open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reichenbach

**Reichenbach** je mjeno wjacorych sydlišćow w Němskej a Awstriskej, mjez druhim tuteju městow:

* *Reichenbach im Vogtland* w Bohotskim wokrjesu, hlej Reichenbach (Bohotska)
* *Reichenbach/O.L.* w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Rychbach
Schöneck

**Schöneck** je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 18 kilometrow juhowuchodnje Pławna w zapadnych Rudnych horinach a ma něhdźe 3.000 wobydlerjow. Leži 700 metrow nad mórskej hładźinu a je tuž najwyše ležace město Bohotskeje. Dla swojeho połoženja a rozšěrjenych lěsow we wokolinje je Schöneck wot lěta 1962 statnje připóznate wočerstwjenišćo a nimo toho woblubowane stejišćo zymskeho sporta. Na měšćanskim teritoriju wužórli so Šwikawska Modłej.

Wobsydlenje města a hrodu *Schöneck* zahaji so prawdźepodobnje mjez 1180 a 1200. W lěće 1225 naspomni so *Albertus de Schoenegge* jako wobsedźer hrodu a zdobom prěni raz sydlišćo same. W lěće 1370 dósta Schöneck, kotryž steješe mjeztym pod čěskim knjejstwom, wot kejžora Korle IV. měšćanske prawa. 1422 přeńdźe město do wobsydstwa Wettinow a tuž do Sakskeje.


Schöneck-Vogtland Rathaus.jpg|Radnica
Schoeneck vogtland.jpg|Napohlad města
Bahnhof Schöneck (Vogtl) (3).jpg|Dwórnišćo


## Žórła


## Wotkazaj

*
Reichenbach (Bohotska)

**Reichenbach** je sakske wulke wokrjesne město w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 19 kilometrow sewjerowuchodnje Pławna a 16 kilometrow juhozapadnje Šwikawy při durinskej hranicy ma něhdźe 21.000 wobydlerjow.

Jadro pozdźišeho města bě serbska wjeska při rěčce Raumbach. W lěće 1085 woswjeći Naumburgski biskop Günther I. z Wettina tu w běhu němskeje kolonizacije drjewjanu cyrkej, kotraž bu pak po 1100 wot pohanskich Serbow zničena a hakle 1140 znowa natwarjena. Městno w dolinje pod hrodom *Mylau* wuwiwaše so z dalšim přićahom frankowskich sydlerjow spěšnje k małemu městu, kotrež so w lěće 1212 prěni raz jako *Richenbach* naspomni. Wokoło 1240 dósta měšćanske prawa. W nalěću 1430 zničichu Husitojo městačko nimale dospołnje. Po Třicećilětnej wójnje wuwiwaše so sukelnistwo w Reichenbachu. 1846 bu železniski wobchad do Lipska zahajeny.

Při gmejnskej hranicy mjez Reichenbachom a Netzschkauwom steji znaty železniski móst přez Göltzsch *(Göltzschtalbrücke)*, najwjetši cyhelowy móst na swěće.


Reichenbach - Peter Paul church 2009 1 (aka).jpg|Měšćanska cyrkej swj. Pětra a Pawoła
Reichenbach Vogtland Rathaus.jpg|Radnica
Ansicht Reichenbach um 1850.jpg|Město wokoło 1860
Göltzschtalbrücke 2012.jpg|Železniski móst *Göltzschtalbrücke*


## Žórła


## Wotkazaj

*
Wolešnica (Bohotska)

**Wolešnica** ( *Oelsnitz/Vogtl.*) je sakske wulke wokrjesne město w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so dźewjeć kilometrow južnje Pławna při awtodróze A 72 a ma něhdźe 10.000 wobydlerjow. Přez Wolešnicu běži Běły Halštrow.

Sydlišćo je serbskeho pochada a bu prěni raz w lěće 1200 we wopismje naspomnjene. Wot 1232 do 1248 natwari so Hród Voigtsberg a wot 1327 do 1356 bu městačko po planje wutwarjene. W lěće 1357 přeńdźe město z wobsydstwa bohotow z Pławna do wettinskeje Sakskeje.

Hižo w 14. lětstotku wuwiwaše so Wolešnica k jednomu ze srjedźišćow sukelnistwa a hórnistwa w regionje.


Oelsnitz-Vogtl - market 2009 (aka).jpg|Torhošćo
Oelsnitz i.V. von Osten 2009.jpg|Napohlad města z wuchoda
Oelsnitz i.V. Schloss Voigtsberg Süd 2008.jpg|Hród Voigtsberg
ZoephlischesHausOelsnitz.jpg|Jedna z najstaršich chěžow w měsće


## Žórła


## Wotkazaj

*
Alexander Van der Bellen

**Alexander Van der Bellen** (* 18. januara 1944 we Wienje) je awstriski hospodarski wědomostnik a politikar Zelenych. Při prezidentowych wólbach w Awstriskej dnja 4. decembra 2016 doby wón 53 % hłosow a je tuž wot 26. januara 2017 zwjazkowy prezident Awstriskeje.

Wot 1976 hač do 1990tych lět bě Van der Bellen uniwersitny profesor hospodarskich wědomosćow w Innsbrucku a Wienje. Wot 1997 do 2008 bě zwjazkowy rěčnik awstriskich Zelenych a wot 1999 do 2008 zdobom frakciski předsyda *(Klubobmann)* swojeje strony w awstriskim parlamenće. Wot 2012 do 2015 bě čłon Wienskeje gmejnskeje rady. 2016 kandidowaše oficielnje jako njewotwisny kandidat při prezidentowych wólbach.

Van der Bellen je k druhemu razej woženjeny a ma z prěnjeho mandźelstwa dweju synow.

## Wotkazaj

*
Aue-Bad Schlema

**Aue-Bad Schlema** je sakske wulke wokrjesne město w Rudnohórskim wokrjesu. Štwórte najwjetše město wokrjesa nadeńdźe so dwaceći kilometrow juhowuchodnje Šwikawy a třiceći kilometrow juhozapadnje Kamjenicy při wuliwje rěčki Schwarzwasser do Šwikawskeje Modłeje a ma něhdźe 20.000 wobydlerjow. 2019 zjednoći so město Aue z gmejnu Bad Schlema.

W kejžorskim wopismje dnja 7. meje 1173 wopodstatni so załoženje awgustinskeje propstownje při Modłeji, kotrež płaći jako jadro pozdźišeho města. Tute so pak hakle 1460/62 prěni raz naspomni. W 16. a 17. lětstotku wuwiwaše so městačko we hłubokej kótlinje Šwikawskeje Modłeje po wotkrywanju bohatych łožišćow cyna, slěbra a kobalta k wažnemu stejišću sakskeho hórnistwa. W 19. lětstotku přidružištej so mašinotwar a tekstilna industrija.

Nadregionalnje znate je koparske towarstwo FC Erzgebirge Aue, kotrež hraje w druhej zwjazkowej lize.


Aue Panorama mit Nummern.jpg|Napohlad města
Aue Dilich.jpg|Aue za čas Třicećilětneje wójny
2007 Aue Wettiner Platz1.jpg|Při Wettinskim naměsće w nutřkownym měsće
08-10-7 Aue Wettinerstr 2.JPG|Wettinska dróha


## Politika
Aue-Bad Schlema słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 14 (Rudne hory 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Marienberg

**Marienberg** je sakske wulke wokrjesne město w Rudnohórskim wokrjesu. Druhe najwjetše město wokrjesa nadeńdźe so w srjedźnych Rudnych horinach 27 kilometrow juhowuchodnje Kamjenicy blisko čěskeje hranicy a ma něhdźe 17.000 wobydlerjow. Měšćanski teritorij mjezuje na juhowuchodźe z Čěskej.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1323 jako *daz dorf Sletyn* („wjeska Sletyn“). W lěće 1521 – po wotkrywanju wulkich łožišćow slěbra we wokolinje – załoži so na městnje tuteje wjeski hórnistwowe město Marienberg.

## Geografija
Městačko leži w Rudnych horinach we wysokosćach mjez 460 a 899,4 metrow nad mórskej hładźinu. Najwyša hora w Marienbergu je Hirtstein (889,8 metrow). Přez Marienberg běžitej rěce Flöha a Schwarze Pockau. 

Na čěskim boku leža gmejny Hora Svatého Šebestiána a Kalek w juhowuchodźe. Susodne gmejny w Sakskej su Pockau-Lengefeld w sewjeru, Olbernhau we wuchodźe, Jöhstadt w juhu, Mildenau w juhozapadźe, Großrückerswalde a Wolkenstein w zapadźe.


Marienberg Zschopauer Straße und St. Marien.jpg|Nutřkowne město z měšćanskej cyrkwju St. Marien
RathausMarienberg.jpg|Radnica
Marienberg Zschopauer Tor (04).jpg|Měšćanska murja při Sapawskich wrotach
Marienberg Bergmagazin (07).JPG|Něhdyši *hórski magacin*, dźensa Rudnohórski muzej


## Politika
Marienberg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 17 (Rudne hory 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Rodewisch

**Rodewisch** je sakske městačko na wuchodźe Bohotskeho wokrjesa. Nadeńdźe so sewjernje Auerbacha a něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Pławna při rěce Göltzsch a ma něhdźe 6.500 wobydlerjow.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1411 jako *Redewisch*. Hižo w druhej połojcy nasta pak wodowy hród *Göltzsch* při rěce. Měšćanske prawa dósta Rodewisch hakle dnja 8. meje 1924.

W lěće 1893 załoži so krajna chorownja za duchachorych, kotraž rěka wot 1990 *Sakska chorownja za psychiatriju a neurologiju*.


Rodewisch Vogtl 007.JPG|Hrodowa kupa
Rodewisch Vogtl 001.JPG|Wrota při Hrodowej kupje
Außenansicht Gerontopsychiatrie B4.JPG|Fachowa klinika za psychiatriju
Rodewisch Bahnhof und Umgebung 4.jpg


## Žórła


## Wotkazaj

*
Schneeberg

**Schneeberg** je sakske město w Rudnohórskim wokrjesu. Pjate najwjetše město wokrjesa nadeńdźe so 17 kilometrow juhowuchodnje Šwikawy a tři kilometry zapadnje města Aue při rěčce Schlema, lěwym přitoku Šwikawskeje Modłeje, a ma něhdźe 15.000 wobydlerjow. Schneeberg leži w hornim dźělu zapadnych Rudnych horinach na 470 metrow wysokej horje *Schneeberg*, wot kotrejež dósta swoje mjeno.

Sydlišćo załoži so po wotkrywanju wulkich łožišćow slěbra, cyna a kopora we wokolinje dnja 6. februara 1471. Wot 16. lětstotka wudobywachu w Schneebergu tež kobalt a bismut. Hižo 1453 běchu so naspomnili podkopki *uff dem Sneberge bie Zcwickau* („na Sněžniku pola Šwikawy“). Kónc 19. lětstotka běchu łožišća wučerpane, tak zo zhubi Schneeberg nachwilnje swój wuznam jako hórnistwowe stejišćo. Nowy rozkćěw wuskutkowaše wudobywanje urana po Druhej swětowej wójnje přez SAG Wismut.


Schneeberg Erzgebirge.jpg|Město z cyrkwju St. Wolfgang
Schneeberg-1650-Merian.jpg|Schneeberg wokoło 1650
Schneeberg marketplace with townhall (aka).jpg|Torhošćo
Schneeberg townhall (aka).jpg|Radnica


## Politika
Schneeberg słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 14 (Rudne hory 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 164 (Rudne hory I).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Złoto

**Złoto** je chemiski element ze symbolom **Au** a rjadowej ličbu 79. Wone słuša k přechodnym metalam. W periodowym systemje steji złoto w šestej periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupinje 11) resp. koporowej skupinje. Elementowy symbol Au je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa *aurum* za „złoto“. Złoto je jedyn z drohometalow a słuša hromadźe z koporom k pisanym metalam.

Mjechke a derje formujomny kow wužiwa so hižo lěttysacy dołho za rituelne graty a debiznu kaž tež wot 6.&nbsp;lětstotka do Chrystusa we formje pjenjezow jako płaćidło.

Najwažniše złoto produkowace kraje su China, Awstralska, Ruska (předewšěm Sibirska), Zjednoćene staty, Kanada a Južna Afrika.

## Wotkaz
Kopor

**Kopor** je chemiski element ze symbolom **Cu** a rjadowej ličbu 29. Wone słuša k přechodnym metalam a steji w periodowym systemje w štwórtej periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupinje 11), tak mjenowanej koporowej skupinje. Elementowy symbol Cu je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa *cuprum* za „kopor“. Tute mjeno so na kupu Cypernsku poćahuje, hdźež wudobywachu w starowěku kopor. Slěbro je jedyn z drohometalow.

Kopor je poměrnje mjechki a derje formujomny ćežkometal, a k tomu wuběrny powod miliny a ćopłoty, čehoždla hodźi so derje wužiwać za kable. Nimo toho słuša k wonym kowam, z kotrychž so pjenjezy produkuja.

Čłowjek wužiwaše kopor hižo před 10.000 lětami nimo slěbra, złota a cyna jako jedyn z prěnich kowow. Doba jeho rozšěrjeneho wužiwanja mjenuje so tohodla tež koporowa doba (5. do 3. lěttysac do Chrystusa).

Najwažniše kopor produkowace kraje běchu w lěće 2013 Chilska (5700 kilotonow), China (1650 kt), Peru (1300 kt), Zjednoćene staty (1200 kt) a Awstralska (990 kt). W Europje su najwuznamne kraje Pólska, Portugalska a Šwedska.

## Žórła


## Wotkaz
Cu

**Cu** je mjez druhim

* elementowy symbol kopora
* Top-Level-domain (TLD) Kuby
* rěčny kod starocyrkwinosłowjanšćiny
Cynk

**Cynk** je chemiski element ze symbolom **Zn** a rjadowej ličbu 30. Wone słuša k přechodnym metalam a steji w periodowym systemje w štwórtej periodźe a druhej pódlanskej skupinje (skupinje 12), tak mjenowanej cynkowej skupinje, ke kotrejž słušeja nimo toho tež kadmium, žiwe slěbro a kopernikium. Cynk je módrojto-běły kow a wužiwa so mjez druhim za cynkowanje železowych a woclowych elementow. Za wšěch zwěrjatow je cynk esencielny jako wobstatk wjele encymow.

Hižo w srjedźowěku wužiwaše so cynk jako wobstatk lećiny mosaz *(Messing)*. Jako samostatny kow bu pak hakle w 17. lětstotku w Indiskej předźěłowany.

Najwažniše cynk produkowace kraje běchu w lěće 2013 China (5000 kilotonow), Awstralska (1.523 kt), Peru (1.351), Indiska (793) a Zjednoćene staty (784). W Europje běchu hišće cynkowe podkopki w Irskej, Pólskej, Bołharskej, Finskej a Šwedskej.

## Žórła


## Wotkaz
Nazarowo

**Nazarowo** () je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Čulym něhdźe 190 kilometrow zapadnje Krasnojarska a ma něhdźe 50 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1700 jako wjes Nazarowskoje załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bernard Cazeneuve

**Bernard Cazeneuve** (* 2. junija 1963 w Senlis) je francoski politikar Socialistiskeje strony (PS), kiž bě wot 6. decembra 2016 hač do 15. meje 2017 jako naslědnik Manuela Vallsa z premierministrom Francoskeje pod prezidentom Hollandom. Do toho bě wot apryla 2014 minister nutřkowneho. Jeho předchadnik Valls bě wotstupił, zo by za prezidentowe wólby 2017 kandidować móhł.

Cazeneuve bě wot 2007 do 2012 bě ze zapósłancom departmenta Manche w narodnej zhromadźiznje. W kabineće Ayrault bě wot 2013 do 2014 etatowy minister w finančnym ministerstwje a wot wutworjenja kabineta Valls z nutřkownym ministrom. 

Wón je woženjeny a ma dwě dźěsći.

## Wotkaz
Wolešnica (Rudne horiny)

**Wolešnica** ( *Oelsnitz/Erzgeb.*) je sakske město w Rudnohórskim wokrjesu. Nadeńdźe so 15 kilometrow wuchodnje Šwikawy a 19 kilometrow juhozapadnje Kamjenicy a ma něhdźe 11.000 wobydlerjow. Najebać mjena njeleži Wolešnica w samych Rudnych horinach, ale w Rudnohórskej žłobinje, potajkim w předkraju horin.

Městnostne mjeno je serbskeho pochada a bě prěnjotnje prawdźepodobnje pomjenowanje za rěčku, kotraž běžeše přez wólšinu. Kónc 12. lětstotka załožichu ryćerjo z Wolešnicy tule wjesku. Tuta so w lěće 1386 prěni raz we wopismje naspomni, wosadna cyrkej pak hižo 1286. Po wotkrywanju wuhlowych łožišćow w 19. lětstotku wuwiwaše so Wolešnica spěšnje k wuznamnemu hórnistwowemu stejišću a dósta w lěće 1924 měšćanske prawa.

Najznaćiši syn Wolešnicy je spisowaćel Reiner Kunze (* 1933).


Oelsnitz Bergbaumuseum (01wiki).jpg|Hórnistwowy muzej
Oelsnitz church.jpg|Chrystusowa cyrkej
Bf Oelsnitz Erzgeb Bahnseite(1).JPG|Dwórnišćo


## Politika
Wolešnica słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 13 (Rudne hory 1).

## Žórła


## Wotkazaj

*
Slěbro

**Slěbro** je chemiski element ze symbolom **Ag** a rjadowej ličbu 47. Wone słuša k přechodnym metalam. W periodowym systemje steji slěbro w 5. periodźe a prěnjej pódlanskej skupinje (skupina 11) resp. koporowej skupinje. Elementowy symbol Ag je wotwodźeny wot łaćonskeho słowa *argentum* za „slěbro“. Slěbro je jedyn z drohometalow.

Wone je mjechke, derje formujomny ćežkometal, kotryž ma najlěpšu kmanosć elektriskeho powoda wot wšěch elementow a najlěpšu kmanosć powoda ćopłoty wot wšěch metalow.

Čłowjek wužiwaše slěbro něhdźe wot pjateho lěttysaca do Chrystusa. Sčasami płaćeše jako drohotniše hač złoto. W srjedźowěku hrajachu Rudne horiny wulku rólu při wudobywanju slěbra w srjedźnej Europje, pozdźišo bu wjetšina slěbra wudobywana w Južnej Americe.

## Wotkaz
Užur

**Užur** () je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži něhdźe 300 kilometrow zapadnje Krasnojarska a ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1760 załožiło jako wjes Usul a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Šarypowo

**Šarypowo** (; 1985–1988 *Černjenko/ Черненко*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Krasnojarskim regionje. Leži něhdźe 230 kilometrow zapadnje Krasnojarska a ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz

Oficielne webstrony
Aldan (město)

**Aldan** (; 1924–1939 *Njezamjetnyj/ Незаметный*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 530 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1924 jako wjes Njezamjetnyj załožiło a ma wot lěta 1932 měšćanske prawa.

## Literatura
* Алдан// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 16. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło


## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Lensk

**Lensk** (;   *Лиэнскэй*; 1663–1963 *Muchtuja/ Мухтуя*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži nad rěku Lena něhdźe 840 kilometrow zapadnje Jakutska a ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo  je so w lěće 1663 jako wjes Muchtuja załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

Oficielne webstrony
Njerjungri

**Njerjungri** (;   *Нүөрүҥгүрү*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 800 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo  je so w lěće 1975 załožiło załožiło.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Njurba

**Njurba** (;    *Ньурба*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 800 kilometrow zapadnje Jakutska a ma něhdźe dźewjeć  tysac wobydlerjow.

Sydlišćo  je so w lěće 1930 załožiło załožiło a ma wot lěta 1997 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Sandźak

**Sandźak** je historiski region na Balkanskej połkupje, na juhu dźensnišeje Serbiskeje a na sewjeru Čorneje Hory. Mjeno pochadźa wot turkowskeho słowa *sancak* („chorhoj“, ale tež „wobwod“). Najwažniše města regiona su Novi Pazar, Sjenica, Prijepolje a Priboj na serbiskim boku kaž tež Pljevlja, Rožaje a Bijelo Polje na čornohórskim. Sandźak ma někak 390.000 wobydlerjow, z kotrychž je połojca islamskeje wěry. Jedna so tuž wo jenički dźěl wobeju krajow z přispomnjenja hódnym podźělom muslimskeje ludnosće.

Na Berlinskim kongresu lěta 1878 připóznachu europske wulkomocy njewotwisnosć Serbiskeje a Čorneje Hory, mjeztym zo wostachu prowincy Bosniska a Hercegowina a Kosowo prawnisce pod osmaniskim knjejstwom. Sandźak (prowinca) Novi Pazar, ležacy mjez Bosniskej a Kosowom, měješe Osmanam słužić jako koridor do Bosniskeje a zdobom zjednoćenju Serbiskeje a Čorneje Hory zadźěwać. Přez dalewobstaće osmaniskeho knjejstwa njebu muslimske wobydlerstwo tuteje kónčiny wuhnate, porno Muslimam w druhich kónčinach. Hakle z Balkanskej wójnu lětow 1912/13 bu Sandźak mjez Serbiskej a Čornej Horu rozdźěleny.

Hač do dźensnišeho maja předewšěm gmejny na wuchodźe Sandźaka (Novi Pazar, Sjenica, Tutin) muslimsku wjetšinu. Přeco zaso žadaja sej zastupjerjo sandźakskich muslimow wjace awtonomije wot Běłohroda, nic pak wjace zjednoćenje ze susodnej Bosniskej kaž w 1990tych lětach.

## Literatura
* Morrison, Kenneth/Roberts, Elizabeth: *The Sandžak. A History.* Hurst & Company, London 2013.

## Wotkaz
Wjerchojansk

**Wjerchojansk** (;   *Верхоянскай*; 1638–1905 *Lutoga/ Лютога*; 1905–1946 *Rutaga/ Рутага*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 600 kilometrow sewjernje Jakutska a ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1638 jako wjes Lutoga załožiło a ma wot lěta 1817 měšćanske prawa.

Dla kontinentalneje klimy knježa we wokolinje Wjerchojanska w zymje jara ekstremne temperatury. Město płaći jako jedne z najzymnišich na swěće, najniša dotal znata temperatura bě −67,8 °C). 

## Literatura
* Верхоянск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz
Wiljujsk

**Wiljujsk** (;   *Бүлүү*; 1634 – 1821: *Olensk/ Оленск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 600 kilometrow  sewjerozapadnje Jakutska a ma něhdźe 10 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1634 jako Olensk załožiło a ma wot lěta 1783 měšćanske prawa.

## Literatura
* Оленск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Вилюйск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz

*  Oficielne webstrony
Georg Milbradt

**Georg Hermann Milbradt** (* 23. februara 1945 w Eslohe, Sauerland) je němski hospodarski wědomostnik a politikar Křesćansko-demokratiskeje unije. Wón bě wot apryla 2002 hač do meje 2008 jako naslědnik Kurta Biedenkopfa z druhim ministerskim prezidentom Sakskeje po přewróće.

Milbradt studowaše w Münsterje ludowe hospodarstwo, prawnistwo a matematiku. W lěće 1973 bu tam promowowany. W samsnym lěće zastupi do CDU a bě wot 1975 do 1983 měšćanski radźićel w Münsterje a wot 1983 do 1990 finančny decernent města. Po přewróće bu wot ministerskeho prezidenta Biedenkopfa nominowany za finančneho ministra Sakskeje. Tute zastojnstwo wukonješe hač do januara 2001. Wot 1994 bě jako direktny kandidat wólbneho wokrjesa Kamjenc tež z čłonom sakskeho krajneho sejma. Po Biedenkopfowym wotstupje wuzwoli jeho krajny sejm dnja 18. apryla 2002 za noweho ministerskeho prezidenta. Do wólbow 2004 nawjedowaše knježerstwo CDU, po wólbach koaliciju z CDU a SPD.

Dnja 27. meje 2008 wotstupi dla swojeje róly w aferje wokoło sakskeje krajneje banki ze zastojnstwa ministerskeho prezidenta. Za naslědnika bu woleny Stanisław Tilich.

Milbradt je romsko-katolski, woženjeny a nan dweju synow.

## Wotkazaj

*
Srjednjekolymsk

**Srjednjekolymsk** (;    *Орто Халыма*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži na lěwym brjoze rěki Kolyma něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Jakutska a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1643 załožiło jako kozakske zepěranišćo *Jarmanka* a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Tommot

**Tommot** ( a  Томмот) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije w republice Sacha. Leži nad rěku Aldan něhdźe 400 kilometrow južnje Jakutska a ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1923 załožiło a dósta dwě lěće pozdźišo měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Udačnyj

**Udačnyj** (;    *Удачнай*) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 1100 kilometrow sewjerozapadnje Jakutska a ma něhdźe 11 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1967 załožiło a ma wot lěta 1987 měšćanske prawa.

Blisko města nadeńdźe so jedna z najwjetšich dejmantowych jamow Ruskeje.

## Žórło


## Wotkaz
1643

## Podawki
* Sibirske sydlišćo Jakutsk dósta měšćanske prawa.
* 25. decembra: Kapitan William Mynors nadeńdźe jako prěni Europjan Hodownu kupu w Indiskim oceanje.

## Narodniny
* 4. januara: Isaac Newton – jendźelski fyzikar, matematikar a filozof († 1727)
* 21. awgusta: Alfons VI. – kral Portugalskeje († 1682)

## Wumrěće
* 14. meje: Louis XIII. – kral Francoskeje (* 1601)
* 29. nowembra: Claudio Monteverdi – italski komponist (* 1576)

## Wotkaz
Užice

**Užice** (kyrilisce Ужице) je město a přisłušaca wulkogmejna w zapadnej Serbiskej a zdobom zarjadniske sydło wobwoda Zlatibor. Nadeńdźe so njedaloko hranicy z Bosniskej a Hercegowinu při rěce Đetinja sewjernje Zlatiborskich horin (1496 m). Přez město běži železniska čara Běłohród–Bar.

Wot 1459 hač do 19. lětstotka steješe Užice pod knjejstwom Osmaniskeho mócnarstwo.

## Wotkaz
Čačak

**Čačak** (serbisko-kyrilisce Чачак) je město a přisłušaca wulkogmejna w srjedźnej Serbiskej a zdobom zarjadniske sydło wobwoda Moravica. Wosme najwjetše město balkanskeho kraja je so prěni raz w lěće 1408 pod dźensnišim mjenom naspomniło.

## Wotkaz
Prijepolje

**Prijepolje** (serbisko-kyrilisce Пријеполје) je město a přisłušaca wulkogmejna w juhozapadnej Serbiskej. 

Nadeńdźe so při rěce Lim někak 450 metrow nad mórskej hładźinu w historiskim regionje Sandźak. Prijepolje słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu. Njedaloko města, we wudrjeńcy rěčki Mileševa stejitej klóšter Mileševa a hrodowa ruina Hisardžik ze srjedźowěka.

W lěće 2011 běchu 53 % wobydlerstwa Južni Serbja a 44 % Bosnjacy.

## Wotkaz
Ojmjakon

**Ojmjakon** (;   *Өймөкөөн*) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži něhdźe 700 kilometrow sewjerowuchodnje Jakutska a ma něhdźe 400 wobydlerjow.

Wjes płaći jako jedne z najzymnišich na swěće, najniša dotal znata temperatura bě −71 °C  (w lěće 1924 ) a −77.8 °C (w lěće 1938).

## Žórło


## Wotkaz
Niš

**Niš** (kyrilisce Ниш) je třeće najwjetše město w Serbiskej a zdobom zarjadniske sydło wobwoda Nišava. Wulkoměsto je wuznamne industrijowe a wikowanske srjedźišćo na juhu Serbiskeje a sydło prawosławneho biskopa. Nimo toho nadeńdu so tam uniwersita, symfonijowy orchester, muzeje a dźiwadła.

Město nadeńdźe so něhdźe 250 kilometrow južnje Běłohroda a 160 kilometrow zapadnje Sofije nad rěku Nišava.

## Wotkaz
Priboj

**Priboj** (serbisko-kyrilisce Прибој) je město a přisłušaca wulkogmejna w juhozapadnej Serbiskej.

Nadeńdźe so při rěce Lim při hranicy Bosniskeje a Hercegowiny. Priboj słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu.

Přez Priboj wjedźe železniska čara Běłohród–Bar.

W lěće 2011 běchu 76 % wobydlerstwa Južni Serbja, 14 % Bosnjacy a někak 7 % etniscy Muslimojo.

## Wotkaz
Subotica

**Subotica** (serbisko-kyrilisce Суботица,  *Szabadka*,  do 1918 *Maria-Theresiopel*) je město a přisłušaca wulkogmejna we Wojwodinje na sewjeru Serbiskeje. Z nimale 100.000 wobydlerjemi je Subotica druhe najwjetše město Wojwodiny, pjate najwjetše cyłeje Serbiskeje a kulturne srjedźišćo Madźarow a Chorwatow w Serbiskej. Město je zarjadniske sydło wobwoda Severna Bačka a je někak dźesać kilometrow zdalene wot madźarskeje hranicy.

Subotica steješe wot 1542 do 1686 pod osmaniskim knjejstwom a słušeše potom hač do lěta 1918 k Rakusko-Wuherskej.

W lěće 2011 běchu 33 % wobydlerstwa Madźarojo, 30 % Južni Serbja, 9 % Chorwaća a dalše 9 % Bunjewacy.

## Wotkaz

*  Ferdinand, S. and F. Komlosi. 2017. The Use of Hungarian and Serbian in the City of Szabadka/Subotica: An Empirical Study, Hungarian Cultural Studies, Volume 10. Accessed 08 September 2017.
Sjenica

**Sjenica** (serbisko-kyrilisce Сјеница) je městačko a přisłušaca wulkogmejna w južnej Serbiskej. 

Nadeńdźe so w historiskim regionje Sandźak při čornohórskej hranicy někak tysac metrow nad mórskej hładźinu sewjernje Pešterskeje wysokoruniny. Sjenica słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu.

W lěće 2011 běchu 74 % wobydlerstwa Bosnjacy, 20 % Južni Serbja a někak 5 % etniscy Muslimojo.

## Wotkaz
Novi Pazar

**Novi Pazar** (serbisko-kyrilisce Нови Пазар) je město a přisłušaca wulkogmejna w južnej Serbiskej. Słuša k wobwodej Raška.

Město nadeńdźe so w historiskim regionje Sandźak při čornohórskej hranicy a njedaloko Kosowa. Słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu a je hač do dźensnišeho jedne ze srjedźišćow islama w Serbiskej. Přez město běži rěčka Raška, po kotrejž je cyła kónčina pomjenowana. Njedaloko Noweho Pazara nadeńdu so powostanki srjedźowěkowskeho města Stari Ras, stolicy něhdyšeho serbiskeho wójwodstwa Raška.

W lěće 2011 běchu 77 % wobydlerstwa Bosnjacy, 16 % Južni Serbja a někak 4 % etniscy Muslimojo.

## Wotkaz
Wochožanska jama

**Wochožanska jama** ( *Tagebau Nochten*) je brunicowa jama firmy LEAG we Łužiskim brunicowym rewěrje na sewjeru Hornjeje Łužicy. Nadeńdźe so juhowuchodnje Běłeje Wody w serbskim sydlenskim rumje mjez Wochozami na juhu a Slepom na sewjeru. Wot brunicoweje jamy bjezposrědnje potrjechene su teritorije gmejnow Běła Woda, Trjebin a Hamor w Mužakowskej holi. Zapadnu hranicu jamy twori Sprjewja.

Z jamy wudobywaja lětnje někak 18 milionow tonow brunicy za Hamorsku milinarnju.

Přihotowanske dźěła kaž wotwódnjenje zahajichu so w lěće 1960. 1968 započinachu z bagrowanjom a hižo dwě lěće do toho bu wjeska Miłoraz zdźěla přesydlena. 1979 bu wosadna wjes Čelno wotbagrowana. W planowanym wudobywanskim pasmje běchu serbske wjeski Miłoraz, Rowno a Mułkecy wohrožene wot wotbagrowanja. Hižo zhubił je so tak mjenowany Bělkowski pralěs. W měrcu 2017 rozsudźi *LEAG*, nowy mějićel łužiskich jamow, zo so jama wjace njerozšěrja hač do Rownoho a Mułkec. Wobydlerjo Miłoraza rozsudźichu so porno tomu nimale jednotnje za přesydlenje, tak zo bu wjes hač do nazymy 2025 dospołnje wottorhana, po tym zo běchu wobydlerjo přećahnyli na nowe stejišćo na sewjernej kromje Slepoho.

Wudobywanje brunicy we Wochožanskej jamje so po zakonju nanajpozdźišo w lěće 2038 kónči.

## Wotkazaj

* Wobrazy z jamy na stronje ostkohle.de
Alzamaj

**Alzamaj** ( Алзамай) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 600 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska. Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.

## Literatura
* Алзамай// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło
Birjusinsk

**Birjusinsk** ( Бирюсинск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 680 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska. 

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1897 załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Wichorjewka

**Wichorjewka** ( *Вихоревка*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Bratska a něhdźe 900 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska.

Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1947 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Železnogorsk-Ilimskij

**Železnogorsk-Ilimskij** ( *Железногорск-Илимский*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 850 kilometrow sewjernje Irkutska. 

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1948 jako wjes Koršunicha załožiło a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Bodajbo

**Bjdajbo** ( *Бодайбо*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 1100 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska nad rěku Witim.

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1864 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa.

## Literatura
* Бодайбо// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bratsk

**Bratsk** ( *Братск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 460 kilometrow sewjerozapadnje Irkutska při Angarje.

Ma něhdźe 234 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sludjanka

**Sludjanka** ( *Слюдянка*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći při brjoze Bajkalskeho jězora něhdźe 120 kilometrow sewjerowuchodnje Irkutska. 

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ust-Kut

**Ust-Kut** ( *Усть-Кут*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći při zliwje rěkow Leny a Kuty něhdźe 1300 kilometrow sewjernje Irkutska. 

Ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1631 jako kozakske zepěranišćo *Ust-Kutskij ostrog* załožiło a ma wot lěta 1954 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Babuškin

**Babuškin** ( *Бабушкин*; do 1941 – *Mysowsk/ Мысовск*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Burjatskej při brjoze Bajkalskeho jězora něhdźe 170 kilometrow zapadnje Ulan-Ude. 

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1760 jako wjes *Wyselok Mysowskij* załožiło a ma wot lěta 1902 měšćanske prawa.

## Literatura
* Бабушкин// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 32. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło


## Wotkaz
Šelechow

**Šelechow** ( *Шелехов*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Irkutskej oblasći něhdźe 7 kilometrow Irkutska. 

Ma něhdźe 47 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1953 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

 Oficielne webstrony
Gusinoozjorsk

**Gusinoozjorsk** ( *Гусиноозёрск*;  ; do 1953 – *Šachty/ Шахты*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Burjatskej něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Ulan-Ude. 

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Zakamjensk

**Zakamjensk** ( *Закаменск*;  ;  1934–1944 *Džidastroj/ Джидастрой*, 1944–1959 *Gorodok/ Городок*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Burjatskej při mongolskej hranicy něhdźe 340 kilometrow juhozapadnje Ulan-Ude. 

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1934 jako wjes *Džidastroj* załožiło a ma wot lěta 1944 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Kjachta

**Kjachta** ( *Кяхта*;  ;  ; do 1934 – Troickosawsk/ Троицкосавск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Burjatskej při mongolskej hranicy něhdźe 230 kilometrow južnje Ulan-Ude. 

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1727 załožiło a ma wot lěta 1805 měšćanske prawa.

Do XX. lětstotku bě rusko-chinski pidźin kjachtašćina. 

## Literatura
* Кяхта// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórło


## Wotkaz
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** (křćeny 17. decembra 1770 w Bonnje; † 26. měrca 1827 we Wienje) bě němski pianist a komponist Wienskeje klasiki, kotruž wjedźeše k najwyšemu wuwiću. Na započatku swojeje hudźbneje karjere płaćeše Beethoven najprjedy jako klawěrny wirtuoza, při čimž słušeše swobodne improwizowanje k jeho sylnosćam. Dla schorjenja słucha koncentrowaše so wot započatka 19. lětstotka dźeń a bóle na komponowanje. Wosebje wuznamne su jeho dźewjeć sinfonijow. Beethoven słuša hač do dźensnišeho k najznatym komponistam na swěće.

## Wotkazaj
1652

**1652** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* Barbados sta so z jendźelskej krónkoloniju.
* 6. apryla: Namórnik Jan van Riebeeck přistanje w Taflowym zaliwje a natwari z nižozemskimi sydlerjemi zepěranišćo, z kotrehož wuwiwaše so pozdźiši Kapstadt.
* 29. meje: Z namórskej bitwu pola Dovera započnje so prěnja Jendźelsko-nižozemska namórska wójna.
*

## Narodniny
* datum njeznaty: Jurij Matej – serbski farar, gramatikar, přełožowar nabožinskeje literatury († 1732)
* 16. apryla: Klemens XII. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje wot 1730 († 1740)
* 5. meje: Boris Petrowič Šeremetjew – ruski pólny maršal († 1719)

## Wumrěće
* 30. januara: Georges de la Tour – francoski barokny moler (* 1593)
*

## Wotkaz
António Guterres

**António Manuel de Oliveira Guterres** (* 30. apryla 1949 w Santos-o-Velho, Lisabon) je portugalski politikar a wot 1. januara 2017 dźewjaty generalny sekretar Zjednoćenych narodow. 

Guterres bě wot lěta 1976 zapósłanc portugalskeho parlamenta. Wot 1992 do 2002 bě předsyda Socialistiskeje strony w Portugalskej (PS, *Partido Socialista*), wot 1995 do 2002 premier Portugalskeje a wot 1999 do 2005 prezident Socialistiskeje internacionale. Po tym skutkowaše wot 2005 do 2015 jako Wyši komisar Zjednoćenych narodow za ćěkancow.

António Guterres je katolski a k druhemu razej woženjeny. Wón ma dwě dźěsći z prěnjeho mandźelstwa.

## Wotkaz
1644

**1644** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 15. septembra: Giovanni Battista Pamphilj wuzwoli so jako naslědnik Hórbana VIII. za 235. bamža romsko-katolskeje cyrkwje a přiwza mjeno Innocenc X.
*

## Narodniny
*
*

## Wumrěće
* 29. julija: Hórban VIII. – 234. bamž romsko-katolskeje cyrkwje (* 1568)
*

## Wotkaz
Měrćin Salowski

**Měrćin Salowski** ( *Martin Salowski*; * 8. junija 1932 we Worklecach; † 26. apryla 2010) bě serbsko-katolski farar, awtor a přełožowar přewažnje nabožinskich spisow kaž tež redaktor a wudawaćel Katolskeho posoła a Krajana. 

Po studiju katolskeje teologije w Paderbornje, Jarobrodźe a Nowej Cali bu wón dnja 29. junija 1956 w Budyšinje na měšnika wuswjećeny. 1975/76 bě Salowski z fararjom Njebjelčanskeje a wot 1978 do 1997 Chróšćanskeje wosady. W lěće 1990 dósta Myto Ćišinskeho I. rjadownje. 2006 wuda předźěłanu cyłkownu wersiju biblije w serbskej rěči.

Salowski bu na Chróšćanskim kěrchowje při cyrkwinskej muri pochowany.

## Wubrane spisy
* *200 lět Wotrowska wosada 1772–1972.* Budyšin 1972.
* Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz.* St. Benno-Verlag, Leipzig/Heiligenstadt 1976.
* *Bohu swjećene lěto.* Krajan, čitanka za křesćanski dom, zwjazk 1. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1980.
* *Wosady našeje domizny.* Krajan, čitanka za křesćanski dom, zwjazk 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984.
* Měrćin Salowski, Božena Nawka-Kunysz: *Łónčko hrónčkow – hrónčka, modlitwy a basnje k wšelakim składnosćam.* Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1985.
* *Jadro wěry. Katolski katechizm.* Přełožiłoj Měrćin Salowski, Beno Šołta. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1988.
* *Osterreiten in der Lausitz.* Lausitzer Druck- und Verlagshaus, Bautzen 1992.
* Měrćin Salowski, Gerald Große: *Na slědach biskopa Bena. Wobrazy z katolskich Serbow.* LND, Budyšin 1993.

## Nóžki
20. lětstotk

**20. lětstotk** započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.

Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja (1914–18) a Druha swětowa wójna (1939–45) z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku Němsku. Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawnje (Juhosłowjanska).

Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR prěni raz šulstwo, swójske institucije, wědomostnej institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.

Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.


Romagne-sous-Montfaucon - crosses.jpg|Rowy padnjenych wojakow Prěnjeje swětoweje wójny
Bundesarchiv B 285 Bild-04413, KZ Auschwitz, Einfahrt.jpg|Wrota koncentraciskeho lěhwa Auschwitz – symbol holocausta
Aldrin Apollo 11.jpg|Buzz Aldrin – druhi čłowjek na měsačku (1969)
West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|Powalenje Berlinskeje murje w lěće 1989
Breakup of Yugoslavia.gif|Rozpad Juhosłowjanskeje


## Hlej tež
* Wšě lěta 20. lětstotka

## Wotkaz
Antwerpen

**Antwerpen** ( *Anvers*) je přistawne město w regionje Flanderska na sewjeru Belgiskeje a stolica Antwerpenskeje prowincy. Jako zarjadniska jednotka je Antwerpen po přestrjeni najwjetše město Belgiskeje, po wobydlerstwje je metropolowy rum po Brüsselu druhi najwjetši. Mjezynarodny wuznam ma zamórski přistaw Antwerpena, druhi najwjetši w cyłej Europje. Nimo toho je Antwerpen najwažniše stejišćo za předźěłanje a wikowanje z dejmantami.

W 15. a 16. lětstotku bě město jedne z najwjetšich na swěće, sčasami najwuznamniše wikowanišćo Europy a jako kulturne město skutkowanišćo swětoznatych wuměłcow kaž Rubensa.

W Antwerpenje wotměchu so Olympiske hry lěta 1920 a w lěće 1993 bě město kulturna stolica Europy. Ćišćernjowy muzej Plantin-Moretus a wěža cyrkwje Našeje lubeje knjenje słušatej k swětowemu herbstwu UNESCO.

Antwerpen leži při rěce Schelde, něhdźe 90 kilometrow před wuliwom do Sewjerneho morja, něhdźe 40 kilometrow sewjernje Brüssela a 75 kilometrow južnje Rotterdama. Měšćanski teritorij mjezuje na sewjeru z Nižozemskej.


OlV toren en Boerentoren Antwerpen vanaf Linkeroever.jpg|Napohlad nutřkowneho města
Antwerpen Stadhuis 2006-05-28.jpg|Radnica *(Stadhuis)*
0 Het Steen - Antwerpen (1).JPG|Měšćanski hród, najstarše twarjenje města
Antwerp MKL Bd. 1 1890 (133267288).jpg|Karta z lěta 1890


## Žórła


## Wotkaz
Sołun

**Sołun** (serbsce tež *Tesaloniki*;  Θεσσαλονίκη/*Thessaloniki* abo skrótka Σαλονίκη/*Saloniki*,  *Solun*,  *Selânik*) je wulkoměsto na sewjeru Grjekskeje a stolica zarjadniskeho regiona Srjedźneje Makedonskeje. Z wjace hač 300.000 wobydlerjemi je po Athenje druhe najwjetše grjekske město a hospodarske kaž tež kulturne srjedźišćo cyłeje grjekskeje regiony Makedonska. Metropolowy rum ma něhdźe milion wobydlerjow.

Město leži při Thermaiskim zaliwje Egejskeho morja a ma wuznamny přistaw. W lěće 315 do Chrystusa wot makedonskeho krala Kassandrosa załožene město bu jako stolica Tesalskeje hižo w bibliji naspomnjene a bě w starowěku křižowanišćo wažnych wikowanskich pućow mjez Europu a Aziju. Zažnokřesćanske a bycantiniske cyrkwje Sołunja słušeja k swětowemu herbstwu UNESCO.

Wot 1430 hač do kónca Balkanskich wójnow w lěće 1913 bě Sołun z dźělom Osmaniskeho mócnarstwa a je na přikład ródne město prěnjeho turkowskeho prezidenta Atatürka. Hač do Druheje swětoweje wójny měješe jednu z najwjetšich židowskich wosadow w Europje.

W lěće 1997 bě město kulturna stolica Europy.

Jedne z partnerskich městow Sołuna je Lipsk (wot 1984).


White Tower of Thessaloniki (2007-06-15).jpg|Sołunski symbol: Běła wěža
Salonica-view-aerial2.jpg|Přibrjóžna promenada
Aerial view of Kalamaria, Greece.jpg|Powětrowy wobraz wuchodnych wobwodow
Thessaloniki - The street in Downtown.JPG|*Odos Aristotelous*, centralne naměsto Sołuna
Saloniki City Walls 2.jpg|Měšćanska murja z bycantiniskeho časa


## Žórła


## Wotkaz
Aarhus

**Aarhus** abo **Århus** je wulkoměsto w Danskej. Leži při wuchodnym brjoze połkupy Jütlandskeje při Kattegaće a je z wjace hač 260.000 wobydlerjemi po Kopenhagenje druhe najwjetše danske město.

Aarhus je hospodarske srjedźišćo Jütlandskeje a wažne industrijne stejišćo. Zamórski přistaw *Aarhus Havn* ma najwjetši containerowy terminal Danskeje. Wot lěta 1928 je Aarhus tež uniwersitne město.

W lěće 2017 bě Aarhus hromadźe z Pafosom kulturna stolica Europy.


Aarhus domkirke.jpg|Aarhuska katedrala
Aarhus Theater Konzerthaus 1900 Entwurf H. Kampmann Teater Musikhuset Danmark Foto 2010 Wolfgang Pehlemann Steinberg IMG 6492.jpg|Dźiwadło a koncertowy dom
Aarhus DK Gastronimie am Kanal Feb 04.jpg|Promenada při rěce Aarhus Å


## Wotkaz
Kattegat

**Kattegat** ( *Kattegatt*, z nižozemskeho *katt*, „kóčka“ a *gatt*, „dźěra“) je mórski zaliw mjez Jütlandskej (Danskej) na zapadźe a Šwedskej na wuchodźe, kotryž zwjazuje Baltiske morjo přez Skaggerak ze Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Tuž je jedyn z hospodarsce najwuznamnišich mórskich přeliwow w Europje. Je zwadne, hač słuša Kattegat k Sewjernemu abo Baltiskemu morju. Přestrjeń Kattegata wučini něhdźe 22.000 km², přerězna hłubokosć 80 metrow.

Wažne města při brjoze Kattegata su Göteborg, Aarhus, Halmstad a Frederikshavn.

## Wotkaz
Lincoln

**Lincoln** móže być:
* Abraham Lincoln – US-ameriski statnik a 16. prezident Zjednoćenych statow
* Andrew Lincoln – britiski filmowy hrajer
* Elmo Lincoln – US-ameriski filmowy hrajer
* Lar Park Lincoln – US-ameriska filmowa hrajerka
Adamov

**Adamov** móže być:
* Adamov (wokrjes Blansko) – město w Čěskej 
* Adamov (wokrjes České Budějovice) – gmejna w Čěskej 
* Adamov (wokrjes Kutná Hora) – gmejna w Čěskej
Mucha

**Mucha** je mjeno slědowacych wosobinow:

* Aleš Mucha (* 1962) – čěski politikar
* Alfons Mucha (1860–1939) – čěski moler
* Jan Mucha (politikar) – čěski politikar
* Jaroslava Muchová (1909–1986) – čěska molerka 
* Jirka Mucha (hudźbnik) (* 1977)– čěski spěwar
* Jiří Mucha (1915–1991) – čěski spisowaćel
* Joanna Muchová (* 1976) – pólska politikarka
* Jurij Mucha (1860–1934) – serbski braška a ludowy spisaćel
* Nikola Muchová (* 1990) – čěska spěwarka 
* Pawoł Mucha (1890–1969) – serbski ludowy spisaćel a chronikar
Jirásek

**Jirásek** móže być:
* Alois Jirásek (1851–1930) – čěski spisowaćel, dramatikar
* Arnold Jirásek (1887–1960) – čěski lěkar 
* Bohumil Jirásek (* 1931) – čěski pedagoga
* Ferdinand Jirásek (1871–1931) – čěski politikar
* Ivo Jirásek (1920–2004) – čěski komponist
* Jan Jirásek (* 1955) – čěski komponist
* Jan Jirásek (politikar) (* 1924) – čěski politikar
* Jan Evangelista Jirásek (* 1929) – čěski lěkar 
* Jaroslav Jirásek (* 1926) – čěski pedagoga
* Josef Jirásek (1899–???) – čěski politikar
* Pavel Jirásek (* 1963) – čěski hudźbnik
* Václav Jirásek (fotograf) (* 1965) – čěski fotograf
* Václav Jirásek (politikar) (1899–???) – čěski politikar
* Zdeněk Jirásek (* 1957) – čěski stawiznar, politikar
Rašín (wjacezmyslnosć)

**Rašín** móže być:
* Rašín – gmejna w Čěskej
* Alois Rašín (1867–1923) – čěskosłowakski politikar
* František Rašín (1830–1903) – čěski politikar
* Ladislav Rašín (1900–1945) – čěskosłowakski politikar
* Rastislav Rašín (* 1952) – čěski politikar
Altenberg (wjacezmyslnosć)

**Altenberg** móže być:
* Altenberg – město w Sakskej
* Altenberg an der Rax – gmejna w Awstriskej
* Altenberg bei Linz – městačko w Awstriskej
* Peter Altenberg (1859–1919) – awstriski spisowaćel
Avignon

**Avignon** ( *Avinhon* abo *Avignoun*) je město a gmejna w regionje Provence na juhu Francoskeje. Leži při wuchodnym brjoze rěki Rhone a ma něhdźe 90.000 wobydlerjow, z kotrychž bydli 15.000 znutřka měšćanskich murjow. Avignon je najwjetše město a zarjadniske sydło departmenta Vaucluse.

Wot 1309 do 1423 bě Avignon sydło romsko-katolskich bamžow a ma tohodla přimjeno „bamžowske město“. Gotiski bamžowski palast *(Palais des Papes)* ze 14. lětstotka kaž tež cyłe stare město a sławny móst přez Rhone *(Pont d'Avignon, Pont Saint-Bénezet)* słuša k swětowemu herbstwu UNESCO. Stare město je wobdate wot sylnych a hač do dźensnišeho intaktnych měšćanskich murjow.

Tež na kulturnym a wuměłskim polu ma Avignon dla tamnišeho festiwala wěsty wuznam tež zwonka Francoskeje. W lěće 2000 bě město jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy.


Avignon, Palais des Papes depuis Tour Philippe le Bel by JM Rosier.jpg|Historiski centrum wokoło bamžoweho palasta
Pope palace Avignon by Rosier.jpg|Bamžowski palast
Avignon Pont et Rhone.jpg|Napohlad města z mostom přez Rhone
P1280052 - Avignon.JPG|Powětrowy wobraz


## Wotkaz
Bergen (Norwegska)

**Bergen** je z něhdźe 280.000 wobydlerjemi druhe najwjetše město Norwegskeje a zarjadniske sydło prowincy Hordaland. Bergenski přistaw je jedne z najwažnišich w Europje a wuchadźišćo łódźow linije Hurtigruten. Město nadeńdźe so při Byfjordźe, zaliwje Atlantiskeho oceana při zapadnym brjoze Norwegskeje.

Přistawna štwórć *Bryggen* słuša k swětowemu herbstwu UNESCO.

Stare město bě wot 12. lětstotka městno krónowanja norwegskich kralow. Wot lěta 1360 měješe Hansa swójski kontor w Bergenje, město same pak z čłonom Hansy njebě. Hač do 19. lětstotka bě Bergen najwjetše norwegske město. W Druhej swětowej wójnje bě wot němskeho wójska wobsadźene.

Bergen bě w lěće 2000 jedna z dźewjeć kulturnych stolicow Europy. W měsće namaka so *Den Nationale Scene*, najstarše dźiwadło Norwegskeje.


SkansenSeptember2007 1.jpg|Nutřkowne město
Strandgatenbg.jpg|Hasa w nutřkownym měsće
Bergen night tunliweb.jpg|Napohlad wječorneho města


## Wotkaz
Černý

**Černý** móže być:
* Adolf Černý (1864–1952) – čěski spisowaćel, ludowědnik, słowjanski kulturny prócowar a čěski přećel Serbow
* Albert Černý (hudźbnik) (* 1989) – čěski spěwar
* Aleš Černý (1920–1984) – čěski moler
* Alexander Černý (* 1953) – čěski politikar 
* Antonín Černý (politikar) (1881–???) – čěskosłowakski politikar 
* Broněk Černý (* 1961) – čěski filmowy hrajer
* Daniel Černý (politikar) (* 1972) – čěski politikar 
* David Černý (* 1967) – čěski rězbar
* Emanuel Černý (1917–???) – čěski rězbar
* František Černý (filmowy hrajer) (1904–1963) – čěski filmowy hrajer
* Jaroslav Černý (moler) (1904–1984) – čěski moler
* Jindřich Černý (1905–1960) – čěski spisowaćel
* Josef Černý (moler) (* 1943) – čěski moler
* Josef Černý (politikar) (1885–1971) – čěskosłowakski politikar
* Jožka Černý (* 1942) – čěski spěwar
* Karel Černý (moler) (1910–1960) – čěski moler
* Karel Černý (politikar) (* 1965) – čěski politikar
* Ludvík Černý (1920–2003) – čěski politikar
* Miroslav J. Černý (1935–2007) – čěski moler
* Oldřich Černý (1946–2012) – čěski spisowaćel
* Otakar Černý (žurnalist) (* 1943) – čěski žurnalist
* Tomáš Černý (politikar) (1840–1909) – čěski politikar
* Věnceslav Černý (1865–1936) – čěski moler
* Vilém Černý (1865–1913) – čěski politikar
* Vratislav Černý (1871–1933) – čěski politikar
Aldan

**Aldan** móže być:
* Aldan (rěka) – rěka w Ruskej
* Aldan (město) – město w Ruskej 
* Aldan (hora) – hora w Kazachstanje