open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krakow

**Krakow** ( **Kraków**,  *Krakau*) je wulkoměsto w južnej Pólskej, w małopólskim wojewódstwje, nad rěku Wisłu a je z wjace hač 770.000 wobydlerjemi po Waršawje druhe najwjetše město kraja. Krakow je stolica wojewódstwa a tež samostatny wokrjes (*[[powiat]]*). Jako historiska stolica Pólskeje je ze swojim starym měšćanskim jadrom a hrodom Wawel wažny turistiski centrum. W lěće 2000 bě jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.

Wot 1296 do 1596 bě Krakow ze stolicu Pólskeje. W lěće 1364 je so tam prěnja pólska uniwersita − Uniwersytet Jagielloński − załožiła.

Wot 1795 do 1918 słušeše Krakow do Rakusko-Wuherskeje.

Dźensa je w Krakowje 23 wysokich šulow: tři uniwersity (Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Ekonomiczny, Uniwersytet Rolniczy), techniske šule (Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Krakowska) a tež Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna, Adademia Pedagogiczna, Papieska Akademia Teologiczna a Akademia Wychowania Fizycznego.

Historiski centrum Krakowa (dźěl při hłownych wikach a tež dźěl Kazimierz) steji na lisćinje swětoweho herbstwa UNESCO. W Krakowje ma Narodny Muzej swoje sydło. Biblioteka Jagiellońska je jedna z najwjetšich w Pólskej.

Njedaloko města nadeńdźe so mjezynarodne lětanišćo Balice.

W Krakowje hrajetej najstaršej kopańcowej klubaj Pólskeje , załoženej w lěće 1906: Cracovia Kraków a Wisła Kraków. Dalši kopańcowy klub je Hutnik Kraków (dźěl Nowa Huta).


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona Krakowa
Norman Bethune

**Henry Norman Bethune** (* 3. měrca 1890 w Gravenhurstje, † 12. nowembra 1939 w Tang (China)) bě kanadiski lěkar a internacionalist. 

Won bě specialist za operatiwne lěkowanje tuberkulozy a dźěłaše w španiskej byrgarskej wójnje (1936-1937) kaž tež w republice China (1938-1939) jako chirurg. Bethune wumrě na zajědojćenju kreje w druhej japanskeho-chinskej wójnje, w kotrejž so za stronu komunistow zasadźowaše.

## Literatura
*Ted Allan, Sydney Gordon, *Arzt auf drei Kontinenten*, Verlag Volk u. Welt, 1954, ISBN B-0000-BFRC-T
Carl Maria von Weber

**Carl Maria Friedrich Ernst von Weber** (* 18. abo 19. nowembra 1786 w Eutinje; † 5. junija 1826 w Londonje) bě němski komponist, dirigent a pianist.

## Wotkazaj

* Mjezynarodna towaršnosć Carl-Maria-von-Weber
Lutarjecy

**Lutarjecy** ( *Leutersdorf*) su hornjołužiska wjes a gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leža 392&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 3.800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1347.

## Gmejnski rozrjad
* Folge
* Hetzwalde
* Lutarjecy
* Neuwalde
* Sorge
* Spitzkunnersdorf *(Wjeršne Kundraćicy)*

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
YouTube

**YouTube** je websydło, na kotrymž je kóždemu móžno, wideja nahrać a sej wobhladać. Wone bu w februarje 2005 wot něhdyšich sobudźěłaćerjow firmy PayPal Chad Hurley, Steve Chen a Jawed Karim załožene. Dnja 9. oktobra 2006 kupi Google firmu YouTube.

## Wotkazaj
* YouTube
* Youtube Calls on ADL to Censor Web
Ojwin

**Ojwin** (serbsce tež *Ojbin*,  *Oybin*,  *Ojvín*) je hornjołužiska gmejna na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 389&nbsp;m nad mórskej hładźinu w Žitawskich horinach a ma wokoło 1.400 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1290 (*Ztenco de Moibin*).

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina

**Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina** ( *Martin Ferdinand Brückner von Brückenstein*; * 1632 w Nowej Wsy pola Kulowa; † 1. februara 1700 w Budyšinje)
bě wot 6. meje 1676 do 1. februara 1700 dekan Budyskeho tachantstwa swj. Pětra.

## Žiwjenje
Brückner z Brückensteina běše prěni organizator wuwića pismowstwa katolskich Serbow a spěchowaše serbsko-čěske poćahi. Po tym, zo bě so 1634 Mikławska cyrkej wohenja dla zničiła, přińdźe 1649 serbska katolska wosada w Budyšinje k Cyrkwi našeje lubeje knjenje, kotraž so tohorunja wotpali ale zaso znowa natwari. Něhdźe wot lěta 1691 wotměwaše wón tam tež serbske kemše. Na cyrkej da křiž z dwójnym prěkušom, znamjo Praskeho arcybiskopstwa, stajić.

## Žórła

* Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 101. 


## Wotkaz
*Die Glocken der Stadt Bautzen.
Měrćin Bjarnat Just z Friedenfelsa

**Měrćin Bjarnat Just z Friedenfelsa** (němsce *Martin Bernhard Just von Friedenfels*; * 1651 w Kukowje; † 9. junija 1721 w Budyšinje) bě Budyski tachant, serbski spisaćel a wudawaćel.

Studowaše w Čěskej, bu měšnik w Seitendorfu (němske mjeno za wotbagrowanu wjes *[[Zatonie]]*, ležacu na dźensnišim teritoriju jamy *[[Turówska jama|Turów]]* w Pólskej) a dekan w Rumburku, 1707 kanonik a 1714 dwanaty dekan tachantstwa swj. Pětra w Budyšinje.

## Žórło
*Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 101.
Brězynka

**Brězynka** je serbske pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Malešecy we wokrjesu Budyšin, hlej Brězynka (Malešecy) (němsce *Briesing*)
* wsy w gmejnje Dobruša-Huska we wokrjesu Budyšin, hlej Brězynka (Dobruša-Huska) (němsce *Brösang*)
Bórk

**Bórk** je pomjenowanje:

* wjesneho dźěla města Budyšin we wokrjesu Budyšin, hlej Bórk (Budyšin) (němsce *Burk*)
* wjesneho dźěla w gmejnje Sprjewiny Doł we wokrjesu Budyšin, hlej Bórk (Sprjewiny Doł) (němsce *Burg*)
Jenkecy

**Jenkecy** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Jenkecy (Kubšicy) (němsce *Jenkwitz*)
* wsy w gmejnje Waldhufen w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Němske Jenkecy (němsce *Jänkendorf*)
Kamjenej

**Kamjenej** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Radwor w Budyskim wokrjesu, hlej Kamjenej (Radwor) (němsce *Camina*)
* wsy w gmejnje Rakecy w Budyskim wokrjesu, hlej Kamjenej (Rakecy) (němsce *Caminau*)
Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala

**Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala**, rodź. Kowarjec (němsce *Johann Joseph Igna(t)z Freyschlag von Schmiedenthal*; * 20. junija 1669 w Chrósćicach; † 2. měrca 1743 w Budyšinje) bě duchowny a nabožinski prócowar.

Do serbskeje swójby narodźeny, wuswjeći so Freišlag ze Šmidentala 22. septembra 1696 na měšnika. Po tym słužeše wón jako kapłan w Budyšinje a wot lěta 1705 jako farar w Šěrachowje. Mjez 1717 do 1721 běše wón kanonik a wot lěta 1721 hač do jeho smjerće dekan tachantskeho kapitla swj. Pětra w Budyšinje.

