a jenož štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće wysoki podźěl serbskorěčneho wobydlerstwa wot 75,1&nbsp;%. Ewangelscy Lipinjenjo słušeja do Łazowskeje wosady.

W lětomaj 1961/62 bu wjetša zapadna połojca Lipin za so bližacu Łazowsku jamu wottorhana, při čimž dyrbjachu so oficielnje 95 wobydlerjow přesydlić. Wot tutych wostachu jeničce štyrjo we wsy samej. Cyłkowna ličba wobydlerstwa spadny wot 222 w lěće 1950 na jenož hišće 87 w lěće 1964.

Hač do lěta 1974 běchu Lipiny samostatna gmejna, kotraž bu po wotbagrowanju połojcy wsy do Delnjeho Wujězda zagmejnowana. Při gmejnskej reformje 1996 přińdźe Delni Wujězd k Delnjošlesko-hornjołužiskeho wokrjesa a potom k Hamorskej gmejnje, mjeztym zo buchu Lipiny ze swojimi 46 wobydlerjemi do Łazowskeje gmejny přerjadowane.

## Wosobiny
* Křesćan Kulman (1805–1869) – wučer, pedagoga a spisowaćel; 1824–31 w Lipinach
* Jan Haješ (1873–1960) – překupc, narodny prócowar w serbskej holi; rodźeny w Lipinach

## Literatura
* 

## Žórła
Kružidło

**Kružidło** je nastroj w geometriji k rysowanju kružnicow a kružnicowych łukow. Kružidło a prawidło su dwaj fundamentalne nastroje płone geometrije.

## Symbol kružidła

Kružidło bě symbol eksaktnosći a rjada. Je na přikład we woponje swobodneho murjerstwa a bě we woponje Němskeje demokratiskeje republiki.
Lešicy

**Lešicy** ( *Weinhübel*, hač do lěta 1936 *Posottendorf-Leschwitz*) su sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy a wot lěta 1949 měšćanski dźěl Zhorjelca. Leža na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej.

W běhu nacionalsocialistiskeje germanizacije serbskich wjesnych mjenow bu wjes w lěće 1936 přemjenowana na *Weinhübel*. Tute pomjenowanje so na prjedawšu winicu blisko wjeski poćahuje, kotraž bu prěni raz w 14. lětstotku naspomnjeny. Prjedawši *Posottendorf* leži na wuchodnym brjoze Nysy a słuša dźensa k Pólskej.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Leshewicz* pochadźa z lěta 1305.

## Žórła
Stróža (Rakecy)

**Stróža** ( *Wartha*) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž leži nad rěku Čornicy južnje Wojerec. Wjes słuša wot lěta 2005 k Rakecam a ma  wobydlerjow.

## Geografija

Stróža nadeńdźe so při dróze B 96 něhdźe pjeć kilometrow sewjernje Rakec a dwaj kilometraj juhowuchodnje Wulkich Zdźar. Dalše susodne wsy su Šćeńca na wuchodźe, Kamjenej na juhowuchodźe a Komorow na juhozapadźe.

Rěčka Čornica ćeče při zapadnej kromje wjeski a zastaruje wulke rybniki na sewjeru Stróže z wodu. Tute słušeja k biosferowemu rezerwatej Hornjołužiska hola a haty.

Stróžanski hród steji w juhozapadnym róžku wsy njedaloko Cyheloweho hata.

## Stawizny

Po sydlišćowej formje jedna so wo nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho *Petir von der Warte* pochadźa z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe ryćerkubło we wsy samej. Cyrkwinsce słušeše Stróža hižo w 16. lětstotku kaž dźensa do Rakečanskeje wosady. Po přizamknjenju Pruskej chodźachu Stróženjo sčasami tež do Zdźarowsku cyrkej. 

Po Wienskim kongresu 1815 słušeše Stróža hač do lěta 1945 k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hnydom južnje wjeski.

Hač do lěta 1995 bě Stróža samostatna gmejna, kotraž so w tutym lěće z Wulkimi Zdźarami a Koblicami do noweje gmejny Hórnikečanski jězor zjednoći. Tuta bu w lěće 2005 zaso rozpušćena, při čimž přińdźeštej Wulke Zdźary a Koblicy do Łazowskeje gmejny, Stróža pak do Rakečanskeje.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 306 wobydlerjow, z nich 301 Serbow (98 %) a pjećo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53,1 %.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 377 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,8 lět (Sakska: 46,4).

