open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kobjelin

**Kobjelin** () je wjes na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Zhorjelc při lěwym brjoze Łužiskeje Nysy a słuša wot lěta 1950 k městu Mužakow.

## Geografija
Wjes nadeńdźe so sewjernje Mužakowskeho stareho města mjez Młynskej hrjebju, z Jemjelicy pochadźacej, a Nysu na wuchodźe. Wjesne hona mjezuja na sewjeru a zapadźe z braniborskim teritorijom a na wuchodźe, za Nysu, z pólskim. Saksko-braniborska mjeza je tule zdobom historiska hranica mjez Hornjej a Delnjej Łužicu.

Kobjelin je najsewjerniše sydlišćo we wuchodnej Sakskej a z 98 metrami nad mórskej hładźinu zdobom najniši dypk Zhorjelskeho wokrjesa.

## Stawizny
Prěnje pisomne naspomnjenje Kobjelina jako *Gobelin* abo *Cobelin* na karće Hornjeje Łužicy pochadźa z lěta 1590. Serbske mjeno je starše hač němske a ma swój pochad najskerje w słowje kobła.

Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu a steješe prěnjotnje na prawym, wuchodnym brjoze Nysy. W lěće 1815 rozsudźi so wjerch Pückler jako ležownostny knjez za přesydlenje Kobjelina na tamny pobrjóh, zo by dóstał wjace městna za swój planowany krajinowy park. Tak bu wjes na zapadny bok Nysy přeměstnjena a wostawaše tež po Druhej swětowej wójnu w Němskej.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 373 wot cyłkownje 573 Kobjelinjanow serbsce (65 %). Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Mužakowskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Koblicy (Łaz)

**Koblicy** () su wjes w Hornjej Łužicy. Leža w sakskim wokrjesu Budyšin a słušeja k Łazowskej gmejnje. Maja wjace hač tři sta wobydlerjow.

## Geografija
Wjes leži na wuchodnym brjohu Hórnikečanskeho jězora a južnje Čaplaceho jězora. Dwaj kilometraj na zapad wot Koblic leža Wulke Ždźary, hdźež wjedźe zwjazkowa dróha 96 ze Žitawy přez Wojerecy do Berlina. Sewjernje Koblic leža za Čaplacym jězorom Hórnikecy. Wuchodnje Koblic spočina Hornjołužiska hola a hatowa krajina a najbliša wjes je Mortkow na brjohu Slěborneho jězora. W juhu je najbliša wjes Stróža w Rakečanskej gmejnje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Koblic je z lěta 1419 jako *Cobelen*. Po statistice Arnošta Muki mějachu Koblicy we 1880tych lětach 222 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53,6&nbsp;%.

Ewangelscy Kobličenjo słušeja ze 16.&nbsp;lětstotka k Zdźarowskej wosadźe.

Hač do lěta 1995 běchu Koblicy samostatna gmejna we Wojerowskim wokrjesu. Dnja 1. oktobra zjednoćichu so z Wulkimi Ždźarami a Stróžu do gmejny Hórnikečanski jězor, kotraž bu 31. decembra 2004 zaso rozpušćena.

## Žórła


## Wotkaz
Wětrnik

**Wětrnik** je techniski twar z křidłami, so z mocu wětra pohonjowacymi. Najznaćiše je wužiwanje wětrnikow k mlěću žita k tołčej a muce.

W Hornjej Łužicy namakamy wobchowane historiske wětrniki mjez druhim hišće na hórce Łóžko mjez Chasowom a Łuhom abo w Kotmarjecach južnje Lubija.

## Stawizny
Hižo w starej Arabskej wužiwachu so wětrniki jako wodowe klumpy. Wone buchu pod Omarom I. wot persiskich njewólnikow twarjene. Wětrniki buchu w 12. lětstotku přez płachty a klapy wuhotowane. Křižerjo najskerje přinjesechu znajomosće do Europy.

Wětrniki su so w 12. lětstotku do sewjerneje Europy dóstali. Při tym běchu prěnje młyny proste konstrukcije, kotrychž fronta bu do wětra stajena. Wot 16. lětstotka bě jenož třěcha z křidłami wjertliwa. Tajki wětrnik wužiwaše so za rozdźělne zaměry:

* mlěće žita
* powódnjenje a wotwódnjenje
* wódowe zběhadło
* ćěrjenje rozdźělnych mašinow

## Žórło
* Geschichte der Technik, 1978, Edition Leipzig, strony 99, 136, 142, 143 

## Wotkaz
Zawěracy płód

**Zawěracy płód** (tež **njepukace so płody**) je płód, kotryž w zawěranym stawje wot rostliny wotpadnje a so tež při zrawjenju hnydom njepuknje. Wón hakle po hniću symjenja wuswobodźuje.

K zawěracym płodam słušeja:

* Póčkaty płód
* Worjechowy płód
* Jahoda
* Nažka
* Karyopsa

## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 79, pod hesłom **Schließfrucht** 
*
Sypacy płód

**Sypacy płód** je płód, kotryž so po zrawjenju puknje a tak jich symjenja wuswobodźuje.

K sypacym płodam słušeja
* Kapslowe płody
* Truki, kotrež so tež jako wosebitu formu kapsle wobhladuja
* Měchowcy
* Łušćinowe płody

## Hlej tež
* Zawěracy płód,
* Rozpadowy płód

## Žórło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 240, pod hesłom **Fruchtformen**
Brunšwik

**Brunšwik** () je wulkoměsto we wuchodnym dźělu Delnjeje Sakskeje. Leži sewjerne Smolin při rěce Oker a je z něhdźe 250.000 wobydlerjemi po Hannoverje druhe najwjetše město zwjazkoweho kraja.

## Žórła


## Wotkaz
Bjezłopjenčk

**Bjezłopjenčk** (*Monotropa hypopitys*) je ród z podswójby bjezłopjenčkowych rostlinow (*Monotropoideae*) znutřka swójby wrjosowych rostlinow  (*Ericaceae*). Dalše serbske mjeno je **hribowe zelo**.

* Prawy bjezłopjenčk (*Monotropa hypopitys*)
* *[[Monotropa uniflora]]* L. (Indian pipe, Ghost plant)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Kompleksny póčkaty płód

**Kompleksny póčkaty płód** je specielna płodowa forma, při kotrejž so podłu doprědka horbateje kćenjoweje wóski z mnoholičbnymi płodolistami přeco jedyn małki póčkaty płód wuwiwa. Tute jednotliwe póčkate płody lěpja mjez sobu hromadźe a tworja přez to kompleksny póčkaty płód, kotryž so při zrawjenju płoda zwjetša jako cyłk wotdźěluje. Tuta płodowa forma předewšěm při rostlinach roda *[[Rubus]]* wustupuje. 

Ke kompleksnym póčkatym płodam słušeja
* Ćernjowka (*Rubus* sectio *Rubus*)
* Malena (*Rubus idaeus*)
* :de:Japanische Weinbeere (*Rubus phoenicolasius*)
* Žołta ćernjowka (*Rubus chamaemorus*)
* :de:Kratzbeere (*Rubus caesius*)
* :de:Asiatischer Blüten-Hartriegel (*Cornus kousa*)
Kompleksny měchowc

Jeli nastanu z jednoho kćenja z dweju abo wjace płodolistow wjacore hromadźe zrosćene měchowcy, tak jedna so wo **kompleksny měchowc**. Kompleksne měchowcy nastanu stajnje z nadstejnich płódnikow. Dokelž so jednotliwe měchi za čas symjenjoweho zrawjenju puknu, słušeja měchowcy a kompleksne měchowcy do sypacych płodow.

Kompleksne měchowcy wustupuja mjez druhim pola wjele  rostlinam, maslenkowych rostlin (*[[Wotrožnik (Delphinium)|Delphinium]]*, Europska kubołnička atd.), swjatkowničkow a wjerbičkow.