## Žórła
*Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 102.
Koblicy

**Koblicy** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Hodźij w Budyskim wokrjesu, hlej Koblicy (Hodźij) (němsce *Coblenz*)
* wsy w gmejnje Łaz w Budyskim wokrjesu, hlej Koblicy (Łaz) (němsce *Koblenz*)
Komorow

**Komorow** je pomjenowanje:

* města Zły Komorow (němsce *Senftenberg*) we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica w Braniborskej 
* wsy w gmejnje Rakecy w Budyskim wokrjesu, hlej Komorow (Rakecy) (tež *Roztorhany Komorow*; němsce *Commerau*)
* wsy w gmejnje Wulka Dubrawa w Budyskim wokrjesu, hlej Komorow (Wulka Dubrawa) (tež *Dobry Komorow*; němsce *Commerau*)
Konjecy

**Konjecy** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Konjecy (Kubšicy) (němsce *Canitz-Christina*)
* wsy w gmejnje Ralbicy-Róžant w Budyskim wokrjesu, hlej Konjecy (Ralbicy-Róžant) (němsce *Cunnewitz*)
Lejno

**Lejno** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Bukecy w Budyskim wokrjesu, hlej Lejno (Bukecy) (němsce *Lehn*)
* wsy w gmejnje Halštrowska Hola w Budyskim wokrjesu, hlej Lejno (Halštrowska Hola) (němsce *Geierswalde*)
* wsy w gmejnje Hornja Hórka w Budyskim wokrjesu, hlej Lejno (Hornja Hórka) (němsce *Lehn*)
* wsy w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu, hlej Lejno (Pančicy-Kukow) (němsce *Lehndorf*)
Pazlicy

**Pazlicy** je pomjenowanje:

* wjesneho dźěla města Kamjenc w Budyskim wokrjesu, hlej Němske Pazlicy  (němsce *Deutschbaselitz*)
* wsy w gmejnje Njebjelčicy w Budyskim wokrjesu, hlej Serbske Pazlicy (němsce *Wendischbaselitz*)
Rachlow

**Rachlow** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Rachlow pod Čornobohom (němsce *Rachlau*)
* wjesneho dźěla města Kulow w Budyskim wokrjesu, hlej Rachlow (Kulow) (němsce *Rachlau*)
Chójnica

**Chójnica** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Chójnica (Kubšicy) (němsce *Großkunitz*)
* wjesneho dźěla města Lubij w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Stara Chójnica (němsce *Altcunnewitz*)
Stróža

**Stróža** je mjeno wšelakorych sydlišćow w Hornjej Łužicy:

* za wjesku w gmejnje Malešecy (něm. *Wartha*), hlej Stróža (Malešecy)
* za wjesku w gmejnje Rakecy (něm. *Wartha*), hlej Stróža (Rakecy)
Sulšecy

**Sulšecy** ( *Sollschwitz*) je mjeno wšelakorych sydlišćow w Hornjej Łužicy:

* za wjesku w gmejnje Hodźij, hlej Sulšecy (Hodźij)
* za wjesku pola města Kulow, hlej Sulšecy (Kulow)
Wolešnica

**Wolešnica** je serbske pomjenowanje:

* wulkeho wokrjesneho města w Bohotskim wokrjesu (němsce *Oelsnitz/Vogtl.*), hlej Wolešnica (Bohotska)
* městačka w Rudnohórskim wokrjesu (němsce *Oelsnitz/Erzgeb.*), hlej Wolešnica (Rudne horiny)
* wsy w gmejnje Hamor w Zhorjelskim wokrjesu (němsce *Klein Oelsa*), hlej Wolešnica (Hamor)
* wjesneho dźěla města Lubij w Zhorjelskim wokrjesu (němsce *Oelsa*), hlej Wolešnica (Lubij)
Wysoka

**Wysoka** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Wysoka (Kubšicy) (němsce *Weißig*)
* wsy w gmejnje Łaz w Budyskim wokrjesu, hlej Wysoka (Łaz) (němsce *Weißig*)
* wsy w gmejnje Wóslink w Budyskim wokrjesu, hlej Wysoka (Wóslink) (němsce *Weißig*)
Zdźar

**Zdźar** je pomjenowanje:

* wjesneho dźěla města Wjelećin w Budyskim wokrjesu, hlej Zdźar (Wjelećin) (němsce *Sora*)
* wsy w gmejnje Wulka Dubrawa w Budyskim wokrjesu, hlej Zdźar (Wulka Dubrawa) (němsce *Särchen*)
Ćisow

**Ćisow** je pomjenowanje:

* wjesneho dźěla města Njedźichow w Budyskim wokrjesu, hlej Ćisow (Njedźichow) (němsce *Zeißholz*)
* wsy w gmejnje Sepicy w Budyskim wokrjesu, hlej Ćisow (Sepicy) (němsce *Zeisholz*)
Łomsk

**Łomsk** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Njeswačidło w Budyskim wokrjesu, hlej Łomsk (Njeswačidło) (němsce *Lomske*)
* wsy w gmejnje Radwor we wokrjesu Budysin, hlej Łomsk (Radwor) (němsce *Lomske*)
Franc Jurij Lok

**Franc Jurij Lok** ( *Franz Georg Lock*; * 3. oktobra 1751 w Kulowje, † 7. septembra 1831 w Budyšinje) bě serbski katolski biskop, rozswětler, spisaćel a kulturny prócowar.

Wot lěta 1765 studowaše Lok w Praze. 14. junija 1776 bu tam na měšnika swjećeny a skutkowaše potom přez dwaceći lět w tachantstwje w Budyšinje jako čestny prědowar na swjatych dnjach a njedźelach, katechet a jako sekretar biskopa. 1796 bu tachantski kapitular a šěsć měsacy pozdźišo skónčnje dekan Budyskeho tachantstwa swj. Pětra. 12. oktobra 1801 bu přez swjećaceho biskopa Waclawa Leopolda Chlumčanskeho w Praze na biskopa wuswjećeny.

Lok zasadźowaše so wosebje za wobnowjenje nabožneho žiwjenja w liturgiji a katechezy. Tak spisa rukopisnje naćisk wo wužiwanju maćeršćiny w liturgiji. W teritoriju swojeho tachantstwa, kotrež so tež přez wjacore ewangelske wjeski rozpřestrěwaše, da wjacore nowe šule natwarić a dźěleše něhdźežkuli zastojnstwo šrybarja wot zwóńka. Spěchowanje Serbskeho seminara w Praze so wosebje we wědomostnym kaž tež pastoralno-dušepastyrstwowym wukubłanju wudani. Mnoho młodych měšnikow zasadźi direktnje jako katechetow za šulsku wučbu a docpě z tym hižo w krótkim času widźomne polěpšenje šulskeho kubłanja a wědy dźěći. 1791 napisa Lok knihu *Gebetbuch für die katholische Jugend in Städten und auf dem Lande*, kotraž so 1808 tež w serbskej wersiji wuda.

W lěće 1758 załoži so Wotrowska wosada přez biskopa Jakuba Wóskeho z Baerenstamma, ale hakle 1814 přizwoli Lok Wotrowčanam prawo, samostatny jutrowny jěchanski procesion wutworić. Tehdy nasta partnerstwo k Njebjelčicam. 

Wot 1824 bě wón sobustaw Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow kaž tež *Naturforschenden Gesellschaft zu Görlitz*.

Lokowy row nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.

## Žórle
*Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 103. 
*„Bishop Georg Franz Lock“ na: ''The Hierarchy of the Catholic Church: Current and historical information about its bishops and dioceses (Catholic Hierarchy).'' (Wotwołana 24. decembra 2014.)
Jurij Łusčanski

**Jurij Łusčanski** (němsce *Georg Wuschanski*, * 8. nowembra 1839 we Wotrowje; † 29. decembra 1905 w Budyšinje) bě titularny biskop Samosa kaž tež japoštołski wikar Sakskeje, japoštołski prefekt něhdyšeho Mišnjanskeho biskopstwa w markhrabinstwje Hornja Łužica (administrator wobeju katolskeju wobwodow jurisdikcije w Sakskej) a dekan Budyskeho tachantstwa. Jurij Łusčanski běše posledni serbski biskop.

## Žiwjenje
Narodźiwši so jako syn bura we Wotrowje, wopytowaše Jurij Łusčanski spočatnje šulu w Budyšinje. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze wuwuči so Łusčanski wot 1855 do 1865 na němskim Małostronskim gymnaziju. Po tym studowaše wón hač do 1865 filozofiju a teologiju w Praze a přizamkny dodatny studij na arcybiskopskim seminarje w Kölnje. W lěće 1866 bu we Wrócławju na měšnika wuswjećeny a skutkowaše hač do 1869 jako kapłan w Ralbicach, 1869 we Wotrowje a 1870 do 1877 w Budyšinje. Jako kapłan w Budyšinje zasadźowaše so za wučbu serbšćiny na katolskej tachantskej šuli. Falowacych kmanych wučerjow dla podawaše wón bórze nimo nabožiny tež serbšćinu. Nimo toho běše Łusčanski za čas swojeho kapłanstwa w Budyšinje redaktor *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]*.

Wot lěta 1877 bě wón prezes Serbskeho seminara w Praze. Łusčanski wuzwoli so 1894 za rezidowaceho tachantskeho knjeza Budyskeho tachantstwa. Jako tachantski administrator zastupi wón w lěće 1900 ćežko schorjeneho japoštołskeho prefekta Ludwiga Wahla a bu 1904 tež jako jeho oficialny naslědnik wot kapitla wuzwoleny. Mjenowaneho zastojnstwa dla přisłušeše wón wot 1899 hač do swojeje smjerće 1. komorje Sakskeho krajneho sejma (1831–1918). Hižo w decembru 1903 pomjenowa jeho bamž za japoštołskeho wikara Sakskeje (zwonka Hornjeje Łužicy) a 13. februara 1904 za titularneho biskopa něhdyšeje kupy Samos we wuchodnym Egejskim morju. We Wrócławju wuswjeći jeho tamniši kardinal Georg von Kropp 19. měrca 1904. Swoje nowe zastojnstwa zamó Łusčanski lědma dwě lěće wukonjeć. Po swojej smjerći bu w Budyšinje na Mikławšku pochowany.

Jurij Łusčanski je někotre mjeńše dźěła k łužiskim cyrkwinskim stawiznam napisał a so intensiwnje ze serbskej rěču zaběrał. Zhromadnje z Michałom Hórnikom přełožištaj *Nowy zakoń* (Budyšin 1896) do serbšćiny. Łusčanski spisa nimo toho katechizm a poda krótke stawizny Serbskeho seminara w němčinje a serbšćinje.

Wot lěta 1858 běše wón čłon Maćicy Serbskeje, mjez 1895 do 1904 zdobom jeje předsyda a pomjenowa so 1904 na jeje čestneho předsydu. Wot 1880 běše Łusčanski tež čłon Maśicy Serbskeje.

## Twórby
* *Katholski katechismus.* 1874.
* *Rozwucženjo a modlitwy.* 1875.
* *Serbski seminar swj. Pětra w Praze.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Lětnik 45 (1892), str. 3–24.
* *Das Wendische Seminar St. Peter auf der Kleinseite in Prag.* Wien 1893.
* Michał Hórnik a Jurij Lusčanski (přełožowarjej a wudawaćelej): *Nowy zakoń.* Budyšin 1896 (digitalizat).

## Žórła

*Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 105.
Kozarcy

**Kozarcy** ( *Caseritz*) su wjeska  w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Leža při Klóšterskej wodźe a słušeja z lěta 1957 ke Chróšćanskej gmejnje. Wjeska słuša do katolskeho jadra serbskeho sydlenskeho ruma; wjetšina wobydlerjow serbuje.

## Geografija
Wjeska leži na prawej kromje łučiny Klóšterskeje wody, něhdźe 600 metrow južnje wuliwa Satkule a połdra kilometra sewjerozapadnje Chrósćic. Dalše susodne wsy su Worklecy na sewjeru, Stara Cyhelnica na juhu a Wudwor na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Kosericz* bě w lěće 1327. Ležownostne knjejstwo měješe Klóšter Marijina hwězda. Hač do lěta 1957 běchu Kozarcy samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 79 wobydlerjow, mjez nimi 77 Serbow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954, potajkim po zasydlenju němskich wusydlencow z wuchoda, serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 87,2&nbsp;%.

Wjetšina Kozarčanow je katolska a přisłuša Chróšćanskej wosadźe.

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Kozarcach

## Žórła


## Wotkaz
Kopšin

**Kopšin** ( *Kopschin*) je hornjołužiska wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin. Z lěta 1974 słuša ke Chróšćanskej gmejnje. Wjetšina wobydlerjow serbuje.

Při sewjernej kromje wjeski – za Satkulu – so Kopšinjanske hrodźišćo namaka. Tam předstaji so dnja 16. awgusta 1936 dźiwadłowa hra „Paliwaka“ před 5000 přihladowarjemi, štož bě poslednje wulke serbske zarjadowanje do Druheje swětoweje wójny.

## Geografija
Wjeska leži na lěwym brjoze Satkule, napřećo hrodźišću, něhdźe 1,3 kilometry južnje Chrósćic. Susodne wsy su Prawoćicy na sewjerowuchodźe, Nuknica na wuchodźe, Lejno na juhu a Zejicy na juhozapadźe.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1343 jako *Kobschiwn* a słušeše w 16. lětstotku Łuhowskemu a wot 17. lětstotka Worklečanskemu ryćerkubłu.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 34 Kopšinjenjo serbsce. Katolscy wobydlerjo přisłušeja Chróšćanskej wosadźe.

### Swójby
Adresowa kniha z lěta 1901 podawa za Kopšin slědowace swójby: Jakub Bjer (Behr, čo. 2), Mikławš Ješki (Jeschky, gmejnski předstejićer Nuknicy, čo. 1) a Michał Skala (čo. 3).

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Kopšinje

## Žórła


## Wotkaz
Hórki

**Hórki** ( *Horka*) su hornjołužiska wjes  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Z lěta 1974 słušeja ke Chróšćanskej gmejnje. Wjetšina wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu.

## Geografija
Wjes namaka so tři kilometry sewjernje Chrósćic na wuchodnym boku něhdźe 200 metrow wysokeho hórskeho hrjebjenja, wuběžka Chróšćanskeje Šibjeńcy, zwotkelž pochadźa tež wjesne mjeno. W mokrej Hórčanskej wužłobinje wužórli so Dobroščanska rěčka, kotraž běži do sewjerneho směra a wuliwa so pola Kulowa do Čorneho Halštrowa. Wjesne hona maja přestrjeń wot 2,51 km².

Susodne wjeski su Dobrošicy na sewjerowuchodźe, Jaseńca na juhowuchodźe, Chrósćicy na juhu a Worklecy kaž tež Nowa Wjeska na zapadźe.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz najskerje w dawkowym registrje klóštra Marijina hwězda lětow 1374/82 jako *Hannos Harke*. W blišej wokolinje namakaja so wjacore skały, z kotrychž wudobywachu wot 1812 łužiski granodiorit. Poslednja skała zawrě so w lěće 1983 a je dźensa nurjenski rewěr.

Dnja 26. apryla 1945 zamordowachu němscy esesowcy w běhu bitwy wo Budyšin w Hórkach zranjenych pólskich wojakow.

Wot 1931 do 1993 mějachu w Hórkach swójsku zakładnu šulu. W 1960tych lětach nastachu sewjernje wsy koparski stadion, hosćenc a kehelnja. Wojerski pomnik wosrjedź wsy bu w lěće 1933 postajeny a 1993 wobnowjeny.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Hórki we 1880tych lětach 230 wobydlerjow, mjez nimi 226 Serbow (98 %) a jenož štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Hórčanskeje gmejny wot 89,2 %.

W lěće 1925 bě mjez 209 wobydlerjemi 195 katolskich. Katolscy wěriwi słušeja ze starodawna ke Chróšćanskej wosadźe, ewangelscy chodźa do Smječkec.

## Wosobiny
* Mikławš Hicka (1821–99), wučer a publicist
* Jurij Hejduška (1874–1956), duchowny, spisaćel nabožinskich spisow
* Jakub Wjacsławk (1885–1951), slawist a bibliotekar
* Jurij Brusk (1889–1950), farar a spěchowar serbskeho dźiwadła
* Jurij Chěžka (1917–1944), prěni zastupjer moderneje poezije dwaceteho lětstotka w serbskej literaturje
* Hanamarja Šěrcec (1918–43), ratarska dźěłaćerka, wopor fašizma („Židowka Hana“)
* Jan Wornar (1934–1999), spisowaćel
* Jurij Koch (* 1936), spisowaćel

## Hlej tež
* Lisćina kulturnych pomnikow w Hórkach

## Galerija

Hórki – wojerski pomnik.jpg|Wojerski pomnik na nawsy
Hórki – kopolak za Hanu Šěrcec.jpg|Kopolak za Hanu Šěrcec
Hórki – wopomnjenska tafla Jurij Chěžka.jpg|Wopomnjenska tafla při ródnym domje Jurja Chěžki
Hórki – Smolic dwór.jpg|Smolic statok
BS-Horka-CrostwitzerStr-17.jpg|Modlerski stołp při Chróšćanskej


## Žórła
* 
* 


## Wotkaz
Jakub Skala

**Jakub Skala** (* 18. februara 1851 w Chrósćicach; † 17. januara 1925 w Budyšinje) bě wot 1920 hač do swojeje smjerće dekan Budyskeho tachantstwa swj. Pětra.

## Žiwjenje

Narodźi so jako syn Chróšćanskeho krawca a wopyta katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1865 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež pozdźišo tež teologiju studowaše. Připódla so wosebje ze słowjanskimi rěčnymi a kulturnymi slědźenjemi zaběraše, bě pjeć lět ze staršim Serbowki a dopisowaše do jeje časopisa *[[Kwětki]]*. Po měšniskej swjećizny 1876 bu z kapłanom w Radworju (1876–81) a Budyšinje (1881–91), 1891 z fararjom w měsće, 1898 šolastikar a 1905 senior kapitla. Nadźija serbstwa bě wulka, zo by so Skala z prěnim biskopom nowowutworjeneho Mišnjanskeho biskopstwa stał, ale tomu tak njebě. Wón bě wot lěta 1882 do 1903 redaktor *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]*, wot 1905 do 1923 městopředsyda Maćicy Serbskeje a 1923–25 jeje předsyda. Nimo toho wuda wón dwójce, 1900 a 1909 serbski Wosadnik a přez wósom lět protyku *[[Krajan]]*.

Jakub Skala bu na Budyskim Mikławšku pochowany.

## Žórło
* Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig 1976, str. 105.
Handrij Zahrodnik

**Handrij Zahrodnik** ( *Andreas Gärtner*; * 24. decembra 1654 w Chwaćicach; † 2. februara 1727 w Drježdźanach) bě serbski přirodowědnik a wunamakar a kurwjerchowski modelowy mišter w Drježdźanach.

## Žiwjenje
Nawuknył je Zahrodnik powołanje blidarja. Po studiju w Bologni poda so něhdźe 1686 do Drježdźan, zo by so tam dale wukubłował. 1694 sta so z dwórskim mechanikarjom a modelowym mištrom na Drježdźanskim dworje. Nimo modeloweho twarjenja zaběraše so tež z techniku a astronomiju. Wokoło lěta 1700 twari Zahrodnik swětowy časnik za Awgusta Sylneho, kotryž je hišće dźensa w Drježdźanskim cwingeru wustajeny. Wón zemrě 1727 w Drježdźanach.

## Wunamakanja
*lift z 3 poschodami, za kotryž so tež ruski car zajimowaše
*wodarnju, w kotrejž so woda přez 16 m do wysokosće transportować da
Dalše eksponaty, kotrež su w Drježdźanskim Matematisko-fyzikaliskim salonje wustajene:
*swětowy časnik z 360 małkimi cyfrownikami na 360 meridianach, kotryž je dźensa hišće w Drježdźanskim cwingeru wustajeny
*wobswětlowacy špihel (něhdźe 1710), wysokosć: 162 cm, material: drjewo, blach a škleńca
*hojenski špihel (něhdźe 1710), wysokosć: 166 cm, material: drjewo, gips, pozłotk

## Wotkazy
*Biographisches Lexikon der Oberlausitz. Handrij, Andreas Zahrodnik, Gärtner
*Handrij Zahrodnik: Kurzer Bericht von den feinen erfundenen hölzernen parabolischen Brennspiegeln. Drježdźany 1715
*Paul Jacob Marperger: Gärtneriana, oder, Des weyl. weitberühmten und Kunst-Erfahrnen Königl. Pohlnischen und Chur-Sächsischen Modell-Meisters und Hoff-Mechanici Hrn. Andreä Gärtners Leben und verfertigte Kunst-Wercke. 1720
Nysowa łučina

**Nysowa łučina** ( *Neißeaue*) je gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 170&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje najstaršeho gmejnskeho dźěla Krušowa je z lěta 1315.

Najwuchodniša gmejna Němskeje bu dnja 1. julija 1995 załožena.

Přez gmejnu běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.

## Gmejnski rozrjad
* Deško ( Deschka)
* Emmerichswalde
* Krušow *(Groß Krauscha)*
* Krušowk *(Klein Krauscha)*
* Neu Krauscha
* Šćeńc *(Zentendorf)*
* Studźeńka *(Kaltwasser)*
* Zadźěl *(Zodel)*

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Wokrjes Dubja-Błóta

**Wokrjes Dubja-Błóta** ( *wokrejs Damna-Błota*,  *Landkreis Dahme-Spreewald*) leži na juhowuchodźe Braniborskeje mjez Błótami na juhu a Berlinom na sewjeru. Zarjadniske sydło je Lubin. Wokrjes ma něhdźe 180.000 wobydlerjow.

Dźewjeć gmejnow resp. dźěle gmejnow w juhowuchodnym dźělu wokrjesa přisłuša oficielnemu sydlenskemu rumej Serbow w Braniborskej.

## Města a gmejny
(staw: )

## Wotkaz
Waldhufen

**Waldhufen** („lěsny łanowc“) je hornjołužiska gmejna, kotraž leži na sewjernym boku Limasa w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 163&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 2.700 wobydlerjow.

## Gmejnske rozrjadowanje
Gmejna wobsteji ze štyrjoch gmejnskich dźělow:

* Ćěmnicy ( *Thiemendorf*),  wobydlerjow
* Dźěže ( *Diehsa*),  wob.
* Němske Jenkecy ( *Jänkendorf*),  wob.
* Šiborćicy ( *Nieder Seifersdorf*),  wob.

Nimo toho słušeja do Waldhufenskeje gmejny wjeski Bartecy ( *Baarsdorf*), Oćicy ( *Attendorf*), Schäferei, Wilhelminenthal a Wułdrichecy ( *Ullersdorf*), kiž žane oficielne gmejnske dźěle njejsu.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Lilija (towarstwo)

**Lilija** je serbske spěwne towarstwo katolskeje wosady Ralbicy. Wone je čłon Towarstwa Cyrila a Metoda.

## Stawizny
Wone bu 24. januara 1895 załožene, ale hakle 1903 wuzwolichu sej čłonojo mjeno "Lilija". 1937 bu towarstwo přez nacionalsocialistow zakazane. Znowazałoženje bě 18. januara 1993. Nětřiši chór nawjaza na tradiciju serbskeho nabožneho spěwa.

## Nadawki a zaměry
Hłowny zaměr Lillije je swjatočne wobrubjenje a powšitkownje porjeńšenje božich słužbow. Při tym wěnuje so serbskej a łaćonskej sakralnej hudźby. Dale haji pak tež serbske ludowe kaž tež wuměłske spěwy. Často wobdźěli so Lillija na zetkanjach z druhimi serbskimi chórami. Towarstwo chce přinošować k skrućenju nabožneho a narodneho wědomja Serbow. Z čěskim chórom "Bendl" wudźeržuje dobre partnerske zwiski.

## Někotre wjerški skutkowanja
*1994 wustup na 92. Němskim dnju katolikow w Drježdźanach
*1994 wudaće prěnjeje CDje (nahrata zhromadnje z Radworskim chórom "Meja")
*1995 swjedźenske zarjadowanje k 100-lětnym wobstaću Lilije
*1999 wudaće dalšeje CDje (nahrata zhromadnje z partnerskim chórom "Bendl" a dźěćacym chórom "Kajetánek" z Čěskeje)
*2001 předstajenja twórby "Missa pastoralis" zhromadnje z chórom "Bendl" a sinfoniskim ochestrom z Litomyšla

## Eksterne wotkazy
*Towarstwo Cyrila a Metoda. "Lilija" Ralbicy.
Róžant

**Róžant** ( *Rosenthal*) je serbska wjes a putniske městno w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. W nim bydli tuchwilu  wobydlerjow.

## Stawizny

Wjeska Róžant bu 1350 prěni raz pisomnje z mjenom *villa Rosental* naspomnjena. *1374* jewi so w zapisach tež serbske mjeno *Roszant*. Tehdy słušeše wjeska z wulkeho dźěla klóštrej Marijina hwězda. Mjeno pochadźa po wšěm zdaću wot staroserbskeho mjena *róžeń*, kotrež za družinu drjewna steji. Najskerje ludźo tehdy pak drjewno do zemje jako fundamenty za jich statoki pušćachu abo drohi z drjewnom wuchładźechu, wšako leži Róžant zdźěla hižo na pěskojtej zemi z wysoko stejacej dnownej wodu. Tak je předstajomne, zo běše zemja tehdy jara žumpadłojta. 1506 kupi abatisa Elisabeth von Haugwitz, hižo dwanata hnadna Marijineje hwězdy, zbywacy dźěl Róžanta wot Kaspera von Schreibersdorf nad Njeswačidłom. Wotwisnosć wsy napřećo klóštrej wobsteješe hač do lěta 1836.

Kónc Druheje swětoweje wójny běštej wjes a wokolina potrjechenej wot ćežkeho wojowanja mjez němskim wójskom a Čerwjenej armeju kaž tež pólskim wójskom. Dnja 1. meje 1945 wupali Róžeńčanska putniska cyrkej dospołnje.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Róžant po Mukowej statistice cyłkownje 148 wobydlerjow, z nich 147 Serbow a jenički Němc. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot 85,5 %.

## Wosobiny
* Jakub Xaver Ticin (1656–1693) – jezuit, wudawar stawiznow hnadowneho města a prěnjeje hornjoserbskeje gramatiki
* Bosćan Tecelin Mět (1759–1835) – duchowny, spisowaćel na nabožinskim polu; 1793–1816 kapłan a 1816–1822 administrator w Róžeńće
* Jan Wjenka (1882–1971) – duchowny, městopředsyda Domowiny
* Hańža Bjeńšowa (1919–1999) – spisowaćelka
* Alfons Frencl (1946–2015) – wučer, awtor a domiznowědnik

## Žórła
*Frencl, Alfons: Město tróšta - Róžant rjany (1997), ISBN 3-7420-1710-1
*Domaška, P. Romuald: Tysac lět hnadowne městno Róžant (1928)

## Nóžki


## Wotkaz
*
Běła Hora

**Běła Hora** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Běła Hóra-Bělin we wokrjesu Dubja-Błóta, Braniborska, hlej Běła Hora (Běła Hóra-Bělin) (němsce *Byhleguhre*)
* wjesneho dźěla města Wóspork w Budyskim wokrjesu, hlej Běła Hora (Wóspork) (němsce *Belgern*)
Wuježk

**Wuježk** ( *Wuischke*) je pomjenowanje:

* wsy w Bukečanskej gmejnje, hlej Wuježk pod Čornobohom
* wjesneho dźěla města Wóspork, prjedy *Kozacy Wuježk*, hlej Wuježk (Wóspork)
Haló noviny

**Haló noviny** su komunistiske nowiny w Čěskej. Šefredaktor je Pavel Šafránek.

## Eksterne wotkazy
* Haló noviny
Łuh (wjacezmyslnosć)

**Łuh** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Njeswačidło w Budyskim wokrjesu, hlej Łuh (Njeswačidło) (němsce *Luga*)
* sydlišćo w Smječkecach w gmejnje Worklecy w Budyskim wokrjesu, hlej Łuh (Worklecy) (němsce *Sommerluga*)
Wokrjes Zhorjelc

**Wokrjes Zhorjelc** ( *Landkreis Görlitz*) leži we wuchodnej Sakskej a ma něhdźe 255.000 wobydlerjow. Wulke wokrjesne města su Běła Woda, Lubij, Niska, Zhorjelc a Žitawa. Někotre gmejny wokoło Slepoho w sewjernym dźělu wokrjesa słušeja k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej.

Wokrjes mjezuje na sewjeru z braniborskim wokrjesom Sprjewja-Nysa, na wuchodźe z Delnjošleskim wojewódstwom w Pólskej, na juhu z Libereckim krajom w Čěskej a na zapadźe z Budyskim wokrjesom.

Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Nysa, kotraž twori hranicu k Pólskej. Najwyša hora je Łysa (793 m) w Žitawskich horach.

Zhorjelski wokrjes přisłuša euroregionej Nysa.


