open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruska

**Ruska** ( Россия/*Rossija*, oficielnje Российская Федерация/*Rossijskaja Federacija*) je stat we wuchodnej Europje a sewjernej Aziji a zdobom po přestrjeni najwjetši kraj swěta. Stolica a najwjetše město je Moskwa. W Ruskej je – nimo Rusow – wjele mjeńšinow žiwe, kotrež maja zdźěla swoje awtonomne republiki we wobłuku federacije.

## Geografija
Ruska saha wot wuchodneje Europy a brjohow Baltiskeho, Čorneho a Kaspiskeho morja přez Ural a Sibirsku hač k Ćichemu oceanej a Beringowemu přeliwej. Najwjetši dźěl kraja je jara rědko wobsydleny. W Ruskej nadeńdu so najwjetši jězor swěta (Kaspiske morjo) a najwjetšej jězoraj Europy, Ladogaski a Onjegaski jězor. Bajkalski jězor w Sibirskej je najhłubši na swěće. Wažne rěki su Wolga, Dnjepr a Don w europskim a Lena, Jenisej, Ob a Amur w aziskim dźělu Ruskeje. Najwjetša kupa Ruskeje je Sachalin před wuchodnym brjohom Sibirskeje.

### Najwjetše města
# Moskwa (13,27 mil. wobydlerjow)
# Pětrohród (5,65)
# Nowosibirsk (1,64)
# Jekaterinburg (1,55)
# Kazań (1,33)
# Krasnojarsk (1,21)
# Nižny Nowgorod (1,2)
# Čeljabinsk (1,18)
# Ufa (1,17)
# Krasnodar (1,15)
# Samara (1,15)
# Rostow nad Donom (1,14)
# Omsk (1,1)
# Woronjež (1,04)
# Perm (1,03)
# Wolgograd (1,01)

## Žórła


## Wotkaz
Pławno

**Pławno** ( **Plauen**;  *Plavno*) je wulke wokrjesne město při Běłym Halštrowje w juhozapadnym dźělu Sakskeje a wokrjesne město Bohotskeho wokrjesa. Wone ma wokoło 66.000 wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrony města
Šwedska

**Šwedska** ( *Konungariket Sverige*) je njewotwisny stat a parlamentariska monarchija na skandinawiskej połkupje w sewjernej Europje. Mjezuje z Norwegskej na zapadźe a na sewjeru, z Finskej na wuchodźe, z Baltiskim morjom na wuchodźe a na juhu, ze Sewjernym morjom a z Danskej na juhozapadźe.

Stolica a najwjetše město je Stockholm. Wot lěta 1995 je Šwedska čłon Europskeje unije a wot 2024 čłonski stat NATO.

## Wotkaz
Severus

**Severus** (ze łačonskeho: *chutnosć*, *njesmilny*, *njenaprošny*) běše serbska band, kotraž so 2003 w Jaseńcy wot šulerjow Serbskeho gymnazija załoži. Hudźbnje orientowaše so na metalowych kolijach. Sobustawojo skupiny mjenowachu stil „happy metal“. Eksistuja wšelakore natočenja skupiny w syći. Wot 2005 skupina wjac njeeksistuje.

## Sobustawojo skupiny

* Bosćij Pawlik (b)
* Mikławš Fryča (git)
* Tobias Sachsa (voc)
* David Lipič (git)
* Robert Wullenk (dr)

## Lisćina koncertow

* 31. oktobra 2003: Radwor, połoficialny koncert
* 14. februara 2004: Młodźinski Club Wjazońca (mjez druhim ze skupinami NGFO, Giftshop, Blind Judgement)
* 21. februara 2004: Póstnicy w Chrósćicach
* 11. junija 2004: The Spirit Of Summer: „Rock pod Holiznu“ w Jaseńcy (ze skupinami Sharp Tongue, Blind Judgement, DeyziDoxs, Fate Unknown)
* 23. julija 2004: Bróžnja w Konjecach
* 21. awgusta 2004: Kopšin
* 29. septembra 2004: 9er/12er fejta Serbskeho Gymnazija Budyšin w Šunowje zhromadnje z „Chromonauts“ a „jkube“
* 23. oktobra 2004: 7. BEAT: wubědźowanje hudźbnych skupinow w Dźěžnikečanskej kotołni.
Iršćina

**Iršćina** (tež **irska gelšćina**) je goidelska (gelska) rěč ze skupiny keltiskich rěčow ze swójby indoeuropskich rěčow, blisko přiwuzna šotiskej gelšćinje. Irsce rěči wokoło 350.000 ludźi.

Irsce rěči so w Irskej a Sewjernej Irskej jako mjeńšinowa rěč pódla jendźelšćiny, ma pak status narodneje a prěnjeje hamtskeje rěče Irskeje. Irskorěčne wobydlerstwo bydli předewšěm w kónčinach Gaeltacht, kotrež leža zapadnje města Galway z bliskimi Aranskimi kupami kaž tež we wokolinje města Bangor a bliskeje połkupy. Nimo toho je iršćina jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.

Na zapadźe Irskeje je iršćina maćeršćina wokoło 40.000 ludźi. W Sewjernej Irskej njeje hamtska rěč, ale liči oficialnje k mjeńšinowym rěčam. Dźensa prócuje so irske knježerstwo wo zasowožiwjenje iršćiny na zakładźe wšelakich programow, na př. zawjedźenje iršćiny na zarjadach, w šulach, w telewiziji a rozhłosu. Turist móže před problemom stać, hdyž so dóstanje do kónčin Gaeltacht. Namaka jenož tafle w iršćinje, na karće su zapřijeća pak zwjetša jenož jendźelsce zapisane. Po cyłym kraju su wšě tafle dwurěčne jendźelsko-irske. Jenož mały dźěl młodeje generacije móže rěč prjedownikow rěčeć, wjetši dźěl ludnosće ju hišće rozumi. Něhdźe 30.000 šulerjow wopytaja zwonka Gaeltachta zakładne a srjedźne šule z wučbu iršćiny, při čimž jich ličba rosće. Wo tute šule stara so njeknježerstwowa organizacija Gaelscoileanna. Wobsteji móžnosć, někotre přednoški z poskitka uniwersity w iršćinje słyšeć, předewšěm při Narodnej uniwersiće w Galway (Ollscoil na hÉireann).

W Irskej eksistuje statna telewizija w iršćinje, runje tak rozhłosowa stacija. W Sewjernej Irskej je mały dźěl wusyłanjow BBC w iršćinje. 

## Wotkaz
Španišćina

**Španišćina** (abo *kastilišćina*) je jedna z najbóle rozšěrjenych swětowych rěčow. Słuša do skupiny romaniskich rěčow a rěči so hłownje w Španiskej, w Južnej a Sewjernej Americe, w Karibice kaž tež w Ekwatorialnej Gineji w Africe, na Filipinach. Španišćina ma wokoło 570 milionow maćernorěčnikow. Wona je jedna ze šěsć oficielnych rěčow Zjednoćenych narodow a jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.

## Alfabet

## Gramatika
Španišćina ma dwaj genusaj a numerusaj, ale nima žadyn pad, z wuwzaćom pronomenow. 

## Numerale
Zakładne numerale su: **uno**, **dos**, **tres**, **cuatro**, **cinco**, **seis**, **siete**, **ocho**, **nueve**, **diez**.

## Wotkazy
Španiska

**Španiska** ( *España*) je kralestwo, kotrež leži zwjetša na Iberiskej połkupje w juhozapadnej Europje. Jeho susodźa su Francoska a Andorra na sewjerje, Portugalska na zapadźe a k Zjednoćenemu kralestwu słušaca połkupa Gibraltar w juhu. K Španiskej słušeja nimo teritorijow na europskej twjerdźi tež Baleary w Srjedźnym morju, Kanariske kupy w Atlantiskim oceanje a eksklawje Ceuta a Melilla w sewjernej Africe, kotrejž mjezujetej z Marokkom.

