open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arkadij Gukasjan

**Arkadij Gukasjan** (  Արկադի Ղուկասյան; 22. junija 1957,  w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je nahόrskokarabachski filolog, wědomostnik a politikar.
 
Wot 8. septembra 1997 hač do 8. septembra 2007 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach.

## Wotkazaj
* Biografija
*  Biografija
Ilham Alijew

**Ilham Alijew**  (  *İlham Heydər oğlu Əliyev*, wurjekowanje: *Ilham Hejdar oglu Alijew*; * 24. decembra 1961 w Baku, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je azerbajdźanski politikar.
 
W lěće 2003 běše z premierministrom Azerbajdźana a wot 31. oktobra 2003 je jako naslědnik swojeho nana Hejdara Alijewa z azerbajdźanskim prezidentom. Oficielnje bu w lětomaj 2008 a 2013 w zastojnstwje wobkrućeny.

Alijew je woženjeny a ma tři dźěći. W februarje 2017 pomjenowa swoju mandźelsku z dekretom za wiceprezidentku Azerbajdźana.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony prezidenta
Wagaršapat

**Wagaršapat** (  Վաղարշապատ; do 1945 – *Wagaršapat*; do 1992 – *Ečmiadzin*/ Էջմիածին) je město w Armenskej. Leži w Armawirskej prowincy něhdźe 30 kilometrow južnje Jerjewana. 

Ma něhdźe 46 tysac wobydlerjow.

## Literatura
* Вагаршапат/ Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — С. 491. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 4). — ISBN 5-85270-333-8.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Mecamor

**Mecamor** (  Մեծամոր) je město w Armenskej. Leži w Armawirskej prowincy něhdźe 30 kilometrow zapadnje Jerjewana, blisko turkowskeje hranicy.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1979 załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj
Wardenis

**Wardenis** ( Վարդենիս; do 1969 *Basargečar*/ *Basarkeçər*; Բասարգեչար; *Wasakašen*/ *Բասարգեչար*) je město w Armenskej. 

Leži w prowincy Gecharkunik blisko Sewanskeho jězora něhdźe 170 kilometrow wuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 9. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Sewan (město)

**Sewan** (  Սևան; do 1935 *Jelenowka*) je město w Armenskej. 

Leži w prowincy Gecharkunik při brjoze Sewanskeho jězora něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1842 załožiło jako ruska wjes *Jelenowka* a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Čambarak

**Čambarak** (  Ճամբարակ; do 1920 *Michajlowka*/Михайловка; 1920–1972 *Karmir Gjuch*/Կարմիր գյուղ; 1972–1991 *Krasnoselsk*/Красносельск) je městačko w Armenskej. 

Leži w prowincy Gecharkunik při azerbajdźanskej hranicy něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1830 załožiło jako ruska wjes *Michajlowka* a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Razdan

**Razdan** (  Հրազդան; do 1959 – *Achta*/ Ախտա) je město w Armenskej. 

Leži  při rěce Razdan něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Kotajakskeje prowincy.

Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Jegward

**Jegward** (  Եղվարդ) je město w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 20 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe  dwanaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 6. lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Bjuregawan

**Bjuregawan** (  Բյուրեղավան; do 1974 *Arzni*) je město w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe dźewjeć  tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1945 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Cachkadzor

**Cachkadzor** (  Ծաղկաձոր; do 1947 *Daračičag*) je městačko w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w šestym lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Čarencawan

**Čarencawan** (  Չարենցավան; do 1967 *Lusawan*/ Լուսավան) je město w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 25 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe 20  tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1948 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Dósta mjeno armenskeho basnika Jegiše Čarenca. 

## Žórła


## Wotkaz
Martuni

**Martuni** ( Մարտունի) je mjeno dweju sydlišćow w Armenskej a Nahórskim Karabachu.

* město w armenskej prowincy Gecharkunik, hlej Martuni (Armenska)
* město w Nahórskim Karabachu, hlej Martuni (Nahórski Karabach)
Sewan

**Sewan** abo **Sewanski jězor** ( Սևանա լիճ) je z přestrjenju wot 940 km² najwjetši jězor Armenskeje kaž tež cyłeho Kawkaz a z wysokosću wot něhdźe 1900 metrow nad mórskej hładźinu jedyn z najwjetšich wjelhorinskich jězorow na swěće. Najhłubše městno leži 83 metrow pod jězorowej hładźinu a cyłkowny wodowy wolumen Sewanskeho jězora wučini někak 58 km³. Dla wužiwanja wody za powodźowanje ratarskich płoninow a wudobywanje energije je so hładźina wody wot lěta 1936 wo 22 metrow znižiła. Jenički wotběh Sewanskeho jězora je rěka Hrazdan, lěwy přitok Arasa.

Jězor nadeńdźe so w Sewanskej žłobinje na wuchodźe Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy. Je wobdaty wot horinskich rjećazow kaž Sewanskich horin, dźěla Małeho Kawkaza na sewjeru, Wuchodnych Sewanskich horin na wuchodźe, Wardenisowych horin na juhu a Geghamowych horin na zapadźe. Pobrjóžna runina je při juhowuchodnym brjoze na 18 kilometrow šěroka. Tam plahuja sad a zeleniny.

Najwjetše sydlišća při brjoze jězora su Sewan na sewjerowuchodnym kóncu, Martuni při južnym brjoze a Wardenis w runinje njedaloko juhowuchodneho brjoha.

Wokolina Sewanskeho jězora bě hižo w bronzowej dobje wobsydlena. W srjedźowěku natwarichu armenske zemjanske swójby wjele klóštrow a cyrkwjow kołowokoło jězora.

## Wotkaz
Abowjan

**Abowjan** (  Աբովյան; do 1961 *Elar*/ Էլար) je město w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 10 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe 44 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło jako wjes Elar a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Wanadzor

**Wanadzor** ( Վանաձոր;  do 1935 – *Karaklis*/ Ղարաքիլիս; do 1993 – *Kirowakan*/ Կիրովական) je město w Armenskej. 

Leži něhdźe 140 kilometrow sewjernje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Loriskeje prowincy. 

Ma něhdźe 82 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Alawerdi

**Alawerdi** (  Ալավերդի;  do 1935 – *Manes*/ Մանես) je město na sewjeru Armenskeje, njedaloko georgiskeje hranicy. 

Leži při rěce Debed w Loriskej prowincy něhdźe 170 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1963 ma měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Achtala

**Achtala** (  Ախթալա) je městačko na sewjeru Armenskeje, njedaloko georgiskeje hranicy. 

Leži při rěce Debed w Loriskej prowincy něhdźe 180 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Spitak

**Spitak** (  Սպիտակ;  do 1948 – *Amamlu*/ Համամլու) je město w Armenskej. 

Leži při rěce Pambak w Loriskej prowincy něhdźe 100 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe 13 tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1650  załožiło a ma wot lěta 1960 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Stepanawan

**Stepanawan** ( Ստեփանավան;  do 1924 – *Džalal-Ogly*/  Ջալալօղլի) je město na sewjeru Armenskeje. 

Leži při rěce Dzoraget w Loriskej prowincy něhdźe 140 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe  dwanaće tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1810  załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. Dósta mjeno armenckeho komunistiskeho statnika Stepana Šaumjana.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Tašir

**Tašir** (  Տաշիր;  do 1937 – *Woroncowka/  Воронцовка*;  do 1991 – *Kalinino/ Калинино*) je městačko na sewjeru Armenskeje, njedaloko georgiskeje hranicy. 

Leži w Loriskej prowincy něhdźe 170 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1834 jako ruska wjes Woroncowka załožiło a ma wot lěta 1983 měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkaz
Jegiše Čarenc

**Jegiše Čarenc** (poprawom **Jegiše Abgarowič Sogomonjan**; ;  * 25. měrca 1897, Kars, Ruske carstwo, dźensa Turkowska; † 27. nowembra 1937 w Jerjewanje, Armenska SSR, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny armenski basnik a přełožowar.

## Literatura
* Армянская Советская Энциклопедия, Т. 8, стр. 670—671, Ереван, 1982

## Wotkazaj
* 
* 
* Biografija
* Biografija
Tumanjan (město)

**Tumanjan** (  Թումանյան;  do 1951 – *Dzagidzor*/ Ձագիձոր) je městačko w Armenskej. 

Leži  při rěce Debed w Loriskej prowincy něhdźe 150 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1949  załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa. Dósta mjeno armenskeho basnika Howannesa Tumanjana.

## Žórła


## Wotkaz
Šamlug

**Šamlug** (  Շամլուղ) je městačko w Armenskej, njedaloko georgiskeje hranicy.

Leži  při rěce Achtala w Loriskej prowincy něhdźe 200 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe 700 wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1770  załožiło a ma wot lěta 1996 měšćanske prawa. 

## Žórła


## Wotkaz
Garegin Nžde

**Garegin Nžde** (poprawom **Garegin Jegišewič Ter-Arutjunjan**; ;  * 1. januara 1886, Kuznut, Jerjewanski guwernement, Ruske carstwo; † 21. decembra 1955, Wladimir, Ruska SFSR, Sowjetski zwjazk) bě armenski nacionalistiski politikar, filozof a awtor. Wón bě załožer armenskeje nacionalistiskeje ideologije *cechakronizma*. 

## Twόrby
* *Ma parole - Pourquoi j'ai combattu l'armée soviétique*, 1923
* *Quelques pages de mon journal intime*, 1924
* *Lettre ouverte à l'intelligentsia arménienne*, 1926
* *Ma réponse*, 1937

## Wotkazaj
* 
* Biografija
*  Bibliografija, Bibliothèque nationale de France
* Bibliografija, Library of Congress
Stepan Šaumjan

**Stepan Šaumjan** (; * 13. oktobra 1878, Tiflis, Ruske carstwo; † 20. septembra 1918) bě armenski komunistiski rewolucionar, sowjetski statny a stronski funkcionar.

## Wotkazaj
* 
* Biografija, Большая советская энциклопедия
Kapan

**Kapan** ( Կապան; do 1990 *Kafan*/ Կափան) je město na juhu Armenskeje. 

Leži něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana při azerbajdźanskej hranicy. Na tamnym boku hranicy nadeńdźe so mjezynarodnje njepřipóznata republika Nahórski Karabach. Kapan je stolica a najwjetše město Sjunikskeje prowincy.

Kapan ma něhdźe 42 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w pjatym lětstotku załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Goris

**Goris** (  Գորիս) je město na juhu Armenskeje, njedaloko hranicy njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach.

Leži při rěce ze samsnym mjenom w Sjunikskej prowincy něhdźe 240 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 70 kilometrow sewjernje Kapana. Město je znate za prózdnjeńcowe bydlenja, tak mjenowane *stare město*, kotrež běchu hač do 20. lětstotka wobydlene. Blisko Gorisa nadeńdźe so klóšter Tatew.

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Dastakert

**Dastakert** (  Դաստակերտ) je městačko na juhu Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy. Je z někak tři sta wobydlerjemi najmjeńše město Armenskeje.

Leži při rěce Dastakert w Sjunikskej prowincy něhdźe 230 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 120 kilometrow zapadnje Kapana. 

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1951  załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Kadźaran

**Kadźaran** ( Քաջարան) je městačko na juhu Armenskeje, njedaloko hranicy z azerbajdźanskej eksklawu Nachičewan. 

Leži při rěce Wochči w Sjunikskej prowincy něhdźe 350 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 25 kilometrow zapadnje Kapana. 

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1950 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Megri

**Megri** (  Մեղրի) je městačko na samym juhu Armenskeje při iranskej hranicy. 

Leži při pomjeznej rěce Aras w Sjunikskej prowincy něhdźe 300 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 35 kilometrow juhozapadnje Kapana. 

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1984 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sisian

**Sisian** (  Սիսիան) je město na juhu Armenskeje. 

Leži při rěce Worotan w Sjunikskej prowincy něhdźe 200 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana a něhdźe 100 kilometrow sewjerozapadnje Kapana. 

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1974 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Idźewan

**Idźewan** ( Իջևան; do 1961 *Karawansaraj*) je město na sewjeru Armenskeje. 

Leži při rěce Agstew něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Tawušskeje prowincy. Přez Idźewan wjedźetej dalokodróha M4 a železniska čara z Jerjewana do Bakuwa, kotrejž stej pak wot časa wójny wo Nahórski Karabach přetorhnjenej.

Město ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow a je sydło wotrjada Jerjewanskeje statneje uniwersity.

Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.

## Wosobiny
* Nikol Pašinjan (* 1975), žurnalist a politikar; narodźeny w Idźewanje

## Žórła


## Wotkaz
Ararat

**Ararat** (tež *Wulki Ararat*,  Büyük Ağrı Dağı,  Մասիս / *Masis* abo Արարատ / *Ararat*) je z 5137 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora Turkowskeje a cyłeje Prědnjeje Azije. Po bibliskich stawiznach přista archa Noacha po lijeńcy při Araraće.

Něhdyši wulkan nadeńdźe so we wuchodnej Anatoliskej w tak mjenowanej Armenskej wysočinje, jenož 15 kilometrow wot iranskeje a 30 kilometrow wot armenskeje hranicy. Masiw wobsteji z dweju wjerškow, Wulkeho a Małeho Ararata (5137 a 3896 m). Wot lěta 2004 słušatej wobaj wjerškaj do nacionalneho parka.

Hač do genocida Armenjanow w lěće 1915 bě wokolina hory přewažnje wot Armenjanow wobsydlena. Hač do dźensnišeho płaći Ararat, kotryž je na přikład wot dźensnišeje armenskeje stolicy Jerjewana derje widźeć, jako „narodna hora“ Armenjanow a je tež wobstatk armenskeho wopona.


Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|Armenska stolica Jerjewan z Araratom
Khor Virap Monastery and Mount Ararat, Armenia.jpg|Klóšter Chor Wirap
Ararat vrh1.jpg|Wjeršk hory
NEO_ararat_big.jpg|Satelitowy wobraz
Coat of arms of Armenia.svg|Armenski wopon z Araratom


## Wotkaz
Keŕkojce

**Keŕkojce** ( *Kerkwitz*) su delnjołužiska holanska wjes w gmejnje Derbno w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. 

Keŕkojce nadeńdu so sewjernje Janšojskeje brunicoweje jamy a mějachu so po planach energijoweho koncerna Vattenfall wotbagrować. W měrcu 2017 rozsudźi *LEAG*, nowy mějićel łužiskich jamow, zo so jama hač do Keŕkojc wjace njerozšěrja.

## Geografija
Keŕkojce nadeńdu so mjez Choćebuzom a Frankobrodom w holanskej kónčinje z wjele jězorami. Němsko-pólska namjezna rěka Nysa ćeče pjeć kilometrow wuchodnje Keŕkojc. 

Blisko wsy wjedźetej zwjazkowej dróze 97 a 112 do Choćebuza resp. Frankobroda. Nimo toho maja Keŕkojce zastanišćo při železniskej čarje mjez woběmaj městomaj.

## Cyrkej
W Keŕkojcach nadeńdźe so w lěće 1952 poswjećena ewangelska cyrkej Gustava Adolfa, kotraž słuša do Gubinskeje wosady.

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrona wo Keŕkojcach
Berd (město)

**Berd** (  Բերդ) je město na sewjeru Armenskeje, blisko azerbajdźanskeje hranicy. 

Leži w Tawušskej prowincy při rěce Tawuš něhdźe 200 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Idžewana.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 898 załožiło.

## Literatura
* Берд// Большая советская энциклопедия

## Žórła


## Wotkaz
Aras

**Aras** ( Արաքս/*Araks*,  *Araz*,  ارس *Aras*,  *Aras Nehri*) je z dołhosću wot 1072 kilometrow najdlěši přitok Kury w prědnjej Aziji a najwažniša rěka Małeho Kawkaza.

## Běh
Wón wužórli so južnje turkowskeho města Erzurum w Bingölskich horinach a ćeče potom přewažnje do wuchodneho směra, najprjedy přez wuchodnu Anatolisku a nimo hory Ararat. Tule tworja hranicu mjez Armenskej na sewjernym (lěwym) brjoze a Turkowskej na južnym (prawym). Pozdźišo je Aras pomjezna rěka mjez Iranom na prawym boku a azerbajdźanskej eksklawu Nachičewan na lěwym kaž tež mjez Armenskej a Iranom. W Azerbajdźanje samym běži najprjedy přez Mugansku stepu a wuliwa so naposledk blisko městačka Sabirabad wotprawa do Kury.

## Stawizny
Po Rusko-persiskej wójnje 1804–1813 sta so Aras – hromadźe z delnim běhom Kury hač do Kaspiskeho morja z pomjeznej rěku mjez woběmaj krajomaj. Po druhej wójnje 1826–1828 so hranica na wuchodźe dale na juh přepołoži a wotpowěduje wot toho časa dźensnišej statnej hranicy mjez Azerbajdźanom a Iranom.


Çobandede bridge2.jpg|Stary móst w Çobandede, Turkowska
Aras River, Turkey-Armenia-Iran Border Region.JPG|Satelitowy wobraz z płódnej dolinu Arasa sewjernje hory Ararat
Aras-01.jpg|Napohlad azerbajdźanskeho brjoha z Irana
Khoda Afarin bridges.jpg|Rěčna zawěra a mostaj pola Choda Afarin, Azerbajdźan
Confluence of Kura and Aras rivers in Sabirabad.jpg|Zjednoćenje Arasa a Kury blisko Sabirabada


## Wotkaz
Diližan

**Diližan** (  Դիլիջան) je město w Armenskej. 

Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 30 kilometrow juhozapadnje Idžewana.

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1951 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ajrum

**Ajrum** ( Այրում) je městačko na samym sewjeru Armenskeje, njedaloko georgiskeje hranicy.

Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 30 kilometrow zapadnje Nojemberjana a něhdźe 13 kilometrow juhowuchodnje georgiskeho města Sadachlo.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1937 załožiło a ma wot lěta 2006 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Gjumri

**Gjumri** ( Այրում; do 1840 *Kumajri*/Կումայրի; 1840–1924 *Aleksandropol*/Александрополь; 1924–1990 *Leninakan*/Լենինական; do 1992 *Kumajri*) je wulkoměsto na zapadźe Armenskeje, njedaloko turkowskeje hranicy.

Druhe najwjetše město Armenskeje leži we wysokosći 1600 metrow něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje stolicy Jerjewan. Je zarjadniske sydło a najwjetše město Širakskeje prowincy a ma něhdźe 118 tysac wobydlerjow.

Městno bě hižo w starowěku wobsydlene. Dźensniše město bu pak hakle w lěće 1837 załožene.

## Literatura
* Александрополь// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Artik

**Artik** (  Արթիկ) je město w Armenskej.

Leži w Širakskej prowincy něhdźe sto kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 20 kilometrow juhowuchodnje Gjumrija. 

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Wot lěta 1945 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Maralik

**Maralik** (   Մարալիկ; do 1927 *Mollagokča*; 1927–1935 *Kaputan*) je městačko na zapadźe Armenskej.

Leži w Širakskej prowincy něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 25 kilometrow južnje Gjumrija. 

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 19. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Pemzašen

**Pemzašen** ( Պեմզաշեն) je městačko na zapadźe Armenskej.

Leži w Širakskej prowincy něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 30 kilometrow južnje Gjumrija. 

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1915 załožiło. 

## Žórła


## Wotkaz
Nojemberjan

**Nojemberjan** (  Նոյեմբերյան;  do 1939 *Barana*) je městačko na samym sewjeru Armenskeje, njedaloko azerbajdźanskeje hranicy.

Leži w Tawušskej prowincy něhdźe 190 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana a něhdźe 50 kilometrow sewjernje Idžewana.

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Nor Ačin

**Nor Ačin** (  Նոր Հաճն) je městačko w Armenskej. 

Leži w Kotajkskej prowincy něhdźe 25 kilometrow sewjernje Jerjewana. 

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1953 załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Abaša

**Abaša** () je městačko na zapadźe Georgiskej.

Leži  něhdźe 280 kilometrow zapadnje Tbilisi.

Ma něhdźe 4941 wobydlerjow.

Wot  lěta 1962 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Howannes Tumanjan

**Howannes Tumanjan** (;  * 19. februara 1869, wjes Dsech, Ruske carstwo, dźensa Armenska; † 23. měrca 1923 w Moskwje, Ruska, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny armenski basnik a spisowaćel.

## Literatura
* Туманян// Большая советская энциклопедия

## Wotkazaj
* 
* 
* Biografija
Ambrolauri

**Ambrolauri** (; 1934–1937  *Jenukidze*) je městačko na sewjeru Georgiskeje. 

Leži   při rěce Rioni něhdźe 160 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 2047 wobydlerjow.

Dźensniše sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Achalkalaki

**Achalkalaki** (;   Ախալքալաք/ *Achalkalak*) je město na juhu Georgiskeje, w regionje Samcche-Dźawachetiskej.

Leži blisko turkowskeje hranicy něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 8295 wobydlerjow. Z nich su 93,8 % Armenjenjo.

Dźensniše sydlišćo je so w 11. lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Achalciche

**Achalciche** (; do 1936 *Achalcich*) je město na juhu Georgiskeje, w regionje Samcche-Dźawachetiskej.

Leži blisko turkowskeje hranicy něhdźe 150 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow. 

Dźensniše sydlišćo je so w 12. lětstotku załožiło. Widźenja hódna je wulka twjerdźizna *Rabati* w starym měsće. Nimo toho ma město dwě synagoze a wulke židowske pohrjebnišćo.

## Žórła


## Wotkaz
Achmeta

**Achmeta** () je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej.

Leži při rěce Alazani něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 7105 wobydlerjow. 

## Žórła


## Wotkaz
Bagdati

**Bagdati** (; 1940–1990 *Majakowskij*) je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 100 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 3707 wobydlerjow.

Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.

## Wosobiny
* Wladimir Majakowskij (1893–1930) – ruski basnik; w Вagdati so narodźił.

## Žórła


## Wotkaz
Batumi

**Batumi** (;  do 1878 *Batom*, do 1936 *Batum*) je wulkoměsto na zapadźe Georgiskeje, blisko turkowskeje hranicy. Je stolica a najwjetše město Adźarskeje kaž tež druhe najwjetše město cyłeje Georgiskeje

Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 260 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 152 839 wobydlerjow. 

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Bolnisi

**Bolnisi** (;  do 1921 *Katharinenfeld*, 1921–1944 *Luksemburg*) je městačko na juhu Georgiskeje.

Leži  něhdźe 60 kilometrow južnje Tbilisija.

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow. 

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1818 wot němskich sydlerjow z Württembergskeje pod mjenom *Katharinenfeld* załožiło a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj
Wale

**Wale** () je městačko na juhu Georgiskeje, blisko turkowskeje hranicy, w regionje Samcche-Dźawachetiskej. Leži  něhdźe 220 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 3646 wobydlerjow. 

Dźensniše sydlišćo je so hižo w dźesatym lětstotku załožiło a wuwiwaše so wosebje w 20. lětstotku po namakanju wulkich wuhlowych łožišćow. W lěće 1962 dósta měšćanske prawa.

## Literatura
* Вале// Большая советская энциклопедия

## Žórła
Wani

**Wani** () je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži něhdźe 250 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 3744 wobydlerjow. 

Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Gardabani

**Garbani** (; ) je město na juhu Georgiskeje, blisko azerbajdźanskeje hranicy. Leži něhdźe 45 kilometrow juhowuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow. Z nich su 90 % Azerbajdźanjenjo.

Wot  lěta 1969 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Tydźenska Nowina

**Tydźenska nowina – Serbske powěsće za hornich Łužičanow** bě tydźenik w hornjoserbskej rěči, kotryž wuńdźe jako naslědnica Jordanoweje *[[Jutnička|Jutnički]]* prěni raz w lěće 1842. Redaktor bě najprjedy Łazowski farar a basnik Handrij Zejler a pozdźišo Jan Arnošt Smoler.

Nowina bě njeoficielny organ serbskeho narodneho hibanja a zakitowaše byrgarsko-demokratiske prawa serbskeho ludu napřećo nadpadam. W dobje předměrca – do załoženja Maćicy Serbskeje – skutkowaše jako kulturne a politiske srjedźišćo serbskeho hibanja.

Budyski nakładnik Schüssel dósta 2. julija 1842 wot měšćanskeje rady koncesiju za wudawanje *Tydźenskeje Nowiny*, z kotrejž wyšnosć zdobom wobsahowe wobmjezowanja postaji. Tak njesmědźeše Tydźenska Nowina rozprawjeć wo wonkownej politice, nimo toho dyrbješe so stajnje darmotny eksemplar sakskemu nutřkownemu ministerstwu přepodać.

Najwažniši sobudźěłaćerjo Tydźenskeje Nowiny běchu wučerjo Křesćan Kulman z Delnjeho Wujězda, Korla Jan Smoler z Łaza, Jan Wjela-Radyserb z Bórka, Jan Bohuwěr Mučink, farar Korla Bohuwěr Kanig z Klukša, kandidat Haas z Łaza a studenća Smoler, Jan Awgust Warko a Julius Eduard Wjelan. W lěće 1852 přewza Smoler nimo redaktorstwa tež wudawaćelstwo.

W lěće 1854 přemjenowa so Tydźenska Nowina na Serbske Nowiny.

## Žórło
* Měrćin Völkel: *Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 26–31.
Gori

**Gori** () je město w Georgiskej. Leži při rěce Kura něhdźe 65 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a ma něhdźe połsta tysac wobydlerjow.

Gori je ródne město sowjetskeho politikarja a diktatora Józefa Stalina (1878–1953).

## Literatura
* Гори// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj
Jutnička

**Jutnička – Nowiny za Serbow** bě serbska nowina, kotraž wuńdźe za někotre měsacy w lěće 1842. Wona bě prěnja nowina po třiceći lětach w serbskej rěči.

Hižo 1840/41 běštaj Handrij Zejler a Jan Arnošt Smoler wo załoženju serbskeje nowiny rozwažowałoj, bě pak nazymu 1841 Jan Pětr Jordan, kiž jako reprezentant narodneho hibanja zamołwitosć na so wza. Hamtsku koncesiju wobstara – kaž pozdźišo za Tydźensku Nowinu – Budyski knihikupc Schlüssel, kiž měješe so z wudawaćelom stać. Wokrjesna direkcija Budyšin pisaše na to sakskemu nutřkownemu ministerstwu, zo „njemóže so [potrjeba za serbskim časopisom] runje jako nuzne mjenować“. Najebać to dósta Jordan dnja 15. oktobra 1841 dowolnosć za wudawanje swojich nowin. Prěnje čisło wuńdźe 8. januara 1842 jako *Jutřničžka. Nowiny za Serbow. W Budyšinje wjedźene wot J. P. Jordana, wudawane wot Wellerec kniharnje, ćišćane pola C. G. Hiecki*. Wot třećeho čisła mjenowaše so nowina *Jut'ničžka*.

Nowina wobsahowaše štyri strony a publikowaše hłownje originalne a z čěšćiny a słowakšćiny přełožene basnje, powědančka a baje a poskićowaše rady za domjacnosć a hospodarstwo. Hinak hač w Dejkowym *[[Serbski powědar a kurěr|Serbskim powědarju a kurěrje]]* njehrajachu politiske powěsće ze šěršeho swěta wulku rólu. Jordan koncentrowaše so na kulturu a literaturu Serbow a susodnych słowjanskich ludow.

Sobudźěłaćerjo w nowinskim dźěle běchu farar Zejler (pod pseudonymom *Boršćan*), Michał Buk z Budyšina, Korla Awgust Mosak-Kłosopólski kaž tež studentaj Křesćan Bohuwěr Pful („Łužan“) a Jan Arnošt Smoler („Serbosław“).

Jutnička wužiwaše nowy Jordanowy prawopis, štož bě po Korli Awgusće Jenču a Michale Hórniku jedna z přičin za to, zo wosta kruh woteběrarjow chětro wobmjezowany. Hižo ze 26. čisłom dnja 25. junija 1842 zasta Jordan wudawać nowinu. Tydźeń pozdźišo přewza nowa Tydźenska Nowina – wo wjele wuspěšnišo – rólu jeničkich serbskich nowin a w nazymje wuda Jordan sam znowa časopis pod mjenom *[[Serbska Jutnička]]*, tónraz nowinu za wučenych.

## Žórło
* Měrćin Völkel: *Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći.* Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 19–25.
Měrćink

**Měrćink** (zněmčene zwjetša *Mirtschink*, tež *Miertsching*) je serbske swójbne mjeno, wotwodźene wot předmjena Měrćin.

## Nošerjo mjena
* Franc Měrćink (1852–1910) – wučer, propagator słowjanskich literaturow w młodych lětach
* Jan Awgust Měrćink (1817–75) – misionar, etnograf a tołmačer
* Jurij Měrćink (1914–88) – awtor, žurnalist a kubłar
Bordźomi

**Bordźomi** () je město w Georgiskej, w regionje Samcche-Dźawachetiskej. Leži něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow. 

## Žórła


## Wotkaz
Sewjerozapadna pasaža

Jako **Sewjerozapadna pasaža** woznamjenja so něhdźe 5800 kilometrow dołhi mórski puć mjez Atlantiskim a Pacifiskim oceanom přez Polarne morjo a Beringowy přeliw při sewjernym brjoze Sewjerneje Ameriki. Dla geografiskeho połoženja je z wjetšeho dźěla zamjerznjena.

Hospodarski wuznam Sewjerozapadneje pasaže kaž tež Sewjerowuchodneje pasaže při sewjernym brjoze Azije leži w tym, zo přikrótša wikowanski puć mjez Europu a wuchodnej Aziju wo wjele kilometrow.

Prěni dospołny přejězd Sewjerozapadneje pasaže přez norwegskeho slědźerja Roalda Amundsena poradźi so hakle mjez 1900 a 1903. Při jednej ze zažnych ekspedicijow bě w lětach 1850–53 tež serbski misionar Jan Awgust Měrćink po puću w tutych wodźiznach. 

Dla klimoweje změny je so přejězd w 21. lětstotku wolóžiło. 

## Wotkaz
Gurdźaani

**Gurdźaani** () je město na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži  něhdźe 120 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 8024 wobydlerjow

Wot lěta 1934 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Dedoplisckaro

** Dedoplisckaro** (; do 1921 – *Carskie kolodcy/ Царские колодцы*; 1921–1991 *Citeli-Ckaro*/ წითელწყარო) je město na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej.

Leži  něhdźe 115 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 5940 wobydlerjow.

Wot lěta 1963 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Dźwari

**Dźwari** () je městačko na zapadźe Georgiskeje. Leži při rěce Enguri něhdźe 360 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija, blisko abchaziskeje hranicy.

Ma něhdźe 763 wobydlerjow.

Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa.

Blisko Dźwarija nadeńdźe so při rěce Enguri najwjetša wodowa milinarnja Kawkaza z najwyšej wobłukowej spjatnej murju na swěće (271,5 m).

## Literatura
* Джвари// Большая советская энциклопедия

## Žórła
Dmanisi

**Dmanisi** () je městačko na juhu Georgiskeje, blisko armenskeje hranicy. Leži  něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow. 

## Stawizny
Wokolina městačka bě hižo w šestym lětstotku wot křešćanow wobsydlena. Blisko Dmanisija namakachu so pak kosće 1,8 milionow lět stareho zažneho čłowjeka, najstarše dotal znate powostanki z družiny *Homo* zwonka Afriki.

Dźensniše sydlišćo je so hakle w 19. lětstotku jako ruska wjes Baškičet załožiło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Zugdidi

**Zugdidi** () je město w zapadnej Georgiskej, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. Leži při rěce Enguri něhdźe 250 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.

Je z něhdźe 42 998 wobydlerjemi šeste najwjetše město Georgiskeje. 

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1918 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Kareli

**Kareli** () je městačko w srjedźnej Georgiskej. Leži při prawym brjoze rěki Kura něhdźe 90 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija a něhdźe 20 kilometrow zapadnje Gorija.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1715 k prěnjemu razej naspomniło a ma wot lěta 1981 měšćanske prawa.

## Žórła
Kaspi

**Kaspi** () je město w Georgiskej, blisko hranicy njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje. Leži při rěce Kura něhdźe 50 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 13423 wobydlerjow.

Sydlišćo je so hižo w štwórtym lětstotku do Chrystusa załožiło. Wot lěta 1959 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Kwareli

**Kwareli** () je městačko na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži pod Kawkazom, njedaloko ruskeje hranicy, něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 7739 wobydlerjow.

Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Kobuleti

**Kobuleti** () je kupjele na zapadźe Georgiskeje. Leži w Adźarskej při brjoze Čorneho morja něhdźe 250 kilometrow zapadnje Tbilisija a něhdźe 25 kilometrow sewjernje Batumija.

Ma něhdźe 16546 wobydlerjow (2014).

Wot lěta 1878 słušeše Kobuleti do Ruskeho carstwa, do toho bě wobstatk Osmaniskeho mócnarstwa. Wot 1944 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj
Kutaisi

**Kutaisi** (; do 1939 *Kutais*) je wulkoměsto na zapadźe Georgiskeje a třeće najwjetše město kawkaskeho kraja. Leži něhdźe 180 kilometrow zapadnje Tbilisija při rěce Rioni a je hospodarske a kulturne srjedźišćo zapadneje Georgiskeje kaž tež – wot lěta 2012 – sydło georgiskeho parlamenta. Kutaisi ma tež mjezynarodne lětanišćo, kotrež je mjez druhim z Berlinom zwjazane.

Ma něhdźe 147 635 wobydlerjow. 

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Zestaponi

**Zestaponi** () je město w srjedźnej Georgiskej, w regionje Imeretiskej. 

Leži při rěce Kwirila něhdźe 190 kilometrow zapadnje Tbilisija a něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Kutaisija.

Ma něhdźe 20814 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1926 měšćanske prawa.

## Žórła
Dušeti

**Dušeti** (; do 1936 *Dušet*) je městačko w srjedźnej Georgiskej, blisko južnoosetiskeje hranicy. Leži něhdźe połsta kilometrow sewjernje Tbilisija.

Ma něhdźe 6467 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1215 załožiło a ma wot lěta 1801 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Lagodechi

**Lagodechi** () je městačko na samym wuchodźe Georgiskeje, bjezposrědnje při azerbajdźanskej hranicy. Leži w regionje Kachetiskej pod Kawkazom při rěce Lagodechi něhdźe 175 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 5918 wobydlerjow a poměrnje wulku azerbajdźansku mjeńšinu.

Sydlišćo je so we wosmym lětstotku załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj
Šota Rustaweli

**Šota Rustaweli** (;  * wokoło 1172 w Rustawi, Georgiska, † wokoło 1216 w Jeruzalemje) bě wuznamny georgiski basnik a jedyn z najwažnišich literatow srjedźowěka. Manuskript jeho eposa *Rjek w tigrowym kožuchu*, kotryž spisa w kralowskim nadawku, słuša wot 2013 k swětowemu dokumentowemu herbstwu UNESCO.

## Wotkazaj
* 
*
Georgišćina

**Georgišćina** (zestarjene *gruzišćina*; georgisce ქართული ენა / *kartuli ena*) je najwjetša z južnokawkaskich rěčow a hamtska rěč w Georgiskej. Wona rěči so wot někak štyrjoch milionow ludźi, nimo Georgiskeje tež w susodnych krajach kaž Armenskej, Azerbajdźanje a Ruskej. Wona je přiwuzna jeničce z třomi druhimi južnokawkaskimi rěčemi a njesłuša do žaneje wot wulkich rěčnych skupinow.

W georgiskej rěči njeje žadyn gramatiski genus a substantiwy nimaja ani postajeneho ani njepostajeneho artikla. Wona ma jenož pjeć wokaliskich, ale 28 konsonantiskich fonemow. Georgišćina ma sydom padow: nominatiw, datiw, genitiw, instrumental, adwerbial, wokatiw a ergatiw.

Georgišćina pisa so ze swójskim, georgiskim alfabetom.

Georgiske swójbne mjena skónča zwjetša na *-šwili* (starogeorgisce „dźěćo“, wuchodogeorgiske mjena) a *-dze* (starogeorgisce „syn“, zapadogeorgiske mjena).

## Konsonanty

## Wokale

## Literatura
* Marine Bokhashvili: *Einführung in die georgische Schrift.* Hamburg, 2007.
* Lia Abuladze a Andreas Ludden: *Lehrbuch der georgischen Sprache.* Druhe wudaće. Hamburg, 2011.
* Michael Jelden: *Deutsch-Georgisches Wörterbuch.* Hamburg, 2001.
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Georgian//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Nóžki


## Wotkaz
Lančchuti

**Lančchuti** () je městačko na zapadźe Georgiskeje, w regionje Guriskej. Leži něhdźe 290 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 6395 wobydlerjow.

Wot lěta 1961 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Módłej

**Módłej** ( *Madlow*) je wjes a wot lěta 1950 měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 1.500 wobydlerjow a nadeńdźe so južnje Choćebuskeho centruma při lěwym brjoze Sprjewje při puću do Grodka a Budyšina. Nimo wsy wjedźe zwjazkowa awtodróha 15 (Błóta–Baršć).

Susodne wjeski su Kibuš na tamnym, wuchodnym brjoze Sprjewje, Gołynk za awtodróhu na juhu, Gogolow na juhozapadźe a měšćanski dźěl Knorawa na zapadźe.

## Stawizny
Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1495. Po statistice Arnošta Muki měješe Módłej we 1880tych lětach 565 wobydlerjow, z kotrychž bě 465 Serbow (82 %). Dla połoženja při hłownej dróze a zažneho zagmejnowanja do Choćebuza bu Módłej hač do połojcy 20. lětstotka nimale dospołnje přeněmčena.

## Nóžki


## Wotkazaj
Dešank

**Dešank** ( *Dissenchen*) je wjes a wot lěta 1994 měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 1.100 wobydlerjow a nadeńdźe so wuchodnje Choćebuskeho centruma njedaloko něhdyšeje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer, přichodneho Choćebuskeho wuchodneho jězora. Nimo wsy wjedźe wobjězdna dróha B 168n.

Susodne wjeski su Žylowk na sewjeru, Šlichow na wuchodźe a měšćanski dźěl Žandow na zapadźe.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1536. Po statistice Arnošta Muki měješe Dešank we 1880tych lětach 298 wobydlerjow, z kotrychž bě 291 Serbow (98 %). W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 21,8 %. Za čas NDR bě w Dešanku stejišćo Centralneje delnjoserbskeje rěčneje šule.

W Dešanku nadeńdźe so Choćebuske jastwo, najwjetše w cyłej Braniborskej.

## Wosobinje
* Karlo Kito Dalej (1806–1892) – sudniski tołmačer a wučer serbšćiny; w Dešanku narodźeny
* Mjertyn Myšnaŕ (1849–1892) – wučer a rozšěrjer wědy wo Serbach; w Dešanku narodźeny

## Nóžki


## Wotkazaj
Kibuš

**Kibuš** ( *Kiekebusch*) je wjes a wot lěta 2003 měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 1.300 wobydlerjow a nadeńdźe so juhowuchodnje Choćebuskeho centruma při prawym brjoze Sprjewje. Nimo wsy wjedźe zwjazkowa awtodróha 15 (Błóta–Baršć). 

Susodne wjeski su Rogeńc na sewjeru, Kórjeń na wuchodźe, Gołynk na juhu a Módłej na zapadnym brjoze Sprjewje.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1427. Po statistice Arnošta Muki bě Kibuš we 1880tych lětach hišće ryzy serbska wjes z 316 wobydlerjemi. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,1 %.

## Nóžki


## Wotkazaj
Rogeńc

**Rogeńc** ( *Branitz*) je wjes a wot lěta 1994 měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 1.400 wobydlerjow a nadeńdźe so juhowuchodnje Choćebuskeho centruma při prawym brjoze Sprjewje. Nadregionalnje znaty je 600 hektarow wulki Rogeński park wjercha Pücklera. 

Sewjernje Rogeńca nadeńdźe so Rogeński park ze zwěrjencom, na juhu kupanski jězor a susodna wjes Kibuš a na zapadźe za Sprjewju Choćebuski ludowy park.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1449. Po statistice Arnošta Muki měješe Rogeńc we 1880tych lětach cyłkownje 610 wobydlerjow, z kotrychž bě 405 Serbow (66 %). W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,4 %.

## Nóžki


## Wotkazaj
Žylowk

**Žylowk** ( *Merzdorf*) je wjes a wot lěta 1994 měšćanski dźěl Choćebuza w braniborskej Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 1.100 wobydlerjow a nadeńdźe so sewjerowuchodnje Choćebuskeho centruma při kromje něhdyšeje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer, přichodneho Choćebuskeho wuchodneho jězora. Nimo wsy wjedźe wobjězdna dróha B&nbsp;168.

Susodna wjes je Dešank na juhu. Na zapadźe nadeńdźe so Sydlišćo při Goramśicy *(Hammergrabensiedlung)* a na wuchodźe něhdyša jama z rozhladnej wěžu.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1411. Po statistice Arnošta Muki měješe Žylowk we 1880tych lětach cyłkownje 308 wobydlerjow, z kotrychž bě 300 Serbow a jenož wósom Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 70,4 %.

## Nóžki


## Wotkazaj
Mccheta

**Mccheta** () je město w srjedźnej Georgiskej. Leži při zliwje rěkow Aragwi a Kura něhdźe 20 kilometrow sewjernje Tbilisija.

Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow. 

Město wobsteji hižo dlěje hač 3000 lět a bě přez tysac lět – hač do šesteho lětstotka – stolica Iberiskeho mócnarstwa, jednoho z předchadnych statow Georgiskeje. Mccheta bě jedne z najwuznamnišich wikowanskich městow při Židowej dróze mjez Čornym a Kaspiskim morjom. Wot lěta 1956 ma moderne měšćanske prawa.

Wjele starowěkowskich cyrkwjow a klóštrow we wokolinje Mcchety słušeja do swětoweho herbstwa UNESCO.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Ninocminda

**Ninocminda** (;  Նինոծմինդա; do 1991 *Bogdanowka*) je městačko na juhu Georgiskeje, w regionje Samcche-Dźawachetiskej. 

Leži we wysokosći wot nimale 2000 metrow blisko armenskeje hranicy něhdźe 120 kilometrow juhozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 5 tysac wobydlerjow. Z nich su 94,3 % Armenjenjo.

Wokolina bě hižo srjedź šesteho lětstotka wobsydlena, sydlišćo same je so pak hakle w 19. lětstotku wot ruskich sydlerjow pod mjenom Bogdanowka załožiło a ma wot lěta 1983 měšćanske prawa. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Georgiskeje w lěće 1991.

## Literatura
* Ниноцминда// Большая советская энциклопедия

## Žórła


## Wotkaz
Ozurgeti

**Ozurgeti** (; 1934–1989 *Macharadze*) je město na zapadźe Georgiskeje a zarjadniske sydło regiona Guriskeje. 

Leži při rěce Natanebi něhdźe 230 kilometrow zapadnje Tbilisija a něhdźe 50 kilometrow sewjerowuchodnje Batumija.

Ma něhdźe 14785 wobydlerjow. 

Sydlišćo je so w srjedźowěku załožiło a ma wot lěta 1840 měšćanske prawa. Wot 1934 do 1989 bě pomjenowane po předsydźe Georgiskeje komunistiskeje strony, Filip Macharadze.

## Literatura
* Osurgeti/ Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, S. 244–245

## Žórła


## Wotkaz
Oni (Georgiska)

**Oni** () je městačko na sewjeru Georgiskeje. Leži při rěce Rioni blisko južnoosetiskeje hranicy něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Ambrolaurija a něhdźe 150 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija. Hłowny hrjebjeń Kawkaza z ruskej hranicu je něhdźe 30 kilometrow zdaleny.

Ma něhdźe 2656 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1846 měšćanske prawa. Oni bě dołhi čas jedne z najwažnišich srjedźišćow georgiskeho židowstwa a ma tež po wupućowanju wulkeho dźěla Židow hišće třeću najwjetšu židowsku wosadu w kraju po Tbilisiju a Kutaisiju.

## Literatura
* Oni// Большая советская энциклопедия

## Žórła


## Wotkaz
Poti

**Poti** () je přistawne město při Čornym morju na zapadźe Georgiskeje. Leži při wuliwje rěki Rioni do morja něhdźe 70 kilometrow sewjernje Batumija a něhdźe 260 kilometrow zapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 41465 wobydlerjow (2014).

Blisko dźensnišeho města załoži so hižo w šestym lětstotku do Chrystusa grjekska kolonija z mjenom *Phasis* (Φάσις).

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Rustawi

**Rustawi** () je wulkoměsto w Georgiskej. Leži při rěce Kura něhdźe 10 kilometrow juhowuchodnje Tbilisija a je štwórte najwjetše město kawkaskeho kraja.

Ma něhdźe 126 tysac wobydlerjow. 

Rustawi je so hižo w pjatym abo štwórtym lětstotku do Chrystusa jako twjerdźizna załožiło, bu pak w 13. lětstotku wot Mongolow dospołnje zničene. Po Druhej swětowej wójnje natwari so w Rustawiju najwjetša woclownja Kawkaza. Wot lěta 1948 ma měšćanske prawa.

Najwuznamniši syn města bě starowěkowski georgiski basnik Šota Rustaweli (1172–1216).

## Žórła


## Wotkaz
Marneuli

**Marneuli** (; do 1947 *Borčali*; do 1952*Sarwani*/ სარვან) je město na juhu Georgiskeje, blisko azerbajdźanskeje a armenskeje hranicy. Leži při rěce Algeti něhdźe 40 kilometrow južnje Tbilisija.

Ma něhdźe 24 tysac wobydlerjow. Z nich su 70 % Azerbajdźanjenjo, kiž su zwjetša šiitiskeje konfesije.

Do lěta 1736 bě město stolica sultanstwa *Borčali*. Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.

Přez Marneuli wjedźe železniska čara Tbilisi–Jerjewan.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Martwili

**Martwili** (; 1936–90 *Gegečkori*) je městačko na  zapadźe Georgiskeje. Leži něhdźe 330 kilometrow zapadnje Tbilisija a něhdźe 30 kilometrow sewjerozapadnje Kutaisija.

Ma něhdźe 4425 wobydlerjow. 

Hižo w sedmym lětstotku natwari so na tutym městnje katedrala. Wot lěta 1982 ma Martwili měšćanske prawa. Za čas sowjetskeho knjejstwa bě pomjenowane po komunistiskim rewolucionarje Aleksij Gegečkori (1887–1928).

## Žórła


## Wotkaz
Sagaredźo

**Sagaredźo** () je město na wuchodźe Georgiskeje, w regionje Kachetiskej. Leži něhdźe 60 kilometrow wuchodnje Tbilisija.

Ma něhdźe 10 871 wobydlerjow, z kotrychž je třećina azerbajdźanskeje narodnosće.

Sydlišćo je so w 11. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Literatura
Сагареджо// Большая советская энциклопедия

## Žórła


## Wotkaz
Samtredia

**Samtredia** (; do 1936 – *Samtredi*) je město na zapadźe Georgiskeje, w regionje Imeretiskej. Leži w runinje něhdźe 280 kilometrow zapadnje Tbilisija, 30 kilometrow zapadnje Kutaisija a 65 kilometrow wot pobrjoha Čorneho morja.

Ma něhdźe 25318 wobydlerjow.

Wot lěta 1921 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Sačchere

**Sačchere** () je městačko w Georgiskej, w regionje Imeretiskej. Leži při rěce Kwirila něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Tbilisija.

Ma něhdźe 6140 wobydlerjow.

Wot lěta 1964 ma měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkaz
Bageńc

**Bageńc** ( *Bagenz*) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Ma něhdźe 260 wobydlerjow a nadeńdźe so južnje Kopańc a wuchodnje Grodkowskeho spjateho jězora. Bageńc ma zastanišćo při železniskej čarje Berlin–Zhorjelc.

Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo *Kaminka*.

Susodne wjeski su Kózle na sewjerowuchodźe, Mokre na juhu a Brjazynka na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Bageńc we 1880tych lětach cyłkownje 303 wobydlerjo, z kotrychž bě 268 Serbow (88 %) a 35 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 7 %.

Hač do lěta 2004 bě Bageńc samostatna gmejna.

Bageński hród steji jako kulturny pomnik pod pomnikoškitom.

## Nóžki


## Wotkazaj
Dubrawka (Kopańce)

**Dubrawka** ( *Frauendorf*) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Ma něhdźe 280 wobydlerjow a nadeńdźe so při prawym brjoze Sprjewje juhowuchodnje Choćebuza.

Susodne wjeski su Kopac na wuchodźe, Kopańce na juhowuchodźe, Wóseńk na juhozapadźe a Gołynk na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Po statistice Arnošta Muki měješe Dubrawka we 1880tych lětach cyłkownje 215 wobydlerjow, z kotrychž bě 211 Serbow (98 %) a jenož štyrjo Němcy. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 8,3 %.

Hač do lěta 2004 bě Dubrawka samostatna gmejna.

Dubrawske kubło a wojerski pomnik při Hłownej dróze stejitej jako kulturnej pomnikaj pod pomnikoškitom.

## Nóžki


## Wotkazaj
Hažow

**Hažow** ( *Haasow*) je wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Najsewjerniši wjesny dźěl ma něhdźe 400 wobydlerjow a nadeńdźe so dźesać kilometrow wuchodnje Choćebuza a južnje něhdyšeje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer, přichodneho Choćebuskeho wuchodneho jězora.

Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo *Gólnikojska śišyna* („Waidmannsruh“).

Susodne wjeski su Šlichow na sewjeru, Kórjeń na juhu a Rogeńc na zapadźe.

## Stawizny
Prěnje wěste naspomnjenje jako *Dorff Haso* pochadźa z lěta 1536. Hižo 1283 bě so *Hasowe Schiekel* naspomniło, njeje pak wěste, zo so woprawdźe jedna wo Hažow. Po statistice Arnošta Muki měješe Hažow we 1880tych lětach cyłkownje 357 wobydlerjow, z nich 355 Serbow a jenož dwaj Němcaj. Pawoł Wirth přepytowaše narěč Hažowskich Serbow hromadźe z profesorom Maxom Vasmerom. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 16,8 %.

Hač do lěta 2004 bě Hažow samostatna gmejna.

Sowjetske wojerske pohrjebnišćo při Hažowskim sportnišću steji jako kulturny pomnik pod pomnikoškitom.

## Nóžki


## Wotkazy

* Webstrona wo Hažowje
Wjelike Dobrynje

**Wjelike Dobrynje** ( *Groß Döbbern*) su wjes w braniborskej Delnjej Łužicy a wot lěta 2004 gmejnski dźěl Kopańc. Maja něhdźe 500 wobydlerjow a nadeńdu so na juhozapadźe gmejnskeho teritorija, něhdźe sydom kilometrow wuchodnje Drjowka a sewjernje Wjelčanskeje brunicoweje jamy.

Do gmejnskeho dźěla słuša sydlišćo Wišnjowa gora *(Kirschberg)*.

Susodne wjeski su Małe Dobrynje na sewjerowuchodźe, Radušc na juhozapadźe a Huraz na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Cyrkej naspomni so prěni raz w lěće 1346 jako *Magna Dobryn*, wjes sama hakle 1450. Wot 1740 słušeše do susodneje wosady Małe Dobrynje. Po statistice Arnošta Muki mějachu Wjelike Dobrynje we 1880tych lětach cyłkownje 526 wobydlerjow, z nich 518 Serbow a jenož wósom Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2,8 %.

Hač do lěta 2004 běchu Wjelike Dobrynje samostatna gmejna.

1785 natwarjena a w lěće 1818 pod wjerchom Pücklerom přetwarjena fara kaž tež stara šula, wjesna cyrkej ze 16. lětstotka a jedna bydlenska chěža steja jako kulturne pomniki pod pomnikoškitom.

## Nóžki


## Wotkazy

* Webstrona gmejnskeho dźěla