Wosebita forma kompleksneho měchowca je jabłukowy płód. Pola tutych njesteja měchi swobodnje, ale su přez wóskowu włokninu wjazane abo wot njeje wobdate. Wotwisnje wot družiny płoda abo sorty (na.&nbsp;př. při jabłukach) je pak přichilnosć k wotewrjenju měchowcow na přerěz płoda hišće spóznajomna.
Glasgow

**Glasgow** (, ) je po Londonje a Birminghamje třeće najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa a zdobom najwjetše město Šotiskeje, mjeztym zo je mjeńši Edinburgh šotiska stolica.

## Wotkaz
Alžěr

**Alžěr** (, serbsce tež *Alžir*) je hłowne a najwjetše město Algeriskeje. Leži při sewjernej kromje kraja při brjoze Srjedźneho morja.

## Žórła


## Wotkaz
Boryspil

**Boryspil** (, ) je město na Ukrainje. Leži w sewjernym dźělu kraja něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Kijewa a słuša ke Kijewskej oblasći. 

Mjeno je grjekskeho pochada: *Βορυσθένης* – *Borysthenes* je grjekske mjeno za Dnjepr a *πόλις* – *polis* ma woznam *[[město]]*.

Ma něhdźe 60  tysac wobydlerjow.
 
Sydlišćo je so w lěće 1015 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
*  Бориспiль//  Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 346-347. — ISBN 966-00-0734-5.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bordeaux

**Bordeaux** (, ) je wulkoměsto w juhozapadnym dźělu Francoskeje. Leži při rěce Garonne a je wuznamny přistaw při Atlantiskim oceanje. Stary přistaw słuša wot lěta 2007 k swětowemu namrěwstwu UNESCO. Bordeaux ma někak štwórć miliona wobydlerjow.

## Wotkaz
Kompleksny worjechowy płód

**Kompleksny worjechowy płód** je papłód, dokelž jednotliwe płody sedźa na horbatej do wysokosći kćenjowej pódźe. Někotre rody róžowych rostlinow wutworja kompleksne worjechowe płody:

* Truskalca
* Šiplenka róžow
Tute njejsu botanisce wobhladane tuž žane jahody, runje tak małko kaž maleny a ćernjowki, kotrež su kompleksne póčkate płody.
Norwegske morjo

**Norwegske morjo** () je nakromne morjo Atlantiskeho oceana. Mjezuje na wuchodźe z Norwegskej, na juhu z Färöjemi, na zapadźe z Islandskej a na sewjeru ze Svalbardom. Je zwjazane z Sewjernym morjom na juhu, z Grönlandskim morjom na sewjerozapadźe a z Barentsowym morjom na sewjerowuchodźe.

Ma přestrjeń wot 1.383.000 km² a maksimalnu hłubokosć wot 3.970 metrow. 

## Wotkaz
Mohuč

**Mohuč** () je město w zapadnej Němskej a stolica Porynsko-Pfalcy. Leži na wuchodnej kromje zwjazkoweho kraja při lěwym brjoze Ryna, napřećo wuliwej Mohana do Ryna. Na prawym brjoze Ryna niže zliwa Mohana a Ryna leži Wiesbaden, hłowne město zwjazkoweho kraja Hessenska.

Hižo Keltojo mějachu sydlišćo při strategisce wuznamnym dypku při Rynje. Romjenjo załožichu na samsnym městnje w lěće 12 do Chrystusa wojerske lěhwo pod mjenom *Mogontiacum*. Jako jedne z prěnich němskich biskopskich sydłow hraješe w srjedźowěku wažnu rólu při christianizowanju wosebje wuchodneje Němskeje. Cyrkwinska prowinca běše najwjetša sewjernje Alpow.

Dźensa ma Mohuč wjace hač dwěsćě tysac wobydlerjow.

## Wobrazarnja

Mainz aerial photograph.jpg|Powětrowy wobraz z wuliwom Mohana do Ryna
Mainz altstadt.jpg|Napohlad stareho města
Domkirche St. Martin Mainz.jpg|Tachantska cyrkej swj. Měrćina
Mainz BlickzumRhein 1890.jpg|Mohuč wokoło lěta 1890


## Žórła


## Wotkaz
Barbjerska swětlica

**Barbjerska swětlica** (*Carthamus tinctorius*) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow  (*Asteraceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Swětlica

**Swětlica** (*Carthamus*, syn.: *Kentrophyllum* Neck. ex DC.) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow  (*Asteraceae*).

## Družiny
Eksistuje něhdźe 14 (13 hač 17) družinow w rodźe swětlicow (*Carthamus*):
* *[[Carthamus arborescens]]* L.: Domizna je južna Španiska a sewjerozapadna Afrika.
* *[[Carthamus boissieri]]* Halácsy: Domizna su grjekske kupy.
* *[[Carthamus dentatus]]* Vahl
* *[[Carthamus glaucus]]* M.Bieb.
** *Carthamus glaucus* subsp. *alexandrinus* (Boiss. & Heldr.) Hanelt (Syn.: Carthamus alexandrinus (Boiss. & Heldr.) Asch., *Kentrophyllum alexandrinum* Boiss. & Heldr.)
** *Carthamus glaucus* subsp. *anatolicus* (Boiss.) Hanelt (Syn.: *Carthamus anatolicus* (Boiss.) Sam. ex Rech. f.
** *Carthamus glaucus* subsp. *glandulosus* Hanelt (Syn.: *Carthamus syriacus* (Boiss.) Celak.)
* *[[Carthamus lanatus]]* L.: Domizna je region Srjedźneho morja:
** *Carthamus lanatus* subsp. *creticus* (L.) Holmboe (Syn.: *Carthamus baeticus* (Boiss. & Reut.) Nyman, *Carthamus creticus* L., *Carthamus lanatus* subsp. *baeticus* (Boiss. & Reut.) Mair, *Kentrophyllum baeticum* Boiss. & Reut.)
** *Carthamus lanatus* subsp. *lanatus*
** *Carthamus lanatus* subsp. *turkestanicus* Hanelt (Syn.: *Carthamus turkestanicus* Popov
* *[[Carthamus leucocaulos]]* Sm.
* *[[Carthamus nitidus]]* Boiss.
* *[[Carthamus oxyacanthus]]* M.Bieb. (Syn.: *Carthamus flavescens* Willd.)
* *[[Carthamus palaestinus]]* Eig
* *[[Carthamus persicus]]* Desf. ex Willd. (Syn.: *Carthamus flavescens* auct.)
* *[[Carthamus tenuis]]* (Boiss. & Blanche) Bornm. (Syn.: *Kentrophyllum tenue* Boiss. & Blanche): Domizna je wuchodny region Srjedźneho morja.
* Barbjerska swětlica (*Carthamus tinctorius*)

## Wobrazy
*Carthamus lanatus*:

Dataja:Yellow thorny flower bgiu.jpg
Dataja:Carthamus_lanatus_bgiu.jpg
Dataja:Carthamus_lanatus_flower_bgiu.jpg


## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Lisćina družinow při GRIN.
Wikow

**Wikow** () je małe město w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow. 

## Geografija
Wikow leži při zliwje Połčnicy a Čorneho Halštrowa, 48 kilometrow na sewjerozapad wot Drježdźan  a 11 kilometrow na juhowuchod wot Rukowa.

### Wobchad
We měsće křižuje zwjazkowa dróha 169 zwjazkowu dróhu 101.

## Žórła


## Wotkaz
Sun Jat-Sen

**Sun Jat-Sen** (, * 12. nowembra 1866, † 12. měrca 1925 w Pekingu) bě chinski rewolucionar a w lěće 1912 prěni prezident Chiny. Jako załožer narodneje strony Kuomintang płaći w Chinskej ludowej republice a w Chinskej republice jako „*nan moderneje Chiny*“.

