Jurij Wićaz

**Jurij Wićaz** (tež *Jurij Wićaz-Praski*;  *Jiří Wičaz*,  *Georg Lehmann*; * 19. oktobra 1899 w Špitlu, † 22. januara 1974 w Praze) bě serbski žurnalist, spisowaćel a přełožowar.

## Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn serbskeho ratarja w Špitlu pola Kamjenca a wopytowaše po zakónčenju ludoweje šule – hdźež bě mjez druhim Franc Kral z jeho wučerjom – w lěće 1912 najprjedy Budysku Tachantsku šulu, dokelž měješe so stać z měšnikom. Wot 1913 do 1917 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež chodźeše – hromadźe na přikład z Janom Cyžom – na němskorěčny Małostronski gymnazij. W lětomaj 1917/18 bě z wojakom, zapowědźi pak hišće do kónca prěnjeje swětoweje wójny wojersku słužbu a nawróći so na dyrdomdejske wašnje přez Prahu do Budyšina, čehoždla jeho němski stat w 1920tych a 1930tych lětach přesćěhowaše.

Po nawróćenju do Prahi bě wot 1918 do 1920 na realnym gymnaziju mjez druhim pola profesora Josefa Páty a započa potom studij prawnistwa na Karlowej uniwersiće, kotryž 1922 njedokónčeny přetorhny. W samsnym lěće započa dźěłać jako politiski žurnalist pola Čěskosłowakskeje nowinskeje kenclije (ČTK). Wot 1930 do 1933 dźěłaše jako swobodny žurnalist za wšelake wukrajne nowiny, prjedy hač so k ČTK wróći, zo by za nju dale hač do lěta 1939 jako korespondent z wukraja, mjez druhim z Juhosłowjanskeje (1927/28), Bołharskeje (1929–39), Turkowskeje a Grjekskeje rozprawjał. Wot 1939 skutkowaše tež za Telegrafisku agenturu Sowjetskeho zwjazka (TASS). 

Dla wójnskich wobstejnosćow wopušći w lěće 1941 Europu, zo by w Bliskim wuchodźe dale jako korespondent za ČTK dźěłał. W Jeruzalemje wudawaše sobu čěskorěčny tydźenik *Naše osvobození* („Naše wuswobodźenje“). Tež po kóncu Druheje swětoweje wójny wostanje wukraj jeho skutkowanišćo, tak bě wot 1946 hač do spočatka połstatych lět z korespondentom ČTK w Parisu, Londonje, Moskwje a při sydle Zjednoćenych narodow w New Yorku. W přestawkach mjez wukrajnymi zasadźenjemi dźěłaše w nutřkoredakciskej słužbje ČTK w Praze. Na konferencomaj wonkownych ministrow lěta 1947 w Londonje a Moskwje so za serbske zajimy zasadźi. Wo swojich dožiwjenjach rozprawješe w zwjazkomaj pod titlom *Z Kamjenskim nosom*. Třeći zwjazk zwosta njedokónčeny.

Jurij Wićaz bydleše hač do swojeje smjerće w twarjenju Serbskeho seminara na Małej stronje. Tam zemrě dnja 22. januara 1974 a bu na Praskim Olšanskim pohrjebnišću pochowany. Při rowje porěči jeho přećel Jan Cyž.

## Skutkowanje
Čas swojeho žiwjenja dopisowaše Wićaz do serbskich nowin a wo politiskich podawkach ze cyłeho swěta kaž tež wo poćahach mjez Čechami a Serbami. Čěskemu sorabistej Josef Páta pomha při zestajenju serbskich wučbnicow. W lěće 1922 přełoži knihu Tomáša G. Masaryka *Nowa Europa*. Nimo žurnalistiskeho dźěła wěnowaše so přełožowanju literatury z rušćiny, francošćiny, jendźelšćiny, pólšćiny, serbochorwatšćiny a bołharšćiny do čěšćiny kaž tež z čěšćiny do serbšćiny. Serbsce wozjewi mjez druhim někotre přełožki Jana Nerudowych *Małostronskich powědančkow* a Aloisa Jirásekowu *Filozofisku historiju*. Ze słowakšćiny zeserbšći roman *Drjewjana wjes* František Hečki a z bołharšćiny za Němsko-Serbske ludowe dźiwadło *Hońtwa za zastojnstwom*, hru Iwana Wazowowa.

Wot lěta 1920 bě Jurij Wićaz z čłonom Maćicy Serbskeje a wěsty čas ze serbskim jednaćelom Čěsko-serbskeho towarstwa „Adolf Černý“ w Praze, dźensnišeje Společnoste přátel Lužice. 1924 wožiwi hromadźe z Janom Cyžom, Mikławšom Krječmarjom, Hermanom Šlecu a Janom Skalu Prasku Serbowku.

## Wozjewjenja
* *Filozofiska historija.* Spisał Alois Jirásek; přełožk z čěšćiny, Praha 1921.
* *Nowa Europa – słowjanske stejnišćo.* Spisał Tomáš G. Masaryk; přełožk z čěšćiny, Budyšin 1922.
* *Drjewjana wjes.* Spisał František Hečka; přełožk ze słowakšćiny, Budyšin 1959.
* *Małostronske powědančka.* Spisał Jan Neruda; přełožk z čěšćiny, Budyšin 1961.
* *Z Kamjenskim nosom.* Reportaža, 2 zwjazkaj, Budyšin 1961/63.

## Literatura
* Tomasz Derlatka: *Balkán v reportáži Jurije Wićaze.* W: *Slovanský jih.* 15 (2015) 1, str. 3–13
* Vladimira Lebedová-Zmeškalová: *Łužiski Serb w Praze.* W *[[Protyka|Protyce]] 1999*, Budyšin 1998, str. 67sl.
* Piotr Pałys: *Die diplomatischen Aktivitäten von Jurij Wićaz anlässlich der Außenministerkonferenzen der vier Mächte in Moskau und London 1947.* W *[[Lětopis]]u* 14 (2005) 2, str. 37–44

## Žórle

* Judith Wjenkec: ''Jurij Wićaz – zapomenutý lužickosrbský cestopisec.'' W: *Proudy – středoevropský časopis pro vědu a literaturu*, 2/2014.