open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Čěskosłowakska

**Čěskosłowakska** ( a do lěta 1990  , potom ) bě stat w srjedźnej Europje, kotryž wobsteješe wot 1918 do 1992. Wona bu oficielnje załožena dnja 28. oktobra 1918 w Praze jako demokratiski prawniski stat po zapadnym přikładźe a bě jedyn z naslědnych statow Rakusko-Wuherskeje, kotraž ke kóncej Prěnjeje swětoweje wójny rozpadowaše. Z prěnim prezidentom Čěskosłowakskeje sta so filozof a spisowaćel Tomáš Garrigue Masaryk.

Do 1938 wobsteješe Čěskosłowakska republika z regionow dźensnišeje Čěskeje (Čechi, Morawska, Čěska Šleska), Słowakskeje a Karpatoukrainy, kotraž słuša wot kónca Druheje swětoweje wójny k Ukrainje.

Wot 1939 do 1945, za čas Druheje swětoweje wójny, bě wona wot nacistiskeje Němskeje wobsadźena. Tak mjenowany Sudetski kraj, kotryž bě zwjetša wot Němcow wobsydleny, słušeše hižo po Mnichowskim zrěčenju w nazymje 1938 k Němskemu mócnarstwu. Po februarje 1948 steješe pod knjejstwom komunistiskeje strony a słušeše do tak mjenowaneho wuchodneho bloka pod wjednistwom Sowjetskeho zwjazka. Reformowe hibanje Alexandra Dubčeka, tak mjenowane „Praske nalěćo“, bu w lěće 1968 wot sowjetskeho wójska poraženy.

Knjejstwo komunistiskeje strony skónči so ze „somoćanej rewoluciju“ w nazymje 1989. Dnja 31. decembra 1992 so zhromadny stat Čechow a Słowakow rozpušći.


Dataja:Czechoslovakia01.png|Čěskosłowakska 1928–1938
Dataja:Czechoslovakia.png|čěskosłowakska 1969–1990


## Wotkaz
Schleswigsko-Holsteinska

**Schleswigsko-Holsteinska** (prjedy , , ) je zwjazkowy kraj na sewjeru Němskeje z 3 milionami wobydlerjow. Leži mjez Sewjernym a Baltiskim morjom při hranicy z Danskej a ma nimale tři miliony wobydlerjow. Krajna stolica je Kiel. 

Dźensniši kraj załoži so dnja 23. awgusta 1946 z něhdyšeje pruskeje prowincy Schleswigsko-Holsteinskeje.

## Geografija
Kraj mjezuje z Mecklenburgsko-Předpomorskej na juhowuchodźe a z Hamburgom a Delnjej Sakskej při Łobju na juhu. K Schleswigsko-Holsteinskej słušeja tež Sewjerofriziske kupy kaž na přikład Sylt w Sewjernym morju a kupa Fehmarn w Baltiskim morju.

### Města
Najwjetše města Schleswigsko-Holsteinskeje su:

## Politika
Z ministerskim prezidentom Schleswigsko-Holsteinskeje je wot 27. junija 2017 Daniel Günther (CDU). Wón nawjedowaše najprjedy koaliciju z CDU, Zelenych a FDP, tak mjenowanu „Jamaika-koaliciju“, a wot lěta 2022 čorno-zelenu koaliciju.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Eschscholzia caespitosa

**Eschscholzia caespitosa** je rostlina ze swójby makowych rostlinow (*Papaveraceae*).

## Wopis
Wón je zrunana jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot něhdźe 15 cm.

Łopjena su namódry zelene.

Kćěje w lěće. Žołte, bónčkojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot 2,5 cm.

## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 337 

## Eksterne wotkazy
Zyrjanska komišćina

**Zyrjanska komišćina** (tuž *zyrjanšćina, komišćina*, w zyrjanskej komišćinje *коми кыв*) je rěč ze skupiny finougriskich rěčow a jedna z hłownych rěčow w Republice Komi (Ruska). Rěči so wot něhdźe 156 tysac ludźi w Ruskej (wosebje w Komiskej, Permskim kraju a Kirowskej oblasći). Zyrjanska komišćina je jedna z třoch narěčow komišćiny (hlej Permska komišćina, Jazwinska komišćina).

## Alfabet

* Staropermiske pismo je prěni alfabet zyrjanskeje komišćiny. Pismo bu w 14. lětstotku wot misionara Stefana Permskeho wunamakane. Nimo pomjenowanja staropermiski je tež mjeno Abur/Anbur wužiwane.
* "Molodcowske pismo" bu w lěće 1920 wunamakane. Tutón alfabet je fonetiske pismo zyrjanskeje a permiskeje komišćiny. Mołodcowski alfabet bu k pisanju zyrjanskeje a permiskeje komišćiny w lětach 1920 - 1930 a 1936 - 1938 wužiwany.

## Nětčiši alfabet
W nětčišim alfabeće zyrjanskeje komišćiny so wužiwaja wšě ruske pisma. Nimo toho so dwě přidatnej pismje wužiwatej: Іі a Ӧӧ
Staropermiske pismo

**Staropermiske pismo** ) je alfabet, kotryž bu něhdy k pisanju komišćiny wužiwany.

Pismo bu w 14. lětstotku wot misionara Šćěpana z Perma wunamakany. Nimo pomjenowanja *staropermiski* je tež mjeno *Abur* (po prěnimaj woběmaj pismikomaj alfabeta) běžne. Znamjenja pisma pokazuja zdźěla sylny kyriliski wliw. 

Staropermiske pismo bu w 17. lětstotku wot kyriliskeho pisma wottłóčene a so z toho časa njewužiwa.

## Wotkazy
* Revised proposal for encoding the Old Permic script in the UCS
Dźěwin (město)

**Dźěwin** ( **Magdeburg**, ) je wulkoměsto w srjedźnej Němskej kaž tež krajna stolica Saksko-Anhaltskeje a jeje druhe najwjetše město po Hali. Ma něhdźe 240.000 wobydlerjow. 

Leži při Łobju we wysokosći 50 metrow nad mórskej hładźinu, 64 kilometrow na juhowuchod wot Wolfsburga, 75 kilometrow na sewjer wot Hale, 105 kilometrow na zapad wot Podstupima a 130 kilometrow na zapad wot Berlina. 

## Wobrazarnja

ViewOfMagdeburg.jpg|Nutřkowne město
Magdeburger-Dom-Nachts.jpg|Tachantska cyrkej z Łobjom
Elbufer_Magdeburg_mit_Dom.jpg|Pobrjóh Łobja w starym měsće
Magdeburg 1572 Franz Hogenberg.jpg|Plan města wokoło lěta 1572


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Albrechtowka

**Albrechtowka** (tež *Holborka* abo *Hołborka*; staroserbsce *Wurica*;  *Albrechtsbach* abo tež *Boblitzer Wasser*) je mała rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž přez Bobolcy, Hornju Kinu, Třělany, Nadźanecy, Delnju Kinu, Krakecy, Budyšink a Přiwćicy ke Kotołce běži.

Na někotrych kartach je horni běh Albrechtowki mjez Bobolcami a Nadźanecami jako *Boblitzer Wasser* mjenowany. Za to rěka z juhowuchoda pola Nadźanec přiběžaca Wuježčanska woda tam *Albrechtowka*.

## Žórła
Martin Luther

**Martin Luther** (* 10. nowembra 1483 w Eislebenje; † 18. februara 1546 runje tam) bě teolog a duchowny wótc reformacije. Reformacije dla dóńdźe w Europje k šćěpjenju cyrkwje, potajkim k nastaću ewangelsko-lutherskich cyrkwjow a dalšich konfesijow protestantizma.

## Wotkaz
Jan Blahoslav

**Jan Blahoslav** (* 20. februara 1523 w Přerov; † 24. nowembra 1571 w Moravský Krumlov) bě čěski teologa, přełožowar, spisowaćel a biskop Bratrowskeje jednoty. Blahoslav je wosebje za swój přełožk Noweho Zakonja z starogrjekšćiny do čěšćiny znaty.

Wón studowaše wot lěta 1544 na Wittenbergskej uniwersiće, hdźež zetka so z Martinom Lutherom a Phillipom Melanchthonom.

## Wotkazaj

*
Karlowa uniwersita

**Karlowa uniwersita** (, ) w Praze je najwažniša uniwersita Čěskeje republiki a najstarša uniwersita Srjedźneje Europy. Druhdy je tež mjenowana jako najstarša němska uniwersita, dokelž wulki dźěl prěnich wučerjow a studentow němsce rěčeše. Dźensa ma někak połsta tysac studentow. 

## Stawizny

Karlowa uniwersita je so 26. wulkeho róžka 1347 wot bamža Klementa VI. załožiła a załoženje bu wobkrućene wot čěskeho krala Karla IV. 7. jutrownika 1348. Uniwersita dźěłaše wot lěta 1349. Karlowa uniwersita bě prěnja uniwersita w regionje, čehoždla njeběchu jeje wučerjo a studenća jenož z Krajinow Čěskeje króny (z Čech, Morawy, Šleskeje a Łužicy), ale tež ze Sakskeje, Bayerskeje, Durinskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje a dalšich krajow. Wulki dźěl wukrajnych studentow pak Karlowu uniwersitu w lěće 1409 wopušći, jako čěski kral Wjacław IV. wuda w Kutnej Horje Kutnohorský dekret, kotryž jich prawa wobmjezowa. Někotři z nich załožichu w samsnym lěće Lipšćansku uniwersitu.

### Karlowa uniwersita a Serbja

Sorabistika je so na Karlowej uniwersiće hižo wot spočatka 20. lětstotka wuwučowała. W lěće 1933 bu załožena katedra sorabistiki a powołany prěni profesor sorabistiki, Josef Páta (kotrehož nacije w lěće 1942 zamordowachu). Za čas komunistiskeho knjejstwa we wuchodnej Europje je so oficialne slědźenišćo z politiskich přičin přepołožiło do Lipska, hdźež wutworichu Institut za sorabistiku, a w Praze so katedra sorabistiki rozpušći. Wot lěta 1989 je pak na Filozofiskej fakulće Karloweje uniwersity znowa móžno ju studować.

## Žórła


## Wotkazy

* Oficialne stronki (čěsce, jendźelsce)
* Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)
Direkciski wobwod Lipsk

**Direkciski wobwod Lipsk** (němsce *Direktionsbezirk Leipzig*) běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Lipsk w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.

## Rjadowanje
* Lipsk, nimowokrjesne město
* Wokrjes Lipsk (sydło krajnoradneho zarjada: Borno)
* Wokrjes Sewjerna Sakska (Torhow)
Direkciski wobwod Drježdźany

**Direkciski wobwod Drježdźany** běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Drježdźany w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.

## Rjadowanje
* Wokrjes Budyšin (sydło krajnoradneho zarjada: Budyšin)
* Drježdźany, nimowokrjesne město
* Wokrjes Zhorjelc (Zhorjelc)
* Wokrjes Mišno (Mišno)
* Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory (Pěrno)
Srjedźna Europa

**Srjedźna Europa** je dźěl Europy mjez zapadnej, wuchodnej, juhowuchodnej, južnej a sewjernej Europu. Geografisce nimamy jasnych kriterijow wobmjezowanja. We wšelakorych časach bu zapřijeće „Srjedźna Europa“ tež rozdźělnje definowane.

## Přisłušace kraje
Jasna je přisłušnosć Němskeje, Awstriskeje a Šwicarskeje – potajkim cyłeho němskorěčneho ruma – k Srjedźnej Europje. Dźensa płaća tež něhdy socialistiske kraje Pólska, Čěska, Słowakska a Madźarska po powšitkownej definiciji zaso jako wobstatk Srjedźneje Europy, štož wotpowěduje tež jich geografiskemu połoženju. 

Zwadne je, hač słušeja tež Słowjenska, Chorwatska, Litawska, Letiska a Estiska do Sewjerneje Europy. Prěnjej so často wobhladujetej jako wobstatk Juhowuchodneje Europy, baltiske kraje pak jako dźěl Sewjerneje Europy, hačrunjež nadeńdźe so geografiske srjedźišćo europskeho kontinenta w Litawskej.

## Wobydlerstwo
Srjedźna Europa je najhusćišo wobsydleny dźěl kontinenta. Rěča so tam zwjetša germanske (na zapadźe) a słowjanske rěče (na wuchodźe). Wuwzaće je madźaršćina, kotraž słuša k Finougriskim rěčam. Porno wuchodnej Europje wužiwa so łaćonski alfabet.

Najwjetše města Srjedźneje Europy su Berlin, Wien, Hamburg, Budapest, Waršawa, Mnichow a Praha.

## Wotkaz
Čorna konjaca mrowja

**Čorna konjaca mrowja** (*Camponotus herculeanus*) je mrowja z roda konjacych mrowjow (*Camponotus*).

## Wopis

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Kurt Krjeńc

**Kurt Krjeńc** ( *Kurt Krenz*; * 7. julija 1907 w Malešecach, † 28. nowembra 1978 w Budyšinje) bě serbski komunistiski politikar a dołholětny předsyda Domowiny.

Krjeńc narodźi so jako syn Malečanskeho skałarja a wuknješe we Wulkej Dubrawje powołanje pórclinoweho tružerja. Hižo 1923 zastupi wón do KPD a bě tež aktiwnje w Serbskim Sokole. 1933 bu Krjeńc nachwilnje w koncentraciskim lěhwje Hohnstein (Sakska Šwica) zajaty. Po Druhej swětowej wójnje bě Krjeńc najprjedy wokrjesny a pozdźišo wobwodny sekretar KPD resp. Zjednoćeneje socialistiskeje strony Němskeje; wot 1949 hač do jeho smjerće tež zapósłanc Ludoweje komory NDR za SED.

Skónc 1950 rozsudźi so wobwodne wjednistwo SED za Krjeńca jako naslědnik předsydy Domowiny Pawoł Nedo, kotryž bě zwjazk łužiskich Serbow wot 1933 hač do zakaza 1937 a znowa wot 1945 nawjedował. Nedo bu 1951 do Drježdźan přesadźeny a Krjeńc jako přiwisnik SED předsyda. Pod nim wjednistwom bu organizacija přestrukturowana a do systema NDR zawjazana. Posrědkowanje socializma pola Serbow bě wot toho hłowny cil Domowiny.

Kurt Krjeńc wosta 22 lět předsyda Domowiny, hač do jeho wotstupjenja 1973 dla strowotniskich přičin. Po tym bu zastojnstwo předsydy wotstronjeny a hakle 1990 w času demokratizacije Domowiny znowa wobsadźeny.

## Spisy
* Krenz, Kurt: *DOMOWINA - die nationale Organisation der Lausitzer Sorben*, Schriftenreihe über die Sorben, Heft 3, Ministerium für Volksbildung der DDR, 1954
* *Jan. Roman pytaceho čłowjeka.* Budyšin 1955, 539 str.
* z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim: *Wonec nan, knježi ćělc a syčomłóćawa. Zběrka podawiznow ze serbskeje wsy.* Budyšin 1960, 166 str.

## Literatura
* Elle, Ludwig: *Die Domowina in der DDR*, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2010

## Wotkaz
Jan Nuk

**Jan Nuk** ( *Jan Nuck*, * 13. junija 1947 w Koslowje) běše mjez 2000 a 2011 předsyda Domowiny.

Jan Nuk wopyta serbskej šuli w Ralbicach a Pančicach. Po tym wuwuknje powołanje elektrikarja w milinarni w Lubnjowje. Wot 1967 dźěłaše we Wětrowje, w Budyskej redakciji Nowa doba a wot 1969 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Wot lěta 1969 studowaše na wysokej šuli w Žitawje inženjerstwo na polu energijoweho hospodarstwa. Studij zakónči 1973 z diplomom. Hač do lěta 2012 bě mějićel a jednaćel Budyskeho zawoda „Nukec napoje“.

Za čas přewróta so Nuk w Serbskej narodnej zhromadźiznje angažowaše. Dnja 25. měrca 2000 wuzwolichu jeho delegaća 7. hłowneje zhromadźizny Domowiny za noweho předsydu serbskeho třěšneho zwjazka. K wólbam 2009 bě Nuk jenički kandidat za zastojnstwo. Čestnohamtske předsydstwo wukonješe hač do lěta 2011. Jeho naslědnik je Dawid Statnik.

Nuk je woženjeny, nan štyrjoch dźěći a bydli w Radworju. Wot lěta 2013 je wuměnkar.
Direkciski wobwod Kamjenica

**Direkciski wobwod Kamjenica** (němsce *Direktionsbezirk Chemnitz*) běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Kamjenica w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.

## Rjadowanje
* Kamjenica, bjezwokrjesne město
* Rudnohórski wokrjes (sydło krajnoradneho zarjada: Annaberg-Buchholz)
* Wokrjes Srjedźna Sakska (Freiberg)
* Bohotski wokrjes (Pławno)
* Wokrjes Šwikawa (Šwikawa)
Heidelberg

**Heidelberg** je němske wulkoměsto na sewjerozapadźe Badensko-Württembergskeje při rěce Neckar. Ma něhdźe 150 tysac wobydlerjow a je z tym pjate najwjetše město Badensko-Württembergskeje.

Wot 1991 je Heidelberg partnerske město Budyšina.

## Žórła


## Wotkaz
New York (stat)

**New York** () je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Leži na sewjerowuchodźe kraja mjezy Wulkimi jězorami a Atlantiskim oceanom. Ma přestrjeń 141.299 km² a nimale 20 milionow wobydlerjow. Mjezuje na sewjeru z Kanadu, na juhu ze statami New Jersey a Pennsylvania a na wuchodźe ze statami Connecticut, Massachusetts a Vermont. 

Hłowne město je Albany, ale najwjetše město je New York City z wjace hač 8 milionami wobydlerjow. 

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Konjaca mrowja

**Konjaca mrowja**  (*Camponotus*) je ród mrowjow (*Formicidae*) z podswójby (*Formicinae*).

## Systematika
Sćěhowace družiny su w srjedźnej Europje domjace (wuběrk):
* Brunočorna konjaca mrowja (*Camponotus ligniperda*) (Latreille, 1802)
* :de:Haarige Holzameise (*Camponotus vagus*) (Scopoli, 1763)
* :de:Hohlrückige Holzameise (*Camponotus lateralis*) (Oliver, 1792)
* :de:Kerblippige Rossameise (*Camponotus fallax*) (Nylander, 1856)
* Čorna konjaca mrowja (*Camponotus herculeanus*) (Linnaeus, 1758)
* :de:Stöpselkopfameise (*Camponotus truncatus*) (Spinola, 1808)
* *Camponotus aethiops* (Latreille, 1798)
* *Camponotus piceus* (Leach, 1825)

Dalše njeeuropske družiny (wuběrk):
* *[[Camponotus gigas]]* (Latreille, 1802)

## Nóžki


## Žórła

## Eksterne wotkazy
Annaberg-Buchholz

**Annaberg-Buchholz** je wulke wokrjesne město w Sakskej a zarjadniske sydło Rudnohórskeho wokrjesa. Leži w Rudnych horinach we wysokosći 600 m nad mórskej hładźinu. Ma něhdźe 22 tysac wobydlerjow.

## Geografija
Město leži při zjednoćenju rěkow Sapawa a Sehma w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 464,4 a 832 metrow nad mórskej hładźinu. Najwyša hora je Pöhlberg (832 metrow).

Susodne gmejny su Schönfeld-Wiesa w sewjeru, Mildenau we wuchodźe, Königswalde w juhowuchodźe, Sehmatal w juhozapadźe a Schlettau w zapadźe.

## Wobrazarnja

Annaberg Markt Rathaus.jpg|thumb|left|Radnica


## Wobchad
W Annabergu je wot lěta 1866 dwórnišćo železniskeje čary Vejprty – Kamjenica.

## Politika
Annaberg-Buchholz słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 16 (Rudne hory 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Wosobiny
* Frido Mětšk (1916–1990); serbski spisowaćel, stawiznar a wudawaćel; rodźeny w Annabergu

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Calau

**Calau** je pomjenowanje:
* města Kalawy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, Braniborska
* swójbne mjeno němskeho wuměłca, hlej Benjamin Calau (1724–1785)

**Hlej tež**
* něhdyši wokrjes Kalawa
Wutołčicy

**Wutołčicy** ( *Weidlitz*) su mała wjeska  w Hornjej Łužicy, kotraž wot lěta 1993 k Njeswačanskej gmejnje słuša. Leža w Hornjołužiskich honach něhdźe dźesać kilometrow sewjerozapadnje wulkeho wokrjesneho města Budyšin mjez Haslowom, Baćonjom a Banecami zapadnje rěki Čornica. We wjesce namaka so 1842/43 natwarjeny kublerski dom.

## Stawizny
Sydlerskostawiznisce su Wutołčicy mały kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Witolitz* pochadźa z lěta 1419. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1535 hišće Miłkečanske ryćerkubło, 1562 pak hižo ryćerkubło we Wutołčicach samych. Ewangelscy Wutołčenjo přisłušachu hač do lěta 1809 Hodźijskej wosadźe a wot toho lěta Njeswačanskej. 

### Wobydlerstwo a rěč
Wokoło 1885 mějachu Wutołčicy a Banecy po Arnošće Muce zhromadnje 179 wobydlerjow; z nich 146 Serbow (82 %) a 33 Němcow.

Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 35 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 40,4 lět (Sakska: 46,4). Tuž je Wutołčanske wobydlerstwo najmłódše w Njeswačanskej gmejnje.

## Ležownostne mjena
Arnošt Muka je slědowace Wutołčanske ležownostne mjena do swojeje *Statistiki* zapisał: Kobanski młyn, Tepjeńki, Wjelhora, Kótło a Hajki. Michał Rostok doda 1887 slědowace mjena: Hoblantec, Sakowske, Hromadnik a Mjetelčan hat.

## Žórła


## Wotkaz
Bodamski jězor

**Bodamski jězor** ( *Bodensee*) je wodźizna w sewjernym předkraju Alpow, kotraž wobsteji poprawom z dweju jězorow – Hornjeho jězora a Delnjeho jězora – kaž tež rěki Jězorowy Ryn. Dźěle jězora słušeja k němskimaj krajomaj Badensko-Württembergska a Bayerska, awstriskemu krajej Vorarlberg a šwicarskim kantonam St. Gallen, Thurgau a Schaffhausen. 

Jězoraj naspomništej so prěni raz pisomnje w lěće 43 do Chrystusa jako *Lacus Venetus* a *Lacus Acronius*. W romaniskim rumje rěka jězor zwjetša *Lacus Constantinus* abo podobnje, pomjenowany po měsće Konstanz *(Constantia)*, kotrež při brjoze leži.

Z 473 km² je Bodamski jězor za Błótonjom a Genfskim jězorom třeći najwjetši jězor srjedźneje Europy.


 Karte Bodensee V2.png|Karta jězora
 Bodensee Weinbau Birnau.jpg|Winica při Birnau
 Bodensee.jpg|Switanje nad jězorom
 Bodensee vom Pfänder (Aurtia).JPG


## Žórła


## Wotkaz
Lisabon

**Lisabon** ( *Lisboa*, serbsce tež *Lizbona*) je stolica a najwjetše město Portugalskeje. Leži při rěce Tejo při Atlantiskim brjoze Iberskeje połkupy. Město ma wokoło 500.000 wobydlerjow, z předměstami wjace hač 2,8 milionow.


Dataja:Lissabon Mai 2009.jpg|Pohlad Lisabona
Dataja:Lisbon SPOT 1015.jpg|Satelitowy wobraz
Dataja:CastleSaintGeorgeSmall.jpg|Castelo de São Jorge
Dataja:Puesta de Sol sobre el Puente 25 de Abril.JPG|Móst přez rěku Tejo


## Žórło


## Wotkaz
Reykjavík

**Reykjavík** (w serbskim přełožku *dymowy zaliw*) je stolica a najwjetše město Islandskeje a zdobom najsewjerniše hłowne město swěta. Město leži při zaliwje *Faxaflói* Atlantiskeho oceana pod horu Esja. Reykjavík ma wokoło 120.000 wobydlerjow, štož je wjace hač třećina wobydlerstwa cyłeho kraja.

Reykjavík bu w lěće 870 wot prěnich sydlerjow pod nawodu Ingólfura Arnarsona załoženy a je z tym zdobom najstarše sydlišćo Islandskeje. W měsće namaka so wjetšina fakultow jeničkeje islandskeje uniwersity, kaž tež dźiwadło, muzeje a mórski přistaw.

W lěće 2000 bě Reykjavík jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.


Dataja:Reykjavík séð úr Hallgrímskirkju.jpeg|Pohlad města
Dataja:Reykjavik-downtown-1836-august-mayer.jpg|Reykjavík w lěće 1836
Reykjavik-16-Freilichtmuseum Arber-1980-gje.jpg|Museum Arber 1980
Dataja:Lækjartorg, Reykjavík 2004.jpg|Naměsto *Lækjartorg*
Reykjavik-72-Reykjavikurtjoern-Freikirche-2018-gje.jpg|Fríkirkjan


## Partnerske města
* Helsinki (Finska)
* Kingston upon Hull (Zjednoćene kralestwo)
* Kopenhagen (Danska)
* Nuuk (Zelenska) 
* Oslo (Norwegska)
* Sankt Petersburg (Ruska) 
* Seattle (ZSA)
* Stockholm (Šwedska)
* Tórshavn (Färöje)
* Vilnius (Litawska)
* Winnipeg (Kanada)

## Wotkaz
Bjedrichecy

**Bjedrichecy** () su wjes w sakskim Budyskim wokrjesu. Leža we wysokosći 127 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 200 wobydlerjow. Wot lěta 1994 słušeja k Łazej.

## Geografija
Susodne wsy su Złyčin na sewjerowuchodźe, Hamory za hatami na wuchodźe, Šćeńca na juhu a Mortkow na sewjerowuchodźe. Přez wjes wjedźe wokrjesna dróha K9220. Wuchodnje Bjedrichec ćeče Mała Sprjewja.

## Stawizny
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako *Friederßdorff* pochadźa z lěta 1471. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 zdźěla Budyski krajny bohot a zdźěla hižo 1614 naspomnjene ryćerkubło we wsy samej. Do Bjedrichec słuša tež wutwark Womjatk (abo *Nowe Bjedrichecy*), kiž załoži so na spočatku 18. lětstotka při křižowanišću pućow Mortkow–Złyčin a Łaz–Bjedrichecy a naspomni so prěni raz 1746.

Hač do lěta 1957 běchu Bjedrichecy samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Złyčina.

### Wobydlerstwo
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 134 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 79&nbsp;%, štož bě za ewangelsku Hornju Łužicu hišće poměrnje wysoka ličba. Cyrkwinsce słušachu Bjedrichečenjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.

## Literatura
* 

## Žórła


## Wotkaz
Zugspitze

**Zugspitze** je hora w Alpach při hranicy Awstriskeje a Němskeje. Je wysoka 2962 metrow nad mórskej hładźinu a tak najwyša hora Němskeje. 

## Wotkaz
Sassnitz

**Sassnitz** (do 1993 *Saßnitz*;  *Sośnica*) je město při Baltiskim morju w sewjerowuchodnej Němskej, w Mecklenburgsko-Předpomorskej. Leži na sewjerowuchodźe kupy Rujan we wokrjesu Předpomorska-Rujany a je druhe najwjetše město kupy.

Kónči tu zwjazkowa dróha 96, kotraž pochadźa z hornjołužiskeje Žitawy.

## Wotkazaj

*Oficialne stronki
Korejšćina

**Korejšćina** je aziska rěč, kotraž so předewšěm na korejskej połkupje rěči. Wona je hamtska rěč w Južnej Koreji a Sewjernej Koreji.

## Mjeno rěče
Korejske mjena bazuja na korejske mjena za Koreju.

Słowo 한국어 (*Hangugeo*) so w Južnej Koreji wužiwa.

Słowo 조선말 (*Chosŏnmal*) so w Sewjernej Koreji wužiwa.

## Fonologija
### Konsonanty

### Wokale

### Alofony

/s/ bywa alweolo-palatal [ɕ] před [j] abo [i] za najwjetšich rěčnikow (ale je rozdźěle w rěči mjez Sewjernej Koreji a Južnej Koreji). Tak tež so stanje při strecxa frikatiwje a wšěch afrikatach. Na kóncu złóžki, /s/ změni do /t/ (Na př.: beoseot (버섯) 'agariko').

/h/ móže bywać bilabial [ɸ] před [o] abo [u], palatal [ç] před [j] abo [i], welar [X] před [ɯ], spěwny [ɦ] mjez spěwnymaj zwukomaj, a [h] druhdźe.

/p, t, ʨ, k/ bywaja spěwne [b, d, ʥ, g] mjez spěwnymaj zwukomaj.

/l/ bywa alweolarny frapeto [ɾ] mjez wokalomaj, a [l] abo [ɭ] na kóncu złóžki abo pola druheho /l/. Notuj, zo pisana na kónču zŀóžki 'ㄹ', hdyž slěduje wokal abo přechodowy zwuk  (to je, hdyž slědowace znamjo započina z 'ㅇ'), pućuje do slědowaceje złóžki a tak bywa [ɾ].

Tradicionelnje, /l/ njebě móžne při spočatku słowa. Wono so je zhubiło před [j], a hewak je bywało /n/. Tola, wliw zapadnych wupožčowanych słowow  je změnił tendencu, a nětko /l/ na spočatku słowa (najbóle w jendźelskich wupožčowanych słowach) so wurjekuje kaž swobodna warianta pak [ɾ] pak [l]. Tradicionalny zakaz /l/ na spočatku słowa je bywał morfologiske prawidło kotrež so mjenuje "spočatny zakoń" (두음법칙) w Južnej Koreji, kotrež so poćahuje na korejski wobsah słowa. Tajke słowa tež maja swój /l/ na spočatku słowa w Sewjernej Koreji.

Wšě ploziwy, afrikaty, a frikatiwy relasigxas [p̚, t̚, k̚] na kóncu słowa.

Plosiwne halty /p, t, k/ bywaja nazalne halty [m, n, ŋ] před nazalnymi haltami.

Prawopis w Hangulu njereflektuje tute asimilaciske prawidła wurjekowanja, ale pak zachowuje fundamentalnu zdźěla historisku morfologiju.

Rozdźěl mjez wurjekowanskich normow Sewjerneje Koreje a Južneje Koreje je wobchadźenje spočatneho [r], a spočatneho [n]. Na př.

* "dźěło" - sewjerny: rodong (로동), južny: nodong (노동)
* "stawizny, historija" - sewjerny: ryŏksa (력사), južny: yeoksa (역사)
* "žónski" - sewjerny: nyŏja (녀자), južny: yeoja (여자)

## Pismo
W Sewjernej Koreji so jenož Hangul wužiwa, mjeztym zo so w Južnej Koreji nimo toho tež Hanja wužiwa.

## Žórło
* Kauderwelsch 44, Koreanisch Wort für Wort, ISBN 978-3-89416-022-7
Bukwica

**Bukwica** je płód lěsneho buka. Wona je warianta nažki. Brune płody su třihranite a sedźa po dwěmaj w štyrilapatym płodowym kelušku (*Cupula*). Wona docpěje dołhosć wot 12 hač do 22 mm a wobsahuje jenož jedne symjo. Symjenja wobsahuja wolij, škrob a aleuron. Dla wutka cholina su tróšku jědojte. Bukwicy w nazymje dozrawja.

## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 130, pod hesłom **Bucheckern** 
* Schütt, Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Enzyklopädie der Laubbäume. Die große Enzyklopädie mit über 800 Farbfotos unter Mitwirkung von 30 Experten. ISBN 978-3-937872-39-1, strona 165, hesło *Fagus*, w kapitlu *Buchecker*
Taiwan

**Taiwan** abo **Formosa** (z portugalskeho *Ilha Formosa* - *Krasna kupa*) je kupa na wuchodźe Azije, w zapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma 23 milionow wobydlerjow a přestrjeń 35 980 km². Je hłowna a najwjetša kupa Chinskeje republiki.

## Wotkaz
Bazlik (ród)

**Bazlik** (*Ocimum*) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (*Lamiaceae*). Dalše serbske mjena su **bazilikowe zelo**, **bazilija** a **bazilik**. Najwažniša družina je bazlik (*Ocimum basilicum*).

## Wopis
Ród wobsahuje něhdźe 60 družinow. Družiny su jednolětne zela, trajne zela abo połkerki, kotrež su přećiwo zmjerzkej čućiwe. Přećiwostejne łopjena su zwjetša owalne. Małke kćenja so w pózdnim lěće jewja a steja we wjele mutličkach na kóncu kiješkow. 

## Rozšěrjenje
Pochadźeja z tropiskich regionow Azije a Afriki, ale nětko we wjele krajach plahuja.

## Družiny (wuběrk)

* *Ocimum albostellatum*
* *Ocimum americanum* (Syn.: *Ocimum canum*): ameriski bazlik.
* *Ocimum amicorum*
* *Ocimum angustifolium*
* *Ocimum basilicum* bazlik, tež bazilik.
* *Ocimum burchellianum*
* *Ocimum campechianum*: peruski bazlik.
* *Ocimum canescens*
* *Ocimum carnosum*
* *Ocimum centraliafricanum*
* *Ocimum circinatum*
* *Ocimum coddii*
* *Ocimum cufodontii*
* *Ocimum dambicola*
* *Ocimum decumbens*
* *Ocimum dhofarense*
* *Ocimum dolomiticola*
* *Ocimum ellenbeckii*
* *Ocimum ericoides*
* *Ocimum filamentosum*
* *Ocimum fimbriatum*
* *Ocimum fischeri*
* *Ocimum formosum*
* *Ocimum forsskaolii*
* *Ocimum fruticosum*
* *Ocimum grandiflorum*
* *Ocimum gratissimum*: štomowy bazlik, afriski bazlik.
* *Ocimum hasslerii*
* *Ocimum heckmannianum*
* *Ocimum hirsutissimum*
* *Ocimum irvinei*
* *Ocimum jamesii*
* *Ocimum keniense*
* *Ocimum kilimandscharicum*: kamferowy bazlik.
* *Ocimum labiatum*
* *Ocimum lamiifolium*
* *Ocimum masaiense*
* *Ocimum mearnsii*
* *Ocimum menthifolium*
* *Ocimum metallorum*
* *Ocimum micranthum*
* *Ocimum minimum*: grjekski bazlik, kerkowy bazlik.
* *Ocimum minutiflorum*
* *Ocimum mitwabense*
* *Ocimum monocotyloides*
* *Ocimum motjaneanum*
* *Ocimum natalense*
* *Ocimum neurophyllum*
* *Ocimum nudicaule*
* *Ocimum nummularia*
* *Ocimum obovatum*
* *Ocimum ovatum*
* *Ocimum pseudoserratum*
* *Ocimum pyramidatum*
* *Ocimum reclinatum*
* *Ocimum selloi*
* *Ocimum serpyllifolium*
* *Ocimum serratum*
* *Ocimum somaliense*
* *Ocimum spectabile*
* *Ocimum spicatum*
* *Ocimum tenuiflorum* ( Syn.: *Ocimum sanctum*): indiski bazlik, swjaty bazlik, Tulsi.
* *Ocimum transamazonicum*
* *Ocimum tubiforme*
* *Ocimum urundense*
* *Ocimum vandenbrandei*
* *Ocimum vanderystii*
* *Ocimum vihpyense*
* *Ocimum waterbergense*
* *Ocimum* × *africanum*
* *Ocimum* × *citriodorum*: limonowy bazlik.
* *Ocimum kilimandscharicum* × *basilicum*: Sortowe mjeno na př. 'African Blue'.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 603 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, strona 84, hesło *Basilienkraut* 

## Eksterne wotkazy

*Zapisk při Aluka. 
* Kew Checklist (Taksonomiska datowa banka).
Płónčik

**Płónčik** (*Acinos*) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae).

## Wopis
Družiny su jednolětne a drjewjane abo wjacelětne přecozelene rostliny. Wone jenož docpěwaja wysokosć wot něhdźe 20 cm a rosće kerkojće abo do šěrokosće.

Kćěja w srjedźišću lěta. Dwuhubkowe, rołkojte kćenja sedźa na zrunanych kłosach.

## Rozšěrjenje
Rostliny su w srjedźnej a južnej Europje a zapadnej Aziji rozšěrjene.

## Družiny (wuběrk)
Eksistuje něhdźe dźesać (hač 41) družinow w rodźe płónčik (*Acinos*, zdźěla najprjedy k rodej *Calamintha* ličene):
*Alpski płónčik (*Acinos alpinus*):
***Acinos alpinus* (L.) Moench subsp. *alpinus*
***Acinos alpinus* subsp. *majoranifolius* (Mill.) P.W.Ball
***Acinos alpinus* subsp. *meridionalis* (Nyman) P.W.Ball
* Skalny płónčik  (*Acinos arvensis*)
*Korsiski płónčik (*Acinos corsicus*)
*Rundblättriger płónčik (*Acinos rotundifolius*)
*Lubowonity płónčik (*Acinos suaveolens*)

## Nóžki


## Žórło
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 46 

## Eksterne wotkazy

* Lisćina družinow wot Flora europaea.
ArXiv

**arXiv**.org (mjenowany „**“) je dokumentowy serwer za preprinty z wobłukow fyziki, matematiki, informatiki a biologije.

## Stawizny
Hišće před nastaćom World Wide Weba je Paul Ginsparg w lěće 1991 na Los Alamos National Laboratory (LANL) z archiwowanjom fyzikowych nastawkow započał. Jeho serwer měješe fyzikarjam k spěšnemu wuměnjenju preprintow słužić. Druhe discipliny su počasu k tomu přišli. W běhu slědowacych 10 lět wuwiwaše so arxiv.org k sylnje frekwentowanej platformje z něhdźe 3000 nowo nahratymi dokumentami a štyrjomi milionami přistupow wob měsac (staw 2002). Tuchwilu so archiw na Cornell University wjedźe a swětodaloko špiheluje.

W lěće 2006 bu matematikar Grigori Perelman za dopokaz  Poincaréje hypotezy, kotryž bu jenož na arXiv-serwerje wozjewjeny, a nic&nbsp;– kaž je hewak z wašnjom&nbsp;– we fachowym časopisu, z Fields-medalju wuznamjenjeny. Perelman pak njeje wuznamjenjenje akceptował.

Dla spěšnosće mediuma internet so wozjewjenki w přiběracej měrje online na arXivje město we wotpowědnych ćišćerskich publikacijach čitaja.

## System
Wozjewjenja so bjez posudźenja k archiwowanju akceptuja. Wot lěta 2004 pak je wotkładowanje nastawkow na systemje jenož hišće móžne, jeli so to wot hižo etablěrowaneho awtora přizwoluje (*endorsement*) abo jeli so ličak dowěry hódneje domejny wužiwa. Tutón zadźěwk bu nuzny, zo by spam abo hrube přestupjenja prawidłow wědomostneho publikowanja wobešło. Wudźeržowanske kóšty za arXiv su skrótšenja etata dla poćeženje za Cornell University Library. Tohodla poprosy wona w januarje 2010 tajke institucije, kotrychž wědomostnicy ekstensiwnje arXiv-dokumenty sćahuja, wo dobrowólnu financielnu podpěru. Tutón koncept njezměni wězo ničo na nałožowanju principa Open-Access: čitarjo a tež awtorojo móžeja składowanje dokumentow na arXivje tež nadal darmo wužiwać.

## Žórło


## Eksterne wotkazy
* arXiv.org 
* de.arxiv.org – Špihelowy serwer w Němskej
* Wužiwarski powjerch za arXiv – Fokus na matematiski dźěl 

## Hlej tež
* Fachowa datowa banka
Sewjerny oposum

**Sewjerny oposum** (*Didelphis virginiana*) je zwěrjo ze swójby měchawicow (*Didelphidae*).

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Čorna aronija

**Čorna aronija** (*Aronia melanocarpa*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Rostlina je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 2 m a je pjelsćojtej aronoji *Aronia arbutifolia* nastupajo lisćo a kćenja jara podobna, při čimž so spočatne kosmy skoro zhubja. Lisćo so mjenje błyšća.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija (wot julija hač do awgusta). Kćenja su dwusplažne.

Kćenja so wot insektow wopróšuja.

### Płody a symjenja
Zrałe jahody su čorne a błyšćace. Wone skoro po zrałoće w nazymje wotpadnu. Płody najěr słódkojće słodźa.
 
Symjenja wot oktobra hač do decembra zrawja.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow Ameriki domjaca.

## Kulturnej formje
Znatej kulturnej formje stej *Nero* a *Viking*.

## Wužiwanje
Płody so za zhotowanje želeja, marmelady, brěčki, wina a likera wužiwaja.

## Wědomostne mjeno
Prěni dźěl wědomostneho mjena *Arónia* pochadźa z grjekskeho słowa *αρωνια* (arōnía) „myšpla“, kotrež słuša k słowu *αρια* (aría) „mučnica“. Tute mjeno so je na ród ze sewjerneje Ameriki přenjesene.

Druhi dźěl wědomostneho mjeno *melanocarpa* (musce *melanocárpus*) „čornopłodowy“ pochadźa z grjekskeho słowa *μελαγκαρπος* (melágkarpos), kotrež słuša k słowomaj *μελας* (mélas) „čorny“ a *καρπος* (karpós) „płód“.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 105 
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 166 

## Eksterne wotkazy

* Zapisk při GRIN 
* Zapisk při Plants for a future 
* Nastawk při ''apfelbeere.org''
Pjelsćojta aronija

**Pjelsćojta aronija** (*Aronia arbutifolia*, němsce *Filzige Apfelbeere*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis
Pjelsćojta aronija je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač do 2 (3) m.

Wurostki su zrunane a docpěja wulkosć wot hač do 2 m.

### Łopjena
Wuske łopjena su owalne, eliptiske abo wopak jejkojte, sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot 2 hač do 8 cm. Jich delnje boki su pjelsćojće kosmate, mjeztym zo hornje boki su błyšćace.

Jich nazymske barbjenje je swětłočerwjene.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do junija. Běłe, rědko swětłoróžojte kćenja su dwusplažne a docpěja přeměr wot něhdźe 1 cm a steja po 10 hač po 20 we wotškitarskich pakićach. Jich stołpiki a keluškowe łopješka su pjelsćojće kosmate. Próšniki su čerwjene.

Kćenja so wot insektow wopróšuja.

### Płody a symjenja
Płody su swětłočerwjene, jahodojte jabłukowe płody a docpěja přeměr wot hač do 7 mm. Płody su jědźne, ale jenož małko słódne.

Symjenja wot oktobra hač do decembra zrawja.

## Stejnišćo
Rostlina je njenaročna a zmjerzkokruta.

## Rozšěrjenje
Pochadźa ze sewjerowuchodneje Ameriki.

## Žórła
* *Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts*, 2006, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 105 
* Mayer, Schwegler: *Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze*, 2008, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 166 

## Eksterne wotkazy

* Zapisk při GRIN 
* Zapisk při Plants for a future
Andra Pradeš

**Andra Pradeš** (Telugu: ఆంధ్ర ప్రదేశ్, *Andhra Pradesh*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 82,4 miliony wobydlerjow a přestrjeń wot 275.045 km², potajkim 300 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Hyderabad. Andra Pradeš ma Telugu jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Urdu (8,6%) a Hindi (3,2%) rěči.

Je štwórty najwjetši stat Indiskeje a mjezuje z Tamil Nadu na juhu, Karnataku na zapadźe, Maharaštru na sewjerozapadźe, Čatisgarom na sewjeru a Orisu na sewjerowuchodźe. Na wuchodźe je pobrjóh Bengalskeho zaliwa přirodna hranica.

## Wobrazy

|
Dataja:CharminarII.JPG|Islamska architektura w Hyderabadźe
Dataja:Fishermen at Visakhapatnam beach.jpg|Rybarjo při Bengalskim zaliwje
Dataja:The Penna near Gandikota.jpg|Rěka Pennar
Dataja:India village musicians.jpg|Wjesne muzikanća – hokaty křiž je stare indiske znamjo


## Wotkazy

* Webstrony knježerstwa Andra Pradeša (jendźelsce)
* K stawiznam (jendźelce)
Wukranćicy

**Wukranćicy** () su sydlišćo w Hornjej Łužicy a wot lěta 1996 měšćanski dźěl Biskopic.

## Geografija
Sydlišćo leži na juhozapad wot centra Biskopic, blisko zwjazkoweju dróhow 6 a 98 a při železniskej čarje z Drježdźan do Zhorjelca.

## Stawizny

Prěnje historiske naspomnjenje jako *Uikerisdorf*  pochadźa z lěta 1226.

## Žórła


## Wotkaz
Hupak

**Hupak** (*Upupa epops*) je ptačk ze swójby (*Upupidae*).

## Wopis
Hupak docpěje wulkosć wot něhdźe drózna, wot 26 hač do 28 cm.

Jeho pjerjo je sylnje blakate a cymtoróžojće barbjene. Njese statnu chochoł.

Wobaj splahaj samsnje wupadatej.

Syda předewšěm w juhowuchodźe Europy, we wotewrjenym lěsnym kraju, w plantažach a na kromach městnow. Přezymuje předewšěm w Africe.

## Nóžki


## Žórła
* Chris Kightley, Steve Madge, Dave Nurney: Taschenführer Vögel, Alle Arten Mitteleuropas, ISBN 3-405-15320-4, strona 179 

## Eksterne wotkazy
Bihar

**Bihar** (Hindi: बिहार) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 96,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 94.163 km², potajkim wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Patna, starodawny Pataliputra. Bihar ma Hindi a Urdu jako zarjadniskej rěči, ale tam so tež Maithili (14,3%) rěči.

Je jedyn najchudšich statow Indiskeje a mjezuje z Nepalom na sewjeru, Zapadnej Bengalskej na wuchodźe, Dźarkandom na juhu a Utarpradešom na zapadźe. Přez Bihar běži rěka Ganges.

## Zaćišće

Dataja:Mahabodhitemple.jpg|Buddhistiska swjatnica „Mahabodi“ w Bodhgaya, najwažniše putniske městno buddhizma w Indiskej
Dataja:Gandhi Setu Bridge in Patna, India.jpg|Móst přez Ganges w Biharskej stolicy Patna


## Eksterne wotkazy

* Webstrony Biharskeho knježerstwa (jendźelsce)
Nowe Město

**Nowe Město** je pomjenowanje:

* wsy w gmejnje Sprjewiny Doł w Budyskim wokrjesu, hlej Nowe Město/Sprjewja (němsce *Neustadt/Spree*)
* wsy w gmejnje Pančicy-Kukow w Budyskim wokrjesu, hlej Nowe Městačko (němsce *Neustädtel*)
* měšćanskeho dźěla Budyšina, kotrež mjenuje so dźensa *Zapadne předměsto*
Thunbergia natalensis

*Thunbergia natalensis* je rostlina ze swójby akantusowych rostlinow (*Acanthaceae*).

## Wopis
Rostlina je mjechkodrjewany kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot hač do 1 m. Wón njeje zymokruty.

W swojej domiznje kćěje po cyłym lěću. Kćenja su swětłomódre.

## Rozšěrjenje
Pochadźa z južneje Afriki.

## Žórło
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 902
Orbea

**Orbea** (syn. *Stultitia* (Phillips) Phillips, *Orbeanthus*, *Orbeopsis*, *Pachycymbium*, *Angolluma*) je ród ze swójby łastojčnikowych rostlinow (*Asclepiadoideae*) znutřka swójby (*Apocynaceae*).

## Systematika
Po rewiziji roda z lěta Jahr 2002 wot juhoafriskeho botanikarja P.V. Bruyns bu prjedy samostatne rody *Orbeanthus*, *Orbeopsis*, *Pachycymbium* a *Angolluma* do *Orbea* zarjadowane. Za družinu *Orbea prognatha* so nowy monotypiski ród, *[[Ballyanthus]]*, nominuje a družina do toho zakombinuje.

Ród *Orbea* wobsahuje nětko 56 družinow. Tu wuběrk:

* *[[Orbea ciliata]]* (Thunb.) L.C.Leach (Syn.: *Diplocyatha ciliata* (Thunb.) N.E.Br., *Stapelia ciliata* Thunb.) 
* *[[Orbea decaisneana]]* (Lemaire) Bruyns
* *[[Orbea dummeri]]* (N.E.Br.) Bruyns (Syn.: *Caralluma dummeri* (N.E.Br.) A.C.White & B.Sloane, *Stapelia dummeri* N.E.Br.) 
* *[[Orbea lutea]]* (N.E.Br.) Bruyns: 
** *Orbea lutea* subsp. *lutea* (Syn.: *Caralluma lutea* N.E.Br., *Orbeopsis lutea* (N.E.Br.) L.C.Leach) 
** *Orbea lutea* subsp. *vaga* (N.E.Br.) Bruyns (Syn.: *Caralluma nebrownii* A. Berger, *Orbeopsis lutea* subsp. *vaga* (N.E.Br.) L.C.Leach, *Stapelia vaga* N.E.Br.)
* *[[Orbea semota]]* (N.E.Br.) L.C.Leach: 
** *Orbea semota* subsp. *orientalis* Bruyns 
** *Orbea semota* subsp. *semota* (Syn.: *Stapelia semota* N.E.Br.)
* *[[Orbea tapscottii]]* (Verdoorn) L.C.Leach (Syn.: *Stultitia tapscottii* (Verdoorn) E.Phillips, *Stapelia tapscottii* Verdoorn)
* *[[Orbea tataica]]*
* Wšědna sćerbinka (*Orbea variegata* (L.) Haw. (Syn.: *Stapelia atrata* Tod., *Stapelia ciliolulata* Tod. ex Rüst, *Stapelia clypeata* Donn ex Jacq., *Stapelia planiflora* Jacq., *Stapelia rugosa* Donn ex Jacq., *Stapelia variegata* L.)
* *[[Orbea wilsonii]]* (P.R.O.Bally) Bruyns

## Nóžki


## Eksterne wotkazy
Čatisgar

**Čatisgar** (Hindi: छत्तीसगढ़, *Chhattisgarh*, po słowje: „šěsćatřiceći twjerdźiznow“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 20,8 milionow wobydlerjow a přestrjeń 135.000 km², potajkim 154 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Raipur. Čatisgar ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Gondi (4,3%) a Oriya (3,9%) rěči.

Zwjazkowy stat běše hač do 2000 dźěl stata Madja Pradeš a mjezuje z Utarpradešom a Dźarkandom na sewjeru, Orisu na wuchodźe, Andrapradešom na juhu, Maharaštru na juhozapadźe a Madjapradešom na sewjerozapadźe. Čatisgarowa krajina je horata a zalěsnjena.

## Eksterne wotkazy

* Webstrony Čatisgaroweho knježerstwa (jendźelsce)
Gudźarat

**Gudźarat** (Gudźarati: ગુજરાત, *Gujarat*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 56,8 milionow wobydlerjow na přestrjeń 196.042 km², potajkim 290 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je po indiskim swobodniku Mahatma Gandhi pomjenowany Gandhinagar, najwjetše město pak Ahmedabad. Gudźarat ma indoeuropski Gudźarati jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Bhili (4,8%), Hindi (4,7%) a wjele druhich rěčow rěči.

Stat mjezuje z Radźastanom na sewjeru, Madjapradešom na wuchodźe, Maharaštru na juhowuchodźe, kaž tež z Pakistanom na sewjerozapadźe. Na juhu a zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica.

## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Gudźarata (jendźelsce)
* Ke kraju a ludu, Eric Töpfer na suedasien.info (němsce)
Arunačal Pradeš

**Arunačal Pradeš** (Hindi: अरुणाचल प्रदेश, *Arunachal Pradesh*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 1,3 miliony wobydlerjow a přestrjeń wot 83.743 km², potajkim jenož 15 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Itanagar. Arunačal Pradeš ma jendźelšćinu jako jeničku zarjadnisku rěč, dokelž so tam wjele wšelakich rěčow rěči.

Leži na južnej skłoninje Himalaje a mjezuje z Chinu na sewjeru, Burmu na juhowuchodźe, Nagalandom a Asamom na juhu, kaž tež Bhutanom na zapadźe.

W zapadnym dźělu namaka so znaty buddhistiski klóšter Tawang.

## Zaćišće

Mountains_of_Arunachal_Pradesh.jpg|W horach Himalaje
SevenSisterStates.svg|Karta sewjerowuchodnych statow Indiskeje


## Wotkazaj

* Webstrony knježerstwa Arunačal Pradeša (jendźelsce)
Asam

**Asam** (Asamisce: অসম) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 29,2 milionaj wobydlerjow a přestrjeń wot 78.438 km², potajkim 372 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Dispur, hačrunjež Guwahati je najwjetše město. Asam ma Asamisce jako jeničku zarjadnisku rěč, ale Bengalsce a Bodo płaćitaj jako oficielnej regionalnej rěči. W horach so wjele druhich rěčow wužiwa.

Asam leži w runinje rěki Bramaputra južnje Himalaje a mjezuje z Bhutanom a Arunačal Pradeš na sewjeru, Nagalandom, Manipurom a Mizoramom na wuchodźe, Tripuru a Bangladešom na juhu, Megalaju na juhozapadźe, kaž tež Zapadnej Bengalskej na zapadźe.

Asam je swojeho čorneho čaja dla swětodaloko znaty.

## Wobrazy

|
Dataja:Guwahati citysky.jpg|Guwahati – najwjetše Asamske město
Dataja:Hanging bridge from bottom.jpg|Wisaty móst přez rěku Manas
Dataja:Tea garden in dooars.jpg|Čajowa plantaža
Dataja:Rhino on the move.jpg|Nosorohač w narodnym parku Kaziranga


## Wotkazaj

* Webstrony Asamskeho knježerstwa (jendźelsce)
Himačal Pradeš

**Himačal Pradeš** (Hindi: हिमाचल प्रदेश, *Himachal Pradesh*, po słowje: „Kraj Himalaje“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 6,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 55.673 km², potajkim 120 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Shimla. Himačal Pradeš ma Hindišćinu jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Pandźabi (6,0%) rěči.

Stat leži w Himalaji a mjezuje z Dźamu a Kašmirom na sewjeru, Chinu na wuchodźe, Utarančalom na juhowuchodźe, Harjanu na juhu a Pandźabom na zapadźe. W zwjazkowym staće so tež McLeodGanj, sydło Dalai Lama, namaka.

## Zaćišće

Dataja:Shimla in August.jpg|Shimla - něhdyša britiska „Hill Station“ a dźensniša stolica zwjazkoweho stata
Dataja:Stupas at mcleod ganj below tsuglag khang.JPG|McLeodGanj - eksilna domizna Dalai Lama
Dataja:Himalayas, Manali.jpg|Himalaja blisko města Manali
Dataja:Traffic jam on road to Rohtang Pass.jpg|Hórska dróha z Himačalpradeša do Ladakha


## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Himačal Pradeša (jendźelsce)
Harjana

**Harjana** (Hindi: हरियाणा, *Haryana*) je wot lěta 1966 zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 24,4 miliony wobydlerjow a přestrjeń wot 44.212 km², tuž 552 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Čandigar. Harjana ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Pandźabi (10,6%) rěči.

Stat leži blisko Delhija a mjezuje z Pandźabom a Himačalpradešom na sewjeru, Utarpradešom a Delhi na wuchodźe, kaž tež z Radźastanom na zapadźe.

## Wotkazaj

* Webstrony knježerstwa Harjany (jendźelsce)
Dźarkand

**Dźarkand** (Hindi: झारखंड, *Jharkhand*) je wot lěta 2000 zwjazkowy stat Indiskeje a bě do toho dźěl Bihara. Ma 30,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 79.722 km², potajkim 383 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Ranchi. Dźarkand ma Hindišćinu jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Santali (10,7%), Bengali (9,7%), Urdu (8,6%) a wjele druhich rěčow rěči. Wjace hač stwórć wobydlerjow su Adivasi (prawobydlerja).

Zwjazkowy stat mjezuje z Biharom na sewjeru, Zapadnej Bengalskej na wuchodźe, Orisu na juhu, kaž tež z Čatisgarom a Utarpradešom na zapadźe. 

## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Dźarkanda (jendźelsce)
* Nastawk wo Dźarkandźe na suedasien.info (němsce)
Karnataka

**Karnataka** (Kannada: ಕರ್ನಾಟಕ) je wot lěta 1956 zwjazkowy stat w juhu Indiskeje. Ma 57,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 191.791 km², potajkim wjace hač 300 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Bengaluru (tež *Bangalore*), jedyn indiskich centrow informaciskeje technologije. Karnataka ma drawidsku rěč Kannada jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Urdu (10,5%), Telugu (7,0%) a wjele druhich rěčow rěči.

Tropiski stat mjezuje z Gowu na sewjerozapadźe, Maharaštru na sewjeru, Andrapradešom na wuchodźe, Tamil Nadu na juhowuchodźe a Keralu na juhozapadźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica.

## Zaćišće

Dataja:Jog Roarer.JPG|Jog Falls - najwyše wodopady Indiskeje 
Dataja:Hampi 0009.jpg|Rozpadanki starožitneho wulkoměsta Vijayanagar (Hampi)
Dataja:OmBeach Topview.jpg|Při Arabskim morju


## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Karnataki (jendźelsce)
* Informacije za turistow (jendźelce)
Radźastan

**Radźastan** (Hindi: राजस्थान, *Rajasthan*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 65,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 342.239 km², potajkim 191 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Jaipur. Radźastan ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Bhili (4,6%), Pandźabi (2%) a wjele dalšich rěčow rěči.

Je najwjetši stat Indiskeje a mjezuje z Pandźabom a Harjanu na sewjeru, Utarpradešom na wuchodźe, Madjapradešom na juhowuchodźe, Gudźaratom na juhozapadźe, kaž tež z Pakistanom na zapadźe. W zapadnym dźělu Radźastana so pusćina Thar namaka.

Radźastan je z městami Jaipur, Jodhpur, Udaipur, Jaisalmer a Bikaner a jich palastami jedyn z najwažnišich turistiskich cilow Indiskeje.

## Zaćišće

Dataja:Pushkar.jpg|Město Puškar na mjezy pusćiny Thar
Dataja:Jodhpur 5174663-66.jpg|„Módre město“ Jodhpur
Dataja:Thar_Desert_Sunset_Rajasthan_India.jpg|W pusćinje Thar
Dataja:Closeup_of_the_Hawa_Mahal_in_Jaipur,_India.jpg|Hawa Mahal („Palast wětřikow“) w Jaipurje


## Eksterne wotkazy

* Webstrony knježerstwa Radźastana (jendźelsce)
Sikim

**Sikim** (Nepali: सिक्किम, *Sikkim*) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 640.000 wobydlerjow a přestrjeń 7.096nbsp;km², potajkim jenož 90 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Gangtok. Sikim ma nepalšćinu, Bhutia, Lepcha a Limbu jako zarjadniske rěče, ale tam so tež hindišćina, Sherpa a wjele małych rěčow rěča.

Je po přestrjeni druhi najmjeńši stat Indiskeje, leži w horach Himalaje a mjezuje z Tibetom (China) na sewjeru a wuchodźe, Bhutanom na juhowuchodźe, Zapadnej Bengalskej na juhu a Nepalom na zapadźe.

W sewjerozapadnym dźělu Sikima leži Kangčendźonga (8586 m), třeća najwyša hora na zemi.

## Zaćišće

Dataja:Sikkim Gangtok.jpg|Sikimska stolica Gangtok
Dataja:Vista del lago Tsomgo (Sikkim, la India) en abril.jpg|Jězor Tsomgo (Čangu) blisko chinskeje hranicy
Dataja:Entrance to Pemangytse Gompa.jpg|Pemayangtse - jedyn z najwažnišich klóštrow Sikima
Dataja:Kangchenjunga.JPG|Kangčendźonga - třeća najwyša hora swěta


## Wotkazy

* Webstrony Sikimskeho knježerstwa (jendźelsce)
Smoliny

**Smoliny** ( *Harz*) su srjedźne horiny w Němskej a najwyše horiny w sewjernym dźělu kraja. Namakaja so w Delnjej Sakskej, Saksko-Anhaltskej a Durinskej. Najwyša hora Smolinow je Brocken (1.141 m). Wulki dźěl horinow je jako narodny park škitany.

Z geologiskeho wida su Smoliny přełamoškrutowe horiny.

## Žórła


## Wotkaz
Senftenberg

**Senftenberg** je:
* němske mjeno města Zły Komorow w Braniborskej
* gmejna w Awstriskej, hlej Senftenberg (Awstriska)
* němske mjeno města Žamberk w Čěskej
Zwjazkowa awtodróha 4

**Zwjazkowa awtodróha 4** ( *Bundesautobahn 4*, skrótka *BAB 4* abo jenož *A 4*) je awtodróha w Němskej. Běži wot nižozemskeje hranicy pola Aachena přez Sewjerorynsko-Westfalsku (Köln), Hessensku, Durinsku (Jarobrod, Jena) a Saksku (Kamjenica, Drježdźany, Budyšin) hač do hranicy Pólskeje pola Zhorjelca. Cyłkowna dołhota je 583 kilometrow.

W serbskej kónčinje ma awtodróha šěsć wotjězdow: Porchow (87), Horni Wujezd (88a), Słona Boršć (88b), Budyšin-zapad (89), Budyšin-wuchod (90) a Wóspork (91).

## Wotkazaj

* ''Stawizny A 4'' na autobahn-online.de