open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Běły lěpjenk

**Běły lěpjenk** (*Silene latifolia*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Běły lěpjenk je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 120 cm. Rostlina njese pak muske pak žónske kćenja.

Korjeń je rěpojty a wobsahuje saponiny. 

Stołpik je kosmaty.

Přećiwostejne łopjena su lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač awgusta (wot junija hač do septembra). Jednosplažne kćenja docpěja wulkosć wot 1,5 hač 2 cm a steja w pakićach. Žónske kćenja maja brjuchaty keluch, mjeztym zo muske kćenja maja cylindriski keluch. Krónowe łopješka su dwustołpowe a njesu na póžěrku šupiznu. Keluškowa rołka docpěwa dołhosć wot 18 hač 25 mm.

Wodnjo wupadaja kćenja zwjadłe, ale su wot pózdnjeho popołdnja hač do ranja wočinjene a intensiwnje wonjeja a so wot nócnych mjetelow wopytuja. 

### Płody
Zubki płodoweje kapsle zrunane steja.

## Stejnišćo
Rosće na pućach a na rolach, na drjebiznowych městnach a na železniskich nasypach. Ma radšo po prawym měrje suche, wutkate a bazowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Podobna družina
*Čerwjeny kobjelkač (*Silene dioica*) ma čerwjene, wodnjo wočinjene kćenja.

## Synonymy
*	Lychnis alba Mill. - Gard. Dict., ed. 8: no. 4 (1768) 	 
*	Lychnis arvensis P. Gaertn., B. Mey. & Scherb. - Oekonom.-Techn. Fl. Wetterau, 2: 117 (1800) 	
*	Lychnis pratensis Rafn - Danm. Holst. Fl., 2: 792 (1800)  	 
*	Melandrium pratense (Rafn) Röhl. - Deutschl. Fl., ed. 2,, 2: 274 (1812) 	 
*	Lychnis divaricata Rchb. - Iconogr. Bot. Pl. Crit., 4: 3 (1826) 	 
*	Silene pratensis (Rafn) Godr. - Mém. Soc. Roy. Sci. Nancy, 1846: 171 (1847)
*	Melandrium album (Mill.) Garcke - Fl. N. Mitt.-Deutschland, ed. 4: 55 (1858) 
*	Silene alba (Mill.) E. H. L. Krause - in: Sturm, Deutschl. Fl., ed. 2,, 5: 98 (1901) non Muhl. ex Britton 1893, nom. illeg.
*	Silene alba subsp. alba

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 46, z wědomostnymaj mjenomaj *Silena alba* a  *Melandrium album* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 140, z wědomostnymi mjenami *Silene latifolia*, *Melandrium album*, *Silene alba* 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Čerwjeny kobjelkač

**Čerwjeny kobjelkač** (*Silene dioica*) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Čerwjeny kobjelkač je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 90 cm. Rostlina je wotstejo kosmata.

Přećiwostejne łopjena su sćenka jejkojte, wótre a sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot apryla hač do septembra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 1,5 hač do 2,5 cm a steja w čumpatych pakićach. Muske a žónske kćenja su na rozdźělnych rostlinach, při čimž žónske kćenja maja brjuchaty keluch a muske kćenja maja cylindriski keluch. Pjeć krónowych łopješkow je dwustołpowe, ćmoworóžojte, jara rědko běłe a njesu na póžěrku 1-2 m wysoku šupiznu. Keluch je dźesaćnerwny a sylnje kosmaty. 

Kćenja su  wodnjo a w nocy wočinjene.

### Płody
Zubki płodoweje kapsle su won zawite.

## Stejnišćo
Rosće na włóžnych łukach a w swětłych lěsach. Preferuje wutkate a bazowe, čumpate pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Podobna družina
*Běły lěpjenk (*Silene latifolia*) ma běłe kćenja, kotrež wodnjo zwjadłe wupadaja.

## Synonymy
*	*Lychnis dioica L.* - Sp. Pl.: 437 (1753)* -  Typus: Herb. Linn. No. 602.6, "6 dioica / Cucubalus dioicus" (lecto- Talavera & Muñoz Garmendia 1989)	 
*	*Lychnis dioica var. rubra Weigel* - Fl. Pom. Rug.: 85 (1769) 	 
*	*Lychnis sylvestris Schkuhr* - (1791)  	 
*	*Lychnis diurna Sibth.* - Fl. Oxon.: 145 (1794)  	 
*	*Melandrium sylvestre (Schkuhr) Röhl.* - Deutschl. Fl., ed. 2,, 2: 274 (1812)  	 
*	*Melandrium diurnum (Sibth.) Fr.* - Bot. Not.: 170 (1842)  	 
*	*Melandrium dioicum (L.) Coss. & Germ.* - Syn. Anal. Fl. Paris: 28 (1845)  	 
*	*Melandrium rubrum Garcke* - Fl. N. Mitt.-Deutschland, ed. 4: 55 (1858), nom. illeg.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 204, z wědomostnymaj mjenomaj *Silene dioica* a *Melandrium rubrum* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 36, z wědomostnymaj mjenomaj *Silene dioica* a *Melandrium rubrum* 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Skalny lěpjenk

**Skalny lěpjenk** (*Silene rupestris*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje

Skalny lěpjenk je naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm.

Łopjena su jejkojće-lancetojte, wótre, sedźace a namódreń zelene.

Kćěje wot julija hač awgusta. Běłe hač róžojtočerwjene kćenja steja w widlicojće rozhałuzowanym kwětnistwje. Krónowe łopješka su dwójce tak dołhe kaž blědozelene, tupje zubate keluškowe łopješka. 

## Stejnišćo
Rosće na suchich, kamjentnych, małowapnitych zwisach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach Europy rozšěrjena.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 46 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wšědna mjechčeńca

**Wšědna mjechčeńca** (*Stellaria aquatica*, syn.: *Myosoton aquaticum*) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Wšědna mjechčeńca je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač do 120 cm.

Štyrihranity stołpik je nižoležacy abo stupacy.

### Łopjena
Přećiwostejne łopjena su wutrobojto-jejkojte, wótre a docpěwaja dołhosć wot 3 hač do 8 cm. Delnje łopjena su jenož krótko stołpikate. 

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Běłe kćenja maja pjeć pěstkow a docpěwaja wulkosć wot 12 hač do 15 mm. Krónowe łopješka su nimale hač do spódka dwustołpowe a ze 7-10 mm něhdźe tak dołhe kaž keluškowe łopješka.

### Płody
Płodowa kapsla so z pjeć zapadakami puknje.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na brjohach, w hrjebjach, łučinach, wjerbowych kerčinach a włóžnych lěsnych pućach. Preferuje mokre, jara wutkate pódy. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Wobrazy

Dataja:Myosoton kz2.jpg|Kwětnistwo z kćenjowymi pupkami a wotewrjenymi kćenjemi.
Dataja:Myosoton kz1.jpg|Rozhałuzowanje a łopjena.


## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 50, z wědomostnym mjenom *Myosoton aquaticum* a ze synonymom *Malachium aquaticum* 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 140 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

*
Mydlica

**Mydlica** (*Saponaria*) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Družiny (wuběrk)
W srjedźnej Europje sćěhowace družiny wustupuja:
* čerwjena mydlica (*Saponaria ocymoides*)
* wšědna mydlica (*Saponaria officinalis*)
* :de:Zwerg-Seifenkraut (*S. pumilio* (L.) Fenzl ex A. Braun, Syn.: *S. pumila*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Wšědna mydlica

**Wšědna mydlica** (*Saponaria officinalis*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Wšědna mydlica je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač do 80 cm.

Stołpiki su nahe abo rozpjeršene krótkokosmate.

Łopjena su přećiwostejne, lancetojte hač jejkojte. Wone njesu tři podołhostne nerwy a docpěwaja dołhosć wot 5 hač do 10 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do septembra. Kćenja docpěja šěrokosć wot 2,5 cm a steja w nakónčnych pozdatnych wokołkach. Krónowe łopješka su swětłoróžojte abo ćmoworóžojte, druhdy běłe, zarězane. Keluch je cylindriski, nahi, čerwjenojty abo róžojty a docpěje dołhosć wot 20 hač do 25 mm.

### Maćizny
Podzemske dźěle rostliny wobsahuja 2-5 procentow saponinow. Tute su prjedy jako narunanje za mydło słužili, dokelž hromadu z wodu tworja pěnu a wuwiwaja myjnu móc.

## Stejnišćo
Rosće w njerodźowych wobrostach na rěčnych brjohach, na pućach, na drjebiznowych městnach, na nasypach a na ladźe. Ma radšo wutkate, kamjentne abo pěskowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, stronje 48, 202 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 32 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Čerwjena mydlica

**Čerwjena mydlica** (*Saponaria ocymoides*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopis
Čerwjena mydlica docpěje wysokosć wot 10 hač 30 cm.

Stołpiki su ležace abo wustupowace. Wone njesu krótke žałzowe kosmy.

Łopjena su łopatkojte a docpěja dołhosć wot 1 hač do 3 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja su krótko stołpikate a steja na kóncach hałuzow w promjenjach. Keluch je husto žałzokosmaty. Krónowe łopješka su čerwjene a docpěja dołhosć wot 12 hač 18 mm.

## Stejnišćo
Rosće na wapnowej drjebiznje a w swětłych chójnowych lěsach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Systematika
Družina ma dwě poddružinje
* *Saponaria ocymoides* subsp. *ocymoides* - Nominatna rasa, kaž wopisana
* *Saponaria ocymoides* subsp. *alsinoides* - Rostlina je  šwižniša, njesu mjenje kćenjow a mjeńše kćenja hač subsp. *ocymoides*. Endemiska na Korsice ale tež na Sardiniskej. Tu faluje subsp. *ocymoides*

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 202 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

*
Myšonc

**Myšonc** (*Minuartia*) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*).

## Systematika
Rodowe mjeno *Minuartia* bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w *[[Species Plantarum]]*, 1, S. 89-90  najprjedy wotzjewjene. Typusowa družina je *Minuartia dichotoma* L.. Synonymy za *Minuartia* L. su *Alsinanthe* (Fenzl) Rchb., *Alsine* Gaertn., *Alsinopsis* Small, *Greniera* J.Gay, *Hymenella* Moc. & Sessé, *Lidia* Á.Löve & D.Löve, *Minuopsis* W.A.Weber, *Porsildia* Á.Löve & D.Löve, *Queria* L., *Rhodalsine* J.Gay, *Selleola* Urb., *Tryphane* Rchb., *Wierzbickia* Rchb.. Ród *Minuartia* słuŝa k tribusej Alsineae w podswójbje Alsinoideae znutřka swójbje Caryophyllaceae.  Rodowe mjeno *Minuartia* česći španiskeho lěkarja a botanikarja Juan Minuart (1693–1768).

* běły myšonc (*Minuartia hybrida*)
* čećikaty myšonc (*Minuartia rubra*)
* lěpjacy myšonc (*Minuartia viscosa*)
* mólički myšonc (*Minuartia sedoides*)
* nalětni myšonc (*Minuartia verna*)
* puckojty myšonc (*Minuartia cherlerioides*)
* rakuski myšonc (*Minuartia austriaca*)
* runy myšonc (*Minuartia stricta*)
* seršćowy myšonc (*Minuartia setaceae*)
* skalny myšonc (*Minuartia rupestris*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Nalika

**Nalika** (*Dianthus*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* brodojta nalika (*Dianthus barbatus*)
* cančkata nalika (*Dianthus plumarius*)
* ćećikata nalika (*Dianthus armeria*)
* dźiwja nalika (*Dianthus deltoides*) 
* chinska nalika (*Dianthus chinensis*)
* japanska nalika (*Dianthus japonicus*)
* lěsna nalika (*Dianthus seguieri*)
* pěskowa nalika (*Dianthus arenarius*)
* skalna nalika (*Dianthus sylvestris*)
* swjatkowna nalika (*Dianthus gratianopolitanus*)
* šćětkojta nalika (*Dianthus carthusianorum*)
* wosebna nalika (*Dianthus superbus*) 
* zahrodna nalika (*Dianthus caryophyllus*)

## Wobrazy

Wobraz:Bartnelke.jpg|brodojta nalika (*Dianthus barbatus*)
Wobraz:Dianthus_petraeus1.jpg|(*Dianthus petraeus*)
Wobraz:Dianthus_gratianopolitanus0.jpg|swjatkowna nalika (*Dianthus gratianopolitanus*)


Wobraz:Dianthus_chinensis.jpg|chinska nalika (*Dianthus chinensis*)
Wobraz:Dianthus_caryophyllus_Colori_Joy_(p)_2005-12-04.JPG|zahrodna nalika (*Dianthus caryophyllus*)
Wobraz:Dianthus_sylvestris.JPG|skalna nalika (*Dianthus sylvestris*)


## Noty
Dźiwja nalika

**Dźiwja nalika** (*Dianthus deltoides*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). Dalše serbske mjeno je **swědračk**.

## Wopisanje
Dźiwja nalika je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 40 cm. Rostlina njese njekčějace wubitki.

Stołpik je husto, krótko kosmaty a njese 1-3 kćenja.

Łopjena su linealiske.

Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja su ćmowopurpurne, docpěwaja šěrokosć wot 1,2 hač 1,8 cm a steja zwjetša na kóncach rozhałuzowanych stołpikow. Krónowe łopješka maja ćěmnu prěčnu liniju a běłe dypki. Na spódku kćenjow stej dwě owalnej, krótko kochtatej keluškowej šupiznje.

## Stejnišćo
Rosće na suchich łukach a pastwach nad silikatowej kamjeniznu, skłoninach, pěskowych trawnikach. Preferuje suche, małowapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 206 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 32 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Serbske rěčne pomniki

**Rěčne pomniki** su teksty ze staršich etapow rěče, w kotrychž je so starši rěčny staw zachował. Z jich pomocu je husto móžno, staršu podobu konkretneje rěče rekonstruować a tak wuwiće rěče sćěhować.

Za serbšćinu je poměrnje mało rěčnych pomnikow dokładźenych, štož ma wšelake, wosebje socialne přičiny. Nimo drobnych glosow z 12. lětstotka (Magdeburgske glosy) namakamy zachowane serbske rěčne pomniki hłownje wot 16. lětstotka.

## Někotre hornjoserbske rěčne pomniki

*Budyska přisaha - přisaha Budyskich měšćanow něhdźe wokoło lěta 1500
*Gregoriusowe kěrlušowe knižki - kěrlušowe knižki z lěta 1593
*Warichiusowy katechizm - katechizm z lěta 1595 (w Lubijskej narěči)
*Martinijowe pokutne psalmy - psaltar z lěta 1627 (w Lubijskej narěči)
*Bartske kěrlušowe knižki - kěrlušowe knižki z prěnjeje połojcy 17. lětstotka
*Cichoriusowy rukopis - wobšěrny rukopis Cichoriusa, nastaty do 1663
*Frenclowej sćeni Mateja a Marka - ćišćany přełožk Michała Frencla sćenjow Mateja a Marka z lěta 1670
*Frenclowa Budestečanska dupa - wobšěrne prědowanje Michała Frencla z lěta 1688.
*Frenclowy Mały katechizm - Mały katechizm w přełožku Michała Frencla z lěta 1693
*Psaltar 1703 - Psaltar w přełožku wjacorych serbskich duchownych z lěta 1703
*Nowy Zakon 1706 - Přełožk Michała Frencla Noweho Zakonja z lěta 1706
*Biblija 1728 - Prěnje wudaće cyłeho swjateho pisma w přełožku wjacorych serbskich duchownych z lěta 1728

## Literatura
*Schuster-Šewc, H.: *Sorbische Sprachdenkmäler 16.-18. Jahrhundert*, Budyšin 1967.
*Schuster-Šewc, H.: *Die ältesten Drucke des Obersorbischen*, Budyšin 2001.
*Schuster-Šewc, H.: *Rukopis Jana Cichoriusa z lěta 1663* (= Mały rjad Serbskeho instituta 9), Budyšin 2006.
*Wölkowa, S.: *Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami* (= Mały rjad Serbskeho instituta 10), Budyšin 2007.
Šćětkojta nalika

**Šćětkojta nalika** (*Dianthus carthusianorum*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Šćětkojta nalika je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm. Rostlina je naha.

Stołpik je nahi a prosty.

Łopjena su linealne abo wusko lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot 2 hač 4 mm.

Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja docpěwaja šěrokosć wot 20 hač 25 mm a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch (maksimalnje po třicećoch) w hłójčkojtych promjenjach, kotrež su wot brunokožowych wysokich łopješkow wobdate. Krónowe łopješka su prědku zubate, ćmowopurpurowe. Keluškowa rołka je brunočerwjena. Keluškowe šupizny su nahe, suchokožowe a krótše hač keluch. Zwjetša so 1-3 kćenja runočasnje puknu.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, słónčnych zwisach, skłoninach a lěsnych kromach. Preferuje ćopłe, suche, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej Europje rozšěrjena.

## Noty
 

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 206 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 34 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Ćećikata nalika

**Ćećikata nalika** (*Dianthus armeria*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Ćećikata nalika je jednolětna abo dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je krótko kosmata.

Wšě stołpiki njesu kćenja, při čimž stołpikowe suki su tróšku stołstnjene.

Łopjena docpěwaja dolhosć wot 10 cm a steja w spódnjej rozetu a přećiwostejnje na stołpiku. Wone su wusko lancetojte.

Kćěje wot junija hač awgusta. Purpurowe abo čerwjene, běle blakate kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 1 cm a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch (dwacećoch) w promjenjach. Wone su wot zelenych wysokich łopješkow wobdate. Keluškowe šupizny su kosmate, zelene a nimale tak dołhe kaž keluch. Krónowe łopješka su prědku zubate.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, w kerčinach, na lěsnych kromach, pućach, pěskowcowych skłoninach a nadróžnych kromach. Preferuje zwjetša małowapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 206 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 34 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wosebna nalika

**Wosebna nalika** (*Dianthus superbus*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). Dalše serbske mjeno je **wosebnička**.

## Wopis

Wosebna nalika je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 hač 60 cm. Rostlina je naha.

### Łopjena
Łopjena su přećiwostejne, linealno-lancetojte a docpěja dołhosć wot 12 cm a šěrokosć wot 3 hač 5 mm. Delnje su tupe, mjeztym zo hornje su wótre. Wone su trawuzelene.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač septembra. Lila hač swětłopurpurowe Kćenja docpěja wulkosć wot 3 hač 4,5 cm. Krónowe łopješka docpěja dołhosć wot 15 hač 35 mm a su hač do srjedźišća trodlaće škałobate, tak zo wupada kaž bychu brodu měli. Keluch docpěje dołhosć wot 2 hač 3 cm. Keluškowe šupizny su owalne, nadobo kónčkojte a 1/4-1-3 tak dołhe kaž keluch.

## Stejnišćo
Rosće na łuhojtych łukach a na hrjebjowych kromach. Ma radšo mokre, wapnite, stuchło-humosowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 206 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 34 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Nochćowc

*Nochćowc* (Polycarpon) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** štyriłopjenaty nochćowc (*Polycarpon tertaphyllum*)
Skalna nalika

**Skalna nalika** (*Dianthus sylvestris*) je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Skalna nalika docpěwa wysokosć wot 10 hač 40 cm. Rostlina je naha a rosće w čumpatych trawnikach.

Stołpik njese zwjetša jedne kćenje.

Łopjena su ćmowozelene, rynojte a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač 2 mm. 

Kćěje wot junija hač julija. Keluškowe šupizny su owalne a nadobo do krótkeho kónčka hromadu ćehnjene. Krónowe łopješka su róžojte, na spódku njekosmate, prědku zubate a docpěwaja dołhosć wot 8 hač 15 mm.

## Stejnišćo
Rosće na kamjetnych zwisach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje Europy rozšěrjena.

## Systematika
Sćěhowace poddružiny so rozeznawaja :
* *Dianthus sylvestris* subsp. *aristidis* 
* *Dianthus sylvestris* subsp. *bertisceus* 
* *Dianthus sylvestris* subsp. *longibracteatus* 
* *Dianthus sylvestris* subsp. *longicaulis*
* *Dianthus sylvestris* subsp. *nodosus*
* *Dianthus sylvestris* subsp. *siculus*
* *Dianthus sylvestris* subsp. *sylvestris*
* *Dianthus sylvestris* subsp. *tergestinus*

## Noty


## Žórła
* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Paćerki

**Paćerki** (*Illecebrum*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* *Illecebrum capitatum*
* *Illecebrum monsonia*
* *Illecebrum obliquum*
* *Illecebrum paronychia*
* *Illecebrum sibiricum*
* mutličkate paćerki (*Illecebrum verticillatum*)
Mutličkate paćerki

**Mutličkate paćerki** (*Illecebrum verticillatum*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopis
Mutličkate paćerki docpěwaja wysokosć wot 5 hač 25 cm.

Stołpik je ležacy a na sukach korjeni.

### Łopjena
Łopjena su wopak jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 5 mm.

### Kćenja
Kćěje wot julija hač septembra. Kćenja steja w rozporostejnych kłubičkach. Krónowe łopješka su běłe a nitkojte. Keluškowe łopješka su běłe, kaž chrymst stołstnjene, docpěwaja dołhosć wot 2 mm a maja kochtowy kónčk.

## Stejnišćo
Rosće na włóžnych kromach pućow a na pěskowych pódach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 352 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Pěskownička

*Pěskownička* (Arenaria) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** banćikata pěskownička (*Arenaria graminifolia*)
*** ćeńkostołpikata pěskownička (*Arenaria leptoclados*)
*** dwukwětna pěskownička (*Arenaria biflora*)
*** mikawčkata pěskownička (*Arenaria ciliata*)
*** płónćikojta pěskownička (*Arenaria serpyllifolia*)
Plesawka

**Plesawka** (*Moehringia*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* alpska plesawka (*Moehringia polygonoides*)
* mikawčkata plesawka (*Moehringia ciliata*)
* mochowa plesawka (*Moehringia muscosa*)
* rjapkata plesawka (*Moehringia trinervia*)

## Noty
Rjapkata plesawka

**Rjapkata plesawka** (*Moehringia trinervia*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Rjapkata plesawka je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 10 hač 30 cm.

Stołpik je postupowacy a krótko kosmaty.

Łopjena su přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 30 cm. Wone maja tři, rědko pjeć bóčnych nerwow. Delnje łopjena su dołho stołpikate, mjeztym zo hornje łopješka su krótko stołpikate, jejkojte a kónčkojte. Wone so w přez-swětle punktowane zdaja.

Kćěje wot meje hač julija. Běłe kćenja su njenahladne, docpěwaja šěrokosć wot 5 hač 6 mm a steja w rozporach abo po wjacorych na kóncu hałuzy. Keluškowe łopješka su třinerwne, krótko kosmate a dwójce tak dołhe kaž njerozdźělene krónowe łopješka.

## Stejnišćo
Rosće w lisćowych a jehlinowych lěsach z podrostom, na lěsnych wosykach a na lěsnych pućach. Preferuje zwjetša bjezwapnowe, čumpate hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena, při čimž w juhu  jenož w horinach wustupuje.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 52 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 136 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Plěwjel

**Plěwjel** (*Holosteum*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wokołkowy plěwjel (*Holosteum umbellatum*)

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
* Lisćina družinow při Ipni.org 
* Wobrazow někotrych družinow
Wokołkowy plěwjel

**Wokołkowy plěwjel** (*Holosteum umbellatum*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopis
Wokołkowy plěwjel je jednolětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač 25 cm.

Stołpik njese jenož dwaj hač štyri łopjenowe pory.

### Łopjena
Spódnja rozeta wobsteji z dołho-jejkojtych, wótrych łopjenow. Łopjena na stołpiku su přećiwostejne a sedźace.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač meje. Wokołki wobsteja z třoch hač dwanaće za sobu rozkćěwacych kćenjow z dołhimi stołpikami. Kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe 1 cm a maja prědku zubate, běłe, 4-6 mm dołhe krónowe łopješka. Překćěte kćenja su dozady wotwisowane.

## Stejnišćo
Rosće na winicach, winicowych murjach, rolach, nawěwach, pěskowych trawnikach, šćerkowych třěchach a nasypach. Ma radšo zwjetša małowapnate, šćerkowe, pěskowe a kamjentne pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 48 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 138 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Wotkazy

*
Přetoržnička

**Přetoržnička** (*Herniaria*) je ród ze swójby nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hładka přetoržnička (*Herniaria glabra*) 
* kosmata přetoržnička (*Herniaria hirsuta*)
* šěra přetoržnička (*Herniaria incana*)
Hładka přetoržnička

**Hładka přetoržnička** (*Herniaria glabra*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). Dalše serbske ludowe mjeno je **močenka**.

## Wopis
Hładka přetoržnička je jednolětna rostlina abo trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 30 cm. Lêžaca rostlina je naha abo słabje kosmata a jara rozhałuzowana.

### Łopjena
Łopjena su zdźěla přećiwostejne, zwjetša pak schódne, owalne hač lancetojte, sedźace, nahe žołtozelene a docpěwaja dołhosć wot 3 hac 8 mm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe 1 mm, wutworja kłubičku ze sydom hač dźesać kćenjow a steja w łopjenowych rozporach. Krónowe łopješka su swobodne, prašiwe abo faluja. 

### Maćizny
Rostlina wobsahuje saponiny, flavoniody a hydroksykumariny.

## Stejnišćo
Rosće na nawěwach, pućach, pěskowych trawnikach, dwórnišách a w zahrodnistwach. Preferuje suche, małowapnite, pěskowe abo šćerkojte pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 352 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 368 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Skalnička

**Skalnička** (*Petrorhagia*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* hłójčkata skalnička (*Petrorhagia prolifera*)
* wurličkata skalnička (*Petrorhagia saxifraga*)
Hłójčkata skalnička

**Hłójčkata skalnička** (*Petrorhagia prolifera*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Wopisanje
Hłójčkata skalnička je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm.

Łopjena steja w spódnjej rozece a přećiwostejne na stołpiku, mjeztym zo su porowje na bazy zrosćene. Wone docpěwaja dołhosć wot hač do 4 cm.

Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su róžojte, docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1 cm a steja po małkich w nakónčnych hłójčkach. Krónowe łopješka su słabje zarězane.

Jeli rostlina hižo za čas nazymy kochory pušća, da so rozety wuwiwaja a w nalěću rozhałuzowane rostliny. Jeli rostlina hakle za čas nalěta kochory pušća, da rostiiny wostanu njerozhałuzowane.

## Stejnišćo
Rosće na dźěratych pěskowych a suchich trawnikach, na nawěwach, skalnych hłowach, kamjentnych nasypach a železniskim šotrje.  

## Rozšěrjenje

## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 36 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Wurličkata skalnička

**Wurličkata skalnička** (*Petrorhagia saxifraga*) je rostlina ze swójby  nalikowych rostlinow (*Caryophyllaceae*). 

## Synonym
* *Tunica saxifraga*

## Wopisanje
Wurličkata skalnička docpěwa wysokosć wot 10 hač 25 cm.

Łopjena su prynkojte a docpěwaja dołhosć wot 1 cm. 

Kćěje wot junija hač septembra. Kćenja steja po jednym w čumpatych, pakićojtych kwětnistwach. Keluch docpěwa dołhosć wot 4 hač 6 mm a je wot štyrjoch suchokóžnych šupiznow wobdaty. Krónowe łopješka su swětłolila hač róžojte a maja tři ćmowe žiłki.

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach a skalnych zwisach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Němskej, dołach centralnych a južnych Alpach a w južnej Europje rozšěrjena.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 202 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Sólnička

*Sólnička* (Honckenya) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (Caryophyllaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wšědna sólnička (*Honckenya peploides*)
Gregoriusowe kěrlušowe knižki

**Gregoriusowe kěrlušowe knižki** su jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow. Jedna so wo rukopis, kotryž pochadźa prawdźepodobnje z lěta 1593. W lěće 1884 bě jón Hendrich Jordan w Popojcach namakał. Dźensa je tekst wobstatk Serbskeho kulturneho archiwa w Budyšinje (signatura: MS VI 16 A).

Awtor rukopisa njehodźeše so dotal z wěstosću identifikować, wjele pak rěči za to, zo jedna so wo katolskeho duchowneho. Na prěnim łopjenu je spóznać připis Gregorius a spočatk swójbneho mjena (jenož pismik B). W swojim wobšěrnym pojednanju pokaza S. Wölkowa (2007:8), zo móhło so při tym ewtl. wo Georgiusa Brenarja jednać. Wěnowany je rukopis Gregoriusej Leisentrittej.

## Rěč rukopisa
Jako najstarši wobšěrny hornjoserbski rukopis pokazuje wobjednawany rěčny pomnik tójšto archaiskich formow.

We wobłuku fonetiki su to:
*labiowelarizacija (změna *y* > *o,ó,u*) so hišće njejewi
**a* mjez mjechkimaj konsonantomaj je zasadnje zdźeržane
*spirantiske *ch* je zachowane
*dentalne wurjekowanje twjerdeho *l* (ł) je zachowane
*palatalne *w* mjez wokalomaj je zwjetša zachowane
*wuzwukowe **ě* resp. **ьje* kontinuuje so jako -*'e*

Po rěči rozeznawa so Gregoriusowy rukopis zdźěla wot rěče Warichiusa. Njeje pak móžno, rukopis rěčnje jasnje lokalizować. Wěste přiznamjenja pak na to pokazaja, zo pochadźa rukopis ze zapadnych resp. sewjerozapadnych kónčin hornjoserbskeho rěčneho teritorija.

Cyły rukopis w transliteraciji a transkripciji a jako faksimile originala je w lěće 2007 S. Wölkowa spřistupniła a wědomostnje komentowała.

## Literatura
Wölkowa, S., *Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami* (= Mały rjad Serbskeho instituta 10), Budyšin: 2007.
Štyrjenka

**Štyrjenka** (*Moenchia*) je ród ze swójby  nalikowych rostlinow  (*Caryophyllaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* runa štyrjenka (*Moenchia erecta*)
Bjezwotrožka

**Bjezwotrožka** (*Aceras*) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** mužikowa bjezwotrožka (*Aceras anthropophorum*)
Błyšćawka

**Błyšćawka** (*Liparis*) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** bahnowa błyšćawka (*Liparis loeselii*)
Bletila

**Bletila** (*Bletilla*) je ród ze swójby  orchidejowych rostlinow  (*Orchidaceae*). 

## Systematika
Wobsahuje sćěhowace družiny:

**[[Bletilla chartacea]]*
**[[Bletilla cotoensis]]*
**[[Bletilla foliosa]]* 
**[[Bletilla japonica]]*
**[[Bletilla morrisonicola]]*
**[[Bletilla ochracea]]*
**[[Bletilla scopulorum]]*
**[[Bletilla sinensis]]
**(Bletilla striata)* [[smužkata bletila]]
**Bletilla szetschuanica
*''Bletilla yunnanensis
Byklinka

**Byklinka** (*Himantoglossum*) je ród ze swójby  orchidejowych rostlinow  (*Orchidaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

# *[[Himantoglossum adriaticum]]* H.Baumann, Orchidee (Hamburg) 29: 171 (1978). 
# *[[Himantoglossum affine]]* (Boiss.) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 15: 287 (1918). 
# *[[Himantoglossum calcaratum]]* (Beck) Schltr., Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Sonderbeih. A 1: 145 (1927). 
# *[[Himantoglossum caprinum]]* (M.Bieb.) Spreng., Syst. Veg. 3: 694 (1826). 
# *[[Himantoglossum formosum]]* (Steven) K.Koch, Linnaea 22: 287 (1849). 
# *[[Himantoglossum hircinum]]* (L.) Spreng., Syst. Veg. 3: 694 (1826). wšědna byklinka
# *[[Himantoglossum montis-tauri]]* Kreutz & W.Lüders, J. Eur. Orch. 29: 655 (1997). 

## Eksterne wotkazy
Črijenk

**Črijenk** (*Cypripedium*) je ród ze swójby  orchidejowych rostlinow  (*Orchidaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* europski črijenk (*Cypripedium calceolus*)
* japanski črijenk (*Cypripedium japonicum*)

## Noty
Europski črijenk

**Europski črijenk** (*Cypripedium calceolus*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

## Wopisanje
Europski črijenk je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 50 cm.

Stołpik je łopjenaty a njese jedne hač, dwě, rědko tři kćenja.

Łopjena su šěroko-eliptiske, swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 12 cm (20 cm) a šěrokosć wot 11 cm. Wone su na kromje a na nerwach sćeńka kosmate.

Kćěje wot meje hač junija. Hubka je na tofl podobna, žołta a ćmowje žiłata a blakata a docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 cm a šěrokosć wot 3 cm. Wostatne kćenjowe łopješka su purpurowobrune. Bóčne kćenjowe łopješka často su spiralojće wjerćane.

## Stejnišćo
Rosće w lěsach z trawojtym abo zelišćowym podrostom a w kerčinach. Preferuje bazowe, zwjetša wapnite pódy w połsćinje.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjernej a srjedźnej Europje rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot něhdźe 1600 m wustupuje. 

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 144, 346 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 340 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy
Wulka dwěnka

**Wulka dwěnka** (*Listera ovata*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

## Wopisanje
Wulka dwěnka je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač do 50 cm.

Łopjena su šěroko-owalne a hrube.

Kćěje wot meje hač do junija. Kćenja steja po dwacećoch hač po štyrcećoch w dołhich kićach a docpěwaja dołhosć wot 1 hač 2 cm. Wone njenjesu wotrohu. Hubka je hač do srjedźišća zarězana. Zbytne kćenjowe łopješka su hromadu nygace. Kćenja husančniki přiwabjuja, ale tež zahrodne lisćowe bruki je wopróša.

## Stejnišćo
Rosće we włóžnych lisćowych lěsach, łučinowych lěsach a na hórskich łukach. Preferuje wutkate pódy w połsćinje.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Podobna družina
* Mała dwěnka (*Listera cordata*) docpěwa jenož wysokosć wot hač do 20 cm. Jeje hubka je brunočerwjena.

## Noty


## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 378 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Dwojomudka

**Dwojomudka** (*Chamorchis*) je ród ze swójby  orchidejowych rostlinow  (*Orchidaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* alpska dwojomudka (*Chamorchis alpina*)
Hnězdowka

**Hnězdowka** (*Neottia*) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* wšědna hnězdowka (*Neottia nidus-avis*)

## Noty


## Eksterne wotkazy
Kwěćikaty jednolist

**Kwěćikaty jednolist** (*Malaxis monophyllos*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow   (*Orchidaceae*). 

## Wopisanje
Kwěćikaty jednolist je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 7 hač do 30 cm.

Łopjena su jejkojte, maja mnohe podołhostne nerwy,  so na hornim boku błyšća a docpěwa dołhosć wot 2 hač do 9 cm.

Kćěje wot junija hač do julija. Šwižne, cylindriske kwětnistwo wobsteji z hač do 80 kćenjow, kotrež žanu wotrohu nimaja. Kćenja so za čas wuwića wokoło 360 stopjenjow wjerću.

## Stejnišćo
Rosće w łučinowych lěsach, na žórłowych zwisach. Preferuje ze sakanja włóžne  pódy na stejnišćach z wysokej włóžnosću powětra a sćinom.

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 380
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Jednomudka

**Jednomudka** (*Herminium*) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae). Wobsahuje sćěhowace družiny:

*** wšědna jednomudka (*Herminium monorchis*)
Kokulinda

**Kokulinda** (*Platanthera*) je ród ze swójby orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

Wobsahuje sćěhowace družiny:

* dwułopjenata kokulinda (*Platanthera bifolia*)
* zelenojta kokulinda (*Platanthera chlorantha*)

## Noty


## Eksterne wotkazy
Dwułopjenata kokulinda

**Dwułopjenata kokulinda** (*Platanthera bifolia*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

## Wopisanje
Dwułopjenata kokulinda je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 15 hač 45 cm.

Łopjena su swětłozelene, njeblakate. Spódnje łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 15 cm a šěrokosć wot 2 hač 5 cm, mjeztym zo stołpikowe łopješka su jenož małke a lancetojte.

Kćěje wot meje hač julija. Běłojte, cremebarbne abo słabje zelenojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot 11 hač 18 mm, njesu hač do 30 cm dołhu, ćeńku, wótru wotrohu a steja po hač do pjećdźesaćoch w čumpatych, 5-15 cm šěrokich kićach. Hubka je pasmojta, dołha a njedźělna a docpěwa dołhosć wot 6 hač 10 mm. Zwonkowne tři kćenjowe łopješka su lancetojte, wotstejace, mjeztym zo znutřkownej kćenjowej łopješce stej krótšej, wušej a horje měrjenej. Kašćiki próšnikow steja wusko jedyn při druhim a nimale paralelnje.

Kćenja wonja wosebje po nocach kaž całtki.

## Stejnišćo
Rosće w swětłych lěsach, holach, na suchich trawnikach a płonych tymjenjach. Preferuje bazowe hlinjane a běłohlinjane pódy na połchłódkojtych hač swětłych stejnišćach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 70 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 194 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Zelenojta kokulinda

**Zelenojta kokulinda** (*Platanthera chlorantha*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

## Wopisanje

Zelenojta kokulinda je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 60 cm.

Łopjena docpěwaja dołhosć wot 8 hač 20 cm a šěrokosć wot 7 cm.

Kćěje wot meje hač julija. Nazeleń běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot 1,6 hač 3,3 cm a njesu hač do 36 (20-40) mm dołhu, plecojtu, tupu wotrohu. Hubka je pasmojta a docpěwa dołhosć wot 10 hač 16 mm. Kašćiki próšknikow su dele rozepěrane, při čimž wotstawk horjeka je 2-2,5 mm a deleka 4-5 mm. Kćenja wonja  po wječorach a po nocach jenož słabje.

## Stejnišćo
Rosće w bukowych a jehlinowy měšanych lěsach a na łuhojtych łukach. Preferuje włóžne hač změnowłóžne, bazowe, stuchłe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 70 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 380 
* Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy