open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bologna

**Bologna** je uniwersitne město z nimale 400.000 wobydlerjemi na sewjeru Italskeje a stolica regiona Emilia-Romagna. Nadeńdźe so pod Appeninskimi horinami mjez rěkomaj Reno a Savena. Pobrjóh Jadranskeho morja je něhdźe 60 kilometrow zdaleny. Uniwersita w Bologni płaći jako najstarša w Europje a jedna z najstaršich na swěće.

W lěće 2000 bě město jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.

## Stawizny
Sydlišćo je so prawdźepodobnje w 6. lětstotku do Chrystusa wot Etruskow załožiło. W lěće 191 do Chr. dobychu Romjenjo Bolognu a přetwarichu ju do romskeje kolonije **Bononia**. W lěće 1088 załoži so *Studio*, předchadnik dźensnišeje uniwersity. W 13. lětstotku bě Bologna šeste abo sedme najwjetše město cyłeje Europy, po Konstantinoplu, Córdobje, Parisu, Bjenatkach, Florencu a snadź tež Mailandźe. Za tutón čas wojowaštej Bjenatki a Bologna wo nadknjejstwo při italskim brjoze Jadranskeho morja. Wot 1506 hač do 18. lětstotka a znowa po Wienskim kongresu 1815 słušeše město k Cyrkwinskemu statej. Dnja 2. awgusta 1980 zemrěchu při fašistisko-teroristiskim nadpadźe 85 ludźi.

## Wšelčizny
Z Bologny pochadźatej italskej specialiće *[[Tortellini]]* a *[[Mortadella]]*.

Bologna je partnerske město Lipska.


Bologna seen from Asinelli tower.jpg|Basilika a naměsto w starym měsće
Bologna-San Pietro visto dalla Torre degli Asinelli.jpg|Katedrala swj. Pětra *(San Pietro)*
Bologne place 082005.jpg|Piazza Nettuno
Bologna014.jpg|Canale delle Moline


## Wotkaz
Amman (wjacezmyslnosć)

**Amman** móže być:
* Amman – stolica Jordaniskeje
* Jost Amman (1539–1591) – šwicarski wuměłc
* Paul Amman (1634–1691) – němski lěkar a botanikar 
* Johann Amman (1707–1741) – šwicarski botanikar 
* Amman (rěka) – rěka we Waliziskej
Heinz

**Heinz** je němske muske předmjeno (serbsce *[[Hinc]]*), wotwodźene wot Heinricha, a zdobom swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Andreas Heinz (* 1960) – sakski politikar
* Anton Heinz (1814–1883) – awstriski politikar
* Bohumil Heinz (1634–1691) – čěski grafikar 
* Jiří Antonín Heinz (1698–1759) – čěski rězbar
Woznjesenskij (wjacezmyslnosć)

**Woznjesenskij** je mjeno slědowacych wosobow:
* Alexander Alexejewič Wosnessenskij (1903–1949) – sowjetski ekonom a pedagoga
* Andrej Andrejewič Woznjesenskij (1933–2010) – ruski basnik a spisowaćel
* Ilja Gawrilowič Wosnessenskij (1816–1871) – ruski wědomostnik
* Nikolaj Alexejewič Wosnessenskij (1903–1950) – sowjetski ekonom a politikar
Bjelyj (wjacezmyslnosć)

**Bjelyj** móže być:
* Bjelyj – městačko w Ruskej federaciji

kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Andrej Bjelyj (1880–1934) – ruski basnik a spisowaćel
* Gennadi Wladimirowič Bjelyj (1951–2001) – sowjetski matematikar
* Michail Uljanowič Bjelyj (1922–2001) – sowjetski politikar
Bosporus

**Bosporus** ( Βόσπορος = „howjazy brod“,  *Boğaz* = „kyrk“) je mórski přeliw w sewjerozapadnej Turkowskej, mjez Marmarskim morjom na juhu a Čornym morjom na sewjeru. Nadeńdźe so mjez europskim a aziskim dźělom milionoweho města Istanbula a je tuž z dźělom nutřkownoeuraziskeje hranicy. Jedna so wo jenički zwjazk Čorneho morja ze Srjedźnym morjom a tuž wo jeničku móžnosć za łódźe z Bołharskeje, Rumunskeje, Ukrainy a Georgiskeje, přez južny mórski puć do oceana přińć.

Bosporus je někak třiceći kilometrow dołhi a mjez 700 a 2500 metrow šěroki. Wodowa hłubokosć wosrjedź přeliwa je mjez 36 a 124 metrami. K Bosporusej słuša Istanbulski zaliw „Złoty róh“, ze starodawna wužiwany přirodny přistaw.

Tři mosty – wotewrjene 1973, 1988 a 2016 – a dwaj tunelaj (2013/2016) zwjazuja zapadny z wuchodnym pobrjohom Bosporusa.


Istanbul_Bosporusbrücke_II.JPG|Druhi móst přez Bosporus
Istanbul Bosporus Stückgutfrachter.jpg|Łódź na Bosporusu
Istanbul-Stadtteile.jpg|Satelitowy wobraz z měšćanskimi dźělemi Istanbula


## Wotkaz
Jopek

**Jopek** je mjeno slědowacych wosobow:
* Anna Maria Jopek (* 1970) – pólska spěwarka a komponistka
* Björn Jopek (* 1993) – němski sportowc
* Stanisław Jopek (1935–2006) – pólski tenor
Will

**Will** je mjeno slědowacych wosobow:
* Alfred Will (1906–1982) – němski grafikar 
* Anne Will (* 1966) – němska žurnalistka
* Bradley Roland Will (1970–2006) – US-ameriski žurnalist
* Christian Will (* 1927) – němski politikar
* Clifford Will (* 1946) – kanadiski fyzikar
* Eduard Will (1854–1927) – šwicarski politikar
* Ernst Will (1885–1950) – němski politikar
* Florentin Will (* 1991) – němski komikar
* Georg Andreas Will (1727–1798) – němski stawiznar
* George Will (* 1941) – US-ameriski žurnalist
* Gerd Ludwig Will (* 1952) – němski politikar
* Hans-Peter Will (1899–1990) – němski politikar
* Heinrich Will (politikar) (1808–1876) – němski politikar
* Heinrich Will (chemikar) (1812–1890) – němski chemikar
* Heinrich Will (moler) (1895–1943) – němski moler
* Hellmuth Will (1900–1982) – němski jurist
* Josef Will (1895–1976) – němski politikar
* Magnus Will (1834–1896) – němski jurist
* Matthias Will (* 1947) – němski rězbar
* Renate Will (* 1947) – němska politikarka
* Rudolf Will (1893–1963) – němski politikar
* Stefan Will (* 1959) – němski komponist
* Thomas Will (* 1959) – němski politikar
* Waltrud Will-Feld (1921–2013) – němska politikarka
* Wilhelm Will (1854–1919) – němski chemikar
Klepsch

**Klepsch** je mjeno slědowacych wosobow:
* Annekatrin Klepsch (* 1977) – sakska politikarka
* Barbara Klepsch (* 1965) – němska politikarka
* Egon Klepsch (1930–2010) – němski politikar
* Gerlinde-Martina Klepsch (* 1924) – němski rězbar
* Michael Klepsch (* 1955) – němski diplomat
* Michael Carlo Klepsch (* 1964) – němski stawiznar
* Walther Klepsch (1890–1979) – němski politikar
Hermenau

**Hermenau** je mjeno slědowacych wosobow:
* Andrea Hermenau (* 1981) – němska hudźbnica
* Antje Hermenau (* 1964) – němska politikarka
* Cora-Jeanette Hermenau (* 1957) – němska juristka 
* Hans Hermenau (1894–1981) – němski teolog
Rados

**Rados** je mjeno slědowacych wosobow:
* Antonia Rados (* 1953) – awstriska žurnalistka
* Ferenc Rados (* 1934) – madźarski hudźbnik
* Gustav Rados (1862–1942) – madźarski mathematikar
* Ivan Radoš (* 1984) – chorwatski sportowc
Hahn

**Hahn** je mjeno slědowacych wosobow:
* André Hahn (* 1963) – sakski politikar
* Archie Hahn (1880–1955) – US-ameriski sportowc
* Erwin Hahn (1921–2016) – US-ameriski fyzikar
* Hans Hahn (1879–1934) – awstriski matematikar
* Johannes Hahn (* 1957) – awstriski politikar
* Kathryn Hahn (* 1974) – US-ameriska filmowa hrajerka
* Kurt Hahn (1886–1974) – němski pedagoga
* Otto Hahn (1879–1968) – němski chemikar
* Otto Hahn (1888–1946) – čěskosłowakski politikar
* Scott Hahn (* 1957) – US-ameriski teolog
Porto

**Porto** je wulkoměsto na sewjeru Portugalskeje. Druhe najwjetše město kraja po stolicy Lisabon leži nad rěku Douro blisko wuliwa do Atlantiskeho oceana. Metropolowy rum ma něhdźe 1,8 milionow wobydlerjow. Porto je stare wikowanske město a jedne z najstaršich na Iberiskej połkupje.

Grjekojo załožichu tu w starowěku přistaw *Kalos* („rjany [přistaw]“), kotryž Romjenjo potom přemjenowachu do *Portus Cale* (samsny woznam). W lěće 540 přetwarichu Zapadni Gotojo Porto k twjerdźizny a biskopskemu sydłu. Wot 716 do 868 a znowa mjez 997 a 1050 knježachu tu muslimscy Maurojo. W lěće 1096 dósta křižer Hendrich z Burgundskeje hrabinstwo Portocale za wićestwo. Z hrabinstwa wuwiwaše so kralestwo Portugalska, kotrež bu po měsće pomjenowane.

Dźensa je Porto z tekstilnej, metalowej a chemiskej industriju, wolijowej rafineriju, zamórskim přistawom Leixões a mjezynarodnym lětanišćom hospodarske a wikowanske srjedźišćo Portugalskeje kaž tež – jako sydło uniwersity, wuměłstwoweje akademije, muzejow a dźiwadłow – wuznamne kulturne město. W lěće 2001 bě hromadźe z nižozemskim Rotterdamom kulturna stolica Europy. Historiski centrum słuša wot 1996 k swětowemu herbstwu UNESCO.

## Žórła


## Wotkaz
Klimek

**Klimek** abo **Klímek** je mjeno slědowacych wosobow:
* Adolf Klimek (1895–1990) –  čěskosłowakski politikar
* Antonín Klimek (1937–2005) – čěski stawiznar
* David Klímek (* 1992) – čěski hokejist
* Hynek Klimek (* 1945) – čěski nowinar 
* Julius Klimek (1897–1950) – čěskosłowakski pedagoga a politikar
* Ludvík Klímek (1907–1959) – čěski moler
* Lukáš Klimek (* 1986) – čěski hokejist
* Petr Klímek (* 1974) – čěski ekonom
* Tomáš Klimek (* 1979) –  čěski stawiznar
Švehla

**Švehla** je mjeno slědowacych wosobow:
* Antonín Švehla (1873–1933) –  čěskosłowakski politikar
* Josef Švehla (1861–1934) – čěski pedagoga a spisowaćel
* Ladislav Švehla (* 1934) – čěskosłowakski politikar
* Marek Švehla – čěski nowinar 
* Róbert Švehla (* 1969) – słowakski hokejist
* Zdeněk Švehla (1924–2014) – čěski tenor
Bebel (wjacezmyslnosć)

**Bebel** je mjeno slědowacych wosobow:
* August Bebel (1840–1913) – němski politikar
* Balthasar Bebel (1632–1686) – němski teolog
* Julie Bebel (1843–1910) – němska politikarka a lěkarka
* Wolfgang Bebel (1491–1544) – němski lěkar
Klarsfeld

**Klarsfeld** je mjeno slědowacych wosobow:
* Arno Klarsfeld (* 1965) – francosko–israelski jurist a politikar
* Beate Klarsfeld (* 1939) – němska žurnalistka
* Serge Klarsfeld (* 1935) – francoski jurist a stawiznar
Dyrlich

**Dyrlich** (zněmčene tež *Dürlich*) je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowaceju wosobow:

* Benedikt Dyrlich (* 1950) – serbski basnik, přełožowar, nowinar a politikar
* Marko Dyrlich (* 1975) – serbski filmowy hrajer
Netanjahu (wjacezmyslnosć)

**Netanjahu** je mjeno slědowacych wosobow:
* Bencijon Netanjahu (1910–2012) – israelski stawiznar
* Benjamin Netanjahu (* 1949) – israelski politikar 
* Eliša Netanjahu – israelski matematikar
* Ido Netanjahu (* 1952) – israelski spisowaćel a dramatikar
Mário Soares

**Mário Alberto Nobre Lopes Soares** (* 7. decembra 1924 w Lisabonje; † 7. januara 2017 runje tam) bě portugalski politikar třećeje republiki. Dnja 19. apryla 1973 załoži w eksilu w němskim Bad Münstereifel Socialistisku stronu Portugalskeje a bu 1974 wonkowny minister. Po nalikowej rewoluciji sta so 1976 z prěnim demokratisce wolenym ministerskim prezidentom Portugalskeje. 

Nawjedowaše w třoch periodach portugalske knježerstwo, a to 1976/77, 1978 a wot 1983 do 1985. Potom bě w dwěmaj periodomaj z portugalskim prezidentom, wot 1986 do 1991 a wot 1991 do 1996. Wot 1999 do 2004 bě zapósłanc w Europskim parlamenće.

## Wotkazaj

*
Rotterdam

**Rotterdam** je po Amsterdamje druhe najwjetše město Nižozemskeje a ma dla swojeho zamórskeho přistawa – najwjetšeho w Europje a třećeho najwjetšeho na swěće – tež wulki hospodarski wuznam za cyłu zapadnu Europu. Rotterdam ma něhdźe 630.000 wobydlerjow w měsće samym a 1,3 miliony w metropolowym rumje. Je wodźace industrijne a wikowanske město Nižozemskeje.

Nadeńdźe so na zapadźe Nižozemskeje w prowincy Južna Hollandska při wuliwje Ryna do Sewjerneho morja a słuša k metropolowemu rumej Randstad. Město leži w Rynowej delće zwjetša pod mórskej hładźinu a je wot nasypow škitane. Najhłubši wobsydleny dypk Nižozemskeje (6 metrow pod m. hł.) nadeńdźe so na měšćanskim teritoriju Rotterdama.

Nimo Amsterdama a Haaga je Rotterdam jedne z kulturnych srjedźišćow Nižozemskeje, sydło uniwersity, wjacorych fachowych wysokošulow, hudźbneje wysokošule a wuměłstwoweje akademije. W lěće 2001 bě hromadźe z portugalskim městom Porto kulturna stolica Europy.

Jedne z tak mjenowanych sotřinych městow Rotterdama su Drježdźany.


Rotterdam 4.45392E 51.91454N.jpg|Satelitowy wobraz města a přistawa
Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|Zničene město w lěće 1940
Rotterdam by night from Euromast.jpg|Nócny Rotterdam z Erasmusowym mostom
Kop van Zuid.jpg|Moderne měšćanske štwórće


## Wotkaz
Reagon

**Reagon** je mjeno slědowacych wosobow:
* Bernice Johnson Reagon (1942–2024) – US-ameriska spěwarka
* Cordell Reagon (1943–1996) – US-ameriski spěwar
* Toshi Reagon (* 1964) – US-ameriski hudźbnik a spěwar
Sanders

**Sanders** je mjeno slědowacych wosobow:
* Bernie Sanders (* 1942) – US-ameriski politikar
* Ed Sanders (* 1939) – US-ameriski basnik 
* Ric Sanders (* 1952) – US-ameriski hudźbnik
Linda

**Linda** je žónske předmjeno a nimo toho swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Bogusław Linda (* 1952) – pólski filmowy hrajer
* Josef Linda (1789–1834) – čěski spisowaćel, basnik, dramatikar, nowinar 
* Solomon Linda (1909–1962) – US-ameriski spěwar
Sobotka (wjacezmyslnosć)

**Sobotka** je mjeno slědowacych wosobow:
* Antonín Sobotka (1863–1919) – čěski politikar a jurist
* Bohuslav Sobotka (* 1971) – čěski politikar
* Milan Sobotka (* 1927) – čěski filozof
* Primus Sobotka (1841–1925) – čěski nowinar a spisowaćel
* Přemysl Sobotka (* 1944) – čěski politikar
* Vladimír Sobotka (* 1987) – čěski hokejist
Borisow (wjacezmyslnosć)

**Borisow** je mjeno slědowacych wosobow:
* Alexander Alexejewič Borisow (1866–1934) – ruski moler
* Bojko Borisow (* 1959) –  bołharski politikar
* Jurij Iwanowič Borisow (* 1956) – ruski politikar
* Sergej Dmitrijewič Borisow (* 1985) – ruski hokejist
* Presław Borisow (* 1977) – bołharski politikar
Grjebjenšćikow (wjacezmyslnosć)

**Grjebjenšćikow** je mjeno slědowacych wosobow:
* Boris Borisowič Grjebjenšćikow (* 1953) – ruski spěwar, hudźbnik a basnik
* Georgij Dmitrijewič Grjebjenšćikow (1883–1964) – ruski nowinar a spisowaćel
* Ilja Wassiljewič Grjebjenšćikow (1887–1953) – ruski chemikar
Njemcow

**Njemcow** je mjeno slědowacych wosobow:
* Boris Jefimowič Njemcow (1959–2015) – ruski politikar 
* Jaša Njemcow (* 1963) – ruski hudźbnik
* Sara Njemcow (* 1980) – němska komponistka
Pasternak (wjacezmyslnosć)

**Pasternak** je mjeno slědowacych wosobow:
* Boris Leonidowič Pasternak (1890–1960) – ruski basnik a spisowaćel
* Leonid Ossipowič Pasternak (1862–1945) – ruski moler
* Reagan Pasternak (* 1977) – kanadiski filmowy hrajer
Tadić

**Tadić** je swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Boris Tadić (* 1958) – serbiski psycholog a politikar
* Duško Tadić (* 1955) – serbiski politikar
* Marko Tadić (* 1986) – chorwatski hokejist
* Miroslav Tadić (* 1959) – serbiski hudźbnik
Reimann

**Reimann** abo **Reiman** je mjeno slědowacych wosobow:
* Aribert Reimann (1936–2024) – němski hudźbnik a pedagoga
* Brigitte Reimann (1933–1973) – němska spisowaćelka 
* Hans Reimann (1889–1969) – němski spisowaćel a dramatikar
* Lukas Reimann (* 1982) – šwicarski politikar
* Michal Reiman (* 1930) – čěski stawiznar
* Milan Reiman (1906–1949) – čěskosłowakski politikar
Korjeńk

**Korjeńk** je serbske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:

* Beno Korjeńk (1929–2013) – serbski wučer a Maćicar
* Bogna Korjeńkowa (* 1965) – serbska žurnalistka a moderatorka
* Jakub Korjeńk (1884–1945) – serbski dźěłaćer, wopor nacionalsocializma
* Jan Korjeńk (* 1927) – serbski wučer a publicist
* Marhata Cyžec-Korjeńkowa (* 1948) – serbska wučerka, komponistka a molerka
* Měto Korjeńk (1841–1916) – delnjoserbski farar, kulturny prócowar
Komorowski

**Komorowski** je mjeno slědowacych wosobow:
* Bronisław Komorowski (* 1952) – pólski politikar a prezident
* Stanisław Jerzy Komorowski (1953–2010) – pólski politikar a diplomat
* Zbigniew Komorowski (* 1944) – pólski politikar
Linné

**Linné** je mjeno slědowacych wosobow:
* Carl von Linné (1707–1778) – šwedski botanikar
* Carl von Linné (1741–1783) – šwedski botanikar
* Carl Linné (1895–19??) – němski politikar
Özdemir

**Özdemir** je swójbne mjeno a muske předmjeno turkowskeho pochada, mjez druhim slědowacych wosobow:
* Cansu Özdemir (* 1988) – němska politikarka (Lěwica)
* Cem Özdemir (* 1965) – němski politikar (Zwjazk 90/Zeleni)
* Mahmut Özdemir (* 1987) – němski politikar (SPD)
Graz

**Graz** (serbsce tež **Štyrski Hródk**;  *Gradec*) je město na juhu Awstriskeje a krajna stolica Štyrskeje. Z 280.000 wobydlerjemi je po Wienje druhe najwjetše město Awstriskeje. Leži w juhowuchodnych Alpach při rěce Mura w Grazskej žłobinje.

Kónčina bě hižo za čas Romjanow wobsydlena. W 6. lětstotku załoži so na tutym městnje słowjanski hród, wot kotrehož so mjeno wotwodźuje (*gradec* = mały hród). Wot 1379 do 1619 bě Graz habsburgska rezidenca a bu wjacekróć wot Osmanow napadnjeny.

Dźensa je Graz uniwersitne městno z něhdźe połsta tysac studentami. Stare město a hród Eggenberg słušatej wot 1999 resp. 2010 k swětowemu herbstwu UNESCO. Město je nimo toho sydło biskopstwa Graz-Seckau.

W lěće 2003 bě Graz kulturna stolica Europy.

## Wobrazarnja

GrazerRathaus-edit.jpg|Radnica
Historic City Center of Graz.jpg|Powětrowy wobraz stareho města
16-07-06-Rathaus Graz Turmblick-RR2 0275.jpg|Hrodowska hora
Graz - Dom.jpg|Tachantska cyrkej
Graz Schlossberg Ferdinandsbrücke 1855.jpg|Mura a hrodowska hora w lěće 1855


## Žórła


## Wotkaz
Gaulle

**(de) Gaulle** je mjeno slědowacych wosobow:
* Charles de Gaulle (1890–1970) – francoski general, politikar a prezident
* Charles de Gaulle (* 1948) – francoski politikar 
* Jean de Gaulle (* 1953) – francoski politikar
Farlow

**Farlow** abo **Farlowe** je mjeno slědowacych wosobow:
* Chris Farlowe (* 1940) – britiski spěwar
* Tal Farlow (1921–1998) – US-ameriski hudźbnik
* William Gilson Farlow (1844–1919) – US-ameriski botanikar
Linz

**Linz** je město na sewjeru Awstriskeje a krajna stolica Hornjeje Awstriskeje. Z 200.000 wobydlerjemi je po Wienje a Grazu třeće najwjetše město Awstriskeje. Metropolowy rum je z wjace hač 760.000 wobydlerjemi druhi najwjetši w kraju. Město leži na woběmaj brjohomaj Dunaja w Linzskej žłobinje a je wuznamne industrijne stejišćo.

Město naspomni so prěni raz hižo za čas Romjanow jako *Lentia*. W 13. lětstotku so město po planje natwari. Kónc 15. lětstotka bě Linz mjez 1489 a 1493 pod kejžorom Bjedrichom III. samo rezidenca Swjateho romskeho mócnarstwa. 1497 natwari so prěni móst přez Dunaj, cyłkownje hakle třeći w Rakuskej, po Wienje a Kremsu. Srjedź 19. lětstotka zahaji so industrializacija ze załoženjom łódźnicy a lokomotiwoweje fabriki. Wot lěta 1923 je Linz wulkoměsto z wjace hač sto tysac wobydlerjemi.

W lěće 2009 bě město hromadźe z litawskej stolicu Vilnius kulturna stolica Europy.


Blick über Linz von der Franz-Josefs-Warte.jpg|Napohlad města z Dunajom
Altstadt Linz 3.jpg|W starym měsće
Linz Luftbild-2.jpg|Powětrowy wobraz
Containerhafen Linz.jpg|W containerowym přistawje
LINSVM AVSTRIAE Anno 1594.JPG|Linz w lěće 1594


## Wotkaz
Felber

**Felber** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christian Felber (* 1972) – awstriski uniwersitowy lektor, rejwar, knihowy awtor, swobodny publicist a referent wo prašenjach hospodarstwa a towaršnosće
* Hans Felber (1889–1962) – němski general
* René Felber (* 1933) – šwicarski politikar
Michel (swójbne mjeno)

**Michel** je mjeno slědowacych wosobow:
* Adalbert Theodor Michel (1821–1877) – awstriski jurist
* Anneliese Michel (1952–1976) – němska studentka
* Charles Michel (* 1975) – belgiski politikar
* Christian Adrian Michel (1912–1980) – šwicarski fotograf
* Detlef Michel (* 1955) – němski sportowc
* Jens Michel (* 1967) – sakski politikar
* Louis Michel (politikar) (* 1947) – belgiski politikar
* Louise Michel (1830–1905) – francoska anarchistka
Knauthe

**Knauthe** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christian Knauthe (1706–1784) – hornjołužiski stawiznar a ewangelski farar
* Hansjörg Knauthe (* 1944) – němski sportowc
* Herbert Knauthe (* 1928) – awstriski jurist
* Martin Knauthe (1889–1942) – němski architekt
Aguilera

**Aguilera** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christina Aguilera (* 1980) – US-ameriska R&B-spěwarka, song-spisarka, dźiwadźelnica a producentka
* Demetrio Aguilera Malta (1909–1981) – ekwadorski spisowaćel, moler a diplomat
* Florencio Aguilera (* 1947) – španiski moler
* Ventura Ruiz Aguilera (1820–1881) – španiski basnik
Matthée

**Matthée** abo **Matthee** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christian Matthée (* 1979) – němski moderator
* Hans Matthee (1899–1969) – němski jurist a politikar
* Ulrich Matthée (* 1941) – němski politolog
Wulff

**Wulff** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christian Wulff (* 1959) – němski politikar, zwjazkowy prezident
* Kai Wulff – US-ameriski filmowy hrajer
* Evgenii Vladimirowič Wulff (1885–1941) – ruski botanikar
Clauss

**Clauss** abo **Clauß** je mjeno slědowacych wosobow:
* Christine Clauß (* 1950) – sakska politikarka
* Alfred Clauss (1906–1998) – němski architekt
* Jane West Clauss (1907–2003) – US-ameriski architekt
Genua

**Genua** ( *Genova*) je wulkoměsto na sewjerozapadźe Italskeje. Nadeńdźe so při Ligurskim morju, dźělu Srjedźneho morja w regionje Ligurska a je jeje stolica. W srjedźowěku bě město ze srjedźišćom mócneje republiki, kotraž měješe kolonije w cyłym srjedźomórskim rumje kaž tež při Čornym morju. Genua ma něhdźe 600.000 wobydlerjow w měsće samym a wokoło 1,5 milionow w metropolowym rumje.

W lěće 2004 bě město hromadźe z francoskim Lille kulturna stolica Europy.

Najznaćiši syn Genuwy bě wotkrywar Christoph Kolumbus (wok. 1451–1506). Nimo toho pochadźachu štyri bamžojo z města, a to Innocenc IV. (~1195–1254), Hadrian V. (~1215–1276), Innocenc VIII. (1432–1492) a Benedikt XV. (1854–1922).


Genova1493.png|Město wokoło 1490
Genua - Piazza De Ferrari.jpg|*Piazza di Ferrari*
Veduta di genova da giardino del museo chiossone, 02.JPG|Napohlad stareho města


## Wotkaz
Christopher Lee (wjacezmyslnosć)

**Christopher Lee** je mjeno slědowaceju wosobow:
* Christopher Lee (1922–2015) – britiski dźiwadźelnik a spěwar
* Chris Lee (* 1964) – US-ameriski politikar
Plummer

**Plummer** je mjeno slědowacych wosobow:
* Andrew Plummer (1697–1756) – šotiski chemikar
* Christopher Plummer (1929–2021) – kanadiski hrajer
* Desmond Plummer (1914–2009) – US-ameriski politikar
* Franklin E. Plummer (1795–1847) – US-ameriski politikar
* Ward Plummer (* 1940) – US-ameriski fyzikar
Bosćij Michał Wićaz

**Bosćij Michał Wićaz** ( *Sebastian Michael Lehmann*; * 10. januara 1747 w Prawoćicach, † 15. oktobra 1803 runje tam) bě serbski korčmar, braška a ludowy basnik. Wón bě krajnobohotski wićežny bur w Prawoćicach.

Narodźi so jako syn wićežneho bura a přewza w lěće 1786 nanowe kubło. 1801 poda so na wuměnk.

Wićaz je předewšěm znaty jako spisar popularneho spěwa *Hlejće nowa wěc so stała*, parafrazy powěsće wo ptačim kwasu. W lěće 1778 da pěseń jako lećace łopjeno prěni króć ćišćeć a bórze bu z ludowym spěwom.

## Žórło
Michał Lešawa

**Michał Lešawa** ( *Michael Löschau*; * 30. awgusta 1843 w Brěmjenju, † 11. januara 1862 w Praze) bě serbski student a załožer ilustrowaneje serbskeje nowiny.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Brěmjenju pola Wulkeje Dubrawy a wopytowaše Tachantsku šulu a wot 1857 do 1858 preparandu w Budyšinje. 1858 poda so jako chowanc Serbskeho seminara do Prahi, hdźež bě šuler němskorěčneho Małostronskeho gymnazija.

W lěće 1861 załoži rukopisnu wobrazowu nowinu *Serb*, kotraž wuńdźe w cyłkownje 17 čisłach a w kotrejž wozjewješe mjez druhim Lešawiny přećel Jan Ćěsla swoje prěnički. Jako Lešawa w starobje jenož 18 lět spočatk lěta 1862 wumrě, přesta nowina wuchadźeć.

## Žórło

* M. Hórnik, „Serbowka“ w Prazy wot lěta 1846—1871// Časopis Maćicy Serbskeje, 1872,  p. 41
Jurij Šewčik (1862)

**Jurij Šewčik** ( *Georg Schewtschik*; * 21. decembra 1862 w Baćonju, † 11. januara 1932 w Ralbicach) bě serbski wučer a towarstwowy prócowar.

Starši bratr Jakuba (* 1867) a Michała Šewčikec (* 1870) narodźi so jako syn kublerja w Baćonju a wopytowaše najprjedy Tachantsku šulu a wot 1878 do 1889 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1885 do 1889 dźěłaše připódla jako pomocny wučer w Šěrachowje, Kukowje, Chrósćicach a Šunowje. Wot 1889 do 1924 bě z kantorom a šulskim nawodu w Ralbicach.

Šewčik bě čłon wuběrka za wudaće prěnjeje wulkeje serbskeje čitanki *[[Kwětki]]* (Budyšin 1921) a nawjedowaše hač do lěta 1903 Ralbičanske spěwarske towarstwo „Lilija“. Wot lěta 1888 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Lille (wjacezmyslnosć)

**Lille** móže być:
* Lille – město w Francoskej

kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Alain de Lille (1120–1202) – francoski basnik
* Roger Lille (1956–2014) – šwicarski spisowaćel
Guernsey (wjacezmyslnosć)

**Guernsey** móže być:
* Guernsey – druha najwjetša britiskich kanalowych kupow

kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Frank E. Guernsey (1866–1927) – US-ameriski politikar
* Wellington Guernsey (1817–1885) – irski komponist
Weser (wjacezmyslnosć)

**Weser** móže być:
* Weser – rěka w sewjerozapadnej Němskej

kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Caio Koch-Weser (* 1941) – němski ekonom
* Erich Koch-Weser (1875–1944) – němski politikar
Lille

**Lille** ( *Rijsel*) je wulkoměsto na sewjeru Francoskeje. Nadeńdźe so při belgiskej hranicy, něhdźe 80 kilometrow wot pobrjoha Sewjerneho morja a je stolica regiony Hauts-de-France. Město same ma něhdźe 230.000 wobydlerjow, z 83 gmejnow wobstejacy gmejnski zwjazk Métropole Européenne de Lille někak 1,1 milionu. W lěće 2004 bě Lille hromadźe z italskim městom Genua kulturna stolica Europy.

Mjeno pochadźa wot starofrancoskeho *L’Isle* a woznamjenja „kupa“. Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1054.

Najznaćiši syn města bě francoski general a statny prezident Charles de Gaulle (1890–1970).


Grande Place, Bourse du travail et beffroi Lille 2.JPG|Stara bursa
Lille2.JPG|Centralne Naměsto generala de Gaulle
Lille Musée de l'Hospice1.JPG|W nutřkownym měsće
Map Vieux Lille Vauban.png|Plan města z 18. lětstotka


## Žórła


## Wotkaz
Cork

**Cork**,  **Corcaigh**, je město w južnej Irskej a zarjadniske sydło hrabinstwa ze samsnym mjenom w prowincy Munster. Z 125.000 wobydlerjemi je město druhe najwjetše w Irskej po Dublinje. Cork je sydło romsko-katolskeho biskopstwa Cork and Ross, kotrež bu hižo w 7. lětstotku załožene. Jadro města leži na kupje we wuliwje rěki Lee.

Sydlišćo je so najskerje spočatk 7. lětstotka załožiło; w lěće 846 załožichu Wikingojo tule wikowanske zepěranišćo. Wot kónca 12. lětstotka knježichu Normanojo. W lěće 1185 dósta Cork wot krala Jana z Jendźelskeje měšćanske prawa. W 17. a 18. lětstotku měješe město wuznamnu tekstilnu industriju a hač do dźensnišeho je wažny mórski přistaw. Najwjetši dźěłodawar je dźensa firma Apple z jeje europskej centralu.

W lěće 2005 bě město kulturna stolica Europy.


Irland-cork st-finbarre 260614.jpg|Katedrala St. Finbarre
River Lee and St. Fin Barer's Cathedrale.jpg|Rěka Lee w starym měsće
St. Patrick's Street and Father Methew Memorial.jpg|*St. Patrick's Street*
University-College-Cork-Panorama-2012.JPG|*University College*


## Žórła


## Wotkaz
Martin Luther (wjacezmyslnosć)

**Martin Luther** je mjeno slědowacych wosobow:
* Martin Luther (1483–1546) – němski teolog a duchowny wótc reformacije
* Martin Luther (DbPE) (1883–1963) – estiski politikar
* Martin Luther King (1929–1968) – US-ameriski duchowny
Luther

**Luther** je mjeno slědowacych wosobow:
* Hans Luther (1879–1962) – němski jurist a politikar 
* Karl Theodor Robert Luther (1822–1900) – němski astronom
* Martin Luther (1483–1546) – němski teolog a duchowny wótc reformacije

dalši
* Martin Luther (wjacezmyslnosć)
Chirac

**Chirac** je mjeno slědowacych wosobow:
* Bernadette Chirac (* 1933) – francoska politikarka
* Jacques Chirac (1932–2019) – francoski politikar a prezident
* Pierre Chirac (1650–1732) – francoski lěkar
Djoković

**Djoković** je mjeno slědowacych wosobow:
* Novak Djoković (* 1987) – serbiski tenisowy hrajer
* Marko Djoković (* 1991) – serbiski tenisowy hrajer
* Đorđe Djoković (* 1995) – serbiski tenisowy hrajer
Erhard

**Erhard** je němske muske předmjeno kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Benno Erhard (1923–2011) – němski jurist a politikar
* Ludwig Erhard (1897–1977) – němski politikar
* Otto Erhard (1829–1888) – němski politikar
Neruda

**Neruda** je mjeno slědowacych wosobow:
* Jan Neruda (1834–1891) – čěski spisowaćel
* Pablo Neruda (1904–1973) – chilski basnik
* Stanislav Neruda (* 1974) – čěski hokejist
Andrić

**Andrić** je mjeno slědowacych wosobow:
* Domagoj Andrić (* 1933) – chorwatski komponist a dirigent
* Ivo Andrić (1892–1975) – najwuznamniši juhosłowjanski spisowaćel
* Neda Andrić (1927–2010) – chorwatski ekonom
Lindgren

**Lindgren** je mjeno slědowacych wosobow:
* Astrid Lindgren (1907–2002) – šwedska spisowaćelka
* Perttu Lindgren (1892–1975) – finski hokejist
* Torgny Lindgren (1938–2017) – šwedski spisowaćel
Colditz (wjacezmyslnosć)

**Colditz** móže być:
* Colditz – město w Němskej

kaž tež swójbne mjeno slědowacych wosobow:
* Ludolf Colditz (1847–1909) – němski jurist
* Thomas Colditz (* 1957) – sakski politikar
Herrmann

**Herrmann** je mjeno slědowacych wosobow:
* Alexander J. Herrmann (* 1975) – němski politikar
* Frank Herrmann (* 1961) – němski politikar
* Elke Herrmann (1956–2017) – sakska politikarka
Löffler

**Löffler** je mjeno slědowacych wosobow:
* August Löffler (1822–1866) – němski moler
* Jan Löffler (* 1981) – sakski politikar
* Mario Löffler (* 1963) – sakski prawicarski politikar
Fichte

**Fichte** je mjeno slědowacych wosobow:
* Hubert Fichte (1935–1986) – němski spisowaćel
* Immanuel Hermann Fichte (1796–1879) – němski teolog
* Johann Gottlieb Fichte (1762–1814) – němski kubłar a filozof
Brandt

**Brandt** je mjeno slědowacych wosobow:
* Ernst Brandt (1896–1956) – němski politikar
* Jürgen C. Brandt (* 1955) – němski jurist a politikar
* Willy Brandt (1913–1992) – němski politikar
Petzold

**Petzold** je mjeno slědowacych wosobow:
* Alfons Petzold (1882–1923) – awstriski spisowaćel
* Andreas Petzold (* 1955) – němski žurnalist
* Jürgen Petzold (* 1953) – sakski politikar
* Winfried Petzold (1943–2011) – sakski prawicarski politikar
Schmidt

**Schmidt** je mjeno slědowacych wosobow:
* Agnes Schmidt (1875–1952) – němska politikarka
* Helmut Schmidt (1918–2015) – němski politikar
* Thomas Schmidt (* 1961) – němski politikar
Wehner

**Wehner** je mjeno slědowacych wosobow:
* Eduard Lyonel Wehner (1879–1952) – němski architekt
* Horst Wehner (* 1952) – sakski politikar
* Oliver Wehner (* 1984) – sakski politikar
Jurij Čornak

**Jurij Čornak** ( *Georg Zschornack*; * 23. nowembra 1934 w Nowej Wjesce, † 25. februara 2015) bě serbski młynk, inženjerski ekonom, předewzaćel a politikar (DBD a FDP).

Wón bě wot 1960 čłon Demokratiskeje ratarskeje strony (DBD) a bě wot 1960 do 1990 jeje předsyda w Šešowje kaž tež čłon Njeswačanskeje gmejnskeje rady. Wot 1988 do 1990 bě nimo toho Budyski wokrjesny předsyda DBD.

Při prěnich swobodnych wólbach do Ludoweje komory NDR w měrcu 1990 bu Čornak woleny do poslednjeho parlamenta NDR. Při rozpušćenju DBD w awgusće 1990 přestupi do Swobodneje demokratiskeje strony (FDP) a bě w oktobrje jedyn ze 144 zapósłancow, kiž zaćahnychu z Ludoweje komory do Zwjazkoweho sejma. Cyłoněmskemu sejmej přisłušeše pak jenož hač do decembra 1990.

## Wotkaz
* Krótkobiografija
Jurij Grós

**Jurij Grós** ( *Jurij Groß*; * 1. januara 1931 w Serbskich Pazlicach, † 28. decembra 2019 w Budyšinje) bě serbski politikar a funkcionar Domowiny.

Po blidarskej wučbje studowaše w lětomaj 1948/49 při Serbskim wučerskim wustawje w Radworju a dźěłaše potom wot 1949 do 1953 jako wučer. 1954/55 skutkowaše za Swobodnu němsku młodźinu w Kamjenskim wokrjesu. 

## Domowina
Wot 1955 bě 2. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny pod předsydu Kurtom Krjeńcom, wot 1964 prěni sekretar. Po Krjeńcowym wotstupje w lěće 1973 wosta w tutej poziciji a steješe nětko na čole serbskeje narodneje organizacija, přetož so funkcija předsydy znowa njewobsadźi. 

Za čas přewróta wot nowembra 1989 hač do měrca 1990 bě z předsydu dźěłoweho wuběrka zwjazkoweho předsydstwa; při wólbach na wurjadnym kongresu Domowiny dnja 17. měrca 1990 njenastupi hižo za poziciju předsydy, ale skutkowaše dale hač do lěta 1991 jako městopředsyda pod nowym předsydu Bjarnatom Cyžom. Po wotstupje z nawodnistwa mjeztym přetworjeneho Zwjazka Łužiskich Serbow bě Grós wot 1993 do 2005 dale z čłonom zwjazkoweho předsydstwa.

Po přewróće wozjewi Grós swoje nahlady na serbske towaršnostne žiwjenje a mjeńšinowu politiku w NDR a ZRN we wjacorych knihach.

## Zapósłanc
W běhu swojeje politiskeje karjery skutkowaše Grós nimo dźěławosće w Domowinje tež jako zapósłanc na wšěch statnych runinach, tak w Ralbičanskej gmejnskej radźe (1952/53), w Radźe Kamjenskeho wokrjesa (1952–55), w Ludowej komorje (1986–oktober 1990) a po zjednoćenju Němskeje w Budyskim wokrjesnym sejmiku (1999–2011).

Wot 1973 do 1989 bě jako nawoda Domowiny nimo toho čłon wobwodneho nawodnistwa SED, wot 1969 do 1989 w prezidiju narodneje rady Nacionalneje fronty a wot 1977 do 1989 čłon centralneho předsydstwa Němsko-sowjetskeho přećelstwa.

## Spisy
* *Na wšěm wina je ta Domowina?* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992
* *Staatsangehörigkeit: Deutsch – Nationalität: Sorbe.* GNN Verlag, Schkeuditz 2004
* *Nach 20 Jahren nachgefragt: Betrachtungen zur nationalen Lage der Sorben.* Lausitzer Druck- u. Verlagshaus, Bautzen 2009

## Wotkaz
* Krótkobiografija
Borzja

**Borzja** ( *Борзя*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 370 kilometrow juhowuchodnje Čity a połsta kilometrow wot mongolskeje hranicy.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Edvard Munch

**Edvard Munch** (* 12. decembra 1863 w Løtenje, Norwegska; † 23. januara 1944 w Oslo) bě norwegski moler a grafikar symbolizma, kiž tworješe wjace hač 1700 mólbow kaž tež mnoholičbne grafiki a rysowanja. Wón płaći jako pućrubar za ekspresionistiski směr w molerstwje moderny. Najznaćiše su jeho twórby z 1890tych lět, mjez druhim „Křik“ (norwegsce *Skrik*).


The Scream.jpg|*Křik* (1893)
Edvard Munch - The storm (1893).jpg|*Wichor* (1893)
Edvard_Munch_-_Anxiety_-_Google_Art_Project.jpg|*Strachota* (1894)
Edvard Munch - Madonna (1894-1895).jpg|*Madona* (1894/95)
Edvard Munch - Golgotha (1900).jpg|*Golgatha* (1900)


## Wotkaz

* Webstrona Munchoweho muzeja w Oslu
Kaczyński

**Kaczyński** (žónska forma: **Kaczyńska**) je pólske swójbne mjeno, mjez druhim slědowacych wosobow:

* Jarosław Kaczyński (* 1949) – pólski politikar, ministerski prezident Pólskeje 2006–07; dwójniski bratr Lecha Kaczyńskeho
* Lech Kaczyński (1949–2010) – pólski politikar, prezident Pólskeje 2005–10; dwójniski bratr Jarosława Kaczyńskeho
Andrzej Duda

**Andrzej Sebastian Duda** (* 16. meje 1972 w Krakowje) je pólski politikar, kotryž bě wot 6. awgusta 2015 hač do 6. awgusta 2025 prezident republiki Pólskeje.

Studowany zarjadniski jurist bě wot 2011 do 2014 zapósłanc w pólskim sejmje a wot 2014 do 2015 čłon Europskeho parlamenta, po tym zo bě prjedy dźěłał za Jarosława a Lecha Kaczyńskeho. Hač do meje 2015 bě čłon strony Prawo i Sprawiedliwość (PiS), z kotrejež wustupi za prezidentowy wólbny bój.

Duda studowaše na Jagiełłonskej uniwersiće w Krakowje, hdźež bu w lěće 2005 z dźěłom wo pólskim zarjadniskim prawje promowowany.

Wón je woženjeny a ma jednu dźowku (* 1995).

## Wotkaz
Sewjerobajkalsk

**Sewjerobajkalsk** ( *Северобайкальск*;  ) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži w republice Burjatskej při brjoze sewjerneho Bajkalskeho jězora něhdźe 400 kilometrow sewjernje Ulan-Ude a 500 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska. 

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1974 załožiło.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Balej

**Balej** ( *Балей*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 350 kilometrow wuchodnje Čity.

Ma něhdźe  jednaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1736 jako wjes *Nowotroickij promysel* załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Literatura
* Балей// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 36. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło


## Wotkaz
Erwin Strittmatter

**Erwin Strittmatter** (* 14. awgusta 1912 w Grodku; † 31. januara 1994 w Schulzenhofu) bě serbsko-němski spisowaćel, kiž pisaše w němskej rěči. Wón płaći jako jedyn z najznaćišich awtorow za čas Němskeje demokratiskeje republiki.

## Žiwjenje
Strittmatter narosće w delnjołužiskich Bóšojcach pola Grodka, hdźež měještaj jeho staršej wobchod a pjekarnju. Wot 1924 do 1930 běše šuler na Grodkowskim realnym gymnaziju, kotryž nosy wot lěta 1996 jeho mjeno. Po pjekarskej wučbje dźěłaše jako pjekarski napomocnik, pinčnik, pomocny dźěłaćer a hladar zwěrjatow. Hišće do 1933 zastupi do SPD. W lěće 1937 so woženi a wot 1941 bě jako wojak w policajskim regimenće w Druhej swětowej wójnje. 1943 spožči Heinrich Himmler wšěm policajskim regimentam čłonstwo w SS, tak zo so Strittmatter awtomatisce z esesowcom sta.

Po Druhej swětowej wójnje dźěłaše najprjedy znowa jako pjekar a potom jako redaktor za nowinu *Märkische Volksstimme* w Złym Komorowje. 1950 wozjewi swoju prěničku *Der Ochsenkutscher*. Wot 1954 bydleše w Schulzenhofu w Ruppinskim kraju. Wot 1959 do 1961 bě prěni sekretar Němskeho zwjazka spisowaćelow. 1963 wuńdźe roman *Ole Bienkopp*, za kotryž spožči so jemu lěto na to Narodne myto NDR.

Z trilogiju *Der Laden* staji swojej dwurěčnej domiznje, zhromadnemu žiwjenju Serbow a Němcow kaž tež městu Grodkej literarny pomnik. Strittmatterowe knihi přełožichu so do někak 40 rěčow.

Wot 1956 bě w třećim mandźelstwje z Evu Strittmatter woženjeny a měješe z njej třoch zhromadnych synow.

## Spisy

## Wotkazy

* 
* Strittmatterowe towarstwo w Bóšojcach
Hrubý Jeseník

**Hrubý Jeseník** ( *Altvatergebirge*,  *Wysoki Jesionik*) je kónčina w horach Jeseníki. Namakamy je w sewjerowuchodnej Čěskej jako wuchodny dźěl hórskeho rjećaza Sudetow. Mjez druhim mjezuje tutón region na pólsku hranicu. Markantny dypk je najwyša hora *[[Praděd]]* z 1492 m n.n.

Jeseník je woblubowany cil turistow z najwšelakorišich krajow. Wopytarjo wuzwola sej rady tutu kónčinu, dokelž namakaja přez cyłe lěto tu dosć poskitkow za wočerstwjacy dowol a swobodny čas. Tak móža tu hač wosrjedź nalěća sněhakować. W lěću je Jeseník idealna ležownosć za kolesowanje a pučowanje.

Za wočerstwjenje, kuru abo lěkowanje wuzwola sej husto wopytowarjo centralne město Jeseníkí. Wysoko nad městom ležitej hojernja a lěkowanišćo. Moderna technika a stare tradicije wodownjeho lěkowanja so tu zwjazaja. Jako zakład słužeja ideje němskeho alternatiwneho, přirodneho lěkarja Vincenc von Prießnitz. Wón wužiwaše z połnym wuspěchom zymnowodowu metodu.

## Wotkaz
Gotland

**Gotland** je najwjetša kupa Šwedskeje a druha najwjetša w Baltiskim morju. Hłowne město Gotlanda je Wisby.

Leži před juhowuchodnym brjohom Šwedskeje, sewjerowuchodnje Ölanda a někak 150 kilometrow zapadnje Letiskeje.

Wosebje woblubowana je kupa za film, wosebje krimi, kiž so rady tu wjerći. Tak přeslědźi tu na přikład komisarka *Maria Wern* mordarstwa a tamne złóstnistwa.

## Žórła


## Wotkaz
Kopšinjanske hrodźišćo

**Kopšinjanske hrodźišćo** nadeńdźe so na kromje wjeski Kopšina a blisko Prawoćic w Budyskim wokrjesu. Słuša ke Chróšćanskej gmejnje. Wokoło hrodźišća běži rěčka Satkula. We wokolinje hrodźišća steja někak štyri chěže z dohromady 20 wobydlerjemi.

## Stawizny
Hrodźišćo w Kopšinje hižo jara dołho eksistuje. Hižo w srjedźowěku so natwari k škitej wjeskow we wójnskich časach ale runje tak tež jako wućek w ćežkich časach. Po srjedźowěku so hrodźišća hižo tak husto njewužiwachu. 

Hakle w zažnym 20. lětstotku so Kopšinjanske hrodźišćo zaso wužiwaše, a to jako dźiwadłowe jewišćo. Prěnje předstajenje wotmě so hižo 1921 w hornim dźělu hrodźišća, hdźež so předstaješe dźiwadłowy kruch *Na hrodźišću* z pjera Jakuba Barta-Ćišinskeho, kotryž jedna wot zhubjenja serbskeje njewotwisnosće přećiwo frankowskim dobyćerjam. 

Přeco zaso nahrawachu so wšelake kruchi na hrodźišću, kaž na přikład w lěće 1936 Jurja Wjelowa hra *[[Paliwaka]]* na delnim hrodźišću, kiž płaći jako poslednje wulke serbske zarjadowanje za čas fašizma. Runje tak wotměła so dźěl schadźowanki lěta 1936 pod hołym njebjom na Kopšinjanskim hrodźišću. 30. septembra 2016 wopomnichu ze sceniskim čitanjom z *Paliwaki* na 80. róčnicu tutoho protesta přećiwo fašizmej.


Kopschin Geländemodell.jpg|Digitalny model hrodźišća
Plakat Paliwaka 2016.jpg|Plakat k předstajenju Paliwaki 2016 na hrodźišću w Kopšinje
Kopšinjanske hrodźisćo.jpg|Na hrodźišću


## Literatura
* Friederike Koch-Heinrichs, Stefan Krabath, Uta Lische: *Die Schanze von Kopschin und die slawische Besiedlung der Oberlausitz.* W: Veröffentlichungen des Museums der Westlausitz Kamenz 35, Kamjenc 2019, str. 3–108
Krasnokamjensk

**Krasnokamjensk** ( *Краснокаменск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Zabajkalskim regionje něhdźe 530 kilometrow juhowuchodnje Čity.

Ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1968 załožiło a ma wot lěta 1969 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Škrěkawa

**Škrěkawa** (serbsce tež *kabija* abo *soja*;  *Garrulus glandarius*) je spěwaty ptak ze swójby rapačich ptačkow (Corvidae).

Wona je po Europje, dźělach Sewjerneje Afriki a Bliskeho wuchoda kaž tež po šěrokim pasmje přez Aziju hač do Indochiny rozšěrjena. Lehnje w swětłych lěsach wšěch razow, w srjedźnej Europje pak wosebje w měšanych a lisćowych lěsach.

Z dołhosću wot 32 do 35 centimetrow słuša k srěnjowulkim rapačim ptačkam. Rozpjeće křidłow wučini přerěznje 53 centimetrow a waha někak 170 gramow. Charakteristiske su módre pjera při bokomaj.


Garrulus glandarius distribution.jpg|Rozšěrjenje škrěkawy
Garrulus glandarius rufitergum MHNT 232 Weymouth.jpg|Jejka škrěkawy
Eichelhäher Jungtier.jpg|Młoda škrěkawa
01-veic-07-001.jpg|Do zymy zběra škrěkawa wosebje žołdźe
Eichelhäher Oesenbry.jpg|Zwobraznjenje z ptačkoweje knihi Jodocusa Oesenbryja (1575)


## Wotkaz
Sewjerna Afrika

**Sewjerna Afrika** je geografiski region na sewjeru afriskeho kontinenta, při južnym brjoze Srjedźneho morja a w sewjernym dźělu pusćiny Sahara. Do Sewjerneje Afriki słušeja kraje Marokko (ze Zapadnej Saharu), Algeriska, Tuneziska, Libyska, Egyptowska a Sudan.

## Geografija
Zapadnu hranicu twori pobrjóh Atlantiskeho oceana, wuchodnu mjezu pobrjóh Čerwjeneho morja. Najwyša hora Sewjerneje Afriki je Toubkal (4165 m) w marokkoskim dźělu Atlasowych horin. Najwažniša rěka – a zdobom jenička, kotraž ma přez cyłe lěto wodu – je Nil w Sudanje a Egyptowskej.

## Wobydlerstwo
Najwjetši dźěl sewjeroafriskeje ludnosće přisłuša sunnitiskemu islamej. Etnisce stej najwjetšej skupinje Arabojo a Berberojo (wosebje na zapadźe).

Egyptowska stolica Kairo je najwjetše město Sewjerneje Afriki a zdobom cyłeho arabskeho swěta. Dalše milionowe města su Tunis, Alžěr a Casablanca.

## Wotkaz
Wuchodna Europa

**Wuchodna Europa** je geografiske a politiske zapřijeće za wuchodny dźěl Europy, za kotrež njeje žaneje powšitkowneje definicije. Jasne je, zo nadeńdźe so wuchodna Europa mjez Aziju na wuchodźe a Srjedźnej Europu na zapadźe.

Něhdyše sowjetske republiki Ruska, Běłoruska a najwjetši dźěl Ukrainy słušeja po wšěch geografiskich, historiskich a kulturnych definicijach do wuchodneje Europy. Za čas Zymneje wójny přirjadowachu so dla politiskeje přisłušnosće zwjetša tež Estiska, Letiska, Litawska a Moldawska (jako dźěle Sowjetskeho zwjazka) kaž tež Pólska, Čěskosłowakska a Madźarska Wuchodnej Europje, přetož běchu z wobstatkom sowjetskeho bloka. Naposledk mjenowane kraje płaća dźensa jako dźěl Srjedźneje Europy, štož wotpowěduje tež jich geografiskemu połoženju, baltiske kraje pak jako dźěl Sewjerneje Europy.

We Wuchodnej Europje we wuskim zmysle rěči wjetšina wobydlerjow słowjanske rěče a přisłuša ortodoksnym cyrkwjam.

## Wotkaz
Karpacz

**Karpacz** ( *Krummhübel*) je městačko w pólskim dźělu Kyrkonošow při rěčce Łomnica. Słuša k wokrjesej Jelenia Góra w Delnjošleskim wojewódstwje a ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow. Centrum městačka leži 630 metrow nad mórskej hładźinu. Njedaloko Karpacza, při pólsko-čěskej hranicy, nadeńdźe so Sněžka (1602 m), najwyša hora w Kyrkonošach.

Sydlišćo naspomni so prěni raz hakle w lěće 1599 jako stejišćo wołojowych a železowych podkopkow. Kónc 19. lětstotka wuwiwaše so wjes *Krummhübel* k turistiskemu cilej w šleskim dźělu Kyrkonošow. Po Druhej swětowej wójnje přińdźe Karpacz kaž nimale cyła Šleska k Pólskej. W lěće 1960 dósta měšćanske prawa. Dźensa je jedne z najwažnišich srjedźišćow turizma w pólskich Sudetach a wuchadźišćo za wulěty do Kyrkonošow.

K partnerskim městam Karpacza słušatej mjez druhim Kamjenc a Rychbach.


Karpacz 04.jpg|Karpacz z Kyrkonošemi w pozadku
Krummhuebel 1900.jpg|Krummhübel wokoło 1900
2014 Kościół Nawiedzenia NMP w Karpaczu, 01.JPG|Katolska cyrkej w Karpaczu
Karpacz- zespol kosciola Wang.jpg|Drjewjana cyrkej *Wang*


## Žórła


## Wotkaz
Hrodźišćo (twarjenje)

**Hrodźišćo** je zažnostawizniski abo srjedźowěkowski zemjowy twar, kotryž słuži škitej a zakitowanju wobsydlenych městnow. W něhdy słowjanskich kónčinach wuchodneje Němskeje kaž tež w serbskej Łužicy mjenuja so tute wobtwjerdźenja němsce zwjetša *Schanze*. 

Jako městno za twarjenje hrodźišćow wuzwolichu so zwjetša hižo strategisce přihódnje połožene dypki kaž na přikład přirodne hórki, skały abo – w bahnojtych kónčinach kaž na přikład w Radušu – suche kupy. Tam natwarichu so potom zemske nasypy, kiž buchu husto z drjewjanymi płotami zesylnjene.

Hrodźišća su w našej kónčinje swojeje wulkosće dla zwjetša jeničke swědki prastawizniskeho a zažneho słowjanskeho wobsydlenja.

Dla jich wulkeho wuznama za ludnosć buchu wjacore sydlišća pomjenowane po hrodźišćach, kaž na přikład Hrodźišćo pola Wósporka, Groźišćo *(Sonnewalde)* w Braniborskej, Gröditz w Mišnjanskim wokrjesu, Groitzsch pola Lipska abo tež Hrodźiško *(Protschenberg)* w Budyšinje a hora Hrodźišćo *(Rotstein)* pola Lubija.

## Wuznamne hrodźišća
### We Łužicy
* Běła Hora 
* Brězow 
* Bronjo 
* Dobruša 
* na horje Hrodźišćo pola Lubija 
* Hrodźišćo pola Wósporka 
* Koblicy 
* Kopšin 
* Kukow 
* Łahow 
* Něćin 
* Sedło pola Zhorjelca 
* Skanecy 
* Wotrow 
* Žičeń 

## Wotkazaj

* ''Slawenburgen'' – webstrona wo słowjanskich hrodźišćach w Němskej
Jan Gelanski

**Jan Gelanski** ( *Johann Gelansky*; * 3. nowembra 1699  w Hnašecach, † 9. februara 1767  w Hodźiju) bě serbski žiwnosćer, dohladowar statnych dróhow a polyglot. Wón słušeše do rjada t.&nbsp;mj. „wučenych burow“ 18. lětstotka.

## Žiwjenje
Jan Gelanski narodźi so jako syn chudeho chěžkarja Mateja Gelanskeho a wopytowaše w lětach 1705–1709 ludowu šulu w Hnašecach. W lětach 1713–1714 wón běše w słužbje pola lěkarja dr. Albertija w Bernstadće, potom so zadomiše w Hodźiju. Tu žiwješe z pólneho dźěła a bě kurwjerchowski dohladowar dróhow.

Hižo w ludowej šuli započa wón z podpěru swojeho wučerja nawuknjenje łaćonšćiny. Tomu slědowaštej w starobje 24 lět hebrejšćina a starogrjekšćina, krótko po tym tež francošćina, kotruž wón z pomocu francosko-němskeho słownika wuknješe. Wot 1747 wón započa nawuknjenje italšćiny. Tomu přidružowachu so wot lěta 1649 hišće arabšćina, danšćina, jendźelšćina, nižozemšćina, pólšćina, rušćina, španišćina, turkowšćina a dalše rěče. Tak rozumješe Gelanski na kóncu swojeho žiwjenja wokoło 38&nbsp;rěčow čitajo; aktiwnje wobknježeše něhdźe dźesać rěčow. Za nawuknjenje rěčow wuži wón we wjetšinje padow přełožki biblije, kotrež wšědnje čitaše a přirunowaše.

Tež jeho dźowka Hana Marja Gelanskec (19. julija 1730–04. septembra 1794) wobknježeše wjacore cuze rěče.

## Žórle

*Korla Awgust Jenč: *Jan Gelanski, wučeny serbski bur.* Łužičan (11) 1870, str. 38–41.
Hiiumaa

**Hiiumaa** ( *Dagö*) je z 965 km² druha najwjetša kupa Estiskeje a nadeńdźe so w sewjernym Baltiskim morju, před zapadnym brjohom Estiskeje.

Wona je hłowna kupa wokrjesa Hiiu, do kotrehož słuša tež kupa Kassari (19 km²) kaž tež wjele mjeńšich kupow. Južnje kupy Hiiumaa a zdźěla jenož šěsć kilometrow zdalene nadeńdźe so najwjetša estiska kupa Saaremaa *(Ösel)*. Někak 60 % kupy je zalěsnjene. Kupa je poměrnje płona, najwyši dypk je 68 metrow wysoka hórka *Tornimägi* na zapadnej połkupje *Kõpu*. Na zapadźe kupy nadeńdu so tež wjacore jězory.

Kupa je so w lěće 1254 prěni raz naspomniła a steješe wot 1563 do 1710 pod šwedskim knjejstwom. We Wulkej nordiskej wójnje zdoby ju 1710 Ruske carstwo.

Hłowne sydlišćo kupy a wokrjesa je Kärdla (němsce *Kertel*) z někak 4.000 wobydlerjemi. Na cyłej kupje bydli něhdźe 11.000 ludźi, štož wotpowěduje 1 % estiskeje ludnosće.

## Wobrazy

Kopu lighthouse.JPG|Swětłownja na połkupje Kõpu
Malvastechapell.jpg|Kapałka w Malvaste
Talo Tammelan kylässä.JPG|Stara burska chěžka w Tammela
Kärdla kirik 2010.jpg|Janska cyrkej w Kärdla
Tahkunan majakka.jpg|Swětłownja Tahkuna


## Wotkazaj

* Oficielna webstrona wokrjesa Hiiumaa