Wokalna harmonija

**Wokalna harmonija** je asimilaciski proces, kotryž artikulaciju wolóžuje. We wuskim zmysle je připodobnjenje sufiksowych wokalow na zdónk, ale tež znutřka zdónka. Při tym cuze słowa abo najnowše požčonki často wjace k wokalnej harmoniji (dospołnje) njewjedu.

Wona wustupuje w rozdźělnych rěčnych swójbach, na přikład w turkowskich a mongolskich rěčach, kaž tež w někotrych finougriskich rěčach.

## Přikłady

### Turkowske rěče

#### Baškiršćina

Baškiršćina ma dźewjeć wokalow.

W baškiršćinje wustupujetej dwě warianće wokalneje harmonije. Štyriformowa warianta wužiwa wokale "ы", "о", "е" a "ө". Na př. prašenska partikla ma formy -мы, -мо, -ме, -мө.

Dwuformowa warianta wužiwa jenož wokalej "а" a "ә".

#### Turkowšćina

Turkowšćina ma wósom wokalow a rozeznawa je po dwěmaj přiznamjenjomaj, a to [±prědnje] a [±kulojćene].

W turkowšćinje dwě warianće wokalneje harmonije wustupujetej. A to tak mjenowana "małka wokalna harmonija" (z wokalomaj "a" a "e", turkowsce *küçük sesliler uyumu*) a "wulka wokalna harmonija" (z wokalemi "i", "ı", "u" a "ü", turkowsce *büyük sesliler uyumu*).

; Małka wokalna harmonija
* Po wokalach **e**, **i**, **ö** a **ü** sćěhuje **e** w sufiksu, mjeztym zo po wokalach **a**, **ı**, **o** a **u** sćěhuje **a**.
Sćěhowace sufiksy małku wokalnu harmoniju wjedu:

; Wulka wokalna harmonija
* Po wokalomaj **e** a **i** sćěhuje **i**, po wokalomaj **ö** a **ü** sćěhuje **ü**, po wokalomaj **a** a **ı** sćěhuje **ı** a po wokalomaj **o** a **u** sćěhuje **u**.
Sćěhowace sufiksy wulku wokalnu harmoniju wjedu:
* -li, -lı, -lu, -lü Na př. Berlin**li** "Berlinjan; Berlinski", Roma**lı** "Romjan, romski", Köln**lü**
* -cik, -cık, -cuk, -cük (diminutiw)
* -di, -dı, -du, -dü (preteritum)
* -i, -ı, -u, -ü (akuzatiw)
* -inci, -ıncı, -uncu, -üncü (rjadowy ličbnik) Na př. ik**inci** "prěni", on**uncu** "dźesaty"
* -(y)ip, -(y)ıp, -(y)up, -(y)üp (konwerbowa kóncowka předčasnosće)

Někotre dwuzłóžkowe sufiksy maja wobě harmoniji, při čimž małka wokalna harmonija je w jednej złóžce a wulka wokalna harmonija w druhej.
* -(y)ince, -(y)ünce, -(y)ınca, -(y)unca (konwerbowa kóncowka z woznamom "tak chětře, ruče kaž/hač, ručež")
* -dikçe, -dıkça, -dukça, -dükçe (konwerbowa kóncowka z woznamom "dołhož, doniž")

Nimo toho samo małko wuwzaćow eksistuja, kaž na př. -ken (konwerbowa kóncowka z woznamom "mjeztym zo"), wokal o w kóncowce -iyor (prezens).

### Mongolske rěče
#### Mongolšćina
Mongolšćina ma tři klasy wokalow:
# Prědnje wokale: *ө, ү, э*
# Zadnje wokale: *а, о, у*
# Neutralne wokale: *и*

Wokale я, е, ю, ё su faktisce kombinacije wokalow а, э, у, о z konsonantom й. Jeli słowo wobsahuje jenož wokal *и*, da so jako słowo prědnjeho rjada wobjednawa.

### Uralske rěče
#### Finšćina

Finšćina ma tři klasy wokalow:
# Prědnje wokale: *ä, ö, y*
# Zadnje wokale: *a, o, u*
# Neutralne wokale: *i, e*

Neutralne wokale so móžeja po wokalu z dweju prěnjeju skupinow jewja a so móžeja z wokalemi z wobeju rjadow kombinować, na př. **äi**, **öi**, **yi** a **ai**, **oi** a **ui**. Jeli słowo wobsahuje jenož neutralne wokale, da so wokale z prědnjeho skupiny wužiwaja, na př. **eikö**, **eihän**.

Při kompozicijach so wokal po poslednim wobstatku złožuje.

#### Madźaršćina

Madźaršćina ma 14 wokalow. Ale w někotrych narěčach a zdźěla wobchadnej rěči so dalša warianta "e" jewi.

Eksistuja tři typy sufiksow, a to jednoformowe, dwuformowe a třiformowe.
* Jednoformowe sufiksy často maja jedyn z wokalow "e", "é", "i" a "í" a su na př. -ig "hač do" (na př. hajóig "hač do łódźe"), -ként "jako" (na př. hajóként "jako łódź"), -kor (čas, na př. negykor "pjećich"), -é 'wobsydstwowa kóncowka'.
* Dwuformowe sufiksy su na př. -ban/-ben "w +*lokatiw*" (inesiw, na př. kezben "w ruce", hajóban "we łódźi"), -be/-ba "do +*genitiw*" (ilatiw, na př. kezbe "do ruki", hajóba "do łódźe"), -nek/-nak "-ej/-u, -je/-i (sg.); -am (pl.)" (datiw, na př. körnek "kruhu", hajónak "łódźi"), -unk/-ünk "my +*prezensa*"
* Třiformowe sufiksy su na př. -hoz/-hez/-höz "k" (na př. hajóhoz "k łódźi", évhez "k lětu", körhöz "ke kruhu"), -szor/-szer/-ször "raz" (na př. kétszer "dwójce", ötször "pjeć raz", hatszor "šěsć raz")

## Žórła
;Powšitkowne
*  

;Za jednotliwe rěče
*  
*  
* Małka gramatika turkowšćiny 
*  
*  
*  
*  
*