open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rachlow (Kulow)

**Rachlow** ( *Rachlau*; 1936–47 *Wiesdorf*) je wjes  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 130 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna; po tym najprjedy gmejnski dźěl Hózka a wot lěta 1994 je Rachlow dźěl Kulowa.

## Geografija
Susodne wjeski su k Łazej słušace Wulke Zdźary na sewjerowuchodźe, Komorow (gmejna Rakecy) na juhowuchodźe, Koćina na zapadźe a Hózk na sewjerozapadźe.

W Rachlowje nadeńdźe so korčma „Häuslerschenke“, kotraž słuži tež serbskim skupinam jako zetkawanišćo.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *Rachelow* pochadźa z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Rachlow kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez dróhu mjez woběmaj wsomaj.

W běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanje łužiskich wsow dósta Rachlow w lěće 1936 nowe wumyslene mjeno *Wiesdorf*. Wot 1947 ma znowa swoje originalne wjesne mjeno.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 147 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Katolscy Rachlowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe, ewangelscy Zdźarowskej.

## Žórła


## Wotkaz
Nowa Wjes (Kulow)

**Nowa Wjes** ( *Neudorf-Klösterlich*) je wjeska  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 120 m nad mórskej hładźinu při wuchodnej kromje Dubrjenskeho bahna. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna.

Susodne wjeski su k Wojerecam słušace Němcy na sewjeru, Kulowc na juhowuchodźe, Kulow na juhu a Michałki zady hatow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *nova villa* je z lěta 1264.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 92 wobydlerjow, mjez nimi 84 Serbow. Katolscy a ewangelscy Nowšenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.

## Wosobiny
* Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina (1632–1700), dekan Budyskeho tachantstwa swj. Pětra

## Žórła


## Wotkaz
Mučow

**Mučow** ( *Maukendorf*) je wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 124&nbsp;m nad mórskej hładźinu njedaloko Hórnikečanskeho jězora při starym běhu Čornicy. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna a je dźensa najwjetši gmejnski dźěl Kulowa.

Susodne wjeski su k Wojerecam słušace Hórnikecy na sewjerowuchodźe, Brěžki na juhozapadźe a Spale na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Muckendorff* je z lěta 1401.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Rěčna změna sta so hłownje w prěnjej połojcy 20. lětstotka, tak zo zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 45,3&nbsp;%. Ewangelscy Mučowčenjo přisłušeja ze 16. lětstotka Zdźarowskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkazaj

* Priwatna webstrona wo wsy
Kulowc (Kulow)

**Kulowc** ( *Keula*; 1936–47 *Runddorf*) je wjes ze  wobydlerjemi na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 123 metrow nad mórskej hładźinu při Čornym Halštrowje. Běše hač do lěta 1978 samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Spale na sewjerowuchodźe, Kulow na juhu a Nowa Wjes na sewjerozapadźe. Zapadnje Kulowca so Dubrjenske bahno namaka, jedne z najwjetšich přirodoškitnych pasmow Sakskeje.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Chula* je z lěta 1286.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 203 wobydlerjo, z nich 202 Serbaj. Tež Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 62,5 % wobydlerstwa. Katolscy a ewangelscy Kulowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Hózk

**Hózk** ( *Hoske*; 1936–47 *Elsterode*) je wjes  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 129 m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Čorneho Halštrowa. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot 1950 z wjesnym dźělom Rachlow.

Susodne wjeski su Brěžki na sewjeru, Rachlow na juhowuchodźe, Koćina na juhozapadźe, Salow na zapadźe a Kulow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Gosik* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Mjeno pochadźa wot staroserbskeho słowa **gozd* za „lěs“.

W Hózku steji jedyn z najwjetšich młynow nad Čornym Halštrowom, kotryž hač do lěta 1943 dźěłaše. Ze Žurec swójby, kotraž młyn wobhospodarješe, pochadźeše duchowny Michał Žur (1868–1929). W 1950tych lětach zrunachu běh Halštrowa mjez Koćinu a Hózkom.

Wot lěta 1908 měješe wjes zastanišćo při starym běhu železniskeje čary Budyšin–Wojerecy. Po wotewrjenju noweje čary přez Hórnikecy bu wosobowy wobchad na starej w lěće 1968 zastajeny a čara 1973 zawrjena.

W lěće 1898 natwarichu w Hózku katolsku kapałku w stilu klasicizma wot gmejnskich pjenjez. Wona bu posledni raz 2016 saněrowana.

Wot lěta 1920 měješe Hózk swójsku šulu, do kotrejež tež dźěći z Noweho Hózka a Rachlowa chodźachu.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Tež Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 60,8 %. Katolscy a ewangelscy Hózčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.

## Wosobiny
* Měrćin Krječmar (1842–1864), spisowaćel; narodźeny w Hózku
* Marja Meškankec (1923–1944), słužowna, wopor fašizma; narodźena w Hózku
* Michał Žur (1868–1929), farar a spěchowar serbsko-pólskeje wzajomnosće; narodźeny w Hózku

## Žórła


## Wotkaz
Kaponica

**Kaponica** ( *Hahnenberg*) je jeničke naspomnjenja hódne wuhorjenje w hornjołužiskej nižinje mjez Budyšinom a Wojerecami. Leži na teritoriju Radworskeje gmejny mjez Psowjemi a Łupoju a je 200 metrow wysoka, to rěka 40 metrow wyša hač ju wobdawaca nižina. Wokoło Kaponicy namaka so jedyn z najwjetšich zwisowacych lěsow Hornjeje Łužicy (15 km²). Wokoło lěsa nadeńdu so wjeski Jeńšecy, Psowje, Droby, Łomsk, Łupjanska Dubrawka, Holešowska Dubrawka a Nowa Wjes. 

Na „wjeršku“ hory steji wobkedźbowanska wěža, kotraž njeje zjawnosći přistupna a słuži wohnjoškitej. Wulke łožišća šćerka wučinja hospodarski faktor za wokolinu.

## Literatura
*
Sulšecy (Kulow)

**Sulšecy** ( *Sollschwitz*) su wjes  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k městu Kulow a leža 134 m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Čorneho Halštrowa. Běchu hač do lěta 1994 samostatna gmejna; wot 1950 z Lubhozdźom jako wjesny dźěl.

Susodne wjeski su Salow na sewjerowuchodźe, Koćina na wuchodźe, Šunow na juhu, Tradow na juhozapadźe, Skaskow na zapadźe a Lubhozdź na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje typiskeho nawsowca jako *Zhulisdorph* je z lěta 1291. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki klóšter Marijina hwězda. Po Wienskim kongresu 1815 připadny wjes Pruskej a nowa hranica ze Sakskej běžeše wotnětka mjez Tradowom a Sulšecami.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 205 wobydlerjow, mjez nimi 200 Serbow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 54 %. Katolscy a ewangelscy Sulšečenjo přisłušeja Kulowskimaj wosadomaj.


