open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Złota zažnička

**Złota zažnička** (*Gagea lutea*) je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow (*Liliaceae*). Dalšej serbskej mjenje stej **wulka snědka** a **złota hwěžka**.

## Synonymy
Za *Gagea lutea* eksistuja sćěhowace synonymy:
* *Gagea erubescens* Besser
* *Gagea burnatii* A.Terracc.
* *Gagea silvatica* (Pers.) Loudon
* *Gagea reverchonii* Degen

## Wopis
Złota zažnička je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm. Rostlina ma jenož jednu pozemsku cyblu.

### Łopjena
Spódnje łopjeno docpěwa dołhosć wot 30 cm a šěrokosć wot 6 hač 15 cm a přesaha přez kwětnistwo. 

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač meje. Hwěžkojte kćenja docpěwa wysokosć wot 2 hač 3 cm a maja šěsć kćenjowych łopješkow. Wone steja po jednu hač po dźesaćoch we wokołkojtym kwětnistwje na nahim stołpiku.

## Stejnišćo
Rosće we łučinowych lěsach, lěsnych wobkromach, sadowcowych łukach blisko lěsow a žiwych płotach. Preferuje wot sakanja włóžne, wutkate pódy w sćinach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cylej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje
## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 118 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 314 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Jena

**Jena** je němske bjezwokrjesne wulkoměsto w Durinskej z wjace hač sto tysac wobydlerjemi. Uniwersitne město leži při hornjej Solawje a je po Jarobrodźe druhe najwjetše město Durinskeje kaž tež jedyn z třoch wyšich centrow swobodneho stata. Měšćanosta je Thomas Nitzsche (FDP).

Jenaska Friedricha Schillerowa uniwersita bu 1558 załožena a je z wjace hač 20.000 studentami najwjetša wysoka šula Durinskeje.

Jena započa so wot twara Solawskeje železnicy 1874 na industrijne město wuwić. Město je centrum němskeje optiskeje a drobnomechaniskeje industrije kołowokoło předewzaća Carl Zeiss. Kombinat Carl Zeiss z něhdźe 60.000 sobudźěłaćerjemi bě swój čas tež najwjetši kombinat NDR. Po němskim znowazjednoćenju 1990 přeměni so Jena wot industrijneho na kubłanski a wědomostny centrum. Mnohe slědźenske labory a instituty maja tu swoje sydło.

Dwaj z najzažnišich němskich wysokodomow stej so w měsće natwariłoj, Zeissowy twar 15 a 36. 144,5 metrow (z antenu 159,60 m) wysoki běrowowy wysokidom *[[Jentower]]* bě při swojim wotewrjenju 1972 najwyši wysokodom Němskeje.

Załožićelski zwjazk za němsku wědomosć spožči Jenje 2008 titul „město wědomosće“. Město Jena wabi za so tež z mjenom „Jena.
Lichtstadt“. 2016 spožči so Jenje čestny titul „reformaciske město Europy“ přez zhromadźenstwo ewangelskich cyrkwjow w Europje.

## Partnerske města
* Lugoj (&nbsp;Rumunska)
* Erlangen (Bayerska/&nbsp;Němska)
* San Marcos (&nbsp;Nikaragua)
* Aubervilliers (&nbsp;Francoska)

## Wobrazarnja

Zentrum_Jenas_2008-05-24.JPG|Napohlad nutřkowneho města
ChristmasMarketJena.jpg|Hodowne wiki na torhošću
Die Saale in der Jenaer Innenstadt.jpg|Solawa w Jenje
Jena (Merian).jpg|Město wokoło lěta 1650


## Žórła


## Wotkaz
Lipa

**Lipa** (*Tilia*) je ród z podswójby lipowych rostlinow (*Tilioideae*) znutřka šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). 

## Wopis
Lipy su w lěće zelene štomy. Rostliny často pruty wutworja.

Zdónk je tołsty.

Kulojte hač wutrobojte łopjena sedźa na ćeńkich stołpikach. Wone w nazymje spěšnje zažołtnu.

Kćěje w lěće. Małke, wonjace, dwusplažne kćenja su bónčkojte, žołtojte a steja w promjenjach. Kóžde kwětnistwo je z křileškojtym běłojtym nošnym łopješkom zrosćene.

Płody su małke, kulojte, twjerde, zelene worjechowe płody, kotrež jenož jedne symjo wobsahuja.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w měrnych regionach Azije, Europy a sewjerneje Ameriki rozšěrjene.

## Wužiwanje
Wjele družinow so rady jako alejowe štomy plahuje, dokelž spěšnje rosće, regularny rěz, ale awtowe wotpłuny relatiwnje derje znjese.

## Družiny
K tutomu rodej słuša 45 hač 50 družinow.
* ameriska lipa (*Tilia americana*)
* čerwjena lipa (*Tilia rubra*)
* japanska lipa (*Tilia japonica*)
* krimska lipa (*Tilia x euchlora*)
* nižozemska lipa (Tilia × europaea L. = T. cordata? × T. platyphyllos) (Syn.: T. × intermedia, T. × vulgaris Hayne, T. ×europaea var. pallida Rehder)
* pózdnja lipa (*Tilia cordata*)
* slěborna lipa (*Tilia tomentosa*)
* wisata lipa (*Tilia petiolaris*)
* zažna lipa (*Tilia platyphyllos*)

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 906 
* Ulrich Hecker: BLV Handbuch Bäume und Sträucher, ISBN 978-3-8354-0021-4, strony 265
Nižozemska lipa

**Nižozemska lipa** (*Tilia* × *europaea*, syn. *Tilia × intermedia*, *Tilia × vulgaris*, *Tilia × holandica*) je štom z podswójby Lipowych rostlinow (*Tilioideae*) znutřka swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*). Wona je hybrida z pózdnjeje lipy (*Tilia cordata*) a zažneje lipy (*Tilia platyphyllos*).

## Wopis
Nižozemska lipa docpěje wysokosć wot hač do 30 m.

Króna je husta a wysoko zhorbjena. Zdónk je zawality a wjele prutow pušći.

### Łopjena
Křiwje wutrobojte łopjena su błyšćace zelene a na kromje zubate. Wone docpěja dołhosć wot 6 hač do 10 cm a na delnim boku njesu běłe abo žołte roporowe brody.

### Kćenja
Kćěje w podlěću. Swêtłožołte kćenja so po łopjenach jewja. Wone steja po třoch hač po sedmjoch.

### Płody
Kulojte płody su tróšku rjapikate, kosmate a docpěwaja wulkosć wot něhdźe 8 mm.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych měšanych lěsach. Ale tež so jako nadróžny abo alejowy štom plahuje.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 907, z wědomostnym mjenom *Tilia × europaea*  
* Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 280, z wědomostnym mjenom *Tilia × holandica* 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 148, z wědomostnym mjenom *Tilia × vulgaris* 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Lipowe rostliny

**Lipowe rostliny** (*Tilioideae*) je podswójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). W někotrych žórłach jako swójska swójba (*Tiliaceae*) płaći.

## Systematika
W swójbje lipowych rostlinow (*Tilioideae*) eksistuja tři rody z 50 družinami:
* *[[Craigia]]*
* *[[Mortoniodendron]]*
* lipa (*Tilia*) Linde
** čerwjena lipa (*Tilia rubra*)
** japanska lipa (*Tilia japonica*)
** krimska lipa (*Tilia x euchlora*)
** nižozemska lipa (*Tilia x vulgaris*)
** pózdnja lipa (*Tilia cordata*)
** slěborna lipa (*Tilia tomentosa*)
** wisata lipa (*Tilia petiolaris*)
** zažna lipa (*Tilia platyphyllos*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Konopjowc

**Konopjowc** (*Corchorus*) je ród ze swójby šlězowych rostlinow (*Malvaceae*) (prjedy lipowych rostlinow (*Tiliaceae*)). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*  afriski konopjowc (*Corchorus olitorius*)
*  aziski konopjowc (*Corchorus capsularis*)

## Eksterne wotkazy
* Informacije wo rodźe na stronje Malvaceae-rostlinow. 
* Wopis roda w "Western Australian Flora". 
* Wopis roda w "Flora of Pakistan". 
* Wopis w florje wot Zimbabwe. 
* Informationen zur Jute. 
* Zapisk při "Plants for a Future". 
* Zapisk při GRIN.
Wisata lipa

**Wisata lipa** (*Tilia petiolaris*) je štom z podswójby lipowych rostlinow (*Tilioideae*) znutřka swójba šlězowych rostlinow (*Malvacea*).

## Wopis
Wisata lipa je štom, kotryž docpěje wysokosć wot 10 hač do 25 m.

Króna je kehelojta, pozdźišo wusahowaca.

Hałuzy wotwisuja.

Łopjena su wótre, wutrobojte a docpěja dołhosć wot 5 hač do 10 cm. Jich horni bok je ćmowozeleny a delni bok je slěbro-pjelsćojty.

Swětłožołte kćenja steja w nakónčnych promjenjach.

Płody su worjechojte.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 907 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
RBB

**RBB** (skrótšenka za *Rundfunk Berlin-Brandenburg*) je němski rozhłosowy wustaw z rezidencu w Berlinje. RBB wusyła tež delnjoserbski telewizijny magacin – Łužyca

## Eksterne wotkazy
*strona RBB
Wětošow

**Wětošow** ( *Vetschau/Spreewald*) je němsko-delnjoserbske město w Braniborskej, ležace w Błótach we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Wětošow ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow. Měšćanosta je Bengt Kanzler.

Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

## Geografija
Městačko leži při južnej kromje Błótow juhowuchodnje Lubnjowa, sewjernje Kalawy a něhdźe 18 kilometrow zapadnje Choćebuza. Wsy na sewjeru měšćanskeho teritorija słušeja hižo do biosferoweho rezerwata Błóta.

### Gmejnske dźěle
Jako oficielne měšćanske dźěle Wětošowa płaća:
* Herpna *(Repten)*,  wobydlerjow
* Hogrozna *(Ogrosen)*,  wob.
* Chórice *(Göritz)*,  wob.
* Kósojce *(Koßwig)*,  wob.
* Łaz *(Laasow)*,  wob.
* Njabožkojce *(Naundorf)*,  wob.
* Pšyne *(Missen)*,  wob.
* Raduš *(Raddusch)*,  wob.
* Tšadow *(Stradow)*,  wob.
* Zušow *(Suschow)*,  wob.

Dalše wobsydlene městna, kotrež pak jako měšćanske dźěle njepłaća, su Běłośin *(Belten)*, Długi *(Fleißdorf)*, Gołyń *(Gahlen)*, Husoka *(Märkischheide*, do lěta 1937 hamtsce *Weissagk*), Huštań *(Wüstenhain)*, Łoboźice *(Lobendorf)* a Tarnojsk *(Tornitz)*.

## Stawizny

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1302 jako *Veczicz*. Dalše naspomnjenja běchu pod mjenami *Vetczaw* (1434), *Fetzow* (1450) a *Fetczaw* (1480). W lěće 1527 mjenowachu *Fetzscho* prěni raz jako městačko. Oficielnje dósta Wětošow swoje měšćanske prawa pak hakle 1543.

Hač do pózdnjeho 19. lětstotka rěčeše so we wjeskach wokoło Wětošowa hłownje delnjoserbsce. Rěčna změna k němčinje wotzamkny so tule – pospěšene přez wotstronjenje serbskich kemšow a přesadźenje němčiny jako šulskeje rěče – we hłownym hač dosrjedź 20. lětstotka.

Wot 1929 do 1932 wotměwachu so we Wětošowje *Błótowske ludowe a drastowe swjedźenje*, organizowane wot tehdyšeho měšćanosty Otta Rohdy a Maśicy Serbskeje.

Wětošow bě wot 1964 do 1996 stejišćo jedneje z najwjetšich brunicowych milinarnjow we Łužicy. Wuhenje Wětošowskeje milinarnje běchu hižo zdaloka widźeć a płaćachu jako symbol města.

## Zajimawostki

* Wětošowski hród, nastał wokoło 1540, dźensa sydło měšćanskeho zarjadnistwa
* Serbsko-němska dwójna cyrkej ze 17. lětstotka
* tykowana chěžka w Hrodowskej hasy čo. 8, najstarše wobchowane domske w měsće
* Słowjanski hród w Radušu


## Kubłanje
Na zakładnej šuli we Wětošowje so WITAJ-wučba poskića.

## Wobchad
We Wětošowje nadeńdźe so dwórnišćo železniskeje čary Berlin–Zhorjelc. Jězbny čas do Berlina traje někak hodźinu.

Přez Wětošow wjedźetej nimo toho zwjazkowa awtodróha 15 z Wrócławja do Berlina a zwjazkowa dróha 115.

## Wosobiny
We Wětošowje so narodźili abo tam bydlili su mjez druhim delnjoserbski basnik, diplomat a pedagoga Jan Bok (1569–1621), moler Wylem Šybar (1887–1974) a wědomostnica-moderatorka Anja Pohončowa (* 1970).

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrony Wětošowa
Altlandsberg

**Altlandsberg** je němske město w braniborskim wokrjesu Markowsko-Wódranski kraj wuchodnje Berlina. Wone ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* www.altlandsberg.de
Kuba

**Kuba** ( *República de Cuba*, *Republika Kuba*) je socialistiski kupowy stat w srjedźnej Americe. Hłowne město je Havanna (*La Habana*). Kuba ma něhdźe 11 milionow wobydlerjow.

Předsyda je wot 19. apryla 2018 Miguel Díaz-Canel, po tym zo knježeštaj přez nimale 60 lět bratraj Fidel a Raúl Castro jako něhdyšej wjednikaj komunistiskeje rewolucije.

## Wotkazaj

* kubanska knježerstwo
Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz** (, * 13. awgusta 1926 abo 1927 w Biránje, Kuba; † 25. nowembra 2016 w Havanje) bě kubanski rewolucionar a politikar. Nawjedowaše zhromadnje z Ernestom Che Guevaru Kubansku rewoluciju w lěće 1959 a běše šef knježerstwa wot toho hač do 2008, kaž tež statny prezident wot lěta 1976 hač do 2008. Po jeho wotstupje ze strowotniskich přičin přewza jeho młódši bratr Raúl kubanske knježerstwo.

Castro bu – wosebje na Kubje – tež mjenowany *Maximo Lider* („najwjetši nawjednik“).

## Wotkazaj

* Rěče a spisy Fidela Castra
Lola rennt

**Lola rennt** (serbsce: *Lola běha*) je němski hrajny film z lěta 1998. Režiser a filmowy producent bě Tom Tykwer. Franka Potente wobsadźi hłownu rólu w filmje.

## Wuznamjenjenja
* 1999 Deutscher Filmpreis
* 1999 Sundance Film Festival
* 1999 Ernst-Lubitsch-Preis
* 1998 Bayerischer Filmpreis
* 1999 Großer Preis von Genf
* 1998 Bambi
* 1998 Hongkong Critics Choise
* 1999 Goldene Schaltplatte
* 1999 MTV Select Award

## Wotkazy
* www.lola-rennt.de
Franka Potente

**Franka Potente** (* 22. julija 1974 w Dülmenje) je němska filmowa hrajerka a spisowaćelka.

Wona bydli w Los Angelesu.

## Filmografija
### jako dźiwadźelnica
* 1995: Nach Fünf im Urwald
* 1997: Drei Mädels von der Tankstelle
* 1997: Une vie pour une autre 
* 1998: Opernball – Die Opfer/Die Täter
* 1998: Lola rennt
* 1998: Bin ich schön? 
* 1999: Downhill City
* 1999: Schlaraffenland
* 2000: Der Krieger und die Kaiserin
* 2000: Anatomie 
* 2001: Blow
* 2001: Storytelling
* 2002: All I Want
* 2002: Die Bourne Identität]
* 2003: Blueprint 
* 2003: Anatomie 2
* 2004: Die Bourne Verschwörung
* 2004: Creep
* 2006: Elementarteilchen 
* 2007: Romulus, My Father
* 2007: Eichmann
* 2007: The Shield

### jako režiserka
* 2006: Der die Tollkirsche ausgräbt

### jako knižna awtorka
* 2005: Los Angeles - Berlin. Ein Jahr. 
* 2006: Der die Tollkirsche ausgräbt
Tadeusz Wolański

**Tadeusz Wolański** (* 17. oktobra 1785 w Szawlach (Litawska); † 16. februara 1865 w Ryńsku (Pólska)) bě pólski archeolog a slědźer napisow w etrušćinje. Wón nastaji hypotezu słowjanskeho pochada Etrušćanow.

## Hlej tež
* *[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=19543&from=publication Wyjaśnienie znaczenia napisów na etruskich pomnikach.]* W: *Przyjaciel Ludu* Rok 13, čo. 5, Leszno 1846, str. 39–40.
Anatolij Fomenko

**Anatolij Timofejewič Fomenko** (*Анато́лий Тимофе́евич Фоме́нко*, * 13. měrca 1945, Stalino, Ukrainska SSR) je ruski matematikar. Wón je awtor teorije, zo stej so Wien a Bjenatki ze strony Słowjanow („Wendow“) załožiłoj.
Saarlouis

**Saarlouis** je němske město w Posaarskej. Saarlouis ma 38.189 (staw *31.12.2006*) wobydlerjow. Měšćanosta je Roland Henz (SPD).

## Partnerske města
*St-Nazaire (&nbsp;Francoska)
*Eisenhüttenstadt (&nbsp;Němska)
*Matiguás (&nbsp;Nikaragua)
*Bochnia (&nbsp;Pólska)

## Eksterne wotkazy
* Stadt Saarlouis
Texas Wendish Heritage Museum

**Texas Wendish Heritage Museum** je serbski muzej w Serbinje-Lee County, Texas (Zjednoćene staty Ameriki).

## Eksterne wotkazy
*Texas Wendish Heritage Society
Lotoskowe rostliny

**Lotoskowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Nelumbonaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:

** lotoska (*Nelumbo*) 
***  ameriska lotoska (*Nelumbo lutea*)
***  indiska lotoska (*Nelumbo nucifera*)
Lotoska

*Lotoska* (Nelumbo) je ród ze swójby Lotoskowych rostlinow (Nelumbonaceae). Dalše serbske mjeno je worješinc. Wobsahuje sćěhowace družiny:

***  ameriska lotoska (*Nelumbo lutea*)
***  indiska lotoska (*Nelumbo nucifera*) indiski worješinc
Ameriska lotoska

**Ameriska lotoska** je rostlina ze swójby Lotoskowych rostlinow  łaćonsce: Nelumbo lutea, Nelumbonaceae). Dalše serbske mjeno je ameriski worješinc.

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
### Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Lubolinkowe rostliny

**Lubolinkowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Lobeliaceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:

** lubolinka (*Lobelia*) 
***  módra lubolinka (*Lobelia erinus*)
***  wódna lubolinka (*Lobelia dortmanna*)
Lubolinka

**Lubolinka** (*Lobelia*) je ród z podswójby lubolinkowych rostlinow (*Lobelioideae*) swójby zwónčkatych rostlinow (*Campanulaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

*  módra lubolinka (*Lobelia erinus*)
*  wódna lubolinka (*Lobelia dortmanna*)
Krawnik

**Krawnik** (*Chelidonium*) je ród ze swójby Makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wulki krawnik (*Chelidonium majus*)

## Noty
Makowe rostliny

**Makowe rostliny** (*Papaveraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophyta*). 

## Systematika
Makowe rostliny so do třoch podswójbow rozdźěla. Cyłkownje słuša 41 rodow z 761 družinami do swójby.

* Papaveroideae: Z něhdźe 23 rodami a 230 družinami. Maja radiarsymetriske kćenja a wjele próškowych łopješkow.
** *[[Arctomecon]]*
** *[[Argemone]]*:
*** Stachelmohn (*Argemone mexicana*)
** *[[Bocconia]]*
** *[[Canbya]]*
** krawnik (*Chelidonium*): Z jeničkej družinu:
*** wulki krawnik (*Chelidonium majus*)
** *[[Dendromecon]]*
** *[[Dicranostigma]]*
** *[[Eomecon]]*
** mak (Eschscholtzia): Z družinu:
*** złoty mak (*Eschscholtzia californica*)
** mak (Glaucium)
*** pisany mak (*Glaucium corniculatum*)
*** žołty mak (*Glaucium flavum*)
** *Hunnemannia*: Z jeničkej družinu:
*** Mexikanischer Tulpenmohn (*Hunnemannia fumariifolia*)
** *[[Hylomecon]]*
** mak (Macleaya)
*** pjerojty mak (*Macleaya cordata*)
** *[[Meconella]]*
** *[[Meconopsis]]*: Z něhdźe 50 družinami.
** mak (*Papaver*): Z něhdźe 50 hač 80 družinami. 
*** alpski mak (*Papaver alpinum*)
*** arktiski mak (*Papaver radicatum*)
*** mały mak (*Papaver argemone*) 
*** narańši mak (*Papaver orientale*)
*** přeměnity mak (*Papaver hybridum*)
*** sewjerny mak (*Papaver nudicaule*)
*** sywny mak (*Papaver dubium*)
*** wjelhórski mak (*Papaver pyrenaicum*)
*** wulki mak (*Papaver rhoeas*), Dalšej serbskej mjenje stej **dźiwi mak** a **pólny mak**.
*** zahrodny mak (*Papaver somniferum*)
** *[[Platystemon]]*
** *[[Platystigma]]*
** *[[Roemeria]]*
** *[[Romneya]]*
** *[[Sanguinaria]]*
** *[[Stylomecon]]*
** *[[Stylophorum]]*

* Kokrikowe rostliny (*Fumarioideae*): 15 hač 19 rodow a 530 družinow. Maja cygomorfe kćenja a jenož štyri abo šěsć próškowych łopješkow. na.&nbsp;př.:
** kokorč (*Corydalis*) (něhdźe 400 družinow)
** kokrik (*Fumaria*) (něhdźe 55 družinow)
** wutrobički (*Dicentra*) (něhdźe 25 družinow)
** kukačko (*Hypecoum*): Zarjadowanje so wšělak čini.
*** žołte kukačko (*Hypecoum pendulum*)

* Pteridophylloideae: Z jeničkim rodom: 
** *Pteridophyllum*: Z jeničkej družinu:
*** *[[Pteridophyllum racemosum]]*: Je japanska družina z paproćojće pjeritymi lisćowymi łopjenami. Cygomorfe kćenja wobsahuja dwě małkej keluškowej łopješce, štyri krónowe łopješka a jenož štyri próškowe łopješka.

## Nóžki
Kukačko

**Kukačko** (*Hypecoum*) je ród ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* žołte kukačko (*Hypecoum pendulum*)
Bramborski Serbski Casnik

**Bramborski Serbski Casnik** (hornjoserbsce *Braniborski serbski časopis*) bě prěni serbski časopis w Braniborskej. Nowy Casnik je naslědnik Bramborskeho Serbskeho Casnika, kotryž započa 1848 wuchadźeć.

Dołholětny redaktor Bramborskeho Casnika bě wučer Kito Šwjela.

## Literatura
* Ein kleines Lexikon - Sorben/Serbja Domowina-Verlag Bautzen, ISBN 3-7420-0405-0
Good bye, Lenin!

**Good bye, Lenin!** (serbsce: *Na zasowidźenje, Lenino!*) je němski hrajny film z lěta 2003. Režiser bě Wolfgang Becker. Daniel Brühl a Katrin Saß přewzaštaj hłownej róli w filmje.

## Wuznamjenjenja
* 2003 Deutscher Filmpreis
* 2003 Felix
* 2003 Bambi
* 2003 Bayerischer Filmpreis
* 2003 Blauer Engel
* 2004 César
* 2004 Goya
Mak (Glaucium)

**Mak** (*Glaucium*) je ród ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* pisany mak (*Glaucium corniculatum*)
* žołty mak (*Glaucium flavum*)

## Eksterne wotkazy
Mak (Eschscholtzia)

**Mak (Eschscholtzia)** je ród ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* złoty mak (*Eschscholtzia californica*)
* *[[Eschscholzia caespitosa]]* Benth. 
* Eschscholzia frutescens 
* mexiski mak (*Eschscholzia mexicana*) Cham.
Mak (Macleaya)

*Mak (Macleaya)* je ród ze swójby makowych rostlinow (Papaveraceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** pjerojty mak (*Macleaya cordata*)
Mangrowowe rostliny

**Mangrowowe rostliny** su swójba symjencowych rostlinow ( Rhizophoraceae, Spermatophyta). Wobsahuje sćěhowace rody:

** mangrowa (*Mangrove*)
*** čerwjena mangrowa (*Mangrove mangle*)
Mangrowa

*Mangrowa* (Mangrove) je ród ze swójby mangrowowych rostlinow (Rhizophoraceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** čerwjena mangrowa (*Mangrove mangle*)
Marušnja

**Marušnja** (*Morus*) je ród ze swójby marušnjowych rostlinow (*Moraceae*). Jeho płód **maruša**.

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* běła marušnja (*Morus alba*)
* čorna marušnja (*Morus nigra*)

## Nóžki
Běła marušnja

**Běła marušnja** (*Morus alba*) je štom ze swójby marušnjowych rostlinow (*Moraceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Chlěbownik

**Chlěbownik** (*Artocarpus*) je ród ze swójby marušnjowych rostlinow (*Moraceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawy chlěbownik (*Artocarpus altilis*)
* wšelakołopjenaty chlěbownik (*Artocarpus heterophyllus*)

## Nóžki
Marušnjowe rostliny

**Marušnjowe rostliny** (*Moraceae*) su swójba symjencowych rostlinow (*Spermatophytina*).

Wobsahuje sćěhowace rody:

* figowc (*Ficus*) 
** gumijowc (*Ficus elastica*)
** prawy figowc (*Ficus carica*) 
* chlěbownik (*Artocarpus*)
** prawy chlěbownik (*Artocarpus altilis*)
** wšelakołopjenaty chlěbownik (*Artocarpus heterophyllus*)
* marušnja (*Morus*)
** běła marušnja (*Morus alba*)
** čorna marušnja (*Morus nigra*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Figowc

**Figowc** (*Ficus*) je jenički ród znutřka tribusa **Ficeae** ze swójby marušnjowych rostlinow (*Moraceae*).

## Stwine rostliny
Někotre *Ficus*-družiny a jich sorty su woblubowane stwine rostliny (wuběrk):
* Gumijowc (*Ficus elastica*): Prjedy jara woblubowana stwina rostlina, kotraž dźensa so w rozdźělnych sortach zaso časćišo poskićuje. Wona je jara robustna družina.
* Birkenfeige (*Ficus benjamina*): We wjele sortach, často poskićowana družina. Wona čini w hladanju bohužel často ćeže.
* Geigen-Feige (*Ficus lyrata*): Wulkołopjenata, wostejaca rosćaca družina. Wona so hodźa w tepjenych rumach jara jednory hladać.
* Kletter-Feige (*[[Ficus pumila]]*): Małkołopjenata družina, kotraž z lěpjacych korjenjach lěze. Wona so jako niski kerčk abo na mochowych kiješkach lězuca poskićuje.
* *[[Ficus triangularis]]*: Wona je w tepjenych rumach jara robustna družina.
* Mistel-Feigenbaum (*Ficus deltoidea*). Tuta družina lochko płody twori. Wona je w tepjenych rumach jara robustna družina.
* Chinska figowc (*Ficus microcarpa*): Wona je robustna družina, kotraž so tež z chłódnišich rumach znjese.
* *[[Ficus binnendijkii]]*: Tuta družina so w zahrodnych centrach jako *Ficus longifolia* poskićuje. Wona je najbóle dołhołopjenatych družinow w rodźe *Ficus* a je tróšku podobna na bambusu. Tuta družina so hodźa w tepjenych rumach jara jednory hladać.
* *[[Ficus cyathistipula]]*).

## Systematika

### Podrody
Ród figowcow (*Ficus*) so do šesćoch podrodow rozrjaduje:
* Podród *Ficus*
* Podród *Synoecia*
* Podród *Sycidium*
* Podród *Sycomorus*
* Podród *Pharmacosycea*
* Podród *[[Urostigma (podród)|Urostigma]]*

### Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe 750 hač 1000 *Ficus*-družinow:
* Wysoki figowc (*Ficus altissima*)
* *Ficus americana*
* *Ficus aurea*
* :de:Banyan-Feige (*Ficus benghalensis*)
* :de:Birkenfeige (*Ficus benjamina*)
* *Ficus binnendijkii*
* Prawy figowc (*Ficus carica*) , doda figi.
* Wišnjowy figowc (*Ficus cerasiformis*), Płody so jědźa.
* *Ficus cyathistipula*
* *Ficus citrifolia*
* Mistel-Feigenbaum (*Ficus deltoidea*)
* *[[Ficus drupacea]]*
* Jědźny figowc (*[[Ficus edulis]]*), Płody so jědźa.
* Gumijowc (*Ficus elastica*)
* *Ficus godeffroyi*
* *Ficus grenadensis*
* *Ficus hartii*
* Zulufeige (*Ficus lutea*)
* :de:Geigen-Feige (*Ficus lyrata*)
* *Ficus macbrideii*
* Wulkołopjenaty figowc (*Ficus macrophylla*)
* Chinski figowc (*Ficus microcarpa*) (Syn.: *F. retusa*, *F. nitida*, *F. retusiformis*, *F. thonningii*)
* *Ficus nota*
* *Ficus obtusifolia*
* *Ficus palmata*
* *Ficus prolixa*
* Kletter-Feige (*Ficus pumila*)
* *[[Ficus racemosa]]*
* :de:Pappel-Feige (*Ficus religiosa*)
* *Ficus rubiginosa*
* *Ficus stahlii*
* :de:Maulbeer-Feige (*Ficus sycomorus*) 
* *Ficus thonningii*
* *Ficus tinctoria*
* *Ficus tobagensis*
* *Ficus triangularis*
* *Ficus trigonata*
* *Ficus ulmifolia*
* Bengalische Würgefeige (*Ficus virens*) auch Java-Feige
* *Ficus vogelii*

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Lěkarska bimbawka

**Lěkarska bimbawka** (*Pulsatilla vulgaris*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Lěkarska bimbawka docpěje za čas kćěwa wysokosć wot 15 cm, ale za čas tworjenja płodow docpěje wysokosć wot 40 cm. 

Spódnje łopjena so po kćenjach pokazaja. Wone su owalne, wjacekróć pjerjate.

Stołpik je zrunany, běłošešerjaće kosmaty a njese jedne kćenje. Ma mutličku jara rozdźělenych łopješkow. 

### Kćenja
Kćěja wot měrca hač meje. Kćenjowe łopjena docpěja dołhosć wot 5 cm (55-80 mm). Najprjedy su zwonojte, ale pozdźišo su rozšěrjene. Wone su fijałkojte a wonka šešerjaće kosmate. Ma 6  přikrywnych łopješkow. Kćenja bu wot pčołkow a čmjełow wopróšene. 

Stameny su mnoholičbne. 

### Płody
Płody maja pěstku z dołhosću wot 5 cm. Rozšěrjene worjechowych płodow so přez wětřik přewjedźe. 

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, zwjetša na wapnje.

## Rozšěrjenje
Lěkarska bimbawka je rozšěrjena wot Jendźelskeje a Francoskeje hač Šwedskeje a Ukrainy; w Němskej hač južneje Bayerskeje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 10 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 8 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 174 a 175
Namibija

**Namibija** ( *Republic of Namibia*, *Republika Namibija*) je njewotwisny stat w juhozapadnej Africe. Hłowne město je Windhoek. Namibija ma něhdźe 2,2 milionaj wobydlerjow. Bě hač do lěta 1918 jako *Deutsch-Südwestafrika* z němskej koloniju a pozdźišo hač do lěta 1990 wot Južneje Afriki wobsadźena. Po dołhej byrgarskej wójnje sta so 1990 z njewotwisnej republiku.

Mjeno stata pochadźa wot pusćiny Namib, kotraž leži při atlantiskim pobrjoze.

## Geografija
Namibija nadeńdźe so při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Angolu na sewjeru, ze Sambiju na samym sewjerowuchodźe, z Botswanu na wuchodźe a z Južnej Afriku na juhu.

## Žórła


## Wotkazaj

* http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laender/Namibia.html
Ćěmna akelaja

**Ćěmna akelaja** (*Aquilegia atrata*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Ćěmna akelaja docpěje wysokosć wot 1 m. 

Stołpik je lisćaty a bjezžałzowy.

### Łopjena
Spódnje łopjena maja dołhe stołpiki, su dwójce třidźělne a maja njeprawidłownje  karbowane łopješka.

### Kćenja
Kćěja wot meje hač awgusta. Kćenja docpěja šěrokosć wot 5 cm a su čornofijałkojte. Stameny su žołte a zwjetša z kćenja wusahuja.  

## Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach, swětłych hórskich lěsach.

## Rozšěrjenje
Ćěmna akelaja je rozšěrjena w Alpach, Předalpach a srjedźnych horach.

## Podobna družina
*wšědna akelaja (*A. vulgaris*) ma módre kćenja a jeje stameny su krótše. 

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
*GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 7
Čemjerca

**Čemjerca** (*Helleborus*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). 

## Wuběrk družinow
družiny:15-25
* *H. abruzzicus*
* *H. argutifolius* Syn.: *H. lividus* ssp. *corsicus*
* *H. atrorubens*
* *H. bocconei*
* *H. croaticus*
* *H. cyclophyllus*
* płótna čemjerca (*Helleborus dumetorum*)
* smjerdźaca čemjerca (*Helleborus foetidus*)
* *H. hercegovinus*
* *H. istriacus*
* *H. liguricus*
* *H. lividus*
* *H. multifidus*
* čorna čemjerca (*Helleborus niger*)
* *H. occidentalis*
* *H. odorus*
* *H. orientalis*
* *H. purpurascens*
* *H. thibetanus*
* *H. torquatus*
* *H. vesicarius*
* zelena čemjerca (*Helleborus viridis*)

## Wobrazowa galerija

Image:Helloborus argutifolius ies.jpg|*Helleborus argutifolius*
Image:Helleborus atrorubens RHS.jpeg|*Helleborus atrorubens*
Image:2007-04-06Helleborus foetidus25.jpg|smjerdźaca čemjerca (*Helleborus foetidus*)
Image:Helleborus_niger.JPG|čorna čemjerca (*Helleborus niger*)
Image:Helleborus orientalis01.jpg|*Helleborus orientalis*
Image:Helleborus purpurascens.jpg|*Helleborus purpurascens*
Image:Helleborus thibetanus.jpg|*Helleborus thibetanus*
Image:Helleborus viridis01.jpg|zelena čemjerca (*Helleborus viridis*)
Image:2007-02-23Helleborus.jpg|*Helleborus x hybridus*



## Nóžki


## Žórła
* Heinz-Dieter Krausch: *Kaiserkron und Päonien rot... - Entdeckung und Einführung unserer Gartenblumen*, Dölling und Galitz Verlag, Hamburg 2003, ISBN 3-935549-23-7
* Westrich und Schmiemann. *Helen Ballard - The Hellebore Queen*. Edition Art and Nature, Köln 1997.

## Eksterne wotkazy
Akelaja

**Akelaja** (*Aquilegia*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). Druhe hornjoserbske mjeno tuteje rostliny je **worjołčka**.

## Kajkosće
Akelaje su wjacelětne naćate rostliny, kotrež maja sylny, zwjetša wjacehłowaty pjenk. Ze spódnjeje łopjenoweje róžicy rostu zrunane, bohaće rozhałžkowane kćenjowe stołpiki, kotrež runje tak kaž kćenjowe šiški maja žałzowe włóski.

Akelajowe družiny so zwjetša swojeho nektara dla wot čmjełow wopytuja, rědšo wot dnjownikow. Nektarowe łopjena su nutřkowne kćenjowe přikrywne łopjena. Nektarowe łopjena su jenož tak wočinjene, zo čmjeła móže swoju hłowu nutř tyknyć.

## Systematika
Družiny: 70-80; europske družiny: 4-8

### Wuběrk družinow
* *[[Aquilegia alpina]]*
* *[[Aquilegia amaliae]]*
* *Aquilegia atrata* (ćěmna akelaja)
* *[[Aquilegia bertolonii]]*
* *[[Aquilegia buergeriana]]*
* *[[Aquilegia caerulea]]*
* *[[Aquilegia canadensis]]*
* *[[Aquilegia chrysantha]]*
* *[[Aquilegia discolor]]*
* *Aquilegia einseleana* (módra akelaja) 
* *[[Aquilegia flabellata]]*
* *[[Aquilegia flavescens]]*
* *[[Aquilegia fragrans]]*
* *[[Aquilegia formosa]]*
* *[[Aquilegia glandulosa]]*
* *[[Aquilegia grata]]*
* *[[Aquilegia jonesii]]*
* *[[Aquilegia longissima]]*
* *[[Aquilegia micrantha]]*
* *[[Aquilegia nigricans]]*
* *[[Aquilegia olympica]]*
* *[[Aquilegia pyrenaica]]*
* *[[Aquilegia saximontana]]*
* *[[Aquilegia scopulorum]]*
* *[[Aquilegia shockleyi]]*
* *[[Aquilegia sibirica]]*
* *[[Aquilegia skinneri]]*
* *[[Aquilegia thalictrifolia]]*
* *[[Aquilegia viridiflora]]*
* *Aquilegia vulgaris* (wšědna akelaja)

### Wobrazowa galerija

Wobraz:Illustration Aquilegia alpina0.jpg|*Aquilegia alpina*
Wobraz:Schwarzviolette_Akelei_(Aquilegia_atrata)_02.jpg|Ćěmna akelaja (*Aquilegia atrata*)
Wobraz:Aquilegia bertolonii Schott.JPG|*Aquilegia bertolonii*
Wobraz:Aquilegia coerulea.jpg|*Aquilegia caerulea*
Wobraz:Wild Columbine 2.jpg|*Aquilegia canadensis*
Wobraz:Aquilegia_chrysantha_1.jpg|*Aquilegia chrysantha*
Wobraz:Aquilegia flabellata var. pumila 01.jpg|*Aquilegia flabellata*
Wobraz:Aquilegia_formosa_14962.JPG|*Aquilegia formosa*
Wobraz:Aquilegia Bijela gora.jpg|*Aquilegia grata*
Wobraz:Aquilegia ottonis amaliae2UME.jpg|*Aquilegia ottonis*ssp. *amaliae*
Wobraz:Oxysepala1UME.jpg|*Aquilegia oxysepala*
Wobraz:Aquilegia_pyrenaica1JUSA.jpg|*Aquilegia pyrenaica*
Wobraz:Aquilegia vulgaris 100503c.jpg|wšědna akelaja (*Aquilegia vulgaris*)
Wobraz:2007-07-09Aquilegia01.jpg|*Aquilegia x hybrida*


## Nóžki


## Žórła
* Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: *Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart 2002 ISBN 3-8001-3573-6 

== Literatura==
* Karl Löber: *Agaleia - Erscheinung und Bedeutung der Akelei in der mittelalterlichen Kunst*. Böhlau, Köln 1988. ISBN 3-41-205486-0
* *Botanica - Das Abc der Pflanzen''. 10000 Arten in Text und Bild; Tandem Verlag 2003 ISBN 3-8331-1600-5

## Eksterne wotkazy

*GRIN: Akelaja
Bimbawka

**Bimbawka** (*Pulsatilla*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* alpska bimbawka (*Pulsatilla alpina*)
* běła bimbawka (*Pulsatilla micrantha*)
* holanska bimbawka (*Pulsatilla patens*)
* lěkarska bimbawka (*Pulsatilla vulgaris*)
* nalětnja bimbawka (*Pulsatilla vernalis*)
* wisata bimbawka (*Pulsatilla pratensis*)
* wulka bimbawka (*Pulsatilla grandis*)

## Nóžki
Smjerdźaca čemjerca

**Smjerdźaca čemjerca** (*Helleborus foetidus*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Smjerdźaca čemjerca je přeco zelena wjacelětna rostlina. Ćmowozelene łopjena su dźělene. Kćěje w zymje abo zažnym nalěću. Kćenja su blědozelene, čerwjenje wobrubjene, zwonojte a steja na krótkich stołpikach, w promjenjach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 414 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Japanske črijki

**Japanske črijki** (*Aconitum japonicum*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Synonym
* *Aconitum faurei* - Léveille.&Vaniot.

## Wopis
Japanske črijki docpěwaja wysokosć wot 90 hač 120 cm.

Kćěje wot pózdnjeho lěta hač do srjedźneje nazymy. Kćenja su jasnomódre, ćmowomódre abo módrowioletne.

## Stejnišćo
Rosće w lěsach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Chinskej a Japanskej rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła

* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* Wopis 
* Wopis , Wobraz
* Informacije a wobraz
Junge Welt

**Junge Welt** (serbsce „Młody swět“) je nadregionalny němski dźenik z redakciskim sydłom w Berlinje, kotryž wopisuje so sam jako „lěwicarski“ a „marxistisce orientowany“. Jeho nakładnistwo je *Verlag 8. Mai* a prěnje wudaće wuńdźe dnja 12. februara 1947. Dźenik ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 20.000 eksemplarow. Šefredaktor je Arnold Schölzel.

Za čas NDR bě Junge Welt wot 1947 hač do lěta 1990 centralny organ Swobodneje němskeje młodźiny (FDJ).

## Wotkaz
* Webstrona dźenika
Argentinska

**Argentinska** ( *República Argentina*) je njewotwisny stat w Južnej Americe, při brjohach Atlantiskeho oceana. Stolica je Buenos Aires. Argentinska ma něhdźe 43 milionow wobydlerjow. Krajne mjeno pochadźa wot łaćonskeho słowa za slěbro, *argentum*.

W Argentinskej so hłownje španisce rěči, su pak tež někotre awtochtone rěče připóznate, kaž tež italšćina a němčina.

## Geografija
Argentinska mjezuje z Boliwiskej na sewjeru, z Paraguayjom, Brazilskej a Uruguayjom na sewjerowuchodźe a z Chilskej na zapadźe. Najwyši wjeršk je *[[Aconcagua]]* (6962 m) w argentinskich Andach, zdobom najwyša hora cyłeje Ameriki a južneje połkule.

## Politika
Prezident Argentinskeje je wot decembra 2015 Mauricio Macri. Jeho předchadnica bě Cristina Fernández de Kirchner. Wona bu 28. oktobra 2007 jako naslědnica swojeho mandźelskeho Néstor Kirchner wolena a nastupi swoje zastojnstwo dnja 10. decembra 2007.

## Žórła


## Wotkazy

* Argentinske wulkopósłanstwo w Němskej
* Informacije wo kraju pod auswaertiges-amt.de
Horiwka

**Horiwka** (*Adonis*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). 

## Systematika
Ród *Adonis* bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w *[[Species Plantarum]]*, zwjazk 1, S. 547–548 nastajeny. Synonymy za *Adonis* L. su *Adonanthe* Spach a *Chrysocyathus* Falconer. 

Ród *Adonis* słuša k tribusej Adonideae w podswójbje Ranunculoideae znutřka swójby Ranunculaceae.

Eksistuje něhdźe 30 hač 35 *Adonis*-družinow:
* Lěćna horiwka (*Adonis aestivalis* L.)
* *[[Adonis aleppica]]* Boiss. 		
* Amurowa horiwka (*Adonis amurensis* Regel & Radde)
* Nazymska horiwka (*Adonis annua* L.)
* *[[Adonis apennina]]* L. (Syn.: *Adonis sibirica* Patrin ex Ledeb.)
* *[[Adonis bobroviana]]* Sim.
* *[[Adonis chrysocyathus]]* Hook.f. & Thomson 
* *[[Adonis coerulea]]* Maxim.	
* Kyllenisches Adonisröschen (*Adonis cyllenea* Boiss., Heldr. & Orph.)
* *[[Adonis davidii]]* Franchet
* *[[Adonis dentata]]* Delile 	
* Apenninen-Adonisröschen (*Adonis distorta* Ten.)
* *[[Adonis eriocalycina]]* Boiss. 
* Płomjaca horiwka (*Adonis flammea* Jacq.)
* *[[Adonis globosa]]* C.H.Steinb. ex Rech.f. 		
* *[[Adonis leiosepala]]* Butkov 
* *[[Adonis microcarpa]]* DC.
* *[[Adonis mongolica]]* Simonov. 
* *[[Adonis multiflora]]* Nishikawa & Koji Ito
* *[[Adonis nepalensis]]* Simonov. 	
* *[[Adonis palaestina]]* Boiss. 
* Pyrenejska horiwka (*Adonis pyrenaica* DC.)
* *[[Adonis ramosa]]* Franchet
* *[[Adonis shikokuensis]]* Nishikawa & Koji Ito 
* *[[Adonis sutchuenensis]]* Franchet
* *[[Adonis tianschanica]]* (Adolf) Lipschitz ex Bobrov
* *[[Adonis turkestanica]]* (Korsh.) Adolf 
* Nalětnja horiwka (*Adonis vernalis* L.)
* *[[Adonis villosa]]* Ledeb. 	
* *[[Adonis volgensis]]* Steven ex DC.

## Nóžki
Lěćna horiwka

**Lěćna horiwka** (*Adonis aestivalis*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Lěćna horiwka naha rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 25 hač do 60 cm.

Sedźace łopjena su husto stejace, wjacekróć pjerite a njesu něhdźe 1 šěroke kónčki.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta (wot meje hač do julija). Nakónčne kćenja steja po jednym a docpěja šěrokosć wot 1 hač do 3 (3,5) cm. Pjeć nahich keluškowych łopješkow je přilěhawe, zelene. Pjeć hač wósom dołhojtych krónowych łopješkow je čerwjene abo blědožołte a často na spódku čorne.

### Płody
Płodźiki husto steja. Njesu na kónčku zeleny, zrunany, krótki pysk a su na hornim boku troskate.

## Stejnišćo
Rosće na žitnych rolach. Ma radšo hlinjane, wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje a w Aziji rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Podobna družina
* Płomjaca horiwka‎‎ (*Adonis flammea*) ma stołpik, kotryž je na spódku mjechko kosmaty. Keluškowe łopješka su wonka kosmate. Płodźiki njesu na delnim boku jasny zubičk a wotboka kónčka křiwjeny pysk.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 108 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 200 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Čornica (ród)

**Čornica** (*Actaea*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Systematika
Wot někotrych so družiny **šćónow** (*Cimicifuga*) rodej *Actaea*  zarjaduja.

### Sekcije
Ród so do sydom sekcijow rozrjaduje.

* Sekcija *Actaea* (jahody):
** *Actaea asiatica* H.Hara
** *Actaea heracleifolia* (Kom.) J.Compton
** *Actaea pachypoda* Elliott
** *Actaea racemosa* L.
** *Actaea rubra* (Aiton) Willd.
** *Actaea spicata* L.
* Sekcija *Cimicifuga* (měchowcy):
** *Actaea cimicifuga* L.
* Sekcija *Dichanthera*:
** *Actaea dahurica* (Turcz. ex Fisch. & C.A.Mey.) Franch.
** *Actaea simplex* (DC.) Wormsk. ex Prantl
* Sekcija *Oligocarpae*:
** *Actaea arizonica* (S.Watson) J.Compton
** *Actaea cordifolia* DC.
* Sekcija *Pityrosperma*:
** *Actaea japonica* Thunb.
* Sekcija *Podocarpae*:
** *Actaea podocarpa* DC.
* Sekcija *Souliea*: Jenož jedna družina (měchowcy):
** *Actaea vaginata* (Maxim.) J. Compton

### Družiny alfabetisce (wuběrk)
W rodźe je něhdźe 20 družinow:
* *Actaea arizonica* (S.Watson) J.Compton (Sekcija *Oligocarpae*) (Syn.: *Cimicifuga arizonica* S.Watson) 
* *Actaea asiatica* H.Hara (Sekcija *Actaea*) 
* Smjerdźacy šćón *Actaea cimicifuga* L. (Sekcija *Cimicifuga*) (Syn.: *Cimicifuga foetida* L.) 
* *Actaea cordifolia* DC. (Sekcija *Oligocarpae*) (Syn.: *Cimicifuga cordifolia* (DC.) Torr. & A.Gray, *C. rubifolia* Kearney) 
* *Actaea dahurica* (Turcz. ex Fisch. & C. A. Mey.) Franch. (Sekcija *Dichanthera*) (Syn.: *Actinospora dahurica* Turcz. ex Fisch. & C.A.Mey., *Cimicifuga dahurica* (Turcz. ex Fisch. & C.A.Mey.) Maxim.)
* *Actaea erythrocarpa* Fisch. (Heimat: Nordosteuropa)
* *Actaea heracleifolia* (Kom.) J.Compton (Sekcija *Actaea*) (Syn.: *Cimicifuga heracleifolia* Kom.) 
* *Actaea japonica* Thunb. (Sekcija *Pityrosperma*) (Syn.: Cimicifuga acerina (Siebold & Zucc.) Tanaka, *Pityrosperma acerinum* Siebold & Zucc.)
* (*Actaea pachypoda*)
* *Actaea podocarpa* DC. (Sekcija *Podocarpae*) (Syn.: *Cimicifuga americana* Michx., *C. cordifolia* Pursh, *C. podocarpa* (DC.) Elliott) 
* (*Actaea racemosa* L.) (Sekcija *Actaea*) (Syn.: *Cimicifuga racemosa* (L.) Nutt.) 
* *Actaea rubra* (Aiton) Willd. (Sekcija *Actaea*) (Syn.: *Actaea neglecta* Gillman, *A. rubra* f. *neglecta* (Gillman) B.L.Rob., *A. spicata* var. *erythrocarpa* Fisch., *A. spicata* var. *rubra* Aiton)
* *[[Actaea simplex]]* (DC.) Wormsk. ex Prantl (Sekcija *Dichanthera*) (Syn.: *Actaea cimicifuga* var. *simplex* DC., *Cimicifuga simplex* (DC.) Wormsk. ex Turcz.)
* Wšědna čornica (*Actaea spicata*) (Sekcija *Actaea*) (domizna: Nimale cyła Europa)
* *Actaea vaginata* (Maxim.) J.Compton (Sekcija *Souliea*) (Syn.: *Isopyrum vaginatum* Maxim., *Souliea vaginata* (Maxim.) Franch.)

## Nóžki
Wšědna čornica

**Wšědna čornica** (*Actaea spicata*)  je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Wšědna čornica je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm.

### Łopjena
Spódnje łopjena faluja. Dołho stołpikowe, wulke łopjena su we wobrysu pjećróžkate a třidźělne z jednorje abo dwójce pjeritymi dźělnymi łopjenami, kotrychž kroma je zubata. Łopjency docpěwaja dołhosć wot 20 hač 30 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Běłe kćenja maja mnoholičbne běłe próškowe łopješka a steja w hustych, krótkich kićach. Štyri, rědko hač šěsć kćenjowych łopjenow je krótše hač próškowe łopješka. 

### Płody
Płody su najprjedy zelene, pozdźišo čorne  jahody z wjacorymi symjenjemi.

## Stejnišćo
Rosće we wudolinowych a lisćowych měšanych lěsach srjedźnych horinow. Preferuje włóžne, zwjetša wapnite hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž předewšěm w horinach wustupuje.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 78 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 112 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Kubołnička

**Kubołnička** (*Trollius*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* europska kubołnička (*Trollius europaeus*)

## Nóžki
Europska kubołnička

**Europska kubołnička** (*Trollius europaeus*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis

Europska kubołnička docpěwa wysokosć wot 30 hač do 60 (70) cm.

### Łopjena
Łopjena su rukojće rozdźělene. Jich wotrězki su třidźělne. Spódnje łopjena su stołpikate. Stołpikowe łopjena su sedźace a třiličbne. Horni bok łopjenow je ćmowozeleny a błyšćacy.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do julija. Kulowate kćenja docpěwaja šěrokosć wot 3 hač 5 cm a steja po jednym, druhdy po dwěmaj hač po třoch. Jich přikrywne łopješka su žołte. Dźesać hač pjatnaće kćenjowych łopješkow je kolowaće hromadu nygace.

Druhdy kćěje zaso w nazymje.

Jenož małke muchi a bruki kćenja wopróšuja.

### Płody
Płody su pyskate a docpěwaja dołhosć wot 1,5 cm.

## Stejnišćo
Rosće na bahnowych, na płonych tymjenjach, na přirěčnych kromach a na hórskich łukach, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač do 2400 m wustupuje.

Preferuje schódne, włóžne hlinjane a běłohlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina w sewjernej a srjedźnej Europje, ale tež w horinach južneje Europy rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 38 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 128 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 290 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Łuknadź

**Łuknadź** (*Caltha*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Systematika

Ród so na zakładźe morfologiskich a geografiskich rozdźělow do dweju sekcijow poddźěli ze cyłkownje dźesać družinami. Sekcija *Psychrophyla* je ze šěsć družinami na južnej połkuli rozšěrjena a wobsedźi zhibnjene přiwiski na łopjenach; sekcija *Caltha* ze štyrjomi družinami je na sewjernej połkuli rozšěrjena a njetwori žane přiwiski na łopjenach. Tute rozdźělenje roda bu přez molekularbiologiske přepytowanja wobkrućene.

* Sekcija *Caltha*
** Wuchodoameriski łuknadź (*Caltha leptosepala*)
** Płuwacy łuknadź (*Caltha natans*)
** Bahnowy łuknadź (*Caltha palustris*)
** *[[Caltha scaposa]]*
* Sekcija *Psychrophyla*
** *[[Caltha appendiculata]]*
** *[[Caltha dionaeifolia]]*
** *[[Caltha introloba]]*
** *[[Caltha novae-zelandiae]]*
** *[[Caltha obtusa]]*
** *[[Caltha sagittata]]*

## Nóžki
Jatronka

**Jatronka** (*Hepatica*) je ród ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* prawa jatronka (*Hepatica nobilis*)

## Noty