## Zajimawostki
* Stróžanski hród
* Wojerski pomnik z němskimi a serbskimi napisami při křižowanišću Młynski puć/Komorowska dróha
* Kamjentny křiž

## Wobchad
Přez Stróžu wjedźetej zwjazkowa dróha 96 a Krabatowy kolesowarski pućik. Busowa linija 500 jězdźi wob tydźeń wodnjo znajmjeńša hodźinsce, kónc tydźenja dwuhodźinsce do Wojerec a Budyšina.

## Wosobiny
* Awgust Lapštich (1883–1962) – ratar, braška, ludowy basnik; bydleše wot 1926 w Stróži a bě tam po 1945 wjesnjanosta
* Marta Bittnerowa (1884–1965) – dźěłaćerka a komunistiska funkcionarka; narodźena w Stróži
* Pawoł Wirth (1906–1946) – wučer, załožer serbskeje rěčneje geografije; narodźeny w Stróži

## Žórła


## Wotkaz
Krabatowy pućik

**Krabatowy pućik** ( *Krabat-Radweg*) je kolesowanska šćežka w hornjołužiskim Budyskim wokrjesu. Šćežka je někak dwajasydomdźesat kilometrow dołha, spočina a kónči w Čornym Chołmcu a běži přez wuznamne městna z Krabatoweje powěsće.

## Wotkazy
*  KRABATowy pućik na stronach projekta krabatregion.de
Wachow

**Wachow** ( *Wachau*;  tež *Wacha*) je wjes a gmejna w sakskim Budyskim wokrjesu. Ma něhdźe 4400 wobydlerjow. K Wachowej słušeja sydlišća Feldschlößchen, Leppersdorf, Łomnica a Seifersdorf.

## Geografija
Wachow leži w juhowuchodnym dźělu Budyskeho wokrjesa na hranicy z bjezwokrjesnym městom Drježdźany we wysokosći 223&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Centrum Drježdźan je někak pjećadwaceći kilometrow na juhowuchod. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza *Godeboldus de Wachowe* je z lěta 1218.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 160 (Drježdźany II-Budyšin II).

## Žórła


## Wotkazy

*  www.gemeinde-wachau.de/
Debian

**Debian** je swobodny dźěłowy system, distribucija Linuxa. Wobsahuje tysacy programow (přewažnje z licencu GNU General Public License), na přikład grafiske wužiwarske powjerchi Gnome a KDE, webowy wobhladowak Iceweasel, emejlowy program Icedove a ličakowe hry FreeCol a Wesnoth.

Distribucija Debian bu załožena lěta 1993 wot Iana Murdocka.
Wysoka (Łaz)

**Wysoka** ( *Weißig*) je hornjołužiska wjes w sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1994 k Łazej a ma  wobydlerjow.

## Geografija
Wysoka leži mjezy Šćeńcu a Hermanecami. Na juhozapadźe nadeńdźe so 160 metrow wysoka hórka Dubič.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje hasowca jako *Weissag* pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wjesce samej. Cyrkwinsce słušeše Wysoka hižo w 16. lětstotku do Rakečanskeje wosady, tež po Wienskim kongresu lěta 1815, jako přińdźe pod pruske knjejstwo.

Hač do lěta 1938 bě Wysoka samostatna wjesna gmejna, kotraž so w tutym lěće do Hermanec zagmejnowa. Kónc Druheje swětoweje wójny bu přerjadowana do Šćeńcy, přińdźe pak hižo 1948 zaso do Hermanečanskeje gmejny.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Muki měješe Wysoka we 1880tych lětach cyłkownje 154 wobydlerjow, z nich 153 Serbow a jenož jedyn Němc.

## Žórła
* 


## Wotkaz
Alef

**Alef**, , fonetisce  je prěni pismik hebrejskeho a feniciskeho alfabeta. Ma ličbowu hódnotu 1.

## Mjena pismikow
Mjena pismikow so w sćěhowacych alfabetach trochu rozeznawaja, kotrež kaž tež grjekski alfabet wot feniciskeho alfabeta pochadźeja. Při tym je grjekski alfabet jenož mjena pismikow wot feniciskeho alfabeta přewzał, nic pak wurjekowanje.

* syrisce: Olaf (w zapadnym wurjekowanju), Alap (we wuchodnym wurjekowanju)
* arabsce: Alif ()
* grjeksce: αλφα 

Nimo toho pochadźatej łaćonski a kyriliski alfabet z grjekskeho.
Federalistiska unija europskich narodnych mjeńšin

**Federalistiska unija europskich narodnych mjeńšin** ( *Federal Union of European Nationalities* - FUEN,  *Föderalistische Union Europäischer Volksgruppen*) je třěšna organizacija europskich organizacijow narodnych mjeńšinow. Serbow zastupuje w njej Domowina.

Bu załožena w lěće 1949 a ma dźensa něhdźe 90 čłonskich organizacijow z 33 krajow.

## Wotkaz
*     Oficialne strony

## Žórła
Jaseń

**Jaseń** (*Fraxinus*) je ród štomow ze swójby wolijowcow (*Oleaceae*). Druhe serbske mjeno je **jasnik**.

W Europje tři družiny su domjace, a to wšědna jaseń (*Fraxinus excelsior*), kćenjowa jaseń (*Fraxinus ornus*) a (*Fraxinus angustifolia*).

## Systematika
Ród jasenjow (*Fraxinus*) wobsahuje něhdźe 65 družinow. Wone so do dweju sektijow poddźělitej:

* Sekcija *Fraxinus*: Na boku stejace kćenja su přeco bjezkrónołopješkowe (apetal). Kćenja su často jednosplažne ale tež dwusplažne. Družiny su jednodomne abo druhdy dwudomne wot rozdźěleneho splaha. Družina sekcije *Fraxinus* so wot wětra wopróšuja. Wone wutworja z tym wuwzaće znutřka  swójby *Oleaceae*. Anemofilija je zwučenje typiske přiznamjo jednospažnych kćenjow (dalše wuznaće z wot wětra wopróšenych, dwuspalžnych kćenjow w srjedźnej Europje su wjazy).

** Subsekcija Melioides:
*** :de:Weiß-Esche (*F. americana*)
*** Čerwjena jaseń :de:Rot-Esche oder Grün-Esche (*F. pennsylvanica*)
** Subsekcija Bumelioides:
*** :de:Schmalblättrige Esche (*F. angustifolia*)
*** Wšědna jaseń (*Fraxinus excelsior*)
*** :de:Mandschurische Esche (*F. mandschurica* Rupr.)
*** Čorna jaseń :de:Schwarz-Esche (*F. nigra* Marshall)
* Sekcija *Ornus*: Kćenja njesu krónowe łopješka, so přewažnje wot insektow wopróšuja, na kóncu stejace a zwjetša dwusplažne.
** Subsekcija Euornus:
*** :de:Bunges Blumen-Esche (*F. bungeana* DC.)
*** Kćenjowa jaseń :de:Manna-Esche oder Blumen-Esche (*F. ornus* L.)
*** :de:Chinesische Blumen-Esche (*F. paxiana* Lingelsh.)
** Subsekcija Ornaster:
*** *[[Fraxinus chinensis]]* Roxb.
*** *[[Fraxinus rhynchophylla]]*

Dalše družiny:
* *[[Fraxinus anomala]]* Torr. ex S. Watson
* *[[Fraxinus berlandieriana]]* DC.
* :de:Biltmores Esche (*F. biltmoreana* Beadle)
* *[[Fraxinus caroliniana]]* Mill.
* *[[Fraxinus cuspidata]]* Torr.
* *[[Fraxinus dipetala]]* Hook. & Arn.
* *[[Fraxinus floribunda]]* Wall.
* *[[Fraxinus gooddingii]]* Little
* *[[Fraxinus greggii]]* A.Gray
* *[[Fraxinus griffithii]]* C. B. Clarke
* Kosmata jaseń :de:Behaarte Esche (*F. holotricha* Koehne)
* *[[Fraxinus insularis]]* Hemsl.
* *[[Fraxinus lanuginosa]]* Koidz.
* :de:Oregon-Esche (*F. latifolia* Benth.)
* Dołhokónčkojta jaseń :de:Langspitzige Esche (*F. longicuspis* Sieb. & Zucc.)
* *[[Fraxinus micrantha]] Lingelsh.
* *Fraxinus pallisiae* E. Willm.
* *Fraxinus papillosa* Lingelsh.
* *Fraxinus persica* Boiss.
* [[:de:Breitstielige Esche]] (*F. platypoda* Oliv.)
* [[Rěčna jaseń]] [[:de:Fluss-Esche]] (*F. potamophila* Herder)
* *Fraxinus profunda* (Bush) Bush
* [[:de:Blau-Esche]] (*F. quadrangulata* Michx.)
* *Fraxinus raibocarpa* Regel
* *Fraxinus sieboldiana* Blume
* *Fraxinus sogdiana* Bunge
* *Fraxinus spaethiana* Lingelsh.
* *Fraxinus stylosa* Lingelsh.
* *Fraxinus texensis* (A. Gray) Sarg.
* *Fraxinus tomentosa* Michx.
* *Fraxinus uhdei* (Wenz.) Lingelsh.
* *Fraxinus velutina* Torr.
* [[Afghaniska jaseń]] (*F. xanthoxyloides'' (G. Don) Wall. ex DC.)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Zapisk při GRIN Taxonomy of Plants