## Wotkaz
Rukow

**Rukow** () je město w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow. Leži při Čornym Halštrowje někak 60 kilometrow sewjerozapadnje Drježdźan a ma nimale dźesać tysac wobydlerjow.

Městačko je so do 13. lětstotka po boku staršeho serbskeho rybarskeho sydlišća załožiło, kiž rěkaše *Rukowc* a dósta pozdźišo němske mjeno *Stadtwinkel*. Prěni raz je so w lěće 1231 jako *Lievenwerde*, mjeztym zo přewzachu Serbja starše mjeno tež za městačko. Hišće 1569 namakamy w němskich žórłach přimjeno *Ruko* za město.

We wokolnych wsach, wosebje na wuchodźe města, rěčeše so hišće hač do 19. lětstotka serbsce.

## Žórła


## Wotkaz
Habrachćicy-Nowe Jěžercy

**Habrachćicy-Nowe Jěžercy** () su hornjołužiska městačko, kotrež leži na juhu Zhorjelskeho wokrjesa při čěskej mjezy.

Bu wutworjene dnja 1. januara 2011 z dotal samostatneju městow Habrachćicy a Nowe Jěžercy.

## Geografija
Město leži w Hornjołužiskich horinach při hornim běhu Sprjewje, kotraž so na teritoriju města wužórli. Susodne gmejny su Kotmar na wuchodźe, Lutarjecy na juhowuchodźe, Wodowe Hendrichecy a Rumburk na samym juhu, Jiříkov na zapadźe kaž tež Nowosólc-Horni Hródk na sewjerozapadźe.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Čyhyryn

**Čyhyryn** (, rusce *Čigirin*) je městačko na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Tjasmyn w Čerkaskej oblasći něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Čerkasow a njedaloko Kremenčukskeho spjateho jězora.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Sydlišćo je so w prěnjej połojcy 16. lětstotka jako wobhrodźene lěhwo Kozakow załožiło. W lěće 1592 dósta Magdeburgske měšćanske prawo. Wot 1648 do 1660 bě město faktisce ze sydłom knježerstwa ukrainskeho Kozakskeho stata pod nawodnistwom Bohdana Chmelnyckeho. W lěće 1711 bu zaso pólskemu statej podstajene a z dźělenjom Pólskeje w lěće 1793 přińdźe pod ruske knjejstwo.

W lěće 1897 měješe Čyhyryn ukrainsku wjetšinu wobydlerstwa (66,6 %), ale tež wulku židowsku mjeńšinu (29,6 %). Čyhyrynscy Židojo buchu zwjetša w holocausće zamordowani.

## Žórła


## Wotkaz
Kejžorska pawlownija

**Kejžorska pawlownija** (*Paulownia tomentosa*, syn.: *P. imperialis*, němsce *Blauglockenbaum*, *Kaiserbaum*, *Kaiserpaulownie*) je štom ze swójby pawlownijowych rostlinow (*Paulowniaceae*). Prjedy bu do swójby trudownikowych rostlinow zaličany.

## Wopis
Kejžorska pawlownija je w lěću zeleny štom abo kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 10 hač do 15 (20) m.

Króna je šěroka a wotewrjena. Zdónk je runy.

### Łopjena
Přećiwostejne łopjena maja hač do 40 cm dołhe stołpiki. Łopjency su šěroko wutrobojte abo słabje lapate, na woběmaj bokomaj kosmate a docpěja dołhosć wot 15 hač do 30 cm.

### Kćenja
Kćenjowe pupki su napadnje cymtbrune, za zymu čućiwe. W miłych zymach hižo w zymje na štomje wisaja. Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su zwonojte abo likojte a wisaja w zrunanych kićach z maksimalnej wysokosću wot 30 cm. Wone sylnje wonja a so před łopjenami jewja. Króna je swětłowioletna hač módrowioletna, rołkojta a docpěje dołhosć wot 4 hač do 6 cm. Nutřka su žołte smužki.

### Płody
Płody su zelenojte, wótre, jejkojte kapslowe płody. Wone su njejědźne.

### Maćizna
Štom wobsahuje verbascosid.

## Stejnišćo
Rosće na w lěću ćopłych, čumpatych, wutkatych a přesakliwych pódach.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z srjedźneje a sewjerneje Chiny. Hižo je we wuchodnej sewjernej Ameriki zadomjeny.

## Wužiwanje
Štom so w Europje jako parkowy štom plahuje, předewšěm w klimatisce přihódnych regionach. Z jeho drjewa so črijowe póduše a sandale zhotuja.

## Nóžki


## Žórła
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 52 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 550 

## Eksterne wotkazy
Pawlownija

**Pawlownija** (*Paulownia*) je jenički ród ze swójby **pawlownijowych rostlinow** (*Paulowniaceae*).

## Wopis
K rodej słuša něhdźe 7 družinow. Štom docpěja wysokosć wot hač do 15 m.

Wulke łopjena su wutrobojte. W nazymje so kćenjowe pupki jewja. Z tych so w nalěću kćenja wuwiwaja, kotrež steja w kićach. Płody su kapsle, kotrež wobsahuja křidłate symjenja.

## Rozšěrjenje
Ród pochadźa z wuchodneje Azije.

## Systematika
Prěni wopis roda *Paulownia* je so stało w lěće 1835 z typusowej družinu *Paulownia imperialis* (nětko synonym wot *Paulownia tomentosa* var. *tomentosa*) wot Philipp Franz von Siebold a Joseph Gerhard Zuccarini w *Flora Japonica*, 1, S. 27 . Mjeno roda *Paulownia* česćuje rusku carsku dźowku Anna Pawlowna. Swójba Paulowniaceae bu w lěće 1949 wot Takenoshin Nakai w *Journal of Japanese Botany*, 24, S. 13. wopisana Ród *Paulownia* bu dołho k swójbje der trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) ličeny. Po nowšich z molekularbiologiskimi metodami dobywanych spóznaćach je pak jenički ród samostatneje swójby pawlownijowych rostlinow (Paulowniaceae).

Eksistuje něhdźe sydom *Paulownia*-družinow:
* *[[Paulownia catalpifolia]]* T.Gong ex D.Y.Hong
* *[[Paulownia elongata]]* S.Y.Hu
* *[[Paulownia fargesii]]* Franchet
* *[[Paulownia fortunei]]* (Seemann) Hemsley
* *[[Paulownia kawakamii]]* T.Ito
* *[[Paulownia taiwaniana]]* T.W.Hu & H.J.Chang: Tuta družina bu w lěće 1991 a 1994 pod mjenom *Paulownia* × *taiwaniana* T.W.Hu & H.J.Changals jako přirodnu hybridu z *P. fortunei* a *P. kawakamii* identifikowana  . Ale bu w lěće 1998 w *Flora of China* a wšěch pozdźišich dźěłach z płaćiwym mjenom *Paulownia taiwaniana* wodźena. Dalši synonym je *Paulownia australis* Gong Tong. 
*Kejžorska pawlownija (*Paulownia tomentosa* (Thunb.) Steudel):
** *Paulownia tomentosa* (Thunb.) Steudel var. *tomentosa*
** *Paulownia tomentosa* var. *tsinlingensis* (Pai) Gong Tong

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 599 
* Swójba Paulowniaceae při APWebsite (wotrězk wopis a Sysstematika)
* Deyuan Hong, Hanbi Yang, Cun-li Jin, Manfred A. Fischer, Noel H. Holmgren & Robert R. Mill: *Scrophulariaceae* w *Flora of China*, Volume 18, 1998, S. 8: ''Paulownia'' - Online. (wotrězk wopis)

## Eksterne wotkazy
Rodos

**Rodos** () je grjekska kupa w Egejskim morju. Leži we wuchodnym dźělu Egejskeho morja blisko brjohu Turkowskeje. Ma přestrjeń 1407,9 km² a 117 tysac wobydlerjow.

## Wotkazy
*
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart** bě awstriski komponist.

## Eksterne wotkazy
*Complete sheetmusic (scores) from the Neue Mozart-Ausgabe (*Internationale Stiftung Mozarteum*)
*"Mozart" Titles from the Munich Digitisation Centre (MDZ)
*"Mozart" Titles from the University of Rochester
*
*
*
*Free typeset sheet music of Mozart's works from *Cantorion.org*
*
* [Mozart as author](http://www.archive.org/search.php?query=creator%3A(Mozart)%20AND%20mediatype%3A(Texts)) from archive.org
* Mozart as author from books.google.com
Barbados

**Barbados** je mały kupowy stat z něhdźe 304.139 wobydlerjemi w Atlantiskim oceanje, kotryž bu 30. nowembra 1966 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa a je čłon Commonwealtha. Jako *Commonwealth Realm* běše Barbados hač do lěta 2021 konstitucionalna monarchija z britiskej kralownu na čole. Wot 30. nowembra 2021 je republika.

## Geografija
Geografisce słuša Barbados k Sewjernej Americe. Najwyši wjeršk kupy je *Mount Hillaby* (337 m nad normalnej nulu), a najniši dypk pobrjóh Atlantiskeho oceana (0 m nad normalnej nulu).

## Wotkaz
Tomáš Najbrt

**Tomáš Najbrt** (* 31. winowca 1951 w Kolínje) je čěski komponist a hudźbnik. Wjele wužiwa historiske hudźbne nastroje, na přikład lutnju, dudy abo citeru.

## Eksterne wotkazy
* Oficialne stronki (čěsce)
Běła Góra-Bělin

**Běła Góra-Bělin** () je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži při sewjernej kromje Błótow a na juhu braniborskeho wokrjesa Dubja-Błóta. Gmejna, kotraž słuša k oficielnemu Serbskemu sydlenskemu rumej, wobsteji z dweju wjesneju dźěłow: Běłeje Góry a Bělina. Wobě gmejnje so dnja 26. oktobra 2003 dobrowólnje zjednoćištej.

Za čas nacionalsocializma měješe Běła Góra němske mjeno *Geroburg* po markhrabi Gero, Bělin rěkaše *Waldseedorf*.

## Žórła


## Wotkaz
Wokrjes Los Angeles

**Wokrjes Los Angeles** ( abo **County of Los Angeles**) je wokrjes w Kaliforniskej we Zjednoćenych statach Ameriki. Ma přestrjeń 12 308 kwadratnych kilometrow a nimale dźesać milionow wobydlerjow. Stolica wokrjesa je město Los Angeles, najwjetše město Kaliforniskeje a druhe najwjetše město Zjednoćenych statow Ameriki.

Wokrjes Los Angeles leži na juhowuchodnej kromje Kaliforniskeje na brjohu Ćicheho oceana. 

## Wotkazy
Fuchsijokwětny januškowc

**Fuchsijokwětny januškowc** (*Ribes speciosum*, němsce *Fuchsienblütige Johannisbeere*) je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow  (*Grossulariaceae*).

## Wopis
Fuchsijokwětny januškowc je w lěću zeleny, ćernjojty kerk, kotryž docpěje wysokosć a šěrokosć wot hač do 2 m. Młode wurostki su čerwjene. Rostlina je přećiwo zmjerzkej čućiwa. Kałače docpěja dołhosć wot 10 hač do 20 mm.

### Łopjena
Owalne łopjena su třilapate hač pjećlapate, błyšćace zelene a docpěja wulkosć wot 1 hač 3,5 cm. Při tym škałoby mjezy lapami su wuske. Jich stołpiki docpěja dołhosć wot 0,5 hač do 2 cm. Jich baza je klinojta. Kroma njese małko płonych zubkow. Kónčki su skulojćene.

### Kćenja
Kćěje w pózdnjej zymje. Wuske, dele wisace kćenja su čerwjene, šěrše hač dołhe a steja po jednym abo po dweju hač po štyrjoch w 2 hač 7 cm dołhich pakićach. Jich  dołhe próškołopješka su čerwjene a dwójce hač štyri króć tak dołhe kaž krónowe łopješka. 4 čerwjene keluškowe łopješka su zrunane a docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm. 4 čerwjene krónowe łopješka su zrunane a dołhojte, maja nutř žołmičkatu kromu a docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm. Nahe próškowe nitki su linealne a docpěja dołhosć wot 12 hač do 40 mm. Owalne próšniki su wioletne abo čerwjene, njesu skulojćeny kónčk a docpěja wulkosć wot 2 mm.

Wysoke łopješki su šěroko-jejkojte a docpěja dołhosć wot 4 hač do 8 mm. Kćenjowe stołpiki docpěja dołhosć wot 8 hač do 12 mm.

### Płody
Kulowate płody su čerwjene, husto žałzojće seršćikate a docpěja wulkosć wot 10 hač 12 mm.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Pochadźa z Kaliforniskeje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 777 

## Eksterne wotkazy

* Zapisk při GRIN  
* Wopis při ''Flora of North America''
Jan Pawoł I.

**Jan Pawoł I.** (z byrgarskim mjenom *Albino Luciani*; * 17. winowca 1912 w Forno di Canale; † 28. požnjenca 1978 we Vatikanskim měsće) bu 26. žnjenca 1978 jako naslědnik Pawoła VI. za 263. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Zemrě hižo po 33 dnjach w zastojnstwje. Jemu slědowaše Karol Wojtyła jako bamž Jan Pawoł II.

## Wotkaz
Pawoł VI.

**Pawoł VI.** (z byrgarskim mjenom *Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini*; * 26. požnjenca 1897 w Concesio blisko Brescia; † 6. žnjenca 1978 w Castel Gandolfo) bu 21. smažnika 1963 jako naslědnik Jana XXIII. za 262. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

Jemu slědowaše Albino Luciani jako bamž Jan Pawoł I.

## Wotkaz
Jan XXIII.

**Jan XXIII.** (z byrgarskim mjenom *Angelo Giuseppe Roncalli*; * 25. nazymnika 1881 w Sotto il Monte; † 3. smažnika 1963 we Vatikanskim měsće) bu 28. winowca 1958 jako naslědnik Pija XII. za 260. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

Jemu slědowaše Giovanni Batista Montini jako bamž Pawoł VI. Jan XXIII. bu 3. požnjenca 2000 wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.

## Wotkaz
Pius XII.

**Pius XII.** (z byrgarskim mjenom *Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli*; * 2. nalětnika 1876 w Romje; † 9. winowca 1958 w Castel Gandolfo) bu 2. nalětnika 1939 jako naslědnik Pija XI. za 259. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

W zwisku ze znowazałoženjom Mišnjanskeho biskopstwa wopyta tehdyši nuncius Pacelli dnja 26. apryla 1921 Budyšin a Chrósćicy a dźeń pozdźišo tež Radwor.

Jemu slědowaše Angelo Roncalli jako bamž Jan XXIII.

## Žórła


## Wotkazaj

* Critical Online Edition of the Nuncial Reports of Eugenio Pacelli (1917–1929)
Pius XI.

**Pius XI.** (z byrgarskim mjenom *Achille Ambrogio Damiano Ratti*; * 31. róžownika 1857 w Desio; † 10. małeho róžka 1939 w Romje) bě italski duchowny - w lětomaj 1921 a 1922 Mailandski arcybiskop - a bu 6. małěho róžka 1922 jako naslědnik Benedikta XV. za 258. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

Jemu slědowaše Eugenio Pacelli jako bamž Pius XII.

## Wotkaz
Benedikt XV.

**Benedikt XV.** (z byrgarskim mjenom *Giacomo della Chiesa*; * 21. nazymnika 1854 w Genovje, Kralestwo Sardinska; † 22. wulkeho róžka 1922 w Romje) bě italski duchowny - mjez 1907 a 1914 arcybiskop w Bolognje - a bu 3. požnjenca 1914 jako naslědnik Pija X. za 257. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Wěriwi jeho mjenowachu wustupjenja přećiwo prěnjej swětowej wójnje dla „bamž měra“.

Jemu slědowaše Achille Ratti jako bamž Pius XI.

## Wotkaz
Jiłow

**Jiłow** je pomjenowanje:

* města we wokrjesu Sewjerna Sakska, hlej Jiłow (město) (němsce *Eilenburg*)
* wsy w gmejnje Kumwałd w Budyskim wokrjesu, hlej Jiłow (Kumwałd) (němsce *Halbau*)
Błudnička

**Błudnička** je mytiska bytosć, kotraž bazuje na žadnych swěćatych zjawach, kiž so wosebje w nocy w bahnach stawaja. W serbskich powědkach su błudnički strašne figury, kiž zabłudźenych pućowarjow zahubja. Błudnički eksistuja we folklorje wjele europskich ludow.

Přirodne přičiny swěćateho zjawa su najskerje pak fluorescěrowace překasancy abo hriby, pak palomny zhniły płun.

## Wotkaz
Chudowina

**Chudowina** () je městačko w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Město nadeńdźe so 30 kilometrow južnje Berlinskeho centruma mjez Parskom na sewjerowuchodźe a Sosnami na juhozapadźe.

## Wjesne dźěle
Do Chudowiny słušeja slědowace wjeski:
	
Brusendorf z Boddinsfelde, Gółyń ( ), Motzen, Ragow, Schenkendorf z Krummensee, Telz a Töpchin.

## Stawizny

Na tak mjenowanym „serbskim kěrchowje“ *(Wendenfriedhof)* juhozapadnje městačka namakachu w lěće 2004 nimo powostankow něhdyšeho sydlišća tež 25 rowow z 11. a 12. lětstotka. Kónčina wokoło Chudowiny bě tehdy hišće wot Słowjanow wobsydlena. W srjedźowěku za čas němskeje kolonizacije bě Chudowina nimo Kopjenika srjedźišćo Wettinskeho knjejstwa na Teltowje. Po wettinskej poražce w Teltowskej wójnje lěta 1245 přińdźe pak wšón Teltow z Chudowinu pod kontrolu braniborskich askanskich markhrabjow.

## Wobchad
Wuchodnje Chudowiny běži zwjazkowa awtodróha 13 z wujězdom *Mittenwalde*, něhdźe tři kilometry zdalenej. Přez městačko wjedźe kanalizowana rěka Notte, kotraž słuži jako wodowa dróha.

## Žórła


## Wotkaz
Pius X.

**Pius X.** (z byrgarskim mjenom *Giuseppe Melchiorre Sarto*; * 2. smažnika 1835 w Riese, Lombardo-Benatska; † 20. žnjenca 1914 w Romje) bě italski duchowny - mjez 1893 a 1903 arcybiskop w Benatkach - a bu 4. žnjenca 1903 jako naslědnik Leja XIII. za 256. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny.

Jemu slědowaše Giacomo della Chiesa jako bamž Benedikt XV. Bamž Pius X. bu wot Pija XII. w lěće 1951 zbóžno- a 1954 swjatoprajeny.

## Wotkaz
Leo XIII.

**Leo XIII.** (z byrgarskim mjenom *Vincenzo Gioacchino Pecci*; * 2. nalětnika 1810 w Carpineto Romano; † 20. pražnika 1903 w Romje) bě italski duchowny a bu 20. małeho róžka 1878 jako naslědnik Pija IX. za 255. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho dźělbraća w socialnych prašenjach dla bu mjenowany ze strony wěriwych „bamž dźěłaćerjow“ abo „socialny bamž“. Leo XIII. zemrě w starobje 93 lět a bě tuž najstarši amtěrowacy bamž w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše Giuseppe Melchiorre Sarto jako bamž Pius X.

## Wotkaz
Pius IX.

**Pius IX.** (z byrgarskim mjenom *Giovanni Maria Mastai-Ferretti*; * 13. róžownika 1792 w Senigallia, Cyrkwinski stat; † 7. małeho róžka 1878 w Romje) bě italski duchowny – mj.&nbsp;dr. arcybiskop w Spoleto – a bu 16. smažnika 1846 jako naslědnik Hrjehorja XVI. za 254. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho pontifikat traješe nimale 32 lět a bě tuž najdlěši w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše Vincenzo Gioacchino Pecci jako bamž Leo XIII. W lěće 2000 bu Pius IX. wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.

## Wotkaz
Hrjehor XVI.

**Hrjehor XVI.** (z byrgarskim mjenom *Bartolomeo Alberto Cappellari*; * 18. požnjenca 1765 w Belluno, Republika Benatki; † 1. smažnika 1846 w Romje) bě italski duchowny a bu 2. małeho róžka 1831 jako naslědnik Pija VIII. za 253. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

Jemu slědowaše Giovanni Maria Mastai-Ferretti jako bamž Pius IX.

## Wotkaz
Pius VIII.

**Pius VIII.** (z byrgarskim mjenom *Francesco Saverio Castiglioni*; * 20. nazymnika 1761 w Cingoli blisko Ancony, Cyrkwinski stat; † 20. nazymnika 1830 w Romje) bě italski duchowny a bu 31. nalětnika 1829 jako naslědnik Leja XII. za 252. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. 

Jemu slědowaše Bartolomeo Cappellari jako bamž Hrjehor XVI.

## Wotkaz
Leo XII.

**Leo XII.** (z byrgarskim mjenom *Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga*; * 22. žnjenca 1760 na hrodźe La Genga blisko Spoleto w Cyrkwinskim staće; † 10. małeho róžka 1829 w Romje) bě italski duchowny a bu 28. požnjenca 1823 jako naslědnik Pija VII. za 251. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Płaći jako zastupnik jara konserwatiwnych kołow w romsko-katolskej cyrkwi a bě přećiwnik cyrkwinskich a politiskich reformow.

Jemu slědowaše Francesco Castiglioni jako bamž Pius VIII.

## Wotkaz
Pius VII.

**Pius VII.** (z byrgarskim mjenom *Luigi Barnaba Niccolò Maria Chiaramonti*; * 14. žnjenca 1742 w Cesena, Cyrkwinski stat; † 20. žnjenca 1823 w Romje) bě italski duchowny a bu 14. nalětnika 1800 jako naslědnik Pija VI. za 250. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Krónowa w lěće 1804 Napoléona Bonaparta ke kejžorej.

Jemu slědowaše Annibale Sermattei della Genga jako bamž Leo XII.

## Wotkaz
Pius VI.

**Pius VI.** (z byrgarskim mjenom *Giovanni Angelo hrabja Braschi*; * 27. hodownika 1717 w Cesenje, Cyrkwinski stat; † 29. žnjenca 1799 we Valence, Francoska) bě italski duchowny a cyrkwinski jurist a bu 15. małeho róžka 1775 jako naslědnik Klemensa XIV. wuzwoleny za 249. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata stawaše so francoska rewolucija a z tym wuswojenje a zesłabjenje katolskeje cyrkwje we wulkim dźělu Europy. Pius VI. bě přećiwnik rewolucije a wotpokaza ideju swobody, runosće a bratrowskosće. Po wobsadźenju Cyrkwinskeho stata w lěće 1796 a proklamaciji republiki w Romje (1798) bu Pius VI. najprjedy do Sieny wuhnaty a pozdźišo do Francoskeje deportowany, hdźež naposledk zemrě.

