open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michał Wjesela

**Michał Wjesela** (* 17. septembra 1863 w Kulowje, † 4. meje 1927 w Klóštrje Marijineho doła) bě serbski katolski duchowny, přełožowar a basnik.

## Žiwjenje
Michał Wjesela narodźi so jako syn ratarja w Kulowje, přežiwi pak swoje dźěćace lěta w Lišej Horje pola Njeswačidła, hdźež běše jeho nan kubło kupił. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze 1877 do 1887 kubłaše so wón na němskim Małostronskim gymnaziju a studowaše wot lěta 1883 na Praskej uniwersiće teologiju. Jako čłon Serbowki běše Wjesela po Jurju Libšu 1885 a 1886 jeje starši a zdobom hłowny starši serbskeje studowaceje młodźiny. Wón bu 1889 na měšnika wuswjećeny a skutkowaše po tym jako kapłan w Seitendorfje a Wostrowcu. Po tym běše 1895 do 1896 farski administrator w Radworju, powoła 13. septembra 1896 za fararja do Reichenaua pola Žitawy a skutkowaše wot 1900 jako farar w Königshainje pola Wostrowca. W oktobru lěta 1926 poda so Wjesela chorowatosće dla na wuměnk do Klóštra Marijineho Doła, hdźež 1927 zemrě.

W swojim Praskim času poda Wjesela rjad stawizniskich a nabožnych nastawkow, powědančkow a basnjow do *[[Kwětki|Kwětkow]]*, časopisa Praskeje Serbowki. Na nalětnjej Schadźowance 1885 staji wón namjet za załoženje časopisa *[[Łužiski Serb]]*, do kotrehož podawaše někotre swójske basniske pospyty a přełožki powědančkow („Čerwjeny dwór“, 1885) a basnjow z čěšćiny kaž tež baseń „Próstwa“ (1885) francoskeho spisowaćela Sullya Prudhommea. Po studiju wzda so Wjesela wšeje spisowaćelskeje dźěławosće.

Wot lěta 1895 bě Michał Wjesela čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórle
* Rudolf Jenč: *Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl* Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960. str. 82–83.
Piskowitz

**Piskowitz** (wot serbskeho słowa *pěsk*, „sydlišćo na pěsku“) je němske mjeno slědowacych sakskich wsow:

* Pěskecy, gmejna Njebjelčicy
* měšćanski dźěl Hłomača, wokrjes Mišno – hlej Piskowitz (Hłomač)
* wjesny dźěl gmejny Klipphausen, wokrjes Mišno – hlej Piskowitz (Klipphausen)
* wjesny dźěl gmejny Priestewitz, wokrjes Mišno – hlej Piskowitz (Priestewitz)
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe

**Při Klóšterskej wodźe** ( *Am Klosterwasser*) je zarjadniski zwjazk w sakskim wokrjesu Budyšin, kotryž wobsteji z pjeć gmejnow ze srjedźišća serbskeho sydlenskeho ruma. Wón je pomjenowany po Klóšterskej wodźe, kotraž kónčinu wot juha do sewjera přeběži. Sydło zarjadnistwa je w Pančicach; předsyda zarjadnistwa je wot 2022 Stefan Anders.

Po statistice Měrćina Wałdy z lěta 2001 rěči 67&nbsp;% wobydlerjow serbsce.

Čłonske gmejny su:
* **[[Chrósćicy]]** z Hórkami, Kopšinom, Kozarcami, Nuknicu a Prawoćicami
* **[[Njebjelčicy]]** z Miłoćicami, Pěskecami, Serbskimi Pazlicami a Wěteńcu
* **[[Pančicy-Kukow]]** z Časecami, Hłupońcu, Jaworu, Kanecami, Kašecami, Lejnom, Nowym Městačkom, Starej Cyhelnicu, Swinjarnju, Wotrowom, Zejicami a Žuricami
* **[[Ralbicy-Róžant]]** z Bušenku, Hrańcu, Konjecami, Łazkom, Nowoslicami, Ralbicami, Róžantom, Sernjanami, Smjerdźacej a Šunowom
* **[[Worklecy]]** z Hatami, Hornim Hajnkom, Nowej Wjesku, Smječkecami a Wudworjom.

## Žórło
Zernička

**Zernička** móže być:

* poetiske mjeno za Wenus
* serbske towarstwo w Lichanju a wokolinje, hlej Serbske towarstwo Zernička
* serbski časopis (1849–1852), hlej Zernička (časopis)
Serbske towarstwo Zernička

**Zernička** bě dnja 13. januara 1924 w Lichanju załožene serbske towarstwo za ewangelske kónčiny wokoło Malešec a Hućiny, kotrež bě z čłonom Domowiny a Zwjazka serbskich spěwnych towarstwow. Wozjewjeny zaměr towarstwa bě „razne hajenje serbskeje rěče, serbskeho spěwa a dobrych wašnjow a nałožkow našich wótcow“.

Towarstwo nasta w Klukšanskej wosadźe na iniciatiwu młodeho wučerja Pawoła Wićaza a Lemišowskeho twarskeho předewzaćela Jana Krawca. Mjeno symbolizowaše nadźiju na traće serbstwa w tehdy hišće zwjetša serbskich, ale so dźeń a bóle germanizowacych ewangelskich gmejnach při Sprjewi. Zernička słušeše najebać wušparanja z wyšnosćemi a někotrymi němskimi předewzaćelemi k najaktiwnišim čłonskim towarstwam Domowiny w ewangelskim dźělu Budyskeho wokrjesa a dósta podpěru wot wučerjow a fararjow wokolnych wsow kaž tež připóznaće wot wjednistwa serbskeho třěšneho zwjazka.

Hromadźe z Lichańskej jednotu Serbskeho Sokoła, kiž so w lěće 1930 přidatnje k Zerničce załoži, organizowachu so kulturne a sportowe zarjadowanja. Dale zaběraše so towarstwo z kubłanskej politiku (1928 organizowachu zběranje podpismow za zawjedźenje serbskeje wučby w šulskim wobwodźe Hućina/Zubornička), poskićeše přednoški ze znatymi serbskimi referentami, měješe swójski chór a knihownju, předstaješe dźiwadłowe hry a organizowaše serbske swjedźenje na wsach. Zernička fungowaše potajkim jako katalyzator serbskeho towaršnostneho žiwjenja w kónčinje sewjerowuchodnje Budyšina.

K wuznamnym wosobinam we wobłuku Zernički słušachu nimo Wićaza a Jana Krawca tež jeho syn Pawoł Krawc, wučer Pawoł Jenka, Radworski wučer Michał Nawka, Klukšanski farar Jan Křižan kaž tež w towarstwje za kubłanske dźěło zamołwity Klukšanski wučer a přichodny předsyda Domowiny Pawoł Nedo.

Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom bu Zernička hromadźe z Domowinu a nimale wšěmi druhimi serbskimi towarstwami w lěće 1937 zakazana, štož woznamjeni nahły kónc serbskeho hibanja w tutych kónčinach. 

Dźěławosć Zernički a rólu swojeju dźěda a nana tematizuje Křesćan Krawc w swójbnym romanje *Paradiz*.

## Žórło
*
Jakub Kral

**Jakub Kral** ( *Jacob Krahl*; * 23. julija 1828 w Chrósćicach, † 22. apryla 1911 w Radworju) bě serbski wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel.

## Žiwjenje
Jakub Kral narodźi so jako syn šewca Mikławša Krala w Chrósćicach. Po spočatnym wopyće Chróšćanskeje šule (1834–38) so swójba do Pěskec přesydli a Kral wopytowaše Róžeńčansku (1838–39), Njebjelčansku (1839–40) a 1840 hišće raz Chróšćansku šulu. Wot lěta 1840 chodźeše wón na Budysku tachantsku šulu, wot jutrow 1843 na preparandu wučerskeho wustawa a započnje w tutym času hižo wučbu zastupować. Jutry 1845 zastupi Kral do tamnišeho krajnostawskeho wučerskeho seminara na Jerjowej. Chorosće wučerja Brojerja dla bu wón swjatki 1847 za zastupjerja do Róžanta pósłany. Po jeho smjerći w oktobrje samsneho lěta so Kral na seminar nawróći. Tu załoži z pomocu Praskeho studenta Jakuba Buka serbske towarstwo Włada, z kotrehož prěnim předsydu so Kral sta. Wustupiwši 1849 ze seminara přińdźe wón 1. meje na šulskeho wikara do Chrósćic. Dokelž so jemu tu mzda njepłaćeše bu hišće w oktobrje na pomocneho wučerja do Kukowa přesadźeny. Srjedź septembra 1851 so wón jako pomoc do Radworja přesadźi, hdźež bu 1. nowembra 1855 za druheho „statneho“, 1874 na prěnjeho wučerja pomjenowany. Snadnych dochodow dla, běše nimo toho sčasami z domjacym wučerjom w Margarěćinej hěće, Křiwej Boršći a Boranecach. Po smjerći Jana Žura 1872, wučerja w Zdźěri, wobstara poł lěta tamnišu šulu sobu. W lěće 1894 so wón na wuměnk poda. Jakub Kral zemrě 1911 a bu na Radworskim kěrchowje pochowany.

Swjatki 1862 woženi so Jakub Kral z Marju rodźenej Bjaršec-Čornakec z Boranec z kotrejž měješe pjeć dźěći, mjez druhim pozdźišeho fararja Jurja a wučerja Franca. Dokelž jemu 1896 mandźelska zemrě, woženi so 1900 druhi króć z Hanu rodźenej Mišnarjec zwudowjenej Pětrancowej ze Zdźěrje (rodź. w Radworju).

Kral dopisowaše wosebje regionalne geografiske a stawizniske pojednanja do wšelakich serbskich a němskich časopisow; tak mjez druhim do Serbskich Nowin, Katolskeho Posoła abo Łužičana. Wón běše jedyn z prěnich, kotryž hrodźišća ze stawiznow Serbow wopisowaše. We „Łužicy“ wozjewi so 1911 jeho awtobiografija *Z mojeho žiwjenja*. Wón běše wot lěta 1848 sobustaw Maćicy Serbskeje, katolskeje bjesady w Radworju a čłon Meje.

## Žórła
* Michał Nawka: *Nekrolog LXV.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Zwjazk 65 (1912), čo. 1, str. 73–75. 
* Handrij Dučman: *Pismowstwo katholskich Serbow.* Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 64sl.
Naer Mataron

**Naer Mataron** je grjekska black-metalowa skupina, kotraž je so w lěće 1994 załožiła.

## Diskografija
*1994 – *Tales of the Twelve Gods*
*1995 – *The Awakening of Ancient Greece*
*1996 – *The Great God Pan*
*1998 – *Up from the Ashes*
*2000 – *Skotos Aenaon*
*2001 – *A Holocaust in Front of God's Eyes*
*2003 – *River at Dash Scalding*
*2004 – *Aghibasiin-Lessons on How to Defeat Death*
*2004 – *Awaken in Oblivion*
*2005 – *Discipline Manifesto* 
*2006 - *Voice of Hate/Naer Mataron*
*2008 – *Praetorians*
*2012 - *Εγώ ειμί το φώς του κόσμου* 
*2012 - *ΖΗΤΩ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ*
*2013 - *Και ο λόγος σάρξ εγένετο*
*2013 - *Naergal*
*2016 - *Nacht der drohenden Schatten*
*2018 -  *Lucitherion "Temple of the Radiant Sun"*

## Wotkaz
* Naer Mataron
Zóna A

**Zóna A** je słowakska punkowa hudźbna skupina, kotraž je so 1984 w Bratisławje załožiła.

## Diskografija

* *Potopa* (1990)
* *Nie je to tak zlé* (1993)
* *Útok na špicu hitparády* (1994)
* *V životnej forme* (1996)
* *Nech žijeme* (1999)
* *Nikto nevie jak to dopadne* (2000)
* *Na predaj* (2004)
* *Klenoty a odpadky* (2007)
* *Všetko najlepšie!* (2010)

## Wotkaz
* Zóna A
Zakázaný ovoce

**Zakázaný ovoce** je čěska punk-rockowa hudźbna skupina.

## Diskografija

* Automat na lásku - 2014
* Život se Tě neptá – 2012
* Dost už bylo gest – 2010
* Suicide Girl – 2010
* Není co řeshit – 2008
* funguY! – 2006
* Pouze na předpis – 2005

## Eksterne wotkazy
* Zakázaný ovoce
2004

**2004** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 1. meje: Rozšěrjenje Europskeje unije do wuchoda: Cypernska, Čěska, Estiska, Letiska, Litawska, Madźarska, Malta, Pólska, Słowakska a Słowjenska přistupja zjednoćenstwu.
* 1. julija: Horst Köhler sta so ze zwjazkowym prezidentom Němskeje.
* 19. septembra: Pola wólbow k sakskemu krajnemu sejmej docpě CDU 41,1 % (-15,8), Lěwica 23,6 % (+1,4), SPD 9,8 % (-0,9), NPD 9,2 % (+7,8), FDP 5,9 % (+4,8) a Zeleni 5,1 % (+2,5). Pod ministerskim prezidentom Georgom Milbradtom wutwori so čorno-čerwjena koalicija.
* 26. decembra: Po ćežkim zemjerženju sylnosće 9,1 pod Indiskim oceanom wumrě w južnej Aziji wjace hač 230.000 ludźi.

## Narodniny
* 21. januara: Ingrid Alexandra z Norwegskeje – norwegska princesna

## Wumrěće
* 23. januara: Helmut Newton – němski fotograf (* 1920)
* 14. februara: Marco Pantani – italski kolesowar a dobyćer Tour de France (* 1970)
* 26. februara: Boris Trajkovski – makedonski politikar a prezident (* 1956)
* 20. měrca: Juliana – kralowna Nižozemskeje (* 1909)
* 22. měrca: Ahmad Yasin – załožer teroristiskeje organizacije Hamas (* 1936)
* 28. měrca: Sir Peter Ustinov – britiski režiser, dźiwadźelnik a spisowaćel (* 1921)
* 9. meje: Achmad Kadyrow – čečenski prezident (* 1951)
* 16. meje: Marika Rökk – madźarska spěwarka a dźiwadźelnica (* 1913)
* 5. junija: Ronald Reagan – US-ameriski politikar, 40. prezident (* 1911)
* 10. junija: Ray Charles – US-ameriski soulowy hudźbnik (* 1930)
* 1. julija: Marlon Brando – US-ameriski dźiwadźelnik (* 1924)
* 6. julija: Thomas Klestil – awstriski zwjazkowy prezident (* 1932)
* 10. julija: Inge Meysel – němska dźiwadźelnica (* 1910)
* 15. julija: **[[Jan Hanski]]** – serbski moler a grafikar (* 1925)
* 20. julija: **[[Beno Rječka]]** – serbski nowinar (* 1934)
* 14. awgusta: Czesław Miłosz – pólski spisowaćel (* 1911)
* 19. awgusta: **[[Handrij Cyž]]** – serbski kulturnik, dołholětny intendant SLA (* 1925)
* 31. awgusta: **[[Jan Šołta]]** – serbski stawiznar (* 1921)
* 18. oktobra: Ilija Dźuvalekovski – makedonski dźiwadźelnik a režiser (* 1915)
* 9. nowembra: Stieg Larsson – šwedski spisowaćel (* 1954)
* 11. nowembra: Jassir Arafat – palestinski prezident (* 1929)
* 12. decembra: Herbert Dreilich – němski rockowy spěwar skupiny *Karat* (* 1942)
* 28. decembra: Susan Sontag – US-ameriska spisowaćelka (* 1933)

## Nobelowe myta
* za fyziku: David Gross, David Politzer a Frank Wilczek
* za chemiju: Aaron Ciechanover, Avram Hershko a Irwin Rose
* za medicinu: Richard Axel a Linda B. Buck
* za literaturu: Elfriede Jelinek
* Měrowe Nobelowe myto: Wangari Muta Maathai
* za hospodarsku wědomosć: Finn E. Kydland a Edward C. Prescott

## Dalše
* Kulturnej stolicy Europy: Genua, Lille

## Wotkaz
Duran Duran

**Duran Duran** je britiska hudźbna skupina, kotraž so 1978 w Birminghamje załoži a k pućrubarjam tak mjenowanych *New Romantics* słuša.

## Diskografija
**[[Duran Duran (album)|Duran Duran]]* (1981)
**[[Rio (album)|Rio]]* (1982)
**[[Seven and the Ragged Tiger]]* (1983)
**[[Notorious (album)|Notorious]]* (1986)
**[[Big Thing (album)|Big Thing]]* (1988)
**[[Liberty (album)|Liberty]]* (1990)
**[[Duran Duran (The Wedding Album)]]*' (1993)
**[[Thank You (album)|Thank You]]* (1995)
**[[Medazzaland]]* (1997)
**[[Pop Trash]]* (2000)
**[[Astronaut (album)|Astronaut]]* (2004)
**[[Red Carpet Massacre]]* (2007)
**[[All You Need Is Now]]* (2010)
* *[[Paper Gods]]* (2015)
* *[[Future Past]]* (2021)

## Wotkazaj

*Oficielna webstrona
Wokrjes Uckermark

**Wokrjes Uckermark** je krajny wokrjes w sewjerowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 120.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 3.077 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Přibysław *(Prenzlau)*.

Najwjetši braniborski wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Angermünde, Prenzlau a Templin, do toho bjezwokrjesneho města Schwedt a gmejny Bölkendorf dotalneho wokrjesa Eberswalde.

## Geografija
Wokrjes Uckermark mjezuje z wokrjesom Předpomorsko-Greifswald na sewjeru, na wuchodźe z Pólskej, na juhu z wokrjesom Barnim, na zapadźe z wokrjesom Hornja Habola a na sewjerozapadźe z wokrjesom Mecklenburgska jězorina. Najwažniša rěka wokrjesa je Wódra, kotraž twori wuchodnu hranicu.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Wokrjes Podstupim-Srjedźna marka

**Wokrjes Podstupim-Srjedźna marka** ( *Landkreis Potsdam-Mittelmark*) je krajny wokrjes w zapadnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 205.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.592 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Bělsko *(Bad Belzig)*, najwjetše město pak při kromje Berlina ležacy Werder.

## Geografija
Susodne wokrjesy su Habolski kraj na sewjeru, na wuchodźe bjezwokrjesne město Podstupim, Berlin a wokrjes Teltow-Fleming, na juhu saksko-anhaltskej wokrjesaj Wittenberg a Anhaltsko-Bitterfeld a na zapadźe wokrjes Jerichowski kraj. Bjezwokrjesne město Branibor při Haboli namaka so sewjerozapadnje wokrjesa.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Wokrjes Ostprignitz-Ruppin

**Wokrjes Ostprignitz-Ruppin** je krajny wokrjes w sewjerozapadnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 98.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.527 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Neuruppin.

## Geografija
Wokrjes Ostprignitz mjezuje z wokrjesom Mecklenburgska jězorina na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesom Hornja Habola, na juhu z wokrjesom Habolski kraj, na juhozapadźe ze saksko-anhaltskim wokrjesom Stendal a na zapadźe z wokrjesom Prignitz.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Wokrjes Hornja Habola

**Wokrjes Hornja Habola** ( *Landkreis Oberhavel*) je braniborski krajny wokrjes sewjernje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 200.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.808 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Oranienburg.

## Geografija
Wokrjes Hornja Habola mjezuje z wokrjesom Mecklenburgska jězorina na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesomaj Uckermark a Barnim, na juhu z Berlinom a wokrjesom Habolski kraj a na zapadźe z wokrjesom Ostprignitz-Ruppin. Najwjetša rěka wokrjesa je Habola, kiž přeprěkuje teritorij wot sewjera do juha.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Wokrjes Markowsko-Wódrjanski kraj

**Wokrjes Markowsko-Wódrjanski kraj** ( *Landkreis Märkisch-Oderland*) je krajny wokrjes we wuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 187.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.159 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Seelow.

## Geografija
Wokrjes mjezuje z Pólskej na wuchodźe, na juhu z Frankobrodom a wokrjesom Wódra-Sprjewja, na zapadźe z Berlinom a na sewjeru z wokrjesom Barnim. Najwjetša rěka wokrjesa je Wódra, kotraž twori němsko-pólsku hranicu.

## Města a gmejny
(staw wobydlerstwa: )

**Zarjady a přisłušace gmejny**
(sydło zarjadnistwa *)

## Wotkaz
Wokrjes Habolski kraj

**Wokrjes Habolski kraj** ( *Landkreis Havelland*) je braniborski krajny wokrjes mjez Berlinom a Łobjom, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 153.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.727 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Rathenow.

## Geografija
Habolski kraj mjezuje z wokrjesomaj Ostprignitz-Ruppin na sewjeru a Hornja Habola na sewjerowuchodźe, z Berlinom w samym wuchodźe, z bjezwokrjesnymaj městomaj Podstupim a Branibor kaž tež z wokrjesom Podstupim-Srjedźna marka. na zapadźe ležitej saksko-anhaltskej wokrjesaj Jerichowski kraj a Stendal.

## Města a gmejny
(staw wobydlerstwa: )

## Wotkaz
Wokrjes Barnim

**Wokrjes Barnim** je braniborski krajny wokrjes sewjerowuchodnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 173.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.477 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Eberswalde.

## Geografija
Barnim mjezuje z wokrjesom Uckermark na sewjeru, z Pólskej w samym wuchodźe, z wokrjesom Markowsko-Wódrjanski kraj na juhowuchodźe, z Berlinom na juhu a wokrjesom Hornja Habola na zapadźe.

## Města a gmejny
(staw wobydlerstwa: )

**Zarjady a přisłušace gmejny**
(sydło zarjadnistwa *)

## Wotkaz
Wokrjes Prignitz

**Wokrjes Prignitz** je krajny wokrjes w sewjerozapadnej Braniborskej mjez Berlinom a Hamburgom, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 78.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.139 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Perleberg.

## Geografija
Wokrjes Prignitz mjezuje z mecklenburgsko-předpomorskim wokrjesom Ludwigslust-Parchim na sewjeru, na wuchodźe z braniborskim wokrjesom Prignitz, na juhu saksko-anhaltski wokrjes Stendal a w samym zapadźe z delnjosakskim wokrjesom Lüchow-Dannenberg (Wendland). Najwjetša rěka wokrjesa je Łobjo, kotrež twori hranicu k Saksko-Anhaltskej a Delnjej Sakskej.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Wokrjes Teltow-Fleming

**Wokrjes Teltow-Fleming** ( *Landkreis Teltow-Fläming*) je braniborski krajny wokrjes južnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 160.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.104 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Łukowc.

## Geografija
Wokrjes Teltow-Fleming mjezuje z Berlinom na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesom Dubja-Błóta, na juhu z wokrjesom Łobjo-Halštrow, na juhozapadźe ze saksko-anhaltskim wokrjesom Wittenberg a na zapadźe z wokrjesom Podstupim-Srjedźna marka.

## Města a gmejny

## Wotkaz
Bohačesć Bjedrich Ponich

**Bohačesć Bjedrich Ponich** ( *Ehregott Friedrich Pannach*; * 8. meje 1761 w Malešecach, † 1826 we Łuću) bě serbski ewangelski farar a załožer tak mjenowaneje Ponichoweje knihownje.

Wón narodźi so jako syn fararja Pětra Ponicha a wo 13 lět młódši bratr Samuela Bohuwěra Ponicha w ewangelskej wosadnej wsy Malešecach. Po studiju teologije we Wittenbergu, hdźež běše z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa, nastupi w lěće 1809 zastojnstwo jako farar we Łuću, hdźež wukřći mjez druhim młodeho Jana Arnošta Smolerja. Ponich skutkowaše hač do swojeje smjerće w lěće 1826 w małej holanskej wosadźe.

Ponich zběraše mnóstwo serbskich rukopisow, wotpisowaše je a nahromadźi sej tak drohotnu knihownju z něhdźe 70 titulemi. Po jeho smjerći kupi farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje Handrij Lubjenski knihownju za tři tolerje, zo by ju Serbskemu prědarskemu towarstwu w Lipsku k dispoziciji stajił. Handrij Zejler prosy pak w lisće dnja 11. decembra 1827 Lubjenskeho, žadnu knihownju w Budyšinje wobchować, zo by so tež wot bywšich sobustawow towarstwa wužiwać móhła. Na to so wona pod mjenom „Ponichowa knihownja“ w kapalni Michałskeje cyrkwje zaměstni. Pozdźišo bu z njeznatych přičin tola do Lipska dowjezena.

## Žórło
Ponich

**Ponich** (němsce zwjetša *Pannach*) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Bohačesć Bjedrich Ponich (1761–1826), farar a załožer serbskeje knihownje
* Jan Krystof Ponich (1741–1818), duchowny, wučer a spisaćel
* Pětr Ponich (1716–85), farar a cyrkwinski stawiznar
* Samuel Bohuwěr Ponich (1748–98), farar a awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow
Jan Awgust Sykora

**Jan Awgust Sykora** ( *Johann August Sickert*; * 27. septembra 1835 w Malešecach, † 19. decembra 1921 w Biskopicach) bě serbski farar, spisowaćel a ludowědnik.

Wón narodźi so do zamóžneje ewangelskeje burskeje swójby a wopyta w Budyšinje najprjedy měšćansku šulu a wot 1848 do 1856 gymnazij. Po studiju teologije w Lipsku, kiž 1860 dokónči, skutkowaše najprjedy tři lěta jako domjacy wučer a bu 1863 na farske městno do Smělneje pola Biskopic powołany, hdźež bě hač do kónca powołanskeho žiwjenja w lěće 1899 z poslednim serbskim fararjom. 

Jan Awgust Sykora spisa cyły rjad nabožinskich a popularnohistoriskich knihow, kotrež wuda zwjetša w rjedźe Serbskeho lutherskeho knihowneho towarstwa. Jeho basnje wostachu we wšelakich časopisach rozbrojene.

Sykora bě subsenior Lipšćanskeho Serbskeho prědarskeho towarstwa a wot lěta 1861 čłon Maćicy Serbskeje. Jako farar reprezentowaše pozdźišo konserwatiwne křidło serbskeho ewangelskeho duchownstwa a wustupi 1886 jako protest přećiwo rěčnej swojotnosći a kritiskej křesćanskosći Jana Radyserba-Wjeloweje knihi „Trójniki“ z Maćicy. Awtobiografiski spis, w kotrymž wopisa Sykora žiwjenske wobstejnosće Malešanskeje wulkoburskeje swójby, wuda Ota Wićaz w lěće 1936 pod titulom *W Malešecach před 100 lětami*.

Jeho narowny kamjeń steji při južnej fasadźe Smělnjanskeje ewangelskeje cyrkwje swj. Jana.

## Spisy
* *Wudowa Linatowa abo zhubjene wopismo.* Budyšin 1875.
* *Třoje zornjatka za bohate płody.* Budyšin 1875.
* *Powědančka ze žiwjenja.* Budyšin 1877.
* *Dr. Marćin Luther.* Budyšin 1877.
* *Lěkečanski stary wučer a jeho syn. Wobraz z 30lětneje wójny.* Přełožk, Budyšin 1893.
* *Kłosy a zornjatka.* Zběrka powědančkow, Budyšin 1908.

## Literatura
* Trudla Malinkowa: *Jan Awgust Sykora – posledni serbski farar w Smělnej.* Rozhlad 9/2010, str. 3–10.

## Žórło
Sykora

**Sykora** (němsce zwjetša *Sickor*, *Ssykora* abo *Sickert*) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Arnošt Sykora (1879–1972), šewc a towarstwowy prócowar w Malešecach
* Herman Sykora (1870–1927), bur a załožer Łužiskeho burskeho zwjazka
* Jan Awgust Sykora (1835–1921), farar, spisowaćel a ludowědnik

Mjeno pochadźa wot ptačka *[[sykorka]]*.

## Žórła
Pětr Elias Šěrach

**Pětr Elias Šěrach** ( *Peter Elias Schirach*; * 5. oktobra 1742 w Malešecach, † 21. januara 1795 w Rudolstadće) bě serbski knihićišćer a nakładnik.

Wón narodźi so do swójby Malešanskeho ewangelskeho fararja Hadama Zachariasa Šěracha jako wo 18 lět młódši bratr Hadama Bohuchwała. Wot 1772 hač do swojeje smjerće w lěće 1795 dźěłaše jako faktor a wobchodny načolnik w durinskim Rudolstadće.

Šěrach bě připóznaty fachowc a wustojny přemysłownik, tak zo mějachu rowjenkojo čas jeho skutkowanja za najwuznamnišu dobu knihićišća w Rudolstadće. Wón dósta nadawki z cyłeje Němskeje a tež z wukraja, kaž Friedrich Schiller w lěće 1788 chwalobnje wuzběhny. Pola njeho ćišćeše so w lěće 1773 tež nowe serbske wudaće Noweho zakonja Jana Rychtarja.

## Žórło
Pětr Ponich

**Pětr Ponich** ( *Petrus Pannach*; * 13. januara 1716 na Židowje, † 5. junija 1785 w Malešecach) bě serbski ewangelski farar a cyrkwinski stawiznar.

Wón narodźi so jako syn Židowskeho dźěłaćerja a wopyta gymnazij w Budyšinje. Wot lěta 1737 studowaše teologiju w Lipsku, hdźež bě ze sobustawom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju dźěłaše někotre lěta jako domjacy wučer pola pastora primariusa Jana Krystofa Langi w Budyšinje a wot 1743 skutkowaše jako farar, najprjedy hač do lěta 1747 w Budyšinku, 1747–59 w Němskich Jenkecach a wot 1759 hač do swojeje smjerće w lěće 1785 w Malešecach.

Jako cyrkwinski stawiznar wuslědźi a spisa stawizny wšěch hornjołužiskich serbskich a tež někotrych němskich cyrkwjow. Na zakładźe jeho stawiznarskich rukopisow napisa so pod nawodom Jana Bjedricha Langi kniha *Kurzer Entwurf einer Oberlausitz-wendischen Kirchenhistorie* (Budissin 1767).

Pětr Ponich bě nan Samuela Bohuwěra (* 1748) a Bohačesća Bjedricha Ponicha (* 1761).

## Žórło
Dominik Hašek

**Dominik Hašek** (ródne mjeno: *Kaštánek*) (* 29. januara 1965 w Pardubicach) je bywši čěski hokejowy wrotar. Wón bě wot 1990 do 2008 z hrajerjom NHL (Narodneje hokejoweje ligi).

## Wotkaz
Jurij Brósk

**Jurij Brósk** ( *Georg Moritz Broske*; * 25. awgusta 1833 w Malešecach, † 16. junija 1915 w Zhorjelcu) bě serbski ewangelski farar, přełožowar a basnik.

Wón narodźi so jako syn tehdyšeho Malešanskeho fararja Handrija Bróska a jeho mandźelskeje Amalije („Lubki lilije“) w ewangelskej wosadnej wsy a wopyta gymnazijej w Budyšinje a Žitawje. Wot 1856 do 1859 studowaše w Lipsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju započa jako kandidat w Budyšinje a skutkowaše po tym wjace hač štyrceći lět wot 1861 do 1902 jako předposledni serbski farar w tehdy hišće poměrnje serbskej Křišowskej wosadźe pola Wósporka. W lěće 1902 poda so na wuměnk a přesydli so do Žitawy, 1907 potom do Zhorjelca.

Jurij Brósk přeserbšći předewšěm němsku nabožinsku poeziju a bě stajny dopisowar do ewangelskeju časopisow Pomhaj Bóh a Misionski Posoł, husto pod pseudonymom *Jurij Křišowski*. W lěće 1872 wuda zběrku swojich přełožkow a swójskich pěsnjow pod titulom *Ćiche chwile při božej studničce* (digitalizat). Přełožowaše tež dźěła Emanuela Geibela, Friedricha Rückerta, Justina Kernera, Karla von Holteia a druhich němskich lyrikarjow.

Z kulturnostawiznisce zajimaweho Bróskoweho dźenika, kotryž serbsce a němsce pisaše, je so 22 němskorěčnych lětnikow wuchowało.

Brósk bě wot 1860 hač do 1888 čłon Maćicy Serbskeje.

Jeho narowny pomnik ze serbskim hrónčkom nadeńdźe so při cyrkwi w Ćetowje.

## Žórło

## Literatura
* Trudla Malinkowa: *Farar Jurij Brósk-Křišowski jako swědk swojeho časa.* W: Pomhaj Bóh 9/2020, str. 6–7
Alternatiwa za Němsku

**Alternatiwa za Němsku** ( *Alternative für Deutschland*, skrótka **AfD**) je prawicarsko-ekstremistiska strona w Němskej, kotraž je so 6. februara 2013 załožiła. Zwjazkowaj předsydaj staj Tino Chrupalla a Alice Weidel.

Mjeztym ma AfD zastupjerjow w krajnych sejmach Sakskeje, Durinskeje a Braniborskeje (wot 2014), w parlamentach Bremena a Hamburga (wot 2015) kaž tež w krajnych sejmach Badensko-Württembergskeje, Porynsko-Pfalcy, Saksko-Anhaltskeje, Mecklenburgsko-Předpomorskeje a Berlina (wot 2016). 2017 zaćahny do krajnych sejmow Sewjerorynsko-Westfalskeje, Posaarskeje, Schleswigsko-Holsteinskeje a Delnjeje Sakskeje. W meji 2022 dyrbješe po wólbach w Schleswigsko-Holsteinskej prěni krajny sejm zaso wopušćić.

Po poražce hospodarsko-liberalneho křidła wokoło załožerja strony, Hamburgskeho profesora Bernd Lucke je so tutón z přiwisnikami wot AfD wotšćěpił a swójsku stronu ALFA załožił. Po zaćehnjenju do zwjazkoweho sejma při wólbach dnja 24. septembra 2017 wustupi dotalna předsydka Frauke Petry hromadźe z dalšimi zastupjerjemi ze strony. Tež pozdźiši předsyda Jörg Meuthen wopušći stronu po poražce w internym boju z ekstremistiskim křidłom kołowokoło Björna Höcke.

W tuchwilnym 21. němskim zwjazkowym sejmje ma AfD 151 wot cyłkownje 630 sydłow a twori tuž druhu najwjetšu frakciju.

## Wólbne wuslědki

## Wotkazaj

* Oficielna webstrona
Miloš

**Miloš** (kyrilisce Милош) je słowjanske muske předmjeno, kotrež je předewšěm w Čěskej a Serbiskej rozšěrjene. Je prěnjotnje pomjeńšenka předmjena Miłosław a druhich mjenow, pochadźacych wot elementa *mił-* abo *mil-*.

Znaći nošerjo mjena su:

* Miloš Crnjanski (1893–1977), južnoserbski basnik
* Miloš Forman (1932–2018), čěsko-ameriski režiser
* Miloš Obilić (~1350–1389), južnoserbski narodny rjek
* Miloš Obrenović (1783–1860), južnoserbski wjerch
* Miloš Zeman (* 1944), čěski politikar a statny prezident
Jakub

**Jakub** je serbska, čěska, słowakska a pólska forma hebrejskeho muskeho předmjena **יַעֲקֹב** (yaʕăqov), kotrež pochadźa wot bibliskeho patriarcha Jakuba a woznamjenja přibližnje *(Bóh) škita* abo *Bože škitaj!* Hebrejska zakładna forma bazěruje etymologisce na słowje עָקֵב („pjata“).

Mjeniny su 3. meje a 25. julija.

Znaći nošerjo mjena běchu abo su:

* Jakub Bart-Ćišinski (1856–1909), basnik, publicist, redaktor a załožer serbskeje dramatiki
* Jakub Bryl (1842–89), chěžkar, braška a ludowy spisowaćel
* Jakub Korla Bryl (1811–65), duchowny a misionar
* Jakub Buk (1825–96), farar, wědomostnik a spisowaćel
* Jakub Cyž (1775–1837), farar a awtobiograf
* Jakub Cyž (1901–55), narodny prócowar a podpěrowar antifašistow
* Jakub Delenka (1695–1763), rězbar
* Jakub Herman (1836–1916), farar, mecen a spěchowar serbskeje literatury
* Jakub Kilank (1856–1916), gymnazialny profesor, w młodych lětach spisowaćel
* Jakub Anton Kilian (1683–1759), farar a spěchowar ludoweho kubłanja
* Jakub Kral (1828–1911), wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
* Jakub Kućank (1818–98), duchowny, kulturny prócowar a spisaćel
* Jakub Lebza (1754–1825), duchowny a kulturny prócowar
* Jakub Lorenc-Zalěski (1874–1939), spisowaćel, publicist a antifašist
* Jakub Nowak (1821–75), farar a kulturny prócowar
* Jakub Nowak-Horjanski (1864–1938), farar, domiznowědnik a spisowaćel
* Jakub Nowak-Kašćanski (1864–1920), farar a powědančkar
* Jakub Skala (1851–1925), duchowny, katolski kulturny prócowar, předsyda Maćicy Serbskeje
* Jakub Šajba (1899–1956), pismikistajer, nakładnik, starosta Sokoła a Domowinski funkcionar
* Jakub Šewčik (1867–1935), farar, kulturny stawiznar, basnik
* Jakub Wjacsławk (1885–1951), slawist, wědomostny bibliotekar, załožer Serbskeje bibliografije
* Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771), biskop, nabožinski prócowar
Samuel Bohuwěr Ponich

**Samuel Bohuwěr Ponich** ( *Samuel Traugott Pannach*; * 13. januara 1748 w Němskich Jenkecach, † 9. apryla 1798 w Malešecach) bě serbski farar a awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow.

Wón narodźi so jako syn fararja Pětra Ponicha do němskeje ewangelskeje wosadneje wsy a wopyta po přesydlenju fararskeje swójby do Malešec wot 1761 do 1768 Budyski gymnazij. Mjez 1768 a 1771 studowaše teologiju, najprjedy w Lipsku a poslednje lěto we Wittenbergu. Tam wobnowi so pod jeho nawodom Serbske prědarske towarstwo, z kotrehož staršim sta so Ponich. 

Po zakónčenju studija so do Łužicy nawróći, hdźež dźěłaše 1771–75 jako pomocny prědar we Wulkich Ždźarach a 1775–78 jako domjacy wučer w Dubcu. W lěće 1778 dósta prěnje farske městno we Wochozach, hdźež pak jenož dwě lěće wosta. 1780–86 skutkowaše jako farar w Jabłońcu pola Mužakowa a wot 1786 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1798 bě z Malešanskim fararjom.

Samuel Bohuwěr Ponich běše wot lěta 1794 čłon Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu a dopisowaše do jeje časopisa Lausitzer Magazin. Pod jeho wliwom započa towarstwo so bóle ze serbskimi temami zaběrać. Wšelake spisy přełoži tež do serbšćiny, kaž na přikład *Rozwučenje za baby na wsach* (1782). Ponich znaješe so derje z hrabju Hermannom z Callenberga w Mužakowje, w kotrehož nadawku nastachu někotre dźěła.

## Wozjewjenja
* *Mojim krajomnikam we hornych Łužicach, kak so při jitrach zadźeržeć maja.* Přełožk, Budyšin 1777
* *Mysle měra w njeměrnym času.* Prědowanje, 1778.
* *Kleine Beiträge zur natürlichen und statistischen Beschaffenheit der Oberlausitz.* W: Lausitzer Magazin 1797, str. 410–422
* *Reliquien der Feld-, Wald-, Wasser- und Hausgötter unter den Wenden.* W: Lausitzer Magazin 1797, str. 741–759
* *Milde Stiftungen für Oberlausitzische Wenden.* W: Lausitzer Magazin 1799, str. 647–664

## Žórło
Hadam Zacharias Šěrach

**Hadam Zacharias Šěrach** ( *Adam Zacharias Schirach*; * 7. apryla 1693 w Chrjebi, † 28. julija 1758 w Malešecach) bě serbski ewangelski farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik a magister.

Wón narodźi so jako syn Chrjebjanskeho fararja Pětra Šěracha w tehdy dospołnje serbskej wosadnej wsy. Wot 1707 do 1714 wopytowa Wjerchowsku šulu w Mišnje a 1714–17 studowaše w Lipsku filozofiju a teologiju. Tam załoži z pjećomi dalšimi studentami Serbske prědarske towarstwo. W lěće 1720 nastupi prěnje farske městno w Nosačanskej wosadźe, hdźež dźewjeć lět wosta. Wot 1729 hač do swojeje smjerće w lěće 1758 skutkowaše jako farar w Malešecach.

Šěrach basnješe grjeksce a hebrejsce, ale tež němsce a serbsce, wot čehož so pak skoro ničo zachowało njeje. Někotre nabožinske knihi do serbšćiny přełoži.

Hadam Zacharias Šěrach bě přirodny bratr Křesćana Bohuchwała Šěracha a nan Hadama Bohuchwała (* 1724) a Pětra Eliasa Šěracha (* 1742). Narownaj pomnikaj Šěracha a jeho mandźelskeje Heleny († 1756) nadeńdźetej so we wěžowej hali Malešanskeje cyrkwje.

## Žórło
1693

## Podawki
* W přełožku Michała Frencla wuńdźe Mały katechizm w serbskej rěči.
* 9. januara: Ćežke zemjerženje střase Sicilsku; 60.000 ludźi wumrě.

## Narodniny
* 7. februara: Anna – ruska carica († 1740)
* 7. měrca: Klemens XIII. – bamž romsko-katolskeje cyrkwje († 1769)
* 7. apryla: Hadam Zacharias Šěrach – serbski farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister († 1758)
* dźeń njeznaty: Handrij Smoler – serbski farar a nabožinski prócowar († 1729)

## Wumrěće
* 17. apryla: Jakub Ticin – serbski jezuit a rěčespytnik (* 1656)

## Wotkaz
1694

## Podawki
* Handrij Zahrodnik sta so z dwórskim mechanikarjom a modelowym mištrom na Drježdźanskim dworje.
* Měrćin Norbert a Jurij Józef Šiman załožitaj na Praskej Małej stronje "hospitalitu" za łužiskich bohosłowcow.
* 27. apryla: Sakski kurwjerch Jan Jurij IV. zemrě w Drježdźanach. Jeho bratr Awgust Sylny sta so z nowym knježićelom.

## Narodniny
* 21. nowembra: Voltaire (François-Marie Arouet) – francoski spisowaćel a filozof († 1778)

## Wumrěće
* 29. julija: Safi II. – šah Persiskeje (* 1647)
* 28. decembra: Marija II. – kralowna Jendźelskeje, Šotiskeje a Irskeje (* 1662)

## Wotkaz
1695

## Podawki
* 6. februara: Po smjerći swojeho wuja Ahmeda II. sta so Mustafa II. z nowym osmanskim sultanom.

## Narodniny
* 10. julija: Jakub Delenka – serbski rězbar († 1763)

## Wumrěće
* 12. meje: Zacharias Běrlink – serbski farar, prócowar na polu rěčewědy (* 1619)

## Wotkaz
1696

**1696** bě přestupne lěto z 366 dnjemi. 

## Podawki
* 26. awgusta: Blisko Temeswara w dźensnišej Rumunskej dóńdźe k „Bitwje wot Olaš“ mjez sakskim a osmaniskim wójskom.

## Narodniny
* 17. oktobra: Awgust III. – kral Pólskeje a kurwjerch Sakskeje († 1763)

## Wumrěće
* 8. februara: Iwan V. – car Ruskeje (* 1666)
* 17. junija: Jan III. Sobieski – kral Pólskeje (* 1629)

## Wotkaz
Michał Awgust Brojer

**Michał Awgust Brojer** ( *Michael August Bräuer*, tež *Piwarc*; * 23. awgusta 1801 w Radworju, † 5. julija 1871 w Budyšinje) bě serbski wučer a kulturny stawiznar.

Narodźi so jako syn wučerja a prawnuk z Čěskeje pochadźaceho Jana Wencla Brojera w Radworju. Po ludowej šuli wopytowaše wot 1817 do 1821 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje a nastupi w lěće 1821 w Chrósćicach swoje prěnje wučerske městno. 1827 bu wot patronki šule, klóšterskeje knjenje, wupowědźeny, dokelž chcyše so woženić, tak zo bě do 1829 bjez dźěła. Wot 1829 do 1831 dźěłaše jako domjacy wučer w Jaseńcy. W tym času so dwójce podarmo wo wučerske městno w Chrósćicach prócowaše. 1831–33 bě z pomocnym wučerjom na Ralbičanskej šuli a 1833–36 z wučerjom na Budyskej Tachantskej šuli. W lěće 1836 nastupi wučerske zastojnstwo we Wotrowje, hdźež hač do wuměnka w lěće 1859 wosta. Po wuměnku so do Budyšina přesydli, hdźež bě wot 1860 do 1870 z organistom Serbskeje cyrkwje.

Michał Awgust Brojer napisa 1838 nastawk *Das Kirchdorf Ostro* do zwjazka *Die Oberlausitz als besondere Abteilung von Sachsens Kirchen-Galerie* a w lětomaj 1848/49 wjacore małe přinoški do Jutnitžki.

## Žórło

## Wotkaz
* Digitalizowana wersija Brojeroweho nastawka wo Wotrowje na stronach Drježdźanskeje SLUB
Grólmus

**Grólmus** ( *Grollmuß*) je serbske swójbne mjeno slědowaceju wosobow:

* Jan Grólmus (1851–1924), serbski wučer, šulski direktor a kulturny prócowar
* Marja Grólmusec (1896–1944), serbska wučerka, nowinarka a antifašistka; dźowka Jana Grólmusa
Michał Ćěsla

**Michał Ćěsla** ( *Michael Czesla*; * 12. nowembra 1809 w Radworju, † po 1852) bě Radworski zahrodkar a gmejnski předstejer. W lětomaj 1848/49 słušeše k wjednikam serbskeho burskeho hibanja.

W meji 1848 organizowaše pod wliwom rewolucije zhromadźizny serbskich burow z Radworja a wokoliny sobu. Z toho nasta burska peticija, kotruž spočatk septembra 1848 na druhu komoru Sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach wotpósłachu. Peticija wobsahowa 28 politiskich a socialnych žadanjow wo polěpšenje situacije burskeje ludnosće kaž tež serbskeje rěče a kultury. Ćěsla wuzwoli so za předsydu w juniju załoženeho Radworskeho serbskeho burskeho towarstwa, kotrež słužeše wšěm pozdźišo załoženym serbskim wjesnym towarstwam jako přikład. Wot 1848 do 1852 bě Michał Ćěsla ze zapósłancom Hornjołužiskeho prowincialneho sejma w Budyšinje, hdźež zastupowaše zajimy serbskich burow.

## Žórło
Ćěsla

**Ćěsla** je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Donat Józef Ćěsla (1614–90), duchowny a spisaćel
* Jan Ćěsla (1840–1915), lěkar, basnik a přełožowar
* Michał Ćěsla (1809–52), Radworski gmejnski předstejer, burski wjednik
* Michał Handrik-Ćěsla (1846–1928), wuměłski knihiwjazar
Beno Šołta

**Beno Šołta** ( *Benno Scholze*; * 16. oktobra 1891 w Radworju, † 4. awgusta 1968 w Drježdźanach) bě serbski katolski farar a narodny prócowar.

Narodźi so jako syn wučerja w Radworju a wopytowaše Tachantsku šulu a preparandu Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot 1907 do 1915 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež bě do 1912 ze šulerjom němskeho Małostronskeho gymnazija a 1912–15 ze studentom teologije. W lěće 1920 promowowaše na Lipšćanskej uniwersiće pola profesora Matije Murka wo tematice prěnjeho hornjoserbskeho přełožka biblije Jurja Hawštyna Swětlika.

Wot lěta 1916 skutkowaše jako kapłan w Lipsku a w lěće 1926 přewza farske městno w bliskim Markranstädće, hdźež wosta hač do lěta 1938. 1938–41 bě z fararjom w Pěrnje, hdźež pomhaše pólskim cuzym dźěłaćerjam. Hižo jako kapłan bě so w Lipsku mjez druhim wo pólskich dźěłaćerjow starał. W lěće 1940 zebra jemu gestapo wšitke słowjanske knihi a listy. 1941 bu dla zakazanych aktiwitow na dobro Polakow w Pěrnje zajaty a kaž Alojs Andricki do tak mjenowaneho „fararskeho bloka“ w koncentraciskim lěhwje Dachau donjeseny, hdźež wosta hač do kónca Druheje swětoweje wójny, jako so do Pěrna nawróći. Hač do wuměnka w starobje 75 lět bě tam znowa farar, arcyměšnik a duchowny rada.

Po wójnje słušeše w lěće 1945 z fararjom Janom Cyžom k załožerjam Łužiskoserbskeho narodneho wuběrka. Hižo 1930 bě hromadźe z nim w nadawku Serbskeje ludoweje rady pola pólskeho wonkowneho ministerstwa wo podpěrje Serbow prosył. Beno Šołta bě wot 1915 čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Timo Meškank

**Timo Meškank** (; * 4. februara 1965 w Drježdźanach) je serbski rěčespytnik a stawiznar, kiž wuwučuje jako priwatny docent na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity. 

Studowaše sorabistiku a stawizny, sćěhowaštej promocija a habilitacija. Nimo toho je basnik, słownikar a awtor wědomostnych knihow. Wot lěta 2007 je z čłonom Exil-P.E.N. Na polu stawiznow zaběra so předewšěm z poměrom ministerstwa za statnu bjezstrašnosć NDR k Serbam.

Bydli w Lipsku.

## Twórby
**Kultura w słužbje totalitarneho režima* (2011)
**Wjelki jědu* (wudawar, 2013)
**Instrumentalisierung einer Kultur* (2014)
**Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik / Obersorbisch-deutsches Wörterbuch* (wobdźěłar, 2014)
**Sorben im Blick der Staatssicherheit* (2016)

## Wotkaz
* Spisy Tima Meškanka w katalogu Němskeje narodneje biblioteki
Jurij Šołta (1886)

**Jurij Šołta** ( *Georg Scholze*, pseudonym *Luboměr*; * 18. nowembra 1886 w Radworju, † 1. septembra 1971 w Budyšinje) bě serbski wučer, kantor a kulturny prócowar.

Narodźi so jako syn Radworskeho wučerja Bena Pětra Šołty a wopytowaše preparandu a Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1907 do 1912 bě z wučerjom w Radworju a Zdźěri, wot 1912 skutkowaše na Budyskej Tachantskej šuli, najprjedy do 1931 jako wučer a wot 1931 do 1938 jako šulski direktor. W lěće 1938 bu z politiskich přičin wotsadźeny, móžeše pak we Łužicy wostać a w Budyšinje a Poršicach jako dale wuwučować. Po kóncu nacionalsocializma bě wot 1945 do 1948 z wučerjom a internatnym nawodu Serbskeho gymnazija w čěskich Warnoćicach. Poslednje powołanske lěta dźěłaše jako korektor w Budyskej serbskej ćišćerni. Nimo toho dźěła bě wot 1953 do 1956 tež z wučerjom serbšćiny na Ludowej uniwersiće a wobchodnej šuli w Budyšinje.

Jurij Šołta přinošowaše aktiwnje k serbskim kulturnym, wosebje hudźbnym žiwjenju. Běše nimale połsta lět z kantorom Serbskeje cyrkwje a nawjedowaše w dwacetych lětach jako dirigent chóraj Budyskeju towarstwow Nadźija a Jednota. Nimo toho bě hromadźe z Bjarnatom Krawcom a Jurjom Wjelu sobuzałožer Zwjazka serbskich spěwnych towarstwow. Wot 1911 bě sobustaw Maćicy Serbskeje.

Napisa wjele nastawkow wo kulturnych temach do Serbskich Nowin, do Krajana a po wójnje tež do Noweje doby. Jako pokładnik a zarjadnik domu a ćišćernje towarstwa swj. Cyrila a Metoda wobdźěleše so na wudawanju katolskeho pismowstwa kaž tež wědomostnych spisow. W lěće 1920 wuda w swójskim nakładźe němsko-serbski rozmołwnik, kotrež serbski přełožk w lěće 1937 wuńdźe.

## Twórba
* *Deutsch-wendisches Gesprächsbuch zur leichten Erlernung der wendischen Sprache für die verschiedensten Verhältnisse des menschlichen Lebens.* Swójski nakład, Budyšin 1920.
* *Rozmołwnik k lochkemu nawuknjenju serbskeje rěče za najwšelakoriše poměry čłowjeskeho žiwjenja.* Budyšin 1937.

## Žórło
Piwarc

**Piwarc** je:

* přimjeno serbskeho wučerja a kulturneho stawiznarja Michała Awgusta Brojera
* přimjeno serbskeho bloggowarja Marcela Braumana
Jan Grólmus

**Jan Grólmus** ( *Johannes Grollmuß*; * 23. decembra 1851 w Radworju, † 17. januara 1924 runje tam) bě serbski wučer, šulski direktor a kulturny prócowar.

Wón narodźi so jako syn ratarja w Radworju a wopytowaše najprjedy Tachantsku šulu a wot 1866 do 1871 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1871 do 1874 dźěłaše jako pomocny wučer w Drježdźanach a Budyšinje. 1874–76 studowaše filozofiju a promowowaše w Lipsku. Po studiju bě wot 1876 do 1893 z wučerjom na Katolskim wučerskim seminarje. W lěće 1893 přewza zastojnstwo direktora 1. Katolskeje měšćanskeje šule w Lipsku, hdźež so tež jeho dźowka Marja narodźi. 1914 so chorosće dla na wuměnk poda a so do ródneho Radworja přesydli.

Grólmus bě čłon Maćicy Serbskeje (wot 1879), předsyda Budyskeje Bjesady a sobuzałožer Lipšćanskeho serbskeho blida. W Lipsku staraše so wo twar a zarjadowanje třoch dalšich měšćanskich šulow.

## Žórło
Jurij Šołta

**Jurij Šołta** je mjeno slědowacych wosobow:

* Jurij Šołta (1886–1971), wučer, kantor a kulturny prócowar z Radworja
* Jurij Šołta (1888–1968), słownikar z Wotrowa
* Jurij Šołta-Nowowješćanski (* 1934), wučer a Maćicar
Jan Jurij Prokop Hančka

**Jan Jurij Prokop Hančka** ( *Johann Georg Hantschke*, tež *Prokopius*; * 7. meje 1731 w Radworju, † 4. junija 1789 w klóštrje Marijina hwězda) bě serbski rjadnik, rěčespytnik a spisaćel nabožinskich spisow.

Narodźi so jako syn wučerja Pawoła Hančki a jeho žony Hańže w Radworju a bě wot 1749 do 1751 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše gymnazij. Po studiju zastupi do rjada cisterciensow w klóštrje Nowa Cala pola Frankobroda a přiwza mjeno Prokop. W lěće 1759 so do Łužicy nawróći a sta so z kapłanom klóštra Marijina hwězda, hdźež 1789 wumrě.

Hančka prócowaše so wo ponowjenje serbskeho prawopisa, wosebje wo zbliženje rozdźělneju wašnjow pisanja katolskich a ewangelskich spisaćelow kaž tež wo wučisćenje serbšćiny wot cuzych słowow. Mjeztym zo mjenowachu jeho přećeljo kaž Jurij Mjeń „serbskeho Gottscheda“, dósta tež raznu kritiku ze strony fararjow. W lěće 1765 wuda *Paćerske knihi Duchowna brónjernja*, jeho gramatika kaž tež němsko-serbski słownik wostaštej pak w rukopisu.

## Žórło
Michał Handrik-Ćěsla

**Michał Handrik-Ćěsla** ( *Michael Handrik-Tschesla*; * 23. decembra 1846 w Radworju, † 22. junija 1928 w Fribourgu, Šwicarska) bě z Radworja pochadźacy mjezynarodnje připóznaty wuměłski knihiwjazar. 

Narodźi so jako syn chěžkarja a wo šěsć lět młódši bratr Jana Ćěsle w Radworju a wotrosće w Budyšinje. Po wučbje knihiwjazarja pućowaše jako rjemjeslnik hač do zasydlenja w Šwicarskej. Tam załoži sej w Fribourgu wuměłske knihiwjazarstwo, kiž wukonješe nadawki wulkich bibliotekow na přikład z Francoskeje a samo z Južneje Ameriki kaž tež Vatikanskeje biblioteki.

W Šwicarskej přebywacy Serbja schadźowachu so w jeho domje.

## Žórło
Handrik-Ćěsla

**Handrik-Ćěsla** je mjeno slědowaceju wosobow:

* Jan Handrik-Ćěsla (1840–1915), lěkar a basnik
* Michał Handrik-Ćěsla (1846–1928), wuměłski knihiwjazar
Pawoł Kurjo

**Pawoł Kurjo** (* 14. januara 1897 w Radworju, † 22. julija 1935 w Stołpinje) bě serbski prawiznik, stawiznar a redaktor.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Radworju a bě wot 1910 do 1912 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše němski Małostronski gymnazij. Wot 1912 do 1919 chodźeše do Budyskeho gymnazija. Wot 1919 do 1924 studowaše w Lipsku prawnistwo. Po studiju nazběra hač do lěta 1927 nazhonjenja jako referendar w Žitawje, Grymje a Nowosólcu-Hornim Hródku. Wot 1927 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1935 dźěłaše jako adwokat w Stołpinje.

Jako student prawnistwa załoži w lěće 1919 časopis Serbski Student a bě jeho prěni redaktor. Nimo toho pisaše do nowin Serbske Słowo w zmysle narodneho hibanja Arnošta Barta. Hromadźe z Janom Brylom spisa knihu *Serbske stawizny w zańdźenosći a přitomnosći*, kotraž 1920 wuńdźe. Jako adwokat zakitowaše w lěće 1934 wuspěšnje Michała Nawku w Budyskim procesu dla pozdatneje wulkopřerady.

Pawoł Kurjo bě wot lěta 1920 sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Žórło
Maks Rječka

**Maks Rječka** ( *Max Retschke*; * 25. apryla 1908 w Radworju, † wokoło 21. awgusta 1944 w Bessarabskej) bě serbski wučer a domiznowědnik.

Narodźi so jako syn dźěłaćerja w Radworju a wopytowaše po ludowej šuli wot lěta 1922 Wyšu překupsku šulu w Budyšinje. Wot 1926 bě bankowy wučomnik a šuler katolskeje natwarneje šule w Budyšinje. Po maturje přizamkny so studij pedagogiki a ludowědy w Drježdźanach a Wienje, kotryž w lěće 1933 z dźěłom wo narodnej drasće katolskich Serbow dokónči. Wot 1933 do 1939 běše wučer w Róžeńće, Chrósćicach, Konjecach a Kamjencu. 

Po wudyrjenju Druheje swětoweje wójny dyrbješe jako wojak na frontu. Jeho slědy zhubichu so po jeho poslednej powěsći jako šikowaćel 294. diwizije pěškow, połka grenaděrow 513, w rumje Tiraspola dnja 21. awgusta 1944. 

Mjez 1930 a 1932 bě z redaktorom časopisa Serbski Student, do kotrehož bě hižo do toho dopisował. 1934 přewza wot Mikławša Hajny dirigentstwo chóra Ralbičanskeje „Lilije“. Nimo toho spisa wšelakore ludowědne pojednanja.

Z mandźelskej Marju, rodźenej Andrickec, dźowku Jana a sotru Alojsa Andrickeho, měješe štyri dźěći, mjez nimi Chrystu Meškankowu (* 1938).

## Wozjewjenja
* *Narodna drasta katolskich Serbow.* W Časopisu Maćicy Serbskeje 1936.
* *Spodźiwne pomniki w katolskich Serbach.* W Krajanje 1937, str. 41–52
* *Kak w Róžeńće swěčki tunkaja.* W Krajanje 1938, str. 58–61

## Žórła
Mikławš Dórnik

**Mikławš Dórnik** ( *Nicolaus Dornick*; * 9. meje 1877 w Njebjelčicach, † 24. oktobra 1946 w Šěrachowje) bě serbski katolski farar a spěchowar serbskeho dźiwadła.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja a bě wot 1895 do 1905 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež najprjedy hač do lěta 1903 němski Małostronski gymnazij wopytowaše a wot 1903 do 1905 teologiju studowaše. Po nawróćenju do Łužicy skutkowaše do lěta 1910 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1910 do 1923 w Radworju. W lěće 1923 přewza Zdźěrjanske farske městno a wosta tam hač do wuměnka 1940. Poslednje lěta bydleše w Šěrachowje.

Jako Radworski kapłan załoži a nawjedowaše tamniše towarstwo młodźencow, kotrež předstaji w lěće 1912 dźiwadłowu hru Jakuba Barta-Ćišinskeho „Na hrodźišću“. Dórnik připrawi tež sam cyły rjad žortnych kruchow, kiž so přez grotesknosć a jaknu ludowu serbšćinu wuznamjenjeja.

Mikławš Dórnik bě wot 1905 sobustaw Maćicy Serbskeje.

## Dźiwadłowe hry
* *Marja Madlena* (bibliska hra, 1911)
* *Překlepany Michał a falšna Wórša* (1911)
* *Na žeńtwu* (1912, wospjet předstajene 1921)
* *Kuzłarstwo* (1914)
* *Dawk nježenjencow* (1920, wospjet předstajene 1931, 1947, 1957, 1975)
* *Hdyž so lesnosć a falš zetkatej* (1921)

## Žórło
Jan Hejduška

**Jan Hejduška** ( *Johann Heiduschke*, pseudonym *Filaks*; * 14. nowembra 1915 w Njebjelčicach, † 1944 na wuchodnej fronće) bě serbski basnik.

Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho dźěłaćerja a wopytowaše po ludowej šuli wot 1930 do 1937 gymnazij w sewjeročěskim Bohosudovje. Wot 1933 do 1937 bě z čłonom Praskeje Serbowki a dopisowaše stajnje do jeje ilegalneho studentskeho časopisa Gmejska heja. Wot lěta 1937 dyrbješe w dźěłowej słužbje dźěłać a pozdźišo jako wojak na frontu, hdźež w lěće 1944 w starobje jenož 28 lět padny.

Z jeho literarneho dźěła su so zachowali tři basnje, w kotrychž so jeho žedźba za skutkowanjom w domiznje zwuraznje, kaž tež zajimawe listowanje.

## Žórło