open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hendrich Głowan

**Hendrich Głowan** ( *Heinrich Kopf*; * 20. oktobra 1833 w Huštanju, † 1. nowembra 1884 w Lutolu) bě serbski wučer a spisowaćel z Delnjeje Łužicy.

Wón so jako syn wučerja narodźi a złoži wučersku preparandu pola dźědoweho bratra Jeremiasa Bogusława Głowana w Lutolu kaž tež wučerski seminar w Nowej Cali. Wot 1865 do 1866 bě z wučerjom w Rogeńcu a wot 1866 hač do swojeje smjerće 1884 w Lutolu.

W młodych lětach přełoži Głowan wšelake spěwy do delnjoserbšćiny. Wón dopisowaše do *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]*, *[[Łužičan (časopis)|Łužičana]]* a do *[[Bramborski Serbski Casnik|Bramborskeho Serbskeho Casnika]]*. Na polu nabožinskeho pismowstwa pisaše zdźěla sam, zdźěla přełožowaše a přebasnješe. Dźěłaše sobu na wudaću knihow *Serbske arije za našu lubu młoźinu* (Choćebuz 1867) a *Die achtzig Kirchenlieder der Schulregulative. Wosom źaset duchownych kjarlušow ze šulskimi regulatiwami* (Wojerecy 1869, wudał Jan Bjedrich Tešnaŕ). Głowan wobdźěli so pilnje na kulturnym žiwjenju we woběmaj Łužicomaj.

Wón bě wot 1866 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1880 tež delnjoserbskeje Maśicy.

## Spisy
* *Pójź k Jezusu.* Barmen, 1860 (přełožk).
* *Pśiź kněz Jezus a buź naš gosć.* Budyšin, 1861.

## Žórło
Huštań

**Huštań** (prjedy tež *Wuštań*, ) je mała wjes w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a słuša wot lěta 1974 k Łazej, kotryž je wot 2003 měšćanski dźěl Wětošowa.

## Geografija
Wjeska leži w Delnjej Łužicy, něhdźe 15 kilometrow juhozapadnje Choćebuza, wosom kilometrow južnje Wětošowa a dźesać kilometrow sewjerozapadnje Drjowka. Přez Huštań ćeče rěčka Kśišowka.

Susodne wjeski su Brjaze na sewjeru, Naseńce na sewjerowuchodźe, Brodkojce na juhowuchodźe a Łaz na zapadźe. Na juhu leži Grabicański jězor, něhdyša brunicowa jama.

## Stawizny

Po sydlišćowej formje je Huštań kulowc, kotryž je so w lěće 1377 prěni raz pisomnje naspomnił jako sydło ryćerja *Hannsa von Bichowa*. Za čas Třicećilětneje wójny so wjeska dospołnje zniči.

Dźensniša Huštańska cyrkej je so wot 1861 do 1863 natwariła, po tym zo bě stara cyrkej w nocy na 29. junija 1860 wupaliła. Wot 1898 měješe Huštań šulu.

W NDRskim času měješe so Huštań poprawom za Grabicańsku jamu wotbagrować, tak zo měješe wjeska za čas přewróta jenož hišće 50 wobydlerjow. Jama so pak 1992 zawrě, tak zo je so wobydlerstwo w mjezyčasu zaso podwojiło.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* měješe Huštań srjedź 1880tych lět cyłkownje 134 wobydlerjow, wot kotrychž bě 99 Serbow (74&nbsp;%).

Po 150lětnej přestawce wotmě so w lěće 2018 prěni raz zaso serbskorěčna Boža słužba w Huštanju.

### Mjeno
Huštań je jedna z mało łužiskich wsow, kotrež mějachu prěnjotne němske mjeno, z kotrehož je serbske pomjenowanje nastało. Drje je Arnošt Muka twjerdźił, zo běše do pomjenowanja jako *Wustenhayn* tule serbske sydlišćo z mjenom *Pusty Gózd*, nima wón za to pisomne dopokazy.

## Wosobiny
* Hendrich Głowan (1833–1884) – wučer a spisowaćel; narodźeny w Huštanju

## Žórła


## Wotkazy

* Informacije na webstronach města Wětošowa
Wjezar

**Wjezar** je swójbne mjeno slědowaceju wosobow:

* Ernst Wjezar (1890–1959) – ewangelski farar
* Kurt Wjezar (1894–1979) – knihićišćer
Buchwalde

**Buchwalde** je němske mjeno slědowacych městnosćow:

w Němskej:
* Bukojna (Wulke Zdźary), 1929–32 wotbagrowana wjeska pola Wulkich Zdźar
* Bukojna (Malešecy), gmejnski dźěl Malešec
* Bukojna (Zły Komorow), gmejnski dźěl Złeho Komorowa, Braniborska

w Pólskej:
* Mydlita (Czarna Dąbrówka), Gmina Czarna Dąbrówka, Powiat Bytowski, Pomorske wojewódstwo
* Kajkowo, Gmina Ostróda, Powiat Ostródzki, Warminsko-mazurske wojewódstwo
* Buczyniec (Rychliki), Gmina Rychliki, Powiat Elbląski, Warminsko-mazurske wojewódstwo
* Buczyniec (Osada leśna), Gmina Rychliki, Powiat Elbląski, Warminsko-mazurske wojewódstwo
* Buczyniec (Pasłęk) (auch: Pochylnia Buczyniec), Gmina Pasłęk, Powiat Elbląski, Warminsko-mazurske wojewódstwo
* Bucze (Przewóz), Gmina Przewóz, Powiat Żarski, Lubušske wojewódstwo
* Bukowo (Stary Targ), Gmina Stary Targ, Powiat Sztumski, Pomorske wojewódstwo
Ernst Wjezar

**Ernst Wjezar** (tež *Arnošt Wjezar*;  *Ernst Wehser*; * 18. junija 1890 w Barće, † 14. julija 1959) bě serbski ewangelski farar w Hodźiju.

Wón narodźi so do swójby Bartskeho kantora Wjezarja a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1919 bě najprjedy wikar a wot 1921 z fararjom w Kotecach. W juliju 1924 přewza městno druheho fararja w Hodźijskej wosadźe. Wot lěta 1934 do 1947 běše tam prěni farar. 1947 do 1950 skutkowaše w Minakałskej a wot 1950 potom w Budyskej Michałskej wosadźe jako prěni farar.

Porno wjetšinje tamnych ewangelskich fararjow w Serbach bě Wjezar wot 1933 z čłonom NSDAP a přiwisnik tak mjenowanych „Němskich křesćanow“. Pod nim so serbšćina poněčim ze wšědneho dnja wosady a na přikład tež z Hodźijskeje knihi spowědnych miny, doniž so tam wot 1941 žane serbske słowo wjace njejewi. Tež serbski narowny kamjeń Pětra Młónka na Hodźijskim kěrchowje so w samsnym času zhubi. Serbske kemše redukowaše Wjezar hižo wot 1934 na kóždu druhu njedźelu.

## Nóžki
Darinska hora

**Darinska hora** () je 491&nbsp;metrow wysoka hora w měsće Wjelećinje w sakskej Hornjej Łužicy.

## Mjeno
Pomjenowanje hory je wot wobsedźerjow ryćerkubła w Darinje pola Hodźija wotwodźene. We wokolinje Darina bě njedostatk lěsow, a tak słužeše lěs na Darinskej horje jako žórło drjewa. Serbske mjeno *Darinska hora* a němske mjeno *Dahrnerberg* abo *Dahrener Berg* mataj samsny woznam.

## Přirodne poměry
Hora přisłuša sakskemu dźělej Łužiskich horow a jich mesogeochorje Sewjerne hornjołužiske hory. Na juhowuchodźe nawjazuje Motydłowska wyšina (504&nbsp;m). Geologisku podłohu twori w zapadnym dźělu łužiski granodiorit a we wuchodnym dźělu namaka so dwubłyšćinkaty granodiorit. Wobaj granodioritaj so tule we wjacorych něhdyšich skałach wudobywałoj. Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna bruna póda a mało tež wustupuja regosol, parabruna póda a glej-koluvisol. Woda ze sewjerozapadneje hač južneje skłoniny ćeče do Wjazońcy, woda ze zbywacych skłoninow ćeče potom do Butřanki a dale do Sprjewje. Cyła hora tuž słuša k přitočnišću Łobja a z tym Sewjerneho morja. Wjetšina hory je porosćena z lěsom, w kotrymž je wjele zastupjeny lěsny buk (*Fagus sylvatica*). Sewjernje pod horu namaka so gmejna Wjelećin. Darinska hora leži w krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory a w europsce wuznamnej kónčinje *Bukowa lěsna kónčina Wjelećin*.

## Turistika
Přez sewjernu skłoninu wjedźe železniska čara Budyšin – Žandow. Wjeršk Darinskejre hory je bjez wuhlada a njewjedźe k njemu markěrowana šćežka. Přez skłoniny wjedźetej dwě čerwjenej šćežce (Pumpotowy puć a Wulki Wjelečanski kołopuć) a dale žołta (Heide-Bergland) a zelena (Wjazońca-Mnišonc) šćežka. Šćežki wjedu hłownje na bliskej horje Wulki Pichow (498&nbsp;m) a Motydłowska wyšina (504&nbsp;m).

## Žórła


## Literatura
* 
## Wotkazaj
* 
* Mapy.com: pućowanska karta, Darinska hora a wokolina
Konjunktiw

**Konjunktiw** je w serbšćinje kaž tež w němčinje a druhich rěčach jedyn z třoch modusow werba, nimo indikatiwa a imperatiwa. Wuprajenja w konjunktiwje su w najwjace padach njerealne, wone zwuraznjeja móžnosć abo přeće.

Konjunktiw wutworja so w hornjoserbšćinje z wotpowědnej formu pomocneho werba *by* (*bych, by, by, bychmoj, byštaj/byštej, byštaj/byštej, bychmy, byšće, bychu*) kaž tež ł-formu hłowneho werba (na př. *čitał, čitała, čitało, čitałoj, čitali*). Porno němčinje njewobsteji móžnosć, w konjunktiwje časowu formu zwuraznjeć. Sada *Bych rady z njej rěčał.* móže so tuž na přeće do přichoda kaž tež na w zašłosći njerealizowanu móžnosć poćahować.

W serbšćinje trjebamy konjunktiw tež, zo bychmy wujasnjowace pódlanske sady tworili: *Wona je do Drježdźan jěła, zo *'by** tam **nakupowała*'.*
Indikatiw

**Indikatiw** je w serbšćinje kaž tež w němčinje a druhich rěčach jedyn z třoch modusow werba, nimo konjunktiwa a imperatiwa. Wuprajenja w indikatiwje su w najwjace padach – ale nic přeco – realne. Indikatiw je pak neutralny modus werbow, za kotryž njejsu – porno konjunktiwej a imperatiwej – dalše wuměnjenja trěbne. Jako tajki je wón tež najhusćišo wustupowacy modus.
Imperatiw

**Imperatiw** je w serbšćinje kaž tež w němčinje a druhich rěčach jedyn z třoch modusow werba, nimo indikatiwa a konjunktiwa. Wón zwuraznja namołwy, napominanja abo tež přeprošenja.

Imperatiw wutworja so w hornjoserbšćinje ze zdónka wotpowědneho werba (na př. *čita-*, *čin-*, *pi-*) a wotpowědnej kóncowku, kotraž so pola rozdźělnych skupin werbow rozeznawa (*čita*+j → *čitaj*, *čiń*+j → *čiń*, *pi*+j → *pij*). Wotpowědnje narěčanej wosobje so dalša kóncowka připójsnje (*čitajće*, *čitajtaj*, *čitajmy*).

Dalša forma za zwuraznjenje imperatiwa je wužiwanje słowčka *njech*, kotremuž sćěhuje werb w indikatiwje: *Njech wón čita.*
Instrumental

**Instrumental** (prjedy tež *posrědnik*) je gramatiski pad substantiwow a adjektiwow, kotryž słuži wuprajenjam wo srědku (instrumenće) wěsteho jednanja, w serbšćinje pak tež wěstym lokalnym wuprajenjam. Wón so na přikład w baltiskich a słowjanskich rěčach wužiwa, mjeztym zo je so w germanskich rěčach hižo wotstronił. W hornjoserbšćinje je instrumental pjaty wot sydom padow.

## Instrumental w serbšćinje
W hornjoserbšćinje wužiwa so instrumental jeničce po prepozicijach kaž *z(e)*, *mjez*, *před*, *za* (lokalne), *pod* a *nad*.

* maskulinum: stary dom, starej domaj, stare domy → *před* star*ym* dom*om*, *před* star*ymaj* dom*omaj*, *před* star*ymi* dom*ami*
* femininum: młoda žona, młodej žonje, młode žony → *před* młod*ej* žon*u*, *před* młod*ymaj* žon*omaj*, *před* młod*ymi* žon*ami*
* neutrum: wulke město, wulkej měsće, wulke města → *před* wulk*im* měst*om*, *před* wulk*imaj* měst*omaj*, *před* wulk*imi* měst*ami*
Prepozicija

**Prepozicije** (z łaćonskeho *praepositio*, „doprědkastajenje“) su družina słowow, kotraž steja w zasadźe před substantiwami abo pronomenami a žadaja sej wěsty pad (w rěčach, kotrež znaja gramatiske pady). Wone maja w zwisku z jim sćěhowacym słowom *lokalny*, *kawsalny*, *temporalny*, *modalny* abo druhi woznam a słuža markěrowanju gramatiskich poćahow mjez stawami sady. Same pak žadyn woznam njenoša. Prepozicije so w najwjace rěčach – tak tež w serbšćinje – flektować njehodźa, to rěka zo wostanu njezměnjene.

Słowčka ze samsnej funkciju, kotrež pak *po* słowje steja, mjenuja so postpozicija (w serbšćinje *dla*).

## Prepozicije w serbšćinje

Instrumental a lokatiw wustupujetej w serbšćinje jenož z prepoziciju.

## Žórło
* Hinc Šewc-Schuster: *Gramatika hornjoserbskeje rěče. Fonologija, fonetika, morfologija.* 2. wobdźěłany nakład, LND 1984, str. 218–228.
Nomen

Zapřijeće **nomen** ( *nomen*, plural *nomina*, serbsce tež *nomeny*) ma w gramatice wšelakej woznamaj:

* *nomen* w šěršim zmysle jako nadzapřijeće za słowne družine, kiž hodźa so deklinować (substantiwy, adjektiwy, ličby, pronomeny, nic pak artikle) we łaćonskej tradiciji gramatiki
* *nomen* we wušim zmysle jako synonym za substantiw (po jendźelskim *noun*), dźensa we wulkich dźělach šulskeje gramatiki.
Adjektiw

**Adjektiw** abo **kajkostnik** je słowo, kotrež móže substantiw wopisać a modifikować, to rěka zo funguje jako atribut. Typiske adjektiwy wopisuja kajkosće kaž *dobre* abo stawy kaž *mokre*. W serbšćinje je adjektiw kongruentne ze substantiwom nastupajo ród (genus), ličbu (numerus) a pad (kazus) → *dobr*'a** knih**a**, dobr**e** knih**i**, wo dobr**ych** knih**ach**' atd.

Z adjektiwow wotwodźuja so adwerby, kotrež njewopisuja substantiwy, ale zwjetša werby.

Adjektiwy hodźa so stopnjować (*wulki* → *wjetši* → *najwjetši*).
Deklinacija

**Deklinacija** (z łaćonskeho *declinare* ‚skłonjować‘) je w gramatice dźěl fleksije abo skłonjowanja, potajkim wutworjenja słownych formow. Jako deklinacija woznamjenja so fleksija nominalnych słowow (w šěršim zmysle), potajkim substantiwow, adjektiwow, pronomenow, ličbnikow a artiklow.

Typiske zjawy deklinacije, kotrež so na př. w serbšćinje, ale tež w němčinje a wjele druhich indoeuropskich rěčach jewja, su pad (kasus), ličba (numerus) a ród (genus). Njeje pak tak, zo maja wšitke rěče wšě tute zjawy abo scyła deklinuja.

W tutym zmysle je deklinacija napřećiwk konjugacije, kotraž so poćahuje na skłonjowanje werbow.

## Přikład za hornjoserbšćinu
Pronomen

**Pronomen** (łaćonski plural *pronomina*, serbsce tež *pronomeny*; zestarjene *naměstnik*) je w gramatice zapřijeće za družinu słowow, kotrež steja jako zastupjer za wěsty nomen. Po funkciji rozeznawamy na př. personalne pronomeny (*ja, ty*...), posesiwne pronomeny (*mój, twój*...) abo demonstratiwne pronomeny (*tutón, tuta*...).

Pronomeny pokazuja samsne gramatiske zjawy kaž nomeny, potajkim genus,  kasus a numerus.
Nyča

**Nyča** (zněmčene zwjetša *Nitsche* abo *Nitzsche*) je hornjoserbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Handrij Nyča (1731–1795), serbski pućowacy, wučenc, sakski kurwjerchowski dwórski radźićel a swobodny murjer
* Julian Nyča (* 1988), serbski slawist a rěčny aktiwist
Nacionalsocialistiska němska dźěłaćerska strona

**Nacionalsocialistiska němska dźěłaćerska strona** ( *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*, skrótka **NSDAP**) bě fašistiska strona w Němskej, kotraž wobsteješe wot 1920 hač do swojeho zakaza po kóncu Druheje swětoweje wójny. Za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa pod diktatorom Adolfom Hitlerom běše wona jenička dowolena strona w Němskim mócnarstwje a wutwari so na masowu organizaciju. Absolutnu wjetšinu wona w swobodnych cyłoněmskich wólbach ženje docpěła njeje.

Jeje program a ideologija měještej jako zakład radikalny němski nacionalizm kaž tež antisemitizm kaž tež wotpokazanje demokratije a marxizma. Wona běše organizatorisce a wobsahowje dospołnje wusměrjena na tak mjenowaneho „wjednika“ strony, Hitlera, kiž bě wot lěta 1921 jeje předsyda.

Wot 1945 je NSDAP zakazana, runje tak kaž jeje symbole a wabjenje za nju.

Strona měješe spočatk 1945 8,5 milionow čłonow, potajkim wjace hač 10&nbsp;% němskeje ludnosće. Jeje młodźinskej organizaciji běštej Hitlerska młodźina (HJ) a Zwjazk němskich holcow (*Bund deutscher Mädel*, BDM).

### Poslednje wólbne wuslědki po wólbnych wokrjesach

W najwjace katolskich serbskich wsach běchu wuslědki NSDAP jasnje niše hač we wokolnych gmejnach (procenty we wólbach 5. měrca 1933): Chrósćicy 26,2&nbsp;%, Ralbicy 16,9&nbsp;%, Pančicy-Kukow 11,8&nbsp;%, Worklecy 13,7&nbsp;%, Wotrow 16,8&nbsp;%.

## Wotkazaj

* 

## Nóžki
Basketball

**Basketball** abo **basketbul** je mustwowy sport, při kotrymž so dwě mustwje ze zwjetša pjeć hrajerjemi mjez sobu wubědźujetej. Wonej spytatej po móžnosći wjele dypkow zdobyć z tym, zo bul do koša přećiwneho mustwa ćisnjetej.

Basketball nasta něhdźe w decembrje 1891 w Springfieldźe w US-ameriskim staće Massachusettsu, jako wuwi kanadiski lěkar a pedagoga James Naismith při YMCA nowu mustwowu hru. Z tym je basketball jedna z mało sportowych družin, kotrež su so wot jednotliwca wunamakali.

W lěće 1891 organizowaše pedagogiska rada na Springfield YMCA-Sport College wubědźowanje wo sportowu disciplinu, kotraž bě za zdźerženje fitnesy dźěći a młodostnych w zymskim semestrje trěbna.

Profijowa liga basketballa w Zjenoćenych statach je NBA.

## Wotkaz
Leoš Šatava

**Leoš Šatava** (* 3. měrca 1954 w Praze) je čěski wysokošulski wučer a etnologa, kotryž zaběra so hłownje z etniskimi mjeńšinami, mjez druhim tež ze Serbami we Łužicy.

Wón je z lěta 2005 profesor při filozofiskej fakulće Karloweje uniwersity a bě wot 2003 do 2006 předsyda Towarstwa přećelow Serbow (SPL).

Šatava wozjewi prawidłownje nastawki tež w serbskich medijach.

## Wotkazaj
* Strona na webstronje Filozofiskeje fakulty Karloweje uniwersity (čěsce)
* Lisćina spisow Leoša Šatavy w katalogu Narodneje biblioteki Čěskeje
Telewizija

**Telewizija** (skrótka **TV**) je masowy medij a wobłuk telekomunikacije, w kotrymž so přez wulke zdalenosće hibace so wobrazy a zwuki přenošuja.

Na jednej stronje nahrawatej telewizijna kamera a mikrofon signal, kotryž so potom na kóždežkuli městno we wusyłanskim wobłuku dale wjedźe. Signal přijimuje so přez telewizijny přijimak a přetwori so zaso na wobraz a zwuk. Telewizija wobsteji w tym, wobrazy a zwuki na elektroniski signal přetworić a přez radijowe žołmy wusyłać. Wobłuk, kotryž so z nahrawanjom telewizijnych wusyłanjow zaběra, mjenuje so widejo. Nastroje za přijimanje telewizije su telewizory, wot časa medijatekow pak tež ličaki a šmóratka.

Prěnje telewizijne wusyłanje wotmě so 1926 w Londonje.

## Serbska telewizija
W serbskimaj rěčomaj poskićatej sćelakaj MDR a RBB telewizijnej magacinaj *[[Wuhladko]]* (hornjoserbsce, wot septembra 2001) a *[[Łužyca]]* (delnjoserbsce, wot 1992). Prěni hornjoserbski telewizijny magacin bě pak *Serbske wokno* kónc awgusta 2001 w zamołwitosći SAEK Budyšin.

## Žórła


## Wotkaz
Woblěhowanja Berwick (1355 a 1356)

**Woblěhowanja Berwicka** běchu tři podawki srjedź 14. lětstotka: zdobywanje jendźelskeho města Berwick-upon-Tweed přez Šotow dnja 6. nowembra 1355, slědowace njewuspěšne woblěhowanje Berwickskeho hrodu a jendźelske woblěhowanje a wróćozdobywanje města w januaru 1356. 

Šotojo wojowachu wot 1332 w Druhej šotiskej wójnje wo njewotwisnosć přećiwo Jendźelčanam. Po fazy wojerskeje njeaktiwity zhromadźichu Šotojo 1355 wójsko na mjezy. Při tym jich Francozojo podpěrachu, kotřiž wot 1337 w Stolětnej wójnje tohorunja přećiwo Jendźelčanam wojowachu. W septembru wujednachu Šotojo a Jendźelčenjo přiměr, a wulki dźěl jendźelskeho wójska wopušći namjeznu kónčinu, zo by so wójnskej wuprawje krala Edwarda III. do Francoskeje přizamknył.

W oktobru łamachu Šotojo přiměr, zadobychu so do Northumbrije a zapusćichu wulki dźěl regiona. Dnja 6. nowembra zdoby sej šotiske wójsko pod nawodom Thomasa, Earla z Angusa, a Patricka, Earla z Marcha, do ranja město Berwick. Woblěhowanje hrodu pak wosta bjez wuspěcha. Kral Edward nawróći so z Francoskeje a zhromadźi wulke wójsko w Newcastle. Najwjace Šotow sćahny so wróćo a zawostaji 130 muži w Berwicku. Jako jendźelske wójsko přijědźe, Šotojo so wróćo sćahnychu. Edward zapusći na to wulki dźěl južneje a srjedźneje Šotiskeje. Jenož hubjene wjedro, kotrež přichadej dalšich jednotkow po mórskim puću zadźěwaše, zachowa kraj před hišće hóršimi zapusćenjemi.

## Wotkaz
Wokatiw

**Wokatiw** (prjedy tež *wołak*) je gramatiski pad substantiwow, kotryž so wužiwa hdyž so něchtó narěči. Wón wustupuje w najwjace słowjanskich rěčach, nic pak w germanskich a romaniskich. W hornjoserbšćinje je wokatiw sedmy pad, wustupuje pak jenož za muske substantiwy, njeje potajkim žadyn dospołny pad. Druhe słowjanske rěče maja jón tež za žónske substantiwy, na přikład čěšćina; někotre pak su jón wotstronili (delnjoserbšćina, słowjenšćina).

Wokatiw ma hinašu funkciju hač tamne pady. Wón njesłuži wutworjenju syntaksy, potajkim zwuraznjenju poćahow mjez wšelakimi stawami w sadźe (na př. subjekt a objekt), ale wutworjenju zwiska mjez rěčnikom a narěčanym.

## Wokatiw w serbšćinje
W hornjoserbšćinje wužiwa so wokatiw jeničce za muske substantiwy, kotrež so narěča. Za to bjerjetej so kóncowce *-je* abo *-o*.

* maskulinum: Jakub → *Jakubje*, Budyšin → *Budyšino*, knjez → *knježe*
DOI (digitalne identifikaciske čisło)

**DOI** (jendź. *Digital Object identifier* – digitalne znaće za elektroniske dokumenty) – znaće za elektroniske dokumenty, kotrež porno URL-znaćam njewotwisuje wot fyziskeho składowanišća dokumenta, ale trajnje z tutym zwjazane je. Zarjadniska instanca DOI-systema je International DOI Foundation (IDF), 1998 załožena powšitkownowužitna organizacija.

Wuwiwar tutoho systema a mějićel marki DOI je ''International DOI Foundation''. Tuta institucija definuje DOI kaž sćěhowace:

*digitalny identifikator za kóždy objekt duchowneho swójstwa, kotrehož nadawk je, lubowólne objekty duchowneho swójstwa w digitalnych* *syćach w zwisku z aktualnymi datami k tutomu objektej trajnje identifikować*.

Typiski nałožowanski přikład za DOI je identifikacija elektroniskich wersijow wědomostnych publikacijow. Z DOI-čisłom publikacije móžeš z pomocu specielnych datowych bankow lochce městno w interneće namakać, z kotrehož móže so tuta publikacija aktualnje downloadować. Čisło DOI móže pak tež na přikład cyły wědomostny časopis, kapitl w knize, multimediateiju abo kompjuterowy program dóstać. 

DOI wužiwa wot CNRI wuwity standard z mjenom ''Handle System'', kotryž zmóžnja, někajkim objektam jednozmyslne znaće připokazać, kotrež ze zapiskom w datowej bance k tutomu objektej koreluje. DOI-identifikatorojo dóstachu we wobłuku *Handle System* prefiks 10. W *Handle Systemje* so wšitke metadaty w tutym systemje registrowanych DOI-identifikatorow składuja, byrnjež so datowe banki z identifikatorami tež wot druhich institucijow abo předewzaćow registrować móhli.

## Wotkaz
Dunning-Krugerowy efekt

**Dunning-Krugerowy efekt** je kognitiwne mylenje, pola kotrehož jednotliwcy ze snadnej kmanosću we wěstym fachowym wobłuku chileja k nadhódnoćenju swojeje kompetency. Nawopak móže so tež stać, zo wěcywustojni ludźo swoje kmanosće podhódnoćeja. Psychologaj David Dunning a Justin Kruger staj tutón fenomen w lěće 1999 prěni raz wopisałoj. W popularnej kulturje so efekt husto wopak tak interpretuje, zo su ludźo ze snadnej inteligencu powšitkownje přewšo sebjewědomi, město toho, zo jedna so wo specifisku naddowěru tych, kotrymž kmanosće we wěstych wobłukach faluja.

Dunning-Krugerowy efekt je so w mnohich studijach we wobłukach hospodarstwo, politika, medicina, jězdźenje, lětarstwo, rumnostny pomjatk, šulske pruwowanja a alfabetizacija wobkedźbował. Prěnje slědźenja Dunninga a Krugera koncentrowachu so na logiske rozumjenje, gramatiku a socialne kmanosće. Tutón efekt so husto posudźuje z tym, zo přirunuje so samoposudźowanje jednotliwca z jeho woprawdźitym wukonom. Tak móža wobdźělnicy na přikład test absolwować a trochować, kak derje je so jim radźił a potom so jich prognozy z realnymi wuslědkami přirunuja.

## Wotkaz
Lech Poznań

**Lech Poznań** je pólski koparski klub, kotryž je so załožił w lěće 1922 w Poznanju. Wón bě šěsć króć pólski mišter (1982/83, 1983/84, 1989/90, 1991/92, 1992/93 a 2009/10). Jeho domjacy stadion je *Stadion Miejski* (Měšćanski stadion).

## Stawizny
Mjena:

* 1922- KS Lutnia Dębiec
* 1922- TS Liga Dębiec
* 1925 - TS Liga Poznań
* 1930 - KS KPW Liga Poznań
* 1945 - KKS Poznań
* 1947 - KKS Pogoń Poznań
* 1948 - KS ZZK Poznań
* 1949 - ZS Kolejarz Poznań
* 1957 - KS Lech Poznań
* 1957 - KKS Lech Poznań
* 1994 - PKP Lech Poznań
* 1998 - WKP Lech Poznań
* 2006 - KKS Lech Poznań

## Wobrazy

Dataja:Lech-Deportivo_04122008_UEFA_Cup_1-1.JPG|Lech - Deportivo de la Coruña, 2008
Dataja:Lech_-_Manchester_204.jpg|Lech - Manchester City FC, 2010
Dataja:Juventus_-_2010_-_Vincenzo_Camilleri.jpg|Lech - Juventus FC, 2010
Dataja:Lech_Poznan_2010.jpg|Lech, 2010
Dataja:Lech_Poznań_-_Korona_Kielce_02.06.2013.JPG|Lech - Korona Kielce, 2013


## Wotkaz

## Žórła
American Football

**American Football** (serbsce tež *ameriska kopańca*) je kontaktny teamowy sport, w kotrymž so dwě mustwje z jědnaće hrajerjemi wo najwjace dypkow wubědźujetej. To je najwoblubowaniši sport w Zjednoćenych statach Ameriki. Njeměł so z rugbyjom zaměnić, wot kotrehož so po hrajnych prawidłach jasnje rozeznawa.

Zaměr hry je, wjace dypkow hač přećiwnik w postajenym času docpěć. Bul hraje so přez kopanje, nošenje, mjetanje abo přihrawanje z ruki do ruki mjez hrajerjemi (najhusćišo so z ruku ćisnje). Dypki hodźa so na mnohostronske wašnje docpěć, na př. přez wrotowu liniju njesć, bul na za tutej liniju stejaceho hrajerja ćisnyć – w kónčnej conje – abo jón přez přećiwniske wrota (field goal) kopnyć. Mustwo, kotrež ma po finalnej hrě najwjace dypkow, dobudźe. Při njerozsudnym wuslědku na kóncu regularneho časa so podlěšenje pod prawidłom ‚dead zone‘ hraje – wotpowědnje ‚złotym wrotam‘ w kopańcy. Druhdy móže so hra njerozsudnje skónčić, hdyž podlěšenje dobyćerja njewunjese.  

## Wotkaz
Dolnoserbska romantika

**Dolnoserbska romantika** je kniha, kotruž je w lěće 2014 Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w seriji ''Serbska poezija'', čisło 60. Tutu antologiju je zestajił Fryco Libo. 

Antologija *Delnjoserbska romantika* wopřija 41 literarnych twórbow 21 awtorow a awtorkow. To su basnje, kotrež su nastali mjez 1867 (nastaće basnje *Nalěto* wot Měrćina Lejnika) a 1934 (wudaće zwjazka basnjow *Wěnčk błótowskich kwětkow* wot Miny Witkojc). Fryco Libo, zestajer tuteje poetiskeje zběrki, napisa: *Wažnej róžkowej kamjenjej delnjoserbskeje romantiki stej symbol sołobika jako spěwacy ptačk w nocy, kiž so kaž čerwjena nitka přez romantiske spěwnistwo ćehnje, a triada wěra, lubosć, nadźija, kotruž Měrćin Lejnik w swojej basni Nalěto jako prěni na tajke wašnje naspomni.*.

## Wobsah

* Měrćin Lejnik, *Nalěto*, *Požednosć za měrom*
* Měrćin Grys, *Roztyl*, *Wójnske spiwanje*
* Fryco Klawš, *To zymje*
* Jan Bogumił Nytška, *Spominanje domoj*, *Domacnym Błotam*
* Pawoł Broniš, *Balada*
* Juro Surowin, *Kak som serbski nawuknuł*, *Roztyla*
* Hendrich Głowan, *Pśiź, kněz Jezus, a być naš gósć*
* Kito Šwjela, *Juroju Surowinoju*
* Měrćin Rocha, *Tśi kšasne gwězdki*, *Póstrow nowomu basnikoju*, *Ten serbski kraj*
* Hendrich Warko, *Serbska maś a jeje synk*
* Hendrich Jordan, *Głose ptaškow w nalěśu*, *Źož som ja roźony*
* Klemens Roff, *Kowalowy towariš*, *Spušćenje*
* Kito Dabo, *Poł płachty*
* Mato Rizo, *Burow źěło*
* Mato Kósyk, *Gólc z Błotow*, *Źiśecy raj*, *Roztyla*
* Fryco Rocha, *Mój dom*, *Zbuźenje nalěta*, *Wen, wen do gluki*, *Žni*
* Liza Domškojc*, Zajtšne pśezpolahyśe*, *Na njeźelu zamrětych*
* Marjana Domaškojc, *Zabita kurka*, *Pěseń*, *Škobrjonk*
* Hajno Rizo, *Pśejšło*, *Wětš*
* Bogumił Šwjela, *Muchy - žeńske*
* Mina Witkojc, *Buź swój*, *Syłojk*, *Wětšyk*, *Majska noc*

## Nóžki


## Wotkaz
* Informacija na stronje LND
Serbska poezija

**Serbska poezija** je rjad knihow, kotryž wot lěta 1973 wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina. Kóždy zešiwk rjada je tworjenju jednoho basnika abo jedneje basnicy wěnowany a wobsahuje wuběr jeho/jeje basnjow.

Lisćina wšitkich knihow, wudatych w rjedźe "Serbska poezija" (ze zelenej barbu su woznamjenjene zešiwki, kotrež wobsahuja basnje delnjoserbskich basnikow abo literarne twórby pisane w delnjoserbšćinje):
Zbigniew Boniek

**Zbigniew Kazimierz Boniek** (* 3. měrca 1956) je něhdyši pólski kopar a trenar. Wot 2012 do 2021 bě wón prezident Pólskeho koparskeho zwjazka.

## Wotkaz
Osmaniske mócnarstwo

**Osmaniske mócnarstwo** (w starych žórłach tež *Turkowske mócnarstwo*) wobknježeše wot 14. hač do spočatka 20.&nbsp;lětstotka wulke kónčiny juhowuchodneje Europy, zapadneje Azije a sewjerneje Afriki. Jeho sydło bě wot lěta 1453 Istanbul. Hłowa Osmaniskeho mócnarstwa bě sultan, kotryž přisłušeše dynastiji Osmanow.

## Stawizny
Mócnarstwo nasta z beylika abo wjerchowstwa, kotrehož w sewjerozapadźe Anatoliskeje wokoło 1299 turkmenski wjednik Osman I. załoži. Jeho namrěwcy zdobychu sej wulki dźěl Anatoliskeje a wupřestrěchu so dosrjedź 14.&nbsp;lětstotka na Balkan a přeměnichu swoje skromne kralestwo k transkontinentalnemu mócnarstwu. Osmanojo zdobychu sej 1453 pod Mehmedom II. Konstantinopel a z tym kónc Bycantinskeho mócnarstwa. Z Konstantinopelom jako stolicu a knjejstwom nad wuznamnym dźělom Srjedźneho morja sta so Osmaniske mócnarstwo na šěsć lětstotkow z centralnym wójmidłom mjez Bliskim wuchodom a Europu. 

Knježacy nad najwšelakorišimi ludami, dowoli mócnarstwo swojim mnohim nabožnym zhromadźenstwam abo jahłam rozdźělne stopjenje samozarjadnistwa, zo bychu swójske naležnosće dohladowali. Hačrunjež běchu prjedy toho měnjenja, zo je Osmaniske mócnarstwo po smjerći Sulejmana Wulkotneho do doby rozpada zaćahnyło, su sej dźensniši stawiznarjo přezjedni, zo wobchowa mócnarstwo hač do 18.&nbsp;lětstotka sylne a přiměrjomne hospodarstwo, towaršnosć a wojerstwo. Osmanojo dožiwichu kónc 18. a spočatk 19.&nbsp;lětstotka wojerske poražki, kotrež wjedźechu k wulkim teritorialnym stratam. Přez rozmach nacionalizma nastachu wjacore nowe staty na Balkanje. W běhu 19.&nbsp;lětstotka skrućichu a rjadowachu Tancimatske reformy osmaniski stat a jón lěpje organizowachu. W rewoluciji 1876 spyta kejžorstwo konstitucionelnu monarchiju přesadźić, nawróći pak so po Wulkej wuchodnej krizy skónčnje k rojalistickej diktaturje pod Abdulom Hamidom II.

W běhu pózdnjeho 19.&nbsp;lětstotka chcychu osmaniscy myslerjo Młodźi Turkojo po zapadnych přikładach towaršnostnu a politiku po zapadnych přikładach modernizować, štož wuwjercholowaše 1908 w Młodoturkowskej rewoluciji pod nawodom Komiteja unije a postupa (CUP), kotraž konstitucionelnu monarchiju wobnowi. Najebać to bu CUP po katastrofalnych Balkanskich wójnach radikalniši a bóle nacionalistiski a zorganizowaše skónčnje 1913 puč, kotryž diktaturu zarjadowa. W běhu 19. a spočatka 20.&nbsp;lětstotka hrožeše muslimam wosrjedź rozpada Osmaniskeho mócnarstwa a w Ruskim mócnarstwje přesćěhanje, kotrež zawinowachu wulke straty na žiwjenjach a wulke pućowanja z Balkana, Kawkaza a Krimy do dźensnišeje Turkowskeje. Komitej unije a postupa (CUP) přistupi Prěnjej swětowej wójnje na stronje centralnych mocow, hrožeše pak před nutřkownym zběžkom, wosebje arabskej rewoltu, a přewjedźe ludomordarstwo přećiwo Armenjanam, Asyram a Grjekam.

Po Prěnjej swětowej wójnje wobsadźichu a dźělachu aliěrowane mócnarstwa Osmaniske mócnarstwo, při čimž přewzaštej Wulka Britaniska a Francoska kontrolu nad jeho južnymi kónčinami. Turkowska wójna wo njewotwisnosć, nawjedowana wot Mustafy Kemala Atatürka přećiwo wobsadniskim aliěrowanym, wuskutkowa w lěće 1922 wutworjenje republiki Turkowskeje a zběhnjenje sultanata.

## Wotkaz
Maya Angelou

**Maya Angelou** (poprawom **Marguerite Annie Johnson** (* 4. apryla 1928 w St. Louis, Missouri, † 28. meje 2014 we Winston-Salemje, Sewjerna Karolina) bě US-ameriska spisowaćelka a basnica.

## Wotkaz
Flyns

**Flins**  abo **flyns** je pozdatny słowjanski přibóh, kotryž so prěni raz 1492 w knize *Cronecken der Sassen* němskeho spisowaćela Konrada Bothe naspomni. Njeje znate, hač je so woprawdźe česćował.

Někotři wuchadźeja z toho, zo pochadźa mjeno pólskeho města Świeradów-Zdrój, kotrež rěka němsce *Flinsberg*, wot Flinsa.

Bothe pisa, zo je so Flins wot ludnosće w Smolinach a Łužicy česćował.Bójstwo mjenowaše so Flins, dokelž wěrjachu, zo rezidowaše na skalnym předskoku a so jako njeboh postawa zjewi, kotraž dołhi wobwěšk nošeše, kij z palacej so smólnicu dźeržeše a lawa na jeje lěwym ramjenju wotpočuje. Wěrješe so, zo law česćowarjow po jich smjerći zaso k žiwjenju zbudźi.

— Konrad Bothe Informacije Konrada Bothe rozšěrichu so po cyłej Europje a mnozy ludźo rysowachu Flinsa.

W pozdźišim předstajenju Krzysztofa Manliusa (de idolo Lusatiorum deïto Flyns, 1570) steješe postawa Flinsa, kotraž symbolizowaše wotućenje žiwjenja w nalěću, něhdy we Wownjowje blisko Budyšina. W lěće 1106 bu pječa wot Němcow, kotřiž přećiwo pohanstwu wojowachu, do Sprjewje ćisnjena. Wjesnjenjo pak ju skradźu wobchowachu a zaso na jeje prěnjotnym městnje nastajichu. Po tym zo běchu ju dwaceći lět pozdźišo znowa powalili, přinjesechu ju na Wysočiny w Limasu sewjerozapadnje Zhorjelca.

## Wotkaz

## Žórło
Erwin

**Erwin** je muske předmjeno germanskeho pochada, kiž so tež jako swójbne mjeno wužiwa. Mjeniny su 29. meje.

## Warianty
* Irving, Irwin (jendźelsce); Ervin (norwegsce, šwedsce a madźarsce)

## Nošerjo mjena
* Erwin Geschonneck – němski filmowy hrajer (1906–2008)
* Erwin Hanuš – serbski wučer, docent, awtor a přełožowar (* 1935)
* Erwin Huber – němski politikar (CSU) (* 1946)
* Egon Erwin Kisch – čěski žurnalist a reporter (1885–1948)
* Erwin Rommel – němski general (1891–1944)
* Erwin Schrödinger – awstriski fyzikar (1887–1961)
* Erwin Sellering – němski politikar (SPD), ministerski prezident Mecklenburgsko-Předpomorskeje (* 1949)
* Erwin Strittmatter – němsko-serbski spisowaćel (1912–1994)
* Erwin Teufel – němski politikar (CDU), ministerski prezident Badensko-Württembergskeje (* 1939)
* Erwin von Witzleben – němski generalny pólny maršal a spjećowar (1881–1944)
Erwin Hanuš

**Erwin Hanuš** ( *Erwin Hannusch*; * 4. nowembra 1935) je delnjoserbski rěčespytnik, wučer, docent, rozhłosowy redaktor, awtor wučbnicow a šulskich materialijow, přełožowar. Wón bě wot 1993 do 2008 redaktor Serbskeje pratyje a je nimo toho awtor dźěćaceju knihow (pod pseudonymom Hanoch).

W lěće 1988 spožči so jemu čestne znamješko Domowiny.

## Publikacije
* 1974 – *Cytańske maśizny: za 11./12. lětnik*, Budyšin
* 1981 – *Wucbnica serbšćiny*, Budyšin
* 2009 – *Niedersorbisch praktisch und verständlich*, Budyšin (wučbnica)
* 2012 – *Deutsch-niedersorbisches Schulwörterbuch / Nimsko-dolnoserbski šulski słownik*, Budyšin (hromadźe z Anju Pohončowej a Manfredom Starostom)
* 2019 - *Wósłonki mójogo žywjenja* (spomnjeća), Budyšin

### Knize za dźěći (Hanoch)
* 2013 - *Wjasele na zwěrjetkach*, ilustrował Günter Wongel
* 2015 - *Wjasele we pśiroźe*, ilustrowała Martina Burghart-Vollhardt

### Přełožki do delnjoserbšćiny
* 1976: Jan Šołta: ''Přehlad serbskich stawiznow'' (z němskeho wudaća *Abriß der sorbischen Geschichte*), Budyšin
* 1978: *Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow* (Erwin Hanuš a Wylem Bjero), Budyšin

## Nóžki


## Wotkazy

* Informacija na stronje domowina-verlag.de
* Rozmołwa z Manfredom Starostu a Erwinom Hanušom
* Horst Adam, Ten slědny serbski Mohikanar njoco wón byś, ''Nowy Casnik'', 05.11.2015
Sydomlětna wójna

**Sydomlětna wójna** mjez 1756 a 1763 bě wójna mjez Wulkej Britaniskej, Pruskej a Hannoverom na jednej stronje a Francoskej, Awstriskej, Ruskej, Šwedskej a Sakskej na druhej stronje. Tuž běchu nimale wšě europske wulkomocy wobdźělene. Na kóncu wójny bě so Pruska jako jedna z pjeć europskich wulkomocow etablěrowała.

Bě to swětowy konflikt, w kotrymž so w Europje, Sewjernej Americe, Indiskej a na Karibiskich kupach wojowaše. W pozdźišich fazach konflikta přidružichu so Španiska a Portugalska a nimo toho Nižozemska, kotraž bě na spočatku spytała neutralna wostać, doniž so jeje jednotki w Indiskej njenapadnychu.

Tutón konflikt móže so jako wójna wo hegemoniju wobhladować, přetož so wjetšina tehdyšich wulkomocow na nim wobdźěleše a předstaji zdobom rozsudnu fazu w lětstotki trajacych francosko-britiskich wojowanjach wo nadknjejstwo w Sewjernej Americe a wo globalne nadknjejstwo. 

Charakteristiske za Sydomlětnu wójnu běchu woblěhowanja a wotpalenja městow kaž tež bitwy na wotewrjenych polach kaž tež nimoměry wysoka ličba woporow. Trochuje so, zo je mjez 900.000 a 1,4 miliony ludźi na sćěhi wójny zemrěło.

## Přičiny
Direktna přičina bě inwazija a slědowace wobsadźenje Sakskeje přez pruskeho krala Bjedricha II. 

Indirektny konflikt mjez Wulkej Britaniskej a Francoskej wo kolonije w Sewjernej Americe, zwjazkarstwa mjez Francoskej a Awstriskej (tak mjenowany přewrót aliancow) a mjez Jendźelskej a Pruskej, prócowanje Wulkeje Britaniskeje wo swětowu hegemoniju a wotstronjenje Francoskeje jako hłowneho riwala, prócowanje Awstriskeje wo wróćozdobyće Šleskeje.

## Sydomlětna wójna we Łužicy
Tež serbska Łužica běše městno surowych wojowanjow, tak na přikład w bitwje pola Bukec w oktobrje 1758. Wjele wsow so ćežko wobškodźichu a ludźo tradachu hłód. Tak zhubi na přikład serbski farar a pčołar Hadam Bohuchwał Šěrach w Budyšinku w běhu wójny wšě swoje tři dźowki.

## Wotkaz
Łužiske železniske towarstwo

**Łužiske železniske towarstwo** ( *Lausitzer Eisenbahn-Gesellschaft* (**LEG**),  *Łužyske zeleznicowe towaristwo*) bě wot 1887 do 1938 železniske předewzaće ze sydłom we wuchodołužiskim Žemrju w dźensnišim pólskim dźělu Delnjeje Łužicy. Wona bě filialny zawod wot Lokalbahn Aktien-Gesellschaft w Mnichowje (LAG).

LEG wobhospodarješe železniske čary w Delnjej Łužicy, pruskim dźělu Hornjeje Łužicy (mjez druhim do Mužakowa a Běłeje Wody) kaž tež w Delnjej Šleskej.

Dnja 1. januara 1939 je so LEG do Němskeje železnicy (DR) zarjadowała.

## Literatura
* Hermann Bürnheim: *Localbahn A.-G. München.* Zeunert, Gifhorn 1974, ISBN 3-921237-21-1 (*Kleinbahn-Bücher*).
*
Mordarstwo

**Mordarstwo** je wotpohladane morjenje jednoho čłowjeka přez druheho pod wěstymi winu poćežowacymi wuměnjenjemi. Přećiwo zwučenemu měnjenju pak njekwalifikuje so w Němskej mordarstwo (porno druhim deliktam morjenja) přez planowane postupowanje. § 211 StGB dźě rjaduje tón delikt tak (do hornjoserbskeje rěče přełožene):"**§ 211**... (2) Mordar je, štóž mori čisteje chcyćiwosće mordarstwa, seksualneho ćěrjenja, zahłódnjenja abo hewak nječestnych motiwow dla, zachribjetnje abo na hrozne wašnje abo z pomocu towaršnosć wohrožacych srědkow abo zo by druhi njeskutk zmóžnił abo zatajił, druheho čłowjeka."Dorosćeni mordarjo maja so k jatbje na čas žiwjenja zasudźić, štož woznamjenja (njewusudźi-li sudnistwo na wosebje ćežku winu), zo so zasudźeny po 15 lětach na wotsuwanje do swobody pušći. Młodźency móža so w najwyšim padźe k 10 lětam jastwa zasudźić. Za delikt "Mordarstwo" njeje zalětnjenje předwidźane.

## Wotkaz
Bohuměr Leska

**Bohuměr Leska** ( *Gottfried Leske*; * 14. nowembra 1725 w Rastenburgu, dźensa Kętrzyn, † 1796 w Nowodworje) bě farar, magister filozofije a přełožowar do serbšćiny.

Wón słužeše wot 1746 do 1757 jako archidiakon při němskej a farar při serbskej cyrkwi w Mužakowje a wot 1757 do 1776 jako farar w Rakečanskej wosadźe. W lěće 1776 pušći so ze słužby a woteńdźe do Pólskeje, hdźež skutkowaše jako pućowacy duchowny. Wot 1783 hač do swojeje smjerće 1796 bě z prěnim fararjom nowozałoženeje ewangelskeje němskeje wosady w Nowodworje Mazowieckim juhowuchodnje Waršawy.

Za swój Mužakowski a wosebje Rakečanski čas přełožowaše hłownje někotre kěrluše z pjera Christiana Fürchtegotta Gellerta kaž tež mjez ewangelskimi Serbami rozšěrjenu knihu Carla Heinricha Bogatzkeho *Słoty Schaz-Kaschcżik tych Bożich Dżjecżi* (Halle 1767). Wobšěrny rukopis přełožka bě Jurij Mjeń přehladał. *Schaz-Kaschcżik* we wobdźěłanju Leski wuda so znowa w lětomaj 1796 a 1816.

Jeho syn bě serbski přirodospytnik Nathanael Bohuměr Leska (1751–1786).

## Žórła
* 
* G.F. Otto: *Lexikon der Oberlausitzischen Schriftsteller und Künstler*, zwjazk II, str. 441–442.

## Nóžki
Leska

**Leska** je swójbne mjeno slědowaceju wosobow:

* Bohuměr Leska (1725–1796), ewangelski farar a přełožowar do serbšćiny
* Nathanael Bohuwěr Leska (1751–1786), serbski přirodospytnik
Bohuměr

**Bohuměr** je serbske muske předmjeno, kotrež wotpowěduje němskemu *Gottfried*. Wone bě wosebje w ewangelskich Serbach rozšěrjene.

## Nošerjo mjena
* Bohuměr Leska (1725–1796), ewangelski farar a přełožowar
* Bohuměr Ludovici (1670–1724), serbski wučer, teolog, spisowaćel
* Bohuměr Rejsler (1902–1968), serbski ewangelski farar
* Jan Bohuměr Kühn (1706–1763), němski farar, propagator pietizma, nawoda prěnjeho serbskeho wučerskeho seminara
* Nathanael Bohuměr Leska (1751–1786), serbski přirodospytnik
Serbske wolerske zjednoćenstwo

**Serbske wolerske zjednoćenstwo** (skrótšenka: **SWZ**) je wolerske zjednoćenstwo, kotrež je we wokrjesnym sejmiku Budyskeho wokrjesa zastupjene.

SWZ rozumi so jako jeničke zastupnistwo we wokrjesnym sejmiku, kotrež specifisce wosebite naležnosće Serbow we wokrjesu zastupuje.

Zastupjer Serbskeho wolerskeho zjednoćenstwa we wokrjesnym sejmiku je wot lěta 2019 direktor Załožby za serbski lud Jan Budar. Wot 2016 do 2019 běše to předsyda Domowiny Dawid Statnik.

## Wólbne wuslědki

Swoje najlěpše wuslědki docpě SWZ při wólbach lěta 2024 w gmejnach Chrósćicy (15,6&nbsp;%), Njebjelčicy (13,8&nbsp;%) a Worklecy (13,7&nbsp;%). W lěće 2014 měješe hišće 36,2&nbsp;% w Chrósćicach, 29,9&nbsp;% w Pančicach-Kukowje a 26,4&nbsp;% w Ralbicach-Róžeńće.

## Nóžki
Hamt Halštrowski kraj

**Hamt Elsterland** je w lěće 1992 wutworjeny hamt we wokrjesu Łobjo-Halštrow kraja Braniborskeje, w kotrymž bě so prěnjotnje dźewjeć gmejnow tehdyšeho Grabinskeho wokrjesa zjednoćiło. Zarjadniske sydło je gmejna Schönborn. Po zjednoćenju gmejnow ma hamt tuchwilu hišće pjeć gmejnow.

## Połoženje
Hamt leži wosrjedź wokrjesa Łobjo-Halštrow. Mjezuje na sewjeru z městom Dobrjoługom-Góstkowom, na wuchodźe z městom Grabinom, na juhu z hamtom Pleso a z městom Rukowom a na zapadźe z městom Uebigau-Wahrenbrück.

## Gmejny
Hamt wobsteji ze slědowacych pjeć gmejnow:

* **[[Heideland (Braniborska)|Heideland]]** z gmejnskimi dźělemi Drößig, Dubojc a Rybnik kaž tež bydlišćemi Forsthaus Weberteich, Siedlung a Zschiepelmühle
* **[[Rückersdorf (Delnja Łužica)|Rückersdorf]]** z gmejnskimi dźělemi Bjedrichojce, Wopaleń a Rückersdorf kaž tež bydlišćemi Grube Erna, Täubertsmühle a Waldsiedlung
* **[[Šydłow]]**
* **[[Schönborn (Delnja Łužica)|Schönborn]]** z gmejnskimi dźělemi Grunow, Lindena, Schadewitz a Schönborn
* **[[Trjebice]]** z bydlišćom Trjebice-sewjer

## Wuwiće wobydlerstwa

 staw teritorija we wotpowědnym lěće; staw wobydlerstwa: 31. decembra, wot 2011 na zakładźe censusa 2011, wot 2022 na zakładźe censusa 2022

## Politika
### Direktorojo
* 1992–2006: Joachim Sander
* 2007–2010: Jörg Gampe
* wot 2010: Andreas Dommaschk

## Wotkazy

* Webstrona hamta
* Zapisk w komunalnym zapisu kraja Braniborskeje

## Nóžki
2026

**2026** budźe normalne lěto z 365 dnjemi.

## Podawki
* 1. januara: Bołharska přistupi jako 21. kraj europasmu.
* 3. januara: Zjednoćene staty nadpaduja Venezuelu, zajmu prezidenta Maduro a wotwjedu jeho z lětadłom do jastwa w New Yorku.
* *[[8. měrca]]: Wólby do krajneho sejma w [[Badensko-Württembergska|Badensko-Württembergskej]]*
* *[[22. měrca]]: Wólby do krajneho sejma w [[Porynsko-Pfalca|Porynsko-Pfalcy]]*
* *[[6. septembra]]: Wólby do krajneho sejma w [[Saksko-Anhaltska|Saksko-Anhaltskej]]*
* *[[20. septembra]]: Wólby do senata w [[Berlin]]je a do krajneho sejma w [[Mecklenburgsko-Předpomorska|Mecklenburgsko-Předpomorskej]]*
* *wólby do [[Folketing]]a w [[Danska|Danskej]]*
* *wólby do parlamentow w [[Słowjenska|Słowjenskej]], [[Madźarska|Madźarskej]], [[Israel]]u a w [[Libanon]]je*
* *nowember: wólby do Domu reprezentantow w [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statach]]*

## Wumrěće
* 10. januara: Erich von Däniken – šwicarski awtor a spisowaćel (* 1935)
* 21. januara: Angelika Mann – němska spěwarka a dźiwadźelnica (* 1949)
* 1. februara: Rita Süssmuth – němska politikarka (* 1937)
* 3. februara: Saif al-Islam al-Gaddafi – libyski architekt a politikar (* 1972)
* 17. februara: Jesse Jackson – US-ameriski měšnik, aktiwist a politikar (* 1941)
* 24. februara: Cyril Kola – serbski publicist, spisowaćel a kulturowědnik (* 1927)
* 13. měrca: Zbigniew Kościów – pólski hudźbny pedagoga a wědomostnik, přećel Serbow (* 1929)
* 14. měrca: Jürgen Habermas – němski filozof a sociologa (* 1929)
* 27. měrca: Alexander Kluge – němski awtor a režiser (* 1932)

## Róčnicy
* 15. januara: 25. narodniny Wikipedije
* 4. julija: 250. róčnica njewotwisnosće Zjednoćenych statow wot Wulkobritaniskeje
* 2. oktobra: 20. narodniny hornjoserbskeje Wikipedije

## Dalše
* Kulturnej stolicy Europy: Trenčín (Słowakska), Oulu (Finska)

## Wotkaz
Perfektna ličba

**Perfektna** abo **dospołna ličba** je cyła ličba, kotraž je suma wšěch swojich prawych přirodnych dźělakow (nimo sebje sameje). Z pomocu zapřijeća σ funkcije hodźa so perfektne ličby definować jako te, kotrež kondiciju spjelnja:

sigma(n)=2n.

Najmjeńša perfektna ličba je  6, přetož 6=3+2+1. Přichodna je 28, přetož 28=14+7+4+2+1.

## Wotkaz
Jan Hus

**Jan Hus** (* wokoło 1370 najskerje w Husinecu; † 6. julija 1415 w Konstancu) bě čěski teologa, prědar a filozof, kotryž sta so z cyrkwinskim reformatorom a inspiratorom husitizma. Sčasami bě rektor Karloweje uniwersity. Wón bě wulki předchadnik protestantizma a bě klučowa wosobina čěskeje reformacije. Jeho wučba měješe najprjedy wulki wliw na wutworjenje reformowaneje čěskeje konfesije, a wjace hač lětstotk pozdźišo na reformaciju Martina Luthera.

Hdyž nochcyše swoje reformatoriske stejišća před koncilom w Konstancu cofnyć a so z tym romsko-katolskej cyrkwi znowa podrjadować, spalichu jeho jako kecarja na šćěpowcu.

W Čěskej płaći Hus hač do dźensnišeho jako tajke něšto kaž narodny rjek. Wot lěta 1925 bě 6. julija, dźeń Husoweho wotprawjenja w Konstancu, statny swjaty dźeń w Čěskosłowakskej.

## Wotkazaj

*
Hamt Sliwin

**Hamt Sliwin** ( *Amt Schlieben*) je w lěće 1992 wutworjeny hamt we wokrjesu Łobjo-Halštrow kraja Braniborskeje, kotryž wobsteješe prěnjotnje ze 16 gmejnow tehdyšeho Herzbergskeho wokrjesa. Sydło zarjadnistwa je městačko Sliwin. Po gmejnskich reformach ma hamt tuchwilu jenož hišće pjeć gmejnow.

## Połoženje
Hamt leži w sewjernym dźělu wokrjesa Łobjo-Halštrow a mjezuje na sewjerozapadźe z městom Schönewalde, na sewjeru z hamtom Damna/Marka (Wokrjes Teltow-Fleming), na sewjerowuchodźe z gmejnu Heideblick (Wokrjes Dubja-Błóta), na wuchodźe z městom Groźišćom, z městom Dobrjoługom-Góstkowom na juhu kaž tež z městom Herzbergom na zapadźe.

## Gmejny
Tuchwilu wobsteji Sliwinski hamt z pjeć gmejnow:

* **[[Fichtwald]]** z gmejnskimi dźělemi Hillmersdorf, Naundorf a Stechau
* **[[Wusoki Bukow]]** *(Hohenbucko)* z gmejnskimaj dźělomaj Wusoki Bukow a Proßmarke
* **[[Kremitzaue]]** z gmejnskimi dźělemi Kolochau, Malitschkendorf a Polzen
* **[[Lebusa]]** z gmejnskimi dźělemi Freileben, Körba a Lebusa
* **[[Sliwin]]** *(město)* z gmejnskimi dźělemi Frankenhain, Jagsal, Oelsig, Wjerchny Ług *(Wehrhain)* a Wjerchow *(Werchau)*

## Wuwiće wobydlerstwa

 staw teritorija we wotpowědnym lěće; staw wobydlerstwa: 31. decembra, wot 2011 na zakładźe censusa 2011, wot 2022 na zakładźe censusa 2022

## Direktorojo hamta

* 1992–2014: Iris Schülzke
* wot 2014: Andreas Polz

Polz wurde am 6. November 2014 durch den Amtsausschuss für eine Amtsdauer von acht Jahren gewählt.
Polz wurde am 24. Mai 2022 in seinem Amt für weitere acht Jahre bestätigt.

## Wotkazy

* Webstrony hamta
* Zapisk w komunalnym zapisu kraja Braniborskeje

## Nóžki
Hamt Mały Halštrow

**Hamt Mały Halštrow (Delnja Łužica)**, do 1995 **Hamt Mały Halštrow** ( *Amt Kleine Elster (Niederlausitz)*), je w lěće 1992 wutworjeny hamt we wokrjesu Łobjo-Halštrow kraja Braniborskeje, kotryž wobsteješe prěnjotnje z dźewjeć gmejnow w tehdyšim Grabinskim wokrjesu. Hišće w samsnym lěće přirjadowa nutřkowne ministerstwo dalše tři gmejny hamtej. Zarjadniske sydło je gmejna Mašow. Po gmejnskich reformach ma hamt tuchwilu hišće štyri gmejny.

## Połoženje
Hamt leži na wuchodźe wokrjesa Łobjo-Halštrow. Mjezuje na sewjeru z gmejnu Heideblick a městom Łukowom, na wuchodźe z městom Kalawu, hamtom Stara Darbnja a městom Ranjom, na juhu z gmejnu Šejkowom a městom Łuchowom (wšě we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica) a na zapadźe z městomaj Grabinom a Groźišćom.

## Gmejny
Hamt wobsteji ze štyrjoch gmejnow:

* **[[Krynica]]** z gmejnskim dźělom Gary
* **[[Swětłe-Šachlejce]]** z gmejnskimi dźělemi Swětłe, Šachlejce a Liškow
* **[[Mašow]]** z gmejnskimi dźělemi Babin, Butyń, Grobice, Mašow, Lindthal a Bónojce
* **[[Załgozdź]]** z gmejnskimi dźělemi Dolanje, Jeleńce a Załgozdź

## Wuwiće wobydlerstwa

 staw teritorija we wotpowědnym lěće; staw wobydlerstwa: 31. decembra, wot 2011 na zakładźe censusa 2011, wot 2022 na zakładźe censusa 2022

## Politika
### Direktor hamta
* 1993–2021: Gottfried Richter 
* wot 2021: Marten Frontzek

## Wotkazy

* Webstrona hamta
* Zapisk w komunalnym zapisu kraja Braniborskeje

## Nóžki
Hamt Pleso

**Hamt Pleso** je w lěće 1992 wutworjeny hamt w Braniborskej, kotryž wobsteješe prěnjotnje ze sydom gmejnow w tehdyšimaj wokrjesomaj Rukow a Grabin. Sydło zarjadnistwa je gmejna Pleso. Po gmejnskich reformach wobsteji hamt hišće ze štyrjoch gmejnow.

## Połoženje
Hamt leži w južnym dźělu wokrjesa Łobjo-Halštrow. Mjezuje na sewjeru z hamtom Halštrowski kraj, na sewjerowuchodźe z městom Grabinom, na wuchodźe z městom Łuchowom (wokrjesu Hornje Błóta-Łužica), na juhowuchodźe z hamtom Wótrań, na juhu z hamtom Schradenland a na zapadźe z městomaj Wikowom a Rukowom.

## Gmejny
Hamt wobsteji tuchwilu ze štyrjoch gmejnow::
* **[[Gorden-Stoporsk]]** z gmejnskimaj dźělomaj Gorden a Stoporsk
* **[[Lubuš (gmejna)|Lubuš]]** z gmejnskim dźělom Dreska
* **[[Pleso]]** z gmejnskimaj dźělomaj Dolinki a Kałow
* **[[Schraden (gmejna)|Schraden]]**

## Wuwiće wobydlerstwa

 staw teritorija we wotpowědnym lěće; staw wobydlerstwa: 31. decembra, wot 2011 do 2021 na zakładźe censusa 2011, wot 2022 na zakładźe censusa 2022

## Politika
### Direktor hamta
* 1993–2016: Manfred Drews
* wot 2017: **Göran Schrey**

## Wotkazy

* Webstrony hamta
* Zapisk w komunalnym zapisu kraja Braniborskeje

## Nóžki