Słona Boršć

**Słona Boršć** ( *Salzenforst*) je wjeska we wuchodosakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1999 k wulkemu wokrjesnemu městu Budyšin a płaći wot 2007 oficielnje jako měšćanski dźěl. Wona leži w serbskim sydlenskim rumje w Hornjej Łužicy.

## Geografija

Wjeska nadeńdźe so něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Budyskeho centruma w Hornjołužiskich honach při skłoninje hory Tchór, kotryž je z 268 metrami najwyše wuhorbjenje w blišej wokolinje Budyšina. Wjeska leži we wysokosći wot 239 do 266 metrow nad mórskej hładźinu a je tuž najwyše ležacy měšćanski dźěl Budyšina.

Susodne sydlišća su Zajdow a Mały Wjelkow na sewjerowuchodźe, Ćemjercy na wuchodźe, Tři Hwězdy na juhu a Horni Wunjow a Bolborcy na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Jamy, Brězyny = na Brězynach, Klinčk, Tchóŕ, Podtchóŕ, Stołpiki, W Šimanach, Wopalnišća (hdźež prjedy wjes "Pětrowskecy" steješe), Močidła, Syćizny, Dołki (tež: na Dołach), Wiwalca (hórka), Pod Wiwalcu, Pusćina.

## Stawizny

Wuchodnje Tchórja namakachu so popjelnicy, brónje a druhe powostanki sydlišćow, z kotrychž so na wobsydlenje před 4000 lětami slědować hodźi.

Ladko Słoneje Boršće, kotraž je sydlerskostawiznisce přidróžny nawsowc, leži při dźensnišej dróze Handrija Zejlerja. Wjeska sama so prěni króć w lěće 1359 jako *Salczforst* naspomni. Dołho přisłuša ležownostne knjejstwo Budyskemu tachanstwu. Hižo wot srjedźowěka přeběži njedaloko wjeski nadregionalnje wuznamna *[[Via regia|Wysoka dróha]]*, kotraž tu ze Židowa dale do Kamjenca wjedźeše.

Serbske a němske mjeno sydlišća matej samsny woznam a poćahujetej so po najznaćišej teoriji na *sól*, kotryž so tež po Wysokej dróze transportowaše. Z tym hodźeše so Słona Boršć wot druhich sydlišćow we wokolinje, kotrež so tež *Boršć* mjenowachu, rozeznawać. Arnošt Muka je porno tomu namjetował pochad wot *słonneje [słónčneje] boršće*, při čimž pochadźa słowo *boršć* wot starosłowjanskeho *borište* (bor = chójna).

Na zakładźe wuhlada na Słonoboršćanskim Tchórju wudźěła Napoleon 19. meje 1813, dźeń do bitwy pola Budyšina, plan bitwišća. W lěće 1865 staji so na horje Tchór měrjenski stołp kralowsko-sakskeje triangulacije. Wot 1892 ma Słona Boršć swójski kěrchow při puću do Hornjeho Wunjowa.

W běhu bitwy wo Budyšin kónc apryla 1945 buchu we wsy při wojowanjach 16 twarjenjow dospołnje a 21 zdźěla skóncowane. Nimo toho přisadźi šěsć wobydlerjow swoje žiwjenje.

Hač do lěta 1969 běše Słona Boršć samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Smochćicy, Horni Wunjow a Lešawa (wot 1948) a Ćemjercy (wot 1950). W lěće 1969 zjednoćeštej so Słona Boršć a Bolborcy ke gmejnje Słona Boršć-Bolborcy, kotraž so 1994 Małemu Wjelkowej a 1999 zhromadnje Budyšinej přizamkny.

## Wobydlerstwo
W lěće 1834 měješe Słona Boršć 161 wobydlerjow, mjez nimi 71 katolikow (44&nbsp;%). W přichodnych lětdźesatkach stupaše ličba wobydlerjow wot 198 (1871) a 210 (1890) hač na 221 (1925). W lěće 1925 naličichu so při tym 197 ewangelskich (89&nbsp;%) a 24 katolskich wěriwych (11&nbsp;%). W swojej statistice naliči Arnošt Muka 1883/84 213 wobydlerjow, mjez kotrymiž běchu 180 Serbja (85&nbsp;%) a 33 Němcy. Po Druhej swětowej wójnje zwyši so wobydlerstwo dla přesydlenja z wuchoda krótkodobnje. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 44&nbsp;%. Dźensa je ličba wobydlerstwa stabilna.

Ewangelscy wěriwi su do Budyskeje wosady swj. Michała a katolscy wěriwi do wosady swj. Pětra zafarowane.

## Wosobiny

* Jakub Delenka (1695–1763), rězbar, narodźeny w Słonej Boršći
* Handrij Zejler (1804–1872), serbski basnik a załožer serbskeje narodneje literatury, narodźeny w Słonej Boršći
* Michał Kětan (1892–1965), farar a redaktor, narodźeny w Słonej Boršći

## Pomniki
Wopomnišćo při wuchodnej skłoninje Tchórja dopomni wot lěta 1948 na 43 židowskich žonow z Němskeje, Madźarskeje, Pólskeje, Francoskeje, Belgiskeje, Nižozemskeje, Čěskeje a Słowakskeje, kotřiž běchu so přez SS-komando 12. februara 1945 tu w pěskowej jamje zamordowali.

We wsy dopomni pomnik na Handrija Zejlerja, najsławnišeho syna Słoneje Boršće. Při jeho ródnym domje dopomni tež taflička na njeho.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Słonej Boršći|Kulturne pomniki w Słonej Boršći]]*

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz