open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikola Gruevski

**Nikola Gruevski** ( Никола Груевски; * 31. awgusta 1970 w Skopju) je makedonski politikar, kotryž bě wot 2006 do 2016 ministerski prezident Republiki Makedonskeje.

## Priwatne žiwjenje
Nikola Gruevski narodźi so w Skopju. Jeho nan Talo pochadźa z Lerinskeje wsy Krušorady, kotraž leži w egejskej Makedonskej w dźensnišej Grjekskej. Jeho mać pochadźa z makedonskeho města Štip. Gruevski magistrowaše dnja 12. decembra 2006 na Fakulće hospodarstwa Uniwersity Swj. Cyrila a Metoda w Skopju. W prěnim mandźelstwje žane dźěći njeměješe. Po dźělenju z prěnjej mandźelskej zmandźeli so wón w meji 2007 z Borkicu (rodź. Mančeva), z kotrejž ma dźowce Anastasiju (2007) a Sofiju (2010).

## Wotkaz
Dojranski jězor

**Dojranski jězor** ( Дојранско Езеро/*Dojransko Ezero*,  Λίμνη Δοϊράνη/*Limni Doirani*) je přirodny jězor na Balkanskej połkupje w Sewjernej Makedonskej (27,3 km²) a Grjekskej (15,8 km²). Při zapadnym pobrjoze leži město Dojran a při sewjernym hora Belasica. Jězor ma kulojtu formu, maksimalnu hłubokosć wot 10 m a sewjerojužnu dołhosć wot 8,9 km a šěrokosć wot 7,1 km. Wón je třeći najwjetši jězor Sewjerneje Makedonskeje po Ohridskim a Prespanskim jězorje.

## Wotkaz
Libyska

**Libyska** ( ليبيا‎ *Libya*, tamazight ⵍⵉⴱⵢⴰ *Libya*) je njewotwisny stat w&nbsp;sewjernej Africe při Srjedźnym morju. Stolica a najwjetše město Tripolis namaka so na sewjerozapadźe kraja.

## Geografija
Libyska mjezuje z Egyptowskej a Sudanom na wuchodźe, z Nigerom a Čadom na juhu a z Algeriskej a Tuneziskej na zapadźe. Južny dźěl Libyskeje słuša k pusćinje Sahara.

## Stawizny
Hač do lěta 1951 bě Libyska z italskej koloniju. W lěće 2011 bu dołholětny knježićel, połkownik Muammar al-Gaddafi, přez rewoluciju powaleny. Slědowaše dołha byrgarska wójna, kotraž hač do dźensnišeho zakónčena njeje.

## Žórła


## Wotkaz
Pogradec

**Pogradec** (prjedy  *İstarova* abo *İstarye*) je město z něhdźe 20.000 wobydlerjemi při južnym pobrjoze Ohridskeho jězora na wuchodźe Albanskeje. Přisłušaca gmejna ma wokoło 60.000 wobydlerjow.

Město je jenož šěsć kilometrow zdalene wot statneje hranicy Sewjerneje Makedonskeje a je dla swojeho połoženja při jězorje wažny turistiski cil wuchodneje Albanskeje.

## Žórła


## Wotkaz
Marokko

**Marokko** ( المغرب *al-Maghrib* = „zapad“; tamazight ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ *Elmaɣrib* abo ⵎⵓⵕⵕⴰⴽⵓⵛ *Muṛṛakuc*) je njewotwisne kralestwo na sewjerozapadźe Afriki. Stolica je Rabat, dalše wulke města su Casablanca, Marakeš a Agadir.

Arabski kraj je wot lěta 1956 njewotwisny a po wustawje z lěta 1992 konstitucionelna monarchija. Oficielna statna nabožina je islam, kotremuž přisłuši wjace hač 98&nbsp;% ludnosće.

## Geografija

Marokko je přez wuski Gibraltarski přeliw wot europskeje twjerdźe dźělene. Susodne kraje su na wuchodźe Algeriska, na juhu wot Marokka wobsadźena Zapadna Sahara a na sewjerje dwě małej španiskej eksklawje Ceuta a Melilla. Na zapadźe twori Atlantiski ocean přirodnu hranicu, na sewjerje Srjedźne morjo.

Najwyše hory Marokka nadeńdu so w horinach Atlas, kotrež so přez cyły kraj rozpřestrěwaja.

## Žórła


## Wotkaz
Berberske rěče

**Berberske rěče** je skupina Afroaziskich rěčow w sewjernej Africe.

## Rozšěrjenje

Rěčowy areal wupřestrjewa so we wuchodo-zapadnym směrje wot Atlantika hač do Egyptowskeje, w sewjero-južnym směrje wot Srjedźneho morja hač do Nigera.

## Rěče

Po skupinach rozdźělene 
ethnologue.com 

### Wuchodna skupina
* Awjila-Sokna
** Awjilah (Libyska: Cyrenaika, 5.000 rěčnikow)
** Sawknah (Libyska: Tripolitanien, pozdatnje mortwa)
* Siwa
** Siwi (Egyptska: Oase Siwa, 10.000 rěčnikow)

### Sewjerna skupina

* Atlas-Berberiske
** Judeo-Berberišćina (Israel, něhdy Marokko)
** Tachelhit (10 mio. rěčnikow w Marokku a Algeriskej)
** Tamazight (2,5 - 3 mio. rěčnikow w Marokku, Algeriskej a Melilla)
** Chenoua (15 - 75.000 w Algeriskej)
* Kabylišćina (4 mio. rěčnikow w Algeriskej)
* Zenati
** wuchodny Zenati
*** Ghadames (Libyska)
*** Nafusi (167.000 w Libyskej a Tuneziskej)
*** Sened (Tuneziska)
** Ghomara (Marokko)
** Mzab-Wargla (rěč Mzabiten)
*** Taznatit (Algeriska)
*** Tumzabt (Algeriska)
*** Tagargrent (Algeriska)
*** Temacine Tamazight (Algeriska)
** Riff
*** Tarifit (Marokko)
*** Senhaja de Srair (Marokko)
** Shawiya
*** Chaouia (Algeriska)
** Tidikelt
*** Tidikelt Tamazight (Algeriska)

### [[Tamascheq]]

* sewjerny Tamascheq
** Tamahaq/Tahaggart (Algeriska)
* južny Tamascheq
** Tamascheq (Mali)
** Tamascheq/Tayart (Niger)
** Tamascheq/Tawallammat (Niger)

### Zenaga
* Zenaga (Mauretaniska)

### Rěče z njewěstym přirjadowanjom
* Guanche (Španiska: Kanariske kupy, mortwa)
* Numidišćina (*Starolibyšćina*, mortwa)
Nižozemšćina

**Nižozemšćina** (*Nederlands*) je jedna ze zapadogermanskich rěčow, kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam. Je wusko přiwuzna z němčinu, frizišćinu a jendźelšćinu.

Z njeje je so w Južnej Africe afrikaanšćina wutworiła, ale tež někotre kreolowe rěče.

## Wotkazaj
Neustrelitz

**Neustrelitz** je město w zwjazkowym kraju Mecklenburgsko-Předpomorska. Běše stolica bywšeho kraja Mecklenburg-Strelitz a ma něhdźe 21.000 wobydlerjow. Wona bě wokrjesne město hač do lěta 2011.

## Geografija

## Měšćanske dźěle
K městu Neustrelitz słušeja měšćanske dźěle
* Drewin
* Fürstensee (22. apryla 1992 zagmejnowane)
* Groß Trebbow
* Klein Trebbow (22. apryla 1992 zagmejnowane)
* Langhagen
* Prälank
* Rudow
* Sophienhof
* Strelitz Alt
* Tannenhof
* Wiesenthal
* Zierke

## Wobrazy

Schloss_Neustrelitz-v-Modell.jpg|Model hroda
Schloss_Neustrelitz-h-Modell.jpg|Model hroda
Gymnasium_Carolinum.jpg|Gymnazij w měsće Neustrelitz blisko jězora *Glambecker See*


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona města Neustrelitz
Kenija

**Kenija** (tež **Kenia**) je republika z něhdźe 46 milionami wobydlerjow we wuchodnej Africe mjez Indiskim oceanom na wuchodźe a Viktoriaskim jězorom na zapadźe kaž tež Etiopiskej na sewjeru a Tanzaniju na juhu. Na wuchodźe mjezuje nimo toho ze Somaliju, na zapadźe z Ugandu a na sewjerozapadźe z Južnym Sudanom. Stolica je Nairobi, sydło wjele mjezynarodnych organizacijow.

## Geografija
Najwyše městno kraja je Mount Kenya (5 199 m nad normalnej nulu).

### Rěče
Rěče Kenije přisłušeja třom rěčnym swójbam:
* Nilosaharskim rěčam
* Kušitskim rěčam
* Bantuskim rěčam

## Žórła


## Wotkaz
Eritreja

**Eritreja** je njewotwisny stat w sewjerowuchodnej Africe při zapadnym pobrjoze  Čerwjeneho morja. Mjezuje na zapadźe ze Sudanom (605 km), na juhu z Etiopiskej (912 km) a na juhowuchodźe z Dźibutijom (113 km). 

Kraj sta so po krawnej byrgarskej wójnje z etiopiskim knježerstwom w lěće 1993 z njewotwisnym statom a steji wot toho časa pod kontrolu prezidenta Isayas Afewerki a jeho strony. Płaći jako kruta wojerska diktatura a jedyn z najchudšich krajow na swěće.

## Žórła


## Wotkaz
Kušitske rěče

**Kušitske rěče** su podskupina Afroazijskich rěčow, w kotrychž so we wuchodnym róžku Afriki rěči. Najwuznamniša wot jich je Oromo z něhdźe 30 milionami ludźi, potom Somali (w Somaliji, Etiopiskej, Dźibuti, a Keniji) z wokoło 15 milionami, Sidamo (w Etiopiskej) z něhdźe 2 milionomaj a Afar (w Eritreji, Etiopiskej a Dźibuti) z wokoło 1,5 milionami.

* rěče Beja (často nimo swójske kušitske rěče)
* Centralne kušitske abo Agaw rěče
* Wuchodokušitske rěče (inkluziwnje Oromo, Somali, Sidamo, Saho a Afar)
* Južne kušitske abo "Rěče rozpukliny" (inkluziwnje Iraqw-Alagwa, Burunge, a rozkorne Dahalo)
Oromo (rěč)

**Oromo** (Oromsce *Afaan Oromoo* [] abo "Oromiffa") je afroaziska rěč a najrozšěrjena kušitska rěč. Z njej rěči wokoło 25 milionow ludźi.
Etiopiske rěče

## Dźělenje

* južnosemitiske rěče
** juhozapadne semitiske rěče
*** etiopiske rěče
**** sewjeroetiopiske rěče
***** ge'ez - mortwa, ale dale wužiwana w nabožinskim wobłuku
***** tigriňňa
***** tigre
***** dahlik
**** južnoetiopiske rěče
***** amharsko-argobbske rěče
****** amharšćina – etiopiska narodna rěč
****** argobbšćina
***** harari-wuchodna gurage
****** harari
****** wuchodna gurage
******* seltšćina
******* zwayšćina
******* ulbaršćina
******* wolanšćina
******* inneqoršćina
***** skupina n
****** gafatšćina - mortwa
****** soddšćina
****** goggotšćina
***** skupina tt
****** mesmešćina - mortwa
****** muheršćina
****** zapadna gurage
******* masqanšćina (CPWG)
******** wnutřna zapadna gurage
********* ezha
********* chaha
********* gura
********* gumer
******** wnějši zapadna gurage
********* gyeto
********* ennemor
********* endegen
Zapadna Sahara

**Zapadna Sahara** (oficielnje *Demokratiska arabska republika Sahara*) je stat w sewjerozapadnej Africe, kotrehož najwjetši dźěl steji pod kontrolu Marokka. Jeho susodźa su Algeriska, Mawretanska a Marokko.

Njewotwisnosć Zapadneje Sahary njebu wot wšitkich druhich statow připóznata. Porno Marokku je pak Zapadna Sahara z čłonom Afriskeje unije.

## Žórła


## Wotkaz
Sewjeroetiopiske rěče

## Dźělenje

*južnosemitiske rěče
**juhozapadne semitiske rěče
***etiopiske rěče
****sewjeroetiopiske rěče
*****ge'ez - mortwa, ale hišće při nabožnych ritualach wužiwana
*****tigriñña
*****tigre
*****dahlik
Južnoetiopiske rěče

## Dźělenje

*južnosemitiske rěče
**juhozapadne semitiske rěče
***etiopiske rěče
****južnoetiopiske rěče
*****amharsko-argobbske rěče
******amharšćina - etiopiska narodna rěč
******argobbšćina
*****harari-wuchodna gurage
******harari
******wuchodna gurage
*******seltšćina
*******zwayšćina
*******ulbaršćina
*******wolanšćina
*******inneqoršćina
*****skupina n
******gafatšćina - mortwa
******soddšćina
******goggotšćina
*****skupina tt
******mesmešćina - mortwa
******muheršćina
******zapadna gurage
*******masqanšćina (CPWG)
********wnutřna zapadna gurage
*********ezha
*********chaha
*********gura
*********gumer
********wnějši zapadna gurage
*********gyeto
*********ennemor
*********endegen
Juhowuchodne semitiske rěče

*južnosemitiske rěče
**juhowuchodne semitiske rěče
***batharšćina
***harsušćina
***hobyotšćina
***džibbalšćina
***mehri
***suqutri
Zapadoturkowske rěče

**Zapadoturkowske rěče** je podskupina turkowskich rěčow.
## Dźělenje

*bolgarske rěče
**čuwašćina
**chazaršćina - mortwa
**bolgaršćina - mortwa
**hunšćina - mortwa
*oghuzske rěče
**turkowšćina
**afšaršćina
**azerbajdźanšćina
**turkmenšćina
**krymskotataršćina - přiwuzna tež z kipčaciskimi rěčemi
**urumšćina - přiwuzna tež z kipčaciskimi rěčemi
**kaškaišćina
**khorasanska turkowšćina
**salaršćina
**gagawšćina
**pečenešćina - mortwa
**osmanska turkowšćina - mortwa
*kypčacke rěče
**kypčacko-bolgarske rěče
***tataršćina
***baškiršćina
***barabšćina
**kipčacisko-kumanske rěče
***krymskotataršćina - přiwuzna tež z oghuzskimi rěčemi
***urumšćina - přiwuzna tež z oghuzskimi rěčemi
***karačaj-balkaršćina
***kumykšćina
***karaimšćina
***krymčakšćina
***kumanšćina - mortwa
***kipčačćina - mortwa
**kypčacko-nogaiske rěče
***kazachšćina
***karakalpakšćina
***nogajšćina
*čagatajske rěče
**uzbekšćina
**ujguršćina
***aini
**lop
**ili turki
**čagatajšćina - mortwa
Wuchodoturkowske rěče