W zašłosći słušeše Španiska k najmócnišim kolonialnym mócnarstwam swěta, čehoždla so hač do dźensnišeho předewšěm w Južnej a Srjedźnej Americe kaž tež na Filipinach španisce rěči. Wot 1. januara 1986 je Španiska čłon Europskeje unije.

Španiska stolica je Madrid, kotryž so nimale w srjedźišću kraja namaka.

## Wotkaz
Mišno

**Mišno** ( *Meißen*,  Mišnjo,  Míšeň,  *Miśnia*) je stare město při Łobju w Sakskej a wokrjesne město wokrjesa Mišno.

Mišnjanski hród załoži so pod mjenom *Misnia* w lěće 929 na zapadnym brjoze Łobja. Tuž słuša Mišno k najstaršim znatym městam na teritoriju dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Tehdy słužeše město jako twjerdźizna němsko-frankowskich dobywarjow w kraju połobjanskich Słowjenjow. Wot lěta 968 bě Mišno sydło biskopstwa; tu skutkowaše tež sławny biskop Beno. Pozdźišo załoženemu Mišnjanskemu markhrabinstwu přisłušachu tež dźěle dźensnišeje Hornjeje Łužicy.

Dla swojeho wulkeho wuznama płaći Mišno jako stawizniske jadro moderneje Sakskeje.

## Žórła


## Wotkazaj

* http://www.stadt-meissen.de
Niska

**Niska** ( *Niesky*) je wulke wokrjesne město w Zhorjelskim wokrjesu na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Měšćanski teritorij wobsteji z gmejnskich dźělow Niska, Jězor, Kózło, Stanojšćo a Wódrjeńca. Sydlišćo Wuhelc słuša ke gmejnskemu dźělej Jězor.

## Stawizny

Městačko Niska nasta z hakle w lěće 1742 załoženeje kolonije Ochranowskich bratrow a je tuž jedne z najmłódšich sydlišćow Zhorjelskeho wokrjesa, wuwiwaše so pak spěšnje do regionalnje wuznamneho města.

Zakładny kamjeń prěnich třoch domow połožichu eksulanća z Čechow dnja 8. awgusta 1742. Ležownosć słušeše tehdy ryćerkubłu w Trjebuzu, kotrehož wobsedźer Siegmund August z Gersdorfa bě sam čłon Ochranowskeho bratrowstwa. W decembrje 1750 bu ryćerkubłu wot młodeho sobustawa wosady kupjene.

Mjeno noweho sydlišća njepochadźa z lokalneje serbšćiny, ale bjezposrědnje z čěšćiny. Porno čěskej domiznje ležeše nowa domizna nabožinskich ćěkancow nisko.

W lěće 1935 dósta Niska z nimale 7000 wobydlerjemi měšćanske prawo.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Wobchad
Niska ma dwórnišćo při železniskej čarje Wojerecy–Hórka–Węgliniec. Linija OE&nbsp;64, tak mjenowany *shuttle jězorina-Nysa*, zwjazuje Nisku z Wojerecami a Zhorjelcom.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficielne webstrony města 
*
Wulki Hojn

**Wulki Hojn** () je wulke wokrjesne město na sewjeru sakskeho Mišnjanskeho wokrjesa při hranicy z Braniborskej. Ma wokoło 19.000 wobydlerjow.

## Žórło


## Wotkazaj

* http://www.grossenhain.de
Kamjenc

**Kamjenc** ( *Kamenz*) je wulke wokrjesne město z něhdźe 17.000 wobydlerjemi na zapadźe Hornjeje Łužicy. Štwórte najwjetše město Budyskeho wokrjesa leži něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Drježdźan a něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina při Čornym Halštrowje a při kromje Zapadołužiskeje pahórčiny. Dźěl města słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma. 

297 metrow wysoka Pastwina hora na zapadnej kromje města je woblubowane wulětnišćo a ma znate jewišćo pod hołym njebjom.

## Stawizny
Ke kóncej 12. lětstotku natwari so na městnje dźensnišeho stareho města hród, kiž słužeše zawěsćenju přechoda wikowanskeho puća Via regia přez Čorny Halštrow. W lěće 1225 so Kamjenc prěni raz naspomni a wot 1319 běše swobodne město. Hač do 15. lětstotka słušeše Kamjenski hród knjezam z Kamjenca.

Wot 1346 do 1815 bě Kamjenc – hromadźe z Budyšinom, Lubanjom, Lubijom, Zhorjelcom a Žitawu – sobustaw Zwjazka šesćiměstow.

## Měšćanske dźěle
Ke Kamjencej słušeja slědowace wjeski jako měšćanske dźěle: 

Měšćanske dźěle Brěznja, Hlinowc, Jěžow, Kamjenc a Němske Pazlicy su dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

## Partnerske města
*  Alzey, Porynsko-Pfalca 
*  Kolín, Čěska 
*  Karpacz, Pólska

## Wosobiny
* Gotthold Ephraim Lessing (1729–1781), němski rozswětlerski dramatikar; rodźeny w Kamjencu
* Jurij Wićaz (1899–1974), serbski žurnalist, awtor a přełožowar; rodźeny w Špitlu
* Lukas Rietzschel (* 1994), němski awtor; wotrosće w Kamjencu

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazy

* Oficielne webstrony města 
*
Blind Judgement

**Blind Judgement** běše serbska metal formacija, kiž skutkowaše mjez 2001 a 2006. Wosebitosć skupiny běše jeje twjerdy stil, kotryž je skupinu k najtwjerdšej serbskej skupinje činił. Wot **Blind Judgement** eksistuja wjacore natočenja.

## Sobustawojo naposled
* spěwar - Syman Bogusz
* bas a do toho 2. gitara - Christof Pólk
* bijadło - Jan Čórlich
* gitara - Měrćin Wjenk

## Sobustawaj, kotrajž wustupištaj do rozpušćenja
* spěwar - Matej Dźisławk
* bas - Veronika Lebsec

## Stawizny skupiny
W lěće 2001 wot Mateja, Jana, Romana a Měrćina na iniciatiwu Mateja a Jana załožena, zwučowaše skupina tehdy hišće pod mjenom S.O.. Tež prěnjej wustupaj złoži skupina pod tutym mjenom, ale hižo z Veroniku. Ze změnu wobsadźenja (Roman wopušći skupinu a Christof so přidruži) so tež mjeno změni. W slědowacych lětach hraješe skupina na přikład na Battle of the bands, w Budyšinje, Kamjencu, Haslowje, Chrósćicach a hišće na wjele druhich městnach. W lěće 2004 Syman do skupiny jako druhi spěwar zastupi. W běhu dalšeho lěta Matej wustupi. Slědowachu wustupy na přikład na Nukstocku a Dnjach młodźiny. 2006 so skupina rozpušći, k tomu so organizowaše hudźbny wječork "The Last Gathering" wot Barakki a skupiny Blind Judgement. Běše to wotchadnička (tam pomjenowana jako wodka-dnička, skupina poskićeše za wšitkich wódku) skupiny, kiž so tam wot jewišća kaž tež připosłucharjow porjedźi.
Bóšicy

**Bóšicy** ( *Puschwitz*) su wjes a gmejna něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Budyšina w Hornjej Łužicy. Słušeja ke zarjadniskemu zhromadźenstwu Njeswačidło. Gmejna je po ličbje wobydlerstwa najmjeńša w Budyskim wokrjesu a pjata najmjeńša cyłeje Sakskeje.

Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej. Wosebje w Jaseńcy, Łusču, Nowej Jaseńcy a na Horje rěči wulki dźěl wobydlerstwa serbsce.

