open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Anderson Hall, Jr.

**Robert Anderson Hall, Jr.** (* 4. apryla 1911 w Raleigh, North Carolina; † 2. decembra 1997 w Ithaca, New York) bě ameriski rěčespytnik (ze Zjednoćenych statow), kiž skutkowaše jako profesor na Cornell University w měsće Ithaka (stat New York).

Hall bě předewšěm fachowc za romaniske rěče, ale zaběraše so wjele tež z kreolskimi rěčemi. W tutym nastupanju bě wón woprawdźity pioněr, na tutu temu napisa a wuda tójšto knihow. W lěće 1943 z podpěru United States Armed Services Institute wón wudźěła strukturalistiski zarys melanesiskeho pidgina. Mjez druhimi kreolskimi rěčemi zaběraše so Hall na př. ze  surinamskej rěču sranan a z kreolskej rěču kupy Haiti.

Jako romanist formulowaše Hall zajimawu teoriju: po jeho měnjenju romaniske rěče njewuwichu so direktnje z ludoweje łaćonšćiny (*sermo vulgaris*), ale z tak mjenowaneje protoromanšćiny. Hačrunjež jeho teorija njezda so być plawsibelna (hlej rozdźěle mjez retoromanskimi narěčemi na małej přestrěni šwicarskeho Grischuna), jeho rekonstrukcija někotrych formow je cyle wěsće zajimawa. Zarys protoromanšćiny wón spyta podać w dźěle, kotrež dyrbješe 6 zwjazkow měć, Hall bohužel docpě napisać jenož prěnje tři zwjazki, mjenujcy *External History of the Romance Languages* (1974), *Proto-Romance Phonology* (1976) a *Proto-Romance morphology* (1984).

## Bibliografija
**An Analytical Grammar of the Hungarian Language* (1938)
**Melanesian Pidgin English: Grammar, Texts, Vocabulary* (1943)
**New Ways to Learn a Foreign Language* (1946) 
**Leave Your Language Alone* (1950)
**Haitian Creole: Grammar, Texts, Vocabulary* (1953)
**Hands Off Pidgin English!* (1955)
**Italian for Modern Living* (1959, repr. 1974)
**Idealism in Romance Linguistics* (1963)
**Introductory Linguistics* (1964)
**Pidgin and Creole Languages* (1966)
**An Essay on Language* (1968)
**External History of the Romance Languages* (1974)
**The Comic Style of P. G. Wodehouse* (1974)
**Stormy Petrel in Linguistics* (essays, some polemics) (1975)
**Proto-Romance Phonology* (1976)
**Language, Literature, and Life* (selected essays) (1978)
**Linguistics and Pseudo-Linguistics* (selected essays) (1978)
**The Kensington Rune-Stone is Genuine* (1982)
**Proto-Romance morphology* (1984)
**A Life for Language: a Biographical Memoir of Leonard Bloomfield* (1990)

## Žórła

* Obituary
Wobsah přestrjenje

**Wobsah přestrjenje** je geometriski a fyzikalny termin wužiwany po měrjenje wulkosći płoniny. Zakładna měra po wobsah přestrjenje je kwadratny meter, skrótšenka m² — to je wulkosć přestrjenje štwórca ze stronu dołhej 1 meter. Dalše měry su:
* hektar, skrótšenka ha — 10 000 m², wobsah přestrjenje štwórca ze stronu dołhej 100 metrow.
* kwadratny kilometer, skrótšenka km² — 1 000 000 m², wobsah přestrjenje štwórca ze stronu dołhej 1000 metrow (jedyn kilometer)

## Formule
Hlučín

**Hlučín** je město w Čěskej republice we wokrjesu Opava, dźesać kilometrow na sewjerozapad wot Ostravy. Ma někak 14.000 wobydlerjow.

## Stawizny
Město bu załožene w lěće 1256 wot čěskeho krala Přemysla Otakara II.

Wot wójny wo awstriske naslědnistwo hač do kónca Prěnjeje swětoweje wójny bě Hlučín z wokolinu dźěl Pruskeje.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficialne stronki (čěsce)
Sowjetski zwjazk

**Sowjetski zwjazk** (tež **Sowjetska**, /*Sojus Sowjetskich Socialističeskich Republik*, ) běše centralistiski jednostronowy stat we wuchodnej Europje a sewjernej Aziji pod knjejstwom Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka (KSSZ).

Wón załoži so 30. decembra 1922 wot bolšewikow wokoło Wladimira Iljiča Lenina ze Sowjetskeje Ruskeje, Ukrainskeje SSR, Běłoruskeje SSR a Transkawkaskeje SSR a wobsteješe hač do decembra 1991. Hłowny naslědnik Sowjetskeho zwjazka je Zjednoćenstwo njewotwisnych statow. K dźensa njewotwisnym bywšim sowjetskim republikam słušeja nimo Ruskeje, Ukrainy a Běłoruskeje tež Estiska, Letiska a Litawska, Moldawska, Georgiska, Armenska a Azerbajdźan kaž tež Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadźikistan a Kirgiska.

Jako jedna z dobyćerskich mocow Druheje swětoweje wójny, w kotrejž zhubi 27 milionow sowjetskich staćanow swoje žiwjenje, běše Sowjetski zwjazk jedyn z pjeć stajnych čłonow rady bjezstrašnosće Zjednoćenych narodow (UNO). W Zymnej wójnje běše wón nimo Zjednoćenych statow jedna z dweju supermocow.

Po poražce Němskeje w Druhej swětowej wójnje bě Sowjetski zwjazk jedna ze štyrjoch wobsadźenskich mocow a wukonješe kontrolu nad Sowjetskim wobsadźenskim pasmom, pozdźišej NDR.

## Wotkaz
Alpy

**Alpy** su najwyše horiny w srjedźnej a južnej Europje. Leža we Francoskej, Monaco, Italskej, Šwicarskej, Liechtensteinskej, Němskej, Awstriskej a Słowjenskej. Najwyša hora Alpow je Mont Blanc (4.810 m) při francosko-italskej hranicy.

## Wotkaz
Pakić

**Pakić** je kwětnistwo, při kotrymž bóčne wóski njesu jednore abo rozhałuzowane kiće. Po formje so rozeznawaja wupřestrěta pakić, wopłonjena wotškitarska pakić, likowa pakić a botryoid.

## Warianty
### Wšědna pakić

Ličba rozhałuzowanja wubywaja wot deleka horje w dźělnych kwětnistwach. Bóčne wóski, ale tež hłowna wóska njesu nakónčne kćenje (němsce *Terminalblüte*).

Pakić je jako kwětnistwo daloko rozšěrjena a so namaka na př. při ricinusu, při winowym pruće abo při wowsowych a jahłowych družinach.


Dataja:Vitis vinifera sylvestris Closeup SierraMadrona.jpg|Winowe kiće njejsu žane kiće, ale typiske pakiće
Dataja:Avena sativa II.jpg|Rólny wows
Dataja:Veldbeemdgras bloeiwijze Poa pratensis.jpg|Łučna lipnica


### Přikrywarska pakić

Jeli pakić je přez wupřestrěwanje bóčnych hałuzow wokołkej podobna, potom jedna so wo  abo wokołkowu pakić.


Dataja:Gemeine Schafgarbe, weiss - gross.jpg|Wowča rutwica
Dataja:Hyczka RB1.JPG|Čorna bozanka při kćěwje..
Dataja:Sambucus nigra2.jpg|a z płodami


### Likowa pakić

Jeli zwonkowne kćenja leža wyše hač znutřkowne, tak zo ma formu lika, potom je likowa pakić (*Anthela*). Tajke kwětnistwo maja bahnowa smjetanka, škripiny a syćinowe rostliny.


Dataja:Juncus inflexus.jpeg|Likowa pakić na syćinje
Dataja:Filipendula-ulmaria.JPG|Likowe pakiće při bahnowej smjetance


### Botryoid
Jeli rozhałuzowanja su redukowane, tak zo nimale wupada kaž kić (*Botrys*), potom je botryoid.


Dataja:Botryoid (inflorescence).svg|Botryoid z terminalnym kćenjom a podótknjenym rozhałuzowanjom
Dataja:Traube (inflorescence).svg|Woprawdźita kić bjez terminalneho kćenja a rozhałuzowanja


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, stronje 113-114 pod hesłom *Blütenstand* 
*  
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 66 

## Eksterne wotkazy

Wobrazy pakićow z wobrazoweho archiwa uniwersity Basel
Pruska

**Pruska** () bě historiski stat w lětach 1525-1947, kotryž bě na městnu dźělow dźensnišich statow: Němskeje, Pólskeje, Ruskeje, Litawskeje, Čěskeje republiki, Belgiskeje, Nižozemskeje a Danskeje.

Wot kónca Prěnjeje swětoweje wójny bě Pruska dźěl Weimarskeje republiki z mjenom *[[Swobodny stat Pruska]]*.
Wuroć

**Wuroć** (*Persicaria*) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Systematika
Ród *Persicaria* bě prjedy jako sekciju *Persicaria* dźěl roda *[[Polygonum]]*, so pak dźensa zwjetša jako samostatny ród wobjednawa. Wón wobsahuje we wušim zmysle wokoło 100 hač 150 družinow. Často so tež družiny rodow *[[Bistorta]]*, *[[Rubrivena]]*, *[[Aconogon]]* a *[[Knorringia]]* do roda *Persicaria* zarjaduja. Wopis tu a lisćina poćahujetej so na ród w wušim zmysle.

W srjedźnej Europje domjace, resp. tu kultiwowane družiny, su:
* Wódna wuroć (*Persicaria amphibia*), tež **wódnawc**
* *[[Persicaria capitata]]*, rědko wodźiwjena
* Miła wuroć (*Persicaria dubia*)
* Hórka wuroć (*Persicaria hydropiper*), tež **hórkuš**
* Zdźerowa wuroć (*Persicaria lapathifolia*)
* Blečkata wuroć (*Persicaria maculosa*)
* Małka wuroć (*Persicaria minor*)
* Zahrodna wuroć (*[[Persicaria orientalis]]*), pyšna rostlina, druhdy wodźiwjena 
* Pensylvaniska wuroć (*[[Persicaria pensylvanica]]*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Miła wuroć

**Miła wuroć** (*Persicaria dubia*, syn.: *Polygonum mite*, *Persicaria mitis*, *Persicaria laxiflora*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Miła wuroć docpěwa wysokosć wot 10 hač do 60 cm. Ma miły słód.

Łopjena su lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot wjace hač 10 mm.

Kćěje wot julija hač do septembra. Róžojte abo zelenojte kćenja steja w čumpatych, ćeńkich, často přewisowacych pozdatnych kłosach.

## Stejnišćo
Rosće na brjohach, w hrjebach, na žórłach a na włóžnych pućach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 358, z wědomostnym mjenom *Polygonum mite*) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 40, jako podobna družina *Milder Knöterich* (*Persicaria dubia*) pod hesłom *Wasserpfeffer* (*Persicaria hydropiper*, *Polygonum hydropiper*)
Wódna wuroć

**Wódna wuroć** (*Persicaria amphibia*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Wódna wuroć je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 300 cm.

### Łopjena
Při wódnje formje łopjena su hač do 10 cm dołho stołpikate a dołhojće-jejkojte, nahe z wutrobojtym spódkom. Zemske formy maja wustupowace stołpiki a krótko stołpikate, dołhojće-lancetojte, kosmate łopjena. Łopjeńcy su na spódku skulojćene abo wutrobojte.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Róžojte kćenja docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 4 mm a steja w cylindriskim, 3-5 cm dołhim kwětnistwje.

## Stejnišćo
Rosće mjez bónčawami w maksimalnje 1 m hłubokej wodźe, w hatach, w hrjebach, w rohodźinje, na brjohach, na mokrych łukach a na mokrych rolach. Preferuje bjezwapnowe, často błóćane pódy.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 102, z wědomostnym mjenom *Polygonum amphibium* 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 250, z wědomostnym mjenom *Polygonum amphibium* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 38, z wědomostnymaj mjenomaj *Persicaria amphibia* a *Polygonum amphibium* 

## Eksterne woktazy
Hórka wuroć

**Hórka wuroć** (*Persicaria hydropiper*, syn.: *Polygonum hydropiper*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Hórka wuroć je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 25 hač do 60 cm.

Łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot 4 hač do 12 cm.

Kćěje wot julija hač do septembra. Swětłoróžojte abo nazeleń běłe kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač do 6 cm a steja w ćeńkich, čumpatych, zwjetša přewisowacych, 4-6 cm dołhich kwětnistwach, při čimž kćenja su po jednym widźomne.

### Wobsahowa maćizna
Rostlina wobsahuje eteriske wolije.

## Stejnišćo
Rosće w hrjebach, na brjohach, na žórłach, na lěsnych pućach a na pustych płoninach. Ma radšo mokre, zwjetša małowapnite pódy.

## Podobna družina
*Miła wuroć (*Persicaria dubia*) ma miły słód.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 358, jako podobna družina *Wasserpfeffer*, *Pfeffer-Knöterich* (*P. hydropiper*) pod hesłom *Milder Knöterich* (*Polygonum mite*) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 40
Wuroćowe rostliny

**Wuroćowe rostliny** (*Polygonaceae*) su swójba znutřka symjencow (*Spermatophytina*).

## Systematika
Swójba woroćowych rostlinow so rozrjaduje do dweju podswójbow z něhdźe 43 (po Brandbyge 1993&nbsp;– kaž w sćěhowacej lisćinje&nbsp;– su wjace, dokelž je tam *Polygonum* do wjacorych rodow rozrjadowany) rodami a něhdźe 1110 družinami:

### Podswójba Polygonoideae
Z wjace hač 15 rodami a 590 družinami:
* Berg-Knöteriche (*Aconogonon* (Meisn.) Rchb.)
* *[[Afrobrunnichia]]* Hutch. & Dalziel
* *[[Antigonon]]* Endl.
* *[[Aristocapsa]]* Reveal & Hardham
* *[[Atraphaxis]]* L.
* Wiesenknöteriche (*Bistorta* (L.) Adans.):
** Schlangen-Knöterich (*B. officinalis*)
** Knöllchen-Knöterich (*B. vivipara*)
* *[[Brunnichia]]* Banks ex Gaertn.
* *[[Calligonum]]* L.: Z 80 družinami.
* *[[Coccoloba]]* P.Browne: Ze 120 družinami.
* *[[Emex]]* Neck. ex Campd.
* Buchweizen (*Fagopyrum* Mill.):
** Hejduška (*Fagopyrum esculentum*)
* Flügelknöteriche, Windenknöteriche, Staudenknöteriche (*Fallopia* Adans.)
** Sachalin-Staudenknöterich (*Fallopia sachalinensis*)
* *[[Gymnopodium]]* Rolfe
* *[[Homalocladium]]* (F.Muell.) L.H.Bailey
* *[[Knorringia]]* (Czukav.) Tzvelev
* *[[Koenigia]]* L.
* *[[Leptogonum]]* Benth.
* *[[Muehlenbeckia]]* Meisn.
* *[[Nemacaulis]]* Nutt.
* *[[Neomillspaughia]]* S.F.Blake
* *[[Oxygonum]]* Burch. ex Campd.
* Säuerlinge (*Oxyria* Hill)
* *[[Parapteropyrum]]* A.J.Li
* Wuroć (*Persicaria* (L.) Mill.): Ze 150 družinami.
* *[[Podopterus]]* Bonpl.
* *[[Polygonella]]* Michx.
* Vogelknöteriche (*Polygonum* L.): Z něhdźe 65 družinami.
* *[[Pteropyrum]]* Jaub. & Spach
* Rabarber (*Rheum* L.)
* Zdźer (*Rumex* L.): Z 200 družinami.
* *[[Ruprechtia]]* C.A.Mey.
* *[[Symmeria]]* Benth.
* *[[Triplaris]]* Loefl. ex L.

### Podswójba Eriogonoideae
Z 28 rodami a 520 družinami. Zwjetša wodrjewjene družiny su dwudomnje róznosplažne (diözisch).
* *[[Acanthoscyphus]]* Small
* *[[Aristocapsa]]* Reveal & Hardham 
* *[[Centrostegia]]* A.Gray
* *[[Chorizanthe]]* R.Br. ex Benth.
* *[[Dedeckera]]* Reveal & J.T.Howell
* *[[Dodecahema]]* Reveal & Hardham
* *[[Eriogonum]]* Michx.
* *[[Gilmania]]* Coville
* *[[Goodmania]]* Reveal & Ertter
* *[[Harfordia]]* Greene & Parry
* *[[Hollisteria]]* S.Watson
* *[[Johanneshowellia]]* Reveal
* *[[Lastarriaea]]* J.Remy
* *[[Mucronea]]* Benth.
* *[[Oxytheca]]* Nutt.
* *[[Pterostegia]]* Fisch. & C.A.Mey.
* *[[Stenogonum]]* Nutt.
* *[[Systenotheca]]* Reveal & Hardham

Družiny prjedawšich swójbow Calligonaceae, Coccolobaceae, Eriogonaceae, Persicariaceae, Rumicaceae su dźensa tu wobsahowane.

## Nóžki


## Wotkazy

* Swójba při GRIN.
Zdźer

**Zdźer** (*Rumex*) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Družiny (wuběrk)
*Drobny zdźer (*R. acetosella*), tež **šćehelk**
*Kisały zdźer (*R. acetosa*), tež **kisałc**, (reg.) **kisalc**, (reg.) **kiselc**
*Berg-Sauerampfer (*R. arifolius*)
*Alpski zdźer (*R. alpinus*)
*Wódny zdźer (*R. aquaticus*)
*Stierkopf-Ampfer (*R. bucephalophorus*)
*Zawality zdźer (*R. confertus*)
*Kłubičkowy zdźer (*R. conglomeratus*)
*Kudźerjawy zdźer (*R. crispus*)
*Wysoki zdźer (*R. hydrolapathum*), tež **šćehel**
*Gemüse-Ampfer (*R. longifolius*)
*Kanaren-Ampfer (*R. lunaria*)
*Přibrjóžny zdźer (*R. maritimus*)
*Sněhowy zdźer (*R. nivalis*)
*Tupołopjenojty zdźer (*R. obtusifolius*)
*Bahnowy zdźer (*R. palustris*)
*Zahrodny zdźer (*R. patientia*)
*Rjany zdźer (*R. pulcher*)
*Hain-Ampfer, Blut-Ampfer (*R. sanguineus*)
*Schild-Ampfer, Schild-Sauerampfer (*R. scutatus*)
*Wuskołopjenaty zdźer (*R. stenophyllus*)
*Straußblütiger Sauerampfer (*R. thyrsiflorus*)
*Tanger-Ampfer (*R. tingitanus*)
*Weidenblatt-Ampfer (*R. triangulivalvis*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Zdźerowa wuroć

**Zdźerowa wuroć** (*Persicaria lapathifolia*, tež *Polygonum lapathifolium*, němsce *Ampfer-Knöterich*) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*). Wona je kompleksna družina z wjacorymi poddružinami.

## Wopis
Zdźerowa wuroć je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 80 cm. Rostlina je často ćmowočerwjenje přeběžana a zwjetša zrunana.

Stołpiki su dudławe, rozhałuzowane, jejkojće-lancetojte a docpěwaja tołstosć wot 1 cm.

Łopjena njesu zwjetša ćmowy blak a su štyri króć hač wósom króć tak dołhe kaž šěroke.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Běłe, čerwjenojte abo zelenojte kćenja docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 mm a steja w 1-4 cm dołhich, cylindriskich, kłosojtych kwětnistwach. Kćenjowe přikrywne łopješka su róžojte abo běłe.

### Płody
Jeli kćenjowe łopješka so roztworjuja, potom zawostanu hóčkojte zbytki na płodach. Bělkowiny wobsahowace płody su w železnej dobje na jědźnu cedlu ludźi słušeli.

## Stejnišćo
Rosće na brjohach, w hrjebach, w błóćanych njerodźowach wobrostach, na wobkopankowych rolach a rědko na žitnych rolach. Preferuje mokre, jara wutkate pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjenja.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 102, jako podobna družina *Ampfer-Knöterich* (*P. lapathifolia*) pod hesłom *Wasser-Knöterich* (*Polygonum amphibium*) 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 250, z wědomostnym mjenom *Polygonum lapathifolium* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 38, z wědomostnymaj mjenomaj *Persicaria lapathifolia* a *Polygonum lapathifolia* 

## Eksterne wotkazy
Zahrodna wuroć

**Zahrodna wuroć** (*Persicaria orientalis*, syn. *Polygonum orientale*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Zahrodna wuroć je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1,5 m.

Łopjena su dołhojće-wutrobojte a docpěwaja dołhosć wot hač do 20 cm.

Kćěje w podnazymje. Swětłoróžojte abo běłe kćenja steja we wulkich, přewisowacych kłosach.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z wuchoda a juhowuchoda Azije a Awstralije.

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 658, z wědomostnym mjenom *Persicaria orientale* (To je gramatiski zmylk, dokelž dyrbi *orientalis* być.), syn. *Polygonum orientale*
Rjewjeń

**Rjewjeń** (*Rheum*) je ród ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*). Dalše serbske mjeno je **rabarber**.

## Družiny
Eksistuje 60 družinow w rodźe *Rheum*:
Wot čłowjeka wužiwane družiny (wuběrk):
* Wšědny rjewjeń (*Rheum rhabarbarum*), kotryž so wosebje w kuchni wužiwa a wot kotrehož su někotre sorty. 
* Sibirski rjewjeń (*Rheum rhaponticum*), so rědšo k jědźenju wužiwa.
* Chinski rjewjeń (*Rheum officinale*) abo lěkarstwowy rjewjeń, poskićuje z ricoma přirodny hojenski srědk. 
* Rukojty rjewjeń (*Rheum palmatum*). 

Dalše družiny (wuběrk):

## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Ród w Flora of China.
Blečkata wuroć

**Blečkata wuroć** (*Persicaria maculosa*, syn. *Polygonum persicaria* L., *Persicaria maculata* (Raf.) Fourr.) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 10 hač do 80 cm.

Stołpiki su ležace hač zrunane a rozhałuzowane.

### Łopjena
Błyšćace łopjena su lancetojte a njesu ćmowe blaki. Wone su jara krótko stołpikate abo sedźace.

Wobsahuje wótro słodace eteriske wolije.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Róžojte, běłe abo nazeleń běłe kćenja docpěja dołhosć wot 2 hač do 3 mm a steja w 1-4 cm dołhich kłosojtych kwětnistwach. Kćenja a stołpiki kłosow su bjez žałzow. Přikrywne łopješka su róžojte hač čerwjene a docpěja dołhosć wot 2,5 hač do 3 mm.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na wobkopankowych a žitnych rolach, na drjebiznowych městnach, w zahrodach a na hrjebach. Preferuje włóžne, wutkate a dusykowe pódy.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 102 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 250 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 38 

## Eksterne wotkazy
Časowe pasmo

**Časowe pasmo** tworja dźěle zemskeho powjercha, w kotrymž samsny, statnje zrjadowany čas a samsny datum płaća. W cyłym swěće su dohromady 40 a w Europje štyri časowe pasma.

## Wotkaz
Drobny zdźer

**Drobny zdźer** (*Rumex acetosella*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*). Druhe serbske mjeno je **šćehelk**.

## Wopis
Drobny zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Rostlina je často čewrjenojta abo módrojta.

### Łopjena
Měnjate łopjena su hlebijojte abo kłokojte a 3-15 króć tak dołhe kaž šěroke.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Čerwjene hač zelenojte kćenja steja po wjacorych w čumpatych kwětnistwach. Muske a žónske kćenja su zwjetša na rozdźělnych rostlinach. Přikrywne łopješka nimaja mozle.

### Płody
Płody kćenjowe łopješka přilěhaja.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a pastwach, na nasypach, w lěsnych zahonach, na rolach, na holach a na pustych płoninach. Preferuje kisałe, humusowe, pěskowe abo łuhojte pódy.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 360 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 20 

## Eksterne wotkazy
Alpski zdźer

**Alpski zdźer** (*Rumex alpinus*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Kisały zdźer

**Kisały zdźer** (*Rumex acetosa*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*). Dalše serbske mjena su **kisałc**, (reg.) **kisalc**, (reg.) **kiselc**.

## Wopis
Kisały zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 100 cm.

### Łopjena
Tróšku stołpikate spódnje łopjena su kłokojte a njesu wótre, dele měrjene róžki. Stołpikowe łopjena stołpik wobdadźa a su sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Čerwjene hač zelene, njenahladne kćenja steja w rozhałuzowanych, čumpatych, zrunanych kwětnistwach ze zwjetša jednorych bóčnymi hałuzami. Muske a žónske kćenja su zwjetša na rozdźělnych rostlinach. Znutřkowne kćenjowe łopješka su kulojte abo šěrše hač dołhe, njezubate a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 4 mm.

### Płody
Płody njesu wočinjene zwonkowne kćenjowe łopješka.

### Wobsahowe maćizny
Rostlina wobsahuje oksalnu kisalinu a kaliumowy oksalat.

## Stejnišćo
Rosće na tučnych łukach, suchich łukach, na pastwach, na pućowych kromach, na přirěčnych a rěčnych brjohach. Preferuje wutkate, humusowe pódy.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
Młode łopjena so hodźa jako solotwjowy přidawk a w supach wužiwać. Ale wjetše mnóstwa wjedu k běhawje a bluwanju a móžeja dla tworjenja kalciumoweho oksalata škody na jěrchenjow zawinować.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 360 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 20 

## Eksterne wotkazy
Kudźerjawy zdźer

**Kudźerjawy zdźer** (*Rumex crispus*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Kudźerjawy zdźer je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 150 cm.

### Łopjena
Łopjena su čmowošěrozelene a dołhojće-lancetojte. Jich kroma je kudźerjawa. Delnje docpěwaja dołhosć wot hač do 30 cm a šěrokosć wot 8 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja steja w promjenjach, mjeztym zo bóčne hałuzy wulkeho kwětnistwa njejsu abo lědma  su rozhałuzowane. Znutřkowne kćenjowe łopješka su šěroko-jejkojte a maja wutrobojty spódk, při čimž zwjetša wšě tři maja mozl.

### Płody
Tři powjetšene, kulojte kćenjowe łopješka płodej přilěhaja, mjeztym zo jedne ma maksimalnje 2 mm dołhi mozl a druhej nimatej mozl abo jara mjeńši mozl. Łopješka płodoweje wobalki su cyłokromne.

## Stejnišćo
Rosće na mokrych pastwach, na brjohach, w hrjebach, na rolach, na łukach, na pustych płoninach a na nadróžnych kromach. Preferuje włóžne pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je dźensa swětodaloko w měrnych conach rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Třicećilětna wójna

**Třicećilětna wójna** bě wulka cyłoeuropska wójna w lětach 1618 – 1648. Bě to nabožinski konflikt a tež wojowanje wo móc. Hłowny wobdźělnik bě romsko-katolske Swjate romske mócnarstwo němskeho naroda, kotrež wojowaše zhromadnje z katolskej Španiskej přećiwo wšelakim koalicijam wosebje protestantiskich krajow, ale tež romsko-katolskej Francoskej.

## Wotkazy
Ameriska lipa

**Ameriska lipa** (*Tilia americana*) je rostlina z podswójby lipowych rostlinow (*Tilioideae*) znutřka swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*).

## Wopis
Ameriska lipa je štom, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 25 m. Rostlina je zmjerzkokruta ale tež horcotu znjese.

Króna je wuska a wysoko hrobata.

Zdónk je runy.

Skora je hładka, šěra, w starobje brózdźena.

Hałuzy přewisuja.

Mutnje zelene łopjena su wutrobojte, zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do 15 (20) cm.

Kćěje w lěće. Nažołć běłe, wonjace kćenja steja po pjećoch abo wjacorych we wotwisowacych promjenjach.

Małke, hrubje drjewjane płody su kosmate a njejsu rjapikate.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je na wuchodźe Sewjerneje Americe rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 906 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 148
Kłubičkowy zdźer

**Kłubičkowy zdźer** (*Rumex conglomeratus*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Kłubičkowy zdźer je hač do kónčka łopjenata a docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm.

### Łopjena
Łopjena su dołho stołpikate, dołhojće-jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 20 cm. Jich nerwy su zelene.

### Kćenja
Kwětnistwo wobsahuje wjele lancetojtych wysokich łopješkow. Znutřkowne tři kćenjowe łopješka su dołhojte, wuske, cyłokromne, nimaja zubki a docpěwaja dołhosć wot 2 hač do 3 mm. Wšě tři njesu mozl.

## Stejnišćo
Rosće na brjohach, w hrjebach a na włóžnych rolach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Skandinawiskej, srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 360, jako podobna družina *Knäuel-Ampfer* (*R. conglomeratus*) pod hesłom *Stumpfblättriger Ampfer* (*Rumex obtusifolius*) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 346, jako podobna družina *Knäuelblütiger Ampfer* (*Rumex conglomeratus*) pod hesłomaj *Hain-Ampfer*, *Blutampfer* (*Rumex sanguineus*) a *Krauser Ampfer* (*Rumex crispus*) 

## Eksterne wotkazy
Přibrjóžny zdźer

**Přibrjóžny zdźer** (*Rumex maritimus*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis
Přibrjóžny zdźer docpěwa wysokosć wot 10 hač do 60 cm. Rostlina je za čas płodowanja złotožołta.

### Łopjena
Łopjena su linealno-lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač do septembra. Kćenja steja w kłubičkowych, jedyn na druhim stejacych pozdatnych mutličkach. Znutřkowne kćenjowe łopješka su žołtobrune, jejkojće-třiróžkate a njesu dołhe, wuske zubki.

## Stejnišćo
Rosće w hrjebach, často sólnych hatach, w starych wodźiznach, w napojišćach a na łuhowach pódach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, w sewjernej Ruskej a Sibirskej rozšěrjena, při čimž na sewjer hač južneje Skandinawiskeje wustupuje.

## Nóžki


## Žórło
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 358 

## Eksterne wotkazy
Chinski bozowc

**Chinski bozowc** (*Syringa × chinensis*) je rostlina ze swójby wolijowych rostlinow (*Oleaceae*). Wón je hybrida z wšědneho bozowca (*Syringa vulgaris*) a *Syringa* × *persica*. Připadnje bu wokoło lěta 1780 w botaniskej zahrodźe francoskeho města Rouen namakany.

## Wopis
Chinski bozowc čumpaće rosće a docpěwa wysokosć wot 3 hač do 5 m.

Hałuzy wobłukojće přewisuja.

Łopjena su jejkojće-lancetojte, kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 8 cm.

Lilaróžojte kćenja steja w runych hač nygacych, hač 30 cm dołhich pakićach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórło
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 42
Mekka

**Mekka** (arabisce مكة - *Makka*, dźensa husto مكة المكرّمة - *Česćedostojna Mekka*) je wulkoměsto z 1,7 milionami wobydlerjow w zapadnej Sawdi-Arabskej. Je stolica prowincy Mekka w regionje Hedźas. Mekka je ródne město Mohammeda, załožer islamskeje nabožiny, a tuž najwažniše město muslimow.

## Wotkaz
BEAT

**BEAT** je hornjołužiske wubědźowanje młodych hudźbnych skupinow. Zarjadowar je wot 1998 sociokulturelny centrum *[[Kamjentny dom]]* z Budyšina. Dotal najsławniša dobyćerska skupina je Silbermond (2000).
Kamjentny dom

**Kamjentny dom z.t.** ( *Steinhaus e.V.*) je sociokulturelny centrum na Kamjentnej 37 w Budyšinje. Je mjez druhim zarjadowar mnohich koncertow, dźiwadłowych a kinowych předstajenjow, hudźbneho wubědźowanja *[[BEAT]]*, mjezynarodnych młodźinskich wuměnow (wosebje z Pólskej), filmowych projektow (n.př. Małe B při Sprjewi) atd. Nimo toho je towarstwo nošer młodźinskeho dźěła w Budyšinje a mobilneho młodźinskeho dźěła we wšelakorych wokolnych gmejnow, kaž na přikład we Wulkej Dubrawje, Malešecach a Radworju.

Kamjentny dom ma wokoło 20 stajnych sobudźěłaćerjow. Jednaćel je Torsten Wiegel.

Wot 2012 do 2014 přetwari so stary Kamjentny dom a dósta mjez druhim nowu žurlu. Sociokulturny centrum bě mjeztym w tak mjenowanym *eksilu* na Alberta Schweitzerowej 1b zaměstnjeny.

Kamjentny dom wuhotowaše tež wšelake wjetše serbske zarjadowanja, mjez nimi *Wočiń woči!*, partyje *Serbskeje murje* abo wulkej koncertaj Měrćina Weclicha.

## Wotkaz
* Webstrona Kamjentneho domu
Wódny zdźer

**Wódny zdźer** (*Rumex aquaticus*) je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow (*Polygonaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Madźarski bozowc

**Madźarski bozowc** (*Syringa josikaea*) je rostlina ze swójby wolijowych rostlinow (*Oleaceae*).

## Wopis
Madźarski bozowc je runy kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 2 hač do 5 m.

Hałuzy su proste a brodawkojte.

### Łopjena
Šěroko-jejkojte łopjena su na hornim boku błyšćace a na delnim boku šěre a pjelsćaće kosmate na žiłkach.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja su lilapurpurne a steja w zrunanych, čumpatych, 10-20 cm dołhich, wusko kehelojtych pakićach. Kónčki kćenjow steja nimale zrunanje nad rołku krónowych łopjenow.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 880 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 40
Nukstock

**Nukstock** je jenički serbski rock-festiwal. Wotměwa so kóždolětnje w awgusće na łuce mjez Nuknicu a Kopšinom. Přichodny festiwal wotměje so 22. a 23. awgusta 2014.

## Wotkazaj
* Nukstockowa webstrona
* Wideo wo Nukstocku
Porynsko-Pfalca

**Porynsko-Pfalca** (tež *Porynsko-Pfalzowska*;) je zwjazkowy kraj na juhozapadźe Němskeje ze 4,1 milionom wobydlerjow. Stolica je Mohuč.

## Geografija
Zwjazkowy kraj Porynsko-Pfalca mjezuje na sewjeru z Sewjerorynsko-Wesfalskej, na wuchodźe z Hessenskej a Badensko-Württembergskej, na juhu z Francoskej a Posaarskej a na zapadźe z Luxemburgskej a Belgiskej.

Najwjetšej rěce Porynsko-Pfalcy stej Ryn a jeho přitok Mosela.

### Města
Najwjetše města Porynsko-Pfalcy su:

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Lisćina Budyskich dróhow

Tuta lisćina pokazuje wšě hamtske serbske dróhowe mjena w **[[Budyšin]]je** kaž tež jich pochad a prjedawše pomjenowanja. 

**Skrótšenki**
B: Bórk, BB: Bolborcy, BŁ: Błohašecy, BO: Bobolcy, Ć: Ćichońca, DB: Debrikecy, DK: Delnja Kina, DW: Delni Wunjow, HK: Hornja Kina, J: Južne předměsto, MW: Mały Wjelkow, ND: Nadźanecy, NM: Nutřkowne město, NoM: Nowe Małsecy, SB: Słona Boršć, SĆ: Sćijecy, ST: Strowotna studnja, SW: Sewjerowuchodny wobkruh, W: Wuchodne předměsto, WO: Wownjow, WU: Wuricy, WW: Wulki Wjelkow, Z: Zapadne předměsto, ZD: Zajdow
Wódka

**Wódka** je zwjetša bjezbarbny palenc z podźělom alkohola mjez 37,5 a 80 procentami. Ma nimale neutralny słód a bu pak čisty pak w cocktailach pity.

Prěni raz su wódku w 15. lětstotku w Pólskej abo Ruskej ze žita palili.
Marko Suchy

**Marko Suchy** (* 30. julija 1953 w Sulšecach blisko Kulowa) bě wot 1992 do 2015 z direktorom Załožby za serbski lud. Wón je čłon CDU, romsko-katolski, woženjeny a ma šěsć dźěći. Bě wot 1990 hač do 1992 předsyda Budyskeho wokrjesneho zwjazka CDU.

Wot meje 2020 je Suchy předsyda Rady za serbske naležnosće w Sakskej.

Suchy je po wukubłanju diplomowy inženjer za elektrotechniku. Wón bydli w Sćijecach.

## Žórło
* Žiwjenjoběh na webstronje Załožby za serbski lud
Christian Wulff

**Christian Wulff** (* 19. junija 1959 w Osnabrücku) je němski jurist a politikar strony CDU, kotryž bě wot 30. junija 2010 hač do 17. februara 2012 dźesaty prezident Zwjazkoweje republiki Němskeje. Do toho bě Wulff wot 2003 ministerski prezident Delnjeje Sakskeje.

Wulff je romsko-katolskeje wěry, ženjeny a ma dwě dźěsći.
Düsseldorf

**Düsseldorf** je stolica zwjazkoweho kraja Sewjerorynsko-Westfalskeje a z něhdźe 620.000 wobydlerjemi po Kölnje druhe najwjetše město kraja a sedme najwjetše cyłeje Němskeje. Je sydło zarjada knježerstwoweho wobwoda ze samsnym mjenom, kotryž ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow. Město leži při delnim Rynje.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Hórkowc (Gentianopsis)

**Cankojty hórkowc** (*Gentianopsis*, syn.: *Crossopetalum* Roth, *Gentiana* sect. *Crossopetalae* Froelich ex Grisebach, *Gentiana* subgen. *Eublephis* Rafinesque.) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow  (*Gentianaceae*).

## Družiny (wuběrk) a rozšěrjenje
Ród *Gentianopsis* wobsahuje 16 hač 24 družinow.

**Gentianopsis barbata* (Froel.) Ma (Syn.: *Gentiana barbata* Froel., *Gentianella barbata* (Froel.) Bercht. & J. Presl): Z wustupowanjom w Chinskej, Japanskej, Kazachstanje, Kirgizistanje, Mongolskej a Ruskej we wysokosćach mjez 700 a 4700 m NN. 
* Cankojty hórkowc (*Gentianopsis ciliata*)
**Gentianopsis crinita* (Froel.) Ma (Syn.: *Gentiana crinita* Froel.): Domizna sewjerna Amerika 
**Gentianopsis contorta* (Royle) Ma: Domizna je Chinska, Japanska a Nepal.
**Gentianopsis detonsa* (Rottb.) Ma (Syn.: *Gentiana detonsa* Rottb.), *Gentianella detonsa* (Rottb.) G.Don): 
***Gentianopsis detonsa* var. *detonsa* 
***Gentianopsis detonsa* var. *elegans* (A.Nelson) N.H.Holmgren (Syn.: *Gentiana elegans* A.Nelson, *Gentiana thermalis* Kuntze, *Gentianella detonsa* subsp. *elegans* J.M.Gillett, *Gentianopsis elegans* (A.Nelson) Ma, *Gentianopsis thermalis* (Kuntze) Iltis)
**Gentianopsis grandis* (Harry Smith) Ma: Domizna je Chinska.
**Gentianopsis holopetala* (A.Gray) Iltis (Syn.: *Gentiana holopetala* (A.Gray) Holm, *Gentiana serrata* var. *holopetala* A.Gray)
**Gentianopsis lutea* (Burkill) Ma (Syn.: Gentiana detonsa Rottbøll var. lutea Burkill): Heimat ist nur die chinesische Provinz Yunnan in Höhenlagen von etwa 2300 m NN. 
**Gentianopsis paludosa* (Munro ex J.D.Hooker) Ma: Areale leža w Chinskej, Butanje, Indiskej, Nepalu a Sikkimje we wysokosćach mjez 1100 a 4900 m NN.
**Gentianopsis simplex*

## Eksterne wotkazy
Rólna njezapomnička

**Rólna njezapomnička** (*Myosotis arvensis*) je družina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Rólna njezapomnička je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač do 40 cm. Rostlina je šěro kosmata.

Stołpiki su zrunane.

### Łopjena
Łopjena su owalne abo lancetojte a steja w spódnjej rozeće a na stołpiku. Wone docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 5 cm. Delnje łopjena znjenahła do stołpika zwužeja, mjeztym zo hornje łopjena su sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač do septembra. Swětłomódre, likojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot 2 hač do 3 mm a njesu žołtu rynčku. Wone steja na spočatku zakulenym, pozdźišo so k jednomu bokej wobroćacym kwětnistwje, kotrež nima nošne łopješka. Keluch njese wotstejace, hokate kosmy.

Móličke kćenja so zwjetša same wopróšuja.

### Płody
Płody su wot kelucha wobdate. Płodowe stołpiki su dwójce hač trójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, wosebje mjez žitom, na lěsnych zahonach, na drjebiznowych městnach a na pustych płoninach. Preferuje wutkate, bazowe hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 294 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 212 

## Eksterne wotkazy
Bahnowa njezapomnička

**Bahnowa njezapomnička** (*Myosotis scorpioides*) je družina swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Bahnowa njezapomnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač do 100 cm.

Stołpiki su na spódku zwjetša ležace, korjenjace, mjeztym zo su deleka wotstejo kosmate a horjeka přilěhawje kosmate.

### Łopjena
Łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot 2 hač do 10 cm a šěrokosć wot 5 hač do 20 mm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Kćenja docpěja wulkosć wot 6 hač do 10 mm a njesu žołtu rynčku. Wone steja w na spočatku zakulenym kwětnistwje, kotrež nima łopješka. Keluch je přilěhawje kosmaty a nima hokate kosmy. Króna je na spočatku čerwjenojta, pozdźišo njebjomódra a docpěje šěrokosć wot 4 hač do 8 mm.

Próškowe łopješka su w krónowej rołce schowane. Na zachodźe k rołce je město toho rynka z pjeć žołtych šupiznow. Dla formoweje a barboweje podobnosće z woprawdźitymi próškowymi łopješkami so insekty přiwabjeja. Naraz zadźěwa, zo so móžeja małke insekty do kćenjow zadobywać.

Nektar na spódku jenož 3 mm dołheje rołki so móže wot pčołkow, mjetelow a wjele družinow muchow docpěć.

## Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach, w hrjebach, na brjohach a w łučinowych lěsach. Ma radšo wutkate pódy.

## Rozšěrjenje

## Podobna družina
*Lěsna njezapomnička (*Myosotis sylvatica*) ma wotstejace kosmy na stołpikach a na keluchach.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 294, z wědomostnym mjenom *Myosotis palustris* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 210, z wědomostnymaj mjenomaj *Myosotis scorpoides* a *Myosotis palustris* 

## Eksterne wotkazy
Alpska njezapomnička

**Alpska njezapomnička** (*Myosotis alpestris*) je družina swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*).

## Wopis
Zwjetša jako jednolětnu abo dwulětnu rostlinu kultiwowana rostlina wutwori kupy z wysokosću a šěrokosću wot 10 hač do 15 cm.

Stołpiki rozetowych łopjenow su jasnje wot jejkojće-dołhojtych łopjeńcow wotsadźene.

Kćěje wokoło kónca nalěta a podlěću. Kćenja su swětłomódre, róžojte abo běłe z cremežołtym wóčkom.

## Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach a zasypkowych zahonach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w hornich srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena a we wysokosćach wot něhdźe 1600-3000 m wustupuje.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 571 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 294 

## Eksterne wotkazy
Zürich

**Zürich** (, , , , hornjoserbsce tež *Curich*) je najwjetše město Šwicarskeje a stolica kantona Zürich. Je to technologiski a ekonomiski centrum cyłoswětoweje wažnosće. Město same ma něhdźe štyrista tysac wobydlerjow, ale aglomeracija wokoło města wokoło dwaj milionaj.

Město nadeńdźe so na sewjeru Šwicarskeje při pobrjoze Zürichskeho jězora

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Rutwica

**Rutwica** (*Achillea*) je ród ze swójby zestajenkow (*Asteraceae*).

## Wopis
Łopjena su paproćojte, aromatiske a často kosmate.

Wjetše družiny kćěja wot pózdnjeho nalěta hač do nazyma. Kćenjowe hłójčki su běłe, žołte, oranžowe, róžojte abo čerwjene.

## Systematika
Rozeznawa so w rodźe *Achillea* něhdźe 115 hač 200 družinow (wuběrk) :
* *[[Achillea aegyptiaca]]* L.
* :de:Silbergarbe (*Achillea ageratifolia* (Lindl.) Boiss.)
* :de:Leberbalsam-Schafgarbe (*Achillea ageratum* L.)
* *[[Achillea alpina]]* L.
* *[[Achillea asiatica]]* Serg.
* *[[Achillea aspleniifolia]]* Vent.
* :de:Schwarzrandige Schafgarbe (*Achillea atrata*)
* *[[Achillea biebersteinii]]* Afan.
* *[[Achillea biserrata]]* M.Bieb.
* *[[Achillea cartilaginea]]* Ledeb. ex Rchb.
* *[[Achillea chrysocoma]]* Friv.
* :de:Bittere Schafgarbe oder Steinraute (*Achillea clavennae* L.)
* :de:Clusius-Schafgarbe (*Achillea clusiana* Tausch)
* *[[Achillea clypeolata]]* Sm.
* :de:Hügel-Wiesenschafgarbe (*Achillea collina* (Rchb. f.) Heimerl)
* *[[Achillea conferta]]* DC.
* :de:Kretische Schafgarbe (*Achillea cretica*)
* :de:Meerfenchelblättrige Schafgarbe (*Achillea crithmifolia* Waldst. & Kit.)
* :de:Muskatgarbe (*Achillea decolorans* Schrad.)
* *[[Achillea distans]]* Waldst. & Kit. ex Willd.
* *[[Achillea erba-rotta]]* All.:
** :de:Moschus-Schafgarbe (*Achillea erba-rotta* subsp. *moschata* (Wulfen) I.Richardson; Syn.: *Achillea moschata* Wulfen) 
** *Achillea erba-rotta* subsp. *rupestris* (Porta) I.Richardson (Syn.: *Achillea rupestris* Porta)
* *[[Achillea falcata]]* L.     
* :de:Gold-Schafgarbe (*[[Achillea filipendulina]]* Lam., často *Achillea filipendula* geschrieben)
* *[[Achillea grandifolia]]* Friv.
* *[[Achillea impatiens]]* L.
* *[[Achillea lingulata]]* Waldst. & Kit.
* *[[Achillea macrocephala]]* Rupr.
* :de:Großblättrige Schafgarbe (*Achillea macrophylla* L.)
* *[[Achillea magnifica]]* Hub.-Mor.
* Wowča rutwica (*Achillea millefolium* L., Syn.: *Achillea millefolium* subsp. *lanulosa* (Nutt.) Piper, *Achillea lanulosa*)
* :de:Edle Schafgarbe (*Achillea nobilis* L.)
* *[[Achillea odorata]]* L.
* :de:Dolomiten-Schafgarbe (*Achillea oxyloba*)
* :de:Ungarische Wiesen-Schafgarbe (*Achillea pannonica* Scheele)
* *[[Achillea pseudopectinata]]* Janka
* :de:Rasige Wiesen-Schafgarbe (*Achillea pratensis*)
* Wulka rutwica Sumpf- oder Bertram-Schafgarbe (*Achillea ptarmica* L.)
* *[[Achillea ptarmicifolia]]* (Willd.) Heimerl
* *[[Achillea pyrenaica]]* Sibth. ex Godr.
* :de:Blaßrote Wiesen-Schafgarbe (*Achillea roseoalba*)
* :de:Weidenblättrige Sumpf-Schafgarbe (*Achillea salicifolia*)
* *[[Achillea santolina]]* L.
* :de:Feinblättrige Schafgarbe (*Achillea setacea* Waldst. & Kit.)
* *[[Achillea sibirica]]* Ledeb.
* :de:Griechische Schafgarbe (*Achillea taygetea*)
* *[[Achillea tenuifolia]]* Lam.
* :de:Gelbe Schafgarbe (*Achillea tomentosa*)
* *[[Achillea umbellata]]* Sm.
* *[[Achillea vermicularis]]* Trin. 
* *[[Achillea wilhelmsii]]* C.Koch

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 40 

## Eksterne wotkazy
Nürnberg

**Nürnberg** (, serbsce tež *Norimberk*) je bjezwokrjesne město w Bayerskej, kotrež leži něhdźe 170 kilometrow sewjernje Mnichowa při rěce Pegnitz. Ma něhdźe 520.000 wobydlerjow a je tuž druhe najwjetše město Bayerskeje a najwjetše w Frankowskej.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Wittenberg

**Wittenberg**, wot lěta 1938 oficialnje **Lutherstadt Wittenberg** ( abo *Wytpark*) je město we wuchodźe němskeho zwjazkoweho kraja Saksko-Anhaltska a wokrjesne město wokrjesa Wittenberg.
Město leži při Łobju, zapadnje zliwa z Čornym Halštrowom, něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Dessau-Roßlau, 100 kilometrow juhozapadnje wot Berlina a 70 kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska.

 
Dźensa je Wittenberg z něhdźe 50 000 wobydlerjemi poměrnje małe město. Stawiznisce wuznamne běše jako sydło sakskich kurwjerchow a tež jako centrum skutkowanja wažneho teologa a reformowarja Martina Luthera w 16. lětstotku.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialna strona
Tomata

**Tomata** (*Solanum lycopersicum*) je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow (*Solanaceae*).

## Synonymy
* *Lycopersicon esculentum*,
* *Solanum esculentum*,
* *Lycopersicon lycopersicum*

## Wopis
Tomata je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 0,3 hač do 1,5 m. Rostlina je mjerzliwa.

Wulke łopjena su přetorhnjene pjerite.

Žołte kćenja steja we wijelach.

### Płody
Płód je wjelesymjenjowa čerwjena abo žołta jahoda. Wona wobsahuje na 100 gramow něhdźe 94 g wody, jenož mało wuhlikowych hydratow, předewšěm 24 mg witamina C, ale tež witaminy z b-skupiny.

W zelenym stawje wobsahowany jědojty alkaloid solanin so za čas zezrawjenja wottwarjuje.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, stronje 218-219 

## Eksterne wotkazy
Změrniwka

** Změrniwka** (*Cichorium intybus*) je ród ze swójby zestajenkowych rostlinow (*Asteraceae*).

## Systematika
Změrniwki słušeja znutřka podswójby Cichorioideae k tribusej Cichorieae (syn. Lactuceae) a k podtribusej Cichoriinae . W rodźe je něhdźe šěsć  hač wósom družinow. 

Družiny su:

* *[[Cichorium bottae]]
* [[:de:Glatzfrucht-Wegwarte]] (*Cichorium calvum*): Domizna Etiopiska, w srjedźnej Europje ze sywom zanjesena a wodźiwjena.
* [[Endiwija]] (*Cichorium endivia*): Kulturna rostlina, domizna je region srjedźneho morja, w srjedźnej Europje rědko wodźiwjena.
* *Cichorium glandulosum
* Wšědna změrniwka  (*Cichorium intybus*): w srjedźnej Europje domjaca, tež kultiwowana. Da cichorija, radicchio, a cichorijowy kofej.
* ''Cichorium spinosum

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Wšědna změrniwka

** Wšědna změrniwka** (*Cichorium intybus*) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (*Asteraceae*).

## Wopis
Wšědna změrniwka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 150 cm. Rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu.

Korjeń je sylny.

### Łopjena
Spódnje łopjena su lancetojte, zwjetša jara rozdźělene a ćmowozelene. Stołpikowe łopjena su małke, šěroko-lancetojte, cyłokromne abo zdaleno zubate. Łopjena su nahe abo na delnim boku prosće kosmate.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač do oktobra. Kćenjowe hłójčki su stołpikate abo sedźace, steja bóčnje a na kóncach hałuzow a docpěwaja šěrokosć wot 3 hač do 5 cm. Króny su jazyčkojte. Wobalka je walcojta. Zwonkowne łopješka su krótke, wotstejace, mjeztym zo znutřkowne su zrunane. 

Hłójčki so wokoło 6. hodźiny puka a so wokoło popołdnišeho časa začinjeja.

### Płody
Płody maja krótki papus.

## Stejnišćo
Rosće na pućnych a rólnych kromach, na pustych płoninach a na pastwach. Preferuje zwjetša suche, wotewrjene, wutkate pódy. Znjese tež sól.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje
Rozdźělne warjetety so kultiwuja.

* Korjenjowa změrniwka da inulin za cyrobu diabetikarjow.
* Chirocee a radicchio so wužiwatej za solotej.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 30 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 332 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 224 

## Eksterne wotkazy

*
Domjaca kóčka

**Domjaca kóčka** (*Felis silvestris catus*) je cycak ze swójby kóčkow (*Felidae*).

## Wopis
Domjaca kóčka je mjeńša hač dźiwja kóčka a stadłowa forma płoweje kóčki (*Felis silvestris libyca*). Wona je po jednu žiwa.

## Wužiwanje
Kóčki so mnoholičbnych rasach plahuja.

## Stawizny
Domjace kóčki buchu hižo něhdźe 7000 lět před našim ličenjom časa w Prědnim orienće dźeržane. Woprawdźita domestikacija je so w druhim lěttysacu před n.l.č. w Egyptowskej stała. Kóčka je hakle někak we wosmym lětstotku do srjedźneje Europy přišła.

## Žórła
* Jugendlexikon Biologie, 1988, ISBN 3-323-00043-9, strona 145 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 318 

## Wotkaz
Złotoryja

**Złotoryja** () je město w Delnjošleskim wojewódstwje w juhozapadnej Pólskej. Ma někak 16.000 wobydlerjow a leži něhdźe 20 kilometrow juhozapadnje Lěhnicy při rěčce Kaczawa.

## Žórła


## Wotkaz
Plinc

**Plinc** (w narěčach tež **blinc**;  *Plins(e)*) je pječwo, kotrehož ćěsto wobsahuje jejka, sól, mloko a muku.

Plincej móžeja so dalše přičinki dodawać, a to:
* cokor
* jabłučnicu, marmeladu abo konfitiru
* twarožk
* šunku
* zeleninu.
Dessau-Roßlau

**Dessau-Roßlau** je bjezwokrjesne město w Saksko-Anhaltskej blisko zliwa Łobja z Muldu. Ma 86 tysac wobydlerjow a je to třeći najwjetši město Sasko-Anhaltskeje. Leži 40 kilometrow  na sewjer wot Hale, 52 kilometrow na sewjerozapad wot Lipska a 65 kilometrow na juhowuchod wot Dźěwina.

## Eksterne wotkazy

* Oficialne stronki