Snooker

**Snooker** (Wuprajene UK: / ˈsnuːkər / SNO-kər, US: / ˈsnʊkər / SNUK-ər) je billardowa sportowa družina, kotraž nasta w 19.&nbsp;lětstotku w Indiskej. Cil hry je z pomocu jednoho queue (kija) a jednoho hrajneho bula 15 čerwjenych bulow a šěsć barbojtych bulow wot snookeroweho blida do kapsow zapušćić.

## Stawizny
Billard zahra so prěni króć w 16.&nbsp;lětstotku. W tutym času bě jenož sport za kmanych ludźi. Blida njemějachu bandy a tak bule padachu, hdyž njestorčichu korektnje do dźěrow, na zemju. A tež bule běchu hišće wot słónčneje kosće.

W 19.&nbsp;lětstotku započa hra być jara popularna při britiskej armeji w Indiskej, kiž to hraješe w časach monsuna. Tehdy nasta dźensniši English Billards, w kotrymž je jenož tři objektowe bule a kóždy hrajer ma swójski hrajny bul. English Billards wuwichu so dale do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš wjacore barbojte bule, kotrež wužiwaš jako hrajne a objektowe bule. Pyramid Pool hraješ z 15 čerwjenych bulow, kiž su natwarjene w “pyramidźe”, a hrajnym bulu. Tež blida potom běchu wjele lěpše, nětko mějachu bandy a prawe kapsy.

Kombinowaštej so Life Pool a Pyramid Pool, tak zo nasta Black Pool. Tajka hra bě kaž Pyramid Pool jeno z čornym (jendźelsce “black ”) balom, štož činješe móžne, wjace dypkow dóstać. 1875 jendźelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain je rozsudźił, zo dyrbja tež druhe barbojte bule za hru wužite być. Potom bě nimale kaž dźensniši snooker, jenož módre a brune bule pobrachowaštej. Wonaj běštaj hakle 1919 oficialnje do hry dodataj.

Swoje mjeno dósta snooker wot slangoweho jendźelskeho słowa za kadeta w prěnim lěće. Praji so, zo je mi nastało, hdyž je Chamberlain něhdy někomu prajił, zo je hubjenje, "kaž *snooker*", hrał.

Prěnje oficialne zasady su so pisali 1882 w Ootacamundźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, je 1885 w Indiskej Chamberlaina zetkał a potom snooker do Jendźelskeje přinjesł. Je trochu časa trało, doniž so prěnje turněry organizowachu. 1916 bě prěnje amaterske swětowe mišterstwa a Joe Davis pomhaše zarjadować prěnje profesionelne swětowe mišterstwa w lěće 1927. Dobyćer bě tež Davis, kiž je myto wot 6,10 £ domoj wzał. Niwow njeje w tajkich časach jara wysoki był, najwjetši break je 60 dypkow měł. Prěni čas Joe Davis dominowaše sport a doby wšitke swětowe mišterstwa hač do 1946. Wón bě tež prěni, kiž docpě maksimum break. W pjećdźesatych a šěsćdźesatych lětach popularnosć sporta je spadnyła a tohodla njebě swětowych mišterstwow w lětach 1958 hač do 1963.
Wumóžer bě telewizija. Jako barbna telewizija přińdźe, redaktorojo wot BBC pytachu nowu sportowu družinu, kiž w barbojtych wobrazach derje wupada, a wzachu snooker. Za to su 1969 nowy turněr z mjenom Pot Black zdokonjeli. Potom je popularnosć stupiła. Wažne bě tež prěnje wusyłanje swětoweho mišterstwa 1973, štož je sport hišće popularniši činiło. Swětowa poziciska lisćina je wot 1976 a 1977 je swětowe mišterstwo prěni króć w Crucible Theatre w Sheffieldźe było, hdźež je hišće dźensa kóžde lěto. Nowa generacija snookerowych hrajerjow, wosebje Steve Davis, pomhaše sportej tak wuspěšny być. Wjeršk popularnosće bě finale swětoweho mišterstwa 1985 mjez Steve Davisom a Dennisom Taylerom, kiž hladachu 18,5 milionow přihladowarjow, štož je hač do dźensa najwyša kwota sportoweho wusyłanja w jendźelskej telewiziji.

Dźensa sport je z pomocu hrajerjow kaž Stephen Hendry hišće bóle jara popularny, nětko tež w cyłym swěće, wosebje w Chinje, ale tež w Němskej a we Łužicy wjele ludźi lubuje snooker.

## Hra

Snooker je grany na snookerowym blidźe, kiž je 3569 mm dołhe, 1778 mm šěroke a 851 hač do 876 mm wysoke. Blido ma šěsć kapsow, štyri w rohach a dwě w srjedźiznje dołheju bandow. Da baulk linija 737 mm wot delnjeje bandy a srjedźa bulk linije je “D”. Dawa spot abo čorny spot za čorny bul, pyramidowy spot za pinkowy bul a centralny spot za módry bul. Tež roha a srjedźa wot D su spoty za brune, zelene a žołte bule. Nad pyramidowym spotom su čerwjene bule kaž pyramida natwarjene.
W snookerje hrajetaj stajnje dwaj hrajerjej abo dwaj teamaj jedyn přećiwo druhemu. Jedyn započnje ze swojim queue hrajne (běłe) bul wot D hrać. Jako prěni hrajer dyrbi přeco čerwjeny bul wzać, hdyž čerwjeny bul w jednej kapsy zeskoči, dóstanje jedyn dypk a smě dale činić. Potom dyrbi na kóždy pad barbojty (nječerwjeny) bul hrać, ale barba dyrbi tež nominowana być, to rěka, zo hrajer ma sudnikej barbu pomjenować před dźědom (hdyž njeje widźomne). Barby maja rozdźělne hódnoty:

* žołte 		– 2 dypkaj
* zelene 		– 3 dypki
* brune 		– 4 dypki
* módre 		– 5 dypkow
* pinkowe 		– 6 dypkow
* čorne 		– 7 dypkow

Barby přińdu dołhož hišće čerwjene su na blidźe přeco zaso na swoje spoty. Hdyž je poslednja čerwjena dźěrkowana, dyrbi hrajer hišće jednu swobodnu barbu hrać a potom přińdźe kónčna hra na barby. Tam ma hrajer wšitke barby dźěrać ale wot najmjeńšeje (žołte) hač do najwjetšeje (čorna).

Hrajer tak dołho dypki zběra, kaž bula dźěra bjez foulow. Tajka faza, kiž hrajer je při blidźe, ma mjeno “break”. Najwjetši móžny break je 147 dypkow a znaty jako “maximum break”. To je jara rědke. Hdyž break ma 100 abo wjace dypkow, rěčimy wo “century breaka” a za kóždeho hrajerja je lisćina ze wšěmi century breakami. 

Jedyn frame ma kónc, hdyž wšitke objektowe bule su w zakach a jedyn z hrajerjow ma wjace dypkow. Potom tajki je frame dobył. Hdyž mataj wobaj samsnu ličbu dypkow (jara rědke), hrajetaj “respotted black” (jendźelsce za: zaso na spot sčinjene čorne). Potom čorny bul je zaso na spoće a hrajerjej započnjetaj wot D spytać čorny bul dźěrować. Tón, kiž to zdokonja, dobywa frame. Hrajer ma tež móžnosć frame wostajić, hdyž njemóže bjez foulow přećiwnika dobyć. Tajka situacija rěka w snookerowym sporće “snooker trjebać”. Jedyn snooker je potom, hdyž njeje korektny bul, kiž móžeš połnje trjechić, dokelž druhi bul mjez tajkimaj leži. Husto je w snookerje trěbne druheho snookerować, t. r. snookery konstruować a tak fouly wunuzować, štož k tomu wjedźe, zo ma hrajer wjace dypkow a tak zaso móžnosć dobyć. Jedyn foul je, hdyž:

* hrajer trjechi wopačny bul
* hrajer dźěrkuje wopačny bul
* hrajer žadyn bul njetrjechi
* hrajny bul pada do kapsy
* hrajer dótknje so jednoho bula (tež z drastu)
* a wjele wjace

Za foul dóstanje přećiwnik telko dypkow, kaž najwyši bul, kiž bě inwolwowany, ma, ale znajmjeńša štyri dypki.

“Match” je mjeno za hru, kiž hrajetej a w kotrejž zwjetša wjacore frame su wubědźowane. To ličimy kaž to:

* Best of 3	- tón, kiž jako prěni dwaj dypkaj ma, dobywa
* Best of 5	- tón, kiž ma jako prěni tři dypki, dobywa
* Best of 37	- tón, kiž ma jako prěni 19 dypkow, dobywa a.t.d.Snooker hraja normalnje w někotrych “sezionach ”. Normalny sezsion ma wosom frame a jednu přestawku po štwórtym frame z mjenom “midsession interval ”. Dołhe matche, kaž w swětowym mišterstwje, móža měć tři abo štyri seziony a traja wjacore dny.
Je wjele wjace prawidłow, kiž tu zapřijate njejsu. Za kompletne zasady (w němskej rěči) prošu dźiwajće na http://www.billard-union.de/downloads/3.4spielregelnsnooker.pdf

### Turněry
W snookerje dawatej dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z přeprošenjom. W turněrach poziciskeje lisćiny móža hrajerjo dypki za pozicisku lisćinu zběrać. To su aktualnje:

* Swětowe mišterstwo (World Championship)
* UK Championship
* World Open (něhdy Grand Prix)
* Welsh Open
* China Open
* Shanghai Masters
* Northern Ireland Trophy
* Wuxi Classics
* German Masters

Turněry z přeprošenjom su jenož za tajkich hrajerjow, kiž su přeprošeni (husto wotwisni wot městna w poziciskej lisćinje). Najwažniši přikład je Masters. Ale bě tež raz German Open w Fürth.

### Znaći hrajerjo
Tu jenož jedna lisćina z prěnimi 16 hrajerjemi poziciskeje lisćiny [staw meje 2011] (tajcy 16 njetrjebaja so kwalifikować za turněry poziciskeje lisćiny):

# Mark Williams (Waliziska)
# John Higgins (Šotiska)
# Mark Selby (Jendźelska)
# Ding Junhui (China)
# Neil Robertson (Awstralska)
# Alister Carter (Jendźelska)
# Shaun Murphy (Jendźelska)
# Stephen Maguire (Šotiska)
# Judd Trump (Jendźelska)
# Graeme Dott (Šotiska)
# Ronnie O’Sullivan (Jendźelska)
# Mark Allen (Jendźelska)
# Peter Ebdon (Jendźelska)
# Matthew Stevens (Waliziska)
# Jamie Cope (Jendźelska)
# Stephen Hendry (Šotiska)

Aktualny swětowy mišter je John Higgins.

## Referency


## Eksterne wotkazy

* Swětowa federacija snookera
* Oficialne zasady hry