open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hradec Králové

**Hradec Králové** (serbsce tež *Kraloweje Hradc*;  *Königgrätz*) je čěske město při hornim běhu Łobja. Nadeńdźe so we wuchodnej połojcy Sewjeročěskeje žłobiny w předkraju Kyrkonošow, něhdźe sto kilometrow wuchodnje Prahi. Zarjadniske sydło Královéhradeckeho kraja je z wjace hač 90.000 wobydlerjemi dźewjate najwjetše město Čěskeje, uniwersitne město kaž tež sydło biskopstwa a Wuchodočěskeho muzeja.

W bliskosći města wotmě so w lěće 1866 bitwa mjez Pruskej a Rakuskej.

## Stawizny
Město bě hižo 1062 wobtwjerdźene, pomjenowa so w lěće 1225 za kralowske město a bě wot 1307 sydło Hilžbjety Riksy z Pólskeje, wudowy kralow Wjacława II. a Rudolfa I. Wot toho časa nosy mjeno *Grecz Reginae* resp. *Hradec Králové* město dotalneho *Grecz/Grätz*. W němčinje přesadźi so hakle wot 1800 mjeno *Königgrätz* město stawiznisce praweho *König*'in*'grätz*.

W 15. lětstotku bě Hradec jedne z prěnich městow, kotrež stejachu na boku Husitow. 1424 bu Jan Žižka tule pochowany. Hač do Třicećilětneje wójny wosta Hradec přewažnje protestantski. We wójnje bu 1639 wot šwedskeho wójska wobsadźeny a wurubowany. 1664 sta so ze sydłom nowozałoženeho Hradeckeho biskopstwa romsko-katolskeje cyrkwje.

1866 přemóži pruske wójsko w bitwje pola Königgrätza zwjazkarskej wójsce Sakskeje a Rakuskeje a rozsudźi takle Němsku wójnu za so.

Po rozpadźe Habsburgskeje monarchije słušeše město wot 1918 k Čěskosłowakskej. W měrcu 1939 bu wot Němskeje wobsadźene a přińdźe 1945 znowa k čěskosłowakskemu statej.


Hradec Králové K2 - 9.jpg|Powětrowy wobraz stareho města
Hradec Králové - biskupský palác.jpg|Biskopski palast
Hradec Králové - Kanovnické domy.jpg|Měšćanske domy při torhošću
Hradec Králové, synagoga.jpg|Synagoga z lěta 1905
Festung Königgrätz.JPG|Twjerdźizna Hradec wokoło 1890


## Wobchad
Awtodróha D 11 zwjazuje Hradec Králové z Prahu. Do susodnych Pardubic wjedźe spěšnodróha 37. Nimo toho ma město dwórnišćo, z kotrehož wjedu železniske čary do Prahi, Pardubic, Turnova a Trutnova.

## Žórła


## Wotkaz
1424

**1424** bě normalne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* 11. oktobra: W běhu woblěhowanja twjerdźizny Přibyslava pola Havlíčkův Broda zemrě husitski wjednik Jan Žižka na mór a bu pozdźišo w Hradcu Královym pochowany. Z naslednikom sta so Handrij Prokop.

## Narodniny
* 31. oktobra: Władysław III. – kral Pólskeje a Madźarskeje († 1444)
* dźeń njeznaty: Katarina Kosača-Kotromanić – poslednja kralowna Bosniskeje († 1478)

## Wumrěće
* 10. meje: Go-Kameyama – 99. kejžor Japanskeje (* po zdaću 1347)
* 11. oktobra: Jan Žižka – čěski nawoda Husitow (* wokoło 1360)

## Wotkaz
1293

**1293** bě normalne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* 1. awgusta: Čěske město Jičín naspomni so prěni raz pisomnje we wopismje kralowny Guty.
* Załoženje Wyborga.
* Prěnje dopokazane naspomnjenje Serbskeje cyrkwje w Budyšinje.
* W tutym lěće njebě žanoho bamža. Po tym zo bě Mikławš IV. 1292 zemrěł, njemóžeše so konklawe na naslědnika dojednać.
* Bjarnat z Kamjenca sta so z naslědnikom zemrěteho Mišnjanskeho biskopa Withega z Furry.

## Narodniny
* 17. nowembra: Filip V. Dołhi – syn Filipa IV. a bratr Ludwiga X., kral Francoskeje († 1322)

## Wumrěće
* 6. měrca: Withego z Furry – Mišnjanski biskop (* do 1250)

## Wotkaz
Wylem Janhoefer

**Wylem Janhoefer** ( *William Janhöfer*; * 1991 w Choćebuzu) je delnjoserbski Domowinjan. Wot 2013 do 2017 bě z čłonom Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a wot 2015 zdobom čłon prezidija. Dnja 10. měrca 2017 přewza jako naslědnik Haralda Końcaka zastojnstwo župana delnjołužiskeje župy. Nimo toho je čłon braniborskeje Rady za serbske naležnosće.

Janhoefer pochadźa z Prjawoza a bydli w Brjazynje. Wón je absolwent Delnjoserbskeho gymnazija a studowaše wot lěta 2011 prawnistwo w Lipsku.

## Žórła


## Wotkazaj
* Informacije na stronje rbb-online.de
* Informacije na stronje braniborskeho krajneho sejma
Gerat Wornar

**Gerat Wornar** (* 17. nowembra 1942 w Starej Cyhelnicy) je serbski katolski farar, awtor a redaktor.

Narodźi so 1942 jako najmłódše z dźesać dźěći do žiwnosćerskeje swójby. Po zakónčenju Serbskeje wyšeje šule w Budyšinje studowaše teologiju a bu 1968 w Drježdźanach na měšnika wuswjećeny. Primicu swjećeše w Chróšćanskej cyrkwi swj. Symana a Judy Tadeja.

Słužeše najprjedy šěsć lět jako kapłan w Ralbicach, potom dwě lěće w Chrósćicach a dalšej dwě w Kulowje. Wot lěta 1978 je z fararjom w Baćońskej wosadźe Jězusoweje wutroby. Samsne lěto přewza redaktorstwo Katolskeho Posoła, kotrež wukonješe 35 lět.

W lěće 2014 spožči so jemu Myto Zejlerja sakskeho ministerstwa za kulturu a wědomosć.

## Spisy
* *Jan Pawoł II. a Serbja.* LND, Budyšin 2005 [z Rafaelom Ledźborom]
* *W katolskich Serbach.* LND, Budyšin 2012 [z Maćijom Bulankom]

## Žórło
* Manfred Laduš: *Našu maćeršćinu bytostnje sobu spěchował.* W: Serbskich Nowinach dnja 17. nowembra 2017, str. 2

## Wotkaz
* SerbskiTV: Gerat Wornar čita z knihi *Jan Pawoł II. a Serbja*
Ćetow

**Ćetow** ( *(Groß-)Tetta*, 1936–49 *Margarethenhof*) je hornjołužiska cyrkwinska wjes z něhdźe 180 wobydlerjemi na zapadźe Zhorjelskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Vierkirchen. Leži něhdźe pjeć kilometrow wuchodnje Wósporka.

## Geografija

Wjes nadeńdźe so njedaloko Křišowa zapadnje Limasa a južnje zwjazkoweje awtodróhi 4 (Budyšin–Zhorjelc) při Křišowskej wodźe, prawym přitoku Lubaty.

Susodne wsy su Prochnow na sewjerowuchodźe, Měrjow na wuchodźe, Nowa Chójnica na juhu a Křišow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Ćetow je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, wobstejacy z wjacorymi rozbrojenymi statokami, kotryž naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako *Tetaw*. Ležownostne knjejstwo měješe znajmjeńša wot 16. lětstotka Křišowske ryćerkubło. Ćetowska cyrkej bu 1495 w matriklu Mišnjanskeho biskopstwa naspomnjena a bě wot lěta 1545 filiala Křišowskeje wosady. Fararjo w Křišowje běchu, hač k wotchadej fararja Bróska 1902, k wulkemu dźělej Serbja. Poslednje serbske kemše wotměchu so w samsnym lěće. Narowny pomnik fararja Bróska nadeńdźe so při Ćetowskej cyrkwi.

Wot 1815 hač do 1945 běžeše saksko-pruska hranica bjezposrědnje južnje Ćetowa a Křišowa, kotrejž ležeštej na pruskim boku.

W lěće 1936 přemjenowachu nacionalsocialisća němski *Tettau* na *Margarethenhof* – po burskim dworje sewjernje wsy – dokelž běše jim stare mjeno přesłowjanske. Po wójnje dósta Ćetow swoje prěnjotne mjeno porno Křišowej wróćo. Kónc Druheje swětoweje wójny dóńdźe mjez 18. a 24. aprylom 1945 k wojowanjam wokoło Křišowa a Ćetowa.

Ćetow bě hižo hač do lěta 1874 z wjesnym dźělom susodneho Křišowa a znowa wot 1974. Při gmejnskej reformje 1994 zjednoćichu so Křišow, Měrjow a Arnsdorf-Hilbersdorf k nowej wulkogmejnje Vierkirchen.

### Wobydlerstwo a rěč
We 1880tych měješe wjes po statistice Arnošta Muki cyłkownje 274 wobydlerjow, z nich 168 Serbow (61 %) a 106 Němcow. Z tym bě tehdy hromadźe z Křišowom jenička přewažnje serbska wjes Zhorjelskeho wokrjesa a ležeše při wuchodnej kromje serbskeho rěčneho teritorija. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow.

## Wosobiny
* Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik; 1861–1902 farar w Křišowje. Jeho dwurěčny narowny pomnik nadeńdźe so při Ćetowskej cyrkwi.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Gerat

**Gerat** je serbske muske předmjeno a serbska warianta němskeho mjena *[[Gerhard]]*.

## Wosobiny
* Gerat Hančka (1925–1987) – žurnalist, stawiznar a Domowinski funkcionar
* Gerat Hendrich (1932–2005) – wučer, kulturnik a publicist
* Gerat Kašpor (1930–1967) – žurnalist a načolnik serbskeho rozhłosoweho studija
* Gerat Lazar (1910–1992) – ewangelski farar
* Gerat Libš (* 1935) — redaktor, awtor a přełožowar
* Gerat Nagora (1936–2010) – wučer a awtor
* Gerat Wornar (* 1942) – farar, awtor a redaktor
Błažij Nawka

**Błažij Nawka** ( *Blasius Nawka*; * 3. februara 1922 w Radworju, † 22. oktobra 2008) bě serbski ludowědnik. 

Wón narodźi so jako syn Radworskeho wučerja Michała Nawki a jeho žony Hany, rodźeneje Andrickec, a studowaše na Praskej Karlowej uniwersiće, hdźež ke kwasnym nałožkam Serbow z Kulowskeje kónčiny promowowaše. W lěće 1952 bě prěni ludowědnik w 1951 załoženym Instituće za serbski ludospyt, na kotrymž hač do lěta 1984 dźěłaše.
Ernst Bohachwał Rychtar

**Ernst Bohachwał Rychtar** ( *Ernst Gottlob Richter*; * 7. decembra 1767 w Nosaćicach, † 10. decembra 1848 runje tam) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.

Narodźi so jako syn Nosačanskeho fararja Jana Rychtarja a studowaše kaž swój nan w Lipsku teologiju. Tam bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Jako naslědnik nana skutkowaše po jeho smjerći w lěće 1802 hač do swójskeje smjerće w lěće 1848 jako farar Nosačanskeje wosady.

Priwatnje rozwučowaše a přihotowaše młodźencow na gymnazij. W lěće 1826 wuda serbsku postilu, wobsahujo prědowanja Augusta Herrmanna Francka z Hale.

## Žórło
*
Jan Rychtar

**Jan Rychtar** ( *Johann Richter*; * 24. januara 1732 w Klukšu, † 14. januara 1802 w Nosaćicach) bě serbski ewangelski farar, wučer a pedagogiski prócowar.

Narodźi so jako syn wowčerja na Klukšanskim knježim dworje a wopytowaše seminar w Delnim Wujězdźe. Wot 1746 do 1750 bě chowanc syrotownje w Hali nad Solawu a wot 1750 studowaše teologiju, najprjedy w Lipsku (1750/51) a potom w Hali (1751–56). Za čas studija bě čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa a wuwučowaše při łaćonskej šuli syrotownje w Hali. Wot 1756 do 1760 bě z wučerjom na realce we Wittenbergu. 1760 nawróći so do Łužicy a nastupi farske městno w Nosačanskej wosadźe. Po jeho smjerći w lěće 1802 přewza Rychtarjowy syn Ernst Bohachwał tamnišu wosadu.

Jan Rychtar wobstara w lěće 1773 nowe wudaće *Noweho zakonja* w hornjoserbskej rěči, kotrež bu wot Pětra Eliasa Šěracha w Rudolstadće ćišćene.

## Žórło
*
Jan Wjela (farar)

**Jan Wjela** ( *Johann Wehle*; * 14. januara 1737 w Konjecach pola Kubšic, † 10. januara 1793 w Chrjebi) bě serbski ewangelski farar w Dołhej Boršći a Chrjebi a nan molerja Hendricha Božidara Wjele.

Po zakónčenju Budyskeho gymnazija studowaše wot lěta 1756 we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě čłon tamnišeho serbskeho předarskeho towarstwa. Farske městno w Dołhej Boršći nastupi 1766. W lěće 1768 woženi so z Rahel Doroteju, rodźenej Rieschkec, ze Schlaurotha pola Zhorjelca. Wot lěta 1782 skutkowaše jako farar w bliskej Chrjebi. Jeho kuzenk ze samsnym mjenom bě z fararjom w Křišowje a zmandźeleny ze staršej sotru Rahel Wjelineje, Rosinu Christianu.

Wjela spisa někotre nowe spěwy za ewangelske serbske *[[Spěwarske]]* a zeserbšći tež wjacore němske kěrluše.

## Žórła
* Otto, Gottlieb Friedrich: *Lexikon der Oberlausitzischen Schriftsteller und Künstler*, třeći zwjazk, str. 475
Bjedrich August Bergan

**Bjedrich August Bergan** ( *Friedrich August Bergan*; * 15. septembra 1824 w Dołhej Boršći, † 16. februara 1901 w Drježdźanach) bě serbski ewangelski farar a zakitowar serbstwa.

Narodźi so jako syn Boršćanskeho wučerja Jana Bergana a wopytowaše wot 1841 do 1843 Budyski gymnazij, hdźež bě z čłonom towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot 1843 do 1846 bě šuler Zhorjelskeho gymnazija a potom studowaše hač do lěta 1848 ewangelsku teologiju we Wrócławju. Wot 1848 do 1852 bě kandidat duchownstwa w pruskim Rózborku a 1852 nastupi farske městno we Wulkich Zdźarach, hdźež skutkowaše přez 45 lět hač do lěta 1898, hdyž so na wuměnk do Drježdźan poda.

W Zdźarowskej wosadźe, tehdy k Pruskej słušacej, haješe Bergan serbsku rěč a wašnja a zakitowaše serbšćinu před pruskej wyšnosću.

Přećel Handrija Zejlerja bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1897 jeje čestny sobustaw.

Narowny pomnik Bjedricha Augusta Bergana a mandźelskeje Luizy Klary, rodźeneje Kubicec (1837–1916), nadeńdźe so na Zdźarowskim kěrchowje. Jeju dźowka Margareta bě zmandźelena z Jánom Emanuelom Dobruckim.

## Literatura
* Jan Dobrucký: *Nekrolog.* W: ČMS 53 (1901), str. 137sl.
* Ota Wićaz: *Dopomnjenki na njeboh fararja Bergana we Wulkich Zdźarach.* Předźenak 1934, str. 53sl.

## Žórło
*
Jan Ćichor

**Jan Ćichor** ( *Johann Cichorius*; * 7. junija 1630 we Wulkich Ždźarach, † 3. junija 1669 we Wóslinku) bě serbski ewangelski farar, magister a přełožer.

Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše šulu we Wojerecach kaž tež gymnazij w Budyšinje (1642–44). Wot 1644 do 1651 studowaše we Wittenbergu teologiju a zakónči studij jako magister. Po nawróće do Łužicy bě 1655/56 najprjedy z diakonom we Wojerecach a potom hač do lěta 1663 tam z archidiakonom. Wot 1663 hač do swojeje smjerće skutkowaše jako farar we Wóslinčanskej wosadźe.

Ćichor zawostaji w rukopisu serbske přełožki njedźelskich a swjedźenskich sćenjow a epistlow.

## Literatura
* Otto, Gottlieb Friedrich: *Lexikon der Oberlausitzischen Schriftsteller und Künstler*, prěni zwjazk, str. 203
* Korla Awgust Jenč: *Spisowarjo serbskich rukopisow mjez hornjołužiskimi Serbami hač do lěta 1800.* W: ČMS 28 (1875), str. 83

## Žórło
*
Johann Wehle

**Johann Wehle** je němske mjeno slědowaceju wosobinow:

* Jan Wjela (1737–1793), serbski farar a kěrlušer
* Jan Wjela-Radyserb (1822–1907), serbski wučer a spisowaćel
Schirach

**Schirach** je zněmčena forma serbskeho swójbneho mjena *[[Šěrach]]* a mjeno slědowacych wosobinow:

* Baldur von Schirach (1907–1974), němski politikar (NSDAP)
* Bohuchwał Benedikt ze Šěrach (*Gottlob Benedikt von Schirach*; 1743–1804), uniwersitny profesor, stawiznar, jurist, filolog, wučenc a publicist
* Ferdinand von Schirach (* 1964), němski prawiznik a spisowaćel
* Friedrich von Schirach (1870–1924), němski komponist
* Hadam Bohuchwał Šěrach (*Adam Gottlob Schirach*; 1724–1773), farar, wuznamny přirodospytnik a pčołar, rozswětler
* Hadam Zacharias Šěrach (*Adam Zacharias Schirach*; 1693–1758), farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister
* Korla Bohuchwał Šěrach (*Carl Gottlob Schirach*; 1764–1836), farar a sobuwudawaćel prěnjeho serbskeho časopisa
* Křesćan Bohuchwał Šěrach (*Christian Gottlob Schirach*; 1709–1776), farar a stronjan pietistow
* Pětr Šěrach (*Peter Schirach*; 1656–1727), serbski farar, magister a zakitowar serbskeje rěče; prěni znaty zastupjer swójby Šěrachec
* Pětr Elias Šěrach (*Peter Elias Schirach*; 1742–1795), knihićišćer a nakładnik
* Wilhelm Benedict von Schirach (1779–1866), němski jurist a publicist
Krabat

**Krabat** je serbska powěsćowa postawa dobreho kuzłarja, kotraž bazuje na žiwjenju chorwatskeho połkownika Janka Šajatovića, kiž wojowaše w 17. lětstotku w sakskej słužbje (*Krabat* = „Chorwat“). Jako dźak dósta w lěće 1691 wot sakskeho kurwjercha Jana Jurja III. spožčene knjejstwo nad Wulkimi Zdźarami. Šajatović zemrě w lěće 1704 a bu jako katolski Chorwat a wliwny knjez w Kulowskej wosadnej cyrkwi pochowany.

W Krabatowej powěsće zwjazowachu w běhu 18. a 19. lětstotka historiske podawki wokoło Šajatovića (kaž na přikład wotwódnjenje Zdźarowskeje wokoliny za ratarske potrjeby) z powšitkownym kuzłarskim motiwom, kotryž bě we wjele europskich kulturach prezentny. Po ludowej powěsći njepochadźa Krabat z Chorwatskeje, ale z hornjołužiskeho Jitka pola Rakec a nawukny kuzłarstwo pola „čorneho młynka“ w Čornym Chołmcu.

Z Krabatowej maćiznu zaběrachu so w 19. lětstotku mjez druhim Michał Hórnik (*Krabat. Powjestka z ludu*, 1858), Jurij Gustav Kubaš (*Khrabat*, 1865), Křesćan Bohuwěr Pful (*Krabat. Po ludźacym powjedanju*, 1887) a Jurij Pilk (*Die wendische Faust-Sage / Serbski Faust*, 1896). Nadregionalnu popularnosć zdoby sej Krabat předewšěm přez knihi Jurja Brězana (na wuchodźe) resp. Otfrieda Preußlera (na zapadźe) kaž tež přez wobrazy Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a němski hrajny film režisera Marca Kreuzpaintnera z lěta 2008.

Figura Krabata je dźensa jedna z najznaćišich w Hornjej Łužicy a słuži tež wabjenju za dwurěčnu kónčinu mjez Budyšinom, Wojerecami a Kamjencom. Tak eksistuja na přikład dožiwjenski dwór „Krabatowy młyn“ w Čornym Chołmcu, Krabatowy kolesowarski pućik, Krabatowe swjedźenje, Krabatowa mlokarnja w Koćinje, Krabatowa limonada kaž tež serbska kompjuterowa hra wokoło Krabata. Krabatowe towarstwo z Njebjelčic koordinuje wjele tutych aktiwitow.

## Knihi
* Měrćin Nowak-Njechorński: *Mišter Krabat.* LND, Budyšin 1954
* Jurij Brězan: *Čorny młyn.* LND, Budyšin 1968
* tóns.: *Krabat.* LND, Budyšin 1976
* tóns.: *Krabat, druha kniha.* LND, Budyšin 1994
* Otfried Preußler: *Krabat.* Arena Verlag, 1971

## Literatura
* Susanne Hose: *Erzählen über Krabat. Märchen, Mythos und Magie.* Lusatia-Verlag, Bautzen 2013, ISBN 978-3-936758-81-8
* Paul Nedo: *Krabat. Zur Entstehung einer sorbischen Volkserzählung.* W: *Deutsches Jahrbuch für Volkskunde. Zweiter Band Jahrgang 1956*, Akademie-Verlag, Berlin, digitalizat pola www.digi-hub.de (biblioteka Humboldtoweje uniwersity Berlin)

## Wotkaz
Oswald Mrózak

**Arnošt Oswald Mrózak** ( *Ernst Oswald Mrosack*; * 29. oktobra 1845 we Wulkich Ždźarach, † 7. meje 1934 w Budyšinku) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.

Narodźi so jako syn wučerja a kantora Jana Mrózaka a młódši bratr Jana Hermana Mrózaka w Ždźarach a wopytowaše wot lěta 1858 Budyski gymnazij. Po zakónčenym studiju teologije w Berlinje nastupi 1872 swoje prěnje farske městno w Chołmje pola Niskeje. Wot 1874 do 1877 bě z fararjom w Malešecach a wot 1877 skutkowaše nimale 50 lět w Hrodźišćanskej wosadźe. 1925 poda so w starobje 80 lět na wuměnk a přesydli so k swójbje syna Pawoła do Budyšinka. Jeho druhi syn Friedrich Walter skutkowaše wot 1910 do 1927 w Ketličanskej wosadźe.

Mrózak nawjedowaše wjele lět serbsku ewangelsku prědarsku konferencu a bě serbski zastupjer w sakskej ewangelskej krajnej synodźe. Serbskich studentow teologije wuwučowaše po smjerći Jaroměra Hendricha Imiša w lěće 1898 w kóždolětnym serbskim prědarskim seminarje w Hrodźišćanskim farskim domje, mjez druhim tež w serbskej rěči. 1922 přepoda tutón nadawk ze starobnych přičin Budestečanskemu fararjej Moricej Domašce.

Wot lěta 1876 bě čłon Maćicy Serbskeje.

## Literatura
* Mjerwa, Gustaw Alwin: *Nekrolog.* W: ČMS 88 (1935), str. 70
* Malinkowa, Trudla: *Farar Oswald Mrózak-Hrodźišćanski.* W: Pomhaj Bóh čo. 10/1995

## Žórło
*
Mrosack

**Mrosack** (serbsce *Mrózak*) je mjeno tuteju wosobinow:

* Johann Herrmann Mrosack (*Jan Herman Mrózak*; 1841–1902), serbski ewangelski farar a kulturny prócowar
* Oswald Mrosack (*Oswald Mrózak*; 1845–1934), serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar
Michael Kretschmer

**Michael Kretschmer** (* 7. meje 1975 w Zhorjelcu) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU) a wot 13. decembra 2017 jako naslědnik Stanisława Tilicha ministerski prezident swobodneho stata kaž tež wot 9. decembra předsyda krajneho zwjazka CDU. Po wólbach do krajneho sejma a wutworjenju noweje koalicije z CDU, Zelenych a SPD bu dnja 20. decembra 2019 w zastojnstwje wobkrućeny.

Do toho bě Kretschmer wot lěta 2005 generalny sekretar sakskeje unije a wot 2009 do 2017 městopředsyda frakcije CDU/CSU w němskim zwjazkowym sejmje.

## Žiwjenje
Po wukubłanju na běrowoweho informaciskeho elektronikarja studowaše Kretschmer hospodarske inženjerstwo w Drježdźanach a wotzamkny studij w lěće 2002 jako diplomowy hospodarski inženjer (FWŠ).

Michael Kretschmer je ewangelski, njewoženjeny a ma dweju synow.

## Politikar
Kretschmer bě wot 1994 do 1999 čłon Zhorjelskeje měšćanskeje rady. Wot 2002 do 2017 bě přez štyri legislatury zapósłanc w zwjazkowym sejmje. Při wólbach do zwjazkoweho sejma dnja 24. septembra 2017 zhubi direktny mandat w Zhorjelskim wólbnym wokrjesu na kandidata strony AfD.

Dnja 18. oktobra 2017 bu wot Stanisława Tilicha namjetowany jako naslědnik w zastojnstwje ministerskeho prezidenta.

## Wotkazy

* Oficielna webstrona 
* Krótkobiografija na webstronje zwjazkoweho sejma
Georg Unland

**Georg Johannes Unland** (* 14. nowembra 1953 w Bocholće) je sakski wysokošulski wučer a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot 2008 do 2017 z finančnym ministrom Swobodneho stata Sakskeje. Do toho dźěłaše w hospodarstwje a wědomosći.

Wón studowaše wot 1972 mašinotwar w Darmstadće a bu 1980 promowowany. W lěće 1993 powołachu jeho za profesora na hórnistwowu akademiju do Freiberga. W februarje 2000 wolichu jeho za rektora akademije. Wot 2003 do 2007 bě nimo toho předsyda krajneje wysokošulskeje konferency.

W juniju 2008 bu jako bjezstronjan powołany do kabineta Tilich I a sta so z naslědnikom dotalneho finančneho ministra Stanisława Tilicha. W januarje 2010 přistupi stronje CDU.

Georg Unland je woženjeny a ma štyri dźěći.

## Wotkaz
Barbara Klepsch

**Barbara Klepsch** (* 23. julija 1965 w Annaberg-Buchholzu) je sakska politikarka Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kotraž je wot 20. decembra 2019 sakska statna ministerka za kulturu a turizm w kabineće Kretschmer II a tež w kabineće Kretschmer III. Hižo do toho bě wot 13. nowembra 2014 ministerka za socialne a škit konsumentow. 

Do swojeho zastupa do krajneje politiki bě Klepsch wot 2001 do 2014 wyša měšćanostka města Annaberg-Buchholz.

Wona je wot lěta 2005 čłonka krajneho předsydstwa CDU a wot nowembra 2013 zastupowaca předsydka krajneho zwjazka.

## Wotkaz
Heinrich Heine

**Christian Johann Heinrich Heine** (* 13. decembra 1797 jako *Harry Heine* w Düsseldorfu; † 17. februara 1856 w Parisu) bě jedyn z najwuznamnišich němskich basnikow, spisowaćelow a žurnalistow 19. lětstotka. Wón płaći jako „posledni basnik romantiki“. Jeho twórby słušeja k najhusćišo přełožowanym němskorěčnych kónčin. Dla jeho židowskeho pochada a politiskeho přeswědčenja bu prawidłownje nadběhowany, wosebje wot antisemitow a nacionalistow.

K jeho najznaćišim twórbam słuša satiriski epos *Deutschland, ein Wintermärchen*, kritiske wotličenje z „wótcnym krajom“.

## Wotkaz
Markus Ulbig

**Markus Ulbig** (* 1. apryla 1964 w Dohnje) je něhdyši sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot septembra 2009 hač do decembra 2017 nutřkowny minister Swobodneho stata Sakskeje. Do toho bě wot 2001 wyši měšćanosta města Pěrna.

Při wólbach do sakskeho krajneho sejma w lěće 2014 zdoby direktny mandat wólbneho wokrjesa 47 (Drježdźany 7). W juniju 2015 kandidowaše za CDU při wólbach Drježdźanskeho wyšeho měšćanosty, dósta pak w prěnim wólbnym kole jenož 15,4 %. Při wólbach do krajneho sejma lěta 2019 hižo njenastupi.

Ulbig je katolskeje konfesije, woženjeny a ma štyri dźěći.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Gabriela Šmajdźina

**Gabriela Marija Šmajdźina** ( *Gabriela Maria Schmeide*; * 10. julija 1965 w Budyšinje jako *Gabriela Kubicec*) je serbska dźiwadźelnica. 

Wona narosće w Budyšinje a přińdźe po šuli přez dźěło jako sufleza při Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle k dźiwadźelenju. Wot 1987 do 1991 studowaše činohru při wysokej šuli „Ernst Busch“ w Berlinje, po zakónčenju studija dósta angažement při Berlinskim ansamblu (BE). Wot 1994 do 2009 bě čłonka w ansamblu Bremenskeho dźiwadła a wot 2009 je kruta čłonka ansambla dźiwadła *Thalia* w Hamburgu. Wot 2000 wobdźěleše so nimo toho husćišo při filmowych a telewizijnych produkcijach.

Gabriela Marija Šmajdźina je zmandźelena a ma jednu dźowku.

## Filmografija

* 2000: Die Polizistin (režija: Andreas Dresen)
* 2001: Nicht ohne dich (režija: Diethard Klante)
* 2001: Mein erstes Wunder (režija: Anne Wild)
* 2001: Große Mädchen weinen nicht (režija: Maria von Heland)
* 2002: Halbe Treppe (režija: Andreas Dresen)
* 2002: Der Aufstand (TV) (režija: Hans-Christoph Blumenberg)
* 2003: Tatort – Die Liebe der Schlachter (režija: Thomas Jauch)
* 2003: Leben wäre schön (režija: Kai Wessel (Regisseur)|Kai Wessel)
* 2004–2005: Kanzleramt (TV) (režija: Hans-Christoph Blumenberg)
* 2004: Liebe Amelie (TV) (režija: Maris Pfeiffer)
* 2004: Das Zimmermädchen (režija: Matthias Tiefenbacher)
* 2004: Von Mann zu Mann (režija: Thorsten Näter)
* 2005: Tatort – Erfroren (TV) (režija: Züli Aladag)
* 2005: Am Tag als Bobby Ewing starb (režija: Lars Jessen)
* 2005: Der letzte Zeuge – Gambit Star (TV) (režija: Bernhard Stephan)
* 2005: Dresden (TV) (režija: Roland Suso Richter)
* 2005: Die Blaumänner (1 episoda) (režija: Guido Peters)
* 2005: Elbe (režija: Marco Mittelstaedt)
* 2005: Tatort – Sonnenfinsternis (TV) (režija: Dieter Berner)
* 2005: Stella und der Stern des Orients (režija: Almut Getto)
* 2006: Die Wolke (režija: Gregor Schnitzler)
* 2006: Der Dicke (režija: Lars Jessen)
* 2007: Bella Block – Weiße Nächte (režija: Christian von Castellberg)
* 2007: Die Flucht (TV) (režija: Kai Wessel)
* 2007: Krauses Fest (TV) (režija: Bernd Böhlich)
* 2007: Guter Junge (TV) (režija: Torsten C. Fischer)
* 2008: Patchwork (TV) (režija: Franziska Buch)
* 2008: Tatort – Borowski und die einsamen Herzen (TV) (režija: Lars Jessen)
* 2008: Die Drachen besiegen (TV) (režija: Franziska Buch)
* 2009: Das weiße Band – Eine deutsche Kindergeschichte (režija: Michael Haneke)
* 2010: Die Friseuse (režija: Doris Dörrie)
* 2010: Henri 4 (režija: Jo Baier)
* 2012: Ruhm (režija: Isabel Kleefeld)
* 2012: Bis zum Horizont, dann links! (režija: Bernd Böhlich)
* 2012: Allerleirauh (TV) (režija: Christian Theede)
* 2015: Frau Müller muss weg! (režija: Sönke Wortmann)
* 2015: Tatort – Die Wiederkehr (režija: Florian Baxmeyer)
* 2016: Wellness für Paare (režija: Jan Georg Schütte)
* 2016: Der letzte Cowboy (Miniserie)
* 2017: In Zeiten des abnehmenden Lichts (režija: Matti Geschonneck)


## Wotkaz
Bruno Kreisky

**Bruno Kreisky** (* 22. januara 1911 we Wienje, † 29. julija 1990 runje tam) bě awstriski politikar Socialdemokratiskeje strony (SPÖ) a zwjazkowy kancler republiki Awstriskeje wot 1970 do 1983. W Socialistiskej internacionali dźěłaše wusko hromadźe z Willyjom Brandtom a Olofom Palmu, knježerstwowymaj šefomaj Němskeje a Šwedskeje.

Krótko po přizamknjenju Awstriskeje k Němskemu mócnarstwu Adolfa Hitlera emigrowaše do Šwedskeje. Po wuswobodźenju dźěłaše najprjedy jako diplomat w Šwedskej, wot 1953 jako statny sekretar we Wienje a wot 1959 do 1966 jako wonkowny minister Awstriskeje. 1967 přewza předsydstwo SPÖ, kotraž bě wot 1966 w opoziciji. Při wólbach 1. měrca 1970 dósta Socialdemokratiska strona 48,5 % hłosow a Kreisky sta so ze zwjazkowym kanclerom. W lětach 1971, 1975 a 1979 dósta ze swojej stronu absolutnu wjetšinu. Po zhubjenju tuteje wjetšiny wotstupi Kreisky ze zastojnstwa a stronski kolega Fred Sinowatz wutwori koaliciju ze SPÖ a FPÖ.

## Wotkazy

* 
* Informacije na stronje awstriskeje nacionalneje rady
Kabinet Kretschmer I

**Kabinet Kretschmer** bě wot 13. decembra 2017 hač do 20. decembra 2019 amtěrowace statne knježerstwo Sakskeje w šestej legislaturnej periodźe. Kabinet wulkeje koalicije stronow CDU a SPD pod ministerskim prezidentom Michaelom Kretschmerom (CDU) bě dźewjaty kabinet swobodneho stata po přewróće.

## Kabinet
Matthias Haß

**Matthias Haß** (* 18. apryla 1967 w Stadźe) je němski zarjadniski jurist a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU), kiž bě wot 18. decembra 2017 hač do 20. decembra 2019 z finančnym ministrom Swobodneho stata Sakskeje w kabineće Kretschmer I.

Wón studowaše wot 1988 ewangelsku teologiju a prawnistwo w Kielu a Münsterje a bu 1997 na Münsterskej uniwersiće promowowany. Wot 1998 do 2006 dźěłaše w sakskim finančnym ministerstwje. Wot 2006 do 2010 bě w kanclerskim zarjedźe w Berlinje skupinski nawoda za towaršnostnu politiku, kubłanje a slědźenje kaž tež naležnosće nowych krajow. Wot 2010 do 2017 dźěłaše w zwjazkowym ministerstwje za financy.

Haß je ewangelsko-lutherskeje konfesije a woženjeny.

## Wotkaz
* Žiwjenjoběh na webstronje sakskeho statneho ministerstwa za financy
Mateusz Morawiecki

**Mateusz Jakub Morawiecki** (* 20. junija 1968 we Wrócławju) je pólski manager a politikar strony Prawo i Sprawiedliwość (PiS), kiž bě wot 11. decembra 2017 hač do 11. decembra 2023 jako naslědnik Beaty Szydło z ministerskim prezidentom Pólskeje. Do toho bě zastupowacy ministerski prezident kaž tež hospodarski a finančny minister w kabineće swojeje předchadnicy.

Morawiecki je syn antikomunistiskeho disidenta Kornela Morawieckeho a angažowaše so w młodych lětach a jako student při Wrócławskej uniwersiće tohorunja za opoziciju w Ludowej republice Pólskej. 1992 dokónči swój studij stawiznow z magistrom. Po dalšim studiju dósta w lěće 1995 diplom Wrócławskeje hospodarskeje akademije. Wot 2007 do 2015 bě předsyda třećeje najwjetšeje banki Pólskeje, *Bank Zachodni WBK*.

Wot 16. nowembra 2015 bě hospodarski minister w kabineće Beaty Szydło, wot 28. septembra 2016 zdobom finančny minister. Hakle w tutym lěće přistupi stronje PiS.

## Wotkaz
Sebastian Kurz

**Sebastian Kurz** (* 27. awgusta 1986 we Wienje) je awstriski politikar Awstriskeje ludoweje strony (ÖVP), kiž bě wot 7. januara 2020 hač do 11. oktobra 2021 k druhemu razej zwjazkowy kancler republiki Awstriskeje. Hižo wot 18. decembra 2017 hač do 28. meje 2019 bě jako naslědnik Christiana Kerna (SPÖ) w tutym zastojnstwje skutkował. Do toho bě hižo wot meje 2017 stronski předsyda ÖVP. Wón nawjedowaše knježerstwowu koaliciju z ÖVP a prawicarskeje FPÖ a běše najmłódši šef knježerstwa w Europje. Do toho bě wot 2013 do 2017 wonkowny minister Awstriskeje w kabineće kanclera Kerna.

Po tym, zo zdoby ze swojej „Lisćinu Sebastian Kurz – nowa ludowa strona“ při wólbach do nacionalneje rady najwjace hłosow, dósta wot zwjazkoweho prezidenta Van der Bellena nadawk, knježerstwo wutworić. Dnja 15. decembra wozjewištaj Kurz a předsyda FPÖ, Heinz-Christian Strache, program zhromadneho knježerstwa. Jedna so wo druhe zwjazkowe knježerstwo z wobdźělenjom FPÖ. Tute rozłama po wozjewjenju w lěće 2017 tajnje sfilmowaneho wideja, pokazowaceho Strache a frakciskeho předsydu FPÖ w rozmołwje z pozdatnej sotrowču ruskeho oligarchu, při čimž jednaštaj wonaj z njej wo přidźělenju statnych nadawkow po wólbach a móžnym nakupje popularnych nowin *Kronen Zeitung* za wólbny bój.

W běhu přepytowanjow dla móžneho překřiwjenja złoži w oktobrje 2021 swoje zastojnstwo jako zwjazkowy kancler. Z jeho naslědnikom sta so Alexander Schellenberg.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Mülheim an der Ruhr

**Mülheim an der Ruhr** je němske bjezwokrjesne wulkoměsto z něhdźe 170.000 wobydlerjemi na zapadźe Poruhrskeje w Sewjerorynsko-Westfalskej. Leži nad rěku Ruhr mjez wulkoměstomaj Duisburgom a Essenom kaž tež bliskej krajnej stolicu Düsseldorf. Na sewjeru nadeńdźe so susodne město Oberhausen. Mülheim słuša k metropolowemu regionej Ryn-Ruhr.

Historisce słuša město – hromadźe z Kettwigom a Werdenom – k najsewjernišim dźělam Bergiskeho kraja. Sydlišćo naspomni so prěni raz jako *Mulinhem* w lěće 1093 a dósta  1808 měšćanske prawa. Lětstotk pozdźišo měješe prěni raz wjace hač 100.000 wobydlerjow.

Po strukturowej změnje je něhdyše hórnistwowe město dźensa sydło wšelakich hospodarskich branšow, dweju Maxa Planckoweju institutow a w lěće 2009 załoženeje wysokeje šule *Ruhr West*.

## Wobrazy

Schloss-Broich-2013-01-Alternative.jpg|Hród Broich
Stadtansicht MH 1840.jpg|Napohlad města wokoło 1840
Synagogenplatz-Alte-Post-Hajek-Brunnen-Mülheim-2016.jpg|Naměsto při synagoze


## Wosobiny
* Hugo Stinnes (1870–1924), předewzaćel a politikar (DVP)
* Wim Thoelke (1927–1995), sportowy moderator
* Helge Schneider (* 1955), hudźbnik, komikar, režiser a dźiwadźelnik
* Hannelore Kraft (* 1961), politikarka (SPD), 2010–17 ministerska prezidentka
* Carolin Emcke (* 1967), publicistka

## Žórła


## Wotkaz
Oldenburg

**Oldenburg** (hamtsce **Oldenburg (Oldb)**;  *Ollnborg*,  *Ooldenbuurich*) je němske bjezwokrjesne wulkoměsto na sewjerozapadźe Delnjeje Sakskeje. Dźensniše uniwersitne město bě prjedy rezidenca resp. stolica hrabinstwa, (wulko)wójwodstwa, swobodneho stata a kraja Oldenburgskeje. Z wjace hač 160.000 wobydlerjemi słuša nimo podobnje wulkeho Osnabrücka a wjetšeju Hannovera a Brunšwika k štyrjom najwjetšim delnjosakskim městam. Wot lěta 1945 je Oldenburg z wulkoměstom.

Susodne wulkoměsta su Bremen (45 km na wuchod), Osnabrück (100 km na juh) a Groningen w Nižozemskej (110 km na zapad).

## Stawizny
Prěnje burske sydlišćo nasta w 7. abo 8. lětstotku blisko broda přez rěku Hunte na městnje dźensnišeho torhošća. Wikowanski puć z Bremena abo Westfalskeje do Jevera přeprěkowaše tule rěku. W prěnjej połojcy 11. lětstotka natwari so wuchodnje dźensnišeho města pohanske hrodźišćo, kotrež so prěni raz 1108 jako *Aldenburg* naspomni. Hród sta so ze srjedźišćom Oldenburgskeho hrabinstwa. 1294 załoži Awgustinski rjad blisko rěki klóšter Blankenburg. 

W lěće 1345 dósta w Bremenskim arcybiskopstwje ležace sydlišćo měšćanske prawa. 1447 sta so Oldenburgski hrabja Christian z kralom Danskeje a 1450 nimo toho přez personalnu uniju tež Norwegskeje. 1457 wuzwolichu jeho tež za krala Šwedskeje. Małe hrabinstwo zdoby sej tuž nadregionalny woznam.

Hač do nowembra 1946 wosta Oldenburg krajna stolica Oldenburgskeje, kotraž bu tehdy dźěl nowozałoženeho kraja Delnjeje Sakskeje.

## Wobrazy

Oldenburg Luftaufnahme PD 194.JPG|Powětrowy wobraz
Schloss Oldenburg.jpg|Hród Oldenburg
Landtagsgebäude-Oldenburg.jpg|Twarjenje Oldenburgskeho krajneho sejma
Schlossplatz mit Schlosswache und der Lambertikirche.jpg|Hrodowe naměsto z Lambertijowej cyrkwju


## Wosobiny
* Karl Jaspers (1883–1969), filozof a spisowaćel
* Ulrike Meinhof (1934–1976), žurnalistka a teroristka (RAF)
* Klaas Heufer-Umlauf (* 1983), telewizny moderator a dźiwadźelnik

## Žórła


## Wotkaz
Winfried Kretschmann

**Winfried Kretschmann** (* 17. meje 1948 w Spaichingenje) je němski politikar Zwjazka 90/Zelenych a wot 12. meje 2011 dźewjaty ministerski prezident Badensko-Württembergskeje. Wón je prěni politikar swojeje strony w tutym zastojnstwje a nawjeduje prěnju zeleno-čornu koaliciju na runinje němskich zwjazkowych krajow. 12. meje 2016 bu znowa za ministerskeho prezidenta woleny. Wot oktobra 2012 do oktobra 2013 bě jako tajki zdobom předsyda Zwjazkoweje rady.

Wón studowaše wot 1970 do 1975 biologiju a chemiju na wučerstwo při gymnazijach a skutkowaše z přestawkami hač do 1995 jako wučer. 1979/80 bě sobuzałožer Zelenych w Badensko-Württembergskeje a bu 1980 prěni raz do krajneho sejma woleny. Tam bě wot 1983 do 1984 a znowa wot 2002 do 2011 předsyda zeleneje frakcije. Wot 1984 do 1988 njebě čłon krajneho sejma. Při wólbach w měrcu 2011 – krótko po nuklearnym njezbožu w Fukushimje – docpěchu Zeleni ze 24,2 % najlěpši wuslědk swojich stawiznow a stachu so z druhej najwjetšej frakciju po CDU. Kretschmann wutwori hromadźe ze SPD prěnju zeleno-čerwjenu koaliciju w jednym zwjazkowym kraju. W měrcu 2016 běchu Zeleni prěni raz najsylniša strona, dalewjedźenje stareje koalicije pak dla słabosće SPD móžne njebě, tak zo dojednaštej so Zeleni a CDU na wutworjenje zeleno-čorneje koalicije.

W swojej strony płaći Kretschmann jako wažny zastupjer liberalno-konserwatiwneho křidła.

Wón je katolski, wot lěta 1975 woženjeny a ma tři dźěći. k druhemu razej woženjeny a ma dweju synow z prěnjeho mandźelstwa.

## Literatura
* Peter Henkel, Johanna Henkel-Waidhofer: *Winfried Kretschmann – Das Porträt*. Verlag Herder, Freiburg 2011, ISBN 978-3-451-33255-5.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Malu Dreyer

**Maria Luise Anna „Malu“ Dreyer** (* 6. februara 1961 w Neustadće) je němska politikarka SPD, kotraž bě wot 2013 do 2024 ministerska prezidentka Porynsko-Pfalcy. Wona bě prěnja žona w tutym zastojnstwje a nawjedowaše wot 18. meje 2016 prěnju čerwjeno-žołto-zelenu koaliciju w tymle kraju – tak mjenowanu „amplu“ ze SPD, Zelenych a FDP. Wona je městopředsydka swojeje strony a předsydka rozhłosoweje komisije krajow. Wot 1. nowembra 2016 hač do 31. oktobra 2017 bě zdobom předsydka Zwjazkoweje rady.

Malu Dreyer bě hižo wot lěta 2002 jako ministerka za socialne, dźěło a swójbu čłonka krajneho knježerstwa w kabineće Kurta Becka.

Wona studowaše wot 1981 prawnistwo w Mohuču a absolwowaše w lěće 1987 druhe juristiske statne pruwowanje. Wot 1995 do 1997 bě hłownohamtska měšćanostka města Bad Kreuznach.

Dreyer je katolska a wot lěta 2004 zmandźelena z Klausom Jensenom, kiž bě wot 2007 do 2015 wyši měšćanosta Triera.

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Přibysław

**Přibysław** ( *Prenzlau*) je město na sewjerowuchodźe Braniborskeje. Je wokrjesne město a zarjadniske sydło Uckermarkskeho wokrjesa a historiske srjedźišćo regiona. W srjedźowěku słušeše hromadźe z Berlinom-Chelnom, Frankobrodom a Stendalom k najwjetšim městam braniborskeje marki.

Městnostne mjeno je słowjanskeho pochada a bu w němskich zapiskach mjez 15. a 19. lětstotkom pisane pak jako *Prentzlau/Prenzlau*, pak *Prentzlow/Prenzlow*. Serbske městne mjeno je najskerje rekonstruowane.

## Geografija
Město nadeńdźe so něhdźe sto kilometrow sewjernje Berlina a połsta kilometrow zapadnje Šćećina. W Přibysławje wotpušći rěčka Ucker Delni Uckerski jězor – najwjetši ze wšěch Uckermarkskich jězorow – do směra na Šćećinski zaliw. 

## Stawizny

Měšćanski teritorij bě hižo w kamjentnej dobje wobsydleny. Wot 7. lětstotka zasydlichu so prěnje słowjanske kmjeny a mjez 10. a 13. lětstotkom wuwi so sydlišćo k centralnemu hrodowskemu kompleksej. Wot 10. do 12. lětstotka nasta słowjanske hrodźišćo zapadnje rěki Ucker a wot 11. lětstotka słowjanske sydlišćo wokoło hrodu. Kónc 12. lětstotka wołachu pomorscy wójwodźa w běhu němskeje wuchodneje kolonizacije wjele nižoněmskich sydlerjow do Uckermarki, kiž załožichu swójske sydlišća.

Přibysław naspomni so prěni raz we wopismje z lěta 1187 jako bydlišćo wěsteho měšnika Šćěpana *(Stephanus sacerdos Prinzlauiensis)* a bu w lěće 1188 dokładnišo wopisany jako hrodowe sydlišćo *Prenczlau* z torhošćom a korčmu. K sydlišću słušeštej tež cyrkej a jedna z třoch pomorskich pjenježernjow. 1234 dósta Přibysław wot wójwody Barnima I. měšćanske prawa. 1250 měješe město hižo štyri cyrkwje a jedyn klóšter, mjez nimi Marijina cyrkej jako prěnja halowa cyrkej wuchodnje Łobja.

W Třicećilětnej wójnje bu město ćežko wobškodźene a potom hakle kónc 17. lětstotka přez Hugenotow zaso wobsydlene.

Nacionalsocialisća zničichu w nowembrje 1938 w lěće 1832 natwarjenu synagogu kaž tež wobě židowskej pohrjebnišći. W Druhej swětowej wójnje bu potom wulki dźěl stareho města zničene.

## Wobchad
Přibysław leži při awtodróhomaj A 11 (Berlin–Šćećin) a A 20 (přez Roztok do Lubicy kaž tež při železniskej čarje Berlin–Stralsund.

## Wobrazy

Prenzlau-1652-Merian.jpg|Přibysław w lěće 1652
Prenzlau city wall.jpg|Měšćanska murja
Prenzlau 10-2016 photo06.jpg|Marijina cyrkej
Prenzlau 10-2016 photo10.jpg|Nowotwary w něhdyšim starym měsće


## Žórła


## Wotkaz
Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach

**Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach** wobsahuje připóznate pomniki Chrósčanskeje gmejny a jeje wjesnych dźělow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).

## Legenda

## [[Hórki]]

|}

## [[Chrósćicy]]

|}

## [[Kopšin]]

|}

## [[Kozarcy]]

|}

## [[Nuknica]]

|}

## [[Prawoćicy]]

|}

## Žórło
* Sakski krajny zarjad za pomnikoškit, lisćina pomnikow w datowej bance DIVIS, wurězk: Kulturdenkmale des Freistaates Sachsen, staw: 15. apryla 2014

## Wotkaz
Budyski měr

**Budyski měr** bě měrowe zrěčenje mjez kejžorom Swjateho romskeho mócnarstwa, Hendrichom II., a pólskim knježićelom Bolesławom Chrobrym.

Zrěčenje, kotrež so po iniciatiwje Hendricha II. njejapcy dnja 30. januara 1018 na Budyskim Hrodźe podpisa, skónči 15 lět trajacu wójnu mjez kejžorstwom a Pólskej a zdobom zwjazk, do kotrehož bě kejžor w lěće 1003 z pohanskimi Lutycami stupił. Zmóžni zhromadnu němsko-pólsku politiku napřećo Wuchodoromskemu (bycantiniskemu) mócnarstwu w zmysle restawracije (Zapado-)romskeho mócnarstwa.

Bolesław zdźerži sej hač do lěta 1031 zwadnu (Delnjo-)Łužisku marku a kraj serbskich Milčanow w dźensnišej Hornjej Łužicy. W tutym zwisku woženi so dnja 3. februara 1018 z Odu, najmłódšej dźowku Mišnjanskeho markhrabje Ekkeharda I. 

W lěću 1018 zdoby Bolesław z pomocu němskich a madźarskich jednotkow krótkodobnje knjejstwo nad Kijewom, srjedźišćom Kijewskeje Rusy, zwotkelž hrožeše jako zwjazkar němsko-romskeho mócnarstwa bycantiniskemu kejžorej Basileiosej II.
1018

## Podawki
* 30. januara: Na Budyskim Hrodźe podpisa so Budyski měr mjez Swjatym romskim mócnarstwom a Pólskej.

## Narodniny

## Wumrěće
* 22. měrca: Ali ibn Hammud an-Nasir – kalif Córdoby
* 1. decembra: Thietmar z Mjezyborja – biskop a chronikar (* 975)
* dźeń njeznaty: Harald II. – kral Danskeje (* wokoło 995)
* Iwan Wladislaw, car Bołharow

## Wotkaz
Zašiwjersk

**Zašiwjersk** () bě staroruske město w Jakutskej při prawym brjoze rěki Indigirka.

Zašiwjersk załoži so w lěće 1639 wot Posnika Iwanowa a bě mjez 1783 a 1804 stolica Zašiwjerskeho ujezda. Administratiwne funkcije přepołožichu so potom do Wjerchojanska. W lětomaj 1816 a 1840 bu město ćežko potrjechene wot jětroweju epidemijow. Srjedź 19. lětstotka bě Zašiwjersk dospołnje wopušćene.

## Wotkazaj

* Potajnosće města-błudma w Jakutskej (2016)
Gröditz (Mišno)

**Gröditz** je sakske městačko w Mišnjanskim wokrjesu, kotrež leži při braniborskej hranicy w Rědorinej nižinje mjez Ryzawu a Wikowom.

K městu słušeja nimo jadroweho města samoho tež gmejnske dźěle Nauwalde, Nieska, Reppis, Spansberg a Schweinfurth.

## Stawizny
Gröditz naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1363, bu pak najskerje hižo w 12. lětstotku załoženy. Mjeno je – kaž pola łužiskeho Hrodźišća – wotwodźenka staroserbskeho słowa *grod*.

W lěće 1836 běše Gröditz hišće mała wjeska w formje pućowca z jenož 150 wobydlerjemi, kotraž wuwiwaše so hakle po wotewrjenju železniskeje čary Cytań–Wikow a po załoženju woclownje.

Dnja 5. oktobra 1967 dósta Gröditz status města. 1. oktobra 1928 bu susodna wjeska Reppis zagmejnowana. W lěće 2013 slědowa zagmejnowanje susodneje gmejny Nauwalde.

## Infrastruktura
### Kubłanje
W měsće su dwě šuli a štyri pěstowarnje.

### Wobchad
Přez město wjedźe zwjazkowa dróha 169 z Kamjenicy přez Ryzawu, Gröditz, Wikow a Zły Komorow do Choćebuza.

## Literatura
* Paul Namyslik: *800 Jahre Gröditz 1217–2017: Chronik der Stadt.* Gröditz 2016.

## Wotkazy

* Webstrona města
* 

## Žórła
Kózle

**Kózle** je mjeno wjacorych sydlišćow w Delnjej Łužicy:

* gmejnskeho dźěla Drjowka, wokrjes Sprjewja-Nysa, němsce *Casel*; hlej Kózle (Drjowk)
* wsy w gmejnje Kopańce, wokrjes Sprjewja-Nysa, němsce *Kahsel*; hlej Drěžnica-Kózle
* wsy pola Łukowa, wokrjes Dubja-Błóta, němsce *Kasel*; hlej Kózle-Gólsk
Kózle (Drjowk)

**Kózle** ( *Casel*) je delnjołužiska cyrkwinska wjes we wokrjesu Sprjewja-Nysa z 340 wobydlerjemi, kotraž słuša wot lěta 2001 k městu Drjowk. Leži při juhowuchodnym brjoze Grabicańskeho jězora, něhdyšeje brunicoweje jamy, něhdźe sydom kilometrow sewjerozapadnje Drjowka a wósom kilometrow sewjerowuchodnje Stareje Darbnje. Ke Kózlemu słušatej gmejnski dźěl Njamorojce *(Illmersdorf)* a sydlišćo Chórice *(Göritz)*.

W Kózlom pěstuje so kóžde lěto w juniju Janske jěchanje jako lětstotki stary serbski nałožk.

## Geografija
Susodne wsy su Brodkojce na sewjeru, Njamorojce na wuchodźe, Maliń a Chórice na juhu kaž tež Rědoŕ na zapadźe. Přez wjes wjedźe krajna dróha L 52.

## Stawizny
Cyrkej je so jako Marijina kapałka w 13. lětstotku natwariła. Hač do lěta 1830 wotměwachu so w Kózlom Bože słužby w delnjoserbskej rěči. Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* so połsta lět pozdźišo, srjedź 1880tych lět, we wsy hižo serbsce njerěčeše.

## Žórła
 

## Wotkazaj
Arzberg

**Arzberg** je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu. 

## Geografija
Gmejna leži we łobjowej nižinje wuchodnje Łobja a při južnej kromje Annaburgskeje hole při hranicy z Braniborskej. Najbliše města su Belgern-Schildau (6&nbsp;km), Falkenberg/Elster (10&nbsp;km) a Torhow (12&nbsp;km). Zwjazkowa dróha 183 wjedźe na sewjeru gmejnskeho teritorija přez wjesnej dźělej Kötten a Elsterberg. Arzberg nima swójske dwórnišćo. Najbliše zastanišćo je *Beilrode* při železniskej čarje Hala–Choćebuz.

## Gmejnske dźěle

## Stawizny
Wsy su zwjetša serbskeho pochada a naspomnichu so z wjetšeho dźěla prěni raz w 13. lětstotku, tak gmejnske srjedźišćo Arzberg w lěće 1251 jako *Arnsberk, Arnßberk*. Najstarša wjes w gmejnje je *Piestel* z prěnim naspomnjenjom w lěće 1220 jako *allodium pezle, Pietele*. Dnja 1. julija 1950 zagmejnowachu so hač dotal samostatne gmejny Kathewitz, Kaucklitz a Nichtewitz; 1. apryla 1974 slědowaše gmejna Triestewitz a dnja 1. julija 1993 Blumberg.

## Zajimawostki

* přirodoškitne pasmo *Stare Łobjo Kathewitz*
* hród Adelwitz
* hród Triestewitz

## Wosobinje
* Johann Gottlob Werner (1719–1781), ewangelski teologa
* Hennig Albert von Stammer (1804–1884), tachantski dekan a zapósłanc krajneho sejma

## Wotkazaj

* 

## Žórła
Doberschütz (Lipsk)

**Doberschütz** je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu.

## Geografija
Gmejna nadeńdźe so něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Jiłowa. Zwjazkowa dróha 87 a železniska čara Hala–Choćebuz wjedźetej přez gmejnu, kotraž leži při južnej kromje Dübenskeje hole při rěčce Schwarzbach.

### Gmejnske dźěle

## Stawizny
Doberschütz naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1314, wjesny dźěl Battaune hižo wokoło lěta 1000. Wjeski su, kaž z mjenow wuchadźa, wšitke serbskeho pochada.

Dnja 1. januara 1996 zjednoćichu so gmejny Battaune, Doberschütz, Mörtitz, Paschwitz, Sprotta a Wöllnau do noweje wulkogmejny Doberschütz.

## Wotkazy

* Webstrona gmejny
* 

## Žórła
Beilrode

**Beilrode** je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Beilrode, ke kotremuž słuša tež gmejna Arzberg.

## Geografija
Gmejna leži we łobjowej nižinje wuchodnje Łobje a při južnej kromje Annaburgskeje hole při braniborskej hranicy. Najbliše města su Torhow (4&nbsp;km), Belgern-Schildau (10&nbsp;km) a Falkenberg/Elster (13&nbsp;km). Zwjazkowa dróha 87 a železniska čara Hala–Choćebuz wjedźetej přez gmejnski teritorij. W gmejnje nadeńdźe so nimo toho małe lětanišco.

## Gmejnske dźěle

## Stawizny
Beilrode nasta w lěće 1938 přez zjednoćenje samostatneju wsow Zeckritz a Zschackau. Po 1990 bu tež wjes Döbrichau zagmejnowana.

Dnja 1. januara 2011 přizamkny so susodna gmejna Großtreben-Zwethau, tak zo měješe Beilrode nětko jědnaće wjesnych dźělow.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Cavertitz

**Cavertitz** je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu. Zarjadniske sydło nadeńdźe so wot lěta 2005 w gmejnskim dźělu Schöna.

## Geografija a wobchad
Gmejna Cavertitz leži na sewjeru Swobodneho stata Sakskeje. W samym wuchodźe mjezuje z braniborskim městom Mühlberg/Elbe, na sewjeru z městom Belgern-Schildau, na juhu z gmejnu Liebschützberg a na zapadźe z městom Dolanom. Gmejna leži něhdźe na poł puću mjez Drježdźanami a Lipskom.

Cavertitz nadeńdźe so při juhowuchodnej kromje Dolanskeje hole. Zwjazkowa dróha 182 wjedźe přez zapadny dźěl gmejnskeho teritorija a zwjazkowa dróha 6 na juhu. Přez gmejnu ćeče rěčka Dahle. Łobjo same twori na samym sewjerowuchodźe gmejny na krótkim wotrězku gmejnsku a krajnu hranicu z Braniborskej.

## Gmejnske dźěle
Gmejnske dźěle su:

## Stawizny
Mjeno Cavertitza je serbskeho pochada. Wokoło lěta 900 nasta w běhu němskeje kolonizacije hrodźišćo w Cavertitzu, kotryž so w lěće 1240 w zwisku z klóštrom Güldenstern w Mühlbergu prěni raz naspomni. Po sekularizaciji klóštra w 16. lětstotku přeńdźe wjes do wobsydstwa sakskich kurwjerchow. Po Wienskim kongresu słušeše Cavertitz wot 1815 do 1818 k Pruskej, přińdźe potom pak wróćo k Sakskej.

Dźensniša gmejna nasta 1. měrca 1994 z dotalnych gmejnow Bucha, Cavertitz, Schirmenitz a Sörnewitz.

## Zajimawostki

* wětrnik w Zeuckritzu
* hrodowy park Lampertswalde
* romaniska wjesna cyrkej z lěta 1396 w Olganitzu
* farski dom w  Schirmenitzu, hdźež přenocowaštaj w lěće 1547 kejžor Korla V. a jeho bratr Ferdinand, kral Čechow a Madźarskeje w běhu bitwy pola Mühlberga

* cyrkej w Schirmenitzu z 12. lětstotka
* třowobłukowy móst z pólnych kamjenjow přez rěku *Dahle* z lěta 1845 w Klingenhainje
* cyrkej z 12. abo 13. lětstotka w Sörnewitzu
* romaniska cyrkej w Cavertitzu
* hród ryćerskeho kubła (dźensniša šula
* třistronske statoki w jadrje wsy, wosebje při Hłownej droze

## Wosobiny
* Christian Friedrich Exner (1718–1798), architekt, sakski wyši twarski mištr a profesor při Drježdźanskej wuměłskej akademiji; narodźeny w Lampertswaldźe

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazy

* 
* Webstrona gmejny
Literarne myto Domowiny

**Literarne myto Domowiny** bě wuznamjenje Domowiny za zasłužby we wobłuku serbskeje literatury za čas Němskeje demokratiskeje republiki wot 1961 do 1989.

## Nošerjo myta (wuběr)
* 1961: Korla Janak (1891–1968)
* 1962: Pětr Malink (1931–1984), Jan Lajnert (1892–1974), Kito Lorenc (1938–2017)
* 1963: Pawoł Grojlich (1908–1992)
* 1964: Jurij Koch (* 1936)
* 1965: Anton Nawka (1913–1998)
* 1966: Marja Kubašec (1890–1976)
* 1967: Pětr Malink (1931–1984)
* 1968: Kito Lorenc (1938–2017), Marja Młynkowa (1934–1971)
* 1969: Jurij Koch (* 1936)
* 1970: Jan Wornar (1934–1999)
* 1971: Hartmut Zwahr (* 1936), Marja Młynkowa (1934–1971)
* 1972: Mina Witkojc  (1893–1975)
* 1973: Jurij Brězan (1916–2006), Jurij Koch (* 1936)
* 1976: Aleksej Grigorjew
* 1978: Lotar Balko (1928–2008), Bohumila Šretrová (1905–1994), Benedikt Dyrlich (* 1950)
* 1981: Jan Wornar (1934–1999)
* 1983: Jurij Krawža (1934–1995)
* 1986: Hartmut Zwahr (* 1936)
* 1987: Marja Krawcec (1948–2014)