open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Renč

**Renč**, tež **Rjenč** ( *Rentsch*) je serbske swójbne mjeno slědowacych wosobow:

* Gerhard Renč (1897–1982), farar
* Jan Renč (1856–1916), farar a kulturny prócowar
* Jan Renč (1884–1945), farar
* Jan Korla Renč (1821–1888), farar
* Měrćin Renč (1853–1911), farar, stawizniski slědźer a kulturny prócowar
* Bjarnat Rjenč (1937–2018), wučer, kulturnik a Maćicar
* Jan Rjenč (1879–1971), braška, antifašist a narodny prócowar
* Jurij Rjenč (1910–2002), prawiznik a čłon Łužisko-serbskeje narodneje rady
Strehla

**Strehla** móže być:

* město při Łobju w Mišnjanskim wokrjesu, hlej Strjela
* něhdyša wjes pola Budyšina a dźensniši dźěl města, hlej Třělany
Singapur

**Singapur** je mały kupowy a měšćanski stat w juhowuchodnej Aziji, kotryž bu w lěće 1965 njewotwisny wot Malajzije. Wony stwori hospodarski centrum cyłeho regiona a je sydło mnohich mjezynarodnych firmow.

Mjeno Singapur pochadźa ze Sanskrita a woznamjenja „Lawjace město“.

## Geografija
Singapur je najmjeńši stat juhowuchodneje Azije a leži na južnym kóncu Malajskeje połkupy. Najwyši wjeršk je hora Bukit Timah (166 m nad normalnej nulu).

## Žórła


## Wotkaz
Samoa

**Samoa** (do 1997 oficielnje *Zapadna Samoa*) je njewotwisny kupowy stat w zapadnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž wobsteji ze zapadnych Samoaskich kupow, mjeztym zo słušeja wuchodne kupy jako Ameriska Samoa k Zjednoćenym statam. Samoa bu w lěće 1962 njewotwisna wot Nowoseelandskeje a ma nimale 200.000 wobydlerjow.

Republika Samoa słuša ke Commonwealthej a je čłon Zjednoćenych narodow.

## Geografija

Samoa leži w juhozapadnym Pacifiku, sewjerowuchodnje wot Fidźija. Najwjetšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), hdźež namakatej so samoaska stolica Apia a mjezynarodne lětanišćo. Dalšej wobsydlenej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stajnje wobsydlene. Wjetše kupy archipela su wulkaniskeho pochada, mjeńše nastachu z koralowych rifow.

Na kupach knježi tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchim časom. Přerězna temperatura leži pola 27 stopnjow. Dla swojeho geografiskeho połoženja je Samoa wot hurrikanow a tsunamijow wohrožena.

## Žórła


## Wotkaz
Seychelle

**Seychelle** su skupina kupow a na nich ležacy stat w zapadnym Indiskim oceanje, kotryž sta so w lěće 1976 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Wone słušeja hač do dźensnišeho ke Commonwealthej.

Wone su wulkeho mnóstwa rědko wobsydlenych kupow z běłymi přibrjohami dla woblubowany turistiski cil.

## Geografija

Seychelle wobsteja ze 115 kupow, ležacych mjez 200 a 900 kilometrow zdalene wot Madagaskara před wuchodoafriskim přibrjohom. Na hłownej kupje Mahé namakaja so stolica Victoria, najwyši wjeršk *Morne Seychellois* (905 m) a mjezynarodne lětanišćo.

Na Seychellach knježi tropiska klima z dešćowym a suchim časom, kotrejž stej wot monsuna postajenej. Přerězne temperatury leža přez cyłe lěto mjez 24 a 30° C, wódna temperatura zwjetša při 26° C.

## Wobydlerstwo
82,3 % wobydlerstwa su romsko-katolske, něhdźe 7,7 % protestantojo abo anglikanojo – zwjetša potomnicy britiskich namórnikow a farmarjow. 5,1 % přisłuša islamej a 2,9 % Seychellanow je hinduistiske.

## Žórła


## Wotkaz
Saint Lucia

**Saint Lucia** je kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša k Zapadoindiskim kupam a je z čłonom Commonwealtha. Dnja 22. februara 1979 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa.

## Geografija

Kupa St. Lucia słuša k Małym Antilam a namaka so mjez St. Vincentom a Grenadinami na juhu a francoskej kupu Martinique na sewjeru. Juhowuchodnje St. Lucije w Atlantiskim oceanje leži Barbados.

Stolica a najwjetše město kupy je Castries na sewjeru z jenož něhdźe 9.000 wobydlerjemi, štož je mjeńše hač wobydlerstwo Biskopic. Najwyši wjeršk je 950 metrow wysoki *Mount Gimie*. Na kupje maja nimo toho dwaj inaktiwnej wulkanaj, kotrejž stejitej na UNESCO-lisćinje přirodneho herbstwa.

## Wobydlerstwo
Wulki dźěl dźensnišeho wobydlerstwa wobsteji z potomnikow něhdyšich afriskich njewólniskich. Nimo jendźelskeje hamtskeje rěče rěči so tež patois, kreolski dialekt. Dwě třećinje wobydlerstwa stej romsko-katolskej.

Saint Lucia je ródna kupa dweju nošerjow Nobeloweho myta: W lěće 1979 dósta William Arthur Lewis Nobelowe myto za hospodarske wědomosće a w lěće 1992 spisowaćel Derek Walcott Nobelowe myto za literaturu. Tuž je Saint Lucia po Ferejskich kupach kraj z najwjetšej ličbu Nobelowych mytow na wobydlerja.

## Hospodarstwo
Najwažniša hospodarska hałuza je ratarstwo, při čimž je mjeztym banana cokorinu jako hłowny produkt wotměniła.


## Žórła


## Wotkaz
Tonga

**Kralestwo Tonga** je kupowy stat w južnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž słuša geografisce k Polyneziskej. Dnja 4. junija 1970 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Tonga je hač do dźensnišeho jenička monarchija w Oceaniji a jenički sobustaw Commonwealtha, kotryž ma swójsku dynastiju.

## Geografija

K tongaskemu archipelej słušeja 176 kupow a atolow, kotrež rěkachu w zašłosći pola Europjanow tež *Kupy přećelstwa*. Wot nich su jenož 36 stajnje wobsydlene. Wone namakaja so w Pacifiku wuchodnje Fidźija, južnje Samowy a sewjernje Nowoseelandskeje. Tongaske wulkanowe kupy liča k Pacifiskej wulkanowej rynce. Wuchodnje wot jich namaka so hač 10.882 metrow hłuboka Tongaska hrjebina, kotraž słuša k najhłubšim mórskim hrjebinam na swěće. Najwyši wjeršk kraja je wjace hač 1.000 metrow wysoki a leži na kupje Kao. 

Stolica a najwjetše město Tongi je Nuku'alofa na hłownej kupje Tongatapu z něhdźe 24.000 wobydlerjemi.

## Wobydlerstwo
98 % tongaskeho wobydlerstwa su Polynezičenjo. Tamni wobydlerjo su zwjetša Europjenjo, Chinjenjo a Indičenjo. Wjele wobydlerjow Tongi je stajnje we wukraju žiwe, předewšěm w Awstralskej, Nowoseelandskej a w Zjednoćenych statach.

Tongašćina słuša k polyneziskim rěčam, kiž su hałuza Awstroneziskich rěčow.

## Infrastruktura
Mjezynarodne lětanske linije zwjazuja Tongu z Awstralskej, Nowoseelandskej, Samowu a Fidźijom. Tež mjez tongaskimi kupami je lětadło najwažniši wobchadny srědk.

### Internet
Tonga wobsedźi Top Level Domain .to, kotraž je w zapadźe wosebje dla wužiwanja za (ilegalne) wideostreaming-słužby znata.

## Žórła


## Wotkaz
Saint Vincent a Grenadiny

**Saint Vincent a Grenadiny** je njewotwisny kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša ke Commonwealthej. Stolica a najwjetše město kraja je Kingstown.

## Geografija
Geografisce słušeja kupy Saint Vincent a Grenadiny kaž wšitke Zapadoindiske kupy k Sewjernej Americe. Leža južnje St. Lucije a sewjernje Grenady. Něhdźe 180 kilometrow dale do wuchoda namaka so Barbados. Ke kupowemu statej słušeja nimo kupy St. Vincent tež 32 kupow sewjernych Grenadinow, mjeztym zo słušeja južne Grenadiny k teritorijej Grenady.

Najwyši wjeršk kupow je Soufriere (1234 m nad normalnej nulu), a najniši dypk pobrjóh Karibiskeho morja (0 m).

## Stawizny
Hač do lěta 1979 běchu Saint Vincent a Grenadiny z britiskej koloniju.

## Žórła


## Wotkaz
Hustosć zasydlenja

**Hustosć zasydlenja** (tež *Hustosć wobydlerstwa*) je přerězna ličba wobydlerjow na wobmjezowanej přestrjeni za wěsty teritorij, na přikład za staty, wokrjesy, gmejny a podobne. Wona so zwjetša jako ličbu wobydlerjow na kwadratnym kilometrje podawa. Jeje pendant w zwěrinstwje je hustosć populacije.

Přerězna hustosć zasydlenja jako ličba njeje přeco jara wuprajiwa. Tak ma na přikład Egyptowska přerěznu hustosć zasydlenja wot jenož 80 wobydlerjow na kwadratnym kilometrje, wšak njehodźa so wjace hač 90&nbsp;% jeje teritorija scyła wobsydleć, tak zo je we wobydlomnych kónčinach často wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometrje žiwe.

Němska ma jako poměrnje husće wobsydleny srjedźoeuropski kraj hustosć zasydlenja wot něhdźe 230 wobydlerjow na km². W mjenje wobsydlenej Łužicy su to jenož wokoło 100 wobydlerjow na km² (1.300.000 wobydlerjow na 13.000 km²).

## Přikłady
* kraje z najwyšej hustosću zasydlenja:
:# : 15.520 wob./km²
:# : 6.750 wob./km²
:# : 1.900 wob./km²
:# : 1.330 wob./km²
:# : 1.290 wob./km²
:# : 1.090 wob./km²
:# : 970 wob./km²
:# : 665 wob./km²
:# : 640 wob./km²
:# : 635 wob./km²

* kraje z najnišej hustosću zasydlenja:
:# : 1,8 wob./km²
:# : 2 wob./km²
:# : 2,6 wob./km²
:# : 2,8 wob./km²
:# : 3,0 wob./km²
:# : 3,0 wob./km²
:# : 3,1 wob./km²
:# : 3,4 wob./km²
:# : 3,5 wob./km²
:# : 3,5 wob./km²

## Hlej tež
* Lisćinu njewotwisnych statow z hustosću zasydlenja jednotliwych statow

## Wotkaz
Anguilla

**Anguilla** ( za „wuhor“) je wotwisny kupowy teritorij Zjednoćeneho kralestwa w Karibiskim morju.

## Geografija
Anguilla słuša geografisce k tak mjenowanym „kupam nad wětrom“ Małych Antilow a wobsteji z tójšto kupow.

Někotre wjetše kupy su:
* Anguillita
* Dog Island
* Prickly Pear Cays
* Scrub Island
* Seal Island
* Sombrero, tež jako „Hat Island“ znate
* Sandy Island

Najwjetša kupa je Anguilla sama, kotraž ma přestrjeń wot 91 kwadratnych kilometrow. Najwyši dypk kupow je 65 m wysoki Crocus Hill; najniši dypk je pobrjóh Karibiskeho morja.  

## Žórła


## Wotkaz
Małe Antile

**Małe Antile** (jendźelsce *Lesser Antilles*) su rjećaz kupow we wuchodnym Karibiskim morju, kotryž so wot venezuelskeho pobrjoha w juhu hač ke Knježniskim kupam w sewjeru rozpřestrěwa. Wone stworja hromadźe z Bahamami a Wulkimi Antilami Zapadoindiske kupy. 

Małe Antile rozdźěleja so do tak mjenowanych *[[Kupy nad wětrom|Kupow nad wětrom]]* a *[[Kupy pod wětrom|Kupow pod wětrom]]*. Mjenje pochadźataj wot w tutych kónčinach knježacych pasatowych wětrow.

## Rozrjadowanje
### Kupy nad wětrom
**Wotwětrna strona:**
* Ameriske a Britiske knježniske kupy
* 
* /
* Saba
* Sint Eustatius
* 
* 
* 
* 
* 
a dalše

**Nawětrna strona:**
* 
* 
* 
* 
* 
a dalše

### Trinidad a Tobago
* Trinidad
* Tobago

### Kupy pod wětrom
* 
* Bonaire
* Curaçao
* Isla Margarita
a dalše

## Wotkaz
Michał Domaška

**Michał Domaška** (* 23. junija 1820 w Komorowje; † 7. junija 1897 w Ketlicach) bě farar a serbski pěsnjer. Mjez druhim spisa woblubowany spěw „Naše Serbstwo z procha stawa“.

## Žiwjenje
Michał Domaška narodźi so w Komorowje pola Rakec jako syn ratarja. Mjez 1835 do 1842 wopyta wón gymnazij w Budyšinje, hdźež běše 25. februara 1839 mjez sobuzałožerjemi towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot lěta 1842 do 1845 studowaše wón teologiju w Lipsku a běše mjez 1846 do 1849 pomocny prědar w Delnim Wujězdźe. Wot lěta 1849 do 1892 skutkowaše Michał Domaška jako farar w Nosaćicach. W lěće 1892 so wón na wuměnk podawši do Nowosólca přesydli. Domaškec swójbny row nadeńdźe so na Ketličanskim kěrchowje. Narowne pomniki buchu w lěće 2020 wobnowjene.

Michał Domaška běše 1847 mjez załožerjemi Maćicy Serbskeje a wudźěła w jeje wuběrku *[[Maćična peticija|Wulku próstwu Serbow]]* (Maćičnu peticiju). W politisce liberalnym zmysle pisaše wón za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 do Smolerjoweje *[[Tydźenska Nowina|Tydźenskeje Nowiny]]*. Mjez druhimi je wón z awtorom basnje *Naše serbstwo z procha stawa*, kotraž so do lěta 1945 často jako hymna na swjedźenjach zanošowaše. Po rewoluciji wozjewi swoje nětko přewažnje nabožinske basnje w Zerničce, Misionskich powěsćach a Misionskim Posole, kotrehož redaktor wot 1887 hač do swojeje smjerće 1897 zdobom běše, a w knihach „Adwentska harfa“ (Budyšin 1864), „Póstna harfa“ (Budyšin 1865) a „Zionske hłosy“ (Budyšin 1868 a 1879), kotrež běchu mjez ewangelskimi Serbami daloko rozšěrjene. Wot 1882 pisaše pod pseudonymom *Šyman* do Łužicy a wuda 1889 awtobiografiske powědančko „Bratřik a sotřička“. W samsnym lěće zestaji „Symješka na Božu rolu“, zběrku serbskich hrónčkow na narowne pomniki.

Wot lěta załoženja 1847 bě Michał Domaška čłon Maćicy Serbskeje a wot 1889 jeje čestny sobustaw.

Michał Domaška bě woženjeny z Marju Wjelic ze Šekec (1834–1923). Budestečanski farar a prěni serbski wyši farar Franc Moric Domaška (1862–1931) bě jedyn z jeho dźewjeć dźěći.

## Žórła

* M. –a.: *Nekrolog XXXIV.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Zwjazk 51 (1898), čo. 1, str. 53–58 (digitalizat jako pdf) 
* *Spominamy.* W: Pomhaj Bóh 6/2020, str. 12
* Trudla Malinkowa: *Rownišćo swójby fararja Michała Domaški w Ketlicach.* W: Pomhaj Bóh 11/2020, str. 4

## Wotkazaj
* Digitalizat „Póstneje harfy“
* Digitalizat „Zionskich hłosow“
Korla Herman Robert Rjeda

**Korla Herman Robert Rjeda** (* 4. awgusta 1816 w Smělnej; † 14. januara 1900 w Budyšinje) bě ewangelski farar a prěni serbski protykar.

## Žiwjenje
Korla Herman Robert Rjeda narodźi so jako syn fararja w Smělnej. Wot lěta 1829 wopyta wón wjerchowsku šulu swj. Afry w Mišnje a studowaše mjez 1836 do 1839 teologiju w Lipsku, hdźež běše zdobom sobustaw Łužiskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju běše Rjeda štyri lěta domjacy wučer w domje kralowskeho komornika w Rakecach. Wot lěta 1843 do 1863 skutkowaše wón jako farar w Hućinje a wot 1863 do 1890 w Barće. W lěće 1890 so Rjeda na wuměnk podawši do Budyšina přesydli.

Podpěrajo serbskich ratarjow wutwori so na jeho iniciatiwu 1844 ratarske towarstwo w Klukšu, hdźež běše sam dołho pismawjedźer. Rjeda załoži 1854 w Hućinje pčołarske towarstwo w delnim dole Sprjewje a běše dołho předsyda Sakskeho hłowneho pčołarskeho towarstwa. Pozdźišo załoži tež w Barće ludowe towarstwo. W lěće 1855 wuda prěnju serbsku protyku „Předźenak“, kotruž 34 lět redigowaše.

Sakski kral Albert spožči Rjedźe ryćerski křiž prěnjeje rjadownje sakskeho Albrechtoweho rjadu. Wot lěta załoženja 1847 bě wón čłon Maćicy Serbskeje a pozdźišo tež jeje čestny sobustaw.

Rjeda bu na Michałskim kěrchowje w Budyšinje pochowany. Jeho row je mjeztym zrunany.

## Žórło
Hajno Jordan

**Fryco Hajno Franc Jordan** ( *Heinrich Jordan*; * 24. nowembra 1882 w Popojcach, † 28. měrca 1917 w Villers-devant-le-Thour w Francoskej) běše serbski wučer, mjenowědnik a kulturny prócowar.

Hajno Jordan, bratr Karla Jordana narodźi so w Popojcach jako druhi syn Hendricha Jordana a jeho mandźelskeje Emilije rodź. Pjatarjec z Wjerbna. Wón wopyta šulu swojeho nana w Popojcach a po tym gymnazij w Choćebuzu. Mjez 1901 do 1904 chodźeše na wučerski seminar w Starej Darbni a skutkowaše po tym jako wučer w Gołbinje. Wot lěta 1913 běše wučer w Slepom a wot 1916 wojak w prěnjej swětowej wójnje, hdźež we wojowanjach při rěce Somme zemrě. 

W Časopisu Maćicy Serbskeje wozjewi Hajno Jordan nastawki wo ležownostnych mjenach w Delnjej Łužicy a w Bramborskim Casniku dalše mjeńše přinoški. Wón běše čłon serbskeho towarstwa w Starej Darbni a 1910 bu jako naslědnik nana předsyda Błótowskeho wučerskeho towarstwa. Hajno Jordan běše čłon Maśicy Serbskeje a wot 1910 tež jeje pismawjedźer a pokładnik.

## Žórło
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (* 12. februara 1809 pola Hodgenville, Kentucky; † 15. apryla 1865 we Washingtonje) bě US-ameriski statnik a z lěta 1861 16. prezident Zjednoćenych statow. Wón je wjedł byrgarsku wójnu přećiwo Južnym statam a přesadźił rjad rewolucionarnych kaznjow, kaž na přikład wuswobodźenje njewólnikow a zakoń za dawanje zemje ludźom bjez zemje.

Po wuspěšnej znowawólbje lěta 1864 bu wot fanatiskeho přiwisnika južnych statow dnja 15. apryla 1865 zatřěleny.

## Wotkaz
Hajno Rizo

**Hajno Rizo** (* 20. junija 1873 w Strjažowje, † 16. decembra 1917 w Choćebuzu) běše serbski ewangelski farar a składnostny basnik.

## Žiwjenje
Hajno Rizo narodźi so jako syn wučerja Mata Riza, kotryž jeho w prěnich šulskich lětach tež wuwučowaše. Mjez 1884 do 1890 wopyta wón gymnazij w Choćebuzu. Chorosće dla pak dyrbješe wukubłanje přetorhnyć, tak zo wopyta hakle wot 1891 do 1893 znowa gymnazij w Frankobrodźe nad Wódru. Po tym studowaše Hajno Rizo teologiju w Berlinje a Hali a powoła so 1901 do Janšojc, hdźež skutkowaše z nim po 17 lětach zaso serbski farar. Tu woženi so zdobom z Helenu Gerstenbergojc z Inowrocławja, z kotrejž měješe tři dźěći. W lěće 1911 bu do najwjetšeje delnjoserbskeje wosady w Bórkowach powołany. Hajno Rizo dyrbješe so choreje wutroby dla hižo někotre razy w kupjelach lěkować, schori pak jutry 1917 krućišo a zemrě w Choćebuskej chorowni.

Rizo běše čłon delnjołužiskeho młodoserbskeho hibanja a spisa někotre basnje, kotrež so w Pratyji a Bramborskim Casniku wozjewichu. Wón zasadźi so za wudawanje cyrkwinskeje nowiny Wosadnik a za wuchowanje serbskeje rěče w zjawnym žiwjenju.

## Žórle
* Bogumił Šwjela: *Nekrolog LXXXII.* W: *Časopis Maćicy Serbskeje.* Lětnik 70 (1917), str. 67–69.
Himalaja

**Himalaja** je hórski rjećaz w južnej Aziji, w kotrymž so najwyše hory swěta namakaja. 

Rozpřestrěwa so na dołhoće wot něhdźe 3.000 kilometrow mjez Afghanistanom a Burmu a twori hač do 350 kilometrow šěroku geografisku barjeru mjez indiskim subkontinentom w juhu a Tibetskej wysočinu w sewjeru. W Himalaji steja dźesać wot cyłkownje štyrnaće wosomtysačnikow, mjez nimi Mount Everest (8.848 m), najwyša hora na swěće.

Jako zapadny kónc Himalaje płaći Khyberski přesmyk njedaloko afghanisko-pakistanskeje hranicy. W sewjernej Pakistanje namaka so Karakorum, kotryž je druhi najwyši dźěl Himalaje z druhej najwyšej horu swěta, K2. Dale běži Himalaja přez sewjernu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a sewjernu Burmu.

Mjeno *Himalaja* pochadźa ze Sanskrita a wobsteji ze słowow *hima* (sněh) a *alaja* (městno, bydlenje).

Himalaja je sfałdowane horiny, kotrež nastachu přez koliziju Indiskeje platy z Euraziskej před něhdźe 40–50 milionami lět.

## Wotkaz
Malajšćina

**Malajšćina** (malajsce *Bahasa Melayu* abo *Bahasa Malaysia*) so w Malajziji rěči.

## Gramatika
W malajšćinje su štyri słowne družiny: substantiwy, werby, adjektiwy a partikle. Substantiwy a werby móža być bazowe zdónki; časćišo su tež wotwodźene wot druhich słowow z pomocu rozeznawacych afiksow.

### Słowotwórba
Malajšćina je aglutinowaca rěč, kotraž formuje nowe słowa z pomocu třoch metodow: přidaćom afiksow do zdónka, tworjenjom zestajenych słowow abo wospjetowanjom słowow abo słownych dźělow.

### Afiksy
Słowa resp. zdónki móža być substantiwy abo werby, kotrež móža so z afiksami dopjelnjeć, zo bychu so nowe słowa wotwodźili, na př. ze słowa *masak* (warić) bywa *memasak* (warić), *memasakkan* (warić něšto za), *dimasak* (so warić), *pemasak* (kuchar), *masakan* (jědź, warjena jědź). Někotre spočatkowe konsonanty so změnja, přidaja-li so prefiksy: sapu (trěć) bywa penyapu (sxvabrilo); *panggil* (wołać) bywa *memanggil*, *tapis* (sać) bywa *menapis*.

Druhe přikłady za wužiwanje afiksow su:

* *ajar* = wučić
* * ajar*'an** '' = wučbny předmjet
* '' **bel**ajar '' = wuknyć
* '' **meng**ajar '' = wučić
* '' **di**ajar '' = so wučić ([[Njetransitiwny werb|njetransitiwny]])
* '' **di**ajar**kan** '' = so wučić ([[Transitiwny werb|transitiwny]])
* '' **mempel**ajar**i** '' = studować
* '' **dipel**ajar**i** '' = so studować
* '' **pel**ajar '' = šuler
* '' **peng**ajar '' = wučer
* '' **pel**ajar**an** '' = subjekt
* '' **peng**ajar**an** '' = wučba
* '' **pembel**ajar**an** '' = wuknjenje
* '' **ter**ajar '' = wučeny (při składnosći)
* '' **terpel**ajar '' = derje zdźěłany
* '' **berpel**ajar**an** '' = zdźěłany

Eksistuja štyri typy afiksow, to su [[prefiks]]y (''awalan''), [[sufiks]]y (''akhiran''), [[konfiks]]y (''apitan'') a [[infiks]]y (''sisipan''). Afiksy podrjaduja so do substantiwiskich, werbalnych a adjektiwiskich afiksow.

**Substantiwiske afiksy''' su afiksy, kotrež wutworja substantiwy ze zakładnych słowow. Na př.: 

## Hlej tež
* Indonešćina
Tuvalu

**Tuvalu** je mały kupowy stat w Ćichim oceanje. Wón bu w lěće 1978 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha. Z něhdźe 10.000 wobydlerjemi a přestrjenju wot jenož 26 km² je Tuvalu třeći najmjeńši stat na swěće nastupajo wobydlerstwo a štwórty najmjeńši po přestrjeni. Hač do njewotwisnosće rěkaše teritorij *Ellice Islands*.

Mjeno kraja woznamjenja „wósom kupow“, dokelž bě hač k wobsydlenju najjužnišeje kupy Niulakita w lěće 1949 jenož wósom wobsydlenych.

## Geografija

Archipel namaka so w juhozapadnym dźělu Pacifika wuchodnje Papuwy-Noweje Gineje a sewjernje Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje leža kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidźi a Vanuatu.

Najwyši dypk kupow leži jenož pjeć metrow nad mórskej hładźinu, tak zo je Tuvalu chutnje wohroženy wot změny klimy a přepławjenja přez morjo. Dla toho planuje tuvaluske knježerstwo dołhodobnje ewakuěrowanje wobydlerstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.

Na kupach knježi horca tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 30 °C.

Stolica je centralny atol Funafuti, hdźež je połojca wobydlerstwa žiwa, a sydło knježerstwo na tym atolu ležaca wjes Vaiaku.

## Stawizny
Tuvaluske kupy su wot něhdźe 2000 lět wobsydlene. Prěni europski wotkrywar, kotryž w lěće 1568 na kupy dóńdźe, běše Španičan Alvaro de Mendaña de Neyra. Hakle 1861 započa so pokřesćanšćenje wobydlerjow z přijězdom prěnjeho britiskeho misionara. Hižo 16 lět pozdźišo dóńdu kupy w lěće 1877 pod britiske zarjadnistwo a wot 1915 běchu zhromadnje ze susodnymi Gilbertowymi kupami – dźensnišim Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.

W lěće 1974 rozsudźichu so wobydlerjo za wotdźělenje wot Gilbertowych kupow a njewotwisnosć jako přidatny stat. Wot lěta 2000 je Tuvalu ze sobustawom Zjednoćenych narodow.

Tuvalu njeje w žanym wojerskim zwjazku organizowany, ani ma swójske wójsko.

## Hospodarstwo
Hłownej hospodarskej hałuzy stej ratarstwo a rybarstwo. Hłowne ratarske produkty su kokosowe worjechi, banany a taro. Najwažnišej eksportowej produktaj stej kopra (kokosowe mjasko) a listowe znamki. Tež předawanje prawow na internetowych domenach *.tv*, kotrež su wosebje pola telewizijnych sćelakow jara woblubowane, měješe w 2000tych lětach wěsty hospodarski wuznam.

### Infrastruktura
Wot lěta 2002 ma Tuvalu cyłkownje wósom kilometrow asfaltowaneje dróhi a z tym najkrótšu nadróžnu syć na swěće. Wot lětanišća we Funafuti dawa liniju do Fidźija. Wobchad mjez kupami přewjedźe so z přewoznymi čołmami.

## Žórła


## Wotkazaj

* Potepjenje Tuvalua
Nutřkokrajne wodźizny

**Nutřkokrajne wodźizny** (tež **nutřkokrajne wody**) su wodźizny, kotrež su wot krajnych masow wobdate a kotrež k morjam abo dźělam morjow njesłušeja. Woni dźěla so do běžacych a stejatych wodźiznow.

Na nutřkokrajnych wodźiznach so nimo nutřkokrajneho łódźnistwa zdźěla tež mórske łódźnistwo wukonja. 

Wědomosć wo žiwjenju w nutřkokrajnych wodźiznach je limnologija.

## Hlej tež
* Nutřkokrajne morjo
* Nutřkokrajna wódna dróha
Horst Šlosar

**Kurt Horst Šlosar** ( *Horst Schlossar*, * 23. septembra 1903 w Drježdźanach, † 10. měrca 1964 runje tam) běše serbski moler a grafikar.

## Žiwjenje
Horst Šlosar narodźi so w Drježdźanach jako syn pórclinoweho molerja Gustava Šlosarja (1875 –1961) z čěskeho Žebráka a serbskeje maćerje Liny rodźeneje Šwabic (1877–1951) z Delnjeje Kislicy pola Bjenadźic. Němske staćanstwo dósta swójba hakle w lěće 1923. Wuchodźiwši ludowu šulu w Drježdźanach 1910–1918, dźěłaše Horst Šlosar najprjedy jako metalownik a po tym jako pórclinowy moler. Zdobom dźěłaše jako tajki tež w madźarskej pórclinowej manufakturje blisko Budapesta.

Wot lěta 1927 do 1934 studowaše Horst Šlosar na Drježdźanskej Akademiji za tworjace wuměłstwo, hdźež běše mjez druhim mišterski šuler pola molerja Otto Dixa. Po studiju dźěłaše wón jako swobodny skutkowacy wuměłc w Drježdźanach. Šlosarjowy zwisk k Dixej, kotryž so jako jedyn z prěnich profesorow wuměłstwa hižo 1933 pušći, wobćeži jeho wuměłske tworjenje za čas Nacionalsocializma. Najebać toho so twórby Šlosarja mjez 1933 do 1942 w Drježdźanach dale wustajeja. Kónc lěta 1942 respektiwnje spočatk 1943 dyrbi wón do wójska a wulki dźěl jeho twórbow so při bombardowanju Drježdźan 13. februara 1945 spali. Kónc Druheje swětoweje wójny přińdźe wón  5. meje 1945 do ameriskeje jatby w Krems při Dunaju, wot tam do lěhwow w Vöcklabruck a Mauerkirchen w Awstriskej a so 30. meje 1945 zaso z jatby pušći. 

Šlosar wěnowaše so nětko předewšěm motiwam znowanatwara a pohibuje so w přeco wjetšej měrje tež w serbskich kružkach. Tak běše wón wot lěta 1949 čłon a pozdźišo naměstnik Koła serbskich tworjacych wuměłcow, kotrež Conrad Felixmüller wot 1948 nawjedowaše. Tute spožči jemu 1949 stipendij, zo by 12 dnjow w Slepom molował. W Radworskim hrodźe, hdźež běše so 1946 Serbski wučerski wustaw załožił, je Šlosar 1949 jeho jenički nasćěnowy wobraz molował, zapopadny pak tež wopyt statneho prezidenta NDR Wilhelma Piecka 1950 w Budyšinje abo industrializaciju w serbskej holi. W poslednjej fazy žiwjenja předstaja Šlosar sylnišo motiwy Narodneje ludoweje armeje.

W lěće 1959 wuznamjeni so Horst Šlosar (w kolektiwje) z Mytom Ćišinskeho.

## Žórle
* Jonathan Osmond: *Horst Schlossar. Dix­-Meisterschüler, sorbischer Volksmaler, sozialistischer Realist und NVA­-Künstler.* W: *Lětopis.* Zwjazk 60 (2013), čo. 2, str. 3–24.
Leopold Haupt

**Joachim Thomas Leopold Haupt** (* 1. awgusta 1797 w Baudach (dźensa Budziechów w Pólskej); † 9. februara 1883 w Zhorjelcu) běše farar a ludowědnik. Zhromadnje z Janom Arnoštom Smolerjom wuda wón 1841/43 Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow.

## Žiwjenje
Leopold Haupt narodźi so 1797 do němskeje swójby fararja w delnjołužiskim Baudachu, dźensnišej Pólskej. Wuchodźiwši gymnazij w Žarowje studowaše teologiju na Lipšćanskej uniwersiće, hdźež běše 1818 zdobom sobuzałožer burschenschafty. Po tym skutkowaše jako farar w Kottwitzu a Freiwaldauje pola Žahanja. Wot 1832 běše ordinarius a prědar w Zhorjelcu.

Spočatnje přewažnje přez teologiske spisy znaty, płaći jeho zajim tež wosebje regionalnym stawiznam a ludowědźe. Wot 1832 běše wón sobustaw Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu a so zdobom 1833 na sekretara a prěnjeho bibliotekara wuzwoli. Tu měješe mjez druhim přistup k von Bünauowej zběrce serbskich ludowych pěsni a pozbudźi zjawnje k dalšemu zběranju serbskich pěsni. W lěće 1836 postara so wo wupisanje myta k zběranju hornjo- a delnjołužiskich narodnych pěsni z němskim přełožkom přez Hornjołužisku towaršnosć wědomosćow. Dnja 26. septembra 1838 spožči so tute myto serbskimaj studentomaj Jordanej, Smolerjej a Hauptej, kotrehož zapodaće so pak přewažnje na von Bünauowu zběrku poćahowaše. Leopold Haupt zdoby Smolerja, kotryž nochcyše, zo towarstwo zběrku wuda a myto tuž njepřiwza, za wudaće dwuzwjazkoweje zběrki *Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow* (Grimma 1841/43).

## Žórła

* Rudolf Lehmann: *[http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016409/images/index.html?seite=116 Haupt, Joachim Leopold.]* W: *Neue Deutsche Biographie (NDB).* Zwjazk 8, Duncker & Humblot, Berlin 1969, str. 100.
* Hartmut Zwahr (wudawaćel): *Meine Landsleute.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1990, str. 187sl.
Gary Oldman

**Gary Leonard Oldman** (* 21. měrca 1958 w Londonje, Jendźelska) je britiski dźiwadźelnik, režiser a filmowy producent.

## Wotkazy
Krim (wjacezmyslnosć)

**Krim** je mjeno sćěhowacych geografiskich objektow:
* połkupa Krim
* krajny dźěl Ukrainy: Awtonomna republika Krim
* Krim jako ruski federaciski subjekt: Republika Krim (Ruska)
* Krim jako ruski federaciski wokrjes: Krim (federaciski wokrjes) 
* historiska Awtonomna socialistiska sowjetska republika Krimy
* historiska mjezynarodnje njepřipóznata republika: Republika Krim (secesiski region)
Całta

**Całta** je chlěbičk z wjace mjenje drobneje muki. Wona je často kulojta, ale eksistuja dołhe typy, kotrež so na přikład za hotdog wužiwaja.
Wokno

**Wokno** je zwjetša štyriróžkata wotwěra w domowej muri. Wono zmóžni swětło abo powětr nutř a won pušćić.

Słowo *wokno* (čěsce, słowaksce a pólsce *okno*, połobsce *våknü* a rusce *окно*) bu wot słowa *woko* wotwodźene, dokelž su wokna kaž woči w domowej fasadźe (přirunaj tež jendźelski *window*, „wětrowe woko“).

## Nóžki


## Wotkaz
Józef Stalin

**Józef Wissarionowič Stalin** (poprawom **Józef Wissarionowič Dźugašwili**;   **, * , Gori, Tifliski guwernement, Ruske carstwo; † 5. měrca 1953, wjes Wolynskoje, Kuncewski wobwod, Oblasć Moskwa, Ruska SFSR, Sowjetski zwjazk) bě sowjetski politikar georgiskeho pochada a diktator Sowjetskeho zwjazka wot 1927 hač do swojeje smjerće 1953.

Narodźi so jako *Ioseb Besarionis dse Dźugašwili* ( იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) a přiwza bojowe mjeno *Stalin* („woclany“) w lěće 1912.

Stalin bě wot 1922 do 1953 z generalnym sekretarom centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka, wot 1941 z předsydu rady ludowych komisarow, potajkim šef knježerstwa, wot 1946 z předsydu ministerskeje rady a za čas Druheje swětoweje wójny najwyši rozkazowar Čerwjeneje armeje.

Za čas swojeho knježerstwa natwarješe Stalin totalitarnu diktaturu, w kotrejž buchu w ramiku politiskich „čisćenjow“ wjacore miliony ludźi zajate a do dźěłowych lěhwow tak mjenowaneho Gulaga deportowane, při čimž wulki dźěl zemrě. Z pomoću nuzowanych dźěłaćerjow natwari Sowjetski zwjazk za tutón čas tež hoberske projekty kaž Běłomórski kanal abo železniske čary a dróhi w Sibirskej.

## Nóžki
Lew Wladimirowič Ščerba

**Lew Wladimirowič Ščerba** (rusce Лев Владимирович Щерба; 3. měrca 1880 w Pětrohrodźe; † 26. decembra 1944 w Moskwje) běše rusko-sowjetski slawist, rěčespytnik a uniwersitny profesor.

Jeho Pětrohródski uniwersitny profesor Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay namjetuje jemu, wobwliwowanje dweju rěčow přepytować a doporuči jemu za to serbske dialekty. Arnošt Muka skedźbni jeho na Mužakowski dialekt, na čož so Ščerba w lěće 1907 do Łužicy poda a so we Wuskidźi, južnje Mužakowa zaměstni. Wuslědki předstaji Ščerba 1915 w swojej disertaciji pod titulom *Wuchodoserbska narěč* (*Восточнолужицкое нарѣчіе*), w kotrejž so słowjanski dialekt prěni raz systematisce přeslědźi.

## Wotkazaj
* ''Shcherba L.V., (1880-1944), linguist.'' w encyklopediji *Saint Petersburg Encyclopaedia* 
* 

## Přispomnjenje
Universidade Federal de Minas Gerais

**Minas Gerais uniwersita** (portugalsce *Universidade Federal de Minas Gerais*)  je uniwersita w Belo Horizonte, kotraž so 7. septembra 1927 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
Universidade Estadual de Feira de Santana

**Feira de Santana uniwersita** (portugalsce *Universidade Estadual de Feira de Santana*)  je uniwersita w brazilskim Feira de Santana, kotraž so 1976 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
Universidade do Estado de Minas Gerais

**Universidade do Estado de Minas Gerais** (*UEMG*)  je uniwersita w brazilskim Belo Horizonte, kotraž so 1989 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
Universidade Federal da Bahia

**Bahia uniwersita** (portugalsce *Universidade Federal da Bahia*)  je uniwersita w brazilskim Salvadoru, kotraž so 8. apryla 1946 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

**Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais** (*Cefet-MG*)  je uniwersita w Belo Horizonteu w Minas Gerais. 

Wona bu załožena 8. septembra 1910.

## Eksterne wotkazy

*  Oficialne websydło
Lěto

**Lěto** ( **) je měrjenska jednota časa. Wono wotpowěduje časej jednoho dospołneho wobběha zemje wokoło słónca. 

Je móžno rozeznawać mjez
* přirodnym (słónčnym abo tropiskim) lětom, kotrež je čas mjez dwěmaj pasěrowanjomaj słónca přez nalětni dypk a traje 365,2422 dnjow.
* sideriskim lětom, kotrež je čas mjez dwěmaj nawrótomaj słónca do samsneje hwězdy a traje 366,2422 dnjow.

Nimo toho je čas někak wuličeny, kotryž so oficielnje za datowanje wužiwa a na definowanym dnju započina.

## Hlej tež
* lětdźesatk
* lětstotk
* lěttysac
* přestupne lěto

## Nóžki
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

**Celso Suckow da Fonseca uniwersita** (portugalsce *Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca*)  je uniwersita w brazilskim Rio de Janeirou, kotraž so 1917 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

**Recôncavo da Bahia uniwersita** (portugalsce *Universidade Federal do Recôncavo da Bahia*)  je statna uniwersita w brazilskim Cruz das Almasu, kotraž so 3. julija 2006 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
York University

**York University** (*YU*)  je uniwersita w kanadskim Toronto, kotraž so 1959 załoži.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki uniwersity
YU

**YU** steji jako skrótšenka za:

* něhdyšu Juhosłowjansku (jendźelsce *Yugoslavia*)
* a slědowace uniwersity:
** Yale University
** Yeshiva University, New York City
** York University, Toronto
Ł

**Ł** abo **ł** *(eł)* je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a 17. pismik hornjoserbskeho alfabeta. Wón wužiwa so nimo toho tež w pólšćinje, kašubšćinje, we Łacince (běłoruskim łaćonskim alfabeće), we wenetišćinje a w rěči sewjeroameriskeho luda Navajo kaž tež druhich indianskich rěčach. Ł jewi so prěni raz w 16. lětstotku w pólskich spisach.

Pismik wužiwa so druhdy tež jako njeoficielne narodnostne znamješko Łužiskich Serbow při awtach.

## Na ličakach
W standardźe Unicode namaka so Ł w bloku *Latin Extended-A* jako *L with stroke* na slědowacymaj městnomaj:
* wulki pismik Ł: U+0141
* mały pismik ł: U+0142

W HTML pisa so Ł jako `&#321;` a ł jako `&#322; `. Móžno je tež zapodaće jako `&Lstrok;` resp. `&lstrok;`

## Wotkaz
Club Social y Deportivo Colo-Colo

**Club Social y Deportivo Colo-Colo** (**Colo-Colo**) je chilske koparske mustwo w Santiago de Chile.

## Eksterne wotkazy

*
Valparaíso

**Valparaíso** je přistawne město w Chilskej, hdźež je zdobom sydło chilskeho parlamenta (*Congreso Nacional*). Wono je hłowne město regiona ze samsnym mjenom.

Historiske srjedźišćo města je dźěl swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.

## Wotkazaj

* Webstrony města.
Seršćata robinija

**Seršćata robinija** (*Robinia hispida*) je rostlina ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*).

## Wopis
Seršćata robinija je lěćozeleny kerk, kotryž docpěje wysokosć wot hač do 2 m. Wurostki su zrunane a njesu brune seršće. Jeli so wurostki na zdónkach běłeje robinije (*R. pseudoacacia*) šćěpi, potom nastanje štom z kulowatej krónu.

Dołhe łopjena su paproćojće pjerite a mócnje zelene.

Kćenja su róžojte.

Płody su seršćate łušćiny, kotrež docpěja dołhosć wot hač do 10 cm.

### Warieta
Při *Robinia hispida* var. *kelseyi* jenož rozpory kćenjowych kićow a kćenjowe stołpiki njesu seršće. Kćenja su błyšćace róžojte.

## Stejnišća a rozšěrjenje
Rostlina rosće w suchich lěsach w južnym wuchodźe Zjednoćenych statach Ameriki.
 
## Žórła
* Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 780 

## Wotkaz
Herman Kito Pank

**Herman Kito Pank** (* wokoło 1850 w Bórkowach, † po 1900 tež tam) běše serbski chěžkar a ludowy powědar z Błótow.

Kito Pank, wot přećelow tež Kitko mjenowany, bydleše w starej chěžce z křiwymi sćěnami, kotraž bě so nimale zwjezła. Etnologa a moler Wilibald von Schulenburg zetka jeho při zběranju serbskich bajkow a nałožkow w Delnjej Łužicy a da so wot njeho při ludowědnych pućowanjach přewodźeć. Stary Serb běše tehdy najnazhonićiši w kónčinje wokoło Bórkowow a měješe wuběrny pomjatk. Wot njeho zhoni von Schulenburg powědki, powědančka a wo lěkowanju z rostlinami, štož móžeše sebi wot druhich jenož po kuskach nazběrać. Při powědanju plećeše saki, začopowaše sudy, porjedźeše časniki, lěkowaše ludźi abo łóješe ryby na złamliwym čołmiku.

## Žórle

* Hartmut Zwahr (wudawaćel): *Meine Landsleute.* VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1990, str. 256sl.
Robinija

**Robinija** (*Robinia*) je ród ze swójby łušćinowcow (*Fabaceae*). 

## Systematika
Ród *Robinia* słuša k tribusej Robinieae w podswójbje mjetelojtych kwětow (Faboideae) znutřka swójby łušćinowcow (Fabaceae). Ród *Robinia* bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w jeho dźěle *[[Species Plantarum]]* najprjedy wozjewjeny. Mjeno roda *Robinia* bu wot Linné za družinu *Robinia pseudacacia* wolene, kotraž pochadźeše ze Sewjerneje Ameriki a bě do toho jako *Acacia Americana Robini* znata. Mjeno roda česći francoskeho dwórskeho zahrodnika a direktora *Jardin des Plantes* w Parisu Jean Robin (1550–1629), kotryž je pječa družinu *Robinia pseudacacia* wot Ameriki do Francoskeje přinjesł. Najskerje je, zo jeho syn Vespasien Robin (1579–1662) je tutu družinu ze symjenjow wuplahował, kotrež wón je z Ameriki dóstał.

Štyri družiny su znate:

* Seršćata robinija (*Robinia hispida* ): Tutón 1,5 hač 3 m wysoki kerk je w Zjednoćenych statach, wot Virginia hač Kentucky domjacy.

* Neumexiko-Robinie (*Robinia neomexicana* ): Tutón hač 2 m wysoki kerk pochadźa z New Mexico.
* Běła robinija (*Robinia pseudoacacia* L.): Pochadźa prěnjotnje z wuchodnych USA. Wona je 20 hač 25 m wysoki, lěćozeleny štom, kotryž je pčolaca nanoškowa rostlina za pčołarstwo.
* Lěpjaca robinija (*Robinia viscosa* Vent.): Tutón hač 12 m wysoki štom pochadźa z wuchoda USA.

Eksistuje někotre hybridy, pod tym:
* *Robinia* ×*ambigua* Poir., staršej su *R. pseudoacacia* a*R. viscosa*, přirodna křižowanka z rozšěrjenskim teritorijom wot North-Carolina hač Alaska.
* *Robinia* ×*holdtii* Beissn., z *R. neomexicana* a *R. pseudoacacia* nastajena.
* *Robinia* ×*margaretta* Ashe, z *R. hispida* a *R. pseudoacacia* nastajena.

## Nóžki




## Wotkaz
Čorna Pumpa

**Čorna Pumpa** ( *Carna Plumpa*, ) je měšćanski dźěl Grodka w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Sydlišćo leži w Delnjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje. Hač do 27. septembra 1998 bě Čorna Pumpa samostatna gmejna.

Wjes leži něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Grodkowskeho centruma při zwjazkowej dróze 156.

## Stawizny
Pódla něhdyšeje dźěłaćerskeje kolonije, kotraž bě so wokoło w zažnym 19. lětstotku prěni raz naspomnjeneho hosćenca „K čornej pumpje“ wuwiwała, natwarichu wot lěta 1955 płunowy kombinat „Čorna pumpa“ k wudobrjenju domjaceje brunicy z wokolnych jamow. W 1960tych lětach wuwiwaše so kombinat do najwjetšeho zawoda tajkeho razu na cyłym swěće. Za zastaranje kombinata wotkrychu w cyłej srjedźnej Łužicy brunicowe jamy, čehoždla mjenowachu jón ze serbskeje strony husto jako „row Serbstwa“. Na tamnym boku wubudźi spěšna industrializacija we wokolinje kombinata wosebje pola socialistow nadźiju na wuwiće serbskeho dźěłaćerstwa, kotraž so pak njespjelni.

Po přewróće natwari so na městnje něhdyšeho kombinata industrijowy park a nowa brunicowa milinarnja Vattenfalla.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Čorna Pumpa na webstronach Grodka
Trojany

**Trojany** su wjes w Pólskej.

Trojany leža w srjedźnej Pólskej, w mazowskim wojewódstwje. Wjes słuša ke gmejnje Dąbrówka. W lěće 2014 mějachu Trojany 490 wobydlerjow.
U2

**U2** je irska rockowa skupina, kotraž so 1976 w Dublinje załoži. Prěnjotnje rěkaše *Feedback* a bu w lěće 1978 přemjenowana. W samsnym lěće dósta prěnje tačelowe zrěčenje.

Wona słuša k najwuspěšnišim skupinam na swěće a je z wulkim wotstawkom najznaćiša z Irskeje. Skupina zaběra so w swojich tekstach tež z politiskimi a socialnymi temami, kaž na přikład ze sewjeroirskim konfliktom 1970tych a 1980tych lět.

## Sobustawojo
*Bono (Paul David Hewson) (wot 1976)
*The Edge (David Howell Evans) (wot 1976)
*Adam Clayton (wot 1976)
*Larry Mullen junior (wot 1976)

## Diskografija
* *Boy* (1980)
* *October* (1981)
* *War* (1983)
* *The Unforgettable Fire* (1984)
* *The Joshua Tree* (1987)
* *Rattle and Hum* (1988)
* *Achtung Baby* (1991)
* *Zooropa* (1993)
* *Pop* (1997)
* *All That You Can't Leave Behind* (2000)
* *How to Dismantle an Atomic Bomb* (2004)
* *No Line on the Horizon* (2009)
* *Songs of Innocence* (2014)
* *Songs of Experience* (2017)
* *Songs of Surrender* (2023)

## Wotkaz
Serbski powědar a kurěr

**Serbski powědar a kurěr** bě prěnja serbska ćišćana a prawidłownje wuchadźaca nowina. Budyski ćěsla Jan Bohuchwał Dejka wuda nowinu wot 1809 do 1812 w Lubiju. Pod so měnjacymi titulemi měješe powučaca a zabawjaca nowina tež rozswětlerstwo mjez Serbami šěrić. Dejka namaka za nowinu jenož mało podpěry, ju sam pisaše a dyrbješe ju małeje ličby woteběrarjow dla 1812 zaso zastajić.

Dejka wěnowaše so po tym zaso němskorěčnemu nowinarstwu a redigowaše wot 1813 do 1837 nowinu Oberlausitzer Landbote.

## Literatura
* *Ein kleines Lexikon – Sorben/Serbja.* Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1989, ISBN 3-7420-0405-0.

## Wotkaz
* Digitalizaty Serbskeho powědarja a kurěra na stronach Serbskeho instituta
Ludwik Lejzer Zamenhof

**Ludwik Lejzer Zamenhof** (narodźeny jako *Eliezer Levi Samenhof*,  tež *Ludwig Lazarus Samenhof*,  *Ludwik Łazarz Zamenhof*; * 15. decembra 1859 w Białystoku; † 14. apryla 1917 we Waršawje) bě wóčny lěkar, kotryž w lěće 1887 planowu rěč Esperanto we Waršawje załoži.

Jeho row nadeńdźe so na Waršawskim židowskim pohrjebnišću.

## Wotkazaj

*
Togo

**Togo** je njewotwisny stat w zapadnej Africe. Nadeńdźe so při Atlantiskim oceanje a mjezuje z Burkinu Faso na sewjeru, z Beninom na wuchodźe a z Ghanu na zapadźe. Stolica je Lomé při pobrjoze Atlantika na samym juhu kraja.

Hač do lěta 1918 bě Togo z němskej koloniju a steješe potom pod francoskim zarjadnistwom. Wot lěta 1960 je njewotwisne.

## Geografija
Najwyše městno je: Mount Agou (986 m nad normalnej nulu).

## Žórła


## Wotkaz
Mumbai

**Mumbai** (marathisce  **Mumbaī** []; hač do 1996 oficialnje **Bombay**) je hłowne město zwjazkoweho stata Maharaštra w Indiskej a jedne z najwjetšich městow Južneje Azije. Při Arabskim morju ležaca metropola ma přestrjeń wot 437,71 km² a něhdźe 12,5 milionow wobydlerjow.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Rijeka

**Rijeka** [] (italsce a madźarsce **Fiume**; słowjensce *Reka*; němsce (zestarjene) *St. Veit am Flaum* (tež *Pflaum*); madźarsce něhdy tež *Szentvit*) je přistawne město při Kvarnerskim zaliwje w Chorwatskej. Mjeno město wotwodźuje so wot twjerdźizny a cyrkwje při rěce Rječina w dźensnišim měšćanskim dźělu Trsat (łaćonsce *Flumen Sancti Viti*) Chorwatsce, słowjenske a italske pomjenowanje woznamjeni serbsce *rěka*. Pomjenowanje *Flaum* w němskim mjenje wotwodźuje so wot łaćonskeho *flumen* (serbsce *rěka*).

W lěće 2020 bě Rijeka hromadźe z irskim Galwayjom kulturna stolica Europy.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficialne stronki Rijeki
Kolkata

**Kolkata** (bengalsce  *Kalkātā* [];  do 2001 *Calcutta*,  tež *Kalkutta*) je hłowne město zwjazkoweho stata Zapadna Bengalska we wuchodnym dźělu Indiskeje. Ze 4,5 milionami wobydlerjemi je Kalkutta sedme najwjetše město Indiskeje a ze 14,1 milionu wobydlerjemi w aglomeraciji (po ludličenju 2011) třeći najwjetši kopjenski centrum kraja. Teritorij města wupřestrěwa so na 187,33&nbsp;km² při rěce Hugli, promjenju Gangesa, njedaloko pobrjoha Bengalskeho golfa.

Hač do lěta 1911 bě Kolkata stolica Britiskeje Indiskeje.

## Wotkazaj

* Oficialne stronki
Lubica

Hansowe město **Lubica** ( *Lübeck*; delnjoněmsce *Lübęk* abo *Lübeek*; dansce *Lybæk*; połobsce *Liubice*) je bjezwokrjesne wulkoměsto na sewjeru Němskeje. Leži w juhowuchodnej Schleswigsko-Holsteinskeje při Lübeckskim zaliwje Baltiskeho morja. Lubica je po přestrjeni najwjetše město Schleswigsko-Holsteinskeje a z něhdźe 215.000 wobydlerjemi po krajnej stolicy Kiel město z najwjace wobydlerjemi. Srjedźowěkowske Stare město je dźěl swětoweho herbstwa UNESCO.

Něhdźe 65&nbsp;km juhozapadnje Lübecka leži město Hamburg, 78&nbsp;km sewjerozapadnje Kiel a 68&nbsp;km juhowuchodnje Zwěrin. Město Lübeck, přez kotrež běži rěka Trave, słuša wot apryla 2012 do europskeho *metropoloweho regiona Hamburg*. Něhdyše srjedźišćo Hansy mjenuje so tež „Město sydom wěžow“ abo „Wrota do sewjera“.

Prěnje sydlišćo z mjenom *Liubice* je so prawdźepodobnje za čas Korle Wulkeho we 8. lětstotku wot połobskich Słowjanow załožiło. Wot 10. lětstotka bě Lubica nimo Starohroda w Holsteinskej najwažniši hród Obodritow. Dźensniše město załoži so w lěće 1143 jako prěni němski přistaw při Baltiskim morju. Po přepołoženju biskopskeho sydła ze Starohroda do Lubicy měješe město nadregionalny wuznam. Wot 13. do 16. lětstotka bě jako srjedźišćo Hansy najwažniše wikowanske město baltiskeho regiona.

## Wobrazarnja

Lübeck Holstentor.jpg|*Holstenske wrota* (Holstentor)
Aerial image of Lübeck (view from the southwest).jpg|Pohlad na stare město Lubicy
Lübeck Seutter.jpg|Plan města z 18. lětstotka
Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|Stare město po ćežkim bombardowanju w lěće 1942


## Měšćanske dźěle
* *01 [[Lübecker Altstadt|Innenstadt]]* (wokoło 12.000 wobydlerjow)
* *02 [[Lübeck-St. Jürgen|St. Jürgen]]* (wokoło 40.000 wob.)
* *03 [[Lübeck-Moisling|Moisling]]* (wokoło 10.000 wob.)
* *04 [[Lübeck-Buntekuh|Buntekuh]]* (wokoło 10.000 wob.)
* *05 [[Lübeck-St. Lorenz|St. Lorenz-Süd]]* (wokoło 12.000 wob.)
* *06 [[Lübeck-St. Lorenz|St. Lorenz-Nord]]* (wokoło 40.000 wob.)
* *07 [[Lübeck-St. Gertrud|St. Gertrud]]* (wokoło 40.000 wob.)
* *08 [[Lübeck-Schlutup|Schlutup]]* (wokoło 6.000 wob.)
* *09 [[Lübeck-Kücknitz|Kücknitz]]* (wokoło 20.000 wob.)
* *10 [[Lübeck-Travemünde|Travemünde]]* (wokoło 15.000 wob.)

## Žórła


## Wotkaz
Serbski muzej Budyšin

**Serbski muzej Budyšin** wudźeržuje dźensa najwobšěrnišu muzealnu zběrku, kotraž žiwjenje a kulturu Serbow wot jich zasydlenja w 6. lětstotku hač do přitomnosće dokumentuje. Muzej namaka so w něhdyšej sólnicy Budyskeho Hrodu a liči něhdźe 35.000 pozicijow. Dźensniši muzej steji w tradiciji něhdyšeho Serbskeho muzeja, kotryž so 1904 w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach załoži. Wot lěta 2014 je Christina Boguszowa direktorka muzeja. Nošer Serbskeho muzeja je wokrjes Budyšin, mjeztym zo je Załožba za serbski lud najwjetši pjenjezydawar. Nimo toho spěchuje Kulturny rum Hornja Łužica-Delnja Šleska prawidłownje aktiwity muzeja.

## Stawizny
W zwisku z powšitkownym narodnym wuwićom w Europje wot spočatka 19. lětstotka wuwi so tež serbske narodne wozrodźenje. W Budyšinje załožena wědomostno-kulturna towaršnosć Maćica Serbska spěchowaše pódla wudaća knihow tež ludowědne a stawizniske slědźenja. Na namjet Hućinjanskeho fararja Rjedy, Wóslinčanskeho fararja Imiša a Palowskeho fararja Jenča załoži so w lěće 1856 *Starožitnostny wotrjad* Maćicy Serbskeje. Jedyn ze zaměrow wotrjada běše mjez druhim tež wutworjenje muzeja.

Za Wustajeńcu sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła 1896 w Drježdźanach so eksponaty zběrachu, z kotrymiž so Serbja w tamnišej *Serbskej wjesce* prezentowachu. Jako so 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjeći, wotewri so pod nawodom Jakuba Šewčika runočasnje w třećim poschodźe Serbski muzej. Tež hdyž so Serbski dom 1937 přez nacionalsocialistow zawrě, zwosta Serbski muzej hač do lěta 1941 za wopytowarjow přistupny. Z doskónčnym sćazanjom wobsydstwa Maćicy Serbskeje 1941 so zběrka muzeja z 1.014 pozicijemi do Měšćanskeho muzeja Budyšina zapřija.

1957 załoži so we Wojerecach *Muzej za serbske stawizny a kulturu* znowa. W zwisku z wróćenjom eksponatow so tež muzej zaso do Budyšina přepołoži. 1976 bu sólnica na Ortenburg jako nowy domicil postajeny, dokelž bu stary Serbski dom w Bitwje wo Budyšin 1945 ćežko wobškodźeny. Hač do lěta 1988 słušeše muzej k 1973 załoženemu zwjazkej *Muzeje města Budyšin*. Po nowym wuhotowanju wustajeńcy bu wón w juniju 1989 jako samostejacy muzej znowa wotewrjeny.

## Sólnica jako muzejowe twarjenje
Dźensniše muzejowe twarjenje bu 1782 jako sólnica natwarjena a 1869 na dźensnišu formu přetwarjena. Wot 1835 skutkowaše tu kralowsko-sakske powołanske sudnistwo jako najwyši justicny zarjad Hornjeje Łužicy a kralowski wokrjesny zarjad. Za čas nacionalsocializma běše tu sydło Gestapo a w NDRskim času słužeše twar spočatnje jako bydlenje. Dokelž so prěni Serbski dom 1945 zniči, so twarjenje 1976 jako nowe městno Serbskeho muzeja wuzwoli, tež hdyž njeměješe žadyn zwisk k Serbam. W lěće 2003 so twarjenje wobšěrnje restawrowaše.

## Wustajeńca
Wustajeńca skići přehlad wo stawiznach a ludowej kulturje Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Ćežišća tworja mjez druhim serbska rěč, literatura a tworjace wuměłstwo. We wosebitych wustajeńcach pokazuja so twórby tworjaceho wuměłstwa abo stawizniske zarysy, často k serbskim temam. Na swjedźenskej žurli muzeja wotměja so prawidłownje kulturne zarjadowanja.

## Žórle


## Wotkaz

* Oficialne stronki Serbskeho muzeja Budyšin
Nowa Jaseńca

**Nowa Jaseńca** ( *Neu-Jeßnitz*) je wjeska  w srjedźišću Budyskeho wokrjesa we wuchodnej Sakskej, kotraž wot 1936 k Bóšičanskej gmejnje słuša. Wjeska leži w serbskim sydlenskim rumje a Hornjej Łužicy.

Nowa Jaseńca leži mjez Horu a Łusčom a twori z nimaj zwisowacy wobydleny rum. Sydlišćo so hakle w 19. lětstotku wot Jasčanskeho ryćerkubła na Horjanskich zahonach załoži.

## Wosobiny
* Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar, rodźeny Nowojasčan

## Žórła


## Wotkaz
Serbowka

**Serbowka** běše zjednoćenstwo serbskich katolskich studentow a gymnaziastow. Wona załoži so 21. oktobra 1846 při Serbskim seminarje w Praze a bě prěnje serbske studentske towarstwo zwonka Němskeje. Hłownej zaměraj towarstwa běštej hajenje a spěchowanje serbskeje rěče a kultury a z tym skrućenje serbskeho narodneho wědomja sobustawow. Z druhimi słowjanskimi studentskimi towarstwami wudźeržowaše wona žiwu kulturnu wuměnu. Wuznamni intelektualni kaž Michał Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski, Mikławš Andricki a Józef Nowak běchu sobustawojo Serbowki.

## Literatura
*Zdeněk Boháč: *Pražzký studentský spolek Serbowka koncem 19. století [Der Prager Studentenbund Serbowka am Ende des 19. Jahrhunderts].* W: *Lětopis.* Zwjazk 42 (1995), čo. 1, str. 14–16. 
*Grażyna Wyder: *Towarzystwo łużyckich studentów „Serbowka“ w Pradze (1846–1953)*. W: *Rocznik Lubuski*. Zielona Góra 28 (2002), čo. 1, str. 141–147.