open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wjeliki Wóseńk

**Wjeliki Wóseńk** ( *Groß Oßnig*) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Je z něhdźe 500 wobydlerjemi najwjetši gmejnski dźěl a nadeńdźe so južnje Choćebuza při zwjazkowej dróze 97 (Choćebuz–Wojerecy).

Do gmejnskeho dźěla słušatej sydlišći Harnišojce *(Harnischdorf)* a Rošyce *(Roschitz)*.

Susodne wjeski su Gołynk na sewjeru, Dubrawka na sewjerowuchodźe, Kopańce na wuchodźe, Małe Dobrynje na juhozapadźe a Harnišojce na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1413. Po statistice Arnošta Muki měješe Wjeliki Wóseńk we 1880tych lětach cyłkownje 546 wobydlerjow, z nich 541 Serbow a jenož pjeć Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,3&nbsp;%. Serbskorěčnych młodostnych tehdy hižo njebě.

Hač do lěta 2004 bě Wjeliki Wóseńk samostatna gmejna.

Wjesna cyrkej z wěžu a wojerskim pomnikom kaž tež jedna bydlenska chěža we wsy stejitej jako kulturnej pomnikaj pod pomnikoškitom.

## Wosobiny
* Kito Šwjela (1836–1922) – wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Serbskeho Casnika; 1861–66 z wučerjom we Wjelikim Wóseńku

## Nóžki


## Wotkaz
Telawi

**Telawi** () je město na wuchodźe Georgiskeje a stolica regiona Kachetiskeje. Leži něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 19 629 wobydlerjow
|staw=2014.

Město naspomni so prěni raz hižo w druhim lětstotku wot grjekskeho geografa Ptolemeja na swětowej karće *Geographike Hyphegesis*jako *Teleda*. Mjeno pochadźa wot georgiskeho słowa *tela* („wjaz“).

## Žórła


## Wotkaz
Terdźola

**Terdźola** () je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 190 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 15 kilometrow sewjerozapadnje Zestaponija.

Ma něhdźe  4644 wobydlerjow.

Wot  lěta 1983 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Tetri Ckaro

**Tetri Ckaro** () je městačko w Georgiskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow .

Za čas ruskeho carstwa wobsteješe wobydlerstwo sydlišća hłownje z Rusow a Armenjanow. We wokolinje namakaše so tež wot němskich sydlerjow załožena wjeska *Elisabethtal*. Wot lěta 1966 ma Tetri Ckaro měšćanske prawa.

## Žórła
Tkibuli

**Tkibuli** () je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži w předkraju Kawkaza něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 40 kilometrow sewjerowuchodnje Kutaisija.

Ma něhdźe 9770 wobydlerjow.

Wot druheje połojcy 19. lětstotka bě Tkibuli wuznamne stejišćo wudobywanja wuhla. Wot lěta 1939 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Chašuri

**Chašuri** (; do 1917 – *Michajlowo/ Михайлово*) je město w Georgiskej. 

Leži něhdźe 130 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 26135 wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom *Michajlowo* załožiło a ma wot lěta 1921 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Chobi

**Chobi** () je městačko na zapadźe Georgiskeje. Leži při rěce Chobi něhdźe 30 kilometrow južnje Zugdidija.

Ma něhdźe 4242 wobydlerjow (2014).

Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Signachi

**Signachi** () je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži něhdźe 90 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 1485 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w zažnym 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1801 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Senaki

**Senaki** (; 1933–76 *Micha Cchakaja*; 1976–89 *Cchakaja*) je město na zapadźe Georgiskeje. Leži něhdźe 290 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 21596 wobydlerjow,.

Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa. Za čas sowjetskeho knjejstwa bu pomjenowane po georgiskim komunisće Micha Cchakaja (1865–1950).

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Choni

**Choni** (; 1936–86 *Culukidze*) je město na zapadźe Georgiskeje, w regionje Imeretiskej. Leži při rěce Cchenisckali něhdźe 25 kilometrow zapadnje Kutaisija a něhdźe 30 kilometrow wuchodnje Senakija.

Ma něhdźe 8987 wobydlerjow.

Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa. Za čas sowjetskeho knjejstwa bu pomjenowane po georgiskim komunisće Aleksandr Culukidze (1876–1905). 

## Žórła


## Wotkaz
Cageri

**Cageri** () je městačko na sewjeru Georgiskeje, w regionje Samcche-Dźawachetiskej. Leži při južnej kromje Kawkaza při rěce Cchenisckali něhdźe 60 kilometrow sewjernje Kutaisija.

Ma něhdźe 1320 wobydlerjow.

Hižo w srjedźowěku bě Cageri sydło georgisko-ortodoksneje eparchije. W lěće 1968 dósta sowjetske měšćanske prawa.

## Žórła
Calendźicha

**Calendźicha** () je městačko na sewjerozapadźe Georgiskeje, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Kutaisija.

Ma něhdźe 3847 wobydlerjow.

Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa. 

Njedaloko Calendźichy – blisko městačka Dźwari – nadeńdźe so při rěce Enguri najwjetša wodowa milinarnja Kawkaza z najwyšej wobłukowej spjatnej murju na swěće (271,5 m).

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Calka

**Calka** () je městačko w Georgiskej. Leži něhdźe 60 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow .

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1829 załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Łakoma

**Łakoma** ( *Lakoma* abo tež *Lacoma*) bě delnjołužiske sydlišćo blisko Choćebuza, kotrež słušeše do gmejnskeho dźěla Rogozno. Wjes ležeše něhdźe šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Choćebuskeho stareho města. Wona měješe so w lěće 2006 za brunicowu jamu Choćebuz-sewjer wopušćić. Po hamtskich podaćach je so cyłkownje 143 wobydlerjow přesydliło. Wjesne mjeno pochadźa wot delnjoserbskeho adjektiwa *łakomy* („chłóšći“).

W lěće 1850 měješe Łakoma 88 bjezwuwzaćnje serbskich wobydlerjow, 1945 hižo wokoło 200 a 1964 hišće 180. Po statistice Arnošta Černika rěčeše w lěće 1956 hišće 62,7 % wšěch Łakomarjow delnjoserbsce.

## Stawizny

Prěnje naspomnjenje Łakomeje pochadźa z lěta 1337 w zwisku ze starej póstowej dróhu. W prěnjej połojcy 15. lětstotka załožichu franciskanojo prěnje rybjace haty a wodowu hrjebju Goramšicu. Wot 1968 bě hatna krajina wokoło Łakomeje z krajinoškitnym pasmom.

Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* rěčachu srjedź 1880tych lět wšitcy 123 wobydlerjow delnjoserbsce.

W lěće 1983 informowaše so wobydlerstwo Łakomeje wo trěbnym přesydlenju brunicoweje jamy dla. Najebać protesta bu wjetši dźěl něhdźe 150 wobydlerjow hišće do přewróta přesydleny a někotre statoki wottorhane. Wot 1992 do 2003 běchu někotre chěže wot přirodnych aktiwistow z Choćebuza a druhich městow wobsadźene. Cyłkownje bydlachu tehdy někak 20 ludźi we Łakomej. W „kulturnej bróžni“ wotměwachu so koncerty (mjez druhim z Gerhardom Gundermannom) a druhe zarjadowanja. Mjez 2003 a 2005 buchu wšě twarjenja hač na dwě při zwjazkowej dróze wot Vattenfalla wottorhane. Po lěće 2003 wojowaše so hłownje wo zdźerženje Łakomskich hatow, 380 ha wulkeho biotopa zady wjeski. W lěću 2007 wobsadźichu aktiwisća přirodoškitneje organizacije *Robin Wood* tute městno.

Mjez 2009 a 2011 bu něhdyša wjeska wotbagrowana.

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 


## Wotkazaj
Cnori

**Cnori** () je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži při rěce Alazani něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 4815 wobydlerjow.

Wot lěta 1965 ma měšćanske prawa. 

## Literatura
* Цнори, Большая советская энциклопедия

## Žórła


## Wotkaz
Cchaltubo

**Cchaltubo** () je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 10 kilometrow sewjerozapadnje Kutaisija.

Ma něhdźe 11281 wobydlerjow.

Wot lěta 1953 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkaz
Ağdaş

**Ağdaş** (wurjekowanje: *Agdaš*) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 210 kilometrow zapadnje Bakuwa a ma wokoło 30 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1900 měšćanske prawa.

## Literatura
* Агдаш// Большая советская энциклопедия: В 66 томах (65 т. и 1 доп.) / Гл. ред. О. Ю. Шмидт. — 1-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1926—1947

## Žórła


## Wotkaz
Čiatura

**Čiatura** () je město w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži při rěce Kwirila něhdźe 70 kilometrow wuchodnje Kutaisija.

Ma něhdźe 12803 wobydlerjow.

Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkaz
Ağcabədi

**Ağcabədi** (wurjekowanje: *Agdźabedi*) je město w srjedźnym Azerbajdźanje. Leži něhdźe 210 kilometrow wuchodnje Bakuwa.

Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so hakle w lěće 1962 załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Herpna

**Herpna** ( *Repten*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2001 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe sto wobydlerjow a nadeńdźe so tři kilometry južnje Wětošowskeho stareho města při krajnej dróze L 525 do Hogrozny.

Susodne wjeski su Łoboźice na sewjerowuchodźe, Tarnojsk na juhowuchodźe, Jažyn na juhu, Bólašojce na juhozapadźe a Kósojce na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1377 jako *Reppen*. Sewjernje wsy steješe starosłowjanske hrodźišćo. 

Hač do 19. lětstotka rěčeše so w Herpnje přewažnje delnjoserbsce. W šulskej rewiziji z lěta 1797 rěka, zo dźěći, „so vor einigen Jahren Wenden waren, jetzt alle zu Deutschen umgeschaffen sind […]. Das macht der vortreffliche Katechet, der nicht wendisch kann.“ Po statistice Arnošta Muki měješe Herpna we 1880tych lětach cyłkownje 189 wobydlerjow, z kotrychž bě hišće 20 Serbow (11 %). Po Arnošće Černiku rěčeše 70 lět pozdźišo jedyn jenički wobydler hišće serbsce.

Hač do 31. decembra 2001 bě Herpna samostatna gmejna.

Herpnjanske ryćerkubło z 18. lětstotka kaž tež burski statok při Hłownej dróze čo. 41 słušatej ke kulturnym pomnikam města Wětošowa.

## Nóžki


## Wotkazaj
* Informacije na webstronach města Wětošowa
Hogrozna

**Hogrozna** ( *Ogrosen*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 200 wobydlerjow a nadeńdźe so wósom kilometrow Wětošowskeho stareho města a sydom kilometrow sewjernje Stareje Darbnje při krajnej dróze L 52 z Kalawy do Drjowka.

Susodne wjeski su Pšyne na sewjeru, Łaz na wuchodźe, Rańšow (gmejna Stara Darbnja) a Mukwaŕ (gmejna Łukajcyny doł) na juhu kaž tež Gołyń na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Stary pućowc naspomni so prěni raz w lěće 1346 w cyrkwinskim zapisu jako *Ogroze*. Po statistice Arnošta Muki běše we 1880tych lětach hišće 20 Serbow w Hogroznej. Cyłkownu ličbu Muka njepoda. Pola Arnošta Černika so Hogrozna w lěće 1956 hižo njejewi.

Hač do 31. decembra 2002 bě Hogrozna samostatna gmejna.

Wěža wjesneje cyrkwje pochadźa z 13. lětstotka. Pódla cyrkwje nadeńdźe so wojerski pomnik. Cyrkej kaž tež stare ryćerkubło słušatej do kulturnych pomnikow města Wětošowa.

## Wosobiny
* David Lorenz (1856–1907) – moler

## Nóžki


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Chórice

**Chórice** (prjedy tež *Górice*;  *Göritz*) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 180 wobydlerjow a nadeńdu so tři kilometry sewjerozapadnje Wětošowskeho stareho města. Přez wjes wjedu zwjazkowa awtodróha 15 (Błóta–Baršć), krajna dróha L 49 do Lubnjowa kaž tež železniska čara Choćebuz–Berlin.

Susodne wjeski su Raduš na sewjeru, Tšadow na sewjerowuchodźe, Wóškalawa na juhowuchodźe kaž tež Běłośin na juhu. Na zapadźe nadeńdźe so Wótšowski jězor, něhdyša brunicowa jama, a na sewjerozapadźe Radušanske słowjanske hrodźišćo.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1452 jako *Goritz*. Po statistice Arnošta Muki mějachu Chórice we 1880tych lětach cyłkownje 178 wobydlerjow, z nich 60 Serbow (34 %) a 118 Němcow. W lěće 1956 zliči Arnošt Černik jenož hišće dweju serbskorěčneju wobydlerjow.

W lěće 1986 přesydlichu so tři swójby při zapadnej kromje Chóric dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Bzež-wuchod.

Hač do 31. decembra 2001 běchu Chórice samostatna gmejna.

## Wosobinje
* Jan Nowak (1745–1825) – farar a słownikar; narodźeny w Chóricach
* August Wilhelm von Trosky (1746–1808) – knježi kubler, čłon Lubinskeho knježerstwa, germanizator

## Nóžki


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Njabožkojce

**Njabožkojce** ( *Naundorf*) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 230 wobydlerjow a nadeńdu so 4,5 kilometrow sewjernje Wětošowskeho stareho města a štyri kilometry juhozapadnje Bórkowow w Błótach a słuša do biosferoweho rezerwata Błóta.

Do gmejnskeho dźěla słuša tež susodna wjes Długi na juhu, kotraž bu w lěće 1974 zagmejnowana.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1315 jako *Novam villam*. Hač do 20. lětstotka kónčachu wšě puće z juha w Njabožkojcach. Dalša jězba dale do sewjera bě jenož z čołmikom móžna.

Po statistice Arnošta Muki mějachu chětro wotležane Njabožkojce we 1880tych lětach 359 wobydlerjow, kiž běchu bjezwuwzaćnje Serbja. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 40,8 %.

Hač do 31. decembra 2001 běchu Njabožkojce samostatna gmejna.

## Wosobiny
* Kito Komer (1814–1870) – zběraćel serbskich ludowych pěsnjow; 1841–70 wučer w Njabožkojcach

## Nóžki


## Wotkazaj
* Informacije na webstronach města Wětošowa
Zušow

**Zušow** ( *Suschow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 250 wobydlerjow a nadeńdźe so dwaj kilometraj sewjerowuchodnje Wětošowskeho stareho města při južnej kromje Błótow. Přez wjesku wjedźe krajna dróha L 54 do Bórkowow.

Susodne wjeski su Długi na sewjeru, Wusoka na juhu, Wóškalawa na juhozapadźe a Tšadow na sewjerozapadźe. Sewjernje Zušowa nadeńdźe so Łučny hat.

## Stawizny
Wjesne mjeno poćahuje so prawdźepodobnje na suchu, pěskojtu płoninu při kromje bahnojtych Błótow, na kotrejž bu wjeska załožena.

Po statistice Arnošta Muki měješe Zušow we 1880tych lětach cyłkownje 187 wobydlerjow, z nich 179 Serbow (96 %) a jenož wósom Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 19,8 %.

Hač do 31. decembra 2002 bě Zušow samostatna gmejna.

## Nóžki


## Wotkazaj
* Informacije na webstronach města Wětošowa
Naundorf

**Naundorf** je němske mjeno wjacorych łužiskich wsow:

W Hornjej Łužicy:
* Nowa Wjes, gmejna Dobruša-Huska

W Delnjej Łužicy:
* Łucka (dźensa němsce *Schwarzheide-Ost*), wjesny dźěl Čorneho Gozda
* Glinsk, město Baršć
* Njabožkojce, město Wětošow
* Wjesko (dźensa němsce *Lauchhammer-Ost*; prjedy tež *Naundorf (Elster)*), wjesny dźěl Łuchowa

Nimo toho je Naundorf mjeno gmejny w sewjerosakskim wokrjesu, hlej Naundorf (Sewjerna Sakska)
Kósojce

**Kósojce** ( *Koßwig*, prjedy *Kosswigk*) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 230 wobydlerjow a nadeńdu so štyri kilometry zapadnje Wětošowskeho stareho města při krajnej dróze L 54 do Kalawy. Přez wjes ćeče Chóričanska rěčka *(Göritzer Fließ)*.

Susodne wjeski su Chórice na sewjeru, město Wětošow na wuchodźe, Herpna na juhowuchodźe, Rudna a Zasłomjeń na juhozapadźe kaž tež Kałkojce na zapadźe. Na sewjerozapadźe ležacy wutwar *Dubrawa* słuša do gmejnskeho dźěla Kósojce a bu kónc 1980tych lět zwjetša wotbagrowany.

## Stawizny
Pućowc naspomni so prěni raz w lěće 1312. Po statistice Arnošta Muki mějachu Kósojce we 1880tych lětach cyłkownje 206 wobydlerjow, z nich 55 Serbow (27 %) a 151 Němcow. W Černikowej statistice z lěta 1956 so Kósojce hižo njejewja.

Hač do 26. oktobra 2003 běchu Kósojce samostatna gmejna.

## Nóžki


## Wotkazaj
* Informacije na webstronach města Wětošowa
Pšyne

**Pšyne** (prjedy tež *Pšyno*;  *Missen*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2003 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 430 wobydlerjow a nadeńdźe so šěsć kilometrow južnje Wětošowskeho stareho města při rěčce Łukajcy.

Do gmejnskeho dźěla słušatej wjesce Jažyn (wot 1928) a Gołyń (wot 1957).

Susodne wjeski su Jažyn na sewjeru, Łaz na juhowuchodźe, Hogrozna na juhu a Gołyń na zapadźe. Južnje wsy nadeńdźe so solarny park Pšyne.

## Stawizny
Cyrkej w nawsowcu Pšyne naspomni so prěni raz w lěće 1346. Po statistice Arnošta Muki měješe Pšyne we 1880tych lětach cyłkownje 351 wobydlerjow, z kotrychž bě hišće 30 Serbow (9 %) a 321 Němcow. W lěće 1956 zliči Arnošt Černik jenož hišće jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja.

Hač do 26. oktobra 2003 bě Pšyne samostatna gmejna.

Wjesna cyrkej je so w lěće 1887 w neogotiskim stilu město staršeho tykowaneho twarjenja natwariła. Wona słuša do kulturnych pomnikow města Wětošowa.

## Nóžki


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Hacıqabul

**Hacıqabul** (wurjekowanje: *Hadźikabul*) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Bakuwa při železniskej čarje Baku–Tbilisi.

Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow .

Ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Wot 1939 do lěta 2000 rěkaše město *Qaziməmməd*.

## Žórła
Tšadow (Wětošow)

**Tšadow** (prjedy tež *Kšadow*;  *Stradow*) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Ma něhdźe 250 wobydlerjow a nadeńdźe so při južnej kromje Błótow, tři kilometry sewjernje Wětošowskeho stareho města při Wětošowskej młynskej rěčce *(Mühlenfließ)*.

Susodne wjeski su Długi za Łučnym hatom na wuchodźe, Wóškalawa a město Wětošow na juhu, Chórice na juhozapadźe a Raduš na sewjerozapadźe. Na sewjeru nadeńdu so Tšadowske haty, kotrež słušeja do přirodoškitneho pasma.

## Stawizny
Wjes w formje rjadowca naspomni so prěni raz w lěće 1355. Hižo w 9. lětstotku wobsteješe pak serbske hrodźišćo na městnje dźensnišeho hrodowskeho parka. W lěće 1878 załoži so prěnja Tšadowska šula. Hač do 20. lětstotka bě puć do Tšadowa slepa hasa a wjes sama poslednja před Błótami.

Po statistice Arnošta Muki měješe Tšadow we 1880tych lětach cyłkownje 414 wobydlerjow, z nich 400 Serbow a 14 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 6,2 %.

Hač do 31. decembra 2001 bě Tšadow samostatna gmejna.

Kublerski dom a wojerski pomnik słušatej do zapisanych kulturnych pomnikow města Wětošowa.

## Nóžki


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Ağstafa

**Ağstafa** (wurjekowanje: *Agstafa*) je město w Azerbajdźanje, blisko armenskeje hranicy. Leži něhdźe 450 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło dwanaće tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1941 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Astara (Azerbajdźan)

**Astara** (; talyšsce *Ostoro*) je město w Azerbajdźanje, blisko iranskeje hranicy. Leži něhdźe 200 kilometrow južnje Bakuwa při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja.

Ma wokoło 16 tysac wobydlerjow. Wjetšina wobydlerstwa je muslimska.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Ağsu

**Ağsu** (wurjekowanje: *Agsu*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Agsu něhdźe 120 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Literatura
* Ач-су// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Rachlowc

**Rachlowc** móže być:

* Jakub Rachlowc (1817–58) – muler a ludowy basnik z Hućiny
* pseudonym Franca Krala (1886–1915) – spisowaćel a redaktor
Jakub Rachlowc

**Jakub Rachlowc** ( *Jacob Rachlitz*; * 4. meje 1817 w Hućinje, † 6. julija 1858 runje tam) bě serbski muler a ludowy basnik.

Narodźi so jako syn małeho zahrodnika w tehdy hišće dospołnje serbskorěčnej Hućinje a nawukny mulerstwo. Dźěłaše tež jako  pola burow a w zymje jako nócny stražnik. W lěće 1840 přewza w starobje 23 lět nanowu žiwnosć, na kotrejž ležeše wysoka renta, dyrbi ju pak dołha dla 1851 předać. Po tym bě na podrustwje w Brězynje, Jamnom a Hućinje. Prěnja žona a wšě jeho sydom dźěći jemu zemrěchu. Wón sam wumrě wochudnjeny w lěće 1858 w starobje jenož 41 lět.

Jakub Rachlowc wozjewi za čas wozrodźenja w 1840tych a 1850tych lětach w Tydźenskej Nowinje a w Serbskich Nowinach něhdźe 30 składnostnych basnjow, mjez druhim pryzlojte přeprošenja na kermušu abo hermank. Ze socialnostawizniskeho wida su jeho basnje wo žiwjenju mulerjow hódnotne, w kotrychž předstaja jich bědu w swojim času. Wón hraješe tež na huslach a dźiwaše na dodźerženje kwasnych nałožkow.

## Literatura
* Ota Wićaz: *Kak so murjer Jakub Rachlowc před 75 lětami w Hućinje žiwješe.* W: *[[Předźenak (protyka)|Předźenak]]* 1924, str. 48–52.
* tón samy: *Murjer Jakub Rachlowc.* W: Nowa doba, lětnik 6, wudaći 20/21, 16. a 19. februara 1952.

## Žórło
Balakən

**Balakən** (wurjekowanje: *Balaken*;  awarsce *Билкан*; do 1991 – Belokany) je město w Azerbajdźanje, blisko georgiskeje hranicy. Leži při rěce Belakenčaj něhdźe 450 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 12. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1930 měšćanske prawa.

## Literatura
* Белоканы// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkaz
Biləsuvar

**Biləsuvar** (wurjekowanje: *Bilasuwar*;  do 1938 – *Pilesuwar*; do 1991 – *Puškino*)  je město w Azerbajdźanje, blisko iranskeje hranicy. Leži něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Qəbələ

**Qəbələ** (wurjekowanje: *Gabala*;  do 1920 – *Kutkašin*; do 1991 – *Kutkašen*) je město w Azerbajdźanje. Leži w Kawkazu při rěce Damiraparanča něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 13 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1973 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bərdə

**Bərdə** (wurjekowanje: *Barda*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Terter něhdźe 260 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 38 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Encyclopedia Iranica
Beyləqan

**Beyləqan** (wurjekowanje: *Bejlagan*;  1939–1989 *Ždanowsk*) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 38 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Encyclopedia Iranica
Qazax

**Qazax** (wurjekowanje: *Gazach*;  do 1939 – *Kazach*; do 1959 – *Nowaja Akstafa*) je město na samym sewjerozapadźe Azerbajdźana, blisko armenskeje hranicy. Leži při rěce Akstafa něhdźe 460 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 21 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1909 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Казах// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*  Казах// Большой энциклопедический словарь
* Казах// Большая советская энциклопедия

## Wotkaz
Qax

**Qax** (wurjekowanje: *Gach*;  awarsce *КахІиб*; do 1991 – *Kachi*) je město w azerbajdźanskim Kawkazu, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Kurmuchčaj něhdźe 340 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 13 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1967 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Кахи// Большая советская энциклопедия

## Wotkaz
Goranboy

**Goranboy** (wurjekowanje: *Goranboj*;  do 1938 – *Goranboj*; do 1991 – *Kasum-Ismailow*) je městačko na zapadźe Azerbajdźana. Leži  něhdźe 250 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1909 měšćanske prawa.

Wot lěta 1966 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Göyçay

**Göyçay** (wurjekowanje: *Gjojčaj*) je město w Azerbajdźanje. Leži  při rěce  Gjojčaj něhdźe 200 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 42 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1916 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Геокчай// Большая советская энциклопедия
Göytəpə

**Göytəpə** (wurjekowanje: *Gjojtepe*; do 1992 – *Prišib/ Пришиб*) je město na juhu Azerbajdźana. Leži  něhdźe 200 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 14 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1840 wot ruskich sydlerjow pod mjenom Prišib załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Пришиб// Большая советская энциклопедия

## Wotkaz
Qobustan

**Qobustan** (wurjekowanje: *Gobustan*; do 2008 – *Mərəzə/ Maraza*) je městačko w Azerbajdźanje. Leži  něhdźe 90 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło wósom tysac wobydlerjow.

Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Qovlar

**Qovlar** (wurjekowanje: *Gowlar*) je město na samym sewjerozapadźe Azerbajdźana, blisko armenskeje hranicy. Leži  něhdźe 450 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 14 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 2012 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Horadiz

**Horadiz** () je městačko na juhu Azerbajdźana při iranskej hranicy. Leži při rěce Aras něhdźe 300 kilometrow juhozapadnje Bakuwa a ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.

Wot lěta 2007 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Quba

**Quba** (wurjekowanje: *Guba*; lezgisce *Къуба*) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži  při rěce Kudialčaj něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 24 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło.

## Literatura
* Куба, город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkaz
Qusar

**Qusar** (wurjekowanje: *Gusar*; lezgisce *КцӀар*) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži  něhdźe 180 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 16 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Jurij Wanak

**Jurij Wanak** ( *Georg Wannack* abo *George Warnack*; * 27. apryla 1764 w Chelnje, † 2. septembra 1837 w Njeswačidle) bě serbski wučer a přełožowar.

Narodźi so jako syn bura a bu wot 1781 do 1787 na Wulkowjelkowskim wučerskim seminarje pola Michała Haupta wukubłany. Připódla dźěłaše hižo jako pomocny wučer w tamnišej šuli. W lěće 1787 přewza město wučerja w Njeswačidle, hdźež hač do swojeje smjerće w lěće 1837 wosta.

Wanak słušeše do teje generacije serbskich wučerjow, kotraž so kubłaše na wučerskich wustawach, wot zemjanow pod wliwom rozswětlerstwa załoženych. Wón je dwě knižce do serbšćiny přełožił.

Wón bě nan ewangelskeho fararja a spisowaćela Jurja Arnošta Wanaka.

## Wozjewjeni
* *Krasny puć Boži z tymi čłowjekami na zemi prjedy Krystusoweho naroda.* Budyšin, 1797.
* *Krótka powěsć wot teho žiwjenja a smjerće knjeza Jana Gottloba Contiusa.* Budyšin, 1797.

## Žórło
Gəncə

**Gəncə** (wurjekowanje: *Gandźa*; 1804 – 1918 *Jelizawjetpol/ Елизаветполь*; 1918 – 1935 *Gandźa*;  1918 – 1935 *Kirowabad/ Кировабад*) je wulkoměsto na zapadźe Azerbajdźana. Leži  něhdźe 300 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 300 tysac wobydlerjow.

Wot meje hač do septembra 1918 bě Gandźa nachwilna stolica Azerbajdźanskeje demokratiskeje republiki, dołhož steješe Baku hišće pod kontrolu bolšewistiskeho wójska.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony 
* Encyclopædia Iranica
Dəliməmmədli

**Dəliməmmədli** (wurjekowanje: *Dalimammadli*) je městačko na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Gəncəja.

Ma wokoło pjeć tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1991 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Daşkəsən

**Daşkəsən** (wurjekowanje: *Daškesan*; do 1948 – *Wjerchnij Daškesan/ Верхний Дашкесан*) je město na zapadźe Azerbajdźana. Leži  při rěce Koškarčaj něhdźe 400 kilometrow zapadnje Bakuwa a něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje Gəncəja.

Ma wokoło  dźesać tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1948 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Cəlilabad

**Cəlilabad** (wurjekowanje: *Dźalilabad*; do 1967 – *Astrachan-Bazar*) je město na juhu Azerbajdźana. Leži  něhdźe 170 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 43 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1952 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Джалилабад// Большая советская энциклопедия

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Awtonomna republika Nachičewan

**Awtonomna republika Nachičewan** () je eksklawa a awtonomna republika Azerbajdźana z wobydlerstwom wot wjace hač 439 tysac. Z nich su 99 % Azerbajdźanjenjo.

Na wuchodźe mjezuje z Armenskej a na zapadźe z Iranom. Pomjezna rěka mjez Nachičewanom a Iranom je Aras. Přez wuski koridor je nimo toho tež z Turkowskej zwjazany. Zwisk mjez eksklawu a hłownym dźělom Azerbajdźana wobsteji jenož přez lětadło.

Stolica a najwjetše město je Naxçıvan. Dalšej wulkoměsće stej Culfa (12.000) a Ordubad (10.000).

Nachičewan bě za čas Sowjetskeho zwjazka wot lěta 1924 awtonomna republika w Azerbajdźanskej socialistiskej sowjetskej republice.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Yevlax

**Yevlax** (wurjekowanje: *Jewlach*) je město w Azerbajdźanje. Leži  při rěce Kura něhdźe 220 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 64 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1938 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Zaqatala

**Zaqatala** (wurjekowanje: *Zagatala*) je město na sewjeru Azerbajdźana. Leži  při rěce Talačaj něhdźe 300 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 21 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Imişli

**İmişli** (wurjekowanje: *Imišli*) je město w Azerbajdźanje. Leži  při rěce Aras něhdźe 250 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 35 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1960 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Ismayıllı

**İsmayıllı** (wurjekowanje: *Ismajilli*) je město w Azerbajdźanje. Leži  něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 20 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1967 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Gədəbəy

**Gədəbəy** (wurjekowanje: *Gadabaj*) je město na zapadźe Azerbajdźana. Leži  něhdźe 350 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło  jednaće tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1990 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Culfa

**Culfa** (wurjekowanje: *Dźulfa*) je město na juhu Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 35 kilometrow juhowuchodnje Naxçıvana při lěwym brjoze pomjezneje rěki Aras.

Ma wokoło 12 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Literatura
* Джульфа// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Lənkəran

**Lənkəran** (wurjekowanje: *Lenkaran*) je wulkoměsto na juhu Azerbajdźana. Leži na brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 200 kilometrow južnje Bakuwa.

Ma wokoło 241  tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Literatura
* Ленкорань// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Lerik

**Lerik** () je městačko na juhu Azerbajdźana, blisko iranskeje hranicy. Leži  něhdźe 50 kilometrow zapadnje Lənkərana.

Ma wokoło sydom  tysac wobydlerjow.

Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Liman (Azerbajdźan)

**Liman** (; 1924–1999 *Port-Iljič/ Порт-Ильич*) je přistawne město na juhu Azerbajdźana. Leži při brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 10 kilometrow sewjernje Lənkərana a něhdźe 190 kilometrow južnje Bakuwa.

Ma wokoło jednaće tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1921 załožiło a ma wot lěta 1971 měšćanske prawa. Wot 1924 do 1999 bě pomjenowane po załožerju Sowjetskeho zwjazka Wladimira Iljiča Lenina. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1999.

## Žórła
Kito Grys

**Kito Grys** ( *Christian Grüss*; * 10. meje 1766 w Hajnku, † 26. februara 1855 w Žylowje) bě delnjoserbski wučer a kěrlušer.

Narodźi so w delnjołužiskim Hajnku pola Gołkojc a bě po powołanju krawc, kiž kubłaše so awtodidaktisce na wučerja. Wot 1782 do 1850 bě z wjesnym wučerjom w Žylowje.

W lěće 1789 wuda zběrku *Wendisches Sterbeliederbüchlein* z kěrlušemi za přeběh cyłeho lěta. Poezija je lěpša hač w mnohich staršich delnjoserbskich kěrlušowych knihach. Grys je dotal najstarši znaty kěrlušer z wučerskeho powołanja.

## Žórło

## Wotkaz
* Christian Grüß (Grys Kito)
Hohenwutzen

**Hohenwutzen** je wjes při lěwym brjoze Wódry w braniborskim wokrjesu Markowsko-Wódrjanski kraj a wot lěta 2003 dźěl města Bad Freienwalde. Leži sydom metrow nad mórskej hładźinu mjez Šćećinom a Schwedtom na sewjeru a Kostrinom a Frankobrodom na juhu. Ma wokoło 750 wobydlerjow.

Połojca wsy słuša wot lěta 1946 k Pólskej a rěka Osinów Dolny. Do Hohenwutzena słuša wot lěta 1945 wjesny dźěl Neuglietzen.

## Wobchad
Hohenwutzen leži při zwjazkowej dróze 158a (Bad Freienwalde–Berlin). Nimo toho započina so tule krajna dróha 283 do Herzsprunga. Do 1945 přeprěkowaše železniska čara Bad Freienwalde–Zehden tule Wódru.
Grys

**Grys** je swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Kito Grys (1766–1855) – delnjoserbski wučer a kěrlušer
* Mjertyn Grys (1818–1878) – delnjoserbski wučer, kěrlušer a basnik
Masallı

**Masallı** (wurjekowanje: *Masally*) je město na juhu Azerbajdźana. Leži něhdźe 250 kilometrow južnje Bakuwa a 30 kilometrow sewjerozapadnje Lənkərana.

Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1960 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Naftalan

**Naftalan** je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 360 kilometrow zapadnje Bakuwa a 50 kilometrow juhowuchodnje Gəncəja.

Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1873 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Žórła
Mingəçevir

**Mingəçevir** (wurjekowanje: *Mingečewir*; do 1948 – *Minčegaurges/ Минчегаургэс*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 270 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 115 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1946 załožiło a ma wot lěta 1948 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Neftçala

**Neftçala** (wurjekowanje: *Neftčala*; do 1952 – *Posjolok Trest/ Посёлок Трест*) je město w Azerbajdźanje. Leži při brjoze Kaspiskeho morja něhdźe 180 kilometrow južnje Bakuwa. 

Ma wokoło 21 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1959 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Naxçıvan

**Naxçıvan** (wurjekowanje: *Nachčiwan*) je město w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži při prawym brjoze rěki Nachičewančaj něhdźe 400 kilometrow juhozapadnje Bakuwa. Je najwjetše město a stolica Nachičewanskeje Awtonomneje republiki.

Ma wokoło 75 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Literatura
* Нахичевань// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Jan Józef Hawštyn Hauptmann

**Jan Józef Hawštyn Hauptmann** ( *Johann Joseph Augustin Hauptmann*; * 11. februara 1709 w Kulowje, † 10. meje 1771 w Budyšinje) bě serbsko-katolski duchowny a spisaćel.

Narodźi so w Kulowje a bě wot 1728 do 1731 jedyn z prěnich chowancow Serbskeho seminara w Praze. Tam wopytowaše wot 1728 do 1730 gymnazij a w lětomaj 1730/31 studowaše filozofiju a teologiju. Za tutón čas bě tež z prefektom seminara. Po nawróće do Łužicy bě wot 1734 do 1741 kapłan w Budyšinje a zdobom prědar w Zdźěri, wot 1741 do 1759 bě kanonik Budyskeho tachantstwa a wot 1759 senior.

Hauptmann bě awtor prěnjeho rukopisneho kataloga łužiskeho katolskeho duchownstwa *Catalogus Cleri Lusatii* (1768) a spisa tež serbske prědowanja (1736–39) kaž tež *Wučby, napominanja a próstwy za chorych*. Jeho rukopisy so chowaja w Tachantskim archiwje.

## Žórło
Oğuz

**Oğuz** (wurjekowanje: *Oguz*; do 1991 – Վարդաշեն/ *Wartašen*) je město na sewjeru Azerbajdźana, blisko ruskej hranicy. Leži něhdźe 270 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa. 

Ma wokoło sydom tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1968 ma měšćanske prawa. Do lěta 1991 wobsteješe wobydlerstwo sydlišća hłownje z Udinow a Armenjanow. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.

## Žórła


## Literatura
* Варташен// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Wotkaz
Jurij Arnošt Wanak

**Jurij Arnošt Wanak** (* 7. meje 1817 w Njeswačidle, † 27. meje 1887 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a spisowaćel.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Njeswačanskeho wučerja a kantora Jurja Wanaka a wopytowaše wot 1830 do 1836 Budyski gymnazij, hdźež běštaj mjez jeho sobušulerjemi Jan Arnošt Smoler a Julius Eduard Wjelan. Přizamkny so studij ewangelskeje teologije w Lipsku (1836–39). Wot 1839 do 1843 dźěłaše jako domjacy wučer w Schöneichu a Rakecach kaž tež jako šulski wikar w ródnym Njeswačidle a w Poršicach. 

Wot 1843 do 1848 bě wučer na měšćanskej šuli w Budyšinje. W rewoluciskim lěće 1848 dósta prěnje farske městno, a to jako naslědnik Jana Kiliana w tehdy hišće dospołnje serbskich Kotecach. Hižo po dwěmaj lětomaj Kotecy zaso wopušći a přewza městno jako zastupowacy direktor Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. 1851 so woženi z Lydiju Jakubec (1830–1895), najstaršej dźowku Budyskeho fararja Arnošta Bohuwěra Jakuba.

W lětomaj 1858/59 bě znowa z Kotečanskim fararjom a 1859 přewza wot Jaroměra Hendricha Imiša farske městno we Wóslinku, hdźež hač do 1886 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk do Budyšina, hdźež jenož lěto po tym zemrě.

## Skutkowanje
Wanak běše wot lěta 1837 z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku a někotre lěta jeho starši. W tutym času wozjewi w rukopisnej Serbskej nowinje basnje a powědančka z ludu. Pod jeho wjednistwom so Lipšćanske towarstwo znowa wožiwi a kontakty k druhim serbskim studentskim zjednoćenstwam nawjaza. Po nawróće do Łužicy podpěrowaše Handrija Zejlerja při wudawanju Tydźenskeje Nowiny, wobstara korektury, pisaše nastawki a druhdy tež cyłe wudaće nowin. 

Hromadźe z diakonom Theodorom Wjacku staraše so wo nowowudaće serbskeje biblije, kotrež wuńdźe 1849 a znowa 1857. Z łaćonšćiny přełoži *Domaša Kempenskeho štwore knihi wot chodźenja za Chrystusom*.

Wón słušeše do skerje konserwatiwnych, kraloswěrnych kruhow serbskeje inteligency. Po přikładźe Bjedricha Adolfa Klina a druhich přećiwnikow rewolucije lětow 1848/49 njepodpisa tak mjenowanu Wulku próstwu Serbow. Po 1849 dósta wot sakskeho knježerstwa wažne funkcije na šulskim a cyrkwinskim polu. Wot 1851 bě generalny inspektor za serbske cyrkwje a šule Budyskeje wokrjesneje direkcije, přewza serbšćinu a nabožinu na wučerskim seminarje a nawjedowaše wučersku preparandu.

Wanak bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje, jeje pismawjedźer a sekretar a wot 1854 z městopředsydu towarstwa. Jako tajki prócowaše so tež wo pjenježne srědki za wudaće Pfuloweho słownika.

## Wozjewjenja
* *Domaša Kempenskeho štwore knihi wot chodźenja za Chrystusom.* Budyšin, 1845.
* *Prěnja čitanka za serbske a němske šule. Erstes Lesebüchlein für wendisch-deutsche Schulen.* Budyšin, 1865.
* *Pjeć listow z časa noweho Serbstwa.* W: Łužica 18 (1899), str. 20sl.

## Žórło

* Petr Píša, *[http://stare.luzice.cz/clv/2007/clv_2007-09.pdf Česko-lužické styky v 1. polovině 19. Století]*, Česko-lužický věstník, Ročník XVII Číslo 9/září 2007, s. 56
Ordubad

**Ordubad** je město na juhu Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži při rěce Ordubadčaj něhdźe 60 kilometrow juhowuchodnje Naxçıvana. 

Ma wokoło dźesać tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Osinów Dolny

**Osinów Dolny** (do 1945 němsce *Niederwutzen*) je wjes ze 180 wobydlerjemi při Wódrje w Zapadopomorskim wojewódstwje. Słuša ke gmejnje Cedynia.

Centrum wsy nadeńdźe so někak kilometer sewjerowuchodnje pomjezneje rěki Wódry. Bjezposrědnje při hranicy nasta w něhdyšej papjerowni tak mjenowane „pólske wiki“, najwjetše při tutej hranicy.

### Wobchad
Osinów Dolny leži při wojewódstwymaj dróhomaj 124 přez Cedyniu do Chojny a 126 do Dębnoho. Do 1945 přeprěkowaše němska železniska čara Bad Freienwalde–Zehden na tutym městnje Wódru.

### Stawizny
Hač do kónca Druheje swětoweje wójny bě dźensniši Osinów Dolny wuchodne předměsto Hohenwutzena a słušeše k Braniborskej.

## Wotkaz
Saatlı

**Saatlı** (wurjekowanje: *Saatli*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Aras něhdźe 180 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 18 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1971 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Sabirabad

**Sabirabad** (do 1931 – *Petropawlowka/ Петропавловка*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 29 tysac wobydlerjow.

Dźensniše je so w 19. lětstotku wot ukrainskich sydlerjow pod mjenom Petropawlowka załožiło a ma wot lěta 1959 měšćanske prawa. Swoje dźensniše mjeno dósta w lěće 1931 po basniku Mirzy Sabira.

## Žórła


## Wotkaz
Siyəzən

**Siyəzən** (wurjekowanje: *Sijazan*; do 1954 – *Kyzyl-Burun/ Кызыл-Бурун*) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 24 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1954 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Salyan

**Salyan** (wurjekowanje: *Saljan*) je město w Azerbajdźanje. Leži při rěce Kura něhdźe 140 kilometrow juhozapadnje Bakuwa.

Ma wokoło 36 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1916 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Literatura
* Сальяны// Большая советская энциклопедия

## Wotkaz
Samux

**Samux** (wurjekowanje: *Samuch*) je město w Azerbajdźanje. Leži něhdźe 300 kilometrow zapadnje Bakuwa.

Ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow.

Wot lěta 2008 ma měšćanske prawa.

## Žórła
Udinšćina

**Udinšćina** (*Udin muz*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow, kotraž rěči so wot něhdźe 6.000 rěčnikow na sewjeru Azerbajdźana.

## Udinski alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Udi// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki
Złota ryba

**Złota ryba** (serbsce tež *Złoty karp*; wědomostne mjeno *Carassius gibelio forma auratus*) je mała słódkowódna ryba. Słuša do swójby karpowych rybow (a z tym tež do rjada kosćowych rybow) a je jara woblubowane domjace zwěrjo a zdobom najstarše znate bjez někajkeho hospodarskeho wužitka. Znajmjeńša 120 plahowanskich družinow je dotal znate. Złote ryby móžeja starobu wot 20 do 30 lět docpěć druhdy samo starobu wot 40 lět. Złota ryba docpě wahu wot 1000 g; w někotrych padach docpěja samo 3000 g.

## Napohlad
Złota ryba je čerwjeno-oranžojta do žołta a ma husto běłe abo čorne blaki. Ryby błyšća so złote. Docpěja dołhosć hač do 24 centimetrow, hdyž maja wjele městna samo hač do 50 centimetrow. Muske a žónske eksemplary njehodźa so wonkownje rozeznawać.

## Žiwjenski rum
Tute ryby njemóžeš w přirodźe nadeńć. Su čiste plahowanske ryby (Zuchtfische). Wone su w měrnych wodźiznach z wjele rostlinami žiwe, dźerža so pak tež w akwarijach. Dźensa so złote ryby po cyłym swěće dźerža.

## Stawizny
Hižo před lětstotkami so złota ryba prěnjotnje w Chinskej plahowaše. Jako prěni wopisa je Carl von Linné we 18. lětstotku. Spočatnje smědźachu jenož zemjenjo ryby plahować. Pozdźišo, někak w 13. lětstotku, měješe skoro kóždy dom hat abo basenk ze złotymi rybami. W 17. abo 18.lětstotka su so přez europskich wotkrywarjow złote ryby w Europje rozšěrili. Tež tam buchu jenož wot wyšich swójbow dźeržane.

## Zastaranje
Hdyž chceš sej złote ryby wobstarać, potom wobstaraj sej znajmjeńša 5 eksemplarow (ale nic wjac pola 1000 l) dokelž čuja so potom hakle derje. Dawaja 20-30 wšelake plahownske formy. Za złote ryby dyrbi hat znajmjeńša meter hłuboki być. Ryby su wšožrački. Woni trjebaja lochko požitnu jěsć (trjebaja wjele jědźe). Złote ryby maja kóčki jako njepřećelow, tohodla je radźomnje, zo so ryba před kóčkami škita. Dnowna woršta wot hata abo akwarija dyrbi ze šćerka wobstać a dyrbi so z mnohimi mócnymi rostlinami posadźeć.

## Rozmnoženje
Žónske złote ryby połoža 500 do 3000 jejka, kotrež so hnydom wot muskich eksemplarow wopłodźa. Jejka dźerža na wodowych rostlinach. Po dwěmaj do třoch dnjach wulězu małe złote ryby, kotrež maja šěru-zelenu barbu. Hakle po 12 měsacach wuwiwaja najprjedy čornu, potom hakle złotu barbu a cyle na kóncu wuwiwaja hišće běłe blaki.

## Zežiwjenje
Złote ryby su wšožrački. Žeru rady: 
* larwy kuntworow
* wódne rostliny
* rybjacu picu
* wački
* wowsne tružki
* 
* kukuricu
* dafniju

## Wotkaz
Hejnik

## Powšitkowne informacije

Hejniki słušeja k swójbje žrawca.Maja mjeno dokelž maja sylnu wupřestrejenu hłowu.Maksimalna dołhosć je 5,50 do 6,10 metrow.Su swětodaloko wosebje w subtropiskich přibrjóžnych kónčinach žiwy. Su samotarja, ale móža so tež do małkich abo do jara wulkich skupinow namakać hač do 100 zwěrjatow.

## Přiznamjenja

Hejniki maja wrjećenkojty ćěło.Wupadaja bruny do šery z běłym bruchom.Ma w hornym čelesnom 25 do 37 a w delnym čelesno 24 do 37 zuby.
Ryba wobsedźi 5 žabrowe škabła.

## Rozsěrjenje

Su swětodaloko wosebje w subtropiskich přibrjóžnych kónčinach žiwy. Ryby su tež w ćopłotych klimowych zonach zaso widźeć.

## Zežiwjenje
Zežiwja so wo kosćatych rybach kaž na přikład Sardiny Makrely abo tamne družiny.Žerja pak tež hłowonohačo(čornicy abo kalmany) abo tež raki.
Piranha

**Piranha** () słuša k družinje kosćowych rybow. Cyłkownje je pjeć rodow znate. Wón móže dołhosć wot 10 do 35 centimetrow docpěć a je někak 0,5 do 2 kg ćežki. Docpěje starobu wot někak pjeć do 15 lět. Ze swojej šěrej, namódrej, zelenojtej abo tež načerwjenej barbu móže so wón we wodźe jara derje tarnować. Piranha je wodnjo aktiwny a je w skupinje rybow swojeje družiny žiwy. Přirodne njepřećele tuteje ryby su wjetše rubježne ryby abo tež wjetše piranhe. Piranha njeje wot wotemrěća wohrožene a dawaja wjace hač 30 wšelake družiny.

## Cyroba
Jeho sylne kusadło je bjez dźěrje kaž piła natwarjeny a sedźi kruty w čelesnowym kosću. Kónčkojte a wótre zuby móža hač do 4 cm dołhe być. Piranha móže ze zubami a ze swojej wurjadnej muskulatury wulke dźěle z druhich rybow wutorhnyć abo  tež druhe ryby, kiž su samo wjetše hač wón sam morić. Za čłowjeka je njestrašny, jenož jara zrědka dawaja pady, hdźež su přez piranhe chutne zranjenja nastali. Piranhe tež zežeru sćerb a chore zwěrjata. Z tym su jara wažne za ekologiski system, dokelž zadźěwaja tak epidemijam.

## Žiwjenski rum
Piranha pochadźa z Južneje Ameriki a so tam tež rozpřezdrěwaše. Ale tež we druhich kóncach swěta wón so rozpřezdrěwaše. Tak namakamy jeho dźensa tež w Orinoko, Guyana, Amazonas, Rio Sao Francisko, Rio Paraguay a jich pódlanskich rěkach. Potajkim namakamy jeho we wulkich rěkach a stejacych a běžacych wodźiznach ze słódkej wodu.

## Rozmnoženje
W starobje wot někak 12 měsacow do 24 měsacow je piranha splažnozrały a so poruje. Žónske zwěrjo połoži někak 100 do 500 abo samo 600 jeja do jamy kiž je muske zwěrjo do toho spřihotował. Muske zwěrjo přewza tež intensiwne lehnjenje a po sydom dnjow su z larwow swobodnje płuwace ryby nastali.

## Klasifikacjia
* Serrasalmus altispinis
* Serrasalmus altuvei
* Serrasalmus auriventris
* Serrasalmus brandtii
* Serrasalmus compressus
* Serrasalmus eigenmanni
* Serrasalmus elongatus
* Serrasalmus emarginatus
* Serrasalmus geryi
* Serrasalmus gibbus
* Serrasalmus gouldingi
* Serrasalmus hastatus
* Serrasalmus hollandi
* Serrasalmus humeralis
* Serrasalmus irritans
* Serrasalmus maculatus
* Serrasalmus manueli
* Serrasalmus marginatus
* Serrasalmus medinai
* Serrasalmus nalseni
* Serrasalmus neveriensis
* Serrasalmus nigricans
* Serrasalmus nigricauda
* Serrasalmus odyssei
* Serrasalmus rhombeus
* Serrasalmus sanchezi
* Serrasalmus scotopterus
* Serrasalmus serrulatus
* Serrasalmus spilopleura
* Serrasalmus stagnatilis
* Serrasalmus undulatus

## Wotkaz
Karp

**Karp** *(Cyprinus carpio)* je jedna z najznaćišich europskich družin rybow a woblubowana słódkowódna ryba, kotraž so tež we łužiskich hatach plahuje.

### Žiwjenski rum
Karp je wodnjo spłóšiwy a přebywa we hłubokich wodźiznach abo w schowach. Hakle při ćmičkanju bywa aktiwny. Dźiwje karpy su wohrožene. Karpa namakaš najhusćišo w měrnych wodźiznach, ćopłych, stejacych z rostlinami a z mjechkim dnjom.

### Přiznamjenja
* wulkosć a waha: 35-60 cm (maks. 120 cm), 1–3 kg (maks. 40 kg)
* wopisanje: wysoke ćěło, do bokow płone, wulku klamu ze štyrjomi bartlami, dwěmaj krótkimaj a dwěmaj dołhimaj, třirynkowe zuby ze sylnje wutwarjenymi płoninami za kusanje, wulke šupizny
* barba: jara wšelako,chribjet je brunojty abo šěročorne, ćěłowa strona je złote do zerzawjena barbjena
* maksimalna staroba: 36 lět

### Rozšerjenje
Prěnjotnje pochadźa Karp z Azije, zwotkelž bu wot Romjanow do Europy donjeseny. W srjedźowěku přinjesechu mnichojo karpa do sewjerneje Europy. Dźensa je wón na cyłym kontinenće znaty jako jědźna ryba.

### Rozmnožowanje
Karpy njerkaja w Europje mjez meju a junijom. K rozmnoženju trjechja so karpy w niskich, ćopłych a na rostliny bohatych wodźiznach. Njerkanje wotměwa so pola 17 do 200 °C.

Karpy so wonkownje wopłodźa a jejka wotpołoža na rostliny. Karpy njestaraja so wo jejka. Po wotnjerkanju płuwaja muzske a žónske karpy zaso do swojich poprawnych wodźiznow. Larwy wuhlanu so po 3-5 lětdźesatkach. Po třoch abo štyrjoch lětach su karpy zrałe.

### Zežiwjenje
Młode karpy zežiwja so wot planktona, dorosćene wot dnownych zwěrjatkow (wačkow, šlinkow, mušlow, małorakow, insektowych larwow) a wot rostlinskich maćiznow.

Při ćmičkanju přewora karp pódu a błóto ze swojej klamu.

### Wužiwanje
Karp je woblubowany za jědźenje, tradicionelnje wosebje k hodam a silwester. Podobnje kaž mušle dawa karp w měsacach z "r", potajkim wot apryla do septembra.

Karp je tež woblubowana hobbyjowa ryba, dokelž je mócny a chětro wulki.

## Žórło
* *[http://www.fischlexikon.info/index.php?a=cyprinus-carpio&l=de#merkmale Cyprinus carpio]* na fischlexikon.info

## Wotkaz