Wittichenau Sollschwitz Aerial.jpg|Powětrowy wobraz
Sulšecy – kapałka.jpg|Katolska kapałka
Sulšecy – kamjentny křiž.jpg|Pokutny křiž při kapałce
Sulšecy – swjaty křiž čo 40 (1).jpg|Swjaty křiž před Brězanec pjekarnju


## Žórła


## Wotkaz
Dubrjenk

**Dubrjenk** ( *Dubring*; 1936–47 *Eichhain*) je wjes  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 128 m nad mórskej hładźinu na kromje Dubrjenskeho bahna. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna. Hospodarsce wažne su Dubrjenske skały.

Susodnej wjesce stej Lubhozdź na juhu a k Wóslinčanskej gmejnje słušacy Pisany Doł na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *Dubrinc* je z lěta 1308. Ležownostne knjejstwo wukonješe klóšter Marijina hwězda. Po Wienskim kongresu 1815 připadny wjes Pruskej a nowa hranica ze Sakskej běžeše wotnětka přez holu zapadnje Dubrjenka.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 124 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Rěčna změna k němčinje sta so zwjetša w prěnjej połojcy 20. lětstotka, tak zo zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 32,1 %. Ewangelscy a katolscy Dubrjenčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe.

We wsy natwarichu wot 1983 do 1985 po planach Budyskeho architekta Józefa Bizolda prostu žurlowu kapałku, kotraž naruna starši twar při zachodźe do wsy, kiž bu w samsnym lěće wottorhany. W lěće 2000 přitwarichu wěžičku ze zwonom.

## Wosobiny
* Mikławš Čórlich (1784–1858) – farar, narodny prócowar
* Jakub Wornar (1828–1910) – farar, spisaćel, spěchowar serbskeho towarstwoweho hibanja

## Žórła


## Wotkaz
Brěžki

**Brěžki** ( *Brischko*; 1936–47 *Birkenheim*) su wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k městu Kulow a leža 126 m nad mórskej hładźinu. Běchu hač do lěta 1957 samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Spale na sewjeru, Mučow na wuchodźe, Hózk na juhu a Kulow na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Bresken* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 74 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Tež srjedź 1950tych lět měješe wjes po zwěsćenju Arnošta Černika hišće sylnu serbskorěčnu wjetšinu wot 80,7 %. Katolscy Brěžčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe, ewangelscy Kulowskej protestantiskej wosadźe.

## Žórła


## Wotkaz
Debricy

**Debricy** ( *Döbra*) su wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Wóslinčanskej gmejnje a leža 139 metrow nad mórskej hładźinu při Čornym Halštrowje. Běchu hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl gmejny Skaskow-Debricy a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Wóslinka.

## Geografija
Susodne wjeski su Skaskow na sewjerowuchodźe, Tradow na wuchodźe, Smjerdźaca zady lěsa na juhowuchodźe, Jitro na juhozapadźe a Lěska na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Debricach: Humjeńki (polo), Zasnička, Niže dróhi, Za dróhu, Winica, Šibjeńca, Čertowe nuhło, Kamjenje, Boršć (łuka), Pod lěskom, Lada.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Dobyr* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, mjez nimi 133 Serbow (82&nbsp;%). Rěčna změna k němčinje sta so w prěnjej połojcy 20.&nbsp;lětstotka. Tak zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,4&nbsp;%. Ewangelscy Debričenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Žórła
Jitro

**Jitro** ( *Milstrich*) je wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži 141 metrow nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Čorneho Halštrowa. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna a je jenički Wóslinčanski gmejnski dźěl, kotryž oficialnje serbskemu sydlenskemu teritorijej přisłuša.

Susodne wjeski su Debricy na sewjerowuchodźe, Křidoł na juhozapadźe a Wysoka na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Milstrich* je z lěta 1348.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 305 wobydlerjow, mjez nimi 285 Serbow (93&nbsp;%). Rěčna změna k němčinje sta so hłownje w prěnjej połojcy 20. lětstotka, tak zo zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 23,6&nbsp;%. Ewangelscy Jitrowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Wosobiny

* Bjarnat Krawc (1861–1948) – wučer, komponist a hudźbny wědomostnik

## Žórła


## Wotkaz
Lěska (Wóslink)

**Lěska** ( *Lieske*) je wjes z  wobydlerjemi na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži 157&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna. Hospodarsce wažny je wudobywanje šěrawca we wokolinje wsy.

Susodne wjeski su Ćisow na sewjeru, Wóslink na wuchodźe, Debricy na juhowuchodźe a Wysoka na juhozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lesik* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374. Jako připadny sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy po Wienskim kongresu 1815 Pruskej, wjedźeše nowa hranica Sakskeje přez holu na sewjernej kromje Lěskeje.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 242 wobydlerjow, mjez nimi 222 Serbow (92&nbsp;%). Rěčna změna k němčinje sta so potom w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Tak zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 16,4&nbsp;%. Ewangelscy Lěšćenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Literatura
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte VI. Weißig und Lieske, Kreis Kamenz, mit Liebegast, Kreis Hoyerswerda.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1968 [139 str.]

## Žórła


## Wotkaz
Skaskow

**Skaskow** ( *Skaska*) je wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži mjez 137 a 147 metrami nad mórskej hładźinu na lěwym boku Čorneho Halštrowa. Běše hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl gmejny Skaskow-Debricy a wot lěta 1994 dźěl Wóslinčanskeje gmejny.

## Geografija
Susodne wjeski su Lubhozdź na sewjerowuchodźe, Sulšecy na wuchodźe, Tradow na juhowuchodźe, Debricy na juhozapadźe a Wóslink na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Skaskowje: Kliny, Zamosty, Za ławku, Čerwjenki, Pola kamjenja, Mroki, Čorny móst, Humjeńki, Na hórkach, Wólšniki.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Skasskaw* je z lěta 1383. Po Wienskim kongresu 1815 běžeše hranica mjez kralestwomaj Pruska a Sakska wuchodnje Skaskow. Mjeztym zo wosta Skaskow dźěl Sakskeje, přidźělichu so susodne Sulšecy Pruskej.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 233 wobydlerjow, mjez nimi 191 Serbow (82&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 6,2&nbsp;%. Ewangelscy Skaskowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Žórła


## Wotkaz
Tradow

**Tradow** ( *Trado*) je wjeska  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži 137 metrow nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy gmejnski dźěl Skaskowa-Debric a wot lěta 1994 dźěl Wóslinka.

Susodne wjeski su Sulšecy na sewjerowuchodźe, Šunow zady lěsa na juhowuchodźe, Debricy na zapadźe a Skaskow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako sydło wěsteho *Matei Tradow* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźechu susodne Sulšecy kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Tradow pak wosta sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez łuku wuchodnje Tradowa.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 96 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 33&nbsp;%. Ewangelscy Tradowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Wosobiny
* Jan Jurij Melda (1814–1894) – wučer a spisowaćel

## Žórła
Wysoka (Wóslink)

**Wysoka** ( *Weißig*) je wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži mjez 155 a 179&nbsp;metrami nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1996 samostatna gmejna.

## Geografija
Susodne wjeski su Lěska na sewjerowuchodźe, Jitro na juhowuchodźe a Nadrózna Hrabowka na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena we Wysokej: Humjeńki (polo), Srěnje chójny, Truhi, Želne, Kitry, Hownecy, Za horu, Rokonca (łuka), Łučki.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako *Wisok* je z dawkoweho registra klóštra Marijina hwězda lěta 1374.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 274 wobydlerjow, mjez nimi 228 Serbow (83&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7&nbsp;%. Dźensa leži wjes zwonka oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.

Ewangelscy Wysočenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.

## Literatura
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte VI. Weißig und Lieske, Kreis Kamenz, mit Liebegast, Kreis Hoyerswerda.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1968 [139 str.]

## Žórła


## Wotkaz
Čorne Noslicy

**Čorne Noslicy** ( *Schwarznaußlitz*) su wjes  na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Mnišonca a su wot lěta 1950 dźěl Hornjohórčanskeje gmejny.

## Geografija
Wjes słuša k Hornjej Hórce a leži něhdźe kilometer zapadnje jeje hłowneje wsy mjez 240 a 280 metrami nad mórskej hładźinu na sewjernym boku Małeho Pichowa a Čertoweje klětki. Susodne wjeski su Słónkecy na sewjeru, Dźěžnikecy na sewjerowuchodźe a Hornja Hórka na wuchodźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Sćerbinki, Wosyčki, Kokoškec hora, Butkowy, Na kosach, W dołach, W hajkach, Na drěwkach, Hołoš, Pode wsu, Za hunami, Na ladach a kamjenjach, Hórčica, Prěčnik, Tajńc hat, Špital, Husace keŕčki, Wawrjec zahrodka, Wulki Pichow, Mały Pichow, Mokřina, Pjeńčina, Rumpacht (lěs), Rune puće, Majki.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Nowazodlicz* abo *Nowosedlicz* („nowe sydlišćo“) je z lěta 1241. Kaž Hornja Hórka njesłušachu Čorne Noslicy do Hornjołužiskeho markhrabinstwa, ale běchu jako prjedawše wobsydstwo Mišnjanskich biskopow hižo wot 1559 dźěl sakskeho kurwjerchowstwa. W 17. a 18. lětstotku wukonješe Wołbramečanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo we wjetšim dźělu wsy. Tamny dźěl podsteješe Budyskemu tachantstwu.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 225 wobydlerjow, mjez nimi 206 Serbow (92&nbsp;%). Ewangelscy Čornonosličenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jurij Rak (1740–1799) – adwokat, składnostny basnik a komponist

## Žórła
Debsecy

**Debsecy** ( *Großdöbschütz*) su wjes  w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hornja Hórka a leža 245&nbsp;m nad mórskej hładźinu wyše Sprjewje. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymaj dźělomaj Małe Debsecy a Lejno.

Susodne wjeski su Bobolcy na sewjeru, Dźenikecy na sewjerowuchodźe, Rašow na wuchodźe, Budestecy na juhowuchodźe, Lejno a Małe Debsecy na juhu a Hornja Hórka na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Dabeschicz* pochadźa z lěta 1437. Ležownostne knjejstwo wukonješe Budyska rada.

W lěće 1884 měješe wjes hromadźe z Małymi Debsecami a Lejnom po Mukowej statistice 650 wobydlerjow, mjez nimi 535 Serbow (82&nbsp;%). Ewangelscy Debsečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe. Blisko Pinkoweho młyna při Sprjewi steji serbskorěčny Lutherowy pomnik z lěta 1883.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za Wulke a Małe Debsecy: Pimpusowa hora (Sarahberg), Padušna mjeza, Prěčna mjeza, Pola Šmisec, Za rěku, Křiwa rěka, Pjeńčina, Plončk, Pola wulkeho kamjenja, Pola ćělneho puća, Na ladach, Borancy.

## Wosobiny
* Jan Arnošt Frajšlag (1869–1951) – wučer, komponist a chórowy dirigent
* Jurij Łahoda (1730–1817) – wučer a kantor, přełožowar

## Žórła


## Wotkaz
Dźěžnikecy

**Dźěžnikecy** ( *Singwitz*) su wjes  na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna a su dźensa najwjetši gmejnski dźěl Hornjeje Hórki.

## Geografija

Wjes słuša k Hornjohórčanskej gmejnje a leži sewjernje jeje hłowneje wsy mjez 225 a 245 m nad mórskej hładźinu na prawej stronje Sprjewje. W sprjewinym dole wokoło Dźěžnikec zasydlichu so wot 19. lětstotka wjacore wulke industrijowe zawody.

Susodne wjeski su k Budyšinej słušace Bobolcy na sewjerowuchodźe, Hornja Hórka na juhu, Čorne Noslicy na juhozapadźe kaž tež Słónkecy a Dobruša na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Lada, Pod hajom, Haj, Na Šćelcach (= na Šćeńcach), Pola starej cyhelčiny, Na starych dźěłošćach, Na dołhim, Za wulku łuku, Pjeńčina, Pola duba, Pola chójnow, Pola pućnika, Pola Dobruše, Pola Přišec, Na Kolesku, Pola lipy, Pola Šćeńcy, Při ćělnym puću, Škloronc, Kupa, Pola Šlepy, Dźěžničanska hórka, Wulka łuka, Za chěžkami, Pola hrodźišća, Na klinach, Na Trybach.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło *Synkewicz* je z lěta 1221. Ležownostne knjejstwo wukonješe w 16. kaž tež we 18. lětstotku Budyske tachantstwo, čehoždla wosta wěsty dźěl ludnosće hač do 20. lětstotka katolska.

### Wobydlerstwo a rěč

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 221 wobydlerjow, mjez nimi 194 Serbow (88&nbsp;%). Dźěžnikecy běchu tehdy hišće poměrnje mała serbska wjeska na južnej kromje rěčneho teritorija. Dla spěšneje industrializacije sprjewineje doliny kónc 19. lětstotka rozrosće wobydlerstwo Dźěžnikec hač do lěta 1925 na 562, při čimž dóstachu so domoródni Serbja do mjeńšiny. W 1920tych lětach spytachu wjacore serbske towarstwa w Budestečanskej wosadźe, tamniše serbstwo zachować a měrjachu so při tym tež na dźěłaćerjow.

Ewangelscy Dźěžnikečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe, katolscy Budyskej.

## Wosobiny
* Jan Rězak (1863–1934) – wučer, redaktor a spisowaćel
* Jan Wencel (1737–1801) – farar, magister, nabožinski a kulturny prócowar
* Mikławš Zarjenk (1865–1916) – farar, basnik a spisowaćel

## Žórła


## Wotkaz
Pisany Doł

**Pisany Doł** ( *Scheckthal*) je wjeska  w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži 128 metrow nad mórskej hładźinu na južnej kromje Dubrjenskeho bahna.

Susodne wjeski su Dubrjenk na wuchodźe, Wóslink na juhu a k Njedźichowej słušacy Ćisow na zapadźe.

Hospodarsce wažne je wudobywanje šěrawca we wokolinje wsy.

## Žórła
Lubhozdź

**Lubhozdź** ( *Liebegast*) je wjes  na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wóslinčanskej gmejnje a leži 142&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Sulšec a wot lěta 1994 dźěl Wóslinčanskeje gmejny. Hospodarsce wažne je wudobywanje šěrawca we wokolinje wsy.

Susodne wjeski su ke Kulowej słušacy Dubrjenk na sewjeru, Salow na wuchodźe, Sulšecy na juhowuchodźe, Skaskow na juhozapadźe a Wóslink na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Lubegast* je z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Skaskowske ryćerkubło. Po Wienskim kongresu 1815 připadny wjes Pruskej a nowa hranica ze Sakskej běžeše přez haty při južnej kromje Lubhozdźa.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 99 wobydlerjow, mjez nimi 92 Serbow (93&nbsp;%). Ewangelscy Lubhozdźenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Kulowskej.

## Literatura
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte VI. Weißig und Lieske, Kreis Kamenz, mit Liebegast, Kreis Hoyerswerda.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1968 [139 str.]

## Žórła
Lejno (Hornja Hórka)

**Lejno** ( *Lehn*) je wjeska  w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša wot lěta 1950 ke gmejnje Hornja Hórka a leži 244 m nad mórskej hładźinu pod Mnišoncom. Lejno bě ze starodawna wjesny dźěl Debsec.

Susodne wjeski su Debsecy na sewjeru, Budestecy na wuchodźe, Zahor na juhowuchodźe a Mnišonc na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Leen* je z lěta 1396. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyska rada. 

Ewangelscy Lejnjenjo přisłušeja wot zažneho 17. lětstotka Budestečanskej wosadźe. Do toho chodźachu do Budyšina.

## Žórła
Małe Debsecy

**Małe Debsecy** ( *Kleindöbschütz*) su wjes  na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hornja Hórka a leža 232&nbsp;m nad mórskej hładźinu na woběmaj stronomaj Sprjewje. Běchu ze starodawna wjesny dźěl Debsec.

Susodnej wjesce stej Debsecy na sewjerowuchodźe a Mnišonc na juhozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Klein-Debschwitz* je z lěta 1759. Ležownostne knjejstwo wukonješe kaž w Debsecach Budyska rada. Ewangelscy Małodebsečenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.

## Žórła
Mnišonc (Hornja Hórka)

**Mnišonc** ( *Mönchswalde*) je sydlišćo  w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Hornja Hórka a leži mjez 235 a 265 m nad mórskej hładźinu na lěwym boku Sprjewje a pod horu ze samsnym mjenom. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Małe Bobolcy (wot 1877), Hornja Hórka a Čorne Noslicy (1936). W lěće 1950 bu gmejna zjednoćena z Debsecami a Dźěžnikecami; nowe mjeno bě *Hornja Hórka*.

Susodne wjeski su Debsecy na sewjerowuchodźe, Lejno na juhowuchodźe a Hornja Hórka na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako kubło *Minichswalde* je z lěta 1562.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 199 wobydlerjow, mjez nimi 167 Serbow (84&nbsp;%). Ewangelscy Mnišončenjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe, katolscy Budyskej. W Mnišoncu namakaše so kěrchow za katolskich wobydlerjow wokolnych wsow.

## Žórła


## Wotkaz
Brěmjo

**Brěmjo** ( *Brehmen*) je wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a leži mjez 165 a 180 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do 1. apryla 1936 samostatna gmejna.

## Geografija

Wjes leži něhdźe 15 kilometrow sewjernje Budyšina w hornjołužiskej holanskej a hatowej krajinje. Přez Brěmjo wjedźe wokrjesna dróha 7210, kotraž zwjazuje wjesku z dwaj kilometraj zdalenej zwjazkowej dróhu 156 w Zdźěri.

Susodne wjeski su Zdźěr na wuchodźe, Wulka Dubrawa na juhozapadźe a Chróst na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźěłošća, Łazy, Pola Płónča, Na klukach, Na smahach, Hromadnik, Wjazny, Pola Haja, Pola Zdźerje, Pola wětrnika, Bahna, Łužk, Dubina, Mileńcy.

## Stawizny
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny hasowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Brehnn* pochadźa z lěta 1419. Wjes podsteješe do lěta 1599 Minakałskemu ryćerkubłu, potom pak Budyskemu tachantstwu, čehoždla wostawaše dźěl Brěmjenjanow katolski. Woni přisłušeja Radworskej wosadźe, sčasami tež Zdźěrjanskej, ewangelscy pak Klukšanskej.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 129 wobydlerjow, mjez nimi 127 Serbow. 

1834 bě wot cyłkownje 111 wobydlerjow 62 katolikow, w lěće 1925 wučinichu woni 81 wot 165 wobydlerjow, mjeztym zo bě 82 ewangelskich Brěmjenjanow.

### Pomniki
Jako kulturne pomniki připóznate stej swjatej křižej ze serbskimi napisami při Serbskej a při Zejlerjowej dróze kaž tež chěža ze stołom při křižowanišću wobeju dróhow.

## Wosobiny
* Michał Lešawa (1843–62) – załožer ilustrowaneje serbskeje nowiny

## Literatura
* 
* 

## Žórła


## Wotkaz
Chróst

**Chróst** ( *Crosta*) je wjes  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a leži 150 metrow nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1910 wjesny dźěl Łomska a po tym hač do 1992 samostatna gmejna.

Susodne wjeski su Brěmjo na juhowuchodźe, Wulka Dubrawa na juhu a Łomsk na zapadźe. Na južnej kromje Chrósta namaka so kupanski jězor a něhdyša jama *[[Módra Adrija]]* z campingowanišćom.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Grust* je z lěta 1353. Wot lěta 1756 słušeše Chróst k Łomšćanskemu ryćerkubłu a tuž do Minakałskeho knjejstwa. Wot 1921 bě do toho samostatny kublerski wobwod Adolfowa hěta dźěl Chróstowskeje gmejny. Tute sydlišćo bě so załožiło w 1830tych lětach jako bydlišćo brunicowych dźěłaćerjow a bu pomjenowane po tehdyšim kublerju, hrabi Clemensu Adolfu z Einsiedela.

### Wobydlerstwo a rěč
W lěće 1884 měješe gmejna Łomsk hromadźe z Chróstom po Mukowej statistice 233 wobydlerjow, mjez nimi 218 Serbow (94&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 20,2&nbsp;%.

Ewangelscy Chróšćenjo přisłušeja Minakałskej wosadźe.

## Literatura
* 

## Žórła
Dalicy

**Dalicy** ( *Dahlowitz*) su wjeska  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Wulkodubrawskej gmejnje a leža 176&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu njedaloko Budyskeho spjateho jězora. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl susodnych Chwaćic a wot 1994 dźěl Wulkodubrawskeje gmejny.

Susodnej wjesce stej Chwaćicy na sewjerowuchodźe a Křiwa Boršć na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako knježe sydło *Dalewicz* je z lěta 1391.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 80 wobydlerjow, mjez nimi 78 Serbow. Ewangelscy Daličenjo přisłušeja z lěta 1899 Chwačanskej wosadźe, katolscy Budyskej.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Jatřob

**Jatřob** ( *Jetscheba*) je wjeska na wuchodźe sakskeho wokrjesa Budyšin, wot 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje słušaca. Wjeska leži w Hornjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.

## Geografija
Jatřob leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow něhdźe 14 kilometrow sewjernje Budyšina w přirěčnej łučinje Małeje Sprjewje. na sewjeru wupřestrěwaja so mjez Jatřobjom a wjeskomaj Rudej a Manjow lěsnišćo. Susodnej wjesce stej Kupoj na juhowuchodźe a Minakał na zapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Jatřobju: Hrjebje, Mjezrěki, Sćiny, Brězyny, Bunjowka, Popołk, Šěroke, Zahony, Přeroj, Hejkowač, Husak, Doły, Zahoncy, Chołmjana hora, Křiwc, Zachołm, Piskowač, Rudźany hat, Na rjabach, Prěni kut, Srěni kut, Łuhi, Wólše, Pod wuhonom, Stary hat, Wowče hórdy, Chójnowy hat, Pod chójcu, Kukače, Hajk, Zachójčki, Běłe hórki, Wulki wuhon, Za wopušemi.

## Stawizny
Sydlišćo so w lěće 1419 jako *Jetzrebie* prěni raz naspomni. Hižo ze starodawna bě Jatřob wjesny dźěl Kupoje, tak so w lěće 1621 jako wudwór Kupojskeho ryćerkubła registruje. Wobě wjesce so 1936 do Komorowa a 1994 do Wulkeje Dubrawy zagmejnujetej. Za čas nacionalsocializma so wjesne mjeno 1938 na *Habichtau* germanizowaše, ale w lěće 1949 zaso wróćo přemjenuje.

## Wobydlerstwo
Arnošt Muka zliči za swoju statistiku Serbow we 1880tych lětach 285 wobydlerjow za Kupoj a Jatřob, mjez kotrymiž běchu 257 Serbja (90&nbsp;%). W lěće  bydleše w Jatřobje  wobydlerjow.

Ewangelscy Jatřobjenjo přisłušeja znajmjeńša z lěta 1614 ke Klukšanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Arnošt Lodni (1873–1948), wučer, drustwownik a kulturny prócowar
* Horst Adam (* 1939), serbski žurnalist a publicist, šefredaktor Noweho Casnika

## Literatura
* 
* 

## Žórła
Ješicy

**Ješicy** ( *Jeschütz*) su wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Wulkodubrawskej gmejnje a leža 165&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, potom najprjedy wjesny dźěl Chwaćic a su wot 1994 dźěl Wulkodubrawskeje gmejny.

## Geografija
Susodne wjeski su Mała Dubrawa na sewjeru, k Malešecam słušaca Delnja Hórka na juhowuchodźe a Chwaćicy na zapadźe. Na juhu namaka so Budyska rěčna zawěra.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako *Gessicz* pochadźa z lěta 1364.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 67 wobydlerjow, mjez nimi 62 Serbow. Ewangelscy Ješičenjo přisłušachu hač do lěta 1899 Malešanskej wosadźe a wot toho časa Chwačanskej.

## Literatura
* 

## Žórła
Klukš

**Klukš** ( *Klix*) je cyrkwinska wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot 1936 z wjesnymi dźělemi Lichań, Załhow a Zdźar.

## Geografija

Wjes leži 146 metrow nad mórskej hładźinu na lěwym brjoze Sprjewje a na južnej kromje hornjołužiskeje hatoweje krajiny. Susodne wjeski su Lichań na sewjerowuchodźe, Załhow na juhowuchodźe, Zdźěr na zapadźe a Zdźar na sewjerozapadźe. Wuchodnje Klukša wupřestrěwaja so někotre haty. Přez wjes wjedźe statna dróha S101 (Hućina–Minakał–Rakecy), wot kotrejež wotbočuje wokrjesna dróha K7211 do Wulkeje Dubrawy resp. Połpicy.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Psyń, Pasowka, Poslěńca, Čertownja, Mroki, Přitoki, Dobrošin?, Ščawn, Dołošća.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako *Klix* je z lěta 1222.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 409 wobydlerjow, mjez nimi 390 Serbow (95 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wot jenož hišće 51,7 %.

Klukš je ze swojej wosadnej cyrkwju sydło ewangelskeje wosady, ke kotrejž słuša 14 wjeskow. Cyrkej bu hižo składnostnje prěnjeho pisomneho naspomnjenja w lěće 1222 sobu naspomnjena.

Wot lěta 1906 měješe Klukš zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Radwor, kotraž bě w Radworju z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. Wono rěkaše drje *Klukš*, namakaše so wšak w susodnej Zdźěri. W nazymje 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě. Wotrězk Bart–Radwor wužiwaše so hišće hač do 1994 za nakładowy wobchad.

## Wosobiny
* Kryšan Bjedrich Faber (1682–1748) – farar a zběrar serbskich knihow; 1710–31 diakon a 1731–48 farar w Klukšu
* Jan Rychtar (1732–1802) – farar, wučer a pedagogiski prócowar
* Handrij Zejler (1804–1872) – farar, basnik; 1832–35 diakon w Klukšu
* Korla Bohuwěr Šěca (1858–1938) – wučer, přirodospytnik a spisowaćel; rodźeny w Klukšu
* Měrćin Kral (1872–1950) – wučer, stawiznar a rěčewědnik
* Jan Křižan (1880–1959) – farar a předsyda Domowiny; 1926–51 w Klukšu

*Za dalšich fararjow hlej zapisk wo [[Klukšanska cyrkej|Klukšanskej cyrkwi]].*

## Žórła
* Edmund Pjech: *Stawizny Klukšanskeje ewangelskeje wosady.* W Rozhledźe 9/1993, str. 306–309


## Literatura
* 
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte V. Klix, Kreis Bautzen mit Spreewiese, Salga und Göbeln.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1967 [65 str.]

## Wotkaz
Kawkaski rupač

**Kawkaski rupač** (*Scabiosa caucasica*) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Kawkaski rupač je wutrajna družina, kotraž docpěje wysokosć wot 40 hač do 60 cm a něhdźe samsnu šěrokosć. Lapate łopjena su srjedźnozelene. Kćěje w lěću. Wulke, kudźerjene kćenja su róžojte, čerwjene, čerwjenowioletne abo módre a steja w hłójčkach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Sorty
* Sorta 'Clive Greaves' kćěje swětłowioletnje hač módrje.
* Sorta 'Staefa' ma sylny róst. Jeje kćenja su módre.
* Sorta 'Mrs. Isaac House' kćěje nažołć běle.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 790 
*  

## Eksterne wotkazy

* Zapisk při tropicos.org
Kobjelń

**Kobjelń** ( *Göbeln*) je wjeska  we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a leži 142 metrow nad mórskej hładźinu při Małej Sprjewi na južnej kromje Kobjelnjanskeje hole. Běše hač do lěta 1936 samostatna gmejna, potom najprjedy wjesny dźěl Komorowa a je wot 1994 dźěl Wulkodubrawskeje gmejny.

Susodne wjeski su Lichań na juhowuchodźe, Zdźar na juhozapadźe a Komorow na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje jako *Cobelen* je z lěta 1419.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 133 wobydlerjow, mjez nimi 125 Serbow (94&nbsp;%). Ewangelscy Kobjelnjenjo přisłušeja Klukšanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Maks Michałk (1905–80) – wučer a spěchowar serbskeho šulstwa

## Žórła


## Literatura
* 
* 
* Helmut Faßke, Siegfried Michalk: *Sorbische Dialekttexte V. Klix, Kreis Bautzen mit Spreewiese, Salga und Göbeln.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1967 [65 str.]
Komorow (Wulka Dubrawa)

**Komorow** (prjedy tež *Dobry Komorow*;  *Commerau*) je wjes  na wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k Wulkodubrawskej gmejnje a běše hač do lěta 1994 samostatna gmejna, wot lěta 1936 z wjesnymaj dźělomaj Kobjelń a Kupoj.

## Geografija
Wjes leži 142 m nad mórskej hładźinu při zwjazkowej dróze 156 z Budyšina do Běłeje Wody. Susodnej wjesce stej Kobjelń na juhowuchodźe a Kupoj na zapadźe. Na sewjeru Komorowa so wupřestrěja wulke lěsy, hdźež so namakaja znate Komorowske haty.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Dźeržće, Dźerski hat, Wjelčica, Studźenki = w Studźenkach, Kózłowc [něhdyši hat], Wulki Woklowc [hat], Čěšina = pod Čěšinu, Rozdory, Manjowec łužki, Tři łužki [hat], Kamjeńtny łužk, Dołhe zahony, Mały Woklowc [hat], Rjana chójna [hat], Pod chójcu, Pod wowčimi jórdami, Wowče jórdy, Lěščane pjeńki, Płonychaŕ = na Ponygarju?, Smjerdźak [hat], Rudźany hat, Haki, Kupy = na kupach, Syćinki, Kuty (= prěni a druhi kut) [hataj], Hajk [hat], Spalena (chójny), Burowka = na Burowcy, Łuhi [hat], Hlinjany hat, Běłe brody, Satozy?, Pod křižemi, Bródki, Šina, Delišća, Chmjelnica, Dźěłošća, Wulki a mały Feterjec łužk [hataj], Stary hat, Mroki, Pjenježny puć, Husak, Pěskowač [hat], Hejkowač, Sćiny, Trašink = pod Třašinkom.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako *Komeraw* je z lěta 1399.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 sewjernje wsy přez Komorowske haty.

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 200 wobydlerjow, mjez nimi 168 Serbow (84 %). Tež Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět hišće serbskorěčnu wjetšinu wot 56,9 % wobydlerstwa. Rěčna změna k němčinje sta so potom w druhej połojcy 20. lětstotka. Ewangelscy Komorowčenjo přisłušeja ze 16. lětstotka Klukšanskej wosadźe.

## Wosobiny
* Jurij Wjela (1892–1969) – serbski wučer a spisowaćel; 1919–26 w Komorowje
* Jan Wjela (1920–1999) – serbski wučer, awtor a lektor; rodźeny w Komorowje
* Manfred Adam (1935–1977) – serbski žurnalist

## Literatura
* 
* 

## Žórła


## Wotkaz
Čerwjeny hłowač

**Čerwjeny hłowač** (*Knautia macedonica*) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Čerwjeny hłowač je rólnemu hłowačej (*Knautia arvensis*) podobny a docpěje wysokosć wot hač do 80 cm.

Kćenje wot junija hač do awgusta. Kćenja su ćmowopurpurčerwjene abo blědźe róžojte resp. běłe. Wone tworja kwětnistwa, kotrež wupadaja kaž pjelnjene kćenja.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnym Balkanje a Rumunskej rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 489 
*  

## Eksterne wotkazy

* Wopis z wobrazom 
* Wopis z wobrazom 
* Wobraz při flickr.com
Dołhołopjenaty hłowač

**Dołhołopjenaty hłowač** (*Knautia longifolia*) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*).

## Wopis
Dołhołopjenaty hłowač docpěje wysokosć wot hač do 100 cm. Łopjena su nadpadnje dołhe, wuske a kónčkojće kónča. Stołpiki su deleka nahe a horjeka kosmate. Kćěje wot julija hač do awgusta.

## Stejnišćo
Rosće na hórskich łukach a pastwach. Ma radšo wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je wot Tirola a Brescia/Trient na wuchod hač do Salzburgskeje, Korutanskeje a Słowjenskeje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
*  

## Eksterne wotkazy

* Wopis z wobrazami 
* 
* Zapisk při tropicos.org 
* Wobraz při flickr.com
Scabiosa anthemifolia

*Scabiosa anthemifolia* je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (*Dipsacoideae*) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (*Caprifoliaceae*). 

## Wopis
*Scabiosa anthemifolia* je jednolětna abo krótko žiwa rostlina. Zhibnjeny stołpik docpěje dołhosć wot hač do 80 cm. Ćmowočerwjene, wioletne abo róžojte kćenja steja w něhdźe 5 cm wulkich hłójčkach.

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje
Rostlina je w južnej Africe rozšěrjena.

## Wužiwanje

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 790 
*  

## Eksterne wotkazy
* Zapisk při tropicos.org 
* Wobraz rostliny z pčołku
* Wobraz
Zwjazkowy sejm

**Zwjazkowy sejm** () je wot lěta 1949 parlament Zwjazkoweje republiki Němskeje. Jeho sydło je wot 1999 Berlinski reichstag.

W politiskim systemje Němskeje je zwjazkowy sejm jenički wustawowy organ, kotryž so direktnje z ludu woli. Legislaturna perioda sejma traje zasadnje štyri lět. W tuchwilnej 21. legislaturnej periodźe sedźi 630 zapósłancow w sejmje, mjez nimi 208 za CDU a CSU (164+44), 120 za SPD, 85 za Zelenych, 64 za Lěwicu a 151 za AfD. Dwaj zapósłancaj staj bjez frakcije, mjez nimaj čłon SSW.

Prezidentka sejma je wot 25. měrca 2021 Julia Klöckner (CDU).

Poslednje wólby do zwjazkoweho sejma wotměchu so 23. februara 2025.

## Wólby
Dotalne wólby k zwjazkowemu sejmej wotměchu so w lětach 1949, 1953, 1957, 1961, 1965, 1969, 1972, 1976, 1980, 1983, 1987, 1990, 1994, 1998, 2002, 2005, 2009, 2013, 2017, 2021 a 2025.

## Zastupjerjo Łužicy
Při wólbach dnja 23. februara 2025 zdobyštaj kandidataj AfD Karsten Hilse a Tino Chrupalla třeći raz direktnej mandataj wólbneju wokrjesow 156 (Budyšin I) a 157 (Zhorjelc). Do wólbow 2017 zastupištaj Serbowka Marja Michałkowa a Michael Kretschmer (wobaj CDU) Hornju Łužicu w zwjazkowym sejmje.

## Wotkazy

* Oficialne webstrony zwjazkoweho sejma
* Parlamentowa telewizija
Hłuchow

**Hłuchow** () je wulke wokrjesne město w sakskim wokrjesu Šwikawa. Ma wjace hač 24 tysac wobydlerjow. 

## Geografija
Hłuchow leži při Šwikawskej Modłeji na kromje Rudnohorinskeje žłobiny we wysokosći 266 metrow nad mórskej hładźinu.

### Wobchad
Sewjernje Hłuchowa běži zwjazkowa awtodróha 4.

## Žórła


## Wotkazy
* 
* oficialne stronki
Woseč

**Woseč** ( *Oschatz*) je wulke wokrjesne město z něhdźe 15.000 wobydlerjemi w Sakskej. Leži we wokrjesu Sewjerna Sakska něhdźe 55 kilometrow wuchodnje Lipska.

## Žórła


### Wotkazy
* 
* oficialne stronki
Johnny Cash

**Johnny Cash** (* 26. februara 1932, Kingsland, Arkansas; † 12. septembra 2003, Nashville, Tennessee) bě US-ameriski countryjowy hudźbnik a spěwar.

## Wotkaz
*
Ferdinand von Lindemann

**Ferdinand von Lindemann** (* 12. apryla 1852; † 1. apryla 1939) bě matematikar, kotryž je dopokazał, zo je konstanta π transcendentna a potajkim kwadratura koła móžna njeje.
Marja Michałkowa

**Marja Ludwiga Michałkowa** (rodź. *Cyžec*; * 6. decembra 1949 w Měrkowje) je něhdyša serbska politikarka strony CDU a bywša zapósłanča němskeho zwjazkoweho sejma. Wona běše mjez lětomaj 1991 a 1994 zastupowaca předsydka frakcije CDU/CSU a znowa wot 2002 hač do lěta 2017 čłonka zwjazkoweho sejma a zdoby štyri króć direktny mandat w Budyskim wólbnym wokrjesu.

## Žiwjenje
Wotzamknjenju na Radworskej wyšej šuli slědowaše wučba k industrijowemu překupcej a potom wukubłanje jako ekonomka na fachowej šuli za zawodnu ekonomiju. W lěće 1972 zastupi do CDU. Wot 1986 hač 1990 běše Michałkowa wěcywobdźěłarka w prawizniskej kencliji. Mjez 1996 a 2002 dźěłaše jako jednaćelka wot *Fortbildungswerk Sachsen gGmbH*.

Marja Michałkowa je katolska, ženjena a ma tři dźěći. Wona je starša sotra Bjarnata Cyža.

## Politika
Mjez měrcom a oktobrom 1990 přisłušeše Marja Michałkowa poslednjej Ludowej komorje Němskeje demokratiskeje republiki; w oktobru běše wona mjez tymi zapósłancami, kotrež buchu přewzate do zwjazkoweho sejma. Wosta tam hač do decembra a wróći so w februarje 1991 jako zastupnica Hansa Geislera. Marja Michałkowa běše hač do wólbow w lěće 1994 zapósłanča zwjazkoweho sejma a bu w lětach 2002 znowa wuzwolena, tutón raz jako direktna kandidatka wólbneho wokrjesa Budyšin/Běła Woda. Hač do dźensnišeho bu dwójce w zastojnstwje wobkrućena.

Marja Michałkowa běše mjez 1991 a 1994 předsydka parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, mjez 1994 a 1999 předsydka załožboweje rady a bě wot 2000 do 2019 předsydka sakskeje Rady za serbske naležnosće.

Při wólbach lěta 2017 wjace njenastupi.

## Wotkazy
* Webstrona Marje Michałkoweje
* Krótkobiografija na webstronje zwjazkoweho sejma
* Marja Michałkowa na stronje abgeordnetenwatch.de
Jonna Tervomaa

**Jonna Marika Tervomaa** (* 7. januara 1973, Forssa) je finska pop-spěwarka a spěwydźěłarka. Wona bu sławna hižo w starobje dźesać lět, hdyž dobywaše spěwanske wubědźowanje "Syksyn Sävel" ze spěwom "Minttu sekä Ville". Tervomaa započinaše swoju nowu, dorostłu karieru w lěće 1998 z po njej titulowanym albumom.

Najwjetše wuspěchi Jonny Tervomaa wopřijmu "Suljettu sydän" (1998), "Yhtä en saa" (1999), "Rakkauden haudalla" (Helmiä ja sikoja soundtrack, 2003), "Myöhemmin" (2004) a "Se ei kuulu mulle" (2004).

## Diskografija
### Albumy

* "Jonna" (1984)
* "Tykkään susta" (1985 – Lubuju će)
* "Jonna" (1986)
* "Parhaat" (1987 – Najlěpše wot)

* "Jonna Tervomaa" (1998)
* "Neljä seinää" (1999 – Štyri murje)
* "Viivalla" (2001 – Pódla kromy)
* "Halo" (2004)
* "Parempi loppu" (2007 – Najlěpši kónc)

## Wotkazaj

* Oficialna strona
Bosnjacy

**Bosnjacy** (bosnisce *Bošnjaci*) su južnosłowjanska etniska skupina z něhdźe tři milionami přisłušnikow, kiž su žiwi předewšěm w Bosniskej a Hercegowinje, Serbiskej a Čornej Horje. Bosnjacy su hłownje južnosłowjanscy muslimojo, resp. Južni Słowjenjo z muslimskim kulturnym pozadkom. Woni su nimo Chorwatow a Južnych Serbow jedyn z třoch konstitutiwnych ludow w Bosniskej a Hercegowinje.

W rozdźělu k wurazej „Bosnjak“ je „Bosničan“ słowo za kóždeho wobydlerja Bosniskeje, njehladajcy na narodnosć.

## Wotkaz
Antestor

**Antestor** je norwegska metalowa hudźbna skupina.

## Diskografija

**The Defeat of Satan* (demo, 1991)
**Despair* (demo, 1993)
**Martyrium* (1994)
**Kongsblod* (promo, 1998)
**[[The Return of the Black Death]]* (1998)
**The Defeat of Satan* (compilation, 2003)
**Det Tapte Liv* (EP, 2004)
**The Forsaken* (2005)
**Omen* (2012)
Marhata

**Marhata** je serbske žónske předmjeno. Wotwodźi so wot łaćonskeho *margarita (= parla) <sup><small></small></sup>*, tute wot starogrjekskeho *μαργαρίτης (margarítēs = parla) <sup><small></small></sup>*, a tute snano prěnjotnje wot persiskeho *مروارید (marvârid = parla) <sup><small></small></sup>* abo wot sanskrita *मञ्यरी (mañjarī = parla)*.

## Znate nošerki mjena
* Marhata Cyžec-Korjeńkowa (* 1948), serbska wučerka, komponistka a molerka

## Žórła
* nastawk „“ we wikisłowniku
Anastacia

**Anastacia Lyn Newkirk** [] (* 17. septembra 1968 w Chicago) je US-ameriska spěwarka, spěwytwórča a stilistka.

## Albumy
* 1999 - *[[Not That Kind]]* 
* 2001 - *[[Freak of Nature]]*
* 2004 - *[[Anastacia (album)|Anastacia]]* 
* 2005 - *[[Pieces of a Dream (album Anastacia)|Pieces of a Dream]]* 
* 2008 - *[[Heavy Rotation]]*
* 2012 - *[[It's A Man's World]]*
* 2014 - *[[Resurrection]]*
* 2015 - *[[Ultimate Collection]]*

## Wotkaz
Alfons Mucha

**Alfons Maria Mucha** (, * 24. julija 1860 Ivančice w Morawje; † 14. julija 1939 w Praze) bě čěski plakatowy wuměłc, grafikar, illustrator, moler, amaterski fotograf a wuměłstwowy rjemjeslnik, kotryž jako jedyn z najbóle wusahowacych reprezentantow młodźinskeho stila płaći.
Alfons Frencl

**Alfons Frencl** (* 14. decembra 1946 w Róžeńće; † 27. oktobra 2015 runje tam) bě serbski wučer, chronikar a spisowaćel literarnych reportažow a wěcownych knihow.

Wón so jako syn rěznika-małoratarja a korčmarki w Róžeńće narodźi. Po złoženju matury na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje w lěće 1965 studowaše Alfons Frencl slawistiku a wučerstwo na Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Wot lěta 1970 do 2004 běše z wučerjom za serbšćinu, rušćinu a jendźelšćinu w Ralbicach.

Frencl běše mjez 1979 a 2013 tež redaktor Serbskeje protyki. Za jeho „cyłkowne publicistisko-literarne tworjenje” so jemu w lěće 1999 (hłowne) Myto Ćišinskeho spožči.

## Wuběr twórbow
* *Mój serbski słownik.* Ludowe nakładnistwo Domowina (LND), Budyšin 2015
* *Lausitz mittendrin.* LND, Budyšin 2013
* *Za hunami mjeza.* LND, Budyšin 2012
* *Lausitz rundum.* LND, Budyšin 2012
* *Daloko preč a cyle blisko.* LND, Budyšin 2004
* *Město tróšta – Róžant rjany.* LND, Budyšin 1997
* *Serbske puće do swěta.* LND, Budyšin 1996
* *Křižerjo.* LND, Budyšin 1992
* *Mikławš Bjedrich Radlubin.* LND, Budyšin 1984
* *Podłu Klóšterkeje wody.* LND, Budyšin 1981

## Žórła


## Wotkazy
*  
* Literatura wot a wo Alfonsu Frenclu w Serbskej biblijografiji 
* Literarny projekt 2007 Serbskeho gymnazija Budyšin: Biografiske daty Alfonsa Frencla  
* Biografiske daty na webstronje LND
Lubina

**Lubina** () je serbske žónske předmjeno, kotrež pochadźa z doby romantiki. Wotwodźi so wot praindoeuropskeho zdónka **leubh-/*lubh- (lubić so, žadać; lubosć)* přez prasłowjanski **ljub-* a woznamjenja *luba, lubozna, lubowana*. Prěnja znata nošerka mjena bě dźowka Chołmjanskeho fararja Jana Łahody, Maria Lubinka (1836–39).

Lubina je zdobom mjeno hłowneho myta Choćebuskeho filmoweho festiwala.

## Znate nošerki mjena
* Lubina Hajduk-Veljkovićowa (* 1976), serbska spisowaćelka
* Lubina Holanec-Rawpowa (1927–1964), serbska koncertowa organistka

## Žórła
* Jan Malink: *Lubina. Stawizna serbskeho předmjena.* W Rozhledźe 7+8/2022, str. 28–32.
* nastawk „“ we wikisłowniku