open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
21. januara

**21. januara** abo **21. wulkeho róžka** je jedynadwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 344 dnjow (345 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1272: Prěnje naspomnjenje Slepoho
* 1919: Njewotwisnosć Irskeje

## Narodniny

* 1839: Mikławš Truc – serbski wojnar, twarc knjejskich wozow, pozdźišo awtow a předewzaćel
* 1862: Ewald Müller – němski domiznowědnik z Drjowka
* 1881: Ivan Ribar – juhosłowjanski politikar
* 1885: Umberto Nobile – italski pioněr cepelinow
* 1903: Igor Kurčatow – sowjetski fyzikar 
* 1941: Plácido Domingo – španiski operowy spěwar
* 1954: Thomas de Maizière – němski politikar

## Wumrěće

* 1774: Mustafa III. – sultan osmanskeho mócnarstwa
* 1795: Pětr Elias Šěrach – serbski knihićišćer a nakładnik
* 1815: Matthias Claudius – němski basnik
* 1826: Jan Jurij Vogel – serbski superintendent a rozswětlerski spisowaćel
* 1861: Ernst Friedrich August Rietschel – němski rězbar z Połčnicy
* 1862: Božena Němcová – čěska spisowaćelka
* 1872: Franz Grillparzer – awstriski spisowaćel
* 1920: Herman Kilian – serbski farar w Serbinje
* 1924: Lenin – ruski komunistiski politikar, nawoda Oktoberskeje rewolucije
* 1927: Herman Sykora – serbski bur a załožer Łužiskeho burskeho zwjazka
* 1944: Jan Cyž – serbski hudźbnik
* 1950: George Orwell – britiski spisowaćel a esejist
* 2006: Ibrahim Rugova – kosowski politikar

## Swjate dny
* katolski: Hańže
* ewangelski: Maćija Claudija

## Wotkaz
22. januara

**22. januara** abo **22. wulkeho róžka** je dwajadwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 343 dnjow (344 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1863: W Pólskej započnje so „Januarowy zběžk“ přećiwo ruskemu knježerstwu.

## Narodniny

* 1691: **[[Matej Šołta]]** – serbski diakon, pedagog a spisaćel nabožinskich spisow
* 1729: Gotthold Ephraim Lessing – němski basnik a rozswětler z Kamjenca
* 1775: André-Marie Ampère – francoski fyzikar a matematikar
* 1873: **[[Jan Haješ]]** – serbski překupc, spěchowar serbskeho kulturneho žiwjenja
* 1898: Sergej Michailowič Eisenstein – sowjetski režiser
* 1900: Ernst Busch – němski spěwar, kabaretist, dźiwadźelnik a režiser
* 1911: Bruno Kreisky – awstriski politikar (SPÖ) a zwjazkowy kancler
* 1921: Krzysztof Kamil Baczyński – pólski basnik
* 1935: **[[Měrćin Wornar]]** – serbski wučer, redaktor a lektor
* 1971: Tim Mälzer – němski telewizijowy kuchar
* 1974: Joseph Muscat – maltaski politikar, premier
* 1991: Valentin Lippmann – sakski politikar Zelenych

## Wumrěće

* 1919: Carl Larsson – šwedski moler
* 1921: Robert Bjela – serbski lěkar, domiznowědnik, prehistorikar a basnik
* 1922: Benedikt XV. – katolski bamž
* 1945: Jan Skala – serbski nowinar, basnik, narodny prócowar a narodnostny politikar
* 1973: Lyndon B. Johnson – US-ameriski politikar, 36. prezident Zjednoćenych statow
* 1974: Jurij Wićaz – serbski žurnalist a přełožowar
* 2008: Heath Ledger – awstralski dźiwadźelnik

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Wincenca

## Wotkaz
23. januara

**23. januara** abo **23. wulkeho róžka** je třiadwacety dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 342 dnjow (343 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1650: Jurij Hawštyn Swětlik – serbski duchowny a sobuzałožer katolskeho serbskeho pismowstwa
* 1783: Stendhal – francoski spisowaćel
* 1872: Jože Plečnik – słowjenski architekt
* 1874: Jan Róža – serbski žiwnosćer, wjesnjanosta a kulturny prócowar
* 1891: Korla Janak – serbski komunist
* 1891: Antonio Gramsci – italski spisowaćel, politikar a filozof
* 1931: Steffen Langa – serbski tworjacy wuměłc
* 1938: Georg Baselitz – němski moler a rězbar z Němskich Pazlic
* 1963: Andrea Sawatzki – němska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 1622: William Baffin – jendźelski namórnik a wuslědźer
* 1803: Arthur Guinness – załožer piwoweje marki Guinness
* 1944: Edvard Munch – norwegski moler a grafikar
* 1989: Salvador Dalí – španiski moler
* 2004: Helmut Newton – němski fotograf
* 2020: Gudrun Pausewang – němska spisowaćelka
* 2021: Larry King – US-ameriski žurnalist a moderator

## Swjate dny
* katolski: Ildefonsa
* ewangelski: Menna Simonsa

## Wotkaz
24. januara

**24. januara** abo **24. wulkeho róžka** je 24. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 341 dnjow (342 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1458: Štyrnaćelětny Maćij Corvinus so za krala Madźarskeje wuzwoli.
* 1895: Załoženje katolskeho towarstwa Lilija w Ralbicach
* 1993: W Ankarje bu žurnalist a spisowaćel Uğur Mumcu přez bombowy atentat zamordowany.
* 2001: Załoženje pólskeje strony Platforma Obywatelska

## Narodniny

* 76: Hadrijan – romski kejžor
* 1712: Bjedrich Wulki – pruski kral
* 1732: Jan Rychtar – serbski farar, wučer a pedagogiski prócowar
* 1776: E. T. A. Hoffmann – němski spisowaćel, jurist a komponist
* 1820: Bjedrich Batš – serbski wučer, misionar a awtobiograf
* 1848: Mjertyn Moń – serbski wučer a gymnazialny profesor, ludowědnik, rěčespytnik
* 1929: Ludmila Nawka – serbska dźiwadłownica a publicistka
* 1939: Joseph Vilsmaier – němski filmowy režiser a kameramuž
* 1940: Joachim Gauck – němski farar a politikar, 11. zwjazkowy prezident Němskeje
* 1943: Peter Struck – němski politikar strony SPD
* 1949: John Belushi – US-ameriski spěwar a dźiwadźelnik (n.př. *Blues Brothers*)

## Wumrěće

* 41: Caligula – romski kejžor
* 1002: Ota III. – němski kral a kejžor Swjateho romskeho mócnarstwa
* 1839: Korla Benjamin Hatas – serbski farar a basnik
* 1852: Ján Kollár – słowakski lyrikar, starowěkowy slědźer a rěčespytnik, přećel Serbow
* 1904: Jan Bohuwěr Mučink – serbski wučer, spisowaćel, doprědkar a publicist w dobje narodneho wozrodźenja
* 1932: Korla Błažij – serbski šewc a zakitowar serbstwa
* 1965: Winston Churchill – britiski premier, awtor a nošer Nobeloweho myta
* 1979: Rut-Marka Rawpowa – serbski operowa a koncertna spěwarka, hudźbna pedagogowka za spěw a husle
* 2011: Bernd Eichinger – němski filmowy režiser

## Swjate dny
* katolski: Franca Saleskeho
* ewangelski: Timoteja

## Wotkaz
25. januara

**25. januara** abo **25. wulkeho róžka** je 25. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 340 dnjow (341 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta. Nic jenož w Serbach so na tutym dnju Ptači kwas swjeći.

## Podawki
### We Łužicy
* 1919: Prěnje čisło tydźenika Serbske Słowo redaktora Maksa Štrympy wuńdźe.
* 1949: I. serbska kulturna brigada wustupi prěni króć.

### Druhdźe
* 1576: Portugalscy sydlerjo załoža sydlišćo *São Paulo da Assunção de Loanda*, dźensnišu angolsku stolicu Luanda.
* 1858: W Londonje woženi so pruski krónprinc Bjedrich-Wylem z Victoriju, dźowku britiskeje kralowny Victorije.

## Narodniny
* 1701: Salomon Bohuchwał Frencel – serbski farar, spisaćel a chronikar
* 1761: Pětr Bjedrich Halka – serbski farar a domiznowědnik
* 1773: Jan Vogel – serbski přełožer nabožinskeho pismowstwa
* 1808: Handrij Pjenck – serbski duchowny, wučer, redaktor, přełožer a spisaćel
* 1863: Matej Ungar – serbski ratar, pčołar a ludowy basnik
* 1882: Virginia Woolf – britiska spisowaćelka a idol žónskeho hibanja
* 1895: Pawoł Lubjenski – serbski blidarski mišter, narodny prócowar a župan Lubijskeje župy
* 1928: Edward Šewardnadze – georgiski prezident a sowjetski wonkowny minister
* 1938: Wladimir Wysockij – ruski spěwar a spěwydźěłar
* 1978: Wolodymyr Zelenskyj – ukrainski kabaretist a politikar; 6. prezident Ukrainy
* 1981: Alicia Keys – US-ameriska pop- a soul-spěwarka

## Wumrěće

* 844: Hrjehor IV. – bamž
* 1586: Lucas Cranach der Jüngere – němski moler a grafikar
* 1742: Edmond Halley – jendźelski astronom, matematikar, kartograf, geofyzikar a meteorolog
* 1773: Matej Šołta – serbski diakon, pedagog a spisaćel nabožinskich spisow
* 1908: Beno Pětr Šołta – serbski wučer a towarstwowy prócowar
* 1947: Al Capone – nawjednik chicagoskeje mafije za čas prohibicije 
* 1949: Herman Kubjeńc – serbski wyši telegrafowy inspektor, sobudźěłaćer Maćicy Serbskeje
* 1979: Jurij Skala – serbski póstowy přistajeny, funkcionar powołanskeho zwjazka, antifašist
* 2024: Klaws Thielmann – serbski lěkar a strowotniski minister NDR

## Swjate dny
* katolski: Nakazanja Pawoła
* ewangelski: Pawoła nakazaneho

## Wotkaz
26. januara

**26. januara** abo **26. wulkeho róžka** je 26. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 339 dnjow (340 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1788: W Awstralskej załoži so město Sydney.
* 1871: Rom sta so oficielnje ze stolicu kralestwa Italskeje.
* 1972: Nad čěskej wjesku Srbská Kamenice wubuchny juhosłowjanske lětadło towarstwa JAT, při čimž wumrě 27 pasažěrow.
* 1993: Václav Havel bu wuzwoleny za prěnjeho prezidenta Čěskeje republiki.

## Narodniny
* 1881: Hana Lawcyna – serbska šwalča a ludowa basnjerka
* 1891: Ilja Ehrenburg – sowjetski spisowaćel a žurnalist
* 1918: Nicolae Ceaușescu – rumunski komunistiski politikar a šef stata
* 1949: Günther Schwientek – němsko-serbski spěwar a komponist
* 1950: Jörg Haider – awstriski politikar a krajny stotnik Korutanskeje
* 1957: Edward Van Halen – US-ameriski rockowy gitarist

## Wumrěće
* 1891: Nikolaus Otto – němski mašinotwarc a wunamakar ottoweho motora
* 1894: Jan Jurij Melda – serbski wučer, spisowaćel a małobyrgarski demokrat 1848/49
* 1922: Kito Šwjela – serbski wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Casnika
* 1993: Wylem Wěrik – serbski moler a ludowy wuměłc
* 2003: Annemarie Schimmel – němska islamowědnica

## Swjate dny
* katolski: Timoteja a Tita
* ewangelski: Jana M. Meyfarta
* Awstralska: Australia Day (1788)
* Indiska: Dźeń republiki (1950)

## Wotkaz
27. januara

**27. januara** abo **27. wulkeho róžka** je 27. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 338 dnjow (339 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1945: Wuswobodźenje zaničowanskeho lěhwa Auschwitz-Birkenau přez Čerwjenu armeju

## Narodniny

* 1571: Abbas I. – persiski šah
* 1756: Wolfgang Amadeus Mozart – komponist ze Solnohroda
* 1832: Lewis Carroll – britiski spisowaćel, matematikar a fotograf
* 1859: Wilhelm II. – němski kejžor a pruski kral
* 1879: Pawjel Petrowič Bažow – ruski spisowaćel
* 1887: Pawoł Božidar Kapler – serbski farar a kulturny prócowar
* 1891: Ilja Grigorjewič Ehrenburg – ruski spisowaćel a wójnski rozprawjer
* 1910: Edvard Kardelj – juhosłowjanski politikar
* 1918: Jan Žur – serbski wučer a šulski direktor, awtor wučbnicow
* 1928: Hans Modrow – němski politikar, knježerstwowy šef NDR
* 1977: Jelena Wajenga – ruska spěwarka

## Wumrěće
* 1854: Jan Michał Haška – serbski farar a spisaćel nabožinskich spisow
* 1901: Giuseppe Verdi – italski komponist
* 1965: Arnošt Hennersdorf – serbski ratar a kulturny prócowar
* 1983: Louis de Funès – francoski dźiwadźelnik a komikar
* 2006: Johannes Rau – němski politikar, zwjazkowy prezident
* 2014: Pete Seeger – US-ameriski folkowy hudźbnik
* 2018: Ingvar Kamprad – šwedski předewzaćel, załožer *IKEA*

## Swjate dny
* katolski: Angele Merici
* ewangelski: Paava Ruotsalainena
* Němska: Dźeń spominanja na woporow nacionalsocializma (wot 1996)

## Wotkaz
28. januara

**28. januara** abo **28. wulkeho róžka** je 28. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 337 dnjow (338 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1991: Nowozałoženje Towarstwa Cyrila a Metoda

## Narodniny

* 1600: Klemens IX. – katolski bamž
* 1717: Mustafa III. – sultan osmanskeho mócnarstwa
* 1767: Rudolf Mjeń – serbski farar a basnik
* 1841: Henry Morton Stanley – britiski žurnalist a slědźer
* 1853: José Martí – kubanski narodny basnik
* 1871: Arnošt Herman – serbski prawiznik a domiznowědnik, předsyda Maćicy Serbskeje
* 1872: Otto Braun – němski politikar a pruski ministerski prezident
* 1930: Kurt Biedenkopf – němski politikar a jurist, sakski ministerski prezident
* 1936: Monika Słokowa – serbska redaktorka Noweho Casnika a Pratyje
* 1955: Nicolas Sarkozy – francoski politikar a statny prezident
* 1981: Elijah Wood – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1985: Slavica Ćukteraš – južnoserbska spěwarka

## Wumrěće

* 814: Korla Wulki – frankowski kral, prěni frankowski kejžor Swjateho romskeho mócnarstwa
* 1596: Francis Drake – jendźelski mórski rubježnik, wotkrywar a admiral
* 1621: Pawoł V. – katolski bamž
* 1876: Ferenc Deák – madźarski politikar
* 1913: Jan Bohuwěr Pjech – serbski knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
* 1946: Jurij Gustaw Zarjenk – serbski farar a kulturny prócowar
* 1975: Antonín Novotný – čěskosłowakski politikar a statny prezident
* 2002: Astrid Lindgren – šwedska awtorka dźěćacych knihow

## Swjate dny
* katolski: Tomaša Akwinskeho
* ewangelski: Korle Wulkeho

## Wotkaz
31. januara

**31. januara** abo **31. wulkeho róžka** je 31. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 334 dnjow (335 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1943: Kapitulacija wobkruženych němskich jednotkow pod generalom Friedrichom Paulusom před Stalingradom.
* 1948: W Praze wotměje so załoženska zhromadźizna „Domowiny, Zwjazka łužiskich Serbow w ČSR“. Z předsydu sta so Jan Donat, Jurij Měrćink bu prěni jednaćel.

## Narodniny

* 1512: Hendrich I. – portugalski kral a kardinal
* 1797: Franz Schubert – awstriski komponist
* 1854: Stefan Stambolow – bołharski politikar a premier
* 1873: Melitta Bentz – němska předewzaćelka a wunamakarka kofejoweho filtra
* 1884: Theodor Heuss – němski politikar a prěni zwjazkowy prezident Němskeje
* 1911: Pawoł Albert – serbski farar
* 1926: Jurij Wróbl – serbski wučer a sportowy organizator
* 1930: Kata Brězanec – serbska wučerka a wučbnicarka
* 1938: Beatrix I. – nižozemska kralowna
* 1946: Wolfgang Stumph – němski dźiwadźelnik a kabaretist
* 1958: Simon Brězan – serbski kulturny stawiznar
* 1981: Justin Timberlake – US-ameriski spěwar

## Wumrěće
* 1580: Hendrich I. – portugalski kral a kardinal
* 1606: Guy Fawkes – britiski katolski atentatnik
* 1929: Jan Karafiát – čěski farar a spisowaćel
* 1974: Samuel Goldwyn – US-ameriski filmowy producent
* 1994: Erwin Strittmatter – němsko-serbski spisowaćel
* 2015: Richard von Weizsäcker – němski politikar, zwjazkowy prezident

## Swjate dny
* katolski: Jana Boska
* ewangelski: Charlesa Spurgeona
* Nauru: Dźeń njewotwisnosće wot Awstralskeje (1968)

## Wotkaz
Malbork

**Malbork** ( *Marienburg*) je město w sewjernej Pólskej južnje Gdańska. Leži w pomorskim wojewódstwje.

## Wotkaz
1. februara

**1. februara** abo **1. małeho róžka** je 32. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 333 dnjow (334 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1864: Němsko-danska wójna so započnje.
* 1953: Při přiliwowej katastrofje wumrě 1.835 ludźi w Nižozemskej a dalšich 307 we Wulkej Britaniskej.

## Narodniny

* 1804: Handrij Zejler – serbski basnik, załožer serbskeje narodneje literatury
* 1817: Julius Eduard Wjelan – serbski farar, spisowaćel, basnik, grafikar a zakitowar serbstwa
* 1874: Hugo von Hofmannsthal – awstriski spisowaćel, lyrikar a dramatikar
* 1901: Clark Gable – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1912: Kurt Pětš – serbski wučer a ludowědnik
* 1924: Jan Hercog – pioněr brigadneho hibanja Serbskeje młodźiny, kulturny a Domowinski prócowar
* 1927: Günter Guillaume – špion statneje bjezstrašnosće NDR
* 1931: Boris Jelcin – ruski politikar a statny prezident
* 1934: Marja Młynkowa – serbska lektorka, spisowaćelka a literarna kritikarka
* 1936: Hilda Kućankowa – serbska redaktorka delnjoserbskeho Płomjenja
* 1941: Karl Dall – němski moderator a komikar
* 1950: Geert Mackenroth – sakski politikar (CDU) a statny minister
* 1965: Stéphanie z Monaca – monacoska princesna a spěwarka
* 1968: Lisa Marie Presley – US-ameriska spěwarka

## Wumrěće
* 997: Géza – madźarski wulkowjerch
* 1328: Korla IV. – francoski kral
* 1691: Aleksander VIII. – katolski bamž
* 1700: Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina – dekan Budyskeho tachantstwa Swj. Pětra
* 1733: Awgust Sylny – kurwjerch Sakskeje a kral Pólskeje
* 1778: Křesćan Bohachwał Kowar – serbski farar a spisowaćel
* 1867: Jan Wróbl – zahrodkar w Zarěču, wjednik serbskeho burskeho hibanja 1848/49
* 1908: Korla I. – portugalski kral
* 1921: Jan Arnošt Holan – serbski gymnazialny wučer a spisowaćel
* 1949: Gustaw Feurich – serbski přirodospytnik
* 1976: Werner Heisenberg – němski fyzikar a nošer Nobeloweho myta
* 1997: Hana Tilichowa – serbska ludowa wuměłča
* 2002: Hildegard Knef – němska dźiwadźelnica, spěwarka a awtorka
* 2012: Wisława Szymborska – pólska spisowaćelka

## Swjate dny
* katolski: Brigity
* ewangelski: Ignacija Teofana, Klausa
* Bołharska: Wopomnjenski dźeń za woporow komunizma (wot 2011)

## Wotkaz
4. februara

**4. februara** abo **4. małeho róžka** je 35. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 330 dnjow (331 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1627: Robert Boyle – irski chemikar a přirodowědnik
* 1682: Johann Friedrich Böttger – němski alchimist a sobuwunamakar pórclina w Europje
* 1746: Tadeusz Kościuszko – pólski zemjan, general a narodny rjek
* 1815: Josip Juraj Strossmayer – chorwatski politikar a katolski teolog
* 1819: **[[Herta Wićazec]]** – serbska šwalča a basnjerka
* 1820: Božena Němcová – čěska spisowaćelka
* 1871: Friedrich Ebert – němski politikar strony SPD a statny prezident
* 1878: **[[Jan Rječka]]** – serbski wučer a hudźbny prócowar
* 1881: Kliment Jefremowić Worošilow – maršal Sowjetskeho zwjazka
* 1897: Ludwig Erhard – němski politikar strony CDU a zwjazkowy kancler
* 1902: Charles Lindbergh – US-ameriski pilot
* 1906: Dietrich Bonhoeffer – němski ewangelski teolog a spjećowar
* 1948: Alice Cooper – US-ameriski rockowy hudźbnik
* 1950: Freya Klier – němska spisowaćelka a režiserka
* 1955: Mikuláš Dzurinda – słowakski politikar
* 1965: Timo Meškank – serbski wysokošulski wučer, stawiznar a basnik
* 1975: Natalie Imbruglia – awstralska spěwarka a dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 1854: Arnošt Bohuwěr Jakub – serbski farar a spisaćel
* 1863: Julius Korla Jan Mikela – serbski rysowanski mišter a seminarski wučer
* 1871: Hermann von Pückler-Muskau – němski wjerch, spisowaćel a krajinowy architekt
* 1940: Nikolaj Iwanowić Ješow – ruski nawoda sowjetskeje tajneje policije NKWD
* 1977: Měranka Lešawic-Wirtowa – spěchowarka serbskich ludowych rejow

## Swjate dny
* katolski: Weroniki
* ewangelski: Hrabana Maura
* Šri Lanka: Dźeń njewotwisnosće wot Zjednoćeneho kralestwa (1948)

## Wotkaz
5. februara

**5. februara** abo **5. małeho róžka** je 36. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 329 dnjow (330 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1808: Carl Spitzweg – němski moler
* 1840: John Boyd Dunlop – irsko-britiski wunamakar
* 1861: Bjarnat Krawc – serbski hudźbnik, komponist a dirigent
* 1861: August von Parseval – němski inženjer a cepelinotwarc
* 1878: André Citroën – francoski awtomobilnik
* 1896: Arnošt Ota Dučman – serbski nowinar
* 1919: Andreas Papandreou – grjekski premier
* 1949: Kurt Beck – němski politikar strony SPD
* 1961: Dietmar Bär – němski dźiwadźelnik
* 1966: Jonathan Morgan – US-ameriski režiser a producent porno-filmow
* 1970: Astrid Kumbernuss – němska lochkoatletka a olympiska dobyćerka

## Wumrěće
* 1157: Konrad I. – wettinski hrabja, mišnjanski a łužiski markhrabja
* 1818: Korla XIII. – kral Šwedskeje a Norwegskeje
* 1881: Thomas Carlyle – šotiski esejist a stawiznar
* 1947: Hans Fallada – němski spisowaćel
* 1956: Alfred Mitaš – serbski wučer a słownikar
* 1967: Violeta Parra – chilska folklorna hudźbnica
* 1971: Matyas Rakosi – madźarski politikar
* 2023: Pervez Musharraf – pakistanski general a statny prezident

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Agaty

## Wotkaz
6. februara

**6. februara** abo **6. małeho róžka** je 37. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 328 dnjow (329 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1564: Christopher Marlowe – jendźelski basnik
* 1664: Mustafa II. – sultan Osmanskeho mócnarstwa
* 1731: Handrij Rheniš – serbski farar a spisaćel
* 1748: Adam Weishaupt – němski załožer rjada Illuminatow
* 1887: Jan Nalij – serbski pismikistajer a ludowy spisowaćel
* 1890: Pawoł Mucha – serbski ludowy spisaćel a chronikar Kulowskich kónčin
* 1905: Władysław Gomułka – pólski politikar
* 1911: Ronald Reagan – US-ameriski dźiwadźelnik a politikar, 40. prezident Zjednoćenych statow
* 1912: Eva Braun – žiwjenska partnerka Adolfa Hitlera
* 1917: Zsa Zsa Gabor – amerisko-madźarska dźiwadźelnica
* 1929: Pierre Brice – francoski dźiwadźelnik a spěwar
* 1943: Jürgen Udolph – němski slawist a mjenowědnik
* 1945: Bob Marley – jamaiski hudźbnik
* 1961: Malu Dreyer – němska politikarka (SPD)
* 1962: Axl Rose – US-ameriski rockowy spěwar *(Guns’n’Roses)*
* 1963: Isa Bryccyna – serbska molerka a grafikarka
* 1970: Anatolij Bibilow – prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetskeje

## Wumrěće
* 1685: Korla II. – kral Jendźelskeje, Šotiskeje a Irskeje
* 1695: Ahmed II. – sultan Osmanskeho mócnarstwa
* 1740: Klemens XII. – katolski bamž
* 1887: Pětr Młónk – serbski ćěsla a popularny ludowy basnik
* 1899: Leo von Caprivi – pruski general a statnik
* 1907: Pětr Dučman – serbski lěkar a narodny prócowar
* 1918: Gustav Klimt – awstriski moler
* 1931: Motilal Nehru – indiski prawiznik a politikar
* 1946: Matej Handrik – serbski farar, serbowědnik a narodny prócowar
* 1952: Jurij VI. – britiski kral
* 1967: Henry Morgenthau – US-ameriski politikar
* 1998: Falco – awstriski spěwar a hudźbnik
* 2011: Gary Moore – britiski rockowy a bluesowy gitarist, komponist a spěwar
* 2023: Křesćan Baumgärtel – serbski spěwar, kulturnik, předsyda Załožboweje rady

## Swjate dny
* katolski: Pawoła Miki, Doroteje
* ewangelski: Amanda
* Nowoseelandska: Waitangi Day (dźeń załoženja Nowoseelandskeje)

## Wotkaz
30. januara

**30. januara** abo **30. wulkeho róžka** je 30. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 335 dnjow (336 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1018: Na Budyskim Hrodźe podpisa so Budyski měr mjez Swjatym romskim mócnarstwom a Pólskej.
* 1592: Ippolito Aldobrandini wuzwoli so jako naslědnik Innocenca IX. za romsko-katolskeho bamža Klemensa VIII.
* 1933: Adolf Hitler bu za němskostatneho kanclera pomjenowany.

## Narodniny

* 1736: James Watt – šotiski wunamakar parnicy
* 1781: Adelbert von Chamisso – němski spisowaćel a botanikar
* 1894: Boris III. – bołharski kral
* 1927: Olof Palme – šwedski politikar a premier
* 1938: Islam Karimow – uzbekski prezident
* 1951: Phil Collins – britiski rock- a pop-spěwar, bubonar, spěwydźěłar a dźiwadźelnik

## Wumrěće
* 1880: Carl-Max Krüger – serbski krajinowy moler, rysowar a raděrowar
* 1882: Pětr Cyž – serbski kubler, wjesny šołta a herbski rychtar
* 1948: Mahatma Gandhi – nawjednik indiskeho hibanja njewotwisnosće
* 1951: Ferdinand Porsche – awstrisko-němski awtomobilnik

## Swjate dny
* katolski: Martiny
* ewangelski: Xavera Marnitza

## Wotkaz
29. januara

**29. januara** abo **29. wulkeho róžka** je 29. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 336 dnjow (337 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1861: Kansas sta so ze 34. čłonskim statom Zjednoćenych statow Ameriki.

## Narodniny

* 1843: William McKinley – US-ameriski prezident
* 1856: Jan Renč – serbski farar a kulturny prócowar
* 1860: Anton Čechow – ruski spisowaćel a dramatikar
* 1863: Fryco Rocha – serbski wučer, basnik, spisowaćel a kulturny prócowar
* 1866: Romain Rolland – francoski spisowaćel a nošer Nobeloweho myta
* 1877: Křesćan Černik – serbski ratar a ludowy herc
* 1884: Richard Zahrodnik – serbski wučer, ludowy spisowaćel a towarstwowy prócowar w Drježdźanach
* 1896: Měrćin Kerk – serbski pjekarski mišter a kulturny prócowar
* 1952: Tommy Ramone – US-ameriski bubonar *(Ramones)*
* 1960: Weronika Malinkowa – serbska korčmarka
* 1978: Martin Schmitt – němski skakar
* 1979: Sarah Kuttner – němska moderatorka, kolumnistka a spisowaćelka

## Wumrěće
* 969: Petar I. – bołharski car
* 1783: Handrij Gědan – serbski wučer, kantor a spisaćel nabožinskich spisow
* 1814: Johann Gottlieb Fichte – němski filozof a kubłar z Ramnowa
* 1919: Franz Mehring – němski publicist, politikar a stawiznar
* 1992: Willie Dixon – US-ameriski bluesowy hudźbnik
* 1995: Jurij Krawža – serbski spisowaćel a kulturny wědomostnik
* 2005: Ephraim Kishon – madźarsko-israelski spisowaćel a žurnalist

## Swjate dny
* katolski: Walerija
* ewangelski: Teofila Wurma

## Wotkaz
7. februara

**7. februara** abo **7. małeho róžka** je 38. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 327 dnjow (328 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1693: Anna – ruska carica
* 1804: Hendrich Awgust Krygar – serbski farar, składnostny basnik a kulturowědnik
* 1812: Charles Dickens – britiski spisowaćel
* 1877: Richard Steiff – němski předewzaćel a wunamakar teddyja
* 1895: Fryco Latk – serbski moler a ilustrator
* 1900: Konrad Zenda – serbski plastikar a wuměłstwowy rjemjeslnik
* 1906: Pu Yi – posledni chinski kejžor
* 1927: Juliette Gréco – francoska šansoneta a dźiwadźelnica
* 1930: Leńka Šołćina-Winarjec – serbska spěwarka, ansamblowča
* 1934: Alfred Krawc – serbski filmowy stawiznar
* 1948: Josef Ackermann – šwicarski bankowy manager
* 1954: Dieter Bohlen – němski hudźbnik a hudźbny producent
* 1960: Klaus J. Behrendt – němski dźiwadźelnik
* 1978: Ashton Kutcher – US-ameriski dźiwadźelnik a moderator

## Wumrěće

* 999: Bolesław II. – wójwoda Čechow
* 1837: Gustaw IV. Adolf – kral Šwedskeje
* 1864: Vuk Stefanović Karadžić – serbiski rěčespytnik
* 1878: Pius IX. – katolski bamž
* 1894: Adolphe Sax – belgiski twarc instrumentow a saksofonist
* 1960: Igor Kurčatow – sowjetski fyzikar 
* 1979: Josef Mengele – němski lěkar a wójnski złóstnik
* 1999: Hussein I. – kral Jordaniskeje
* 2016: Roger Willemsen – němski publicist a moderator

## Swjate dny
* katolski/ewangelski: Richarda

## Wotkaz
8. februara

**8. februara** abo **8. małeho róžka** je 39. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 326 dnjow (327 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1291: Alfons IV. – kral Portugalskeje
* 1700: Daniel Bernoulli – šwicarski matematikar
* 1828: Jules Verne – francoski spisowaćel
* 1834: Dmitri Iwanowić Mendelejew – ruski chemikar
* 1894: Ludwig Marcuse – němski spisowaćel a filozof
* 1925: Jack Lemmon – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1927: **[[Hinc Šewc]]** – serbski rěčespytnik a Maćicar
* 1930: Eva Strittmatter – němska basnica a spisowaćelka
* 1931: James Dean – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1937: Manfred Krug – němski dźiwadźelnik a spěwar
* 1955: John Grisham – US-ameriski spisowaćel
* 1960: Alfred Gusenbauer – awstriski politikar

## Wumrěće
* 1296: Přemysł II. – kral Pólskeje
* 1640: Murad IV. – sultan Osmanskeho mócnarstwa
* 1676: Aleksej I. – ruski car
* 1696: Iwan V. – ruski car
* 1725: Pětr Wulki – ruski car
* 1849: France Prešeren – słowjenski basnik
* 1903: Hermann Knothe – wuznamny stawiznar Hornjeje Łužicy
* 1918: Louis Renault – francoski jurist a nošer Nobeloweho myta
* 1935: Max Liebermann – němski moler
* 1987: Max Seydewitz – němski politikar a ministerski prezident Sakskeje

## Swjate dny
* katolski: Milady
* ewangelski: Salomona, Jurja Wagnera

## Wotkaz
9. februara

**9. februara** abo **9. małeho róžka** je 40. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 325 dnjow (326 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1621: W Romje wuzwoli so Alessandro Ludovisi jako naslědnik Pawoła V. za bamža Hrjehorja XV.

## Narodniny

* 1404: Konstantinos XI. Palaiologos – posledni bycantinski kejžor
* 1756: Karel Blažej Kopřiva – čěski komponist
* 1834: Kamehameha IV. – hawaiiski kral
* 1885: Alban Berg – awstriski komponist
* 1931: Thomas Bernhard – awstriski spisowaćel
* 1940: Hubert Burda – němski wuměłstwowy stawiznar a nakładnik
* 1942: Carole King – US-ameriska hudźbnica, spěwarka a spěwydźěłarka
* 1947: Carla Del Ponte – šwicarska juristka a zwjazkowa prawiznica
* 1954: Ulrich Walther – němski fyzikar a astronawt
* 1958: Jürgen Kuttner – němski moderator
* 1966: Christoph Maria Herbst – němski dźiwadźelnik a komediant
* 1980: Cassandra Steen – němska spěwarka
* 1987: Magdalena Neuner – němska biatletka

## Wumrěće
* 1670: Bjedrich III. – kral Danskeje a Norwegskeje
* 1767: Jan Gelanski – serbski žiwnosćer, dohladowar statnych dróhow a polyglot
* 1881: Fjodor Dostojewskij – ruski spisowaćel
* 1883: Leopold Haupt – łužiski farar, domiznowědnik a ludowědnik
* 1948: Karl Valentin – němski komikar, kabaretist, awtor a producent filmow
* 1957: Miklós Horthy – madźarski politikar
* 1981: Bill Haley – US-ameriski rock and rollowy hudźbnik
* 1984: Juri Wladimirowić Andropow – sowjetski politikar a hłowa stata
* 2021: Chick Corea – US-ameriski jazzowy hudźbnik

## Swjate dny
* katolski: Apolonije
* ewangelski: Johna Hoopera

## Wotkaz
10. februara

**10. februara** abo **10. małeho róžka** je 41. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 324 dnjow (325 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1773: Jan Wjelan – serbski farar a wučer w Slepom
* 1791: Korla Jan Smoler – serbski wučer a kulturny prócowar, nan Jana Arnošta Smolerja
* 1822: Handrij Kerk – serbski kubler a sejmski zapósłanc
* 1890: Boris Leonidowič Pasternak – ruski basnik a spisowaćel, nošer Nobeloweho myta
* 1898: Bertolt Brecht – němski dramatikar, lyrikar a basnik
* 1947: Louise Arbour – kanadiska sudnica
* 1950: Christine Clauß – sakska politikarka (CDU) a statna ministerka
* 1950: Mark Spitz – US-ameriski płuwar, olympiski dobyćer
* 1952: Frank Bsirske – němski dźěłarnik
* 1954: Peter Ramsauer – němski politikar strony CSU, zwjazkowy minister
* 1957: Steffen Flath – sakski politikar strony CDU
* 1962: Clifford Lee Burton – US-ameriski basist *(Metallica)*
* 1975: Kool Savas – němski rappowy hudźbnik
* 1977: Janek Wowčer – serbski nowinar
* 1982: Tom Schilling – němski dźiwadźelnik

## Wumrěće
* 1307: Timur Khan – mongolski khan a kejžor Chinskeje
* 1829: Leo XII. – katolski bamž
* 1837: Aleksander Sergejewič Puškin – ruski spisowaćel a basnik
* 1918: Abdülhamid II. – sultan Osmanskeho mócnarstwa
* 1923: Wilhelm Conrad Röntgen – němski fyzikar a nošer Nobeloweho myta
* 1932: Edgar Wallace – jendźelski spisowaćel krimijow
* 1939: Pius XI. – katolski bamž
* 1947: Jan Awgust Pětř – serbski wulkobur a wjednik saksoswěrnych Serbow
* 1960: Alojzije Stepinac – arcybiskop Zagreba a kardinal
* 1962: Max Švabinský – čěski moler a grafikar
* 1977: Sergej Wladimirowić Iljušin – ruski inženjer a twarc lětadłow
* 1979: Edvard Kardelj – juhosłowjanski politikar
* 2005: Arthur Miller – US-ameriski spisowaćel
* 2021: Larry Flynt – US-ameriski nakładnik, publicist a awtor
* 2021: Hinc Šewc – serbski slawist, sorabist a wysokošulski profesor

## Swjate dny
* katolski: Šolastiki
* ewangelski: Bjedricha Ch. Oetingera

## Wotkaz
11. februara

**11. februara** abo **11. małeho róžka** je 42. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 323 dnjow (324 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1919: Friedrich Ebert bu wot Narodneje zhromadźizny za prěnjeho prezidenta Weimarskeje republiki wuzwoleny.

## Narodniny

* 1261: Ota III. – wójwoda Bayerskeje a kral Madźarskeje
* 1535: Hrjehor XIV. – katolski bamž
* 1709: Jan Józef Hawštyn Hauptmann – serbski duchowny a spisaćel
* 1776: Ioannis Kapodistrias – grjekski politikar a filozof
* 1816: Ernst Litfaß – němski ćišćer a wunamakar litfaski
* 1847: Thomas Alva Edison – US-ameriski wunamakar
* 1869: Else Lasker-Schüler – němska basnjerka a rysowarka
* 1907: Pawoł Jenka – serbski wučer, hudźbnik a kulturny prócowar
* 1920: Faruk – kral Egyptowskeje
* 1938: Manuel Noriega – panamski diktator
* 1941: Sergio Mendes – brazilski pianist
* 1944: Lejna Theurigowa – předsydka załožboweje rady Załožby za serbski lud
* 1962: Sheryl Crow – US-ameriska spěwarka, gitaristka a spěwydźěłarka
* 1964: Sarah Palin – US-ameriska politikarka, guwernerka Alaski
* 1969: Jennifer Aniston – US-ameriska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 244: Gordian III. – romski kejžor
* 731: Hrjehor II. – bamž
* 1586: Awgust – kurwjerch Sakskeje
* 1650: René Descartes – francoski filozof, matematikar a přirodowědnik
* 1783: Johann Andreas Silbermann – elsaski pišćeletwarc
* 1868: Jean Bernard Léon Foucault – francoski fyzikar
* 1901: Milan I. Obrenović – kral Serbiskeje
* 1946: Marja Budychojc – serbska gmejnska sotra a ludowa spisowaćelka
* 1960: Victor Klemperer — němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar
* 1998: Beno Njekela – serbski rozhłosownik, žurnalist a producent
* 2002: Traudl Junge – priwatna sekretarka Adolfa Hitlera
* 2012: Whitney Houston – US-ameriska spěwarka a dźiwadźelnica
* 2020: Joseph Vilsmaier – němski filmowy režiser a kameramuž

## Swjate dny
* katolski: Marije Lourdeskeje
* ewangelski: Huga Wiktorskeho
* Japanska: Dźeń załoženja kejžorstwa (wot lěta 1967)

## Wotkaz
14. februara

**14. februara** abo **14. małeho róžka** je 45. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 320 dnjow (321 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1859: Oregon sta so z 33. čłonom Zjednoćenych statow.
* 1912: Arizona sta so z 48. zwjazkowym statom Zjednoćenych statow.

## Narodniny

* 1483: Babur – kejžor Indiskeje, załožer Moguloweho mócnarstwa
* 1557: Maćij – kejžor Swjateho romskeho mócnarstwa, kral Madźarskeje, Chorwatskeje a Čechow
* 1667: Michał Frencel – serbski farar a basnik
* 1679: Georg Friedrich Kauffmann – němski organist a komponist
* 1763: Jean-Victor Moreau – francoski general
* 1844: Joseph Thyssen – němski industrialnik
* 1855: Handrij Króna – serbski bur a narodny prócowar
* 1900: Rut-Marka Rawpowa – serbska operowa a koncertna spěwarka, hudźbna pedagogowka za spěw a husle
* 1932: Alexander Kluge – němski filmowc, spisowaćel a awtor
* 1942: Michael Bloomberg – US-ameriski předewzaćel, měšćanosta New York
* 1945: Hans Adam II. – liechtensteinski wjerch
* 1959: Renée Fleming – US-ameriska sopranistka
* 1962: Josef Hader – awstriski kabaretist a dźiwadźelnik
* 1967: Mark Rutte – nižozemski politikar, ministerski prezident
* 1977: Cadel Evans – awstralski kolesowar

## Wumrěće
* 869: Cyril – japoštoł Słowjanow
* 1393: Hilžbjeta Pomorska – kejžorka a kralowna Čechow
* 1400: Richard II. – kral Jendźelskeje
* 1779: James Cook – britiski namórnik a wotkrywar
* 1869: Johann Ludwig Wilhelm Beck – němski jurist
* 1891: William T. Sherman – US-ameriski general
* 1903: Hermann Knothe – hornjołužiski krajny stawiznar
* 2004: Marco Pantani – italski kolesowar
* 2005: Rafiq al-Hariri – libanonski politikar a ministerski prezident
* 2018: Morgan Tsvangirai – simbabweski politikar a ministerski prezident

## Swjate dny
* katolski: Cyrila a Metoda, Walentina
* ewangelski: Cyrila a Metoda

## Wotkaz
12. februara

**12. februara** abo **12. małeho róžka** je 43. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 322 dnjow (323 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1991: Serbska kulturna informacija w Budyšinje započa dźěłać.

## Narodniny

* 1074: Konrad – kral Swjateho romskeho mócnarstwa a Italskeje
* 1768: Franc II. – kejžor Swjateho romskeho mócnarstwa
* 1809: Charles Darwin – britiski přirodowědnik
* 1809: Abraham Lincoln – 16. prezident Zjednoćenych statow
* 1814: Jenny Marx – němska socialistka a mandźelska Karla Marxa
* 1885: Julius Streicher – němski nacionalsocialistiski politikar a propagandist
* 1900: Wassili Iwanowić Čujkow – sowjetski maršal a politikar
* 1903: Georges Simenon – belgiski spisowaćel
* 1925: Jurij Kubaš-Nowšan – serbski wučer, wědomostny sobudźěłaćer a awtor wučbnicow
* 1942: Ehud Barak – israelski general a ministerski prezident
* 1945: Thilo Sarrazin – němski politikar a awtor
* 1956: Brian Robertson – britiski rockowy hudźbnik *(Thin Lizzy, Motörhead)*
* 1980: Christina Ricci – US-ameriska dźiwadźelnica

## Wumrěće
* 1242: Hendrich VII. – kral Swjateho romskeho mócnarstwa
* 1554: Jane Grey – kralowna Jendźelskeje
* 1798: Stanisław II. Awgust – posledni kral Pólskeje
* 1804: Immanuel Kant – němski filozof
* 1837: Ludwig Börne – němski spisowaćel
* 1949: Hassan al-Banna – egyptowski wučer, załožer Muslimskeho bratrowstwa
* 1977: Steve Biko – južnoafriski wojowar wo byrgarske prawa
* 1989: Thomas Bernhard – awstriski spisowaćel
* 2009: Alison Des Forges – US-ameriska stawiznarka a wojowarka wo ludske prawa
* 2011: Peter Alexander – awstriski spěwar, dźiwadźelnik a zabawjer
* 2017: Al Jarreau – US-ameriski jazzowy spěwar

## Swjate dny
* katolski: Benedikta
* ewangelski: Walentina A. Löschera

## Wotkaz
13. februara

**13. februara** abo **13. małeho róžka** je 44. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 321 dnjow (322 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki

* 1945: Započatk anglo-ameriskich lětadłowych nadpadow přećiwo Drježdźanam.

## Narodniny
* 1599: Aleksander VII. – katolski bamž
* 1827: Mikławš Jacsławk – serbski duchowny, basnik a satěriski spisowaćel
* 1845: Wilhelm Oswald Lohse – němski astronom
* 1849: Randolph Churchill – britiski politikar
* 1855: Paul Deschanel – francoski statny prezident
* 1903: Georges Simenon – belgiski spisowaćel
* 1915: Aung San – birmaski narodny rjek
* 1933: Paul Biya – kamerunski prezident
* 1937: Sigmund Jähn – wuchodoněmski astronawt, prěni Němc w swětnišću
* 1939: Beate Klarsfeld – němska politiska aktiwistka
* 1949: Jo Baier – němski filmowy režiser a awtor wjertnych knihow
* 1950: Peter Gabriel – britiski rockowy hudźbnik
* 1974: Robbie Williams – britiski spěwar
* 1976: Leslie Feist – kanadiska spěwarka

## Wumrěće
* 858: Kenneth I. – kral Šotiskeje
* 921: Wratisław I. – wójwoda Čechow a nan swj. Wjacława
* 1332: Andronikos II. – bycantinski kejžor
* 1660: Korla X. Gustaw – kral Šwedskeje
* 1810: Jan Bohumił Junghänel – serbski farar, składnostny basnik a ludowědnik
* 1883: Richard Wagner – němski komponist
* 1945: Pětr Kowar – serbski ludowy spisowaćel a moler
* 1947: Michał Cyž – serbski prawiznik a zarjadnik Serbskeho domu
* 1958: Józef Jakubaš – serbski farar, basnik a spisowaćel
* 1965: Humberto Delgado – portugalski general a politikar
* 1994: Edgar Ott – němski dźiwadźelnik a rěčnik

## Swjate dny
* katolski: Jordana
* ewangelski: Křesćana Schwartza

## Wotkaz
Čerwjena liška

**Čerwjena liška** (*Vulpes vulpes*) je rubježne zwěrjo ze swójby psow (*Canidae*).

## Wopis
Čerwjena liška ma zwjetša čerwjenobrunu kožu. Wona docpěje wulkosć wot 58 hač do 82 cm a wažu wot 4 hač do 10 kg. Dźěle hłowy, šije a kónc wopuše su běłe. Wona je samotar, kotryž we wokolinje jamy wot 6 hač do 8 km ćěrje, ale nic w njeposrědnjej bliskosći jamy.

Čerwjena liška móže jara derje słyšeć, čuć a widźeć.

Porowanski čas je w měsacach december hač februar. Čas nošnosće traje 7,5 tydźenjow. 4 hač do 7 młodźatow so wot měrca hač do apryla narodźi, mjeztym zo je dźěn włosate ale slepe. Wone jamu w starobje wot 2 hač 3 měsacow wopušća a potom z hromadu z sančku wokoło dundaja. Hižo w sćěhowacym nazymje so swójbu rozpadnje.

Čerwjene liški často su za sćekłosć wohrožene, tak zo jeje hońtwa je nuzna.

## Cyroba
Wona zwjetša swišće ćěrje, ale tež móže wurubki hač do wulkosće sorny přewzać. K najbóle wažnym wurubkam słušeja myše, bruki, ptački, zajacy, nukle, sornjeća. Ale wona tež sad a hriby jě.

## Rozšěrjenje a žiwjenski rum
Wona je žiwa w suchej krajinu, kotraž je bohata na krytwje. Při tym wustupuje w cyłej Europje, we wuchodnej Aziji, sewjernej Africe a sewjernej Americe. Nimo toho je w Awstraliji zdomjacnjena.

Bydli w njewobydlenych jamach šwincow abo nuklow, ale móže sam jamu ryć.

## Žórła
* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, stronje 282-283 
* Naturführer Pflanzen und Tiere, 1. nakład, 1989, ISBN 3-332-00256-2, strona 223 
* , strona 323

## Eksterne wotkazy
17. februara

**17. februara** abo **17. małeho róžka** je 48. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 317 dnjow (318 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 2008: Kosowo wozjewi swoju njewotwisnosć wot Serbiskeje

## Narodniny

* 1723: Tobias Mayer – němski kartograf, geograf, matematikar a astronom
* 1732: Wjacsław Měrćin Kobalc – serbski duchowny a nabožinski prócowar
* 1740: John Sullivan – US-ameriski politikar a general
* 1760: Apollo Musin-Puškin – ruski wědomostnik a nawjedowar ekspedicije do Transkawkaskeje a Kawkaza
* 1827: Georg von Liebig – němski medicinar a klimatolog
* 1853: Jaroslav Vrchlický – čěski basnik a přełožowar
* 1854: Friedrich Alfred Krupp – němski industrialnik a politikar
* 1877: André Maginot – francoski politikar
* 1886: Erich Zeigner – němski politikar, ministerski prezident Sakskeje
* 1898: Franc Natuš – serbski kuchar, překupc a narodny prócowar
* 1912: Andre Norton – US-ameriska spisowaćelka
* 1925: Ron Goodwin – britiski filmowy komponist
* 1927: Měrćin Benada – serbski nakładnik a kulturnik
* 1937: Rita Süssmuth – němska politikarka, ministerka a předsydka zwjazkoweho sejma
* 1963: Michael Jordan – US-ameriski basketballowc
* 1972: Billie Joe Armstrong – US-ameriski spěwar a gitarist *(Green Day)*
* 1973: Stefan Kretzschmar – němski mjetar
* 1988: Natascha Kampusch – awstriski wopor kidnappinga

## Wumrěće
* 364: Jovian – romski kejžor
* 440: Mesrop – armenski swjaty a wuwiwar armenskeho pisma
* 1600: Giordano Bruno – italski filozof (smjerć na šćěpowcu)
* 1673: Molière – francoski dźiwadźelnik, direktor dźiwadła, dramatikar a basnik
* 1818: Jan Krystof Ponich – serbski duchowny, wučer, spisaćel a přiwisnik katolskich rozswětlerjow
* 1827: Johann Heinrich Pestalozzi – šwicarski pedagog
* 1856: Heinrich Heine – němski basnik, spisowaćel a žurnalist
* 1909: Geronimo – indianski hłownik a šaman
* 1934: Albert I. – kral Belgiskeje
* 1954: Pawoł Krawc – serbski wučer a ludowy wuměłc
* 1980: Graham Sutherland – britiski moler a grafikar
* 1982: Thelonious Monk – US-ameriski jazzowy pianist a komponist
* 1998: Ernst Jünger – němski spisowaćel a publicist

## Swjate dny
* katolski: Sydom załožićelow serwitow
* ewangelski: Konstancije

## Wotkaz
18. februara

**18. februara** abo **18. małeho róžka** je 49. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 316 dnjow (317 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1869: W Grjekskej bu prěnja železniska čara wotewrjena, kotraž wjedźe wot Athenow do Pireusa.
* 1991: Załoženje referata za serbske naležnosće w Sakskej statnej kencliji

## Narodniny

* 1516: Marja I. – kralowna Jendźelskeje a Irskeje *(Bloody Mary)*
* 1677: Jacques Cassini – francoski astronom a geograf
* 1679: Jurij Dumiš – serbski farar a spisaćel nabožinskich spisow
* 1745: Alessandro Volta – italski fyzikar
* 1779: Jan Bohuchwał Dejka – serbski wudawaćel nowin a nowinar
* 1825: Jan Bogumił Nytška – serbski wučer a spisowaćel
* 1851: Jakub Skala – serbski duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
* 1867: Hedwig Courths-Mahler – němska spisowaćelka
* 1875: Wilhelm Külz – němski politikar, minister a wyši měšćanosta Drježdźan
* 1877: Pawoł Wićežk – serbski ewangelski farar
* 1898: Enzo Ferrari – italski wubědźowar a załožer awtoweje marki *Ferrari*
* 1906: Hans Asperger – awstriski dźěćacy lěkar
* 1932: Miloš Forman – čěski režiser, dźiwadźelnik a awtor wjertnych knihow
* 1933: Yoko Ono – japanska wuměłča a spěwarka
* 1952: Randy Crawford – US-ameriska jazzowa a soulowa spěwarka
* 1954: John Travolta – US-ameriski dźiwadźelnik, rejwar, producent a awtor
* 1961: Armin Laschet – němski politikar (CDU), ministerski prezident Sewjerorynsko-Westfalskeje
* 1978: Oliver Pocher – němski komediant, moderator a zabawjer

## Wumrěće

* 999: Hrjehor V. – bamž
* 1190: Ota – mišnjanski markhrabja
* 1221: Dytrich III. – łužiski a mišnjanski markhrabja
* 1294: Kublai Khan – mongolski knježićel
* 1405: Timur Lang – mongolski knježićel a dobywar
* 1546: Martin Luther – němski teolog a reformator
* 1564: Michelangelo – italski rězbar, moler a basnik
* 1587: Maria Stuart – kralowna Francoskeje a Šotiskeje
* 1732: Balthasar Permoser – němski rězbar
* 1890: Gyula Andrássy – rakusko-wuherski politikar
* 1922: Hugo Spieler – němski rězbar
* 1932: Bjedrich Awgust III. – posledni kral Sakskeje
* 1937: Grigorij Konstantinowić Ordźonikidze – sowjetski politikar
* 1939: **[[Jakub Lorenc-Zalěski]]** – serbski spisowaćel, publicist a antifašist
* 1967: Robert Oppenheimer – US-ameriski fyzikar, *„wótc atomoweje bomby“*
* 2013: Kevin Ayers – britiski rockowy hudźbnik
* 2013: **[[Achim Brankačk]]** – serbski chórowy nawoda, wučer a awtor
* 2013: Otfried Preußler – němski spisowaćel dźěćacych a młodźinskich knihow, mj.&nbsp;dr. „Krabat“
* 2021: **[[Pětš Janaš]]** – serbski wučer, publicist a Maćicar

## Swjate dny
* katolski: Konstancije
* ewangelski: Měrćina Luthera
* Gambija: Dźeń njewotwisnosće wot Zjednoćeneho kralestwa (1965)

## Wotkaz
Kotołka

**Kotołka** (tež *Kotečanska woda*;  *Kotitzer Wasser* abo *Kotitz*) je rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž wužórli so blisko Jawornika w Bukečanskej gmejnje a běži mjez druhim přez Wujezd, wusku Łušćansku skału, Kotecy, Worcynsku łučinu a Skanecy. Poslednja wjes při běhu Kotołki je Hlina w Malešanskej gmejnje. Před Hućinu so rěčka wotlěwa do Lubaty wuliwa.

Horni běh Kotołki mjez Jawornikom a Kołwazom mjenuje so tež *Butřanka* (němsce *Buttermilchwasser*). 

*Hlej tež:* Nastawki wo při Kotołce ležacych sydlišćach

## Žórła
16. februara

**16. februara** abo **16. małeho róžka** je 47. dźeń gregorianiskeje protyki, tuž wostawa hišće 318 dnjow (319 w přestupnych lětach) hač do kónca lěta.

## Narodniny

* 1416: Krystof III. – kral Danskeje, Šwedskeje a Norwegskeje
* 1497: Philipp Melanchthon – němski reformator, teolog, rěčespytnik, filozof, awtor a basnik
* 1620: Bjedrich Wylem – kurwjerch Braniborskeje
* 1634: Jurij Šěrc – serbski farar a kěrlušer
* 1750: Michał Haupt – serbski wučer, přełožowar a kěrlušer
* 1765: Jan Mahr – serbski farar, dr.theol., dobroćel katolskich Serbow
* 1800: Arnošt Bohuwěr Jakub – serbski farar a spisaćel
* 1821: Heinrich Barth – němski slědźer w Africe
* 1856: Rudolph Karstadt – němski předewzaćel
* 1916: Dương Văn Minh – južnovietnamski politikar a general
* 1935: Sonny Bono – US-ameriski spěwar, dźiwadźelnik a politikar
* 1936: Pawoł Kindermann – serbski braška
* 1939: Czesław Niemen – pólski rockowy spěwar
* 1941: Kim Jong-il – sewjerokorejski diktator
* 1956: Bodo Ramelow – němski politikar Lěwicy
* 1958: Ice-T – US-ameriski rapper a dźiwadźelnik
* 1979: Valentino Rossi – italski wubědźowar

## Wumrěće
* 1279: Alfons III. – kral Portugalskeje
* 1579: Gonzalo Jiménez de Quesada – španiski dobywar a prawiznik
* 1665: Stefan Czarniecki – pólski general
* 1901: Bjedrich August Bergan – serbski farar, zakitowar serbstwa
* 1963: László Lajtha – madźarski komponist
* 1996: Brownie McGhee – US-ameriski bluesowy spěwar a gitarist
* 2003: Aleksandar Tišma – serbiski spisowaćel
* 2016: Boutros Boutros-Ghali – egyptowski diplomat, generalny sekretar UNO
* 2019: Bruno Ganz – šwicarski dźiwadźelnik

## Swjate dny
* katolski: Milana
* ewangelski: Juliany, Wilhelma
* Litawska: Dźeń załoženja prěnjeje litawskeje republiki (1918)

## Wotkaz