Jemu slědowaše hakle w lěće 1800 Barnaba Chiaramonti jako bamž Pius VII.

## Wotkaz
Klemens XIV.

**Klemens XIV.** (z byrgarskim mjenom *Lorenzo Ganganelli*; * 31. winowca 1705 w Santarcangelo di Romagna blisko Rimini w Cyrkwinskim staće; † 22. požnjenca 1774 w Romje) bě italski duchowny, filozof a teolog a bu 19. róžownika 1769 jako naslědnik Klemensa XIII. wuzwoleny za 248. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě prěni bamž z byrgarskim pozadkom po lětdźesatkach.

Jemu slědowaše Giovanni Angelo Braschi jako bamž Pius VI.

## Wotkaz
Klemens XIII.

**Klemens XIII.** (z byrgarskim mjenom *Carlo della Torre di Rezzonico*; * 7. nalětnika 1693 w Benatkach; † 2. małeho róžka 1769 w Romje) bě italski duchowny, biskop w Padua wot lěta 1743 a bu 6. pražnika 1758 jako naslědnik Benedikta XIV. wuzwoleny za 247. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě přećel a spěchowar jezuitskeho rjada.

Jemu slědowaše Lorenzo Ganganelli jako bamž Klemens XIV.

## Wotkaz
Nosyn

**Nosyn** () je městačko z něhdźe 7.000 wobydlerjemi w sakskim wokrjesu Mišno. 

## Geografija
Nosyn leži 31 kilometrow na zapad wot Drježdźan, 36 kilometrow na sewjerowuchod wot Kamjenicy  a 73 kilometrow na juhowuchod wot Lipska.

### Wobchad
Njedaloko města wjedźe zwjazkowa awtodróha 4 a započina so tu zwjazkowa awtodróha 14.

## Žórło


## Žórła


## Wotkaz
Mohan

**Mohan** ( *Main*) je rěka w němskich krajach Bayerskej, Badensko-Württembergskej a Hessenskej a z dołhosću 527 kilometrow najdlěši přitok Ryna wot praweje strony. Nastawa blisko Kulmbacha w Frankskej z Běłeho a Čerwjeneho Mohana. Prěni je 41 km dołhi a wužórli so na wuchodnym boku hory *Ochsenkopfa* w Šmrěčinach na wysokosći 887 m, druhi je 73 km dołhi a přińdźe z Frankskeje alby južnje Bayreutha.

Wažne města nad Mohanom su stary Babin *(Bamberg)*, Swinobrod *(Schweinfurt)*, Würzburg, Aschaffenburg a Frankobrod. Blisko Mohuča wuliwa so Mohan do Ryna.

Mohan je wot lěta 1992 přez kanal zwjazany z Dunajom. Wažne přitoki su Regnitz, Tauber a Frankska Solawa.

## Žórła


## Wotkaz
Šmrěčiny

**Šmrěčiny** ( *Fichtelgebirge*;  *Smrčiny*) su srjedźne horiny w sewjerowuchodźe Bayerskeje, južnje Dwórca a wuchodnje Bayreutha. Mały dźěl słuša tež k Čěskej. Wulki podźěl horin je jako přirodny park škitany. Najwyša hora je *Schneeberg* (1051 m). W horinach wužórla so mjez druhim Běły Mohan, Solawa, Naab a Wohra (*Ohře* / *Eger*).

Wažne sydlišća w Šmrěčinach su Wunsiedel, Marktredwitz a Selb.

## Žórła


## Wotkazy

* ti-fichtelgebirge.de Oficialny turizmowy portal Šmrěčin
Serbski Bukojc

**Serbski Bukojc** (, do lěta 1937 *Wendisch Buchholz*) je małe město w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Leži srjedź wokrjesa nad rěku Dubju.

## Wosobiny
* Handroš Tara (wok. 1570–wok. 1638) – serbski ewangelski farar a spisaćel; wot 1617 farar w Bukojcu

## Žórła


## Wotkaz
Dwórc

**Dwórc** ( *Hof*) je bjezwokrjesne město z něhdźe 46.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe bayerskeho knježerstwoweho wobwoda Hornjeje Frankskeje. Leži na kromje stawizniskeho regiona Bohotskeje při rěkomaj Solawje a Regnitz, jenož pjeć kilometrow zady sakskeje hranicy.

Dwórc namaka so w dolinje Solawy mjez Frankskim lěsom a Šmrěčinami. Bu w lěće 1214 prěni raz jako sydlišćo *Rekkenze*  pisomnje naspomnjeny. Wokoło 1230 bu tak mjenowane „nowe město“ natwarjene, kotrež dósta mjeno „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.

Partnerske města Dwórca su Pławno, Cheb (Čěska), Villeneuve-la-Garenne (Francoska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjednoćene staty).

## Žórła


## Wotkaz
Čorna wróna

**Čorna wróna** (*Corvus corone*) je ptak ze swójby rapačych ptakow (*Corvidae*).

## Wopis

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Klóšter Marijina hwězda

Klóšter **Marijina hwězda** ( *Abbatia Stellae B.M.V.*, ) je cistercienski klóšter při Klóšterskej wodźe w Pančicach-Kukowje w Hornjej Łužicy. W lěće 1248 wot Kamjenskich knjezow załoženy klóšter słuša k mało klóštram Němskeje, kiž su so přez wjace hač 700 lět bjez přestawki wobchowali. W lěće 2018 bydli w klóštrje dwanaće knježnow pod nawodnistwom abatisy Gabriela Hesse.

Wulki dźěl klóšterskeho kompleksa je zjawnosći přistupny, mjez druhim klóšterska cyrkej, zahroda, muzej, hosćenc a klóšterski wobchod. Klawsura z křižowej chódbu njeje přistupna.

Wot 13.&nbsp;lětstotka měješe klóšter ležownostne knjejstwo w 52 wsach a dwěmaj městomaj Hornjeje Łužicy. Wulki dźěl něhdyšeho klóšterskeho teritorija je – najebać reformacije – hač do přitomnosće katolski wostał a twori dźensa jadrowu kónčinu serbskeho rěčneho ruma.

Klóšter je jedne z wuchadźišćow jutrownych křižerskich procesionow.

Njedźelne Bože mšě su prawidłownje w 7:30 hodź. serbsce, w 9:00 hodź. łaćonsce a němsce, kaž tež w 10:30 hodź. němsce.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Afriski wopiči chlěbowc

**Afriski wopiči chlěbowc** (*Adansonia digitata*) je štom z podswójby Bombacoideae znutřka swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). Rostlina je charakteristiska za afrisku sawanu.

## Wopis
Afriski wopiči chlěbowc je štom. Zdónki su relatiwnje krótke a móžeja jara tołste - tuž hač do 10&nbsp;m - być a so hižo blisko zemje rozhałuzuja. Wone móžeja wysokosć wot 25&nbsp;m abo wjace docpěć a přeměr wot hač do 12 m. Forma króny jara wariěruje. 

Jeho drjewo je njekrute.

### Łopjena

Łopjena su wulke. Wone so jedyn raz w lěće krótko před dešćowym časom zazelenja, so w štyri tydźenjach wuwiwaja, ale so po dešćowym času wotmjetaja. Za čas 9 měsacow štom móže nahi być.

Forma łopjenow jara wariěruje. Při sadźenkach a młodych rostlinach, ale tež při prěnim zazelenju starych štomow maja jednore formy. Pozdźišo so dwójne abo trójne łopjena jewja. Ale wone skoro wotpadnu. Normalne łopjena su błyšćace zelene, wobsteja z pjeć hač sydom (maksimalnje dźewjeć) pjerjow a móžeja přeměr wot hač do 20 cm docpěć. Wone su měnjate a steja najčasćišo na kónčkach wubitkow. 

