open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Václav Klaus

**Václav Klaus** (* 19. junija 1941 w Praze) je čěski ekonom, konserwatiwny politikar a běše wot 2003 do 2013 prezident Čěskeje republiki.

## Žiwjenjoběh
W lětach 1958–1963 je Klaus studował wukrajne wikowanje na Wysokej ekonomiskej šuli w Praze. Při studiju je so zeznał ze swojej pozdźišej žónskej Liviju. Po wuspěšnym absolwowanju studija je dźěłał na wšelakich městnach při čěskosłowakskej akademiji wědomosćow (ČSAV), čěskosłowakskej centralnej bance a na kóncu při prognostiskim instituće akademije wědomosćow (Prognostický ústav), hdźež je so zaběrał z makroekonomiju. 

Wot julija 1992 do julija 1997 bě čěski premierminister. W tutym času je došło tež k dźělenju Čěskosłowakskeje republiki. Klaus je za to wjedł rozmołwy z Mečiarom. Winicy dźělenja jeho za to hač do dźensnišeho kritizuja. W februarje 2003 je so wuzwolił jako prezident Čěskeje republiki (ČR). Wón płaći jako najwažniši čłowjek za reformy k zawjedźenju swobodneho wikoweho hospodarstwa w ČR.

Wón je woženjeny a ma dweju synow.

Nimo swojeje politiskeje dźěłanosće je tež produktiwny spisaćel (hlej bibliografija).

## Bibliografija
Cyłkowna bibliografija Václava Klausa wobsahuje hač donětka 34 wšelakich titulow.

### Politiska literatura, ekonomija
* 1969: *Marxova politická ekonomie a ekonomická teorie*
* 1991: *A Road to Market Economy*
* 1991: *Ekonomická teorie a ekonomická reforma*
* 1992: *Dismantling Socialism: A Road to Market Economy II.*
* 1994: *Česká cesta*

### Eseje a nagrona
* 1998: *Tak pravil Václav Klaus*
* 1999: *Země, kde se již dva roky nevládne*
* 2004: *Rok první* – projevy, články, eseje
* 2005: *Rok druhý* – projevy, články, eseje
* 2006: *Rok třetí* - projevy, články, eseje

### Dalše
* 2007: *[[Modrá, nikoli zelená planeta]]*

## Nóžki


## Wotkazaj
* Webstrona Václava Klausa
* https://web.archive.org/web/20080205232552/http://www.runjewonline.info/p83.html
Serbiskochorwatšćina

**Serbiskochorwatšćina** je južnosłowjanska rěč.

Serbiskochorwatšćinu wužiwa 21 milionow ludźi w juhowuchodnej Europje. Dla politiskich wuměnjenjow wobsteja mjeztym štyri standardne rěče, bazěrowace na samsny nowoštokawskim dialekće: bosnišćina, čornohóršćina, chorwatšćina a serbišćina. Wone słuža we wotpowědnych krajach pod tutymi mjenami jako hamtske rěče, tworja pak z linguistiskeho wida jednotny rěčny system.

Serbiskochorwatšćina ma cyłe mnóstwo narěčow, kotrychž hranicy njemakaju z hranicami krajow.

## Narěče
Su tři hłowne narěče:

* **štokawska**: (** ŠTA** Serbiska, Čorna Hora), (**ŠTO** Chorwatska, Bosniska a Hercegowina,) - za słowo *što/šta* praji so *što/šta*, a kotraž ma tři wersije:
** ekawska (Serbiska a wuchodna Chorwatska) - město starosłowjanskeho **ě* (jać) praji so *e*
** jekawska (Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora) - město starosłowjanskeho **ě* (jać) praji so *je* abo *ije*
** ikawska (Chorwatska, Bosniska a Hercegowina) - město starosłowjanskeho **ě* (jać) praji so *i*
* **kajkawska** (sewjerna Chorwatska) - za słowo *što* praji so *kaj* a město starosłowjanskeho **ě* (jać) praji so *e*
* **čakawska** (zapadna Chorwatska) - za słowo *što* praji so *ča*, kaž štokawski ma tež wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku. 

## Serbisko-chorwatski alfabet

W serbisko-chorwatskej rěči w Bosniskej a Hercegowinje, Čornej Horje a Serbiskej su wužiwane łaćonske kaž tež kyriliske pismiki; w Chorwatskej pak jenož łaćonske. 

## Přikład
Na přikład zastojnstwowy komunikat z Bosniskej a Hercegowiny:

* bosnisce: *SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu/ožujku 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.*
* chorwatsce: *PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.*
* serbisce (łaćonsce): *SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.*
* serbisce (kyrilisce): *САОПШТЕЊЕ ЗА ЈАВНОСТ: Босна и Херцеговина очекује повећање кредитног рејтинга. У марту 2004. године, Агенција Moody's додијелила је Босни и Херцеговини први суверени кредитни рејтинг, Б3 са позитивним изгледима. У свјетлу значајног напретка у изградњи државе од додјеле првог кредитног рејтинга, Moody's разматра могуће повећање рејтинга Босне и Херцеговине.*
Pentateuch

Pentateuch je pjeć knihow zakonja (Tora): Genezis, Eksodus, Lewitikus, Numeri, Deuteronomium. Jich hebrejske mjena wotpowěduja słowam, kotrež steja cyle na spočatku tutych knihow, abo znajmjenša w prěnim hrónčku - Na spočatku, Mjena, A zawoła, W pusćinje, Słowa.
Šlešćina

**Šlešćina** (šlesce *ślōnskŏ gŏdka*, *ślōnski*, druhdy tež *po naszymu*, přirunaj *ponašemu*/*ponašimu*) je zapadosłowjanska rěč, kotraž słuša k lechiskej skupinje. Wona rěči so w Hornjej Šleskej, ale tež w Čěskej a Němskej. W lěće 2011 wokoło 509 000 ludźi podawli Šlešćinu jako swoju maćeršćinu.

Šlešćina je blisko přiwuzna z pólšćinu, tak zo so wot někotrych rěčespytnikow jako pólski dialekt wobhladuje.

## Alfabet

Njeje žadyn jednotny šleski alfabet. Rěčnicy šlešćiny su wužiwali pisać swoju rěč z pólskimi pismikami. W lěće 2010 bu wunamakany nowy šleski alfabet, kotryž bazuje na wšěch 10 dotalnych šleskich pismach. Wón so často w interneće wužiwa, tak na přikład w šleskej Wikipediji.

## Alfabet Steuera

## Alfabet "Slabikoř"

## Alfabet Fonetyčny

## Alfabet "Rechtuwny"

## Wotkazy
* Šleska Wikipedija
* Powěsće w šlešćinje
Václav Havel

**Václav Havel** (* 5. oktobra 1936 w Praze, † 18. decembra 2011) bě čěski esejist, dramatikar, disident a politikar. Bě po přewróće a wotstronjenju komunistiskeho režima wot 1989 do 1992 posledni statny prezident Čěskosłowakskeje a wot 1993 do 2003 prěni prezident njewotwisneje Čěskeje.

## Nóžki


## Wotkazy

* 
*
Stara wuchodosłowjanšćina

**Stara wuchodosłowjanšćina** je mortwa wuchodosłowjanska rěč. Bě předschodźenk rušćiny, běłorušćiny a ukrainšćiny.
Dźećel

**Dźećel** (*Trifolium*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Systematika

Přibližnje 300 družinow, přikłada: 

* Alpski dźećel (Trifolium alpinum)
* Lěsny dźećel (Trifolium alpestre)
* Zaječi dźećel, habrik (Trifolium arvense)
* Złoty dźećel (Trifolium aureum)
* Badiski dźećel (Trifolium badium)
* Smažny dźećel, smužkaty dźećel (Trifolium campestre)
* Mólički dźećel (Trifolium dubium)
* Truskalcowy dźećel (Trifolium fragiferum)
* Šwedski dźećel (Trifolium hybridum)
* Krejčerwjeny dźećel (Trifolium incarnatum)
* Lupinowy dźećel (Trifolium lupinaster)
* Mjezny dźećel (Trifolium medium)
* Najmjeńši dźećel, dźećelk (Trifolium micranthum)
* Hórski dźećel (Trifolium montanum)
* Žołtoběły dźećel (Trifolium ochroleucon)
* Čerwjeny dźećel (Trifolium pratense)
* Běły dźećel (Trifolium repens)
* Kwěćikaty dźećel (Trifolium retusum)
* Bahorowy dźećel (Trifolium rubens)
* Wótry dźećel (Trifolium scabrum)
* Bruny dźećel (Trifolium spadiceum)
* Trawny dźećel (Trifolium thalii)

## Wobrazy

Wobraz:Trifolium badium a1.jpg|Badiski dźećel
Wobraz:Fleur_3_-_VTdJ.JPG|Bahorowy dźećel
Wobraz:Trifolium alpestre 2 RF.jpg|Lěsny dźećel


## Nóžki


## Eksterne wotkazy

* Druhe Wobrazy
Přaska

**Přaska** (delnjoserbšćina: *praskac*) (*Equisetum arvense*) je rostlina ze swójby křipicow (*Equisetaceae*). 


Wobraz:Equisetum-arvense-vegetative.JPG|rostlinka
Wobraz:Equisetum arvense fertile spore-bearing stem - Keila.jpg|kłóska 
wobraz:Equisetum_arvense_nf.jpg|ilustracija


## Noty


## Eksterne wotkazy
Dąbrowa Górnicza

**Dąbrowa Górnicza** (šlsk. *Důmbrowa Gůrńičo*,  *Dombrowa*) je bjezwokrjesne wulkoměsto na juhu Pólskeje, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje něhdźe 16 kilometrow sewjerowuchodnje Katowic.

## Žórła


## Wotkaz
Gliwice

**Gliwice** ( *Gleiwitz*) je wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje.

Z pozdatnym nadpadom na Gliwičanski sćelak *(Sender Gleiwitz)* wopodstatni Němska w lěće 1939 wójnu přećiwo Pólskej.

## Žórła


## Wotkaz
Putnikowe rostliny

**Putnikowe rostliny** (*Plantaginaceae*) su swójba symjencowych rostlinow. 

## Rody
* Acanthorrhinum 
* Achetaria 
* Adenosma 
* Albraunia 
* Anarrhinum 
* Angelonia 
* Antirrhinum (20 - 30 družinow) 

Wobraz:Antirrhinum majus gelb.jpeg|Antirrhinum majus
Wobraz:Starr_040526-0024_Antirrhinum_orontium.jpg|Antirrhinum orontium

* Aragoa 
* Artanema 
* Asarina

Wobraz:Asarina erubescens0.jpg|Asarina erubescens
Wobraz:Asarina2.jpg|Asarina procumbens

* Bacopa (přibližnje 60 družinow) 
* Basistemon 
* Benjaminia 
* Besseya 
* Bougueria 
* Brookea 
* Bryodes 
* Bythophyton 
* Callitriche (přibližnje 25 družinow)
* Campylanthus 
* Chaenorrhinum
* Chelone
* Chionohebe 
* Chionophila 
* Cochlidiosperma 
* Collinsia 
* Conobea 
* Cymbalaria
* Detzneria 
* Naporst (*Digitalis*, přibližnje 20 družinow, přikład: Čerwjeny naporst) 

Wobraz:Digitalis ciliata0.jpg|Digitalis ciliata
Wobraz:Digitalis.jpg|Digitalis grandiflora

* Dintera 
* Dizygostemon 
* Dopatrium 
* Encopella 
* Epixiphium 
* Erinus
* Galvezia 
* Gambelia 
* Geochorda 
* Globularia (20 - 25 družinow) 
* Gratiola (přibližnje 25 družinow) 
* Hemiphragma 
* Herpestis 
* Holmgrenanthe 
* Holzneria 
* Howelliella 
* Hydrotriche 
* Isoplexis (4 družiny) 
* Kashmiria 
* Keckiella 
* Kickxia
* Lafuentea 
* Lagotis 
* Limnophila 
* Limosella 
* Linaria (přibližnje 150 družinow)

Wobraz:Linaria Vulgaris Mill.jpg|Linaria vulgaris
Wobraz:Linaria.alpina.web.jpg|Linaria alpina

* Brjohowka (*Littorella*) (3 družiny)
** Wšědna brjohowka (*Littorella uniflora*)
* Lophospermum 
* Mabrya 
* Maurandella 
* Maurandya 
* Mecardonia 
* Melosperma 
* Micranthemum 
* Microcarpaea 
* Misopates 
* Mohavea 
* Monocardia 
* Monopera 
* Monttea 
* Neogaerrhinum 
* Neopicrorhiza 
* Nothochelone 
* Otacanthus 
* Ourisia 
* Paederota (2 družinej) 
* Parahebe 
* Penstemon 
* Picria 
* Picrorhiza 
* Putnik (*Plantago*) (přibližnje 275 družinow)
** alpski putnik (*Plantago alpina*)
** dołhi putnik (*Plantago lanceolata*) 
** hadźacy putnik (*Plantago strictissima*)
** hórski putnik (*Plantago atrata*)
** japanski putnik (*Plantago japonica*)
** mały putnik (*Plantago intermedia*)
** pěskowy putnik (*Plantago arenaria*)
** přimórski putnik (*Plantago maritima*)
** pyšny putnik (*Plantago media*)
** słony putnik (*Plantago winteri*)
** wrónicowy putnik (*Plantago coronopus*)
** wulki putnik (*Plantago major*)

Wobraz:Plantago media2.jpg|Plantago media
Wobraz:Plantago ovata form.jpg|Plantago ovata

* Poskea 
* Psammetes 
* Pseudorontium 
* Rhodochiton 
* Russelia 
* Sairocarpus 
* Schistophragma 
* Schweinfurthia 
* Scoparia 
* Scrofella 
* Sibthorpia 
* Stemodia 
* Tetranema 
* Tetraulacium 
* Tonella 
* Uroskinnera 
* Rozraz (*Veronica*) - přibližnje 450 družinow, wobsahowaje Pseudolysimachion

Wobraz:Veroniqueperse.jpg|Veronica persica
Wobraz:VeronicaAlpina2.JPG|Veronica alpina

* Veronicastrum 
* Wulfenia (6 družinow) 
* Wulfeniopsis

## Nóžki


## Žórła
* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* APWeb 
* Delta
Křiwotrubka

**Křiwotrubka** (*Anchusa arvensis*, syn.: *Lycopsis arvensis*) je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow (*Boraginaceae*). 

## Wopis
Křiwotrubka je jednolětna, zelišćowa, kałata seršćata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 40 (60) cm. Rostlina njese proste, na sukach sedźace seršćikowe kosmy.

### Łopjena
Lisćowe łopjena su wopušate zubate. Jich kroma je žołmičkata.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do septembra. Kćenja su swětłomódre z běłej, kolenojće zhibnjenej trubjałku, kotrejež zachod njese pjeć běłych, kosmatych šupiznow. Wone docpěwaja šěrokosć wot pjeć hač do sydom milimetrow a steja w łopjenjowatym kwětnistwje. Před rozkćěwom kwětnistwa su k jednomu bokej wobroćace.

## Stejnišćo
Rosće na rolach, na winicach a na pustych płoninach. Preferuje wutkate, zwjetša małowapnite pódy.

## Nóžki


## Žórło
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 214 

## Eksterne wotkazy

* atlas-roslin.pl 
* USDA plants database 
* Flora von Österreich
Zwónčkate rostliny

**Zwónčkate rostliny** (łaćonsce *Campanulaceae*) su swójba symjencowych rostlinow.

## Rody

70 rodow, 2000 družinow (wuběr):

* Adenophora
* Apetahia 
* Astrocodon 
* Asyneuma 
* Azorina 
* Berenice 
* Brighamia 
* Burmeistera 
* Campanula

Wobraz:Campanula_glomerata.JPG|Kłubkate zwónčki(Campanula glomerata)
Wobraz:Campanula_persicifolia_002.JPG|Campanula persicifolia

* Campanulastrum 
* Canarina 
* Centropogon 
* Clermontia 
* Codonopsis 
* Craterocapsa 
* Cryptocodon 
* Cyananthus 
* Cyanea 
* Cylindrocarpa 
* Cyphia 
* Cyphocarpus 
* Delissea 
* Diastatea 
* Dielsantha 
* Downingia 
* Echinocodon 
* Edraianthus 
* Feeria 
* Gadellia 
* Githopsis 
* Grammatotheca 
* Gunillaea 
* Hanabusaya 
* Heterochaenia 
* Heterocodon 
* Heterotoma 
* Hippobroma 
* Homocodon 
* Howellia 
* Hypsela 
* Isotoma 
* Jasione

Wobraz:Isotoma axillaris0.jpg|Isotoma axillaris
Wobraz:Berg-Sandglöckchen Jasione montana.jpg|Jasione montana

* Legenere 
* Legousia
* Leptocodon 
* Lightfootia 
*  Lubolinka (*Lobelia*)
* Lysipomia 
* Merciera 
* Michauxia 
* Microcodon 
* Monopsis 
* Musschia 
* Namacodon 
* Nemacladus 
* Nesocodon 
* Numaeacampa 
* Ostrowskia 
* Palmerella 
* Parishella 
* Peracarpa 
* Petromarula 
* Physoplexis 
* Phyteuma
* Platycodon
* Popoviocodonia 
* Porterella 
* Pratia 
* Prismatocarpus 
* Pseudonemacladus 
* Rhigiophyllum 
* Roella 
* Rollandia 
* Ruthiella 
* Sclerotheca 
* Sergia 
* Siphocampylus 
* Siphocodon 
* Solenopsis 
* Symphyandra 
* Theilera 
* Trachelium 
* Treichelia 
* Trematolobelia 
* Trimeris 
* Triodanis 
* Unigenes 
* Wahlenbergia
* Zeugandra

## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)



## Eksterne wotkazy
Ernst Nolte

**Ernst Nolte** (* 11. januara 1923 we Wittenje; † 18. awgusta 2016 w Berlinje) bě němski stawiznar, filozof a něhdyši wysokošulski wučer na Berlinskej Swobodnej uniwersiće, kiž płaći dla swojich zakładnych spisow w 1960 lět jako nestor slědźenja wo fašizmje w Zwjazkowej republice.

## Twórby
* *Der Faschismus in seiner Epoche. Action francaise - Italienischer Faschismus - Nationalsozialismus*. München 1963, ISBN 3-7610-7248-1
* *Die faschistischen Bewegungen*, dtv München 1966 
* *Die Krise des liberalen Systems und die faschistischen Bewegungen*, Piper Verlag München 1968
* *Sinn und Widersinn der Demokratisierung in der Universität*, Rombach Verlag Freiburg 1968
* *Theorien über den Faschismus.* 6. Auflage. München 1984, ISBN 3-492-10365-0
* *Marxismus und Industrielle Revolution*, Stuttgart 1983
* *Deutschland und der Kalte Krieg*, 2. Aufl. Stuttgart 1985
* *Der europäische Bürgerkrieg 1917–1945. Nationalsozialismus und Bolschewismus*, 4. Aufl. Frankfurt/M. 1989
* *Das Vergehen der Vergangenheit. Antwort an meine Kritiker im sogenannten Historikerstreit*, Berlin 1988.
* *Nietzsche und der Nietzscheanismus*, Frankfurt 1990.
* *Geschichtsdenken im 20. Jahrhundert; von Max Weber bis Hans Jonas*, Propyläen Frankfurt/Main 1991 ISBN 3-549-05379-7
* *Die Deutschen und ihre Vergangenheiten. Erinnerung und Vergessen von der Reichsgründung Bismarcks bis heute*, Herbig Verlag München 1995 ISBN 3-7766-9004-6
* *„Feindliche Nähe": Kommunismus und Faschismus im 20. Jahrhundert. Ein Briefwechsel*, Herbig Verlag München 1998 ISBN 3-7766-2029-3
* *Historische Existenz. Zwischen Anfang und Ende der Geschichte*? Herbig Verlag München 1998
* *Der kausale Nexus. Über Revisionen und Revisionismen in der Geschichtswissenschaft; Studien, Artikel und Vorträge 1990–2000*, Herbig Verlag München 2002 ISBN 3-7766-2279-2
* Siegfried Gerlich im Gespräch mit Ernst Nolte: *Einblick in ein Gesamtwerk*, Edition Antaios, Dresden 2005 ISBN 3-9350-6361-X
* *Die Weimarer Republik. Demokratie zwischen Lenin und Hitler*, Herbig Verlag München 2006 ISBN 3-7766-2491-4

## Wotkazaj
* 
* ernst-nolte.de
Gdańsk

**Gdańsk** ( *Gduńsk*,  *Danzig*) je wulkoměsto při Baltiskim morju na sewjeru Pólskeje, kotrež leži w Pomorskim wojewódstwje. Je z nimale 470.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město Pólskeje a słuša hromadźe z kupjelemi Sopotom a přistawom Gdyniju k tak mjenowanemu Trójmiastu.

Gdańsk nadeńdźe so něhdźe 350 kilometrow sewjernje Waršawy.


## Žórła


## Wotkaz
Marie Dolistová

**﻿Marie Dolistová** (* 1951 w Praze) je čěska spisowaćelka, kotraž bydli wot lěta 1961 w Teplicach. Wona wotzamkny medicinsku srjedźnu šulu, na fachu rehabilitacije a dźěła nětko jako rehabilitaciska chorobna sotra w Tepličanskej chorowni. Poeziju pisa hižo wot lěta 1985.

## Literarne skutkowanje

Awtorka so z duchownymi tradicijemi w čěskej poeziji inspirěruje, ale tež přez mjezynarodnu poeziju, přez přirodu a přez přebywanje w tutej, wupjelnjena z hnutosću a zamyslenosću. Awtorka spóznawa nic jenož zwonkowne fenomeny w přirodźe a w čłowjeskim zadźerženju, ale chce tež te "wono" pod a za tym zapopadnyć, začuwa tež wobdźiwajomne byća a cyłeho uniwersuma.

Někotre razy so wobdźěli na literarnych wubědźowanjach w sewjeročěskim regionje a druhdźe. Někotre z jeje basnjow buchu w městnych nowinach a w poezijowym almanachu skupiny XXVI. W lěće  1994 je jeje prěnja zběrka basnjow "V síti rybáře" (W syće rybarja)  w nakładnistwje Řád w Praze wušła, w lěće 2000 "S příchutí země" (Z přisłodom zemje) a w lěće 2002 "Zarostlé stezky" (Zarosćene šćežki) w nakładnistwje ALFA-OMEGA w Praze. Zběrki  wobsahuja basnje z přirodnej lyriku, wotbłyšćowanje žiwjenja a z basnjemi z duchownej orientaciju. W zběrce "Zarostlé stezky" stej tež dwě wobšěrnišej episkej basni wěnowanej dwěmaj žonomaj dźělenymaj wot so přez lětstotki - a kotrejž tola stej sebi tak bliskej z jeju heroiskim humanizmom, žonomaj čěskeho naroda - knjeni Swjata Zdźisława z Lemberka z prěnjeje połojcy 13. lětstotka a doktorce Vlasta Kálalová-Lottiová z dwaceteho lětstotka.

Marie Dolistová je tež awtorka tekstow z bibliskimi temami a dweju hudźbneju libretow, kotrejž buštej wot sewjeročěskeho komponista PhDr. Jana Bůžeka zhudźbnjenej. Na tekst jeje basnje *Legenda o sv. Vojtěchovi* (Legenda wo sw. Wojćechu) skomponowa tutón komponist kantatu za basbariton, sopran, recitatora, měšany chór a orchester(1996). Premjera zaklinči w Teplicach 12. apryla 2001, předstajena přez Sewjeročěski filharmoniski chór a solistow.

Je čłonka literarneho kluba PEGAS w Mělníku a literarneho kluba Naďa Benešová w Čáslavje. Swójsku poeziju předstaja tež na awtorskich čitanjach w Tepličanskim Šlauchu (swobodne tworjace a literarno-estetiske towarstwo).

## Twórby
* V síti rybáře (1994, W syće rybarja) 
* S příchutí země (2000, Z přisłodom zemje)
* Zarostlé stezky (2002, Zarosćene šćežki)
* Paní Zdislava z Lemberka (2009, Knjeni Zdźisława z Lemberka), knižka w 6 rěčach: čěšćina, pólšćina, hornjoserbšćina, němčina, esperanto, jendźelšćina

## Wotkaz
* Webstrona z basnjemi
Mozilla Sunbird

**Mozilla Sunbird** je swobodna 
wjaceplatformny kalendrowa aplikacija,  
kotraž so jako projekt Mozilla.org wuwiwa. Tuta aplikacija bu w 
juliju 2003 jako samostatna aplikacija wozjewjena, na 
zakładźe nětko zastajeneho rozšěrjenja Mozilla Calendar. Paralelnje ze Sunbirdom so za Mozilla Thunderbird rozšěrjenje Lightning jako potomnik rozšěrjenja Mozilla Calendar wuwiwa, kotrež přirunujomnu funkcionalitu wobsahuje.

## Přehlad wersijow

## Hlej tež
* Lightning
* Mozilla Firefox
* Mozilla Thunderbird

## Eksterne wotkazy
*Domjaca strona Mozilla Sunbird
*Mozilla Sunbird hornjoserbsce
Tychy

**Tychy** (wurjekowanje , šlesce Tychy) su wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje a słuša k Šleskemu metropolowemu regionej. Jeho němske mjeno je *Tichau*.

Město je předewšěm znate dla najwjetšeje piwarnje Pólskeje, *Tyskie*.


## Žórła


## Wotkaz
Mysłowice

**Mysłowice** (šlsk. *Myslowicy*) je město w Pólskej, kotrež leži we wojewódstwje Šleska. Jeho němske mjeno je Myslowitz.

## Žórła


## Wotkaz
Zabrze

**Zabrze** (wurjekowanje , šlesce *Zobře*) je wulkoměsto w južnej Pólskej, kotrež leži we Šleskim wojewódstwje něhdźe 150 kilometrow juhowuchodnje Wrócławja a 90 kilometrow sewjerozapadnje Krakowa. Jeho němske mjeno je *Hindenburg*.

Zabrze je wažny centrum Hornjošleskeho industrijneho wobwoda.


## Žórła


## Wotkaz
Łušćinowcy

**Łušćinowcy** (*Fabaceae* abo *Leguminosae*) su swójba symjencowych rostlinow. Wone wopřijimaja tři podswójby, kotrež so často jako swójske swójby wobjednaja. 
 
## Systematika
Swójba wobsahuje něhdźe 730 rodow a nimale 20.000 družinow. Wone so do třoch podswójbow a něhdźe 35 tribusow dźěla (rody hlej podswójby a tribusy)::

:Mjetelojte kwěty (Faboideae): wobsahuje 28 tribusow, něhdźe 476 rodow a něhdźe 13855 družinow. Wobsedźi typiske, cygomofne mjetelojte kćenja.

* Mimozowe rostliny (Mimosoideae): Wobsahuje tři tribusy, něhdźe 82 rodow a něhdźe 3275 družinow. Kćenja su zwjetša radiarsymetriske.

:Rohowcowe rostliny (Caesalpinioideae): Wobsahuje něhdźe 140 rodow a wjace hač 1000 wodrjewjacych družinow. Kćenja su zwjetša cygomorfne:

* Dźensa so małko tribusow žanu třoch podswójbow njepřirjaduje: 
** Tribus Cercideae ze štyrjoch hač dwanaće rodami a něhdźe 265 družinami  (prjedy podswójbje Caesalpinioideae).
** Tribus Detarieae: Z něhdźe 22 rodami a něhdźe 750 družinami. Wobsahuja taniny a terpenoidy a tworja zwjetša žiwicy.  


Synonymy swójby su: Acaciaceae E.Mey., Aspalathaceae Martinov, Astragalaceae Bercht. & J.Presl, Caesalpiniaceae R.Br., nom. cons., Cassiaceae Vest, Ceratoniaceae Link, Detariaceae (DC.) Hess, Hedysaraceae Oken, Inocarpaceae Zoll., Leguminosae Adans., nom. cons., Mimosaceae R.Br., nom. cons., Papilionaceae Giseke, nom. cons., Phaseolaceae Schnitzl., Swartziaceae (DC.) Bartl., Viciaceae Bercht. & J.Presl.. 

## Wobrazy


Wobraz:Fleur_3_-_VTdJ.JPG|Bahorowy dźećel
Wobraz:Melilotus_alba_bgiu.jpg|Běły komonc



Wobraz:Cytisus_scoparius2.jpg|Chosćowc 


## Nóžki


## Wotkazy
Ruda Śląska

**Ruda Śląska** (wurjekowanje , šlesce *Ruda Ślůnsko*) je město w južnej Pólskej, kotrež leži w Šleskim wojewódstwje.


## Žórła


## Wotkaz
Mlóč (ród)

**Mlóč** (*Taraxacum*) je ród ze swójby zestajenkow (*Asteraceae*). 

## Družiny
 
* Mlóč (*Taraxacum officinale*) 
* Taraxacum serotinnum
* Taraxacum bessarabicum
* Taraxacum laevigatum
* Taraxacum aquilonare
* Taraxacum alpinum
* Taraxacum alpestre

## Wobrazy


Wobraz:Taraxacum_officinalis0.jpg|Taraxacum officinale 
Wobraz:Taraxacum_sect._Ruderalia_april_2005.jpg|Taraxacum sect. Ruderalia
Wobraz:Taraxacum dissectum.JPG|Taraxacum dissectum
Image:Taraxacum-00.jpg


## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Pyskawa

**Pyskawa** abo **baćonica** (*Geranium*) je ród ze swójby pyskowničkowych rostlinow.

## Družiny
Wobsahuje něhdźe 430 družinow mjez nimi sćěhowace družiny:

* bahnowa pyskawa (*Geranium palustre*) 
* bahorowa pyskawa (*Geranium purpureum*)
* błyšćata pyskawa (*Geranium lucidum*) 
* bruna pyskawa (*Geranium phaeum*) 
* cuza pyskawa (*Geranium pyrenaicum*) 
* čěska pyskawa (*Geranium bohemicum*) 
* dripata pyskawa (*Geranium dissectum*)
* krejojta pyskawa (*Geranium sanguineum*) 
* kulojta pyskawa (*Geranium rotundifolium*) 
* łučna pyskawa (*Geranium pratense*) 
* lěsna pyskawa (*Geranium sylvaticum*)
* mjechka pyskawa (*Geranium molle*)
* mólička pyskawa (*Geranium pusillum*) 
* nepalska pyskawa (*Geranium nepalense*) 
* rozpřestrjena pyskawa (*Geranium divaricatum*)
* sibirska pyskawa (*Geranium sibiricum*)
* skalna pyskawa (*Geranium columbinum*)
* smjerdźaca pyskawa (*Geranium robertianum*)
* sukata pyskawa (*Geranium nodosum*)
* zahrodna pyskawa (*Geranium x magnificum*) 

* Geranium dissectum
* Geranium divaricatum
* Geranium endressii
* Geranium himalayense
* Geranium lucidum
* Geranium macrorrhizum
* Geranium psilostemon
* Geranium renardii
* Geranium versicolor

## Etymologija
Botaniske mjeno *Geranium* wotwodźuje so wot grjekskeho słowa γερνιον. Słowo je diminutiw słowa γρανος. Woznjamjenja telko kaž *žoraw* a poćahowa na podobu płóda.

## Wobrazy

Wobraz:GeraniumPalustre.jpg|Bahnowa pyskawa 
Wobraz:Geranium_phaeum_closeup.jpg|Bruna pyskawa
Wobraz:Geranium-pratense.JPG|Łučna pyskawa


Wobraz:Geranium robertianum 3 RF.jpg|Smjerdźaca pyskawa
Wobraz:Geranium_sanguineum0.jpg|Krejojta pyskawa
Wobraz:Blumen bp 032 wp23.jpg|*Geranium* 'Johnson's Blue'


## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* 

## Wotkazy

* Geranien-Portal 
* ITIS list of geraniums
Šlězowe rostliny

**Šlězowe rostliny** abo **malwowe rostliny** (*Malvaceae*) su swójba symjencowych rostlinow.

## Systematika

### Podswójba Malvoideae

78 rodow, 1670 družinow 

#### Ród Šlěz (''Malva'')
* Šlěz
** Běły šlěz (Malva pusilla)
** Drobny šlěz (Malva neglecta)
** Dźiwi šlěz (Malva sylvestris) 
** Mutličkaty šlěz (Malva verticillata)
** Stojaty šlěz (Malva alcea)
** Wonjaty šlěz (Malva moschata)

#### Ród [[Róžowa popla]] (Hibiscus)


Wobraz:Chinese hibiscus.jpg|Chinska róžowa popla (Hibiscus rosa-sinensis)
Wobraz:Hibiscus_moscheutos7.jpg|Bahnowa hodźinka (Hibiscus moscheutos)


300 družinow

* Bahnowa hodźinka (Hibiscus moscheutos)
* Chinska róžowa popla (Hibiscus rosa-sinensis)
* Syriska róžowa popla (Hibiscus syriacus)
* Žołta hodźinka (Hibiscus trionum)

#### Ród Althaea


Wobraz:Althea officinalis corimbo.jpg|Lěkarska popla (Althaea officinalis)


* Kosmata popla (Althaea hirsuta)
* Lěkarska popla (Althaea officinalis)

#### Ród Alcea

* Zahrodna popla (Alcea rosea)

#### Ród Sida

200 družinow

#### Ród Pavonia

150 družinow

#### Ród Abutilon

100 družinow

#### Ród Nototriche

100 družinow

#### Ród Cristaria

75 družinow

#### Ród [[Bałmowc]] (Gossypium)


Wobraz:Feld_mit_reifer_Baumwolle.jpeg|bałmišćo


40 družinow

### Podswójba Tilioideae

3 rodow, 50 družinow 

#### Ród Lipa (''Tilia'')

23 družinow

* Zažna lipa (Tilia platyphyllos)

#### Ród Mortoniodendron

#### Ród Craigia

### Podswójba Bombacoideae

16 rodow, 120 družinow

### Podswójba Brownlowioideae

8 rodow, 68 družinow
domizna: tropy

### Podswójba Byttnerioideae

26 rodow, 650 družinow
domizna: tropy

#### Ród Byttneria

135 družinow

#### Ród Hermannia

100 družinow

#### Ród Ayenia

70 družinow

#### Ród Melochia

55 družinow

#### Ród Theobroma

20  družinow
* kakawowc (*Theobroma*) 
** prawy kakawowc (*Theobroma cacao*)

### Podswójba Dombeyoideae

21 rodow, 381 družinow 
domizna: tropy (nimo Amerika, Awstralija)

#### Ród Dombeya

225 družinow

#### Ród Melhania

60 družinow 
 
#### Ród Trochetia

6  družinow

### Podswójba Grewioideae

25 rodow, 770 družinow 

#### Ród Grewia

290 družinow

#### Ród Triumfetta

150 družinow

#### Ród Corchorus

40 - 100 družinow

* konopjowc (*Corchorus*)
** afriski konopjowc (*Corchorus olitorius*)
** aziski konopjowc (*Corchorus capsularis*)

#### Ród Microcos

60 družinow

### Podswójba Helicteroideae

8 - 10 rodow, 95 družinow
domizna: tropy (hłowny Asija)

#### Ród Helicteres

40 družinow

#### Ród Durio

27 družinow

### Podswójba Sterculioideae
:Hlej Sterkulijowe rostliny
12 rodow, 430 družinow

## Noty


## Žórła

* něm. wikipedija

## Eksterne wotkazy
Čećorička (ród)

**Čećorička** (*Hippocrepis*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Družiny

* Hippocrepis biflora 
* Hippocrepis ciliata 
* Hippocrepis commutata 
* Čećorička (Hippocrepis comosa)
* Kerčkata čećorička (Hippocrepis emerus)
* Hippocrepis multisiliquosa 
* Hippocrepis scorpioides 

## Wobraz


wobraz:Hippocrepis_comosa.jpg|Hippocrepis comosa
wobraz:Hippocrepis_emerus.jpg|Hippocrepis emerus


## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Rosopsida

**Rosopsida** (němsce tež: *Dreifurchenpollen-Zweikeimblättrige*) tworja takson rostlinow z kmjena kćenjowych rostlin (Magnoliophyta). Jich embryjo ma, kaž wšitke dwuschadźikowe kćenjowe rostliny, dwě schadźikowej łopjenje, wuchadźa pak z próška z třoch charakteristiskich "włóžow", kotrež su hakle pod elektroniskim mikroskopom widźeć. Tutón specielny typ próškoweho zornjatka mjenuje so *tricolpat*, potajkim třimóršćinowy (třiwłóžowy).

W systematice biologije bu tuta skupina hakle před mało lětami znowa definowana, jako wotkry so z pomocu moderneje techniki nowy typ próškoweho zornjatka. W někotrych systemach bu wona jako třeća klasu pódla jednoschadźikowych a wostatnych dwuschadźikowych zarjadowana. Často so wona tež jako *Eudicots* abo *woprawdźite Dikotyledony* woznamjenja. Dotal wuchadźa so z toho, zo je třimóršćinowe próškowe zornjatko něhdźe před 65 milionami lětami (wobrot mjez krydowej dobu a tercierom) nastało.

## Kajkosće
We wegetatiwnym wobłuku  dadźa so Rosopsida lědma wot wostatnych dwuschadźikowy rozeznawać. Při wšěm je móžno, někotre drobne kajkosće spowšitkownjeć. Łopjena su často zestajane a daloko rozšěrjene přiłopjena wustupuja w porach a njezrosćenej. Transwersalne předłopjena su na Achselsprossen. Kwět je zwjetša štyri- do pjećłopjenowy, po přaslenkach rjadowany a (často tež wjacekróć) do kelucha a króny dźěleny. Próškowe łopjena su zwjetša w jednym abo dwěmaj kružkomaj rjadowane, wustupuja pak nic zrědka rozmnožene (Polyandrie). Płodowe łopješka su často zrosćene (coenokarp).

## Systematika

* Podklasa Ranunculidae
** Ranunculales
* Podklasa Caryophyllidae
** Caryophyllales
* Podklasa Rosidae
** Vitales: z jeničkej swójbu:
*** Vitaceae
** Crossosomatales
** Geraniales
** Myrtales
** Huales: z jeničkej swójbu:
*** Huaceae
** Zygophyllales
** Celastrales
** Malpighiales
** Oxalidales
** Fabales
** Rosales
** Cucurbitales
** Fagales
** Brassicales
** Malvales
** Sapindales
** Tři swójby so wostaja Rosidae přirjadować, nic tola porjadźe; to su Picramniaceae, Tapisciaceae a Dipentodontaceae.

* Podklasa Asteridae
** Cornales
** Ericales
** Oncothecales
** Icacinales
** Garryales
** Vahliales
** Gentianales
** Lamiales
** Solanales
** Aquifoliales
** Escalloniales
** Paracryphiales
** Apiales
** Bruniales
** Asterales
** Desfontainiales
** Dipsacales

* Slědowace porjady njejsu žanej podklasy přirjadowane:
** Sabiales: z jeničkej swójbu:
*** Sabiaceae
** Proteales
** Buxales
** Trochodendrales
** Gunnerales
** Berberidopsidales
** Dilleniales: z jeničkej swójbu:
*** Dilleniaceae
** Santalales
** Saxifragales

* Slědowace *taksa* niže rjadowanskeje runiny su w swojim systematiskim zarjadowanju tohorunja hišće njejasne:
** Apodanthaceae
** Boraginaceae
** Centroplacus
** Cynomoriaceae
** Gumillea
** Haptanthaceae
** Hoplestigmataceae
** Medusandraceae
** Metteniusaceae
** Pottingeriaceae
** Trichostephanus

* *Hlej tež:* Magnoliopsida
## Wotkazy

* BioLib (česki)
Januar

**Januar** (tež **wulki róžk**) je prěni měsac lěta po gregorianiskej protyce. Ma 31 dnjow.

Mjeno "januar" pochadźa z łaćonšćiny, hdźež woznamjenja "ianua" telko kaž "přistup" abo "durje". Pomjenowanje dósta měsac po romskim bohu Ianus, wo kotrymž wěrjachu, zo ma dwě wobliči. Z jednym mjezwočom hlada wróćo do stareho lěta, z druhim do noweho.

Mjenje trjebane pomjenowanje januara je *wulki róžk*.

## Wotkaz
Morawa

**Morawa** ( *Morava*,  *Mähren*) je jedyn z historiskich krajow Čěskeje. Rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu Čěskeje republiki, historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo U Sabotů *(wot 1998 přemjenowane na "Měšćanski dźěl Šancy")*, kotrež leži wot lěta 1997 w Słowakskej.

Z Morawu mjezuja na zapadźe Čechi (344 km), na juhu awstriski zwjazkowy kraj Delnja Awstriska, na juhowuchodźe słowakski Trnawski kraj, na wuchodźe słowakski Trenčinski kraj, na sewjerowuchodźe słowakski Žilinski kraj a Čěska Šleska a na sewjerozapadźe pólska Šleska, konkretnje Kłodzki region.

Jako stolica Morawy płaći Brno, a to hižo wot lěta 1641. Před tym bě hłowne město Olomouc, kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam Morawy.

Srjedźowěkowe Wulkomorawske mócnarstwo płaći jako prěni wjetši słowjanski stat.

## Žórła


## Wotkaz
Kliment Ochridski

**Swjaty Kliment Ochridski** (bołharsce Климент Охридски/*Kliment Ochridski*, makedonsce Климент Охридски/*Kliment Ohridski*; * wokoło 840; †&nbsp;27. julija 916 w Ohridźe) běše swjatoprajeny bołharski wučenc ze srjedźowěka. Wón je najsławniši wučomnik swjateju Cyrila a Metoda, kotryž ma wulke zasłužby na polu rozšěrjenja glagolicy a kyrilicy mjez christianizowanymi Słowjanami. W Ohridźe załoži Ohridsku literarnu šulu.

## Wotkaz
Klon

**Klon** (*Acer*) je ród ze swójby mydłowcowych rostlin (*Sapindaceae*). 

Po druhich žórłach so do swójskeje swójby klonowych rostlinow (*Aceraceae*) zarjaduje. 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* klon (*Acer*)
** běły klon (*Acer saccharinum*) 
** čerwjeny klon (*Acer rubrum*) 
** hórski klon (*Acer pseudoplatanus*) 
** japanski klon (*Acer japonicum*) 
** kónčkaty klon (*Acer platanoides*)
** pólny klon (*Acer campestre*) 
** skalny klon (*Acer monspessulanum*) 
** šědźiwy klon (*Acer negundo*) 
** šwicarski klon (*Acer opulifolium*) 
** tatarski klon (*Acer tataricum*)

;Dalše přikłady družinow 

* Acer acuminatum 
* Acer barbinerve 
* Acer boscii 

Wobraz:Acer buergerianum3.jpg|Acer buergerianum

* Acer buergerianum
* Acer caesium 
* Acer calcaratum 
* Acer campbellii 
* Pólny klon (Acer campestre)

Wobraz:FeldahornBlatt.jpg|Łopjena pólneho klona
Wobraz:Acer capillipes (Habitus).jpg|*Acer capillipes*

* Acer capillipes
* Acer cappadocicum
* Acer carpinifolium
* Acer caudatifolium 
* Acer caudatum 
* Acer ceriferum 
* Acer chapaense 
* Acer circinatum
* Acer cissifolium
* Acer cordatum 
* Acer crataegifolium
* Acer davidii
* Acer diabolicum 
* Acer distylum 
* Acer duplicatoserratum 
* Acer erianthum 
* Acer fabri 
* Acer freemanii 
* Acer glabrum
* Acer granatense
* Acer grandidentatum 
* Acer griseum
* Acer heldreichii
* Acer henryi
* Acer hybridum 
* Acer hyrcanum

Wobraz:Acer japonicum0.jpg|*Acer japonicum*
Wobraz:Acer laevigatum 1.jpg|*Acer laevigatum*

* Acer japonicum
* Acer laevigatum 
* Acer laurinum 
* Acer longipes 
* Acer lucidum 
* Acer macrophyllum
* Acer mandshuricum
* Acer maximowiczianum
* Acer micranthum
* Acer miyabei
* Acer monspessulanum
* Acer negundo
* Acer nipponicum 
* Acer oblongum 
* Acer okamotoanum 
* Acer oliverianum 
* Acer opalus
* Acer osmastonii 
* Acer palmatum
* Acer pauciflorum 
* Acer paxii 
* Acer pectinatum

Wobraz:Acer pensylvanicum3.jpg|*Acer pensylvanicum* 

* Acer pensylvanicum
* Acer pentaphyllum 
* Acer pentapomicum 
* Acer pictum 


Wobraz:Spitz-Ahorn (Acer platanoides) 1.jpg|Kónčkaty klon
Wobraz:Acer pseudoplatanus(01).jpg|Hórski klon


* Kónčkaty klon (Acer platanoides)
* Hórski klon (Acer pseudoplatanus)
* Acer pseudosieboldianum 
* Acer pubipalmatum 
* Acer pycnanthum 
* Acer robustum 
* Acer rubescens 
* Acer rubrum
* Acer rufinerve

Wobraz:Silber-Ahorn (Acer saccharinum).jpg|*Acer saccharinum*

* Acer saccharinum
* Acer saccharum
* Acer schwerinii 
* Acer sempervirens
* Acer shirasawanum 
* Acer sieboldianum 
* Acer sikkimense 
* Acer sino-oblongum 
* Acer spicatum
* Acer stachyophyllum
* Acer sterculiaceum 
* Acer sutchuenense 
* Acer tataricum
* Acer tegmentosum
* Acer triflorum 
* Acer truncatum
* Acer tschonoskii 
* Acer velutinum
* Acer wardii 
* Acer wuyuanense 
* Acer zoeschense 

## Nóžki


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* 

## Eksterne wotkazy
Porchow

**Porchow** ( *Burkau*) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy. W njej wužórlitej so Klóšterska woda (mjez Porchowom a Wotrowom tež *Porchowska woda* mjenowana) a Satkula (blisko Małeho Wosyka).

Gmejnski dźěl Nowy Dwór słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Purcowe* je z lěta 1312. 1414 mjenuje so Porchow jako sydło ryćerja. W lěće 1600 kaž tež 1777 wukonješe tudyše ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad dźělom wsy, mjeztym zo podsteješe tamny dźěl klóštrej Marijina hwězda. Porchow měješe hižo do reformacije swójsku wosadnu cyrkej.

W tehdy hišće dwurěčnym Porchowje bydlachu w 17. lětstotku prjedownicy němskeho filozofa Friedricha Nietzscheho.

Dźensniša Porchowska wulkogmejna nasta při gmejnskej reformje 1994 z dotalnych gmejnow Porchow, Mały Wosyk a Horni Wujězd.

### Wobydlerstwo
W lěće 1925 běchu nimale wšitcy Porchowčenjo ewangelscy. Po ludličenju lěta 2011 bě 51,6&nbsp;% gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a 4,6&nbsp;% katolskeje konfesije, při čimž bydla tući hłownje we wsach na sewjeru gmejny.

## Wjesne dźěle
Do Porchowskeje gmejny słušeja slědowace wsy:

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 52 (Budyšin 1) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Wjesnjanosta
Porchowski wjesnjanosta je wot lěta 2012 Sebastian Hein (CDU).

## Wosobiny
* Michał Čoch (1851–1922) – gymnazialny wučer, składnostny basnik

## Žórła


## Wotkaz
Arabske rěče

## Dzělenje

**arabšćina
***fusha - standardna rěč
****klasicka arabšćina - mortwa
****srjedźna arabšćina - njewužiwana
****moderna standardna arabšćina
***dialekty moderneje arabšćiny
****wuchodne arabske dialekty
*****dialekty Arabskeje połkupy
******dhofarska arabšćina - Oman, Jemen
******hadramska arabšćina - Jemen
******hidźasiska arabšćina - Sawdi-Arabska
******najdiska arabšćina - Sawdi-Arabska
******omanska arabšćina
******san'anska arabšćina - Jemen
******ta'izzijsko-adenska arabšćina - Jemen
******judeo-jemenska arabšćina
*****beduinske dialekty
******wuchodoegyptowska beduinska arabšćina
******połkupna beduinska arabšćina - Arabska połkupa
*****srjedźnoaziske dialekty
******tadźikiska arabšćina
******uzbekska arabšćina
*****egyptowske dialekty - Kahira a delta Nila
******saidska arabšćina - hornja Egyptowska
*****dialekty Persiskeho zaliwa
******bahrainska arabšćina - Bahrain
******arabšćina persiskeho zaliwa
******shihhijska arabšćina - SAE
*****lewantiske dialekty
******cypernska arabšćina (cypernsko-maronitska arabšćina)
******sewjerolewantiska arabšćina - Libanon, Syriska
*******libanonska arabšćina
******juholewantiska arabšćina - Jordaniska, Palestina, Israel
*******palestinska arabšćina
*****irakska arabšćina - Irak
*****sewjeromezopotamska arabšćina - sewjerny Irak, Syriska
*****judeo-irakska arabšćina
*****sudanska arabšćina
****maghrebske arabske dialekty (zapadna arabšćina)
*****algeriska arabšćina
*****saharaska arabšćina
*****shuwanska arabšćina - Čad
*****hasaniska arabšćina - Mauritanija a Sahara
*****libyska arabšćina
*****judeo-tripoliska arabšćina - židowski dialekt w Libyskej
*****andaluska arabšćina - mortwa, něhdyša rěč Iberiskeje połkupy
*****sicilska arabšćina - mortwa
******maltašćina - samostatna rěč
*****marokkoska arabšćina
*****judeo-marokkaska arabšćina
*****tuneziska arabšćina
*****judeo-tuneziska arabšćina
****judeo-arabšćina - zjimace woznamjenjenje židowskich dialektow arabšćiny
Sewjerozapadne semitiske rěče

## Dzělenje

*zapadosemitiske rěče (srjedźnosemitske rěče)
**sewjerozapadne semitiske rěče
***amuritšćina - mortwa
***ugaritšćina - mortwa
***kenaanske rěče
****fenicišćina - mortwa
*****punšćina - mortwa
****amonitšćina - mortwa
****moabšćina - mortwa
****edomitšćina - mortwa
****hebrejšćina
***aramejšćina
****zapadna aramejšćina
*****nabatejšćina - mortwa
*****srjedźnozapadna aramejšćina
******židowska srjedźnopalestinska aramejšćina - mortwa
******samaritánšćina - mortwa
******křesćanska palestinska aramejšćina - mortwa
*****zapadna nowoaramejšćina
****wuchodna aramejšćina
*****bibliska aramejšćina - mortwa
*****hatranska aramejšćina - mortwa
*****syrišćina
*****židowska srjedźnobabylonska aramejšćina - mortwa
*****chaldejska nowoaramejšćina
*****assyriska nowoaramejšćina
*****senajšćina
*****koy sanjaq surat
*****hertewinšćina
*****turojšćina
*****mlahsö - mortwa
*****mandejšćina
*****judeo-aramejšćina
Wuchodosemitiske rěče

**Wuchodosemitiske rěče** běchu skupina semitiske rěčow.

## Dzělenje

*wuchodosemitiske rěče
**akkadšćina - mortwa
***babylonšćina
***assyrišćina
**eblaitšćina - mortwa

*
Zhorjelc

**Zhorjelc** (we wobchadnej rěči husto *Zholerc*;  **,  *Zgórjelc*,  *Zhořelec*,  *Zgorzelec*) je po ličbje wobydlerstwa najwjetše město Hornjeje Łužicy a leži při Łužiskej Nysy. Z něhdźe 56.000 wobydlerjemi je šeste najwjetše město w Sakskej. Połojca města słuša wot lěta 1946 k Pólskej a rěka Zgorzelec. Zhorjelc je sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.

Město leži pod horu Sedło, kotraž je zdaloka widźeć a płaći jako charakteristiske znamjo Zhorjelca. Na juhu města leži z Bartonjanskim jězorom jedyn z najwjetšich kumštnych jězorow Sakskeje.

## Stawizny
W 7. lětstotku wobsydlichu słowjanske kmjeny – prawdźepodobnje Bjezunčenjo – wokolinu dźensnišeho Zhorjelca. Sydlišćo same naspomni so hakle w lěće 1071 we wopismje kejžora Hendricha IV. jako słowjanska wjes *Goreliz*. Srjedź 12. lětstotka wuwiwaše so potom na městnje wsy wikowe sydlišćo.

Wot 1346 do 1815 bě město – hromadźe z Budyšinom, Kamjencom, Lubanjom, Lubijom a Žitawu – sobustaw Zwjazka šesćiměstow.

## Wobchad
Zhorjelc je wuznamne železniske křižowanišćo. Ze Zhorjelskeho dwórnišća wjedu čary do Drježdźan, Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa, Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.

Přez město běži kolesowanska šćežka Wódra-Nysa.

## Politika
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 58 (Zhorjelc 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 157 (Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne webstrony města 
*
Wuchodokušitske rěče

* Wuchodokušitske rěče 
** Boon [bnl]
** Dullay 
*** Bussa [dox]  
*** Gawwada [gwd] 
*** Tsamai  [tsb] 
** wuchodokušitske rěče wysočiny 
*** Alaba [alw]  
*** Burji[bji]
*** Gedeo  [drs] 
*** Hadiyya [hdy]
*** Kambaata [ktb]
*** Libido [liq]
*** Sidama [sid]
** Konso-Gidole  
*** Dirasha [gdl] 
*** Konso[kxc] 
** Oromo-rěče 
*** Borana-Arsi-Guji[gax]
*** Westzentraloromo [gaz]
*** Garreh-Ajuran [ggh]
*** Ostoromo [hae]
*** Orma [orc]
*** Sanye [ssn]
** Rendille-Boni 
*** Boni  [bob]
*** Rendille [rel]
** Saho-Afar 
*** Afar [aar]
*** Saho [ssy]
** Somaliske rěče 
*** Dabarre[dbr] 
*** Garre  [gex]
*** Jiiddu [jii]
*** Somali [som] 
*** Tunni  [tqq]
*** Maay   [ymm] 
** Omo-Tana 
*** West Omo-Tana
**** Arbore [arv] 
**** Baiso  [bsw]
**** Daasanach [dsh]
**** El Molo  [elo]
** Yaaku 
*** Yaaku  [muu]
Prušćina

**Prušćina** je mortwa baltiska rěč a jenički zwěsćeny zastupjer zapadobaltiskeje skupiny, mjeztym zo stej letišćina a litawšćina  wuchodobaltiskej rěči. Wona je we 18. lětstotku doskónčnje wotemrěła.

## Přikłady

## Słowoskład
Slědowaca tabela pokaza někotre słowa z *Elbingskeho wokabulara*.

## Gramatika
Prušćina je nimo femininuma a maskulinuma tež neutrum wobchowała, kaž słowjanske rěče a w přećiwku k wuchodobaltiskimaj rěčomaj litawšćina a letišćina. 
* Na př. *assaran* "jězor" (přirunaj litawski *ežeras* (m), letiski (narěč) *ezers* (m); čěski *jezero* (n), ruski *озеро* (n))
* *lunkan* "łyko" (přirunaj litawski *lankas* (m), letiski *loks* (m); staroruski *лыко* (n))
Nimo třoch genusow běštej dwě gramatiskej čisle, singular a plural.
### Deklinacija
Prušćína bě flektowaca rěč, kaž widźimy z deklinacije słowa *stas* "tón". Dospołne deklinaciske paradigmy substantiwow a pronomenow pak njejsu wobswědčene. Ale so zda, zo měješe prušćina kazusy nominatiw, genitiw, datiw, akuzatiw, wokatiw. Při tym bě akuzatiw najskerje kazus generalis po prepozicijach.
#### Wo wokatiwje
Wokatiw wustupuje z wosebitej formu jenož we maskulinumowej o1-deklinaciji w singularje. Hewak bě identiski z nominatiwom.

1 po indoeuropskej gramatice.
#### Přikład ''stas'' "tón"

### Konjugacija

### Ličbniki
Wot zakładnych ličbnikow su jenož někotre znate.
* *ains* "jedyn" (přirunaj gotiski *ains*, łaćonski *ūnus*, litawski *vienas*, letiski *viens*)
* *dwai* "dwaj" (přirunaj litawski *dù* (m), *dvì* (f), letiski *divi*)
* *abbai* (nom.pl.) "wobě, wobaj", *abbans* (ak.pl.) (přirunaj litawski *abù*, letiski *abi*)
* *dessimpts* "dźesać" (přirunaj litawski *dešimt(is)*, letiski *desmit(s)*)
* *tūsimtons* (ak.pl.) "tysac"

Wot ordinalnych ličbnikow su znate 1. hač do 10. katechizmow dla.
* *pirmas* "prěni" (přirunaj litawski *pirmas*, letiski *pirms*)
* *anters*, *antars* "druhi" (přirunaj litawski *antras*, letiski *ùotrs*; sanskrit *ántarah*)
* *tirtis* (m) "třeći", *tirti* (f) "třeća"
* *kettwirts* "štwórty" (přirunaj litawski *ketvirtas*)
* *piencts* "pjaty" (přirunaj litawski *penktas*, letiski *pìektais*; gotiski *fimfta*)
* *usts* (II. kat.), *uschts* (III. kat.) a *wuschts* (I. kat.) "šesty" (nima podobnosć z litawskim *šestas*, letiskim *sestais*, sanskritskim *sastháh*, grjekskim *έκτος* a łaćonskim *sextus*, ale z litawskim *ušės* "šěsć tydźenjow žony, kotraž w njedźelach je")
* *septmas* (II. a III. kat.), *sepmas* (I. kat.) "sedmy" (lit. *septintas*, starolitawski *sekmas*)
* *asmus* "wosmy" (přirunaj starolitawski *ašmas*, dźensa *aštuntas*)
* *newints* "dźewjaty"
* *dessimpts*, *dessimts* "dźesaty" (přirunaj litawski *dešimtas*, letiski *desmits*)

## Zasowožiwjenje
Wot 21. lětstotka so prócuje wo wožiwjenje. Dźensa rěči něhdźe 2.000 ludźi prusce. (Žórło němska wikipedija)

## Žórła
* Rainer Eckert, Elvira-Julia Bukevičiūte, Friedhelm Hinze: Die Baltischen Sprachen, strony 20-21, 25-27, 47-49, 383-406, ISBN 3-324-00605-8
Hessenska

**Hessenska** ( *Hessen*) je zwjazkowy kraj Němskeje z něhdźe 6,3 milionami wobydlerjow. Stolica je Wiesbaden, najwjetše město a hospodarske srjedźišćo pak Frankobrod nad Mohanom. Słuša k najhusćišo wobsydlenym a hospodarsce najsylnišim kónčinam Němskeje.

## Geografija
Kraj mjezuje z Delnjej Sakskej na samym sewjeru, z Durinskej na wuchodźe, z Bayerskej na juhowuchodźe, z Badensko-Württembergskej na juhu, z Porynsko-Pfalcu na juhozapadźe a ze Sewjerorynsko-Westfalskej na sewjerozapadźe.

Najwažniše rěki su Ryn, Mohan a Weser. Najwjetše města su Frankobrod nad Mohanom, Wiesbaden, Kassel, Darmstadt, Offenbach, Hanau, Fulda, Gießen, Wetzlar a Marburg.

### Města
Najwjetše města Hessenskeje su:

## Žórła



## Wotkazaj

* Oficielne webstrony Hessenskeje
Slovio

**Slovio** je słowjanska planowa rěč. Wutworił je ju słowakski rěčewědnik Mark Hučko. Ma podobnje prostu gramatiku kaž esperanto (jednotne kóncowki, žanu fleksiju), ale słowa pochadźeja ze słowjanskich rěčow.

## Žórło
* Berger, Tilman - Vom Erfinden slavischer Sprachen (PDF) (něm.)

## Wotkazaj
* Zvestia.com
* slovio.com