1900

Tři podawki su za lěto **1900** wosebje bytostne: Pariska swětowa wustajeńca, Druha Buriska wójna w Južnej Africe kaž tež započatk Boxerskeho zběžka w Chinje.

## Podawki w Serbach
* 15. měrca: Załoženje Koła serbskich spisowaćelow.
* 7. awgusta: We Wóslinku wotměje so pod nawodom Pawoła Knježka 26. Schadźowanka.

## Politiske podawki
### Januar
* 1. januara: W němskim kejžorstwje nabudźetaj ciwilny a wikowanski zakonik (BGB a HGB) płaćiwosće.
* 1. januara: Na Helgolandźe nabudźe swójbnostawowy zakoń płaćiwosće. Tuž dyrbja so wotnětka před stawnikom zmandźelić.
* 1. januara: W Italskej wuda kral Umberto I. amnestiju.
* 1. januara: W Rakusko-Wuherskej bu Awstriska króna jeničke płačidło.
* 4. januara: We wuhlowymaj rewěromaj Lüttich a Ostrava dóńdźe k zběžkam a stawkam.
* 24. januara: Burojo dobudźa w bitwje wot Spion Kop nad britiskimi jednotkami.

### Februar
* 12. februara: Lenin wróći so po třoch lětach ze sibirskeho wuhnanstwa.
* 17. februara: Dźělenje Samoa-kupow: Kupy zapadnje 171. stopnja dołhosće su wotnětka němske škitanišćo; Zjednoćene staty wobsadźa wuchodny dźěl.
* 20. februara: Paderbornski biskop Hubert Theophil Simar bu nowy Kölnski arcybiskop.
* 26. februara: Před britiskej Delnjej komorje wozjewi wójnski minister St John Brodrick, zo buchu w Buriskej wójnje tež žony a dźěći w koncentraciskich lěwach arestowane.
* 27. februara: Załoženje Labour Representation Committee jako předchadnik britiskeje strony Labour Party
* 28. februara: Wotnětka smědźa žony we wulkowójwodstwu Badenskej oficialnje na wysokich šulach studować.

### Měrc
* 2. měrca: W Burskej wójnje wobsadźa britiske jednotki Ladysmith, třeće najwjetše město stata Natal.
* 6. měrca: W Bremenje bu kejžor Wilhelm II. pola atentata dźěłaćerja Dietricha Weilanda zranjeny.
* 13. měrca: Britiske wójsko skónči dobywanje swobodneho stata Oranje w Južnej Africe.
* 14. měrca: Prezident Zjednoćenych statow William McKinley podpisa zakoń wo złotowym standardźe.
* 31. měrca: Tomáš Garrigue Masaryk załoži Realistisku stronu (Čěsku ludowu stronu) jako čěske hibanje za njewotwisnosću a wotprajenje panslawizma.

### Apryl
* 4. apryla: Na Brüsselskim hłownym dwórnišću njeporadźi so atentat na Albert Edward, Prince of Wales. Skućićel bě šěsnaćelětny klampnar, kotryž wopodstatni skutk z britiskej politiku potłóčowanja w Južnej Africe.
* 14. apryla: Pariska swětowa wustajeńca bu wotewrjena.
* 22. apryla: W bitwje blisko Kousséri w srjedźnej Africe dobudźe tři francoskich kolonialnych armejow pod rozkazom oficěra Amédée-François Lamy nad jednotkami mócnarstwa Bornu.

### Meja
* 5. meje: Po wulkich ropotach a masowych demonstracijach w Barcelonje, Madridźe, Valladolidźe, Burgosu a Zaragozy postaja španiske knježerstwo staw woblěhowanja na Barcelonu.
* 22. meje: Kejžorstwowy sejm schwali diskutowany zakoń wo deliktach přećiwo pócćiwosći („Lex Heinze“). Zakoń censěruje zwobraznjenje „njepócćiwych jednanjow“ we wuměłstwje, literaturje a dźiwadle.
* 28. meje: Wulka Britaniska wozjewi załoženje kolonije z prjedawšeho swobodneho stata Oranje.
* 28. meje: Dospołne zaćmiće słónca w Portugalskej, Španiskej, Algeriskej a w dźělach Zjednoćenych statow.
* 29. meje: Francozojo załoža w srjedźnej Africe twjerdźiznu *Fort Lamy*, dźensnišu čadsku stolicu N’Djamena.

### Junij
* 14. junija: Pochod tak mjenowanych „Boxerow“ do Pekinga
* 14. junija: Hawaii bu oficialnje teritorij Zjednoćenych statow.
* 17. junija: Jednotki europskich statow dobudźa w běhu Boxerskeho zběžka strategisce wuznamnej twjerdźiznje při wuliwje rěki Hai He.
* 20. junija: Němski wupósłanc w Pekingu, Klemens von Ketteler, bu wot wobdźělnikow Boxerskeho zběžka na zjawnej dróze zamordowany.
* 29. junija: W Stockholmje załoži so Nobelowa załožba.

### Julij
* 14. julija: Mjezynarodne (europske) jednotki wobsadźa chinske město Tientsin.
* 19. julija: Prěnja linija Pariskeje podzemskeje železnicy bu wotewrjena.
* 27. julija: Kejžor Wilhelm II. dźerži w Bremerhavenje tak mjenowanu Hunnowu narěč („Hunnenrede“), kotrejež agresiwne wašnje protest we wukraju wuskutkuje.
* 29. julija: Italski kral Umberto I. bu pola atentata anarchista Gaetano Bresci zatřěleny. Jeho naslědnik bu Vittorio Emanuele III.
* 29. julija: Lenin wopušći Ruske carstwo a nastupi pjećlětny eksil w Genfu a Mnichowje.

### Awgust
* 2. awgusta: Atentat na persiskeho šaha, Muzaffar ad-Din, wostanje bjez wuspěcha.
* 15. awgusta: Europske jednotki zdobudźa Peking.

### September
* 1. septembra: Wulka Britaniska anektuje stat Transvaal w Južnej Africe.
* 2. septembra: W statnych šulach Pruskeje zawjedźe so nowy předmjet na temju „seksualne wujasnjowanje“.
* 19. septembra: Britiski pólny maršal Frederick Sleigh Roberts deklaruje Burisku wójnu za zakónčenu.
* 23. septembra: Němski pólny maršal Alfred Grad von Waldersee dóstanje najwyše rozkaznistwo nad mjezynarodne jednotki w Chinje.

### Oktober
* 17. oktobra: Bernhard von Bülow bu nowy kejžorstwowy kancler Němskeje.

### Nowember
* 6. nowembra: Prezidentowe wólby w Zjednoćenych statach Ameriki

### December
* 1. decembra: Němske kejžorstwo ma po rezultatach ludličenja 56.345.014 wobydlerjow.

## Sport
* 9. januara: Załoženje koparskeho towarstwa Lazio Rom
* 28. januara: Załoženje Němskeho koparskeho zwjazka (DFB) w Lipsku.
* 27. februara: Załoženje koparskeho towarstwa FC Bayern Mnichow
* 18. měrca: Załoženje koparskeho towarstwa Ajax Amsterdam
* 4. meje: Załoženje kopaskeho towarstwa 1. FC Nürnberg
* 14. meje: Wotewrjenje olympiskich hrow w Parisu.
* 2. junija: Załoženje koparskeho towarstwa 1. FC Kaiserslautern
* 1. awgusta: Załoženje koparskeho towarstwa Borussia Mönchengladbach
* 28. oktobra: Po pjeć měsacach kónča so Olympiske hry w Parisu. Cricket bě prěni a jenički raz olympiska sportowa družina.
* 4. nowembra: Załoženje Němskeho Rugbyoweho zwjazka w Kasselu.
* 16. decembra: Załoženje koparskeho towarstwa Alemannia Aachen

## Katastrofy

* 4. januara: Při zemjerženju wokoło ruskeho města Tiflisa bu dźesać wsow zničeny. Něhdźe tysac ludźi wumrěje.
* 30. junija: Wulki woheń w přistawje Hoboken (Zjednoćene staty Ameriki). 326 ludźi wumrěje.
* 8. septembra: Hurrikan sylnosće 4 zniči texanske město Galveston a mori wjac hač 8000 ludźi.
* 1. oktobra: Při wulkim wohnju w Baku bu 97 točenskich wěžow a něhdźe 8000 tonow zemskeho wolija zničeny.
* 29. oktobra: Eksplosija w Newyorkskej chemikowej fabrice mori nimale 200 ludźi.

## Narodniny

* 15. januara: Božidar Šěca – serbski domiznowědnik, wučer a spisowaćel († 1986)
* 22. januara: Ernst Busch – němski spěwar, kabaretist, dźiwadźelnik a režiser († 1980)
* 7. februara: Konrad Zenda – serbski plastikar a wuměłstwowy rjemjeslnik († 1958)
* 14. februara: Rut-Marka Rawpowa – serbska operowa a koncertna spěwarka, hudźbna pedagogowka († 1979)
* 10. apryla: Jurij Žur – serbski ratar a prodrustwownik, Domowinski prócowar († 1967)
* 13. junija: Měrćin Nowak-Njechorński – serbski moler, publicist a spisowaćel († 1990)
* 29. junija: Antoine de Saint-Exupéry – francoski spisowaćel a pilot († 1944)
* 20. julija: Jakub Čórlich – serbski ratar, župan Wojerowskeje župy († 1989)
* 24. awgusta: Herman Šudak – serbski ratar a prodrustwownik, Domowinski funkcionar († 1976)
* 6. septembra: Jurij Brězan – serbski překupc, duchowny a antifašist († 1948)
* 22. nowembra: Pawoł Wićaz – serbski wučer, kulturny historikar, lektor a awtor biografskich nastawkow († 1965)

## Wumrěće

* 14. januara: Korla Herman Robert Rjeda – farar a prěni serbski protykar (* 1816)
* 18. meje: Jan Bartko – serbski wučer, spisowaćel a basnik (* 1821)
* 12. septembra: Korla Awgust Kalich – serbski farar (* 1844)

## Wotkaz