open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1604

## Podawki
* Francozojo zahaja zasydlenje dźensnišeje Francoskeje Guayany.
* W Greifswaldźe załoži so uniwersitna knihownja.
* 19. awgusta: Z Londonskim zrěčenjom skónči so wot lěta 1585 trajaca Jendźelsko-španiska wójna we wobłuku Wósomdźesatlětneje wójny.

## Narodniny
* 18. měrca: Jan IV. – kral Portugalskeje, prěni monarch z rodu Braganza († 1656)
* 3. nowembra: Osman II. – sultan Osmaniskeho mócnarstwa († 1622)

## Wumrěće
* 

## Wotkaz
1605

## Podawki
* 1. apryla: Kardinal *Alessandro Ottaviano de Medici* wuzwoli so po smjerći Klemensa VIII. za 231. bamža romsko-katolskeje cyrkwje a přiwza mjeno Leo XI.
* 8. apryla: Šwedski kral Korla IX. załoži město Oulu při Botniskim zaliwje.
* 16. meje: Po nahłej smjerći Lea XI. wuzwoli so kardinal *Camillo Borghese* za noweho bamža a přiwza mjeno Pawoł V.
* 21. julija: W Ruskej krónuje so pozdatny syn Iwana Hrozneho z podpěru pólsko-litawskich wójskow za noweho carja.
* 5. nowembra: W Jendźelskej wotkryje so ze strony katolskeho zemjanstwa planowany statny přewrót přećiwo kralej Jakubej I. pod wjednistwom wot Guy Fawkes.

## Narodniny
* 8. apryla: Filip IV. – kral Španiskeje, Neapla a Sicilskeje a jako Filip III. kral Portugalskeje († 1665)
* 29. julija: Simon Dach – němski basnik († 1659)

## Wumrěće
* 3. měrca: Klemens VIII. – italski duchowny, 230. bamž romsko-katolskeje cyrkwje (* 1536)
* 27. apryla: Leo XI. – italski duchowny, 231. bamž romsko-katolskeje cyrkwje (* 1535)
* 15. oktobra: Akbar – wulki mogul Indiskeje w lětach 1556–1605 (* 1542)

## Wozjewjenja
* Miguel Cervantes: *Don Quijote*, prěni dźěl

## Wotkaz
1606

## Podawki
* 12. apryla: Kral Jakub I. zawjedźe w Jendźelskej a Šotiskej zhromadnu chorhoj *[[Union Jack]]*.
* 17. meje: Z pólskeje strony podpěrowany ruski car Dimitrij II., pozdatny syn Iwana Hrozneho, so wot rebelowaceho zemjanstwa zamorduje. Z naslědnikom sta so dnja 19. meje Wasilij IV.

## Narodniny
* 15. julija: Rembrandt van Rijn – nižozemski moler († 1669)

## Wumrěće
* 31. januara: Guy Fawkes – jendźelsko-katolski oficěr, atentatnik na krala Jakuba I. (* 1570)
* 2. měrca: Martin Moller – němski mystikar, spisowaćel a kěrlušer (* 1547)
* 29. decembra: Stephan Bocskai – reformowany wjerch Sedmihródskeje (* 1557)

## Wozjewjenja
* William Shakespeare: *[[Macbeth]]*

## Wotkaz
1607

## Podawki
* 20. januara: Přiliwowa katastrofa na woběmaj stronomaj Bristolskeho kanala w zapadnej Jendźelskej a južnej Waliziskej žada sej wjace hač 2000 woporow. Najćešo potrjechene je město Cardiff.
* 13. meje: Jendźelscy překupcy załoža prěnje trajne sydlišćo Jendźelčanow w Sewjernej Americe, Jamestown.
* Havana sta so ze stolicu španiskeje kolonije Kuba.
* W Zagrebje załoži so uniwersitna knihownja.

## Narodniny
* 22. měrca: Paul Gerhardt – němski kěrlušer deutscher Kirchenlieddichter († 1676)
* 20. septembra: Christoph Notnagel – němski matematikar a astronom († 1666)

## Wumrěće
* 

## Wotkaz
1608

## Podawki
* 14. meje: Wósom protestantiskich wjerchow a 17 protestantiskich městow załoža Protestantisku uniju.
* 3. julija: Francoski wotkrywar Samuel de Champlain załoži sydlišćo Québec při Lorencowej rěce w dźensnišej Kanadźe a zdobom koloniju Nowofrancosku.
* 2. oktobra: W Nižozemskej předstaji optikar Hans Lipperhey Zeelandskej radźe prěni dalokowid.

## Narodniny
* 13. julija: Ferdinand III. z Habsburga – němski kejžor († 1657)
* 9. decembra: John Milton – jendźelski basnik († 1674)

## Wumrěće
* 18. julija: Joachim Bjedrich, wot 1598 do 1608 kurwjerch Braniborskeje (* 1546)
* 5. decembra: Sigismund I. Rákóczi – wjerch Sedmihródskeje (* 1544)

## Wotkaz
1609

## Podawki
* 10. julija: W Mnichowje załoži so Katolska liga jako zwjazk katolskich wjerchow a městow w Němskej.
* 11. septembra: Henry Hudson wotkryje kupu Manhattan při sewjeroameriskim pobrjoze.
* 16. septembra: Z woblěhowanjom Smolenska zahaji so hač do lěta 1618 trajaca Pólsko-ruska wójna.
* Galileo Galilei twari w Bjenatkach astronomiski dalokowid po přikładźe nižozemskeho optikarja Hans Lipperhey.

## Narodniny
* 18. měrca: Bjedrich III. – kral Danskeje a Norwegskeje wot 1648 do 1670 († 1670)
* 21. měrca: Jan II. Kazimir – kral Pólskeje († 1672)
* 5. oktobra: Paul Fleming – němski lěkar a spisowaćel († 1640)

## Wumrěće
* 

## Wotkaz
1610

## Podawki
* 7. januara: Z dalokowidom wotkryje Galileo Galilei štyri najwjetše měsački Jupitera (Ganymed, Kallisto, Europa a Io) a móže tak dopokazać, zo so wšitke njebjeske ćělesa wokoło Zemje njewjerća.
* 14. meje: Po atentaće zemrě francoski kral Hendrich IV. Z naslědnikom sta so jeho małolětny syn Ludwig XIII. Mordar François Ravaillac so dnja 27. meje zjawnje wotprawi.
* 2. awgusta: Při pytanju za Sewjerozapadnej pasažu wotkryje Henry Hudson dźensniši Hudsonowy zaliw.
* 20. septembra: W běhu Pólsko-ruskeje wójny docpěje pólske wójsko Moskwu a wobsadźi krjeml.
* Handroš Tara wozjewi *[[Enchirideon Vandalicum]]*, jedyn z najstaršich delnjoserbskich rěčnych pomnikow.

## Karty z lěta 1610

Dataja:Dublin in 1610 - reprint of 1896.jpg|Dublin
Dataja:John Speed's map of Cardiff 1610.jpg|Cardiff
Dataja:Moscow 1610.jpg|Moskwa


## Narodniny
* 22. apryla: Aleksander VIII. – 240. bamž romsko-katolskeje cyrkwje († 1691)
* Juro Ermel – Choćebuski měšćanski wučer a farar, spisaćel († 1685)

## Wumrěće
* 14. meje: Hendrich IV. – kral Francoskeje (* 1553)

## Wotkaz
William Shakespeare

**William Shakespeare** (křćeny 26. apryla 1564 w Stratford upon Avon; † 3. meje 1616 runje tam) bě jendźelski dramatikar, basnik a dźiwadźelnik. Jeho komedije a tragedije słušeja k najwuznamnišim a najhusćišo předstajenym dźiwadłowym krucham swětoweje literatury. Shakespearowy cyłkowny wupłód wobjimuje 38 dramow, 154 sonetow a episke hrónčka.

Jeho wuznam za spisownu rěč je w cyłym swěće připóznaty. Hromadźe z Homerom płaći jako najwuznamniši spisowaćel literarnych stawiznow a z 2 do 4 miliardami předatych eksemplarow najwuspěšniši awtor wšěch časow. Wjacore kruchi buchu tež hižo w serbskej rěči předstajene. Charakteristiska je mnohotosć jeho rěče, wot najnišeje wobchadneje rěče hač k najwyšej dwórnej rěči.

Nimo pisanja bě Shakespeare wuspěšny dźiwadłowy předewzaćel w Londonje a mějićel tamnišeho *[[Globe Theatre]]*.

## Spisy
K najznaćišim Shakespearowym krucham słušeja tragedije „Romeo a Julia“ (*Romeo and Juliet*, 1595), „Hamlet“ (*Hamlet, Prince of Denmark*, wokoło 1601), „Kral Lear“ (*King Lear*, 1605) a „Macbeth“ (1608) kaž tež komedije kaž „Štožkuli chceće“ (*Twelfth Night or What You Will*, 1601), „Són lětnjeje nocy“ (*A Midsummer Night’s Dream*, 1595/96) a „Skludźenje so spjećowaceje“ (*The Taming of the Shrew*, 1594).

## Wotkazy

* Shakespearowe teksty pola Wikisource
Jamalska połkupa

**Jamalska połkupa** (tež *Samojediska połkupa*,  Ямал) nadeńdźe so w sewjerozapadnej Sibirskej při brjoze Arktiskeho oceana, mjez Karaskim morjom na zapadźe a Obskim zaliwom – wuliwom rěki Ob do morja – na wuchodźe. Wona leži jako wuběžk Zapadosibirskeje nižiny sewjerowuchodnje sewjerneho kónca Uralskich horin a słuša tuž do Azije. Administratiwnje słuša do Awtonomneho wokrjesa Jamalskich Nencow w Ruskej federaciji. Połkupa je znata jako jedne z najwažnišich łožišćow a wudobywanišćow zemskeho płuna w cyłej Euraziji a wobstaruje Europu z płunom.

Jamalska połkupa je něhdźe 115.000 km² wulka, štož wotpowěduje wulkosći wuchodneje Němskeje, ma pak jenož 15.000 wobydlerjow, dokelž wobsteji zwjetša z bahnojteje tundry. Awtochtone wobydlerstwo słuša do ludu Nencow, kiž je hłownje wot plahowanja sobow žiwy. Jich wašnje žiwjenja je pak přez rozšěrjenje zemskopłunoweje industrije a změnu klimy wohrožene. Najwjetše sydlišćo je Jar-Sale při južnym pobrjoze ze 6.500 wobydlerjemi. Wot lěta 2011 wobsteji železniska čara přez južnu połojcu połkupy.

## Literatura
* Ялмал// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Alfred Měškank

**Alfred Měškank** ( *Alfred Müßiggang* abo *Alfred Meschkank*; * 14. oktobra 1927 w Droždźiju, † 1. januara 2016 w Choćebuzu-Škodowje) bě serbski sorabist, wučer, přełožowar z pólšćiny a serbišćiny a basnik. 

Po Druhej swětowej wójnje wuknješe na gymnaziju w Čěskej Lípje. W lětach 1948–1952 studowaše na uniwersiće we Wrócławju wučerstwo za fyziku a nastupi potom wučerske městno na nowozałoženej Serbskej wyšej šuli w Choćebuzu. Měškank bě mjez druhim awtor wučbnicy *Zakłady dolnoserbskeje rěcy* za Polakow a warianty samsneje knihi za Hornjoserbow. Přełožowaše z pólskeje literatury do hornjoserbskeje abo němskeje rěče a z němčiny do serbšćiny. 

Měškank bě woženjeny, měješe dweju synow a bydleše w Škódowje.

## Wozjewjenja
* *Wučbnica matematiki za hornjoserbske wyše šule* (z Wernerom Rennebergom), 1955
* *Zakłady dolnoserbskeje rěcy / Podstawy języka dolnołużyckiego* (wučbnica), 2006
* *Adam Mickiewicz: basni w serbskich pśełožkach*, zestajił Alfred Měškank, Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Nr. 10, Podstupim 2013

## Přełožki do delnjoserbšćiny
* *Pójźćo, comy z wami graś. Nimske źiśece gronka a štucki w serbskem woblacenju* (2007)
* *Adam Mickiewicz: basni w serbskich pśełožkach*

## Přełožki do hornjoserbšćiny
* Achim Mič: *Njebjesam blisko*, 2008
* Halina Barań: *Sćin běłeho ranja*, 2011

## Wotkazaj
* Łużyczanie i inne mniejszości językowe, kulturowe i etniczne w Europie, Zeszyty Łużyckie, 46 (2012)
* Zakłady dolnoserbskeje rěcy / Podstawy języka dolnołużyckiego, 2006
Měškank

**Měškank** je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:

* Alfred Měškank (1927–2016), sorabist, wučbnicar, přełožowar
* Jan Měškank (* 1984), wědomostny sobudźěłaćer a přełožowar
* Werner Měškank (* 1956), žurnalist, awtor a kurator Serbskeho muzeja

*Hlej tež: [[Meškank]]*
Lena

**Lena** ( Лена,  Өлүөнэ, *Ölüöne*) je wulka aziska rěka, kotraž čeće přez wuchodnu Sibirsku do Arktiskeho oceana. Ze 4.294 kilometrami słuša wona k najdlěšim rěkam na swěće. Jeje přitočnišćo wopřima wulki dźěl wuchodneje Sibirskeje a je z 2.490.000&nbsp;km² sydom króć wjetše hač Němska.

Wona wužórli so w njewobsydlenej kónčinje jenož pjeć kilometrow wot pobrjoha Bajkalskeho jězora w Bajkalskich horinach we wysokosći wot 1465 metrow. Wot sydlišća Ust-Kut je rěka pławna. Běži dale přez Srjedźosibirski hórski kraj do republiki Sacha (Jakutskeje). Za 80 kilometrow dołhimi a 300 metrow wysokimi Lenskimi skałami, słušacymi do swětoweho přirodneho herbstwa, zastupi Lena do Srjedźojakutskeje nižiny, hdźež přeběži jakutsku stolicu Jakutsk. Mjez Wjerchojanskimi horinami na wuchodźe a Srjedźosibirskim hórskim krajom ćeče wona dale do sewjerneho směra a wuliwa so z 45.000 km² wulkej rěčnej deltu do Laptewskeho morja, pódlanskeho morja Sewjerneho polarneho oceana.

W zymje je rěka po cyłej dołhoće zamjerznjena a słuži wobchadej jako lodowa dróha.

Přerězny wotliw Leny při wuliwje wučinja w januarje něhdźe 3100 m³/s, po taću sněha w juniju pak 62.000 m³/s (přerězny wotliw Łobja we Wittenbergu: 365 m³/s).


Najwažniše přitoki su:
* Wiljuj (2650 km, 454.000 km², wuliw wotlěwa pola km&nbsp;1102)
* Aldan (2273 km, 729.000 km², wuliw wotprawa pola km&nbsp;1311)
* Oljokma (1436 km, 210.000 km², wuliw wotprawa pola km&nbsp;2089)
* Witim (1837 km, 225.000 km², wuliw wotprawa pola km&nbsp;2714)

## Žórła


## Wotkaz
Irtyš

**Irtyš** ( Иртыш,  Ертіс *Ertis*, w Chinskej oficialnje *Ertix*) je wulka aziska rěka a lěwy přitok Oba, kotryž běži přez Chinsku, Kazachstan a Rusku. Wón je z 4248 kilometrami dlěši hač Ob sam, słuša tuž k najdlěšim rěkam na swěće a płaći zdobom jako najdlěši přitok. Hromadźe z delnim běhom rěki Ob (1162 km) twori Irtyš z cyłkownje 5410 kilometrami samo šesty najdlěši rěčny běh na swěće. Jeho přitočnišćo je z 1.643.000 km² štyrikróć wjetše hač Němska.

Rěka wužórli so jako *Čorny Irtyš* na samym sewjerozapadźe Chinskeje w horinach Mongolskeho Altaja, njedaloko mongolskeje hranicy w prowincy Xinjiang a běži najprjedy do zapadneho směra přez kazachsku mjezu. Tam přeprěkuje sewjerowuchodnu kónčinu kraja a zapadne wuběžki Altaja. Tam nadeńdźe so spjaty jězor Buchtarma, kotryž je 500 kilometrow dołhi a słuša do najwjetšich kumštnych jězorow na swěće. Pola wulkoměsta Semej (prjedy *Semipalatinsk*), najwjetšeho kazachskeho města nad rěku, zastupi do kazachskeje stepy a zdobom do Zapadosibirskeje nižiny. Za kazachsko-ruskej mjezu přeběži milionowe město Omsk, najwjetše sydlišćo při Irtyšu. Za Omskom su brjohi Irtyša zwjetša bahnojte a nimale njewobsydlene, hač k městu Tobolsk. Blisko Chanty-Mansijska wuliwa so Irtyš wotlěwa do Oba.

Irtyš je wot nowembra hač do kónca apryla zamjerznjeny.


Najwažniše přitoki su:
* Buchtarma (336 km, wotlěwa, 12.660 km²)
* Om (1091 km, wotprawa, 52.600 km²)
* Išim (2450 km, wotlěwa, 177.000 km²)
* Tobol (1591 km, wotlěwa, 426.000 km²)

## Wotkaz
Jenisej

**Jenisej** ( Енисей) je wulka aziska rěka a přitok Sewjerneho polarneho oceana, kotryž běži přez srjedźnu Sibirsku w Ruskej a twori jako tak mjenowany „sibirski meridian“ wuznamny łódźnistwowy puć přez srjedźnu Sibirsku. Z 3487 kilometrami (wot žórła Wulkeho Jeniseja samo 4092) słuša k najdlěšim rěkam na swěće. Jeho přitočnišćo je z 2.580.000 km² sydomkróć wjetše hač Němska.

Wo mjenje rěki wobsteja wšelake teorije. Po jednej je wotwodźene wot słowow *ana* („mać“) a *say* („rěka“) z turkskich rěčow, po druhej wot *yeni* („nowa“) a *su* („woda“). Dalše teorije widźa sibirski pochad mjena. Ruske stawizny rěki započachu so hakle w lěće 1607 z přichadom prěnich Kozakow.

Rěka wužórli so w južnosibirskej republice Tuwa mjez horinami Zapadneho Sajana (3121 m), Wuchodneho Sajana (3492 m) a Tannu-Ola (2895 m) a nastanje přez zjednoćenje Wulkeho a Małeho Jeniseja pola města Kyzyl, něhdźe 135 kilometrow wot sewjerneje hranicy Mongolskeje. Běži potom stajnje do sewjerneho směra, najprjedy přez Chakasku a potom přez Krasnojarski region. Při Jeniseju nadeńdu so tři wulke rěčne zawěry, mjez druhim najwjetša w Ruskej, kiž wutwori Sajano-Šušenski spjaty jězor. W Krasnojarsku, najwjetšim měsće nad Jenisejom, přeprěča jón Transsibirska železnica. 

Za Jenisejskimi horinami wuliwa so wotprawa z Bajkalskeho jězora pochadźaca Angara do Jeniseja, kotraž je dlěša a na wodu bohatša hač wón sam. Rěka twori nětko – w swojim srjedźnym a delnim běhu – přirodnu hranicu mjez Srjedźosibirskim hórskim krajom na wuchodźe a Zapadosibirskej nižinu na zapadźe. Blisko přistawa Igarka přeprěča Jenisej polarny kruh. Za přistawom Dudinku njedaloko nikeloweho města Norilsk wuliwa so Jenisej do 225 kilometrow dołheho Jenisejskeho golfa, słušaceho ke Karaskemu morju. Jenož 200 km zapadnje nadeńdźe so wuliw rěki Ob.

Wotliw Jeniseja je – kaž pola wšitkich sibirskich rěkow – jara wotměnliwy a wučinja w Igarce při delnim běhu mjez 6000 m³/s w decembrje a 81.000 m³/s w juniju (přerězny wotliw Łobja we Wittenbergu: 365 m³/s). Z tym je Jenisej na wodu najbohatša rěka cyłeje Sibirskeje. Wot nowembra hač do meje je rěka zamjerznjena. Wulka woda po taću sněha stupa při srjedźnym běhu wo 10 metrow, při delnim běhu samo wo 20 metrow.

Najwažniše přitoki su:
* Angara (1779 km, 1.039.000 km², wotprawa při km 2137 wot wuliwa do Karaskeho morja)
* Kamjentna Tunguska (1865 km, 240.000 km², wotprawa při km 1571)
* Delnja Tunguska (2989 km, 473.000 km², wotprawa při km 990)

## Wobrazy

Beldir.jpg|Zjednoćenje Wulkeho a Małeho Jeniseja pola Kyzyla
Sayano-Shushensk-Damb.jpg|Rěčna zawěra Sajano-Šušenskeho spjateho jězora
Смотровая_площадка_близ_Слизнево_(03).JPG|Jenisej blisko Krasnojarska
Tundra in Siberia.jpg|Tundra pola Dudinki při delnim běhu


## Žórła


## Wotkaz
Jan Handrik

**Jan Handrik** ( *Johannes Handrick*; * 20. februara 1924 we Worklecach, † 31. decembra 2015) bě serbski kulturnik, Maćicar, dołholětny čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a lawreat Myta Ćišinskeho (1982) kaž tež Myta Domowiny.

Narodźi so jako syn Worklečanskeho małoratarja a braški Jurja Handrika a nawukny po ludowej šuli powołanje ćěsle. W lěću 1948 bě z komandantom brigady „Alojs Andricki“ Serbskeje młodźiny, kotraž pomhaše w Juhosłowjanskej při natwarje awtodróhi Běłohród–Zagreb. Słušeše hač do jeje rozpušćenja do wjednistwa organizacije. Powołansce sta so z nowowučerjom a pozdźišo z wučerjom serbšćiny a stawiznow. Wot 1950 bě z direktorom Serbskeje šule w Budyšinje a wot 1953 Šule Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje.

W lěće 1951 wuzwolichu jeho za čłona Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny, štož přez 11 legislaturnych periodow hač do lěta 1990 wosta. Z tym bě po Měrćinje Nowaku-Njechorńskim a Měrćinje Kasperje čłon z najdlěšej dobu skutkownosće w gremiju. 1956 bu wot narodneje organizacije jako kadrownik přistajeny a wot 1964 hač do julija 1989 bě ze sekretarom zwjazkoweho předsydstwa za kulturu a přisłušeše tuž nutřkownemu kruhej. W tutej poziciji zrodźi ideju Festiwalow serbskeje kultury a organizowaše je sydom króć hač do přewróta. Po tym, zo bě so w lěću 1989 na wuměnk podał, přewza Bjarnat Cyž jeho funkciju jako prěni bjezstronski sekretar Domowiny w NDRskim času.

Handrik bě 30 lět dołho čłon chóra „Lipa“ a w lěće 1964 mjez załožerjemi chóra „Budyšin“. Do knihow pod titlom „Spěw najrjeńši towarš je“ pisaše tež swójske teksty, kaž na přikład spěwy *Młody je kraj*, *Pod hrodźišćom* a *Wětřikec hólcy*. Zhromadnje z Janom Bulankom zestaji tež „Towaršny spěwnik“. Jako awtor dopisowaše do Noweje doby, Rozhlada a Serbskeje protyki.

Jan Handrik bě woženjeny a měješe dwě dźěsći. Bu na Budyskim Marijinym pohrjebnišću pochowany.

## Žórle
* Manfred Laduš: *Swoje žiwjenje serbskej kulturje a spěwej wěnował.* W Serbskich Nowinach dnja 5. januara 2016.
Radužnyj (Awtonomny wokrjes Chantow a Mansow)

**Radužnyj** ( *Радужный*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Agan w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 650 kilometrow sewjerowuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1973 załožiło a ma wot lěta 1985 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sowjetskij

**Sowjetskij** ( *Советский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 380 kilometrow zapadnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1963 załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj
Surgut

**Surgut** ( *Сургут*, chantisce *Сәрханӆ, Сө̆ркут*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 250 kilometrow wuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 340 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło.

## Literatura
* Сургут// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Isilkul

**Isilkul** ( *Исилькуль*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Omskeje oblasće něhdźe 130 kilometrow zapadnje Omska. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1893 załožiło a ma wot lěta 1945 měšćanske prawa.

## Žórło
Kalačinsk

**Kalačinsk** ( *Калачинск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Om w Omskej oblasći něhdźe 80 kilometrow wuchodnje Omska. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1794 załožiło a ma wot lěta 1918 měšćanske prawa. Nadeńdźe so při Transsibirskej železnicy.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Malgobjek

**Malgobjek** (, ingušsce *МагӀалбике*, čečence *Малхабек*) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži pod Kawkazom w republice Ingušetskej něhdźe 40 kilometrow sewjernje Magasa. Ma něhdźe 35 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1934 załožiło a ma wot lěta 1939 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow

**Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow** ( Ямало-Ненецкий автономный округ/*Jamalo-Nenecki awtonomnyj okrug*,  Ямалы-Ненёцие автономной ӈокрук/*Jamaly-Nenjocije awtonomnoj ŋokruk*) je awtonomny federaciski subjekt w aziskim dźělu Ruskeje. Leži wuchodnje Urala w sewjerozapadnej Sibirskej při brjoze Karaskeho morja, pódlanskeho morja Sewjerneho polarneho oceana. K awtonomnemu wokrjesej słuša tež Jamalska połkupa najwažniše wudobywanišćo zemskeho płuna w Ruskej, kaž tež Obski zaliw, šěroki wuliw rěki Ob do morja.

Zarjadniske sydło awtonomneho wokrjesa je Salechard při prawym brjoze rěki Ob, najwjetše město pak „płunowa stolica“ Nowy Urengoj ze 105.000 wobydlerjemi.

Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow je jedne z najmjenje wobsydlenych regionow w Ruskej. Hustosć wobydlerstwa wučinja jenož 0,7 na km². W lěće  měješe cyłkownje  wobydlerjow. Z nich běchu 59,7 % Rusojo. Najwjetšej mjeńšinje su Ukrainjenjo (9,4 %) a mjeno dawacy Nencojo (5,7 %). Jich podźěl je w zašłymaj lětdźesatkomaj rostł. Dalše domoródne mjeńšiny su Chantojo, Komi a Selkupojo.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony awtonomneho wokrjesa
Awtonomny wokrjes Nencow

**Awtonomny wokrjes Nencow** ( Ненецкий автономный округ/*Neneckij awtonomnyj okrug*,  Ненёцие автономной ӈокрук/*Nenjocije awtonomnoj ŋokruk*) je awtonomny federaciski subjekt na samym sewjeru europskeho dźěla Ruskeje. Leži na sewjeru Wuchodoeuropskeje nižiny zapadnje polarneho Urala při pobrjoze Barentsoweho morja. W morju sewjernje pobrjoha nadeńdźe so dwójna kupa Nowaja Zemlja, kotraž pak do awtonomneho wokrjesa njesłuša. Na juhu mjezuje nenciski wokrjes z republiku Komi.

Awtonomny wokrjes je wjetši hač wuchodna Němska, ma pak jenož telko wobydlerjow kaž Budyšin a tohodla hustosć wobydlerstwa wot jenož 0,2 na km². Jeho zarjadniske sydło je městačko Narjan-Mar při Pečorje z něhdźe 22.000 wobydlerjemi

W lěće  měješe Awtonomny wokrjes Nencow  wobydlerjow. Z nich běchu 63 % Rusojo. Najwjetšej mjeńšinje su mjeno dawacy Nencojo (18 %) a Komi (9 %).

## Žórła


## Wotkaz
Karabulak

**Karabulak** (, ingušsce *Карабулак*, čečence *Карабулак*) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži pod Kawkazom při rěce Sunža w republice Ingušetskej něhdźe 26 kilometrow sewjerowuchodnje Magasa. Ma něhdźe 38 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1859 załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nazywajewsk

**Nazywajewsk** ( *Называевск*; 1910–1917 *Sibirskij posad/ Сибирский посад*, 1917–1933 *Sibirskoje/ Сибирское*, 1933–1947 *Nazywajewka/ Называевка*, 1947–1956 *Nowonazywajewsk/ Новоназываевск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Omskej oblasći něhdźe 210 kilometrow sewjerozapadnje Omska. Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1910 jako wjes Sibirskij posad załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Mikławš Zarjenk

**Mikławš Zarjenk** ( *Nikolaus Saring*, pseudonym *Zahorski*; * 5. julija 1865 w Dźěžnikecach, † 5. decembra 1916 w Kamjencu) bě serbski katolski farar, basnik a spisowaćel.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Dźěžnikecach a poda so po ludowej šuli w lěćě 1881 na Małostronski gymnazij w Praze, hdźež bě zdobom hač do lěta 1890 chowanc Serbskeho seminara. Wot 1887 do 1890 studowaše teologiju w Praze, dokónči studij pak w Kölnje. Po tym so do Łužicy nawróći, hdźež nastupi 1891 městno katecheta a tachantskeho wikara w Budyšinje. Wot 1893 do 1895 bě kapłan w Kamjenjecy, 1895–1900 farar w Zebnicy, 1900 w Freibergu a 1901 kapłan při Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi. Wot 1902 do 1905 bě z fararjom w Ryzawje a wot 1905 do 1912 w Mišnje. W lěće 1912 poda so w starobje jenož 47 lět na wuměnk.

Jako student w Praze pisaše basnje, fejetony a powědančka do *[[Kwětki|Kwětkow]]*, rukopisneho časopisa towarstwa Serbowka. Zdobom wozjewi 1885 a 1886 někotre basnje w Praskim studentskim časopisu *[[Łužiski Serb]]*. Mjez 1888 a 1890 wozjewješe we *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* historiske powědančka, mjez druhim *Janec Jurij. Wobraz z Napoleonskich wójnow* (1890). Nimo toho pisaše někotre zabawne dźiwadłowe hry.

## Žórło
Tara (město)

**Tara** ( *Тара*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při Irtyšu w Omskej oblasći něhdźe 300 kilometrow sewjerowuchodnje Omska. Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1594 załožiło.

## Literatura
* Тара, город// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tjukalinsk

**Tjukalinsk** ( *Тюкалинск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Tjukala w Omskej oblasći něhdźe 120 kilometrow sewjerozapadnje Omska. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1759 załožiło a ma wot lěta 1823 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Тюкалинск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło
Narjan-Mar

**Narjan-Mar** ( Нарьян-Мар, /*Njarjana Mar*) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Pečorje něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy a něhdźe 660 kilometrow sewjerowuchodnje Archangelska na sewjeru Wuchodoeuropskeje nižiny zapadnje polarneho Urala. Je najwjetše město a stolica Awtonomneho wokrjesu Nencow. Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1931 załožiło a ma wot lěta 1935 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Posjolok Iskatelej

**Posjolok Iskatelej** ( *Посёлок Искателей*) je sydlišćo w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při Pečorje něhdźe 4 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara w Awtonomnym wokrjesu Nencow. Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło. 

## Žórło


## Wotkaz
David Bowie

**David Bowie** (poprawom *David Robert Jones*; * 8. januara 1947 w Brixtonje, London; † 10. januara 2016) bě britiski popowy hudźbnik, spěwar, producent, dźiwadźelnik a moler. Je wjace hač 140 milionow zynkonošakow předał a płaći jako jedyn z najwuznamnišich hudźbnikow 20. lětstotka kaž tež – z trochowanym zamóženjom wot 900 milionow dolarow – jako jedyn z najbohatšich. 

Šěrokemu publikumej bu nanajpozdźišo znaty z albumom *The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars*. Wot 1976 do 1978 bydleše w Berlinskim měšćanskim dźělu Schöneberg, hdźež nahra hromadźe z producentom Brian Eno albumy *Low*, *Heroes* (z titulnym spěwom w němskej wersiji) a *Lodger*. Dalše swětoznate spěwy z pjera Bowieja su *Space Oddity* (1969), *Life on Mars* (1971), *Under Pressure* (1981, ze skupinu Queen), *This Is Not America* (1985) a *Absolute Beginners* (1986).

David Bowie bě wot 1992 woženjeny ze somaliskim modelom Iman Abdulmajid a bydleše z njej a zhromadnej dźowku w New Yorku. Wón zemrě jenož dwaj dnjej po swojich 69. narodninach a wozjewjenju poslednjeho albuma *Blackstar* po 18-měsačnym boju přećiwo rakej.

## Solo-diskografija

## Wotkazy

* Oficielna webstrona 
*
Arizona

**** ( navajo: *Hoozdo Hahoodzo*; O'odham: *Alĭ ṣonakje*) je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki, kotryž leži na juhozapadźe kraja. Ma něhdźe 6,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 295.234 km². Stolica je Phoenix.

Stat mjezuje z Utah na sewjeru, New Mexico na wuchodźe, z Mexikom na juhu, Kaliforniskej na zapadźe a Nevadu na sewjerozapadźe.

 přiwza so dnja 14. februara 1912 jako 48. stat do unije a ma přimjeno „Grand Canyon State“. Najwjetša rěka je Colorado River, kotryž tworja zapadnu hranicu Arizony a zdobom najwjetšu wudrjeńcu na swěće, Grand Canyon.

Najwjetše města w Arizonje su Phoenix (1,4 miliony wobydlerjow), Tucson (520.000) a Mesa (440.000). W lěće 2000 měješe 74,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, 19,5 % španišćinu a 1,9 % navajo. Wot 2006 je jendźelšćina oficielna statna rěč.

## Wobrazy

USA_09847_Grand_Canyon_Luca_Galuzzi_2007.jpg|Grand Canyon
Saguaro_National_Park_-_Flickr_-_Joe_Parks.jpg|Kaktusy w narodnym parku Saguaro
Monument_Valley_01.jpg|„Monument Valley“
Exterior_of_the_Mission_Xavier_del_Bac.jpg|Španiska misija *San Xavier del Bac*, załožena 1700


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Alaska

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na samym sewjerozapadźe Sewjerneje Ameriki mjez Ćichim oceanom na juhu a Arktiskim oceanom na sewjeru. Ma něhdźe 740.000 wobydlerjow a je z přestrjenju wot 1,72 milionow km² najwjetši zwjazkowy stat. Stolica je Juneau (31.000 wobydlerjow), najwjetše město pak Anchorage z 292.000 wobydlerjemi. Dalše wuznamne sydlišćo je Fairbanks (31.000).

Stat njemjezuje z druhimi dźělemi Zjednoćenych statow, ale z Kanadu na wuchodźe. Na zapadźe rozwodźa Beringowy přeliw Alasku wot Ruskeje. Tež najwyša hora Sewjerneje Ameriki, Denali, so w Alasce nadeńdźe. Najwažniša rěka je Yukon River.

 přiwza so dnja 3. januara 1959 jako 50. a tuž dotal posledni stat do unije a ma přimjeno „Last Frontier“ („poslednja mjeza“). Američenjo běchu teritorij hakle w lěće 1867 wot Rusow kupili. Dźensa ma Alaska hospodarski wuznam jako jedne z najwažnišich wudobywanišćow zemskeho wolija w Sewjernej Americe.

W lěće 2000 měješe 89,7 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, 5,2 % rěčeše awtochtone mjeńšinowe rěče.

## Wobrazy

Augustine_Volcano_Jan_12_2006_edited-1.jpg|Erupcija wulkana Augustine w lěće 2006
Sitka_-_St._Michael's_Russian_Orthodox_Cathedral.jpg|Rusko-prawosławna katedrala swj. Michała w Sitce
Alaska_Pipeline_Closeup_Underneath.jpg|Trans-Alaska pipeline
Skagway-Hoonah-Angoon_Census_Area,_In_to_the_Tunnel.jpg|Yukonska železnica w Alasce
Juneau,_Alaska_Downtown.jpg|W stolicy Juneau


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Alabama

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhowuchodźe kraja. Ma něhdźe 4,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 136.000 km². Stolica je Montgomery. Najstarše město je Mobile, kotrež bu wot francoskich kolonistow załožene.

Stat mjezuje z Tennessee na sewjeru, Georgia na wuchodźe, Floridu a Mexiskim golfom na juhu a Mississippijom na zapadźe.

 přiwza so dnja 14. decembra 1819 jako 22. stat do unije a ma přimjeno „Heart of Dixie“.

Najwjetše města w Alabamje su Birmingham (212.000 wob.), Montgomery (202.000), Mobile (195.000) a Huntsville (195.000). W lěće 2000 měješe 95,1 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu.

## Wobrazy

Alabama_Capitol_Building.jpg|Statny kapitol w Montgomery
Birmingham,_Alabama_Skyline.jpg|Birmingham, najwjetše město Alabamy
GulfShoresALBeachCabanasWest.jpg|Přibrjóh Mexiskeho golfa
Mobile_Alabama_harbor_aerial_view.jpg|Powětrowy wobraz přistawa w Mobile


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Arkansas

**** () je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhu kraja. Ma něhdźe tři miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 138.000 km². Stolica a z něhdźe 200.000 wobydlerjemi zdobom jeničke wulkoměsto je Little Rock.

Stat mjezuje z Missouri na sewjeru, Tennessee na sewjerowuchodźe, Mississippi na juhowuchodźe, Louisianu na juhu, Texasom na juhozapadźe a z Oklahomu na zapadźe. Najwjetšej rěce stej Mississippi, kotryž tworja wuchodnu mjezu stata, a Arkansas River, kotryž so do njeho wuliwa.

 přiwza so dnja 15. junija 1836 jako 25. stat do unije a ma přimjeno „The Natural State“. Bywši US-ameriski prezident Bill Clinton bě wot 1979 do 1981 a znowa wot 1983 do 1992 z guwernerom stata.

W lěće 2000 měješe 94 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 4,5 % španišćinu. Jendźelšćina je oficielna statna rěč.

## Wobrazy

Little_Rock.jpg|Stolica Little Rock
White_River,_Arkansas.jpg|White River na wuchodźe stata
Boxley_Valley_001.jpg|Puć w pahórčinje *Ozark*
River_cruise_2009_27b2.jpg|*Greenville Bridge* nad Mississippijom


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Colorado

**** (  abo ) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na srjedźnym zapadźe kraja. Ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 269.000 km². Stolica a najwjetše město je Denver, w kotrehož wokolinje je połojca wobydlerstwa žiwa. Dalšej wuznamnej měsće stej Colorado Springs (416.000 wobydlerjow) a Fort Collins (144.000). Swoje mjeno dósta w lěće 1876 załoženy stat wot rěki Colorado River.

Stat mjezuje z Wyomingom na sewjeru, Nebrasku na sewjerowuchodźe, z Kansasom na wuchodźe, Oklahomu na samym juhowuchodźe, z New Mexico na juhu a z Utah na zapadźe. Leži w Rocky Mountains a je z přerěznej wysokosću wot 2073 metrow najwyše ležacy zwjazkowy stat. Najwyši dypk je Mount Elbert (4402 m).

 přiwza so dnja 1. awgusta 1876 – sto lět po njewotwisnosći Zjednoćenych statow – jako 38. stat do unije a ma tohodla přimjeno „Centennial state“ („Lětstotkowy stat“).

W lěće 2000 měješe 85 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu, druha najwažniša rěč bě španišćina.

## Wobrazy

Elkmts.JPG|*Elk Mountains* blisko Aspen
Picketwire_Canyon.jpg|Na suchej wysočinje w juhowuchodnym Coloradźe
Colorado_National_Monument_(4939640266).jpg|Blisko města Grand Junction
Denver_CO_DT_WTC_AMH_322.JPG|World Trade Center w Denverje
SpruceTreeHouseLong.jpg|Chěžki prawobydlerjow w Mesa Verde


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Connecticut

**** (  abo ) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja při Atlantiskim oceanje w Nowej Jendźelskej. Ma něhdźe 3,6 milionow wobydlerjow a přestrjeń wot 14.000 km², tuž je třeći najmjeńši zwjazkowy stat. Stolica je Hartford, najwjetšej měsće pak Bridgeport (144.000 wobydlerjow) a New Haven (130.000).

Stat mjezuje z Massachusetts na sewjeru, z Rhode Island na wuchodźe a z New Yorkom na zapadźe. Na juhu twori pobrjóh Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu. Najwyši dypk je Mount Frissell (725 m).

 přiwza so dnja 9. januara 1788 jako pjaty stat do unije, słuša tuž k 13 załoženskim statam a ma přimjeno „Constitution State“.

W lěće 2000 měješe 81,7 % wobydlerstwa jendźelšćinu za wobchadnu rěč a 8,4 % španišćinu.

## Wobrazy

Connecticut_State_Capitol,_February_24,_2008.jpg|Statny kapitol w Hartfordźe
Hartford_Connecticut_Skyline.JPG|Hartford
Barndoor_Hills_original.JPG|W pahórčinje *Barndoor Hills*
LakeMcdonoughFromTunxisTrail.jpg|Spjaty jězor *Lake McDonough*
LowsCTmap.jpeg|Karta z lěta 1799


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Delaware

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerowuchodźe kraja při Atlantiskim oceanje w Nowojendźelskej. Ma něhdźe 900.000 wobydlerjow a je z přestrjenju wot 6400 km² druhi najmjeńši stat. Stolica je Dover (36.000 wobydlerjow), najwjetše město pak Wilmington ze 70.000 wobydlerjemi.

Stat mjezuje z Pennsylvaniju na sewjeru, z New Jersey na sewjerowuchodźe a z Marylandom na juhu a na zapadźe. Na wuchodźe tworja Delaware Bay Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu.

 běše jedna z 13 britiskich kolonijow, kotrež wobdźělachu so na ameriskej rewoluciji a přiwza dnja 7. decembra 1787 jako prěni stat wustawu Zjednoćenych statow Ameriki a ma tohodla přimjeno „First State“.

W lěće 2000 měješe 91 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 5 % španišćinu.

## Wobrazy

Wilmington_Delaware_skyline.jpg|We Wilmingtonje, najwjetšim měsće stata
Hagley mill race.JPG|Při rěce *Brandywine Creek*
Delaware_State_Capitol.jpg|*Legislative Hall* w Doverje, sydło parlamenta
Dover Delaware.jpg|Dróha w Doverje
Rehoboth_Beach_at_Delaware_Avenue.JPG|Při atlantiskim pobrjoze


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Warandej

**Warandej** ( *Варандей*) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při pobrjoze Barentsoweho morja něhdźe 360 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara w Awtonomnym wokrjesu Nencow. 

## Žórło


## Wotkaz
* Mapa
Amderma

**Amderma** ( *Амдерма*) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Awtonomnym wokrjesu Nencow při pobrjoze Karaskeho morja něhdźe 420 kilometrow sewjerowuchodnje Narjan-Mara a něhdźe 270 kilometrow sewjernje Workuty. Ma něhdźe 560 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło. 

## Žórło


## Wotkaz
Lutz Hillmann

**Lutz Hillmann** (* 1959 w Biskopicach) je dźiwadźelnik, režiser a wot lěta 1999 intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.

## Žiwjenje
Hillmann je we Wjazońcy narostł a nawukny po šuli powołanje fachoweho dźěłaćerja za BMSR-techniku. Tomu sćěhowaše činohrajny studij w Lipsku a Drježdźanach, kotryž 1985 z wysokošulskim diplomom zakónči.

Dósta angažement jako dźiwadźelnik a režiser w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle a sta so w lěće 1999 z jeho intendantom.

Hillmann ma tři dźěći.

## Wotkazy
* Lutz Hillmann pola *Operabase* (angažementy a terminy)
* Lutz Hillmann na stronach Srjedźosakskeho dźiwadła
* Lutz Hillmann na stronach Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła
Georgia

**** ( ) je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na juhowuchodźe kraja a słuša do „južnych statow“. Ma něhdźe 10,2 milionaj wobydlerjow na přestrjeni wot 154.000 kwadratnych kilometrow. Stolica a zdobom najwjetše město je Atlanta (420.000 wobydlerjow).

Stat mjezuje w Appalachach na sewjeru z Tennessee a Sewjernej Carolinu, na wuchodźe z Južnej Carolinu, na juhu z Floridu a na zapadźe z Alabamu. Na juhowuchodźe twori pobrjóh Atlantiskeho oceana přirodnu mjezu. Najwyši dypk je wjeršk hory *Brasstown Bald* w Appalachach (1.458 m).

 je so 1732 jako poslednja z 13 britiskich kolonijow załožiła a přiwza dnja 2. januara 1788 jako štwórty stat wustawu Zjednoćenych statow. Stat je pomjenowany po britiskim kralu Jurju II. a ma oficielne přimjeno *Peach State* („brěškowy stat“). Wot 1861 do 1865 słušeše k jědnaće Konfederowanym statam (južnym statam). W lěće 1996 bě stolica Atlanta městno 26. Olympiskich lěćnych hrow.

Najwjetše města nimo Atlanty su Augusta (196.000 wobydlerjow), Columbus (190.000), Savannah (136.000) a Athens (115.000). W lěće 2010 měješe 87,3 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 7,4 % španišćinu, při čimž je jeničce jendźelšćina z hamtskej rěču.

## Wobrazy

Atlanta_Skyline_from_Buckhead.jpg|Atlanta
GeorgiaCapitolBuilding.jpg|Statny kapitol w Atlanće
Cnncenter.jpg|Sydło CNN w Atlanće
Brasstown Bald observation tower.jpg|Rozhladna wěža na horje Brasstown Bald
Jekyll Island.jpg|Jekyll Island při pobrjoze Atlantiskeho oceana


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Hawaii

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž wobsteji z 2400 kilometrow dołheho rjećaza kupow wosrjedź Ćicheho oceana, něhdźe 6000 kilometrow wot kaliforniskeho pobrjoha. Ma něhdźe 1,4 miliony wobydlerjow na přestrjeni wot 28.000 kwadratnych kilometrow. Stolica a z 337.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Honolulu na třećej najwjetšej kupje Oʻahu. Hawaii słuša do kulturneho ruma Polyneziskeje a hawaiišćina je polyneziska rěč a jako tajka přiwuzna na přikład z maorišćinu.

Stat Hawaii wobsteji z wósom wjetšich a mnoho mjeńšich kupow wulkaniskeho pochada. Najwyši dypk je wulkan Mauna Kea („Běła hora“) na najwjetšej kupje Hawai'i (4.205 m), kotraž je zdobom najwyša hora na zemi, wot podmorja ličene (něhdźe 10.000 m).

 přiwza so hakle 21. awgusta 1959 jako 50. a dotal posledni stat do unije a ma přimjeno *Aloha State* po znatym hawaiiskim postrowjenju. Prjedy bě Hawaii z njewotwisnym kralestwom a potom wot 1894 do 1898 z republiku. W lěće 1898 bu wot Zjednoćenych statow anektowany.

W lěće 2008 rěčeše 75 % wobydlerstwa doma jenož jendźelsce. Najwjetše mjeńšinowe rěče běchu Tagalog (5,4 %, japanšćina (5 %) a Ilokano (4 %). Jenož 1,7 % – wokoło 24.000 ludźi – rěčeše hawaiisce; hawaiišćina je pak nimo jendźelšćiny z druhej hamtskej rěču.

## Wobrazy

Hawaje-NoRedLine.jpg|Satelitowy wobraz Hawaiija
Meeresschildkröten auf Hawaii.jpg|Mórske nopawy na kupje O'ahu
Hanauma_Bay_(wide_1).jpg|Hanauma Bay na O'ahu
Blick auf Honolulu.jpg|Hawaiiska stolica Honolulu
Hawaii kingdom COA.jpg|Wopon něhdyšeho kralestwa Hawaii


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bjelušja Guba

**Bjelušja Guba** () je sydlišćo měšćanskeho typa w Archangelskej oblasći Ruskeje federacije. Leži při zaliwje na zapadnym pobrjoze južneje kupy Noweje Zemlje. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. Je srjedźišćo hłowneho testnišća atomowych brónjow Ruskeje.

Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a płaći wot lěta 2005 jako sydlišćo měšćanskeho typa.

## Žórło


## Wotkaz
* Mapa
Salechard

**Salechard** ( *Салехард*,  *Сăля' харăд*; 1595–1933 *Obdorsk/ Обдорск* ) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Je stolica Awtonomneho wokrjesu Jamalskich Nencow.

## Geografija
Leži při rěce Poluj blisko wuliwa do Oba něhdźe 2400 kilometrow sewjerowuchodnje Moskwy a něhdźe 600 kilometrow sewjernje Chanty-Mansijska na sewjeru Zapadosibirskeje nižiny wuchodnje polarneho Urala.  

Ma něhdźe 48 tysac wobydlerjow.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1595  jako ruska twjerdźizna *Obdorsk* załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Literatura
* Обдорск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Gubkinskij

**Gubkinskij** ( *Губкинский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Pjakupur w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 500 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.

Ma něhdźe 27 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1986 załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Labytnangi

**Labytnangi** ( *Лабытнанги*,  Лабытнаӈгыт',  *Лапыт нангк*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow blisko Salecharda na sewjeru Zapadosibirskeje nižiny wuchodnje polarneho Urala.

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1890 załožiło a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkaz
Illinois

**** je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži w srjedźnym zapadźe kraja mjez Mississippijom a Michiganskim jězorom. Ma něhdźe 12,8 milionow wobydlerjow na přestrjeni wot 150.000 kwadratnych kilometrow a je tuž po wobydlerstwje pjaty najwjetši zwjazkowy stat. Stolica je Springfield (116.000 wobydlerjow), z wotstawkom najwjetše město pak Chicago při Michiganskim jězorje (2,7 milionow wobydlerjow).

Stat mjezuje z Wisconsinom na sewjeru, Indianu na wuchodźe a Kentuckyjom na juhowuchodźe. Na zapadźe tworja rěka Mississippi mjezu k statomaj Missouri a Iowa.

 přiwza so dnja 3. decembra 1818 jako 21. stat do unije a ma po něhdyšim prezidenće Abraham Lincoln přimjeno „Land of Lincoln“.

W lěće 2000 měješe 80,8 % wobydlerstwa jendźelšćinu za maćeršćinu a 14,9 % španišćinu.

## Wobrazy

Chicago_downtown_view_from_Sears.JPG|Chicago, najwjetše město w staće
Illinois-Capitol.jpg|Statny kapitol
Farm_road,_Champaign_County.jpg|Typiska krajina w srjedźnym Illinois
Cairo_Ohio_River_Bridge_at_sunset.jpg|Ohio River blisko zjednoćenja z Mississippijom
20080704_North_Avenue_Beach.JPG|Při pobrjoze Michiganskeho jězora


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Jizera

**Jizera** ( *Iser*,  *Izera*) je srjedźoeuropska rěka, kotraž ćeče na sewjeru Čěskeje. Wužórli so w Jizerskich horinach při horje Smrk njedaloko pólskeje mjezy a běži potom hłownje do južneho směra. Po 164 kilometrach so wuchodnje Prahi blisko městačka Lázně Toušeň wotprawa do Łobja wuliwa.

Mjeno rěki pochadźa prawdźepodobnje – kaž mjena Isar, Ijssel (Nižozemska) abo Isère (Francoska) – wot stareho indogermaniskeho zdónka *is* abo *es* za „běžacu wodu“.

Wažne města při Jizerje su Semily, Turnov, Mnichovo Hradiště a Mladá Boleslav.

## Wotkaz
Smrk

**Smrk** ( *Tafelfichte*) je z 1.124 metrami najwyša hora čěskeho dźěla Jizerskich horin na samym sewjeru Čěskeje, při pólskej mjezy, běžacej přez horu. Nadeńdźe so južnje městačka Nové město pod Smrkem. Dalšej znatej městnje we wokolinje stej Lázně Libverda na čěskej a Świeradów Zdrój na pólskej stronje.

Při južnej skłoninje Smrka wužórli so rěka Jizera, při sewjernej rěčka Lužice (němsce *Lausitzbach*).

Pólsko-čěska hranica běži přez wuchodny bok hory, při čimž je pólski wjeršk 1123 metrow wysoki. Njedaloko wjerška – při tak mjenowanym Taflowym kamjenju *(Tabulový kámen)* – nadeńdźe so třikrajowy róžk historiskich krajinow Hornjeje Łužicy, Čech a Šleskeje, kiž běše wot 1742 do 1815 zdobom zetkanišćo teritorijow Sakskeje, Pruskeje a Rakuskeje. Taflowy kamjeń na 1072 metrach je zdobom najwyši dypk Hornjeje Łužicy.

Prěnja rozhladna wěža na Smrku bě so w lěće 1892 natwariła a steješe hač do 1950tych lět. 2003 nastajichu nowu, 20 metrow wysoku wěžu z wocla. Rozhlad saha k Sněžce w Kyrkonošach na wuchodźe, k Łužiskim horinam na zapadźe a přez Hornju Łužicu, Zhorjelc a Sedło hač k Hamorskej milinarni na sewjerozapadźe.

Mjeno *Smrk* poćahuje so na hoberski šmrěk, kiž steješe hač do lěta 1790 njedaloko wjerška při hraničnym kamjenju čo. 111.

## Wobrazy

Isergebirge._Aussichtsturm_auf_der_Tafelfichte..jpg|Stara wěža na Smrku
Smrk.jpg|Nowa rozhladna wěža z lěta 2003
Smrk_(1124)_-_pohled_na_Nové_město.jpg|Wuhlad wot wěže
Tafelstein1.jpg|Taflowy kamjeń, třikrajowy róžk Čech, Hornjeje Łužicy a Šleskeje
Tafelstein Inschrift.jpg|Tafla při Taflowym kamjenju


## Wotkaz
Nadym

**Nadym** ( *Надым*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije, na sewjerozapadźe Sibirskeje. 

Leži při rěce Nadym w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.

Ma něhdźe 45 tysac wobydlerjow.

Město je so w lěće 1972 załožiło jako dźěłaćerske sydlišćo a dósta hišće w samsnym lěće měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nowy Urengoj

**Nowy Urengoj** ( *Новый Уренгой*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Jewo-Jacha w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 450 kilometrow wuchodnje Salecharda.

Ma něhdźe 115 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło a ma wot lěta 1980 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Nojabrsk

**Nojabrsk** ( *Ноябрьск*; 1975–1982 *Nojabrskij/ Ноябрьский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 550 kilometrow juhowuchodnje Salecharda.

Ma něhdźe 107 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1975 załožiło a ma wot lěta 1982 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkaz
Krasnoselkup

**Krasnoselkup** ( *Красноселькуп*) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Taz w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 720 kilometrow wuchodnje Salecharda.

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1937 załožiło a ma wot lěta 2004 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Urengoj

**Urengoj** ( *Уренгой*) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Pur w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 530 kilometrow wuchodnje Salecharda. Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1966 załožiło a ma wot lěta 1979 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Błótoń

**Błótoń** ( **Balaton**,  *Plattensee*) je wulki jězor w Panonskej nižinje, najwjetša wodźizna Madźarskeje a zdobom najwjetši jězor a nimo Neusiedlskeho jězora tež najwažniši stepowy jězor srjedźneje Europy. Nimo stolicy Budapest je Błótoń najwuznamniši cil turistow w Madźarskej. Hospodarski wuznam matej nimo toho tež winicarstwo a rybarstwo.

## Geografija
Nadeńdźe so na zapadźe Madźarskeje, něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Budapesta a je cyłkownje 79 kilometrow dołhi a přerěznje 7,8 kilometrow šěroki. Z přestrjenju wot 594 km² je wón wo 14 km² wjetši hač Genfski a wo 58 km² wjetši hač Bodamski jězor. Najwjetši přitok je rěčka Zala. Staw wody so w běhu počasow přeměnjuje. Přez Sió-kanal je jězor z Dunajom zwjazany, štož zmóžnja wotwódnjenje při wysokej wodźe a z tym wotwobaranje popławjenjow.

Połkupa Tihany rozdźěla Błótoń do dweju dźělow, kotrejž stej přez 1300 metrow šěroki přeliw ze sobu zwjazanej. Přerěznje je jězor jenož 3,25 metrow hłuboki a na najhłubšim městnje něhdźe dwanaće metrow. Tohodla so jeho woda w lěću chětře wohrěwa, husto na wjace hač 30° C. Južny přibrjóh je płony, sewjerny pak pahórkaty. Nimale cyły jězor je wot šěrokeho sćinoweho pasma wobdaty.

Najwjetše města wokoło Błótonja su Siófok (25.000 wobydlerjow), Keszthely (21.000) a Balatonfüred (13.000).

## Mjeno
Madźarske mjeno pochadźa kaž němske ze słowjanskeho *blato* (serbsce „błóto“). W madźaršćinje mjenuje so jězor tež *Magyar tenger* („Madźarske morjo“) abo skrótka *Balcsi*.

## Wobrazy

Badacsony mountain from Balatonmáriafürdő, Hungary.jpg|Pohlad přez jězor k sewjernemu pobrjohej z horu Badacsony
PlattenseeBadestelle.jpg|Typiske kupanišćo při južnym pobrjohu
Tünde (ship) arriving in Siófok port.jpg|Łódź w přistawje Siófoka
Ciconia nigra 3 (Marek Szczepanek).jpg|Čornej baćonaj w Błótonju


## Žórła


## Wotkaz
Jamburg

**Jamburg** ( *Ямбург*) je sydlišćo w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 380 kilometrow sewjerowuchodnje Salecharda. Ma něhdźe 600 wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1982 załožiło. 

## Žórło


## Wotkaz
Purpje

**Purpje** ( *Пурпе*) je sydlišćo w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Pjakupur w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 870 kilometrow juhowuchodnje Salecharda. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1978 załožiło. 

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Owgort

**Owgort** ( *Овгорт*) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži při rěce Synja w Awtonomnym wokrjesu Jamalskich Nencow něhdźe 870 kilometrow juhozapadnje Salecharda. Ma něhdźe tysac wobydlerjow.
 
Sydlišćo je so w lěće 1895 załožiło. 

## Žórło