Jabłučina

**Jabłučina** (tež **jabłoń**, *Malus*) je ród ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Ród wobsahuje něhdźe 40 hač do 55 družinow lisćomjetacych štomow a kerkow z lěsow a husćinow sewjerneje měrneje cony w Europje, Aziji a sewjernej Americe, z kotrychž tež wulka ličba je na často ćežko so rozeznawacych hybridow nastawała.

Najwažniše družiny:
* dźiwja jabłučina (*Malus sylvestris*) 
* zahrodna jabłučina (*Malus x domestica*)

Swětodaloko z wotstawkom najznaćiše a hospodarsce jara wuznamna družina je  kultiwowana jabłučina (*Malus × domestica*). Nimo toho buchu někotre z wuchodneje Azije pochadźane družiny z jenož něhdźe wišničkowulkimi płodami, kaž na při. Japanska jabłučina (*Malus floribunda*), wišnjojta jabłučina (*Malus baccata*) a *Malus × zumi* w měrnych klimowych regionach kaž pyšne kerki a štomy nasadźane. Nic zaměnjować z jabłučinami su nic bliže přiwuzne granatowcy (*Punica granatum*).

Wobraz:DSCF4435.JPG|Kćenje jabłučiny
Wobraz:Apples.jpg|Płody jabłučinow, jabłuka
Wobraz:Malus-Idared_on_tree.jpg|Jabłuki sorty "Idared" na štomje


## Systematika

Ród *Malus* słuša k subtribusej Pyrinae tribusa Pyreae w podswojbje Spiraeoideae znutřka swójby Rosaceae. Mjeno roda *Malus* bu w lěće 1754 wot Philip Miller w *Gard. Dict. Abr.*, 4.&nbsp;nakład, S.&nbsp;835, najprjedy wozjewjene. Synonymy za *Malus*  su *Docyniopsis* () , *Eriolobus* ({{Person|DC.) 

Eksistuje něhdźe 42 hač 55 *Malus*-družinow; tu listowanje z informacijemi wo domiznje. W Chinskej so hodźa něhdźe 25 družinow namakać z kotrychž 15 jenož tam. Ród *Malus* so do šěsć hač do wósom sekcijow rozrjaduje (2006 a 2008 stej dwě k tomu přišłoj):
* Sekcija *Chloromeles*: Z jenož hišće třomi płaćiwymi družinami jenož w Sewjernej Americe:
** Südlicher Wildapfel (*Malus angustifolia* (Aiton) Michx.): Domizna je USA. 
** Süßer Wildapfel (*Malus coronaria* (L.) Mill., Syn.: *Malus bracteata* Rehder, *Malus coronaria* var. *dasycalyx* Rehder, *Malus fragrans* Rehder, *Malus glabrata* Rehder, *Malus glaucescens* Rehder, *Malus lancifolia* Rehder, *Pyrus coronaria* L.): Domizna je wuchodna Sewjerna Amerika.
** Savannen- oder Prärie-Wildapfel *[[Malus ioensis]]* (Alph.Wood) Britton: Domizna je zapadna Sewjerna Amerika.	 	 	
* Sekcija *Docyniopsis*: Z jenož štyri družinami w Aziji:
** *[[Malus doumeri]]* (Bois) A.Chev. (Syn.: *Malus formosana* Kawak. & Koidz., *Malus laosensis* (Cardot) A.Chev., *Pyrus doumeri* Bois): Domizna je Chinska, Tajwan, Laos a Vietnam.
** *[[Malus leiocalyca]]* S.Z.Huang: Domizna je Chinska. 
** *Malus melliana* (Hand.-Mazz.) Rehder: Domizna je Chinska. 
** Wollapfel (*Malus tschonoskii* (Maxim.) C.K.Schneid.): Domizna je Japanska. 			
* Sekcija *Eriolobus* (Seringe) C.K.Schneid.: Z jeničkej družinu:
** *[[Malus trilobata]]* (Poir.) C.K.Schneid.: Domizna je Mała Azija: Grjekska, Syriska, Libanon, Israel.	
* Sekcija *Florentinae* Cheng et al.:
** *[[Malus florentina]]* (Zuccagni) C.K.Schneid. (Syn.: *Malus crataegifolia* (Savi) Koehne) 		
* Sekcija *Gymnomeles*: Z něhdźe šěsć družinami:
** Kirschapfel, auch Sibirischer Wildapfel oder Beerenapfel genannt (*Malus baccata*  (Syn: *Malus pallasiana* Juz., *Malus sibirica* (Maxim.) Kom., *Malus daochengensis* C.L.Li, *Malus rockii* Rehder, *Malus jinxianensis* J.Q.Deng & J.Y.Hong, *Malus xiaojinensis* M.H.Cheng & N.G.Jiang): Domizna je Wuchodna Azija. 
** Halls Apfel (*Malus halliana* ): Domizna je Japanska a Chinska.
** Teeapfel oder Chinesischer Wildapfel (*Malus hupehensis* (Pamp.) Rehder: Domizna je Chinska.
** *[[Malus mandshurica]]* (Maxim.) Kom. ex Skvortsov (Syn: *Malus cerasifera* Spach, *Malus sachalinensis* Juz., *Pyrus baccata* var. *mandshurica* Maxim., *Malus baccata* ssp. *mandshurica* (Komarov) Likhonos, *M. baccata* var. *mandshurica* (Maxim.) C.K.Schneider): Domizna je Wuchodna Azija.
** *[[Malus sikkimensis]]* (Wenz.) Koehne ex C.K.Schneid.: Domizna je Himalaja.
** *[[Malus spontanea]]* (Makino) Makino 			
* Sekcija *Malus*: Z něhdźe jědnoće družinami a někotrymi hybridami:
** *[[Malus chitralensis]]* Vassilcz. 
** Japanska dźiwja jabłučina (*Malus floribunda* Sieb. ex Van Houtte): Domizna je Japanska.
** *[[Malus muliensis]]* T.C.Ku 
**  Kawkazowa jabłučina  (*Malus orientalis* Uglitzk.), hórske lěsy a lěsne kromy južneho Kawkaza - Nimo M. sieversii druhi najwažniši prjedownik kulturneje jabłučiny
** *[[Malus prunifolia]]* (Willd.) Borkh.: Domizna ist China.
** *[[Malus pumila]]* Mill. (Syn.: *Malus communis* Poiret, *M. dasyphylla* Borkhausen, *M. dasyphylla* var. *domestica* Koidzumi, *M. domestica* Borkhausen, *M. domestica* subsp. *pumila* (Mill.) Likhonos, *M. pumila* var. *domestica* C.K.Schneider,  Niedzwetzki-Apfel *M. niedzwetzkyana* Dieck ex Koehne, *M. sylvestris* ssp. *mitis* Mansfeld, *Pyrus malus* L., *P. malus* var. *pumila* Henry), (zapadna Azija, Centralna Azija a Wuchodna Europa) 
** Aziska dźiwja jabłučina (*Malus sieversii* (Ledeb.) M.Roem., Syn.: *Malus kirghisorum* Al.Fed. & Fed., *Malus turkmenorum* Juz. & Popov), hórske lěsy centralneje Azije wot Tadźikistana hač zapadneje Chinskeje – najskerje hłowna pochadna forma kulturneje jabłučiny.
** Chinska jabłučina (*Malus spectabilis* (Aiton) Borkh.), (Azija, najskerje Chinska)
** Dźiwja jabłučina (*Malus sylvestris* (L.) Mill.), zapadna Azija a Europa – po najnowšich přepytowanjach najskerje njeje žana pochadna forma  zahrodneje jabłučiny, ale snano je w tej zakřižowana.
** *Malus zhaojiaoensis* N.G.Jiang
**  *Malus* ×*adstringens* Zabel (= *M. baccata* × *M. pumila*)
** *Malus* ×*arnoldiana* (Rehder) Sarg. ex Rehder (= *M. baccata* × *M. floribunda*, Syn.: *Malus floribunda* var. *arnoldiana* Rehder)
** *Malus* ×*asiatica*  (Syn.: *Malus ringo* Sieb. ex Carrière): Heimat ist China, dort gibt es viele Sorten für den Fruchtanbau.        
** *Malus* ×*astracanica* hort. ex Dum. Cours. (= *M. prunifolia* × *M. pumila*)
** Zahrodna jabłučina (*Malus domestica* Borkh.), pochad leži w Aziji. Pochadne formy su najskerje Aziska dźiwja jabłučina (*M. sieversii*) a Kawkaziska jabłučina (*M. orientalis*). Nimo toho buchu zažne křižowanki z *M. dasyphylia* a *M. praecox* měnjene.
** *Malus* ×*hartwigii* Koehne (= *M. baccata* × *M. halliana*)
** *Malus* ×*magdeburgensis* Hartwig (= *M. pumila* × *M. spectabilis*), (Němska, Připadnowa namakanka w bliskosći Magdeburga)
** *Malus* ×*micromalus* Makino (= *M. spectabilis* × *M. baccata*): Wona so w Chinskej šěroko rozšěrjena jako pyšne drjewa a dla jědźnych płodow plahuje.
** Purpurowa jabłučina (*Malus* ×*purpurea* (A.Barbier) Rehder, = *M.* ×*atrosanguinea* × *M. pumila*, Syn.: *Malus floribunda* var. *lemoinei* É.Lemoine, *Malus floribunda* var. *purpurea* A.Barbier, *Malus* ×*purpurea* f. *eleyi* (Bean) Rehder, *Malus* ×*purpurea* f. *lemoinei* (É.Lemoine) Rehder, *Malus* ×*purpurea* var. *aldenhamensis* Rehder)
** *Malus* ×*robusta* (Carrière) Rehder (= *M. baccata* × *M. prunifolia*, Syn.: *Malus microcarpa* var. *robusta* Carrière)
** *Malus* ×*scheideckeri* Späth ex Zabel (= *M. floribunda* × *M. prunifolia*) 			
* Sekcija *Sorbomalus* (Zabel) C.K.Schneid.
** *[[Malus bhutanica]]* (W.W.Sm.) J.B.Phipps (Syn.: *Malus toringoides* (Rehder) Hughes)   
** Oregon-Wildapfel (*Malus fusca* (Raf.) C.K.Schneid. (Syn.: *Malus diversifolia* (Bong.) M.Roem., *Malus rivularis* (Douglas) M.Roem.), (sewjerozapadna Sewjerna Amerika)
** *[[Malus kansuensis]]* (Batalin) C.K.Schneid.: Domizna je zapadna Chinska. 
** *[[Malus komarovii]]* (Sarg.) Rehder: Domizna je Chinska a sewjerna Korejska
** *[[Malus maerkangensis]]* M.H.Cheng et al.    
** *[[Malus sargentii]]* Rehder, (Japan)
** *[[Malus toringo]]* (Sieb.) de Vriese (Syn.: *Malus sieboldii* (Regel) Rehder), (wuchodna Azija, Japanska)  
** *[[Malus transitoria]]* (Batalin) C.K.Schneid. (Syn.: *Malus bhutanica* (W W.Sm.) J.B.Phipps), (sewjerozapadna Chinska)
** Zierapfel (*Malus* ×*zumi* (Matsum.) Rehder), žana dźiwja forma njeje znata; eksistuje wjacore sorty, zdźěla z krejčerwjenymi łopjenami.
** *Malus* ×*atrosanguinea* (hort. ex Späth) C.K.Schneid. (= *M. halliana* × *M. toringo*)
* Sektion *Yunnanenses* (Rehd.) G.Z.Qian : Z jenož štyri družinami, kotrež jenož w Chinskej wustupuja:
** *[[Malus honanensis]]* Rehder: Domizna je Chinska.
** *[[Malus ombrophila]]* : Domizna je Chinska.
** *[[Malus prattii]]* (Hemsl.) C.K.Schneider (Syn.: *Malus kaido* Dippel): Domizna stej jenož chinskej prowincaj: zapadny Sichuan a sewjerozapadny Yunnan
** *[[Malus yunnanensis]]* (Franch.) C.K.Schneid.: Domizna je juhozapadna Chinska.

*bjez tribusoweho přisłušnosće:
** *[[Malus brevipes]]* (Rehder) Rehder (je jenož z kultury znata)
** *Malus* ×*platycarpa* Rehder (USA)
** *Malus* ×*sublobata* (Dippel) Rehder (= *M. prunifolia* × *M. toringo*, Syn.: *Malus ringo* var. *sublobata* Dippel) 
** *Malus* × *soulardi*

Eksistuje tež rodowe křižowanki znutřka podtribusa *Pyrinae*, na přikład *[[Sorbus]]* × *Malus* a samo trójne křižowanki: (*[[kwětlowc|Cydonia]]* × *[[Pyrus]]*) × *Malus*.

----
Wo znatych sortami płody dawacych jabłučinow hlej zahrodna jabłučina a sorty jabłučinow.

## Terminusy


*Němsko-hornjoserbski słownik, strona 101 (wobě formje), ISBN 3-7420-0406-9
*Słownik Němsko-hornjoserbki, strona 55 (jenož jabłučina)

## Wotkazy

*Systematika roda ''Malus'' a dalše informacije wo jabłučinach