## Města a gmejny

(staw: )

## Wotkaz
Strana svobodných občanů

**Strana svobodných občanů** (Svobodní) je prawicarska strona w Čěskej. 

## Wotkaz
* Oficialne webstrony
Habrachćicy

**Habrachćicy** je pomjenowanje:

* wjesneho dźěla města Habrachćicy-Nowe Jěžercy w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Habrachćicy/Sa. (němsce *Ebersbach/Sachsen*)
* wjesneho dźěla města Lubij w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Habrachćicy (Lubij) (němsce *Ebersdorf*)
Miłoćicy

**Miłoćicy** ( *Miltitz*) su wjes w Njebjelčanskej gmejnje Budyskeho wokrjesa. Leža wuchodnje Kamjenca při rěčce Jaworje mjez Njebjelčicami a Pančicami-Kukowom. 

Wo wjesnu zhromadnosć stara so 1995 załožene wjesne towarstwo ''Miłočanska žaba'' z.t. z něhdźe 60 čłonami.

## Geografija
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Miłoćicach: Žaba, Zaws, Koleš, Prěčnik, Zakupc, Skopčk, Zahončk, Cěže, Jark, Dračina, Tradowc, Žłob, Lipica.

## Stawizny

Wjeska Miłoćicy so 1348 prěni raz z mjenom *Mylticz* naspomni. Mjeno wotwodźuje so wot staroserbskeho mjena *Miłota* – městnosć wěsteho Miłoty. Ležownostne knjejstwo njewukonješe – porno wokolnym wsam – klóšter, ale Budyske tachantstwo.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach mějachu Miłoćicy po Mukowej statistice cyłkownje 170 wobydlerjow, z nich 162 Serbow (95&nbsp;%) a wósom Němcow. Arnošt Černik zwěsći po přićahu wusydlencow po Druhej swětowej wójnje w lěće 1956 serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 68&nbsp;%.

1925 bě wot cyłkownje 179 wobydlerjow 174 katolskich (97&nbsp;%) a jenož pjeć ewangelskich.

## Přisłušnosć
**Gmejna:** Hač do 1957 bě wjeska samostatna gmejnska wjeska, po tym so Wěteńčanskej gmejnje přizamknje, doniž so 1974 do Njebjelčanskeje gmejny njepřiwza.
**Wokrjes:** 1777 wokrjes Budyšin, 1843 Krajny sudnistwowy wobwod Budyšin (*Landgerichtsbezirk Bautzen*), 1856 Sudnistwowy zarjad Kamjenc (*Gerichtsamt Kamenz*), 1875 Hamtske hejtmanstwo Kamjenc (*Amtshauptmannschaft Kamenz*), 1952 wokrjes Kamjenc, 1994 wokrjes Kamjenc, 2008 wokrjes Budyšin
**Wosada:** Romsko-katolsce je wjeska hižo přeco k Chróšćanskej wosadźe přisłušaca. Ewangelsce słuša wjeska z lěta 1875 k Protecam, wot 2001 k cyrkwinskej wosadźe Smječkecy.

## Ličba wobydlerjow
*1777: 14 burow, 8 chěžkarjow
*1834: 170
*1871: 156
*1890: 164
*1910: 159
*1925: 179
*1939: 156
*1946: 209
*1950: 233
*1964: 257
*2004: 234
*2012: 225
*: 

## Wosebitosće
* Miłočanska žaba – hoberski zornowcowy kamjeń při Jaworje blisko Miłoćic
* Miłočanska skała – južnje Kamjenskeje šoseje
*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach#Miłoćicy|Lisćina kulturnych pomnikow w Miłoćicach]]*

## Wosobiny
* Pětr Innocenc Jawork (1836–97) – farar, publicist
* Jurij Libš (1857–1927) – farar, rěčespytnik a spisowaćel
* Jan Wawrich (1833–60) – zastojnik, spisowaćel

## Žórła
* 
* 


## Wotkazy

*nebelschuetz.de – Miłoćicy
*Webstrona wjesneho towarstwa „Miłočanska žaba“ (serbsce)
Zabrij

**Zabrij** (*Galeopsis* ) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

## Systematika
* Kałaty zabrij (*Galeopsis tetrahit*)
* Lěsny zabrij (*Galeopsis bifida*)
* Mjechki zabrij (*Galeopsis pubescens*)
* Pyšny zabrij (*Galeopsis speciosa*)
* Pěskowy zabrij (*Galeopsis ochroleuca*)
* Rólny zabrij (*Galeopsis ladanum*)
* Sywny zabrij (*Galeopsis segetum*)
* Wuski zabrij (*Galeopsis angustifolia*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Załom pod Hrodźišćom

**Załom pod Hrodźišćom** ( *Sohland am Rotstein*; hamtsce *Sohland a. Rotstein*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot 1. januara 2014 k Rychbachej. Leži 268&nbsp;m nad mórskej hładźinu w Hornjej Łužicy při žórłach Čorneho Šepca pod horu Hrodźišćo a ma něhdźe 1.300 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1241.

## Žórła


## Wotkaz
Mittelherwigsdorf

**Mittelherwigsdorf** (serbsce tež *Herbikecy*) je hornjołužiska wjes a gmejna w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, sewjernje Žitawy. Leži 304&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 3.800 wobydlerjow.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Kćenje

**Kćenje** rostliny je – po šěršej definiciji – rozhałuzowany krótki wurostk z wobmjezowanym rosćenjom, kotrehož łopjena njedirektnje abo direktnje splažnemu rozmnoženju słuža: njedirektnje jako škitne a přiwabjowanske organy (kćenjowy přikryw), direktnje přez tworjenje splažnych organow (prochowe łopješka a płodowe łopješka). 

Wuska definicija wobmjezuje zapřijeće na krytosymjenjakow. Kćenje krytosymjenjaka wobsteji ze sćěhowacych wobstatkow, kotrež pak nic wšě dyrbja eksistuja:
* kćenjowy přikryw (*periant*) jako perigon abo wotdźěleny do keluškoweho a krónoweho přikrywa
* *[[androeceum]]* z prochowych łopješkow
* *[[gynoeceum]]* z płodowych łopješkow
* kćenjowa wóska (kćenjowe dno)
Prochowe łopješka tworja próšk, kotryž so při wopróšenju na pěstu płodowych łopješkow dobjerje, tam kikeruje a w běhu wopłodźenja w płodowym łopješku ležace symjenišća wopłodźi, dokładnišo takrjec w symjenišću ležacu jejkowu bańku. Tuta so wuwije na embryjo, mjeztym zo so symjenišćo wuwije na symjo a kćenje na płód.

## Definicije

Daloko formulowana definicija, kaž často w botaniskej fachowej literaturje wustupuje, zapřijmje zdźěla eksplicitnje abo implicitnje nahosymjency sobu. Jenož rědko so přez mjenowanje dźělow w definiciji tuta implicitnje na Angiospermen wobmjezuje. Tež w *[[Lehrbuch der Botanik für Hochschulen|Strasburger – Lehrbuch der Botanik]]* so kćenje wšěm symjeńcam přisudźena, jeli tež z wobmjezowanjemi: „Sporophylle steja při SUPRIMO SURMANO ABE wurostkach z wobmjezowanym rosćenjom. Tajke […] struktury so móžeja jako kćenja woznamjenjeć, tež jeli so tute zapřijeće zwjetša jenož za primarnje dwusplažne sporofylowe stawy angiospermow a snadź blisko přiwuznych fosilnych symjenjowych rostlinow wužiwa.“ Tež *Lexikon der Biologie* definuje kćenje krótko jako „krótki wurostk z wobmjezowanym rosćenjom, kotryž sporofyle njese“.

Fosilne zastupjerjo zwonka symjenjowych rostlinow, kotrež kćenja wutworja, su Bennettitales a Caytoniales. Definiciji kćenja wotpowěduja drje tež sporofylowe stawy pazorakow a křipicow, při čimž so tute tu pak bližo njewobjednawaja.

W jendźelskorěčnej rumnosći so kćenje zwjetša wušo jako angiospermowe kćenje definuje, na&nbsp;př.: „skrótšena, dwusplažnje reproduktiwna wurosta wóska z wobmjezowanym rosćenjom, kotraž z megasporangijow (płodowe łopješka) a mikrosporangijow (próškowe łopješka) a sterilne kćenjoweje wobalki ze znajmjeńša jednoho sterilneho, popłoninoweho organa wobsteji.“

## Dźěle

## Noty


## Hlej tež
* Kwětnistwo
Łopjeno

**Łopjeno** je asimilaciski organ wyšich rostlinow a wobsahuje zwjetša zeleny chlorofyl. Sedźa na kolenkach wubitkoweje wóski.


Dataja:Kształty liści 2b.svg|Formy łopjenow
Dataja:Liście złożone.svg|Zestajene łopjena
Dataja:Nerwacja liścia.svg|Nerwy łopjenow
Dataja:Ulistnienie.svg|Połoženje łopjenow
Dataja:Nasada liścia.svg|Nasada łopjena
Dataja:Leaf anatomy hsb.svg|Anatomija łopjena
Jawor

**Jawor** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu, hlej Jawora (wjes)  (němsce *Jauer*)
* města w pólskim wojewódstwje Delnja Šleska, hlej Jawor (Delnja Šleska)
* štoma ze swójby Mydłowcowe rostliny z roda klonow, hlej Jawor (němsce *Spitz-Ahorn*)
Visu Latvijai

**Visu Latvijai** („Wšo za Letisku“) běše nacionalistiska a konserwatiwna strona w Letiskej. Bu w lěće 2000 jako młodźinska organizacija załožena a běše wot lěta 2006 oficialna strona.

## Eksterne wotkazy
* Visu Latvijai
Hłupońca

**Hłupońca** ( *Glaubnitz*) je wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Z lěta 1994 słuša ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1957 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Bukowc]]*.

## Geografija
Wjes leži na lěwym brjoze Klóšterskeje wody pola Porchowa, něhdźe 18 km zapadnje Budyšina. Susodna wjes na sewjerozapadźe su Kašecy.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zady wonkach, Za dołkami, Mjez dołkami, Sucha łuka, Lipica, Za Lipicami, Brodźe, Na starych dźěłošćach, Na Ležowach, Dubiny, W Krupic kuće, W Rakownjach, Na kužołku, Na horach, Pod horami, Na přelčinskej łucy, Stare łuki, Pola Žuric ławy, Pola Jankec młyna, Horne doły, Křińca, Na ladkach.

## Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1374 w dawkowym registrje klóštra Marijina hwězda pod mjenom *Glupenicz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki klóšter, při čimž měješe we 18. lětstotku tež Budyski krajny bohot podźěl Hłupońcy w swojim wobsydstwje.

### Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 52 wot cyłkownje 98 Hłupońčanow serbsce (53 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7 %. Z tym bě Hłupońca najmjenje serbska wjeska w dźensnišej gmejnje Pančicy-Kukow. Nimo Kašec a Žuric je wona tež jedna z třoch gmejnskich dźělow Pančic-Kukowa bjez katolskeje wjetšiny a scyła jenička bjez přispomnjenja hódneho katolskeho wobydlerstwa – 1925 běštaj mjez cyłkownje 69 wobydlerjemi runje dwaj katolskaj. Protestanća přisłušeja ewangelskej wosadźe w Hornim Wujězdźe.

## Žórła


## Wotkaz
Jawora (wjes)

**Jawora** ( *Jauer*) je wjes  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1971 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do toho běše samostatna gmejna.

Wjes leži pola Pančic, něhdźe 20&nbsp;km sewjerozapadnje Budyšina.

## Stawizny
Wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1304 pod mjenom *Jauwer*.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 105 wot cyłkownje 108 Jaworčanow serbsce (97,2 %). Štyrceći lět pozdźišo běchu w lěće 1924 wot cyłkownje 154 wobydlerjow 141 Serbow (91,6 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 79 %.

## Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Jaworje: Pode wsu, Krótčica, Hlinki, Jězor, Nuhi, W Klejětcy, Mochojte łuki, Strónje, Paradiz, Blidko, Pod Jarkom, Za wólšinami, Na hłowach, Zahončki, Zahrodki, Hombarg, Hribowka, Jaworka, Podhaj, Halki.

## Žórła


## Wotkaz
Lejno (Pančicy-Kukow)

**Lejno** ( *Lehndorf*) je hornjołužiska serbska wjes  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa. Słuša wot lěta 1974 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do toho běše samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi *[[Zejicy]]* a *[[Časecy]]*.

Wjes leži něhdźe 15 km sewjerozapadnje Budyšina. W Lejnje wužórli so rěčka Satkula.

## Stawizny

Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1423 pod mjenom *Leyn* a běše wot 17. lětstotka sydło ryćerkubła. Do toho wukonješe ležownostne knjejstwo ryćerkubło w Čerwjenych Noslicach, při čimž měješe tež Budyski krajny bohot podźěl wjeski.

Dnja 2. septembra 1877 zahra so w dźensnišim Kubicec hosćencu prěni raz na wsy serbske dźiwadło.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 95 wot cyłkownje 106 Lejnjanow serbsce (90 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 50,2 %.

Dla swojeho wulkeho ryćerkubła a přisłušnosće k ewangelskim knjezam měješe Lejno tradicionelnje chětro wysoki podźěl protestantow. W lěće 1925 běchu wot cyłkownje 169 wobydlerjow 90 katolskich (53 %) a 78 ewangelskich. Katolscy wěriwi přisłušeja Chróšćanskej wosadźe, ewangelscy chodźa do Hornjeho Wujězda.

## Wobchad
Lejno leži při statnej dróze S100 (Budyšin–Kamjenc). Přez wjes wjedźe busowa linija 530, kotraž zwjazuje Lejno hodźinsce z Budyšinom a Kamjencom.

## Žórła


## Wotkaz
Nowe Městačko

**Nowe Městačko** ( *Neustädtel*) je małe sydlišćo  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1950 běše samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Wotrowa.

Leži njedaloko Wotrowa w dolinje Klóšterskeje wody za Wotrowskim hrodźišćom, něhdźe 18 km zapadnje wot Budyšina.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1508 pod mjenom *Newstetil*. Ležownostne knjejstwo měješe ryćerkubło, kotrež bě z jadrom sydlišća.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 32 wot cyłkownje 40 wobydlerjow serbsce.

## Žórła


## Wotkaz
Stara Cyhelnica

**Stara Cyhelnica** ( *Alte Ziegelscheune*) je wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1957 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Hač do lěta 1879 běše samostatna gmejna.

Wjes leži pola Kukowa, něhdźe 17 km sewjerozapadnje Budyšina.

## Stawizny
Sydlišćo nasta po 1703 wokoło cyhelnicy klóštra Marijineje hwězdy, kotryž měješe tež ležownostne knjejstwo nade wsu. Prěnjotne serbske mjeno běše *Pakostensa*. Pod němskim mjenom naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1718 jako *Zigelscheine*.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 58 wobydlerjow serbsce.

## Pomniki

Připóznate kulturne pomniki w Starej Cyhelnicy su dwaj swjatej křižej při Brylowej čo. 9 a čo. 12 a kamjentny pućnik z 19. lětstotka zapadnje wjeski při puću do Kukowa. Třistronski statok na ležownosći Brylowa čo. 7 je so w lěće 2018 wottorhnył.

## Wobrazy


Stara Cyhelnica – swjaty křiž čo 12.jpg|Swjaty křiž w Starej Cyhelnicy
Stara Cyhelnica – kamjentny pućnik 1.jpg|Kamjentny pućnik při puću do Kukowa
Panschwitz-Kuckau Alte Ziegelscheune Aerial Pan.jpg|Powětrowy wobraz wjeski a wokoliny


## Wosobiny
* Jan Bryl (1879–1931) – wučer, stawiznar a sekretar Serbskeho narodneho wuběrka; narodźeny w Starej Cyhelnicy
* Měrćin Słodeńk (1938–2020) – dźiwadźelnik; narodźeny w Starej Cyhelnicy
* Gerat Wornar (* 1942) – farar, awtor a redaktor; narodźeny w Starej Cyhelnicy

## Žórła


## Wotkaz
Swinjarnja

**Swinjarnja** ( *Schweinerden*) je wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Słuša wot lěta 1957 ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do toho běše samostatna gmejna.

Wjes leži pola Pančic, něhdźe 17 km sewjerozapadnje wot Budyšina.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1296 pod mjenom *Zwinern*. W srjedźowěku bě Swinjarnja z wažnym wotpočnišćom za na Via regiji pućowacych wikowarjow a słušeše ke klóštrej Marijina hwězda.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 128 wot cyłkownje 130 Swinjarčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot přeco hišće 82,5 %.

## Wosobiny
* Jakub Herman (1836–1916) – farar, mecen a spěchowar serbskeje literatury; rodźeny w Swinjarni
* Bjarnat Wawrik (1889–1979) – diplomat, jurist, hospodarski poradźowar a awtor; rodźeny w Swinjarni
* Beno Symank (1890–1980) – sudnik, narodny prócowar, předsyda MS; bydleše naposledk w Swinjarni

## Žórła


## Wotkaz
Kanecy

**Kanecy** ( *Cannewitz*) su wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Wot 1994 słušeja ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1974 běchu samostatna gmejna.

Wjes leži pola Wotrowa, něhdźe 19 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina.

## Stawizny
Kulowc naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1331 pod mjenom *Canewicz*. Ležownostne knjejstwo měješe Klóšter Marijina hwězda.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 86 Kanečenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,1 %.

## Pomniki
Jako kulturne pomniki připóznate su swjaty křiž z 19. a kamjentny křiž z 15. lětstotka wosrjedź wsy, kamjentnej pućnikaj na zapadnej a wuchodnej kromje wsy, swjaty křiž při rozpuću do Swinjarnje/Wotrowa, domske z hródźu něhdyšeho Kanečanskeho młyna a katolska kapałka Maršnerec swójby při Swinjarčanskim puću. Dalši swjaty křiž, kotryž pod pomnikoškitom njesteji, nadeńdźe so južnje Kanec při sćežce do Wotrowa a je něhdyši narowny pomnik z Budyšina.


Panschwitz-Kuckau Cannewitz Aerial.jpg|Powětrowy wobraz Kanec
Kanecy – swjaty křiž we wsy.jpg|Swjaty křiž a kamjentny křiž wosrjedź wsy
Kanecy – katolska kapałka.jpg|Katolska kapałka
Kanecy – kamjentny pućnik 1.jpg|Kamjentny pućnik na wuchodnym kóncu wsy
Kanecy – swjaty křiž při Swinjarčanskim puću.jpg|Swjaty křiž při rozpuću


## Wosobiny
* Rudolf Kilank (1937–2012) – farar a awtor; rodźeny Kanečan
* Dorothea Šołćina (* 1953) – basnica a spisowaćelka; w Kanecach wotrostła

## Žórła


## Wotkaz
Kašecy

**Kašecy** ( *Kaschwitz*) su wjes  w srjedźišću wokrjesa Budyšin w Hornjej Łužicy. Wot 1994 słušeja ke gmejnje Pančicy-Kukow. Hač do 1957 běchu samostatna gmejna.

## Geografija
Wjes leži pola Wotrowa, něhdźe 19 km zapadnje Budyšina. Susodne wjeski su Wotrow na sewjeru, Bukowc na wuchodźe, Hłupońca na juhowuchodźe a Žuricy na juhozapadźe. Na zapadźe je mjez Kašecami a Jědlowom hórka Lipica.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Kašecach: Zahončk, Hajk, Dubiny, Mała Lipica, Pódrjeńcy.

## Stawizny
Kašecy naspomnichu so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 1374 w dawkowym registrje klóštra Marijina hwězda pod mjenom *Cassicz*.

## Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice mějachu we 1880tych lětach 112 wobydlerjow, z nich 68 Serbow (61 %) a 44 Němcow. Tež Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 60,5 %.

1925 bě wot cyłkownje 97 wobydlerjow 58 ewangelskich (60 %) a 39 katolskich. Kašecy su nimo Žuric a Hłupońcy jedna z třoch gmejnskich dźělow Pančic-Kukowa bjez katolskeje wjetšiny. Kašečanscy protestanća přisłušeja ewangelskej wosadźe w Hornim Wujězdźe, katolscy chodźa do bliskeho Wotrowa.

W lěće 2007 rěčeše so w pjeć swójbach z dźesać dźěćimi wšědnje serbsce. Cyłkownje wužiwachu něhdźe 20 Kaščanow wyše 16 lět serbšćinu jako wšědnu wobchadnu rěć. W jednaće domjacnosćach čitachu Katolski Posoł, w sydom domach tež Serbske Nowiny.

## Wosobiny
* Jakub Nowak-Kašćanski (1864–1920), farar a powědančkar
* Jan Cyž-Hajničanski (1883–1948), farar, narodny prócowar a předsyda Łužiskeje narodneje rady
* Handrij Cyž (1925–2004), kulturnik, dołholětny intendant SLA

## Žórła
* Jurij Šołta: *Kašecy – pohlad do zašłosće a přitomnosće.* W Rozhledźe 7/8 1994, str. 291–295


## Wotkaz
Zejicy

**Zejicy** (prjedy tež *Zyjicy*;  *Siebitz*) su hornjołužiska wjeska  w srjedźišću wokrjesa Budyšin. Wot 1974 słušeja ke gmejnje Pančicy-Kukow. Do 1957 běchu samostatna gmejna.

## Geografija
Wjes leži něhdźe 15 km sewjerozapadnje Budyšina. Susodne wsy su Chrósćicy na sewjeru, Lejno na wuchodźe, Časecy na juhowuchodźe, Nowy Dwór na juhozapadźe a Swinjarnja na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Zejicach: Hajki, Na Kamjeńcu, Pola kunča, Židlowy, Wulke doły, Dołki, Pola lipki, W jězorach, Pola Časec, Při Družcy.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1351 pod mjenom *Siwycz*.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 63 Zejičenjo serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,1&nbsp;%.

## Wobchad
Zejicy leža při křižowanišću statneju dróhow S100 (Budyšin–Kamjenc) a S101 (Rakecy–Horni Wujězd). Přez wjes wjedźe busowa linija 530, kotraž zwjazuje Zejicy hodźinsce z Budyšinom a Kamjencom.

## Žórła


## Wotkaz
Šepcowy Doł

**Šepcowy Doł** ( **Schöpstal**) je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži něhdźe 230&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Běłym Šepcu a ma něhdźe 2.500 wobydlerjow.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz