open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Larik

**Larik** abo **škowronč** (*Larix*) je ród ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

## Wopis
Družiny su w lěću zelene a spěšnje rosćace štomy.

Drjewo je jara twjerde.

Jehły su w nalěću swětłozelene a w nazymje wotpadnu.

### Kćenja a hable
Muske kćenja wotwisuja, mjeztym zo žónske hable su zrunane. W lěću šupizny hablow twjerdnu.

Po rozsypowanju symjenjow hable na štomje wostanu.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostliny su w hórskich regionach sewjerneje hemisfery domjace.

## Wužiwanje

## Systematika
Po kóždym awtorje so mjez 10 a 20 *Larix*-družinami rozeznawa.
Při tym su wosebje rozdźělne zapřijeća wo wjele často jako *Larix gmelinii* mjenowane poddružiny.

;W Euraziji:
* Europski larik (*Larix decidua* Mill.)
* Dahuriski larik (*Larix gmelinii* (Rupr.) Kuzen.):
** *Larix gmelinii* (Rupr.) Kuzen. var. *gmelinii*
** *Larix gmelinii* var. *japonica* (Regel) Pilger
** *Larix gmelinii* var. *principis-rupprechtii* (Mayr) Pilger
** *Larix gmelinii* var. *olgensis* (Henry) Ostenfeld & Syrach Larsen (Syn.: *Larix olgensis* Henry)
* Sikkim-larik (*Larix griffithiania* Hook. f.)
* Himalajaski larik (*Larix himalaica* W.C.Cheng & L.K.Fu)
* Japanski larik (*Larix kaempferi* (Lambert) Carriére)
* *[[Larix kongboensis]]*: Domjacy w Chinskej na skalnych zwisach we wysokosćach wot 3200 hač 3500 metrow, w juhowuchodnym dźělu prowincy Xizang.
* *[[Larix mastersinia]]* Rehder & E.H.Wilson in Sargent: Domjacy w Chinskej w horinach we wysokosćach wot 2300 hač 3500 metrow w prowincy Sichuan.
* *[[Larix potaninii]]* Batalin: Domjacy w Chinskej w horinach a w rěčnych dołach, we wysokosćach wot 2500 hač 4300 (hač 4600) metrow, w prowincach: w južnym dźělu wot Gansu, w južnym dźělu wot Shaanxi, w Sichuanje, w juhowuchodnym dźělu wot Xizang, w sewjernym dźělu wot Yunnan: Z třomi warjetetami:
** *Larix potaninii* var. *australis* A.Henry ex Hand.-Mazz. (Syn.: *Larix potaninii* var. *macrocarpa* Y.W.Law)
** Chinski larik (*Larix potaninii* var. *chinensis* L.K.Fu & Nan Li, Syn.: *Larix chinensis* Beissner, not Miller: Na rozdźěl wot *Larix potaninii* var. *potaninii* ma žołte dołhe wurostki a čerwjene, wótro dowjedźace krywne šupizny. Wustupuje jenož w južnym dźělu wot Shaanxi.
** *Larix potaninii* Batalin var. *potaninii* 
* Sibirski larik (*Larix sibirica* Ledeb.)
* *[[Larix speciosa]]*: Domjacy w Chinskej w horinach we wysokosćach wot 2600 hač 4000 metrow w prowincomaj: w juhowuchodnej Xizang a w sewjerozapadnej Yunnan.
;W Sewjernej Americe:
* Wuchodoameriski larik (*Larix laricina* (DuRoi) K.Koch)
* :de:Felsengebirgslärche (*Larix lyallii* Parlatore)
* Zapadoameriski larik (*Larix occidentalis* Nutt.)

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 497 

## Wotkazy
Europski larik

**Europski larik** (*Larix decidua*) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

## Wopis
Europski larik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 30 m.

Króna je najprjedy kehelojta, a rosće pozdźišo do šěrokosće.

Skora je šěra, w starobje čerwjena. Wona často rozpukuje a so wotdrjebi.

Hałuzy z přewisowacymi bóčnymi hałuzami daloko rózno steja.

Mjechke swětłozelene jehły so w nazymje žołte barbnu, a pozdźišo wotpadnu.

Zrałe hable su jejkojte, bruna a zruna steja.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy domjaca.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 498 

## Eksterne wotkazy
Dźiwoćicy

**Dźiwoćicy** ( *Siebitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Hodźijskej gmejnje a leža 221 metrow nad mórskej hładźinu. Ze starodawna su Dźiwoćicy wjesny dźěl Małeje Boršće.

## Geografija
Susodne wjeski su Mała Boršć na sewjerowuchodźe, Družkecy na juhu a Žičeń ze Žičenkom na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Dźiwoćicach: Korbały (čorna hora), Butřanki, Wińca, Mała wińca, Hornje kerki, Młynski hat, Nowa dróha, Stara dróha, Kulec hory (Kurwic hory), Larasec lěsk, Tórfowe jamy, Pasnik (pola wara), Srěnja łuka, Hrodźiško, Prěnje kerčki, Druhe kerčki, Tymješća, Na ladach.

## Stawizny

Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dewecicz* pochadźa z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w susodnej Małej Boršći. Cyrkwinsce słušeja Dźiwoćicy ze starodawna do Hodźijskeje wosady..

Wot 1841 mějachu Dźiwoćicy swójsku šulu, kotraž bě so lěto do toho wot twarskeho mištra Andersa z Čerwjenych Noslic natwariła. Do Dźiwočanskeje šule chodźachu tež dźěći z Małeje a Hornjeje Boršće, Žičenka, Třoch Hwězdow a z hornjołužiskeje połojcy Praskowa. Dla rosćaceje ličby šulerjow – w lěće 1876 bě jich 95 – natwarichu 1883/84 nowe šulske twarjenje.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 121 wobydlerjow, z nich 108 Serbow (89&nbsp;%).

Dźiwoćicy běchu ze sydłom *Serbskeho ewangelsko-lutherskeho misionskeho towarstwa* pod nawodom ludoweho basnika Pětra Młónka, kotrež so měsačnje w domje kublerja Łonjerja (Lehnert) w Cokowje zetkawaše.

## Wosobiny
Serbski ludowy basnik Pětr Młónk bydleše přez lětdźesatki na statoku čo. 3 w Dźiwoćicach. Domske je so jako kulturny pomnik hač do dźensnišeho wobchowało a je wot lěta 2025 stacija wopomnjenskeje šćežki Młónka.

## Žórła


## Wotkaz
Hornja Boršć

**Hornja Boršć** ( *Oberförstchen*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Hodźijskej gmejnje a leži 235&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1934 běše samostatna gmejna.

## Geografija

Wjeski leži w hornjołužiskich honach něhdźe štyri kilometry zapadnje Budyšina. Susodne wjeski su Tři Hwězdy na sewjeru, Sćijecy na wuchodźe a Mała Boršć na juhozapadźe. Južnje Hornjeje Boršće běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc, na wuchodźe statna dróha S 106 a na sewjeru statna dróha S 111 (něhdyša B6).

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Dźiwoćicach: Na wětrniku (na skale), Na starej dróze, Wićazec skała, Manjowkec korčma, Praskowski puć.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Furst maior* je z lěta 1362.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 89 wobydlerjow, wot tych 71 Serbow (80 %).

## Žórła


## Wotkaz
Bołharska jědla

**Bołharska jědla** (*Abies borisii-regis*) je rostlina ze swójby chójnowych rostlinow (*Pinaceae*).

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Koala

**Koala**  (*Phascolarctos cinereus*) je štomy wobydlacy měchawc w Awstraliji. Dalše serbske mjeno je **koalamjedwjedź**.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Módra sykorka

**Módra sykorka** (*Cyanistes caeruleus*, syn. *Parus caeruleus*) je ptačk ze swójby sykorkow (*Paridae*). Dalše serbske mjeno je **módrawka**.

## Wopis
Dorosćene ptački maja běłe wobličo z wuskej, čornej wóčnej smužku a z adretnym čornym lackom.

Chribjet je zeleny. Žołta hrudź njese jenož małku čornu smužku w srjedźišću.

Křidle stej módrej.

Młode ptački maja swětłožołte wobličo a šěrozelenu kapičku.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Sykorka wustupuje w lisćowych a měšanych lěsach, w žiwych płotach, w parkach a w zahrodach. Wona tež wopytuje ptače chěžki.

## Nóžki


## Žórła
* Chris Kightley, Steve Madge, Dave Nurney: Taschenführer Vögel, Alle Arten Mitteleuropas, ISBN 3-405-15320-4, strona 254, z wědomostnym mjenom *Parus caeruleus* 

## Eksterne wotkazy
Čaplacy jězor

**Čaplacy jězor** () je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe sydom kilometrow južnje Wojerec mjez Hórnikečanskim a Slěbornym jězorom. Wón ma přestrjeń wot 1,37&nbsp;km².

## Literatura
*
Horbikaty kołp

**Horbikaty kołp** (*Cygnus olor*) je zwěrjo ze swójby kačkowych ptakow (*Anatidae*).

## Wopis
Dorosćene ptački njesu běłe pjerjo, maja čornu bazu a horbik na oranžočerwjenym pysku, při čimž horbik je při sancach tróšku wjetši a jasniši.

Jednolětny kołp je swětobruny, při čimž wone su tróšku ćmowši a bóle brune hač *Cygnus columbianus* a *Cygnus cygnus*. Ma čornojte wobličo. Šat dorosćenych ptačkow maja wot druheje zymy. Jich pysk je šěroróžojty z čornej bazu.

Wón je daloko rozšěrjeny, předewšěm na hatach a druhich wodźiznach.

## Nóžki


## Žórło
* Chris Kightley, Steve Madge, Dave Nurney: Taschenführer Vögel, Alle Arten Mitteleuropas, ISBN 3-405-15320-4, strona 24 

## Eksterne wotkazy
Słónčnica

**Słónčnica** (*Helianthus annuus*) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (*Asteraceae*). Dalše serbske mjeno je **słónčna róža**.

## Wopis
Słónčnica je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 3 m abo wjace. Rostlina njese proste kosmy.

Šěroke, měnjate łopjena su srjedźozelene, wutrobojte hač jejkojte.

Kćěje w lěću. Wulke kćenjowe hłójčki docpěja přeměr wot něhdźe 30 cm, maksimalnje wot 40 cm. Jich srjedźišćo je brune, mjeztym zo pruhowe kćenja su žołte.

Ze symjenjow so hodźi wolij wottwarić.

## Stejnišćo
Rostlina so w južnej GUS-statach, juhowuchodnej Europje, sewjernej a južnej Americe plahuje.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 404 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 137 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 298, jako podobna družina *Gewöhnliche Sonnenblume* (*Helianthus annuus*) pod hesłom *Topinambur*, *Erdbirne* (*Helianthus tuberosus*) 

## Wotkazy
Europska dźiwja kóčka

**Europska dźiwja kóčka** (*Felis silvestris silvestris*) je cycak ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Wopis

## Žiwjenski rum

## Eksterne wotkazy
Bananowe rostliny

**Bananowe rostliny** su swójba (*Musa*) ze symjeńcow (*Spermatophytina*).

Wobsahuje rody:
* Bananowc: Z něhdźe 30 družinami w štyri sekcijach. 
* *[[Ensete]]* Horan.: Z něhdźe šěšć hač dźesać družinami.
* *[[Musella]]* (Franchet) C.Y.Wu ex H.W.Li: Z jeničkej družinu :
** *[[Musella lasiocarpa]]* (Franchet) C.Y.Wu ex H.W.Li (Syn.: *[[Musella splendida]]* R.V.Valmayor & L.D.Danh): Wona rosće dźiwje w južnej Guizhou, centralnej a zapadnej Yunnanwe wysokosćach mjez 1500 a 2500 metrami, w Myanmarje a Vietnamje. Wona so tež w zahrodach plahuje. 

## Nóžki


## Wotkazy
Čmjeły

**Čmjeły** (*Bombus*) su ród insektow a słušeja k swójbje pčołkow. Wone su zwjetša w měrnych klimowych pasmach sewjerneje połkule žiwe. Čmjelacy lud wobsteji z połsta do 600 zwěrjatow – wjetšina z nich su dźěłaćerki – a jedneje kralowny. K ludej słušeja tež někotre muske čmjeły, kiž rěkaja kaž pola pčołkow trut, a młode kralowny. Lud přežiwja w Europje jenož jedne lěćo a je zwjetša hižo w septembrje dowotemrěty. Jeničce młode kralowny přežiwjeja zymu a załožeja w nalěću nowy lud.

Mjeztym zo wulětaja pčołki hakle při temperaturach wot 10 stopnjow, su čmjelace kralowny zdźěla hižo w zažnym nalěću pola 2 stopnjow po puću a dźěłaćerki wot šěsć stopnjow.

Čmjeły steja w Němskej pod přirodoškitom.

## Družiny
Ród wobsahuje sćěhowace družiny.

* Rólna čmjeła (*Bombus agrorum*)
* Zahrodna čmjeła (*Bombus hortorum*)
* Kamjentna čmjeła (*Bombus lapidarius*)
* Łučna čmjeła (*Bombus pratorum*)
* Zemska čmjeła (*Bombus terrestris*) 

## Žórła
* Erwin Stresemann: Exkursionsfauna, Wirbellose, 1981, strona 457 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 34 

## Nóžki


## Wotkaz
Šěra wróna

**Šěra wróna** (*Corvus corone cornix*) je ptak ze swójby rapačych ptakow (*Corvidae*). W někotrych žórłach je swójska družina *Corvus cornix*.

