open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niedercunnersdorf

**Niedercunnersdorf** je hornjołužiska wjes w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, južnje Lubija. Leži we wysokosći wot 348&nbsp;m nad mórskej hładźinu a słuša wot 1. januara 2013 ke gmejnje Kotmar. Do toho bě samostatna gmejna.

## Stawizny
Wjeska, kotraž je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, naspomni so prěni raz w lěće 1221 jako *Cunradisdorf prope opidum Lubaw* („Cunnersdorf pola města Lubija“). Ležownostne knjejstwo měješe přez wjacore lětstotki Budyske tachantstwo. Cyrkwinsce słušeše wjes hač do lěta 1794 do Lubijskeje wosady; wot 1794 do 1845 běše tamniša cyrkej Lubijska filiala a wot 1845 do 1932 wosadna cyrkej swójskeje wosady. Wot lěta 1932 słuša wjes do Obercunnersdorfskeje wosady.

## Žórła


## Wotkaz
Obercunnersdorf

**Obercunnersdorf** je hornjołužiska wjes na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, južnje Lubija. Leži 358&nbsp;m nad mórskej hładźinu a słuša wot 1. januara 2013 ke gmejnje Kotmar.

## Stawizny
Wjeska, kotraž je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako *ambae Conradesdorpp* a steješe přez wjacore lětstotki pod ležownostnym knjejstwom Budyskeho tachantstwa.

Cyrkwinsce słušeše wjes hač do lěta 1527 do Lubijskeje wosady a běše wot 1597 dźěl Kotmarječanskeje wosady. Wot lěta 1819 twori swójsku ewangelsku wosadu z wosadnej cyrkwju w Obercunnersdorfje a filialnej cyrkwju w Niedercunnersdorfje (wot 1932).

## Žórła


## Wotkaz
Toruń

**Toruń** ( *Thorn*) je wulkoměsto při Wisle na sewjeru Pólskeje. Je – nimo Bydgoszcza – jedna ze stolicow a zdobom druhe najwjetše město Kujawsko-pomorskeho wojewódstwa. Město je sydło wojewódstwoweho sejmika, maršala, uniwersity a romsko-katolskeho biskopstwa. Toruńske stare město je zapisane do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.

Město leži w historiskej Zapadnej Pruskej něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Bydgoszcza.

Najznaćiši syn Torunja je Mikławš Kopernik, jedyn z najwuznamnišich astronomow swěta. Serbski spisowaćel Jurij Brězan złoži w Torunje swoju abituru.

## Wobrazy

Torun Merian 1641.jpg|Plan města z lěta 1641
Torun Ratusz Staromiejski 2010 03 04.jpg|Toruńska radnica
Torun-palac-dambskich.jpg|Palais Dambski
Torun most drogowy.jpg|Móst Józefa Piłsudskeho přez Wisłu
Toruń, kościół NMP (widok z wieży ratuszowej).JPG|Marijina cyrkej


## Žórła


## Wotkaz
Großhennersdorf

**Großhennersdorf** ( *Wulke Hendrichecy*) je hornjołužiska wjes we wuchodosakskim Zhorjelskim wokrjesu, kotraž słuša wot 1. januara 2011 k městu Ochranow. Leži 341&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1296.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Kotmarjecy

**Kotmarjecy** ( *Kottmarsdorf*) su wjesny dźěl hornjołužiskeje gmejny Kotmar, ležacy w sakskim wokrjesu Zhorjelc južnje Lubija.

Wjes, kotraž je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, leži při statnej dróze S148 pod Kotmarjom we wysokosći wot 420 metrow nad mórskej hładźinu a ma 593 wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Khotdemersdorpp* abo *Khotemersdorff* pochadźa z lěta 1306. Wot 17. hač do 19. lětstotka wukonješe ryćerkubło we wsy samej ležownostne knjejstwo. Kotmarječanska cyrkej bě wot 1530 do 1931 srjedźišćo swójskeje wosady a je to znowa wot lěta 2001.

## Žórła


## Wotkaz
Šumbach

**Šumbach** () je hornjołužiska wjes a gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 380&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 1.200 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1306 (*Sconenbuch*).

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Frankobrod nad Mohanom

**Frankobrod nad Mohanom** (tež *Frankfurt nad Mainom*,  *Frankfurt am Main*) je ze 775.000 wobydlerjemi najwjetše město zwjazkoweho kraja Hessenska a pjate najwjetše w cyłej Němskej. Leži na juhu Hessenskeje při Mohanje.

Město je tež srjedźišćo němskeho finančneho sektora a sydło Europskeje centralneje banki.

Frankobrodske lětanišćo je, po Londonje-Heathrowje a Parisu Charles de Gaulle, třeće najwjetše lětanišćo w Europje Hłowne dwórnišćo města słuša k najwažnišim dwórnišćam w Europje, a je samo te z najwjace direktnymi zwiskami po cyłej Němskej.

## Žórła


## Wotkaz
Kwětanecy při jězoru

**Kwětanecy při jězoru** ( *Quitzdorf am See*) su gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 154&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 1.300 wobydlerjow. Gmejna załoži so w lěće 1994 z dotalneju gmejnow Sprjojcy a Chołm, kotremuž přidruži so lěto na to tež Hóznica. Wona bu pomjenowana po wsy ze samsnym mjenom, kotraž Kwětanečanskeho spjateho jězora dla hižo njewobsteji.

Gmejnskej dźělej Hóršow a Hóznica słušatej oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.

Gmejna přisłuša hromadźe z Mikowom, Waldhufenom a Wysokej Dubrawu zarjadniskemu zwjazkej Dźěže.

## Gmejnske dźěle
* Hóršow *(Horscha)*,  wobydlerjow
* Hóznica *(Petershain)*,  wob.
* Chołm *(Kollm)*,  wob.
* Kamjentna Wólšinka *(Steinölsa)*,  wob.
* Sprjojcy *(Sproitz)*,  wob.

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazy
Kromola

**Kromola** (prjedy tež *Chromola*;  *Kromlau*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša ke gmejnje Jabłońc. Leži w Mužakowskej holi 137&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 300 wobydlerjow. 

Widźenja hódny je wosebje rododendronowy a acalejowy park ze sławnym *Rakocowym mostom* (Rakotzbrücke) z bazalta.

## Geografija

Kromola nadeńdźe so něhdźe štyri kilometry sewjernje Běłeje Wody a dźesać kilometrow wuchodnje Mužakowa. Susodne wsy su Źěwink na sewjeru, wutwar Wosinka na sewjerowuchodźe, Jabłońc na wuchodźe a Brězowka na zapadźe. Na juhu nadeńdu so něhdyše Bělkowske jamy, kotrež słuža dźensa zdźěla jako kupanske jězory.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Crumelaw* pochadźa z lěta 1474. Za lěto 1509 je hižo ryćerkubło we wsy zapisane, kotrež měješe ležownostne knjejstwo. Porno wokolinje njesłušeše Kromola hač do lěta 1816 k Hornjej Łužicy, ale k Žahańskemu wójwodstwu w Šleskej.

Cyrkwinsce słuša wjes k Jabłońskej ewangelskej wosadźe. Politisce bě hač do lěta 1999 samostatna gmejna a bu potom to Jabłońca zagmejnowana.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice měješe Kromola srjedź 1880tych lět cyłkownje 154 wobydlerjow, z nich 134 Serbow a 20 Němcow – zwjetša wobydlerjo ryćerkubła. 70 lět pozdźišo zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 6,3 %.

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrona wsy 
*
Němske Jenkecy

**Němske Jenkecy** ( *Jänkendorf*) su cyrkwinska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž ke gmejnje Waldhufen słuša. Leža 163&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Čornym Šepcu a maja něhdźe 800 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1346.

## Wosobiny
* Samuel Bohuwěr Ponich (1748–98), farar a awtor; rodźeny do fararskeje swójby w Němskich Jenkecach

## Žórła


## Wotkazaj

*
Dźěže

**Dźěže** ( *Diehsa*) su wulka cyrkwinska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot 1995 ke gmejnje Waldhufen a je sydło zarjadniskeho zwjazka Dźěže ze štyrjomi gmejnami. Leža wuchodnje Wysokeje Dubrawy mjez 160 a 200 metrami nad mórskej hładźinu a mějachu kónc lěta 2022 540 wobydlerjow. Wosebitosć wsy je wulke wjesne torhošćo z kupnicu.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Dźěžow pochadźa z lěta 1380. Hišće po reformaciji mějachu w Dźěžach serbske bože słužby. W lěće 1884 pak njeměješe wjes po Mukowej statistice hižo serbske wobydlerstwo.

## Žórła


## Wotkaz
Schönau-Berzdorf

**Schönau-Berzdorf** (oficielnje *Schönau-Berzdorf a. d. Eigen*) je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 220&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1.600 wobydlerjow. 

## Gmejnski rozrjad
* Schönau-Berzdorf 
* Neuberzdorf 
* Kislica (*Kiesdorf auf dem Eigen*)

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Chołm

**Chołm** ( *Kollm*) je cyrkwinska wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Je zarjadniske sydło gmejny Kwětanecy při jězoru a leži 165&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe 270 wobydlerjow.

## Geografija

Wjes leži šěsć kilometrow juhozapadnje Niskeje při zapadnym kóncu Kwětanečanskeho spjateho jězora a je na sewjeru, juhu a zapadźe wobdata wot hole. Zapadnje Chołma leži Wysoka Dubrawa (307&nbsp;m), na sewjeru Gmejnska hora (222&nbsp;m). Při jězorje mjez Chołmom a Sprjojcami je campingownišćo.

Susodne wsy su Sprjojcy na sewjerowuchodźe, Dźěže na juhowuchodźe, Radšow (gmejna Wysoka Dubrawa) a juhozapadźe a Kamjentna Wólšinka na sewjerozapadźe.

## Stawizny

Jadro sydlišća je mały kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Kolme* pochadźa z lěta 1396. Mjeno poćahuje so na hórki blisko sydlišća. Ležownostne knjejstwo měješe ryćerkubło we wsy.

Cyrkej měješe Chołm hižo do 16. lětstotka. Po reformaciji so tule serbsce prědowaše, pozdźišo tež němsce. Do wosady słušeštej Hóršow (do 1876) a Kamjentna Wólšinka (wot 1847, do toho do Hbjelska). Cyrkej w Hóznicy běše hač do lěta 1843 filiala Chołmjanskeje wosady.

Hač do lěta 1994 běše Chołm samostatna gmejna, wot lěta 1968 z gmejnskim dźělom Kwětanecy. Tute so krótko po tym za rěčnu zawěru wottorhachu. Jako so gmejnje Chołm a Sprjojcy w lěće 1994 zjednoćištej, rozsudźištej so za „neutralne“ mjeno *Kwětanecy při jězoru*.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 401 wobydlerjow, mjez nimi 200 Serbow (50&nbsp;%). W cyłej Chołmjanskej wosadźe chodźachu tehdy hišće 80 wosadnych k serbskej a 433 k němskej spowědźi. Hamtske pruske ludličenje z lěta 1905 zapisa porno tomu jenož hišće sydom serbskorěčnych mjez 302 wobydlerjemi.

Poslednju serbsku Božu słužbu dźeržachu w lěće 1898.

Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1&nbsp;%.

## Wobchad
Chołm leži južnje statneje dróhi S&nbsp;109 (Budyšin–Niska). Busowa linija 31 zwjazuje wjes wodnjo hodźinsce z Niskej, Wósporkom a Lubijom.

## Pomniki
Při Chołmjanskej cyrkwi ze 16. lětstotka namakamy narowny pomnik Łahodźic fararjec swójby. Jan Lahoda skutkowaše nimale štyri lětdźesatki w Chołmje a wuwučowaše na farje tež serbšćinu młodym duchowniskim kandidatam. Swojim dźěćom da – njewšědnje za tehdyši čas – wuraznje serbske mjena Bohusław, Lubin, Lubinka a Zera. Pěskowcowy pomnik steji na južnym boku cyrkwje na trawniku a ma němski napis.

## Wosobiny
* Jan Gotthold Běmar (1706–83), Chołmjanski farar wot 1734 do 1742
* Arnošt Fürchtegott Šołta (1793–1858), farar a superintendent; skrótka w Chołmje 1818/19
* Jan Łahoda (1801–1871), Chołmjanski farar 1832–1871

## Wotkaz

## Žórła
Vincent van Gogh

**Vincent van Gogh** (* 30. měrca 1853 w Zundert, Nižozemska; † 29. julija 1890 w Auvers-sur-Oise, Francoska) běše nižozemski moler.


Dataja:EPO 0996 wiki.jpg|Awtoportret
Dataja:VanGogh-Irises 2.jpg|Iris
Dataja:Md480.jpg|Listowa znamka "Moldova"
Hamor

**Hamor** (prjedy tež *Hamory*;  *Boxberg/O.L.*) je wjes a gmejna na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 129&nbsp;m nad mórskej hładźinu we Łužiskim brunicowym rewěrje a ma wokoło 4400 wobydlerjow, z kotrychž bydli něhdźe tysac we hłownej wsy Hamorje. Dalše wulke gmejnske dźěle su Delni Wujězd ( wob.), Rychwałd () a Klětno (). Gmejna je stejišćo Hamorskeje milinarnje, jedneje z najwjetšich brunicowych milinarnjow w Němskej.

Hamor słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija

Hamor nadeńdźe so něhdźe dwanaće kilometrow južnje Běłeje Wody, 25 km wuchodnje Wojerec a 28 km sewjernje Budyšina při wuchodnej kromje Łužiskeje jězoriny.

Hamorska gmejna je najwjetša w Sakskej nimo wulkoměstow Drježdźan, Lipska a Kamjenicy a města Grima. Wulki podźěl gmejnskeho teritorija njeje pak wobsydlene, dokelž wobsteji pak z aktiwneje abo něhdyšeje brunicoweje jamy (Wochožanskeje a Rychwałdskeje), pak z wodźiznow. Najwjetši jězor w Hamorskej gmejnje je Bjerwałdski, něhdyša brunicowa jama. Južny dźěl gmejny – wokoło Klětnoho — leži hižo w Hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje.

Susodne gmejny su Běła Woda a Wuskidź na sewjeru, Rěčicy a Chrjebja-Nowa Wjes na wuchodźe, Wysoka Dubrawa, Malešecy a Wulka Dubrawa na juhu, Radwor na juhozapadźe kaž tež Łaz a Sprjewiny Doł na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Boksberg* pochadźa z lěta 1366. Přez lětstotki podsteješe wjes, wobstejaca z dweju kulowcow, Mužakowskemu stawowemu knjejstwu. We 18. lětstotku wukonješe tež Rychwałdske ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad dźělom Hamora.

Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Hamorom w lěće 1815 Pruskej.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 237 wot cyłkownje 337 Hamorčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 7,8 %.

## Gmejnske dźěle
Hamorska gmejna wobsteji ze slědowacych wsow:

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Infrastruktura
Přez Hamorsku gmejnu wjedu zwjazkowa dróha 156 (Budyšin–Mužakow) a statnej dróze S 131 (z Hamora do Rěčic a Niskeje) a S 108 (z Wujězda přez Łaz do Wojerec). Nimo toho ma gmejna dwě zastanišći při železniskej čarje Wojerecy–Zhorjelc, a to w Delnim Wujězdźe a Klětnom.

Dźensa maja w Hamorskej gmejnje jenož hišće jeničku zakładnu šulu we hłownej wsy. Šula w Delnim Wujězdźe bu hižo do zagmejnowanja zawrjena, Klětnjanska po 2003.

## Wotbagrowane wsy w gmejnje

* Jazowa *(Jasua)*
* Łućo‎ *(Merzdorf)*
* Šepšecy *(Schöpsdorf)*

*Hlej tež:* Lisćinu wotbagrowanych wsow

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Hamorje


## Žórła


## Wotkaz
Ameriski buk

**Ameriski buk** (*Fagus grandifolia*, syn.* F. americana*, *F. ferruginea*) je štom z roda bukow (*Fagus*) znutřka swójby bukowych rostlinow (*Fagaceae*).

## Wopis
Ameriski buk je w lěću zeleny štom, kotryž docpěje wysokosć wot 20 - 30 m a ma hładku, slěbrošěru skoru.

### Łopjena
Schódnje zarjadowane jednore lisćowe łopjena su jejkojte abo šwižnje jejkojte ze zubatej kromu. Jich dołhosć wučinja 60-120 mm, šěrokosć 25-75 mm, dołhosć stołpika 4-12 mm. Horni bok je błyšćaće módrozeleny, delni bok tróšku swětliši.

Lisćo so zbarbi w nazymje do złotožołtych hač kožobrunych wotsćinow a so potom wotmjetuja.

### Kćenja
Ameriski buk je jednodomny rózno splažny (monözisch), tuž twori žónske ale tež muske kćenja na tej samsnej rostlinje. Tute so w rozdźělnych, skerje njenahladnych kwětnistwach z  łopjenami na młodych wurostach jewja, muske kćenja w hustych, wisacych promjenjach, žónske kćenja zrunane w 4-zapadakowej wobalce, kotraž so z wodrjewjenym płodowym hornčkom (*Cupula*) nastanje.

Čas kćěwa je wot apryla hač do junija. 

Wopróšenje so powšitkownje přez wětr přewjedźe (anemofilija).

### Płody
Jako płody so něhdźe 2 cm dołhe worjechi tworja, bukwicy. Tute zrawja w septembrje hač oktobrje. Sedźa zwjetša po dwěmaj w płodowym hornčku hromadźe, přez čož typiske třihranita forma nastanje.

Worjechi so wot zwěrjatow rozšěrjeja (coochorija).

## Rozšěrjenje
Rosće we wuchodnej sewjernej Americe wot Kanady w sewjerje hač k wysokoruninam Mexiska w juhu, w hustych lěsach abo jako měšany lěs wot płoneho kraja hač na něhdźe 1000 m wysoku.

Zwonka jeho domjacych kónčinow rozšěrjenja so ameriske buki jenož rědko kultiwuja.

## Wužiwanje
Jako parkowy štom so ameriski buk skerje rědko wusadźuje. Při składnosći so jako bonsaj plahuje.

Ćežke, twjerde drjewo so w parketowym a meblowym twarjenju, za kontainery, drjewowe přimadła a wšelake předmjety k wužiwanju wužiwa.

## Wobrazowa galerija

File:American Beech.jpg|Łopjeno a wočinjena płodowa kapsla z bukwicami
File:Fagus grandifolia.jpg|Skora
File:American Beech, 1979-2007.jpg|Bonsaj, 28 lět stary


## Nóžki


## Literatura
* *Botanica - Das Abc der Pflanzen*. 10000 Arten in Text und Bild; Tandem Verlag (2003). ISBN 3-8331-1600-5
* Roloff/Bärtels: *Flora der Gehölze*. Bestimmung, Eigenschaften, Verwendung. 3. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2008). ISBN 978-3-8001-5614-6

## Žórła
*Ameriski buk při Baumkunde.de 
*Ameriski buk při Flora Of North America 
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2002). ISBN 3-8001-3573-6

## Eksterne wotkazy

* Rozšěrjenska mapa družiny při Flora Of North America 
*Ameriski buk při GRIN
Hańža Bjeńšowa

**Hańža Bjeńšowa** (rodź. *Rachelic*; * 27. měrca 1919 w Róžeńće; † 15. měrca 1999 w Budyšinje) běše serbska spisowaćelka. Wona narodźi so jako dźowka wučerja. 

Spočatnje jako kantoristka, dźěłaše po wójnje jako nowowučerka a wučerka. Pozdźišo bu sobudźěłaćerka w Domje serbskeho ludoweho wuměłstwa (DSLW). W času jeje dźěławosće běše mjez druhim tež redaktorka Płomjenja.

Hańža Bjeńšowa pisaše prozu a dramatiku wosebje za dźěći a młodźinu.

## Myta/wuznamjenjenja
*Zasłužbowa medalja NDR
*Myto Ćišinskeho II. rjadownje (1980)
*Literarne a wuměłske myto Domowiny

## Wozjewjenja
### Proza
**Spušćej so na Maksa* (1961)
**Skludźena tučel* (1965)
**Kónčkojty zub* (1966)
**Klimpotata ryba* (1968)
**Jank a Bärbel* (1969); *Jank und Bärbel* (1982)
**Monika* (1980)
**Złoty rjećazk* (1985)
**Kosmodej*; *Der Waldgeist* (1986)
**Přez hory a doliny* (1989)

### Dramatika
**Kak sej Nitka-Witka radu da* (1965); *Wie Nitka-Witka sich zu helfen weiß* (1966)
**Spušćej so na Maksa* (1965)
**Parlički wódneho muža* (1968); *Die Perlen des Wassermannes* (1969)
**Rjadowniska kniha* (1970)
**Klimpotata ryba* (1976)

## Žórła
* *Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije.* Koło serbskich spisowaćelow, 1989

## Wotkaz
* Serbski gymnazij Budyšin. Projekty. Serbscy spisowaćeljo. Hańža Bjeńšowa
Ben Budar

**Ben Budar** (* 28. oktobra 1928 w Koslowje; † 27. oktobra 2011 w Chrósćicach) bě serbski spisowaćel, přełožowar a dołholětny sobudźěłaćer Ludoweho nakładnistwa Domowiny. 

Po tym zo bě gymnazij a Serbsku wyšu šulu wopytał poda so syn małoratarja wot 1951 do 1954 na studij žurnalistiki do Lipska. Po tym dźěłaše mjez druhim jako nowinarski a rozhłosowy redaktor, lektor LND a wot 1981 tež jako redaktor Rozhlada. Naposledku bydleše w starowni swj. Ludmile w Chrósćicach. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.

Ben Budar pisaše prozu a přełožowaše ze čěšćiny a pólšćiny.

## Myta/wuznamjenjenja
*Myto Ćišinskeho (1970)
*Medalja Kurta Barthela

## Wozjewjenja
### Proza
**Rebel Jan Čuška* (Der Rebell Jan Čuška) (1955)
**Mokrowčenjo* (1956)
**Jenseits von Oder und Neiße* (1962)
**Ja, kocor Stani* (1983); *Ich, Kater Stani* (1988)

### Dramatika
**Jan Čuška; Chodojta; Hronow; Hribowčenjo* (Słuchohry)

### Přełožki
*I. Čajda, *Lećimy přez swětnisćo* (Flug durch den Weltraum) (1959)
*K. Putík, *Der Fall Oppenheimer* (1962)
*K. Filipowicz, *Zahrodka knjeza Nietsche* (Der Garten des Herrn Nietsche) (1968)
*M. Azembski, *Z wočomaj Polaka* (Aus der Sicht eines Polen) (1970)
*J. Bobkowski, *Budyšin – 5 km* (1973)

## Žórła
* Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije. (1989) Wudawaćel: Koło serbskich spisowaćelow

## Wotkazy
* Serbski gymnazij Budyšin. Projekty. Serbscy spisowaćeljo. Ben Budar
Bjerwałd

**Bjerwałd** ( *Bärwalde*) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Słuša wot lěta 1998 k Hamorskej gmejnje a leži we wysokosći 123&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu při Sprjewi. Ma  wobydlerjow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Berwalt* je z lěta 1400. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Bjerwałdom w lěće 1815 Pruskej.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 145 wobydlerjow, mjez nimi 138 Serbow (95 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 38,5 %.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Bjerwałdźe

## Žórła


## Wotkaz
Tranje

**Tranje** ( *Drehna*, 1936–47 *Grünhain*) su wjeska w sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž k Hamorej słuša. Leža 133&nbsp;m nad mórskej hładźinu a maja  wobydlerjow. 

Susodne wsy su Delni Wujězd na wuchodźe, Drěwcy na zapadźe a Lipiny na sewjerozapadźe. Južnje Tranjow rozpřestrěwa so Minakałsko-Drěwčanska hola.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Drene* je z lěta 1501. Mjeno je wotwodźene wot *[[drěn]]*, kerka z twjerdym drjewom, kiž tu rosćeše.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 81,9 %. Ewangelscy Tranjenjo słušeja do Łazowskeje wosady.

## Wosobiny
* Handrij Suška (1795–1843) – seminarski wučer a organizator ludoweho šulstwa; narodźeny w Tranjach
* Jurij Mucha (1860–1934) – braška a ludowy spisaćel; bydleše w Tranjach

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Tranjach

## Literatura
* 
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 78–80

## Žórła


## Wotkaz
Pardubicy

**Pardubicy** ( *Pardubice*,  *Pardubitz*) su město w srjedźišću Čěskeje, wuchodnje Prahi. Maja něhdźe 90.000 wobydlerjow a su zarjadniske sydło Pardubickeho kraja. Přez město běži rěka Łobjo.

## Wotkaz
Beno Budar

**Beno Budar** (* 19. měrca 1946 w Kulowje, ✝ 8. oktobra 2023 w Hornim Hajnku) bě serbski lyrikar, prozaist, wudawaćel a přełožowar.

Narodźi so w Kulowje jako syn serbskeje maćerje a sowjetskeho wojaka. Po tym zo wopytowaše šule w Kulowje, Dobrošicach, Ralbicach a Konjecach, poda so 1960 na Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu w Małym Wjelkowje. Po maturje studowaše wot 1964 do 1969  slawistiku na Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Přidatnje absolwowa mjez 1967 a 1968 dźělny studij rusistiki w Rostowje nad Donom. Wot lěta 1969 bě lektor za beletristiku w Ludowym nakładnistwje Domowina.

Za čas politiskeho přewróta 1989/90 angažowaše so Budar hromadźe z mandźelskej Ludmilu w opozicionelnej Serbskej narodnej zhromadźiznje. Prěnje zetkanja wotměwachu so w Budarjec Budyskim bydlenju. Jako załoženski čłon Zwjazka serbskich wuměłcow wobdźěleše so mjez druhim tež prawidłownje na Swjedźenjach serbskeje poezije.

Wot 1990tych lět běše Budar redaktor Płomjenja a wot 1994 tež zamołwity za delnjoserbske wudaće *Płomje*. Wot 1998 nawjedowaše *Róžeńčanski kružk pisacych*.

Beno Budar bydleše w Hornim Hajnku. Jeho starši syn je direktor Załožby za serbski lud Jan Budar.

## Wozjewjenja (wuběr)
### Lyrika
* *Mikus a Dajkus* (1978)
* *Spać w meji měli zakazać* (1983)
* *Wokomiki słónca* (2001)
* *Serbska poezija 38 – Beno Budar* (2009)
* *Dźens sym połsta dubow sadźił* (2011)

### Proza
* *W susodstwje makrelow* (1979)
* *Tež ja mějach zbožo* (2006)
* *Sym měła tajki strach* (2013)

### Dramatika
* *Na křižerjach* (1985)

### Přełožki
* L. N. Tolstoj: *Tři mjedwjedźe* (1970)
* A. Sobolew: *Njewjedrowa stepa* (1971)
* R. Kaz, E. Sazonow: *Třo musketěrojo* (1972)
* Č. Ajmatow: *Brězyčka moja w čerwjenym rubišku* (1973)
* W. Rozow: *Njenarunajomny* (1977)
* A. a E. Fauquez: *Barbarossa a kupa słónčneje róžy* (1978)
* A. Kertész: *Mjeniny* (1978)
* A. Losew: *Mały Herakles* (1978)
* E. Spálený, L. Zubajová: *Jan, Minka a Bobik na prózdninach* (1987)

## Myta a wuznamjenjenja
* Wuměłske myto Domowiny
* Myto za wuměłski dorost
* Myto Ćišinskeho (2013)

## Žórła
* Koło serbskich spisowaćelow (wud.): *Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije.* 1989.

## Wotkazy
* Webstrona Bena Budarja 
* SerbskiTV: Beno Budar čita „Ralbičanski běły lěs“
* Serbski gymnazij Budyšin. Projekty. Serbscy spisowaćeljo. Beno Budar
Dyrbach

**Dyrbach** ( *Dürrbach*) je wjeska w sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži něhdźe połdra kilometra sewjerowuchodnje Klětnoho we wysokosći wot 133&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.  

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Durrebach* je z lěta 1362.

## Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, mjez nimi 161 Serbow (98 %). Po pruskim ludličenju 1910 běchu tehdy 88,0&nbsp;% Dyrbachskich wobydlerjow Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,3 %.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Dyrbachu

## Literatura
* 

## Žórła
Wolešnica (Hamor)

**Wolešnica** ( *Klein-Oelsa*; 1936–47 *Oelbrück*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži 133&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Olsen parva* je z lěta 1419. We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 140 wobydlerjow, z nich 135 Serbow a pjeć Němcow. 

## Žórła
Jamno

**Jamno** ( *Jahmen*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži 132&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Jamen* je z lěta 1390. Mjeno pochadźa wot serbskeho słowa *jama*. Na 1719 natwarjenym hrodźe, tehdy we wobsydstwje dwórskeho maršala Gottloba Christiana Vitzthum z Eckstädta, přebywaše sakski kurwjerch Bjedrich Awgust I. wjacekróć po puću z Drježdźan do Pólskeje, hdźež běše z kralom.

1938 bu Jamno zagmejnowane do susodneho Klětnoho.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 291 wobydlerjow, z nich 262 Serbow (90 %) a 29 Němcow.

## Wosobiny
* Matej Handrik (1864–1946), farar, awtor a serbowědnik; narodźeny w Jamnom

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Jamnom

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Košla

**Košla** ( *Kaschel*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leži něhdźe dwaj kilometraj juhozapadnje Klětnoho při puću do Lěskeje we wysokosći wot 135&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.

## Geografija

Wjeska leži wosrjedź biosferoweho rezerwata Hornjołužiskeje hole a hatow. Susodne wsy su Jamno, Klětno a Wolešnica na sewjerowuchodźe, Cympl na juhowuchodźe kaž tež Wotpočink a Lěskej na juhozapadźe. Zapadnje Košle nadeńdu so někotre rybniki a do sewjerozapadneho směra Bjerwałdski jězor.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Koschele bie deme Cletin* („Košla pola Klětnoho“) je z lěta 1419.

Hač do lěta 1938 bě Košla samostatna gmejna, potom bu zagmejnowana do Klětnoho.

### Wobydlerstwo a rěč
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 177 wobydlerjow, z nich 171 Serbow (97 %) a šěsć Němcow. Po pruskim ludličenju 1910 běchu tehdy 85,6&nbsp;% Košlanskich wobydlerjow Serbja.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Košli

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Krynhelecy

**Krynhelecy** ( *Kringelsdorf*) su wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leža 132&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu při Čornym Šepcu a maja  wobydlerjow. Do Krynhelec słušatej wot lěta 1928 wjesnej dźělej Wósliča hora *(Eselsberg)* a Wylemocy *(Wilhelmsfeld)* na prawym brjoze Šepca.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Klyngisdorf* je z lěta 1400. We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 106 wobydlerjow, z nich 102 Serbaj a jenož štyrjo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 52,2 %.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Krynhelecach

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Radšowk

**Radšowk** ( *Klein Radisch*) je wjeska w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorej. Leži 137&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.

## Geografija
Mała holanska wjeska nadeńdźe so někak štyri kilometry wuchodnje Klětnoho, južnje statneje dróhi 121, kotraž wjedźe z Klětnoho do Chrjebje. W lěsu sewjernje Radšowka nadeńdu so wulke rybniki.

## Stawizny
Sydlišćo naspomni so hakle w lěće 1658 prěni raz jako *Ratzschholtz* a je tuž wo wjele młódše hač Radšow. Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot staroserbskeho předmjena *Radiš*. Radšowk słušeše dołho k Mikowskemu ryćerkubłu.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 102 wobydlerjej, z nich 85 Serbow (83 %) a 17 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 52,2 %.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Radšowku

## Literatura
* 

## Žórła
Manjow

**Manjow** ( *Mönau*) je wjes  w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leži 136&nbsp;m nad mórskej hładźinu.

## Geografija
Manjow a susodna Rudej ležitej wosrjedź hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny při puću mjez Delnim Wujězdom a Minakałom. We wokolinje nadeńdźe so wjele rybjacych hatow.

Susodne wsy su Lěskej na juhowuchodźe, Rudej na zapadźe a Delni Wujězd na sewjeru.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Maynaw* pochadźa z lěta 1394. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej, kotrež wobhospodarješe tež wudwór w susodnej Rudeji. Cyrkwinsce słušeštej wobě wjesce hač do lěta 1823 do Minakałskeje ewangelskeje wosady a wot toho časa do Delnjeho Wujězda.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Manjow kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 južnje wsy přez Komorowske haty.

Hač do lěta 1994 běše Manjow samostatna gmejna, do kotrejež słušeše wot 1938 tež Rudej.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Manjow po Arnošta Mukowej statistice 139 wobydlerjow, z nich 132 Serbow (95 %) a sedmjo Němcy, při čimž tež wšitcy Němcy serbsce móžachu. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 82 %. Ewangelscy Manjowčenjo słušeja do Wujězdźanskeje wosady.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Manjowje

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Wochozy

**Wochozy** ( *Nochten*) su wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leža 129&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a maja  wobydlerjow. Njedaloko wsy namaka so Wochožanska jama, za kotruž bu połojca wsy wotbagrowana. Nadregionalnje znaty je Wochožanski park błudźenkow při sewjernej kromje wsy.

## Stawizny

Nawsowc naspomni so prěni raz pisomnje wokoło lěta 1400 jako *Ochoze* a podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu. 

Wochožanska ewangelska cyrkej bě hač do lěta 1588 filialna cyrkej Jabłońca a podsteješe wot tutoho lěta Čelnjanskej wosadźe. Wot lěta 1627 bě wona z wosadnej cyrkwju Wochožansko-Čelnjanskeje wosady. Cyrkej je nutřka wupyšena z hrónčkami w serbskej a němskej rěči. Bogumił Šwjela bě tu wot 1908 do 1913 z wikarom. Hišće 1925 zwěsći Rózborski superintendent Nay w swojej rozprawje, zo bě serbska Boža słužba wo wjele lěpje wopytana hač němska a wosebje młodźina so jeničce na serbskej wobdźěleše. Hižo pjeć lět pozdźišo pak rysowaše bóle pesimistiski wobraz.

Drjewjana farska bróžnja, tak mjenowana „Šwjelowa bróžnja“, pochadźa z lěta 1817. Wona je jenička zdźeržana kładźita bróžnja we Wochozach a jedne z najstaršich twarjenjow we wsy.

1952 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń we Wochozach.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 392 wobydlerjow, z nich 390 Serbow a jenož dwaj Němcaj. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,2 %.

W lětomaj 1987/88 dyrbješe so połojca wobydlerstwa přesydlić dla planowaneho wotbagrowanja sewjerneho dźěla Wochoz za Wochožansku brunicowu jamu. Ličba wobydlerstwa spadny wot 545 w lěće 1964 na jenož hišće 274 w lěće 1990. Tež Wochožanski kěrchow bu přeměstnjeny.

## Wosobiny
* Michał Raca (1657–1730) – farar a přełožer cyrkwinskich knihow; 1687–90 we Wochozach
* Handrij Rheniš (1731–1805) – farar a spisaćel; 1752–78 we Wochozach
* Jan Bohumił Junghänel (1753–1810) – farar a ludowědnik; 1783–1807 we Wochozach
* Jan Łahoda (1801–71) – farar a kulturny prócowar; 1827–32 we Wochozach
* Bogumił Šwjela (1873–1948) – farar, rěčespytnik, publicist a sobuzałožer Domowiny; 1908–13 wikar we Wochozach

## Hlej tež
* Kulturne pomniki we Wochozach

## Žórła


## Wotkaz
Sprjowje

**Sprjowje** ( *Sprey*) su wjeska na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž wot 1974 k Hamorskej gmejnje słuša. Leža 123&nbsp;m nad mórskej hładźinu při prawym brjoze Čorneho Šepca krótko před wuliwom do Sprjewje a maja  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Sprey* pochadźa z lěta 1597. Wjeska – po sydlišćowej formje dróhowc z kulowcom jako jadrom – podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu. Tež cyrkwinsce słušeše hišće hač do lěta 1890 do Mužakowa, bu potom pak přefarowana do Čelnoho.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice 128 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 90,7 %, štož bě jedna z najwyšich ličbow w serbskej holi.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Sprjowjach

## Žórła


## Wotkaz
Rudej

**Rudej** ( *Rauden*) je wjeska w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leži 137&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow.

## Geografija
Rudej a susodny Manjow ležitej wosrjedź hornjołužiskeje holanskeje a hatoweje krajiny při puću mjez Delnim Wujězdom a Minakałom. We wokolinje nadeńdźe so wjele rybjacych hatow.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako *Rauden* pochadźa hakle z lěta 1542. We 18. a 19. lětstotku wobsteješe w Rudeji wudwór Manjowskeho ryćerkubła, kotrež wukonješe tež ležownostne knjejstwo we wsy. Cyrkwinsce słušeštej wobě wjesce hač do lěta 1823 do Minakałskeje ewangelskeje wosady a wot toho časa do Delnjeho Wujězda.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Rudej kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Wjesel wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 při samej južnej kromje wsy přez Komorowske haty.

Hač do lěta 1938 bě Rudej z wudworom Manjowskeho ryćerkubła samostatna krajna gmejna, potom so do Manjowa zagmejnowa.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach měješe Rudej po Arnošta Mukowej statistice 152 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća serbscy. Ewangelscy Rudźenjo słušeja do Wujězdźanskeje wosady.

## Wosobiny
* Curt Handrik (1885–1962) – serbski ewangelski farar, rodźeny w Rudeji

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Rudeji

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Rychwałd

**Rychwałd** ( *Reichwalde*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Hamor. Leži 136&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Čornym Šepcu a južnje Rychwałdskeje jamy. Ma  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Rychenwald* je z lěta 1364. Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Rychwałdom w lěće 1815 Pruskej.

We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 625 wobydlerjow, z nich 505 Serbow (81 %) a 120 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 19,9 %.

## Wosobiny
* Handrij Smoler (1693–1729), nabožinski prócowar; 1721–1726 farar w Rychwałdźe
* Jan Balthasar Langa (1697–1738), farar a přełožowar; 1726–1732 w Rychwałdźe
* Korla Bohuchwał Šěrach (1764–1836), wot 1797 do 1836 Rychwałdski farar

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Rychwałdźe

## Žórła


## Literatura
* 
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte VIII. Reichwalde und Wunscha, Kreis Weißwasser.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1970 [63 str.]

## Wotkaz
Cympl

**Cympl** ( *Zimpel*) je wjeska na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Słuša k Hamorskej gmejnje a leži 139&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Wukrančanskej rěčce w hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje. Ma  wobydlerjow. Jedyn kilometer juhowuchodnje Cympla nadeńdźe so wjeska Turjo, kotraž słuša hižo ze starodawna k Cymplej.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Zcymel* je z lěta 1485. Tehdy słušeše wjeska do Rychwałdskeho knjejstwa. Hospodarski woznam měješe rybarstwo w hatach sewjernje Cympla kaž tež młyn we wsy.

W lěće 1884 měješe Cympl po Mukowej statistice 97 wobydlerjow, mjez nimi 95 Serbow (98 %).

Cympl bě hač do zagmejnowanja do Klětnoho w lěće 1973 samostatna gmejna, wot 1933 pod mjenom *Cympl-Turjo*.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Cymplu

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Turjo

**Turjo** ( *Tauer*) je wjeska w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša k Hamorskej gmejnje. Leži při Wukrančanskej rěčce něhdźe kilometer juhowuchodnje Cympla we wysokosći wot 140&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow. 

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Thure* je z lěta 1447. Mjeno pochadźa kaž delnjołužiski Turjej wot *tura* (němsce „Auerochse“). We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 156 wobydlerjow, z nich 153 Serbow a jenož třo Němcy. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa gmejny Cympl-Turjo wot jenož hišće 32,4 %.

Hač do lěta 1973 słušeše Turjo do Cymplčanskeje gmejny, kotraž rěkaše wot 1933 *Cympl-Turjo*.

## Hlej tež
* Kulturne pomniki w Turjom

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Hamorska milinarnja

**Hamorska milinarnja** ( *Kraftwerk Boxberg*) je ćopłotna milinarnja na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc, na teritoriju Hamorskeje gmejny. Je to brunicowa milinarnja, kotraž ma wukon 1900 megawattow. Brunica, kotraž so w Hamorskej milinarni wužiwa, přińdźe z brunicoweju jamow Wochozy a Rychwałd.

Hamorska milinarnja je z lěta 2016 we wobsydstwje firmy LEAG.

## Wotkaz
Bertsdorf-Hörnitz

**Bertsdorf-Hörnitz** je gmejna na juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 309&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 2400 wobydlerjow. 

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 60 (Zhorjelc 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Lublin

**Lublin** (jid. לובלין,  Люблін) je město we wuchodnej Pólskej a stolica Lublinskeho wojewódstwa. Z nimale 340.000 wobydlerjemi je dźewjate najwjetše město kraja kaž tež zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona.

## Noty


## Žórła


## Wotkaz
Nowosólc-Horni Hródk

**Nowosólc-Horni Hródk** ( *Neusalza-Spremberg*) je hornjołužiske město w juhu sakskeho wokrjesa Zhorjelc, blisko čěskeje hranicy. Leži we wysokosći 325&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu při młodej Sprjewi a ma něhdźe 3.500 wobydlerjow. 

Město nasta w lěće 1920 přez zjednoćenje městačka Nowosólc z Hornim Hródkom.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Rosenbach

**Rosenbach** je gmejna w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži juhowuchodnje Lubija we wysokosći wot 237–350&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe 1.700 wobydlerjow. 

## Gmejnske dźěle
Gmejnje Rosenbach přisłušeja slědowace wjeski:
* Biskopice *(Bischdorf)*
* Hornje Biskopice *(Oberbischdorf)*
* Jěrkecy *(Herwigsdorf)*
* Steinberg

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 59 (Zhorjelc 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkaz
Bjerwałdski jězor

**Bjerwałdski jězor** ( *Bärwalder See*) je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe 22 km sewjernje Budyšina a 20 km wuchodnje Wojerec w Zhorjelskim wokrjesu. Ma přestrjeń wot 13 km2 a je tuž najwjetši jězor w Sakskej.

Hłowny přibrjóh leži na Klětnjanskim boku jězora. W bliskosći Klětnjanskeho přibrjoha namaka so přistaw za małe čołmy. Při južnym brjoze jězora leži Delni Wujězd a při sewjernym krajinowy park z „hoberskim wuchom“.

## Literatura
* 

## Wotkazaj

* Baerwalder See
Leonšćina

**Lionšćina** (*Llingua Llïonesa*, *llïonés*) je romaniska rěč ze skupiny ibero-romaniskich rěčow, kotraž so w prowincach **Llion**, Zamora a Salamanca (Španiska) kaž tež w Bragança (Portugalska) rěči. Hromadźe z asturišćinu a mirandešćinu twori astur-lionsku rěčnu skupinu. Dźensa rěči tuteje rěče něhdźe 55.000 ludźi, předewšěm starši ludźo na wsach.

## Historija a geografiske rozšěrjenje
Pochad lionšćiny dźe wróćo do 10. lětstotka, jako bě Asturiska dźěl křesćanskeho kralestwa Llion. Rěč njeje so z kastilšćiny (španišćiny) wuwiła, ale pochadźa direktnje z pozdnołaćonskich formow sewjerneje Španiskeje.
W běhu časa je lionšćina wliw wot susodnych rěčow dóstała: galicisko-portugalsku na zapadźe a kastilsku na wuchodźe. Zjednoćenje kralestwa Llion z Kastilskej w lěće 1301 je móžnosće za rozšěrjenje lionšćiny sylnje wobmjezowało. Pod praskom kastilšćiny je lionšćina swoju poziciju jako oficialna rěč zhubiła.

## Linguistiske znamjenja
Lionšćina pokazuje typiske rozdźěle porno druhim romaniskim rěčam w jich wuwiću z łaćonšćiny:
### Přirunanje z druhimi romaniskimi rěčami

## Optiměrowanje a struktura
Wědomostne optiměrowanje lionskeho prawopisa a jeho gramatiska struktura (hornjoserbsce: struktura abo twar) stej wažnej za wobchowanje rěče. Moderni rěčespytnicy dźěłaja na tym, zo bychu dialelety sjednotili a rěčnu identitu we wobchadźe z modernymi technologijemi posylnili.
## Legalny status
Lionšćina je jako mjeńšinowa rěč oficialnje wot regiona Kastilska a **Llion** připóznata. Španiska jako signatarska stata Europskeje karty za regionalne abo mjeńšinowe rěče připóznawa lionšćinu, asturišćinu a aragonšćinu jako oficialne mjeńšinowe rěče.

## Referency


## Kategorije
Rychbach

**Rychbach** ( *Reichenbach*) je městačko w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 134&nbsp;m nad mórskej hładźinu w Hornjej Łužicy mjez Lubijom a Zhorjelcom při Čornym Šepcu a ma něhdźe 3.900 wobydlerjow. 

## Wobchad
Rychbach je wot lěta 1847 zastanišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc. Sewjernje městačka běži zwjazkowa dróha 6.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 58 (Zhorjelc 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Gdynia

**Gdynia** ( **Gdiniô**,  *Gdingen*) je wulkoměsto z nimale 250.000 wobydlerjemi při Gdańskim zaliwje Baltiskeho morja w Pomorskim wojewódstwje na sewjeru Pólskeje. Mórski přistaw je najwažniši w cyłym kraju.

Hromadźe ze sudodnymaj městomaj Sopot a Gdańsk tworja Gdynia tak mjenowane Trójmiasto. 

Sydlišćo je so w lěće 1253 prěni raz jako *Gdine* naspomniło a dósta hakle 1926 měšćanske prawo. Jako jenički wjetši přistaw mjezywójnskeje pólskeje republiki, do kotrejež słušeše wot 1919, bu w 1920tych a 1930tych lětach do wulkoměsta wutwarjene a je dźensa dwanate najwjetše město Pólskeje. Pod němskim wobsadźenjom za čas Druheje swětoweje wójny bě město pod wot nacionalsocialistow wumyslenym mjenom *Gotenhafen* wažne zepěranišćo němskeje floty a bu přez britisko-ameriske powětrowe nadpady ćežko wobškodźene.

## Žórła


## Wotkaz
Żukowo

**Żukowo** ( **Żukòwò**,  **Zuckau**) je městačko w Pólskej, kotrež leži w pomorskim wojewódstwje.

Dataja:Zukowo1.jpg|
Dataja:Zukowo2.jpg|
Dataja:Zukowo-mlyny2.JPG|
File:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|


## Wotkaz
Kašubistika

**Kašubistika** – je wědomostny předmjet, kotryž zaběra so we wšelakich tematiskich wobłukach z Kašubami: rěčespyt, literatura, kulturne a socialne stawizny atd.

Kašubistika wuwučuje so na uniwersiće w Gdańsku.
Darina Laščiaková

**Darina Laščiaková**, rodźena **Darina Gažová** (* 23. nowembra 1931, Tvrdošín) je rozhłosowa redaktorka, interpretka ludowych pěsnjow. 

## Ze žiwjenja
Darina Laščiaková so je narodźiła 23. nowembra 1931 w Tvrdošíne na Orave, po absolwowanju hudźbneje wědy a ludowědy na Filozofiskeje fakulty Uniwersity Komenskeho w Bratisławje namakaše přistajenje jako redaktorka w něhdyšim Čěskosłowakskim rozhłosu, hdźež wutworješe wjele wusyłanjow, kotrež tradicisku kulturu słowakskeho ludu wopisuja. Swěru najznaćiši z jeje twórby je cyklus "Hory, ľudia a pieseň", w kotrymž posłucharjam wotkrywaše žiwjenje ludźi z hórskich regionow Słowakskeje. 

## Diskografija
* 1971 *Darina Laščiaková* - Opus, LP - 91 17 0148,
* 1989 *Vianoce s Darinou Laščiakovou* - Opus, EAN:8584019 180226 
* 2008 *Na kamenečku sedela* - Slovak Radio Records, CD 

## Kompilacije
* 2007 *Môj vienok zelený  - Najkrajšie slovenské svadobné piesne, [[SĽUK]] 4* - Forza Music, EAN 8588002 302299,

## Literatura
* Darina Laščiaková: *Život s piesňou*, Vydavateľstvo Štúdio humoru a satiry, 2005, ISBN 8085451190

## Referencije


## Eksterne wotkazy
* Fdb.cz
*Darina Laščiaková prichádza s vinšom, koledou a dobrým slovom
Truskalca

**Truskalca** (*Fragaria*) je ród z podswójby *Rosoideae* znutřka swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Družiny
* Zahrodna truskalca (*Fragaria ananassa*)
* Chilska truskalca (*Fragaria chiloensis*)
* Wysoka truskalca (*Fragaria moschata*)
* Lěsna truskalca (*Fragaria vesca*) 
* Nažołta truskalca (*Fragaria viridis*)

## Nóžki
Dubo

**Dubo** (prjedy tež *Duby*;  *Dauban*) je wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Wysoka Dubrawa. Ma  wobydlerjow.

## Geografija
Wjes leži njedaloko hranicy mjez Zhorjelskim a Budyskim wokrjesom při južnej kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiskeje hole a hatow a při statnej dróze S 109 z Budyšina do Niskeje. Susodne wsy su Dołha Boršć na sewjerowuchodźe, Lipinki na wuchodźe, Wukrančicy na juhu a Zubornička na juhowuchodźe. Na zapadźe a sewjeru rozpřestrěwa so hola.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Duban* je z lěta 1377. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 285 wobydlerjow, mjez nimi 262 Serbow (92 %).

## Wosobiny
* Julius Herman Gólč (1831–1906) – farar a zakitowar serbstwa

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Radšow

**Radšow** ( *Groß Radisch*) je cyrkwinska wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž přisłuša wot lěta 1995 gmejnje Wysoka Dubrawa. Leži mjez 225 a 275 metrami nad mórskej hładźinu pod Monumentowej horu a ma  wobydlerjow.

## Geografija

Wjes leži něhdźe sydom kilometrow sewjernje Wósporka a dźesać kilometrow juhozapadnje Niskeje pod hórkami Wysokeje Dubrawy, kotraž docpěje hnydom na sewjeru Radšowa 307&nbsp;metrow. Monumentna hora na wuchodźe wsy z rozhladnej wěžu je 292&nbsp;metrow wysoka.

Susodne wsy su Kamjentna Wólšinka na sewjeru, Chołm na sewjerowuchodźe, Dźěže na juhowuchodźe, Drěnow a Jěrchecy na juhu kaž tež Hornje Brusy na zapadźe.

## Stawizny
Po formje sydlišća je Radšow lěsny łanowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho *Hans de Radeschaw* je z lěta 1392. Ležownostne knjejstwo měješe w 17. a 18. lětstotku ryćerkubło we wsy samej. W 19. lětstotku słušeše Radšowska wosada k centram starolutherskeje cyrkwje w tutych kónčinach Pruskeje.

Hač do lěta 1995 tworješe Radšow samostatnu gmejnu, do kotrejež słušeše wot 1938 tež susodny Drěnow. 1995 wutworichu gmejny Radšow, Hbjelsk a Wukrančicy nowu wulkogmejnu Wysoka Dubrawa.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 510 wobydlerjow, mjez nimi 389 Serbow (76 %). W cyłej Radšowskej wosadźe chodźachu tehdy 352 wosadnych k serbskej a 427 k němskej spowědźi. Po pruskim ludličenju lěta 1905 podachu tehdy pak jenož hišće 21 wot 394 Radšowčanow serbšćinu jako swoju maćeršćinu (5,3&nbsp;%).

Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2&nbsp;%.

## Wobchad
Radšow leži při wokrjesnej dróze z Chołma do Hbjelska. Wujězd *Wóspork* awtodróhi A 4 je sydom kilometrow zdalena. Busowa linija 31 zwjazuje wjes wodnjo hodźinsce z Niskej, Wósporkom a Lubijom.

## Wosobiny
* Jan Awgust Janka (1764–1833), wot 1803 do 1829 Radšowski farar
* Jan Krušwica (1811–1882), farar a spisaćel nabožinskich spisow
* Jan Herman Mrózak (1841–1902), wot 1866 do 1874 Radšowski farar

## Žórła


## Wotkaz
Hbjelsk

**Hbjelsk** ( *Gebelzig*) je cyrkwinska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša gmejnje Wysoka Dubrawa. Leži 187&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma  wobydlerjow. Hbjelšćanska gmejna bu w lěće 1928 z gmejnow Horni a Delni Hbjelsk stworjena.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Gebelczk* sta so w lěće 1365. 

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe Horni Hbjelsk po Mukowej statistice 472 wobydlerjow, mjez nimi 312 Serbow (66 %). W Delnim Hbjelsku běchu mjez 127 wobydlerjemi 93 Serbow (73 %). W cyłej wosadźe chodźachu tehdy 698 wosadnych k serbskej a 540 k němskej spowědźi. Paćerske dźěći lěta 1884 běchu hižo wšitke němske. Po pruskim ludličenju 1910 běchu tomu wotpowědujo hišće 39,9&nbsp;% Hbjelšćanskich wobydlerjow Serbja. 

Arnošt Černik zwěsći 1956 w Hbjelsku serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 11,3 %.

## Wosobiny
Matej Jokiš (1668–1735), jedyn z přełožerjow prěnjeho cyłkowneho wudaća biblije w serbskej rěči, skutkowaše wot 1698 hač do swojeje smjerće w lěće 1735 w Hbjelšćanskej wosadźe jako farar. Jeho restawrowana narowna plata nadeńdźe so wot lěta 2005 při zachodźe cyrkwje.



## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Rózbork

**Rózbork** ( *Rothenburg*) je městačko w sewjernym dźělu sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Leži 160&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Łužiskej Nysy a tuž blisko pólskeje hranicy. Ma wokoło 5.100 wobydlerjow.

Přez město wjedźe kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.

K městu słušeja nimo Rózborka (z Nowej Wsu) tež wjesne dźěle Bremenhain, Geheege, Husmanecy, Łodnjow, Neusorge, Nieder-Neundorf a Steinbach.

## Stawizny
Městačko naspomni so prěni raz w lěće 1268 jako *civitas Rotenberg*. Hišće hač do druheje połojcy 17. lětstotka rěčeše so w Rózborku tež serbsce, byrnjež prawdźepodobnje po reformaciji žane serbske kemše hižo njeměli. Hakle w lěće 1931 wottorhana kapałka při kěrchowje mjenowaše so we wobchadnej rěči hišće hač do nowšeho časa „Wendenkapelle“.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 57 (Zhorjelc 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazaj

*