**Wuchodoturkowske rěče** je podskupina turkowskich rěčow.
## Dźělenje
*kyrgyzsko-kypčacke rěče
**Kirgišćina
**altajšćina
*uyghurske rěče
**jakutšćina
**tuvanšćina
**chakašćina
**šoršćina
**fu-yu kirgizšćina
**čulymšćina
**tofa
**dolganšćina
**zapadna yuguršćina
**sewjerna altajšćina
*khalajšćina
Oghuzske rěče

**Oghuzske rěče** je podskupina zapadoturkowskich rěčow.
## Dźělenje
* oghuzske rěče
** turkowšćina
** afšaršćina
** azerbajdźanšćina
** turkmenšćina
** krymskotataršćina - přiwuzna tež z kypčacyskymi rěčemi
** urumšćina - přiwuzna tež z kypčacyskymi rěčemi
** kaškaišćina
** khorasanska turkowšćina
** salaršćina
** gagawšćina
** pečenešćina - mortwa
** osmanska turkowšćina - mortwa
Iranske rěče

**Iranske rěče** je aziska (z wuwzaćom Osetšćiny) skupina indoeuropskich rěčow.

## Dźělenje

* iranske rěče
** wuchodoiranské rěče
*** sewjerowuchodne iranske rěče
**** avestanšćina - mortwa
**** skythijšćina - mortwa
***** sakanšćina - mortwa
**** osetšćina
**** sogdišćina - mortwa
***** jagnobšćina
**** baktrijšćina - mortwa
*** juhowuchodne iranske rěče
**** paštšćina
**** pamiršćina
** zapadoiranske rěče
*** sewjerozapadne iranske rěče
**** zoroastrijske dari
**** balučšćina
**** gilačćina
**** kurdšćina
**** talyšćina
**** Zazaki
*** juhozapadne iranske rěče - persiske rěče
**** staroperšćina
**** pahlavšćina - srjedoperšćina
**** persišćina
***** afghanske dari
***** tadźikišćina
***** hazaršćina
***** bukhoršćina
**** lurijšćina
**** tatšćina

## Externe linky

* Iranian languages
* Iranian Language Family
* Kasravi's research on Azari language (in Persian)
Encyklopedija

**Encyklopedija** (grjeksce *εγκυκλοπαιδεία, egkyklopaideia,* sformowana ze starogr. *enkýklios* kružny a *paideía* wučba, kubłanje) je strukturowane, po móžnosći wobsažne zwobraznjenje čłowjeskeje wědy, kotrež je dosć podrobne za wšědne wužiće. Zapřijeće, z kotrymž běše w pjatym lětstotku do Chrystusa *uniwersalne kubłanje* měnjene, dźe na Hippiasa z Elisa wróćo. Nimo uniwersalnych encyklopedijow su tež fachowe encyklopedije z wobmjezowanjom na wěsty temy.

## Powšitkowne charakteristika

Encyklopedije hodźa so z pomocu kajkosćow předmjet, zaměr, metoda, rozrjadowanje a proces nastaća definować.
* Encyklopedije móža powšitkowne być; tajke hesła z rodźělnych předmjetow wobsahuja (*[[Brockhaus]]*, *[[Encyclopaedia Britannica]]* a pod.), abo so na wěsty předmjet abo wobłuk hesłow specializować; potom so zwjetša jako leksikon abo słownik woznamjenjeja (na př. kompjuterowy leksikon, leksikon rěčespyta, realny leksikon assyriologije a pod.), na wěste geografiske, kulturne polo abo na stawiznisku periodu (leksikon antiki, leksikon zažnych kulturow).
* Encyklopediske dźěła maja za cil, wažne zhromadźene znajomosće z wěsteho předmjeta přinjesć; w tutym zmysle so přez podrobnosće a rozpjeće rozeznawaja. Zaměr dźěła móže tež cilowy kruh čitarjow; dźěćaca encyklopedija so z tema hinak rozestaja hač powšitkownja encyklopedija abo fachowe leksika.
* Historisce eksistujetej dwaj rozdźělnej typaj ćišćanych encyklopedijow: z alfabetiskim porjadom a hierarchiskim porjadom po kategorijach. Elektroniske encyklopedije zwjetša wobě metodźe zwjazuja, nimo toho zmóžnjeja přepytowanje, indeksowanje a mjezsobne wotkazy w měrje, kotraž je při ćišćanych dźěłach njepředstajomna.
* Encyklopediske dźěła so tež we wólbje swojich awtorow a editorow, we wašnju zhromadźowanja, w spušćomnosći a w spisowanju jednotliwych hesłow rozeznawaja. Awtorojo encyklopediskeho dźěła móža renoměrowani fachowcy we wotpowědnych předmjetach być, druhe moderne encyklopedije (mjez nimi tež Wikipedija) so wot wo wjele šěršeho kruha awtorow tworja.

Encyklopediji w serbskim wobłuku stej (němskorěčny) Serbski kulturny leksikon a serbska Wikipedija. Projekt Mačičneje encyklopedije so ženje njezwoprawdźi.
Čorny Drin

**Čorny Drin** ( Црн Дрим/*Crn Drim*,  *Drini i Zi*) je rěka na zapadźe Sewjerneje Makedonskeje a sewjerowuchodźe Albanskeje, kotraž słuša do přitočnišća Jadranskeho morja. Dołhosć je 177 km (56 km w Sewjernej Makedonskej, 121 km w Albanskej), přestrjeń rěčiny je 11.967,5 km² (5.254 km² w Sewjernej Makedonskej, 6.603,6 km² w Albanskej, 109,9 km² w Grjekskej; rěčina Ohridskeho jězora 1.205,5 km² a jězora Prespa 1.046 km²) inkluziwnje, srěni přeběh je 116 m³/s (w Kukës). 

Čorny Drin nima žórło – wućeče jako mała rěka ze sewjerneho brjoha Ohridskeho jězora w měsće Struga, na wysokosći 693 m n.m.h. Wot 1962 wotliw je regulowany a dźerži so na niwowje 22 m³/s. Čorny Drin běži na sewjerozapdaźe mjez hórskimi rjećazami Jablanicy na zapadźe a Stogovo na wuchodźe. Na makedonskim wotrězku zastaruje tři kumštne wodowe spjatnišća: *Globočica*, *Špilje* a *Debar*, při čimž poslednje hromadźe z najwjetšim přitokom - Radiku - twori. Na to Čorny Drin běži nimo města Debar a přeprěkuje makedonsko-albansku hranicu. 

Na teritoriju Albanskeje Čorny Drin tohorunja přez hory běži, rozdźělejo pasma Dešat, Korab a Šar Planina na wuchodźe wot pasmow Allaman, Zejë a Debë na zapadźe. Wokoło wsy Fushë Muhër rěka wotbočuje na sewjer. Na albanskim wotrězku Čorneho Drina su tři wodowe spjatnišća: *Fierze*, *Koman* a *Zadeje*. Wokoło města Kukës Čorny Drin zjednoća so z Běłym Drinom do Drina - najwjetšeje rěki Albanskeje. 

Čorny Drin ma mnoholičbne a stajne přitoki z tajacych sněhow w horach, wobdawacych jeho dolinu, dźak tomu ma stajnje wodu, je haj samo bohaty na wodu. Po nastaću rjećaza spjatych jězorow je so přeběh rěki, prjedy jara wot njeprawidłownych spadkow wotwisny, bórze stabilizował. Spjatnišća wšak maja předewšěm energetisku funkciju; z elektrarnjow na Drinje a na přitokach dobywa Albanska 90% swojeje elektriskeje energije. 

K přitočnišću Čorneho Drina słuša přitočnišćo Ohridskeho jězora a jězora Prespa, hačrunjež mjez nimi zwiski na powjerchu njejsu. 

## Wotkazy

* Daty wo Drinje 
* Daty wo Ohridskim jězorje 
* Daty wo jězorje Prespa
Wuchodne južnosłowjanske rěče

**Wuchodne južnosłowjanske rěče** su znutřka słowjanskich rěčow podskupina južnosłowjanskich rěčow, kotrež so we wuchodźe Balkanskeje połkupy na juhowuchodźe Europy rěča. Dźensa su tež južnosłowjanske mjeńšiny w druhich krajach swěta, předewšěm w zapadnej Europje a Sewjernej Americe.

Najwažnišej krajej, w kotrymajž so wuchodne južnosłowjanske rěče rěča, stej Bołharska a Sewjerna Makedonska.

## Dźělenje

*wuchodne južnosłowjanske rěče
**makedonšćina
**bołharšćina
**staroslowěnšćina - mortwa rěč
Zapadne južnosłowjanske rěče

## Dźělenje

*južnosłowjanske rěče
**zapadne južnosłowjanske rěče
***serbiskochorwatšćina
****chorwatšćina
****serbišćina
****bosnišćina
****čornohoršćina
***słowjenšćina
Morfologija (rěčespyt)

**Morfologija** (wot grjekskeho μορφή morphé ‚podoba‘, ‚forma‘, a λόγος lógos ‚słowo‘, ‚wučba‘, ‚rozum‘) je w rěčewědźe dźělne polo gramatiki, kotrež zaběra so z nutřkownej strukturu słowow a z přeslědźenjom najmjeńšich woznam abo funkciju nošacych elementow rěče, morfemow. Morfologija pomjenuje so tež jako „słowowěda“ abo „słowna gramatika“, přirunajo ze zapřijećom „sadowěda“ abo „sadowa gramatika“ za syntaksu.
Wuchodobaltiske rěče

**Wuchodobaltiske rěče** su podskupina baltiskich rěčow, kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam.

Dźensa so jenož hišće dwě rěči rěčitej.

## Dźělenje
* kuršćina - mortwa, druhdy ma so za zapadobaltisku rěč
* letišćina (1,6 mil. ludźi)
** latgalšćina (150 tys. ludźi) - často ma so za dialekt letišćiny
* litawšćina (3,9 mil. ludźi)
** žemaitšćina - často ma so za dialekt litawšćiny
* selšćina (mortwa)
* zemgalšćina (mortwa)
Mecklenburgska

**Mecklenburgska** (něm. Mecklenburg) je historiski a geografiski kraj w sewjernej Němskej.

## Geografija

Nětko Mecklenburgska leži we zwjazkowym kraju Mecklenburgsko-Předpomorska.

### Města

Najwjetše města Mecklenburgskeje su:

*Roztok (něm. Rostock),
*Zwěrin (něm. Schwerin),
*Nowy Branibor (něm. Neubrandenburg)
*Wyšomir (něm. Wismar).
Zapadobaltiske rěče

**Zapadobaltiske rěče** je podskupina baltiskich rěčow, kotrež dźensnišo su mortwe. Najznaćiša rěč je prušćina, kotraž je za čas 18. lětstotka wotemrěła.
## Dźělenje

* prušćina
* jatwingšćina
* sudowšćina
Bosnišćina

**Bosnišćina** *(bosanski jezik)* je južnosłowjanska rěč Bosnjakow, kotraž bazěruje runje kaž tež wusko přiwuznej chorwatšćina a serbišćina na  wuchodohercegowskej štokawskej narěči. Rěčitej ju wokoło 2 milionaj ludźi w Bosniskej a Hercegowinje (1,7 mil.), Serbiskej a Čornej Horje (245.000) kaž tež w zapadnej Europje a Sewjernej Americe (150.000) a njeznata ličba emigrantow w Turkowskej.

Wot tamnych standardnych wariantow serbochorwatšćiny rozeznawa so bosnišćina wosebje přez wjetšu ličbu turcizmow, to rěka z turkowšćiny přewzatych słowow.

Oficielnje wužiwa bosnišćina łaćonski kaž tež kyriliski alfabet, w praksy přewahuje pak łaćonski.

## Gramatika
Bosnišćina ma tři genusy, dwaj numerusaj a sydom padow.

## Wotkaz
Friulska

**Friulska** [měło być Furlanska, wotwodźene wot słowjenskeho mjena a nic wot italskeho] (italsce *Friuli*; němsce *Friaul*; furlansce *Friûl*; słowjensce *Furlanija*) je krajina w sewjerowuchodnym dźělu Italskeje wokoło města Udine. Friulska so namaka mjez Alpami, Słowjenskej a Jadranskim morjom.

Regionalna rěč Furlanšćina bu z 600.000 ludźi wužiwana. Nimo toho wobstejatej w Friulskej słowjenska a němska mjeńšina.
Běłorušćina

**Běłorušćina** (běłorusce беларуская мова/*belaruskaja mowa*) je wuchodosłowjanska rěč, přiwuzna rušćinje a ukrainšćinje. Wona słuži jako jedna z dweju hamtskeju rěčow Běłoruskeje (nimo rušćiny), je pak w kraju samym mjeńšinowa rěč. Wona pisa so hłownje z pomocu kyriliskeho, ale tež z łaćonskim alfabetom *(łacinka)*, w kotrymž so tež pismik Ł wužiwa. Wobaj prawopisaj stej fonetiskej, tak pisa so na přikład вада resp. *wada* město вода kaž w rušćinje. Charakteristiski je tež pismik **ў** (łaćonsce ŭ).

Narodne mjeńšiny z běłoruskej rěču su na přikład we wuchodnej Pólskej wokoło Białystoka, ale tež w někotrych kónčinach Ruskeje a Ukrainy.

Prěnje knihi w běłorušćinje wuńdźechu hakle spočatk 20. lětstotka. 

## Běłoruski alfabet

## Gramatika
Běłorušćina ma tři genusy, dwaj numerusaj a 6 padow.
Čornohóršćina

**Čornohóršćina** (we łaćonskim pismje: *Crnogorski jezik*, w kyriliskim pismje: *Црногорски језик*) je oficielne mjeno ijekavsko-štokawskeje rěče, kotraž słuži w Čornej Horje jako hamtska rěč. Wona bazěruje runje tak kaž bosnišćina, chorwatšćina a serbišćina na nowoštokawskim dialekće a je najmjenje wutwarjena z mjenowanych standardnych rěčow.

## Alfabet
Za čornohóršćinu so warianće łaćonskeho a kyriliskeho alfabeta wužiwatej.
**A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š *'Ś** T U V Z**Ź** Ž''.
*''А Б Ц Ч Ћ Д Џ Ђ Е Ф Г Х И Ј К Л Љ М Н Њ O П Р С Ш **Ć** Т У В З **З́*' Ж*.

## Wotkaz
Indoariske rěče

**Indoariske rěče** je skupina Indoiranskich rěčow. Najbliže přiwuzne su Iranske rěče. Słuša k indoeuropskim rěčam.

Rěče maja nimale miliardu rěčnikow w Indiskej, Pakistanje, Bangladešu, Afghanistanje, Nepalu, Sri Lance a Europje.
## Dźělenje
* indoariske rěče
** wedijsky sanskrit
** sanskrit 
** mitannšćina
** pali
** srjedźne indoariske rěče
*** bhilske rěče
**** adiwaska garasijšćina
**** barelšćina
**** baurijšćina
**** bhilalšćina
**** bhilijšćina
**** bhiloršćina
**** chodrijšćina
**** dhodijšćina
**** dublijšćina
**** dungra bhil
**** gamitšćina
**** mawchijšćina
**** pardhijšćina
**** rajputska garasijšćina
**** rathawšćina
**** wagdijšćina
*** gujaraćské rěče
**** aeršćina
**** gujaratšćina
**** jandawra
**** parkarska kolijšćina
**** sourashtra
**** wasawšćina
**** waghrijšćina
**** wadijarska kolijšćina
*** khandešske rěče
**** ahiranšćina
**** dhankšćina
**** khandeššćina
*** rajasthánšćina
*** romšćina
**** sewjerna romšćina
***** baltska romšćina
***** karpatska romšćina
***** kalo-finska romšćina
***** sintska romšćina
***** walizijska romšćina
**** balkanska romšćina
**** walašska romšćina
*** zapadohindske rěče
**** hindustanšćina
***** sansijske rěče
****** kabutra
****** sansi
***** hindišćina
***** urdušćina
**** bundelijšćina
**** bhaya
**** braj bhasha
**** chamari
**** ghera
**** gowli
**** haryanvi
**** kanauji
*** domaršćina
*** paňdžabšćina
*** dangaurska tharunšćina
*** kathorijska tharunšćina
*** parya
*** sonha
** wuchodne indoariske rěče
*** bengalsko-asamske rěče
**** asamšćina
**** bengalšćina
**** bišnuprijska manipuršćina
**** chakma
**** chittagonšćina
**** hajong
**** halbi
**** kharia thar
**** kayort
**** mal paharia
**** mirgan
**** nahari
**** rajbangsijšćina
**** siletšćina
**** tangchangya
*** biharske rěče
**** angičćina
**** bhojpuršćina
**** karibska hindustanšćina
**** kudmalšćina
**** magahijšćina
**** maithilšćina
**** majhijšćina
**** musasšćina
**** oraonska sadrijšćina
**** sadrijšćina
**** panchpargania
**** surajpuršćina
*** urijske rěče
**** urijšćina
**** adivaská urijština
**** bhatrijšćina
**** bhunjia
**** bodo parja
**** kupia
**** relijština
*** bote-majhijšćina
*** buksa
*** degaru
*** chitwanijska tharunšćina
*** deokhurijska tharunšćina
*** kochilská tharunšćina
*** mahotariská tharunšćina
*** ranská tharunšćina
** paharske rěče (sewjerne indoariske rěče)
*** nepalšćina
*** srjedźnopaharske rěče
**** gahrwalšćina
**** tehri
**** kumaonšćina
*** zapadopaharske rěče
** sewjerozapadne indoariske rěče
*** sindšćina
*** khojkijšćina
*** kachhijšćina
*** rajasthánšćina
*** gudžarátšćina
** južne indoariske rěče
*** divehi
*** sinhalšćina
** zapadne indoariske rěče
*** gudžaratšćina
*** konkanšćina
*** maratšćina
Dardske rěče

*dardske rěče
**dameli
**domaaki
**gawar-bati
**kalasha
**kašmiršćina
**khowar
**kohistanšćina
**ningalamšćina
**pashayšćina
**phalura
**shina
**šumaštšćina
Nuristanske rěče

**Nuristanske rěče** su podskupiny indoiranskich rěčow.

*nuristanske rěče
**ashkun 
**kamkata-viri (bashgali)
***kata-vari
***kamviri
***mumviri
**prasuni (vasi-vari)
**tregami (gambiri)
**waigali (kalasha-ala)
Wjazowy kadźenc

**Wjazowy kadźenc** (tež **wulka liška**; *Nymphalis polychloros*) je mjetel ze swójby (*Lepidoptera*) z podswójby (*Nymphalidae*).

Nymphalis polychloros MHNT CUT 2013 3 13 Gratentour Male Dorsal.jpg|♂ 
Nymphalis polychloros MHNT CUT 2013 3 13 Gratentour Male Ventral.jpg|♂  △


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
Něžnička

**Něžnička** (*Gracillaria syringella*) je mola.
  
## Žórła

* 
* 



## Webstrona

* www.lepiforum.de (klasifikacija a wobrazy)
* Fauna Europaea (jend.)
Mróznik

**Mróznik** (tež **zymski mróznik**) (łaćonsce *Operophtera brumata*, tež *Cheimatobia brumata*) je mjetel ze swójby pjedźakow (łaćonsce *Geometridae*) z porjada mjetelow (łaćonsce *Lepidoptera*).
## Žórła

* Rězak (1920)
* Kral (1927)
Bože słónčko

**Bože słónčko** ( *Coccinella septempunctata*) je bruk.

## Wobrazy

Wobraz:Ladybird.jpg|Bože słónčko
Wobraz:Coccinella_septempunctata_-_front_(aka).jpg|Detailowy wobraz Božeho słónčka


Wobraz:Coccinella_septempunctata_couple_(aka).jpg|Porowanje
Wobraz:Lady_beetle.jpg|Bože słónčko


Wobraz:Coccinella_growing_up.jpg|Larwa
Wobraz:Marienkäferlarve (Coccinellidae) 1.jpg|Larwa


Wobraz:Coccinella_septempunctata_detail.jpg|Detailowy wobraz Božeho słónčka


## Žórła

* 
*
Dźěłošćik

**Dźěłošćik** (tež běłuška,  *Pieris brassicae*) je mjetel ze swójby běłonkow (*Zygaenidae*).

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♀  
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris brassicae*  ♀ △ 


## Žórła

* Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče / / Rězak, Filip. - Bautzen : Donnerhak, 1920
* Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče zestajał Jurij Kral / / Kral, Jurij. - Budyšin: Maćica serbska, 1927
Pawownik

**Pawownik** (*Inachis io*) je mjetel ze swójby kadźencow (*Nymphalidae*). 


Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Dos.jpg| Pawownik
Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Ventre.jpg| △  Pawownik


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Mejski bruk

**Mejski bruk** (*Melolontha melolontha*) je překasanc ze swójby *Scarabaeidae*. 

## Žórła

* 
* 

## Eksterne wotkazy
Wšědna kałata kuntwora

**Wšědna kałata kuntwora** (*Culex pipiens*) je družina kuntworow. Druhe serbske mjeno je **čura**.

## Žórła

* 
*
Kopřiwowy kadźenc

**Kopřiwowy kadźenc** (tež **mała liška**, *Aglais urticae*) je mjetel.

## Žórła
* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Kokorč

**Kokorč** (*Corydalis*) je ród ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).  

Druhe žórła zarjaduja kokorč do swójskeje swójby kokrikowych rostlinow (*Fumariaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:

## Družiny

* cuzy kokorč (*Corydalis incisa*)
* módry kokorč (*Corydalis flexuosa*)
* mólički kokorč (*Corydalis pumila*)
* porstkaty kokorč (*Corydalis solida*)
* pyšny kokorč (*Corydalis cava*)
* rěčny kokorč (*Corydalis intermedia*)
* žołty kokorč (*Corydalis lutea*)

* Corydalis capnoides
* Corydalis cheilanthifolia
* Corydalis claviculata

Wobraz:C incisa2.JPG|Corydalis incisa

* Corydalis incisa
* Corydalis intermedia

Wobraz:GeleHelmbloem-CloseUp-hr.jpg|*Corydalis lutea*
Wobraz:Corydalis_ochroleuca1.jpg|*Corydalis ochroleuca*

* Corydalis lutea
* Corydalis ochroleuca
* Corydalis pumila
* Corydalis sempervirens

Wobraz:Corydalis solida cm01.jpg|*Corydalis solida*

* Corydalis solida

## Nóžki


## Žórła
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Kostrjanc

**Kostrjanc** (dialektalnje tež *kostřanc*, *Centaurea cyanus*) je rostlina ze swójby zestajenkow (*Asteraceae*).

## Wopis

Kostrjanc je jednolětna abo dwulětna rostlina ze 80 cm wysokim, róžkatym a běłopjelsćojće kosmatym stołpikom, kotrejež stołpik horjeka je wobšěrny. 

### Łopjena
Łopjena su najčasćišo šwižne lancetojte a docpěwaja šěrokosć mjezy 2 a 5 mm. Delnje  łopjena su stołpikate. Hornje łopjena su sedźace a njedźělene.

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do oktobra. Košowe kwěty docpěwaja šěrokosć mjezy 2 a 3 cm a sedźa po jednym na kóncach hałuzow. Přikrywne łopješka su owalne a zelene z čornymi, třiróžkatymi, njeregularnje trodlojtymi přiwiskami, a docpěwaja dołhosć mjezy 12 a 15 mm. Kćenjowe łopješka na kromje su módre, rědko róžojte abo běłe a 5-cybate, ale we srjedźišću su fijałkojte.

### Płody
Płody docpěwa dołhosć wot 3,5 mm a buchu přez wětr a wot mrowje rozšěrjene.

## Stejnišćo

Wón rosće na žitowych polach, smjećowych  a pustych městnach. Preferuje w prawej měrje čerstwe, małowapnite, zwjetša słabje kisałe pódy.

## Rozšěrjenje

Prěnjotnje njebě rostlina w srjedźnej Europje doma, ale je so najskerje jako symjo z kónčin wokoło Srjedźneho morja sem dóstała.

## W rostlinskim lěkowanstwje

W rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kwěty (Flores Cyani). Zběraja kwěty wot junija do awgusta. Sušja kwěty skoku w sćinje. Droga je moč ćěrjaca a bjez pódlanskich wuskutkow.

## Nóžki


## Žórła

* Dörfler, H.-P., Roselt, Gerhard: Heilpflanzen. Gestern und Heute. Urania, Leipzig - Jena - Berlin 1989  
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 32 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 30-31 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 214-215 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 224 

## Eksterne wotkazy

* Botanický herbář 
* ARKive 
* USDA plants database 
* Gartendatenbank 
* Plants for a Future 
* Flora of Northern Ireland
Bahnowy łuknadź

**Bahnowy łuknadź**  (*Caltha palustris*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*). Dalše serbske mjena su **łokoćina**, **błótuch** a **libjaca kwětka**.

## Wopis
Łuknadź je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 50 cm (wot 15 hač 30 cm). Rostlina je słabje jědojta.

Stołpik je nižoležacy hač do wobłukaće postupowace abo zrunane, nahi a dudławy. W hornim dźělu stołpiki su rozhałužkowane. 

### Łopjena
Łopjena su schódne, wutrobojte, kruhojty abo jěrchenkojte a ćmowozelene. Spódnje łopjena su dołhostołpikate, docpěwaja šěrokosć wot 15 cm, su prědku tupe, na kromje karbikojte abo zubate. Hornje łopjena su sedźace.

### Kćenja
Wón kćěje wot měrca hač do junija. Kćenja su čworkožołte, docpěwa šěrokosć wot 2,5 hač 5 cm, sedźa na kóncach bóčnych hałuzow a nimaja keluch, ale maja wjele próškowych łopješkow. Wona maja 5 šěroko-owalnych, tučnje błyšćacych kćenjowych łopjenow.

Kćenja buchu wot insektow wopróšene, při čimž wone přez sylnu žołtu barbu, ale tež přez UV-reflektowace brěčkowe znamješka namakaja puć k nektarej.

### Płody
Płody docpěwaja dołhosć wot 2,5 cm a su hwězdoformowje rozšěrjene a dołhojte.

## Stejnišćo
Wón rosće na brjohach rěčkow, na mokrych łukach a rěčnych lěsach. Preferuje mokre, wutkate a bazowe hlinjane a běłohlinowe pódy.

## Rozšěrjenje
Bahnowy łuknadź je w Europje, w Alpach we wysokosćach wot hač do 2400 m, sewjernej Aziji a Americe rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 41 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 38-39 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 122  
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 16-17
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 266 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

*
Mak

**Mak** (*Papaver*) je ród ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

## Wopis
Ród wobsahuje něhdźe 100 družinow. Družiny su jednolětne, dwulětne rostliny abo trajne zelo.

Łopjena su lapate abo dźělene. Čerwjene, wioletne, žołte abo běłe kćenja su škličkojte. Płody su kulowate, jejkojte abo podołhojte kapslowe płody.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w měrnych conach Eurazije a Afriki rozšěrjene, při čimž někotre družiny tež we wuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki wustupuja. Jenož jedna družina (*Papaver aculeatum*) wustupuje w južnej Africe a juhowuchodnej Awstraliji.

## Družiny (přikłady)

* Alpski mak (*Papaver alpinum*)
* Mały mak (*Papaver argemone*)
* Narańši mak (*Papaver orientale*)
* Přeměnity mak (*Papaver hybridum*)
* Sewjerny mak (*Papaver nudicaule*)
* Sywny mak (*Papaver dubium*)
* Wjelhórski mak (*Papaver pyrenaicum*)
* Wulki mak (*Papaver rhoeas*), Dalšej serbskej mjenje stej **dźiwi mak** a **pólny mak**.
* Zahrodny mak (*Papaver somniferum*)
* Papaver bracteatum
* Arktiski mak (*Papaver radicatum*)
* Papaver setigerum

## Wobrazy


Wobraz:Papaver_argemone1_eF.jpg|Mały mak
Wobraz:Papaver_orientale3.jpg|Narańši mak
Wobraz:Papaver somniferum Belgium.jpg|Zahrodny mak
Wobraz:A mohn inside.jpg|Znutřkowne kćenja


## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 629 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 198 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Wotkazy

* NABU 
* zauber-pflanzen.de
Mlóč

**Mlóč** (*Taraxacum officinale*) je rostlina ze swójby zestajenkow (*Asteraceae*). 

## Wopis

Mlóč je naha, słabje kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 50 cm. Wón ma rěpojty, mjasny korjeń.

Stołpiki su dudławe, nahe, blěde a wobsahuje mlóčnu mězu.

### Łopjena
Łopjena su spódkostejace, nawopačnje lancetojte, 

### Kćenja
Wón kćěje wot apryla hač do julije abo decembra. Kćenjowe hłójčki sedźa jednory na dołhim, bjezłopjenowym stołpiku. Kwěty su žołte a jazyčkojte.

### Płody
Płody maja dołhi, ćeńki pysčičk a mnoholičbne běłe pjerjojte keluchowe seršćički.

## Stejnišćo
Wón rosće na łukach, njerodźowych honach, pastwach, rolach a smjećišćach.

## Rozšěrjenje
Mlóč je w Europje a zapadnej Aziji rozšěrjeny.

## Wobraz


Wobraz:Dandelion_clock.jpg|Symjenja
Wobraz:Taraxacum_officinalis_DSC02042.JPG|Rostlina


Wobraz:Dandelion-leaf.jpg|Łopjenko  
Wobraz:Gewöhnlicher Löwenzahn.jpg|Mlóč krótko před překćěćom


## Wužiwanje
Łopjena mlóča so druhdy za soloteje wužiwaja. Ale so tež za picy rozdźělnych domjacych zwěrjatow wužiwaja. Na př. za nukle a za wujki.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 82 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 88 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 60-61
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy
Muska pihawka

**Muska pihawka** (*Orchis mascula*) je rostlina ze swójby  orchidejowych rostlinow (*Orchidaceae*). 

## Wopis
Pihawka je wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 hač do 60 cm. 

### Łopjena
Łopjena su blakate, dypkate abo jenož zelene a lancetojte. Delnje łopjena maja wotstajace łopjency.

### Kćenja
Wona kćěje wot meje hač do junija. Kćenja su róžojte. Jich hubka maja zwjetša ćěmnu rysowanku a wotstajace bočne lapy a je třidźělna a dlěša hač šěroka. Wotroha je horicontalna abo horje zrunana a ma formu pleca. Čumpate kłóski z dołhosću mjez 5 a 15 cm wobsteja z 20 hač 70, purpurowych, róžojtych abo lila kćenjow, kotrež docpěwaja šěrokosć wot 2 cm. Kćenjowe łopjena su lancetojte, wótre, mjeztym zo 2 bočnej stej wotstajacej abo wotwodźěwanej .

## Stejnišćo
Wona rosće na hórskich łukach, suchich trawnikach a we swětłych lisćowych lěsach.

## Rozšěrjenje
Pihawka je w srjedźnej a južnej Europje, ale tež we Małoaziji rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 98  
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 228  
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 106  
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* Orchideen der Rhön 
* orchideaklub.mendelu.cz
Rjana družka

**Rjana družka** (*Nigella damascena*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow. Dalše serbske mjena su: **njewjesćinka**, **družka we wěnčku** a **njewjesćinski wěnc**.

## Wopisanje

File:Nigella damascena 2015-05-29 OB 255.jpg
File:Nigella damascena MHNT.BOT.2007.40.38.jpg


## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Noty


## Žórła

* 
* 
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Běły podlěsk

**Běły podlěsk**  (*Anemone nemorosa*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (*Ranunculaceae*).

## Wopis
Běły podlěsk docpěwa wysokosć 30 cm. Wón kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su běłe abo róžojte.

## Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych a měšanych lěsach, kerčinach, chłódkojtych łukach, na wapnojtych, włóžnych pódach.

## Rozšěrjenje
Běły podlěsk je we wulkich dźělach Europy rozšěrjeny.

## Wobrazy

Wobraz:Ranunculus white flower.jpg|Běły kwět
Wobraz:Anemone nemorosa pink 240406.jpg|kwět
Wobraz:Anemone nemorosa 09-04-2005 17.36.28.jpg|Běły podlěsk
wobraz:Illustration_Anemone_nemorosa0.jpg|Ilustracija


## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 166 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 172 

## Wotkazy

* ahaco.de
Niska maslenka

**Niska maslenka** (*Ranunculus ficaria*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow. Dalše serbske mjena su **bórliški**, **jejkuš** a **jejkojte zelo**.

## Wopis
Niska maslenka je wjacelětna, naha rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 (30) cm. 

Jeje stołpik je nižoležacy abo postupowacy a často so rozkorjenjuje na sukach. Korjenja su plecojte.

### Łopjena
Łopjena su jěrchenkojte abo wutrobojte, małko zubate hač do cyłokromowe, mjasne a dołho stołpikowe. Wone so před kćenjemi jewja a sylnje błyšća.

### Kćenja
Wona kćěje wot měrca hač do meje. Kćenja su žołte, docpěwa šěrokosć wot 2 hač do 3 cm, maja 3 hač do 7 keluškowych łopješkow a maja 8 hač do 12 błyšćacych podołhojtych kćenjowych łopješkow. Nektarowe łopješki su 8-12, krónojte, jejkojće-dołhojte a žołte.

Kćenja buchu wot muchow a pčołow wopróšene.

### Płody
Płody su kulojte, rozpjeršenje kosmate, docpěwaja dołhosć mjezy 2 a 2,5 cm a maja zrunany pysčičk.

Płody buchu wot mrowjow rozšěrjene.

### Rozpłodźenje
W našim teritoriju rostlina so nimale jenož přez lehnjenske bomblki we łopjenowych rozporach rozpłodźuje, kotrež so lochko wot wjadnjacych rostlinow pušćeja.

## Stejnišćo
Wona rosće w lisćowych lěsach, w kerčinach a na włóžnych łukach. Preferuje włóžne, wutkate a bazowe pódy.

## Rozšěrjenje
Niska maslenka je w Europje z wuwzaćom Arktisy, sewjernej Africe, Aziji a Kawkazu rozšěrjena.

## Wobrazy

Wobraz:Vorterod blomst.jpg|Kćenje
Wobraz:Ranunculus ficaria2.jpg|Rostliny
Wobraz:Ranunculus ficaria nf.jpg|Ilustracija
Wobraz:Ranunculus_ficaria_Roots.jpg|Typiske plecojte korjenja


## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 43 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 40 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 128, ze synonymom *Ficaria verna* 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 16-17 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 290 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

* kraeuterlexikon.de 
* botanika.wendys
Husaca kwětka

**Husaca kwětka** (*Bellis perennis*) je rostlina ze swójby zestajenkow. 

## Wopis

Husaca kwětka docpěwa wysokosć wot 15 cm. Wona kćěje wot junija hač do septembra. Rołkowe kwěty su žołte, a jazykowe kwěty su běłe abo róžojte.

## Stejnišćo
Wona rosće na łukach a trawnikach.

## Rozšěrjenje
Husaca kwětka je w cyłej Europje a  Małoaziji rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 209 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 206 
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)


Wobraz:Bellis_perennis_white_(aka).jpg|Kwět
Wobraz:Bellis_perennis_aka.jpg|Kwět z rójžojtej kromu


Wobraz:Bellis_perennis_rob_roy.jpg|Róžojte kwěty
Wobraz:Faroe_stamp_156_daisy_(Bellis_perennis).jpg|Listowa znamka z Ferejow z wobrazom husaceje kwětki


## Eksterne wotkazy
Wuchodogermanske rěče

**Wuchodogermanske rěče** su podskupina germanskich rěčow, kotrež dźensnišo su mortwe rěče.

Pisomne dokłady jenož z gotišćiny eksistuja.

## Rozrjadowanje
*burgundšćina 
*gotišćina
*Krimska gotišćina
*wandalšćina
Zapadoromaniske rěče

**Zapadoromaniske rěče** su podskupina romaniskich rěčow, słušacych k indoeuropskim rěčam.

We wšěch zapadoromaniskich rěčach forma plurala substantiwow a adjektiwow so twori na zakładźe łaćonskeho akuzatiwa plurala *serv*'os***, ''femin'''as*** . We francošćinje so kóncowka *-s* pisa, ale njewurjekuje; we frankoprowensalšćinje so njewurjekuje a druhdy ani njepisa (wosebje we staršich tekstach).

## Dźělenje

*ibersko-romaniske rěče
**galicisko-portugalske rěče
***galicišćina - 3 mil. ludźi w Galiciji
***falšćina - 10 tys. ludźi we Španiskej
***portugalšćina - 230 mil. ludźi w Portugalskej a Brazilskej, něšto tysacy w Aziji, 26 mil. w Africe
***judeo-portugalšćina - mortwa rěč
**aragonšćina - 10 tys. w Aragonu
**asturšćina (mirandšćina, leonšćina)
**španišćina - 360 mil. ludźi w Španiskej a Americe
***ladino, tež djudezmo abo lengua djudeo-espanyola, rěč potomnikow Židow wućěrjenych ze Španiskeje, dźensa wosebje w Israelu
**portuñolšćina - wokoło 100 tys. ludźi w Uruguayu a južnej Brazilskej
*gallo-romaniske rěče
**okcitansko-katalanske rěče
***katalanšćina - 6,5 mil. ludźi w Španiskej, Andorrje, Francoskej a Italskej
***okcitanšćina - 2 mil. ludźi we Francoskej
****šuaditšćina - dźensa hižo mortwa židowska forma okcitanšćiny
**frankoprowensalšćina - předewšěm we měsće Lyon a wokolinje
**retoromaniske rěče
***furlanšćina - Furlansko-Julske Benatsko, Argentinska, Kanada, Australska atd.
***ladinšćina - Dolomity
***retoromanšćina - 66 tys. ludźi w Šwicarskej
**oïlske rěče
***poitewin-saintongeaišćina
***burgundšćina
***champenoišćina
***franko-komtoišćina
***lotrinšćina
***francošćina - 70 mil. w Europje a 12 mil. w Americe
***galšćina
***normanšćina
***picardšćina
***walonšćina
**gallo-italske rěče
***liguršćina
***monegašćina
***piemontšćina
***lombardšćina
***emilišćina
***wenetšćina
Wuchodoromaniske rěče

**Wuchodoromaniske rěče** su podskupina romaniskich rěčow, słušacych k indoeuropskim rěčam.

We wuchodoromaniskich rěčach twori so plural substantiwow a adjektiwow wot łaćonskeho nominatiwa plurala, wosebje wot formow *serv*'i*** a ''femin'''ae***. W rumunšćinje zetkawamy tež kóncowku *-uri*, kotraž so wuwi z łaćonskeho *-ora*, na př. *temp*'ora***. W rumunšćinje maja tutu kóncowku wosebje neutrumy (''timpuri'', ''dulapuri'', ''hoteluri''), zrědka tež femininumy (singular ''mâncare'', plural ''mâncăr'''uri***).

## Dźělenje
*italske rěče
**italšćina - 60 mil. w Italskej
**korsišćina
**neapolšćina - 8 mil. w srjedźnej Italskej
**sicilšćina - 5 mil. na Sicilskej
**romanesco
**istrišćina
**judeo-italšćina - 4 000 w Italskej
*dalmatišćina
*rumunšćina
**arumunšćina
**meglenorumunšćina
**istrorumunšćina
Prawa jatronka

**Prawa jatronka** (*Hepatica nobilis*) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je **módry podlěsk**.

## Wopis
Prawa jatronka je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 15 cm a ma mnoholičbne spódnje łopjena na dołhich, kosmatych stołpikach. Rostlina je přećiwo mrózej kruta.

### Łopjena
Přeco zelene łopjena su horjeka zelene a nahe, ale deleka brunočerwjene hač do fijałkojte. Nimo toho wone su 3-dźělene ze šěrokimi, owalnymi wotrězkami. Delni bok je normalnje wioletny.

### Kćenja
Wona kćěje wot měrca hač do apryla. Kćenja sedźa po jednym na dołhich, kosmatych stołpikach a maja šěrokosć mjezy 2 a 3 cm a maja 5 - 10 módrych abo róžojtych, rědko běłych łopjenow.

Prawa jatronka słuša k zažnokćějakam. Wona bu wot insektow wopróšena.

## Stejnišćo
Prawa jatronka rosće w lisćowych lěsach a kerćinach najčasćišo na wapnitych pódach w ćopłych městnach. 

## Rozšěrjenje
Rostlina je w małych dźělach Europy rozšěrjena, ale faluje abo je rědka pak w regionach z bjezwapnatych pódow.

## Nóžki
 

## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 433 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 11 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, strona 10 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 194-195  
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy

*
Pawčnik

**Pawčnik** (*Doronicum*) je ród ze swójby zestajenkow.  

## Družiny
W swěće eksistuje 35 družinow, z kotrychž w Europje 12 družinow je domjace.
*(*D. austriacum*)
*(*D. cataractarum*)
*(*D. clusii*)
*(*D. columnae*)
*(*D. glaciale*)
*(*D. grandiflorum*)
*(*D. pardalianches*)

Sćěhowacej pyšnej rostlinje druhdy wodźiwitej.
*(*D. plantagineum*) - domizna je zapadny region Srjedźneho morja
*(*D. orientale*)  - domizna docpěwa wot Grjekskeje hač do Kawkaza

## Wobraza


Wobraz:Doronicum austriacum a3.jpg|Doronicum austriacum
Wobraz:Doronicum plantagineum StG 040418B.jpg|Doronicum plantagineum


Wobraz:Doronicum pardalianche0.jpg|Doronicum pardalianche


## Noty


## Žórła

* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

## Eksterne wotkazy