3. měrca

**3. měrca** abo **3. nalětnika** je 62. dźeń gregorianiskeje protyki (63. w přestupnych lětach), potajkim wostawaja 303 dny hač do kónca lěta.

## Podawki
* 1845: Po wuhnawanju luda Seminolow bu Florida jako 27. stat do Zjednoćenych statow přiwzaty.
* 1861: Car Aleksander II. oficielnje wotstroni roboćanstwo w Ruskej.
* 1871: W Němskim kejžorstwje wotměja so prěnje wólby do reichstaga. Jenož 20 % wobydlerjow maja wólbne prawo.
* 1878: Sanstefanske měrowe zrěčenje skónči Rusko-Turkowsku wójnu a Balkansku krizu. Bołharska bu prěni raz po 500 lětach znowa njewotwisna.
* 1878: Po swojej wólbje 20. februara bu Leo XIII. w Sikstinskej kapale jako bamž intronizowany.
* 1918: Brest-Litowski měr skónči w prěnjej swětowej wójnje wojowanje na wuchodnej fronće.
* 1931: Ameriski kongres čini *[[The Star-Spangled Banner]]* k narodnej hymnje Zjednoćenych statow Ameriki.
* 1933: Někotre dny po wohnju němskeho reichstaga bu komunistiski nawjedowar Ernst Thälmann zajaty.
* 1961: Hassan II. bu naslědnik Mohameda V. jako marokkoski kral.

* 1992: Kirgiziska dóstanje nowu chorhoj.
* 2002: Wobydlerstwo Šwicarskeje so we wothłosowanju za přistup do Zjednoćenych narodow rozsudźa.

## Narodniny
### Do 19. lětstotka

* 1416: Zigizmund wot Sakskeje – Würzburgski biskop
* 1455: Ascanio Sforza – Egerski arcybiskop
* 1500: Reginald Pole – Canterburyski arcybiskop
* 1577: Nicolas Trigault – čłon Societas Jesu a francoski misionar
* 1589: Gisbert Voetius – reformowany teolog
* 1638: Michael Walther der Jüngere – němski matematikar a lutherski teolog
* 1650: Johann Daniel Arcularius – němski logikar a lutherski teolog
* 1667: Jakob Heinrich Graf von Flemming – kralowsko-pólski a kurwjerchuwsko-sakski generalny pólny maršal, statnik
* 1674: Friedrich Carl von Schönborn – Würzburgski a Bambergski wjerchbiskop; mócnarstwowy wicekancler
* 1700: Charles Joseph Natoire – francoski moler
* 1709: Andreas Sigismund Marggraf – němski chemikar
* 1749: Françoise Eléonore Dejean de Manville, comtesse de Sabran – salonowa dama
* 1751: Pierre Prévost – francosko-šwicarski filozof a fyzikar
* 1756: William Godwin – britiski spisowaćel
* 1758: Carl-Gottlob Cramer – němski spisowaćel
* 1788: William Carroll – US-ameriski politikar
* 1793: Charles Sealsfield – morawski spisowaćel
* 1795: Gustav Harkort – předewzaćel, bankownik a pioněr železnicy w Lipsku
* 1797: Gotthilf Heinrich Ludwig Hagen – němski inženjer

### 19. lětstotk

* 1804: Johann Philipp Abresch – němski demokrat
* 1805: Jonas Furrer – šwicarski politikar, prěni zwjazkowy prezident Šwicarskeje
* 1806: Emil Adolf Roßmäßler – němski přirodospytnik a ludowy spisowaćel
* 1806: Karl Theodor Albert Liebner – němski lutherski teolog, filolog a stawiznar
* 1807: Kazimierz Władysław Wójcicki – pólski spisowaćel
* 1811: Hugo von Ritgen – němski architekt
* 1812: Ernst Friedrich Apelt – filozofiski spisowaćel

* 1816: **[[Jan Arnošt Smoler]]** – serbski filolog, spisowaćel a nakładnik
* 1822: Bernhard Hammer – šwicarski politikar
* 1823: Gyula Andrássy – rakusko-wuherski politikar
* 1824: Adalbert von Dobschütz – pruski połkownik
* 1829: Carl von Siemens – němski industrialnik
* 1837: Jacques Charles René Duchesne – francoski general
* 1838: George William Hill – US-ameriski astronom a matematikar
* 1841: John Murray – britiski oceanograf
* 1842: James Sully – britiski psycholog
* 1845: Georg Cantor – němski matematikar
* 1847: Alexander Graham Bell – britiski rěčenski terapeut, wunamakar a wulkopředewzaćel
* 1848: Gustav Adolf Fischer – němski afrikanist
* 1849: Leonhard Tietz – němski wobchodnik
* 1851: Alexandros Papadiamantis – grjekski spisowaćel
* 1852: Friedrich Hahn – němski geograf
* 1855: Ludwig Döderlein – němski coolog
* 1855: Alois Mayer – němski rězbar
* 1856: Gustav Davis – awstriski žurnalist a nakładnik
* 1857: Alfred Bruneau – francoski komponist a kritikar hudźby
* 1858: Heinrich Brockhaus – němski wuměłstwowy stawiznar
* 1863: Arthur Machen – waliziski spisowaćel
* 1867: Gustav Strube – US-ameriski komponist
* 1868: Émile Chartier – francoski filozof, spisowaćel a žurnalist
* 1869: Friedrich Bothe – němski wučer a stawiznar
* 1869: Henry Wood – britiski dirigent
* 1870: August Merges – němski politikar a rewolucionar
* 1870: Géza Maróczy – madźarski šachownik
* 1871: Joseph Schatz – awstriski germanist a narěčny slědźer
* 1874: Karl Scharfenberg – němski inženjer železnicy
* 1878: Leopold Jessner – němski režiser dźiwadła a filma
* 1880: Lew Wladimirowič Ščerba – rusko-sowjetski slawist, rěčespytnik
* 1882: Elisabeth Abegg – němska spjećowarka
* 1883: Cyril Lodowic Burt – britiski psycholog
* 1886: Ezequiel Fernández Jaén – 18. statny prezident Panamy
* 1889: Carl Vincent Krogmann – Hamburgski měšćanosta

* 1890: Norman Bethune – kanadiski lěkar a internacionalist
* 1891: Arthur Drewry – britiski kopanski funkcionar, prezident FIFA
* 1895: Matthew Ridgway – US-ameriski general
* 1895: Ragnar Anton Kittil Frisch – norwegski narodny ekonom
* 1898: Emil Artin – awstriski matematikar
* 1898: Aenne Biermann – němska fotografowka
* 1898: Humberto Viscarra Monje – boliwiski komponist
* 1899: Albert Krebs – gauleiter Hamburga
* 1899: Juri Olescha – ruski spisowaćel
* 1900: Fritz Rotter – awstriski awtor a komponist

### 20. lětstotk
#### 1901–1950

* 1901: Otto Müller – němski nakładnik
* 1903: Rabbe Arnfinn Enckell – finski spisowaćel, basnik a moler
* 1904: El Duque del Morteruelo – španiski basnik
* 1904: Werner Storz – němski lochkoathlet, dobyćer olympiskeje medalje
* 1905: Marie Glory – francoska dźiwadźelnica
* 1906: Barney Bigard – US-ameriski jazzowy klarinetist
* 1907: Canada Lee – US-ameriski pjasćowar, dźiwadźelnik a wojowar za wobydlerske prawa
* 1909: Otto Dippelhofer – němski general
* 1911: Jean Harlow – US-ameriska dźiwadźelnica

* 1912: Klaus Gysi – němski politikar a minister NDR
* 1912: Lauro Amadò – šwicarski kopar
* 1914: Asger Jorn – danski wuměłc
* 1915: Manning Clark – awstralski stawiznar
* 1915: Herbert Tiede – němski dźiwadźelnik
* 1916: Paul Halmos – US-ameriski matematikar
* 1916: Hans Samelson – US-ameriski matematikar
* 1916: Benno Sterzenbach – němski dźiwadźelnik
* 1917: Will Eisner – US-ameriski comicowy rysowar
* 1918: Arthur Kornberg – US-ameriski biochemikar
* 1918: Fritz Thiedemann – němski skakanski jěchar, ratar a předewzaćel
* 1919: Loki Schmidt – němska awtorka a wučerka
* 1920: James Doohan – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1920: Tony Gaze – awstralski lětar a awtowy wubědźowar
* 1920: Julius Boros – madźarsko-US-ameriski golfownik
* 1921: Diana Barrymore – US-ameriska dźiwadźelnica
* 1921: Harry Kalenberg – awstriski dźiwadźelnik
* 1921: Paul Guimard – francoski spisowaćel
* 1922: Alexandru Vona – rumunski spisowaćel a architekt
* 1922: Kazimierz Serocki – pólski komponist
* 1922: Nándor Hidegkuti – madźarski kopar
* 1923: Barney Martin – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1924: Johnson Aguiyi-Ironsi – nigeriski statny prezident
* 1924: Lys Assia – šwicarska spěwarka a dźiwadźelnica
* 1924: Erhard Ueckermann – němski hóntwjerski a lěsniski wědomostnik
* 1926: Heinz Knobloch – němski spisowaćel
* 1926: James Merrill – US-ameriski spisowaćel
* 1927: Pierre Aubert – šwicarski politikar
* 1928: Gudrun Pausewang – němska spisowaćelka
* 1928: Pierre Michelot – francoski jazzowy hudźbnik
* 1930: Heiner Geißler – němski politikar

* 1930: Ion Iliescu – rumunski politikar
* 1932: Franz von Kutschera – němski filozof
* 1933: Gerhard Mayer-Vorfelder – němski sportowy funkcionar, prezident DFB
* 1933: Doc Watson – US-ameriski gitarist a spěwar
* 1934: Jacek Kuroń – pólski wojowar za wobydlerske prawa, publicist, stawiznar a politikar
* 1934: Jimmy Garrison – US-ameriski jazzowy basist
* 1935: Hartmut Bossel – němski wobswětowy slědźer
* 1935: Malcolm Anderson – awstralski tenist
* 1935: Michael Walzer – US-ameriski intelektualc a socialny filozof
* 1935: Šelju Šelew – bołharski statny prezident
* 1937: Bobby Driscoll – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1937: Alfred Janson – norwegski komponist, pianist a akordeonist
* 1938: Bruno Bozzetto – italski rysowar trykowych filmow
* 1939: Ariane Mnouchkine – francoska dźiwadźelnica
* 1940: Horst Schmidbauer – němski politikar, čłon Zwjazkoweho sejma
* 1941: Jutta Hoffmann – němska jěwišćowa a filmowa dźiwadźelnica
* 1941: John Curtis Thomas – US-ameriski lochkoatlet
* 1943: Ivo Vajgl – słowjenski wonkowny minister
* 1945: Gordon Thomson – kanadiski dźiwadźelnik
* 1946: Manfred Flügge – němski spisowaćel
* 1946: Dunja Rajter – chorwatska spěwarka a dźiwadźelnica
* 1947: Jennifer Warnes – US-ameriska spěwarka
* 1947: Takeo Ischi – japanski spěwar a jodlowar
* 1948: Snowy White – britiski bluesowy gitarist
* 1949: Roberta Alexander – US-ameriska sopranistka
* 1950: Karl Goldammer – awstriski moler

#### 1951–2000

* 1951: Lindsay Cooper – britiska fagottistka, saksofonistka a komponistka
* 1952: Günter Assenmacher – němski duchowny, oficial Kolinskeho arcybiskopstwa
* 1952: Wolfgang Kubicki – němski politikar
* 1953: Dagmar Freitag – němska politikarka, čłonka Zwjazkoweho sejma
* 1953: Hans-Gerd Jauch – němski prawiznik a insolwencny zarjadnik
* 1953: Jan Simonsen – norwegski politikar
* 1953: Josef Winkler – awstriski spisowaćel
* 1953: Zico – brazilski kopar a trenar
* 1954: Dieter Drabiniok – němski politikar
* 1954: Ona Zee – US-ameriska předstajerka, producentka a režiserka pornofilmow
* 1954: Rüdiger Barton – němski rockowy hudźbnik, producent a studijowy hudźbnik
* 1954: Leoš Šatava – čěski etnologa, přećel Serbow
* 1956: Adriana Barraza – mexiska dźiwadźelnica
* 1956: Zbigniew Boniek – pólski kopar
* 1957: Chris Lewis – nowoseelandski tenist
* 1957: Atli Eðvaldsson – islandski kopar a trenar
* 1958: Marc Silvestri – US-ameriski comicowy rysowar a nakładnik
* 1958: Miranda Richardson – britiska dźiwadźelnica
* 1959: Wilfried Klenk – němski politikar
* 1960: Andreas Thiel – němski mjetar
* 1960: Chachamaru – japanski hudźbnik
* 1962: Jackie Joyner-Kersee – US-ameriska lochkoatletka
* 1964: Laura Harring – US-ameriska dźiwadźelnica
* 1965: Dragan Stojković – serbiski kopar
* 1965: Guylaine St-Onge – kanadiska dźiwadźelnica
* 1965: Boris Steinberg – němski šansonowy spěwar
* 1966: Detlef Altenbeck – němski režiser
* 1966: Tone Loc – US-ameriski hiphop-hudźbnik
* 1966: Michail Mišustin – ruski zastojnik, ministerski prezident
* 1967: Aleksander Wladimirowić Wolkow – ruski tenist
* 1968: Brian Leetch – US-ameriski lodohokejist
* 1968: Jörg Stiel – šwicarski kopar
* 1968: Scott Radinsky – US-ameriski spěwar a footballowy hrajer
* 1970: John Carter Cash – US-ameriski country-spěwar a hudźbny producent
* 1971: Lothar Leder – němski triatlet
* 1972: Kola Boof – US-ameriska spisowaćelka a feministka
* 1973: Xavier Bettel – luxemburgski politikar, ministerski prezident
* 1974: David Faustino – US-ameriski dźiwadźelnik a spěwar
* 1974: DJ Noise – šwicarski DJ a producent
* 1974: Tomáš Kraus – čěski sněhakowar
* 1974: Josef Strobl – awstriski sněhakowar
* 1975: **[[Jan Budar]]** – serbski medijowy inženjer, předsyda załožboweje rady 
* 1975: Johanna Wokalek – němska dźiwadźelnica
* 1976: Natalia Kukulska – pólska pop-spěwarka

* 1977: Ronan Keating – irski hudźbnik
* 1977: Stephane Robidas – kanadiski lodohokejist
* 1978: Britta Carlson – němska koparka
* 1978: Leonora Jakupi – juhosłowjanska (kosowska) pop-spěwarka
* 1979: Anton Weste – němski romanowy a hrajny awtor
* 1980: Ryan Day – waliziski snookerist
* 1980: Christoph Semmler – němski kopar
* 1981: Oliver Rudin – šwicarski dirigent, spěwar a komponist
* 1981: Lil’ Flip – US-ameriski rapper
* 1981: Arash Miresmaeili – iraniski judoka
* 1981: László Nagy – madźarski mjetar
* 1982: Alejandro César Alonso – argentinski kopar
* 1982: Jessica Biel – US-ameriska dźiwadźelnica
* 1983: Karol Nawrocki – pólski stawiznar a politikar; 7. statny prezident
* 1983: Sarah Poewe – južnoafrisko-němska płuwarka
* 1984: Petra Lammert – němska lochkoatletka
* 1985: Karolin Thomas – němska koparka
* 1985: Mariel Zagunis – US-ameriska tesakowarka
* 1986: Stacie Orrico – US-ameriska pop-spěwarka
* 1989: Philipp Bargfrede – němski kopar
* 1990: Christoph Kobleder – awstriski kopar

## Wumrěće
### Do 19. lětstotka

* 115: Aleksander I. – romski biskop
* 1033: Kunigunde z Luksemburga – mandźelska kejžora Hendricha II.
* 1193: Zaladin – knježićel Ayyubidow
* 1223: Vinzenz Kadlubek – krakowski biskop
* 1452: Friedrich IV. Truchsess von Emmerberg – arcybiskop Salzburga

* 1554: Jan Bjedrich I. – kurwjerch a wojwoda Sakskeje
* 1604: Fausto Sozzini – unitariski teolog
* 1605: Klemens VIII. – Ippolito Aldobrandini, bamž wot 1592 do 1605
* 1616: Matthias de L’Obel – botanikar a wosobinski lěkar Jamesa I. z Jendźelskeje
* 1621: Rudolf Goclenius d. J. – lěkar a profesor za fyziku
* 1706: Johann Pachelbel – němski organist a komponist
* 1707: Aurangzeb – wulkomogul Indiskeje (1658–1707)
* 1714: Hans Carl von Carlowitz – němski lěsniski wědomostnik
* 1732: Francis Atterbury – jendźelski biskop Rochestera
* 1768: Nicola Antonio Porpora – italski komponist a wučer spěwanja
* 1785: Balthasar Ferdinand Moll – awstriski rězbar
* 1793: Friedrich August von Anhalt-Zerbst – němski krajnowjerch
* 1797: Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec – francoski namórnik a wuslědźer

### 19. lětstotk

* 1804: Giovanni Domenico Tiepolo – italski barokny moler
* 1806: Heinrich Christian Boie – němski spisowaćel a wudawaćel
* 1808: Johann Christian Fabricius – němski coolog a hospodarski wědomostnik
* 1808: Anton von Maron – awstriski portretowy moler
* 1822: Franz Anton von Zauner – awstriski rězbar
* 1824: Giovanni Battista Viotti – italski husler a komponist
* 1836: Cayetano Carreño – venezueliski komponist
* 1838: John Stevens – US-ameriski wunamakar a inženjer
* 1848: Heinrich Olivier – němski moler
* 1850: Oliver Cowdery – sobuzałožer mormonskeho hibanja
* 1851: Alexander Alexandrowitsch Aljabjew – ruski komponist
* 1855: Robert Mills – US-ameriski architekt a kartograf
* 1859: Johann Günther Friedrich Cannabich – němski geograf, duchowny a pedagog
* 1862: Andreas Gottlob Rudelbach – teolog
* 1871: Michael Thonet – němski blidarski mišter a industrialnik
* 1875: Adolf Reubke – němski pišćeletwarc
* 1879: William Kingdon Clifford – britiski filozof a matematikar
* 1882: Ludwig Kalisch – němski spisowaćel
* 1886: Alfred Assolant – francoski spisowaćel
* 1890: Adalbert von Bredow – pruski generalny leutnant
* 1890: Innozenz von Berzo – zbóžnik romsko-katolskeje cyrkwje
* 1895: Geoffrey Thomas Phipps Hornby – britiski admiral
* 1895: Heinrich Gradl – sudetoněmski stawiznar
* 1900: Franz Heinrich Reusch – katolski teolog a starokatolski cyrkwinski stawiznar
* 1900: Ludwig Purtscheller – awstriski krosnowar a wučer

### 20. lětstotk

* 1902: Isaäc Dignus Fransen van de Putte – nižozemski statnik

* 1903: František Ladislav Rieger – čěski publicist a politikar
* 1910: **[[Hendrich Jordan]]** – serbski wučer, spisowaćel a narodny prócowar
* 1920: Theodor Philipsen – danski moler
* 1921: Petrus Josephus Hubertus Cuypers – nižozemski architekt
* 1927: Michail Petrowitsch Arzybaschew – ruski spisowaćel
* 1928: Jan Toorop – nižozemski moler symbolizma
* 1931: Otto Reutter – němski komikar
* 1932: Eugen d’Albert – němski komponist a pianist
* 1932: Joseph M. Brown – US-ameriski politikar
* 1934: Wolfgang Pauly – němsko-rumunski šachowy komponist
* 1936: Theodor Albin Findeisen – němski kontrabasist a pedagog
* 1947: Oscar Tabárez – uruguayski kopar a trenar
* 1950: Eugen Klöpfer – němski dźiwadźelnik
* 1953: James J. Jeffries – US-ameriski pjasćowar a swětowy mišter ćežkeje wahi
* 1958: Theodor Kramer – awstriski lyrikar
* 1958: Wilhelm Zaisser – minister za statnu bjezstrašnosć NDR
* 1959: Lou Costello – US-ameriski dźiwadźelnik, producent a komikar
* 1959: Paul Nicolas – francoski kopar
* 1961: Paul Wittgenstein – awstriski pianist
* 1966: Alfonso Kardinal Castaldo – italski duchowny, arcybiskop Neapla
* 1966: William Frawley – US-ameriski dźiwadźelnik
* 1967: Heinrich Wilper – němski politikar, čłon Zwjazkoweho sejma
* 1969: Fred Alexander – US-ameriski tenist
* 1970: Wilhelm Corsten – stawiznar a tachantski knjez w Kölnje
* 1973: Nikolai Nikitin – ruski architekt
* 1974: Carl Jacob Burckhardt – šwicarski diplomat, esejist a stawiznar
* 1974: Ludwig Grote – němski wuměłstwowy stawiznar
* 1975: Karl Fabel – němski šachowy komponist
* 1975: Otto Winzer – wonkowny minister NDR
* 1975: Therese Giehse – němska dźiwadźelnica
* 1978: Otto Steinert – němski fotograf
* 1979: Molla Mustafa Barzani – nawjedowar Kurdiskeje Demokratiskeje Strony
* 1979: Wolf-Dietrich Wittels – awstriski dermatolog
* 1980: Forrest C. Donnell – US-ameriski politikar
* 1981: Enid Bagnold – britiska spisowaćelka a dramatikarka
* 1982: Georges Perec – francoski spisowaćel
* 1982: Sepp Bradl – awstriski sněhakowarski skakar a skakanski trenar
* 1983: Arthur Koestler – britiski spisowaćel
* 1983: Hergé – belgiski comicowy awtor a rysowar
* 1984: Roy Hall – US-ameriski pianist, country- a rockabilly-hudźbnik
* 1984: Heinrich Kirchner – němski rězbar
* 1985: Kyril Bonfiglioli – jendźelski wuměłstwowy wikowar a spisowaćel
* 1987: Danny Kaye – US-ameriski dźiwadźelnik, komikar a spěwar
* 1988: Sewall Wright – US-ameriski biolog a genetikar
* 1990: Bruce Low – nižozemski šlagrowy a gospelowy spěwar
* 1991: William Penney – britiski fyzikar
* 1992: Lella Lombardi – italska wubědźowarka
* 1992: Dante Maggio – italski dźiwadźelnik 
* 1992: Eux Stocké – němski předewzaćel
* 1993: Albert Sabin – lěkar, wirolog, wuwiwar póžěranskeho šćěpjenja přećiwo dźěćacej mortwice
* 1994: Roman Haubenstock-Ramati – komponist
* 1996: John Joseph Kardinal Krol – US-ameriski duchowny, arcybiskop Philadelphije
* 1996: Marguerite Duras – francoska spisowaćelka a režiserka
* 1996: Walter Kaaden – němski inženjer
* 1996: Léo Malet – francoski spisowaćel krimijow
* 1999: Gerhard Herzberg – němsko-kanadiski chemikar a fyzikar
* 2000: Toni Ortelli – italski alpinist, dirigent a komponist
* 2000: Sandra Schmirler – kanadiska curlingowa hrajerka, olympiska dobyćerka
* 2000: Otto Grünmandl – awstriski kabaretist a spisowaćel

### 21. lětstotk

* 2003: Goffredo Petrassi – italski komponist
* 2003: Horst Buchholz – němski dźiwadźelnik
* 2003: Peter Smithson – britiski architekt
* 2004: Max Caflisch – šwicarski typograf, tworićel knihow a znajer pismow
* 2005: George Atkinson – US-ameriski stuntman a wobchodnik
* 2005: Martin Denny – US-ameriski jazzowy pianist

* 2005: Rinus Michels – nižozemski koparski trenar
* 2005: Guylaine St-Onge – kanadiska dźiwadźelnica
* 2007: Herbert Asmodi – němski spisowaćel a dramatikar, awtor wjertnych knihow
* 2008: Giuseppe Di Stefano – italski operowy spěwar
* 2008: Annemarie Renger – němska politikarka
* 2009: Sydney Chaplin – US-ameriski dźiwadźelnik
* 2009: Johanna König – němska dźiwadźelnica
* 2009: Sebastian Faißt – němski mjetar
* 2010: Keith Alexander – jendźelski kopar
* 2010: Ursula Böttcher – němska dompterka
* 2010: Albert Falke – němski politikar
* 2010: Michael Foot – britiski politikar

## Swjate dny
* katolski: Kunigundy
* ewangelski: Jana Bjedricha
* Bołharska: Dźeń njewotwisnosće

## Wotkaz