Europa

**Europa** je poměrnje mały kontinent, dokładnje prajene žadyn samostatny kontinent, ale dźěl dwójneho kontinenta Eurazija, wobstejaceho z Europy a Azije. Jenož Awstralija je mjeńša.

## Geografija
Europa mjezuje z Aziju na wuchodźe, ze Srjedźozemskim morjom na juhu a z Atlantiskim oceanom na zapadźe. Hranica mjez Europu a Aziju njeje jasnje definowana, najpopularniša w němskorěčnym konteksće je pak definicija Philipa Johana von Strahlenberga, po kotrejž tworja horiny Ural, rěka ze samsnym mjenom, Kaspiske morjo a Manyčowa nižina sewjernje Kawkaza europsku mjezu na wuchodźe. Porno tomu podawa so w jendźelsko- a francoskorěčnym rumje husćišo Kawkaz sam jako hranica.

Cyłkownje ma Europa přestrjeń wot něhdźe 10,5&nbsp;milionow kwadratnych kilometrow a je tuž druhi najmjeńši kontinent. Najsewjerniši dypk europskeje twjerdźizny leži na połkupje Nordkinn w Norwegskej (70°&nbsp;54′&nbsp;N), najjužniši Punta de Tarifa w Španiskej (36°&nbsp;N) a najzapadniši Cabo da Roca w Portugalskej (9°&nbsp;30′&nbsp;W). Zdalenosć wot Urala k Atlantiskemu oceanej je wokoło 6000&nbsp;km, wot Norwegskeje do Španiskeje wokoło 3800 km. Najwyša hora kontinenta je po powšitkownej definiciji europskich mjezow Mont Blanc (4.810&nbsp;m) w francoskich Alpach. Wobhladuje-li so pak hłowny hrjebjeń Kawkaza jako hranica, je Elbrus (5.642&nbsp;m) najwyši dypk. Najdlěša rěka je Wolga we wuchodnej Europje a najwjetši jězor Ladogaski jězor blisko Pětrohroda.

### Rěki
Wot 20 najdlěšich rěkow Europy běža 13 zdźěla abo dospołnje w Ruskej:

;Hlej tež: *[[Lisćina rěkow w Europje]]*

### Jězory
Najwjetše jězory w Europje su:
# Ladogaski jězor w Ruskej – 18.390 km² (z kupami)
# Onjegaski jězor w Ruskej – 9616 km²
# Vänerski jězor w Šwedskej – 5650 km²
# Saimaa w Finskej – 4400 km² (jako jězorowy system)
# Peipuski jězor w Estiskej a Ruskej – 3555 km²

## Wobydlerstwo
Z něhdźe 700 milionami wobydlerjow słuša Europa k husće wobsydlenym regionam swěta. Přerězna hustosć wobydlerstwa je 65&nbsp;wobydlerjow na kwadratny kilometer. Mjeztym zo su srjedźna, zapadna a južna Europa husće wobsydlene, woteběra hustosć wobydlerstwa k sewjerej a wuchodej.

### Rěče
Wjace hač 90 procent europskich wobydlerjow rěči indoeuropske rěče, předewšěm słowjanske, germanske a romaniske. Tež grjekšćina, albanšćina, baltiske a keltiske rěče kaž tež Romani słušeja do indoeuropskeje skupiny. Druhu najwjetšu rěčnu swójbu Europy tworja uralske rěče. Do njeje słušeja hłownje finšćina, estišćina a madźaršćina jako europske hamtske rěče kaž tež samiske rěče w Skandinawiskej a wšelakore mjeńšinowe rěče w Ruskej.

W europskim dźělu Turkowskeje je turkowšćina a w Kazachstanje kazachšćina jako turkskej rěči z hamtskimaj rěčomaj. Na wuchodnej kromje kontinenta je kalmykšćina jenička mongolska rěč, kotraž je w Europje domoródna. Na kupje Malta je z maltašćinu semitiska rěč z hamtskej rěču. Pochad baskišćiny, kotraž so w Španiskej a Francoskej rěči, dotal njeje znaty.

Najbóle rozšěrjenej alfabetaj w Europje stej łaćonski a kyriliski.

### Nabožiny
Křesćanstwo a islam stej najwažnišej europskej nabožinje – wokoło 75&nbsp;% Europjanow su křesćenjo (předewšěm katolscy, protestantiscy a ortodoksni) a něhdźe 8&nbsp;% su muslimojo, kiž su zwjetša w Ruskej žiwi (25&nbsp;mil.), ale tež w europskej Turkowskej (6&nbsp;mil.), w Bosniskej a Hercegowinje (2,2&nbsp;mil.) a w Albanskej (2&nbsp;mil.). K tomu přińdu dźensa hišće muslimscy migranća a potomnicy migrantow, předewšěm w Francoskej (5,5&nbsp;mil.) a Němskej (4&nbsp;mil.) kaž tež w Zjednoćenym kralestwje a Italskej.

Židźa su mjenje hač jedyn procent europskeho wobydlerstwa (wokoło 2&nbsp;mil.). Blisko Kaspiskeho morja su Kalmykojo žiwi – jenički buddhistiski lud Europy.

Wokoło 17 procent Europjanow su bjezkonfesionelni, wosebje w Estiskej, Čěskej, Nižozemskej, Ruskej a wuchodnej Němskej a powšitkownje skerje w městach.

### Města
Najwjetše města Europy su Moskwa (10,4&nbsp;mil.), London (7,4&nbsp;mil.), Istanbul (6,9&nbsp;mil.), Pětrohród (4,8&nbsp;mil.) a Berlin (3,5&nbsp;mil. wobydlerjow).

## Staty w Europje
*  (Stolica Tirana)
*  (Andorra la Vella)
*  (Wien)
*  (Brüssel)
*  (Minsk)
*  (Sofija)
*  (Sarajewo)
*  (Zagreb)
*  (Praha)
*  (Podgorica)
*  (Kopenhagen)
*  (Tallinn)
*  (Helsinki)
*  (Paris)
*  (Tbilisi)
*  (Athen)
*  (Dublin)
*  (Reykjavík)
*  (Rom)
*  (Astana) – wjetši dźěl leži w Aziji
* Kosowo (Priština) – njewotwisnosć so wot wšěch statow njepřipóznaje
*  (Riga)
*  (Vaduz)
*  (Vilnius)
*  (Luxemburg)
*  (Budapest)
*  (Skopje)
*  (Valletta)
*  (Chișinău)
*  (Monaco)
*  (Berlin)
*  (Amsterdam)
*  (Oslo)
*  (Waršawa)
*  (Lisabon)
*  (Bukarest)
*  (Moskwa) - zdźěla leži w Aziji
*  (San Marino)
*  (Běłohród)
*  (Bratisława)
*  (Ljubljana)
*  (Madrid)
*  (Stockholm)
*  (Bern)
*  (Ankara) - wjetši dźěl leži w Aziji
*  (Kijew)
*  (Vatikanske město)
*  (London)

a połsamostatnej kupowej skupinje:
* Färöje (Danska)
* Åland (Finska)

a jedna kolonija:
* Gibraltar (Zjednoćene kralestwo)

Wjetšina europskich krajow je čłon Europskeje rady. 27&nbsp;krajow je čłon Europskeje unije.

## Wotkaz