## Wopis
Ptak docpěje dołhosć wot 47 cm. Jeho pjerina je na hłowje, wopušu a křidłomaj čorna, mjeztym zo na delnim boku šěra.

## Nóžki


## Žórła
*, strona 332, hesło *Nebelkrähe* (*Corvus cornix*) 

## Eksterne wotkazy
Zerzawy naporst

**Zerzawy naporst** (*Digitalis ferruginea*) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (*Plantaginaceae*).

Po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (*Scrophulariaceae*) přirjaduje.

## Wopis
Zerzawy naporst je robustna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot něhdźe 1,2 m. Wona je dwulětna abo krótko žiwje wjacelětna.

Łopjena su wuske a mócnje zelene.

Kćěje w lěću. Trubkojte kćenja su złotobrune a njesu ćmowše, čerwjenobrune žiłki.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 280 

## Eksterne wotkazy
Japanska smjetanka

**Japanska smjetanka** (*Filipendula purpurea*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*).

## Wopis
Japanska smjetanka je zrunana trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 1,2 m.

Dźělene łopjena su zubate.

Kćěje w lěću. Purpurčerwjene-wioletne kćenja steja w njeprawych wokołkach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Pochadźa z Japanskeje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 354
Słónčnica (ród)

**Słónčnica** (*Helianthus*) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow (*Asteraceae*).

Najwažnišej družinje stej słónčnica (*Helianthus annuus*) a topinambur (*Helianthus tuberosus*), kotrejž so w Europje jako kulturnej rostlinje plahujetej.

## Wopis
Družiny su jednolětne abo wjacelětne rostliny, kotrež su na ameriskim kontinenće domjace. Rostliny su zwjetša kosmate.

Stołpiki su dołhe a hrube.

Kosmate łopjena su zwjetša lěpjate, cyłokromne abo zubate.

Kćenja wutworja wulke złotožołte kćenjowe hłójčki. Wone steja po jednym abo w čumpatych wokołkojtych kićach.

## Systematika
W rodźe słónčnicow (*Helianthus*) je něhdźe 52 hač 67 družinow:

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 404 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 137 

## Eksterne wotkazy
Topinambur

**Topinambur** (*Helianthus tuberosus*) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (*Asteraceae*). Druhe serbske mjeno je **dulkata słónčnica**. Rostlina so jako kulturnu rostlinu plahuje.

## Mjeno
Mjeno rostliny pochadźa z mjena indianskeho kmjena, kotryž bě žiwy na pobrjohu Brazilskeje.

## Wopis
Topinambur je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 100 hač do 250 cm.

### Łopjena
Delnje a srjedźne łopjena su hrube, přećiwostejne abo steja po třoch we mutličkach. Wone su jejkojće-lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot oktobra hač do nowembra. Kćenjowe košiki docpěja šěrokosć wot 4 hač do 14 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi docpěje šěrokosć wot 1 hač do 2,5 cm.

### Dulki
Rostlina wutwori dołhe podzemske wotnožki, na kotrychž kónčkach so dulki z kulowatymi čłonkami wutworja. Forma dulkow jara wariěruje. Dulki docpěja wažu wot hač do 150 g. Tež barba bělizny móže rozdźělna być, a to swětłobruna hač čerwjena. Znutřkowne dulkow je běłe a krute.

Wone wobsahuja inulin město škroba. Nimo toho wobsahuja 2,5 % bělkowinu a 15,8 % wuhlikowych hydratow.

## Stejnišćo
Rostlina derje wutraje mróz, suchotu a sćin.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze Sewjerneje Ameriki. W lěću 1612 bu do Europy zawjedźena.

## Wužiwanje
Topinambur bu po lěće 1619 w Europje najprjedy plahowany. Po třicećilětnej wójnje bě wažne zakładne žiwidła. Rostlina so w Němskej jenož hišće rědko na juhu a juhozapadźe plahuje, při čimž da so tam samo wodźiwjene namakać. Zelo a dulki so zwjetša jako pica wužiwaja. W Francoskej so rostlina hišće časćišo plahuje, při čimž so dulki zwjetša za zhotowjenje alkohola wužiwaja.

### Plahowanje
Syće hodźi so w nazymje abo nalěće wotměć, při čimž je wotstawk wot 40 hač 70 cm mjez rjadomaj optimalny.

## Škódnicy a choroby
Šlinki, šnaki a druhdy hniće móžeja dulki wobškodźeć.

## Podobna družina
*Słónčnica (*Helianthus annuus*) ma košiki, kotrež docpěwaja šěrokosć wot hač do 40 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi je šěrši. Wšě łopjena su měnjate, wutrobojte hač jejkojte.

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 137 
*  
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 298 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 417, pod hesłom *Sonnenblume* (*Helianthus*) 

## Wotkazy
Chilska truskalca

**Chilska truskalca** (*Fragaria chiloensis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*). Wona je jedna ze staršeju zahrodneje truskalcy (*Fragaria ananassa*).

## Wopis
Chilska truskalca docpěje wysokosć wot hač do 30 cm a šěrokosć wot 45 cm. Rostlina wutwori wjele wotnožkow.

Ćmowozelene, błyšćace łopjena su třidźělne a docpěja dołhosć wot 5 cm. Jich delni bok je kosmaty.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je na brjohach Sewjerneje Ameriki a Južneje Ameriki rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 358
Čerwjena jaseń

**Čerwjena jaseń** (*Fraxinus pennsylvanica*) je štom ze swójby wolijowcow (*Oleaceae*).

## Wopis
Čerwjena jaseń je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 20 m.

Zelene łopjena wobsteji z pjeć hač dźewjeć łopješkow. Wone druhdy su kosmate.

## Stejnišćo
Ma radšo włóžne pódy.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, 394 

## Eksterne wotkazy
Hwězdne zwónčki

**Hwězdne zwónčki** (*Campanula isophylla*) su rostlina ze swójby zwónčkatych (*Campanulaceae*).

## Wopis
Hwězdne zwónčki je małoróstne, přeco zelene, lězuce trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot hač do 10 cm a šěrokosć wot wjace hač 30 cm. Rostlina je jenož słabje zmjerzkokrute.

Kćěje w lěću. Hwězdne kćenja su módre abo běłe. Jich małke łopješka su wutrobojte.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernych hórskich regionach Italskeje domjaca.

## Wužiwanje
Někotre sorty so jako stwine rostliny plahuja.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 192
Securigera

*Securigera* je ród ze swójby łušćinowcow.

## Systematika
P. Lassen je w lěće 1989 podtribus Coronillinae wobdźěłał a při tym rody *[[Coronilla]]*, *[[Hippocrepis]]* a *Securigera* znowa zrjadował a jedyn přećiwo druhemu wobmjezował. Při tym bu na př. kerčkata čećorička *Coronilla emerus* L. do roda *Hippocrepis* jako *Hippocrepis emerus* (L.) Lassen stajena .

### Družiny
Po předźěłanju Lassena wostanje dwaceći družinow w rodźe *Securigera*:

* *[[Securigera atlantica]]* Boiss. & Reut.
* *[[Securigera carinata]]* Lassen
* *[[Securigera cretica]]* (L.) Lassen (Syn.: *Coronilla cretica* L.) 
* *[[Securigera elegans]]* (Pančič) Lassen (Syn.: *Coronilla elegans* Pančič) 
* *[[Securigera globosa]]* (Lam.) Lassen (Syn.: *Coronilla globosa* Lam.)
* *[[Securigera grandiflora]]* (Boiss.) Lassen (Syn.: *Coronilla grandiflora* Boiss.)
* *[[Securigera libanotica]]* (Boiss.) Lassen (Syn.: *Coronilla libanotica* Boiss.)
* *[[Securigera orientalis]]* (Mill.) Lassen (Syn.: *Coronilla balansae* (Boiss.) Grossh., *C. cappadocica* Willd., *C. cappadocica* var. *balansae* Boiss., *C. iberica* Steven ex M. Bieb., *C. orientalis* Mill.) 
* *[[Securigera parviflora]]* (Desv.) Lassen (Syn.: *Artrolobium parviflorum* Desv., *Coronilla parviflora* Willd., *C. rostrata* Boiss. & Spruner) 
* *[[Securigera securidaca]]* (L.) Degen & Dörfl. (Syn.: *Coronilla securidaca* L., *Securigera coronilla* DC.)
* *[[Securigera somalensis]]* (Thulin) Lassen (Syn.: *Coronilla somalensis* Thulin) 
* Pisana čećorica (*Securigera varia* (L.) Lassen 1989, Syn.: *Coronilla varia* L. )

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Lisćina družinow při Grin.
Anja Veterova

Anja Veterova (makedonsce: Ања Ветерова; * 1999 w Skopje, Makedonska) je makedonska spěwarka, kotraž započa 2004 na festiwalu Super Dzvezda (makedonsce Супер Ѕвезда) spěwać.  Jeje najznaćiše dźěćace spěwy su *W rytmje*, *Wulka fejta*, *Na jewišću sym so narodźiła*.

Ani spožčichu prěnje myto 2007 w Odesy. 2008 wobdźěli so wona na znatym italskim festiwalu „Zecchino d'Oro“ ze spěwom *Come un aquilone* a docpě dźesate městno. Spěw *Come un aquilone* bu w prěnjej makedonskej wersiji wot spěwarki Kaliopi napisana. Anja Veterova je Come un aquilone spěwała tež w dueće ze sławnej italskej spěwarku Silvia Mezzanotte. Anja zastupowaše Makedonsku na juniorowym wubědźowanju Junior Eurovision Songcontest w Minsku ze swojej *Magična pesna*.
Zarěč

**Zarěč** (zestarjene *Zaryč*;  *Saritsch*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 158 metrow nad mórskej hładźinu při Čornicy.

## Geografija
Susodne wjeski su Króńca na sewjeru, Łuh na sewjerowuchodźe, Łahow na juhu a Banecy na juhozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Koblowach, Na kerchowčku, Pola lěsa, Dźowči kut, Marjowki, Rudźiny, Rubiško, Paseńk, Hłubina, Łajec hat, Hłohončki, Maruški, Na Hakowskim.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Scharezk* pochadźa z lěta 1412. Hač do lěta 1993 běše samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi *[[Banecy]]*, *[[Króńca]]*, *[[Łahow]]*, *[[Wbohow (Njeswačidło)|Wbohow]]* a *[[Wutołčicy]]* (wot 1936).

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Zarěč po Mukowej statistice 122 wobydlerjow, z nich 111 Serbow (91 %). Arnošt Černik zwěsći w Zarěčanskej gmejnje 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 32,7 %.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 130 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,1 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy Zarěčenjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Literatura
* 
* Měrćin Kral-Zarěčanski: *Přeměnjenje wjesneho załožka Zarěča z přepołoženjom knježeho kubła.* We Łužicy čo. 4/1924, str. 10–15.

## Žórła


## Wotkaz
Banecy

**Banecy** ( *Pannewitz*) su wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Njeswačanskej gmejnje a leža 164 metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Wutołčicy]]*.

## Geografija
Susodne wjeski su Zarěč na sewjerowuchodźe, Łahow na juhowuchodźe, Haslow (gmejna Hodźij) na juhu, Wutołčicy na juhozapadźe a Nowy Łusč (gmejna Bóšicy) na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pusćina, Pod polom, Močidło, W krejsu, Hajki, W Smohach, We Łukajcach, Na Sakowskim.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Bahinwicz* pochadźa z lěta 1400.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice zhromadnje z Wutołčicami 179 wobydlerjow, z nich 146 Serbow (82 %).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 93 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,9 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Žórła
Dobrošicy

**Dobrošicy** ( *Doberschütz*) su wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Njeswačanskej gmejnje a leža 155 metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1974 běchu samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Koslow]]* (wot 1936).

Susodne wjeski su Koslow w sewjeru, Liša Hora we wuchodźe, Jaseńca (gmejna Bóšicy) w juhu a Hórki (gmejna Chrósćicy) w juhozapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza *Johannes de Doberswicz* pochadźa z lěta 1350. Tež w přichodnych lětstotkach běchu Dobrošicy knježe sydło a stejišćo ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo we wsy.

Swójsku šulu mějachu we wsy jenož 14 lět, a to wot 1948 do 1962 na tamnišim hrodźe.

### Wobydlerstwo a rěč
We 1880tych lětach mějachu Dobrošicy po Mukowej statistice 132 wobydlerjow, z nich 122 Serbow (92 %). W lěće 1925 bě wot 153 wobydlerjow 145 katolskich (95 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 73,4 %.

W lěće 1995 mějachu Dobrošicy 140 wobydlerjow, z nich 99 serbsce rěčacych (70,7 %). We wsy nadeńdźe so katolska kapałka swj. Jana Křćenika, kotraž słuša ke Chróšćanskej wosadźe. Ewangelska diaspora přisłuša Njeswačanskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 107 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 48,3 lět (Sakska: 46,4).

## Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Zahon, Sćiny, Jasno, Krušwiny, na Babach.

## Wosobiny
* Michał Mič (1879–1946) – farar, domiznowědnik
* Jakub Šajba (1899–1956) – pismikistajer, nakładnik, starosta Sokoła a Domowinski funkcionar

## Žórła


## Wotkaz
Liša Hora

**Liša Hora** ( *Lissahora*) je małe sydlišćo  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša wot lěta 1936 k Njeswačanskej gmejnje a leži 166 metrow nad mórskej hładźinu. Je ze starodawna wjesny dźěl Łomska.

Susodne wjeski su Koslow na sewjeru, Łomsk na wuchodźe, Nowe Bóšicy na juhowuchodźe a Dobrošicy na zapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lyssehar* je z lěta 1572. Sydlišćo słuša ze starodawna k Njeswačanskej wosadźe. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom měješe Liša Hora někotre lěta němske pomjenowanje *Hohwald*.

Jako kulturnej pomnikaj škitanej stej twarjeni Liša Hora čo. 2 (domske z bróžnju a pódlanskej twarjeni, 1842) a čo. 4 (katowy dom, 1792). Dom kata běše hač do 1970tych lět wobydleny a w slědowacych lětdźesatkach poněčim rozpadowaše. W lěće 2020 bu wottwarjeny a 2021 blisko něhdyšeho Zarěčanskeho wětrnika na hórce Łóžko pola Łuha znowa natwarjeny.

## Žórła


## Wotkaz
Holešow

**Holešow** ( *Holscha*) je wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 148 metrow nad mórskej hładźinu mjez někotrymi hatami a Čornicu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Holešowska Dubrawka]]*. Zwjazkowa dróha 96 (Budyšin–Wojerecy) wjedźe přez wjesku. 

## Geografija
Susodne wjeski su Nowa Wjes na sewjerozapadźe, Holešowska Dubrawka na sewjerowuchodźe, Mały Holešow na juhozapadźe a Njeswačidło na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Włosanka, Pasowka, Stare Błóta.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje bě wokoło 1400 jako *Holeschaw* abo *Holesaw*.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 208 wobydlerjow, z nich 194 Serbow (93&nbsp;%).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 48 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 44,1 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Kulturne pomniki

Jako připóznate kulturne pomniki steja pod škitom něhdyši hosćenc při B96 (čo. 12) z 18. lětstotka, kamjentny pućnik při sewjernym kóncu wsy na směr Holešowsku Dubrawku kaž tež knježi dom a hospodarskej twarjeni něhdyšeho Holešowskeho ryćerkubła (čo. 1, 1a, 2 a 3).

## Wobchad
Nimo Holešowa wjedźe zwjazkowa dróha 96. Busowa linija 500 jězdźi wob tydźeń wodnjo znajmjeńša hodźinsce, kónc tydźenja dwuhodźinsce do Wojerec a Budyšina.

## Wosobiny
* Manfred Symank (1938–2020) – serbski wučer, šulski inspektor a awtor wučbnicow; rodźeny w Holešowje

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Holešowska Dubrawka

**Holešowska Dubrawka** ( *Holschdubrau*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 165 metrow nad mórskej hładźinu. Wjeska bě ze starodawna wjesny dźěl Holešowa.

## Geografija
Susodne wjeski su Jeńšecy (gmejna Rakecy) w sewjeru, Łupjanska Dubrawka (gmejna Radwor) we wuchodźe, a Holešow w zapadźe. Sewjernje Holešowskeje Dubrawki rozpřestrěwaja so lěsy Kaponicy.

Najwjetši zawod wsy je dźensa betonownja při Jeńšečanskim puću.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Dźěłošća, Kosywomod, Błótolada.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dubraw claro* je z lěta 1419. Sydlišćo wuwiwaše so z něhdyšeje wowčernje Holešowskeho ryćerkubła při Kaponicy.

Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Łahow

**Łahow** ( *Loga*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 164 metrow nad mórskej hładźinu na prawej stronje Čornicy. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna. Blisko wjeski so stare *Łahowske hrodźišćo* namaka.

## Geografija
Susodne wjeski su Zarěč na sewjeru, Miłkecy (gmejna Radwor) na wuchodźe, Stróžišćo na juhowuchodźe, Haslow (gmejna Hodźij) na juhozapadźe a Banecy na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Łahowske ležownostne mjena do swojeje *Statistiki* zapisał: Lešawy, Čelchow, Němc, Jězor a Hrodźiško. Michał Rostok doda 1887: Šibjeńčna hora a Hajki.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *burcwardum Lagowe* pochadźa z lěta 1226.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 171 wobydlerjow, z nich 142 Serbow (83 %).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 128 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,8 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja wot lěta 1809 Njeswačanskej wosadźe.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Nowa Wjes (Njeswačidło)

**Nowa Wjes** ( *Neudorf*) je sydlišćo  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 150 metrow nad mórskej hładźinu při Čornicy. 

Susodne wjeski su Holešowska Dubrawka na wuchodźe, Holešow na juhowuchodźe a Njeswačidło na juhozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Nuwendorf* pochadźa z lěta 1362. Wjes nasta jako wutwark Njeswačanskeho knjejstwa ze swójskim kubłom. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 175 wobydlerjow, z nich 139 Serbow (79&nbsp;%).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 189 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,1 lět (Sakska: 46,4).

## Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace ležownostne mjena w swojej *Statistice* zapisał: Kadłoby, Brylawki, Stare Błóto.

## Wobchad
Nimo wsy wjedźe zwjazkowa dróha 96. Busowa linija 500 jězdźi wob tydźeń wodnjo znajmjeńša hodźinsce, kónc tydźenja dwuhodźinsce do Wojerec a Budyšina.

## Literatura
* 

## Žórła
Kwadratiska runica

**Kwadratiska runica** (abo tež **runica druheho stopnja**) je matematiska runica z parametrami *a*, *b*, *c*, njeznatu *x* a formu 
:ax^2+bx+c=0
při čimž 
:a\neq 0.

## Rozrisanje kwadratiskeje runicy w R
Kwadratiska runica móže mać w mnóstwje reelnych ličbow dwaj korjenjej, jedyn korjeń abo žadyn korjeń. Jich kwantitu pokazuje tak mjenowany **diskriminant**, kotryž ma symbol *D* abo *[[Δ]]* a je móžno jej wuličić z formulu:
:D=b^2-4ac
Jeli D=0, ma runica runje jedyn korjeń, jeli d>0, ma runica dwaj korjenjej. A jeli d pak žadyn reelny korjeń njeeksistuje. 

Korjenje je móžno wuličić z formulomaj:
:  x_1 = \frac{-b+\sqrt{b^2-4ac}}{2a},  x_2 = \frac{-b-\sqrt{b^2-4ac}}{2a}
Jeli D=0, potom x_1=x_2, a jeli D potom njeje móžno wužić formuli, dokelž njeje móžno wuličić radiks z negatiwneje ličby.
Łomsk (Njeswačidło)

**Łomsk** ( *Lomske*) je mała wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 168 metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Liša Hora]]*.

Susodne wjeski su Njeswačidło na wuchodźe, Nowe Bóšicy a Wětrow (gmejna Bóšicy) na juhu a Liša Hora na zapadźe.

## Stawizny

W holi sewjerozapadnje Łomska, na městnje, kotrež runje tak *Łomsk* rěka, nadeńdźe so někak 30 rowow z bronzoweje doby. Dźensniša wjeska – po sydlišćowej formje kulowc – naspomni so pak prěni raz hakle w lěće 1511 jako *Lombschitz*, pozdźišo hač susodne wsy. Sydom lět po tym mjenuje so wěsty *Lumpschk* jako knježe sydło. Mjeno pochadźa wot staroserbskeho słowa *łom* za swětlinu w holi abo powšitkownje za městno, hdźež žane štomy njesteja.

Hač do lěta 1841 steješe wjeska pod knjejstwom Njeswačanskeho kubła, kotrež měješe tule sčasami wudwór. Potom tworještej Łomska a Liša Hora samostatnu wjesnu gmejnu, doniž njebuštej w lěće 1936 do Njeswačidła zagmejnowanej.

Dnja 25. apryla 1942 zamordowachu nacionalsocialisća při křižowanišću w lěsu sewjernje Łomska pólskeho nućenca Stanisława Błażejczuka. 2018 bu jemu wopomnjenski kamjeń stajeny.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 72 wobydlerjow, z nich 71 Serbow (99&nbsp;%). 1925 bě wot cyłkownje 61 wobydlerjow 51 ewangelskich, kiž přisłušachu Njeswačanskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 18 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 56,3 lět (Sakska: 46,4). Tuž bě Łomsčanske wobydlerstwo najstarše w Njeswačanskej gmejnje.

## Pomniki
Jako kulturnej pomnikaj škitanej stej kamjentnej pućnikaj z 19. lětstotka před chěžkomaj Łomsk čo. 8 a čo. 9.

## Žórła
* 


## Wotkaz
Wbohow (Njeswačidło)

**Wbohow** ( *Uebigau*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Njeswačanskej gmejnje a leži 157 metrow nad mórskej hładźinu při Čornicy. 

## Geografija
Susodne wjeski su Njeswačidło a Mały Holešow na sewjeru, Łuh na juhowuchodźe, Króńca na juhu a Wětrow (gmejna Bóšicy) na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Škrabawy, Křemjenje (skała), Babica (łuka).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Obegow* pochadźa z lěta 1353. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Króńca]]*.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 142 wobydlerjow, z nich 135 Serbow (95 %).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 87 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,2 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy Wbohowčenjo přisłušeja Njeswačanskej wosadźe.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Borštka

**Borštka** () je wjes  w Zhorjelskim wokrjesu, kotraž přisłuša wot lěta 1995 gmejnje Wysoka Dubrawa.

## Geografija
Borštka leži pjeć kilometrow sewjernje Wósporka, blisko hranicy z Budyskim wokrjesom. Sewjerowuchodnje wot Borštki je kopc Wysoka dubrawa.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Klein Förstgen* je z lěta 1732. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 104 wobydlerjow, mjez nimi 81 Serbow (78 %).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto

**Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto** je jednorěčny słownik rěče Esperanto. Najaktualniša wersija so je w lěće 2005 wudała a ma kompletny titul "La nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto".

Wudawar je "Sennacieca Asocio Tutmonda" (SAT).
Bromelijowe rostliny

**Bromelijowe rostliny** (*Bromeliaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

Wažny ród je:
* Ananas (Ananas)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Tilandsija

**Tilandsija** (*Tillandsia*) je ród ze swójby bromelijowych rostlinow (*Bromeliaceae*).

## Systematika
### Podrody

* podród *[[Allardtia]]* 
* podród *[[Anoplophytum]]* 
* podród *[[Diaphoranthema]]* 
* podród *[[Phytarrhiza]]* 
* podród *[[Pseudalcantarea]]* 
* podród *[[Tilandsija (podród)|Tillandsia]]* 

### Arten (Auswahl)
Kompletna lisćina družinow roda Tillandsien je na stronje *[[systematika tilandsijow]]*. 
Tu je wuběrk družinow, kotrež so často w zahrodnych centrach předaja:
* *T. aeranthos*
* *T. araujei* 
* *T. baileyi*  
* *T. balbisiana*    
* *T. bulbosa*  
* *T. caput-medusae* 
* *T. circinnata*
* Módra tilandsija (*Tillandsia cyanea*)
* *T. dyeriana* 
* *T. fasciculata*  
* *T. festucoides*  
* *T. flabellata* 
* *T. flexuosa*  
* *T. ionantha* 
* *T. juncea* 
* *T. lindenii*   
* *T. meridionalis* 
* *T. pruinosa*  
* *T. recurvata*  
* *T. setacea*  
* *T. streptophylla* 
* *T. stricta* 
* *T. tectorum* 
* *T. tenuifolia*  
* *[[Tillandsia usneoides|T. usneoides]]* 
* *T. utriculata*   
* *T. xeropgraphica*. 

## Eksterne wotkazy
Jědlica

**Jědlica** (prjedy tež *Jělica* abo *Jělca*;  *Jiedlitz*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Porchowskej gmejnje a leži 218&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1974 běše samostatna gmejna, po tym hač do lěta 1994 gmejnski dźěl Małeho Wosyka.

Susodne wjeski su Nowy Dwór na sewjeru, Mały Wosyk na wuchodźe, Horni Wujězd na juhu a Bukowc na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Gedelicz* pochadźa z lěta 1355.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 171 wobydlerjow, z nich 136 Serbow (80&nbsp;%).

## Žórła


## Wotkaz
Ledźborecy

**Ledźborecy** (tež *Ledźborjecy*;  *Taschendorf*) su wjeska z  wobydlerjemi w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k Porchowskej gmejnje a leži 249&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Horni Wujězd na sewjeru, Stachow na juhowuchodźe, Palow na juhu a Porchow na zapadźe. Na wuchodźe rozpřestrěwa so Tuchorski lěs.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Taschendorff* je z lěta 1532.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 95 wobydlerjow, z nich 35 Serbow (37&nbsp;%).

## Žórła


## Wotkaz
Mały Wosyk

**Mały Wosyk** ( *Kleinhänchen*) je wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša ke gmejnje Porchow a leži 208&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1994 běše samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj *[[Wučkecy]]* (wot 1957) a *[[Jědlica]]* (wot 1974). K Małemu Wosykej słuša ze starodawna susodne sydlišćo Njeradecy.

Susodne wjeski su Časecy (gmejna Pančicy-Kukow) na sewjerowuchodźe, Wučkecy na wuchodźe, Panecy na juhowuchodźe, Horni Wujězd na juhozapadźe a Jědlica na zapadźe. Njedaloko wsy so rěčka Satkula wužórli.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Heinichen* je z lěta 1290.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 63 wobydlerjow, mjez nimi 47 Serbow (75 %). Dźensa wjeska hižo k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej njesłuša.

## Literatura
* Měrko Šołta: *Zhubjeny hród hnadneho knjeza.* W Serbskich Nowinach dnja 8. decembra 2021, str. 3 [wo Małowosyčanskim knježim domje a jeho serbskich wobsedźerjach]

## Žórła


## Wotkaz
Wučkecy

**Wučkecy** ( *Auschkowitz*) su wjeska  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Porchowskej gmejnje a leža 209&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1957 běchu samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Lejno (gmejna Pančicy-Kukow) na sewjeru, Čěškecy (gmejna Hodźij) na wuchodźe, Panecy na juhu, Mały Wosyk z Njeradecami na zapadźe a Časecy na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Uskewicz* je z lěta 1365. Po ležownostnym knjejstwje wobstejachu Wučkecy přez lětstotki z třoch dźělow: jednoho we wobsydstwje klóštra Marijineje hwězdy, dalšeho pod knjejstwom Budyskeho krajneho bohota a třećeho, kiž słušeše 1580 wěstemu knjezej von Bünau a 1777 Budyskemu tachantstwu.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 56 wobydlerjow, mjez nimi 52 Serbow (93&nbsp;%). Dźensa leži wjeska zwonka oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.

Dla katolskich knjezow mějachu Wučkecy tradicionelnje chětro wysoki podźěl katolskeje ludnosće. W lěće 1925 bě wot cyłkownje 57 wobydlerjow 35 ewangelskich (61&nbsp;%) a 21 katolskich (37&nbsp;%) kaž tež jedyn Žid, štož bě skerje wuwzaće na serbskich wsach.

## Žórła


## Wotkaz
Panecy

**Panecy** ( *Pannewitz*) su wjes  w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja k Porchowskej gmejnje a leža 223&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Wučkecy na sewjeru, Dobranecy (gmejna Hodźij) na juhowuchodźe, Wulki Wosyk na juhu, Horni Wujězd na zapadźe a Mały Wosyk z Njeradecami na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako wjes a knježe sydło *Panewicz* je z lěta 1240.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 125 wobydlerjow, z nich 92 Serbow (74&nbsp;%). Dźensa leži wjeska zwonka oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.

## Žórła


## Wotkaz
Mato Kosyk

**Mato Kosyk** (* 18. junija 1853 we Wjerbnje; † 22. nowembra 1940 w Albionje, Oklahoma) bě delnjoserbski basnik. 

Dźěłaše wot lěta 1873 při železnicy w Lipsku a započinaše tam basnje spisać. W lěće 1877 wróćeše so jako swobodny spisowaćel do Wjerbna a běše wot 1880 tež redaktor delnjoserbskich *[[Bramborske nowiny|Bramborskich nowin]]*. Kosyk wopušći Łužicu w lěće 1883 niskich dochodow dla a přesydli so do Zjednoćenych statow. Tam studowaše wón ewangelsku teologiju a dźěłaše jako farar, najprjedy we Wellsburgu (Iowa) a hač do lěta 1913 we wšelakorych druhich němskorěčnych wosadach.

Basnje Mata Kosyka so wot lěta 1929 we Łužicy wudawachu, mjez druhim w *[[Serbski Casnik|Serbskim Casniku]]*.

## Wotkazy
* Biografija na webstronach gmejny Bórkowy (Błóta) 
* 
* Priwatna webstrona ke Kosykej
Priština

**Priština** (albansce *Prishtinë/Prishtina*, kyrilisce Приштина) je stolica a sydło knježerstwa Kosowa. Je ze 150.000 wobydlerjemi we wulkogmejnje najwjetše město kraja a jeho politiski, kulturny a hospodarski centrum. Měšćanosta je Isa Mustafa (KDL).

## Stawizny
Priština bě jedne wot srjedźišćow srjedźowěkowskeho serbiskeho stata a rezidenca pod kralom Milutinom (1282-1321). Sewjerozapadnje města so 15. smažnika 1389 Bitwa na Kosowym polu wotmě. Po osmaniskim dobyću serbiskeje stolicy Smederevo w lěće 1459 započnje turkowske knjejstwo.

W prěnjej Balkanowej wójnje 1912 móžeše Serbiska Prištinu dobywać. W Juhosłowjanskej bě město wot lěta 1974 stolica awtonomneje prowincy Kosowo a Metochija. W Kosowskej wójnje 1999 jara wobškodźena; je Priština wot 2008 hłowne město Republiki Kosowo, kotraž mjezynarodnje připóznata njeje.

## Partnerske města
* Durrës (Albanska)
* Podgorica (Čorna Hora)
* Karači (Pakistan)
* Ankara (Turkowska)

## Wotkazy

* Oficielne webstrony měšćanskeho zarjadnistwa Prištiny
Dublin

**Dublin** ( **Baile Átha Cliath**; po słowje: „Město při płótkowym brodźe“) je stolica a najwjetše město Irskeje. Namaka so při irskim wuchodnym brjoze, blisko wuliwa rěki Liffey do Dublinskeho zaliwa, a ma 506.000 wobydlerjow, tuž dźewjećina irskeho wobydlerstwa. Měšćanostka je Críona Ní Dhálaigh (Sinn Féin). 

## Stawizny
Prěnja historiska naspomnjenka jako keltiske sydlišćo *Eblana* bě hižo w lěće 140 w spisach Ptolemeja. 842 załožichu Wikingojo pódla stareje wsy jich swójsku wjesku pod mjenom *Duibhlinn* („Čornołuža“). Wot lěta 1170 běštej Irska a jeje stolica pod jendźelskim knjejstwom.

W lěće 1916 rebelěrowachu Dublinčenjo z Jutrownym zběžkom přećiwo Jendźelčanam. 1919 bu irski sejm – Dáil Éireann – wot irskich zapósłancow załoženy. Sćěhowaštej Irska wójna wo njewotwisnosći a wobydlerska wójna. Wot 1922 bě Dublin nachwilnje hłowne město swobodneho stata Irska (hač do lěta 1937) a po tym stolica Irskeje.

## Partnerske města
* Barcelona, Španiska
* Liverpool, Zjednoćene kralestwo
* San José, Kaliforniska, Zjednoćene staty

## Wosobiny
* Jonathan Swift (1667–1745) – spisowaćel, satirikar
* Bram Stoker (1847–1912) – spisowaćel (Dracula)
* Oscar Wilde (1854–1900) – spisowaćel
* George Bernard Shaw (1856–1950) – dramatikar, politikar a satirikar
* James Joyce (1882–1941) – awtor, basnik
* Samuel Beckett (1906–1989) – basnik, spisowaćel
* Phil Lynott (1949–1986) – spěwar a basist skupiny Thin Lizzy
* Bob Geldof (* 1951) – spěwar skupiny Boom Town Rats, organizator Live Aid
* Brendan Gleeson (* 1955) – dźiwadźelnik
* Bono (* 1960) – spěwar skupiny U2
* Enya (* 1961) – spěwarka
* Sinéad O’Connor (* 1966) – spěwarka
* Colin Farrell (* 1976) – dźiwadźelnik
* Ronan Keating (* 1977) – spěwar

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony měšćanskeho zarjadnistwa (jendźelsce)
Wšědny trubownik

**Wšědny trubownik** (*Catalpa bignonioides *) je rostlina ze swójby bignonijowych rostlinow (*Bignoniaceae*). 

## Wopis
Wšědny trubownik je kompaktny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 8 hač do 15 m.

Króna je skulojćena, njeprawidłownje formowana.

Łopjena su wutrobojte, na delnim boku móškate. Wone so k ćeńkemu kónčkej zwužuja.

Kćěje w lěću. Běłe kćenja su na kromje kruželene, njesu oranžowe blečki a purpurbarbne dypki w klamje a steja w 10-15 cm dołhich pakíćach.

## Stejnišćo
Rosće na rěčnych brjohach a łuhojtych kromach. Nimo toho so na dróhach, w zahrodach a w parkach jako pyšny štom plahuje.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w ćoplišim juhowuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 209 

## Eksterne wotkazy
Dublinski zaliw

**Dublinski zaliw** (jendźelsce *Dublin Bay*; irsce *Cuan Bhaile Átha Cliath*) je wuliwowy lik rěkow Liffey a Dodder do Irskeho morja blisko Dublina we wuchodźe Irskeje.

Zaliw ma přerězna hłubokosć jenož pjeć metrow a wupřestrěwa so wot połkupy Howth Head na sewjeru k přistawej Dún Laoghaire na juhu. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so mała pěskowa kupa North Bull. Město Dublin wobda zaliw na sewjeru, zapadźe a juhu.

## Wotkaz
Pyšny trubownik

**Pyšny trubownik** (*Catalpa speciosa*) je rostlina ze swójby bignonijowych rostlinow (*Bignoniaceae*).

## Wopis
Pyšny trubownik je štom, kotryž docpěwa wysokosć wot wjace hač 30 cm.

## Stejnišćo
Rosće w niwowych lěsach a na susodnych zwisach. Ma radšo włóžne pódy.

Kćěje we wysokim lěću. Jich kćenja su maksimalnje snadnje wjetše hač te wšědneho trubownika (*Catalpa bignonioides*).

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernje Americe domjaca, při čimž předewšěm na centralnym Mississippiju mjez Arkansasom a Indianu wustupuje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 209 

## Eksterne wotkazy
Lemišow

**Lemišow** ( *Lömischau*) je wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Malešanskej gmejnje a leži 144 metrow nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich hatach při Lubaće. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.

## Geografija
Susodne wjeski su Połpica w sewjeru, Stróža we wuchodźe, Hućina w juhu a Lichań (Wulkodubrawska gmejna) w zapadźe.

Do Lemišowa słuša tež sydlišćo Nowy Lemišow (*Neu-Lömischau*, tež *Ziegenfauze* abo serbsce *Kozołka*) při kromje lěsa na směr Połpicy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lemschaw* abo *Lemmeschaw* bě wokoło 1400.

W lěće 2015 poswjećichu pódla něhdyšeje Lemišowskeje korčmy wjesnu kapałku.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 111 wobydlerjow, z nich 108 Serbow (97&nbsp;%). Ewangelscy wobydlerjo słušachu hižo w 16. lětstotku do Hućinjanskeje wosady (dźensa Malešecy-Hućina).

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 106 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 44,1 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Pawoł Krawc (1901–1980) – twarski mišter a Domowinski funkcionar; bydleše w Lemišowje
* Křesćan Krawc (* 1938) – redaktor a spisowaćel; rodźeny w Lemišowje

## Literatura
* 

## Žórła
Połpica

**Połpica** ( *Halbendorf/Spree*) je wjes  we wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin. Wjes słuša k Malešanskej gmejnje a leži 140 metrow nad mórskej hładźinu při Sprjewi. Połpica leži w Hornjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.

## Geografija

Susodne wjeski su Cympl a Turjo zady wulkich lěsow na sewjerowuchodźe, Dubo na wuchodźe, Lemišow na juhu, Lichań a Kobjelń na juhozapadźe a Nowa Wjes na sewjerozapadźe.

W 1920tych lětach bu Sprjewja před a za Połpicu zrunana, zo by woda spěšnišo wotběžała. Wot lěta 2017 so někotre stare promjenja zaso wožiwichu. Runočasnje natwarichu w Połpicy škitnu sćěnu při rěce, zo by so wjeska přiwšěm před wulkej wodu škitała.

We wsy namakatej so lěsny šulerski dom a hosćenc.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Mroka, Wósty, Wjazowa, Łuh (Połpica) a Za hunami, Na kupach, Přiwicy, Křiže, Brody, Wokleće, Sna, Borušća *(Borusche)*, Łuh (Kislica).

## Stawizny

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1374 jako *Halbindorf*. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Hač do lěta 1977 bě Połpica samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Kislica (Połpica)|Kislica]]* a potom hač do lěta 1994 gmejnski dźěl Noweje Wsy.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 243 wobydlerjow, mjez nimi 238 Serbow (98&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 71,3&nbsp;%. W lěće 1966 měješe ewangelski časopis *[[Pomhaj Bóh]]* w Połpicy hišće 17 abonentow.Dźensa je podźěl serbsce rěčacych wobydlerjow snadny, byrnjež so serbšćina tu w šuli hač do 1990tych lět wuwučowała. Ewangelscy Połpičenjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe. Na kěrchowje w Połpicy natwarichu započatk 1950tych lět kěrchowsku kapałku.

Po ludličenju w lěće 2011 bydleštaj we wsy 202 wobydlerjej w přerěznej starobje wot 52,2 lět (Sakska: 46,4).

## Kulturne pomniki
Jako škitane pomniki su zapisane do lisćiny krajneho zarjada za pomnikoškit twarjenja Połpičanskeje młodownje, něhdyši młyn, pokutny křiž, kěrchowska kapałka kaž tež saksko-pruski měznik w lěsu blisko wsy.

## Wosobiny
* Pawoł Krawc (1901–80) – muler, twarski nawoda noweho Serbskeho domu, Domowinski funkcionar

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz