open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swjate romske mócnarstwo

**Swjate romske mócnarstwo** (, ) bě dominantny a w swojich jadrowych regionach přewažnje němskorěčny stat w srjedźnej Europje, kotryž wobsteješe wot 962 do 1806. Mócnarstwo wobjimowaše dźesatki mjenje abo bóle njewotwisnych kralestwow, wjerchowstwow, hrabinstwow a druhich krajow kaž tež swobodne města. Na čole mócnarstwa steješe němski kejžor, kiž měješe pak zwjetša jenož mało realneje mocy.

Do teritorija Swjateho romskeho mócnarstwa słušachu regiony w slědowacych dźensnišich statach: Němska, Awstriska, Čěska, Šwicarska, Liechtenstein, Nižozemska, Belgiska, Luxemburgska, Słowjenska a tež mjeńše dźěle dźensnišeje Pólskeje, Francoskeje a Italskeje.

Kajkostnik *romske* pokazuje na wotmyslenu kontinuitu Swjateho romskeho mócnarstwa z Romskim imperijom, kajkostnik *Swjate* pokazuje na ambicije wobknježić tež Italsku a Vatikan. Wot lěta 1512 rěkaše stata oficielnje **Swjate romske mócnarstwo němskeho naroda** (, ).

## Wotkaz
Karlo Jordan

**Karlo Jordan** (* 22. meje 1885 w Popojcach; † 3. meje 1967 w Choćebuzu) bě delnjoserbski wučer a narodny prócowar. 

Narodźi so jako syn serbskeho wučerja, spisowaćela a narodneho prócowarja Hendricha Jordana w delnjołužiskich Popojcach. Po studiju wučerstwa skutkowaše štyri lěta w swojej ródnej wsy a potom we Wusokej pola Wětošowa. W lěće 1937 bě prěni delnjoserbski wučer, kotrehož nacije z Łužicy wupokazachu. Po Druhej swětowej wójnje bě sekretar Domowiny za Delnju Łužicu. Wot 1949 wuwučowaše delnjoserbšćinu na Serbskej ludowej uniwersiće w Chrósće a Bórkowach kaž tež na Serbskej rěčnej šuli w Dešanku.

We Wusokej wutwori Jordan serbsku rejwansku skupinu, dwójny spěwny kwartet a chór, kotryž tež dirigowaše. Wuda serbske spěwy za měšane chóry a pisaše za Bramborski Serbski Casnik a dalše serbske časopisy. Zawostaji najwjetšu serbsku knihownju w Delnjej Łužicy, kotraž bě zdónk biblioteki Choćebuskeho Serbskeho muzeja.

Wot lěta 1910 bě z čłonom Maćicy Serbskeje a zdobom aktiwny sobustaw a pokładnik jeje delnjoserbskeje sotry. W lěće 1930 organizowaše swjedźeń k 50. jubilejej Maśicy we Wětošowje sobu.

Jeho row nadeńdźe so na Choćebuskim Sewjernym kěrchowje.

## Literatura
* Christa Brandtowa, Ako smy chopili ceptariś, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin 1989
Jiří Wolker

**Jiří Wolker** (* 29. měrca 1900, Prostějov; † 3. januara 1924 runje tam) bě čěski basnikar a dramatikar. Wolker bě čłon Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje.

### Twórby
* *Host do domu* (1921)
* *Proletářské umění* (1922)
* *Těžká hodina* (1922) 
* *Tři hry* (1923)
* *Do boje, lásko, leť*

## Wotkaz
Robert Mugabe

**Robert Gabriel Mugabe** (* 21. februara 1924 w Harare, Rhodesiska; † 6. septembra 2019 w Singapurje) bě simbabweski politikar, kiž knježeše wot njewotwisnosće 1980 hač do nowembra 2017 nad afriskim krajom.

W lěće 1980 dobudźe ze swojej *Zimbabwe African National Union* (ZANU) wólby w tehdyšej Rhodesiskej a sta so z prěnim čornym premierministrom kraja. Po 37 lět trajacym knjejstwu – najprjedy jako premier (1980–87) a pozdźišo jako diktatoriski prezident – bu wón, kiž bě z 93 lětami zdobom najstarši hłowa stata na swěće, w nowembrje 2017 přez njekrawny wojerski puč wotsadźeny.

## Wotkaz
Štomowa strelicija

**Štomowa strelicija**, tež **natalowa strelicija** (*Strelitzia nicolai*) je rostlina ze swójby strelicijowych rostlinow (*Strelitziaceae*).

## Wopis
Štomowa strelicija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot hač do 6 m. Stwjelco je zrunane a wodrjewjene. Twori kupu, kotraž docpěje šěrokosć wot wjace hač 3,5 m.

Łopjena su ćmowozelene, docpěja dołhosć wot wjace hač 1,5 m a sedźa na dołhich stołpikach.

Kćěje w lěće. Kćenja su nazeleń módre a běłe, steja w łopjenowych rozporach w hornim dźělu rostliny. Jich wysoke łopješko je načerwjeń brune.

## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 831 

## Eksterne wotkazy
Indiski ocean

**Indiski ocean** je ocean, kotryž leži mjez Afriku, Aziju a 
Awstralija a Antarktiku. Ma přestrjeń 70&nbsp;560&nbsp;000 km2 (něhdźe 20 % wodowej powjeršiny Zemje) a je tak třeći najwjetši ocean na Zemi (po Ćichim oceanje a Atlantiskim oceanje). Najhłubše městno w Indiskim oceanje je Jawaska hrjebinja (7&nbsp;290&nbsp;m), přerězna hłubokosć je 3&nbsp;741&nbsp;m.

Na sewjeru mjezuje Indiski ocean z Aziju, wosebje z Indiskej połkupu a Arabskej połkupu, na zapadźe z wuchodnej Afriku a Atlantiskim oceanom, na wuchodźe z Indochinu, Awstraliju a Ćichim oceanom a na juhu pak z Južnym oceanom. Na sewjerozapadźe je Indiski ocean zwjazany přez Arabske morjo, Čerwjene morjo a wobchadnje wuznamny Suezski kanal ze Srjedźnym morjom.

Wulke kupy Indiskeho oceana su Madagaskar, Sri Lanka a někotre kupy Indoneskeje.


Indian_Ocean_bathymetry_srtm.png|Karta hłubokosće Indiskeho oceana
Blue_Marble_Eastern_Hemisphere.jpg|Satelitowy wobraz


## Žórła


## Wotkazy
Srjedźowěk

**Srjedźowěk** je epocha w europskich stawiznach, kotraž traješe někak wot pjateho do pjatnateho lětstotka. Tradicionalny spočatk srjedźowěka je kónc Zapadoromskeho mócnarstwa w lěće 476 a tradicionalny kónc srjedźowěka je pak zdobyće Konstantinopela ze strony Osmanow w lěće 1453,  pak wotkryće Ameriki přez Kolumbusa w lěće 1492, pak spočatk lutherskeje reformacije w lěće 1517.

## Wotkaz
1911

## Podawki
* Wutworjenje samostatneje romsko-katolskeje wosady w Baćonju.
* W Depsku poswjeća nowu ewangelsku cyrkej.
* 6. awgusta: W Kulowje wotměje so pod nawodom Józefa Jakubaša 37. Schadźowanka.

## Narodniny
* 22. januara: Bruno Kreisky – awstriski politikar (SPÖ), zwjazkowy kancler († 1990)
* 31. januara: Pawoł Albert – serbski farar († 1999)
* 6. februara: Ronald Reagan – US-ameriski dźiwadźelnik a politikar, 40. prezident Zjednoćenych statow († 2004)
* 6. meje: Richard Šołta – serbski ewangelski farar († 1989)
* 26. junija: Gerhard Wirth – serbski farar a ewangelski superintendent († 2000)
* 30. junija: Czesław Miłosz – pólski spisowaćel († 2004)
* 5. julija: Georges Pompidou – francoski statny prezident († 1974)
* 13. oktobra: Wójćech Kóčka – serbski archeologa a uniwersitny profesor w Pólskej († 1965)
* 8. decembra: Stanisław Marija Nawka – serbski pater SJ, nabožno-narodny prócowar († 1992)

## Wumrěće
* 7. januara: Jan Awgust Zoba – serbski bur, reprezentant serbskich wulkoburskich kublerjow w narodnym hibanju (* 1869)
* 22. apryla: Jakub Kral – serbski wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel (* 1828)
* 28. oktobra: Měrćin Renč – serbski farar, stawizniski slědźer a kulturny prócowar (* 1853)

## Wotkaz
1912

**1912** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
### We Łužicy
* Zagmejnowanje wjeski Třělan do města Budyšin
* 5. meje: Załoženje Serbskeho towarstwa za Wulke Ždźary a wokolinu z prěnim předsydu Handrijom Hajnkom.
* 25. meje: W Budyšinje wotewri so Kejžorska dróha (dźensniša *Karla Marxowa*) jako zwisk mjez starym městom a dwórnišćom.
* 18. awgusta: W Budestecach wotměje so pod nawodom Jurja Šołty 38. Schadźowanka.
* 13. oktobra: Załoženje Domowiny we Wojerecach
* 12. nowembra: Prěnje předstajenje spěwohry *Smjertnica* z pjera Jurja Pilka

### Druhdźe
* 6. januara: New Mexico přistupi jako 47. čłon Zjednoćenym statam.
* 14. februara: Arizona sta so z 48. zwjazkowym statom Zjednoćenych statow.
* 14. apryla: W sewjernym Atlantiskim oceanje zestorka *[[RMS Titanic]]* z lodowej horu a potepi so.

## Narodniny
* 6. januara: Pawoł Nowotny – serbski literarny stawiznar a ludowědnik († 2010)
* 1. februara: Kurt Pětš – direktor Serbskeho wučerskeho wustawa, ornitologa († 1998)
* 2. februara: Jakub Dyrlich – rězbar a ludowy wuměłc († 1986)
* 9. měrca: Albert Wawrik – nakładnistwowy lektor a serbski spisowaćel († 1988)
* 14. awgusta: Erwin Strittmatter – serbsko-němski spisowaćel († 1994)
* 4. oktobra: Hańža Rječcyna rodź. Manjokec – serbska pěstowarka, Domowinska prócowarka a ludowa zastupjerka († 1974)
* 17. oktobra: Jan Pawoł I. – katolski bamž († 1978)
* 20. oktobra: Hana Tilichowa – serbska ludowa wuměłča († 1997)

## Wumrěće
* 22. junija: Richard Andree – němski geograf a etnograf (* 1835)
* 9. septembra: Jaroslav Vrchlický – čěski basnik a přełožowar (* 1853)

## Wotkaz
1913

## Podawki
* 10. awgusta: W Njebjelčicach wotměje so pod nawodom Jurja Bruska 39. Schadźowanka.

## Narodniny
* 9. januara: Richard Nixon – US-ameriski politikar, 37. prezident Zjednoćenych statow († 1994)
* 18. junija: Cecilija Hajnec – serbska wučerka a dirigentka „Lilije“ († 1996)
* 14. julija: Gerald Ford – US-ameriski politikar, 38. prezident Zjednoćenych statow († 2006)
* 16. julija: Hana Delanowa – serbska ludowa spěwarka a antifašistka († 1947)
* 20. septembra: Anton Nawka – serbski spisowaćel († 1998)
* 7. nowembra: Jurij Grubert – serbski nowinar († 1999)
* 18. decembra: Willy Brandt – němski socialnodemokratiski politikar a zwjazkowy kancler († 1992)

## Wumrěće
* 28. januara: Jan Bohuwěr Pjech – serbski knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće (* 1838)
* 28. apryla: Jan Bohuwěr Jakub – serbski gymnazialny profesor (* 1849)
* 13. julija: Mjertyn Rocha – serbski farar a składnostny basnik (* 1837)
* 1. awgusta: Lesja Ukrajinka – ukrainska basnjerka
* 13. awgusta: August Bebel – němski socialistiski politikar a publicist, sobuzałožer SPD (* 1840)
* 21. nowembra: Jurij Jakub – serbski farar a předsyda Serbskeje prědarskeje konferency (* 1839)

## Wotkaz
1914

## Podawki
* 28. junija: Gavrilo Princip zatřěli rakusko-wuherskeho trónoweho naslědnika Franca Ferdinanda a jeho mandźelsku. 
* 28. julija: Z připowědźenjom wójny wot Rakusko-Wuherskeje na Serbisku so prěnja swětowa wójna započnje.
* 3. septembra: W Romje bu Giacomo della Chiesa jako Benedikt XV. za 257. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny.

## Narodniny
* 5. januara: Pawoł Čornak – serbski wučer a Domowinski funkcionar († 1955)
* 20. meje: Jurij Měrćink – serbski kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity († 1988)
* 2. julija: Alojs Andricki – serbski duchowny, narodny prócowar a martrar († 1943)
* 9. julija: Willi Stoph – němski politikar strony SED († 1999)

## Wumrěće
* 13. apryla: Korla Awgust Kubica – serbski farar, aktiwny čłon Maćicy Serbskeje (* 1842)
* 20. awgusta: Pius X. – katolski bamž (* 1835)

## Wotkaz
1915

## Podawki
* 24. apryla: Z deportaciju armenskeje elity z Konstantinopla zahaji so w Osmaniskim mócnarstwje genocid Armenjanow, při kotrymž wjace hač milion ludźi wumrě.

## Narodniny
* 14. januara: Hana Wićazowa – serbska ludowa pěsnjerka a spěwarka († 1995)
* 12. awgusta: Marja Brězanowa – serbska ludowa basnica († 2009)
* 14. nowembra: Jan Hejduška – serbski basnik, aktiwny čłon Praskeje Serbowki († 1944)
* 25. nowembra: Augusto Pinochet – chilski general, prawicarski politikar a diktator († 2006)
* 19. decembra: Édith Piaf – francoska šansonowa spěwarka († 1963)
* 20. decembra: Ilija Dźuvalekovski – makedonski dźiwadźelnik a režiser († 2004)

## Wumrěće
* 14. měrca: Handrij Šała – serbski wučer a składnostny basnik (* 1843)
* 16. junija: Jurij Brósk – serbski farar, přełožowar a basnik (* 1833)
* 13. awgusta: Jan Rječka – serbski wučer a hudźbny prócowar (* 1878)
* 25. septembra: Franc Kral – serbski wučer, prócowar towarstwoweho žiwjenja a sobuzałožer Domowiny (* 1886)	
* 11. oktobra: Jan Ćěsla – serbski lěkar, basnik a přełožowar (* 1840)	
* 4. decembra: Michał Pětranc – serbski lěkar a składnostny spisaćel (* 1849)	

## Wotkaz
1916

**1916** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 13. awgusta: Wosrjedź wójny wotměje so w Chrósćicach pod nawodom Józefa Nowaka 42. Schadźowanka.

## Narodniny
* 5. januara: Wilhelm Szewczyk – pólski spisowaćel a přełožowar serbskeje literatury († 1991)
* 19. apryla: Pawoł Kmjeć – serbski ludowy wuměłc a awtor dźiwadłowych hrow († 1990)
* 23. apryla: Herbert Nowak – serbski farar, spisowaćel a narodny prócowar († 2011)
* 9. junija: Jurij Brězan – serbski spisowaćel († 2006)
* 4. oktobra: Frido Mětšk – serbski spisowaćel, stawiznar a wudawaćel († 1990)
* 26. oktobra: François Mitterrand – francoski politikar socialistiskeje strony a statny prezident († 1996)

## Wumrěće
* 29. februara: Měto Korjeńk – serbski farar a kulturny prócowar (* 1841)
* 10. meje: Jakub Herman – serbski farar, mecen a spěchowar serbskeje literatury (* 1836)	
* 24. meje: Jan Renč – serbski farar a kulturny prócowar (* 1856)	
* 16. oktobra: Jan Gólč – serbski farar a kulturny prócowar (* 1864)		
* 13. nowembra: Jakub Kilank – serbski gymnazialny profesor, w młodych lětach spisowaćel (* 1856)
* 21. nowembra: Franc Józef I. – kejžor Rakuskeje, kral Wuherskeje a Čěskeje (* 1830)
* 22. nowembra: Jack London – US–ameriski spisowaćel a žurnalist (* 1876)	
* 5. decembra: Mikławš Zarjenk – serbski farar, basnik a spisowaćel (* 1865)

## Wotkaz
1919

## Podawki
### W Serbach
* 25. januara: Prěnje čisło tydźenika Serbske Słowo redaktora Maksa Štrympy wuńdźe.
* 11. apryla: Serbski narodny wuběrk předpołoži měrowej konferency memorandum.
* 22. julija: W Sakskej schwali so Přechodny zakoń šulstwo, z kotrymž so serbskim dźěćom serbskorěčna wučba zmóžni.
* 26. julija: Pod redaktorstwom Franca Šołty wuńdźe prěnje čisło časopisa Serbski Student.
* 10. awgusta: W Budyšinje wotměje so pod nawodom Józefa Nowaka 45. Schadźowanka – prěnja po wójnje a w měsće.
* 1. nowembra: Załoženje Serbskeje ludoweje banki.
* 2. nowembra: Załoženje Łužiskeje ludoweje strony.

### Druhdźe
* 18. januara: Po prěnjej swětowej wójnje zahaji so we Francoskej měrowa konferenca.
* 11. februara: Friedrich Ebert bu wot Narodneje zhromadźizny za prěnjeho prezidenta Weimarskeje republiki wuzwoleny.
* 23. junija: Němska narodna zhromadźizna přiwza měrowe zrěčenje.
* 28. junija: Němska delegacija podpisa Versailleske měrowe zrěčenje.
* 31. julija: Narodna zhromadźizna we Weimarje přiwza nowu wustawu.

## Narodniny
* 17. měrca: Nat King Cole – US-ameriski spěwar a jazzowy hudźbnik († 1965)
* 27. měrca: Hańža Bjeńšowa – serbska spisowaćelka († 1999)
* 3. meje: Pete Seeger – US-ameriski folkowy hudźbnik († 2014)
* 7. meje: Eva Perón – argentinska first lady; „Evita“ († 1952)
* 8. julija: Walter Scheel – němski politikar a zwjazkowy prezident († 2016)
* 25. oktobra: Beate Uhse – němska pilotka a załožerka sekswobchoda ze samsnym mjenom († 2001)
* 26. oktobra: Mohammad Reza Pahlawi – šah Persiskeje († 1980)

## Wumrěće
* 15. januara: Karl Liebknecht – němski socialistiski politikar a sobuzałožer KPD, zamordowany wot prawicarskeho swobodneho korpsa (* 1871)
* 15. januara: Rosa Luxemburg – němska socialistiska politikarka, zamordowana wot prawicarskeho swobodneho korpsa (* 1871)
* 10. apryla: Emiliano Zapata – mexiski rewolucionarny wjednik (* 1879)
* 27. awgusta: Louis Botha – južnoafriski premierminister (* 1862)
* 13. oktobra: Jan Bjarnat Krušwica – serbski farar, kěrlušer a kulturny prócowar (* 1845)

## Wotkaz
1920

**1920** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
### W Serbach
* 15. awgusta: W Budyšinje wotměje so pod nawodom Hermana Šlecy 46. Schadźowanka.
* 9. nowembra: W Budyšinje załoži so Serbski Sokoł.
* Załoženje tak mjenowaneje *[[Wendenabteilung]]*, kotraž měješe politiske aktiwity Serbow dohladować.

### Druhdźe
* 13.–17. měrca: Prawicarski pučowy pospyt Wolfganga Kappa w Berlinje.

## Narodniny
* 11. februara: Faruk – kral Egyptowskeje († 1965)
* 15. apryla: Richard von Weizsäcker – němski politikar a zwjazkowy prezident  († 2015)
* 18. meje: Karol Wojtyła (Jan Pawoł II.) – pólski kardinal a katolski bamž († 2005)
* 2. junija: Marcel Reich-Ranicki – němsko-pólski publicist a literarny kritikar († 2013)
* 20. junija: Fryco Nakońc – serbski tkalc přestrěncow a Domowinski funkcionar († 1967)
* 24. awgusta: Jan Wjela – serbski wučer, spisowaćel a awtor wučbnicow († 1999)
* 14. septembra: Herman Jan – serbski blidar a narodny prócowar († 1999)
* 18. decembra: Maks Pilop – serbski nowinar a awtor († 1993)

## Wumrěće
* 21. januara: Herman Kilian – serbski farar w Serbinje (* 1859)
* 19. měrca: Erich Kalc – serbski dźěłaćer a wojowar Delnjołužiskeje čerwjeneje armeje (* 1902)	
* 19. měrca: Adolf Rumpoš – serbski dźěłaćer a wojowar Delnjołužiskeje čerwjeneje armeje (* 1903)	
* 22. awgusta: Jakub Nowak-Kašćanski – serbski farar a powědančkar (* 1864)
* 13. oktobra: Arnošt Helas – serbski ćěsla, ludowy basnik a spisowaćel (* 1840)

## Wozjewjenja
* Filip Rězak: „Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče“

## Wotkaz
1917

## Podawki
* 7. nowembra (25. oktobra): Oktoberska rewolucija w Ruskej. Bolšewisća móc přewozmu.

## Narodniny
* 20. februara: Jan Hempel – serbski filmowc, awtor a moler († 1998)
* 14. apryla: Hanso Góleńk – serbski wučer, awtor wučbnicow a přełožowar († 1995)
* 25. apryla: Ella Fitzgerald – US-ameriska jazzowa spěwarka († 1996)
* 8. meje: Helena Nawcyna – serbska awtorka a wudawaćelka († 2010)
* 9. junija: Eric Hobsbawm – britiski stawiznar († 2012)
* 22. julija: Jurij Chěžka – serbski basnik a antifašist († 1944)
* 19. nowembra: Indira Gandhi – indiska politikarka a premierministerka († 1984)

## Wumrěće
* 28. měrca: Hajno Jordan – serbski wučer, mjenowědnik a kulturny prócowar (* 1882)
* 8. apryla: Handrij Falka – serbski ludowy basnik (* 1837)
* 14. apryla: Ludwik Lejzer Zamenhof – pólski lěkar, załožer planoweje rěče Esperanto (* 1859)
* 16. meje: Korla Awgust Fiedler – serbski wučer, pěsnjer, hudźbnik a kulturny prócowar (* 1835)
* 14. junija: August Heino – Budyski moler (* 1847)
* 14. oktobra: Mikławš Truc – serbski wojnar, twarc knjejskich wozow, pozdźišo awtow a předewzaćel (* 1839)
* 16. decembra: Hajno Rizo – serbski farar a składnostny basnik (* 1873)


Hajno_Jordan.png|Hajno Jordan
Korla_Awgust_Fiedler.png|Korla Awgust Fiedler
Mikławš_Truc.jpg|Mikławš Truc


## Wotkaz
1918

## Podawki
### We Łužicy
* 13. nowembra: Załoženje Serbskeho narodneho wuběrka

### Druhdźe
* 3. měrca: W Bresće podpisa so Brest-Litowski měr, kotryž skónči wojowanje mjez Ruskej a Němskej na wuchodnej fronće.
* 9. nowembra: Dwójne wuwołanje němskeje republiki w Berlinje přez Philippa Scheidemanna a Karla Liebknechta
* 11. nowembra: Přez přiměr, w francoskim Compiègne wot Němskeje a ententy podpisany, skónči so prěnja swětowa wójna.
* 13. nowembra: Posledni sakski kral Bjedrich Awgust III. wotstupi.

## Narodniny
* 15. januara: Gamal Abdel Nasser – egyptowski politikar a prezident († 1970)
* 27. januara: Jan Žur – serbski wučer a šulski direktor, awtor wučbnicow († 1984)
* 24. februara: Kurt Bałcar – serbski wučer, šulski nawoda, lektor a redaktor († 1972)
* 14. julija: Ingmar Bergman – šwedski režiser († 2007)
* 18. julija: Nelson Mandela – južnoafriski swobodnik a statny prezident († 2013)
* 15. awgusta: Hanamarja Šěrcec – „Židowka Hana“; serbska ratarska dźěłaćerka, wopor fašizma († 1943)
* 11. decembra: Aleksandr Solženicyn – ruski spisowaćel, publicist, historikar a politiski aktiwist († 2008)
* 23. decembra: Helmut Schmidt – němski politikar (SPD), krajny a zwjazkowy minister, zwjazkowy kancler a wudawaćel († 2015)

## Wumrěće
* 27. februara: Jurij Winger – serbski farar, spisowaćel, přełožowar (* 1872)	
* 11. apryla: Jurij Delenk – serbski duchowny, publicist, zasłužbny organizator serbskeho časopismowstwa (* 1882)
* 5. julija: Jan Kruža – serbski nohajcar, ludowy basnik (* 1880)
* 17. julija: Mikławš II. – ruski car (* 1868)
* 18. awgusta: Jurij Kumor – serbski duchowny, w młodych lětach spisowaćel (* 1855)
* 20. septembra: Stepan Šaumjan – armenski komunistiski rewolucionar (* 1878)
* 22. decembra: Jan Awgust Jenč – serbski wučer, stawiznar, ludowědnik, přirodowědnik (* 1836)

## Wotkaz
1921

## Podawki
* 26. apryla: W zwisku ze znowazałoženjom Mišnjanskeho biskopstwa wopyta nuncius Pacelli, pozdźiši bamž Pius XII., Budyšin a Chrósćicy a dźeń na to tež Radwor.
* 24. junija: Domowina wutwori župy „Jan Arnošt Smoler“ w Budyšinje, „Michał Hórnik“ w Chrósćicach, „Handrij Zejler“ we Wojerecach a „Hendrich Jordan“ w Choćebuzu.
* 26. junija: Mišnjanske biskopstwo wobnowi so po nimale 400 lětach ze sydłom w Budyšinje.
* 7. awgusta: We Wojerecach wotměje so pod nawodom Jana Cyža 47. Schadźowanka.
* 16. awgusta: W Bukecach załoži so sokołska jednota.
* 10. septembra: Załoženje sokołskeje jednoty w Malešecach.

## Narodniny
* 22. januara: Krzysztof Kamil Baczyński – pólski basnik († 1944)
* 21. februara: Zdeněk Miler – čěski rysowar a tworićel rysowanych filmow († 2011)
* 22. februara: Jean-Bédel Bokassa – centralnoafriski prezident, pozdźišo kejžor († 1996)
* 15. měrca: Mikławš Joachim Wićaz – serbski informatikar († 1998)
* 16. apryla: Peter Ustinov – spisowaćel, dźiwadźelnik a režiser († 2004)
* 16. apryla: Wolfgang Leonhard – němski stawiznar a awtor († 2014)
* 30. meje: Jan Šołta – serbski stawiznar († 2004)
* 10. junija: Princ Philip – mandźelski britiskeje kralowny Hilžbjety II. († 2021)
* 12. septembra: Stanisław Lem – pólski filozof, esejist a spisowaćel († 2006)
* 9. oktobra: Tadeusz Różewicz – pólski basnik a spisowaćel († 2014)
* 25. oktobra: Michał I. – něhdyši kral Rumunskeje († 2017)
* 24. decembra: Pawoł Nalij – serbski jurist, redaktor, wopor stalinizma († 1976)

## Wumrěće
* 22. januara: Robert Bjela – serbski lěkar, domiznowědnik, prehistorikar a basnik (* 1850)
* 1. februara: Jan Arnošt Holan – serbski gymnazialny wučer a spisowaćel (* 1853)
* 19. februara: Ján Emanuel Dobrucký – Wojerowski ewangelski farar a awtor (* 1854)
* 2. awgusta: Enrico Caruso – italski operowy spěwar (* 1873)
* 26. awgusta: Matthias Erzberger – němski politikar, zamordowany wot prawicarskich teroristow (* 1875)

* 17. septembra: Filip Rězak – serbski duchowny, słownikar a spisowaćel (* 1859)
* 6. oktobra: Jan Laras – serbski pedagog a spisowaćel (* 1845)
* 18. oktobra: Ludwig III. – posledni kral Bayerskeje (* 1845)	
* 5. decembra: Jan Wałtar – farar, serbski basnik němskeho pochada (* 1860)	
* 19. decembra: Jan Awgust Sykora – serbski farar, spisowaćel a ludowědnik (* 1835)

## Wotkaz
The Who

**The Who** je jendźelska rockowa hudźbna skupina.

## Diskografija
**[[My Generation (album)|My Generation]]* (1965)
**[[A Quick One]]* (1966)
**[[The Who Sell Out]]* (1967)
**[[Tommy (album)|Tommy]]* (1969)
**[[Who's Next]]* (1971)
**[[Quadrophenia]]* (1973)
**[[The Who by Numbers]]* (1975)
**[[Who Are You]]* (1978)
**[[Face Dances]]* (1981)
**[[It's Hard]]* (1982)
**[[Endless Wire (The Who album)|Endless Wire]]* (2006)

## Eksterne wotkazy

* The Who
Angers

**Angers** // je město na zapadźe Francoskeje a stolica departementa Maine-et-Loire. Wone bě tež stolica bywšeje prowincy Anjou.


Dataja:Vue sur le centre d'Angers.jpg
Dataja:Angers - Tramway - Place du Ralliement.jpg|*Ralliement*
Dataja:Loire Maine Angers1 tango7174.jpg|*La Maine*
Dataja:Château angers jardin châtelet.jpg|*Châtelet*
Dataja:Palais UCO.JPG|Uniwersita Angersa (UCO)
Dataja:Hopital-St-Jean-Angers (3).JPG|*Chant du monde*
Loire Maine Angers2 tango7174.jpg


## Wotkazy
Daniel Landa

**Daniel Landa** (* 4. nowembra 1968 w Praze) je čěski spěwar a spěwydźěłar.

## Diskografija
**[[Valčík]]* (1993)
**[[Chcíply dobrý víly]]* (1995)
**Krysař I. a II.* (1996
**[[Pozdrav z fronty]]* (1997)
**[[Smrtihlav]]* (1998)
**[[Konec]]* (1999)
**[[Best of Landa]]* (2000)
**[[9mm argumentů]]* (2002)
**[[Krysař]]* (2002)
**[[Vltava tour]]* (2003)
**Best of Landa 2* (2004)
**[[Neofolk (album)|Neofolk]]* (2004)
**[[Večer s písní Karla Kryla pro český národ]]* (2004)
**Komplet/Best of* (2005)
**[[Tajemství]]* (2005)
**Bouře* (2006)
**[[Kvaska (soundtrack)|Kvaska]]* (2007)
**[[Touha]]* (2009)
**[[Nigredo]]* (2009)
**[[Tacho]]* (2010)
**Československo Tour 2008* (2011)

## Eksterne wotkazy

* Daniel Landa
Hwězdne njebjo

**Hwězdne njebjo** je
* napohlad *njebja z njebjeskimi ćělesami* - nócneho njebja  
** a na nim z wóčkomaj widźomnych hwězdow (wotwisowace wot wobstejnosćow wot někotrych stow do tysac);
* *[[njebjeska kula]]*, směrowa kula abo *[[jednotna kula]]*
** antikska astronomija je so předstajiła, zo su hwězdy na tutym *firmamenće* jako dźěl *njebjeskeje sfery* přilěpjene.

Hwězdowe njebjo wobsteji we wjacerazowym zmysle z dweju połojcow abo **hemisferow**:
* widźomne njebjo a połojca pod horicontom 
* sewjerne hwězdne njebjo a južne hwězdne njebjo, dźělene posporomje Ekwatora (na južnej połojcy je centrum ptakoweje drohi a ma tohodla wjace widźomnych hwězdow)
* hwězdne njebjo sewjernje a južnje ekliptiki (pozdatna lětna cera Słónco pod fikshwězdami)

Za astrometriju a sferisku astronomiju je hwězdne njebjo baza za definiciju poćahowanskich systemow za *[[astronomiske koordinatowe systemy|krute koordinaty w hwězdnym systemje]]*, *sideriske periody* a za městny čas abo swětowy čas (UT). *Hlej k tomu tež na* časowe systemy.

Geodeziji a nawigaciji słuži wono při měrjenju absolutnych směrow, při ortowanju a při zwěsćenju formy Zemje. 
Fyzice pomóže hwězdne njebjo při postajenju inercialneho systema z pomocu zdalenych hwězdow a galaksijow.

Poćahowanski system za čas, koordinaty a fyzikaliske měrjenja so na kóncu wotwodźa wot hwězdneho njebja. Wažne parametry so mjezynarodnje jednotnje definuja, při čimž třěšne towarstwa astronomow (IAU), fyziki, geofyziki (IUGG) a geodetow (IAG, FIG) wusko kooperuja.

## Galerija wobrazow: hwězdne njebjo štyrjoch počasow
Spody: napohlad njebja štyrjoch počasow (z hwězdnymi wobrazami) za srjedźnu Europu wokoło 21 hodźin wosrjedź měsaca w januarje, aprylu, juliju a oktobrje. 
Wobrazy su wusměrjene za napohlad do juha. 

## Hlej tež
* wječorne njebjo, rańše njebjo, universum

## Wotkazy
*aktualne hwězdne njebjo (simulacija)
*https://web.archive.org/web/20120415141322/http://www.sternenhimmel-aktuell.de/Hauptseite.htm
Guatemala

**Guatemala** je na wobydlerstwo najbohatši kraj w srjedźnej Americe. Nimo hamtskeje španišćiny su sydom domoródnych rěčow připóznate.

## Geografija
Guatemala leži w srjedźnej Americe. Na sewjeru a na zapadźe mjezuje z Mexikom, na wuchodźe z Belize, z Karibiskim morjom a z Hondurasom, na juhu z El Salvadorom a na juhozapadźe z Ćichim oceanom.

Najwyša hora je Tajumulco (4 220 m nad normalnej nulu). 

## Stawizny
Hač do lěta 1821 steješe kraj jako kolonija pod španiskej kontrolu, potom bě z dźělom Centralnoameriskeje konfederacije. Wot lěta 1840 je Guatemala njewotwisny stat. Wot 1960 do 1996 knježeše byrgarska wójna mjez knježerstwom a lěwicarskimi rebelemi, w kotrejž wumrě wjace hač 200.000 ludźi.

## Wotkaz
XIII. století

**XIII. století** *(13. lětstotk)* je čěska gothic rockowa hudźbna skupina. Załožena bu w lěće 1990.

## Diskografija
* Amulet (1992) 
* Gotika (1994) 
* Nosferatu (1995) 
* Werewolf (1996) 
* Ztraceni v Karpatech (1998) 
* Metropolis (2000) 
* Karneval (2001) 
* Vendetta (2004). 
* Vampire songs - tajemství gotických archivů (2005)
* Dogma (premiéra 30 dubna 2009)
* Nocturno (2010)
* Ritual (2011) 2CD Best of 1991 - 2011
* Horizont události (2013)
* Intacto (2016)
* Frankenstein (2019)
* Zahrada světel (2020)
* Noc vlků (2024)

## Eksterne wotkazy

* XIII. století
Chicago

**Chicago** (  abo //) je najwjetše město w Illinoisu a tež třeće najwjetše město Zjednoćenych statow Ameriki. Město same ma někak 2,7 milionow wobydlerjow, ale cyły metropolowy region (tak mjenowany „Chicagoland“) nimale dźesać milionow.

Chicago leži při južnym brjoze Michiganskeho jězora.

## Wotkaz
Belize

**Belize** je mały njewotwisny srjedźoameriski stat při Karibiskim morju, kotryž słušeše hač do lěta 1981 k Zjednoćenemu kralestwu. Stolica je Belmopan.

## Geografija
Belize leži w srjedźnej Americe a mjezuje z Mexikom a Guatemalu. Najwyši wjeršk je *Victoria Peak* (1.160 m).

## Wotkaz
El Salvador

**El Salvador** (, „wumóžnik“) je poměrnje mały njewotwisny stat při Ćichim oceanje w Srjedźnej Americe. Jeho stolica je San Salvador.

## Geografija

El Salvador mjezuje z Hondurasom na sewjeru a wuchodźe a z Guatemalu na zapadźe. Južnu hranicu twori Ćichi ocean. Jako jenički srjedźoameriski kraj nima swójski přistup ke Karibiskemu morju. Najwyši dypk kraja je wjeršk hory *El Pital* (2730 m n.m.hł.).

## Stawizny
Hač do lěta 1821 bě El Salvador z koloniju Španiskeje a potom hač do lěta 1838 dźěl Srjedźoameriskeje konfederacije. W lěće 1969 wumrě w krótkej wójnje z Hondurasom něhdźe 3.000 ludźi. W krawnej byrgarskej wójnje mjez wójskom a opoziciju zasadźi wot 1980 do 1991 něhdźe 70.000 wobydlerjow swoje žiwjenje.

## Žórła


## Wotkaz
Slade

**Slade** je jendźelska glam-rockowa a hard-rockowa hudźbna skupina.

## Diskografija
* *[[Beginnings]]* (*Ambrose Slade*, 1969)
* *[[Play It Loud]]* (1970)
* *[[Slade Alive!]]* (1972)
* *[[Coz I Luv You]]* (1972)
* *[[Slayed?]]* (1972)
* *[[Sladest]]* (1973)
* *[[Old New Borrowed and Blue]]* (1974)
* *[[Slade in Flame]]* (1974)
* *[[Nobody's Fools]]* (1976)
* *[[Whatever Happened to Slade]]* (1977)
* *[[Slade Alive, Vol. 2]]* (1978)
* *[[Return to Base]]* (1979)
* *[[We'll Bring the House Down]]* (1981)
* *[[Till Deaf Do Us Part]]* (1981)
* *[[Slade on Stage]]* (1982)
* *[[The Amazing Kamikaze Syndrome]]* (1983)
* *[[Keep Your Hands Off My Power Supply]]* (1984)
* *[[Rogues Gallery]]* (1985)
* *[[Crackers - The Christmas Party Album]]* (1985)
* *[[You Boyz Make Big Noize]]* (1987)
* *[[Keep on Rockin']]* (1994) (*Slade II*)
* *[[Cum On Let's Party]]* (2000) (*Slade II*)

## Eksterne wotkazy

* Slade
Omega (hudźbna skupina)

**Omega** je madźarska rockowa hudźbna skupina.

## Diskografija
;madźarski
**Trombitás Frédi és a rettenetes emberek* (1968)
**[[10&nbsp;000 lépés]]* (1969)
**[[Éjszakai országút]]* (1970)
**200 évvel az utolsó háború után*
**Omega 5* (1973)
**Omega 6: Nem tudom a neved* (1975)
**Omega 7: Időrabló* (1977)
**Omega 8: Csillagok útján* (1978)
**Gammapolis* (1979)
**Omega X: Az arc* (1981)
**Omega XI* (1982)
**Omega 12: A föld árnyékos oldalán* (1986)
**Omega XIII: Babylon* (1987)
**Trans And Dance* (1995)
**Omega XV: Egy életre szól* (1998)
**Omega XVI: Égi jel: Omega* (2006)
**Omega Rhapsody* (2010)

;jendźelski
**Omega Red Star From Hungary *(1968)
**Omega* (1973)
**200 Years After The Last War* (1974)
**Omega III* (1974)
**The Hall Of Floaters In The Sky* (1975)
**Time Robber* (1976)
**Skyrover* (1978)
**Gammapolis* (1979)
**Working* (1981)
**Transcendent* (1996)

## Eksterne wotkazy

* Omega
Surinamska

**Surinamska** (tež **Surinam**) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje na sewjeru Južneje Ameriki. Stolica a jeničke wulkoměsto je Paramaribo na sewjeru.

Hač do lěta 1975 bě kraj jako *Nižozemska Guayana* z nižozemskej koloniju. Hač do dźensnišeho je nižozemšćina statna rěč Surinamskeje.

## Geografija
Surinamska mjezuje z Francoskej Guayanu na wuchodźe, z Brazilskej na juhu a z Guyanu na zapadźe. Najwyši dypk je wjeršk hory *Julianatop* (1230 m nad mórskej hładźinu) w dešćowym lěsu wosrjedź kraja. 

Kraj je jara rědko wobsydleny a ma wobydlersku ličbu Lipska na přestrjeni wotpowědowacej połojcy Němskeje.

## Stawizny
Do 25. nowembra 1975 bě Surinamska wotwisny teritorij Nižozemskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Guyana

**Guyana** je njewotwisny stat při atlantiskim pobrjoze Južneje Ameriki a čłon Commonwealtha. Stolica je Georgetown.

Ludnosć Guyany je zwjetša indiskeho a afriskeho pochada.

## Geografija
Guyana mjezuje ze Surinamskej na wuchodźe, z Brazilskej w Amaconasowej nižinje na juhu a z Venezuelu na zapadźe. Najwyše městno je taflowc Roraima w třiróžku mjez Guyanu, Venezuelu a Brazilskej, kotrehož wjeršk leži 1230 metrow nad normalnej nulu.

Kraj je jara rědko wobsydleny, 85 % krajneho přestrjenje su tropiski dešćowy lěs. Přihódne za ratarstwo je jenož přimórske pasmo, kotrež je wšak tež wosebje wohrožene přez stupanje mórskeje hładźiny.

## Stawizny
Do spočatka 16. lětstotka bě dźensniša Guyana wot indianskeho luda Awarakow wobsydlena. Wot lěta 1831 hač do 26. meje 1966 bě Guyana z wotwisnym teritorijom Zjednoćeneho kralestwa a rěkaše Britiska Guyana.

## Žórła


## Wotkaz
Košice

**Košice** ( *Kaschau*) su druhe najwjetše město Słowakskeje. Maja nimale 240.000 wobydlerjow a leža na wuchodźe kraja. Košice maja wulke stare město z centralnym naměstom, hdźež namaka so katedrala swj. Hilžbjety - najwjetša katedrala Słowakskeje. Město je tež sydło uniwersity a institucionelne srjedźišćow słowakskich Romow.

W lěće 2013 běchu Košice hromadźe z Marseillom kulturna stolica Europy.

## Wotkazaj

* Oficialne strony města
Boston

**Boston** (jendźelske wurjekowanje ) je najwjetše město a tež stolica zwjazkoweho stata Massachusetts na wuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki. Město same ma jenož někak šěsć stow tysac wobydlerjow, ale cyły metropolny region (tak mjenowany „Wulki Boston“) ma 4,5 milionow wobydlerjow. Tuž je wone tež najwjetše město cyłeje Noweje Jendźelskeje.

## Wotkaz
Aleksander Sergejewič Puškin

**Aleksander Sergejewič Puškin** (; * 6. junija 1799 w Moskwje, † 10. februara 1837 w Pětrohrodźe) bě wuznamny ruski spisowaćel romantiki a płaći jako najwažniši ruski basnik a załožer moderneje ruskeje literatury.

## Wotkazaj

* 
* Biografija a twórby
Bycantinske mócnarstwo

**Bycantinske mócnarstwo** ( – *Byzantine autokratoria*, abo *Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων* – *Basileia ton Romaion* – po słowje *Romske mócnarstwo*) bě historiski stat w dobje pózdnjeje antiki a srjedźowěka.  Bycantinske mócnarstwo bě bjezposrědni nastupnik Romskeho imperija w jeho wuchodnym dźělu, tuž je znate tež pod mjenom **Wuchodoromske mócnarstwo**. Hłowny jazyk mócnarstwa bě grjekšćina město łaćonšćiny, kotraž bě wužiwana w Romskim imperiju a w tak mjenowanym Zapadoromskim mócnarstwje. Hłowna (a wot lěta 380 oficialna statna) nabožina bě křesćanstwo.

Stolica Bycantinskeho mócnarstwa bě Konstantinopel a teritorij stata bě we wuchodnym dźělu Srjedźneho morja, předewšěm w Małej Aziji.

## Eksterne wotkazy
Gregorianiska protyka

**Gregorianiska protyka** je protyka, kotraž je dźensa swětadaloko rozšěrjena a tuž najwažniši protyčny system na swěće. Pomjenuje so po bamžu Hrjehorju XIII. a nastawaše kónc 16. lětstotka přez reformu julijaniskeje protyki. Gregorianiska protyka bazuje na słónčnym lěće z 365,2425 dnjemi.

## Přiwzaće gregorianiskeje protyki na swěće

## Žórła


## Wotkaz

* Wěčna protyka (němsce)
Elsaska

**Elsaska** ( ,  ,  (a historisce *Elsaß*) , ) je historiska krajina na sewjerowuchodźe Francoskeje a bě jedyn ze 27 francoskich regionow, na přestrjeń (8280 km²) pjaty najmjeńši. Ma nimale dwaj milionaj wobydlerjow a je z 220 wobydlerjemi/km² chětro husće wobsydlena. Najwjetše a najwažniše město Elsaskeje je Strasbourg *(Straßburg)*.

## Geografija
Elsaska leži na lěwym a zapadnym brjoze Ryna při dźensnišich hranicach Francoskeje z Němskej a Šwicarskej. 

## Stawizny
Stawiznisce bě Elsaska kaž tež Lothringska pomjezna kónčina při hranicy mjez Němskej a Francoskej. Dołho bě z dźělom němskeho Swjateho romskeho mócnarstwa; z dźělom Francoskeje je so prěni raz stała po kóncu Třicećilětneje wójny w lěće 1648. Po Němsko-francoskej wójnje w lětomaj 1870/1871 je so zaso stała z dźělom Němskeho kejžorstwa. Po kóncu Prěnjeje swětoweje wójny přińdźe na zakładźe Versailleskeho měroweho zrěčenja wospjet do Francoskeje a wothladajo wot Druheje swětoweje wójny, hdyž bě Elsaska wobsadźena wot Němskeje, je to hač do dźensnišeho tak wostało.

## Žórła


## Wotkaz
Přestupne lěto

**Přestupne lěto** je w gregorianiskej protyce lěto, kotrež ma 366 město 365 dnjow. Dokelž traje słónčne lěto dokładnje 365,2425 dnjow, trjebamy kóžde štwórte lěto přidatny dźeń, kotryž mjenuje so *přestupny dźeń*. Tutón wupadnje trójce w 400 lětach, mjenujcy přeco na wróćicy lětstotka. Potajkim wurunuje přestupny dźeń mału diferencu mjez protyčnym a słónčnym lětom.

Přestupny dźeń gregorianiskeje protyki je 29. februara. Přichodne přestupne lěta su 2016, 2020, 2024 a 2028.

## Wotkaz
Dźeń

**Dźeń** je čas, w kotrymž wjerći so zemja jedyn raz wokoło swójskeje wóski. Tuž mamy na dźeń přeco jedne schadźenje a jedne chowanje słónca. Protyčny dźeń je poddźěleny do 24 hodźin; jedne lěto ma w gregorianiskej protyce pak 365 pak 366 dnjow.

W druhim zmysle je dźeń jenož tutón čas, w kotrymž słónco za nas swěći. Napřećiwne je nóc.

## Wotkaz
Hodźina

**Hodźina** je časowa jednotka a štyriadwacety dźěl dnja. Łaćonske słowo je *hora*, tuž wužiwamy wědomostnu skrótšenku *h*. Jedna hodźina bu poddźělena do 60 mjeńšinow resp. 3600 sekundow.
Francoska Guayana

**Francoska Guayana** ( *Guyane*) je wotwisny teritorij Francoskeje w sewjernym dźělu Južneje Ameriki. Płaći jako zamórski departement Francoskeje a zdobom jako region. Jako tajki je dźěl Europskeje unije, europasma a NATO.

Město Kourou je stejišćo europskeho swětnišćoweho dwórnišća.

## Geografija

Francoska Guayana leži při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Brazilskej na wuchodźe a juhu a ze Surinamskej na zapadźe. Kraj je nimale tak wulki kaž Awstriska, ma pak jenož telko wobydlerjow kaž Kamjenica. 

90 % krajneho přestrjenje su wot tropiskeho dešćoweho lěsa zarosćene, štož wotpowěduje najwjetšej lěsowej kónčinje cyłeje Europskeje unije.

## Stawizny
Wot lěta 1946 je Francoska Guayana zamórski departement Francoskeje (fr. département d'outre-mer).


## Žórła


## Wotkaz
Palermo

**Palermo** (, ) je najwjetše město a stolica Sicilskeje w južnej Italskej. Leži na sewjerozapadnej kromje kupy na brjoze Tyrrenskeho morja a ma někak 650 tysac wobydlerjow.

## Wotkaz
François Hollande

**François Hollande** (* 12. awgusta 1954 w Rouenje, Francoska) je francoski politikar socialistiskeje strony a bě wot 15. meje 2012 hač do 14. meje 2017 jako naslědnik Nicolasa Sarkozyja statny prezident Francoskeje. 

Po pjeć lětach na čole stata płaćeše jako dotal najmjenje woblubowany prezident pjateje republiki a njenastupi k druhemu razej při wólbach. Jeho naslědnik bu Emmanuel Macron.

## Mandaty
* 2012–2017: Prezident francoskeje republiki
* 1988–1993 a wot 1997: zapósłanc w francoskej narodnej zhromadźiznje
* wot 2008: prezident generalneje rady departementa Corrèze
* 1999: čłon Europskeho parlamenta
* 1992, 1998–2001: čłon regionalneje rady Limousina
* 2001–2008: měšćanosta wot Tulle (Corrèze)
* 1989–1995: zastupowacy měšćanosta wot Tulle (Corrèze)
* 1989–2008: čłon gmejnskeje rady wot Tulle (Corrèze)
* 1983–1989: čłon gmejnskeje rady wot Ussel (Corrèze)

## Wotkazy

* Oficialne webstrony
Brunei

**Sultanat Brunei** (hamtsce *Brunei Darussalam*, malajsce *Negara Brunei Darussalam*) je mały njewotwisny stat w juhowuchodnej Aziji. Namaka so na kupje Borneo w Južnochinskim morju a mjezuje na wšěch bokach z Malajziju. Statny teritorij so z dweju dźělow zestaje, mjez kotrymajž leži malajziski teritorij.

Arabski mjenowy dźěl *Darussalam* woznamjenja *domizna* abo *přistaw měra*. Mjeno Brunei je přiwuzne z kupowym mjenom *Borneo*.

W Bruneiju knježi tropiska dešćolěsna klima z wysokej powětrowej włóžnotu a přerěznej temperaturu wot 27 °C.


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony knježerstwa
Burundi

**Republika Burundi** (kirundisce *Republika y'Uburundi*,  *République du Burundi*) je njewotwisny, husće wobsydleny stat we wuchodnej Africe. Nadeńdźe so při Tanganjikaskim jězoru a mjezuje z Ruandu na sewjeru, z Tanzaniju na wuchodźe a z Demokratiskej republiku Kongo na zapadźe.

Burundi je jedyn z najmjenje wuwitych a najchudšich krajow na swěće.

W Burundiju knježi tropiska klima z dwěmaj dešćowymaj počasomaj. Najwyše městno Burundija je wjeršk hory *Heha* (2.684 m). W staće namaka so tež najjužniše žórło Nila, najdlěšeje rěki swěta.



## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne turistiske webstrony Burundija
Centralnoafriska republika

**Centralnoafriska republika** (sango *Ködörösêse tî Bêafrîka*,  *République Centrafricaine*) je njewotwisny a rědko wobsydleny nutřkokrajny stat w srjedźnej Africe. Namaka so mjez rěkomaj Šari a Ubangi a mjezuje z Čadom w sewjeru, ze Sudanom a Južnym Sudanom we wuchodźe, z Demokratiskej republiku Kongo a republiku Kongo w juhu a z Kamerunom w zapadźe. Stolica je Bangui při rěce Ubangi w juhu.

Centralnoafriska republika je jedyn z najmjenje wuwitych krajow na swěće.

W republice knježi tropiska klima z krótkim dešćowym časom w sewjernym dźělu kraja a dołhim w južnym dźělu. Najwyše městno Burundija je hora *Ngaoui* (1.420 m) blisko kamerunskeje hranicy.

## Wotkazaj

* Oficialne webstrony Centralnoafriskeje republiki
Čad

**Republika Čad** ( جمهوريّة تشاد/*Dźumhūriyyat Tašād*,  *République du Tchad*) je njewotwisny a rědko wobsydleny nutřkokrajny stat w srjedźnej Africe. Namaka so mjez rěku Šari w juhu a pusćinu Sahara w sewjeru. Stat mjezuje z Libyskej w sewjeru, ze Sudanom we wuchodźe, z Centralnoafriskej republiku w juhu z Kamerunom w juhozapadźe a z Nigeriju a Nigerom w zapadźe. Stolica je N’Djamena při rěce Šari w juhozapadźe.

Čad je jedyn z najmjenje wuwitych krajow na swěće.

W Čadźe knježi tropiska klima z krótkim dešćowym počasom na juhu kraja a sucha pusćinowa klima na sewjeru. Srjedźny dźěl přisłuša sahelej. Najwyše městno Čada je aktiwny wulkan *Emi Koussi* w horinach Tibesti (3.415 m) blisko libyskeje hranicy, kotryž je tež najwyša hora cyłeje Sahary.



## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony knježerstwa
Antigua a Barbuda

**Antigua a Barbuda** tworitej njewotwisny kupowy stat mjez Karibiskim morjom a Atlantiskim oceanom, kotryž přisłuša Commonwealthej a nasta w lěće 1981 z kupow Antigua a Barbuda. K statej słuša tež njewobydlena kupka Redonda. Stolica je Saint John’s, kotryž so namaka na wjetšej kupje Antigua.

Klima na kupomaj je tropiska.

## Stawizny
Hač do njewotwisnosće w lěće 1981 běštej Antigua a Barbuda z britiskej koloniju.


## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne webstrony knježerstwa 
* Webstrony ministerstwa za turizm
Dźibuti

**Republika Dźibuti** ( جمهورية جيبوتي/*Dźumhūriyyat Dźībūtī*,  *République de Djibouti*) je mały njewotwisny stat při Adenskim golfu we wuchodnej Africe. Mjezuje z Eritreju w sewjeru, z Etiopiskej w zapadźe a juhu a ze Somaliju resp. z njepřipóznatej republiku Somaliland w juhowuchodźe. Stolica je město Dźibuti při brjoze Indiskeho oceana. Čerwjene morjo mjez Dźibutijom a Jemenom je jenož 28 km šěroko.

W Dźibutiju knježi přez cyłe lěto horca, sucha klima z wysokej powětrowej włóžnotu. Město Dźibuti je jedne z najhorcyšich městnow Afriki, z lětnymi temperaturami wokoło 40 °C wodnjo a 30 °C po nocach. Najwyše městno Dźibutija je wulkan *Mousa Ali* (2.028 m) blisko etiopiskeje hranicy w zapadźe kraja. Wodowy špihel słoneho Asalskeho jězora leži mjeztym 155 m pod mórskej hładźinu.

Hač do lěta 1977 bě Dźibuti z francoskej koloniju. Wjetšina wobydlerjow je muslimskeje wěry.


## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne webstrony knježerstwa (francosce)
Dominika

**Dominika** (hamtsce *Commonwealth of Dominica*) je mały njewotwisny kupowy stat we wuchodnej Karibice a čłon Commonwealtha. Leži mjez francoskimaj kupomaj Guadeloupe w sewjeru a Martinique w juhu, kaž tež mjez Karibiskim morjom w zapadźe a Atlantiskim oceanom we wuchoźe. Stolica je Roseau při zapadnym brjoze kupy.

Na Dominice knježi włóžna, tropiska klima, husto z mócnymi dešćemi abo samo hurrikanymi. Najwyše městno horjateje kupy je aktiwny wulkan *Morne Diablotins* (1.447 m) w sewjeru Dominiki, kotryž je tež druha najwyša hora Małych Antilow.

## Stawizny
Dominika bě hač do lěta 1978 z britiskej koloniju.


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony ministerstwa za turizm
Dominikanska republika

**Dominikanska republika** ( *República Dominicana*) je njewotwisny stat na k Wulkim Antilam słušaceje kupje Hispaniola w Karibice. Namaka so mjez Atlantiskim oceanom w sewjeru a Karibiskim morjom w juhu a mjezuje w zapadźe z Haitijom. Stolica je město Santo Domingo w juhu kraja.

W Dominikanskej republice knježi tropiska, włóžna klima, wosebje sewjernje centralneho horinskeho rjećaza *Cordillera Central*. Najwyše městno kraja je *Pico Duarte* (3.098 m), kotryž je tež najwyša hora cyłeje Karibiki. 

Dominikanska republika je woblubowany cil za turistow. Nimale třećina teritorija steji pod přirodoškitom.


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony knježerstwa
Ekwatorialna Gineja

**Ekwatorialna Gineja** (španisce *República de Guinea Ecuatorial*, francosce *République de Guinée équatoriale*) je mała njewotwisna republika při Atlantiskim oceanje w centralnej Africe. Mjezuje z Kamerunom w sewjeru a z Gabunom we wuchodźe a w juhu. Stolica je město Malabo, kotrež so namaka na kupje Bioko w Atlantiku. Mjeno dósta kraj po ekwatoru, kotryž pak twjerdź Ekwatorialneje Gineje direktnje njepřeběži. Najwjetši dźěl teritorija leži sewjernje ekwatora, jenož wotležana kupa Annobón je na južnej połkupje.

Na kupach knježi tropiska, włóžna klima z dešćowym počasom w oktobru. Najwyše městno Ekwatorialneje Gineje je *Pico Basile* (3.012 m) na hłownej kupje Bioko. 


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony prezidenta
Botswana

Republika **Botswana** (Setswana *Lefatshe la Botswana*,  *Republic of Botswana*) je njewotwisny nutřkokrajny stat w južnej Africe, kotryž nasta w lěće 1966 z britiskeje kolonije. Mjezuje z Južnej Afriku w juhowuchodźe a juhu, z Namibiju w zapadźe a sewjeru a w sewjerowuchodźe ze Sambiju a Simbabwe.

Statne mjeno woznamjeni „kraj ludu Tswana“.

W Botswanje knježi sucha połpusćinowa klima z horcym lěćom a miłej zymu. Zymske nocy su pak husto lodojte.

Něhdźe štwórćina wobydlerstwa Botswany je inficěrowana z HIV-wirusom.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony knježerstwa
Gambija

**Gambija** ( *The Gambia*) je mały njewotwisny, husće wobsydleny stat při rěce ze samsnym mjenom w zapadnej Africe. Mjezuje na wšěch bokach ze Senegalom. Stolica je město Banjul, kotrež so blisko wuliwa rěki Gambije do Atlantiskeho oceana na zapadźe kraja namaka. Najwjetše město je pak Serekunda na druhim boku rěki. Gambija je najmjeńši afriski stat a něhdźe 480 km dołha, ale maksimalnje 50 km šěroka.

W Gambiji knježi tropiska klima ze suchim počasom wot nowembra hač do meje a dešćowym počasom mjez junijom a oktobrom. Najwyše městno kraja leži jenož 56 m nad mórskej hładźinu.


## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrony gambiskeho wulkopósłanstwa w Brüsselu
Gineja

**Republika Gineja** (francosce *République de Guinée*) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje ze Senegalom a Malijom w sewjeru, ze Słonowinowym pobrjohom w juhowuchodźe, z Liberiju a Sierra Leone w juhu a z Gineju-Bissau w sewjerozapadźe. Stolica je město Conakry, kotrež so namaka na połkupje při atlantiskim pobrjoze. 

W Gineji knježi tropiska klima, kotraž je włóžna a horca blisko Atlantika, mjeztym je skerje sucho na wuchodnej wysočinje. Dešćowy počas traje wot apryla (w juhu wot februara) hač do nowembra. Najwyše městno kraja je *Mont Nimba* (1.752 m) w juhowuchodźe Gineje, blisko hranicy Słonowinoweho pobrjoha.


## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## Žórła


## Wotkaz
Gineja-Bissau

**Republika Gineja-Bissau** (portugalsce *República da Guiné-Bissau*) je njewotwisny stat při Atlantiskim oceanje w zapadnej Africe. Mjezuje ze Senegalom w sewjeru a z Gineju we wuchodźe a w juhu. Stolica je město Bissau, kotrež so namaka při atlantiskim pobrjoze w zapadźe kraja. 

W płonym kraju knježi włóžna a horca tropiska klima. Přerězna temperatura je 24&nbsp;°C a dešćowy počas traje wot meje hač do kónca oktobra. Najwyše městno kraja je *Madina do Boé* (262 m) blisko ginejskeje hranicy. Atlantiski pobrjóh w zapadźe je rozpukany a bahnojty.


## Žórła


## Wotkaz
Grenada

**Grenada** je husće wobsydleny kupowy stat na juhowuchodźe Karibiki, kotryž słuša k Małym Antilam a je čłon Commonwealtha. Namaka so mjez St. Vincentom na sewjeru a Trinidadom na juhu, kaž tež mjez Karibiskim morjom na zapadźe a Atlantiskim oceanom na wuchodźe. Stolica je město St. George's, kotrež so namaka na južnej kromje kupy. K statej słušeja nimo hłowneje kupy Grenada tež wjacore mjeńše kupy.

Na horjatych kupach wulkaniskeho nastaća knježi włóžna a horca tropiska klima. Najwyše městno kraja je *Mount Saint Catherine* (840 m) na hłownej kupje.

## Wotkaz
Ekwador

**Ekwador** ( *República del Ecuador*, kičwa *Ecuador Mamallakta*) je njewotwisny stat při Ćichim oceanje na sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Mjezuje z Kolumbiskej na sewjeru a z Peruwom na juhu. Stolica je město Quito, kotrež leži w Andach we wysokosći wot 2850 metrow. Najwjetše město je pak w runinje při pobrjoze Pacifika ležacy Guayaquil (2,2 milionaj wobydlerjow). Mjeno dósta kraj po ekwatorje, kotryž přeběži stat ze zapada do wuchoda. K Ekwadorej słušeja tež 1000 km wot pobrjoha zdalene Galapagoske kupy z jónkrótnej fawnu a floru.

W Ekwadorje knježi zasadnje tropiska, włóžna klima, wosebje w přimórskej runinje a w Amaconasowej nižinje na wuchodźe. Na wysočinje w srjedźišću kraja je pak zymnišo a chětro sucho. Najwyši wjeršk Ekwadora je wulkan *[[Chimborazo]]* (6.310 m), kotryž je – ze srjedźišća zemje ličene – najwyše wuhorbjenje na swěće. 


Najwjetše města su :
* Guayaquil – 2.196.800 wobydlerjow
* Quito – 1.648.100 wobydlerjow
* Cuenca  – 277.000 wobydlerjow
* Machala – 216.000 wobydlerjow

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne webstrony prezidenta