Jich stołpik je na spočatku husto kosmaty, ale so pozdźišo wobnažuje. Wón móže dołhosć wot hač do 16 cm docpěć. 

Pjerkate łopješka su sedźace abo krótko stołpikate a docpěja dołhosć wot 5 hač do 15 cm a šěrokosć wot 1,5 hač do 7 cm. Wone maja 12 hač 18 pódlanskich žiłkowych porow a su cyłokromne.

### Kćenja

Kćěje w dešćowym času. Wulke kćenja su běłe a so jenož za 24 hodźiny pukaja. Wone so wot njetopyrjow wopróšuja.

### Płody a symjenja

Płody su kórkojte a docpěja dołhosć wot něhdźe 50 cm. Jich skorpawa je drjewjana. Płodowe žro je suche a jědźne. Jich płodowe mjaso je słódkojte a so wot wjele družinow zwěrjatow česći. Symjenja wobsahuja wolij.

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Rosće w suchich, połpušćinojtych regionach. Wustupje předewšěm na kromje Sahary, ale tež w južnej Africe. Najčasćišo je rozšěrjeny we wysokosćach wot 450 hač 600 m. Družina faluje w regionach centralnoafriskeho dešćoweho lěsa.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 67 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 16 
* Schütt, Weißgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Bäume der Tropen, Die große Enzyklopädie mit über 800 Farbfotos unter Mitwirkung von 30 Experten. ISBN 978-3-933203-79-3, strony 39-50 
* Schütt, Schuck, Stimm: Lexikon der Baum- und Straucharten. ISBN 978-3-86820-123-9, strona 85, pod hesłom *Bombacaceae*. 

## Wotkazy
Wopiči chlěbowc

**Wopiči chlěbowc** (*Adansonia*) je ród z podswójby Bombacoideae znutřka swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*).

## Wopis
Ród wobsahuje 15 družinow. Družiny su štomy, kotrež docpěja wysokosć wot hač do 20 m. Zdónki su stołpojte hač blešojte, wodu składuja a móžeja tołstosć wot hač do 10&nbsp;m docpěć.

W tropiskim suchim počasu zwjetša łisćo wotmjetuja. Łopjena su pjerite.

Cremebarbne, wulke kćenja so jenož po nocach puknu. Wone dele wisaja a wot njetopyrjow wopróšuja, kotrež nektar jědźa.

Wulke płody su owalne a  wobsahuja kisałe, jědźne płodowe mjaso.

## Rozšěrjenje
Družiny su na Madagaskarje, w Africe a w sewjernej Awstraliji rozšěrjene.

## Systematika

### Zwonkowna systematika
Antoine-Laurent de Jussieu přirjadowaše *Adansonia* w lěće 1789 wot njeho nominowanej swójbje šlězowych rostlinow (Malvaceae). Wot Karla Kuntha bu w lěće 1822 dźesać rodow, pod tym *Adansonia*, do swójby :de:Wollbaumgewächse (Bombacaceae) wurjadowane. Dźensa so *Adansonia* jako podswójba *Bombacoideae* šlězowych rostlinow wodźe a je tam do tribusa *Adansonieae* zarjadowana.

*Adansonia* je jara najskerje monofyletiska.

### Znutřkowna systematika
Typusowa družina roda je *[[Adansonia digitata]]*. synonymy su *Baobab* , *Ophelus*   a *Baobabus* .

Bénédict Pierre Georges Hochreutiner poddźělowaše w lěće 1908 ród *Adansonia* po kćenjowych, płodowych a symjenjowych znamjenjach do třoch sekcijow:

* Sekcija *Adansonia*:
** Afriski wopiči chlěbowc (*Adansonia digitata* )
* Sekcija *[[Adansonia sect. Brevitubae|Brevitubae]]* :
** *[[Adansonia grandidieri]]* 
** *[[Adansonia suarezensis]]* 
* Sekcija *[[Adansonia sect. Longitubae|Longitubae]]* :
** *[[Adansonia gregorii]]*  
** *[[Adansonia madagascariensis]]* 
** *[[Adansonia perrieri]]* 
** *[[Adansonia rubrostipa]]* 
** *[[Adansonia za]]* 

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 67 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 16 

## Wotkazy
Awstralski wopiči chlěbowc

**Awstralski wopiči chlěbowc** (*Adansonia gregorii*, němsce *Australischer Affenbrotbaum*) je štom z podswójby Bombacoideae znutřka swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*).

## Wopis
Awstralski wopiči chlěbowc je afriskemu wopičemu clěbowej jara podobny. Ale wón toho wysokosć njedocpěje. 

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej Awstraliji rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 67 

## Wotkazy
Benedikt XIV.

**Benedikt XIV.** (z byrgarskim mjenom *Prospero Lorenzo Lambertini*; * 31. nalětnika 1675 w Bolognje, Cyrkwinski stat; † 3. róžownika 1758 w Romje) bě italski duchowny, stawiznar, cyrkwinski jurist, arcybiskop w Anconje (1727-1731) a Bolognje (wot 1731) a bu 17. žnjenca 1740 jako naslědnik Klemensa XII. wuzwoleny za 246. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě spěchowar česćowanja maćerje Božeje a přećiwnik jezuitskeho rjada. Płaći tež jako modernizowar města Roma.

Jemu slědowaše w lěće 1758 Carlo della Torre di Rezzonico jako bamž Klemens XIII.

## Wotkaz
Klemens XII.

**Klemens XII.** (z byrgarskim mjenom *Lorenzo Corsini*; * 16. jutrownika 1652 we Florencu; † 6. małeho róžka 1740 w Romje) bě zemjanski italski duchowny a jurist a bu 12. pražnika 1730 w starobje 78 lět jako naslědnik Benedikta XIII. wuzwoleny za 245. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1740 Prospero Lorenzo Lambertini jako bamž Benedikt XIV.

## Wotkaz
Benedikt XIII.

**Benedikt XIII.** (z byrgarskim mjenom *Pietro Francesco Orsin*; * 2. małeho róžka 1649 w Gravina, Kralestwo Neapel; † 21. małeho róžka 1730 w Romje) bě italski duchowny - arcybiskop w Manfredoniji (1675-1686) a Benevenće (1686-1724) a bu 29. róžownika 1724 w starobje 75 lět jako naslědnik Innocenca XIII. wuzwoleny za 244. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1730 Lorenzo Corsini jako bamž Klemens XII.

## Wotkaz
Innocenc XIII.

**Innocenc XIII.** (z byrgarskim mjenom *Michelangelo Conti di Poli*; * 13. róžownika 1655 blisko Palestriny w Cyrkwinskim staće; † 7. nalětnika 1724 w Romje) bě zemjanski italski duchowny, bamžowski nuncius (diplomat) w Luzernje a Lissabonje a bu 8. róžownika 1721 w starobje 65 lět jako naslědnik Klemensa XI. wuzwoleny za 243. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1730 Pietro Francesco Orsini jako bamž Benedikt XIII.

## Wotkaz
Klemens XI.

**Klemens XI.** (z byrgarskim mjenom *Giovanni Francesco Albani*; * 23. pražnika 1649 w Urbino, Cyrkwinski stat; † 19. nalětnika 1721 w Romje) bě zemjanski italski duchowny a jurist a bu 23. nazymnika 1700 w starobje 51 lět jako naslědnik Innocenca XII. wuzwoleny za 242. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1724 Michelangelo Conti di Poli jako bamž Innocenc XIII.

## Wotkaz
Innocenc XII.

**Innocenc XII.** (z byrgarskim mjenom *Antonio Pignatelli*; * 13. smažnika 1615 w Neapelu; † 27. požnjenca 1700 w Romje) bě italski duchowny, nuncius we Florencu, bamžowski legat (diplomat) w Pólskej a we Wienje a bu 12. pražnika 1691 w starobje 76 lět jako naslědnik Aleksandera VIII. wuzwoleny za 241. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Wón płaći jako swětny reformowar Cyrkwinskeho stata a bu mjenowany „wótc chudych“.

Jemu slědowaše w lěće 1700 Giovanni Francesco Albani jako bamž Klemens XI.

## Wotkaz
Aleksander VIII.

**Aleksander VIII.** (z byrgarskim mjenom *Pietro Vito Ottoboni*; * 22. jutrownika 1610 w Bjenatkach; † 1. małeho róžka 1691 w Romje) bě italski duchowny, cyrkwinski jurist, biskop w Brescia (1654-1664) a bu 6. winowca 1689 w starobje 79 lět jako naslědnik Innocenca XI. wuzwoleny za 240. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1691 Antonio Pignatelli jako bamž Innocenc XII.

## Wotkaz
Innocenc XI.

**Innocenc XI.** (z byrgarskim mjenom *Benedetto Odescalchi*; * 19. róžownika 1611 w Como; † 12. žnjenca 1689 w Romje) bě italski duchowny, jurist, bamžowski legat (diplomat) w Ferrara a bu 21. požnjenca 1676 w starobje 65 lět jako naslědnik Klemensa X. wuzwoleny za 239. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě žiwy kaž asket a skutkownje podpěrowaše woborny bój přećiwo Turkam w Awstriskej a Madźarskej, čehoždla bu mjenowany „zakitowar křesćanskeho nawječora“ wot strony stawiznarjow. 

Jemu slědowaše w lěće 1689 Pietro Vito Ottoboni jako bamž Aleksander VIII.

Dnja 7. winowca 1956 bu Innocenc XI. z bamža Piusa XII. zbóžnoprajeny.

## Wotkaz
Klemens X.

**Klemens X.** (z byrgarskim mjenom *Emilio Altieri*; * 13. pražnika 1590 w Romje; † 22. pražnika 1676 runje tam) bě romski patricijski duchowny, jurist, biskop w Camerino (1627-1666), bamžowski nuncius (diplomat) w Neapelu a bu 29. jutrownika 1670 w starobje 79 lět jako naslědnik Klemensa IX. wuzwoleny za 238. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.

Jemu slědowaše w lěće 1676 Benedetto Odescalchi jako bamž Innocenc XI.

## Wotkaz
Klemens IX.

**Klemens IX.** (z byrgarskim mjenom *Giulio Rospigliosi*; * 28. wulkeho róžka 1600 w Pistoia; † 9. hodownika 1669 w Romje) bě italski  duchowny, bamžowski nuncius (diplomat) w Španiskej wot lěta 1644, pod bamžom Aleksandrom VII. kardinalny statny sekretar a bu 20. smažnika 1667 w starobje 67 lět jako jeho naslědnik wuzwoleny za 237. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Wón bě wurjadnje woblubowany w romskej ludnosće.

Jemu slědowaše po jenož dwulětnym pontifikaće w lěće 1670 Emilio Altieri jako bamž Klemens X.

## Wotkaz
Aleksander VII.

**Aleksander VII.** (z byrgarskim mjenom *Fabio Chigi*; * 13. małeho róžka 1599 w Siena; † 22. róžownika 1667 w Romje) bě zemjanski duchowny, wot lěta 1635 inkwizitor na Malće, wot 1639 nuncius (diplomat) w Kölnje, mjez 1644 a 1649 bamžowski pósłanc pola wuradźowanjow k Westfalskemu měrej a wot lěta 1652 kardinalny statny sekretar. Wón bu 7. jutrownika 1655 w starobje 56 lět jako naslědnik Innocenca X. wuzwoleny za 236. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. 

Jemu slědowaše w lěće 1667 Giulio Rospigliosi jako bamž Klemens IX.

## Wotkaz
Innocenc X.

**Innocenc X.** (z byrgarskim mjenom *Giovanni Battista Pamphilj*; * 6. róžownika 1574 w Romje; † 7. wulkeho róžka 1655 runje tam) bě romski duchowny, bamžowski legat (diplomat) w Francoskej a Španiskej a bu 15. požnjenca 1644 w starobje 70 lět jako naslědnik Hórbana VIII. wuzwoleny za 235. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata bu w lěće 1648 wujednany Westfalski měr, kotryž skónči Třicećilětnu wójnu mjez katolikami a protestantami w Europje.

Jemu slědowaše w lěće 1655 Fabio Chigi jako bamž Aleksander VII.

## Wotkaz
Bern

**Bern** je stolica Šwicarskeje a z něhdźe 140 tysac wobydlerjemi tež štwórte najwjetše šwicarske město. Leži w kantonje Bern a je jeho zarjadniske sydło.

## Wotkaz
Vaduz

**Vaduz** je stolica Liechtensteina. Ma jenož pjeć tysac wobydlerjow a je tuž jedna z najmjeńšich stolicow na swěće. Leži na prawym brjoze Ryna napřećo Šwicarskej při zapadnej kromje stata.

## Wotkaz
Dichazij

**Dichazij** je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska zahe rosćenje zastanje. Dwě pódlanskej hałuzy rosćenje pokročujetej, při čimž so tutej pozdźišo zaso wot pódlanskeju hałuzow přewjercholitej.

## Přikłady

Dataja:Sternmiere.jpg|Dichazij lěsneho hwězdnika (*Stellaria holostea*)
Dataja:Gypsophila muralis1 eF.jpg|Drobna łyšćica (*Gypsophila muralis*)


## Hlej tež
* Monochazij

## Žórła
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 76 (pod hesłom **Große Sternmiere** (*Stellaria holostea*)), 272 
*
Monochazij

**Monochazij** je kwětnistwo, při kotrymž hłowna wóska zahe rosćenje zastanje. Jedna pódlanska hałuza rosćenje pokročuje, při čimž so tuta pozdźišo zaso wot pódlanskeje hałuzy přewjercholi.

Eksistuja rozdźělne warianty.
* Pódlanske wurostki so transwersalnje staji.
** Jeli mediany  we wotměnje naprawo a nalěwo padnu, da je wijel
** Jeli mediany přeco do samsneho boka padnu, da je šrubel.
* Mediany pódlanskich wurostkow padnu do samsneje runiny.
** Jeli dozady wot hłowneje wóski rostu, tuž w pódlanskim pohledźe we wotměnje naprawo a nalěwo, da je wjechlawka.
** Jeli doprědka wot hłowneje wóski rostu, tuž w pódlanskim pohledźe do samsneho boka, da je serpik .

## Hlej tež
* Dichazij

## Žórła
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, strona 272 
*
Bamž

**Bamž** (tež *Swjaty wótc*; łaćonsce *Papa* abo *Santo Padre*) je hłowa romsko-katolskeje cyrkwje a stata Vatikanskeho města. W tutym zastojnstwje je wón tež posledni absolutny monarch Europy. Wot 8. meje 2025 je US-ameriski kardinal *Robert Francis Prevost* pod mjenom Leo XIV. 267. bamž katolskeje cyrkwje.

Tradicionelne sydło bamžow je Rom, jeničce wot 1309 do 1423 rezidowachu w južnofrancoskim Avignonje.

Dnja 11. februara 2026 witaše bamž Leo XIV. w generalnej awdiency serbske katolske družki, kotrež běchu za tutón čas jako putnicy w Romje.

*hlej tež:* Nastawki wo bamžach w serbskej Wikipediji

## Wotkaz

* Oficialna webstrona Vatikanskeho města