Jedna wosoba – jedna rěč

Metoda **jedna wosoba – jedna rěč** ( *one person – one language* abo *one parent – one language*, *OPOL*) je wašnje kubłanja simultanje dwurěčnych dźěći. Pola metody *jedna wosoba – jedna rěč* rěči kóždy staršiski dźěl w hinašej rěči z dźěsćom.

## Pozadki metody
Pomjenowanje złožuje so na knihu *Observations sur le langage des enfants* (*Wobkedźbowanja wo rěči dźěći*) francoskeho rěčespytnika Mauricea Grammonta z lěta 1902, kotryž wopisowaše koncept *une personne; une langue*. Grammont twjerdźeše, zo wjedźe konsekwentne dźělenje rěčow k tomu, zo nawuknje dźěćo wobě rěči lochce a bjez wulkeho měšenja. Na njeho so poćahujo mjenuje so metoda druhdy tež *princip Grammonta*. Zažnej studiji wo kubłanju po principje *OPOL* stej dokumentaciji wo rěčnym wuwiću swójskeho dźěsća wot Julesa Ronjata (1913, swójba bydli w Francoskej, nan rěči francosce, mać němsce) a wot Wernera Leopolda (štyri dźěle wot 1939, swójba bydli w Americe, nan rěči němsce, mać rěči jendźelsce). W mnohich studijach je jedna z wužiwanych rěčow mjeńšinowa rěč a staršiski dźěl, kotryž ju w interakciji z dźěsćom wužiwa, pochadźa z druheho kraja.

## Nałožowanje
Strategija *jedna wosoba – jedna rěč* ma wšelake formy, kotrež su wotwisne wot rěčow staršeju a wokoliny. Móžne přikłady su slědowace konstelacije: 

# Staršej matej wšelakej maćernej rěči a kóždy rěči w swojej rěči z dźěsćom, pola jednoho ze staršeju je to rěč wokoliny.
# Staršej matej wšelakej maćernej rěči a kóždy rěči w swojej rěči z dźěsćom, žana z njeju pak njeje rěč wokoliny.
# Maćerna rěč staršeju je rěč wokoliny, jedyn ze staršeju rěči z dźěsćom w hinašej hač maćernej rěči.
# Maćerna rěč staršeju je mjeńšinowa rěč, ale jedyn ze staršeju rěči z dźěsćom w rěči wokoliny.

W kóždej ze štyrjoch situacijow móžetaj so staršej mjez sobu w rěči wokoliny abo w mjeńšinowej rěči rozmołwjeć abo kóždy swoju rěč wužiwać.

## Wobwliwowace faktory
Kubłanje dźěsća z wjacorymi rěčemi po metodźe *OPOL* móže wuspěšnje k tomu wjesć, zo stanje so dźěćo pak produktiwnje dwurěčne, to rěka, zo wužiwa wobě rěči abo zo stanje so receptiwnje dwurěčne, to rěka, zo rozumi wobě rěči a rěči jednu z njeju. Njehladajo na to je tójšto faktorow, kotrež móža docpěće produktiwneje dwurěčnosće haćić. Powšitkownje płaći: Čim wjace rěčneho inputa dóstanje dźěćo, ćim lěpje je to za přiswojenje rěče. 

Wužadanje za dwurěčne kubłanje je, jeli rěči wokolina dźěsća přewažnje jednu rěč a dźěćo słyši tamnu rěč hłownje abo **jeničce wot jednoho ze staršeju**. Dźěćo tutu mjeńšinowu rěč sprěnja mjenje słyši a zdruha nima wšelakich rozmołwnikow ani kontakt k druhim dźěćom, kotřiž ju wužiwaja. Dźěćo słyši mjeńšinowu rěč potajkim we wobmjezowanej kwantiće a kwaliće. Mnóstwo słyšaneje rěče je potajkim tež wotwisne wot **rěče susodow, přiwuznych, přećelow a znatych**.

Wažny faktor je, **kak derje wobknježitaj staršej rěč partnera**. Rozumi-li staršiski dźěl, kotrehož maćeršćina je rěč wokoliny, tež mjeńšinowu rěč, njeje trjeba, za njón přełožować. Staršej móžetaj samo mjez sobu princip *OPOL* wužiwać a kóždy w swojej maćeršćinje rěčeć. Rěčitaj-li wobaj mjeńšinowu rěč, móže mjeńšinowa rěč doma přewahować a je lóšo, ju z dźěsćom wužiwać. Rozmołwjataj-li so staršej w mjeńšinowej rěči, słyši dźěćo ju husćišo a we wjace situacijach, hač hdyž wužiwataj staršej mjez sobu rěč wokoliny. Jeli wobknježi staršiski dźěl, kotrehož maćeršćina je mjeńšinowa rěč, tež rěč wokoliny a móže so w njej swobodnje dorozumić, je to z druheje strony za dźěćo přikład za praktikowanu dwurěčnosć.

Z wšelakich studijow wuchadźa, zo je **konsekwentnosć** we wužiwanju mjeńšinoweje rěče wažna, zo by dźěćo ju nawuknyło. Podźěl aktiwnje dwurěčnych dźěći je wjetši pola staršich, kotřiž dźěla rěče, hač pola staršich, kotřiž wužiwaja raz tu a raz tamnu rěč. Jeli rěči staršiski dźěl z mjeńšinowej rěču njehladajo na temu a na městnosć stajnje w swojej rěči z dźěsćom, dóstanje dźěćo najwjetši móžny rěčny input. Wone nazhonja wšitke formy interakcije ze staršiskim dźělom kaž wopisowanja, rozłožowanja, namołwy, diskusije, hadriju abo hry w přiběracej kompleksnosći. Krućiše nałožowanje principa *OPOL* je wosebje pola młódšich dźěći přiměrjene, kotrež měšeja rěči hišće njewědomje. Mnozy starši měnjeja přiběrajcy mjez rěčomaj, hdyž zamóže dźěćo hižo mjez nimaj rozeznawać.

Wliw na konsekwentnosć nałožowanja *OPOL* a na přiswojenje rěčow ma **prestiž rěčow a nastajenje wokoliny** k tej rěči, kotraž so we wokolinje njerěči a nastajenje napřećo dwurěčnosći powšitkownje. Maja-li na přikład kubłarjo w pěstowarni a šuli negatiwne nastajenje napřećo dwurěčnosći, dyrbitaj so staršej přidatnje z tym rozestajeć a wjace prócy nałožować.

Wjele dwurěčnje wotrosćacych dźěći **wotpokazuje** přez wěsty čas jednu ze swojeju rěčow. Na přikład wotmołwja w tamnej rěči abo praji cyle eksplicitnje, zo nochce rěč rěčeć abo słyšeć. Husto wjedźe to k tomu, zo přeńdźe staršiski dźěl do druheje rěče a zo woteběra konsekwentnosć nałožowanja principa *OPOL*. Činitaj-li staršej wjele wuwzaćow, woteběra wosebje wuznam mjeńšinoweje rěče.

## Kritika
Wědomostna literatura wo dwurěčnosći dźěći a wo principje *OPOL* wopisuje wosebje slědźenja w swójbach rěčespytnikow abo w swójbach srjedźneje klasy. Přepytowane situacije njewotpowěduja mnohim situacijam wjacerěčnych kónčinow abo migrantiskich swójbow na swěće a kritizuja so jako njetypiske a elitarne. Wusměrjenje na priwatne kubłanje w swójbje njewobkedźbuje, zo tworja so swójbne rozsudy wo kubłanju na zakładźe politiskich wuměnjenjow. Hladajo na rěčne kubłanje je (falowacy) přistup k rěčnemu kubłanju w zjawnych kubłanskich zarjadnišćach rozsudny. Město toho, zo je dobre dwurěčne kubłanje jenož tym přistupne, kotřiž móža sej financielnje a časowje wosebite kubłanje dowolić, měło so kubłanje we wysokej kwaliće za wšěch zaručić.

## Hlej tež

### Přirunuj

* minority language at home, hinaša metoda dwurěčneho kubłanja doma

## Žórła


## Literatura

* Barron-Hauwaert, Suzanne. 2004. ''Language Strategies for Bilingual Families. The One-Parent-One-Language Approach'' (Parents´ and Teachers´ Guides 7). Clevedon/Buffalo/Toronto: Multilingual Matters. (pola Google books)

* Döpke, Susanne. 1992. ''One Parent – One Language. An interactional approach'' (Studies in Bilingualism 3). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

* Döpke, Susanne. 1998. Can the principle of ‘one person – one language’ be disregarded as unrealistically elitist? W: *Australian Review of Applied Linguistics* 21(1). 41–56.

* Leist-Villis, Anja. 2008. ''Elternratgeber Zweisprachigkeit. Informationen & Tipps zur zweisprachigen Entwicklung und Erziehung von Kindern''. 7th edn. Tübingen: Stauffenburg-Verlag.

* Leopold, W. F. 1939, 1947, 1949a, 1949b. *Speech Development of a Bilingual Child: A Linguists Record* (in four parts). Evaston: Northwestern Press.

* Ronjat, Jules. 1913. *Le développement du langage observé chez un enfant bilingue*. Paris: Champion.

* Taeschner, Traute. 1983. ''The Sun is Feminine: A Study on Language Acquisition in Bilingual Children'' (Springer Series in Language and Communication). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag.