open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pčólnik

**Pčólnik** (*Dracocephalum* ) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
*Šwedski pčólnik (*Dracocephalum ruyschiana*)
*Turkowski pčólnik (*Dracocephalum moldavica*)

## Noty
Žarow

**Žarow** ( **Żary**,  *Sorau*) je měšćanska gmejna na zapadźe Pólskeje, w Lubušskim wojewódstwje. Je to hłowne město pólskeho dźěła Delnjeje Łužicy. Dźensa ma nimale štyrceći tysac wobydlerjow a je hłowne město wokrjesa ze samsnym mjenom. 

We wokolinje Žarowa so hač do 17. lětstotka delnjoserbski dialekt rěčeše.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki (pólsce)
Nahi muchownik

**Nahi muchownik** (němsce *Kahle Felsenbirne*, *Amelanchier laevis*) je družina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*).

## Wopis
Nahi muchownik je čumpaty, zrunany kerk abo štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 3 hač do 5 m.

Hałuzy přewisuja.

### Łopjena
Łopjena su za čas zazelenju čerwjenojte, jejkojte hač eliptiske, sćeńka rězane, na delnim boku nahe a docpěwaja dołhosć wot 4 hač do 6 cm. Jich nazymske barbjenje je žołte hač čerwjene. Za čas kćěwje su zwjetša dospołnje wuwite.

### Kćenja
Kćěje w meji. Běłe kćenja docpěwaja přeměr wot hač do 4 cm a steja po pjećoch hač po dźewjećoch we wisacych kićach. 

### Płody
Jahodojte jabłukowe płody docpěwaja tołstosć wot něhdźe 1 cm a su jědźne. Jich keluch je wočinjeny. Na spočatku su čerwjenje, ale pozdźišo módročornje zwobručowane.

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa z wuchodneje sewjerneje Ameriki.

Rostlina so w parkach a zahrodach wusadźi. 

Wutraje jenož lochke zasćinjenje. Preferuje humusowe, derje přesakliwe pódy.

## Noty


## Žórła
*Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 168
Łućo

**Łućo** ( *Merzdorf*) bě wjes we Wojerowskim wokrjesu a sydło gmejny ze samsnym mjenom. W lěće 1978 bu za Bjerwałdsku jamu wotbagrowana. 

Wjes ležeše sewjernje Delnjeho Wujězda a južnje Bjerwałda w Hornjołužiskej holi. Na zapadźe ćečeše rěka Sprjewja nimo Łuća a při sewjernej kromje Łućanskich ležownosćow Jamnowska rěčka. Kubło steješe na zapadźe Łuća a kěrchow běše při křižowanišću wosrjedź wsy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Merteinsdorf* pochadźa z lěta 1418. Ležownostne knjejstwo měješe w 17. lětstotku Wujězdźanske a we 18. lětstotku Manjowske ryćerkubło. Posledni wobsedźer ryćerkubła a cyłkownje 336 hektarow bě Georg Gierth, kiž bu přez rólnu reformu po kóncu Druheje swětoweje wójny wuswojeny.

Hač do lěta 1978 bě Łućo samostatna gmejna, wot 1957 z wjesnymaj dźělomaj Bjerwałd a Šepšecy.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 217 wot cyłkownje 226 Łućanow serbsce. W cyłej Łućanskej wosadźe chodźachu tehdy 436 wosadnych k serbskej a jenož 38 k němskej spowědźi.

Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 53 %.


Fotothek df rp-d 0320035 Boxberg-O.L.-Merzdorf. Dorfkirche, nach 1973 für Tagebau abgebrochen (RA Görlitz.jpg|Stara Łućanska cyrkej (1611–1934)
Merzdorf bei Uhyst - neue Kirche.jpg|Nowa cyrkej (1934/35–1977/79)


### Wosobiny
* Křesćan Leonhardi (1672–1742) – farar, spisaćel; rodźeny we Łuću
* Bohačesć Bjedrich Ponich (1761–1826) – farar, załožer Ponichoweje knihownje; 1809–1826 we Łućo
* Korla Jan Smoler (1791–1848) – wučer; 1812–1823 we Łuću
* Korla Benjamin Hatas (1806–1839) – farar a basnik; rodźeny we Łuću
* Jan Arnošt Smoler (1816–1884) – filolog, spisowaćel, nakładnik a organizator narodneho žiwjenja; rodźeny we Łuću

## Hlej tež
* Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy

## Žórła
* 

* 
* 


## Wotkaz
Měrjow

**Měrjow** ( *Melaune*) je hornjołužiska wjes w Zhorjelskim wokrjesu. Słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Vierkirchen a je sydło gmejnskeho zarjada.

## Geografija
Nadeńdźe so při lěwym brjoze Čorneho Šepca něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje Wósporka.

## Stawizny
Napřećo wjesce, na prawym brjoze rěčki, steji stare hrodźišćo, kotrež so tež wot serbskich Milčanow wužiwaše. Prěnje historiske naspomnjenje wjeski sameje jako *Merowe* pochadźa z lěta 1239. Hišće w druhej połojcy 16. lětstotka prědowaše so w Měrjowskej cyrkwi tež serbsce. Rěčna změna k němčinje bě pak nanajpozdźišo kónc 17. lětstotka wotzamknjena. Wot 1815 do 1945 słušeše Měrjow kaž cyły sewjerowuchod Hornjeje Łužicy do pruskeho kralestwa.

## Towarstwa
Měrjowske towarstwo *Die Milzener e.V.* zaběra so z kulturu a tradiciju pohanskich Miłčanow, prjedownikow hornjołužiskich Serbow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Měrjow na stronach gmejny Vierkirchen (němsce)
Fortaleza

**Fortaleza** (wurjekowanje /foɾtaˈlezɐ/, po słowje *twjerdźizna*) je město w Brazilskej. Je to hłowne město stata Ceará a leži na sewjerowuchodnej kromje Brazilskeje při brjoze Atlantiskeho oceana. Ma někak 2,5 milionow wobydlerjow.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki (portugalsce)
Sebastián Piñera

**Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique** (wurěkowanje: /miˈɣel ˈxwan seβahsˈtjan piˈɲeɾa eʧeˈnike/, * 1. decembra 1949, Santiago de Chile; † 6. februara 2024 w jězorje Lago Ranco) bě chilski předewzaćel, miliardar a politikar, kotryž bě wot 2010 do 2014 a znowa wot 2018 do 2022 jako naslědnik resp. předchadnik socialistki Michelle Bachelet z prezidentom Chilskeje. 

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Njeznarowy

**Njeznarowy** ( *Eiserode*) su hornjołužiska wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc a słušeja wot lěta 1994 k městu Lubij.

## Geografija

Leža we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow a sewjerozapadnje Lubijskeho stareho města we wysokosći 314 metrow pod Popicu (333 m) při zwjazkowej dróze 6 do Budyšina. Susodne wjeski su Njechań na juhowuchodźe, Dažin na juhu a Stwěšin na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pěstowy, Hajk, Pjeńčina, Pod łužkom, Zahonc, Nad kulowej hórku, W łukach, Smordoły, Mordoły, Dźědowki, Na Sćěnach, Smjetana, Šołćic srač, Zamskecy, Za młynskec, Łužk, Pola brězynow, Pod Njeraškom, Lipiny, Kut, Wuštot, Jězory.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Ysenrode* je z lěta 1354. Po statistice Arnošta Muki mějachu Njeznarowy w lěće 1884 166 wobydlerjow, mjez nimi 141 Serbow (85&nbsp;%) a 25 Němcow. Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Ketličanskej wosadźe.

Při krajnej dróze nadeńdźe so něhdyši hosćenc „Buenos Aires“, kotryž dósta swoje mjeno wot korčmarja Jana Mikanje z Budyšinka. Wón bě spočatk 1860tych lět w Argentinskej jako wowčer dźěłał a po swojim nawróćenju do Łužicy hosćenc kupił.

## Wosobiny
* Korla Awgust Mosak-Kłosopólski (1820–1898); rěčnik, justiciny radźićel, zapósłanc němskeho kejžorskeho sejma, doprědkar serbskeho narodneho wozrodźenja

## Žórła


## Wotkaz
Lejno (Halštrowska Hola)

**Lejno** ( *Geierswalde*) je holanska wjes w Sakskej w Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1995 słuša ke gmejnje Halštrowska Hola. W lěće  měješe  wobydlerjow.

Lejno leži na sewjeru wokrjesa při hranicy z Braniborskej, dwanaće kilometrow na juhowuchod wot Złeho Komorowa a dwanaće kilometrow na sewjerozapad wot Wojerec. Južnje wot Lejnoho ćeče Čorny Halštrow a sewjerne leži Lejnjanski jězor.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Gysirswalde* je z lěta 1401. Po statistice Arnošta Muki měješe Lejno we 1880tych lětach cyłkownje 395 wobydlerjow, z nich 388 Serbow a jenož sydom Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 49,3 %. Poslednje serbske kemše běchu so hižo za čas Prěnjeje swětoweje wójny wotměli.

## Wosobiny
* Salomon Bohuchwał Frencel (1701–1768), farar a chronikar; 1729–52 w Lejnom
* Hanzo Kózlik (1806–1887), farar a Złokomorowski arcydiakon; narodźeny w Lejnom

## Žórła


## Wotkazaj

* Förderverein Wasserwelt Geierswalde
Jaseńca

**Jaseńca** je serbske pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Bóšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Jaseńca (Bóšicy)
* wsy w gmejnje Kubšicy w Budyskim wokrjesu, hlej Jaseńca (Kubšicy)
* wsy w gmejnje Brody we wokrjesu Żary, Lubušske wojewódstwo, Pólska, hlej Jaseńca (Brody) (pólsce *Jasienica*)
Chwalecy

**Chwalecy** ( *Quolsdorf*) su wjes we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž přisłuša wot lěta 1994 gmejnje Wosečkej.

## Geografija
Wjes leži juhowuchodnje Rěčic na prawym brjohu Běłeho Šepca. Zapadnje wote wsy wjedźe zwjazkowa dróha 115 z Rěčic do Niskeje.

## Stawizny

Po sydlišćowej formje wobsteji wjes z dweju dźělow – słowjanskeho kulowca a najskerje pozdźišo załoženeho dróhowca. Prěnje stawizniske naspomnjenje jako *Quolsdorf*  pochadźa z lěta 1390. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.

Hač do lěta 1994 běchu Chwalecy samostatna gmejna.

## Žórła
Pěchč

**Pěchč** ( *Pechern*) je sydlišćo na sewjeru sakskeho wokrjesa Zhorjelc. Słuša wot lěta 1994 ke Krušwiskej gmejnje.

## Geografija
Pěchč leži na lěwym brjoze Łužiskeje Nysy, kotraž tworja tule statnu hranicu z Pólskej. Na sewjerozapad wot Pěchča leža Skarbišecy a na juhowuchod Wjertko.

## Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Pechir* pochadźa z lěta 1406. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w Pěchču samym. Pěchčanska cyrkej podsteješe wot 16. lětstotka hač do lěta 1855 jako filialna cyrkej Mužakowej a wot toho lěta Podroždźej.

## Žórła


## Wotkazaj

* Pěchč na webstronach Krušwicy
Wjelcej

**Wjelcej** ( *Welzow*) je delnjołužiske městačko, kotrež słuša k braniborskemu wokrjesej Sprjewja-Nysa a leži na juhowuchodnej kromje wokrjesa blisko hranicy ze Sakskej. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow a wobsteji z měšćanskeju dźělow Wjelcej a Prožym *(Proschim)*. Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

Njedaloko města namaka so brunicowa jama ''Wjelcej-juh''.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne stronki
Skarbišecy

**Skarbišecy** ( *Skerbersdorf*, 1936–47 *Schönlinden*) su sydlišćo w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słušeja ke Krušwiskej gmejnje.

## Geografija
Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje wsy so Zagor namaka, juhowuchodnje Pěchč.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Skerbesdorff* je z lěta 1366. Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 209 wot cyłkownje 236 Skarbišečanow serbsce (89 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 19,2 %.

## Žórła


## Wotkaz
* Skarbišecy na webstronach Krušwicy
Zagor

**Zagor** ( *Sagar*) je sydlišćo we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słuša wjes ke Krušwiskej gmejnje.

## Geografija
Zagor leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy blisko hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje Zagorja leži město Mužakow a na juhowuchod Skarbišecy.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Sagar*  je z lěta 1366. Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 510 wot cyłkownje 523 Zagorčanow serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 17 %.

## Žórła


## Wotkazaj

* Zagor na webstronach Krušwicy
Zahor

**Zahor** ( *Berge*) je wjesny dźěl gmejny Budestecy w Sakskej .

## Geografija
Zahor leži juhowuchodnje Budyšina při dróze z Budestec do Hornjeje Hórki we Łužiskich horach. Wjeska leži při sewjerowuchodnej skłoninje 384 m wysokeje Słónčneje Hory nad dolinje Sprjewje. na zapadźe přesaha 447,4 m wysoki Mnišonc Zahor.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Dźělinach, W Dolinach, W Liwinach.

## Stawizny
Prěni króć naspomni so wjeska w lěće 1374 jako *Bergk* a 1486 jako *Perig*. Hač do lěta 1486 přisłušeše wjeska najprjedy k ležownosćam w Jiłocach a po tym ke klóštrej Marijina hwězda. Zahor so 1936 do Budestec zagmejnowaše.

Za swoju statistiku naliči Arnošt Muka 1883/84 145 wobydlerjow, mjez kotrymiž běchu 112 Serbja (77%) a 33 Němcy. Tehdy ležeše Zahor na južnej kromje serbskorěčneho teritorija w Hornjej Łužicy. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.

## Wosobiny
W Zahorju so 1822 serbski komponist Korla Awgust Kocor narodźi. Před jeho ródnym domom dopomina 22. septembra 1929 poswjećeny pomnik na njeho. W lěće 1912 narodźi so nakładnistwowy lektor a serbski spisowaćel Albert Wawrik w Zahorju, hdźež 1988 tež zemrě.

## Žórła


## Wotkazaj

*
Přibuzk

**Přibuzk** ( *Klein Priebus*) je sydlišćo we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Wot lěta 1994 słuša wjes ke Krušwiskej gmejnje.

## Geografija

Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej, napřećo pólskej wsy Bucze. Sewjerozapadnje wsy leži Podroždź a na juhowuchod Steinbach.

## Stawizny
Wjeska naspomni so w lěće 1382 prěni raz pisomnje w Zhorjelskej sudniskej knize jako *minore Prebuschin*. Dalše naspomnjenje jako *Pribeßgen* pochadźa z lěta 1521. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Mužakowske stawowe knjejstwo.

Hač do lěta 1994 běše Přibuzk samostatna gmejna, wot 1950 z gmejnskimi dźěłomaj Podroždź a Wjertko.

### Wobydlerstwo
Po statistice Arnošta Černika rěčeše w Přibuzku srjedź 1950tych lět wot cyłkownje 465 wobydlerjow hišće jedyn jenički serbsce. W Mukowej statistice so wjes scyła njejewi, dokelž ležeše hižo we 1880tych lětach zwonka serbskeho rěčneho ruma. Cyrkwinsce słušeše wjes hač do lěta 1666 do Přibuza a potom do Podroždźanskeje wosady.

## Žórła


## Wotkazaj

* Přibuzk na webstronach Krušwicy
Podroždź

**Podroždź** ( *Podrosche*) je hornjołužiska wjes w Zhorjelskim wokrjesu na samym wuchodźe Sakskeje. Słuša wot lěta 1994 ke Krušwiskej gmejnje.

## Geografija
Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje wsy leži Wjertko a na juhowuchod Přibuzk. Južnje wsy wupřestrěwa so wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica. Nimo Podroždźa wjedźe statna dróha S127 z Rózborka (22&nbsp;km) do Mužakowa (15&nbsp;km). Najbliši hraničny přechod do Pólskeje nadeńdźe so w Přibuzu (8&nbsp;km).

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Podegros* pochadźa z lěta 1521. Ležownostne knjejstwo njewukonješe ryćerkubło we wsy, ale Mužakowske stawowe knjejstwo, kotrež wobhospodarješe tež wudwór we wsy. Cyrkwinsce słušeše Podroždź do lěta 1668 k Přibuzej. Wot toho časa měješe swójsku wosadu, do kotrejež słušachu tež někotre wsy wuchodnje Łužiskeje Nysy, potajkim w dźensnišej Pólskej. Dźensa słuša Podroždźanska cyrkej jako filiala do ewangelskeje wosady Podroždź-Pěchč.

We wobłuku nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dósta Podroždź w lěće 1936 nowe němske pomjenowanje *Grenzkirch*. Stare mjeno so pak po němskej poražce w Druhej swětowej wójnje w lěće 1947 zaso wróći.

Hač do lěta 1950 tworješe Podroždź samostatnu gmejnu; wot tutoho lěta bě gmejnski dźěl Přibuzka, kotryž so w lěće 1994 do Krušwicy zagmejnowa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Podroždź na webstronach Krušwicy
Wjertko

**Wjertko** ( *Werdeck*) je wjes we wuchodosakskim Zhorjelskim wokrjesu na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Słuša wot lěta 1994 do Krušwiskeje gmejny.

## Geografija
Wjes leži při lěwym brjoze Łužiskeje Nysy, kotraž tworja tule statnu hranicu z Pólskej. Na sewjerozapadźe Wjertka leži Pěchč a na juhowuchodźe Podroždź.

## Stawizny
Kulowc Wjertko naspomni so hakle w lěće 1521 prěni raz pisomnje jako *Werdig* a słušeše přez lětstotki do wobsydstwa Mužakowskeho stawoweho knjejstwa. Cyrkwinsce bě hač do lěta 1668 z dźělom Přibuskeje wosady a słušeše wot toho lěta do Podroždźa.

## Žórła


## Wotkaz
* Wjertko na webstronach Krušwicy
Wolešnica (Lubij)

**Wolešnica** ( *Oelsa*) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Je wot lěta 1979 měšćanski dźěl Lubija.

Wolešnica leži tři kilometry zapadnje Lubijskeho centruma blisko zwjazkoweje dróhi 178.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Ulsen*  je z lěta 1306. Němske mjeno sydlišća pochadźa wot staroserbskeho słowa *olšina* — wólšina. Lěsny łanowc słušeše přez lětstotki k wobsydstwu Lubijskeje měšćanskeje rady.

### Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 193 wot cyłkownje 348 Wolešničanow serbsce (55&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 0,8&nbsp;%. Serbska ludnosć rěčeše Lubijsku narěč hornjoserbšćiny. Bože słužby w serbskej rěči wotměwachu so wot reformacije hač do 20. lětstotka w něhdyšej Franciskanskej cyrkwi w Lubiju, tak mjenowanej *Serbskej cyrkwi*.

## Žórła


## Literatura
* Trudla Malinkowa: *Wolešnica a Stary Lubij.* W: Rozhlad 45 (1995) čo. 10, str. 319-323.
Wólšina

**Wólšina** je zapřijeće za lěs, wobstejacy z wólšow a nimo toho rozšěrjene městne a ležownostne mjeno we Łužicy:

* něhdyše pomjenowanje wsy w Mikowskej gmejnje (němsce *Oelsa*), hlej Dołha Boršć-wuchod
* sydlišćo na teritoriju města Rychbach (němsce *Oehlisch*), hlej Wólšina (Rychbach)
* ležownostne mjeno mjez druhim w Lětonju, Bónjecach, Błohašecach a Wadecach
* puć w Plusnikecach (němsce *Erlenweg*)
* hrjebja w Dźěwinje (němsce *Wolschenagraben*)
Brjazyna (Błóta)

**Brjazyna** ( *Briesen*) je delnjołužiska gmejna, kotraž słuša k braniborskemu wokrjesej Sprjewja-Nysa. Ma něhdźe wósom stow wobydlerjow a leži w Błótach sewjerozapadnje wot Choćebuza we wysokosći 58 metrow nad mórskej hładźinu. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

Na zakładnej šuli w Brjazynje so WITAJ-wučba poskića.

## Geografija

Gmejna nadeńdźe so něhdźe wosom kilometrow sewjerozapadnje Choćebuskeho stareho města a sydom kilometrow wuchodnje Bórkowow při wuchodnym kóncu Błótow. Susodne gmejny su Smogorjow-Prjawoz na sewjeru, Dešno-Strjažow na wuchodźe, město Choćebuz na juhowuchodźe, Gołkojce na juhu, Wjerbno na juhozapadźe a Góry na zapadźe. Přez sewjerny dźěl gmejnskeho teritorija ćeče Sprjewja.

## Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Brjazyna srjedź 1880tych lět cyłkownje 519 wobydlerjow, z nich 510 Serbow (91 %) a jenož dźewjeć Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 55,3 %.

## Wosobiny
* Wylem Nowy (1870–1933) – farar, kulturny prócowar Delnich Serbow; 1910–17 farar w Brjazynje

## Žórła


## Wotkazaj
Jakob Fugger

**Jakob Fugger** (* 6. měrca 1459 w Augsburgu, † 30. decembra 1525 runje tam) běše mjez něhdźe 1495 a 1525 najwuznamniši překupc, hórnistwowy předewzaćel a bankier w Europje. Wón pochadźa z Augsburgskeje Fuggerec wikowanskeje swójby, kotrejež swójbny zawod za mało lětdźesatki na wulke europske předewzaće wutwari.

## Wotkazy
Wokrjes Sprjewja-Nysa

**Wokrjes Sprjewja-Nysa** ( *Wokrejs Sprjewja-Nysa*,  *Landkreis Spree-Neiße*) je krajny wokrjes w juhowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 110.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.647 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Baršć.

Wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Baršć, Choćebuz, Grodk a Gubin.

Wjetšina gmejnow we wokrjesu přisłuša oficielnemu sydlenskemu rumej Serbow w Braniborskej.

## Geografija
Wokrjes Sprjewja-Nysa mjezuje z wokrjesom Wódra-Sprjewja na sewjeru, na wuchodźe z Pólskej, na juhu ze sakskimaj wokrjesomaj Zhorjelc a Budyšin, na zapadźe z wokrjesom Hornje Błóta–Łužica a na sewjerozapadźe z wokrjesom Dubja-Błóta. Wokrjes Sprjewja-Nysa wobda dospołnje bjezwokrjesne město Choćebuz.

## Města a gmejny

## Wotkazaj

* Oficialne stronki (němsce, pólsce, jendźelsce)
Lubin (Błóta)

**Lubin** ( *Lübben*) je wokrjesne město w braniborskej Delnjej Łužicy. Leži nad Sprjewju w Błótach a je zarjadniske sydło wokrjesa Dubja-Błóta.

W Lubinje su serbske nałožki hišće hač do dźensnišeho žiwe a Domowinska skupinka aktiwna. Wot apryla 2016 słuša město tež zaso k oficielnemu serbskemu sydlenskemu rumej.

## Měšćanske dźěle
* Lubin město *(Lübben Stadt)*
* Bórnice *(Börnichen)*
* Hartmanojce *(Hartmannsdorf)* 
* Kamjena *(Steinkirchen)*
* Lubolce *(Lubolz)*
** Wjelike Lubolce *(Groß Lubolz)*
** Małe Lubolce *(Klein Lubolz)*
* Nowa Wjas *(Neuendorf)*
* Radom *(Radensdorf)*
* Rańchow *(Treppendorf)*
* Wólšyny *(Ellerborn)*

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki (němsce, jendźelsce, pólsce)
Bobolcy

**Bobolcy** ( *Boblitz*) su wjeska w Hornjej Łužicy, kotraž płaći wot lěta 2020 jako měšćanski dźěl Budyšina. Do toho słušeše do měšćanskeho dźěla Hornja Kina.

## Geografija
Wjeska nadeńdźe so na samym juhu měšćanskeho teritorija, něhdźe połdra kilometra juhozapadnje Hornjeje Kiny při hornim běhu Bobolčanskeje wody, žórlicy Albrechtowki. Susodne wsy su nimo Hornjeje Kiny tež Bělšecy a Dźenikecy na juhowuchodźe, Debsecy na juhu a Dźěžnikecy na juhozapadźe.

Njedaloko wsy na zapadźe běži železniska čara Budyšin–Žandawa, na kotrejž pak žane ćahi hižo njejězdźa.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Bobolcach: Himbjerk, Na Šćeńcach, Spušćadło, Pječkec wopuš, Na klinach, Ćělny puć, Na šěsć wosrědkach, Małe dźěłoška, Na dołhich Wonkach (Wuhonkach?), Syćinki, Na Hěblu, W dołkach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bobolc jako sydło ryćerja *Hermannus de Bobelicz* pochadźa z lěta 1290. Wjesne mjeno je wotwodźene wot muskeho předmjena *Bobol*, přirunaj *bob* („buna“). Ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe w lěće 1777 Budyska měšćanska rada. Do Bobolc słušeštej tež sydlišći *Małe Bobolcy* (dźensa dźěl Mnišonca) a *Nowe Bobolcy* (tež *Schleppheim*) při šoseji z Budyšina do Dźěžnikec, dźensa k Hornjohórčanskej gmejnje.

Hač do 30. junija 1934 běchu Bobolcy samostatna wjesna gmejna, potom buchu zagmejnowane do Hornjeje Kiny.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 83 wot cyłkownje 88 Bobolčanow serbsce (94&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za cyłu Hornjokinjansku gmejnu jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 4,7&nbsp;%.

Ewangelscy Bobolčenjo přisłušeja ze starodawna Budyskej wosadźe swj. Michała.

## Pomniki
Jako kulturne pomniki su připóznate dwustronski statok z domskim a bróžnju (Bobolčanska čo. 15), třistronski statok z domskim, bróžnju, hródźu a remizu (čo. 17) a dalše domske z přitwarjenej hródźu ze 16. lětstotka (čo. 19).

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Hornjej Kinje]]*

## Wosobiny
* Pětr Bjedrich Halka (1761–1833) – farar a domiznowědnik; narodźeny w Bobolcach
* Jan Awgust Pětř (1868–1947) – wulkobur, wjednik saksoswěrnych Serbow; narodźeny w Bobolcach

## Žórła
Hornja Kina

**Hornja Kina** ( *Oberkaina*) je sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy a wot lěta 1974 měšćanski dźěl Budyšina. Leži na juhu města we wysokosći 210 metrow nad mórskej hładźinu. K měšćanskemu dźělej słušeja tež Bobolcy. Blisko wjeski běži rěčka Albrechtowka.

Cyły měšćanski dźěl Hornja Kina ma dźensa něhdźe wósom stow wobydlerjow.

## Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Hornjej Kinje: Za murjemi, Dźěłošća, Kliny, W hatach, Spušćadło, Na šćežkach, Pola Bobolc.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Hornjeje Kiny je z lěta 1431 jako knježe sydło ryćerja *Mertin von Kinen*. Prěnje historiske naspomnjenje Bobolc je z lěta 1209 (*Hermannus de Bobelicz*). Wot 1. julija 1934 běchu Bobolcy z dźělom gmejny Hornja Kina a słušachu po jeje zagmejnowanju do Budyšina hač do lěta 2020 tež oficielnje do tutoho měšćanskeho dźěla.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 71 wot cyłkownje 89 Hornjokinjanow serbsce (80 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 4,7 %.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Hornjej Kinje|Kulturne pomniki w Hornjej Kinje]]*

## Žórła
Lubnjow

**Lubnjow** ( *Lübbenau/Spreewald*) je delnjołužiske město w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Leži nad Sprjewju w Błótach na sewjeru wokrjesa we wysokosći wot 52 metrow nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sydomnaće tysac wobydlerjow. Město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.

## Gmejnske dźěle
Město Lubnjow wobsteji nimo jadroweho města ze slědowacych měšćanskich dźělow:
* Bobolce *(Boblitz)*
* Buchow *(Groß Beuchow)* z gmejnskim dźělom Buchojc *(Klein Beuchow)*
* Cerkwica *(Zerkwitz)*
* Dłopje *(Kittlitz)* z gmejnskimi dźělemi Stańšojce *(Eisdorf)*, Lichtnow *(Lichtenau)* a Tłukom *(Schönfeld)*
* Klěšow *(Groß Klessow)* z gmejnskimaj dźělomaj Klěšojc *(Klein Klessow)* a Rědłojce *(Redlitz)*
* Kśimnice *(Krimnitz)*
* Lubń *(Groß Lübbenau)*
* Lědy *(Lehde)*
* Lipje *(Leipe)*
* Radyńc *(Klein Radden)* z gmejnskim dźělom Radyń *(Groß Radden)*
* Rogow *(Ragow)*
* Wótšowc *(Bischdorf)*
* Želnjojce *(Hindenberg)*

Nimo toho słušeja do města slědowace wobydlene městna: Dolck *(Dolzke)*, Kóńcakojc Wótšow *(Konzaks Horst)*, Póleńcowa Kjarcma *(Pohlenzschänke)*, Pśedejs *(Scheddis)*, Sćenojce *(Stennewitz)*, Wótšowska *(Wotschofska)*

## Wobchad
W Lubnjowje je dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc a spočina tu železniska čara Lubnjow-Kamjenc.

Runje přez Lubnjow wjedźe zwjazkowa dróha 115.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Wuricy

**Wuricy** ( *Auritz*) su wjes w Hornjej Łužicy a wot lěta 1999 měšćanski dźěl Budyšina. Maja  wobydlerjow.

## Geografija
Wuricy leža na juhowuchodnej kromje wulkeho wokrjesneho města, něhdźe tři kilometry wuchodnje wot stareho města a južnje wot zwjazkoweje dróhi 6 we wysokosći 187 metrow nad mórskej hładźinu.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: W Znamšinach, We wjerbinkach, Na pastwišćach, Dźěłošća, W Šindrobach, Stara łuka, W Kamjeńcach, Pola łuže, Pola skałow, Na dalokim, Na Poprjancu, Pola krušwinow, Na ladach, Miklec łuka, Na horach, Pola Jeńkec, Pola Rynčec hajka, We hłubokich pućach, Při kruwjacych pućach.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje Wuric je z lěta 1400 (*Uwirwicz, Uwirricz, Vwericz, Uwricz, Uricz* ). Ležownostne knjejstwo měješe Budyska měšćanska rada.

Cyrkwinsce su Wuričenjo do Budyšina zafarowani a přisłušeja wot 17. lětstotka ewangelskej Michałskej wosadźe.

Hač do lěta 1950 běchu Wuricy samostatna gmejna, potom buchu do Jenkec zagmejnowane a přińdźechu jako dźěl Jenkečanskeje gmejny 1994 do Kubšic. 1999 bu wjes do Budyšina přerjadowana. Přisłušne stawnistwo běše wot 1876 Židow a pozdźišo Budyšin.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow we Wuricach|Kulturne pomniki we Wuricach]]*

### Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 69 wot cyłkownje 77 Wuričanow serbsce. Na polu južnje wsy steji Wuričanski stołp z pózdnjeho 18. lětstotka z dwurěčnym serbsko-němskim napismom.

## Wosobiny
* Jan Bohuwěr Pjech (1838–1913) – knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
* Filip Rězak (1859–1921) – duchowny, słownikar a spisowaćel
* Arnošt Herman (1871–1940) – prawiznik, domiznowědnik a předsyda Maćicy Serbskeje

## Žórła


## Wotkaz
Bórk (Budyšin)

**Bórk** ( *Burk*) je sydlišćo w Hornjej Łužicy w Sakskej a wot lěta 1973 měšćanski dźěl Budyšina .

## Geografija
Bórk leži na sewjerowuchodnej kromje wulkeho wokrjesneho města, mjez zwjazkowej dróhu 156 na wuchodźe a Budyskej rěčnej zawěru na zapadźe. Zwjazkowa awtodróha 4 běži južnje wot Bórka. Do měšćanskeho dźěla słuša tež cyły spjaty jězor z ležownosćemi něhdyšeju wjeskow Małsecy a Hněwsecy.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Bórku: Hrabowka, Dźěłošća, Bělawa, Ćělc (skała), Pannberg.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Bórka je z lěta 1225 (*Ditmarus miles de Borc, dominicale suum Borc*). Mjeno pochadźa wot stareho słowjanskeho słowa *bór* za chójnu.

### Wobydlerjo
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 119 wot cyłkownje 138 Bórkowčanow serbsce (86 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 28,9 %.

### Kubłanje
Hač do lěta 1975 mějachu w Bórku swójsku šulu. Wot toho časa chodźa Bórkowske dźěći do Budyšina.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Bórku|Kulturne pomniki w Bórku]]*

## Wosobiny
* Michał Hilbjenc (1758–1816) – farar, składnostny basnik

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Ćichońca

**Ćichońca** (prjedy *Ćichonicy*;  *Teichnitz*) je wjes w Hornjej Łužicy a wot lěta 1950 měšćanski dźěl Budyšina , ke kotremuž słuša tež sydlišćo Nowa Ćichońca.

## Geografija
Ćichońca leži na sewjeru wulkeho wokrjesneho města při brjoze Budyskeho spjateho jězora. Na južnej wjesnej kromje běži zwjazkowa awtodróha 4. Tam ćeče tež ze zapada pochadźaca rěčka Ćemjerčka do směra na Sprjewju.

Hač do lěta 2020 słušeštej tež Wownjow a Nowe Małsecy k měšćanskemu dźělej.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Ćichońcy jako knježe sydło wěsteho *Cuno de Thichenicz* je z lěta 1303. Hač do 20. lětstotka měješe Ćichońske ryćerkubło ležownostne knjejstwo.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 165 wot cyłkownje 182 Ćichońčanow serbsce (91 %).

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Ćichońcy|Kulturne pomniki w Ćichońcy]]*

## Žórła
* 


## Wotkaz
Cyrkej Našeje lubeje knjenje (Drježdźany)

**Cyrkej [[Knježna Marija|Našeje lubeje knjenje]]** ( **Frauenkirche** abo *Kirche Unserer Lieben Frau*) je wuznamna barokowa cyrkej při Nowych wikach w Drježdźanskim starym měsće. Wona bu wot 1726 do 1743 po planach architekta George Bähr natwarjena a w lěće 1945 při bombardowanju města přez angloameriske lětadła ćežko wobškodźena, tak zo dnja 15. februara 1945 zapadny. W NDRskim času słužachu powostanki cyrkwje jako pomnik přećiwo wójnje. Po přewróće zahaji so 1994 znowanatwar cyrkwje, kiž bu w lěće 2005 zakónčeny a so zwjetša z darjenskich pjenjez z cyłeje Němskeje a wjele druhich krajow zapłaći.

## Wotkazaj

*Oficialne stronki
Hornjołužiska hola a hatowa krajina

**Hornjołužiska hola a hatowa krajina** ( *Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft*, tež *Oberlausitzer Heide- und Teichgebiet*) je přirodny rum we wuchodnej Sakskej. Jeho wulki dźěl słuša k biosferowemu rezerwatej ze samsnym mjenom.

## Geografija
Hola a hatowa krajina leži mjez Kulowom, Kamjencom a Łužiskej Nysu. Dźesać procentow přestrjenje tworja 335 hatow.

## Přiroda
Přirodna wegetacija su brězowe lěsy a lěsy dubow a chójnow, w niwach tež lěsy wólšow a jasenjow.
Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty

**Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty** ( *Biosphärenreservat Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft*), w přirodnym rumje *[[Hornjołužiska hola a hatowa krajina]]* we wuchodnej Sakskej ležacy, je wot 1996 13. biosferowy rezerwat UNESCO w Němskej a wopřija wot rozšěrjenja w lěće 2026 cyłkownje 323&nbsp;km².

Jónkrótneje přirody dla so wón spočatnje jako škitana krajina a wot 1994 jako biosferowy rezerwat wupokaza. Wón wopřija historisce zrosćenu kulturnu krajinu z bohatej přirodu a wosebitym woznamom za škit přirody a družinow. Zhromadnje ze sewjernym delnjołužiskim dźělom twori hornjołužiski biosferowy rezerwat najwjetšu zwisowacu hatowu krajinu srjedźneje Europy.

Srjedźišćo biosferoweho rezerwata je „Dom tysac hatow“ w Stróži pola Hućiny.

## Geografija
Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty leži we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, mjez Wojerecami, Niskej, Běłej Wodu, Wósporkom a Budyšinom. Běžitej přez njón mjez druhim Sprjewja, Mała Sprjewja a Čorny Šepc.

## Zarjadnistwo
Biosferowemu rezerwatej přisłušeja dźěle gmejnow Hamor, Chrjebja-Nowa Wjes, Kwětanecy při jězoru, Łaz, Malešecy, Mikow, Radwor, Rakecy, Rěčicy, Wulka Dubrawa a Wysoka Dubrawa.

## Žórle


## Wotkazaj
* Oficielne stronki
Delnja Kina

**Delnja Kina** ( *Niederkaina*) je wjes  při Albrechtowce w Hornjej Łužicy a wot lěta 1994 měšćanski dźěl Budyšina.

## Geografija

Delnja Kina leži na wuchodźe wulkeho wokrjesneho města, na juhowuchod wot Bórka a na sewjerowuchod wot Nadźanec we wysokosći 165 metrow nad mórskej hładźinu. Sewjernje Delnjeje Kiny běži zwjazkowa awtodróha 4.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola Bórku, Haje = w hajach (polo), Čerwjene, Trawowa łuka, Wulka łuka, Bozančanska łuka, W kutach, W kulojtych łukach, W chěžkach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje Delnjeje Kiny jako *China* je z lěta 1261. Hač do 20. lětstotka měješe Delnjokinjanske ryćerkubło we wjetšim dźělu wsy ležownostne knjejstwo.

Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 261 wot cyłkownje 276 Delnjokinjanow serbsce (95 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 50,6 %.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Delnjej Kinje|Kulturne pomniki w Delnjej Kinje]]*

## Wosobiny
* Jěwa Wórša Lanzyna (1928–2020) – grafikarka, molerka

## Žórła


## Wotkazaj

* Prehistoriske rowowe polo na Wowčej horje w Delnjej Kinje (němsce)
Jiřetín pod Jedlovou

**Jiřetín pod Jedlovou** ( *Sankt Georgenthal*) je gmejna w Čěskej republice we wokrjesu Děčín, na sewjeru Łužiskich horin. Leži we wysokosći 458 metrow nad mórskej hładźinu a ma něhdźe šěsć stow wobydlerjow.

Blisko Jiřetína nadeńdźe so markantny *Tolštejn* z hrodowskej ruinu a hora Jedlová z rozhladnej wěžu.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki gmejny
Chwaćicy

**Chwaćicy** ( *Quatitz*) su wjes , kotraž słuša wot 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje. Wone leža na sewjernym kóncu Budyskeho spjateho jězora.

## Geografija
Chwaćicy leža w Hornjołužiskich honach sewjernje Budyšina. Susodne wsy su Mała a Wulka Dubrawa na sewjeru, Ješicy a Delnja Hórka na wuchodźe, Dalicy a Křiwa Boršć na juhozapadźe kaž tež Lutobč a Měrkow na sewjerozapadźe. Přez wjes wjedźetej statna dróha S 107 (Delnja Hórka–Radwor) a wokrjesna dróha K 7210 (Lubochow–Zdźěr).

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1360 jako *Quaticz*. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1655 ryćerkubło w Delnjej Hórce; 1777 běchu Chwaćicy swobodna wjes. Sydlerskostawiznisce jedna so wo nawsowc z 241 ha wulkimi wjesnymi honami. 

Hač do lěta 1994 běchu Chwaćicy ze samostatnej gmejnu, ke kotrejž słušachu wot lěta 1936 Dalicy, Ješicy a Křiwa Boršć.

### Wobydlerstwo
We 1880tych lětach mějachu Chwaćicy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 376 wobydlerjow, z nich 346 Serbow (92&nbsp;%) a 30 Němcow. 1956 zwěsći Arnošt Černik serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 64,5&nbsp;%. Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu ze 17. lětstotka Malešanskej wosadźe. W lěće 1899 natwari so pod nawodom twarskeho rady Ernst Giese nowa wosadna cyrkej we wsy samej. Pódla cyrkwje namaka so nimo toho 1858 natwarjena nowogotiska kapałka.


## Wosobiny
* Handrij Zahrodnik (1654–1727), blidar, dwórski mechanikar kurwjercha Awgusta Sylneho; rodźeny w Chwaćicach
* Jan Kmoch (1812–1881), ratar a daloko znaty braška; dołho w Chwaćicach bydlacy 
* Jan Bartko (1821–1900), wučer, spisowaćel a basnik; 1845–57 wučer w Chwaćicach
* Gusta Hatas (1842–1901), brunicowy dźěłaćer a ludowy basnik; 1893 sobuzałožer Chwačanskeho serbskeho towarstwa
* Ota Wićaz (1874–1952), literarny a kulturny stawiznar, redaktor, basnik a spisowaćel; rodźeny w Chwaćicach
* Jurij Gustaw Zarjenk (1871–1946), farar a kulturny prócowar; 1899–1936 z Chwačanskim fararjom

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Budyska rěčna zawěra

**Budyska rěčna zawěra** ( *Talsperre Bautzen*) je rěčna zawěra při Sprjewi sewjernje wulkeho wokrjesneho města Budyšina a leži mjez Chwaćicami na sewjerozapadźe, Delnjej Hórku na sewjerowuchodźe, Bórkom na juhowuchodźe a Wownjowom na juhozapadźe. Wona słuži hłownje konstantnemu wódnemu zastaranju Hamorskeje milinarnje přez Sprjewju kaž tež wotpočnjenju Budyskich wobydlerjow.

Započatk twarjenja nasypa běše w lěće 1968; 1977 so rěčna zawěra do słužby staješe. Na městnje spjateho jězora namakaštej so prjedy wjesce Małsecy a Hněwsecy.

Zawěra wobsteji z dweju nasypow, dlěšeho mjez Chwaćicami a kopcom Křič a krótšeho mjez Křičom a Lubozom. Jeje přitočnišćo ma přestrjeń wot 310,474 km². Cilowy pegel leži pola 167,5 metrow nad NN při wobsahu jězora wot 37,687 milionow m³.

## Literatura
* 

## Wotkazaj

* Aktualny pegel a wobsah Budyskeho spjateho jězora na ltv.sachsen.de
Nutřkowne město (Budyšin)

**Nutřkowne město** ( *Innenstadt*) je centralny měšćanski dźěl Budyšina, kotryž wobsahuje historiske jadro města a srjedźowěkowske předměsta mjez nutřkownej a wonkownej měšćanskej murju. Dźensa ma wjace hač pjeć tysac wobydlerjow. 

W Nutřkownym měsće namaka so wulki dźěl připóznatych twarskich pomnikow na měšćanskim teritoriju, sydło měšćanskeho zarjadnistwa w radnicy a kupnicy kaž tež nakupowanski centrum při Žitnych wikach a kulturne zarjadnišća kaž Němsko-Serbske ludowe dźiwadło, Dźiwadło na hrodźe, Serbski muzej, Měšćanski muzej, Kamjentny dom a dalše.

Južnje nutřkowneho města nadeńdźe so Južne předměsto, sewjernje a wuchodnje Sewjerowuchodny wobkruh a zapadnje Zapadne předměsto.

Hranicu měšćanskeho dźěla twori Sprjewja na zapadźe a něhdyši měšćanski nasyp na sewjeru (dróha *Při měšćanskim nasypje*), wuchodźe (*Při cyhelskim nasypje*, *Walska*) a juhu *(Schillerowe zelenišća)*.

*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (A–N)|Kulturne pomniki w Nutřkownym měsće A–N]], [[Lisćina kulturnych pomnikow w Nutřkownym měsće (P–Z)|P–Z]]*

## Nóžki


## Wotkaz
Šćedrjenc

**Šćedrjenc** (*Cytisus*) je rostlina ze swójby łušćinowcow  (*Fabaceae*).

Wobsahuje sćěhowace družiny:
* Alpski šćedrjenc (*Cytisus alpinus*)
* Hłójčkaty šćedrjenc (*Cytisus capitatus*)
* Mnohokwětkaty šćedrjenc (*Cytisus multiflorus*)
* Wočornjacy šćedrjenc (*Cytisus nigricans*)
* Dwójniči šćedrjenc (*Cytisus ratisbonensis*)
* Chošćowc (*Cytisus scoparius*)
** Čerwjenožołty šćedrjenc (*Cytisus scoparius forma andreanus*)
* Italski šćedrjenc (*Cytisus sessilifolius*)
* Smužkaty šćedrjenc (*Cytisus striatus*)

## Nóžki
Chelno

**Chelno** ( *Cölln*) je wjes w sakskim Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1998 słuša k Radworjej. Ma  wobydlerjow.

## Geografija

Wjes leži w Hornjołužiskich honach něhdźe šěsć kilometrow sewjernje Budyšina we wysokosći 195 metrow nad mórskej hładźinu. Susodne wsy su Radwor na sewjeru, Boranecy na sewjerowuchodźe, Nowe Boranecy a Křiwa Boršć na wuchodźe, Lubochow na juhowuchodźe, Mały Wjelkow na juhu, Přezdrěń a Miłkecy na zapadźe kaž tež Čorny Hodler na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Zahony, Baby = w Babach, Na Wójnišćach (=w Wójnicach), Nad Wójnicami, Rěchty, Za łukami, Za Baby, Na Babach, W jězorach, Na Biskopec, Za dróhami, Na horach, W dołach, Přede wsu, Za horami, Na gmejnskim, Pola Juranca, Pola Libuchowa, Pola Akermana, Pola Hodlerja, Pola Pawlika, Na suchich łukach, Pola křiža, Pola hatkow, Pola Kowarja, Pola Cymera, Pola Šatyla, Pola Madleny, Pola Kaplerja, Běrkec chójnički, W hajkach, Wyše Bórdana, Pola Kherbacha, Na Radworskim, W Dźiwinach, Na Běrkec łukach, Hromadnik, Delanka, Kudźel, W Kamjeńcach, Na šěrokim, Pola stareje dróhi, Pola kšibjeńčneje korčmy, Na wekselu (Přeměnjašk?).

### Wobchad
Přez Chelno wjedźe zwjazkowa dróha 96 z Budyšina do Wojerec. Wot lěta 1890 měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje Budyšin–Rakecy, kotraž wjedźeše wot 1908 hač do Wojerec. W lěće 1999 bu wosobowy wobchad zastajeny a 2001 so čara zawrě.

## Stawizny

Prěnje zawěsćene naspomnjenje nawsowca jako *Cöln* pochadźa z lěta 1519. Starše naspomnjenja, kaž z lěta 1419, so poćahuja na Cölln při Sprjewi.

Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 zdźěla Budyske tachantstwo a zdźěla krajne hejtmanstwo. Cyrkwinsce słušachu katolikojo ze starodawna do Budyskeje wosady, buchu pak w lěće 1915 z praktiskich přičin do Radworskeje wosady přefarowani. Ewangelscy Chelnjenjo słušeja do Michałskeje cyrkwje. Nimo toho bydli w Chelnje wěsty podźěl čłonow Bratrowskeje wosady.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 272 wobydlerjow, mjez nimi 264 Serbow (97 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 68,2 %.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 348 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 46,7 lět (Sakska: 46,4).

### Kubłanje
Ewangelske dźěći z Chelna chodźachu hač do lěta 1938 do Wulkowjelkowskeje šule, wot toho lěta pak kaž katolske do blišeje Radworskeje.

## Wosobiny
* Jurij Wanak (1764–1837) – wučer a přełožowar
* Handrij Křižank (1829–1907) – originalna ludowa postawa, tak mjenowany „Eierjockel“
* Michał Wjerab (1872–1932) – wučer, muzejownik a kulturny stawiznar
* Korla Janak (1891–1968) – serbski rewolucionar a awtor
* Jurij Měrćink (1914–1988) – serbski awtor, kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity
* Marja Rječkec (1924–1981) – wučerka a ludowa spisowaćelka

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
KompoZer

**KompoZer** je swobodny darmotny HTML-editor, kotryž skići WYSIWYG-wobdźěłowanje a za Linux, Windows a Mac OS X k dispoziciji steji. Program nasta jako wotšćěpenje Nvu, po tym zo kotrehož wuwiće bu zastajeny, ale jeho mjeno njesmědźeše so wužiwać, dokelž mjenowe prawa za Nvu pola firmy Linspire leža. 

## KompoZer hornjoserbsce
KompoZer tež na hornjoserbšćinje eksistuje, w stabilnej wersiji 7.10 a w betawersiji 0.8b3. Wotkaz k njeoficielnemu sydłu honrjoserbskeho KompoZera namakaš pod eksternymi wotkazami.

Wot wersije 0.8b2 hornjoserbski KompoZer je tež oficielny dźěl projekta KompoZer. Hornjoserbske wersije móžeš nětko tež wot websydła projekta KompoZer kompozer.net sćahnyć.

Dalša wažna nowinka je, zo wot wersije 0.8b2 su nic jenož archiwne wersije za Windows (.zip) a Linux (.tar.gz) a rěčny pakćik (.xpi) w hornjoserbšćinje, ale tež instalujomna wersija za Windows (.exe) a tačelowa kopija za Mac OS (.dmg). Tak trjebaš wotnětka rěčny pakćik jenož w tym padźe, jeli chceš KompoZer zeserbšćić, kotryž je hižo w druhej rěči a nochceš KompoZer druhi raz sćahnyć.

## Wersije

## Funkcije
### Wersija 0.7.10
KompoZer skići z wersiju 0.7.10 předewšěm porjedźenja za zmylki porno Nvu a njedodawa ničo bytostnje noweho.

* Přepinanje mjez předstajenjemi WYSIWYG, HTML-taflički a žórłowy kod
* Integrowany datajowy zrjadowak FTP
* Komfortabeln wobdźěkowanje tabelwo, formularow a předłohow
* Podpěruje HTML, XML, CSS, JavaScript a předłohowe rěče
* Rajtarki zmóžnjeja wjacore dataje aŭ napohlady w samsnym woknje
* GUI na zakładźe XUL zmóžnja wobdźěłowanje formularow
* Integracija programa za přepruwowanje HTML-koda

### Wersija 0.8 beta

Wersija 0.8 ma nowy kodowy zakład. Mjeztym zo wersije 0.7.x hišće nastachu ze sylnje změnjeneje wersije Gecko 1.7, bazuje 0.8 na lochko modifikowanej wersiji Gecka 1.8.1. Najwjace funkcijow, kotrež su specifiske za Nvu, buchu implementowane.

Nowe funkcije wersije 0.8: 
* Podpěra webstandarda W3C a HTML 4.01
* Rozdźěleny napohlad (Split View)
* Syntaksowe wuzběhnjenje w rozdźělenym napohledźe
* Wobdźěłowanje tekstowych datajow
* Nowy zrjadowak sydłow
* Nowy datajowy zrjadowak FTP
* Polěpšena podpěra PHP za Linux
* Nowy UUID

## Wotkazy
* kompozer.net – Jendźelska hłowna strona projekta KompoZer
* kompozer.sorbzilla.de – Strony hornjoserbskeho přełožka KompoZera
* Jürgen Klose: - Němski přełožk nawoda za KompoZer wot Charlesa Cookea (PDF-dataja; 2,86 MB)
* Blog wuwiwarja (*jendźelsce*)
Wino

**Wino** je alkoholiski napoj ze z droždźemi předźěłaneje brěčki winowych jahodow. Jahody rostu w kićojtych pakićach na winowym pruće. Tute pochadźeja zwjetša wot europskeho dobreho winowca (*Vitis vinifera* subsp. *vinifera*), kotryž pak njeje rezistentny přećiwo winowej šmicy. Tohodla so na druhe družiny, kaž na př. brjohowy winowc (*Vitis riparia*, němsce Uferrebe), Vitis rupestris, wapnowy winowc (*Vitis berlandieri*, němsce Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.

## Etymologija
„Wino“ je klasiske pućowanske słowo, kotrež bě w cyłym mediteranym rumje rozšěrjene. Arabske *wayn*,  łaćonske *vinum*, grjekske  [oínos] resp. * [woínos]&nbsp;– wot myk. *wo-no*&nbsp;– su jedne z druhim přiwuzne, bjez toho zo hodźi so sćěhować, z kotreje rěče słowo prěnjotnje pochadźa. Najskerje hodźi so podobny poćah k georgiskemu słowu *ღვინო* [ghwino] namakać.

Wysokoněmske słowo Wein, starowysokoněmske *wîn* abo *winam*,  francoske słowo *vin* a jendźelske słowo *wine* su wšě z łaćonskeho słowa *vinum* wupožčene. Tež waliziske słowo *gwin* ale tež irske *fion* su samsneho pochada. To so přez fakt wujasni, zo Germanojo ale tež Keltojo su prěni raz přez  Romjanow we wjetšim rozměrje z winje do dótknjenja přišli a z tym łaćonske słowo přewzali.

Přez pozdźiše wikowanske poćahi so dósta wopřijeće wina wot Germanow hač do Słowjanow (hlej serbske wopřijeće *wino* a ruske słowo vinó) a hač do Baltow, při čimž stej na př. w Litawskej wopřijeće *vynas* a w Letiskej słowo *vins* znatej.

## Hlej tež
* winowa jahoda (płód)
* winowa kić (płódnistwo)
* winowc (ród)
** winowy prut (družina)
*** dobry winowc (najwažniša poddružina)
Winowy prut

**Winowy prut** (*Vitis vinifera*) je rostlina ze swójby winowych rostlinow (*Vitaceae*). Z płodow jeho poddružiny dobry winowc (*Vitis vinifera* subsp. *vinifera*) so wino prasuje.

## Poddružinje
Dwě poddružinje stej znatej:
* Dobry winowc (*Vitis vinifera subsp. vinifera*)
* Dźiwi winowc (*Vitis vinifera subsp. sylvestris*)

## Nóžki


## Wotkazaj

*
Pyšnica (Agapanthus)

**Pyšnica** (*Agapanthus*) je ród ze swójby amarylisowych rostlinow (*Amaryllidaceae*). Wón je jenički ród poddružiny *Agapanthoideae*.

W někotrych žórłach so swójbje lilijowych rostlinow (*Liliaceae*) přirjaduje.

## Wopis
Družiny su trajne zela.

Łopjena su rjemuškojte abo šěroko linealne.

Znajmjeńša módre, druhdy běłe kćenja steja we wokołkach na zrunanym, často wjace hač 1 m dołhim stołpiku.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w Južnej Africe domjace.

## Wužiwanje
Družiny so dla atraktiwnych łopjenow a mnoholičbnych kćenjow jako pyšne rostliny wužiwaja.

## Systematika

Znajmjeńša sydom družinow so rozeznawa, při čimž nêkotři slědźerjo samo wjace *Agapanthus*-družinow rozeznawaja; nimo toho eksistuje wjele hybridow.
* Afriska pyšnica  (*Agapanthus africanus*)
* Zwónčkata pyšnica (*Agapanthus campanulatus*) 
* *Agapanthus caulescens* 
* *Agapanthus coddii* 
* *Agapanthus comptonii*
* *Agapanthus dyeri*
* *Agapanthus giganteus*
* *Agapanthus globosus*
* *Agapanthus gracilis*
* *Agapanthus hollandii*
* Röhrenblütige Schmucklilie (*Agapanthus inapertus*)
* *Agapanthus insignis*
* *Agapanthus longispathus*
* *Agapanthus nutans*
* *Agapanthus orientalis*
* *Agapanthus patens*
* *Agapanthus pendulus*
* Zažna pyšnica (*Agapanthus umbellatus*, syn.: *A. praecox*)

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 61
Benedikt Dyrlich

**Benedikt Dyrlich** (* 21. apryla 1950 we Worklecach) je serbski basnik, přełožowar, nowinar a politikar. 

## Žiwjenje
Benedikt Dyrlich narodźi so jako syn serbskeho ludoweho rězbarja a małoburja a narosće w Nowej Wjesce. Wón wopyta wot 1956 do 1964 Serbsku polytechnisku šulu we Worklecach a hač do 1968 biskopski předseminar w Schöneiche pola Berlina. Na to přizamkny hač do 1971 studij filozofije a teologije w Jarobrodźe, běše 1971/72 hladar chorych w Kamjenicy, hdźež 1972 maturu na ludowej uniwersiće nachwata. Po tym běše wón dramaturgiski asistent w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle, studowaše wot lěta 1975 do 1980 dźiwadłowe wědomosće w Lipsku a skutkowaše na to jako dramaturg. Benedikt Dyrlich bě za čas politiskeho přewróta w opozicionalnej Serbskej narodnej zhromadźiznje aktiwny a mjez 1990 a 1994 zapósłanc frakcije SPD w sakskim krajnym sejmje. Wot lěta 1995 hač do lěta 2011 běše Dyrlich šefredaktor Serbskich Nowin. Wot 1995 do 2014 skutkowaše wón zdobom jako předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow.

Dyrlich je nošer wustawoweje medalje Swobodneho stata Sakskeje (2010) a Myta Ćišinskeho (2011). Wón je zmandźeleny z Moniku, rodź. Rozowskec, ma dweju dorosćeneju synow a bydli w Drježdźanach.

## Wubrane twórby
* *Doma we wućekach* [dopomnjenki], 2 dźělej, 2018/19
* *Tiger w nócnej košli*, 2012
* *Cyblowe suknički*, 2008
* *Widźu nana, widźu mać*, 2007
* *Stysk wyska*, basnje a krótka proza, 2006
* *Wotmach womory*, basnje, 1997
* *Fliegender Herbst*, basnje a krótka proza, 1994
* *W paslach*, basnje a proza, 1986
* *Třeće wóčko*, 1978
* *Zelene hubki*, basnje, 1975

## Wotkazy
*  
* Literatura wot a wo Benedikt Dyrlich w Serbskej bibliografiji 
* Ludowe nakładnistwo Domowina: Benedikt Dyrlich