open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stróža (Malešecy)

**Stróža** ( *Wartha*) je wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Malešanskej gmejnje a leži 144 metrow nad mórskej hładźinu blisko jězora Olba. Hač do lěta 1950 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom *[[Lemišow]]* (wot 1936). W Stróži namakatej so šulski muzej *„Korla Awgust Kocor“* a „Dom tysac hatow“, informaciski centrum Biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty.

Susodne wjeski su Dubo (Hamorska gmejna) we wuchodźe, Zubornička w juhowuchodźe, Hućina zady hatow w juhozapadźe a Lemišow w zapadźe.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Wartha* pochadźa z lěta 1331.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 237 wobydlerjow, z nich 225 Serbow (95&nbsp;%). W něhdyšej Stróžanskej šuli při Wjesnej dróze nadeńdźe so dźensa šulski muzej „Korla Awgust Kocor“. Nad zachodom je hišće něhdyši serbski napis „Dajće dźěćatkam ke mni přińć“ spóznać, kotryž bu za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa w lěće 1937 wotstronjeny.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 153 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 44,1 lět (Sakska: 46,4).

Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Bartskeje wosady.

## Wosobiny
* Korla Awgust Kocor (1822–1904) – serbski komponist, dźěłaše jako wučer w Stróži

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrona šulskeho muzeja (němsce/serbsce)
Zubornička

**Zubornička** ( *Kleinsaubernitz*) je wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Malešanskej gmejnje a leži 145 metrow nad mórskej hładźinu blisko jězora Olba. Hač do lěta 1994 běše samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj *[[Stróža (Malešecy)|Stróža]]* a *[[Lemišow]]* (wot 1950).

## Geografija
Susodne wjeski su Dubo na sewjerowuchodźe, Wukrančicy (wobě we Wysokodubrawskej gmejnje) na wuchodźe, Dubrawka na juhu, Hućina na zapadźe a Stróža zady Olby na sewjerozapadźe. Přez Zuborničku wjedźe statna dróha S&nbsp;109 (Budyšin–Niska).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Zaubernicz parva* pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 17. a 18. lětstotku ryćerkubło w Bukojnje. Cyrkwinsce słušeše přewažnje ewangelske wobydlerstwo ze starodawna do Bartskeje wosady.

Hač do kónca 19. lětstotka bě Zubornička poměrnje mała holanska wjeska z něhdźe 200 wobydlerjemi (1834: 160, 1890: 168). Hakle z wotkrywanjom brunicoweje jamy *Olba* a z tym zwjazanej spěšnej industrializaciju rozrosće ličba wobydlerstwa w běhu někotrych lět na nimale 600 (1925: 598, 1939: 569). W běhu tutoho razantneho přetworjenja wjeski na dźěłaćerske sydlišćo so tež serbska rěč do dalokeje měry zhubi.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 238 wobydlerjow, mjez nimi 212 Serbow (89&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 31,8&nbsp;%. Nimo industrializacije přinošowaše tež přichad přesydlencow z něhdyšich wuchodnych kónčin Němskeje tomu wuwiću.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 338 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,3 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Maks Gros (1897–1981) – funkcionar Domowiny; rodźeny w Zuborničce

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Plusnikecy

**Plusnikecy** ( *Pließkowitz*) su wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Malešanskej gmejnje a leža 150 metrow nad mórskej hładźinu sydom kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina při Małej Sprjewi w hornjołužiskich hatach. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.

## Geografija
Susodne wjeski su Malešecy na sewjerowuchodźe, Budyšink na juhowuchodźe, Dobrošecy na juhozapadźe kaž tež Delnja Hórka a Brězynka zady hatow na zapadźe. Přez Plusnikecy wjedźe statna dróha S&nbsp;109 (Budyšin–Niska).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Pluskewicz* pochadźa z lěta 1327. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w Plusnikecach samych, kotrež bu hižo w samsnym lěće jako *allodium* („swobodne kubło“) naspomnjene.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 244 wobydlerjow, z nich 233 Serbow (95 %). 1925 bě wot cyłkownje 237 wobydlerjow 208 ewangelskich a 29 katolskich. Ewangelscy Plusničenjo słušeja ze starodawna do Malešanskeje wosady.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 205 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 45,6 lět (Sakska: 46,4).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Brězecy

**Brězecy** ( *Brießnitz*) su wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Malešanskej gmejnje a leža mjez 165 a 183 metrami nad mórskej hładźinu 14 kilometrow wuchodnje Budyšina při słoninje hornjołužiskeje pahórčiny. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Chortnica (město Wóspork) we wuchodźe, wosadna wjes Hrodźišćo w juhowuchodźe, Njechorń w juhu, Rakojdy w zapadźe a Bart w sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Bresewicz* pochadźa z lěta 1413. Ležownostne knjejstwo nad wsu wukonješe Bartske ryćerkubło.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 75 wobydlerjow, z nich 72 Serbow (96&nbsp;%). Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 62 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 39 lět (Sakska: 46,4).

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Brězynka (Malešecy)

**Brězynka** (prjedy tež *Brěznik*,  *Briesing*) je wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Malešanskej gmejnje a leži 150 metrow nad mórskej hładźinu při Sprjewi w južnym dźělu hornjołužiskeje hatoweje krajiny. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Čelchow (Wulkodubrawska gmejna) na sewjeru, Malešecy na wuchodźe, Plusnikecy na juhowuchodźe, Delnja Hórka na juhu a Mała Dubrawa na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Bresin* pochadźa z lěta 1237. Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc, w kotrymž wukonješe ležownostne knjejstwo přez lětstotki ryćerkubło w susodnej Delnjej Hórce, při čimž běše podźěl wjeski tež we wobsydstwje Dobrošečanskich knjezow.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 183 wobydlerjow, z nich 176 Serbow (96 %). Ewangelscy wobydlerjo słušeja znajmjeńša ze 17. lětstotka do Malešanskeje wosady, do toho snadź do Budyšinskeje.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 126 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 41,7 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Bjedrich Awgust Wićaz (1865–1927) – inženjer a towarstwowy prócowar
* Arnošt Bart-Brězynčanski (1870–1956) – politikar a serbski narodny aktiwist, dołholětny wobydler a wjesnjanosta Brězynki
* Měrćin Kaltšmit (1925–2019) – wučer, awtor wučbnicow a přełožowar
* Měrćin Kasper (1929–2011) – stawiznar, direktor Instituta za serbski ludospyt, šefredaktor Lětopisa
* Gerat Kašpor (1930–1967) – žurnalist, dołholětny načolnik serbskeho rozhłosoweho studija

## Literatura
* 

## Žórła
* Měrćin Kaltšmit: *Brězynka – W susodstwje hatow.* W Rozhledźe 10/1993, str. 354–356


## Wotkaz
Dobrošecy

**Dobrošecy** (prjedy tež *Dobrašecy*;  *Doberschütz*) su wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Malešanskej gmejnje a leža 154 metrow nad mórskej hładźinu a šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina při Małej Sprjewi. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna.

## Geografija
Susodne wjeski su Plusnikecy na sewjeru, Krakecy (Kubšiska gmejna) na juhu a Delnja Hórka zady hatow na zapadźe. Přez Dobrošecy wjedźe statna dróha S&nbsp;109 (Budyšin–Niska).

Na hórce južnje Dobrošec namakaš běłu skału z mjenom *Křemjelčka* (zněmčene *Tschemelschka* abo *Zschemelschka*). Kaž mjeno hižo přeradźi, jedna so wo křemjeń, kotryž wustupi tež na druhich blakach wokoliny na powjerch zemje.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zahon, Sćiny, Jasno, Krušwiny, Na Babach.

## Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza *Hugo de Doberswicze* pochadźa z lěta 1280. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki z wjetšeho dźěla ryćerkubło we wjesce samej, při čimž słušeše wěsty podźěl tež Budyskej měšćanskej radźe.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 153 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Ewangelscy wobydlerjo słušeja ze starodawna do Malešanskeje wosady.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 164 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 47,9 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Matej Dołhi (1704–86) – Ochranowski prócowar a załožer Małowjelkowskeje kolonije; narodźeny w Dobrošecach

## Literatura
* 

## Žórła
Rakojdy

**Rakojdy** ( *Rackel*) su wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Pućowc słuša k Malešanskej gmejnje a leži 152 metrow nad mórskej hładźinu na mjezy hornjołužiskeje nižiny při Lubaće. Hač do lěta 1974 běše samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj *[[Brězecy]]* (wot 1936) a *[[Skanecy]]* (wot 1957).

## Geografija
Susodne wjeski su Bart w sewjeru, Brězecy we wuchodźe, Skanecy w juhozapadźe a Přiwćicy w zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Rakojdach: W Mušnach, Na Kinštejnje, Podušne, Wulki klin, Pola Bukojny, Mały klin, Pola Zmoła, Na Ładkec horje, Na rěčkach, We łuhach, W křižach, Na horach, Při Rjekec wjerbach, Rjekec hora, W Jazoršćach, W Kukačach, Na Domšec kupje, W haju, W suchich łukach, Za hajom, Předowsu, Na wulkej łuce, Złótnik, Na dołhej łuce, Pola Hilbjeńcec ławki, Pola pěskowych jamow, W Domšec haju, Za hunami, Pola běłej hliny, Na Prochnec horje, Na Rjekec horje, Na Wokojni, Za brjohom, Na wulkim kruše, Za haleju, Pastwišća, Pola Zmólčka, Na šěrokim, Za Zmólčkom, W jězorach, Kuty, Pola Słónčicy, W Koši.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło *Johannesa de Rakil* je z lěta 1331. W Rakojdach su hišće někotre stare chěže ze stołom, kaž běchu něhdy typiske za Hornju Łužicu.

W měrcu 1914 załožichu 40 Serbow z Rakojd a wokoliny w přitomnosći Arnošta Barta serbske towarstwo „Nadźija“. Prěni předsyda běše Lorenc z Rakojd, městopředsyda Hładki z Přiwćic.

### Wobydlerstwo a rěč

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 294 wobydlerjow, mjez nimi 282 Serbow (96&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 hišće serbski podźěl wobydlerstwa wot 67,4&nbsp;%. Ewangelscy Rakojdźenjo přisłušachu přez lětstotki Hrodźišćanskej wosadźe, buchu pak pozdźišo do blišeje Bartskeje přefarowani.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 248 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,9 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Handrij Voigt (1794–1860) – farar, nabožinski prócowar; rodźeny w Rakojdach
* Handrij Brósk (1802–1877) – farar, narodny prócowar; rodźeny w Rakojdach
* Jan Róža (1874–1943) – žiwnosćer, wjesnjanosta, kulturny prócowar; rodźeny w Rakojdach
* Měrćin Mjeltka (1906–1966) – kowar, Sokołski prócowar; rodźeny w Rakojdach
* Pawoł Nedo (1908–1984) – wučer, ludowědnik, předsyda Domowiny; 1934–37 Rakojdźanski wučer

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Skanecy

**Skanecy** ( *Cannewitz*) su wjeska  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wone běchu hač do lěta 1957 samostatna gmejna a słušeja dźensa k Malešanskej gmejnje.

## Geografija

Wjes leži 153 metrow nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach na južnej mjez hornjołužiskeje nižiny při Kotołce a Lubaće. Wobě rěčce stej tule jenož 100 metrow wot so zdalenej. Na wuchodnym brjoze Lubaty, njedaloko puća do Rakojd, steji Skanečanske hrodźišćo. Susodne wjeski su Rakojdy na sewjerowuchodźe, Běła Hora (město Wóspork) na juhu a Přiwćicy na sewjerozapadźe. Bjezposrědnje sewjernje Skanec běži zwjazkowa awtodróha 4.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Zapalach, Kolchec skałońca, W łuhach, Korčmarjec hajk, Křiwa ława, Pastwišća, Lada, Złótnik.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Kanewicz* pochadźa z lěta 1368, njedaloko wsy ležace *Skanečanske hrodźišćo* je pak starše. Ležownostne knjejstwo nad wulkim dźělom wsy wukonješe tamniše ryćerkubło, tamny dźěl podsteješe Budyskemu tachantstwu.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 120 wobydlerjow, z nich 115 Serbow (96&nbsp;%). Ewangelscy Skanečenjo słušachu hižo w 16. lětstotku do Hrodźišćanskeje wosady, najskerje pak do toho raz do Budyšinskeje.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 78 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,8 lět (Sakska: 46,4).

## Wosobiny
* Jan Korla Renč (1821–1888), farar; rodźeny w Skanecach

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Delany

**Delany** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Delany (wjes) (němsce *Döhlen*)
* krajiny při delnim běhu Klóšterskeje wody, hlej Delany (krajina)
Chójnica (Kubšicy)

**Chójnica** ( *Großkunitz*) je wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži w dole mjez Žmórcom a Hromadnikom na wysokosći wot 325 do 335 m nad mórskej hładźinu. Małe burske sydlišćo bě wot starodawna wjesny dźěl Splóska.

Susodne wjeski su Splósk w sewjeru, Kózły (Budestečanska gmejna) w juhozapadźe a Chójnička w zapadźe.

## Stawizny
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej wokoło lěta 1400 jako *Chogenicz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe we 18. lětstotku Splóšćanske ryćerkubło.. Cyrkwinsce słuša Chójnica wot spočatka 17. lětstotka do Budestečanskeje wosady; do toho bě zafarowana do Budyšina.

W lěće 1884 měješe Splósk po Mukowej statistice zhromadnje z Chójnicu 172 wobydlerjow, mjez nimi 137 Serbow (80&nbsp;%).

## Žórła


## Wotkaz
Krakecy

**Krakecy** ( *Kreckwitz*) su wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Hač do lěta 1979 běchu wone samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Poršic a wot 1994 słušeja do Kubšiskeje gmejny.

## Geografija
Krakecy leža w Hornjołužiskich honach we wysokosći 160&nbsp;m nad mórskej hładźinu při Albrechtowce.

Susodne wjeski su Dobrošecy (Malešanska gmejna) na sewjeru, Poršicy na wuchodźe, Lětoń na juhowuchodźe, Delnja Kina (město Budyšin) na juhozapadźe a Bozankecy na zapadźe. Sewjerowuchodnje wsy so *Krakečanske hórki* namakaja.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźěłošća, Mroki (polo), Pola wólšinow, Pola lipoweje hory, Srěńca (hórka), Wrónjaca buda, Čerćik, Přidawk, Pawłec hora, Wólšinska łuka, Pola złej łuže, Pola nowinow, Čorna łuka, Pod winicu, Po Čemjelčku, Wulki klin, Mały klin, W jězorje, Pola konjacej łučki, Pola Třěleńca, Pola šibjeńčnej hory.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Krekewicz* je z lěta 1352.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 239 wobydlerjow, mjez nimi 229 Serbow (96&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot hišće 80,5&nbsp;%. Tuž běchu Krakecy tež po Druhej swětowej wójnje hišće jedna z najbóle serbskich wsow w Budyskim ewangelskim kraju. Ewangelscy wobydlerjo słušeja do Poršiskeje wosady.

## Literatura
* Jurij Buder: *Kreckwitz im 20. Jahrhundert. Krakecy w 20. lětstotku.* 1998.
* 

## Žórła


## Wotkaz
Splósk

**Splósk** ( *Pielitz*) je wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša ke Kubšiskej gmejnje. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Chójnica, po tym najprjedy wjesny dźěl Rachlowa a wot 1974 Kubšic.

## Geografija

Wjes leži mjez 330 a 345 m nad mórskej hładźinu pod Hromadnikom a Žmórcom w dólčku Hornjołužiskeje pahórčiny. Susodne wjeski su Wysoka w sewjerowuchodźe, Delany we wuchodźe, Chójnica w juhu a Lubjenc (Budestečanska gmejna) w sewjerozapadźe. 

W Splósku wužórli so Splóšćanska woda, kotraž ćeče do wuchodneho směra do Delan a potom dale do Rachlowskeho spjatnišća a přez Rachlow, prjedy hač so pola Sowrjec do Wuježčanskeje wody wuliwa.

Splósk leži při statnej dróze S 110 (Bělšecy–Bukecy), wot kotrejež wotbočuje we wsy wokrjesna dróha K 7239 do Kumwałda.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Lada, Dołki, Prašica, Złota hora, Humjenišćo, Wowča hora, Pola wowčernje, Mokřiny, Boža rola.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Puls* je z lěta 1363, na horje njedaloko wsy so pak wo wjele starše hrodźišćo namaka. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej. Splósk słuša wot spočatka 17. lětstotkak Budestečanskej wosadźe.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice zhromadnje z Chójnicu 172 wobydlerjow, z nich 137 Serbow (80&nbsp;%).

## Žórła


## Wotkaz
Zrěšin

**Zrěšin** ( *Rieschen*) je mała wjeska  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži 240 m nad mórskej hładźinu w sewjernym předkraju hornjołužiskich horow. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Raboc, wot 1950 Jenkec a naposledk wot 1994 Kubšic.

## Geografija
Wjeska leži pod sewjernej skłoninu hory Lubjenca w hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina. Susodne wjeski su Brězow na wuchodźe, Wysoka na juhowuchodźe a Torońca na zapadźe.

## Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Zrěšinje: Šubšowe polo, W kuće, Na pěskach, Pola lipy, Fligelec łuka, Pola hórkow, Łuka (=w bahnach), Na nowinach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Greschin* bě w lěcé 1365.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 49 wobydlerjow, mjez nimi 48 Serbow.

## Žórła


## Wotkaz
Torońca

**Torońca** ( *Daranitz*) je mała wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži 235&nbsp;m nad mórskej hładźinu w sewjernym předkraju hornjołužiskich horow. Hač do lěta 1936 běše samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Raboc, wot 1950 Jenkec a skónčnje wot 1994 Kubšic.

## Geografija
Wjeska leži w hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina pod sewjernej skłoninu hory Lubjenca. Wona wobsteji jenož z někotrych statokow. Susodne wjeski su Rabocy na sewjeru, Zrěšin na wuchodźe a Jaseńca na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Torońcy: W hajkach, Łuka (w hatach), Polo pola Bónjec.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Torgenitz* abo *Torganitz* pochadźa z lěta 1419. Wjeska podsteješe ležownostnemu knjejstwu Budyskeje rady a słušeše cyrkwinsce do Michałskeje wosady. Najstarši zdźeržany statok pochadźa z lěta 1853. Při sćěnje zamurjowanej stej kanonowej kuli z bitwy pola Budyšina.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 38 wobydlerjow, mjez nimi 36 Serbow (95&nbsp;%).

### Kubłanje
Hač do lěta 1978 chodźachu dźěći z Torońcy do Sokolčanskeje šule, wot toho lěta do města.

## Žórła


## Wotkaz
Bošecy

**Bošecy** ( *Baschütz*) su wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke Kubšiskej gmejnje a leža mjez 190 a 195 m nad mórskej hładźinu njedaloko Budyšina. Hač do lěta 1979 běchu samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Cyžecy (ze starodawna) a Nadźanecy (wot 1936; dźensa dźěl města Budyšin).

## Geografija
Susodne wjeski su Konjecy na wuchodźe, Kubšicy na juhowuchodźe, Jenkecy na juhozapadźe a Cyžecy na zapadźe.

Michał Rostok naliči 1887 slědowacej serbskej ležownostnej mjenje w Bošecach: Brosa a Sudźiny.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako *Poswicz* pochadźa z lěta 1349. Bošecy běchu hižo do 16. lětstotka sydło ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo nad dźělom wsy. Tamny dźěl słušeše w lěće 1777 k Cyžečanskemu kubłu. Cyrkwinsce słušachu Bošečenjo znajmjeńša ze 16. lětstotka do Poršiskeje wosady.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 246 wobydlerjow, z nich 239 Serbow (97&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 40,1&nbsp;%.

## Kubłanje
W Bošecach wobsteji z lěta 1897 zakładna šula, na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje.

## Žórła


## Wotkaz
Šišak

**Šišak** (*Scutellaria*) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

* Wysoki šišak (*Scutellaria altissima*)
* Wšědny šišak (*Scutellaria galericulata*)
* Žadny šišak (*Scutellaria hastifolia*)
* Mały šišak (*Scutellaria minor*)

## Nóžki
Wujezd

**Wujezd** () je hornjołužiska wjes na wuchodźe Budyskeho wokrjesa a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Bukec. Jedna so wo jenički gmejnski dźěl, kotryž do oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma njesłuša. Ma  wobydlerjow.

## Geografija
Wjes leži we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow w dolinje Kotołki mjez Byčinom (347 m) a Popicu (334 m). Nimo wsy wjedźe železniska čara Drježdźany–Zhorjelc ze zastanišćom we Wujezdźe. Na wuchodnej kromje wsy běži hranica mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wjeski su Čornjow na sewjeru, Špikały na sewjerowuchodźe, Walowy na wuchodźe, Njeznarowy a Stwěšin na juhu, Lejno na juhozapadźe a Kołwaz na sewjerozapadźe.

Přez Wujezd wjedźe wokrjesna dróha K7230 wot bliskeje zwjazkoweje dróhi B6 do Hrodźišća, wot kotrejež wotbočuje tu wokrjesna dróha K7207/K8607 do Ketlic.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Rakojdy, Sowiny, Bana (drje Bahna), Popica, Byčin, Jězor, Šibjeńca, Lěskowy, Pěstowy, W Šijach, W Haskach, Pěskowe jamy, Lišawa.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje wjeski pod swojim serbskim mjenom jako *Wgest* pochadźa z lěta 1252. Němske mjeno wužiwaše so prěni raz w lěće 1390. 

Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Ketličanska fara. Tež cyrkwinsce słušeše přewažnje ewangelske wobydlerstwo do Ketličanskeje wosady. Hač do lěta 1994 bě Wujezd samostatna, k Lubijskemu wokrjesej słušaca gmejna.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 261 wot cyłkownje 281 Wujezdźanow serbsce (93&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 20&nbsp;%.

### Wosobiny
* Jan Hórčanski (* 1722 we Wujezdźe; † 1799 w Zhorjelcu) bě serbski spisowaćel, gymnazialny wučer a rozswětler.

## Wobchad
We Wujezdźe je zastanišćo železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc. Čara wjedźe hižo z lěta 1846 přez Wujezd. Wot lěta 1906 měješe Wujezd swójske dwórnišćo, kotrež so pak 1994 zaso wottorha.

Južnje Wujezda wjedźe zwjazkowa dróha 6 (Budyšin–Zhorjelc).

## Žórła


## Wotkazy
Bagdad

**Bagdad** je hłowne a najwjetše město Iraka. Ma někak 5,5 milionow wobydlerjow. Leži w prowincy ze samsnym mjenom při rěce Tigris we wysokosći 40 metrow nad mórskej hładźinu.

## Eksterne wotkazy
Kumšicy

**Kumšicy** ( *Kumschütz*) su wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja z lěta 1973 ke Kubšiskej gmejnje a leža w hornjołužiskich honach mjez 175 a 185&nbsp;m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Konjec a naposledk wot 1973 dźěl gmejny Kubšic.

Susodne wjeski su Droždźij we wuchodźe (město Wóspork), Konjecy w juhozapadźe a Nowe Poršicy w sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Kunyschewicz* abo *Kunissewicz* je z lěta 1399.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 96 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Křesćanscy Kumšičenjo přisłušeja Poršiskej wosadźe.

## Kulturne pomniki
Pod pomnikoškitom steja dźěle třoch burskich statokow (čisła 2, 6 a 8), mjez nimi dwě chěži ze stołom, a dwaj kamjentnej pućnikaj. Na statoku čo. 8 wisa při bróžni restawrowana kamjentna tafla ze serbskim napisom z lěta 1864.


Kubschütz Kumschütz Aerial.jpg|Powětrowy wobraz Kumšic z juha (2019)
Kumšicy – domske čo 8.jpg|Chěža ze stołom w Kumšicach
Kumšicy – serbska tafla.jpg|Wobnowjena tafla ze serbskim napisom na burskim statoku


## Žórła


## Wotkaz
Lětoń

**Lětoń** ( *Litten*) je wjeska  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša z lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje a leži 164&nbsp;m nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach. Běše hač do lěta 1934 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Poršic a wot lěta 1994 dźěl gmejny Kubšic.

## Geografija
Susodne wjeski su Poršicy na sewjerowuchodźe, Delnja Kina (město Budyšin) na zapadźe a Krakecy na sewjerozapadźe. Njedaloko wsy so Budyske lětanišćo namaka.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Lišča hora, Winica, Hadraske, Česak, Jamy, Wólšina, Wódnik, Ladko, Nowiny, W chójčkach, Hatki, Kłobuk, Zastawy (łuka), Kruwjace łuki, Wulke a małe łuki, Za rěku.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło *Letonin* je z lěta 1237.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 92 wobydlerjow, mjez nimi 88 Serbow. Křesćanscy Lětonjenjo přisłušeja ze starodawna Poršiskej wosadźe.

## Wosobiny
* Arnošt Bart-Brězynčanski (1870–1956) – serbski politikar a narodny aktiwist, rodźeny w Lětonju

## Literatura
* Marko Grojlich: *Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.* LND, Budyšin 1998, str. 15–18

## Žórła
Rabocy

**Rabocy** ( *Rabitz*) su wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje. Do toho běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Torońca a Zrěšin a po tym přez 44 lět wjesny dźěl Jenkec.

## Geografija
Wjeska leži w hórkatych Hornjołužiskich honach juhowuchodnje Budyšina we wysokosći 210&nbsp;m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Wuricy (město Budyšin) na sewjeru, Jenkecy na sewjerowuchodźe, Torońca na juhu a kubło Jaseńca na juhozapadźe. Rabocy leža při pućowanskej šćežce „Łužiski had“ a při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc, nimaja pak žane swójske dwórnišćo.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Cyrkelach, Jězory, Pola tyranskeho puća, Pola chójničkow, Pola Torońc, Pola Zrěšina, Pola Jeńkec.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Grabewitz* pochadźa z lěta 1419. Spočatny *g* so w němčinje hakle we 18. lětstotku zhubi, w serbskej rěči hižo zašo. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyska rada. Cyrkwinsce słušeja Rabocy ze starodawna do Michałskeje wosady.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 50 wobydlerjow, mjez nimi 46 Serbow.

## Žórła


## Wotkaz
Brězow

**Brězow** ( *Blösa*) je wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke Kubšiskej gmejnje a leži při Wuježčanskej wodźe mjez 220 a 238 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje.

Susodne wjeski su Kubšicy w sewjeru, Šekecy w sewjerowuchodźe, Sowrjecy we wuchodźe, Wysoka w juhu a Zrěšin w zapadźe.

## Stawizny
Kulowc Brězow naspomni so prěni raz wokoło lěta 1400 jako *Blesaw*, njedaloko wsy namaka so pak wo wjele starše *Brězowske hrodźišćo*. W 15. lětstotku mjenuje so wjes jako knježe sydło. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada (1547 a 1777), cyrkwinsce słušeše Brězow ze starodawna do Michałskeje wosady.

W tule poměrnje hłubokim dole Wuježčanskeje wody wobstejachu tři Brězowske młyny: Horni, Srjedźny a Delni młyn.

Brězow běše hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym wjesny dźěl Sowrjec a skónčnje wot 1950 dźěl gmejny Kubšic.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 134 wobydlerjow, mjez nimi 133 Serbow.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hrodźiško, W Pječicach, Rišća (tež Žrišća), Škleńčeŕka, Wosancy, Hromadnik, Supš (36 kóncow), Wowči hatk, Pod šmrěkami, Žela (=na Želach).

## Wosobiny
* Alwin Hładki (1898–1965) – muler a kulturny prócowar

## Žórła


## Wotkaz
Cyžecy

**Cyžecy** ( *Zieschütz*) su mała wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke Kubšiskej gmejnje a leža 180 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach při Wuježčanskej wodźe. Małe burske sydlišćo bě wot starodawna wjesny dźěl Bošec.

Susodne wjeski su Delnja Kina (město Budyšin) w sewjeru, Bošecy we wuchodźe, Jenkecy w juhu a Nadźanecy (dźěl Budyšina) w zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Stresewicz* je z lěta 1359. 1558 wustupi prěni raz mjenowa forma *Schzischiz* (Cyžec). Burska wjeska bě sydło ryćerkubła, kotrež wukonješe ležownostne knjejstwo w jednym dźělu wsy, mjeztym zo słušeše tamny dźěl Budyskej radźe.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 47 wobydlerjow, z nich 44 Serbow. Přewažnje ewangelske wobydlerstwo słušeše ze starodawna do serbskeje Michałskeje wosady.

## Wosobiny
* Handrij Gědan (1728–83) – wučer, kantor, spisaćel nabožinskich spisow
* Jan Młynk (1821–92) – blidarski mišter, wjesnjanosta, wjesny sudnik, narodny prócowar, ludowy dopisowar

## Žórła


## Wotkaz
Loituma

**Loituma** je finski kwartet, kotryž finsku spěwansku tradiciju ze zynkom kantele kombinuje. Loituma bu w lěće 1997 při „Kaustinen Folkmusic Festival“ k „Band of the Year“ wuzwolena.

Loituma bu w nazymje lěta 1989 jako septet *Jäykkä Leipä* (‘prosty chlěb’) na Sibelius Academy Folk Music Department załožena. K originalnym čłonam stej słušałej tež spěwarce Sanna Kurki-Suonio a Tellu Paulasto; wobě stej šłoj pozdźišo pak do Šwedskeje a stej Hedningarna přistupiłej. Anita Lehtola bě hač do lěta 2000 tež čłon wot Hedningarna.
Za čas někotrych lětow sćěhowaše band kontinuowana jeje swójski muzikaliski puć a rozšěrjowaše jeje hudźbu wo rozdźělne muzikaliske wliwy wšelakeho wuchadźišća. Jedyn  róžkowych kamjenjow finskeje folkoweje hudźby je spěwanje. Stawizny a začuća buchu najlěpje přez tutón *instrument* transportowane. Spěwy wot Loituma, podpěrane w pozadku wot Martti Pokela a Toivo Alaspää, posrědkuja finsku tradiciju. Druhi njesacy element hudźby wot Loituma je kantela.

## Ievan Polkka

Spěw *Ievan Polkka* (Polka Ewy) bu prěnjotnje w lěće 1937 wot Eino Kettunen pisany. Znata bu Loituma z jeje wersiju Ievan Polkka, we wuchodofinskej narěču spěwana, kotraž wone přez  intermezzo dopjelnjeli, kotraž w cyłku ze zwukow bjez zmysła wobsteji a hłós jeničce jako dalši hudźbny instrument nałožuje. Intermezzo so při kóždym předstajenju swobodnje improwizuje. Z tutej interpretaciju bě Loituma tohorunja w finskich chartach a pozdźišo, w aprylu 2007, samo w němskich top-50-charts reprezentowana.

Ke kultej awansowaše *Ievan Polkka* předewšěm w internetowych forumach a weblogach přez flashvideo. W tutym wjerćeše Orihime Inoue, charakter z anime-realizacije wot Bleach, porejowu žerdku w krótkej a so stajnje wospjetowacej sekwency. W samsnym času je zaklinčała w bjezkónčnej sekli intermezzo *Ievan Polkka*. 

## Wozjewjenja

* 1995 – *Loituma* (US-release jako *Things of Beauty*, 1998)
* 1998 – *Kuutamolla* (US-release jako *In The Moonlight*, 1999)

## Eksterne wotkazy
* Wopis wot Loituma na websydle NorthSide.

## Nóžki
Hruboćicy

**Hruboćicy** ( *Grubditz*) su wjeska  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja z lěta 1994 ke Kubšiskej gmejnje a leža mjez 220 a 235&nbsp;m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskich honach.

## Geografija
Wjes leži štyri kilometry juhowuchodnje Budyskeho nutřkowneho města při Hrubočanskej rěčce, přitoku Albrechtowki. Susodne wjeski su Sokolca na sewjeru, kubło Jaseńca na sewjerowuchodźe, Bónjecy (Budestečanska gmejna) na juhu a Hornja Kina jako měšćanski dźěl Budyšina na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W dołach, Pola haski, Grulowe polo, Žandowske polo, We wuhnjach, Pola Jacki a Manicy, Wulki Žandow, Mały Žandow, Pjelchiny, Pod hórku, Na hórcy, We łukach.

## Stawizny
Kulowc Hruboćicy naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1419 jako *Groptitz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Budyska měšćanska rada a 1777 Budyske tachantstwo.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 102 wobydlerjej, mjez nimi 99 Serbow. 1925 bě wot cyłkownje 234 wobydlerjow 227 ewangelskich a pjeć katolskich. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 26,2&nbsp;%.

Hruboćicy běchu hač do lěta 1973 samostatna gmejna z Jaseńcu, Sokolcu, Bónjecami a Lubjencom (wot 1936) jako wjesnymi dźělemi.

## Wosobiny
* Jurij Mjeń (1727–1785) – serbski spisowaćel, přełožowar a farar; narodźeny w Hruboćicach

## Žórła


## Wotkaz
Jenkecy (Kubšicy)

**Jenkecy** (prjedy tež *Jeńkecy*;  *Jenkwitz*) su wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Druhi najwjetši gmejnski dźěl Kubšiskeje gmejnje leži mjez 190 a 200 m nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze 6 w hornjołužiskich honach hnydom wuchodnje Budyšina.

## Geografija
Přez Jenkecy ćeče Wuježčanska woda, přitok Albrechtowki. Susodne wjeski su Cyžecy na sewjeru, Bošecy na sewjerowuchodźe, Kubšicy na wuchodźe, Rabocy na juhozapadźe a Wuricy (dźěl Budyšina) na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Křižeńcy, Kobučki (drje: Kłobučki), Na Sekerach, W Lipinach, Kokulic kerki, W hajach, We wulkich polach, We hłubinach, W brozy, Supč, W cyrkelach, Na pěskach, Na šancy, W hórkach, W murjach, W poplach, W Młynkec dołach, Wokobnišća, W starej drózy, W dubach, W kutach, Pola třoch mostow, Na wisatym, W jabłončcy, Pola ćernikow, Na Miklec, Na dźěłošćach, Weksel łucy, Na Pjekarju, W zahrodkach, Na wjele horach, Pěskowe jamy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Jankewicz* abo *Jenkewicz* je z lěta 1360.

W lěće 1813 wužiwaše so tak mjenowana *Monarchowa hórka* (215 m) blisko Jenkec wot pruskich a ruskich zwjazkarjow jako wobkedźbowarnja w běhu Bitwy pola Budyšina. Na hórce nadeńdźe so dźensa pomnik za bitwu kaž tež za w Prěnjej swětowej wójnje padłych Jenkečanow.

Jenkecy běchu hač do lěta 1994 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Wuricami, Rabocami, Torońcu, Zrěšinom, Hruboćicami, Bošecami, Cyžecami a Nadźanecami.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 251 wobydlerjow, z nich 243 Serbow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbski podźěl wot jenož hišće 23,7&nbsp;%.

## Žórła


## Wotkaz
Konjecy (Kubšicy)

**Konjecy** ( *Canitz-Christina*) su wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke Kubšiskej gmejnje a leža w hornjołužiskich honach mjez 180 a 195&nbsp;m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje. Běchu hač do lěta 1957 samostatna gmejna, wot 1936 z Kumšicami jako wjesny dźěl.

Susodne wjeski su Nowe Poršicy na sewjeru, Kumšicy na sewjerowuchodźe, Wadecy na juhu, Kubšicy na juhozapadźe a Bošecy na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako *Conewicz* pochadźa z lěta 1361. 1419 mjenowachu wjes *Coynewitz cristani*. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1547 Budyska rada. 1777 słušeše podźěl wjeski Budyskemu tachanstwu.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 176 wobydlerjow, mjez nimi 159 Serbow (90&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 36&nbsp;%. Křesćanscy Konječenjo přisłušeja Poršiskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jan Wjela (1737–1793) – serbski ewangelski farar; nan Hendricha Božidara Wjele

## Literatura
* Arnd Zoba: *Moje dopomnjenki na Konjecy.* W: Serbskej protyce 2019, str. 152–154

## Žórła


## Wotkaz
Kantela

**Kantela** (finsce *kantele* abo *kannel*, estisce *kannel*) je narodny hudźbny nastroj Finskeje a wona je znaty trunowy nastroj tež w druhich krajach při Baltiskim morju. 

## Struktura a stawizny
Tradicionalna kantela měješe pjeć trunow, kotrež přikrućowachu na drjewowym ramiku a delni bok je wotewrjeny. Nowšu tak mjenowanu dwudrjewowu pjećtrunowu kantelu najprjedy grifeluja. Potom stwarichu wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samsnej swójbje hudźbnych nastrojow. 

Dźensniši dźeń je kantelowa hudźba jara žiwa a ličba hrajerjow pomałku přiběra. Tute wuwiće je so započało dla dźěła Kannelliitto w 1970tych lětach a traje dla zhromadneho dźěła hudźbnikow, hudźbnych šulow, firmow a zwjazkow dale.

Snadź najstarše dopokazy tajkich nastrojow (mjez druhim finsku *kantele*, estisku *kannel*, letisku *kokles* [wurjekuj *kuokles*], litawsku *kanklės* a rusku *gusli*) su archeologiske namakanki z lět 900 do 1400 we Welikim Nowgorodźe a we wokolinje Opola a Gdańska w Pólskej.

Kantela je hudźbny nastroj Väinämöinen w finskim narodnym eposu Kalevala.

W měsće Jyväskylä nadeńdźe so Finski kantelowy muzej (finsce *Suomen kantelemuseo*).

## Eksterne wotkazy
Dmitrij Mjedwjedjew

**Dmitrij Anatoljewič Mjedwedjew** ( Дмитрий Анатольевич Медведев; * 14. septembra 1965 w Leningradźe) je ruski politikar strony Jednotna Ruska.

Wot 7. meje 2008 do 7. meje 2012 běše wón z prezidentom Ruskeje, mjeztym zo přewza dotalny prezident Wladimir Putin, kiž njesmědźeše hižo kandidować, zastojnstwo ministerskeho prezidenta. Wot 8. meje 2012 hač do 16. januara 2020 bě Dmitrij Medwedjew premierminister Ruskeje pod Putinom, nětko znowa z prezidentom. 

15. januara 2020 připowědźi Mjedwjedjew wotstup ruskeho knježerstwa pod jeho nawodom, štož w zwisku z předwidźanej změnu ruskeje wustawy a kóncom zastojnskeje doby Wladimira Putina w lěće 2024 interpretowane. Z nowym ministerskim prezidentom sta so Michail Mišustin.

Putin a Mjedwjedjew dźěłaštaj hižo w 1990tych lětach w Pětrohródskim měšćanskim zarjadnistwje hromadźe. Kónc 1990tych lět slědowa wón Putinej do prezidialneho zarjada do Moskwy.

## Wotkazy

* 
* Wosobinska strona (rusce)
Čerwjena lěsna mrowja

**Čerwjena lěsna mrowja** (*Formica rufa*) je zastupnik swójby mrowjow. Wone słušeja do skupiny insektow. Tute wobydlerjo lěsa ličimy do porjada insektow z kožnymi křidłaškami. Pilne zwěrjata a jich hnězda su škitane po zwjazkowym postajenju za škit družinow. Mrowja je holometaboliski insekt. To su insekty, kotrež maja cyłu metamorfozu. Čerwjene lěsne mrowje tworja stat. Jako pola pčołki su kralowki, dźěłaćerki a truty (mužiki) w mrojowišću, kotrež so něhdźe 2 metra pod zemju wupřestrěwa a w kotrymž je někak 500 000 zwěrjatow žiwe. Najwjetši dźěl luda mrowjow wučinjeja dźěłaćerki (4-9 mm wulke), kiž pak njemóžeja so rozmnožować. Wone wukonjeja wšitke trěbne dźěła. To je na přikład twarjenje pućow a komorow w hnězdźe. Nimo toho so staraja wo cyrobu a wo młode zwěrjata a zaškituju swoju twar přećiwo winikam. Mužiki (9-11 mm wulke) su wažne jenož za wosymjenjenje a wopłodźenje kralowki. Po tradicionalnym kwasowym lěće wone zemrěja. Mrowje so zežiwjeja předewšěm wot insektow a druhich małych zwěrjatow, jako su na př. muški (listowe wšě), kotrež mjedźik wotedawaja, kiž ja za mrowju jara wažne zežiwjenske žórło. Nimo toho trjeba mrowja mězu štomow a płodow a tučne symjenja rostlinow, kiž tež dale rozšěrja. Lud mrowjow zežerjo wšědnje někak 100 000 insektow. Mrowje su jara wužitne, dokelž wjele škódnych insektow a chóre abo marłe zwěrjata žeru, a tohodla su pod škitom přirody. Čerwjenu mrowju namakamy w Europje, w Sibirskej a w sewjernej Americe.


Image:Mrowka rudnica formica rufa small.jpg|*Formica rufa*, źěłaśerka
Image:Formica rufa1.jpg|dźěłaćerscy na malenje
Image:Formica rufa6 mrowka rudnica.jpg|*Formica rufa*, dźěłaćerka

Image:Formica rufa01.jpg|dźěłaćerki w hnězdźe
Image:Formica rufa detail.jpg|dźěłaćerka na malenje
Image:Formica rufa nest.jpg|*Formica rufa* - hnězdo
Estiska chorhoj

**[[Estiska]] chorhoj** wobsteji z třoch wodorunych barbojtych pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) módra, čorna a běła.
Finska chorhoj

**Finska chorhoj** pokaza módry skandinawiski křiž na běłym pozadku. Finsce so *siniristilippu* („módrokřižowa chorhoj“) mjenuje. Wona bu po zakonju dnja 29. meje 1918 jako oficielny symbol Finskeje zawjedźena.
Pólska chorhoj

**Pólska chorhoj** wobsteji z dweju wodoruneju barbojteju pasmow. Slěd barbow je (wot horjeka dele) běła a čerwjena.
Rólny šišmanc

**Rólny šišmanc**  (*Aphanes*) je ród ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*).

W srjedźnej Europje dwě družinje wustupujetej:
* Wšědny rólny šišmanc  (*Aphanes arvensis*)
* Małopłodowy rólny šišmanc (*Aphanes inexspectata*)

## Eksterne wotkazy
Esiw

**Esiw** (wot łaćonskeho *esse* = „być“) je pad w finougriskich rěčach, kotryž staw wupraji.

W serbšćinje wotpowěduje esiwej často słowo „jako“ we wobrotach kaž na př. „jako wučer“.

## Finsce
W finšćinje ma esiw kóncowku *-na* resp. *-nä*, na př. **lapsena** = „jako dźěćo“. Kóncowka so złožuje po wokalnej harmoniji. Při słowach z stopjenjowej změnu (němsce *Stufenwechsel*) so „sylny“ stopjeń wužiwa. Přikłady:
* kissa**na**, kissoi**na** „jako kóčka/kóčki“ (wot **kissa** „kóčka“)
* koira**na**, koiri**na** „jako pos/posy“ (wot **koira** „pos“)
* jalka**na**, jalkoi**na** „jako noha/nohi“ (wot **jalka** „noha“)
* lehmä**nä**, lehmi**nä** „jako kruwa/kruwy“ (wot **lehmä** „kruwa“)
* pöytä**nä**, pöyti**nä** „jako blido/blida“ (wot **pöytä** „blido“)

Esiw so tež jara často temporalnje wužiwa, mjez druhim při wšědnych dnjach, na př.: **Tulen perjantaina.** = „Přińdu pjatk.“

## Estisce
W estišćinje je kóncowka *-na*, na př. **müüjana** „jako předawar“, **müüjatena** „jako předawarjo“, **jalana** „jako noha“, **jalgadena** abo **jaluna** „jako nohi“. Na rozdźěl wot finšćiny steji słowo zwjetša w słabym stopjenju. We wobchadnej estišćinje bě esiw so zminył a bu na spočatku 20. lětstotka kumštnje zaso do spisowneje rěče zawjedźeny.

## Samisce
W samišćinje ma esiw kóncowku *-n*, při čimž so mjez singularom a pluralom njerozeznawa. W słowach z stopjenjowej změnu ma esiw samsny stopjeń kaž nominatiw w singularje.

Přikład: **Son lea isidin dálus.** = „Wón je bur na dworje.“ (po słowach.: „jako bur“)

## Madźarsce
Madźaršćina znaje dwě formje esiwa   . Wobě formje stej we wobchadnej rěči skerje rědkej a so normalnje jenož w pisanej formje (literatura) namakatej.

### Esiw-modal
**Esiw-modal** so ze sufiksom *-ul* abo *-ül* twori. Wón je po słowach kaž  přirunace „kaž“ abo „jako“ rozumić. Přikłady:
* barátjá**ul** fogad = „jako přećel akceptować“ (t.r., njedyrbi žadyn přećel być)
* fivér**ül** szeret = „kaž bratra lubować“ (tež jeli wón to njeje)
* kutyá**ul** érzi magát = „so čuje kaž pos“ (hačrunjež wón wočiwidnje žadyn pos njeje)
* hajó**ul** = „jako łódź“
* példá**ul** = „jako přikład“

### Esiw-formal
Esiw-formal so ze sufiksom **-ként** twori. Wón woznamjenja w serbšćinje tak wjele kaž „jako“. Přikłady:
* tanár**ként** dolgozik = „jako wučer dźěłać“ (t.r., wón je w tutym momenće wučer)
* orvosság**ként** bevette = „jako medicinu jědźeny“ (t.r. tak wjele kaž, wona je medicina)
* első**ként** = „jako prěni“

## Nóžki


## Žórła
* Kauderwelsch Band 15, Finnisch Wort für Wort, 2002, ISBN 3-89416-014-4, strony 32&thinsp;–&thinsp;33
* Dr. Richard Semrau: Langenscheidts Praktisches Lehrbuch Finnisch, 1995, ISBN 3-468-26140-3, str.&thinsp;117
* Kauderwelsch Band 55, Estnisch Wort für Wort, 2002, ISBN 3-89416-245-7, str.&thinsp;51
* Hans-Hermann Bartens: Lehrbuch der samischen (lappischen) Sprache, Helmut Buske Verlag, Hamburg 1989, ISBN 3-87118-885-9, strony 118&thinsp;–&thinsp;121, 131&thinsp;–&thinsp;133, 511
Serbterm

**Serbterm** - skrótšenka za **Serb**ska **term**inologija - je nowy projekt za wutworjenje internetneho słownika hornjoserbskeje a delnjoserbskeje fachoweje terminologije. Nimo hornjoserbskich a delnjoserbskich zapřijećow su tež němske a jendźelske zapřijeća podate. Tež powjerch websydła steji w mjenowanych štyrjoch rěčach k dispoziciji. Iniciator projekta je Štefan Zarjeńk.

## Cile

Projekt ma dwaj hłownej cilej:
 
* Eksistowace zapřijeća hornjoserbskeje a delnjoserbskeje fachoweje terminologije hromadźić
* Nadźěłowanje namjetow za fachowe terminusy, za kotrež serbske zapřijeća hišće njejsu a diskusija wo nich.

Terminologija tuteje zběrki njeje na wěste fachowe polo wobmjezowana. Na tutym projekće móže so kóždy wobdźělić, kiž trěbne rěčne znajomosće w znajmjeńša jednej ze štyrjoch projektowych rěčow wobsedźa.

## Tuchwilny staw

Projekt leži hišće w pjeluškach. Tuchwilu so hłownje terminusy zběraja. Eksistuje pohódnoćenski system, kotryž wo přiwzaću zapřijećow rozsudźuje. Za tutón česćelakomy projekt so hišće wjele pomhacych rukow trjeba. Ale moderny swět wužaduje sej tež modernu serbsku fachowu terminologiju, zo by serbšćina žiwjenjakmana wostała. Podrobnostniše informacije su na websydle projekta Serbterm. 

## Stawizny projekta

Spočatki tutoho projekta hač do lěta 2008 wróćo sahaja. Po załoženju hornjoserbskeje Wikipedije w lěće 2005 a delnjoserbskeje Wikipedije w lěće 2008 so bórze pokaza, zo za wjele temow trěbne zapřijeća faluja, pak dokelž hišće žane serbske zapřijeća njeeksistuja pak dokelž wotpowědne žórła k dispoziciji njeběchu. Tuta situacija hišće njeje so do nětka wjele změniła. Z tuteje situacije je so ideja narodźiła, tutón projekt iniciěrować.

Na spočatku rěkaše tutón projekt hišće *Serbski leksikon*. Pozdźišo bu tutón projekt do *Serbterm* přemjenowany.

## Funkcionalnosć

Serbterm bazuje na PHP, HTML a na datowej bance MySQL. Wužiwarjo projekta móža za eksistowacymi zapřijećemi pytać, nowe zapřijeća namjetować a zapisować a skónčnje hižo zapisane zapřijeća posudźować a pohódnoćić. Dotal wšak forum za diskusiju mjez wužiwarjemi resp. sobuskutkowacymi hišće njeeksistuje.

Serbterm ma swójsku skupinu na Twitter, kotrychž najnowše powěsće so na startowej stronje www.serbterm.de zwobraznjeja. 

Nimo toho dóstawa nětko zapřijeće, ke kotremuž nastawk we Wikipediji eksistuje, wotkaz we formje pismika "W". To nastupa wšě štyri rěče projekta Serbterm, t. r. wotkaz hornjoserbskeho zapřijeća wjedźe do hornjoserbskeje Wikipedije, wotkaz delnjoserbskeho zapřijeća do delnjoserbskeje Wikipedije, wotkaz němskeho zapřijeća do němskeje Wikipedije a wotkaz jendźelskeho zapřijeća do jendźelskeje Wikipedije.

## Eksterne wotkazy
* Serbterm
* Serbterm na Twitter
Leszek Engelking

**Leszek Maria Engelking** (2. februara 1955, Chorzów - 22. oktobra 2022, Pruszków) bě pólski basnik, spisowaćel, wysokošulski wučer, literarny kritikar, literarny historikar a přełožowar.  

## Poetiske dźěła
* *Autobus do hotelu Cytera*, 1979
* *Haiku własne i cudze*, 1991
* *Mistrzyni kaligrafii i inne wiersze*, 1994
* *Dom piąty*, 1997
* *I inne wiersze*, 2000
* *Muzeum dzieciństwa*, 2011
* *Komu kibicują umarli?*, 2013
* *Suplement*, 2016

## Proza
* *Szczęście i inne prozy*, 2007
Noemi (spěwarka)

**Veronica Scopelliti** (powšitkownje znata jako **Noemi**; * 25. wulkeho róžka 1982 w Romje) je italska spěwarka a spěwydźěłarka.

## Diskografija
### Albumy
* 2009 - *Sulla mia pelle* (#3 Italska - #44 Europa)
* 2010 - *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (#3 Italska - #42 Europa)
* 2011 - *RossoNoemi* (#6 Italska)

### EP
* 2009 - *Noemi* (#8 Italska - #97 Europa)

### Single

* 2009 - *Briciole* (#2 Italska - #51 Europa)
* 2009 - *L'amore si odia* (Noemi & Fiorella Mannoia) (#1 Italska - #34 Europa)
* 2010 - *Per tutta la vita* (#1 Italska - #42 Europa)
* 2010 - *Vertigini*
* 2011 - *Vuoto a perdere* (#6 Italska - #47 Europa)
* 2011 - *Odio tutti i cantanti*
* 2011 - *Poi inventi il modo*

## San Remo Festival
* 2010 - *Per tutta la vita* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## Tour
* 2009 - *Noemi tour* 
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I* 
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*  
* 2011 - *RossoNoemi tour* 

## Labele
* Sony BMG (2009 hač do dźensnišeho)

## Eksterne wotkazy

* Noemiofficial.it
* Noemi na Youtube 
* Arcadinoemi.it
Noemi

**Noemi** je hebrejske žónske předmjeno, kotrež so we wšelakorych rěčach wužiwa. W hebrejšćinje rěka No’omi (נָעֳמִי) „přijomnje, zwjeselacy, luboznje“. Po starym testamenće bě Noemi Ruthowa přichodna mać a potajkim praprawowka Dawida.

**Naomi** je tež japanske předmjeno, a tam zestajane ze złóžkow *nao* („sprawnosć“) a *mi* („rjanosć“).

## Warianty
* Naama (arabsce)
* Naema/Naïma
* Naëmi/Naemi
* Na’ima (aramejsce)
* Naimi (šwedsce)
* Naomi
* Noeme
* Noëmi
* Noémi (madźarsce)
* Noemí (španisce)
* Noémie (francosce)
* Noomi (finsce)
* Noèmi (frankowska warianta)

## Mjeniny
* 22. jutrownika
* 1. požnjenca

## Znate nošerki mjena
### Předmjeno
* Naomi Campbell (* 1970), britiski modl
* Naomi Fearn (* 1976), němsko-ameriska rysowarka comicow
* Naomi Feil (* 1932), US-ameriska gerontologowka a něhdyša dźiwadźelnica
* Naomi Kawase (* 1969), japanska filmowa režiserka
* Naomi Klein (* 1970), kanadiska spisowaćelka a kritikarka globalizacije
* Noémie Lenoir (* 1979), francoski modl a dźiwadźelnica
* Noëmi Nadelmann (* 1962), šwicarska a spěwarka operow
* Naomi Nishida (* 1972), japanska dźiwadźelnica
* Naomi Novik (* 1973), US-ameriska spisowaćelka
* Naomi Oreskes (* 19**), geologowka a stawiznarka wědomosće 
* Noomi Rapace (*1979), šwedska dźiwadźelnica
* Naomi Russell (* 1983), US-ameriska předstajerka porno-filmow
* Naomi Shindō (* 1972), japanska synchroniska rěčnica
* Naomi Sims (1948–2009), US-ameriski modl
* Naomi Watts (* 1968), awstralska dźiwadźelnica a producentka
* Noemi (* 1982), italska spěwarka

### Swójbne mjeno
* Terra Naomi (* 1979), US-ameriska pop-spěwarka