open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
N’Djamena

**N'Djamena** (; do 1973 *Fort-Lamy*;  اِنْجَمِينَا) je stolica a zdobom najwjetše město republiki Čad w centralnej Africe. Nadeńdźe so na juhozapadźe kraja při zjednoćenju rěkow Logone a Shari, při čimž twori druha tule statnu hranicu z Kamerunom. Móst wjedźe přez rěku do kamerunskeho hraničneho města Kousséri. Wjace hač milion wobydlerjow bydli w měsće a połdra miliony w metropolowym rumje.

W měsće knježi horca, tropiska klima z dešćowym časom wot junija do septembra. Přerězne maksimalne temperatury leža pola 31,6 °C w awgusće a 41,0 °C w aprylu.

N'Djamena je sydło 1970 załoženeje jeničkeje uniwersity w Čadźe.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so na započatku francoskeho kolonialneho knjejstwa dnja 29. meje 1900 přez administratora Émile Gentil, kiž pomjenowa město po slědźerju a wojerskim wjedniku François Joseph Amédée Lamy. Tutón bě pjeć tydźenjow do toho w bitwje pola Kousséri swoje žiwjenje přisadźił.

Hač k njewotwisnosći Čada w lěće 1960 běše Fort-Lamy sydło francoskeho kolonialneho zarjadnistwa. W lěće 1973 dósta swoje dźensniše, z arabšćiny pochadźace mjeno, kotrež woznamjenja „tule smy wotpočowali“. Ličba wobydlerstwa rozrosće wot 9.976 w lěće 1937 přez 126.000 w lěće 1968 na wjace hač milion w přitomnosći.

## Wotkaz
Santo Domingo

**Santo Domingo de Guzmán** je stolica a z něhdźe třomi milionami wobydlerjow w metropolowym rumje zdobom najwjetše město Dominikanskeje republiki na kupje Hispaniola. Nadeńdźe so při južnym brjoze kupy při wuliwje rěki Ozama a ma najwažniši přistaw republiki.

Historiske stare město při zapadnym brjoze rěki słuša wot lěta 1990 k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Stawizny
Městno bě hižo 1496 wot Europjanow wobsydlene, bu pak oficielnje hakle dnja 5. awgusta 1498 wot Bartolomeja, młódšeho bratra Krystofa Kolumbusa jako město při wuliwje rěki Ozama pod mjenom *La Nueva Isabela* załožene a je tuž najstarše europske město w „Nowym swěće“. 1502 dósta swoje dźensniše mjeno.

Katedrala *Basilica Menor de la Virgen de La Anunciación* bu 1540 woswjećena a je najstarša w cyłej Americe. Hač do lěta 1992 běchu smjertne powostanki Kolumbusa tule pochowane. W lěće 1538 bu prěnja ameriska uniwersita w měsće załožena.

Za čas diktatury Rafaela Trujilla rěkaše stolica wot 1936 do 1961 *Ciudad Trujillo* („město Trujilla“).

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona nacionalneho distrikta Santo Domingo
Ronny Wähner

**Ronny Wähner** (* 30. junija 1975 w Annaberg-Buchholzu) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije (CDU) a wot lěta 2014 direktnje woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje. Tam přisłuša wuběrkej za wobswět a ratarstwo kaž tež peticiskemu wuběrkej.

Při wólbach dnja 31. awgusta 2014 dósta we wólbnym wokrjesu Rudne hory 4 46,9 % wotedatych hłosow a zdoby direktny mandat.

Wähner je diplomowany zarjadniski a zawodny hospodar a wot lěta 2001 čłon CDU. Wot lěta 2004 bě čłon Annabergskeho wokrjesneho sejmika a wot 2008 je wokrjesny radźićel w Rudnohórskim wokrjesu.

## Wotkazaj
* Oficielna webstrona
*
Dźibuti (město)

**Dźibuti** ( *Djibouti*,  جيبوتي) je stolica a najwjetše město stata ze samsnym mjenom we wuchodnej Africe. Přistawne město nadeńdźe so při južnym brjoze Tadjouraskeho zaliwa, najzapadnišeho dźěla Adenskeho golfa. Přez město ćeče rěka Ambouli. Wjace hač połojca dźibutiskeho wobydlerstwa bydli w stolicy.

Dźibuti je kónčne dwórnišćo železniskeje čary z etiopiskeje stolicy Addis Abeba a swobodny přistaw Etiopiskeje, kotraž sama žadyn mórski přistup nima. Město a wosebje mjezynarodne lětanišćo *Djibouti-Ambouli* je wuznamne wojerske zepěranišćo tež za zapadne wójska a wuchadźišćo za akcije w Adenskim golfu a před somaliskim pobrjohom.

Klima w měsće je horca a sucha z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 28,7 °C w januarje a 41,7 °C w juliju.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1888 wot Francozow załožiło a wotwjaza w lěće 1892 Obock jako stolicu jich kolonije Francoskeje Somalije. Wot lěta 1977 je stolica njewotwisneho stata Dźibuti.

## Wotkaz
Jörg Urban

**Jörg Urban** (* 4. awgusta 1964 w Mišnje) je sakski politikar Alternatiwy za Němsku (AfD), wot 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc Sakskeho krajneho sejma a wot 2017 jako naslědnik Frauki Petry předsyda swojeje frakcije w krajnym sejmje. Wot 4. februara 2018 je zdobom předsyda krajneho zwjazka strony w Sakskej.

Urban bě hač do lěta 2014 předsyda Zeleneje ligi w Sakskej a je wot 2013 člon AfD.

Wón bydli wot 1986 w Drježdźanach, je bjezkonfesionelny, woženjeny a ma tři dźěći.

## Wólby
Urban kandidowaše w lěće 2015 bjez wuspěcha we wólbach za wyšeho měšćanostu Budyšina a w septembrje 2019 jako direktny kandidat we wólbnym wokrjesu Budyšin 5 přećiwo Markej Šimanej, kiž móžeše pak swój wólbny wokrjes ze snadnej wjetšinu zakitować.

## Wotkaz
Banjul

**Banjul** (do 1973 *Bathurst*) je stolica Gambije w zapadnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja na połkupje při južnym brjoze wuliwa rěki Gambia River do Atlantiskeho oceana. Město same ma jenož wokoło 30.000 wobydlerjow, metropolowy rum *Greater Banjul Area* z najwjetšim gambiskim městom Serekunda pak wjace hač 400.000. Banjul je stejišćo najwjetšeje mošeje w Gambiji kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.

Hač do „afrikanizacije“ w lěće 1973 měješe město jendźelske mjeno *Bathurst*. Dźensniše mjeno pochadźa z rěče Mande a rěka „bambusowa kupa“.

W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 29,3° C w awgusće a 33,7° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot junija hač do oktobra.

## Stawizny
W lěće 1807 započachu britiscy kolonisća z wobsydlenjom kupy. Město bu 1816 załožene jako wikowanske a wojerske zepěranišćo a pomjenowane po britiskim kolonialnym sekretarje Henry Bathurst. Dnja 18. februara 1965 sta so Bathurst ze stolicu nowozałoženeje njewotwisneje republiki Gambija.

## Wotkaz
Malabo

**Malabo** je stolica a najwjetše město Ekwatorialneje Gineje w Africe. Nadeńdźe so při sewjernym pobrjohu kupy Bioko w Ginejskim golfu a ma něhdźe 190.000 wobydlerjow. Malabo je wažne stejišćo wudobywanja a předźěłanja zemskeho wolija w zapadnej Africe.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1827 pod mjenom *Port Clarence* wot britiskich kolonialistow załožiło a so najprjedy jako namórniske zepěranišćo wužiwało. Jako přińdźe kupa Bioko 1843 zaso pod španiske knjejstwo, bu město na *Santa Isabel* přemjenowane. Ze španiskeje kolonialneje doby su so wjele twarjenjow hač do dźensnišeho wobchowali, kaž na přikład w lěće 1916 dotwarjena katedrala kaž tež prezidentowy palast při naměsće *Plaza de la Independencia*.

W lěće 1969 sta so Santa Isabel ze stolicu noweho stata Ekwatorialneje Gineje a dósta 1973 swoje dźensniše mjeno *Malabo* 

## Wotkaz
Libreville

**Libreville** ( za „swobodne město“) je stolica a z wjace hač 700.000 wobydlerjemi najwjetše město Gabuna w centralnej Africe kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa a uniwersity. Nadeńdźe so na zapadźe kraja při wuliwje rěki Komo do Atlantiskeho oceana.

Město je wuchadźišćo Transgabunskeje železnicy, kotraž wjedźe do města Franceville w nutřkownym kraju a ma wulki wuznam za transport mangan a železoweje rudy z kraja k přistawej w Libreville.

W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 26,3° C w juliju a 30,1° C w aprylu. Suchi čas traje jenož wot junija hač do awgusta.

## Stawizny
Do europskeje kolonizacije běše kónčina wobsydlena wot luda Mpongwé. W lěće 1843 załožichu Francozojo tule wojerske zepěranišćo *Fort Aumale*, kotrež so wuwiwaše do města. Oficielnje bu město w lěće 1849 jako sydlišćo za wuswobodźenych njewólnikow załožene a dósta po přikładźe Freetowna mjeno *Libreville*. Wot 1886 bě Libreville zarjadniske sydło prowincy Gabun a wot 1960 je stolica njewotwisneje republiki ze samsnym mjenom.

## Wotkaz
Bissau

**Bissau** je stolica a z nimale 500.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město Gineje-Bissau w zapadnej Africe. Z jeničkim hłubokomórskim přistawom a mjezynarodnym lětanišćom w kraju je tež wobchadne a hospodarske srjedźišćo kraja. Nadeńdźe so na zapadźe Gineje-Bissau při sewjernym brjoze dźesać kilometrow šěrokeho wuliwa rěki Geba do Atlantiskeho oceana a je wobdate wot mangrowskich lěsow. W portugalskim starym měsće nadeńdu so předewšěm ministerstwa, banki, hotele a zarjady.

Wobydlerstwo je zwjetša muslimskeje wěry, Bissau je pak tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.

W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 28,9° C w awgusće a 33,5° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot junija hač do kónca oktobra.

## Stawizny
Wot 1446 natwarichu portugalscy wikowarjo wjacore zepěranišća při ginejskim brjoze. Bissau załoži so potom w 16. lětstotku, při čimž njeje dokładny datum znaty. Prěnje naspomnjenje pochadźa z lěta 1594. 1692 dósta město status portugalskeho *kapitanata* a bě wot toho časa tež administratiwnje z Portugalskej zwjazane. 1696 započachu z twarom twjerdźizny, kotraž bu pak w lěće 1707 zaso wopušćena. W sćěhowacych lětdźesatkach přewzachu Francozojo stejišćo při wuliwje rěki Geba. 1753 započachu Portugalčenjo znowa z twarom zepěranišća, kotrež bě hakle 1775 dotwarjene. Hač do 1850tych lět dominowaše wikowanje z njewólnikami městne hospodarstwo.

Wot 1852 bě Bissau hłowne město portugalskeho distrikta Gineja, 1879 pak bu stolica přepołožena do města Bolama, kotrež sta so ze srjedźišćom nowozałoženeje kolonije Portugalskeje Gineje. Tež spočatk 20. lětstotka bě Bissau jenož małe sydlišćo, kotrež wobsteješe z twjerdźiznu, překupskeho sydlišća, přistawa a někotrych zarjadniskich twarjenjow.

W 1920tych lětach nastachu po prěnim urbanizaciskim planje dźěle dźensnišeho centra. Po tym, zo běchu spočatk 20. lětstotka Němcy wikowanje w měsće dominowali, přewzachu nětko znowa francoscy překupcy. Portugalska sama zamó hakle w 1930tych lětach přesadźić swójski wikowanski monopol. Dnja 19. decembra 1941 bu stolica zaso z Bolomy do Bissauwa přepołožena. Ličba wobydlerstwa rozrosće wot 18.000 w lěće 1950 na 70.000 w lěće 1970.

Wot 1974 je Bissau stolica njewotwisneje republiki Gineja-Bissau.

## Wobrazy

Assembleia Nacional da Guiné-Bissau.jpg|Narodna zhromadźizna (parlament)
Museu Etnográfico Nacional, Bissau.jpg|Etnografiski muzej
Cattedrale Bissau.JPG|Katolska katedrala
Bissau1.jpg|Justicne ministerstwo


## Wotkaz
Pretoria

**Pretoria** (tež *Tshwane*) je stolica republiki Južneje Afriki a sydło eksekutiwy. Nimo njeje matej tež měsće Kapstadt jako sydło parlamenta (legislatiwy) a połlětne sydło knježerstwa wot januara do junija a Bloemfontein jako sydło najwyšeho sudnistwa (judikatiwy) někotre funkcije stolicy. Pretoria nadeńdźe so na sewjeru kraja w prowincy Gauteng na wysokosći wot nimale 1400 metrow nad mórskej hładźinu a něhdźe 56 kilometrow sewjernje Johannesburga. Leži w škitanym, ćopłym a płódnym dole, wobdate wot hórskeho rjećaza Magaliesowych horin a słuša k měšćanskej gmejnje *Tshwane*. Z nimale 750.000 wobydlerjemi w měsće a třomi milionami w metropolowym rumje słuša k najwjetšim městam Južneje Afriki.

Město je stejišćo třoch uniwersitow.

W Pretoriji knježi subtropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami wot 18,9° C w juniju hač do 28,5° C w januarje. Zymske měsacy mjez meju a septembrom su suche; wjetšina dešća pada mjez nowembrom a januarom.

## Stawizny
Dźensniše město so w lěće 1855 wot Marthinusa Wessela Pretoriusa załoži, kiž pomjenowa sydlišćo po swojim nanu Andries Pretorius, buriskim generalu. Hižo do toho bě płódna dolina wot afriskich kmjenow wobsydlena. Hižo 1860 sta so Pretoria ze stolicu Južnoafriskeje republiki, byrnjež měła w tutym času jenož wokoło 300 wobydlerjow a něhdźe 50 twarjenjow. Po Prěnjej buriskej wójnje njewotwisne buriske republiki buchu w lěće 1910 zjednoćene do Južnoafriskeje unije, kotrejež stolica bě znowa Pretoria. Njehladajo na to dósta hakle dnja 14. oktobra 1931 měšćanske prawo.

## Wotkaz
Eksekutiwa

**Eksekutiwa** (z francoskeho *pouvoir exécutif*, „wukonjaca móc“) je w statnej teoriji jedna z třoch mocow nimo legislatiwy (zakonjedawstwa) a judikatiwy (prawodawstwa). Wona wobjimuje knježerstwo a administratiwne zarjadnistwo, kotrejž matej nadawk, płaćiwe zakonje wukonjeć.

W Němskej słušeja k eksekutiwje zwjazkowe knježerstwo z kanclerom kaž tež krajne knježerstwa, ministerstwa, zwjazkowe a krajne zarjady, ale tež wokrjesne a gmejnske zarjadnistwa kaž na přikład krajnoradne zarjady z krajnymi radami na čole abo měšćanosty a wjesnjanosty.
Legislatiwa

**Legislatiwa** (z łaćonskeho *legis latio*, „wobzamknjenje zakonja“) je w statnej teoriji jedna z třoch mocow nimo eksekutiwy (wukonjaceje mocy) a judikatiwy (prawodawstwa). Wona je přisłušna za wuradźowanje a wobzamknjenje zakonjow we wobsahowym a formalnym zmysle (zakonjedawstwo) kaž tež za kontrolu eksekutiwy. W reprezentatiwnej demokratiji funguja parlamenty jako ludowe zastupnistwo z funkciju legislatiwy. W statach z elementami direktneje demokratije móže we wěstych situacijach tež lud sam jako legislatiwa jednać.

W Němskej słušeja k legislatiwje na zwjazkowej runinje wot ludu woleny němski federalny parlament, zwjazkowy sejm, a zastupnistwo zwjazkowych krajow, zwjazkowa rada. Na krajnej runinje wukonjeja krajne parlamenty kaž na přikład sakski krajny sejm funkcije legislatiwy. Je zwadne, hač přisłušeja tež wokrjesne sejmiki a gmejnske rady w Němskej legislatiwje, přetož nimaja žane kompetency zakonjedawstwa a su w tutym zmysle skerje dźěl eksekutiwy.
Juba

**Juba** ( جوبا, *Dźuba*) je stolica Južneho Sudana w Africe. Nadeńdźe so na juhu kraja při zapadnym brjoze Nila, něhdźe 1200 kilometrow južnje Khartuma. Město ma něhdźe 500.000 wobydlerjow, při čimž dokładne ličby njepředleža. Jubaski móst přez Nil je jenička w cyłym kraju.

W měsće knježi horca, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 30,6° C w juliju a 37,6° C w februarje. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.

## Stawizny
Prěnje sydlišćo bu hakle w lěće 1922 na sewjernym brjoze Nila załožene wot małeje skupiny Grjekow, kiž běchu z Osmaniskeho mócnarstwo ćěkali. Na jeje wjeršku wobsteješe grjekska gmejna w Jubje z 10.000 wosobow.

12. a 13. junija 1947 wotmě so w měsće *Sudan Administration Conference*, na kotrejž wobzamknychu Britojo a zastupjerjo sewjerneho Sudana zjednoćenje južneho a sewjerneho dźěla Sudana. Byrgarska wójna wo njewotwisnosć Južneho Sudana traješe wot 1955 do 1972 a znowa wot 1983 hač do lěta 2005. Wot měroweho zrěčenja lěta 2005 bě Juba hłowne město awtonomneho Južneho Sudana a wot 9. julija 2011 je stolica njewotwisneje republiki.

## Wotkaz
Maseru

**Maseru** je stolica a z něhdźe 220.000 wobydlerjemi (2009) tež najwjetše město a scyła jeničke wulkoměsto Lesotha w južnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja bjezposrědnje při južnoafriskej hranicy. Móst přez rěku Caledon, kotraž twori statnu hranicu, je najwažniši hraničny přechod mjez woběmaj krajomaj.

W měsće knježi subtropiska horinska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězne temperatury leža mjez 14 a 28° C w januarje a mjez 0 a 15° C w juniju. Suchi čas traje wot meje hač do septembra.

## Stawizny
Maseru bě hač do druheje połojcy 19. lětstotka mała wikowanska stacija při brodźe přez rěku Caledon, kotraž tworješe tule hranicu mjez Swobodnym statom Oranje a Basutolandom. W lěće 1869 bu wot hejtmana Basutow, Moshoeshoe I., za nowu stolicu pomjenowane. *Maseru* je w rěče Sesotho słowo za wosebitu družinu pěskowca, kotraž so w tejle kónčinje namaka.

Wot 1869 do 1871 a znowa wot 1884 do 1966 bě Maseru stolica britiskeho protektorata a pozdźišeje krónoweje kolonije Basutoland a słužeše kolonialnym knježićelam jako bydlišćo. Wot 1871 do 1884 steješe Basutoland pod zarjadnistwom Kapoweje kolonije. W lěće 1905 zahaji so železniski wobchad ze Swobodnym statom Oranje; 1933 dóstachu prěnje měšćanske štwórće milinu. W lěće 1948 bydlachu 2000 Basotow a 600 Europjanow w Maseru.

1966 sta so Maseru – tehdy městačko z 15.000 wobydlerjemi – ze stolicu noweho njewotwisneho kralestwa Lesotho.

Maseru je wot lěta 1894 sydło romsko-katolskeho biskopstwa a wot 1977 sydło arcybiskopstwa.

## Wobrazy

Maseru Leotho main south.jpg|Na juhu města
LWR2013 - panoramio (85).jpg|Horiny blisko města
IY188 pg389 MASERU, BASUTOLAND.jpg|Sydlišćo wokoło 1880


## Wotkaz
Conakry

**Conakry** je stolica a z nimale 1,7 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město Gineje w zapadnej Africe. Nadeńdźe so na wuskej połkupje Kaloum w Atlantiskim oceanje. Stare město leži na kupje Tombo při kóncu połkupy. Z mjezynarodnym lětanišćom a wuznamnym přistawom je Conakry tež hospodarske srjedźišćo Gineje a wot 1963 uniwersitne město.

W měsće knježi włóžna tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 26,9° C w awgusće a 32,0° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot meje hač do nowembra a přinjese wjace hač 4.000 litrow spadkow na kwadratny meter (Berlin: 570).

## Stawizny
Město nasta z małeje rybarskeje wsy na strategisce přihódnje połoženej kupje Tombo. W lěće 1887 buštej kupa a połkupa wot Francozow wobsadźenej, kiž wutwarichu wjesku k městu. Wot 1890 bě ze stolicu Francoskeje Gineje. Dla jeho přibrjóžnych promenadow a šěrokich alejow mjenowachu Conakry spočatk 20. lětstotka tež „afriski Paris“ abo „mały Marseille“. 

## Wotkaz
Accra

**Accra** je stolica a z wjace hač dwěmaj milionomaj wobydlerjow zdobom najwjetše město Ghany kaž tež jedne z najwjetšich metropolow zapadneje Afriki. Nadeńdźe so na samym juhu kraja při brjoze Ginejskeho golfa.

W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 28,0° C w awgusće a 32,7° C w februarje. Suchi čas traje wot nowembra hač do februara.

## Stawizny
Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło wot luda Ga, kotryž chcyše tule z Europjanami wikować. Prěnje, wot Portugalčanow natwarjene zepěranišćo bu pak bórze wot domoródnych zničene. W běhu 17. lětstotka załožichu wjacore europske mócnarstwa dla přihódneho połoženja při přirodnym přistawje swoje sydlišća: Nižozemjenjo w lěće 1605 *Fort Ussher*, Šwedojo w lěće 1657 *Christiansborg*, kotryž bu bórze wot Danow přewzaty a Jendźelčenjo w lěće 1673 *James Fort*. Tak měješe Accra w 19. lětstotku nižozemski, danski a britiski měšćanski dźěl.

Město z europskimi fortami bu 1862 přez wulke zemjerženje zničene. Njehladajo na to přepołožichu Jendźelčenjo w lěće 1877 stolicu swojeje kolonije Złoty pobrjóh z Cape Coast do Accry a natwarichu planowe město po europskim přikładźe.

## Wotkaz
Moroni

**Moroni** ( موروني) je stolica a ze 54.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město Komorow w Indiskim oceanje před juhowuchodnej Afriku. Nadeńdźe so při zapadnym brjoze najwjetšeje kupy Njazidja, kotraž je tež znata pod swojim francoskim mjenom *Grande Comore*. Město leži pod aktiwnym wulkanom Karthala, kotryž wot 19. lětstotka hižo dwaceći króć wubuchny, dotal posledni raz w lěće 2016.

W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 14 do 31° C w juliju a 19 do 36° C w decembrje. Monsun traje wot nowembra hač do měrca. Dla bliskosće kupow k ekwatorej su tež cyklony huste.

## Stawizny
Sydlišćo je so prawdźepodobnje w 10. lětstotku wot arabskich sydlerjow załožiło a wuwiwaše so w 15. lětstotku pod wliwom arabskich a persiskich překupcow k wikowanskemu stejišću. Moroni bě stolica sultanata *Bambao*, kotryž sta so w lěće 1886 z dźělom zjednoćeneho stata Ngazidja. Wot lěta 1962 je stolica Komorow.

## Wotkaz
Yaoundé

**Yaoundé** (němsce tež *Jaunde*) je stolica Kameruna w zapadnej Africe a z wjace hač dwěmaj milionomaj wobydlerjow (2012) druhe najwjetše město kraja po přistawnym měsće Douala. Nadeńdźe so w hórkatej krajinje we wysokosći wot 730 metrow nad mórskej hładźinu při rěce Mfoundi. Wot 1962 je Yaoundé sydło uniwersity a wot 1961 wobsteji w měsće tež němski Goethowy institut.

W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 20 do 31° C w februarje a 19 do 26° C w juliju. Suchi čas traje wot decembra hač do februara.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1889 w nadawku němskeho kolonialneho zarjadnistwa přez oficěra-slědźerja Richarda Kunda jako slědźenska stacija a lěhwo za wikowanje ze słonowinu. W lěće 1895 přetwori so stacija do wojerskeho zepěranišća a 1903 přińdźe pod ciwilne zarjadnistwo. W běhu Prěnjeje swětoweje wójny sta so město w lěće 1915 ze stolicu němskeje kolonije, bu pak hižo w januarje 1916 wot belgiskeho wójska wobsadźene. Wot 1922 bě jako *Yaoundé* hłowne město Francoskeho Kameruna.

## Wotkaz
Praia

**Praia** (z portugalšćiny: „přibrjóh“; tež *Santo Angel de Esperança*) je stolica a ze 154.000 wobydlerjemi tež najwjetše město republiki Kap Verde před brjohom zapadneje Afriki. Nadeńdźe so při južnym brjoze najwjetšeje kupy Santiago a je sydło romsko-katolskeho biskopstwa *Santiago de Cabo Verde*.

Na kupje knježi ćopła, subtropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 20 do 25° C w januarje a 24 do 30° C w septembrje. Dešćowy čas traje wot awgusta hač do oktobra.

## Stawizny
Na skalnym platowje, hdźež nadeńdźe so dźensa historiski centrum města *(Platô)*, załoži so w lěće 1615 wjes *Santa Maria*. Tuta sta so 1770 ze stolicu a zarjadniskim sydłom Kapverdiskich kupow, po tym zo bě dotalne hłowne město Ribeira Grande swoju wažnosć jako wikowanišćo zhubiło. Hakle 1858 dósta měšćanske prawo.

## Wotkaz
Vientiane

**Vientiane** ( ວຽງຈັນ, *Vieng Chan*, ) je stolica Laosa w juhowuchodnej Aziji kaž tež kulturne, hospodarske a politiske srjedźišćo kraja. Město a wokolina nadeńdźetej so w něhdźe 4000&nbsp;km² wulkej nižinje při Mekongu, kotryž twori tule statnu hranicu z Thailandskej. Wot lěta 1994 wjedźe tak mjenowany „móst přećelstwa“ jako scyła prěni móst při delnim běhu rěki do susodneho kraja.

W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 16 do 28° C w januarje a 25 do 32° C w juniju. Dešćowy čas traje wot apryla hač do oktobra.

## Stawizny
Vientiane załoži so w 13. lětstotku jako město w mócnarstwje Lan Xang a wuwiwaše so pódla jeho stolicy Luang Prabang, doniž so w lěće 1563 z nowej stolicu njesta. Po rozpadźe mócnarstwa bě město wot lěta 1707 sydło kralestwa Vieng Chan, kotrež steješe bórze pod thailandskim nadknjejstwom. Po zwrěšćenej rebeliji krala Anuvonga w lěće 1826 zničichu thailandske jednotki cyłe město – nimo templow – a zawlečechu jeho wobydlerstwo přez Mekong do centralneje Thailandskeje. Hišće štyrceći lět pozdźišo namakachu francoscy slědźerjo na městnje Vientiana jeničce dźungl a ruiny.

W lěće 1887 sta so Laos z francoskim protektoratom a dźělom Francoskeje Indochiny. Po poražce Francoskeje přećiwo Němskej w Druhej swětowej wójnje bu kraj wot japanskeho wójska wobsadźeny, steješe pak oficialnje dale pod francoskim zarjadnistwom. Dnja 1. septembra 1945, po kóncu wójny w Aziji, wozjewi kralestwo Laos swoju njewotwisnosć přećiwo woli Francozow.

## Wotkaz
Bertolt Brecht

**Bertolt Brecht** (tež *Bert Brecht*; * 10. februara 1898 jako *Eugen Berthold Friedrich Brecht* w Augsburgu, † 14. awgusta 1956 we wuchodnym Berlinje) bě jedyn z najwuznamnišich němskich dramatikarjow, libretistow a lyrikarjow 20. lětstotka. Jeho twórby so po cyłym swěće předstaja. Brecht załoži a přesadźi „episke dźiwadło“.

## Žiwjenje
Wot druheje połojcy 1920tych lět bě Brecht přeswědčeny komunist a wužiwaše swoje kruhi za politiske zaměry. Njebě pak ženje z čłonom Komunistiskeje strony (KPD). Wot 1929 bě woženjeny z dźiwadźelnicu Helene Weigel (1900–71), z kotrejž měješe zhromadnu dźowku. Z prěnjeho mandźelstwa měješe hižo dwě dźěsći.

Dnja 28. februara 1933 – dźeń po wotpalenju mócnarstwoweho sejma w Berlinje – wopušći ze swójbu Němsku. Jeho knihi so 10. meje 1933 wot nacionalsocialistow spalichu a 1935 wzachu jemu němske staćanstwo. Wot 1933 do 1939 bydlachu Brechtec w danskim Svendborgu, 1939 skrótka w Šwedskej a 1940 w Finskej. W meji 1941 dósta Brecht swój wizum za Zjednoćene staty, do kotrychž přez Moskwu a Wladiwostok wupućowa. 

Dla swojich komunistiskich swětonahladow a wotchilnosće napřećo Americe njeměješe tam wulki wuspěch a přesydli so po Druhej swětowej wójnje w lěće 1947 zaso do Europy, najprjedy do Šwicarskeje, dokelž njedósta dowolnosć za přebywanje w zapadnej Němskej. Lěto pozdźišo zasydli so skónčnje we wuchodnym Berlinje. Tam załoži 1949 Berlinski ansambl (BE).

W starobje jenož 58 lět zemrě 14. awgusta 1956 w Berlinje a bu 17. awgusta na Dorotheenstadtskim pohrjebnišću w přitomnosći wjele wobydlerjow a zastupjerjow z politiki a kultury pochowany.

Brechtowe zawostajenstwo je z wjace hač 500.000 dokumentami jedne z najwjetšich wobchowanych w němskej rěči.

## Twórby
K najznaćišim Brechtowym twórbam słušeja *Die Dreigroschenoper* (1928), *Die Gewehre der Frau Carrar* (1937), *Leben des Galilei* (1938/39), *Mutter Courage und ihre Kinder* (1939), *Der gute Mensch von Sezuan* (1939), *Der kaukasische Kreidekreis* (1944) a *Die Tage der Commune* (1949).

## Wotkazy

* Bertolta Brechtowy archiw w archiwje Akademije wuměłstwow
* Wopomnišćo Brechta a Weigel w Berlinje
Andorra la Vella

**Andorra la Vella** ( za „stara Andorra“;  *Andorra la Vieja*,  *Andorre-la-Vieille*) je stolica a z 22.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město stata Andorry w Pyrenejach. Wona je najwyše ležaca stolica w Europje a tež jedna z najmjeńšich.

Město je dla andorraskich dawkowych zakonjow wažne finančne stejišćo a nimo toho tež woblubowane srjedźišćo zymskeho sporta w Pyrenejach.

## Geografija
Městačko nadeńdźe so na juhozapadźe stata Andorra we wuchodnych Pyrenejach při zjednoćenju horinskeju rěčkow *Valira d’Ordino* (tež *Valira del Nord*) a *Valira d’Encamp* (tež *Valira d’Orient*), kotrejž tworitej tule rěku Valira.

Knježi měrna horinska klima z chłódnej zymu a ćopłym, suchim lěćom. Přerězne temperatury wučinja –1° C w januarje a 20° C w juliju.

## Stawizny
Dokładny załoženski datum města njeje znaty, bě pak najskerje hižo w předkřesćanskej dobje. Wot lěta 1287, jako nasta přez hromadupołoženje francoskeho a katalanskeho nadknjejstwa w tutej kónčinje stat Andorra, bě Andorra la Vella jeho faktiska stolica, kotraž měješe wjace prawa hač tamne sydlišća. Městačko bě za tutón čas srjedźišćo izolowaneho feudalneho stata. Ze 16. lětstotka pochadźa *Casa de la Vall*, jedne z najstaršich twarjenjow w měsće a wot 1702 sydło parlamenta.

Hakle wot lěta 1993 ma Andorra swójsku wustawa, w kotrejž je mjez druhim zapisane, zo je Andorra la Vella jako sydło knježerstwa krajna stolica.

## Wobydlerstwo
Domoródni Andorračenjo wučinja jenož 33 % wobydlerstwa, mjeztym zo su Španičenjo z 43 % najwjetša wobydlerska skupina. Wjetšina wobydlerjow je katolska.

## Wotkaz
Saint John’s

**Saint John’s** (hamtsce *City of Saint John’s* abo *St. John’s City*) je stolica a najwjetše město kupoweho stata Antigua a Barbuda w Karibice. Nadeńdźe so na sewjerozapadźe kupy Antigua při zaliwje Karibiskeho morja.

W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 21 do 28° C w januarje a 24 do 31° C w awgusće.

## Stawizny
Sydlišćo je so w lěće 1632 załožiło wot jendźelskich kolonistow ze St. Kitts a Nevis a bě wot toho časa zarjadniske sydło Antigue a susodneje kupy Barbudy. Wot lěta 1663 zasydlichu so tule tež sydlerjow z Jendźelskeje sameje. We 18. lětstotku bě Saint John’s hłowne zepěranišćo za na Antilach zaměstnjeny dźěl kralowskeje floty. W lěće 1981 sta so ze stolicu njewotwisneho stata Antigua a Barbuda.

Město je wot lěta 1971 sydło romsko-katolskeho biskopstwa Saint John’s-Basseterre. 

## Wotkaz
Nassau

**Nassau** je stolica sewjeroameriskeho kupoweho stata Bahamow w zapadnym Atlantiskim oceanje a z něhdźe 275.000 wobydlerjow zdobom jeho najwjetše město. Nadeńdźe so na kupje New Providence a je politiske, finančne a hospodarske srjedźišćo kupow kaž tež stejišćo mjezynarodneho lětanišća.

Dla dawkoweje politiki na Bahamach je Nassau tež mjezynarodnje wuznamne finančne stejišćo a domizniski přistaw wjele křižowanskich łódźow.

Knježi włóžna tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 17 do 25° C w januarje a 24 do 32° C w awgusće. Dešćowy čas traje wot meje hač do oktobra. Wot julija do oktobra su tež hurrikany móžne.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so w lěće 1656 wot britiskich sydlerjow a dósta najprjedy mjeno *Charlestown* po kralu Korli II. W samsnej dobje wužiwachu pak tež piraća sydlišćo a wokolne kupy husćišo jako schow, tak zo bu 1684 přez španisko-francosku flotu zničene. Znowa natwarjene bu w lěće 1687 a dósta 1689 nowe mjeno *Nassau* k česći Wylema III. z Oranien-Nassauwa, bohota Nižozemskeje a zdobom krala Jendźelskeje, Šotiskeje a Irskeje. 

Hižo 1695 a znowa 1703 bu město – přeco hišće zepěranišćo piratow – wospjet wot Španičanow zničene. Zo by so problem móhł rozrisać, pomjenowachu něhdyšeho pirata Woodes Rogers w lěće 1717 za prěnjeho krónoweho guwernera Bahamow a dachu jemu nadawk, piratow doskónčnje rozhonić, štož so lěto pozdźišo tež poradźi. Wot 1728 bě město sydło prěnjeho parlamentariskeho knježerstwa Bahamow. Za čas Ameriskeje wójny wo njewotwisnosć bu w lěće 1776 dwě njedźeli dołho wot ameriskich jednotkow wobsadźene. Po kóncu wójny zasydlichu so tysacy royalistow z Ameriki ze swojimi njewólnikami na Bahamach.

Wot 1950tych lět wuwiwaše so Nassau do wuznamneho turistiskeho cila, wosebje za amerisku *high society*.

## Wotkaz
Bermuda

**Bermuda** je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa w Atlantiskim oceanje, kotryž wobsteji z Bermudaskich kupow a leži něhdźe tysac kilometrow před brjohom Zjednoćenych statow.

Dla niskich dawkow je Bermuda wuznamne finančne stejišćo a steji na čornej lisćinje dawkowych oazow Europskeje unije.

## Geografija
Skupina kupow wobsteji z něhdźe 360 koralowych kupow, z kotrychž su pak jenož 20 wobsydlene. Najwjetša kupa je z 39,3 km² Grand Bermuda. Najwyši dypk kraja je 79 metrow wysoka hórka *Town Hill*. Kupy su wobdaty wot tropiskich koralowych rifow, kotrež su najsewjerniše na swěće.

Na kupach knježi włóžna subtropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 16,5° C w februarje a 26,4° C w awgusće. W nazymje su kupy husto potrjechene wot hurrikanow.

## Stawizny
Bermuda je so w lěće 1503 wot Španičana Juan de Bermúdez wotkryło, kiž pak tule strašnych rifow dla njepřistawi. Na karće z lěta 1511 rěkaše kupa potom hižo po swojim wotkryjerju *Bermuda*.

Prěni – njedobrowólni – sydlerjo běchu 150 jendźelskich kolonistow, kiž dyrbjachu tule wichora dla dnja 28. julija 1609 přistawić. Skupina 150 Jendźelčanow wosta dźesać měsacow na Bermudźe, doniž njeběchu z powostankow swojeje łódźe *Sea Venture* dwě nowej łódźi twarili, z kotrymajž móžachu ze swojej jězbu dale do Virginije pokročić. Jich rozprawa wo kupje wjedźeše k tomu, zo předa kral Jakub I. prawo na kupy w lěće 1615 na *Bermuda Company*. Hižo 1612 bě 60 britiskich kolonistow załožiło sydlišćo Saint George’s. Po wutworjenju prěnjeho knježerstwa w lěće 1620 sta so Bermuda ze samostatnej britiskej koloniju.

W lěće 1790 załožene a centralnje połožene sydlišćo Hamilton sta so 1815 ze stolicu kolonije. Po britiskej poražce w Ameriskej wójnje wo njewotwisnosć njeměješe Zjednoćene kralestwo wot lěta 1783 hižo žane namórske zepěranišćo mjez Nowej Šotiskej a španiskej Floridu, tak zo wuwiwaše so Bermuda k najwažnišemu stejišću britiskeje mariny w zapadnej hemisferje. Za čas Druheje swětoweje wójny mějachu tež Zjednoćene staty dwě zepěranišći na kupach.

1995 začinichu Zjednoćene staty, Zjednoćene kralestwo a Kanada swoje bazy na Bermudźe.

## Politika
Wot lěta 1968 ma Bermuda swójsku wustawu; połna njewotwisnosć bu pak w referendumje lěta 1995 wotpokazana. Britiske knježerstwo w Londonje je hłownje přisłušne za wonkownu a zakitowansku politiku, hewak je Bermuda awtonomna. 1620 załoženy parlament je pjaty najstarši na swěće a jenički, kotryž je w tutej dobje bjez přestawki dźěłał.

## Wobrazy

Bermuda_oli_2014275_lrg-cropped.png|Satelitowy wobraz
Sessions_House,_Hamilton,_Bermuda.jpg|Sydło parlamenta
Front Street, Hamilton, Bermuda.jpg|Dróha w stolicy Hamiltonje
View from top of Gibbs Lighthouse Bermuda.jpg|Napohlad hłowneje kupy


## Žórła


## Wotkazaj

* Webstrona bermudaskeho knježerstwa
Lusaka

**Lusaka** je stolica afriskeho stata Sambija a z wjace hač 1,7 milionami wobydlerjow zdobom jeho najwjetše město. Nadeńdźe so w južnym dźělu centralneho platowa we wysokosći wot 1250 metrow nad mórskej hładźinu. Lusaka je hospodarske a politiske srjedźišćo Sambije a jedne z najspěšnišo rosćacych městow afriskeho kontinenta.

Železniske čary zwjazuja stolicu z městami Livingstone, Ndola, Kasama a Nakonde. Mjezynarodne lětanišćo Lusaka je 26 kilometrow zdalene wot centruma.

W měsće knježi tropiska klima, při čimž je dla wysokeho połoženja chłódnišo hač w druhich tropiskich kónčinach. Přerězne temperatury leža při 7 do 24° C w juliju a 16 do 32° C w oktobrje. Dešćowy čas traje wot nowembra hač do měrca.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so hakle w zwisku z twarjenjom železniskeje čary w lěće 1905 wot europskich sydlerjow blisko staršeje afriskeje wsy a dósta swoje mjeno po tamnišim włodyce *Lusakaa*. Wot 1935 bě stolica britiskeje kolonije Sewjerneje Rhodesije. Z njewotwisnosću Sambije w lěće 1964 sta so ze stolicu noweje republiki a ze sydłom nowozałoženeje uniwersity.

Za čas apartheida bě Lusaka sydło južnoafriskeje wuswobodźenskeje organizacije African National Congress (ANC).

## Wotkaz
Livingstone (Sambija)

**Livingstone** je wulkoměsto w Sambiji. Nadeńdźe so na samym juhu kraja něhdźe dźesać kilometrow sewjernje rěki Sambesi, kotraž twori tule statnu hranicu ze Simbabwe. Město je wuchadźišćo za wopytowarjow wodopadow Victoria Falls. Je pomjenowane po britiskim slědźerju David Livingstone, kiž bě jedyn z prěnich Europjanow w tutej kónčinje. 

Železniska čara zwjazuje město ze stolicu Lusaka.

W Livingstone knježi tropiska klima, kotraž je pak wobwliwowana přez wysoke połoženje. Tak leža přerězne temperatury při 6 do 25° C w juliju a při 18 do 34° C w oktobrje. Dešćowy čas traje wot nowembra hač do měrca.

## Stawizny
Livingstone bě w lěće 1897 prěnja britiska gmejna w Sewjernej Rhodesiji a sta so w lěće 1907 ze stolicu teritorija. Hač do lěta 1935 bě administratiwne sydło kolonije a dla swojeho połoženja blisko přechoda přez Sambesi jedne z hospodarskich centrow.

## Wotkaz
Riad

**Riad** ( الرياض *ar-Riyād*, „zahrody“) je stolica kralestwa Sawdi-Arabskeje. Město je hospodarske, administratiwne a kulturne srjedźišćo kraja na Arabskej połkupje. Wone je sydło knježerstwa, parlamenta, wšěch centralnych zarjadow a wjacorych uniwersitow. 

## Geografija
Město nadeńdźe so wosrjedź Arabskeje połkupy w regionje Nadźd. Riad leži we wysokosći 600 metrow a je wobdaty wot pusćiny.

W měsće knježi subtropiska pusćinowa klima z přerěznymi temperaturami wot 9 do 20° C w januarje a 29 do 43° C w juliju. Cyłkowne lětne spadki wučinja někak 100 milimetrow (Berlin: 586), kotrež padaju nimale bjezwuwzaćnje mjez decembrom a aprylom.

## Stawizny
Městno při dolinje Wadi Hanifa bě hižo w 5. lětstotku wobsydlene. Tule steješe město *Hadźar*, kotrež bě hišće w 14. lětstotku płódna oaza z rěčkami a wjele štomami. Na ruinach Hadźara nasta w lěće 1735 nowe sydlišćo Riad, najprjedy jenož jako wobhrodźena zahroda.

Riad bě wot 1824 stejišćo hłowneho palasta kraloweho dwora Sawd. Jako sydło knježerstwa słužeše 1864 natwarjeny *Fort Masmak*. Riad měješe tehdy něhdźe 7.500 wobydlerjow. Z njewotwisnosću Sawdi-Arabskeje w lěće 1932 sta so město z mjeztym 30.000 wobydlerjemi ze stolicu noweho kralestwa. 1950 měješe hižo 120.000 wobydlerjow a 1977 milionu.

## Wotkaz
Ottawa

**Ottawa** ( ,  ) je zwjazkowa stolica Kanady. Nadeńdźe so we wuchodnym dźělu prowincy Ontario nad rěku Ottawa a bjezposrědnje při hranicy z prowincu Québec. Mjeno města woznamjenja „wikowar“ w rěči ludu Algonkinow, kotryž za čas wobsydlenja tule wikowaše. Při druhim brjoze rěki leži město Gatineau.

Z nimale 900.000 wobydlerjemi je Ottawa štwórte najwjetše město Kanady. Metropolowy rum Ottawa-Gatineau ma wjace hač 1,2 milionaj wobydlerjow. Hłowna rěč w měsće je jendźelšćina, při čimž wučini francoskorěčna mjeńšina někak 15 % ludnosće. Město je oficielnje dwurěčne a sydło dweju uniwersitow.

W měsće knježi włóžna kontinentalna klima z wulkej šěrokosćow ekstremnych temperaturow. Přerězne temperatury leža pola –15 do –6° C w januarje a pola 15 do 26° C w juliju.

## Stawizny
Dolina Ottawy bě hižo před 6500 lětami wobsydlena. Jako prěni Europjan přińdźe w lěće 1610 Étienne Brûlé k rěce. 1613 zetka so Samuel de Champlain tule z włodyku Tessouat a mjenowaše wobydlerjow tuteje kónčiny „Oudaouais“. W lěće 1759 přińdźe wokolina pod britiske knjejstwo. W lěće 1800 zasydli so skupina sydlerjow na městnje dźensnišeho Gatineau.

1827 naspomni so prěni raz sydlišćo *Bytown* při twarnišću Rideauweho kanala. Mjeno pochadźa wot kolonela John By, kiž bě twarski nawoda kanala wot 1826 do 1832. 1839 měješe sydlišćo 2073 wobydlerjow a w lěće 1850 spožčichu so jemu měšćanske prawa. Wot 1. januara 1855 rěkaše oficielnje *Ottawa*.

Jako dyrbješe britiska kralowna Victoria w lěće 1857 wubrać stolicu za prowincu Kanada, rozsudźi so za Ottawu, kotraž ležeše sprěnja při hranicy mjez najwjetšimaj rěčnymaj skupinomaj w kraju a zdruha dosć zdalene wot hranicy Zjednoćenych statow. Z wustawowym zakonjom lěta 1867 sta so Ottawa ze zwjazkowej stolicu.

## Wobrazarnja

Ottawa - ON - Parlamentsgebäude (East Block).jpg|Kanadiski parlament
Ottawa - ON - Oberster Gerichtshof von Kanada.jpg|Wyše sudnistwo
Ottawa - ON - Rathaus.jpg|Radnica Ottawy
Ottawa - ON - Kuppel der Nationalgalerie.jpg|Nacionalna galerija
Ottawa SPOT 1057.jpg|Satelitowy wobraz městow Ottawa a Gatineau


## Wotkaz
Edirne

**Edirne** (prjedy *Adrianopel*,  Одрин *Odrin*) je wulkoměsto na samym sewjerozapadźe Turkowskeje, při hranicy z Bołharskej a Grjekskej. Nadeńdźe so něhdźe 230 kilometrow zapadnje Istanbula we wuchodnej Thrakiskej, europskim dźělu Turkowskeje a ma něhdźe 165.000 wobydlerjow.

Město bu w lěće 1362 wot Osmanow zdobyte a bě wot 1368 hač k dobyću Istanbula w lěće 1453 stolica Osmaniskeho mócnarstwa.

Znate twarske pomniki su wulka mošeja *Selimiye* w centrumje kaž tež osmaniske mosty přez rěku Tunca.

## Wotkaz
Hrjehor Martini

**Hrjehor Martini** (tež *Gregorius Martini* abo němsce *Gregor Martin*; * wokoło 1575 w Dažinje, † 1632 w Poršicach) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.

Wo zažnym žiwjenju a wukubłanju Martinija njeje wjele znate. Narodźi so wokoło 1575 w tehdy hišće ryzy serbskim Dažinje blisko Lubija a bě wot 1600 do 1605 z fararjom w bliskej Bukečanskej wosadźe. Wot 1605 do 1618 skutkowaše jako diakon w delnjołužiskej Starej Darbni, wot 1618 do 1623 jako farar w Malešecach a wot 1623 hač do swojeje smjerće w lěće 1632 bě z fararjom w Poršiskej wosadźe.

Martini wuda 48-stronsku knižku *Die Sieben Bußpsalmen des königlichen Propheten Davids. Windisch und Deutsch* („Sydom pokutnych psalmow kralowskeho profeta Dawida“; Budyšin 1627) w serbskej a němskej rěči, kotraž bě spisana w Lubijskej hornjoserbskej narěči a płaći jako jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow kaž tež jako jenički serbski ćišć za čas Třicećilětneje wójny. Wona je wěnowana dwanaće serbskim fararjam. W předsłowje skorži Martini, zo je přeco hišće kóždy serbski farar nuzowany, z němčiny přełožować, a zo z „tajkeje njejednotneje interpretacije“ wjele šmjatańcy nastanje. Z knižku chcyše k přewinjenju tohole njedostatka přinošować.

## Literatura
* Michał Hórnik: *Martinijowe pokutne psalmy z l. 1627.* W: ČMS 24 (1871), str. 3–14.

## Žórła

* Sasahara, Ken, Zur Wortfolge von Gregorius Martinis ''Die Sieben Bußpsalmen des königlichen Propheten Davids. Windisch und Deutsch (1627)'', Tokyo University Linguistic Papers, 33 (2013), 239 - 253
Handrij Mehliš

**Handrij Mehliš** ( *Andreas Mehlisch*; * 12. decembra 1721 we Wojerecach; † 28. septembra 1790 w Čornym Chołmcu) bě serbski ewangelski farar a pěsnjer.

Narodźi so jako syn měšćanskeho žiwnosćerja we Wojerecach a wopytowaše wot 1736 do 1743 gymnazij w Budyšinje. Wot 1743 do 1746 studowaše ewangelsku teologiju w Lipsku, hdźež bě tež z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše wot 1746 do 1751 jako domjacy wučer a wot 1752 do 1760 jako rektor w ródnych Wojerecach. Wot 1760 hač do swojeje smjerće w lěće 1790 skutkowaše jako farar w bliskim Čornym Chołmcu.

Mehliš spisa wjele němskich pěsnjow, mjez kotrymiž so wosebje wuznamjeni spěw wo domojwjedźenju a powitanju młodeje serbskeje mandźelskeje, *Die Heimführung unter den Wenden*.

## Žórło
Handrij Rheniš

**Handrij Rheniš** ( *Andreas Rhenisch*; * 6. februara 1731 w Hnašecach, † 21. nowembra 1805 w Slepom) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.

Narodźi so jako syn krawca w Hnašecach a wopytowaše Klukšanski wučerski seminar pola Johanna Gottfrieda Kühna. Wot 1743 do 1749 bě chowanc Franckoweje syrotownje w Hali a 1749 započa studij ewangelskeje teologije w Lipsku, z kotrymž dyrbješe chudoby dla w lěće 1750 w Hali 
pokročić. Připódla bě z wučerjom w syrotowni. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1752 do 1778 jako farar we Wochozach a wot 1778 hač do swojeje smjerće w lěće 1805 w Slepjanskej wosadźe.

Rheniš bě w lěće 1749 sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa. Hromadźe z Hadamom Bohuchwałom Šěrachom spisa *Horne łužičke serske šul-knižki* (Budyšin 1778, 1803).

## Žórło
Piotrowice

**Piotrowice** su wjes z něhdźe 350 wobydlerjemi w Mazowskim wojewódstwje w srjedźnej Pólskej. Słuša ke gmejnje Karczew w powiaće Otwock. Nadeńdźe so něhdźe 13 kilometrow južnje Otwocka a 31 kilometrow juhowuchodnje Waršawy.
George Harrison

**George Harrison** (* 25. februara 1943 w Liverpoolu, † 29. nowembra 2001 w Beverly Hills, Kaliforniska) bě britiski hudźbnik a komponist, kiž bě předewšěm znaty jako leadgitarist skupiny The Beatles. Přez swoje wužiwanje orientaliskich instrumentow a harmonijow wot srjedź 1960tych lět sta so z pućrubarjom swětoweje hudźby. Nimo toho bě producent někotrych filmow skupiny Monty Python a čłon superskupiny Traveling Wilburys.

## Diskografija
;Studijowe alby
* 1968: *Wonderwall Music*
* 1969: *Electronic Sound*
* 1970: *All Things Must Pass*
* 1973: *Living in the Material World*
* 1974: *Dark Horse*
* 1975: *Extra Texture (Read All About It)*
* 1976: *Thirty Three & 1/3*
* 1979: *George Harrison*
* 1981: *Somewhere in England*
* 1982: *Gone Troppo*
* 1987: *Cloud Nine*
* 2002: *Brainwashed*

Skutkowaše sobu na znajmjeńša 130 albow, mjez druhim wot Johna Lennona, Boba Dylana, Micka Fleetwooda a dalšich.

## Literatura
* George Harrison: *I, Me, Mine.* Simon & Schuster. New York 1980. ISBN 0-67142-787-3 (prěnje wudaće).

## Wotkazy

* 
* Oficielna webstrona
Handrij Smoler

**Handrij Smoler** ( *Andreas Schmaler*; * 1693 we Wojerecach, † 6. septembra 1729 w Njeswačidle) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.

Wón skutkowaše wot 1721 do 1726 jako farar w Rychwałdźe, nastupi dnja 4. junija 1726 městno jako prěni diakon w Njeswačanskej wosadźe a bě tam wot 1727 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1729 z fararjom. 

Smoler wobstara 1729 nowe wudaće psalmow Dawida, kotrež bě farar Pawoł Prätorius w lěće 1703 prěni króć wudał a doda jim 21 nowych modlitwow.

## Wozjewjenja
* *Wšědne modlitwy jeneho wěrneho křesćana*, Budyšin 1729.

## Žórło
1368

## Podawki
* Prěnje naspomnjenje Skanec
* Město Edirne sta so ze stolicu Osmaniskeho mócnarstwa.

## Narodniny
* 15. februara: Zygmund z Luxemburgskeje – romsko-němski kejžor († 1437)
* 3. decembra: Korla VI. – kral Francoskeje († 1422)

## Wumrěće
* 29. měrca: Go-Murakami – 97. kejžor Japanskeje (* 1328) 

## Wotkaz
Hanamarja Šěrcec

**Hanamarja Šěrcec** ( *Maria Schierz (Kreidel)*; * 15. awgusta 1918 w Hórkach, † 1943 we Łódźi) bě serbska ratarska dźěłaćerka a wopor nacionalsocializma. Wo jeje dóńće pisa Jurij Koch w powědančku *[[Židowka Hana]]*.

Holca židowskeho pochada bu w lěće 1924 wot Marje Šěrcec w Hórkach na swoje mjeno přiwzata a 1925 wukřćena. Jako młoda žona dźěłaše w ratarstwje a w domjacnosći. Za čas fašizma bu jej zakazane, w serbskej narodnej drasće chodźić a cyrkej wopytać. Dnja 6. awgusta 1942 skazachu ju nacionalsocialisća do Drježdźan, zajachu ju a zawlečechu ju do koncentraciskeho lěhwa we Łódźi, hdźež zemrě w starobje 25 lět.

W Hórkach wopomina kopolak-plesternak na nju.

## Literatura
* Jurij Koch: *Židowka Hana.* LND, Budyšin 1963.

## Žórło
Černik

**Černik** abo **Černík** (wot *čorny*, přirunaj čěsce *černý*) je serbske a čěske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:

* Arnošt Černik (1910–1988) – serbski wučer, wědomostnik a statistikar
* Křesćan Černik (1877–1934) – serbski ratar a ludowy herc
* Oldřich Černík (1921–1994) – ministerski prezident Čěskosłowakskeje 1968–70
Serbska šula

**Serbska šula** je serbski fachowy časopis za šulstwo a kubłanje.

## Stawizny
Serbska šula wuńdźe prěni raz w lěće 1948, najprjedy hišće jako wokolnik Domowiny za serbskich wučerjow. Wot 1952 wuchadźeše jako organ ministerstwa za ludowe kubłanje  NDR.

Hłowny nadawk w NDRskim času bě dać wučerjam šulskopolitiski, pedagogiski a metodiski nawod, kotryž měješe pomhać při wuhotowanju serbskeje wučby.

## Dźensa
Serbska šula wuchadźa bjez přestawki hač do dźensnišeho a chce tež dale serbskim wučerjam a kubłarjam při sposrědkowanju serbskeje rěče pomhać. Časopis wobsteji z třoch dźělow.

Prěni dźěl „teorija a praksa“ zaběra so hłownje z wědomostnymi tekstami a předstaji kóždy spočatk šulskeho lěta nowe serbske wučbnicy. Druhi dźěl wobsahuje kopěrowanske předłohi za předmjety, kotrež so serbsce wuwučuja. W třećim dźělu diskutuja so aktualne temy a so informacije wo dźěle Rěčneho centruma WITAJ wozjewja.

Přinoški su přewažnje w hornjoserbskej a z mjeńšeho dźěla w delnjoserbskej rěči.

## Literatura
* Manfred Thiemann (wud.): *Sorben. Ein kleines Lexikon.* = *Serbja.* Domowina, Bautzen 1989, ISBN 3-7420-0405-0.
* Beate Brězan, Bianka Wenke: ''Zeitschrift „Serbska šula“ mit neuer Redakteurin und neuer Ausrichtung.'' W: *Witaj-Sprachzentrum.de*.
Jan Łahoda

**Jan Łahoda** (pseudonym *Swjantovit*;  *Johann Wahode* abo *Jan Wahoda*; * 25. awgusta 1801 w Tumicach, † 16. awgusta 1871 w Chołmje) bě serbski ewangelski farar a kulturny prócowar.

## Žiwjenje
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše hač do lěta 1821 gymnazij w Budyšinje. Wot 1821 do 1824 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. W lěće 1823 bě jeho podstarši. Po nawróće do Łužicy běše wot 1824 do 1827 pomocny prědar w Bukecach a Radšowje. Wot 1827 do 1832 skutkowaše jako farar we Wochozach a wot 1832 hač do swojeje smjerće 1871 w tehdy hišće poměrnje serbskim Chołmje pola Niskeje.

Łahoda bě woženjeny z Marju Madlenu rodź. Bětnarjec z Budyšina (1807–1878) a měješe z njej štyri dźěći, kotrymž daštaj – njewšědnje za tehdyši čas – wuraznje serbske mjena: Bohusław, Lubin, Lubina a Zera.

Narowny pomnik Łahodźic swójby nadeńdźe so na starym kěrchowje při Chołmjanskej cyrkwi.

## Skutkowanje
Hišće jako student w Lipsku dodawaše přełožki, kěrluše a spěwy do antologije prědarskeho towarstwa. Basnješe tež swětne pěsnje w stilu Jurja Mjenja, přełožowaše z Klopstockoweho *Messiasa* a z twórbow druhich klasiskich němskich awtorow.

Jako duchowny we Wochozach wuda serbske modlerske knihi *Rańše a wječorne modlitwy* (Budyšin 1831). Mjez 1849 a 1853 sćeleše wšelake spěwy a dopisy do Tydźenskeje Nowiny. W swojim Chołmjanskim domje wuwučowaše młodych Serbow a druhich Słowjanow w serbšćinje.

Wot lěta 1848 bě sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Žórło

## Nóžki
Łahoda

**Łahoda** (zněmčene *Wahoda* abo *Wahode*) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim tuteju wosobinow:

* Jan Łahoda (1801–1871) – farar a kulturny prócowar
* Jurij Łahoda (1730–1817) – wučer, kantor a přełožowar