## Geografija a wobchad

Bóšicy leža w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Južnje gmejny běži awtodróha A&nbsp;4. Tuta je přez wujězdaj *Słona Boršć* a *Horni Wujězd* (něhdźe 8&nbsp;km) docpějomna. Wuchodnje gmejny běži B&nbsp;96. Přez gmejnske dźěle Wětrow, Bóšicy a Jaseńca wjedźe statna dróha S&nbsp;98.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje wsy jako *Bisziz* pochadźa z lěta 1245.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 244 wobydlerjow, z nich 204 Serbow (80&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,8&nbsp;%.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 98 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41 lět (Sakska: 46,4).

W lěće 2022 bě 47&nbsp;% gmejnskich wobydlerjow katolskeje a 13,6&nbsp;% ewangelskeje konfesije (2011: 48,7 resp. 16,9&nbsp;%). Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe, katolscy Chróšćanskej.

## Wjesne dźěle
Do Bóščanskeje gmejny słušeja slědowace wsy:

## Politika

Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Gmejnska rada
Bóšičanska gmejnska rada ma tuchwilu dźesać čłonow, mjez nimi žana žona. Komunalne wólby lěta 2024 mějachu slědowace wuslědki:

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo:

* **Rjemjesło Bóšicy:** Sebastian Meißner, Jan Ryćer, Měrćin Šołta, Robert Šołta, Markus Bjarš, Bernhardt Rosenmeyer, Danny Schmeiche
* **Łužiske wolerske towarstwo Bóšicy:** André Macala, Roman Mark, Bjarnat Cyž

### Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Bóšic je wot lěta 2008 Stanisław Ryćer, kiž bu posledni raz při wólbach 2022 z 92,5&nbsp;% w zastojnstwje wobkrućeny.

## Wosobiny
* Mikławš Cyž (1825–53) – duchowny, spisowaćel, basnik; rodźeny w Bóšicach
* Pawoł Erich Krawc (1907–95) – pedagoga, ludowědnik, domiznowědnik; rodźeny w Bóšicach
* Bjarnat Rachel (1907–73) – wučer, redaktor, lektor; rodźeny w Nowych Bóšicach

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Bóšicach

## Žórła


## Wotkaz
Nižozemska

**Nižozemska** ( *Nederland*,  *Nederlân*) je kralestwo z 18 milionami wobydlerjow, kotrež leži zwjetša w zapadnej Europje. Stolica je Amsterdam a sydło knježerstwa Den Haag.

Nižozemska mjezuje z Němskej na wuchodźe, Belgiskej na juhu a Sewjernym morjom na sewjerozapadźe. K Nižozemskej słušeja tež někotre kupy w Karibiskim morju, kotrež su powostanki něhdy wulkeho kolonialneho mócnarstwa. 

Nižozemska je załoženski čłon Europskeje unije a sydło mnohich mjezynarodnych organizacijow.

## Wotkaz
Clemens

**Clemens** (tež **Klemens**) – z łać. *clemens, - entis, f.* (miłosćiwy, hnadny, smilny) – je muske předmjeno z doby prakřesćanstwa. Starša hornjoserbska forma mjena je Klimant .

----

### Bamžojo z mjenom Clemens
Tež bamžojo wuzwolichu sej za swój pontifikat mjeno Clemens/Klemens:

* Klemens z Dottingena
* Klemens z Roma (Klemens I.) 90 - 101 (swj. Klemens)
* Klemens II. 1046 - 1047
* Klemens III. 1187 - 1191
* Klemens IV. 1265 - 1268
* Klemens V. 1305 - 1314
* Klemens VI. 1342 - 1352
* Klemens VII. 1523 - 1534
* Klemens VIII. 1592 - 1605
* Klemens IX. 1667 - 1669
* Klemens X. 1670 - 1676
* Klemens XI. 1700 - 1721
* Klemens XII. 1730 - 1740
* Klemens XIII. 1758 - 1769
* Klemens XIV. 1769 - 1774

### Serbske wosobiny z předmjenom Clemens
* Clemens Hrjehor (1953–2021), katolski farar w Radworju a Chrósćicach

### Wotkaz
* 

#### Noty
Rěčespyt

**Rěčespyt** (tež **linguistika**, přir. łać. *lingua = rěč*) je wědomosć wo rěčach, jich klasifikaciji, natwarje, zwukowej a pisanej formje.

## Přistupy linguistiki

Eksistujetaj znajmjeńša dwaj přistupaj k přeslědźowanju rěče:

* synchrony, při kotrymž so wěsta rěč abo fenomen we wobłuku jednoho konkretneho časa přepytuje.
* diachrony, při kotrymž so wěsta rěč abo fenomen we swojim wuwiwanju přepytuje.

## Dźělenje linguistiki

Linguistika móže so po rozdźělnych kriterijach dźělić:

* Předmjety studowace konkretne rěče (např. sorabistika, bohemistika, anglistika, hispanistika, sinologija, japanologija atd., kotrež studuja serbšćinu, čěšćinu, jendźelšćinu, španišćinu, chinšćinu, japanšćinu atd.) abo rěčne swójby, hałuzy, skupiny (slawistika, germanistika, romanistika, orientalistika, indoeuropeistika atd.).

* Předmjety studowace postajene dźěle rěče: fonetika, fonologija, morfologija a syntaksa, leksikologija a semantika, stilistika, etymologija, dialektologija a onomastika.
Franc Kral

**Franc Kral** ( *Franz Krahl*; * 26. nowembra 1886 w Radworju, † 25. septembra 1915 pola Loos w Francoskej) bě wučer w Kamjencu, podwyšk w sakskim wójsku a serbski spisowaćel a redaktor. Swoje spisy wudawaše pod pseudonymom *Rachlowc*, kotryž dopomina na wěsty poćah do Rachlowa pod Čornobohom.

## Žiwjenje
Franc Kral narodźi so jako syn wučerja Jakuba Krala a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Bjaršec w Radworju. Wuchodźiwši Budysku Tachantsku šulu so wón na Katolski wučerski seminar poda. Po jednolětnej wojerskej słužbje mjez lětomaj 1907 a 1908, bu za pomocneho wučerja do Chrósćic powołany. Mjez 1911 do 1914 běše Franc Kral wučer w Kamjencu a wot 1914 wojak w prěnjej swětowej wójnje. Jako podwyšk so pola Loos w Francoskej smjertnje zrani.

Franc Kral spěchowaše serbske towarstwowe žiwjenje a podpěrowaše wjesne towarstwa, kaž na přikład towarstwa w Jaseńcy, Chrósćicach, Pančicach, Njeswačidle, Wulkich Ždźarach, Łazu a Rakecach. W lěće 1912 załoži wón hromadźe z Arnoštom Bartom a Bogumiłom Šwjelu Domowinu, kotrejež sekretar wón běše. Składnostnje pjećdźesatlětneho jubileja serbskeho dźiwadźelenja 1913 spisa wón prěnju přiručku *Naše dźiwadło* za nawod za dźiwadłowe skupiny. Hižo jako seminarist załoži 1906 dźěćacej časopisaj *Raj* a *Zahrodka* jako přiłoze *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]* a *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]*. W lětomaj 1911 do 1912 běše wudawaćel knižneje protyki za dźěći *Nadźija* a w lětach 1911 do 1914 redaktor kulturneho časopisa *[[Łužica (časopis)|Łužica]]*.

Wot lěta 1908 bě Franc Kral čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórła

* Jurij Słodeńk: *Nekrolog LXXIV.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Zwjazk 74 (1915), čo. 2, str. 146–151.
Geografija

**Geografija**, tež *zemjepis* (z grjekskeho γεός *geos* pozemski, zemski + γράφειν *grafein* pisać) je wědomosć wo powjerchu zemje.
Serbišćina

**Serbišćina** (tež *južnoserbšćina*; српски jезик/*srpski jezik*) je jedna z južnosłowjanskich rěčow, kotraž je hamtska rěč w Serbiskej a jedna z hamtskich rěčow Čorneje Hory, Kosowa kaž tež Bosniskeje a Hercegowiny. Dale rěči so w susodnych krajach a w diasporje. Wona słuša k słowjanskim rěčam, do swójby indoeuropskich rěčow a do balkanskeho areala, dokelž ma zhromadne charakteristiske kajkosće z druhimi balkanskimi rěčemi. Serbišćina bazěruje runje kaž tež bosnišćina a chorwatšćina na wuchodohercegowskej štokawskej narěči a ma někak 12 milionow rěčnikow.

## Gramatika
Južnoserbska rěč ma tři časy, tři genusy, dwaj numerusaj a sydom padow.

## Južnoserbski alfabet
Južnoserbski alfabet ma 30 pismikow. W serbišćinje wužiwatej so kyriliski kaž tež łaćonski alfabet.

## Nóžki


## Wotkaz
Moskwa

**Moskwa** ( Москва, ) je stolica a najwjetše město Ruskeje. Z něhdźe 10,5 milion wobydlerjemi na 1.081 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město Europy. Moskwa je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja a leži při rěce Moskwa, po kotrejž bu pomjenowana.

## Stawizny

Prěni raz naspomni so město w lěće 1147. Wot 1328 do 1712 bě Moskwa z ruskej stolicu, potom so pak nowozałoženy Pětrohród wot carja Pětra Wulkeho jako hłowne město wuzwoli. Hakle 1922 sta so Moskwa pod sowjetskim knjejstwom zaso ze stolicu. Wot 1991 je Moskwa hłowne město njewotwisneje Ruskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje je sydło ruskich carow a prezidentow Krjeml.


## Klima

## Žórła


## Wotkazaj

* https://web.archive.org/web/20110225145638/http://mos.ru/
Waršawa

**Waršawa** (hamtsce **Hłowne město Waršawa**;  *Miasto stołeczne Warszawa*) je najwjetše město a wot 1569 zdobom stolica Pólskeje. Leži w srjedźišću kraja při Wisle a je z nimale 1,75 milionami wobydlerjow na 517 km² po wobydlerjach najwjetše město a kulturelne kaž tež ekonomiske srjedźišćo kraja.

Historiske stare město Waršawy bu w Druhej swětowej wójnje nimale dospołnje zničene a w slědowacych lětach znowa natwarjene.


Dataja:Hdred Pałac na Wodzie.jpg
Dataja:Stalin palace.JPG
Dataja:Syrenka on the market.JPG
Dataja:Kościół w Warszawie.JPG


## Nóžki


## Wotkaz
Awstriska

**Awstriska** (tež **Rakuska**;  *Österreich*; hamtsce **Republika Awstriska**, *Republik Österreich*) je nutřkokrajny zwjazkowy stat w srjedźnej Europje z 8,8 milionami wobydlerjow. Hłowne město je Wien. 

## Geografija
Awstriska mjezuje z Němskej na sewjerozapadźe, z Čěskej na sewjerje, ze Słowakskej na sewjerowuchodźe, z Madźarskej na juhowuchodźe, ze Słowjenskej na juhu, z Italskej na juhozapadźe, ze Šwicarskej a z Liechtensteinom na zapadźe.

Z wokoło 1,67 milionami wobydlerjow na 415 km² je Wien po wobydlerjach najwjetše město, kaž tež stolica a kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja. Druhe wulke města su Graz (280.000 wobydlerjow), Linz (190.000 wobydlerjow), Salzburg (150.000 wobydlerjow) a Innsbruck (120.000 wobydlerjow).

## Zwjazkowe kraje
Awstriska wobsteji z dźewjeć zwjazkowych krajow:
* Delnja Awstriska (*Niederösterreich*); stolica: St. Pölten; 1.608.590 wobydlerjow
* Hornja Awstriska (*Oberösterreich*); stolica: Linz; 1.411.606 wobydlerjow
* Hrodowska (*Burgenland*); stolica: Eisenstadt; 283.954 wobydlerjow
* Korutanska (*Kärnten*); stolica: Celowc; 559.019 wobydlerjow
* Salzburg; stolica: Solnohród; 530.488 wobydlerjow
* Štyrska (*Steiermark*); stolica: Štyrski Hródk; 1.208.544 wobydlerjow
* Tirol; stolica: Innsbruck; 707.209 wobydlerjow
* Vorarlberg; stolica: Bregenz; 369.294 wobydlerjow
* Wien, 1.705.080 wobydlerjow

## Žórła


## Wotkaz
Bołharska

**Bołharska** abo hamtsce tež *Republika Bołharska* je stat w juhowuchodnej Europje z něhdźe sydom milionami wobydlerjow. Bołharska je wot 29. měrca 2004 čłon NATO a wot 1. januara 2007 čłon Europskeje unije, njesłuša pak do Schengenskeho ruma.

## Geografija
Bołharska leži na wuchodźe Balkanskeje połkupy a mjezuje na sewjeru z Rumunskej, na zapadźe ze Serbiskej, na juhozapadźe ze Sewjernej Makedonskej, na juhu z Grjekskej a na juhowuchodźe z Turkowskej. Na wuchodźe twori Čorne morjo přirodnu hranicu. Stolica a sydło knježerstwa republiki je Sofija. Za hospodarstwo, administraciju a kulturu wuznamne města su Plowdiw, Warna, Burgas, Ruse a Stara Sagora.

Bołharska wobsteji k wulkemu dźělej z nižinowych runinow, kotrež so přez rěce Dunaj a Maricu a jeju přitoki tworjachu. Najwyše wuhorbjenja leža w Balkanskich horinach (bołharsce Стара Планина/Stara planina = stare horiny), Rodopach, Rili a Pirinje, kaž na přikład najwyša hora Musala (2925&nbsp;metrow) w Rili. Hora Wichren (2915&nbsp;metrow) w Pirinje a hora Botew (2376&nbsp;m) w Balkanskich horinach stej dalšej wysokej horje.

## Nóžki


## Wotkaz
Irska

**Irska** ( *Éire*,  *Ireland*) je kupowy stat w Atlantiskim oceanje w zapadnej Europje, zapadnje Wulkobritaniskeje. Stolica a najwjetše město je Dublin. Irska je čłon Europskeje unije, nic pak Schengenskeho ruma.

Mjeztym zo słuša najwjetši dźěl kupy Irskeje do republiki ze samsnym mjenom, je Sewjerna Irska dźěl Zjednoćeneho kralestwa.

Wjetšina wobydlerjow přisłuša romsko-katolskej cyrkwi.

## Rěče
Prěnja hamtska rěč je iršćina, druha jendźelšćina. Přiwšěm je jendźelšćina bóle rozšěrjena, mjeztym zo wužiwa so iršćina jako wšědna rěč hłownje na zapadźe Irskeje, w tak mjenowanych kónčinach Gaeltacht.

## Žórła


## Wotkaz
Färöšćina

**Färöšćina** (tež **ferejšćina**, ferejsce *føroyskt*) je sewjerogermanska rěč, kotrež rěči so wot něhdźe 50.000 wobydlerjow Färöjow kaž tež wot färöskich wupućowarjow w Danskej. Je bliska islandšćinje, dokelž je na chětro izolowanych kupach bjez bytostnych změnow wot srjedźowěka hač do dźensnišeho přetrała.

Färöšćina je jedna z najmjeńšich germanskich rěčow a słuša tež k mjeńšim rěčam Europy nimo samišćiny, wobeju serbskeju rěčow kaž tež ladinšćiny a retoromanišćiny z mjenje hač 100.000 rěčnikami.

## Narěče

Najebać poměrnje małeje ličby wobydlerjow a płoniny Färöjow su njewočakowano wulke narěčne rozdźěle, na přikład porno wo wjele wjetšej Islandskej. Jako najwažniša isoglosa płaći Skopunarfjørður, mórski přeliw mjez kupomaj Sandoy a Streymoy (přez *čerwjenu isoglosu* na wobrazu ilustrowana). Wón dźěli färöšćinu do hłowneju skupinow:
* sewjerneje narěče  a
* južneje narěče 

## Čisła

## Terminusy


## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016),  Faroese//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
Färöje

**Färöje** (tež *Färöske kupy* abo *Fereje*;  *Føroyar*,  *Færøerne*) su skupina 18 kupow w sewjernym Atlantiskim oceanje. Leža sewjerozapadnje wot Šotiskeje mjez Islandskej a Norwegskej. Jich stolica je Tórshavn na kupje Streymoy.

Färöske kupy słušeja oficialnje k Danskej, su pak wot lěta 1948 awtonomne a njejsu dźěl Europskeje unije. Färöski parlament Løgting słuša do najstaršich sejmow na swěće. Hamtskej rěči na kupach stej färöšćina a danšćina.

## Geografija
Skupinu kupow twori 18 kupow ze cyłkownej přestrjenju wot 1&nbsp;399&nbsp;km2. Wona je cyłkownje 113&nbsp;km dołha a 75&nbsp;km šěroka. 

## Žórła


## Wotkaz
Chorwatska

**Chorwatska** ( *Hrvatska*) je stat w južnej Europje na Balkanskej połkupje. Rozpřestrěwa so wot  Jadranskeho morja na zapadźe hač k Dunajej na wuchodźe a mjezuje ze Słowjenskej, Madźarskej, Serbiskej, Bosniskej a Hercegowinu, Čornej Horu a Italskej. 

## Stawizny
Hač do lěta 1918 běše Chorwatska z dźělom madźarskeje połojcy Rakusko-Wuherskeje. Po rozpušćenju dwójneje monarchije přińdźe k nowozałoženej Juhosłowjanskej. Za čas Druheje swětoweje wójny eksistowaše tak mjenowany *Njewotwisny stat Chorwatska*, fašistiski režim, kotryž steješe pod škitom nacionalsocialistiskeje Němskeje. Po 1945 bě Chorwatska jedna ze šěsć juhosłowjanskich republikow. Po rozpušćenju mnohonarodnostneho stata a Chorwatskej wójnje spočatk 1990tych lět bu kraj prěni raz po nimale tysac lětach njewotwisny. Wot 1. julija 2013 je Chorwatska z čłonom Europskeje unije; wot 2023 je euro oficielna měna.

## Města
Stolica a najwjetše město Chorwatskeje je Zagreb; druhe wulke města su Split, Osijek, Rijeka, Zadar, Slavonski Brod, Dubrovnik, Šibenik, Varaždin, Vinkovci, Bjelovar atd.

Wuznamny hospodarska hałuza je turizm, wosebje podłu jadranskeho pobrjoha mjez Istriskej a Dalmaciskej, hdźež je wjele kupow.

## Žórła


## Wotkaz
Estiska

**Estiska** ( *Eesti*) je njewotwisny stat w sewjerowuchodnej Europje, kotryž słuša k baltiskim krajam. Stolica a najwjetše město je Tallinn, ležacy na sewjeru kraja při Baltiskim morju.

Po Prěnjej swětowej wójnje běše Estiska mjez 1918 a 1940 prěni raz njewotwisna a wot Druheje swětoweje wójny hač do lěta 1991 wot Sowjetskeho zwjazka okupěrowana. Wot awgusta 1991 je wona znowa njewotwisny stat, kotryž přisłuša kaž Letiska a Litawska wot lěta 2004 k Europskej uniji.

Wosebje na wuchodźe Estiskeje je poměrnje wulka ruskorěčna ludnosć žiwa.

## Geografija
Estiska mjezuje na wuchodźe z Ruskej, na juhu z Letiskej a na sewjeru a zapadźe z Baltiskim morjom. Wuchodna hranica k Ruskej, kotraž běži hłownje přez Peipuski jězor, pjaty najwjetši jězor Europy, je zdobom wonkowna hranica Europskeje unije.

Najwyša hora je Suur Munamägi (318&nbsp;m nad normalnej nulu) na juhowuchodźe Estiskeje a najniše městno je pobrjóh Baltiskeho morja. Před zapadnym brjohom Estiskeje nadeńdźetej so wulkej kupje Saaremaa a Hiiumaa.

*Hlej tež: [[Lisćina narodnych parkow w Estiskej]]*

### Města
Najwjetše města su:

* Tallinn – 400.387 wobydlerjow
* Tartu – 101.169 wobydlerjow
* Narva – 68.680 wobydlerjow
* Kohtla-Järve – 47.679 wobydlerjow
* Pärnu – 45.500 wobydlerjow
* Viljandi – 20.756 wobydlerjow

## Wotkaz
Danska

**Danska** ( *Kongeriget Danmark*) je kralestwo mjez Sewjernym a Baltiskim morjom w srjedźnej Europje. Stolica a najwjetše město je Kopenhagen. K Danskej słušatej awtonomnej teritorijej Grönlandskeje a Färöskich kupow.

Danska je čłon Europskeje unije a NATO.

Na juhu Danskeje, w Sewjernej Schleswigskej blisko němskeje hranicy, bydli němskorěčna mjeńšina.

Danski parlament je Folketing.

## Wotkaz
Split

**Split** ( *Spalato*,  *Spalatum*) je najwjetše a najwažniše město Dalmaciskeje z něhdźe 170.000 wobydlerjemi a administratiwny centrum Splitsko-dalmaciskeje županije w južnej Chorwatskej. Leži na małej połkupje při wuchodnym pobrjoze Jadranskeho morja.

Po Zagrebu druhe najwjetše město Chorwatskeje je wažny mórski přistaw. Nutřkowne město a powostanki romskeho palasta Diokletiana słušatej z lěta 1979 do swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.

## Wobrazy

Split1.jpg|Napohlad nutřkowneho města
Split Hafen.jpg|Splitski přistaw
Split, Croatia from Ferry.JPG|Napohlad města wot morja
Split IMG 8119.jpg|Narodne dźiwadło
Diokletianpalast.jpg|Powostanki palasta Diokletiana


## Wotkaz
Osijek

**Osijek** ( *Eszék*,  *Esseg* abo *Essegg*) je štwórte najwjetše město Chorwatskeje. 

Osijek leži při brjoze Drawy na wuchodźe historiskeho chorwatskeho regiona Sławonskeje, něhdźe 20 kilometrow před wuliwom Drawy do Dunaja, a ma po ludličenju 2011 něhdźe 108.000 wobydlerjow. Wjetšinu wobydlerstwa staja z 88,58% Chorwaća. Při ludličenju 1991 měješe Osijek z předměstami hišće 130.000 wobydlerjow.

Město je zarjadniske sydło županije Osijek-Baranja a hospodarske a kulturelne srjedźišćo Sławonskeje.

Město ma wjacore něhdy samostatne jadra: Stare město abo twjerdźizna (chor. *Tvrđa*), Hornje město (*Gornji grad*), woprawdźity dźenšniši centrum, a Delnje město (*Donji grad*).

Nimo mnohich muzejow a dźiwadłow ma Osijek tež uniwersitu.

W Osijeku nadeńdźe so wjele parkow. Blisko je přirodny park Kopački rit, drje najwjetša přirodnje zdźeržana bahnowa krajina w srjedźnej Europje, a winowe město Erdut.

## Měšćanske partnerstwa a přećelstwa
Osijek haji ze slědowacymi městami měšćanske partnerstwo:
*  Pécs (Madźarska), wot 1973
*  Pforzheim (Němska), wot 1994
*  Maribor (Słowjenska), wot 1995
*  Tuzla (Bosniska a Hercegowina), wot 1996
*  Lausanne (Šwicarska ), wot 1997
*  Nitra (Słowakska), wot 1997
*  Budapest XIII. Bezirk (Madźarska), wot 2001
*  Prizren (Kosowo), wot 2010

## Wobrazy

Osijek.jpg|Osijek
Móst w Osijeku
Cyrkej w Osijeku
Osijek_Tram.jpg|Tramwajka w Osijeku


## Wotkazy

* Oficielna webstrona
* Osijek portal
Belgiska

**Belgiska** ( *België*,  *Belgique*,  *Belgien*; oficielnje **Kralestwo Belgiska**) je federatiwna konstitucionelna monarchija w zapadnej Europje z wjace hač 11 milionami wobydlerjow.

Husće wobsydleny kraj mjezuje z Francoskej (620 km) na juhu, z Luxemburgskej (148 km) a Němskej (167 km) na wuchodźe a z Nižozemskej (450 km) na sewjeru. na sewjerozapadźe stwori pobrjóh Sewjerneho morja (66 km) přirodnu hranicu.

Belgiska wobsteji z dweju chětro awtonomneju regionow Flandriskeje a Wallonskeje a stolicy Brüssel.

## Wotkaz
Swj. Sofija (Ohrid)

Cyrkej **Swj. Sofija** leži w starym dźělu Ohrida w Sewjernej Makedonskej. Tuta cyrkej je znata za swoju srjedźnowěkowsku architekturu a za swoje krasne freski. Najprjedy, bě Swj. Sofija sinodska cyrkej Ohridskeho arcybiskopa, ale w času Otomanskeho imperija bu na mošeju přetworjena. W tutej cyrkwi su freski z 11. - 13. lětstotka zachowani. Tute freski su wjaršk byzantskeho freskoweho wuměłstwa. Hłowny dźěl cyrkwje je w 11. lětstotku nadwarjeny, a wonkowne předtwarjenja su so po přikazu arcybiskopa Grigorij w 14. lětstotku nadtwarili.
Jadranske morjo

**Jadranske morjo** (serbsce tež **Adriatiske morjo**) je dźěl Srjedźneho morja, potajkim słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Leži na juhu Europy a wotdźěluje Apenninsku wot Balkanskeje połkupy.

## Mjeno
Mjeno *Jadranske morjo* pochadźa wot łaćonskeho *Mare Hadriaticum* (abo Mare Adriaticum), kotrež ze swojeje strony wot mjena města Adria (abo Hadria) pochadźa, kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało. 
## Geografija

Staty, kotrež z Jadranskim morjom mjezuja, su Słowjenska, Italska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora a Albanska. Na juhu je Jadranske morjo zwjazane přez Otrantsku wužinu z Ioniskim morjom.

Wjele přistawow leži na Jadranskim morju, wosebje Bjenatki a Terst, kotrejž běštej wažnej wuchadźišći rakusko-wuherskeho mócnarstwa do Srjedźneho morja.

Wosebje před wuchodnym přibrjohom Jadranskeho morja je wjele mjeńšich a wjetšich kupow, z kotrychž su najwjetše Krk, Cres, Brač a Hvar, kotrež słušeja wšě do Chorwatskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Triglav

**Triglav** je z 2864 metrami najwyši wjeršk Julskich Alpow, Słowjenskeje a cyłeje bywšeje Juhosłowjanskeje. Hora je jedyn z narodnych symbolow Słowjenskeje a tež na słowjenskej chorhoji widźeć. Triglav leži srjedź *[[Triglavski narodny park|Triglavskeho narodneho parka]]* w sewjerozapadźe Słowjenskeje. Pod Triglavom wužórlitej so rěce *Velika* a *Mala Savica*, kotrejž pozdźišo rěku Sawa tworitej.

## Wotkaz
Chinšćina

**Chinšćina** je rěč, kotraž so w Chinje, na Taiwanje a w chinskich zhromadźenstwach we wukraju rěči. Rěči so wot něhdźe 1 miliardy ludźi na swěće. Słuša k tibeto-chinskim rěčam. Chinšćinu rěči najwjace ludźi na swěće. Rozrjaduje so do wjele dialektow.
China

**Chinska ludowa republika** (chinsce 中华人民共和国, pinyin *Zhōnghuá rénmín gònghéguó*, Čung-chua žen-min kung-che-kuo) je komunistiska ludowa republika we wuchodnej Aziji a z wobydlerstwom wot wjace hač 1,3 miliardow wobydlerjow po ludnosći najwjetši stat cyłeho swěta kaž tež jedna ze swětowych wulkomocow ze sydłom w radźe bjezstrašnosće Zjednoćenych narodow.

## Geografija

Chinska ma 14 susodnych krajow na twjerdźi. Jeje hranica je cyłkownje 22.800&nbsp;km dołha. Susodne kraje su Indiska (dołhosć hranicy 3&nbsp;380&nbsp;km), Pakistan (523&nbsp;km), Afghanistan (76&nbsp;km), Tadźikistan (414&nbsp;km), Kirgizistan (858&nbsp;km), Kazachstan (1&nbsp;533&nbsp;km), Ruska (3&nbsp;645&nbsp;km), Mongolska (4&nbsp;677&nbsp;km), Sewjerna Koreja (1&nbsp;416&nbsp;km), Vietnam (1&nbsp;281&nbsp;km), Laos (423&nbsp;km), Burma (2&nbsp;185&nbsp;km), Bhutan (470&nbsp;km) a Nepal (1&nbsp;236&nbsp;km). Dale je China wot Južneje Koreje, Japanskeje, Chinskeje republiki na Taiwanje, Philippinow, Bruneje, Malajzije a Indoneskej přez morjo wotdźělena.

W Tibeće na juhozapadźe Chinskeje nadeńdu so najwyše horiny swěta, Himalaja.



## Žórła


## Wotkaz
Japanšćina

**Japanšćina** (日本語; *Nihongo*) je rěč, kotraž rěči wjace hač 127 milionow ludźi zwjetša w Japanskej, ale tež zhromadźenstwa japanskich emigrantow po cyłym swěće. Japanšćina je aglutinaciska rěč.

## Pismo
Město alfabeta ma japanšćina tři pismowe systemy. Dwaj z nich stej złóžkowej pismje. Třeći wužiwa znamješka ze chinšćiny, ale z cyle hinašim wurjekowanjom.

## Gramatika
Japanšćina nima žadyn genus ani numerus, ani pad. Město padow ma partikle po substantiwje.

* Kana Ein Ausübungsbuch (PDF)
* AKSER Brasil - Video Japanese Course

## Wotkaz
Świętochłowice

**Świętochłowice** [wurěkowanje: ] je město na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje. Jeho němske mjeno je Schwientochlowitz.

## Žórła


## Wotkaz
Japanska

**Japanska** (japansce *Nippon*) je kupowy stat we wuchodnej Aziji w sewjernym Ćichim oceanje. Stolica je Tokio. Japanska bě prěni industrijowy stat w Aziji a słuša k najwjetšim hospodarstwam na swěće.

## Geografija
Japanska wobsteji ze štyrjoch wjetšich kupow Hokkaido, Honšu, Šikoku a Kjušu a nimale 7000 mjeńšich kupow. Najwyši wjeršk je swjata hora Fudźisan (*Fudźijama*; 3.776 m nad normalnej nulu) a najniši dypk Hachiro-gata (4 m pod normalnej nulu).

### Města
Najwjetše města Japanskeje su:
* Tokyo – 9.000.000 wobydlerjow	
* Yokohama - 3.700.000 wobydlerjow	
* Osaka - 2.670.000 wobydlerjow		
* Nagoya - 2.260.000 wobydlerjow		
* Sapporo - 1.910.000 wobydlerjow

## Žórła


## Wotkaz
Islandska

**Islandska** je kupowy stat z něhdźe 300.000 wobydlerjemi w sewjernym dźělu Atlantiskeho oceana, mjez Skandinawiskej a Grönlandskej. Jeho hłowne a najwjetše město je Reykjavík při juhozapadnym brjoze. Hłowna kupa Islandskeje je zdobom najwjetša wulkaniska kupa na swěće.

Islandska je załoženski čłon NATO.

## Žórła


## Wotkaz
Zjednoćene kralestwo

**Zjednoćene kralestwo Wulkobritaniskeje a Sewjerneje Irskeje** ( *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*, ze skrótšenku *UK*) je kupowy stat w sewjerozapadnej Europje. Britiske kupy wobdawa na wuchodźe Sewjerne morjo a na zapadźe Atlantiski ocean. Wot twjerdźe je dźělena přez Ärmelski kanal. Zjednoćene kralestwo tworja Jendźelska, Šotiska, Waliziska na kupje Wulkobritaniska) a Sewjerna Irska na sewjeru Irskeje kupy. Knježerstwowa struktura je konstitucionalna monarchija, kotrejež hłowa je kral Charles III.

Zjednoćene kralestwo je załoženski čłon Zjednoćenych narodow a wojerskeho zwjazka NATO. Wot 1973 hač do swojeho wustupa dnja 31. januara 2020 bě tež čłon Europskeje unije a po wobydlerstwje jeje třeći najwjetši čłonski stat.

Najwjetša rěč w Zjednoćenym kralestwje je jendźelšćina, nimo toho rěči so pak tež walizisce a šotisko-gelsce.

## Wotkaz
Wulka Britaniska

**Wulka Britaniska** je:

* hłowna kupa britiskich kupow w sewjernym Atlantiku – hlej Wulka Britaniska (kupa)
* krótke mjeno Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje (wot 1927)
* krótke mjeno Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Irskeje (1801–1927)
* Kralestwo Wulkeje Britaniskeje (1707–1801) – zjednoćeny stat z Jendźelskeje a Šotiskeje
Luxemburgska

**Luxemburgska** ( *Luxembourg*,  *Luxemburg*,  *Lëtzebuerg*; hamtsce: **Wulkowójwodstwo Luxemburgska**, *Grand-Duché du Luxembourg*, *Großherzogtum Luxemburg*, *Grousherzogdem Lëtzebuerg*) je nutřkokrajny stat a wulkowójwodstwo w zapadnej Europje, kotryž z Francoskej, Němskej, a Belgiskej mjezuje. 

Stolica a najwjetše město je Luxemburg. Luxemburgska słuša k załoženskim čłonam Europskeje unije.

Hamtske rěče Luxemburgskeje su luxemburgšćina, francošćina a němčina.

## Wotkaz
Indiska

**Indiska** je wulki njewotwisny stat w južnej Aziji na indiskim subkontinenće. Je zwjazkowa republika z 28 zwjazkowymi statami a sydom zwjazkowymi teritorijemi. Indiska je multietniski kraj a z wjace hač 1,25 miliardami wobydlerjow druhi najwjetši stat swěta po wobydlerstwje. Tež po přestrjeni słuša k dźesać najwjetšim krajam.

W lěće 1947 sta so Indiska njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak čłon Commonwealtha.

W hindišćinje rěka kraj *Bhārat*, mjeno w europskich rěčach pochadźa wot rěki Indus.

## Geografija
Mjezuje z Pakistanom na sewjerozapadźe, z Chinskej a z Nepalom na sewjerowuchodźe a z Bangladešom na wuchodźe. Na sewjeru je Himalaja přirodna hranica kraja, na juhu wobdawa Indiski ocean strony. Susodne kraje w oceanje su Sri Lanka a Malediwy.

Najwjetše metropolowe kónčiny w Indiskej su Delhi, Mumbai (prjedy *Bombay*), Kolkata *(Kalkutta)*, Chennai *(Madras)*, Bengaluru *(Bangalore)*, Hyderabad, Ahmedabad a Pune.

## Rěče
W Indiskej so wjace hač 400 rěčow rěči. Wjetšina Indičanow rěči indoariske rěče. Z nich je hindišćina najwažniša. Na juhu Indiskeje so přewažnje drawidske rěče rěča, na přikład tamilšćina. 21 rěčow je oficielnje připóznate.
72% su Indoariske rěče.
25% su Drawidske rěče.

Druhe w Indiskej wužiwane rěče su Awstro-aziske rěče kaž Santali a Tibeto-burmaske rěče kaž Manipuri.

## Klima
Wjedro na subkontinenće je prěnjorjadnje wot dešćoweho časa (monsuna) wotwisne. Wón započina kónc meje při pobrjoze Kerale na juhozapadźe Indiskeje połkupy a ćehnje w běhu přichodneho połdra měsaca do sewjerowuchodneho směra přez kraj.

Wosebje w pralěsowych kónčinach na sewjerowuchodźe a w Bengalskej nižiny móže w tutym času k ćežkim powodźenjam přińć, a při kromje Himalaje njejsu wotwalenja hory zrědka. Spočatk septembra je sewjer přewažnje bjez dešća, ale traje dalšej měsacaj doniž so tež mróčele na južnym Dekkanje a w Kerali njezminu.

Wuchodny pobrjóh Andry Pradeša a Tamil Nadu kaž tež južna Kerala dožiwja mjez oktobrom a decembrom dla sewjerozapadneho monsuna hišće druhi dešćowy čas.

## Administratiwne dźělenje
Indiska republika je rozdźělena do 28 zwjazkowych statow a 7 teritorijow.

### Zwjazkowe staty

### Zwjazkowe teritorije

## Žorła


## Wotkaz
Turkowska

**Turkowska** ( *Türkiye*) je njewotwisny stat w Małej Aziji a zdźěla – zapadnje Bosporusa – na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje. Wona nasta po rozpadźe Osmaniskeho mócnarstwa w lěće 1923 pod nawodnistwom Kemala Atatürka jako njewotwisna republika.

Mjezuje z Grjekskej na zapadźe, z Bołharskej na sewjerozapadźe, z Čornym morjom na sewjeru, z Georgiskej na sewjerowuchodźe, z Armenskej a Iranom na wuchodźe, z Irakom na juhowuchodźe a ze Syriskej na juhu.

Stolica je Ankara, najwjetše město pak Istanbul. Najwyša hora je Ararat (5137 m) na samym wuchodźe Turkowskeje, při hranicomaj Armenskeje a Irana.



## Wotkaz
Turkowšćina

**Turkowšćina** (*Türkçe*) słuša k turkowskej skupinje altajskich rěčow. Ju rěči 51–73 milionow ludźi, wjetšina z nich w Turkowskej.

## Gramatika
Turkowšćina ma dwaj numerusaj a sydom padow. Nima žadyn genus. 

### Wokalna harmonija
Nimo toho ma wokalnu harmoniju, kotraž so we dwěmaj warianće wužiwa, a to jako tak mjenowana małka wokalna harmonija ze změnjenju wot wokalow "a" a "e" a tak mjenowana wulka wokalna harmonija  ze změnjenju wot wokalow "i", "ı", "u" a "ü". Wužiwana warianta wotwisuje wot dateje kóncowki. Na př. lokatiw ma warianće -"da" a "-de", mjeztym zo akuzatiw ma warianty "-(y)ı", "-(y)a", "-(y)u" a "-(y)ü".

### Asimilacija
Nimo wokalneje harmonija skutkuje tež tak mjenowana asimilacija, kotraž so pola konsonantow stanje. Tohodla ma kóncowka lokatiwa warianty "-da", "-de", -"ta", "-te", z kotrychž sćěhujetej -"da" a "-de" po spěwnych konsonantach (b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z), mjeztym zo sćěhujetej -"ta" a "te" po njespěwnych konsonantach (ç, f, h, k, p, s, ‌ş, t).

## Nóžki


## Wotkazy
Arabšćina

**Arabšćina** je afroaziska rěč ze semitiskeje swójby. 

Rěči ju wokoło 200 hač 300 mil. ludźi na cyłym swěće.

## Konsonanty
Altajske rěče

**Altajske rěče** su wulka rěčna swójba w zapadnej a sewjernej Aziji. Wone su pomjenowane po horinach Altaja w južnej Sibirskej. Altajske rěče wužiwaja so wot Ćicheho oceana na wuchodźe přez Mongolsku, Sibirsku, srjedźnu Aziju a Kaspiske morjo hač do Małeje Azije a k Bosporusej.

Hałuzy Altajskich rěčow su:

* Turkowske rěče
* Mongolske rěče
* Tunguske rěče

## Wotkaz
Azija

**Azija** je po přestrjeni a wobydlerstwje najwjetši kontinent na swěće a mjezuje z Europu na zapadźe, z Ćichim oceanom na wuchodźe, z Indiskim oceanom na juhu a z Afriku na juhozapadźe. 

W Aziji je cyłkownje nimale pjeć miliardow ludźi žiwe, wot toho wjace hač 2,5 miliardow jenož w Chinskej a Indiskej. To wučinja něhdźe 60 procentow swětoweho wobydlerstwa. W 49 krajach Azije rěči so wokoło 1.800 wšelakorych rěčow.

Nimo po wobydlerstwje a po přestrjeni najwjetšeho kraja (Chinska a Ruska) namakaja so w Aziji tež najwyši hórski rjećaz (Himalaja), najhłubši a zdobom najstarši jězor (Bajkal), najwjetši jězor (Kaspiske morjo), najhłubša mórska hrjebina (Marijanowa hrjebina), najhłubšo ležaca wodźizna (Mortwe morjo) a sydom wot dźesać najwjetšich metropolowych regionow swěta (Tokio-Yokohama, Jakarta, Šanghaj, Seoul, Mumbai, Manila a Delhi).

## Regiony a staty

Někotre wotwisne abo okupěrowane teritorije:

* Ašmora a Kartiske kupy (awstralske)
* Kokos-kupy (awstralske)
* Hodowna kupa (awstralske)
* Palestina

## Hlej tež
* Eurazija

## Wotkaz
Italska

**Italska** (prjedy tež *Włóska*;  *Italia*) je republika při Srjedźozemskim morju w južnej Europje. Stolica a najwjetše město je Rom.

## Geografija
Mjezuje z Francoskej na sewjerozapadźe, ze Šwicarskej na sewjerje, z Awstriskej a Słowjenskej na sewjerowuchodźe a ze Srjedźnym morjom na zapadźe, juhu a wuchodźe. Přirodnu hranicu na sewjerje tworja Alpy. Do Italskeje słušatej tež kupje Sicilska a Sardiniska kaž tež wjele mjeńšich kupow kaž Capri, Ischia, Elba a Lampedusa.

## Žórła


## Wotkaz
Israel

**Israel** (oficielnje *Stat Israel*,  מדינת ישראל, *Medinat Jisra'el*,  دولة إسرائيل, *Dawlat Isrá'íl*) je njewotwisny stat na Bliskim wuchodźe w zapadnej Aziji. Oficielna stolica a sydło knježerstwa kaž tež parlamenta je Jeruzalem.

Israel bu po Druhej swětowej wójnje w lěće 1948 jako nowa domizna Židow na teritoriju britiskeho protektorata Palestina załoženy. Hač do dźensnišeho wobsteji krawny konflikt mjez israelskim statom a arabskimi Palestinjanami.

## Geografija
Kraj mjezuje z Libanonom na sewjeru, ze Syriskej w Golanskich wyšinach na sewjerowuchodźe, z Jordaniskej na wuchodźe a z Egyptowskej na juhozapadźe. Na zapadźe twori pobrjóh Srjedźneho morja přirodnu hranicu; na juhu ma Israel pola města Eilat podźěl na Čerwjenym morju.

Pobrjóh Mortweho morja při jordaniskej hranicy na wuchodźe je najhłubšo pod mórskej hładźinu połožene městno na zemi.


## Žórła


## Wotkaz
Italšćina

**Italšćina** je romaniska rěč, kotruž rěči něhdźe 70 milionow ludźi, zwjetša w Italskej.

## Gramatika
Italšćina ma dwaj genusaj a numeraj, ale nima žadyn pad, z wuwzaćom pronomenow.


Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Kursywa ręczna w szkole włoskiej
ItalophoneEuropeMap.png|Italskorěčny swět


## Žórle


## Literatura
* Berloco, Fabrizio (2018). *[https://books.google.com/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition]*. Lengu.
* Palermo, Massimo (2015). *Linguistica italiana*. Il Mulino.
* Simone, Raffaele (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.

## Wotkazaj
Portugalšćina

**Portugalšćina** je romaniska rěč, kotruž rěči wjace hač 200 milionow ludźi, z nich pak jenož wokoło 10 milionow w Portugalskej samej. Wjetšina rěčnikow je w něhdyšich portugalskich kolonijow předewšěm w Africe a Brazilskej žiwa. Blisko přiwuzna je Galicišćina w dźělu Španiskeje sewjernje wot Portugalskeje.

## Wurjekowanje
### Konsonanty

### Wokale

## Gramatika
Portugalšćina ma dwaj genusaj a numerusaj, ale nima žadyn pad, z wuwzaćom pronomenow. Nimo toho ma nazalne wokale.

## Wotkaz
Indoeuropske rěče

**Indoeuropske rěče** (abo **Indoeuropska rěčna swójba**) su skupina rěčow, kotrež su so hromadźe wuwili w rozsahnych kónčinach Euroaziji z předpokładaneje indoeuropskeje prarěče. Za ćežišćo a kónčinu nastaća prarěče płaća stepy w dźensnišej juhozapadnej Ruskej a Ukrainje.

Indoeuropske rěče rěči wjace hač 2,5 miliardow ludźi (přemóžaca wjetšina Europy, Aziji wot wuchodneje Turkowskeje po Indisku (nimo južneho dźěla Indiskeje, hdźe dominuja drawidiske rěče), Amerika, Awstralska a Južnoafriska republika).

Ze studijom indoeuropskich rěčow so zaběra indoeuropeistika, disciplina přirunowaceho rěčespyta.


wobraz:IE_countries.png
wobraz:Centum_Satem_map.png
wobraz:IE5500BP.png
wobraz:IE4500BP.png
wobraz:IE3500BP.png
wobraz:IE2500BP.png
wobraz:IE1500BP.png
dataja:IndoEuropeanTree.svg|Indoeuropske rěče


## Indoeuropska swójba - dźělenje

* anatolske rěče (mortwe)
* indoiranske rěče
* grjekšćina
* italske rěče (němsce *Italisch*)
** romaniske rěče
* keltiske rěče
* germanske rěče
* armenšćina
* tocharske rěče (mortwe)
* balto-słowjanske rěče
** baltiske rěče
** słowjanske rěče
* albanšćina
* illyrske rěče (mortwe)
* venetšćina (mortwa)
* liburnšćina (mortwa)
* messapšćina (mortwa)
* paionšćina (mortwa)
* thrakšćina (mortwa)
* dakšćina (mortwa)
* antikska makedonšćina (mortwa)
* liguršćina (mortwa)
Šwicarska

**Šwicarska konfederacija** abo **Šwicarski přisažny zwjazk**, krótko **Šwicarska** ( *Schweizerische Eidgenossenschaft, Schweiz*,  *Confédération suisse, La Suisse*,  *Confederazione Svizzera, Svizzera*, retoromansce *Confederaziun svizra, Svizra*) je srjedźoeuropski nutřkokrajny stat w zapadnych Alpach. Mjezuje z Němskej na sewjeru, z Awstriskej a Liechtensteinom na wuchodźe, z Italskej na juhu, a z Francoskej na zapadźe.

Šwicarska federacija wobsteji ze 26 kantonow a ma 8,2 milionaj wobydlerjow, z kotrychž pochadźa pjećina z wukraja.

## Wotkaz