open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gołynk

**Gołynk** ( *Gallinchen*) je měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 2.500 wobydlerjow a nadeńdźe so na juhu Choćebuza při lěwym brjoze Sprjewje. Přez Gołynk běžitej zwjazkowa dróha 97 a awtodróha 15 (Błóta–Baršć).

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1421. We 1880tych lětach běše Gołynk po statistice Arnošta Muki ryzy serbska wjes z 375 wobydlerjemi. 70 lět pozdźišo namakaše Arnošt Černik jenož hišće dweju rěčnikow serbšćiny.

Ke Gołynkej słuša Radlikojski młyn při Sprjewi.

## Wosobiny
* Herbert Nowak (1916–2011), serbski farar a awtor; narodźeny w Gołynku

## Žórła


## Wotkazaj
Rogozno (Choćebuz)

**Rogozno** (prjedy tež *Puste Rogozno*;  *Willmersdorf*) je wjes a měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 650 wobydlerjow a nadeńdźe so mjez Choćebuzom a Picnjom na kromje brunicoweje jamy Choćebuz sewjer při zwjazkowej dróze 168 (Choćebuz–Bezkow) a železniskej čarje do Gubina a Frankobroda. 

Susodne wjeski su Hus na sewjerowuchodźe, Nowa Wjas na wuchodźe, něhdyša Łakoma na juhu a Škódow na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1449. Po statistice Arnošta Muki bě Rogozno we 1880tych lětach ryzy serbska wjes. Tež w lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 70,4 %.

## Wosobiny
* Detlef Kobjela (1944–2018), serbski komponist; narodźeny w Rogoznje

## Nóžki


## Wotkazaj
Rogozno

**Rogozno** móže być:

* měšćanski dźěl Choćebuza – hlej Rogozno (Choćebuz)
* wjes w gmejnje Kopańce, wokrjes Sprjewja-Nysa – hlej Rogozno (Kopańce)
Zaspy

**Zaspy** ( *Saspow*) je měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 700 wobydlerjow a nadeńdźe so sewjernje Choćebuskeho stareho města při lěwym brjoze Sprjewje. Sydlišćo Zaspicke wutwarki nadeńdźe so na prawym, wuchodnym brjoze. 

Susodnej wjesce stej Škódow na sewjeru a Chmjelow na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1455. 1774 spopjeli wulki woheń cyłu wjes. Na tutón podawk poćahuje so Pomgajboga Frycowa baseń *Zaspy! Ty luba wjas, lažyš w popjele zas.* Farar Matej Bogumił Broniš załoži w lěće 1889 serbske spěwne towarstwo w Zaspach.

### Wobydlerstwo
Po Mukowej *Statistice Łužiskich Serbow* rěčachu srjedź 1880tych lět wšitcy 364 wobydlerjow delnjoserbsce.

## Wosobiny
* Kito Dabo (1846–1904), wučer a kulturny prócowar; 1870–1901 wučer w Zaspach
* Kito Šwjela (1836–1922), wučer, přełožowar a redaktor; narodźeny w Zaspach

## Nóžki


## Wotkazaj
Jurij Žur

**Jurij Žur** je mjeno slědowaceju wosobow:

* Jurij Žur (1788–1813), wučer a serbowědny slědźer
* Jurij Žur (1900–1967), ratar, prodrustwownik a Domowinski prócowar
Jakub Žur (1754)

**Jakub Žur** ( *Jakob Sauer*; * 10. julija 1754 w Hněwsecach, † 8. meje 1799 w Budyšinje) bě serbski kapłan a přiwisnik katolskich rozswětlerjow.

Narodźi so jako syn roboćana w Hněwsecach pola Budyšina a bě wot 1770 do 1775 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše wot 1770 do 1772 gymnazij. Wot 1772 do 1775 studowaše filozofiju a teologiju. Po nawróće do Łužicy bě wot 1778 do 1785 z kapłanom najprjedy w Strawałdźe a potom w Radworju. Wot 1785 skutkowaše jako kapłan w Budyšinje. W swojich poslednich třoch žiwjenskich lětach bě wosobinski sekretar biskopa Franca Jurja Loka.

Žur wojowaše w rozswětlerskim zmysle za reformy w katolskej cyrkwi na zakładźe idejow kejžora Józefa II. a zasadźi so za prawa serbskeje rěče.

## Žórło

## Literatura
* Rudolf Kilank: *Franz Georg Lock – Ein Beitrag zur katholischen Aufklärung in der Oberlausitz.* (disertacija), Berlin 1970.
* Rudolf Kilank: *Listy Jakuba Žura Francej Jurjej Lockej.* W: Lětopis A 13/2, Budyšin 1966, str. 225–238
Jakub Žur (1821)

**Jakub Žur** ( *Jacob Sauer*; * 9. septembra 1821 na Horje, † 5. julija 1887 w Pozdecach) bě serbski katolski farar a narodny kaž tež socialny prócowar.

Narodźi so jako syn kublerja na Horje pola Jaseńcy a bě wot 1834 do 1846 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše do 1842 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1842 do 1846 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy jako katechet a kapłan při Budyskej Tachantskej cyrkwi a wot 1851 zdobom wučer nabožiny při Katolskim wučerskim seminarje. Wot 1861 do 1887 bě z fararjom w němskim Šěrachowje a wot 1886 tež kanonik Budyskeho tachantstwa.

Žur staraše so wo polěpšenje socialneho połoženja chudoby. Załoži tkajernju, hdyž spadowaše domjace tkalcarstwo a poskići na te wašnje 700 ludźom dźěło. Chcyše załožić wustaw za chudych, k čemuž pak dla jeho nahłeje smjerće hižo njedóńdźe. W lěće 1849 swjećeše w Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi prěnju serbsku božu mšu za katolskich Serbow w krajnej stolicy. 1869 wuda němske spěwarske za Šěrachowsku wosadu.

Wot lěta 1847 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Jan Žur

**Jan Žur** ( *Johann Sauer*; * 9. decembra 1812 w Zdźěri, † 28. septembra 1872 runje tam) bě serbski wučer a dopisowar do Krajana.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w serbskej holanskej wjesce Zdźěri a wopytowaše wot 1820 do 1826 katolsku měšćansku ludowu šulu w Budyšinje. Wot 1838 hač do swojeje smjerće w lěće 1872 skutkowaše jako wučer w ródnej wsy.

Žur zaběraše so z pčołarstwom a pisaše do Krajana rozwučowanske nastawki za pčołarjow.

## Wozjewjenja
* *Z kołča.* W: Krajan 2 (1869), str. 39–41
* *Chorosće pčołow.* W: Krajan 3 (1870), str. 32–33
* *Z kołča.* W: Krajan 5 (1872), str. 31–32

## Žórło
Jurij Žur (1788)

**Jurij Žur** ( *Georg Juhr*; * 10. septembra 1788 w Židźinom, † 20. junija 1813 w Budyšinje) bě serbski wučer a serbowědny slědźer.

Narodźi so jako syn małeho žiwnosćerja w Židźinom a wopyta najprjedy měšćansku šulu we Wojerecach a wot 1803 do 1807 Budyski gymnazij. Wot 1807 do 1810 studowaše teologiju w Lipsku. Wot 1810 do 1813 dźěłaše jako wučer při nowozałoženej šuli za chude dźěći w Budyšinje.

Žur studowaše serbske dialekty, dźěłaše na słowniku a serbskej rěčnicy, haješe w Lipsku wuske kontakty z druhimi Słowjanami a nawukny čěsce, pólsce, serbisce a rusce. 

Jako wučer wuznamjenješe so ze zasłužbami wo wuwiće ludoweho šulstwa. W napoleonskej wójnje wěnowaše so wothladanju schorjenych, při čimž so sam natykny a zemrě. 

## Žórło
Mikławš Žur

**Mikławš Žur** ( *Nicolaus Sauer*; * 13. měrca 1859 we Worklecach, † 15. decembra 1932 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny při Budyskim tachantstwje a awtor nabožinskich spisow kaž tež dźiwadłowych hrow.

Narodźi so jako syn Worklečanskeho žiwnosćerja a dźěłaše po ludowej šuli najprjedy jako kruwar pola bura w Zejicach. W lětomaj 1873/74 wopytowaše Katolski wučerski seminar w Budyšinje a wot 1874 do 1881 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze. W tym času wopytowaše tamniši němskorěčny Małostronski gymnazij. 1881/82 wotsłuži swoju wojersku słužbu w Budyšinje a nawróći so po tym do Prahi, zo by tam studował teologiju. Po nawróće do Łužicy bě 1885/86 najprjedy z kapłanom w Budyšinje a wot 1886 do 1895 z administratorom w Radworju. 1895/96 bě kapłan při Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi a wot 1896 z fararjom w Radworju. W lěće 1903 přewza farske městno při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1912 hač do swojeje smjerće w lěće 1932 bě Žur šolastik w Tachantskim konsistoriju a bu 1921 pomjenowany na prelata.

Mikławš Žur bě čłon Praskeje Serbowki a w lětomaj 1884/85 jeje starši. W lěće 1885 załoži časopis Łužiski Serb a bě wobě lěće jeho wuchadźenja hłowny redaktor. W lětach 1904–06, 1908/09 a 1914–16 bě z redaktorom Katolskeho Posoła. Nimo toho spisa tři nabožinske knižki za dźěći a štyri krótke wjeselohry. Jako Radworski administrator namjetowaše nowotwar Cyrkwje swj. Marije, kralowny róžowca.

Wot lěta 1882 bě čłon Maćicy Serbskeje a wot 1908 do 1932 jeje sektretar. Po smjerći Jakuba Skale sta so 1925 z předsydu Towarstwa Cyrila a Metoda.

## Wozjewjenja
* *Nahrabnosće mzda abo Něčeje horjo, něčeji směch.* Budyšin 1893
* *Prěni wobjed.* Budyšin 1900
* *Připady.* Budyšin 1922
* *Njewjesćinska nadoba.* Budyšin 1924

## Žórło
Bedřich Hacar

**Bedřich Hacar** (* 24. meje 1893 w Čechach pod Košírem, Rakusko-Wuherska; † 9. oktobra 1963 w Praze) bě čěskosłowakski architekt. 

W lěće 1921 promowowaše w Praze a 1939 habilitowaše. Wot 1945 bě z profesorom na Wysokej šuli ČVUT w Praze.

Hacar zaběraše so wosebje z betonowymi a woclobetonowymi twarami a naćisny twarjenja w Čěskosłowakskej kaž tež we wukraju, na přikład w Rumunskej a Juhosłowjanskej. Jedyn z jeho najznaćišich twarjenjow je Hłowne dwórnišćo w Sarajewje, kotrež bu po konflikće mjez Titom a Stalinom dočinjene wot juhosłowjanskeho architekta Bogdana Stojkova.

## Žórło
* Informacije wo architekće pola archiweb.cz
Jan Ast

**Jan Ast** ( *Johann Ast*; * 1. junija 1655 we Wojerecach, † 3. meje 1733 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a přełožowar.

Wón wopytowaše wot 1670 do 1679 Budyski gymnazij a studowaše wot 1679 w Lipsku ewangelsku teologiju. Po zakónčenju studija skutkowaše wot 1686 do 1690 jako farar w Husčanskej wosadźe a wot 1690 hač do swojeje smjerće při Michałskej cyrkwi w Budyšinje.

Ast płaći jako wuběrny prědar a dobry přełožowar kěrlušow. W lěće 1701 je prěnje serbsko-ewangelske spěwarske sobu zestajał a wudał.

## Žórle
Kito Albin

**Kito Albin** ( *Christian Albin*; * 25. julija 1802 w Jasenju, † 11. julija 1888 w Gorjenowje) bě delnjoserbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.

Narodźi so jako syn bura w mjeztym wotbagrowanym Jasenju pola Grodka a wopytowaše gymnazij w Choćebuzu. Potom studowaše w Hali nad Solawu ewangelsku teologiju. Wot 1828 do 1884 skutkowaše při Gorjenowskej cyrkwi, najprjedy jako pomocny a wot 1833 jako hłowny farar. 1884 poda so na wuměnk.

W lěće 1850 słušeše Albin k załožerjam Serbskeho towarstwa za Delnju Łužicu, w kotrehož nadawku přełoži srjedźowěkowsku němsku stawizničku *Źiwne tšojenje tego bogego Heinricha* (Chośebuz 1850), štož płaći jako jedyn z prěnich pospytow wudawanja swětneje prozy w delnjoserbšćinje. 1863 wozjewi w němskorěčnej nowinje *Der Schulfreund* někotre delnjo- a hornjoserbske přisłowa z namołwu, tute we wučbje sobu wobkedźbować. 1868 bě wobdźěleny při wudaću delnjoserbskeje biblije. Jako rukopis zawostaji wobšěrnu chroniku Gorjenowskeje wosady a zběrku swojich prědowanjow.

## Žórło
Měrćin Bałcar

**Měrćin Bałcar** ( *Martin Baltzer*; * 9. nowembra 1711 w Baćonju, † 5. měrca 1785 w Grunauje) bě serbski katolski farar a awtobiograf.

Narodźi so jako syn Baćońskeho roboćana a wopytowaše wot 1724 do 1728 łaćonsku šulu w čěskim Chebje a po tym do 1729 seminar jezuitow w Chomutovje. Wot 1732 do 1735 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1734 gymnazij, před tym zo studowaše w lětomaj 1734/35 logiku, filozofiju a teologiju. Dokónči swój studij w Olomoucu.

Po nawróćenju do Łužicy bě wot 1738 do 1746 z kapłanom w Lubanju a wot 1746 do 1749 w Jawerniku pola Zhorjelca. Wot 1749 hač do swojeje smjerće w lěće 1785 skutkowaše jako farar w Grunauje (dźensa Krzewina pola Bogatynje).

Bałcar zawostaji tři wobšěrne rukopisne dźeniki, kotrež su wažne stawizniske a kulturnostawizniske žórła. Jedyn nadeńdźe so w farskim archiwje w Jawerniku a dwaj w Krzewinje.

## Žórło
Žylow

**Žylow** ( *Sielow*, prjedy tež *Sylow*) je měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 3.500 wobydlerjow a nadeńdźe so sewjernje Choćebuskeho stareho města při puću do Dešna.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1300. Prěnja cyrkej bu mjez 1470 a 1480 natwarjena a w Třicećilětnej wójnje zničena. Dźensniši twar bu w lěće 1906 poswjećeny. Cyrkwinska wěža wobškodźi so w Druhej swětowej wójnje a bu hakle 1956 znowa natwarjena. W samsnym lěće rěčeše hišće połojca Žyłowčanow delnjoserbsce, mjeztym zo bě wjes 70 lět do toho po statistice Arnošta Muki hišće ryzy serbska.

Žylow je stejnišćo dwurěčneje pěstowarnje „Mato Rizo“, docyła prěnjeje WITAJ-pěstowarnje. Na zakładnej šuli we wsy so WITAJ-wučba poskića.

## Wosobiny
* Fryco Bojt (1826–1892), wučer a publicist; 1850–92 wučer w Žylowje
* Kito Grys (1766–1855), wučer a kěrlušer; 1782–1850 wučer w Žylowje
* Jurij Koch (* 1936), spisowaćel; bydli w Žylowje
* Mato Rizo (1847–1931), wučer, basnik a kulturny prócowar; 1893–1921 wučer w Žylowje

## Nóžki


## Wotkazaj
Michał Žur

**Michał Žur** ( *Michael Sauer*; * 19. septembra 1868 w Hózku, † 7. awgusta 1929 w Groß Kottorzu) bě serbski katolski farar a spěchowar serbsko-pólskeje wzajomnosće.

Narodźi so jako syn Hózkowskeho młynka a wopytowaše w Budyšinje najprjedy Tachantsku šulu (1881–83) a potom gymnazij (1883–90). Wot 1890 do 1894 studowaše we Wrócławju teologiju a wostawaše tež po zakónčenju studija w Šleskej. Tam bě z kapłanom w Kollanowitzu (1894), Reibnitzu (1895–97) a Ellguth Turawje (1897–1919), wšitke we wokolinje Opola. Wot 1919 hač do swojeje smjerće w lěće 1929 bě z fararjom w Groß Kottorzu *(Kotórz Wielki)*.

Žur skutkowaše jako duchowny mjez Polakami Hornjeje Šleskeje a stwori wokoło sebje mału serbsku koloniju. Po Prěnjej swětowej wójnje dyrbješe dla rozestajenjow w zwisku z ludowym woprašowanjom wo přichodźe Hornjeje Šleskeje před němskonacionalistiskimi nadpadami ćeknyć a přebywaše chwilu w Kulowje.

Wot lěta 1890 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Bałcar

**Bałcar** je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobinow:

* Kurt Bałcar (1918–1972) – wučer, šulski nawoda, lektor a redaktor
* Měrćin Bałcar (1711–1785) – farar a awtobiograf
Cheb

**Cheb** ( *Eger*) je město z něhdźe 32.000 wobydlerjemi na samym zapadźe Čěskeje. Nadeńdźe so pod Šmrěčinami při Wohrje *(Eger)*, lěwym přitoku Łobja, a je historiske srjedźišćo krajiny Chebsko *(Egerland)*, kotraž mjezuje na sewjeru ze Sakskej a na zapadźe z Bayerskej.

Město naspomni so prěni raz w lěće 1061 jako *Egire*. 1125 natwari bayerski markhrabja nowy hród na městnje staršeho słowjanskeho hrodźišća. Měšćanske prawa dósta sydlišćo hižo do 1179.

W lěće 1930 měješe Cheb 31.403 wobydlerjow, z nich 27.791 Němcow (88,5 %) a 3.493 Čechow (11 %).

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony města Cheb
Sohland

**Sohland** je němske mjeno dweju łužiskeju wsow:

* Załom (nad Sprjewju), wokrjes Budyšin
* Załom pod Hrodźišćom, město Rychbach, wokrjes Zhorjelc
Bynovec

**Bynovec** ( *Binsdorf*) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, na wysočinje wuchodnje łobjoweje wudrjeńcy a šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

## Žórła


## Wotkaz
Česká Kamenice

**Česká Kamenice** ( *Böhmisch Kamnitz*) je městačko při južnej kromje Połobskich pěskowčin na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so při rěčce Kamenice 13 kilometrow wuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Někotre kilometry zapadnje Českeje Kamenicy leži wjeska Srbská Kamenice („Serbska Kamjenica“, němsce *Wendisch Kamnitz*).

Město załoži so prawdźepodobnje w 13. lětstotku a bu w lěće 1352 prěni raz naspomnjene.

Přez město wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.

## Žórła


## Wotkaz
Dobkovice

**Dobkovice** ( *Topkowitz*) su wjes a gmejna při lěwym brjoze Łobja na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so w Čěskich srjedźnych horinach mjez Děčínom a Wusćemi při železniskej čarje Praha–Děčín. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1374 jako *Dobkowycz*.

## Žórła


## Wotkaz
Dobrná

**Dobrná** ( *Hochdobern* abo jenož *Dobern*) je wjes a gmejna při južnej kromje Połobskich pěskowčin na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so blisko Benešova mjez horomaj Dobrná (535 m) a Sokolí vrch (506 m), šěsć kilometrow wuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

## Žórła


## Wotkaz
Arnsdorf

**Arnsdorf** je mjeno wjacorych sydlišćow w Němskej a Čěskej:

* Warnoćicy, gmejna w Budyskim wokrjesu
* Warnoćicy, gmejna Dobruša-Huska, Budyski wokrjes
* Arnsdorf, gmejna Vierkirchen, Zhorjelski wokrjes
* Arnoltice, wokrjes Děčín, Wusčanski kraj, Čěska
Lěto wulkich wohenjow

**Lěto wulkich wohenjow** je historiski roman serbskeje spisowaćelki Marje Kubašec, kotryž bu w lěće 1970 w Ludowym nakładnistwje Domowina wozjewjeny. Roman jedna wo serbskich wučerjach a hraje w nimorjadnje suchim lěće 1842, hłownje w Něćinje a Koporcach w Bukečanskej wosadźe. Hłowna wosoba romana je fiktiwny wjesny wučer Pětr Domš, rodźeny z Budyšina. Po přikładźe Domša wopisuje Marja Kubašec wšědny dźeń serbskich wučerjow 19. lětstotka ze wšěmi ćežemi.

W knize wustupuja wjacore wuznamne serbske wosobiny 19. lětstotka kaž na přikład Domšowi sobušulerjo při Budyskim wučerskim seminaru Jan Wjela (Radyserb), Michał Rostok, Mikławš Hicka a Korla Awgust Kocor, ale tež Handrij Zejler, Hrodźišćanski farar Hendrich Awgust Krygar, Jan Bohuwěr Mučink a Droždźijski kowar a nabožinski fanatikar Jan Stoš.
Arnoltice

**Arnoltice** ( *Arnsdorf*) su wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, na prawym wysokim brjoze Łobja a sydom kilometrow sewjernje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

## Žórła


## Wotkaz
Benešov nad Ploučnicí

**Benešov nad Ploučnicí** ( *Bensen* abo *Beneschau*) je městačko w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, při rěčce Ploučnice a wósom kilometrow juhowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo je so prawdźepodobnje załožiło wokoło lěta 1230 při wikowanskim puću z Prahi přez łobjowy doł do Łužicy.

Přez Benešov wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.

## Žórła


## Wotkaz
Dolní Habartice

**Dolní Habartice** ( *Niederebersdorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, w Čěskich srjedźnych horinach něhdźe dźesać kilometrow juhowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Přez Dolní Habartice wjedźe železniska čara Děčín–Varnsdorf.

## Žórła


## Wotkaz
Dolní Podluží

**Dolní Podluží** ( *Niedergrund*) je wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje blisko Warnoćic. Nadeńdźe so pod Łysu („Podluží“) a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Přez Dolní Podluží wjedźe železniska čara Rybniště–Varnsdorf.

## Žórła


## Wotkaz
Dolní Poustevna

**Dolní Poustevna** ( *Niedereinsiedel*) je městačko w Šluknovskim wuběžku na sewjernu Čěskeje, blisko Zebnicy při samej němskej hranicy. Nadeńdźe so w dolinje Lučneho potoka, přitoka Zebnicy, a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo je so w 1280tych lětach wot němskich kolonistow załožiło.

Přez Dolní Poustevnu wjedźe železniska čara Rumburk–Dolní Poustevna a dale do Zebnicy.

## Žórła


## Wotkaz
Doubice

**Doubice** ( *Daubitz*) su wjes a gmejna při wuchodnej kromje Połobskich pěskowčin w sewjernej Čěskej, při sakskej hranicy a 16 kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

W cyłkownje wot lěsa wobdatej wsy je nimorjadnje wjele chěžow ze stołom.

## Žórła


## Wotkaz
Františkov nad Ploučnicí

**Františkov nad Ploučnicí** ( *Franzenthal-Ulgersdorf*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, blisko Benešova něhdźe dźesać kilometrow juhowuchodnje Děčína. Nadeńdźe so pod hrodom Šarfenštejn při rěčce Ploučnice a pod horu Kohout (589 m). Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Wjes naspomni so prěni raz hakle w lěće 1580.

Přez Františkov wjedźe železniska čara Benešov nad Ploučnicí–Česká Lípa.

## Žórła


## Wotkaz
Heřmanov

**Heřmanov** ( *Hermersdorf*) je wjes a gmejna w Čěskich srjedźnych horinach na sewjeru Čěskeje, blisko Benešova a něhdźe wósom kilometrow juhowuchodnje Děčína. Nadeńdźe so pod horu Kohout (589 m) a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1273 jako *Hermanesdorp*.

## Žórła


## Wotkaz
Horní Habartice

**Horní Habartice** ( *Oberebersdorf*) su wjes a gmejna w Čěskich srjedźnych horinach na sewjernu Čěskeje, blisko Benešova a dźesać kilometrow wuchodnje Děčína. Nadeńdźe so při rěčce Bystrá a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

K Šarfenštejnskemu knjejstwu słušace sydlišćo je so w 13. lětstotku wot němskich kolonistow załožiło a naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1281 jako *villa Euerhardesdorf*.

Přez Horní Habartice wjedźe železniska čara Děčín–Varnsdorf.

## Žórła


## Wotkaz
Horní Podluží

**Horní Podluží** ( *Obergrund*) je wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so w dole rěčki Lužnička blisko Warnoćic a pod Łysu („Podluží“). Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1411 w zwisku z natwarjenjom drjewjaneje cyrkwje.

Přez wjesku wjedźe železniska čara Rybniště–Varnsdorf.

## Žórła


## Wotkaz
Hřensko

**Hřensko** ( *Herrnskretschen*) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, mjez Žandawu a Děčínom. Nadeńdźe so we łobjowej wudrjeńcy při němskej hranicy a wuliwje rěčki Kamenice do Łobja a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Dla połoženja we hłubokej dolinje Łobja je Hřensko najhłubšo ležace sydlišćo cyłeje Čěskeje.

Wjes je so w lěće 1475 prěni raz naspomniło. Přeco zaso bu Hřensko wot wulkeje wody Łobja a Kamenicy ćežko wobškodźene, dotal posledni raz w lětomaj 2002 a 2010.

Hřensko je znate jako hraničny přechod a stejišćo aziskich wikow a wjacorych hosćencow.

## Žórła


## Wotkaz
Huntířov

**Huntířov** ( *Güntersdorf*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, na juhu Połobskich pěskowčin něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

K Scharfensteinskemu knjejstwu słušaca wjes naspomni so prěni raz w lěće 1352 jako *Günteri villa*.

## Žórła


## Wotkaz
Chřibská

**Chřibská** ( *Kreibitz*) je městačko w sewjernej Čěskej, něhdźe dwanaće kilometrow juhozapadnje Warnoćic. Leži mjez Łužiskimi horinami a Połobskimi pěskowčinami južnje Šluknovskeho wuběžka w dole rěčki Chřibská Kamenice. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1352 jako wosadna wjes, kotraž słušeše k Tolštejnskemu knjejstwu. Prěnjotnje jednaše so wo słowjanske sydlišćo při wikowanskim puću mjez Čechami a Hornjej Łužicu. W Chřibskej namakaše so jedna z najstaršich škleńčernjow cyłeje Europy.

Přez Chřibsku wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach.

## Žórła


## Wotkaz
Janov u Hřenska

**Janov u Hřenska** ( *Jonsdorf*) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, blisko Hřenska, něhdźe dźesać kilometrow sewjerowuchodnje Děčína a njedaloko sakskeje hranicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

K Scharfensteinskemu knjejstwu słušaca wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1410 w měšćanskej knize Českeje Kamenicy.

## Žórła


## Wotkaz
Jílové u Děčína

**Jílové u Děčína** (prjedy *Jílové u Podmokel*;  *Eulau*) je městačko w zapadnym dźělu Połobskich pěskowčin na sewjernu Čěskeje, zapadnje Děčína. Nadeńdźe so pod Wysokim Sněžnikom (723 m) při rěčce Jílovský potok njedaloko sakskeje hranicy a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1348 w pismje kejžora Korle IV. a nasta wokoło stareho wodoweho hrodu.

## Žórła


## Wotkaz
Jílové

**Jílové** je mjeno wjacorych sydlišćow w Čěskej:

* města Jílové u Děčína (němsce *Eulau*) we wokrjesu Děčín
* města Jílové u Prahy *(Eule)* we wokrjesu Praha-západ 
* gmejny Jílové u Držkova *(Jilau)* we wokrjesu Jablonec nad Nisou 
* měšćanskeho dźěla Jílové *(Jilowei)* města Hodkovice nad Mohelkou we wokrjesu Liberec
Jiříkov

**Jiříkov** ( *Georgswalde*) je městačko na samym sewjeru Čěskeje, sewjernje Rumburka a wuchodnje Šluknova. Leži w Šluknovskim wuběžku napřećo Habrachćicam při sakskej hranicy a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Přez městačko běži Jiříkovský potok, lěwy přitok młodeje Sprjewje.

Sydlišćo nasta w 12. lětstotku w běhu němskeje kolonizacije Łužiskich horow a naspomni so prěni raz w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa. W 19. lětstotku bě Jiříkov hromadźe ze susodnym Rumburkom jedne ze srjedźišćow sewjeročěskeje tekstilneje industrije.

Přez Jiříkov wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach.

Serbska grafikarka Hanka Krawcec (1901–90) bydleše poslednje lěta w starowni w Jiříkovskim wjesnym dźělu Filipov.

## Žórła


## Wotkaz
Kansk

**Kansk** () je město w Ruskej federaciji w Krasnojarskim regionje. Leži při rěce Kan něhdźe 250 kilometrow wuchodnje Krasnojarska a ma něhdźe 91 tysac wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w lěće 1636 załožiło a ma wot lěta 1782 měšćanske prawa.

## Literatura
* Канск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kámen u Děčína

**Kámen u Děčína** ( *Heidenstein*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so na wysočinje w južnym dźělu Čěskeje Šwicy, něhdźe pjeć kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Susodne gmejny su Bynovec na sewjeru, Huntířov na wuchodźe a Ludvíkovice na juhu a zapadźe. Sewjernje Kámena leži skalny doł *Vřesová dolina*, přez kotryž běži *Bynovecký potok*.

Na městnje dźensnišeje wsy załoži so prawdźepodobnje w běhu 13. lětstotka hrodźik při křižowanišću Čěskeje dróhi a Łužiskeje šćežki. Wjes sama bu hakle w 1730tych lětach wutwarjena. Hač do lěta 1991 bě Kámen měšćanski dźěl Děčína a wot 1. januara 1992 je k prěnjemu razej samostatna gmejna.

## Žórła


## Wotkaz
Dittersbach

**Dittersbach** je mjeno slědowaceju sydlišćow:

* Dittersbach, wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory, Sakska
* Jetřichovice, wokrjes Děčín, Wusčanski kraj, Čěska
Jetřichovice

**Jetřichovice** ( *Dittersbach i.d. Böhm. Schweiz*) su wjes a gmejna na juhu Połobskich pěskowčin w sewjernej Čěskej, blisko sakskeje hranicy a 14 kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Najwjetši dźěl gmejnskeho teritorija njeje wobsydleny a z dźělom narodneho parka Čěska Šwica.

Wjes nasta w 14. lětstotku při wikowanskim puću z Čechow do Łužicy a naspomni so prěni raz w lěće 1387. Cyrkej w Jetřichovicach bu w lěće 1752 natwarjena.

## Žórła


## Wotkaz
Krásná Lípa

**Krásná Lípa** ( *Schönlinde*) je městačko we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, juhozapadnje Rumburka a zapadnje Warnoćic. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Krásná Lípa nadeńdźe so při hornim běhu rěčki Kirnitzsch ( *Křinice*) při přechodźe mjez Łužiskimi horami a Połobskimi pěskowčinami. Susodne gmejny su Staré Křečany na sewjeru, Rumburk na sewjerowuchodźe, Varnsdorf na wuchodźe, Rybniště a Chřibská na juhu kaž tež Doubice na zapadźe.

Přez Krásnu Lípu wjedźe železniska čara Bakov nad Jizerou–Ebersbach. W měsće namaka so regionalny muzej Čěskeje Šwicy.

## Stawizny
Wjes załoži so njedaloko 1339 zničeneho hrodu *Krásný Buk* při starym wikowanskim puću mjez Čechami a Hornjej Łužicu a naspomni so prěni raz w lěće 1361. Bě tehdom hižo jedna z mało wosadnych wsow na teritoriju knjejstwa Tolštejn, ke kotremuž słušeše hač do lěta 1573. W druhej połojcy 19. lětstotka wuwiwaše so Schönlinde do jednoho ze srjedźišćow tekstilneje industrije w Sewjernych Čechach a dósta jako tajke w lěće 1870 měšćanske prawa. 1910 měješe nimale 7000 wobydlerjow. Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu němskorěčne wobydlerstwo wusydlene, tak zo je ličba wobydlerstwa dźensa wo wjele niša.

Schönlinde bě ródne město sakskeho stawiznarja a archiwara Karlheinz Blaschke (* 1927).

## Žórła


## Wotkaz
Kunratice u České Kamenice

**Kunratice u České Kamenice** ( *Kunnersdorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, při južnej kromje Połobskich pěskowčin blisko Čěskeje Kamenicy. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Wjeska leži w dole Bystřički mjez horami *Větrny vrch* (481 m) na zapadźe a *Kunratický vrch* (505 m) a Studenec (736 m) na wuchodźe.

Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Kunratice, Lipnice *(Limpach)* a Studený *(Kaltenbach)*. Susodne gmejny su Jetřichovice na sewjeru, Chřibská na sewjerowuchodźe, Česká Kamenice na juhu a Janská na zapadźe.

Sydlišćo załoži so w zažnej fazy němskeje kolonizacije čěskich horin a naspomni so prěni raz w lěće 1416 jako *Cunradstorf*. W nocy wot 19. na 20. julija 1757 bě bliski *Lipnický vrch* (Himmertschberg) z bitwišćom mjez Pruskej a Rakuskej w běhu Sydomlětneje wójny.

## Žórła


## Wotkaz
Kunratice

**Kunratice** je mjeno wjacorych sydlišćow w Čěskej:

* gmejna Kunratice u Cvikova (němsce *Kunnersdorf*), wokrjes Česká Lípa 
* gmejna Kunratice u Frýdlantu *(Kunnersdorf)*, wokrjes Liberec
* gmejna Kunratice u České Kamenice *(Kunnersdorf)*, wokrjes Děčín

* wjesny dźěl Kunratice u Šluknova *(Kunnersdorf)* města Šluknov we wokrjesu Děčín
* wjesny dźěl Kunratice *(Kunnersdorf)* abo Liberec XXIX, dźěl města Liberec we wokrjesu Liberec
* wjesny dźěl Kunratice *(Kundratitz)* w měšćanskim wobwodźe Praha 4 města Prahi
Kunnersdorf

**Kunnersdorf** je mjeno slědowacych městnow

w Sakskej:
* Kunnersdorf (Šepcowy doł), dźěl gmejny Šepcowy doł, Zhorjelski wokrjes 
* Kunnersdorf auf dem Eigen, dźěl města Bjenadźicy, Zhorjelski wokrjes
* Kunnersdorf (Augustusburg), dźěl města Augustusburg, Srjedźosakski wokrjes

w Čěskej:
* Kunratice u Cvikova, gmejna we wokrjesu Česká Lípa   
* Kunratice u Frýdlantu, gmejna we wokrjesu Liberec   
* Kunratice u České Kamenice, gmejna we wokrjesu Děčín  
* Kunratice u Šluknova, dźěl města Šluknov we wokrjesu Děčín
* Kunratice, jako Liberec XXIX dźěl města Liberec we wokrjesu Liberec
* Kundratice (Vysoká Pec), zničena wjes w gmejnje Vysoká Pec, wokrjes Chomutov
* Kundratice, dźěl města Osečná, wokrjes Liberec

* Spitzkunnersdorf *(Wjeršne Kundraćicy)*, dźěl gmejny Lutarjecy, Zhorjelski wokrjes

*Hlej tež:* 
Cunnersdorf
Kunersdorf 
Cunersdorf
Kytlice

**Kytlice** ( *Kittlitz*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, sydom kilometrow sewjernje Noweho Bora. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow *Dolní Falknov*, *Falknov*, *Hillův Mlýn*, *Kytlice* a *Mlýny*.

Kytlice leža při hornim běhu rěčki Kamenice we Łužiskich horinach a su dospołnje wobdate wot horow a lěsow. Znate wjerški we wokolinje su Stožec (6 km sewjerowuchodnje), Jedlová (6 km sewjernje) a Klíč (4 km juhozapadnje). Přez Kytlice wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.

W Kytlicach wotměwachu so husto serbske prózdninske, treningowe a chórowe lěhwa kaž tež wjacore olympiady serbskeje rěče.

## Stawizny
Wjeska *Kittelwitz* nasta hakle w 1750tych lětach na zahonach kubła něhdyšeje škleńčernje *Falkenau*. Barokna cyrkej swj. Antoniusa bu wot 1777 do 1782 natwarjena. Wjes bě hłownje wot škleńčerstwa žiwa a měješe w lěće 1900 hižo tysac wobydlerjow. W samsnym času wuwiwaše so k woblubowanemu wulětnišću. Po Druhej swětowej wójnje spadny ličba wobydlerstwa wo dwě třećinje a škleńčerstwo w Kytlicach zhiny.

## Žórła


## Wotkaz
Labská Stráň

**Labská Stráň** ( *Elbleiten*) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, njedaloko sakskeje hranicy a  sydom kilometrow sewjernje Děčína. Leži na wysočinje nad prawym brjohom Łobja a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Do wsy wjedźe jenički puć ze susodnych Arnoltic. W bliskosći nadeńdźe so wuhladnišćo *Belvedér* nad łobjowej wudrjeńcu.

Sydlišćo nasta wokoło lěta 1400 na trjebjenišću w lěsach Čěskeje Šwicy a naspomni so prěni raz 1467 jako *Hinteres Neudorf*. Mjeno *Elbleuten* abo *Elbleiten* přesadźi so hakle w běhu 18. lětstotka.

## Žórła


## Wotkaz
Lipová u Šluknova

**Lipová u Šluknova** ( *Hainspach*) je wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje. Nadeńdźe so we Łužiskich horinach při sakskej hranicy napřećo Załomjej. Gmejna słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)* a wobsteji z wjesneju dźělow Lipová a Liščí *(Röhrsdorf)*.

Widźenja hódne su barokna cyrkej swj. Symana a Judy kaž tež powostanki barokneho hrodu we wsy.

Přez Lipovu wjedźe železniska čara Rumburk–Zebnica.

## Žórła


## Wotkaz
Lobendava

**Lobendava** ( *Lobendau*,  *Lobendawa*) je wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na samym sewjeru Čěskeje. Najsewjerniša gmejna Čěskeje republiki leži we Łužiskich horach a mjezuje na sewjeru a zapadźe ze sakskimaj gmejnomaj Wołbramecy a Neustadt w Sakskej. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

## Stawizny
Lobendava nasta prawdźepodobnje w 12. abo 13. lětstotku, naspomni so pak hakle w lěće 1449 prěni raz pisomnje. Přez wjes wjedźeše Čěska šćežka, wikowanski puć mjez Čechami a Hornjej Łužicu.

## Přirodne poměry
### Geografiske połoženje
Wjes Lobendava leži w najsewjernišim dźělu Čěskeje republiki w sewjerozapadnym dźělu Šluknovskeho wuběžka. Gmejna wobsteji z dweju katastralneju kónčinow: Lobendava z přestrjenju 1152,7363 ha a Severní z přestrjenju 804,7232 ha. Susodne gmejny a města su Lipová (wjesne dźěle Liščí a Lipová) na wuchodźe, Vilémov na juhu, Dolní Poustevna (měšćanske dźěle Marketa, Horní Poustevna a Nová Víska) na juhu a juhozapadźe, Nowe Město w Sakskej (měšćanskej dźělej Langburkersdorf a Berthelsdorf) na zapadźe a sewjerozapadźe a Wołbramecy na sewjeru.

### Geomorfologija
Cyły teritorij Lobendawy słuša geomorfologisce k čěskemu dźělej Lužiskich horow. Najwyši dypk gmejny je Buková hora (512&nbsp;m), najniši dypk namaka so při hranicy Lobendawy a Hornjeje Poustevny we wysokosći 334&nbsp;m. Gmejna leži podłu rěčkow Severní potok a Luční potok w dołhim dole, kotryž wobdawa ze wšěch bokow rjećaz horow. Na juhozapadźe su to skłoniny Poustevníka (456&nbsp;m), na zapadźe su to Roubený (461&nbsp;m), Vinný vrch (447&nbsp;m), Lobendavský vrch (430&nbsp;m) a Skřivánčí vrch (479&nbsp;m), na sewjeru Buková hora (512&nbsp;m), Smrkový vrch (472&nbsp;m), Kamenný vrch (488&nbsp;m), Stráž (460&nbsp;m) a skłoniny Hutberga (503&nbsp;m), na wuchodźe Joachimowa hórka (475&nbsp;m) a Hanina hórka (420&nbsp;m) a na juhowuchodźe Ječný vrch (503&nbsp;m).

## Gmejnske dźěle
Gmejna wobsteji z gmejnskeju dźělow Lobendava a Severní *(Hilgersdorf)*, najsewjernišeje čěskeje wjeski.

## Žórła


## Wotkaz
Ludvíkovice

**Ludvíkovice** ( *Loosdorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so při dróze z Děčína do Čěskeje Kamenicy něhdźe štyri kilometry sewjerowuchodnje Děčínskeho stareho města. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Lěsny łanowc nasta prawdźepodobnje srjedź 13. lětstotka a bu w lěće 1425 prěni raz naspomnjeny jako *Ludwici villa*. 1816 zahaji so tak mjenowana Kejžorowa dróha z Děčína do Kamenicy.

## Žórła


## Wotkaz
Malá Veleň

**Malá Veleň** ( *Klein Wöhlen* abo *Klein Wehlen*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin při južnej skłoninje doła rěčki Ploučnice mjez Děčínom a Benešovom. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Wjesne dźěle su wosadna wjes Jedlka *(Höflitz)*, Malá Veleň a Soutěsky *(Zautig)*.

Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1515 jako *Male Weleni*.

Přez gmejnu wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.

## Žórła


## Wotkaz
Malšovice

**Malšovice** ( *Malschwitz*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so na lěwym brjoze Łobja něhdźe pjeć kilometrow Děčínskeho centra. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Malšovice leža w sewjernych wuběžkach Čěskich srjedźnych horin nad łobjowej dolinu pod Sedmihorami. Sewjernje wjeski wuliwa so Račí potok do Łobja. Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Borek *(Barken)*, Choratice *(Kartitz)*, Hliněná *(Gleimen)*, Javory *(Ohren)*, Malšovice, Nová Bohyně *(Neu Bohmen*, tež *Kokisch)* a Stará Bohyně *(Alt Bohmen)*.

Wjes naspomni so w lěće 1515 prěni raz pisomnje jako *Malssowicz* a słušeše k wosadźe wjeski Nebočady *(Neschwitz)* při tamnym brjoze Łobja. Wjesne mjeno pochadźa – kaž pola serbskich Malešec – wot wosoboweho mjena *Maleš*. W lěće 1851 zahaji so železnica mjez Wusćemi a Dźěčinom. W awgusće 2002 bě wjesny dźěl Choratice wosebje potrjecheny wot wulkeje wody Łobja.

Přez gmejnske zahony wjedźe mjezynarodna železniska čara Praha–Děčín.

## Žórła


## Wotkaz
Markvartice u Děčína

**Markvartice u Děčína** ( *Markersdorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej wuchodnje Děčína. Nadeńdu so při rěčce *Bystrá* mjez Čěskej Kamenicu a Benešovom w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1281 jako *Marquardi villa* naspomni.

Přez Markvartice wjedźe železniska čara Děčín–Jedlová.

## Žórła


## Wotkaz
Merboltice

**Merboltice** ( *Mertendorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so něhdźe dwaceći kilometrow juhowuchodnje Děčína a 19 kilometrow zapadnje Čěskeje Lipy. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Lěsny łanowc rozpřestrěwa so přez štyri kilometry w dole rěčki *Merboltický potok* na sewjeru Čěskich srjedźnych horin. Naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1352 jako *Merbotonis villa* w bamžowskich registrach. Barokna cyrkej swj. Katyrny bu pod komunistiskim knjejstwom w lěće 1975 wottorhana.

## Žórła


## Wotkaz
Mikulášovice

**Mikulášovice** ( *Nixdorf*,  *Mikławšowicy*) su městačko w Šluknovskim wuběžku na samym sewjeru Čěskeje. Nadeńdu so při sakskej hranicy we wuchodnym dźělu Połobskich pěskowčin blisko Zebnicy pod horu Tanečnice *(Tanzplan)*. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Mikulášovice, Mikulášovičky *(Kleinnixdorf)*, Salmov *(Salmdorf)* a Tomášov *(Thomasdorf)*.

Přez Mikulášovice wjedźetej železniskej čarje Rumburk–Dolní Poustevna a Rumburk–Mikulášovice.

## Stawizny
Wokolina bu w 10. a 11. lětstotku wobsydlena a wjes sama prěni raz w lěće 1346 naspomnjena, hdyž měješe hižo cyrkwju. Typiski lěsny łanowc bu wot Frankow a Durinčanow w běhu němskeje kolonizacije załoženy. Spočatk 19. lětstotka sta so wjeska z industrijnym srjedźišćom, wosebje dla kowarstwa a tule produkowanych nožow. W lěće 1910 bě ze 7.000 wobydlerjemi oficielnje najwjetša wjes w cyłej Rakusko-Wuherskej a dósta w lěće 1916 wot kejžora Franca Józefa I. měšćanske prawa.

W lěće 2011 je so w Mikulášovicach tradicija Jutrowneho jěchanja wobnowiła.

## Žórła


## Wotkaz
Rumburk

**Rumburk** ( *Rumburg*) je město při Mandawje na samym sewjeru Čěskeje při sakskej hranicy. Ma něhdźe 11.000 wobydlerjow a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. 

Susodne městačka su Jiříkov na sewjeru, Habrachćicy-Nowe Jěžercy za němskej hranicu na sewjerowuchodźe, Wodowe Hendrichecy na wuchodźe a Krásná Lípa na juhozapadźe.

Rumburk je wažne železniske křižowanišćo Šluknovskeho wuběžka a leži při čarach Bakov nad Jizerou–Habrachćicy (wot 1869), Rumburk–Zebnica (wot 1905) a Rumburk–Mikulášovice.

## Stawizny
Sydlišćo je so prawdźepodobnje hižo do lěta 1298 při starym wikowanskim puću podłu Mandawy załožiło. Prěnje pisomne naspomnjenje małeje wosady pochadźa pak z lěta 1346. Lěto pozdźišo dósta *Ronberg* měšćanske prawa. W běhu Třicećilětneje wójny zniči so w lěće 1627 wulki dźěl města.

Po Druhej swětowej wójnje bě Rumburk nimo Warnoćic a Čěskeje Lipy jedne ze srjedźišćow Serbow w Čěskej.

## Žórła


## Wotkaz
Česká Lípa

**Česká Lípa** (serbsce tež *Čěska Lipa*;  *Böhmisch Leipa*) je wjes a gmejna na juhu Łužiskich horin w sewjernej Čěskej, 90 kilometrow sewjernje Prahi a 50 kilometrow zapadnje Libereca. Je zarjadniske sydło wokrjesa Česká Lípa w Libereckim kraju a nadeńdźe so nad rěčku Ploučnice.

Přez město wjedźetej železniskej čarje Bakov nad Jizerou–Habrachćicy a Děčín–Česká Lípa. Nimo toho leži Česká Lípa při awtobusowych linijach z Prahi do Rumburka a Warnoćic.

## Stawizny
Sydlišćo Lípa dósta w lěće 1381 měšćanske prawa. 1850 sta so z wobwodnym městom a zdobom ze železniskim křižowanišćom na sewjeru Rakusko-Wuherskeje.

Po Druhej swětowej wójnje załožichu dnja 2. decembra 1945 na gymnaziju w Čěskej Lipje docyła prěnje serbske gymnazialne rjadownje, kiž přesydlichu so pozdźišo do Warnoćic a Libereca.

Widźenja hódne su něhdyši Awgustinski klóšter, kotryž bu w lěće 1627 wot Wallensteina załoženy a słuži dźensa jako muzej, kaž tež Měšćanske torhošćo, cyrkej Marje Madleny z 13. lětstotka a stare židowske pohrjebnišćo.

## Žórła


## Wotkaz
Růžová

**Růžová** ( *Rosendorf*) je wjes a gmejna w Połobskich pěskowčinach na sewjeru Čěskeje, 9 kilometrow sewjerowuchodnje Děčína. Leži na wysočinje mjez markantnym Růžovskim vrchom (693 m) na wuchodźe a łobjowej wužłobinu na zapadźe. Při sewjernej hranicy gmejnskeho teritorija nadeńdźe so wudrjeńca rěki Kamenice. Růžová słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Kamenická Stráň *(Kamnitzleiten)* a Růžová. Susodne gmejny su Janov a Hřensko na sewjeru, Jetřichovice na wuchodźe, Srbská Kamenice a Bynovec na juhu kaž tež Arnoltice a Labská Stráň na zapadźe.

## Stawizny
Dwurjadny lěsny łanowc załoži so prawdźepodobnje kónc 12. lětstotka při Čěskej šćežce z Budyšina do Dźěćina a naspomni so prěni raz w lěće 1352 jako wosada *Rosndorf*. Wot 1710 do 1712 bu katolska cyrkej swj. Pětra a Pawoła natwarjena; 1864 natwari so neoromaniska ewangelska cyrkej swj. Wjacsława, kotraž sta so 1875 z wosadnej cyrkwju. Po Druhej swětowej wójnje bu němske wobydlerstwo wuhnate a wjes přemjenowana. Katolska cyrkej w lěće 1988 wotpali, bu pak do lěta 2000 renowěrowana. 

## Žórła


## Wotkaz
Rosendorf

**Rosendorf** je:

* němske mjeno wotbagrowaneje wjeski Zasrjew pola Wjelceje, wokrjes Sprjewja-Nysa, Braniborska
* němske mjeno gmejny Růžová pola Děčína, Wusčanski kraj, Čěska
Rybniště

**Rybniště** ( *Teichstatt*) je wjes a gmejna we Łužiskich horinach na sewjeru Čěskeje, něhdźe wósom kilometrow juhozapadnje Warnoćic. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Přez gmejnu běži europski wódny rozwod mjez Sewjernym a Baltiskim morjom.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Nová Chřibská *(Neu Kreibitz)* a Rybniště. Susodne gmejny su Krásná Lípa a Warnoćicy na sewjeru, Horní Podluží a Jiřetín pod Jedlovou na wuchodźe, Kytlice na juhu a Chřibská na zapadźe.

Přez Rybniště wjedźetej železniskej čarje Bakov nad Jizerou–Ebersbach a Rybniště–Varnsdorf. Jenički železniski přechod přez Łužiske horiny zmóžni zwisk mjez Děčínom, Rumburkom a Žitawu.

## Stawizny
Sydlišćo załoži so hakle w lěće 1715 wot wobsedźerjow knjejstwa Kamenice na městnje něhdyšeho rybnika. Do Druheje swětoweje wójny měješe wjes Teichstatt tekstilnu industriju a škleńčernju.

Cyrkej swj. Józefa bu w lěće 1912 natwarjena.

## Žórła


## Wotkaz
Srbská Kamenice

**Srbská Kamenice** ( *Windisch Kamnitz*) je wjes a gmejna při južnej kromje Połobskich pěskowčin w sewjernej Čěskej, blisko města Česká Kamenice. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*. Přez wjes pod horu Růžovský vrch (619 m) běži rěčka Kamenice, prawy přitok Łobja. Dwurjadny lěsny łanowc nadeńdźe so w Čěskej Šwicy w dole rěčki Kamenice mjez wuliwomaj rěčkow Bynovecký potok a Chřibská Kamenice. 

Susodne gmejny su Růžová na sewjeru, Jetřichovice na sewjerowuchodźe, Janská na juhowuchodźe, Huntířov na juhu a Bynovec na zapadźe.

## Stawizny
Prawdźepodobnje běše na městnje dźensnišeje wjeski při Čěskej (Łužiskej) šćežce hižo wokoło lěta 1015 słowjanske sydlišćo, kotrež mjenowaše so *wendisch* abo *windisch*. Čěsce přełoži so tute stare mjeno ze słowom *Srbský* – serbski. 

Dźensniša wjes nasta potom po lěće 1300 w běhu němskeje kolonizacije a prěnje pisomne naspomnjenje jako *Slavica Kamenicz* („Słowjanska Kamjenica“) pochadźa z lěta 1352. Wot 1772 do 1776 natwari so barokna cyrkej swj. Wjacsława.

Dnja 26. januara 1972 wubuchny nad Srbskej Kamenicu juhosłowjanske lětadło DC-9 lětanskeho towarstwa JAT, při čimž wumrě 27 pasažěrow. Oficielnje jednaše so wo atentat chorwatskich teroristow, prawdźepodobniši je pak wottřělenje přez powětrowe wobrónjene mocy.

## Žórła


## Wotkaz
Staré Křečany

**Staré Křečany** ( *Alt Ehrenberg*) su wjes a gmejna w Šluknovskim wuběžku na sewjeru Čěskeje. Nadeńdu so zapadnje Rumburka při hornim běhu Mandawy mjez Połobskimi pěskowčinami a Łužiskimi horinami pod horami Dymník (515 m), Vlčí hora (581 m) a Plešný (593 m). Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Nové Křečany *(Neu Ehrenberg)*, Brtníky *(Zeidler)*, Panský *(Herrnwalde)*, Kopec *(Hemmehübel)*, Staré Křečany a Valdek *(Waldecke)*. Susodne gmejny su Šluknov na sewjeru, Rumburk na wuchodźe, Krásná Lípa na juhu, Doubice na juhozapadźe, Zebnica na zapadźe kaž tež Mikulášovice a Velký Šenov na sewjerozapadźe.

Přez Staré Křečany wjedźe železniska čara Rumburk–Mikulášovice.

## Stawizny
Sydlišćo je so hižo w lěće 1084 prěni raz naspomniło.

## Žórła


## Wotkaz
Starý Šachov

**Starý Šachov** ( *Alt Schokau*, do 1869 *Schokau*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej. Nadeńdźe so při prawym brjoze rěki Ploučnice w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin, juhowuchodnje města Benešova a 13 kilometrow zdalene wot Děčína. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Malý Šachov *(Klein Schokau)* a Starý Šachov. Susodne gmejny su Velká Bukovina na sewjeru, Žandov na wuchodźe, Merboltice na juhu kaž tež Valkeřice a Františkov na zapadźe.

Přez Šachov wjedźe Benešov nad Ploučnicí–Česká Lípa, kotraž bu w lěće 1872 zahajena.

## Stawizny
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1328 jako *Schokaw*.

## Žórła


## Wotkaz
Těchlovice nad Labem

**Těchlovice nad Labem** ( *Tichlowitz*) su wjes a gmejna při prawym, wuchodnym brjoze Łobja w sewjernej Čěskej. Nadeńdu so w sewjernym dźělu Čěskich srjedźnych horin, něhdźe jednaće kilometrow južnje Děčína. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji ze wsow Babětín *(Babutin)*, Přední Lhota *(Nieder Wellhotten)*, Přerov *(Pschüra)*, Těchlovice a Zadní Lhota *(Ober Wellhotten)*. Susodne gmejny su Děčín na sewjeru, Heřmanov a Verneřice na wuchodźe, Malé Březno na juhu a Dobkovice za Łobjom na zapadźe.

Přez Těchlovice wjedźe nadregionalna železniska čara Kolín–Děčín, kotraž bu 1874 zahajena. W bliskosći wsy nadeńdźe so Buková hora (686&nbsp;m) z Děčínskej telewizijnej wěžu.

## Stawizny
Wjes załoži so prawdźepodobnje hižo w 10. abo 11. lětstotku w běhu słowjanskeho wobsydlenja łobjoweje doliny. Prěnje pisomne naspomnjenje wosady *Tyechleuicz* pochadźa z lěta 1360. Na skalnym wjeršku *Vrabinec* nadeńdu so powostanki hroda *Sperlingstein*.

Při wulkej wodźe w awgusće 2002 zničichu so w Těchlovicach 25 chěžow.

## Žórła


## Wotkaz
Těchlovice

**Těchlovice** je mjeno wjacorych sydlišćow w Čěskej:

*Těchlovice (Hradec Králové), gmejna we wokrjesu Hradec Králové
*Těchlovice nad Labem, gmejna we wokrjesu Děčín
*Těchlovice, dźěl gmejny Stříbro we wokrjesu Tachov
Tichlowitz

**Tichlowitz** je němske mjeno slědowaceju gmejnow w Čěskej:

* Těchlovice (Hradec Králové), gmejna we wokrjesu Hradec Králové
* Těchlovice nad Labem, gmejna we wokrjesu Děčín
Valkeřice

**Valkeřice** ( *Algersdorf*) su wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, južnje Benešova a juhowuchodnje Děčína. Leža na sewjeru Čěskich srjedźnych horin w dole rěčki *Valkeřický potok*, lěweho přitoka Ploučnicy. Słušeja k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesneju dźělow Sluková *(Schneppendorf)* a Valkeřice. Susodne gmejny su Františkov nad Ploučnicí na sewjeru, Starý Šachov na sewjerowuchodźe, Merboltice na wuchodźe, Verneřice na juhu a Heřmanov na zapadźe. Na gmejnskich zahonach nadeńdźe so markantna hora Kohout (589 m).

## Stawizny
Sydlišćo nasta w 15. lětstotku podłu puća, kiž wjedźeše z doliny Ploučnicy do Verneřic, a wuwiwaše so do štyri kilometry dołheho lěsneho łanowca, kotrehož srjedźišćo bě 1704 natwarjena barokna cyrkej swj. Borbory w hornjej wsy. Pod komunistiskim knjejstwom bu cyrkej w lěće 1975 kaž w susodnych Merbolticach wottorhana.

## Žórła


## Wotkaz
Velká Bukovina

**Velká Bukovina** ( *Großbocken*) je wjes a gmejna w sewjernej Čěskej, wuchodnje Benešov nad Ploučnicí a 14 kilometrow juhowuchodnje Děčína w Čěskich srjedźnych horinach. Słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja *(Ústecký kraj)*.

Gmejna wobsteji z wjesnych dźělow Karlovka *(Karlsthal)*, Malá Bukovina *(Klein Bocken)* a Velká Bukovina. Susodne gmejny su Markvartice a Česká Kamenice na sewjeru, Wolfartice na wuchodźe, Žandov a Starý Šachov na juhu kaž tež Dolní a Horní Habartice na zapadźe.

## Stawizny
Lěsny łanowc naspomni so prěni raz w lěće 1385 jako *Bockven*.

## Žórła


## Wotkaz