open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morfem

**Morfem** je najmjeńša woznam nošaca jednotka rěčneho systema z wěcownym abo gramatiskim woznamom.

Terminus „rěčny system“ so nałožuje, hdyž je so někajka rěč segmentowała, to rěka jeje kompleksne struktury so na jednotki rozdźělili a tute so do wěstych kategorijow zarjadowali resp. klasifikowali. Z tym je so kompleksnosć rěče systematizowała a zakład za dalše wědomostne přepytowanja a přirunowanja rěčow wutworił. 

Morfemy realizuja so akustisce jako rjad zwukow (fonow), fonologisce jako rjad fonemow a pisomnje jako rjad grafemow. Fonemy, fony a grafemy njenoša same woznam, ale maja jako twarski material morfemow jenož woznam rozeznawacu funkciju. 

Samsne morfemy móža wšelaku zwukowu podobu měć. W słowomaj *łódźe* a *sykorki* zwuraznjatej wobě kóncowce -*e* a -*i* gramatiski woznam „nominatiw plural“. Jedna so wo warianće samsneho morfema. Tute mjenujemy alomorfy.
Wšelake morfemy móža tež identisku zwukowu podobu měć.
Na přikład zwuraznjatej -*i* w słowje *słyš-i* gramatiski woznam „3. wosoba singulara prezensa“ a -*i* w słowje *łódź-i* „datiw a lokatiw singular femininumow“. Stej tuž alomorfaj (warianće) wšelakeju morfemow. 

## Rozrjadowanje morfemow

Morfemy dźělimy po jich funkciji na:

### Bazisowe morfemy abo korjenje

Bazisowe morfemy abo korjenje noša leksikaliski woznam. K nim móžeja so dalše morfemy připowěsnyć. Morfemy, kiž so ke korjenjam abo tež k druhim morfemam přiwjazaja, mjenujemy afiksy. Jeli steja afiksy před bazisowym morfemom, jedna so wo prefiksy, jeli po bazisowym morfemje, wo sufiksy.

Přikłady za bazisowe morfemy:
**chlěb**, **chlěb**-ow-y; **hołb**-ik, **hołbj**-ac-y; roz-**dźěl**, **dźěl**-enj-e; **syd**-ło, **syd**-ać

### '''Deriwaciske morfemy'''

Deriwaciske (łać. wotwodźenske) morfemy so připowěsnu ke korjenjam a tworja nowe słowa z nowym wěcownym woznamom. Deriwaciske morfemy wustupuja jako prefiksy abo sufiksy.

Přikłady: 
chlěb-**ušk**, **wot**-dźěl, mił-**osć**, syd-**li**-ć, syd-**le**-**nj**-e, 

### '''Gramatiske morfemy'''

Gramatiske morfemy njezměnja wěcowny woznam słowa. Wone tworja gramatiske formy słowa. Připowěsnu so jako afiksy ke korjenjam abo k deriwaciskim morfemam. 
Ke gramatiskim morfemam liča so tež swobodne morfemy kaž „so“, artikle, prepozicije a konjunkcije. Swobodne morfemy steja jako samostatne słowo w sadźe. 

Přikłady: 
**pó**-słać, syd-**ny**-ć, **po**-syd-**ny**-ć, mudr-**iš**-i, **naj**-hłup-**iš**-i

### '''Kóncowkowe morfemy abo kóncowki'''

Kóncowka je gramatiksi sufiks (morfem), kiž připowěsnje so ke korjenju abo k poslednjemu sufiksej słowa. Při konjugowanju abo deklinowanju zwuraznja kóncowka kazus (pad), numerus (ličbu), genus (ród), wosobu, tempus (čas) atd. 
Dźěl słowa, ke kotremuž so kóncowka připowěsnje, mjenujemy **zdónk**. 

Přikłady za kóncowku: roz-kćě-t-y, roz-kćě-t-**eho**; łochć-**om**, łochć-**emi**; łušći-**ł**, łušći-**li**

### Přehlad wo rozčłonkowanju słowow do jednotliwych morfemow
Václav Bůžek

**Václav Bůžek** (* 29. decembra 1956 w Liberecu) je čěski komponist. Je nětko w Teplicach žiwy.

Słuša k młódšej generaciji čěskich komponistow. Po wotzamknjenju Praskeho konserwatorija - sekcija gitara w klasy profesora Jiří Jirmala, započa swoju karieru jako wučer na Wojerskim konserwatoriju w Roudnicy nad Labem. W samsnym času započa tam pola profesora Stanislava Jelineka kompoziciju studować, kiž jeho za studij na Janáčekowej akademiji hudźbneho wuměłstwa (JAMU) w Brnje přihotowaše. Bu do klasy profesora Aloisa Pinoša přiwzaty a po swojej graduaciji rozwiwaše wšelake aktiwity.

Jeho skutkowanišćo zapřijima wulke pedagogiske, kompozitoriske a wědomostno-metodiske dźěło. Jako nawoda sekcije za hudźbnu teoriju na konserwatoriju w Teplicach, hdźež wot lěta 1989 wuči, wosta w dalšim při spěchowanju tučasneje hudźby w tutym měsće aktiwny. V. Bůžek organizuje koncerty, hdźež so hudźba Tepličanskich komponistow předstaja. Swójske składby a składby jeho studentow su w programje Němsko-čěskeho hudźbneho festiwala. V. Bůžek bu přez Čěski rozhłós poprošeny, zo by so na livekoncertach wobdźělił.

Mjez jeho dźěłami namakamy składby za solowe instrumenty, wšelaku komornu hudźbu, sinfonisku hudźbu a tež elektro-akustisku hudźbu. Bůžekowa hudźbna rěč rozwiwaše so z neoklasicizma a neobaroka (hudźba za trompetu) přez wšelake modalne a postajene techniki (dwanaćetonowe preludije za fletowe solo). Bu přez kompozitoriske tekniki profesora Miloslava Ištvana inspirěrowany, hač k tučasnemu postmodernemu wurazej, skombinowanej z repeticiskej techniku. Dźensa je jeho pospyt widźomny, zo by so posłucharjam přibližił, pospytujo jich na njeakademiske a direktne wašnje přez pitoreskne zynki a konsonantnu harmoniju docpěć (*Wumóžene město*, *Za obou*, *Koncert za fletu*).

Studenća Bůžekoweje kompoziciskeje klasy z jeho dźěłom na hudźbnych fakultach AMU (Akademija muziskich wuměłstwow, (Praha) a JAMU (Brno) wuspěšnje pokročuja. Kompoziciska klasa je swoje sinfoniske dźěła a komornu hudźbu w Čěskim rozhłosu w nowembrje 2000 předstajiła.
Nina Hagen

**Nina Hagen** (*Catharina Hagen*, * 11. měrca 1955 w Berlinje) je němska punk-spěwarka.

## Eksterne wotkazy
* einfach-nina.de
Gisele Bündchen

**Gisele Bündchen** (*Gisele Caroline Bündchen* , * 20. julija 1980, Horizontina, Brazilska) je brazilski fotomodel z němskimi korjenjemi, njemóže pak němsce rěčeć. 

## Noty


## Eksterne wotkazy

* giselebundchen.com
Wir sind Helden

**Wir sind Helden** bě němska hudźbna skupina ze spěwarku Judith Holofernes.

## Diskografija
* **Die Reklamation** (2003)
* **Von hier an blind** (2005)
* **Soundso** (2007)

## Wotkazaj

* wirsindhelden.de
Corinna Harfouch

**Corinna Harfouch** (rodź. *Meffert*, * 16. oktobra 1954, Suhl) je němska dźiwadźelnica.

## Filmografija (wuběrk)
* 1986 Das Haus am Fluss
* 1991 Zwischen Pankow und Zehlendorf
* 1994 Charlie & Louise – Das doppelte Lottchen
* 1995 Das Versprechen
* 1996 Irren ist männlich
* 1999 Der große Bagarozy
* 2001 Vera Brühne
* 2002 Bibi Blocksberg
* 2003 hamlet_X
* 2004 Der Untergang
* 2005 Wut
* 2006 Das Parfum
* 2006 Elementarteilchen
* 2011 Kein Sex ist auch keine Lösung

## Eksterne wotkazy
* Corinna Harfouch w ''Internet Movie Database''
Alexandra Maria Lara

**Alexandra Maria Lara** (* 12. nowembra 1978 w Bukaresće jako *Alexandra Plătăreanu*) je němsko-rumunska filmowa hrajerka.

## Filmografija (wuběrk)
* 1989 With Love, Rita
* 1996 Mensch, Pia!
* 1998 Tatort
* 1999 Polizeiruf 110
* 2000 Crazy
* 2001 Der Tunnel
* 2002 Nackt
* 2003 Der Wunschbaum
* 2004 Der Untergang
* 2005 Der Fischer und seine Frau
* 2006 Wo ist Fred
* 2007 Control: The Ian Curtis Film

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Kylie Minogue

**Kylie Minoque**  [mɪn'əʉg] (* 28. meje 1968 w Melbourne jako *Kylie Ann Minogue*) je awstralska spěwarka a filmowa hrajerka.

## Diskografija
* 1988 Kylie
* 1989 Enjoy Yourself
* 1990 Rhythm of the Love
* 1991 Let's Get To It
* 1992 Greatest Hits
* 1994 Kylie Minogue
* 1998 Impossible Princess
* 2000 Light Year
* 2001 Fever
* 2003 Body Language
* 2004 Ultimate Kylie
* 2007 X
* 2010 Aphrodite

## Eksterne wotkazy
* kylie.'''de'''
* kylie.'''com'''
Dźěwin (wjes)

**Dźěwin** ( *Groß Düben*) je wjes a gmejna w sewjerowuchodnym dźělu sakskeje Hornjeje Łužicy. Leži na samym sewjeru Zhorjelskeho wokrjesa blisko braniborskeje hranicy. K Dźěwinskej gmejnje słuša wot 1999 wjesny dźěl Brězowka.

Dźěwin přisłuša Slepjanskej wosadźe a teritorijej Slepjanskeje narěče a je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Gmejna nadeńdźe so někak sydom kilometrow sewjerozapadnje Běłeje Wody a třinaće kilometrow wuchodnje Grodka při sewjerozapadnej kromje Mužakowskeje hole. Saksko-braniborska krajna hranica wotpowěduje tule tež historiskej hranicu mjez Hornjej a Delnjej Łužicu. Susodne gmejny su Feliksowy jazor (wokrjes Sprjewja-Nysa) na sewjeru, Cersk na sewjerowuchodźe, Jemjelica-Źěwink a Jabłońc na wuchodźe, Běła Woda a Trjebin na juhu kaž tež Slepo a Grodk na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Groß Duben* pochadźa z lěta 1464. Přez lětstotki słušeše Dźěwin do Mužakowskeho knjejstwa, kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór we wsy. Cyrkwinsce bě Dźěwin hižo w 16. lětstotku dźěl Slepjanskeje wosady.

W lěće 1999 bu susodna Brězowka zagmejnowana.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 302 wobydlerjej, mjez nimi 292 Serbow (97&nbsp;%). Po pruskim ludličenju 1910 běchu tehdy 81,8&nbsp;% Dźěwinskich wobydlerjow Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 56,7&nbsp;%.

## Wjesnej dźělej
Dźěwinska gmejna wobsteji ze slědowaceju wsow:

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
HTML

**HTML** (skrótšenka za **Hyper Text Markup Language**) je na teksće bazowana, woznamjenjenska rěč za zwobraznjenje wobsahow kaž tekstow, wobrazow a wotkazow w dokumentach. HTML-dokumenty tworja zakład za World Wide Web a pokazuja so z pomocu syćoweho wobhladowaka. Nimo wobsahow, kotrež so z browserom pokazuja, wobsahuje HTML tež dalše podaća w formje meta-informacijach, kotrež na přikład w teksće wo wužiwanej rěči abo wo awtorje strony informuja, abo wobsah strony zhornu. Woznamjenjenska rěč bu wot World Wide Web Consortium (W3C) hač do wersije 4.01 dalewuwiwana a so nětko přez XHTML naruna.

## Wersije
HTML bu w lěće 1989 wot Tim Berners-Lee na CERN w Genfje zrjadowana.
* **HTML** (bjez wersijoweho čisła, 3. nowembra 1992): prawersija, kotraž so jenož na teksće orientowa. Weblink
* **HTML** (bjez wersijoweho čisła, 30. apryla 1993): K tekstej so nimo atributam kaž tučneho abo kursiwneho zwobraznjenja tež integracija wobrazow přidaše.
* **HTML+** (Nowember 1993) Planowane rozšěrjenja, kotrež so do pozdźišich wersijow přidachu, ale njebuchu ženje kaž HTML+ rozžohnowane. paper/htmlplus.html|Weblink
* **HTML 2.0** (Nowember 1995): Ta z 1866 definowana wersija zawjeduje mjez druhim formularsku techniku. Status tutoho standarda je „HISTORIC“. Tež předchadnicy su zastarske.
* **HTML 3.0**: Wersija njebu oficialowana, dokelž wona z zawjedowanjom Netscape-Browsera we wersiji 3 hižo před publikowanjom bě zastarska.
* **HTML 3.2** (14. januara 1997): Nowa w tutej wersiji bě mnoholičbny Features kaž tabele, tekstowy běh wokoło wobrazow, zapřijeće z Applet.
* **HTML 4.0** (18. decembra 1997): Z tutej wersiju buchu tež Stylesheety, skripty a frame zawjedne. Tež su rozdźělenje do *Strict*, *Frameset* a *Transitional* so wotměwało. 24. apryla 1998 so wudawa tróšku korigowana wersija tutoho standarda.
* **HTML 4.01** (24. decembra 1999): Naruna HTML 4.0 z wjacorymi, małymi korekturami. Je poslednja HTML-wersija.
* **[[Extensible Hypertext Markup Language|XHTML]] 1.0** (26. januara 2000): Nowoformulowanje HTML 4.01 z pomocu z XMLa. 1. awgusta 2002 so wobdźěłowana wersija wuda.
* **XHTML 1.1** (31. meja 2001): Po tym zo XHTML bu do modulow rozdźělowana, bu z XHTML 1.1 strikta wersija definowana, při kotrejž z HTML 4 zawjedne warianće Frameset a Transitional wotpadnjetej.
* **XHTML 2.0** (2006): Tuta wersija wjace njebazuje na HTML 4.01 a zawjedźe někotre nowe tagsy, na př. `<nl>` za nawigaciske lisćiny. Rozdźělenje wuznamjenjowanja a stila so ma w tutej wersiji dokónčić.
* **HTML 5** (2014)
* **HTML 5.1** (2016)
* **HTML 5.2** (2017)

## HTML-struktura
HTML-dokument wobsteji z třoch wobłukow:

# Dokumenttypoweje deklaracije scyła na spočatku dataje, kotraž wužiwanu DTD mjenuje, na př. HTML 4.01 Strict,
# HTML-hłowy (`head`), kotraž předewšěm techniske abo dokumentariske informacije wobsahuje, kotrež nic direktnje w syćowym wobhladowaku widźomne su a
# HTML-ćělesa (`body`), kotrež wobsahuja informacije, kotrež so maja pokazować.
Potajkim wupada bazowa struktura webstrony po slědowacej šemje:




Titul webstrony



Wobsah webstrony



## Hlej tež
* XHTML
* CSS
Maria Furtwängler

**Maria Furtwängler** (* 13. septembra 1966 w Mnichowje) je němska filmowa hrajerka a lěkarka, kotraž je znata wosebje z Tatorta, hdźež hraje komisarku *Charlotte Lindholm* w Hannoverje.

## Filmografija (wuběrk)
* 1974 Zum Abschied Chrysanthemen
* 1987-1993 Die glückliche Familie
* 1997 Der Alte
* 1999 Siska
* 2002 Tatort
* 2007 Die Flucht

## Eksterne wotkazy
*
* maria-furtwaengler.de
Hajko Kozel

**Hajko Kozel** (; * 13. awgusta 1966 w Budyšinje) je serbski stawiznar a prawiznik a politikar Lěwicy w Sakskej.

Kozel bě wot 1990 do 2014 zapósłanc Sakskeho krajneho sejma a mjeńšino- a europapolitiski rěčnik frakcije Lěwicy. Při wólbach 2014 zapase znowawuzwolenje do sejma, po wotchadźe zapósłanče Annekatrin Klepsch do zastojnstwa kulturneje měšćanostki Drježdźan sta so pak w nowembrje 2015 zaso ze zapósłancom. Do wólbow 2019 dósta jenož poslednje městno na krajnej lisćinje swojeje strony a njezaćahny znowa do sejma.

Kozel bě někotre lěta předsyda změrcowskeho wuběrka Domowiny a čłon załožboweje rady Załožby za serbski lud.

Hajko Kozel je z lěta 2018 čłon tak mjenowaneho „Serbskeho sejma“.

## Wotkaz
* Wosobinska webstrona Hajka Kozela (heiko-kosel.de)
Juliane Werding

**Juliane Werding** (* 19. julija 1956, Essen) je němska spěwarka.

## Diskografija
* *In tiefer Trauer*, (1972)
* *Mein Name ist Juliane* (1973)
* *Wenn Du denkst, du denkst, dann ....* (1975)
* *Komm und hilf mir durch die Einsamkeit der Nacht* (1976)
* *Ein Schritt weiter* (1976)
* *Oh Mann, oh Mann* (1977)
* *Traumland* (1980)
* *Ohne Angst* (1984)
* *Sehnsucht ist unheilbar* (1986)
* *Jenseits der Nacht* (1987)
* *Tarot* (1988)
* *Stationen 1983–1989* (1989)
* *Zeit für Engel* (1990)
* *Zeit nach Avalon zu gehn* (1991)
* *Sie weiß, was sie will* (1992)
* *Du schaffst es!* (1994)
* *Alles Okay?* (1995)
* *Land der langsamen Zeit* (1997)
* *Sie* (1998)
* *Der Weg 1972–1999* (1999)
* *In Concert* (2000, DVD)
* *Es gibt kein Zurück* (2001)
* *Die Welt danach* (2004)
* *Sehnsucher* (2006)
* *Werding: Live* (2007)

## Eksterne wotkazy
* juliane-werding.de
Ruth Moschner

**Ruth Moschner** (*Ruth Isabel Moschner*; * 11. apryla 1976 w Mnichowje) je němska moderatorka. 

## Eksterne wotkazy
* ruth-moschner.de
Rammstein

**Rammstein** je němska hudźbna skupina wokoło spěwarja Till Lindemann a keyboarderja Flake.

## Diskografija
* 1995 - Herzeleid
* 1997 - Sehnsucht
* 1999 - Live aus Berlin
* 2001 - Mutter
* 2004 - Reise, Reise
* 2005 - Rosenrot
* 2006 - Völkerball (live)
* 2009 - Liebe ist für alle da
* 2011 - Made in Germany 1995-2011
* 2019 - Rammstein
* 2022 - Zeit

## Wotkazaj

* rammstein.de
2raumwohnung

**2raumwohnung** je němska hudźbna skupina. Elektropopowe duo bu wokoło lěta 2000 w Berlinje załožene a wobsteji z Ingi Humpe a jeje partnerja Tommija Eckarta.

## Diskografija
* 2001 Kommt zusammen
* 2002 In wirklich
* 2004 Es wird Morgen
* 2005 Melancholisch schön
* 2007 36 Grad

## Wotkazaj

* http://www.2raumwohnung.de
Billy Talent

**Billy Talent** je kanadiska hudźbna skupina.

## Diskografija
### Albumy

### Singles

## Eksterne wotkazy
* www.billytalent.com
Robert Kočarjan

**Robert Kočarjan** ( Ռոբերտ Քոչարյան; * 31. awgusta 1954 w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je armenski politikar.

Wot 29. decembra 1994 hač do 9. apryla 1998 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórskeho Karabacha a wot 30. měrca 1998 hač do 9. apryla 2008 běše z prezidentom Armenskeje. 

## Wotkazaj

*  Biografija
Jerjewan

**Jerjewan** (armensce Երևան/*Eriwan*, serbsce tež **Jerewan**) je stolica a najwjetše město Armenskeje. Ma někak 1,2 milionaj wobydlerjow a je hospodarske, kulturne a wědomostne srjedźišćo kraja. Leži blisko turkowskeje hranicy pod Araratom.

## Žórła


## Wotkaz
Venezuela

**Venezuela** je njewotwisny stat na sewjeru Južneje Ameriki. Leži mjez pobrjohom Karibiskeho morja a Amaconasowej nižinu. Hłowne a najwjetše město je Caracas.

Hač do lěta 1811 bě Venezuela ze španiskej koloniju. Wotkrywar Amerigo Vespucci pomjenowa kraj po Bjenatkach *(Venezia)* jako *Venezuela* („małe Bjenatki“).

## Geografija

Venezuela mjezuje z Guyanu na wuchodźe, z Brazilskej na juhu a z Kolumbiskej na zapadźe. Na sewjeru twori 2800 kilometrow dołhi pobrjóh Karibiskeho morja přirodnu hranicu. Před wuliwom najwjetšeje rěki Orinoco leži kupowy stat Trinidad a Tobago.

Najwyše hory Venezuele leža we wuběžkach Andow na sewjerozapadźe (*Pico Bolívar*, 4981 m). W kónčinje taflowcow na juhu nadeńdźe so najwyši wodopad na swěće, Salto Ángel.



## Žórła


## Wotkaz
Sonja Zietlow

**Sonja Zietlow** (* 13. meje 1968 w Bonnje) je němska telewizijna moderatorka.

## Myto
* 2004: Maxim-Woman of the Year (moderatorka)

## Eksterne wotkazy
* Biografija - Sonja Zietlow
Annett Louisan

**Annett Louisan** (*Annett Päge*, * 2. apryla 1977 w Havelbergu) je němska spěwarka.

## Diskografija
* 2004 Bohème
* 2005 Unausgesprochen
* 2007 Das optimale Leben
* 2008 Teilzeithippie
* 2011 In meiner Mitte

## Eksterne wotkazy
* annettlouisan.de
* annettlouisan.fr fanclub page in french
In-Grid

**In-Grid** (* 11. septembra 1978, Guastalla) je pseudonym *Ingrid Alberini*, italska spěwarka.

## Diskografija
* 2003 Rendez-vous
* 2004 Chilling with In-Grid - La vie en rose
* 2005 Voilà!

## Eksterne wotkazy
* In-Grid.it (*jendźelšćina*)
Šleska

**Šleska** ( *Schlesien*, šlesce *Ślůnsk*, delnjošl. *Schläsing*, pólsce *Śląsk*, čěsce *Slezsko*) je historiski region w srjedźnej Europje na woběmaj stronomaj Wódry. Najwjetši dźěl Šleskeje leži dźensa w Pólskej, mjeńšej dźělej słušatej do Čěskeje a Němskeje.

Wot lěta 1815 słušachu tež wulke dźěle Hornjeje Łužicy do pruskeje prowincy Šleska, kaž na přikład města Wojerecy, Běła Woda, Zhorjelc a Lubań. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny w lěće 1945 słušeše nimale cyły kraj do Němskeje, štož so po Podstupimskej konferency změni, jako přeńdu wšitke teritorije wuchodnje Łužiskeje Nysy pod pólsku kontrolu. Němskorěčni wobydlerjo Šleskeje so zwjetša wuhnachu a wjele z nich namakachu tež we Łužicy nowu domiznu, štož přinošowaše runje w ewangelskich kónčinach Hornjeje Łužicy k spěšnej germanizaciji prjedy serbskich wsow.

Najwyši wjeršk Šleskeje a zdobom jedyn ze symbolow regiona je Sněžka (1602 m) w Kyrkonošach, kiž tworja jako dźěl Sudetow přirodnu hranicu Šleskeje z Čechami.

## Pólska Šleska
Wjetšina wobydlerjow pólskeje Šleskeje su Polacy, ale je tež mała němska mjeńšina.

## Wotkazaj

* slask.pl
MIA.

**MIA.** je němska hudźbna skupina.

## Diskografija
*2002 Hieb & Stichfest
*2004 Stille Post
*2006 Zirkus
*2008 Willkommen im Club

## Wotkazy
* http://www.miarockt.de/
Wokrjes

**Wokrjes** ( *Landkreis*, w někotrych zwjazkowych krajach tež *Kreis*) je po němskim komunalnym prawje zwjazk gmejnow a teritorialna korporacija. Wón zarjaduje swój teritorij po zasadach gmejnskeho samozarjadnistwa.

Organy wokrjesa su wokrjesny sejmik a krajny rada.

W Sakskej nastachu krajne wokrjesy dnja 1. januara 1939 z dotalnych hamtskich hejtmanstwow.
Joscha Sauer

**Joscha Sauer** (* 9. meje 1978) je němski cartoonist, kotryž bydli a dźěła w Frankobrodźe nad Mohanom.

## Eksterne wotkazy
* nichtlustig.de
Keri Hilson

**Keri Lynn Hilson** (* 28. oktobra 1982 w Atlanta/Georgia) je US-ameriska spěwarka a spěwodźěłarka.

## Diskografija
* In a perfect World (2008)

## Eksterne wotkazy
* KeriHilson.com
* oficielna strona
Sarah Kuttner

**Sarah Kuttner** (* 29. januara 1979 we wuchodnym Berlinje) je němska moderatorka,  kolumnistka a spisowaćelka.

## Knihi
* *Das oblatendünne Eis des halben Zweidrittelwissens. Kolumnen.* Fischer, Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-596-17108-3.
* *Die anstrengende Daueranwesenheit der Gegenwart. Kolumnen.* Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 3-596-17533-X.
* *Mängelexemplar. Roman.* Fischer, Frankfurt am Main 2009, ISBN 978-3-10-042205-7.
* *Wachstumsschmerz. Roman.* Fischer, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-10-042206-4.
* *180° Meer. Roman.* Fischer, Frankfurt am Main 2016, ISBN 978-3-10-002494-7.
* *Kurt. Roman.* Fischer, Frankfurt am Main 2019, ISBN 978-3-10-397424-9.

## Wotkazy

* sarahkuttner.de
* 
*
Sandra Maischberger

**Sandra Maischberger** (* 25. awgusta 1966 w Mnichowje) je němska žurnalistka, moderatorka, producentka a awtorka.

## Eksterne wotkazy

* www.maischberger.de.vu
Catherine Zeta-Jones

**Catherine Zeta-Jones** (* 25. septembra 1969 w Swansea) je britiska filmowa hrajerka.

## Filmografija (wuběrk)

* 1990 Scheherazade
* 1992 Christopher Columbus – Der Entdecker
* 1994 The Return of Native
* 1995 Katharina die Große
* 1996 Das Phantom
* 1998 Die Maske des Zorro
* 1999 Das Geisterschloss
* 2000 Traffic
* 2002 Chicago
* 2004 Terminal
* 2007 Rezept zum Verlieben

## Eksterne wotkazy

* catherinezetajones.com
Wódna podwódnica

**Wódna podwódnica** (*Subularia aquatica*) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Popróšnica

**Popróšnica** (*Berteroa*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna popróšnica (*Berteroa incana*)
* *Berteroa mutabilis*
* *Berteroa obliqua*

## Noty
Płomjo

**Płomjo** je hornjoserbski dźěćacy časopis, kotryž Rěčny centrum WITAJ měsačnje wudawa a Ludowe nakładnistwo Domowina rozšěri. Časopis so na serbske maćernorěčne dźěći, ale tež na serbšćinu wuknjace dźěći z Witaj-pěstowarnjow abo Witaj-rjadownjow wobroći. Delnjoserbski pendant rěka **Płomje**. 

Wot lěta 1952 hač do 1955 je Drježdźanske wobwodne nawodnistwo FDJ časopis publikowało; po tym centralna rada FDJ. Spočatnje so časopis dwójce na měsac wudawaše. W lěće 1972 spožči so časopisomaj Płomjo a Płomje myto Ćišinskeho 1. rjadownje.

W lěće 2004 wobpřimnje hornjoserbski nakład Płomjenja 1600 a delnjoserbski nakład 850 eksemplarow. Tuchwilny šefredaktor je Pětr Šołta.

## Žórło


## Wotkaz
*Webstronki Płomjenja
Rěpisk

**Rěpisk** (*Rapistrum*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawy rěpisk (*Rapistrum perenne*)
* zamoršćeny rěpisk (*Rapistrum rugosum*)

## Noty
Anja Pohončowa

**Anja Pohončowa** (* 1970 we Wětošowje) je serbska wědomostnica, sorabistka a sobudźěłaćerka rěčespytneho wotrjada při Serbskim instituće. Wona bě moderatorka delnjoserbskeho telewizneho magacina *[[Łužyca]]* a je wot septembra 2020 prěnja předsydka Maćicy Serbskeje.

Wona bydli we Wotrowje.

## Wozjewjenja
* *Der Einfluss obersorbischer Lexik auf die niedersorbische Schriftsprache.* Budyšin 2002.
* *Dołojcne serbojstwo we łužyskich casopisach 1793–1941.* Budyšin 2007.
* *Wo Krabat das Zaubern lernte. Unterwegs in der sorbischen Oberlausitz.* Z Guidom Erbrichom, Rafaelom Ledźborom a Měrkom Pohončom; Budyšin 2011.
* *Nimsko-dolnoserbski šulski słownik.* Z Erwinom Hanušom a Manfredom Starostu; Budyšin 2012.

## Wotkazaj
* Anja Pohontsch, RBB
* Anja Pohontsch, Serbski institut
Christian Matthée

**Christian Matthée** (* 1979 we Wikowje) je němski moderator delnjoserbskeho rozhłosa a telewizijneho wusyłanja Łužyca w RBB.

Wón narosće w Choćebuzu a nawukny na tamnišej zakładnej šuli kaž tež na Delnjoserbskim gymnaziju delnjoserbsku rěč.

## Wotkaz
* Informacije na webstronach RBB
Rjetkej

*Rjetkej* (Raphanus) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Dalše serbske mjeno je rěpuška. Wobsahuje sćěhowace družiny a poddružiny:

*** dźiwja rjetkej (*Raphanus raphanistrum*)
*** zahrodna rjetkej (*Raphanus sativus*) 
**** běła rjetkej (*Raphanus sativus var. albus*)
**** čorna rjetkej (*Raphanus sativus var. niger*)
**** fijałkowa rjetkej (*Raphanus sativus var. violaceus*)
**** radiska (*Raphanus sativus var. sativus*)
**** wolijowa rjetkej (*Raphanus sativus var. oleiformis*)
Rólnička

**Rólnička** (*Erucastrum*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* blěda rólnička (*Erucastrum nasturtiifolium*)
* psyča rólnička (*Erucastrum gallicum*)

## Nóžki
Rukej

**Rukej** (*Sisymbrium*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* banćikata rukej (*Sisymbrium irio*)
* kosmikata rukej (*Sisymbrium loeselii*)
* narańša rukej (*Sisymbrium orientale*)
* niska rukej (*Sisymbrium supinum*)
* připućna rukej (*Sisymbrium officinale*)
* rakuska rukej (*Sisymbrium austriacum*)
* ruska rukej (*Sisymbrium volgense*)
* wysoka rukej (*Sisymbrium altissimum*)
* złota rukej (*Sisymbrium strictissimum*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Banćikata rukej

**Banćikata rukej** (*Sisymbrium irio*) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Ropucha

**Ropucha** (*Nasturtium*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* bruna ropucha (*Nasturtium microphyllum*)
* lěkarska ropucha (*Nasturtium officinalis*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Płódnik

Jako **płódnik** abo **ovar** so w botanice brjuchaty dźěl pěstki woznamjenja, w kotrymž je symjenišćo z jejkowymi bańkami. Po wopłodźenju jejkoweje bańki přez generatiwne bańkowe jadro próškoweje hadźicy so w symjenišću płódnika rostlinowe embryjo wuwiwa, kotrež je w symjenju zawrjene. Z płódnikoweje sćěny so často při zrawjenju płodu płodowe mjaso wuwiwa, kaž na př. pola wišnjow.

Pozicija symjenišća mjenuje so placentacija.

Rozeznawaja so po połoze płódnika w kćenjowym dnje tři formy:
*Nadstejny płódnik steji na kćenjowym dnje a keluškowe łopjena syda so spody płódnika.

*Srjedźostejny płódnik je do kćenjoweho dna zapušćeny a keluškowe łopjena sydaja so na poł wysokosće płódnika (perigynski hypantij).

*Podstejny płódnik je do kćenjoweho dna zapušćeny a z nim hromadźe zrosćeny a keluškowe łopjena sydaja so nad płódnika (gynoecealny hypantij).
Delnja Sakska

**Delnja Sakska** ( *Niedersachsen*,  *Neddersassen*) je zwjazkowy kraj z něhdźe wósom milionami wobydlerjow, kotryž leži mjez Smolinami a Sewjernym morjom na sewjerozapadźe Němskeje. Po přestrjeni je po Bayerskej druhi najwjetši kraj Zwjazkoweje republiki Němska. Jeho hłowne město je Hannover.

## Geografija
Delnja Sakska mjezuje ze Schleswigsko-Holsteinskej, Hamburgom a Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjerowuchodźe, z Braniborskej a Saksko-Anhaltskej na wuchodźe, z Durinskej a Hessenskej na samym juhowuchodźe, ze Sewjerorynsko-Westfalskej na juhu a z Nižozemskej na zapadźe. Na sewjeru twori pobrjóh Sewjerneho morja přirodnu mjezu. Tež Wuchodofriziske kupy słušeja k Delnjej Sakskej.

Přez Delnju Saksku běži rěka Łobjo, kotraž tworja hranicu ze Schleswigsko-Holsteinskej, Hamburgom, Mecklenburgsko-Předpomorskej a Braniborskej, kaž tež rěki Weser, Aller a Ems. Najwjetši jězor je Steinhudske morjo něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Hannovera.

### Města
Najwjetše města Delnjeje Sakskeje su:

## Stawizny
Delnja Sakska je so w lěće 1946 załožiła.

## Mjena sydlišćow
W Delnjej Sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow (*Lüchow*, *Wustrow*, *Bardowiek*), kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče. Tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje, ale bě přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze hornjoserbšćinu, delnjoserbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Ale su tam tež mjena němskeho pochada.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bremen

**Swobodne Hansowe město Bremen** je zwjazkowy kraj na sewjeru Němskeje z nimale 700.000 wobydlerjemi. Jeho hłowne město je Bremen.

## Geografija
Přez Swobodne Hansowe město Bremen běža wulka rěka Weser, a tež rěki Wümme, Lesum, Geeste.

Kraj wobsteji z městow Bremen a Bremerhaven. 

## Žórła
Hannover

**Hannover** je wulkoměsto w sewjernym dźělu Němskeje a krajna stolica Delnjeje Sakskeje. Leži we wuchodnej połojcy zwjazkoweho kraja při rěce Leine a je z nimale 540.000 wobydlerjemi třinate najwjetše město Němskeje.

Město je so w lěće 1150 prěni raz naspomniło a bě wot 1692 stolica Kurskeje Hannoverskeje, wot 1814 stolica Hannoverskeho kralestwa a wot 1866 a 1946 sydło knježerstwa pruskeje prowincy Hannover.

## Žórła


## Wotkaz
Bremen (město)

**Bremen** (serbsce *Bremy*) je hłowne město zwjazkoweho kraja Swobodne a hansowe město Bremen na sewjerozapadźe Němskeje a jědnate najwjetše město zwjazkoweje republiki. Ma něhdźe 570.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při Weserje wuchodnje Hamburga njedaloko Sewjerneho morja.

Bremen je nimo Bremerhavena jedna z dweju gmejnow w zwjazkowym kraju ze samsnym mjenom.

## Žórło


## Wotkaz
Rukej (Descurainia)

**Rukej** (*Descurainia*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* smjerdźaca rukej (*Descurainia sophia*)
Sadlička (Lobularia)

*Sadlička (Lobularia)* je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** přimórska sadlička (*Lobularia maritima*)
Přimórska sadlička

Přimórska sadlička je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Lobularia maritima, Brasicaceae).

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Sadlička

**Sadlička** (*Alyssum*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hórska sadlička (*Alyssum montanum*)
* konaškojta sadlička (*Alyssum alyssoides*)
* murjowa sadlička (*Alyssum murale*)
* skalna sadlička (*Alyssum saxatile*)

## Noty
Seklička

**Seklička** (*Iberis*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hórka seklička (*Iberis amara*)
* srěnja seklička (*Iberis linifolia*)
* trajna seklička (*Iberis sempervirens*)
* wokołkata seklička (*Iberis umbellata*)

## Nóžki
Skalinka

**Skalinka** (*Draba*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Družiny

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* fladničanska skalinka (*Draba fladnizensis*)
* korutanska skalinka (*Draba siliquosa*)
* kosmičkata skalinka (*Draba tomentosa*)
* lěsna skalinka (*Draba nemorosa*)
* murjowa skalinka (*Draba muralis*)
* naha skalinka (*Draba dubia*)
* sólnohródska skalinka (*Draba sauteri*)
* šwicarska skalinka (*Draba thomasii*)
* wutrajna skalinka (*Draba aizoides*)

## Nóžki
Skopička

**Skopička** (*Arabidopsis*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* pěskowa husowka (*Arabidopsis arenosa*)
* rólna skopička (*Arabidopsis thaliana*)
* šwedska skopička (*Arabidopsis suecica*)
Slěborniki

*Slěborniki* (Lunaria) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** dołhe slěborniki (*Lunaria rediviva*)
*** kulojte slěborniki (*Lunaria annua*)
Sywina

*Sywina* (Isatis) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** barbjerska sywina (*Isatis tinctoria*)
Tručinka

*Tručinka* (Bunias) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** hejkata tručinka (*Bunias erucago*)
*** narańša tručinka (*Bunias orientalis*)
Wačoški

**Wačoški** (*Capsella*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

**[[Capsella abscissa]]*
**[[Capsella andreana]]*
**[[Capsella australis]]*
**[[Capsella austriaca]]*
* (*Capsella bursa-pastoris*) wutrobičkojte wačoški  
**[[Capsella divaricata]]*
**[[Capsella draboides]]*
**[[Capsella gracilis]]*
**[[Capsella grandiflora]]* 
**[[Capsella humistrata]]*
**[[Capsella hybrida]]*
**[[Capsella hyrcana]]*
**[[Capsella integrifolia]]*
**[[Capsella lycia]]*
**[[Capsella mexicana]]* (syn. *Bursa mexicana*)
**[[Capsella pillosula]]*
**[[Capsella procumbens]]*
**[[Capsella pubens]]*
**[[Capsella puberula]]*
* (*Capsella rubella*) čerwjenojte wačoški 
**[[Capsella schaffneri]]* (syn. *Asta schaffneri*)
**[[Capsella stellata]]*
**[[Capsella tasmanica]]*
**[[Capsella thomsoni]]*
**[[Capsella thracica]]*
**[[Capsella viguieri]]*
**[[Capsella villosula]]*
Čerwjenojte wačoški

Čerwjenojte wačoški je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow łaćonsce: Capsella rubella, Brasicaceae).

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wačoški (Hymenolobus)

*Wačoški (Hymenolobus)* je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** jejkojte wačoški (*Hymenolobus procumbens*)
Wrónica

**Wrónica** (*Coronopus*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*). Družiny nětko słušeja k rodej žerchej.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawa wrónica (*Coronopus squamatus*)
* sučkata wrónica (*Coronopus didymus*)

## Nóžki
Prawa wrónica

**Prawa wrónica** (*Lepidium coronopus*, Syn.: *Lepidium squamatum* Forssk., *Cochlearia coronopus* L., *Coronopus procumbens* Gilib., *Coronopus ruellii* All., *Senebiera coronopus*  (L.) Poir., *Coronopus squamatus* (Forssk.) Asch. ) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*).

W někotrych žórłach so rodej wrónicow (*Coronopus*) zarjaduje.

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy

*
Zubica

**Zubica** (*Dentaria*) bě ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). Nětko wšě družiny słušeja k rodej žerchwicow (*Cardamine*).

Wobsahowaše sćěhowace družiny:

* běła zubica (*Dentaria enneaphyllos*)
* cybličkata zubica (*Dentaria bulbifera*)
* dźewjećłopjenkata zubica (*Dentaria heptaphyllos*)
* porstkata zubica (*Dentaria pentaphyllos*)
* žałzata zubica (*Dentaria glandulosa*)
Wonječk

**Wonječk** (*Diplotaxis*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* banćikaty wonječk (*Diplotaxis tenuifolia*)
* murjowy wonječk (*Diplotaxis muralis*)
* prutowy wonječk (*Diplotaxis viminea*)
Zybkowc

*Zybkowc* (Neslia) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (Brasicaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wšědny zybkowc (*Neslia paniculata*)
Žerchej (Cardaria)

**Žerchej** (*Cardaria*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). Družina nětko słuša k rodej žerchejow (*Lepidium*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* šipojta žerchej (*Cardaria draba*)

## Nóžki
Žonop

**Žonop** (*Sinapis*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běły žonop (*Sinapis alba*)
* rólny žonop (*Sinapis arvensis*)
**[[Sinapis flexuosa]]* Poir.
**[[Sinapis pubescens]]* L.

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Běły žonop

**Běły žonop** (*Sinapis alba*, syn.: *Brassica alba* L.) je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brassicaceae*).

## Wopis
Běły žonop ma prostokosmate płody, kotrychž bjezsymjenjowy wotrězk je jara wopłonjeny.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
Rostlina so jako zelene hnojenje, korjeninu abo picowansku rostlinu často na rolach plahuje.

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 258 , jako podobna družina *Weißer Senf* (*Sinapis alba*) pod hesłom *Acker-Senf* (*Sinapis arvensis*)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Žonop (Coincya)

**Žonop** (*Coincya*) je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow (*Brasicaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* žołty žonop (*Coincya monensis*)
Křižomnikowe rostliny

**Křižomnikowe rostliny** (*Hypericaceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

Wobsahuje sćěhowace rody:

* (*Cratoxylum*)
* (*Eliea*)
* (*Harungana*), z 50 družinami,
* křižomnik (*Hypericum*) 
** dźěrkaty křižomnik (*Hypericum perforatum*) 
** hórski křižomnik (*Hypericum montanum*)
** hranity křižomnik (*Hypericum maculatum*)
** chinsky křižomnik (*Hypericum chinense*)
** lepy křižomnik (*Hypericum elegans*)
** lesny křižomnik (*Hypericum pulchrum*)
** ležacy křižomnik (*Hypericum humifusum*)
** niski zahrodny křižomnik (*Hypericum calycinum*)
** pochowy křižomnik (*Hypericum elodes*)
** somoćany křižomnik (*Hypericum hirsutum*)
** šěroki zahrodny křižomnik (*Hypericum patulum*)
** wótry křižomnik (*Hypericum tetrapterum*)
** wulki křižomnik (*Hypericum majus*)
* (*Lianthus*)
* (*Santomasia*)
* (*Thornea*)
* (*Triadenum*)
* (*Vismia*), z 55 družinami
Křižomnik

**Křižomnik** (*Hypericum*) je ród ze swójby Křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dźěrkaty křižomnik (*Hypericum perforatum*) 
* hórski křižomnik (*Hypericum montanum*)
* hranity křižomnik (*Hypericum maculatum*)
* chinski křižomnik (*Hypericum chinense*)
* lepy křižomnik (*Hypericum elegans*)
* lesny křižomnik (*Hypericum pulchrum*)
* ležacy křižomnik (*Hypericum humifusum*)
* niski zahrodny křižomnik (*Hypericum calycinum*)
* pochowy křižomnik (*Hypericum elodes*)
* somoćany křižomnik (*Hypericum hirsutum*)
* šěroki zahrodny křižomnik (*Hypericum patulum*)
* wótry křižomnik (*Hypericum tetrapterum*)
* wulki křižomnik (*Hypericum majus*)

## Nóžki
Dźěrkaty křižomnik

**Dźěrkaty křižomnik** (*Hypericum perforatum*) je rostlina ze swójby Křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*). Dalše serbske mjena su **janske zelo**, **dźěrkate janske zelo**, **dźěrkawe łopješko**, **twjerda trawa**, **swjatojanske zelo**, **lubozne zelo**, **konjaca krej** a **škerjedźiwe zelo**.

## Wopis
Dźěrkaty křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.

Stołpik je dwuhranity a sylnje rozhałuzowany.

### Łopjena
Łopjena su transparenće dypkowane, přećiwostejne, sedźace, jejkojće-dołhojte a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Złotožołte kćenja su na kromje čornje dypkowane, pjećličbne, steja we wjelekćenowych pakićach a docpěwaja wulkosć wot 2 hač 2,5 cm. Keluškowe łopješka su lancetojte, wótre a docpěwaja dołhosć wot 4 hač 5 mm a su dlěše hač płodowy spódk. Krónowe łopješka su złotožołte a docpěwaja dołhosć wot 10 hač 15 mm.

### Wobsahowe maćizny
Rostlina wobsahuje hypericin, flavonoidy, eteriske wolije a třěski .

## Stejnišćo
Rosće na suchich łukach, trawnikach, holach, njewobdźěłanych rolach, kerčinowych a lěsnych kromach, skłoninach, železniskim šotrje, drjebiznowych městnach a pustych płoninach.

## Rozšěrjenje
Rostlina w Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 130 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 274 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Hórski křižomnik

**Hórski křižomnik** (*Hypericum montanum*) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*).

## Wopis
Hórski křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 (80) cm. Rostlina je zrunana.

Stołpik je kulojty.

### Łopjena
Łopjena su jejkojće-dołhojte, přećiwostejne, sedźace a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 (8) cm, mjeztym zo łopjenowe pory maja wulki wotstatk. Wone su na kromje žałzojće dypkowane.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Błedožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2,3 cm a steja w krótkich, hustich pakićach. Keluškowe łopješka su wótre a čornožałzowje mikawčkate.

Čorne žałzy wobsahuja hypericiny, tak zo so při wotrybowanju porsty čewjene barbja. Tuta maćizna powyšuje čućiwosć za UV-swětło. 

## Stejnišćo
Rosće w dubowych měšanych lěsach, swětłych bukowych lěsach a na lěsnych kromach. Preferuje ćopłe, zwjetša wapnite pódy w połsćinje.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 130 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 274 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Hranity křižomnik

**Hranity křižomnik** (*Hypericum maculatum*) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*).

## Wopis
Hranity křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm.

Stołpik je znajmjeńša horjeka štyrihranity. Druhdy je deleka jenož dwuhranity.

### Łopjena
Łopjena docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3,5 cm a maksimalnje njesu mało transparentnych dypkow.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač awgusta. Zołtožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1,3 hač 2,3 cm. Krónowe łopješka su čornje blakate. Próškowe łopješka su 50 hač 200.

## Stejnišćo
Rosće na suchich mokrych a włóžnych łukach, pastwach, holach, lěsnych kromach a łuhojtych łukach. Preferuje włóžne, małowapnite, suche pódy.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 274 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Lesny křižomnik

**Lesny křižomnik** (*Hypericum pulchrum*) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*).

## Wopis
Lesny křižomnik je trajne zelo, kotrež docpěja wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je naha a na spódku wodrjewjena.

### Łopjena
Łopjena docpěja dołhosć wot 1 hač 2 cm a su wutrobojte nimale třiróžkate, sedźace, na spódku najšěrše, deleka módrozelene a na kromje njejsu žałzojće dypkowane. Delnje łopjena su transparenće dypkowane.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Złotožołte kćenja steja w čumpatych pakićach a docpěja wulkosć wot 1 hač 2 cm. Keluškowe łopješka su tupe a njesu na kromje sedźace abo krótko stołpikate čorne žałzy. Krónowe łopješka su často čerwjenje přeběžane a na kromje čornožałzowe. Próškowe łopješka su w prawym měrje mnoholičbne. Płódniki su oranžojte hač čerwjenojte. Pupk je často čerwjenje přeběžany.

Kćenja płaća jako najrjeńše domjacych křižomnikow.

## Stejnišćo
Rosće na swětlinach a pućach wot kisałych dubowych měšanych lěsach, chójnowych kupach a holanskich wobkromach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je srjedźnej Europje a južnej Skandinawiskej rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 130 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 274 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Ležacy křižomnik

**Ležacy křižomnik** (*Hypericum humifusum*) je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow (*Hypericaceae*).

## Wopis
Ležacy křižomnik je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm.

Stołpiki su ćeńke, ležace a často dwuhranite. 

### Łopjena
Łopjena njesu na kromje čorne žałzy, su jejkojte, přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 1,5 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja steja w pakićach a docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1,5 cm. Swětłožołte krónowe łopješka njesu na kromje čorne žałzy a su tróšku dlěše hač keluch. Keluškowe łopješka su dołhojte a cyłokromne. Próškowe łopješka su 15 hač 20. Kćenja buchu wot insektow, wosebje muchow, wopróšene abo so sam wopróšuja. 

## Stejnišćo
Rosće na lěsnych pućach, lěsniskich pućach, brjohach, njewobdźěłanych rolach a trawnikowych městnach. Preferuje zwjetša włóžne, małowapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 130 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 272 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kulenkowe rostliny

**Kulenkowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Globulariaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:

** kulenka (*Globularia*) 
*** naha kulenka (*Globularia nudicaulis*)
*** wapnowa kulenka (*Globularia bisnagarica*)
*** wutrobojta kulenka (*Globularia cordifolia*)
Kulenka

*Kulenka* (Globularia) je ród ze swójby Kulenkowych rostlinow (Globulariaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** naha kulenka (*Globularia nudicaulis*)
*** wapnowa kulenka (*Globularia bisnagarica*)
*** wutrobojta kulenka (*Globularia cordifolia*)
Łastojčnik

**Łastojčnik** (*Vincetoxicum*) je ród z podswójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadaceae*) znutřka swójby (*Apocynaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běły łastojčnik (*Vincetoxicum hirundinaria*)

## Nóžki