Běrnjacy ryženk

**Běrnjacy ryženk** (*Leptinotarsa decemlineata*) je bruk ze swójby ryženkow (*Chrysomelidae*) z porjada (*Coleoptera*).

## Wědomostne mjeno
Po němskej wikipediji woznamjenja wědomostne mjeno *Leptinotarsa decemlineata* němsce někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbsce potajkim "lochka noha ze dźesać smužkami" abo "dźesaćsmužkowa lochka noha".

## Wopis
7 do 15 milimetrow dołhi běrnjacy ryženk je žołty, při čimž ma jeho šijowa taflička (němsce :de:Halsschild) čorne blečki a na třěškach (tež *pokryw křidłow*) je dźesać ćěmnych podołhostnych smužkow.

## Rozšěrjenje
Bruk je po cyłym swěće rozšěrjeny. Prěnjotnje pochadźa, kaž tež běrnowa rostlina, z Ameriki. Jeho prěnjotna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće Colorado. W ameriskej jendźelšćinje mjenuja běrnjacy ryženk tež "Colorado beetle". Jeho poprawna picowa rostlina bě :de:Büffelklette, kotraž tež do swójby wrónidłowych rostlinow  słuša. Přechod na běrnu sta so poprawom připadnje. Přez předobywanje běłych sydlerjow a z nimi  běrnow) donjesechu brukej jeho nowu picowu rostlinu praktisce napřećo.

W Europje wuhladachu běrnjaceho ryženka prěni raz w lěće 1877 w přistawomaj Liverpoola a Rotterdama. W Němskej su prěnje dopokazane namakanki z Mülheima nad Rynom a Torhowa (Sakska) tež z lěća 1877. Hižo w tutym času rozprawješe so wo njesnadnych napinanjach, plagu wobmjezować.

W lětomaj 1887 a 1914 wustupichu nowe wulke nadpady w Europje. W lěće 1922 je so běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda sem do nutřkowneho kraja předobywał a 250 km² běrnjacych polow wokoło Bordeauxa skóncował. W lěće 1936 je po Rynje dochadźał a so ze spěšnosću wot 20 do 30 km wob lěto do wuchoda rozšěrjował. W lěće 1945 bě Łobjo docpěł, w lěće 1950 Wódru. W lěće 1960 bě skónčnje Pólsku přeprěkował a tehdyši Sowjetski zwjazk docpěł.

W Europje běrnjacy ryženk žanych přirodnych žernych njepřećelow nima, jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali (hlej tež mimikry wosy). Hakle w zašłych lětdźesatkach su domjace ptače družiny kaž bažant započeli, běrnjaceho ryženka jako žratwu přiwzać.

Nimo toho přepytuja, kak hodźi so brukowa plaga z chemikalijemi a zaměrnym inficěrowanjom brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami wobmjezować.                      

## Pica

Běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny (a druhich wrónidłowych rostlinow ). Wottud tež mjeno "běrnjacy ryženk".
Běrnjace ryženki móžeja za krótki čas cyłe pola wužrać.

## Wuwiće

Bruki wotpołožuja w juniju na delnim boku łopješkow běrnjacych rostlinow kóždy raz pakćiki z 20-80 oranžožołtych jejkow. Cyłkownje su na sančka něhdźe 1200 jejkow. Z jejkow so po třoch do 12 dnjach larwy wulahnu. Su čerwjenojte a maja na bokomaj a na hłowje čorne dypki. Larwy jara spěšnje wurostu a so trójce slěkaja. Po dwěmaj do štyrjoch tydźenjach zalězu do zemje, zo bychu so tam zakuklowali. Něhdźe po dalšimaj tydźenjomaj wulězu běrnjace ryženki, kotrež pak hišće znajmjeńša tydźeń w pódźe wostanu. Wob lěto je jedna abo dwě brukowej generaciji, při čimž so w srjedźnej Europje jenož jedna generacija wuwiwa, w ćoplišich regionach porno tomu hač do třoch generacijow. Běrnjace ryženki přezymuja w pódźe.

## Žórło
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 71 
* *Welcher Käfer ist das?*, Kosmos, ISBN 3-440-05728-3

## Wotkazy

* Kartoffelkäfer und Gentechnik 
* www.faunistik.net
* Beschreibung der Büffelklette (Wirtspflanze)