open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mustafa Kemal Atatürk

**Kemal Atatürk** (do 1934 **Mustafa Kemal Paşa**, osmanisce مصطفى كمال پاشا *Muṣṭafâ Kemâl Paşa*; * 1881 w Sołunje, Osmaniske mócnarstwo, † 10. nowembra 1938 w Istanbulu) bě turkowski oficěr a politikar, załožer po Prěnjej swětowej wójnje z Osmaniskeho mócnarstwa wušłeje Turkowskeje republiki a wot 1923 do 1938 jeje prěni prezident.

Jeho zasłužby při zakitowanju połkupy Gallipoli přećiwo aliěrowanym zwjazkarjam w lěće 1915 a wot 1921 wotwobaranski bój přećiwo Grjekam w Anatolskej sčinichu z njeho symbolisku figuru turkowskeho narodneho wědomja. Jako mócny politikar, kiž staraše so wo modernizaciju stata po zapadnym přikładźe, wo wotstronjenje sultanata a kalifata a wo daloko sahace towaršnostne reformy, je stworił moderny turkowski stat. Na to złožuje so jeho česćowanje – zdźěla we formje wosoboweho kulta – w Turkowskej hač do dźensnišeho. W lěće 1934 spožči jemu turkowski parlament oficielne mjeno *Atatürk* („nan Turkow“).

## Wotkazaj

*
Manfred Stolpe

**Manfred Stolpe** (* 16. meje 1936 w Šćećinje; † 29. decembra 2019 w Podstupimje) bě němski politikar (SPD). Wón bě wot 1990 do 2002 prěni ministerski prezident Braniborskeje po přewróće a po tym wot 2002 do 2005 zwjazkowy minister za wobchad, twarstwo a bydlenja w kabineće Schröder II.

Stolpe studowaše wot 1955 do 1959 prawnistwo při uniwersiće Jena a bě diplomowy jurist. Wot 1959 do 1969 dźěłaše w ewangelskej cyrkwi Berlin-Braniborska. Wot 1969 do 1981 bě nawoda sekretariata Zwjazka ewangelskich cyrkwjow w NDR. Wot januara 1982 bě konsistorialny prezident wuchodneje regiony Berlinsko-Braniborskeje ewangelskeje cyrkwje a hač do lěta 1989 zdobom městopředsyda Zwjazka ewangelskich cyrkwjow.

Wot 1. nowembra 1990 hač do 26. junija 2002 bě Stolpe z braniborskim ministerskim prezidentom a zastupowaše zdobom jako direktny woleny zapósłanc wólbny wokrjes Choćebuz w krajnym sejmje. W juniju 2002 wotstupi ze zastojnstwa a wuzwoli sej Matthiasa Platzecka za swojeho naslědnika.

Po wólbach do zwjazkoweho sejma w septembrje 2002 bu Stolpe dnja 22. oktobra wot kanclera Gerharda Schrödera do zwjazkoweho kabineta powołany.

Wón bě wot lěta 1990 čłon SPD a mjez 1991 a 2002 tež čłon zwjazkoweho předsydstwa swojeje strony.

## Wotkazy

* 
* Oficielna webstrona
Manfred

**Manfred** je němske muske předmjeno, kotrež je wotwodźene z alemanskeho *man* (muž) a *fridu* (měr, wěstota).

## Nošerjo mjena

* Manfred Adam (1935–1977) – serbski žurnalist
* Manfred von Ardenne (1907–1997) – němski přirodowědnik
* Manfred Hermaš (* 1949) – župan župy „Jakub Lorenc-Zalěski“
* Manfred Krug (1937–2016) – němski dźiwadźelnik, spěwar a spisowaćel
* Manfred Laduš (* 1941) – serbski nowinar a awtor
* Manfred Starosta (* 1941) – serbski słownikar
* Manfred Stolpe (1936–2019) – němski politikar (SPD), ministerski prezident Braniborskeje
* Manfred Thiemann – serbski stawiznar
Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (7. wólbna doba)

Tuta lisćina skići přehlad wo wšěch **zapósłancach 7. [[Sakski krajny sejm|sakskeho krajneho sejma]]**, kotryž so we wólbach dnja 1. septembra 2019 woli. Krajny sejm so 1. oktobra 2019 skonstituowa.

## Zestajenje



## Prezidij
### Předsyda krajneho sejma a městopředsydy
* předsyda krajneho sejma: Matthias Rößler (CDU)
* 1. městopředsydka: Andrea Dombois (CDU)
* 2. městopředsyda: André Wendt (AfD)
* 3. městopředsydka: Luise Neuhaus-Wartenberg (Lěwica)

### Předsydy frakcijow
* frakcija CDU: Christian Hartmann
* frakcija AfD: Jörg Urban
* frakcija Lěwicy: Rico Gebhardt
* frakcija Zelenych: Franziska Schubert
* frakcija SPD: Dirk Panter

## Zapósłancy

## Něhdyši zapósłancy

## Wotkaz
* ''Landtagskurier. Sonderheft „Landtagswahl 2019. Ergebnisse, Analysen, Personen“'' (PDF, 5,2 MB)
Jizerske horiny

**Jizerske horiny** ( *Jizerské hory* abo we wobchadnej rěči *Jizerky*;  *Isergebirge*;  *Góry Izerskie*) su srjedźne horiny w sewjernej Čěskej a juhozapadnej Pólskej, kotrež słušeja k Sudetam. Wone tworjeja geografiski zwisk mjez Łužiskimi resp. Žitawskimi horinami na zapadźe a Kyrkonošemi na wuchodźe.

Mjeno je so hakle w 19. lětstotku přesadźiło; do toho ličachu Jizerske horiny ke Kyrkonošam. W srjedźowěku sydlachu na sewjernej kromje horin, wokoło dźensnišeho Frýdlanta tež Serbja.

## Geografija

Horiny leža při čěsko-pólskej hranicy na juhowuchodnej kromje Hornjeje Łužicy. Jich najwyši wjeršk je Wysoka Kopa z 1126 metrami. W Jizerskich horinach nadeńdźe so nimo toho tež najwyši dypk historiskeje Hornjeje Łužicy, a to na 1072 metrach při Taflowym kamjenju pod horu Smrk (1124 m) w čěskim dźělu horin. Jizerske horiny su žórlišćo rěkow Jizery (po kotrejž su pomjenowane), Hwizdźa a Łužiskeje Nysy. Přez horiny běži wódny rozwod mjez Sewjernym a Baltiskim morjom. Dla bohatosće na wodu nadeńdźe so w Jizerskich horinach tež tójšto bahnow.

Najwjetše sydlišća wokoło horin su na čěskim boku Liberec, Jablonec nad Nisou a Tanvald a w Pólskej Bogatynia a Świeradów-Zdrój. Najlěpšej wuchadźišći za pućowanja stej Hejnice a Nové Město pod Smrkem w bjezposrědnej bliskosći horin.

## Wotkazaj

* Informaciska strona wo Jizerskich horinach
Kabinet Kretschmer II

**Kabinet Kretschmer II** je wot 20. decembra 2019 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w sedmej legislaturnej periodźe. Kabinet prěnjeje čorno-zeleno-čerwjeneje koalicije stronow CDU, Zwjazk 90/Zeleni a SPD pod ministerskim prezidentom Michaelom Kretschmerom (CDU) je dźesaty kabinet swobodneho stata po přewróće.

W štwórtym posedźenju 7. Sakskeho krajneho sejma dnja 20. decembra 2019 bu wot 2017 amtěrowacy ministerski prezident Kretschmer z 61 hłosami při 57 přećiwnych hłosach znowa do zastojnstwa woleny.

## Kabinet
Hartmut Vorjohann

**Hartmut Vorjohann** (* 4. junija 1963 w Harsewinkelu, Sewjerorynsko-Westfalska) je němski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije a wot 20. decembra 2019 hač do 19. decembra 2024 bě wón statny minister financow w Sakskej w kabineće Kretschmer II. 

Vorjohann je diplomowany ludowy hospodar a politologa. Wot 1992 do 2000 bě nawoda komornistwa (financneho zarjadnistwa) w Lipsku a wot 2003 do 2016 přirjadnik za financy a ležownosće w krajnej stolicy Drježdźanach. Wot 2017 do 2019 bě w měsće přirjadnik za kubłanje a młodźinu.

Wón je woženjeny a ma dwě dźěsći. Vorjohann je wot lěta 2005 z čłonom CDU.

## Wotkaz
* Hartmut Vorjohann – žiwjenjoběh při Statnym ministerstwje financow
Vorjohann

**Vorjohann** je swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Hartmut Vorjohann (* 1963), němski politikar, sakski statny minister (CDU)
* Walter Vorjohann (* 1955), němski fotograf
Kabinet Kretschmer

**Kabinet Kretschmer** steji za slědowacej kabinetaj w Sakskej:

* Kabinet Kretschmer I – december 2017 hač do decembra 2019
* Kabinet Kretschmer II – wot decembra 2019
Marco Böhme

**Marco Böhme** (* 12. apryla 1990 w Lipsku) je sakski politikar Lěwicy a wobswětowy aktiwist, kiž bě wot 2014 do 2024 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje.

Böhme absolwowaše po wukubłanju za hospodarskeho asistenta za wobswětowy škit bachelorski studij za měšćanske a krajowe planowanje při fachowej wysokej šuli w Erfurće. Wón je wot lěta 2008 čłon Lěwicy a zaćahny při wólbach 2014 jako zastupjer młodźinskeje organizacije [linksjugend 'solid] na dźesatym městnje na krajnej lisćinje do sakskeho sejma. Tam bě rěčnik lěwicarskeje frakcije za škit klimy, energiju a mobilitu kaž tež wot 2017 městopředsyda frakcije.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Luise Neuhaus-Wartenberg

**Luise Neuhaus-Wartenberg** (* 31. meje 1980 w Lipsku) je němska politikarka Lěwicy, kotraž je wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu strony wolena zapósłanča w sakskim krajnym sejmje. Wot 1. oktobra 2019 je wona 3. wiceprezidentka sejma.

Neuhaus-Wartenberg studowaše filologiju a stawizny a je wot lěta 2009 čłonka Lěwicy. Wot 2009 do 2014 bě sobudźěłaćerka předsydy frakcije Lěwicy Rica Gebhardta. Při wólbach 2014 zaćahny na 11. městnje krajneje lisćiny Lěwicy do sejma a bu 2019 znowa wolena.

Wot 2014 do 2019 bě wona rěčnica swojeje frakcije za srjedźny staw, rjemjeslnistwo a turizm kaž tež městopředsydka wuběrka za hospodarstwo, dźěło a wobchad. Wot 2019 je wona rěčnica za kubłansku politiku a naležnosće wuchodoněmskich krajow.

Wona je zmandźelena ma jedne dźěćo.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Marika Tändler-Walenta

**Marika Tändler-Walenta** (* 1984) je němska sociologowka a politikarka Lěwicy, kotraž je wot lěta 2019 přez krajnu lisćinu swojeje strony wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma.

Wona studowaše w Lipsku sociologiju a dźěłaše w Brüsselu jako nowinska rěčnica za Lothara Biskyja a Gregorja Gysija. Při wólbach dnja 1. septembra 2019 bu do krajneho sejma wolena.

Marika Tändler-Walenta bydli w Roswinje a ma jednu dźowku.

## Wotkaz
* Portret na webstronje LVZ
Kabinet Merkel IV

**Kabinet Merkel IV** běše wot 14. měrca 2018 hač do 8. decembra 2021 amtěrowace zwjazkowe knježerstwo Němskeje w 19. legislaturnej periodźe. Kabinet wulkeje koalicije stronow CDU, CSU a SPD pod zwjazkowej kanclerku Angelu Merkel (CDU) bě 24. kabinet zwjazkoweje republiki wot jeje załoženja w lěće 1949.

## Kabinet
Robert Abela

**Robert Abela** (* 1977) je maltaski politikar. Dnja 11. januara 2020 bu wot swojeje strony, knježaceje socialdemokratiskeje Partit Laburista (PL, *Strona dźěłaćerjow*) za předsydu woleny a z tym po maltaskim prawje awtomatisce designowany za noweho premiera. 13. januara přewza zastojnstwo premierministra wot Josepha Muscata, kiž bě je do toho złožił.

Wón je syn něhdyšeho maltaskeho prezidenta George Abela. Při uniwersiće Malta studowaše prawnistwo a bu 2002 promowowany. W juniju 2017 bu do doma reprezentantow woleny.

Abela je woženjeny a ma jednu dźowku.
Sanna Marin

**Sanna Mirella Marin** (* 16. nowembra 1985 w Helsinki) je finska politikarka Socialdemokratiskeje strony, kiž bě wot 10. decembra 2019 hač do 20. junija 2023 ministerska prezidentka Finskeje republiki. Wona bě najmłódša ministerska prezidentka w finskich stawiznach.

W lěće 2017 zakónči masterski studij zarjadniskich wědomosćow při uniwersiće Tampere. Wot 2012 bě tež čłonka tamnišeje měšćanskeje rady. Wot lěta 2015 je čłonka finskeho parlamenta. Po wólbach 2019 sta so z ministerku za wobchad a komunikaciju w kabineće ministerskeho prezidenta Antti Rinne. Po jeho wotstupje ze zastojnstwa bu wot Socialdemokratiskeje strony za jeho naslědnicu nominowana a 10. decembra wot parlamenta wobkrućena. W jeje kabineće skutkowaše dwanaće žonow a sydom muži.

Sanna Marin je zmandźelena a ma jednu dźowku.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona (finsce, jendźelsce)
* Infomacije na webstronje finskeho knježerstwa (šwedsce)
Sophie Wilmès

**Sophie Wilmès** (* 15. januara 1975 w Ixelles/Elsene) je belgiska politikarka strony Mouvement Réformateur (MR) a bě wot 27. oktobra 2019 hač do 1. oktobra 2020 jako naslědnica Charlesa Michela amtěrowaca ministerska prezidentka Belgiskeje. Wona bě prěnja žona w tutym zastojnstwje a bě do toho w kabineće Michel finančna ministerka. Wot 2014 bě čłonka federalneje komory belgiskeho parlamenta.

Po tym, zo bu amtěrowacy premier Michel za noweho předsydu Rady Europskeje unije nominowany, złoži swoje zastojnstwo jako ministerski prezident. Strona MR pomjenowa Sophie Wilmès jako jeho naslědnicu.

Wilmès ma katolskeho nana a židowsku mać. Wona je zmandźelena z Awstralčanom a ma štyri dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Zoran Tegeltija

**Zoran Tegeltija** (* 29. septembra 1961 w Mrkonjić Gradźe, Juhosłowjanska) je bosniski politikar, kiž bě wot 23. decembra 2019 hač do 25. januara 2023 předsyda ministerskeje rady (ministerski prezident).

Tegeltija studowaše w Sarajewje při fakulće za hospodarske wědomosće. Do swojeho zastupa do politiki dźěłaše we wolijowej rafineriji a potom w dawkowym a cłownym zarjadnistwje Republiki Srpskeje (RS). Wot lěta 1998 je z čłonom strony SNSD, najsylnišeje strony Južnych Serbow w Bosniskej a Hercegowinje. W lěće 2000 sta so ze zapósłancom narodneje zhromadźizny RS. 2004 a znowa 2008 bu za měšćanostu swojeho ródneho města woleny. Wot decembra 2010 bě finančny minister Republiki Srpskeje w kabinetomaj Džombić a Cvijanović I.

Dnja 5. decembra 2019, wjace hač lěto po parlamentowych wólbach, powołachu jeho za noweho ministerskeho prezidenta Bosniskeje a Hercegowiny. Z jeho naslědnicu po wólbach 2022 sta so Chorwatka Borjana Krišto.
Skała

**Skała** móže być:

* wulki jednotliwy kamjeń
* městno, hdźež so kamjenizna ze zemje wudobywa
* hłuboki skalny doł w Hornjej Łužicy, hlej Skała (doł)
Hornjołužiske hona

**Hornjołužiske hona** ( *Oberlausitzer Gefilde*) su přirodny rum w Hornjej Łužicy, kotryž rozpřestrěwa so na dołhosći něhdźe 45 kilometrow mjez Kamjencom na sewjerozapadźe a Lubijom na juhowuchodźe. Wone předstaja něhdźe 12 do 15 kilometrow šěroke pasmo hórkateje krajiny mjez prěnim rjećazom Hornjołužiskich horow na juhu a holanskej a hatowej krajinu na sewjeru. W srjedźišćo hornjołužiskich honow leži město Budyšin. Na zapadźe mjezuja wone ze Zapadołužiskej pahórčinu (Kamjenskimi horami).

Typiske za hornjołužiske hona su płódne hlininowe pódy, kotrež zmóžnichu hižo w zažnym srjedźowěku wunošne ratarstwo a z tym poměrne huste wobsydlenje w kónčinje wokoło Budyšina, Kamjenca a Lubija. To wotbłyšćuje so tež we wysokej ličbje hrodźišćow w tutym teritoriju. Porno tomu njehodźachu so regiony sewjernje a južnje dla horow abo bahnow a z tym zwjazanej nišej kwalitu pódy za zasydlenje. Z teje přičiny wuzwolichu sej tež słowjanscy Milčenjo hornjołužiske hona jako sydlenski teritorij, mjeztym zo so susodnej kónčinje na sewjeru a juhu hakle pozdźišo wobsydlichu. Prěnjotne lěsy so na tutym pasmje zwjetša trjebjachu.

Nimo dobrych wuměnjenjow za ratarstwo skićeše pasmo mjez horami a holu tež najlěpšu móžnosć za mjezynarodny wikowanski puć mjez zapadom a wuchodom, čehoždla wjedźe Via regia runje přez tutu kónčinu.

Wjetše rěki, kotrež Hornjołužiske hona z horow pochadźejo přeprěkuja, su (ze zapada do wuchoda) Čorny Halštrow, Klóšterska woda, Čornica, Sprjewja, Kotołka a Lubata. Na někotrych městnach wuhrjebachu wone nahladne skały, kaž na přikład pola Hrodźišća, Łuska, Njezdašec abo mjez Hornjej Hórku a Budyšinom.

Hlininowa woršta je zwjetša wokoło dwaj metraj sylna, w Horjanach, sobu najpłódnišej kónčinje tutoho regiona tež hač do pjeć metrow.

## Literatura
* Karl Mannsfeld, Hans Richter (wud.): *Naturräume in Sachsen.* Trier 1995.
Jurij Handrik

**Jurij Handrik** ( *Georg Handrick*; * 10. měrca 1897 w Jaseńcy, † 17. septembra 1963 w Njebjelčicach) bě serbski katolski farar, kulturny prócowar a podpěrowar Domowiny po Druhej swětowej wójnje.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn Jasčanskeho korčmarja a běše wot 1911 do 1922 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše wot 1911 do 1917 a po wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje znowa 1918/19 němskorěčny gymnazij na Małej stronje. Wot 1919 do 1922 studowaše katolsku teologiju w Praze a wo rozpušćenju Serbskeho seminara zakónči swój studij 1922/23 w Fuldźe. Dnja 11. nowembra 1923 bu w Budyšinje na měšnika swjećeny.

Wot 1923 do 1935 měješe kapłanske městna w Ralbicach, Lipsku, Gerje, Radworju, Budyšinje a Chrósćicach a wot 1935 skutkowaše jako farar zwonka Serbow w Markneukirchenje w Bohotskej. Po wójnje nawróći so do Łužicy a bě wot 1946 hač do swojeje smjerće w lěće 1963 z fararjom w Njebjelčanskej wosadźe.

Jeho row nadeńdźe so při muri Njebjelčanskeho kěrchowa.

## Skutkowanje
Jurij Handrik wobdźěli so aktiwnje na serbskim studentskim hibanju. Wón běše sobustaw a jedne lěto tež předsyda Praskeje Serbowki a podstarši Zwjazka łužisko-serbskeho studentstwa. Dopisowaše wjele do *[[Katolski Posoł|Katolskeho Posoła]]*, mjez druhim basnje a powědančka, a wozjewješe tež w druhich serbskich a němskich publikacijach stawizniske a ludowědne přinoški. Nimo toho napisa a přełožowaše dźiwadłowe hry za Jasčansku lajsku dźiwadłowu skupinu.

Po Druhej swětowej wójnje angažowaše so w nowozałoženej Domowinje a bu na prěnjej hłownej zhromadźiznu po wójnje dnja 30. nowembra 1946 za jeje městopředsydu za Hornju Łužicu woleny. Hromadźe z někotrymi druhimi čłonami Domowinskeho wjednistwa kaž Franc Natuš, Pawoł Lubjeński a Korla Wirth prócowaše so Handrik wo to, narodnu organizaciju politisce neutralnje wusměrjeć. Runje kaž Natuš a Wirth chcyše so Handrik po socialistiskim wusměrjenju Domowiny dalšeho sobudźěła wzdać a złoži w nowembrje 1951 swoju funkciju, bu pak na II. zwjazkowym kongresu w aprylu 1952 wot direktora Instituta za serbski ludospyt Pawoła Nowotneho njewočakowano a přećiwo woli komunistiskeho wjednistwa wokoło Kurta Krjeńca znowa za třećeho městopředsydu organizacije namjetowany a wot delegatow tež woleny. Po ludowym zběžku 17. junija 1953 so politiska situacija tež w Serbach přiběrajcy přiwótřeše. 1953 wopušći ewangelski farar Gerhard Wirth zwjazkowe předsydstwo Domowiny a w decembrje 1954 tež Jurij Handrik.

Wot 1920 bě Jurij Handrik sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Wozjewjenja
* *Wendische Volkstrachten.* St. Benno-Kalender 73 (1923), str. 152–154
* *Móc wěry abo Rubježnicy na horje „Marijanski Chołm“.* Činohra, Budyšin 1923
* *Stawizny Serbskeho seminara w Praze.* ČMS 83 (1930), str. 3–22

## Žórła
*
Michail Mišustin

**Michail Wladimirowič Mišustin** ( Михаил Владимирович Мишустин; * 3. měrca 1966 w Moskwje) je ruski zastojnik a wot 16. januara 2020 jako naslědnik Dmitrija Mjedwjedjewa z ministerskim prezidentom Ruskeje federacije pod prezidentom Wladimirom Putinom.

## Skutkowanje
Mišustin studowaše hač do lěta 1989 při Moskowskim instituće za gratowe mašiny. W 1990tych lětach studowaše hišće hospodarske wědomosće a da so na systemoweho technikarja a kompjuteroweho specialista wukubłać. Wot 1992 dźěłaše nimo toho za *Mjezynarodny kompjuterowy klub*, njeknježerstwowu organizaciju z nadawkom, zapadnu informacisku technologiju do Ruskeje přinjesć a bě wot 1996 jeho předsyda. 1998 zastupi do zjawneje słužby a bě wot 1999 do 2004 zastupowacy minister Ruskeje federacije za dawki a wotedawki, wot 2004 do 2006 nawoda Federalneje agentury za imobilijowe katastry a 2006 do 2008 nawoda Federalneje agentury za management wosebitych hospodarskich pasmow.

Wot 2010 hač do januara 2020 nawjedowaše Mišustin Federalnu dawkowu słužbu Ruskeje a ćěrješe tam digitalizaciju a zjednorjenje wotběhow doprědka.

Po wotstupje Dmitrija Mjedwjedjewa ze zastojnstwa ministerskeho prezidenta dnja 15. januara 2020 bu wot Wladimira Putina za jeho naslědnika namjetowany a 16. januara wot parlamenta wobkrućeny.

## Priwatne
Michail Mišustin je woženjeny a ma dweju synow.

## Wotkaz
Avenches

**Avenches** ( *Aventicum*) je město w Šwicarskej. Leži w kantonje Waadt.

## Galerija

Avenches Aventicum 2004-12-30.jpg
Cigognier-tempel.jpg
Avenches, church st marie-madeleine - ch.jpg
Avenches Altstadt.JPG
Avenches tour.jpg
Umfassungsmauer.jpg
Theater-avenches.jpg
Thermen-avenches.jpg


## Wotkaz
Wonkowna Lawska hasa

**Wonkowna Lawska hasa** ( *Äußere Lauenstraße*) je hasa w Budyskim starym měsće. Wona wjedźe wot Lawskeje wěže do južneho směra hač k něhdyšemu stejišću wonkownych Lawskich wrotow při cłownicy, hdźež přeńdźe do Nowosólskeje.

Hasa dósta swoje mjeno wot lawa z čěskeho wopona, dokelž wjedźeše z Budyšina na směr Čěsku.

Sewjerny kónc Wonkowneje Lawskeje a přechod do Nutřkowneje Lawskeje předstaja Lawska wěža abo dokładnišo něhdyše stejišćo nutřkownych Lawskich wrotow. Pomjenowanje dróhow poćahuje so na jeju połoženje před abo za nutřkownej měšćanskej murju. Při sewjernym kóncu dróhi nadeńdźe so tež domicil Serbskeho ludoweho ansambla.

Při tak mjenowanym Vogelowym křižowanišću (po něhdyšim wobchodźe A. Vogel na tutym městnje) křižujetej dróze Při Mosće měra (zapadnje) a Lawske hrjebje (wuchodnje), kotrejž stej dźěl statneje dróhi S 111, něhdyšeje zwjazkoweje dróhi B 6. Wot Wonkowneje Lawskeje wotbočuja (ze sewjera do juha) hasy Při młynskich wrotach, Hošic hasa, Zadnja, Burska hasa a Drježdźanska dróha.

## Kulturne pomniki
Jako kulturne pomniki škitane su bydlenske domy čo. 5, 9 (něhdyši hosćenc „Běły kóń“), 32, 34, 40, 42, 44, 48 a 60, zahrodna chěža na ležownosći čo. 16, něhdyša syrotownja (čo. 23), něhdyša chłostarnja (čo. 33), dwójny bydlenski dom čo. 50/52 a něhdyša cłownica při wonkownych Lawskich wrotach, dźensa hosćenc (čo. 62/64). Pod pomnikoškitom steji runje tak najwuznamniše twarjenje při dróze, Nowa wodarnja při Nowych wrotach z lěta 1606.

## Wobrazy

Bautzen - Äußere Lauenstraße - Neue Wasserkunst 02 ies.jpg|Pohlad z dróhi k Nowej wodarni
Bautzen - Äußere Lauenstraße - Ehemaliges Zollhaus 05 ies.jpg|Něhdyša cłownica na južnym kóncu dróhi
Äußere Lauenstraße 9, 001.jpg|Hosćenc „Běły kóń“ słužeše wot 1919 Serbskemu zwjazkej a po 1945 Domowinje
Budyšin – Wonkowna Lawska.jpg|Starej značce z mjenom dróhi


## Wotkaz
Lawska hasa

**Lawska hasa** je mjeno dweju Budyskeju hasow, kotrejž wjedźetej wot Hłowneho torhošća do južneho směra:

* Nutřkowna Lawska hasa, mjez Hłownym torhošćom a Lawskej wěžu
* Wonkowna Lawska hasa, mjez Lawskej wěžu a něhdyšim stejišćom wonkownych Lawskich wrotow při cłownicy
Nutřkowna Lawska hasa

**Nutřkowna Lawska hasa** ( *Innere Lauenstraße*) je jedna z hłownych hasow w Budyskim starym měsće. Wona wjedźe wot Hłowneho torhošća do juha hač k Lawskej wěži, hdźež přeńdźe do Wonkowneje Lawskeje.

Hasa dósta swoje mjeno wot lawa z čěskeho wopona, dokelž wjedźeše z Budyšina na směr Čěsku.

Južny kónc Nutřkowneje Lawskeje a přechod do Wonkowneje předstaja Lawska wěža abo dokładnišo něhdyše stejišćo nutřkownych Lawskich wrotow. Pomjenowanje dróhow poćahuje so na jeju połoženje před abo za nutřkownej měšćanskej murju.

## Kulturne pomniki
Nimale wšě twarjenja při Nutřkownej Lawskej steja jako kulturne pomniki pod pomnikoškitom, tak Budyska kupnica, dźensa domicil stawnistwa a dalšich měšćanskich zarjadow kaž tež nahladne byrgarske domy čo. 2, 3, 4, 5, 6, 8 a 10. Lawska wěža ma domowe čisło 12 a je najstarše twarjenje při hasy.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (A–N)]]*

## Wobrazy

19068-Bautzen-1915-Innere Lauenstraße-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Pohladnica z lěta 1915
Bautzen Dom View 8.JPG|Nutřkowna Lawska, widźana wot wěže Tachantskeje cyrkwje
Budyšin - kupnica (1954).jpg|Kupnica w lěće 1954
Budyšin – Nutřkowna Lawska (2008).jpg|Napohlad z Hłowneho torhošća k Lawskej wěži
Bautzen - Innere Lauenstraße 6 02 ies.jpg|Fasada byrgarskeho domu čo. 6


## Wotkaz
Weliko Tarnowo

**Weliko Tarnowo** ( Велико Търново) je město w Bołharska z něhdźe 68.000 wobydlerjemi. Wona bě krajna stolica Druheho bołharskeho mócnarstwa wot 1185 do 1393 a leži na sewjeru Balkanskich horin při rěce Jantra.


Panorama - panoramio (195).jpg|Weliko Tarnowo
Veliko-Tarnovo-Cathedral 2.jpg|Katedrala
Велико Търново - река Янтра и ж.к. "Света гора" - panoramio.jpg|
Veduta generale della città di Tirnovo.jpg|
Veliko Tarnovo - First Look from our Balcony (27557049228).jpg|
Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Michail

**Michail** ( Михаил) je muske předmjeno, kotrež nastupuje předewšěm w rušćinje a ruski wotpowědnik mjena Michał.

## Nošerjo mjena
* Michail Afanasjewič Bulgakow (1891–1940) – spisowaćel
* Michail Wasiljewič Frunze (1885–1925) – general Čerwjeneje armeje
* Michail Sergejewič Gorbačow (1931–2022) – politikar, prezident Sowjetskeho zwjazka
* Michail Iwanowič Kalinin (1875–1946) – komunistiski rewolucionar, statny a stronski funkcionar
* Michail Illarionowič Kutuzow (1745–1813) – pólny maršal
* Michail Jurjewič Lermontow (1814–1841) – basnik, spisowaćel a moler
* Michail Wladimirowič Mišustin (* 1966) – zastojnik, ministerski prezident Ruskeje
* Michail Aleksandrowič Šolochow (1905–1984) – spisowaćel
Lawske hrjebje

**Lawske hrjebje** ( *Lauengraben*) je nutřkoměšćanska dróha w Budyskim starym měsće. Wone wjedu južnje měšćanskeho jadra wot Žitnych wikach na wuchodźe k Mostej měra na zapadźe a su dźěl statneje dróhi S 111, prjedawšeje zwjazkoweje dróhi B 6.

Hasa slěduje něhdyšej měšćanskej muri resp. jeje hrjebjam a dósta swoje mjeno wot bliskeje Lawskeje wěže.

Při Lawskich hrjebjach nadeńdźe so w lěće 2000 wotewrjeny nakupowanski centrum při Žitnych wikach. Na jeho městnje steještej do toho Lutherowa šula kaž tež stare Měšćanske dźiwadło (do 1968). Při tak mjenowanym Vogelowym křižowanišću z Wonkownej Lawskej na zapadnym kóncu Lawskich hrjebjow nadeńdźeše so wot 1904 do 1945 stary Serbski dom. Ležownosć bě Jan Arnošt Smoler w lěće 1873 za natwar Maćičneho domu kupił.

## Kulturne pomniki
Jeničke jako kulturny pomnik škitane twarjenje při Lawskich hrjebjach je bydlenski a wobchodny dom čo. 18 při róžku Seminarskeje z lěta 1830.

## Wobrazy

Bautzen - Lauengraben - Kornmarktcenter 04 ies.jpg|Fasada nakupowanskeho centruma při Žitnych wikach
Serbski_dom.jpg|Stary Serbski dom
Bautzen Lauengraben um 1905.jpg|Napohlad Lawskich hrjebjow z Lutherowej šulu a starym dźiwadłom wokoło 1905
18754-Bautzen-1915-Lauengraben-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Lawske hrjebje ze starym Serbskim domom nalěwo (1915)


## Wotkaz
Herman Kilian

**Herman Božidar Kilian** ( *Hermann Theodor Kilian*; * 26. decembra 1859 w Serbinje, † 21. januara 1920 runje tam) bě serbski farar w texaskim sydlišću Serbin.

Narodźi so hižo po wupućowanju ewangelskich Serbow do Texasa jako najmłódši syn fararja Jana Kiliana a jeho mandźelskeje Marje a wotrosće w skromnych poměrach prěnich lět serbskeho sydlišća w Americe. W Serbinje chodźeše do wosadneje šule, hdźež skutkowaštaj jeho nan a pozdźišo jeho bratr Gerhard (1852–1916) jako wučerjej. Po konfirmaciji wopušći Serbin a běše wot 1874 šuler cyrkwinskeho gymnazija w Fort Wayne (Indiana). Wot 1880 wopyta teologiski seminar w St. Louis, Missouri.

Po nawróće do Serbina sta so w lěće 1883 z naslědnikom nana jako wosadny farar. Tutón napisa hłownje za njeho w samsnym lěće serbsku cyrkwinsku agendu, jeničku serbsku knihu, kiž je so hdy w zamórskich krajach ćišćała. Pod nawodom Hermana Kiliana so wot lěta 1870 šćěpjena Serbinska wosada w lěće 1914 zaso zjednoći. Přiwšěm so serbska kolonija w jeho lětach do dalokeje měry přeněmči. Poslednju serbsku konfirmaciju swjećeše w lěće 1905. Naposledk wotměwaše hišće jónu měsačnje serbske kemše za přewažnje staršich wěriwych.

Ze smjerću Hermana Kiliana womjelkny serbšćina w Serbinje po 65 lětach jako cyrkwinska rěč. Wón wotpočuje w swójbnym rownišću na Serbinskim kěrchowje.

Kilian bě woženjeny z Marju, rodźenej Mjerwic (Mörbe) a měješe z njej dweju synow a dwě dźowce.

## Žórle
* Trudla Malinkowa: *Spominamy.* Pomhaj Bóh, 1/2020, str. 12
* The Wendish Research Exchange: ''In Memory of Former Pastor Hermann T. Kilian, in Serbin, Texas.''
Stawizny Serbow (rjad)

**Stawizny Serbow** ( *Geschichte der Sorben*) je štyrizwjazkowy popularnowědomostny rjad wo stawiznach serbskeho ludu wot zasydlenja při Łobju, Solawje a Sprjewi w srjedźowěku hač do NDRskich časow. Jedna so wo po wobjimje dotal najwjetši spis serbskeho stawiznopisa. Cyłkowny nawod měješe kolektiw wokoło stawiznarja Jana Šołty.

Štyri zwjazki buchu přez nimale dwaj lětdźesatkaj w Instituće za serbski ludospyt nadźěłane a hač do lěta 1979 (4. zwjazk) wudate. Kóždy zwjazk wuńdźe w hornjoserbskej kaž tež w němskej rěči. Wosebje štwórty zwjazk, kotraž wobjednawa dobu po Druhej swětowej wójnje ma sylny ideologiski raz a so jako spušćomne historiske žórło njehodźi.

## Zwjazki
* I: *Wot spočatkow hač do lěta 1789* – wobdźěłarjej: Jan Brankačk, Frido Mětšk – 1977 (němsce)
* II: *Wot 1789 do 1917* – wobdźěłarjej: Jan Šołta, Hartmut Zwahr – 1974 (němsce)
* III: *Wot 1917 do 1945* – wobdźěłar: Měrćin Kasper – 1976
* IV: *Wot 1945 hač do přitomnosće* – wobdźěłarjej: Klaus J. Schiller, Manfred Thiemann – 1979 (němsce)

## Literatura
* *Stawizny tworić.* Serija w Rozhledźe wo nastaću „Stawiznow Serbow“, wot 9/2019, wosebje
** 2: Pětš Šurman: *Styrizwězkowy kompendium „Stawizny Serbow“ – jogo pśedhistorija a realizacija*, Rz 10/2019, str. 30
Jan Šołta

**Jan Šołta** (* 30. meje 1921 w Parchwitzu, Delnja Šleska; † 31. awgusta 2004 w Drježdźanach) bě serbski stawiznar. Wón bě dołholětny čłon Domowiny a Instituta za serbski ludospyt.

Šołta pochadźeše z burskeje swójby a přebywaše za čas dźěćatstwa husćišo pola přiwuznych we Wudworju. Wot 1935 wopyta pólski priwatny gymnazij w hornjošleskim Bytomju, wot 1937 gymnazij w Budyšinje. Wot 1940 słužeše jako wojak w Druhej swětowej wójnje.

W lěće 1945 studowaše krótka w Praze medicinu a sta so 1946 ze sobudźěłaćerjom znowazałoženeje Domowiny kaž tež SED. 1947 započa Šołta ze studijom prawnistwa we Wrócławju a studowaše potom hospodarske wědomosće w Poznanju a stawizny w Lipsku.

Wot 1950 bě Jan Šołta 1. sekretar wobwodneho wjednistwa Domowiny. 1954 sta so ze zaměstnikom direktora w Instituće za serbski ludospyt. Po promociji w hospodarskich wědomosćach wo ratarstwje na něhdyšich ležownosćach klóštra Marijina hwězda w lěće 1956 přewza znowa funkciju w Domowinje a bě wot 1958 zaso zastupowacy direktor Instituta. Nachwilnje bě tam tež stronski sekretar SED a wot 1960 nawoda stawizniskeho wotrjada. W lěće 1967 habilitowaše. 1976 złoži funkciju zaměstnika direktora, wosta pak nawoda stawizniskeho wotrjada. Po skónčenju swojeje dźěławosće w instituće 1986 skutkowaše dale jako publicist a poda so 1989 na wuměnk.

Jan Šołta bě čłon Stawizniskeje towaršnosće NDR a dalšich komisijow. Jako nawoda stawizniskeho wotrjada bě sobuwudawaćel Lětopisa kaž tež awtor a sobuwudawaćel někotrych twórbow wo serbskich stawiznach, mjez nimi štyrizwjazkowe *[[Stawizny Serbow (rjad)|Stawizny Serbow]]*, kotrychž cyłkowne nawodnistwo Šołta měješe, kaž tež *Noweho biografiskeho słownika* a němskorěčneho přehlada serbskich stawiznow (1976).

## Wotkaz
* ''Jan Šolta'' pola „Wer war wer in der DDR?“
Č

**Č** abo **č** *(čej)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a štwórty w serbskim alfabeće. Wón wobsteji z pismika C a hóčki a reprezentuje konsonant. Pismik wustupuje nimo serbskeju rěčow tež w serbiskochorwatšćinje (bosnisce, chorwatsce, serbisce), čěšćinje, słowakšćinje a słowjenšćinje kaž tež w litawšćinje a letišćinje, hdźež je pjaty pismik alfabeta. Nimo toho wužiwa so w sewjerosamiskej rěči a w běłoruskej Łacince. Wotpowěduje pismikej **Ч** w kyriliskim alfabeće.

W kóždej rěči wurjekuje so Č kaž w serbšćinje jako /⁠ʧ⁠/.

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Č w bloku *Latin Extended-A* jako U+010C (wulki pismik) a U+010D (mały pismik). W HTML pisa so Č jako `&amp;#268;` a č jako `&amp;#269;`. Móžno je tež zapodaće jako `&amp;Ccaron;` resp. `&amp;ccaron;`

## Wotkaz
Pismik

**Pismik** je pisanske znamjo, kotrež wužiwa so w alfabetowych pismach. Cyłkownosć pismikow wěsteje spisowneje rěče twori alfabet, při čimž so zwuki (fonemy) w formje znamjenjow (grafemow) zwobraznjeja. We wjele pismach so mjez wulkimi a małymi pismikami rozeznawa.

Hornjoserbski alfabet wobsteji z 32 pismikow a dweju digrafow.

## Wotkazaj

* decodeunicode.org – Unicode-wiki z wobrazami wšěch 137.374 do Unicode zapřijatych znamješkow
Digraf

**Digraf** je dwójny pismik, kotryž steji za jedyn zwuk.

Wón wobsteji w šěršim zmysle z dweju grafemow, kotrejž hodźitej so jednemu fonemej přirjadować. We wušim zmysle su digrafy pismikowe poriki, kotrež w datej rěči tak wusko zwisuja, zo so jako jenički pismik wobhladuja a jako tajke tež w słownikach abo při pismikowanju wustupuja. W serbšćinje potrjechi to digrafaj dź a ch.

Runje při němskim pisanju słowjansce wobwliwowanych swójskich mjenow wustupuja tež tetragrafy (ze štyrjoch pismikow) abo samo pentagrafy (pjeć pismiki). Přikłady za to su wjesne mjena kaž *[[Čornecy|Zscharnitz]]* (*zsch* jako tetragraf) abo *[[Běčicy|Pietzschwitz]]* (*tzsch* jako pentagraf) abo tež wjele swójbnych mjenow słowjanskeho abo słowjansko-germanskeho pochada, wosebje w něhdy słowjanskich kónčinach na wuchodźe dźensnišeje Němskeje.
D

**D** abo **d** (při pismikowanju: *dej*) je štwórty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a šesty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu delta (Δ) a pismikej *Д* w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so D přez − · ·.

## Pochad

## Wšelćizny
**D** je mjezynarodna awtowa značka za Němsku. Při němskich awtach steji za město Düsseldorf.

## Wotkaz
A

**A** abo **a** je prěni pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta. Wón reprezentuje we wšelakich rěčach rozdźělnje wurjekowane wokale a wotpowěduje grjekskemu alfa (Α, α) a pismikej *A* w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so A přez •–.

## Pochad

## Wšelćizny
**A** je mjezynarodna awtowa značka za Awstrisku. Při němskich awtach steji A za město Augsburg.

## Wotkaz
Ě

**Ě** abo **ě** *(ět)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a dźewjaty w serbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji z pismika E a hóčki a reprezentuje wokal.

Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow (wurjekowanje: /ʲɪ/) tež w čěšćinje (/jɛ/) a steji zwjetša na městnje prěnjotneho starosłowjanskeho „jat“ (Ѣ). W druhich słowjanskich rěčach je zrealizowany jako *ie* (pólšćina, słowakšćina), *(i)je* (serbiskochorwatšćina) abo jednory *e* (rušćina, běłorušćina).

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Ě w bloku *Latin Extended-A* jako U+011A (wulki pismik) a U+011B (mały pismik). W HTML pisa so Ě jako `&amp;#282;` a ě jako `&amp;#283;`. Móžno je tež zapodaće jako `&Ecaron;` resp. `&ecaron;`

## Wotkaz
F

**F** abo **f** (při pismikowanju: *ef*) je šesty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a dźesaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu phi (Φ, ϕ) a pismikej Ф w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so F přez · · − ·.

W serbšćinje wustupuje *f* zwjetša jenož w cuzych resp. z druhich rěčow wotwodźenych słowach (požčonkach).

**F** je mjezynarodna awtowa značka za Francosku. Při němskich awtach steji za město Frankobrod nad Mohanom.

## Wotkaz
G

**G** abo **g** (při pismikowanju: *gej*) je sedmy pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a jědnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a je so wokoło 230 do Chr. wot romskeho pisarja jako warianta pismika C zawjedł. Jemu wotpowěduje pismik Г w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so G přez − − ·.

W hornjoserbšćinje wustupuje *g* nimale jenož w cuzych resp. z druhich rěčow wotwodźenych słowach (požčonkach), mjeztym zo je so prěnjotny słowjanski *g* kaž w čěšćinje, słowakšćinje a ukrainšćinje na *h* přeměnił.

**G** je mjezynarodna awtowa značka za Gabun. Při němskich awtach steji za město Gera.

## Wotkaz
H

**H** abo **h** (při pismikowanju: *ha*) je wosmy pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a dwanaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so H přez · · · ·.

W hornjoserbšćinje wustupuje *h* poměrnje husto, dokelž je so prěnjotny słowjanski *g* kaž w čěšćinje, słowakšćinje a ukrainšćinje na *h* přeměnił. Wot pismika *h* wotwodźeny digraf ch twori w serbskim alfabeće swójski pismik.

## Pochad

## Wšelćizny
**H** je mjezynarodna awtowa značka za Madźarsku (jendźelsce **''H**ungary''). Při němskich awtach steji za město Hannover.

## Wotkaz
I

**I** abo **i** je dźewjaty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a štyrnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu iota (I, ι) a kyriliskemu pismikej И. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so I přez · ·.

I je třeći najhusćiši pismik w němčinje.

## Pochad

## Wšelćizny
**I** je mjezynarodna awtowa značka za Italsku. Při němskich awtach steji za město Ingolstadt.

## Wotkaz
J

**J** abo **j** (při pismikowanju: *jot*) je dźesaty pismik moderneho łaćonskeho alfabeta a pjatnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so J přez · − − −.

We łaćonskim alfabeće stej so I a J dołho jako warianće samsneho pismika wužiwałoj, bjez toho zo bě z nimaj zwukowy rozdźěl zwjazany. Paralelne wužiwanje bě tež w němčinje hišće hač do zažneho 20. lětstotka rozšěrjene.

**J** je mjezynarodna awtowa značka za Japansku. Při němskich awtach steji za město Jena.

## Wotkaz
B

**B** abo **b** je druhi pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta. Wón reprezentuje konsonant a wotpowěduje grjekskemu beta a pismikej Б w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so B přez − · · ·.

## Pochad

## Wšelćizny
**B** je mjezynarodna awtowa značka za Belgisku. Při němskich awtach steji B za stolicu Berlin.

## Wotkaz
E

**E** abo **e** je pjaty pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a wosmy w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu epsilonej (Ε, ε). W kyriliskim alfabeće pisa so runje tak kaž we łaćonskim. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so E přez ·.

E je najhusćiši pismik w němčinje a wjele dalšich europskich rěčach.

Wotwodźeny wot E je w serbšćinje pismik ě.

## Pochad

## Wšelćizny
**E** je mjezynarodna awtowa značka za Španisku (španisce **''E**spaña''). Při němskich awtach steji za město Essen.

## Wotkaz
Byčin

**Byčin** (prjedy tež *Błóćin*; , tež *Bytschin*) je 346 metrow wysoki kopc we wuchodnym dźělu hornjołužiskich honow na hranicy Budyskeho a Zhorjelskeho wokrjesa. Wón nadeńdźe so mjez Wujezdom na zapadźe, Špikałami na sewjeru a Walowami na juhowuchodźe, něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje Lubijskeho měšćanskeho centruma. 

Hórka je dźěl sewjerneho wuběžka Łužiskich horow, kotryž dźěli Budyski kraj wot Lubijskeho kotoła. Dla swojeho stejišća sewjernje prěnjeho rjećaza Łužiskich horow je hižo zdaloka widźeć. Zalěsnjeny wjeršk je něhdźe 100 metrow wyši hač wjeska Chrapow pod horu. Dla swojeho strategiskeho połoženja słužeše Byčin w Sydomlětnej wójnje kaž tež w Napoleonskich wójnach wojerskim komanderam jako wuhladnišćo. Kejžor Napoleon Bonaparte bě dnja 5. septembra 1813 na Byčinje a w bliskich Špikałach, zo by wojowanje wobkedźbował. 

Byčin je so přez lětstotki jako skótna pastwa wužiwał, na čož dopomina drje tež jeho mjeno, wotwodźene wot słowa *byk*.

## Literatura
* 

## Nóžki
L

**L** abo **l** (při pismikowanju: *el*) je jědnaty pismik klasiskeho a dwanaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 18. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski lambda (Λ, λ) a pismik Л w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so L přez · − · ·.

L je jako likwida klinčaty zwuk a móže we wjele rěčach samo swójsku złóžku tworić. Tohodla je wón wokalam jara blisko a wustupuje w někotrych rěčach, na přikład w čěšćinje tež jako tajki.

## Pochad

## Wšelćizny
**L** je mjezynarodna awtowa značka za Luxemburgsku. W Němskej reprezentuje wón město Lipsk.

## Wotkaz
K

**K** abo **k** (při pismikowanju: *ka*) je dźesaty pismik moderneho a jědnaty klasiskeho łaćonskeho alfabeta kaž tež šěsnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a pochadźa hižo z fenicišćiny, bu pak za čas Romjanow zwjetša wot C wutłóčeny. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so K přez − · −.

## Pochad

## Wšelćizny
**K** je mjezynarodna awtowa značka za Kambodźu. Při němskich awtach steji za město Köln.

## Wotkaz
M

**M** abo **m** (při pismikowanju: *em*) je dwanaty pismik klasiskeho a třinaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 19. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski my (Μ, μ) a pismik М resp. м w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so M přez − −.

## Pochad

## Wšelćizny
**M** je mjezynarodna awtowa značka za Maltu. Při němskich awtach steji za město Mnichow. Wulki pismik reprezentowaše hriwnu w Němskej demokratiskej republice, mały pismik je mjezynarodny symbol za meter.

## Wotkaz
N

**N** abo **n** (při pismikowanju: *en*) je třinaty pismik klasiskeho a štyrnaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 20. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski ny (Ν, ν) kaž tež pismik Н resp. н w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so N přez − ·.

W serbšćinje je pismik ń wotwodźenka tutoho pismika.

W němčinje je N najhusćiši konsonant a po E druhi najhusćiši pismik scyła.

## Pochad

## Wšelćizny
**N** je mjezynarodna awtowa značka za Norwegsku. Při němskich awtach steji za město Nürnberg.

## Wotkaz
Černsk

**Černsk** ( *Tschernske*, prjedy tež *Zschernske*) je hornjołužiska wjeska  w Zhorjelskim wokrjesu a słuša z lěta 1973 ke gmejnje Chrjebja-Nowa Wjes. Wjes je dźěl oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so w hornjołužiskej holi něhdźe kilometer sewjerowuchodnje Chrjebje na lěwym boku puća do Rěčic. Juhowuchodnje Černska leži jězor Čorna Truha a wosrjedź lěsa na wuchodźe wjeski Běły łuh.

## Stawizny
Přidróžny nawsowc naspomni so prěni raz hakle w lěće 1423 jako *Czirniski*. 1490 mjenowachu jón *Tschyrrnosc*. Ležownostne knjejstwo nad wudworom měješe přez lětstotki Chrjebjanske ryćerkubło. Tež cyrkwinsce słušeše Černsk ze starodawna do Chrjebjanskeje wosady. Tam chodźachu Černšćanske dźěći tež do šule.

W běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dósta Černsk w lěće 1936 wumyslene němske mjeno *Hirschwalde*, bu pak po kóncu Druheje swětoweje wójny w lěće 1947 zaso přemjenowany.

Hač do 1. apryla 1938 bě Černsk samostatna gmejna a bu potom do susodneje Chrjebje zagmejnowany.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1825 měješe Černsk 181 wobydlerjow. Ličba stupaše hač do 1871 na 229 wobydlerjow.

Po Mukowej statistice měješe Černsk we 1880tych lětach cyłkownje 215 wobydlerjow, mjez nimi 207 Serbow (95&nbsp;%) a jenož wosom Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 w cyłej Chrjebjanskej gmejnje, ke kotrejž Černsk mjeztym słušeše, serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 35,3&nbsp;%. Dźensa so we wsy hižo njeserbuje.

Porno Nowej Wsy a Chrjebi so w Černšćanskej serbšćinje *[[ł]]* kaž w slepjanšćinje jako *[[l]]* wurjekowaše.

## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 59–63

## Nóžki


## Wotkaz
*
Michał Kokla

**Michał Jan Kokla** (po dworje tež *Kokla-Lisak*;  *Michael Kockel*; * 25. oktobra 1840 we Worklecach, † 29. awgusta 1922 w Chrósćicach) bě serbski burski kubler, organizator towarstwoweho žiwjenja na wsy a dołholětny zapósłanc Sakskeho krajneho sejma.

Narodźeny we Worklecach wotrosće w Chrósćicach, hdźež nan Pětr Kokla – wulkobur a piwarc w słužbje hrabje Stollberga – Lisakec kubło wobsedźeše. Wot 1852 do 1854 wopyta Tachantsku šulu w Budyšinje a bě po tym zaso w Chrósćicach žiwy. 31. meje 1870 so woženi z Marju Nazdalic z Pěskec. Z njej měještaj pjeć dźěći. Wot lěta 1866 słušeše jemu Chróšćanske kubło.

Kokla słušeše k organizatoram serbskeho towarstwoweho a burskeho hibanja w poslednjej třećinje 19. lětstotka. Hižo na 1. schadźowance serbskich studentow 1875 w Chrósćicach wustupi jako rěčnik. Bě sobuzałožer Chróšćanskeho spěwarskeho towarstwa *[[Jednota (towarstwo)|Jednota]]* (1872) a jeho předsyda hač do lěta 1889. Runje tak bě wobdźěleny při załoženju dźiwadłoweje skupiny Jasčanskeje *[[Bjesada (Jaseńca)|Bjesady]]*, za kotruž wobdźěłaše kruchaj *Nowe korčmarstwo* a *Dźěd Jakub* (Budyšin 1911). 1888 załoži sobu Towarstwo serbskich burow (předsyda hač do 1910), 1891 Chróšćansku nalutowarnju. 

Wot 1885 zastupowaše wólbny wokrjes 8 w Sakskim krajnym sejmje. Wón bě čłon konserwatiwneje frakcije a zakitowaše zajimy serbskich wulkoburow, zasadźowaše so pak sčasami tež za serbske narodne zajimy. W lěće 1903 załoži hromadźe ze serbskim ewangelskim zapósłancom Janom Awgustom Zobu z Čornjowa *[[Wjesne wólbne towarstwo]]*, zo by so wobwliwowanju wsy přez socialdemokratiju zadźěwało. Do wólbow 1909 nasta dwójna kandidatura konserwatiwnych we 8. wólbnym wokrjesu, dokelž nastupi nimo Kokle tež ekonomny radźićel Brühl, zastupujo přewažnje němskich ryćerkublerjow a Zwjazk kublerjow. Prěnjotnje chcyše Kokla swoju kandidaturu złožić, bu pak wot serbskich a němskich wolerjow přeswědčeny, tola kandidować. Za tutón čas na přikład Jakub Bart-Ćišinski hižo na jeho angažemenće za serbske zajimy dwělowaše.

Jako reakcija na załoženje Domowiny wokoło skerje doprědkarskeho Arnošta Barta, tohorunja čłon krajneho sejma, zesylnjachu katolscy wulkoburja swójsku organizaciju na wsach. Přiwšěm podpisa Kokla w nowembrje 1918 Bartowe wozjewjenje w krajnym sejmje ze žadanjom za garantowanymi prawami Serbow na jich maćeršćinu a narodnosć.

Kokla bě wot 1881 čłon Maćicy Serbskeje.

## Spisy
* *Khrósćicy – wjes a wosada.* We *[[Łužica (časopis)|Łužicy]]* 2 (1883), str. 36–37
* *Dźěd Jakub.* Ludowa hra z lěta 1848 w 3 jednanjach. Budyšin 1911.
* *[[Michał Hórnik (1814)|Michał Hórnik]], překupc a sławny serbski husler.* We *Łužicy* 13 (1894), str. 65–66

## Žórle

* J. Delan: *Nekrolog.* Časopis Maćicy Serbskeje 76 (1923), str. 206–207

## Wotkaz
* Přinoški Michała Kokle w protokolach Sakskeho krajneho sejma na sachsendigital.de
Ř

**Ř** abo **ř** *(eř)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 26. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik w kombinacijach *kř*, *př* a *tř*. Wón wobsteji ze zakładneho pismika R a hóčki a reprezentuje konsonant, palatalizowany *r*.

Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow jenož hišće w čěšćinje, tam tež jako wulki pismik. Delnjoserbšćina jón porno tomu njeznaje. Pólšćina realizuje palatalizowany r jako *rz*.

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Ř w bloku *Latin Extended-A* jako U+0158 (wulki pismik) a U+0159 (mały pismik). W HTML pisa so Ř jako `&amp;#344;` a ř jako `&amp;#345;` abo alternatiwnje jako `&Rcaron;` a `&rcaron;`.

## Wotkaz
Ń

**Ń** abo **ń** *(eń)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 21. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji ze zakładneho pismika N a smužki (akuta) a reprezentuje palatalizowany konsonant.

Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow tež w pólšćinje, kašubšćinje a w běłoruskej Łacince. Čěšćina a słowakšćina matej město toho pismik Ň.

W serbšćinje njemóže *ń* před wokalom stać, w tajkim padźe pisa so *nj* (na př. *dań*, ale *danja*).

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Ń w bloku *Latin Extended-A* jako U+0143 (wulki pismik) a U+0144 (mały pismik). W HTML pisa so Ń jako `&amp;#323;` a ń jako `&amp;#324;`. Móžno je tež zapodaće jako `&Nacute;` resp. `&nacute;`

## Wotkaz
Ó

**Ó** abo **ó** *(ót)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 23. w hornjoserbskim alfabeće, hdźež wustupuje jenož jako mały pismik. Wón wobsteji ze zakładneho pismika O a smužki (akuta) a reprezentuje wokal mjez O a U.

Pismik wužiwa so nimo serbskeju rěčow tež w druhich słowjanskich rěčach (pólšćina, kašubšćina, słowakšćina, čěšćina) kaž tež w rěčach z druhich rěčnych skupin, při čimž stej jeho woznam a wurjekowanje wšelakorej.

Hdyž steji *ó* w serbšćinje w jednozłóžkowych słowach, zhubi so wón při rozšěrjenju słowa a přeformuje so na normalne *o* (na př. *hród*, ale *hrodu*).

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Ó w bloku *Latin Extended-A* jako U+00D3 (wulki pismik) a U+00F3 (mały pismik). W HTML pisa so Ó jako `&amp;#211;` a ó jako `&amp;#243;`. Móžno je tež zapodaće jako `&amp;Oacute;` resp. `&amp;oacute;`

## Wotkaz
Ž

**Ž** abo **ž** *(žet)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 34. a posledni w hornjoserbskim alfabeće. Wón wobsteji ze zakładneho pismika Z a hóčki a reprezentuje konsonant, palatalizowany *z*. Jemu wotpowěduje w kyriliskim alfabeće pismik **Ж**.

Pismik dósta so kaž *[[š]]* w 15. lětstotku přez rěčne reformy Jana Husa do čěšćiny a wužiwa so dźensa nimo njeje a serbskeju rěčow tež w nimale wšěch druhich słowjanskich rěčach z łaćonskim alfabetom, nimo pólšćiny, hdźež so samsny zwuk přez *Ż* realizuje. Tež baltiskej rěči letišćina a litawšćina kaž tež njesłowjanskej estišćina (w požčonkach) a sewjerosamišćina jón wužiwaja. Zwjetša so we wšěch tutych rěčach jako /ʒ/ wurjekuje.

## Na ličakach
Unicode wobsahuje Ž w bloku *Latin Extended-A* jako U+017D (wulki pismik) a U+017E (mały pismik). W HTML pisa so Ž jako `&amp;#381;` a ž jako `&amp;#382;` abo alternatiwnje jako `&amp;Zcaron;` a `&amp;zcaron;`.

## Wotkaz
O

**O** abo **o** je 14. pismik klasiskeho a 15. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 22. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje wokal a wotpowěduje grjekskemu omega (Ω, ω). W kyriliskim alfabeće pisa so runje tak kaž we łaćonskim. W Morsowym alfabeće zwoprawdźi so O přez − − −.

Wotwodźeny wot O je w serbšćinje pismik ó.

## Pochad

## Wšelćizny
**O** je znamješko za element kislik.

## Wotkaz
P

**P** abo **p** (při pismikowanju: *pej*) je 15. pismik klasiskeho a 16. moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 24. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski pi (Π, π) kaž tež pismik П resp. п w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so P přez · − − ·.

## Pochad

## Wšelćizny
**P** je mjezynarodna awtowa značka za Portugalsku. Při němskich awtach steji za město Podstupim.

## Wotkaz