open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Husacy porstnik

**Husacy porstnik** (*Potentilla anserina*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjeno je **rěbliki**.

## Synonym

* Argentina anserina (L.) Rydb.

## Wopis
Husacy porstnik je wjacelětna rostlina z dołhimi, róžojtymi, powjerchowymi wotnožkami a njekćějacymi lisćowymi wurostkami, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 cm.

Husacy porstnik móže relatiwnje wysoke selowe koncentracije wudźeržuje.

### Łopjena
Wonkowne łopjenka su třišpaltowe a židźanje kosmate. Łopjena docpěwaja dołhosć wot 5 hač 25 cm a su přetorhowane pjerite z 10 do 20 kosmatymi, horjeka zelenymi, deleka slěbroběłymi, jejkojtymi, hrubje zubatymi pjerkowymi łopješkami.

### Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do awgusta. Kćenja su žołte, pjećłopjenowe a dołho stołpikate a docpěwaja šěrokosć mjezy 2 a 3 cm. Pjeć krónowych łopješkow je kulojte.

## Stejnišćo
Wón rosće na pastwach, pućnych kromach a pustych městnach.

## Rozšěrjenje
Husacy porstnik je nimale na cyłym swěće rozšěrjeny.

## Noty


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 47 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 52-53 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 134 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 30-31 



## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* Flora of Northern Ireland 
* USDA plants database 
* G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel 
* crescent bloom 
* Plants for a Future
Radola Gajda

**Radola Gajda** (* 14. februara 1892 w Kotorju; † 15. apryla 1948 w Praze) bě čěski general a fašistiski a antikomunistiski politikar.
Łažawy porstnik

**Łažawy porstnik** (*Potentilla reptans*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjeno je **pumpotawa**.

## Wopis
Łažawy porstnik je wjacelětna, zelišćowa rostlina, kotraž docpěje wysokosć mjezy 30 a 90 cm (10-20 cm). 

Łažace stołpiki docpěja dołhosć wot 1 m.

### Łopjena
Łopjena su dołho stołpikate, 5- hač do 7-ličbowe, hrubje zubate. 

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su žłotožołte a maja pjeć krónowych łopješkow, kotrež su wutrobojte abo zažłobjene. Žołte kćenja steja po jednym we łopjenowych rozporach a docpěja wulkosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. 5 kćenjowych přikrywnych łopješkow docpěja dołhosć mjezy 8 a 12 mm.

Kćenja buchu wot insektow wopróšene.

### Płody
Płody buchu wot cycakow a mrowjow rozšěrjene.

## Stejnišćo
Wón rosće na rolach, pućach, žiwych płotach, łukach, hrjebjach a brjohach.

## Rozšěrjenje
Łažawy porstnik je w cyłej Europje rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 136 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 30-31 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 280 

## Eksterne wotkazy

* 
* BioLib 
* Botanický herbář 
* USDA plants database 
* Plants for a Future
Běły porstnik

**Běły porstnik** (*Potentilla alba*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.

## Wopis
Běły porstnik docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm. 

Stołpik je kosmaty a jednokwětny hač pjećkwětny.

### Łopjena
Łopjena su pjećličbnje porstowane, na hornim boku zelene, na delnim boku slěbroběłe. Pjerite łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot 3 hač 6 cm a maja na woběmaj bokomaj jedyn hač štyri zubki.

### Kćenja
Wón kćěje wot apryla hač do junija. Kćenja su běłe, docpěwaja šěrokosć mjezy 1,5 a 2,5 cm a maja 5 wutrobičkojtych, jedyn druheho překrywacych krónowych łopješkow, kotrež su mało dlěše hač keluškowe łopješka. Stameny su nahe.

## Stejnišćo
Wón rosće w suchich lisćowych měšanych lěsach.

## Rozšěrjenje
Běły porstnik je we wuchodnej a srjedźnej Europje rozšěrjeny.

## Noty


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 182-183 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 60 
## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* USDA plants database
Dobřichovice

**Dobřichovice** je městačko w srjedźnej Čěskej (wokrjes Praha-západ). Leži 205 metrow nad mórskej hładźinu juhozapadnje Prahi a ma něhdźe 3.500 wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1253.

## Žórła


## Wotkaz
Hórčny porstnik

**Hórčny porstnik** (*Potentilla collina*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.

## Synonym

* Potentilla wibeliana Th. Wolf

## Noty


## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* USDA plants database
Kerkojty porstnik

**Kerkojty porstnik** (*Dasiphora fruticosa,*, synonym *Potentilla fruticosa*) je kerkata rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*).

## Wopis
Kerkojty porstnik je niski kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 20 hač 100 cm.

### Łopjena
Łopjena su pjećličbnje hač sydomličbnje pjerite. Łopješka su jejkojće-dołhojte, cyłokromne a njesu na delnim boku židźane kosmy.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač awgusta. Pjeć krónowych łopješkow je złotožołte, kulojte a docpěje dołhosć wot 10 hač 12 mm.

## Stejnišćo
Rosće na skalnych zwisach južneje Europy a na włóžnych,  hdys a hdys přepławjenych městnach w sewjernej Europje.

## Žórło
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 472 

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* Bylinky na dlani  
* crescent bloom 
* Plants for a Future
Kwěćikaty porstnik

**Kwěćikaty porstnik** (*Potentilla micrantha*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Wopis

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje

## Noty


## Eksterne wotkazy

* BioLib
Načerwjeń porstnik

**Načerwjeń porstnik** (*Potentilla heptaphylla*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Synonymy

* *Fragaria rubens* Crantz
* *Potentilla opaca* L. 
* *Potentilla rubens* (Crantz) Zimmeter

## Wopis
Načerwjeń porstnik je kosmata, šěrje swěćaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 15 cm.

Stołpiki a keluchi často su čerwjenojte.

### Łopjena
Spódne łopjena su 5- hač 7-ličbowe a dołhostołpikowe. Łopješka su podołhojće, na spódku nimale stołpikojće šwižne, na kóždej stronje maja 2 hač do 5 zubkow.

### Kćenja
Rostlina kćěje wot apryla hač do julija. Kćenja su žołte, 5-ličbowe a dosahuja šěrokosć mjezy 1 a 1,5 cm. Wonkowne keluškowe łopješka su lancetojte kaž keluchowe łopjena.

## Stejnišćo
Wón rosće na suchich trawnikach a w swětłych lěsach.

## Rozšěrjenje
Načerwjeń porstnik je w srjedźnej Europje rozšěrjeny.

## Noty


## Žórła

*GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 52-53 

## Eksterne wotkazy

* BioLib
Nalětni porstnik

**Nalětni porstnik**  (*Potentilla tabernaemontani*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Synonymy
* *Potentilla neumanniana* Auct.
* *Potentilla verna* Auct.

## Wopis
Nalětni porstnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm.

Ležace stołpiki korjenja na sukach a wutworja na kónčku nowu rozetu łopjenow.

### Łopjena
Spódnje łopjeno je zwjetša pjećličbne. Łopješka docpěwaja dołhosć wot 1 hač 3 cm. Stołpikowe łopjena su šwižniše hač spódnje łopjena. Łopjena su na woběmaj bokomaj zelene a kosmate. Pódlanske łopeška spódnich łopjenow su linealne, mjeztym zo pódlanske łopješka stołpikowych łopjenow su jejkojto-lancetojte.

### Kćenja
Kćěje wot měrca hač junija. Žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 2 cm a steja po třoch hač po dźesaćoch w čumpatym kwětnistwje. Pěstka je horjeka jako pleco stołstnjena. 

## Stejnišćo
Rosće na suchich trawnikach, skalnych zwisach, skalnych hłójčkach, winicowych murjach a nadróžnych skłoninach. Preferuje słónčne, ćopłe stejnišća na suchej, bazowej pódu.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej Europje, sewjernje hač do Skandinawiskeje a južnje hač do južneje Francoskeje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 139 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 282 

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* crescent bloom
Norski porstnik

**Norski porstnik** (*Potentilla norvegica*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*). 

## Noty


## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* USDA plants database 
* Plants for a Future
Pěskowy porstnik

**Pěskowy porstnik** (*Potentilla incana*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Synonymy

* Potentilla arenaria P. Gaertn., B. Mey. & Scherb. 
* Potentilla cinerea subsp. incana (P. Gaertn., B. Mey. & Scherb.) Asch.
* Potentilla verna subsp. arenaria Gams

## Noty
Mólički porstnik

**Mólički porstnik** (*Potentilla brauneana*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Synonymy
 
* Fragaria dubia Crantz 
* Potentilla dubia (Crantz) Zimmeter
* Potentilla minima Haller f.

## Noty


## Eksterne wotkazy

* karyodat 
* Gastein im Bild
Rańšoalpski porstnik

**Rańšoalpski porstnik** (*Potentilla clusiana*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).
 
## Noty


## Eksterne wotkazy

* BioLib
Lěsny porstnik

**Lěsny porstnik** (*Potentilla erecta*, Syn.: *Potentilla tormentilla*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Druhe serbske mjeno je **zawjaznik**.

## Synonymaj

* Potentilla sylvestris Neck.
* Potentilla tormentilla Neck.

## Wopis

Lěsny porstnik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 10 hač do 30 cm. Wón je kosmata rostlina z njestajnje dulatym abo walcojtym, wonka ćmowobrunym, nutřka krejčerwjenym pjenkom. 

Stołpiki steja zrunanje a su najčasćišo wot spódka wobšěrne. 

### Łopjena
Spódnje łopjena su dołhe, ćeńkostołpikate, 3-dźělene a chětře wjadnjace. Stołpikowe łopjena su krótkostołpikate hač do sedźace, najčasćišo 5-ličbowe. Łopješka docpěja dołhosć wot 1 hač do 2 cm a su hrubje zubate.

### Kćenja
Wón kćěje wot apryla hač do julija (wot meje hač do awgusta). Kćenja docpěja wulkosć wot 1 cm a njesu 4 tróšku zažłobjene krónowe łopješka. 

## Stejnišćo
Wón rosće na suchich łukach, płonych bahnach, holach, słónčnych zwisach, skłoninach, we swětłych lěsach a na lěsnych pućach. Ma radšo małowutkate, často kisałe pódy. 

## Přestrjeń
Lěsny porstnik je w Europje, Aziji a sewjerej Americe rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 48 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 52-53 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 260 

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel  
* USDA plants database 
* crescent bloom 
* Plants for a Future
Bahnowy porstnik

**Bahnowy porstnik** (*Potentilla palustris*, Syn. *Comarum palustre*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske mjeno je **sedmporstnik**.

## Synonymy

* Comarum palustre L.
* Comarum palustris
* Potentilla comarum

## Wopis

Bahnowy porstnik je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 30 cm hač do 100 cm. 

### Łopjena
Łopjena su na stołpiku rozdźělene, pjerite, z hač do 5-7 łopjenami, kotrež su na hornim boku ćěmnozelene a na delnim boku módrozelene. 

### Kćenja
Wón kćěje wot junija hač do awgusta (julija). Kćenja su  stołpikate, maja 5 łopjenow a su purpurčerwjene abo ćemnopurpurne, docpěja šěrokosć wot 1,5 hač do 2,5 cm. Keluch je napadniši hač króna a so po kćěwje podlěši.

### Płody
Papłód ma samsny twar kaž tón podtrawnicy.

## Stejnišćo

Wón rosće w bahnach a so wostaji wapno.

## Rozšěrjenje

Bahnowy porstnik je w nimale cyłej Europje, sewjernej Aziji a sewjernej Americe rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 114-115 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008),  ISBN 978-3-440-11379-0, strona 48 



## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* Plants for a Future
Slěborny porstnik

**Slěborny porstnik** (*Potentilla argentea*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Synonymy

* Potentilla decumbens Jord. 
* Potentilla demissa Jord. 
* Potentilla grandiceps Zimmeter
* Potentilla macrotoma Borbás
* Potentilla magyarica Zimmeter
* Potentilla tenuiloba Jord.

## Wopis
Slěborny porstnik je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć wot 20 hač 50 cm. Rostlina je zrunana abo nižoležaca.

Stołpik a łopjena su na delnim boku běłopjelsćojte. Łopjena su tři- hač pjećličbnje pjerite.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja docpěwaja wulkosć wot 1 hač 1,5 cm a steja po dwěmaj hač po dwacećoch w čumpatych pakićach. Krónowe łopješka su žołte a dlěše hač lancetojty keluch a słabje zarěznjene. 

## Stejnišćo
Rosće na suchich a pěskowych trawnikach, skalnych hłójčkach, pućnych kromach a železniskim terenje. Preferuje skerje wotewrjene, zwjetša małowapnate, pěskowe hač šćerkowe pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w nimale cyłej Europje rozšěrjena.

## Noty


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 136 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 282 

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* USDA plants database
Stołpikaty porstnik

**Stołpikaty porstnik** (*Potentilla caulescens*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Synonym

* Potentilla petiolulata Gaudin

## Noty


## Eksterne wotkazy
Zažny porstnik

**Zažny porstnik** (*Potentilla praecox*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).

## Noty

 
## Žórła

* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)
* Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Pful, Křesćan Bohuwěr: Łužiski serbski słownik, Z nakładom Maćicy Serbskeje, Budyšin (1866)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidleberg, Berlin (2002)
* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidleberg, Berlin (2002)
* Urban, M.:  Serbske rostlinske mjena (Michał Rostok, Jan Radyserb Wjela), Budyšin (1908)
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)
Truskalcojty porstnik

**Truskalcojty porstnik** (*Potentilla sterilis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Wopis
Truskalcojty porstnik dosahuje wysokosć wot 15 cm. Wón kćěje wot apryla hač do meje.

## Stejnišćo
Wón rosće w lisćowych měšanych lěsach, na lěsowych a pućnych kromach.

## Rozšěrjenje
Truskalcojty porstnik je w nimale cyłej Europje z wuwzaćom regiona Srjedźneho morja rozšěrjeny.

## Nóžki


## Žórła
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 182-183 
 
## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Flora of Northern Ireland
Złotokwětna pozdatna truskalca

**Złotokwětna pozdatna truskalca**  (*Duchesnea chrysantha*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.

## Wopisanje

## Stejnišćo

## Rozšěrjenje

## Wužiwanje
Indiska pozdatna truskalca

**Indiska pozdatna truskalca** (*Potentilla indica*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Prjedy so jako *Duchesnea indica* mjenowana, ale nětko něhdyši ród *Duchesnea* je dźěl roda *Potentilla*.

## Wopis
Indiska pozdatna truskalca je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 5 hač do 15 cm (10 cm).

Kosmaty stołpik je wotnožkojće podlěšowany. 

### Łopjena
Třiličbne łopjena su ćmowozelene, rukojće hromadźe stajene a na nerwach kosmate. Owalne łopješka docpěja dołhosć wot 5 cm a šěrokosć wot 3 cm.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač do oktobra. Kćenja su žołte a njesu wulke, 3- hač do 5zubate wonkowne keluškowe łopješka a docpěja wulkosć wot 2,5 cm. Kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot 7 hač do 8 mm a šěrokosć wot 4 hač do 5 mm. Keluch je po kćěwa jara rozrosćeny.

### Płody
Płód je botanisce měny za pozdatny płód. Čerwjeny, něhdźe 12 mm wulki płód je podobne wotwonka na tych lěsneje truskalcy, ale njesłódne a nic brěčkojty. Worješki maja samsnu barbu kaž płód. Płody w pózdnim lěću dozrawja.

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, pod wědomostnym mjenom *Duchesnea indica*, strona 298 

## Eksterne wotkazy
* Přiručnik za zahrodnikow
Wšědny rólny šišmanc

**Wšědny rólny šišmanc**  (*Aphanes arvensis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). 

## Wopis
Wšědny rólny šišmanc je jednolětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 5 hač 20 cm. Rostlina je zwjetša šěrozelena a nima na spódku stejacu rozetu.

### Łopjena
Łopjena su hłuboko třidźělne ze zarězanymi wotrězkami a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 10 mm a šěrokosć wot 4 hač 8 mm. Bóčne łopješka su titkojte.

### Kćenja
Kćěje wot meje hač septembra. Zelene kćenja steja po pjećoch hač po dwacećoch w kłubičkach a docpěwaja wulkosć wot 1,5 hač 2 mm. Keluch njese na kromje kosmy, mjeztym zo króna faluje. Kłubički steja we łopjenowych rozporach.

### Płody
Płody docpěwaja dołhosć wot wjace hač 2 mm.

## Stejnišćo
Rosće na žitowych rolach, rólnych kromach, winicach a pustych płoninach. Preferuje małowapnite hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač do južneje Skandinawiskeje, rozšěrjena.

## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 366 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 350 

## Eksterne wotkazy
Drapata róža

**Drapata róža** (*Rosa pseudoscabriuscula*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*).
 
## Nóžki
Dźiwja róža

**Dźiwja róža** (tež **płótna dźiwja róža**; *Rosa canina*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*). Jeje płód je **[[šiplenka]]**.

## Wopis
Dźiwja róža je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 1 hač 3 m.

Hałuzy su wobłukaće přewisowace abo łažace. 

### Łopjena
Łopjena su nahe a 5-7-ličbnje pjerite. Jich stołpik je njekosmaty, ale často njese stołpikate žałzy a serpikojte kałače. 

### Kćenja
Kćěje w juniju. Kćenja su jasnoróžojte, sedźa zwjetša po wjacorych na nahich stołpikach a docpěja šěrokosć wot 4 hač 5 cm. Keluškowe łopješka su po času kćěwa wotwodźěte a před zrałosću wotpadaja. Zwonkowne keluškowe łopješka su přez šwižne přiwiski pjerite. Pěstki su swobodne, krótke a jenož małko z kćenjoweho bónčka sahaja. 

### Płody
Šiplenka je čerwjena, naha a šwižnje jejkojta.

## Stejnišćo
Rosće w žiwych płotach, na lěsnych a pućnych kromach a pustych płoninach. Preferuje ćopłe, zwjetša hłubokosahace hlinjane pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 454 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 410 

## Eksterne wotkazy

*
Šiplenka

**Šiplenka** je papłód rozdźělnych družinow róžow, wosebje dźiwjeje róže. Regionalne mjeno je **šipka**. Stary prawopis bě **šipleńka**.

## Wopis
Šiplenka je kompleksny płód, kotryž wobsahuje wjele małkich worjechow. Na mjasnym spódku sedźa worješki.

Zrałe płody su oranžowe hač čerwjene. Bělizna a symjenja wobsahuja wuhlikowe hydraty, třěski, płodowe kisaliny a pektiny, ale tež witamin C.

## Nóžki


## Žórła
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1. zwjazk, ISBN 3-411-12013-4, stronje 308-309 
* 
* Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 177, ale tam so plural *Hagebutten* wužiwa, strona 371, pod hesłom *Rose*. 

