open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pakistan

**Pakistan** (oficielnje *Islamska republika Pakistan*) je wot lěta 1956 islamska federatiwna republika, kotraž leži w južnej Aziji. Po Indoneskej jedna so wo kraj z druhim najwjetšim islamskim wobydlerstwom na swěće.

Na juhowuchodźe mjezuje z Indiskej, na sewjerowuchodźe z Chinskej, na sewjerozapadźe z Afghanistanom, na juhozapadźe z Iranom a na juhu z Arabskim morjom. Pakistanska stolica je w sewjeru ležacy Islamabad, najwjetše město a hospodarski centrum pak Karači při pobrjoze w juhu. Najwyši wjeršk kraja a zdobom druhi najwyši cyłeho swěta je K2 (8.611 m), kotryž so w Himalaji blisko chinskeje hranicy namaka. Najwuznamniša rěka je z Tibeta pochadźacy Indus, kotryž słuži powodźowanju wulkeho dźěla pakistanskeho ratarstwa.

Pakistan bu w lěće 1947 hromadźe z Indiskej njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Hač do lěta 1971 wobsteješe ze Zapadneho Pakistana, kotryž wotpowěduje dźensnišemu teritorijej, a Wuchodneho Pakistana, kotryž bu po wójnje jako Bangladeš njewotwisny.

## Žórła


## Wotkaz
Kanada

**Kanada** ( a  *Canada*) je po Ruskej druhi najwjetši kraj swěta a leži w sewjernym dźělu Sewjerneje Ameriki. Mjezuje ze sewjernym polarnym oceanom na sewjeru, z Atlantiskim oceanom na wuchodźe, ze Zjednoćenymi statami na juhu a sewjerozapadźe a z Ćichim oceanom na zapadźe.

Kanadiska stolica je Ottawa, najwjetše město pak Toronto. Husće wobsydlena je jenož južna kroma stata.


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony Kanady
Urdušćina

**Urdušćina** (*Urdu*) je zarjadniska rěč w Pakistanje. Hačrunjež jenož mjeńšina 10 milionow ludźi urdušćinu jako maćeršćinu rěči, rosće ličba ludźi, kotrež w Pakistanje tutu rěč rěča. Wona so wužiwa jako *[[lingua franca]]* mjezy regionalnymi rěčemi w Pakistanje. W Indiskej je to jedna z 23 oficialnje připóznatych rěčow a rěči so z njej předewšěm w regionach Andra Pradeš, Delhi, Utar Pradeš a Utarančal. W swěće je Urdušćina maćeršćina 58 milionow ludźi. Jako druhu rěč bu wot 150-200 milionow ludźi wužiwana.

Urdušćina je blisko přiwuzna z Hindišćinu, ale so z arabskimi pismikami pisa.
Delnja Łužica

**Delnja Łužica** (delnjoserbsce *Dolna Łužyca*, pólsce *Dolne Łużyce*, łaćonsce *Lusatia inferior*) je sewjerny dźěl Łužicy z hłownym městom Choćebuz a leži w zwjazkowym kraju Braniborska, zdźěla w Sakskej a w Pólskej. W Delnjej Łužicy leža tež znate Błóta (němsce: *Spreewald*).
Sawdi-Arabska

**Sawdi-Arabska** (serbsce tež *Saudi-Arabska*) je kralestwo, kotrež wopřijima wjetšinu přestrjenje Arabskeje połkupy w juhozapadnej Aziji. Ma něhdźe 27 milionow wobydlerjow a słuša dla naběrkam nafty k najbohatšim krajam na swěće. Nafta twori skoro 95 % importowych dochodow kraja. W Sawdi-Arabskej ma kral absolutnu móc, woleny parlament njeeksistuje. 

W Sawdi-Arabskej ležitej najwažnišej měsće islamskeje nabožiny, Mekka a Medina.

## Geografija
Sawdi-Arabska mjezuje z Irakom a Kuwaitom na sewjeru, z Katarom, Zjednoćenymi arabskimi emiratami a Omanom na wuchodźe, z Jemenom na juhu a z Jordaniskej na sewjerozapadźe. Na zapadźe twori pobrjóh Čerwjeneho morja přirodnu hranicu; na wuchodźe leži Persiski golf.

## Žórła


## Wotkaz
Resen

Resen je město w juhozapadnej Makedonskej. Resen je tež mjeno gmejny w zapadnej Makedonskej. K tutej gmejnje słušeja wsy: Arvati, Asamati, Bolno, Volkoderi, Gorna Bela Crkva, Gorno Dupeni, Gorno Krušje, Grnčari, Dolna Bela Crkva, Dolno Dupeni, Dolno Perovo, Drmeni, Evla, Ezerani, Zlatari, Izbišta, Ilino, Jankovec, Kozjak (Resen), Konjsko, Krani, Kriveni, Kurbinovo, Lavci, Leva Reka, Leskoec, Ljubojno, Nakolec, Oteševo, Petrino, Podmočani, Pokrvenik, Preljubje, Pretor, Rajca, Slivnica, Sopotsko, Stenje, Stipona, Carev Dvor, Štrbovo a Šurlenci.
Čorna Hora

**Čorna Hora** (tež *Čornohórska* abo *Montenegro*, čornohórsce/serbisce *Црна Гора, Crna Gora*) je njewotwisny stat w zapadnym dźělu Balkanskeje połkupy w juhowuchodnej Europje. Leži w Dinariskich horinach při Jadranskim morju. Stolica a najwjetše město Čorneje Hory je poměrnje mała Podgorica.

Čorna Hora běše mjez 1918 a 2006 z dźělom Juhosłowjanskeje a bu 3. junija 2006 po wothłosowanju zaso njewotwisny. Je z čłonom Zjednoćenych narodow, kandidat za přistup do Europskeje unije a wot 5. junija 2017 najmłódši čłon NATO.

## Geografija
Čorna Hora mjezuje ze Serbiskej w sewjeru, Kosowom na wuchodźe, Albanskej w juhu a z Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinu w zapadźe. Najwyši wjeršk kraja je Zla Kolata (2.534 m nad normalnej nulu), kotraž so namaka w horinach Prokletije při albanskej hranicy. Durmitor je druhe wysoke horiny w kraju a sławny turistiski cil. Njedaloko Durmitora namaka so žłobina rěki Tara, kotraž płaći jako najhłubša w cyłej Europje. 

Turistisce wuznamne su pak předewšěm kónčiny při Jadranskim morju, wosebje Boka kotorska (Kotorski zaliw).

## Žórła


## Wotkaz
Oman

**Oman**, oficialnje  **Sultanat Oman**, je njewotwisny arabski stat w juhozapadnej Aziji. Leži na wuchodnej kromje Arabskeje połkupy na brjoze Arabskeho morja. Susodne staty su Sawdi-Arabska, Zjednoćene Arabske Emiraty a Jemen. Stolica a najwjetše město je Maskat.

## Žórła


## Wotkaz
Katar

**Katar** (hamtsce *Stat Katar*,  دولة قطر *Dawlat Katar*) je emirat při Persiskim zaliwje w juhozapadnej Aziji. Stolica a najwjetše město je Doha. Kraj je absolutna monarchija z emirom na čole. Oficielna statna nabožina je islam a žórło zakonjedawarstwa je šarija.

Katar je sydło znateho arabskeho telewizneho sćelaka Al-Jazeerah a wuhotuje w lěće 2018 swětowe mišterstwo kopańcy.

## Geografija
Kraj wobsteji z połkupy a někotrych małych kupow při wuchodnym pobrjoze wjetšeje Arabskej połkupje a je na třoch bokach wobdata wot Persiskeho zaliwa. Na juhu mjezuje Katar na 60&nbsp;kilometrach ze Sawdi-Arabskej. Na sewjerozapadźe leži blisko Katara mały kupowy stat Bahrain.


## Žórła


## Wotkaz
Bahrain

**Bahrain** ( *Mamlakat al-Bahrain*) je małe, z 33 kupow wobstejace kralestwo w juhozapadnej Aziji. Leži w Persiskim zaliwje před wuchodnym přibrjohom Arabskeje połkupy. Jeho susodaj stej Sawdi-Arabska a Katar.

Słuša k bohatym wolijowym statam arabskeho regiona.

## Žórła


## Wotkaz
Kuwait

**Kuwait** (oficielnje  *Stat Kuwait*) je mały emirat na Arabskej połkupje w juhozapadnej Aziji při sewjernym kóncu Persiskeho zaliwa.

## Geografija
Susodnej krajej stej Irak na sewjeru a Sawdi-Arabska na juhu. Ke Kuwaitej słušeja tež někotre kupy w Persiskim zaliwje, na přikład Bubijan abo Fajlaka. Kraj słuša k hłownym producentam nafty na swěće.

## Stawizny
Kuwait bu dnja 19. junija 1961 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Okupacija přez irakske wójsko dnja 2. awgusta 1990 wjedźeše k druhej Golfowej wójnje.

## Žórła


## Wotkaz
Hody

**Hody** ( *Weihnachten*, „swjate nocy“) su swjedźeń narodźenja Jězusa Chrysta a jako tajki jedyn z najwažnišich křesćanskich swjedźenjow, kotryž swjeći so w zapadnych cyrkwjach w času wokoło 25. decembra (hodownika). W armenskej japoštołskej cyrkwi swjeća so hakle 6. januara, w prawosławnych cyrkwjach zwjetša po gregorianskej protyce dnja 7. januara.

Swjatočnosće započinaja so hižo z patoržicu dnja 24. decembra, kotryž je we wjele krajach – nic pak w Němskej – zakonski swjaty dźeń. W Němskej, Pólskej a druhich krajach je tež 26. decembra jako druhi hodowny dźeń swjatk.

## Přehlad
Hody su nimo jutrow (swjedźenja zrowastanjenja Chrysta) a swjatkow (swjedźenja pósłanja ducha Swjateho) jedyn z třoch hłownych swjedźenjow cyrkwinskeho lěta. Započinaja so z prěnim hodownym nyšporom dnja 24. decembra a skónča so w romsko-katolskej cyrkwi ze swjedźenjom Křćenja Knjeza njedźelu po Wozjawnjenju Knjeza. Prěni liturgiski wjeršk hodowneho časa je boža nóc w nocy wot patoržicy na prěni hodowny dźeń. Do reformy liturgije lěta 1963 traješe hodowny čas z adwentom jako přihotowanskim časom wjace hač měsacaj hač do 2. februara, Swěčka Marije (Předstajenje Knjeza).

Jako cyrkwinski swjatk naspomni so 25. decembra hakle w lěće 336 w Romje prěni raz. Kak je k tomu datumej dóšło, je njewěste. Diskutowało je so wobwliwowanje přez romski kult wokoło słónca. Tak bě kejžor Aurelian w lěće 274 postajił 25. decembra za swjedźeń słónčneho boha Sol Invictus po cyłym mócnarstwje. Mjez tutym bohom a „Chrystom, samym słóncom“ widźachu zažni křesćenjo paralele.

Křesćenjo a njekřesćenjo swjeća hody dźensa zwjetša zhromadnje jako swójbny swjedźeń z wobradźenjom. Tutón nałožk je so w dobje reformacije jako alternatiwa k dotalnemu nałožkej darow na dnju swjateho Mikławša doporučił wot Martina Luthera, kotryž chcyše předewšěm kedźbnosć dźěći zwjesć wot česćenja swjatych na česćenje Chrysta samoho. W romsko-katolskich swójbach wobchowaše so wobradźenje dnja 6. decembra hišće dlěši čas, husto hač do dźensnišeho paralelnje k hodam. Přidružichu so dalše stare a nowše nałožki wšelakeho pochada, kaž na přikład hodowne hry wot 11. lětstotka, hodowne štomy (16. lětstotk), adwentny wěnc (wot 1839) a rumpodich (19. lětstotk), kotryž naruna we wjele kónčinach – wosebje ewangelskich – dźěćatko a swjateho Mikławša jako přepodawarja darow. Na přikład w Slepjanskej kónčinje dźěćatko pak hač do dźensnišeho dary njese. 

Wopyt Božich mšow k hodam je tež pola njeprawidłownych kemšerjow a njekonfesionelnych chětro rozšěrjeny.

## Wotkaz
Bhutan

**Bhutan** je mały horinski kraj w južnej Aziji, kotryž leži we wuchodnej Himalaji. Nutřkokrajne kralestwo mjezuje z Indiskej na wuchodźe a juhu a z chinskim Tibetom na sewjeru. Stolica a najwjetše město je Thimphu.

Bhutan je něhdźe tak wulki kaž Šwicarska a wjace hač štyri pjećiny teritorija leža nad 2.000 metrami. Najwyša hora je 7.570 metrow wysoki Gangkhar Puensum, zdobom najwyša hora na swěće, kotrejež wjeršk dotal wot čłowjeka docpěty njebu.

## Žórła


## Wotkaz
Tadźikistan

**Tadźikistan** (serbsce tež *Tadźikiska* abo *Tadźikska*;  Тоҷикистон/*Todźikiston*,  Таджикистан) je nutřkokrajny stat w srjedźnej Aziji, kotryž bě hač do lěta 1991 z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Jeho stolica je Dušanbe.

## Geografija

Susodne kraje su Kirgiska na sewjeru, Chinska na wuchodźe, Afghanistan na juhu a Uzbekistan na zapadźe. We wuchodźe kraja namakaja so wysoke horiny Pamira. Tadźikistan leži we wysokich horinach Pamira, nimale połojca přestrjenje leži wyše hač 3.000 metrow. Na wuchodźe nadeńdźe so *Pik Ismoil Somoni* (prjedy *Pik Komunizma*), ze 7495 metrami najwyši wjeršk w Tadźikistanje. Na sewjeru rozpřestrěwa so hórski rjećaz Alaj. Jenož na samym sewjerozapadźe ma kraj w Ferganskej dolinje mały podźěl nižiny, kotryž hodźi so dla zastaranja z wodu přez rěku Syrdarja za intensiwne ratarstwo wužiwać. Druha wažna rěka je Pandź, přitok Amudarje, kotryž twori južnu hranicu z Afghanistanom. Najwjetši jězor je Karakul (380 km²), kotryž leži we wysokosći wot 4000 metrow na Pamirskej wysočinje njedaloko chinskeje hranicy.

## Wobydlerstwo a rěč
Prěnja hamtska rěč je tadźikišćina, persišćinje podobna indoeuropska rěč. Nimo toho je ze sowjetskich časow tež rušćina jako hamtska rěč připóznata. Wosebje we Ferganskej dolinje je wulka uzbekska mjeńšina žiwa, kotraž wučinja cyłkownje něhdźe 25 % wobydlerstwa.

Wjace hač 90 % ludnosće su muslimskeje wěry.

## Žórła


## Wobraz
Jemen

**Jemen** je njewotwisny stat na juhu Arabskeje połkupy w juhozapadnej Aziji. Stolica je Sanaa, dalše wulke město je Aden na juhu.

## Geografija

Susodnej krajej stej Sawdi-Arabska na sewjerje a Oman na wuchodźe. Na juhu je Jemen wot Arabskeho morja wobdaty, na juhozapadźe leži Adenski golf a na zapadźe Čerwjene morjo. K Jemenej słuša tež kupa Sokotra w Arabskim morju. Přibrjóh afriskeju krajow Eritreja a Dźibuti je něhdźe 20 do 30 kilometrow wot Jemena zdaleny.

## Stawizny
Jemen nasta w lěće 1990 přez zjednoćenje Sewjerneho Jemena z Demokratiskej ludowej republiku Jemen na juhu.


## Žórła


## Wotkaz
Uzbekistan

**Uzbekistan** ( *Oʻzbekiston*) je nutřkokrajny stat w centralnej Aziji, kotryž bě hač do lěta 1991 z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Jeho stolica je Taškent.

## Geografija

Kraj mjezuje z Kazachstanom na sewjeru, Kirgiskej na sewjerowuchodźe, Tadźikistanom na wuchodźe, Afghanistanom blisko Termesa na samym juhowuchodźe a Turkmenistanom na juhu. Najwjetša wodźizna w Uzbekistanje je Aralski jězor, kotryž je so pak w zašłych lětstotkach stajnje pomjeńšował. Najwjetšej rěce stej Amudarja a Syrdarja, přitokaj jězora.

Wjetšina uzbekskeho teritorija wobsteji z pusćiny. Najwyša hora je *Hazrat Sulton* při tadźikiskej hranicy ().


## Žórła


## Wotkaz
Kirgiska

**Kirgiska** (serbsce tež *Kirgizistan*, *Kirgistan* abo *Kirgiziska*;  Кыргыз Республикасы/*Kyrgys Respublikasy*,  Киргизская Республика/*Kirgizskaja Respublika*) je nutřkokrajny stat w srjedźnej Aziji, kotryž bě hač do lěta 1991 z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Hłowne a zdobom najwjetše město je Biškek, prjedy Frunze.

## Geografija

Susodne kraje su Kazachstan na sewjeru, Chinska na juhowuchodźe, Tadźikistan na juhozapadźe a Uzbekistan na zapadźe. Kirgiska leži we wysokich horinach Tien Šan, kotrychž najwyši wjeršk je Dźengiš Čokusu (prjedy *Pik Pobjedy*; ). Při tadźikiskej hranicy na juhu přeńdźe kirgiske horiny do Pamira. Ratarstwo je jenož na 20% krajneho teritoriju docyła móžne. Ludnosć bydli předewšěm w dole rěki Čuj na sewjeru a we Ferganskej dolinje při hornim běhu Syrdarje na zapadźe kaž tež wokoło wulkeho jězora Ysyk-kol na sewjerowuchodźe Kirgiskeje. Přeco zaso je Kirgiska wot ćežkich zemjerženjow potrjechena.

## Rěče
Statna rěč Kirgiskeje je kirgišćina, kazachšćinje a uzbekšćinje podobna turkska rěč. Jako druha hamtska rěč je rušćina připóznata, kotraž hraje wosebje wot sowjetskeje doby wulku rólu.

## Žórła


## Wotkaz
Zapadosłowjanske rěče

**Zapadosłowjanske rěče** su jedna z třoch wulkich skupin słowjanskich rěčow. Rěči so z nimi hłownje we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy.

## Dźělenje
* čěsko-słowakska skupina
** čěšćina
** słowakšćina
** knaanšćina – mortwa židowsko-słowjanska rěč
* serbska skupina
** hornjoserbšćina
** delnjoserbšćina
* lechiska skupina
** pólšćina
** šlešćina
** pomoršćina 
*** kašubšćina
*** słowinšćina – mortwa rěč
** połobšćina – mortwa rěč

## Žórła
Kazachstan

**Kazachstan** ( Қазақстан,  Казахстан) je wulki nutřkokrajny stat w srjedźnej Aziji, mały dźěl jeho teritorija zapadnje rěki Ural słuša tež k Europje. Stolica je Astana, při čimž je Almaty blisko južneje hranicy kraja po wobydlerstwje najwjetše město.

Hač do lěta 1991 běše Kazachstan z dźělowej republiku Sowjetskeho zwjazka.

## Geografija

Kazachstan leži mjez Kaspiskim morjom a rěku Ural na zapadźe a horami Altaja na wuchodźe w srjedźoaziskej stepje. Na juhu nadeńdu so Aralski jězor, rěčina Syrdarje, pusćina Kyzylkum a wuběžki horin Tienšan, na sewjeru rěka Irtyš a Zapadosibirska nižina. Najwyši wjeršk je *Chan Tengri* w Tienšan ze 7010 metrami.

Po přestrjeni je Kazachstan dźewjaty najwjetši stat na swěće. Na sewjerozapadźe a sewjerje mjezuje z Ruskej, na wuchodźe z Ludowej republiku China, na juhu su jeho susodźa Kirgizistan, Uzbekistan a Turkmenistan, na juhozapadźe jón wody Kaspiskeho morja wobdawaja. Kaspiski pobrjóh ma cyłkownu dołhotu wot 1894 kilometrow.


## Stawizny
Wot 1936 do 1991 bě Kazachstan jako socialistiska sowjetska republika dźěl Sowjetskeho zwjazka. Wot njewotwisnosće hač do lěta 2019 steješe prezident Nursultan Nazarbajew na čole stata. W lěće 1997 je so sydło knježerstwa a parlamenta z Almaty do Aqmola w srjedźišću Kazachstana přepołožiło. Lěto pozdźišo přemjenowa so Aqmola do *Astana* („stolica“).

## Wobydlerstwo a rěče
Statnej rěči stej do turkskich rěčow słušaca kazachšćina a rušćina, při čimž so rušćina wot 85 % wobydlerjow wobknježi, kazachšćina pak jenož wot 62 %.

Něhdźe 70 % ludnosće su muslimskeje wěry.

### Města
Najwjetše město Kazachstana je něhdyša stolica Almaty z połdra milionom wobydlerjow. Dźensniša stolica Astana je z 800.000 wobydlerjemi druhe najwjetše sydlišćo w kraju. Slěduja Šymkent w južnym Kazachstanje (683.000), Karaganda (484.000), Aktobe (377.000), Taraz (351.000), Pawlodar (330.000), Oskemen (314.000), Semej (312.000) a Temirtau (296.000).

## Žórła
 

## Wotkaz
Turkmenistan

**Turkmenistan** je nutřkokrajny pusćinowy stat w srjedźnej Aziji, kotryž bě hač do lěta 1991 z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Hłowne a najwjetše město je Ašgabat. 

## Geografija
Susodne kraje su Afghanistan na juhowuchodźe, Iran na juhu, Kazachstan na sewjerozapadźe a Uzbekistan na sewjerowuchodźe. Na zapadźe twori pobrjóh Kaspiskeho morja přirodnu hranicu. 

Wjetšinu stata twori pusćina Karakum. Z rěki Amudarje wotbočuje Karakumski kanal, kotryž ju z hłownym městom wjaza. Za hospodarstwo kraja je wosebje wudobywanje zemskeho płuna wažne. 

## Stawizny

Po rozpadnjenju Sowjetskeho zwjazka přewza předsyda turkmenskeje komunistiskeje strony Saparmyrat Nyýazow móc w nowym njewotwisnym staće a natwari krutu diktaturu ze sylnym wosobowym kultum wokoło njeho. Jako *Türkmenbaşy* („wótc Turkmenjanow“) steješe hač do swojeje smjerće w lěće 2006 na čole Turkmenistana. Wot toho časa je Gurbanguly Berdymuhamedow ze statnym prezidentom.

## Rěče
Jenička hamtska rěč Turkmenistana je turkmenšćina, uzbekšćinje a kazachšćinje podobna turkska rěč. Hinak hač w susodnych republikach nima rušćina žanoho oficielneho statusa.


## Žórła


## Wotkaz
Afghanistan

**Afghanistan** je nutřkokrajny stat w južnej Aziji. Leži w horinach Hindukuš, kotrež słušeja k systemej Himalaje.

Na sewjer mjezuje z Uzbekistanom (137 km) a Tadźikistanom (1206 km), na sewjerowuchodźe z Chinu (76 km), na wuchodźe z Pakistanom (2430 km), na zapadźe z Iranom (936 km) a na sewjerozapadźe z Turkmenistanom (744 km). Stolica a najwjetše město je Kabul na wuchodźe kraja.

## Žórła


## Wotkaz
Armenska

**Armenska** ( *Hajastani Hanrapetut'jun*, Հայաստանի Հանրապետություն, *Republika Armenska*) je nutřkokrajny stat w Kawkazu na zapadźe Azije, kotryž bu w lěće 1991 wot Sowjetskeho zwjazka njewotwisny.

Na sewjerje mjezuje z Georgiskej (164 km), na wuchodźe z Azerbajdźanom (566 km), na juhu z Iranom (35 km) a na zapadźe z azerbajdźanskej enklawu Nachičewan (221 km) a Turkowskej (268 km).

Jeho stolica a najwjetše město je Jerewan. Najwjetši jězor je Sewanski.

## Wobwody

# Oblasć Aragacotn
# Oblasć Ararat
#Oblasć Armawir 
# Oblasć Gecharkunik
# Oblasć Kotajk
# Oblasć Lori
# Oblasć Sjunik
# Oblasć Wajcdzor
# Oblasć Wajcdzor
# Oblasć Širak

## Žórła


## Wotkazy

* ArmenianHighland.com
* Armenica.org
Azerbajdźan

**Azerbajdźan** ( *Azərbaycan*) je stat na zapadźe Azije při Kawkazu. Leži při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja. Stolica je Baku, wuznamne přistawne město.

Na sewjerje mjezuje z Georgiskej (322&nbsp;km) a ruskej republiku Dagestan (284 &nbsp;km), na juhu z Iranom (611&nbsp;km), na zapadźe potom z Armenskej (787&nbsp;km) a přez enklawu Nachičewan z Turkowskej (9&nbsp;km).

Azerbajdźan bě jako Azerbajdźanska socialistiska sowjetska republika hač do lěta 1991 dźěl Sowjetskeho zwjazka. Na juhozapadźe kraja leži mjezynarodnje njepřipóznata Republika Nahórski Karabach, kotraž bě so w lěće 1991 w běhu prěnjeje Karabachskeje wójny wot Azerbajdźana wotšćěpiła. W druhej wójnje poradźi so Azerbajdźanej nazymu 2020, wulke dźěle teritorija zaso wróćo zdobyć.

## Žórła


## Wotkaz
Georgiska

**Georgiska** (oficialnje **Georgiska republika**,  საქართველო, *Sakartwelo*) je njewotwisny stat při Kawkazu a Čornym morju w zapadnej Aziji-Europi. Susodne kraje su Azerbajdźan na wuchodźe, Armenska na juhowuchodźe, Turkowska na juhozapadźe a Ruska na sewjeru.

Hač do lěta 1991 bě jako Georgiska sowjetska republika z dźělom Sowjetskeho zwjazka. Awtonomnej republice Abchaziska a Južna Osetiska njestejitej pod kontrolu knježerstwa w Tbilisiju.

## Žórła


## Wotkaz
Nepal

**Nepal** (nepalsce *नेपाल, Nepāl*; hamtsce *Demokratiska zwjazkowa republika Nepal*, *Sanghiya Loktantrik Ganatantra Nepāl*) je nutřkokrajny stat w srjedźnym dźělu Himalaje, kotryž mjezuje na sewjerje z Chinu (1.236nbsp;km) a na juhu z Indiskej (1.690 km). Ma přestrjeń wot něhdźe 147.000 km² a wjace hač 31 milionow wobydlerjow. 

Dźěli so administratiwnje do 14 kónčin (Bagmati, Bheri, Dhawalagiri, Gandaki, Janakpur, Karnali, Kosi, Lumbini, Mahakali, Mechi, Narayani, Rapti, Sagarmatha, Seti). Stolica a najwjetše město je Katmandu (535.000 wobydlerjow). Při hranicy z Tibetom namakamy najwyšu horu swěta, 8848 metrow wysoki Mount Everest.

Hač do lěta 2008 běše Nepal z kralestwom. Po krawnej byrgarskej wójnje mjez statnym wójskom a maoistiskimi rebelemi bu dnja 28. meje 2008 republika wuwołana.
Kathmandu-Basantapur Chowk-02-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Votivstupas-20-2007-gje.jpg|Pashupatinath
Changu Narayan-Dorf-28-alte Frau-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Cyasilim Devar-08-2007-gje.jpg|Patan
Dzongla to Lobuche-02-Cho La Tsho-2007-gje.jpg|Himalaja
Gorak Shep to Everest Base Camp-04-Moraenenwanderung-2007-gje.jpg|Himalaja
Mustang-Ghami to Lo Gekar-57-2015-gje.jpg|Mustang


## Žórła


## Wotkaz
Mongolska

**Mongolska** (oficielnje  *Mongolski stat*) je nutřkokrajny stat w srjedźnej abo wuchodnej Aziji, kotryž nadeńdźe so mjez Ruskej na sewjeru a Chinu na juhu. Najwjetši dźěl Mongolskeje słuša k pusćinje Gobi. Stolica a najwjetše město rědko wobsydleneho kraja je Ulanbatar, hdźež je 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.

Po Kazachstanje je Mongolska druhi najwjetši nutřkokrajny stat na swěće. Kraj je štyri razy wjetši hač Němska, ma pak mjenje wobydlerjow hač Berlin.

## Žórła


## Wotkaz
Viktor Dyk

**Viktor Dyk** (* 31. decembra 1877, Pšovka u Mělníka, † 14. meje 1931, Lopud) bě čěski basnik, dramatikar, publicist a politikar.

## Wotkaz
Južna Koreja

**Južna Koreja** (oficielnje **Korejska republika**, korejsce 대한민국, 大韓民國) je njewotwisny stat we wuchodnej Aziji, kotryž leži na južnej połojcy Korejskeje połkupy, kotraž je wot Korejskeje wójny (1950–53) sem dźělena. Susod na sewjeru je komunistiska Sewjerna Koreja. Stolica Južneje Koreje je Seoul.

## Žórła


## Wotkaz
Sewjerna Koreja

**Sewjerna Koreja** (hamtsce *Demokratiska ludowa republika Koreja*) je komunistiski stat we wuchodnej Aziji. Jeje susodne kraje su China, Južna Koreja a Ruska. Nadeńdźe so na Korejskej połkupje sewjernje 38. šěrinoweho stopjenja a twori wjace hač połojcu teritorije tuteje połkupy. Stolica a najwjetše město je Pjongjang.

W Sewjernej Koreji wot załoženja sem swójba Kim diktatorisce knježi. Tuchwilny knježićel je „wjednik“ Kim Jong-un, syn něhdyšeho wjednika Kim Jong-il a wnuk załožerja republiki Kim Il-sung.

## Žórła


## Wotkaz
Oceanija

**Oceanija** je woznamjenjenje za kulturelne a hospodarske zjeće kupoweho swěta Pacifika do kontinenta.

Tuta definicija njeje pak ani geografisce ani tektonisce prawa, dokelž teritorije pak na awstralskej, pak na pacifiskej a někotrych mjeńšich platach leža. Jako kulturelny kontinent wobhladany wón je najmjeńši na twjerdźowej masy a druhi najmjeńši štož nastupa wobydlerstwo. Wjace hač 7.500 kupow wobsahuja hromadźe twjerdźowu přestrjeń wot nimale 1,3 milionow kwadratnych kilometrow a su po mórskim teritoriju wot něhdźe 70 milionow kwadratnych kilometrow rozdźělene. Něhdźe 2.100 kupow su wobsydlene wot cyłkownje wjace hač 15 milionow ludźi.

## Statistika
* Přestrjeń: 8,9 mil. km2
* Wobydlerstwo: 33,0 milionow
* Hustosć wobydlerstwa: 3,9 wobydlerjow na km2
* Srjedźna wyška: 340 m n.m.
* Najwyši vrchol: Puncak Jaya, Nowa Guinea, Indoneska, 5&nbsp;030 m n.m.
* Najwjetši rjeka: Murray, Awstralska, dołhosć 3&nbsp;370 km
* Najwjetši jězor: Eyre, Awstralska, 9&nbsp;500 km2
* Najwjetši staty, přestrjeń:
** Awstralska 7&nbsp;682&nbsp;557 km2
** Papua-Nowa Guinea 462&nbsp;840 km2
** Nowoseelandska 270&nbsp;534 km2
* Najwjetše města (wobydlerjow):
** Sydney 4&nbsp;250&nbsp;000
** Melbourne 3&nbsp;611&nbsp;000
** Brisbane 1&nbsp;546&nbsp;000
** Perth 1&nbsp;375&nbsp;000

Přestrjeń

* Awstralija a Oceanija: 8 511 000 km2

* Awstralija bjez Oceaniji (Awstralska): 7 687 000 km2

* „Oceanija“ "jenož": 824 000 km2

* Indoneska (Irian Jaya Barat,Maluku-Zapadny Irian Jaya,Moluky)
Indoneska

**Indoneska** (serbsce tež *Indoneziska*; indonesce *Indonesia*) je njewotwisny kupowy stat w&nbsp;juhowuchodnej Aziji, při čimž słuša dźěl geografisce k Awstraliji. Susodne kraje su Malajzija, Papuwa-Nowa Gineja a Wuchodny Timor. Stolica je wot 2024 planowe město Nusantara na kupje Borneo, z wotstawkom najwjetše město pak stara stolica Jakarta na kupje Java.

Indoneska je po wobydlerstwje štwórty najwjetši stat na swěće a po přestrjeni najwjetši kupowy stat. Nimo toho jedna so wo najwjetši přewažnje islamiski kraj swěta. Hač do Druheje swětoweje wójny bě z nižozemskej koloniju.

Indoneskej kupje Borneo a Sumatra słušatej k najwjetšim na swěće. Z cyłkownje 17.508 kupami je Indoneska najwjetši archipelowy stat swěta.

## Žórła


## Wotkaz
Laos

**Laos** (oficielnje **Demokratiska ludowa republika Laos**) je njewotwisny stat w&nbsp;juhowuchodnej Aziji a jenički nutřkokrajny stat w tymle regionje. Mjezuje z Chinskej na sewjeru, z Vietnamom na zapadźe, z Kambodźu na juhu, Thailandskej na zapadźe a z Myanmarom na samym sewjerozapadźe. Wjetšina wobydlerjow Laosa słuša k etniskej skupinje Lao. Stolica a najwjetše město je Vientiane při Mekongu.

Wot lěta 1975 knježi *Laoska rewolucionarna ludowa strona* w jednostronskim systemje.

## Žórła


## Wotkaz
Thailandska

**Thailandska** (thailandsce ประเทศไทย, *Prathet Thai*) je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej Aziji. Hłowne město je Bangkok *(Krung Thep)*. Wjetšina něhdźe 70 milionow wobydlerjow su buddhisća.

Thailandska mjezuje z Myanmarom na sewjerozapadźe, z Laosom na sewjerowuchodźe, z Kambodźu na wuchodźe a z Malajziju w samym juhu. Na zapadźe tworja Indiski ocean přirodnu mjezu, na juhowuchodźe Thailandski golf, dźěl Ćicheho oceana.

Dla poměrnje stabilnych politiskich wobstejnosćow a rjanych přibrjohow je Thailandska turistam z cyłeho swěta woblubowany cil.

## Žórła


## Wotkaz
Palestina

**Palestina** je zdźěla samostatna. Palestina twori so z&nbsp;t.&nbsp;mj. Zapadneje jordaniskeje krajiny a Pasma Gaza. Historisce Palestina je kónčina mjez rěku Jordan a Srjedźnym morjom.
Vietnam

**Vietnam** (hamtsce *Socialistiska republika Vietnam*) je njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji na wuchodźe połkupy Zadnja Indiska při pobrjohu Juhochinskeho morja z wjace hač dwaj tysac lět starej historiju. Jeho susodźa su Ludowa republika China na sewjeru, Kambodźa na juhozapadźe a Laos na zapadźe. Stolica je Hanoi na sewjeru, najwjetše město a hospodarske srjedźišćo pak Ho Chi Minh město (prjedy *Saigon*) w delće rěki Mekong na juhu.

Mjez 1954 a 1976 wjedźeštej komunistiski Sewjerny Vietnam a ze Zjednoćenymi statami zwjazany Južny Vietnam mjez sobu krawnu wójnu, na kotrejž wobdźělichu so tež Zjednoćene staty.

## Žórła


## Wotkaz
Kambodźa

**Kambodźa** (hamtsce *Kralestwo Kambodźa*; khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, *Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa*) je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej Aziji. Stolica a zdobom najwjetše město je Phnom Penh při Mekongu, jednej z dźesać najdlěšich rěkow na swěće. Kraj słuša k najchudšim krajam w regionje. 

Zakład Kambodźe běše srjedźowěkowske mócnarstwo Kambuja mjez 9. a 15. lětstotkom, kotrehož powostanki kaž na přikład swjatnišćo Angkor Wat słušeja dźensa k swětowemu herbstwu UNESCO. Po njewotwisnosći Kambodźe wot Francoskeje slědowachu lětstotki byrgarskeje wójny a surowe knjejstwo „Čerwjenych khmer“ wot 1975 do 1979, w kotrymž zamordowachu něhdźe 2 milionaj wobydlerjow.

## Geografija

Kambodźa leži na Indochinskej połkupje při sewjerowuchodnym pobrjoze Thailandskeho zaliwa. Mjezuje z Laosom na sewjerowuchodźe, z Vietnamom na wuchodźe a z Thailandskej na sewjerozapadźe. Na juhozapadźe twori 443 kilometrow dołhi pobrjóh Thailandskeho zaliwa přirodnu hranicu. Do Kambodźe słuša nimo toho 64 kupow.

Wosrjedź kambodźaskeje wužłobiny, na třoch bokach wot horinow wobmjezowaneje, leži wulki a niłki jězor Tonle Sap, kiž přeměnja swoju wulkosć wot 2.500 km² w suchim počasu na něhdźe 20.000 km² w dešćowym počasu.

Najwyši dypk Kambodźe je wjeršk hory *Phnom Aural* (1813 m) w Kardamomskich horinach.


### Města

:*(ličby wobydlerstwa su trochowanja z lětow 2008/10)*
* Phnompenh – hłowne město (1,5 mil. wobydlerjow)
* Battambang (180.000)
* Siem Reap (172.000)
* Kompong Cham (118.000)
* Sihanoukville (Preah Seihanouk, prjedy Kompong Som) – mórski přistaw (90.000)

## Žórła


## Wotkaz
Wuchodny Timor

**Wuchodny Timor** (hamtsce *Demokratiska republika Wuchodny Timor* abo *Timor-Leste*) je mały njewotwisny stat na wuchodźe kupy Timor w&nbsp;skupinje kupow Małe Sundy. Hłowne město je Dili. 

Kraj dósta w lěće 1975 njewotwisnosć wot Portugalskeje, bu pak hnydom wot Indoneskeje wobsadźeny. Hakle po byrgarskej wójnje a měrowym procesu bu njewotwisnosć w lěće 2002 připóznata. Z tym słuša Wuchodny Timor k najmłódšim statam na swěće.

## Žórła


## Wotkaz
Filipiny

**Filipiny** su njewotwisny kupowy stat w juhowuchodnej Aziji, juhowuchodnje Chinskeje, sewjernje Indoneskeje a sewjerowuchodnje Malajzije. Jich stolica je Manila. Stat wobsteji z archipela z wjace hač 7000 kupami a ma wjace hač sto milionow wobydlerjow. Nimo Wuchodneho Timora su Filipiny jenički stat w Aziji z katolskej wjetšinu.

## Regiony

## Žórła


## Wotkaz
Myanmar

**Myanmar** (prjedy *Birma* abo *Burma*) je njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji při pobrjohu Bengalskeho zaliwa w Indiskim oceanje. Na sewjerje kraja nadeńdu so hory Himalaje, na zapadźe hórske pasmo zakónčene přez Arakanske hory. Na wuchodźe je Šanska płonina, w srjedźu nižina rěki Irawadi.

Nowa burmaska stolica je Naypyidaw w srjedźišću kraja, najwjetše město a hospodarski centrum wostanje pak stara stolica Rangun blisko pobrjoha Indiskeho oceana.
 

## Žórła


## Wotkaz
Branko Crvenkovski

**Branko Crvenkovski** (makedonsce: Бранко Црвенковски; * 12. oktobra 1962 w Slatinje blisko Sarajewa) je makedonski politikar a bě prezident republiki mjez lětomaj 2004 a 2009. 

Crvenkovski je dóstał swój diplom na Elektromasinskej fakulće (Uniwerzita Sw. Ciril a Methodius), na wotrjadźe za Informatiku a awtomatizaciju.

Po rozpadźe Socijalistiskeje Federatiwneje Republiki Juhoslowjanskeje je so Branko Crvenkovski na prěnich swobodnich wolbach zapósłanc knježerstwa Makedonskeje stał, po dołhočasnym dźěłanju w kompaniji Semos w Skopje. Bywšeho komunista Crvenkovskeho su jako předsydu strony Socialdemokratiski zwjazk Makedonskeje (SDSM) w aprylu 1991 wuzwolili. 5. septembra 1992 je so stał z prěnim premierom njewotwisneje Makedonskeje a je tu funkciju hač do wólbow w decembrje 2002 měł. 

Po smjerći bywšeho prezidenta Borisa Trajkovskeho je Crvenkovski dobył wólby za prezidenta Makedonskeje w aprylu 2004 přećiwo Saškej Kedevej a je přewzał funkciju 12. meje 2004. Jeho naslědnik je Gjorge Ivanov.
Malajzija

**Malajzija** (tež **Malaysia**) je njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji, kotrež wobsteji z krajneju dźělow na juhu Malajskeje połkupy a na sewjerje kupy Borneo, mjez kotrymajž leži Južnochinske morjo. Susodne kraje su Indoneska, Brunei, Singapur a Thailand. Wjetšina něhdźe 28,5 milionow wobydlerjow bydli w zapadnym dźělu Malajzije, hdźež nadeńdźe so tež stolica Kuala Lumpur.

Hłowa Malajzije je kral, kotryž so kóžde pjate lěto wuzwoli. Z tym je Malajzija jedna z mało wólbnych monarchijow na swěće.

Hač do lěta 1957 bě Malajzija z britiskej koloniju.

## Žórła


## Wotkaz
Zapadofrizišćina

**Zapadofrizišćina** (něhdy tež jenož **frizišćina**) je zapadogermanska rěč, kotrež so rěči w sewjernym dźělu Nižozemskeje. Linguistisce je něhdźe mjezy nižozemšćinu a jendźelšćinu. Je přiwuzna z dalšimi friziskimi rěčemi: sewjerofrizišćinu, sater-frizišćinu a wuchodofrizišćinu. Tute su wot zapadofrizišćiny diferencowane a njeje stajnje wzajomnje zrozumliwe.
Zapadogermanske rěče

**Zapadogermanske rěče** su po ličbje najwjetša skupina germanskich rěčow, kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam.

## Rozdźělenje

* hornjoněmske rěče
** němčina
** srjedźoněmčina
*** zapadna srjedźoněmčina
**** luxemburgšćina
**** pensylwanska němčina
*** wuchodna srjedźoněmčina
** hornjoněmčina
*** alemanšćina
*** awstrijsko-baworšćina
*** jidišćina 
** wilamowšćina
* delnjoněmsko-delnjofrankowske rěče
** delnjofrankowske rěče
*** nižozemšćina
*** afrikaanšćina
** delnjoněmčina
* jendźelskofriziske rěče
** jendźelske rěče
*** jendźelšćina
*** skotšćina
*** yolšćina
** frizišćina

## Wotkaz
Sewjerogermanske rěče

**Sewjerogermanske rěče** su skupina germanskich rěčow. Wužiwaja so hłownje na Skandinawiskej połkupje w sewjernej Europje.

## Rozdźělenje

* sewjerogermanske rěče (skandinawiske rěče)
** wuchodne sewjerogermanske rěče
*** šwedšćina
*** danšćina
*** starogotlandšćina
** zapadne sewjerogermanske rěče
*** norwegšćina
*** färöšćina
*** islandšćina
*** nornšćina (mortwa)
Wuchodosłowjanske rěče

**Wuchodosłowjanske rěče** su podskupina słowjanskich rěčow, kotrež rěča so přewažnje we wuchodnej Europje, wosebje w Ruskej, w Ukrainje a w Běłoruskej. Jako słowjanske rěče słušeja tež do skupiny indoeuropskich rěčow.

## Dźělenje
*běłorušćina
*ukrainšćina
*rušćina
*rusinšćina
*stara wuchodosłowjanšćina – mortwa rěč 
*stara Nowgorodska narěč – mortwa rěč

## Wotkaz
Drawidske rěče

**Drawidske rěče** su rěče na juhu Indiskej. Tuta rěčowa swójba ma 73 rěčow.(žórło jendźelska wikipedija). Rěči z nimi wjace dyžli 200 mil. ludźi.

## Dźělenje

### Južne

* **[[Tamil language|Tamil]]**
* **[[Malayalam language|Malayalam]]**
* **[[Kannada language|Kannada]]**
* Badaga
* Bellari
* Irula
* Toda
* Tulu
* Kanikkaran
* Kota
* Kurumba
* Paliyan

### Južnocentralne

* **[[Telugu language|Telugu]]**
* Abujmaria
* Gondi
* Kui
* Kuvi
* Konda
* Koya
* Manda
* Pengo
* Sugali

### Centralne

* **[[Kolami-Naiki]]**
** Naiki
** Sewjerozapadna Kolami (Indiska) 
** Juhowuchodna Kolami (Indiska) 
* **[[Parji-Gadaba]]**
** Duruwa (Indiska) 
** Mudhili Gadaba (Indiska) 
** Parji
** Pottangi Ollar Gadaba (Indiska)

### Sewjerne

* Brahui (jenička Drawidska rěč w Pakistanje; w Balochistanje )
* Kumarbhag Paharia - (Indiska)
* Kurux (Indiska) 
* Kurux Nepali - (Nepal) 
* Malto
* Sauria Paharia (Indiska)
Frizišćina

**Friziske rěče** su skupina třoch přiwuznych zapadogermanskich rěčow, kotrež so powšitkownje tež jenož jako **frizišćina** pomjenuja. Rěče nałožuje etniska skupina Frizow, kotřiž su při pobrjohu Sewjerneho morja na teritorijach Nižozemskeje, Němskeje a Danskeje žiwi. Friziske rěče su z jendźelšćinu blisko přiwuzne.

Friziske rěče wopřimaja:
* zapadofrizišćinu,
* sewjerofrizišćinu a
* wuchodofrizišćina ze saterfrizišćinu.

Saterfrizišćina je zdobom posledni powostank wuchodofriziskeje rěče, kotraž je so we Wuchodnej Friziskej hižo dawno zhubiła. Rozšćěpjenje do tych třoch rěčnych hałuzow nasta hižo w srjedźowěku. Dokelž su friziske rěče jara rozdźělne, rěča rěčespytnicy skerje wo skupinje friziskich rěčow město jedneje friziskeje rěče.

Mjezy zapadogermanskimi rěčemi słuša frizišćina hromadźe z jendźelšćinu a delnjoněmčinu k podskupinje sewjeromórskich germanskich rěčow. Wosebje z jendźelšćinu ma frizišćina wjele zhromadnosćow:

Dalša wosebitosć je spadnjenje formow akuzatiwa a datiwa pola pronomenow: frizisce *my*, jendźelsce *me*, delnjoněmsce *mi*, ale (wysoko)němsce *mich/mir* a islandsce *mig/mér*.

## Žórle
* 
*
Manšćina

**Manšćina** abo **Manx** (mansce *Yn Ghaelg* abo *Yn Ghailck*) je keltiska rěč, kotraž so na kupje Man rěči. Je to rěč, kotraž so je ze stareje iršćiny wuwiła, je podobna wuchodoulsterskemu a gallowayskemu dialektu. 

Posledni čłowjek za kotrehož je była manšćina jako maćeršćina, je był Ned Maddrell, wumrěł w lěće 1974. W poslednjej dobje je ale rěč zaso wučena.

## Fonologija

## Eksterne wotkazy

* Wikipedija w manšćinje
* Modlitewna kniha w manšćinje
Goidelske rěče

**Goidelske rěče** je skupina kupowych keltiskich rěčow.
## Dźělenje

* goidelske (gaelske) rěče
** prairšćina
** staroiršćina
** srjedźnoiršćina
*** iršćina
*** šotiska gaelšćina
*** manšćina - mortwa rěč na kupje Man
Britaniske rěče

**Britaniske rěče** su skupina keltiskich rěčow.

## Dźělenje

* britaniske rěče
** kumbrijšćina
** piktšćina
** starowalizišćina
** srjedźnowalizišćina
*** walizišćina
** britijšćina
** juhozapadne britanske rěče
*** bretonšćina - rěč rozšěrjena w Bretanji we Francoskej
**** kornišćina - mortwa rěč na jendźelskej połkupje Cornwall
Słowjenšćina

**Słowjenšćina** *(slovenščina)* słuša do skupiny južnosłowjanskich rěčow. Wona je hamtska rěč w Słowjenskej a słuša nimo toho k hamtskim rěčam Europskeje unije.

Słowjensce rěči so lokalnje tež w susodnej Italskej a w Awstriskej, wosebje w Korutanskej, jako mjeńšinowa rěč.

## Gramatika
Słowjenšćina ma tři genusy, tři numerusy a šěsć padow. Tuž ma słowjenšćina nimo singulara a plurala kaž serbšćina hišće dual.

## Dialekty
Słowjenšćina je sylnje rozrjadowana do wšelakorych narěčow, kotrež so zdźěla jara wot so rozeznawaja.
* prekmuršćina
* rezijanšćina

## Wotkazaj
Chorwatšćina

**Chorwatšćina** *(hrvatski jezik)* je južnosłowjanska rěč chorwatskeho wobydlerstwa wosebje w Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje. Bazěruje runje kaž tež bosnišćina a serbišćina na wuchodohercegowskej štokawskej narěči.

## Chorwatski alfabet

## Gramatika
Chorwatšćina ma sydom padow, dwaj numerusaj a tři genusy.

## Přirunanje rozdźělnych rěčow
Južnosłowjanske rěče

**Južnosłowjanske rěče** su podskupina słowjanskich rěčow, kotraž tež słuša k indoeuropskim rěčam. Wone rěča so přewažnje na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje.

## Dźělenje

* južnosłowjanske rěče
** zapadne južnosłowjanske rěče
*** *[[serbiskochorwatšćina]]*
**** bosnišćina
**** čornohóršćina
**** chorwatšćina
***** Hrodowska chorwatšćina
***** molišćina
**** serbišćina
*** słowjenšćina
**** prekmuršćina
**** rezijanšćina
** wuchodne južnosłowjanske rěče
*** makedonšćina
*** bołharšćina
**** banatska bołharšćina

## Mortwe rěče
* staroslowěnšćina † - mortwa rěč

## Wotkaz
Baltiske morjo

**Baltiske morjo** (prjedy tež *Rańše morjo*; němsce *Ostsee*, dansce *Østersøen*, šwedsce *Östersjön*, finsce *Itämeri*, estisce *Läänemeri*, letisce *Baltijas jūra*, litawsce *Baltijos jūra*, rusce *Балтийское  море*, pólsce *Morze Bałtyckie*) je šelfowe morjo Atlantiskeho oceana, z kotrymž je přez wužinje Skagerrak a Kattegat kaž tež Sewjerne morjo zwjazane. 

Přestrjeń Baltiskeho morja je 422&nbsp;300 km&sup2;, najwjetša hłubokosć je 459&nbsp;m. Baltiske morjo twori sewjeroeuropske nutřkokrajne morjo, kotrež zwjazuje dźewjeć krajow ze sobu. Najwažniše přitoki su Wódra a Wisła z juha, Daugava a Njemen z wuchoda a Njewa ze sewjerowuchoda. Wažne kupy su mjez druhim Rujany, Usedom, Fehmarn, Bornholm,  Gotland a Saaremaa.

Po Baltiskim morju pomjenuja so Estiska, Letiska a Litawska při jeho wuchodnym pobrjoze jako „baltiske kraje“.

## Žórła


## Wotkaz
Atlantiski ocean

**Atlantiski ocean** abo **Atlantik** (we wobchadnej rěči tež *wulki hat*) je wodowa přestrjeń mjez Afriku, Europu a Ameriku. Je to druhi najwjetši z pjeć swětowych oceanow.

Jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe šěsćinu zemskeho powjercha, štož je 85&nbsp;133&nbsp;000&nbsp;km2. Dołhosć jeho pobrjoha je 111&nbsp;866&nbsp;km. Šěrokosć je wot 2&nbsp;848&nbsp;km mjez Brazilskej a Liberiju do 4&nbsp;830&nbsp;km mjez Zjednoćenymi statami Ameriki a sewjernej Afriku. Najhłubše městno w Atlantiskim oceanje je hłubina *Milwaukee* w Portorikoskej hrjebinje we hłubokosći 8&nbsp;376 metrow pod hładźinu oceana. Přerězna hłubokosć je 3&nbsp;646&nbsp;m. Ekwator dźěli jón do sewjerneho a južneho dźěla. Najwjetša kupa je Grönlandska.


Atlantic Ocean surface.jpg|Karta hłubokosće oceana
North_Atlantic_Circulation.gif|Mórske prudźenja w sewjernym Atlantiku


## Žórła


## Wotkazy
Bretanja

**Bretanja** (abo **Bretonska**, **Bretoniska**, bretonsce *Breizh* [], francosce *Bretagne* [bretanj'], galosce *Bertaèyn* [bertajn]) je połkupa a region při Atlantiskim oceanje na samym sewjerozapadźe Francoskeje, hdźež so nimo francošćiny tež bretonšćina a galošćina (francosce *gallo*) rěčitej. 

Historiska stolica Bretanje je Nantes.


wobraz:Gwenn_ha_du.svg|Chorhoj Bretanje
wobraz:Wappen_bretagne.svg|Wopon Bretanje
wobraz:Historic Brittany location.png|Połoženje Bretanje w Francoskej
wobraz:Bretagne_historique.png|Karta Bretanje
wobraz:Breton_clothes.jpg|Tradicionalna drasta


## Žórła


## Wotkazy
Ćichi ocean

**Ćichi ocean** (tež **Pacifik** abo **Pacifiski ocean**) je najwjetši ocean na Zemi a pokrywa třećinu zemskeho powjercha. Je w nim něhdźe 25&nbsp;000 kupow (wjace hač we wšěch druhich oceanach dohromady), wjetšina kupow leži južnje ekwatora. W Pacifiku je najwjetše wułójenje rybow.

* Přestrjeń dohromady z pódlanskimi morjemi: 165&nbsp;250&nbsp;000 km2
* Přerězna hłubokosć: 4&nbsp;280 m
* Najhłubše městno: Witjasowa hłubina, Marianski přirow, 10&nbsp;911 m
* Najwjetše morjo: Filipinske morjo 5&nbsp;700&nbsp;000 km2
* Najwjetši zaliw: Kaliforniski zaliw 160&nbsp;000 km2


Pacific elevation.jpg|Karta hłubokosće Ćicheho oceana
Pacific Ring of Fire.png|Wulkanisce aktiwny wobłuk wokoło Ćicheho oceana


## Žórła


## Wotkaz
Jendźelska

**Jendźelska** je najwjetši a najhusćišo wobsydleny kraj Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje. Wobsahuje dwě třećinje teritorija Wulkeje Britaniskeje a leži na juhu kupy. W sewjerje mjezuje ze Šotiskej, w zapadźe z Waliziskej, druhdźe je kraj z morjom wobdawany.

## Wotkaz
Ujgurska

**Sin-tiang** (chinsce: 新疆; pinyin: Xīnjiāng) je Ujgurska awtonomna kónčina Chinskej ludowej republiki. Leži w sewjerozapadnej Chinje, w centrje euraziskeho kontinenta, a z přestrjenju 1&nbsp;660&nbsp;000 km² je najwjetša prowinca ČLR. Na zapadźe a sewjerje mjezuje z wósmjomi statami: Mongolskej, Ruskej, Kazachstanom, Kirgizistanom, Tadźikistanom, Afghanistanom, Pakistanom a Indiskej; hranica je 5&nbsp;400&nbsp;km dołha.
Sudan

**Sudan** (hamtsce *Republic of the Sudan*) je třeći najwjetši stat w Africe a leži při Nilu na juhowuchodźe Sahary w Sahelowym pasmje. Z přestrjenju wjace hač 1,8 milionow kwadratnych kilometrow je Sudan třeći najwjetši kraj Afriki. Wot cyłkownje něhdźe 40 milionow wobydlerjow bydli pjećina w metropolowym rumje stolicy Khartum, do kotrehož słušatej tež wulkoměsće Omdurman a Bahri.

Republika Sudan je wot 1. januara 1956 njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwo, kotrež knježeše do toho nad *Anglo-Egyptowskim Sudanom*. Dnja 30. junija 1989 přewza Omar al-Bashir z wojerskim pučom móc w Sudanje a knježeše wot toho časa jako diktatoriski prezident. Po nimale 30 lětach bu 11. apryla 2019 wot wójska wotsadźeny a zajaty.

Po lětdźesatki trajacej byrgarskej wójnje, měrowym procesu a referendumje w lěće 2011 dósta Južny Sudan dnja 9. julija tutoho lěta swoju njewotwisnosć.

## Geografija
Mjezuje z Egyptowskej na sewjerje, z Libyskej a Čadom na zapadźe, ze Centralnoafriskej republiku na juhozapadźe, z Južnym Sudanom na juhu a z Etiopiskej, Eritreju a Čerwjenym morjom na wuchodźe.

Najwyša hora Sudana je wulkan Marra Kinyeti (3088 m) při zapadnej hranicy z Čadom.

### Města
Najwjetše města su:

* Omdurman – 1 670 000 wobydlerjow
* Khartum – 1 244 500 wobydlerjow
* Port Sudan –  401 100 wobydlerjow
* Kassala – 308 200 wobydlerjow
* El Obeid – 301 400 wobydlerjow
* Nyala – 298 400 wobydlerjow

## Žórła


## Wotkaz
Socialdemokratiski zwjazk Makedonskeje

**Socialdemokratiski zwjazk Makedonskeje** (makedonsce: Социјалдемократски сојуз на Македонија) je makedonska strona kotraž je so 20. aprila 1991 na 11. Kongresu SKM-strony za demokratisku transformaciju załožiła. W běhu 16-lětneje eksistency, SDSM je dohromady měła třoch předsydow. Prěni předsyda bě Branko Crvenkovski, kiž měješe tutu funkciju hač do swojeje wólby na prezidenta stata w lěće 2004.  Vlado Bučkovski jeho wotměni. 5. nowembra 2006 je Radmila Šekerinska přewzała stronske předsydstwo. Wokomiknje je SDSM  w Makedonskej w opoziciji.
Etiopiska

**Etiopiska** ( ኢትዮጵያ *Ityop̣p̣əya*) je njewotwisny stat we wuchodnej Africe. Mjezuje na juhu z Keniju, na zapadźe ze Sudanom a Južnym Sudanom, na sewjerje z Eritreju a Dźibuti a na wuchodźe ze Somaliju. Stolica horateho kraja, kotryž jako jedyn z mało afriskich statow ženje kolonizowany njebu, je Addis Abeba.

W lěće 1993 wotpači sewjerny krajny dźěl a twori wot toho časa njewotwisnu republiku Eritreju.

## Geografija
Najwyše městno je Ras Dashen Terara (4.620 m nad mórskej hładźinu) a najniše Danakilska depresija (125 m pod mórskej hładźinu).

## Administratiwne rozdźělenje
Wot lěta 1994 bu federacija wutworjena, kotraž wobsteji z dźewjeć narodnostnych zwjazkowych statow:

a dwě samostatnej měsće:

* Addis Abeba
* Dire Dawa

Kóždy zwjazkowy stat so dale dźěli do wokrjesow (*wereda*) a gmejnow (*kebele*).

### Rěče w Etiopiskej
W Etiopiskej rěči so 84 rěčow. Někotre z nich su:

* Afar
* Amharšćina
* Anfillo
* Berto
* Bussa
* Hadiya
* Harari
* Konso
* Ongota
* Oromo

* Saho
* Soddo
* Silt'e
* Somali
* Tigriňňa

* Sidama
* Wolaita
* Gurage
* Gamo
* Goffa

## Stawizny
Etiopiska je jedyn z najstaršich statow swěta. 

## Žórła


## Wotkaz
Ohridski jězor

**Ohridski jězor** ( Охридско Езеро/*Ochridsko ezero*,  *Liqeni i Ohrit*) je jedyn z třoch wulkich přirodnych jězorow w Sewjernej Makedonskej a zdobom najhłubši jězor na Balkanskej połkupje (286 m). Wón je wjetši hač Prespanski a Dojranski jězor. Ohridski jězor leži na juhozapadnej hranicy mjez Sewjernej Makedonskej a Albanskej a ma přestrjeń wot 340 km². Z Ohridskeho jězora wuńdźe rěka Crni Drim, kotraž běži do Jadranskeho morja.

Na přibrjohu Ohridskeho jězora namakaja so tři wjetše města: Ohrid a Struga, kotrejž ležitej w Sewjernej Makedonskej, a Pogradec, kotryž słuša k Albanskej.

W jězorje je 17 družinow rybow žiwych, z kotrychž namaka so 10 jeničce w tutym jězorje.

## Wotkaz
Prespanski jězor

**Prespanski jězor** ( *Liqeni i Prespës*,  Μεγάλη Πρέσπα/*Limni Megali Prespa*,  Преспанско Езеро/*Prespansko Ezero*) je mjeno dweju jězorow na Balkanskej połkupje w juhowuchodnej Europje, kotrejž stej přez bahno wot so dźělenej. Wulki Prespanski jězor na sewjeru dźěli so do wjetšeho makedonskeho dźěla a mjeńšeju dźělow w Grjekskej a Albanskej. Wot jeho přestrjenje słuša 190 km² k Sewjernej Makedonskej, 84,8 km² k Grjekskej a 38,8 km² k Albanskej. Mały Prespanski jězor leži dospołnje na grjekskim teritoriju.

Prespanski jězor nima nadzemski wuběžk, wobsteji pak podzemski zwisk ze susodnym Ohridskim jězorom.

## Wotkaz
Algeriska

**Algeriska** ( الجزائر *al-Ǧazāʾir*, „kupa“; tamazight ⵍⴷⵣⴰⵢⵔ *Ldzayer*) je najwjetši stat Afriki a leži w sewjernym dźělu kontinenta. Je pomjenowana po jeje stolicy a najwjetšim měsće Alžěr při Srjedźnym morju.

Kraj bě hač do lěta 1962 z francoskej koloniji a bu hakle po krawnej Algeriskej wójnje njewotwisny.

## Geografija

Algeriska ma 998 km dołhi pobrjóh při Srjedźnym morju a mjezuje na sewjerowuchodźe z Tuneziskej (965 km), na wuchodźe z Libyskej (982 km), w Saharje na juhu z Nigerom (956 km), na juhozapadźe z Mali (1.376 km) a Mawretanskej (463 km) a na zapadźe ze Zapadnej Saharu (42 km) a z Marokkom (1.559 km).

Kraj ma něhdźe 38 milionow wobydlerjow. Najwjetše město je stolica Alžěr (1.700.000 wobydlerjow); dalše wulke města su Oran (769.000), Constantine (591.000) a Annaba (446.000).

Najniše połožene městno je Chott Merlhir (40 metrow pod mórskej hładźinu), najwyša hora je *Tahat* z 2.918 metrami nad mórskej hładźinu.


## Administratiwne rozdźělenje

**48 prowincow** (*wilaya*):

## Žórła


## Wotkaz
Tuneziska

**Tuneziska** (hamtsce *Republika Tuneziska*) je njewotwisny stat při Srjedźnym morju w sewjernej Africe. Susodnej krajej stej Algeriska na zapadźe a Libyska na wuchodźe. 99 % wobydlerstwa su Arabojo. Najwjetše města Tuneziskeje su Tunis, Sfax a Sousse.

Do rewolucije lěta 2011 w ramiku tak mjenowaneho „Arabskeho nalěća“ knježeše přez 24 lět prezident Zine el-Abidine Ben Ali. Po třoch lětach politiskeho boja wo móc bu w nalěću 2014 nowa demokratiska wustawa schwalena.

## Žórła


## Wotkaz
Somalija

**Somalija** (somalisce *Soomaaliya*,  الصومال aṣ-Ṣūmāl; hamtsce *Zwjazkowa republika Somalija*) je de iure stat, kotryž so na Somalskej połkupje (znatej tež jako Róh Afriki) we Wuchodnej Africe nadeńdźe.

## Geografija

Susodne staty su Etiopiska na zapadźe, Dźibuti na sewjerozapadźe a Kenija na juhozapadźe. Na wuchodźe a sewjeru je kraj wot Indiskeho oceana a Adenskeho golfa wobdaty. Somalski stat dźensa jenož na papjerje eksistuje. Kraj je rozdźěleny do někotrych regionow, kotrež su pod kontrolu mjezynarodnje njepřipóznateju republikow Somaliland (na sewjerozapadźe) a Puntland (na sewjerje) kaž tež wjacorych wobrónjenych skupinow. Tuchwilne přechodne knježerstwo ma sydło w měsće Baidoa. Wone bu w lěće 2012 wolene a je tež wot mjezynarodneho zhromadźenstwa připóznate.


## Žórła


## Wotkaz
Somališćina

**Somališćina** je wuchodokušitska rěč, kotraž so we wuchodźe Afriki rěči. Wot lěta 1972 Somalšćina je oficielna hamtska rěč w Somaliji.