## Eksterne wotkazy
Płótna róža

**Płótna róža** (*Rosa corymbifera*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow (*Rosaceae*) a domjaca róžowa družina.

## Wopis
Łopjena su znajmjeńša na stołpiku a na delnim boku na nerwach móškojće kosmate.

Kćenja su často běłojte.

## Nóžki

 
## Žórła
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 410, pod hesle *Hunds-Rose* jako podobna družina *Hecken-Rose* 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)
* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)
Łužyca

**Łužyca** je telewizijny magacin sćelaka RBB, kotryž so předewšěm serbskej mjeńšinje w braniborskej Delnjej Łužicy přiwobroćuje. Přinoški so w delnjoserbskej rěči wusyłaja a su z němskimi podtitulemi wuhotowane.

Łužyca bu prěni raz w lěće 1992 pola tehdyšeho Ostdeutscher Rundfunk Brandenburg (ORB) wusyłana a tež wot toho produkowana. Dźensa je magacin wšě 4 tydźenje w programje. Wusyłanje so zaběra z politiskimi a kulturnymi zajimami Delnjoserbow. Wšě 3 měsacy so monotematiske wusyłanje do programa syda.

Při moderaciji so Anja Pohončowa a Christian Matthée wotměnjujetej. 

## Žórło
* Informacije wo wusyłanju na webstronje RBB
Zeleneč

**Zeleneč** je sydlišćo w srjedźnej Čěskej (wokrjes Praha-východ). Leži 255 m nad mórskej hładźinu při sewjerowuchodnej měšćanskej kromje Prahi a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1316.

## Žórła


## Wotkaz
Pawoł Völkel

**Pawoł Völkel** (* 13. septembra 1931 w Chrósćicach; † 16. decembra 1997 w Budyšinje) bě serbski slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar. 

Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Tuchorskim kěrchowje.

## Tworby
* *Prawopisny słownik* (1970), Ludowe nakładnistwo Domowina
* *Hornjoserbsko-ruski słownik / Verchnelužicko-russkij slovar* (1974), LND
* *Łučlany hród* (1992), LND
* *Fijałkojty čas* (1996), LND
* *Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik / Obersorbisch-deutsches Wörterbuch* (2005), LND
* *Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče* – CD-ROM (2008), LND

## Wotkaz
* Krótka biografija na stronach Serbskeho gymnazija

## Žórła
Mina Witkojc

**Mina Witkojc** ( *Anna Wilhelmine Wittke*; * 28. meje 1893 w Bórkowach; † 11. nowembra 1975 w Popojcach) bě najwažniša delnjoserbska basnjerka a publicistka.

## Žiwjenje
Wona narodźi so nalěto 1893 jako njemandźelska dźowka Marjany Witkojc w Bórkowach, hdźež hač do 1907 šulu wopyta. W lěće 1917 dźěłaše w Berlinje jako słužowna a wot 1918 do 1921 w Bórkowach jako dnjowa dźěłaćerka. Wot 1923 do 1933 běše wona sobudźěłaćerka nowiny *[[Serbski Casnik]]*. W Budyšinje je so wona z Arnoštom Muku a Janom Cyžom zeznajomiła. Dokelž za čas wójny we Łužicy bydlić njesmědźeše, dyrbješe wot 1943 do 1945 do Jarobroda přećahnyć. Wot lěta 1946 bydleše a dźěłaše znowa w Budyšinje jako sobudźěłaćerka Domowiny. Mina Witkojc płaći jako basnjerka, kotraž je serbske sebjewědomje w Delnjej Łužicy znowa wožiwiła. Wona zemrě 11. nowembra 1975 w Popojcach a bu na Bórkowskim kěrchowje pochowana.

Wot lěta 2018 spožči kraj Braniborska kóžde druhe lěto Myto Miny Witkojc za angažement na polu serbskeje rěče.

## Twórby

* *Dolnoserbske basni*, Budyšin 1925 
* *Wěnašk błośańskich kwětkow*, Budyšin 1934 
* *K swětłu a słyńcu*, Berlin 1955 
* *Prědne kłoski* (sobuawtorka), Berlin 1958 
* *Po drogach casnikarki* (zběrka prozy, wud.: Kito Lorenc), Budyšin 1964, ISBN 3-7420-0281-3 
* *Echo aus dem Spreewald* (basnje, wud.: Christiane Piniek, něm. přełožk: Elke Nagel), Budyšin 2001, ISBN 3-7420-1857-4 
* Pśedsłowo k antologiji *Jadna z nich jo šołtowka: antologija noweje dolnoserbskeje literatury*, Budyšin 1971

## Wuznamjenja
* 1964: Myto Ćišinskeho
* 1972: Literarne myto Domowiny

## Žórła
* Mina Witkojc (Wuberk zestajił Kito Lorenc.) Budyšin. Ludowe Nakład. Domowina, 1973.
* Christiane Piniek: Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald. Bautzen: Domowina-Verlag, 2001.
* A. Karichowa: *Wona jo „swoje“ Blota lubowala*. W: Płomjenju 05/2003, str. 20.


## Wotkazy
* Literaturport
* 
* SerbskiTV: Christiana Piniekowa čita basnje Miny Witkojc
Jan Wornar

**Jan Wornar** (* 7. decembra 1934 w Hórkach pola Chrósćic, † 20. meje 1999 we Worklecach) bě serbski spisowaćel. Dźěłaše jako wučer na serbskej wyšej šuli w Budyšinje a wot lěta 1974 na serbskej šuli w Ralbicach.

Pisaše předewšěm dźěćace a młodźinske knihi. W lěće 1970 spožči so jemu *[[Literarne myto Domowiny]]*.

## Twórby (wuběr)
* *Wajchtar trubi* (1967)
* *Mudra wudra a druhe powědki wo zwěrjatach*
* *Dźiwny stražnik w Sernjanach*
* *Halo, tu je stonóžka*
* *Bombi pyta lód*
* *Železny pjeršćeń*
Nick Griffin

**Nick Griffin** (* 1959) je jendźelski prawicarski politikar, předsyda strony British National Party a něhdyši zapósłanc Europskeho parlamenta.

## Wotkazy
*Nick Griffin
*British National Party
Jan Cyž (jurist)

Dr. **Jan Cyž** ( *Johannes Ziesche*; * 13. januara 1898 w Žuricach; † 21. septembra 1985 w Budyšinje) bě serbski jurist, spisowaćel, nakładnik a prěni krajny rada Budyskeho wokrjesa po Druhej swětowej wójnje.

## Žiwjenje
Jan Cyž pochadźa ze swójby Žuričanskeho žiwnosćerja z pjeć dźěćimi. Po zažnej smjerći nana w lěće 1904 wobdźěłowaše mać štyri lěta dołho sama žiwnosć. Po wopyće Budyskeje tachantskeje šule wot 1909 do 1911 a němskeho gymnazija na Praskej Małej stronje (1911–17) kaž tež wojerskej słužbje w Prěnjej swětowej wójnje studowaše wot 1921 do 1926 na Karlowej uniwersiće prawnistwo. W tutym předmjeće pozdźišo tež promowowaše. Wot 1926 do 1932 bě z nawodu Choćebuskeje wotnožki Serbskeje ludoweje banki. Dla swojeho dźěła a aktiwitow w serbskim narodnym hibanju bu 1933 krótkodobnje wot nacionalsocialistow zajaty. Wot 1934 hač do zakaza w lěće 1937 bě z wudawaćelom Serbskich Nowin. Za čas Druheje swětoweje wójny bu znowa wot Gestapo zajaty, móžeše pak při bombardowanju Drježdźan dnja 13. februara 1945 hromadźe z Janom Meškankom z jastwa ćeknyć.

Dnja 10. meje 1945 bu Domowina pod komisariskim předsydstwom Jana Cyža w Chrósćicach znowa załožena. Hišće w samsnym měsacu bu Cyž wot sowjetskeje komandantury za noweho krajneho rady Budyskeho wokrjesa wuzwoleny. W tymle zastojnstwje běše jemu móžno, hromadźe z wjednistwom Domowiny pod Pawołom Nedom Serbow na wažne pozicije we wokrjesu přinjesć a z tym natwar dwurěčneho šulstwa a zarjadnistwa po wójnje zmóžnjeć. Hač do měrca 1955 bě tež městopředsyda serbskeje narodneje organizacije.

W meji 1955 bu dla politiskich diferencow z wokrjesnym wjednistwom SED wotsadźeny – pječa njebě so raznje dosć za kolektiwizaciju zasadźał – a dźěłaše potom zaso jako wudawaćel serbskeho dźenika, kotryž nětko pod mjenom Nowa doba wuńdźe.

Jan Cyž bu na Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.

## Twórby (wuběr)
* *Za wšědnym chlěbom. Žiwjenski wobraz serbskeho holana.* Berlin: Volk und Wissen, 1957
* *Mój sokoł. Wuběrk basnjow a prozy.* Budyšin: LND, 1962
* *Jan Arnošt Smoler. Wobrys jeho žiwjenja a skutkowanja.* Budyšin: LND, 1966
* *Wojowanje wo wuswobodźenje Łužicy. Za čas wulkeje bitwy wo Berlin 1945.* Budyšin: LND, 1975
* *Ćernje na puću do swobody. Dopomnjenki wot nowembra 1944 do kónca meje 1945.* Budyšin: LND, 1979
* *Hdyž so młody na puć podaš. Dopomnjenki z časa dźěćatstwa a młodosće hač do apryla 1926.* Budyšin: LND, 1983
* *W tlamje ječibjela. Dopomnjenki na lěta 1926 do 1944.* Budyšin: LND, 1984

## Žórła


## Wotkazy
*  
* Literatura wot a wo Jan Cyž w Serbskej bibliografiji 
* Literarny projekt 2007 – Serbski gymnazij Budyšin: Jan Cyž
Alpski šišmanc

**Alpski šišmanc** (*Alchemilla alpina*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. 

## Wopis
Alpski šišmanc docpěwa wysokosć wot 10 hač do 20 cm.

### Łopjena
Łopjena su rukojte a wobsteja z 5-9 wuskich, na hornim boku zelenych, na kromje a na delnim boku slěbro-předźenokosmatych, prědku zubatych wotrězkow.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do awgusta. Žołtezelene kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 3 mm a steja w hustych kwětnistwach, kotrež su zwjetša krótše hač łopjena.

## Stejnišćo
Rosće na silikatowych suchich trawnikach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w horinach srjedźneje a sewjerneje Europy rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 366 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, obrazBerlin (2002)
* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)
Łučny šišmanc

**Łučny šišmanc** (*Alchemilla vulgaris*; syn.: *Alchemilla acutiloba* , *Alchemilla acutiloba var. stellata* , *Alchemilla acutangula* ) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalše serbske ludowe mjena su **łučne šwejški**, **swjateje marcyne šórcuški** a **swjateje marcyne kožuški**.

## Wopis
Łučny šišmanc je trajne zelo, kotrež docpěwa wysokosć mjezy 10 a 50 cm. Rostlina přez škałoby na łopjenowych kromach wodu aktiwnje woteda.

Stołpik je rozdźělnje kosmaty.

### Łopjena
Łopjena su kruhojte hač jěrchenkojte, 5-11-lapate a docpěja šěrokosć wot 2 hač do 12 cm. Wone su na štwórći hač napoł zarězane. Jich kosmy su rozdźělne. Lapy su połkruhojte hač třiróžkate. Łopjency maja 7-13 zubatych wotrězkow. Bazowe łopjena łučneho šišmanca su kulojte, dołhostołpikate a jenož hač do połojcy dźělene. Delnje łopjena docpěja wulkosć wot hač do 20 cm.

### Kćenja
Wón kćěje wot meje hač do septembra (awgusta). Zelenožołte abo žołtozelene kćenja su małe z wulkosću wot něhdźe 5 mm a steja w kónčnje stejacych, kłubičkojtych pakićach abo čumpatych kłubičkach a maja 4 stameny. Krónowe łopješka faluja. Keluškowe łopješka steja w dwěmaj rjadomaj, štyri znutřkowne a štyri zwonkowne.

## Stejnišćo
Wón rosće na łukach, na pastwach, na lěsowych kromach, w kerčinach, w hrjebjach a na kerčinowych kromach.

## Rozšěrjenje
Łučny šišmanc je w Euraziji rozšěrjeny, ale faluje w perifernje ležacych regionach Europy.

## Podobna družina
*Mjechki šišmanc (*Alchemilla mollis*) je jara sylna, somotowje kosmata rostlina. Jeje kwětnistwo je jara wulke. Rosće často w zahrodach.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 366 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 18-19 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 260 
* Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 102 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)

* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)

## Eksterne wotkazy

*
Dulkata smjetanka

**Dulkata smjetanka** (*Filipendula vulgaris*, syn. *Filipendula hexapetala*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*). 

## Wopis
Dulkata smjetanka je wjacelětna rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 30 hač 60 (90) cm. Čerstwe zelo je glykosidow dla słabje jědojte.

Jednotliwe korjenje su dulaće stołstnjene a słuža rostlinje jako składowanski organ.

### Łopjena
Paproćojte łopjena su na woběmaj stronomaj zelene, pjerite z 21-81 hrubje zubatymi łopjenami. 

### Kćenja
Kćěje wot junija hač julija. Wona ma zwjetša 6 kćenjowe łopješka, kotrež docpěja dołhosć wot 5 hač 10 cm. Jeje krónowe łopješka zwonka zwjetša su čerwjenojte. Běłe kćenja steja w njeprawych wokołkach.

Někotre zahrodne warjetety njesu róžojte kćenja.

### Płody
Płody su kosmate, rune a zrunane. 

## Stejnišćo
Wona rosće na suchich łukach, w kerčinach, na lěsowych kromach a swětłych lěsach.

## Rozšěrjenje
Rostlina je w Europje a w Aziji rozšěrjena.

## Podobna družina
* Bahnowa smjetanka  (*Filipendula ulmaria*)

## Nóžki


## Žórła
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 355 
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 178 
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 172 
* Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

## Eksterne wotkazy

* BioLib 
* Botanický herbář 
* crescent bloom 
*  USDA plants database 
*  Plants for a Future
Žuricy

**Žuricy** ( *Säuritz*) su wjes w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša ke gmejnje Pančicy-Kukow. Maja  wobydlerjow.

## Geografija

Wjeska namaka so we wužłobinje zapadołužiskeje pahórčiny něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Halštrowa. Na wjace hač 280 metrow wysokich kopcach zapadnje a sewjerozapadnje Žuric namaka so granodiorit blisko pod zemju. Wjesne hona maja přestrjeń wot 3&nbsp;km². 

Žuricy wobsteja zwjetša z tři- a štyristronskich statokow, nimo toho namakaja so we wjesce hišće wjacore tykowane chěže.

Susodne wsy su Kašecy a Hłupońca na sewjerowuchodźe, Porchow na juhu a Jědlow na sewjerozapadźe.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Žuricach: Zahuny, Wumjeńki, Łazy, Załuki, Podhórki, Zamóstki, Hory, Móstki, Močidła, Zamočidła, Mroka, Šrenki.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej we wopismje klóštra Marijina hwězda z lěta 1357 jako *Zuricz*. Woznam wjesneho mjena je dotal njejasny. Za lěto 1476 je knježe sydło zapisane, kiž so pak pozdźišo jenož hišće jako wudwór pomjenowa. Hač do 19. lětstotka dyrbjachu někotre burske statoki klóštrej dawki płaćić. W 17. lětstotku dóńdźe k njeměram, jako zwyši klóšter dawki. W lěće 1652 wotpokazachu Žuričenjo žadanje klóštra, přichodnje za njón předźeno přasć.

## Wobydlerstwo

Po Mukowej statistice mějachu Žuricy we 1880tych lětach 157 wobydlerjow, mjez nimi 86 Serbow (55&nbsp;%) a 71 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Žuričanskeje gmejny wot jenož hišće 38,2&nbsp;%. Hač do dźensnišeho leži wjeska při rěčnych mjezach serbšćiny.

W lěće 1925 bě mjez 164 wobydlerjemi 93 ewangelskich (57&nbsp;%) a 71 katolskich. Žuricy su nimo Kašec a Hłupońcy jedna z třoch gmejnskich dźělow Pančic-Kukowa bjez katolskeje wjetšiny. Ewangelscy wěriwi słušeja wot lěta 1875 k Porchowskej wosadźe (prjedy do Hodźija), katolscy chodźa wot 1772 do Wotrowa.

## Wosobiny
* Michał Cyž (1858–1947) – prawiznik, zarjadnik Serbskeho domu
* Jan Cyž (1898–1985) – jurist, nakładnik a Budyski krajny rada; rodźeny w Žuricach
* Jakub Cyž (1901–55) – narodny prócowar, podpěrowar antifašistow
* Jurij Cyž (1904–1947) – prawiznik a kulturny prócowar
* Jurij Krawža (1934–1995) – spisowaćel, kulturowědnik, wučer

## Žórła
* 
* 


## Wotkaz
Hanka Krawcec

**Hanka Krawcec** ( *Hannah Schneider*; * 13. měrca 1901 w Drježdźanach, † 19. oktobra 1990 w Filipowje, Čěska) bě serbska wuměłska molerka, grafikarka a ilustratorka a płaći jako prěnja profesionelna serbska wuměłča.

Narodźi so jako dźowka w Drježdźanach bydlaceho serbskeho komponista Bjarnata Krawca a nawukny grafikarske rjemjesło najprjedy w sakskej stolicy a pozdźišo pola Františeka Kysele na *Wysokej šuli wuměłskeho rjemjeslnistwa* w Praze. W lěće 1921 bě sobuzałožerka Koła serbskich tworjacych wuměłcow. Po nawróće do Němskeje w lěće 1928 dźěłaše hač do kónca Druheje swětoweje wójny w Berlinskim wabjenskim ateljeju Egona Judy a hnydom po wójnje pola Domowiny w Budyšinje, hdźež stwori hač do dźensnišeho płaćiwy emblem Zwjazka łužiskich Serbow.

W lěće 1947 přesydli so na přeće maćerje k staršimaj do čěskich Warnoćic, hdźež hač do lěta 1986 bydleše. Poslednje lěta swojeho žiwjenja přebywaše w hladarni bliskeho Filipova pola Jiříkova. Wona bu pohrjebana w swójbnym rowje na Warnočanskim měšćanskim kěrchowje.

Najwažniši dźěl jeje twórbow bu w cyklusu *Člověk by člověku světlem měl být* (1961–75) wozjewjeny. Jeje dźěła su zastupjene mjez druhim w zběrkach Čěskeje narodneje galerije a Narodneho muzeja w Praze. W lěće 1982 dósta Myto Ćišinskeho za swój žiwjenski skutk.

## Literatura
* Milan Hrabal: *Hanka Krawcec.* Varnsdorf 2001. ISBN 80-238-7019-X
* Cyril Kola: *Hanka Krawcec njeboha.* Rozhlad 1990 (12), str. 351sl.
* Milan Hrabal: *Hanka Krawcec – výtvarné dílo / tworjace wuměłstwo*. Varnsdorf 2011. ISBN 978-80-86409-29-0

## Wotkaz
* Krótki žiwjenjopis na stronach Měšćanskeje knihownje Varnsdorf
Jurij Winar

**Jurij Winar** (* 20. nowembra 1909 w Radworju; † 11. meje 1991 w Budyšinje) bě serbski komponist, wučer a spisowaćel.

Narodźi so jako syn listonoša w Radworju a maturowaše w Budyšinje. Wot 1929 do 1932 studowaše w Drježdźanach pedagogiku, ludowědu a hudźbu. Za čas nacionalsocializma dźěłaše we wšelakich městach jako wučer. Po Druhej swětowej wójnje skutkowaše wot 1946 do 1951 jako docent na Serbskim wučerskim wustawje w Radworju. W lěće 1951 sta so z prěnim intendantom nowozałoženeho Serbskeho ludoweho ansambla. Po tym běše wot 1960 do 1979 z direktorom Budyskeje hudźbneje šule.

Hižo za čas swojeho skutkowanja jako wučer běše tež chórowy nawoda a wot 1933 hłowny dirigent chórow Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow, kotryž měješe so pak 1937 kaž wšitke serbske institucije rozpušćić. Po 1945 komponowaše tež moderne serbske spěwy, mjez druhim na teksty Jurja Brězana. Wudawaše serbske spěwniki a komponowaše filmowu hudźbu, kantaty a *Serbsku bursku suitu* (1947). Pod pseudonymom *Jurk* wozjewješe tež krótkopowědančka a basnje. Zhromadnje z Jurjom Brězanom a Měrćinom Nowakom-Njechorńskim dósta w lěće 1951 Narodne myto NDR III. rjadownje za wuměłstwo a literaturu.

Jeho row nadeńdźe so na Budyskim Hrodźišku.

## Wotkazy

* 
* 
* Literatura wot a wo Jurju Winarju w Serbskej bibliografiji 
* Literarny projekt 2007 – Serbski gymnazij Budyšin: Jurij Winar 
* Křesćan Baumgärtel: ''„Wulkeho Słowjanow splaha“ – Mysle k róčnicy 100. narodnin serbskeho kulturnika Jurja Winarja''. W Rozhledźe 11/2009 (webarchiw)
Jurij Mjeń

**Jurij Mjeń** ( *Georg Möhn*; * 14. meje 1727 w Hruboćicach, † 22. awgusta 1785 w Njeswačidle) bě serbski spisowaćel, basnik, přełožowar a Njeswačanski ewangelski farar. Płaći jako załožer serbskeho swětneho pismowstwa.

Narodźi so jako syn bura a sudnika Jana Mjenja a jeho mandźelskeje Hany w Hruboćicach pola Budyšina a wopytowaše wot 1738 do 1743 Kühnowy pietistiski seminar w Klukšu. Wot 1743 do 1747 bě šuler w Franckowej syrotowni w Hali. Po zakónčenju šule studowaše hač do lěta 1750 w Lipsku teologiju a bě z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy skutkowaše na 35 lět w Njeswačanskej wosadźe, najprjedy hač do lěta 1760 jako diakon a wot 1761 hač do jeho smjerće w starobje 58 lět jako farar. 

Jako prěni so z tak mjenowanym wyšim basnistwom w serbskej rěči zaběra a spěsni w lěće 1767 odu *Serskeje rěče zamóženje a chwalba w rěčerskim kěrlušu* w klasiskich heksametrach. Předłoha za to bě jemu Klopstockowy „Messias“, tehdy najsławniše němske basniske dźěło, z kotrehož w samsnym lěće někotre dźěle zeserbšći, zo by bohatstwo a fleksibelnosć serbšćiny dopokazał. W ćišću so jeho oda hakle w lěće 1806 wot jeho syna Rudolfa Mjenja w Budyšinje wuda.

Dale wozjewješe Mjeń někotre prědowanja w serbskej rěči, kaž na přikład *Palaty šćěpowc* (Budyšin 1772), kotrež słušeja do najzažnišim zjawam serbskeje wuměłskeje prozy. Zhromadnje z Janom Gotttraum Běmarjom, Janom Bjedrichom Langu a Hadam Bohuchwałom Šěrachom přełoži Lutherowu „Domjacu postilu“ (Budyšin 1751).

## Wozjewjenja

* (z Janom Bjedrichom Langu, Janom Gotttrauom Běmarjom a Hadamom Bohuchwałom Šěrachom): *[https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/?id=5363&tx_dlf%5Bhighlight_word%5D=Veit+Dietrich&tx_dlf%5Bpointer%5D=24&tx_dlf%5Bid%5D=173863&tx_dlf%5Bpage%5D=5 Teho woßebneho Muża Bożeho, D. Mertena Luthera, Domjaza Postilla, aby: Wukladowanja tych Szenjow nawschitke Nedzelje, Roczne Czaße...]*. Serbski přełožk Lutheroweje domjaceje postile, Budyšin, 1749
* *Pokutne modlitwy za měr.* Budyšin 1761
* *Tón modlitwy dostojny bóh. We přihotowanju tych žnjow.* Budyšin 1773, 1798, 1863

## Žórło

## Nóžki
Lěsna truskalca

**Lěsna truskalca** (*Fragaria vesca*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow. Dalšej serbskej ludowej mjenje stej **pódtrawnica** a **potrjenica**.

Lěsna truskalca je diploidna (2n=14) a njeje dźiwja forma zahrodneje truskalcy.

## Wopis

Lěsna truskalca je zelišćowa, wjacelětna a zymozelena rostlina, kotraž docpěje wysokosć wot 20 cm. Rostlina je kosmata a ma dołhe wuběžki z korjenjemi. 

### Łopjena
Łopjena su trawozelene, na pódźe stejace w rozeće, dołhostołpikowe, rukoformowje 3-dźělne z hrubje zubatymi dźělnymi łopješkami z dołhosću wot 2 hač 6 cm. 

### Kćenja
Wona kćěje wot apryla hač do junija. Kćenja docpěja šěrokosć mjezy 1 a 1,5 cm a maja 5 běłych kćenjowych łopješkow. Kwětnistwo ma hač do 10 kćenjow a je podobne we formje na wokołk. Wosrjedź kćenja su něhdźe 20 žołtych próškowych łopješkow. Krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte.

Kćenja lěsneje truskalcy buchu wot insektow wopróšene.

### Płody
Płody su jednosymjenjowe worješki na brěčkatym kćenjowym spódku. Wone wobsahuja hač do 10 procentow cokora a chětro wjele mineralnych maćiznow. 

## Stejnišćo

Wona rosće we swětłych lěsach, na pućnych kromach a pod kerčinami. Ma radšo skerje wutkate pódy.

## Rozšěrjenje

Lěsna truskalca je w cyłej Europje a sewjernej Aziji rozšěrjena.

## Podobna družina

* Wysoka truskalca (*Fragaria moschata*) kotrejež kwětnistwo je 8- hač do 18-kćenjowe. Kćenja dosahuja šěrokosć mjezy 1,5 a 2,5 cm. Kćenjowe stołpiki su padorunje wotstajace kosmate.

## Nóžki


## Žórła
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 181 
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 182-183 
* Naturführer Pflanzen und Tiere, Urania-Verlag Leipzig Jena Berlin, ISBN 3-332-00256-2, 1989, strona 80 
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 60 
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 86-87 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 152 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)

## Wotkazaj

* hojenska rostlina Lěsna truskalca
Nažołta truskalca

**Nažołta truskalca** (*Fragaria viridis*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow  (*Rosaceae*). 

## Wopis
Nažołta truskalca je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 5 hač 15 cm. Jenož prěnja dźowkowa rostlina ma wuběžki ze šupiznojtymi łopjenami. 

Stołpiki a łopjenowe stołpiki su wotstejo kosmate.

### Łopjena
Łopjena su třiličbne a zubate. Łopješka docpěja dołhosć wot 3 hač 6 cm a maja na delnim boku metalisce błyšćace kosmy. Srjedźne łopješko je stołpikate, mjeztym zo wobě bóčnej łopješce stej sedźacej. 

### Kćenja
Kćěje wot meje hač junija. Nažołć běłe kćenja docpěja wulkosć wot 1 hač 1,5 cm. Krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte. 

### Płody
Płody su pozdatne jahody, kotrež hromadźe z přilěhawym keluchom so při šćipanju z knakotanjom wot rostliny rozpušća.

## Stejnišćo
Rosće w słónčnych kerčinach, skłoninach, suchich trawnikach a dubowych a chójnowych lěsach. Ma radšo w lěću ćopłe, suche, zwjetša wapnite pódy.

## Rozšěrjenje
Rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej Europje, sewjernje hač do Skandinawiskeje rozšěrjena.

## Nóžki


## Žórła
* Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 60 
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 152 
* Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
* Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin  (1954)
* Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
* Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002)

## Eksterne wotkazy
Frido Michałk

**Frido Michałk** ( *Siegfried Michalk*; * 6. oktobra 1927 w Rachlowje pod Čornobohom, † 6. junija 1992) bě serbski slawist a sorabist. Wón bě z wažnym sobudźěłaćerjom Serbskeho rěčneho atlasa.

Po studiju bě ze sobudźěłaćerjom Serbskeho instituta Lipšćanskeje uniwersity a pozdźišo wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt w Budyšinje.

Z mandźelskej Hańžu (rodź. Smolic; 1931–2010) měješe Frido Michałk tři dźowki, mjez nimi slawistka Sonja Wölkowa. Wón zemrě w starobje 64 lět a bu na Budyskim Mikławšku pochowany.

## Wotkaz
* 
*
Jan Pawoł Nagel

**Jan Pawoł Nagel** (* 8. meje 1934 we Łazu jako *Horst Nagel*; † 21. meje 1997 w Złyčinje) bě serbski komponist kaž tež předsyda Domowiny mjez 1991 a 1992.

Narosće na burskim statoku swojeju staršeju Pawoła (1903–82) a Marty Nagelec (1907–77). Hižo w starobje 14 lět bě kantor Łazowskeje wosady, pozdźišo studowaše na Němskej wysokej šuli za hudźbu w Berlinje a bě wot 1964 za dwě lěće chórowy nawoda w Serbskim ludowym ansamblu. Wot 1966 dźěłaše jako swobodny komponist. Za čas NDR bě předsyda dźěłoweho kruha serbskich hudźbnych wědomostnikow. W lěće 1986 załoži wón *Klub Handrija Zejlerja* za Złyčin, Łaz, Bjedrichecy a Drěwcy, předchadnik dźensnišeho Spěchowanskeho towarstwa Dom Zejlerja a Smolerja we Łazu. Na druhej hłownej zhromadźizny serbskeho třěšneho zwjazka po přewróće we Wětrowskim Kulturnym domje bu ze 94 wot cyłkownje 183 hłosow za předsydu Domowiny woleny.

Jan Pawoł Nagel bě w druhim mandźelstwje woženjeny z awtorku Elke Nagel, kotraž wuda jeho twórby wot 1991 w swojim nakładnistwje ENA. Wón bu na Łazowskim kěrchowje pochowany.

## Wotkaz
*
Japanska wjerbička

**Japanska wjerbička** (*Spiraea japonica*) je rostlina ze swójby róžowych rostlinow.

## Wopis
Japanska wjerbička je małoróstny kerk, kotryž docpěwa wysokosć wot 0,3 hač do 0,6 m. Rostlina husto rosće.

Hałuzy steja prosće zrunane a małko rozhałuzuja.

### Łopjena
Łopjena su jejko-lancetojte, jednory hač dwójce rězane a docpěwaja dołhosć wot 1 hač do 3 cm.

### Kćenja
Kćěje wot junija hač do julija. Róžojte abo běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 0,5 cm a steja w płonych, hustych wokołkach.

Kćenja słódki nektar produkuja a mnoholičbne dźiwje pčołki, muchi a bruki přiwabjeja.

## Stejnišćo a rozšěrjenje
Pochadźa originalnje z Japanskeje. Rostlina so w skupinach a žiwych płotach plahuje.

## Noty

 
## Žórła
* Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 154 
* Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 205 
## Eksterne wotkazy