Chrósćicy

**Chrósćicy** ( *Crostwitz*) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž leži w serbskich Horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města Kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe” a ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž wjace hač połojca we wsy samej bydli.

Wjace hač 90&nbsp;% ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko-katolskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji, zo su Chrósćicy srjedźišćo serbskeje Hornjeje Łužicy.

Přez Chrósćicy běži rěčka Satkula.

## Stawizny

Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako *Crostiz* naspomni, bě pak hižo do toho wobsydlena, kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w Hornjej Łužicy.

W aprylu 1945, w druhich kónčinach běše Druha swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-jednotkami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.

## Geografija
### Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjeski Hórki, Chrósćicy, Kopšin, Kozarcy, Nuknica a Prawoćicy.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena w Chrósćicach: Trjebjeń, Kunčowa hora, Zejičanske polo, Lěsk, Za hunami, Zatkula, Wroblec skałka, Čorna, Slěborna hórka, Kšibjeńca, W haju, W suchim, Kopače, Pjechec dubičk, Na štukach, Fulkec hórka, Gronsec hórka, Syporšća, Jězor, Kozarcy, Šołćic chójny, Stara cyhelnica, Matkec hat, Pola korčmarjec wowčernje.

## Kubłanje
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Chróšćan kołć". Tuta pěstowarnja w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče.

Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” z 71 šulerjemi w šulskim lěće 2022/23 je w nošerstwje Chróšćanskeje gmejny. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě.

W lěće 2002 zakónči so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.

## Kultura a wobhladanja hódne

Chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny Serbow w Hornjej Łužicy. Při kromach pućow pokazaja křiže, modlerske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz.
Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći.
Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije:
wotchadnička maturantow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal Łužica, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.

1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chróšćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharjow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.

Na Chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.

**Dalše atrakcije:**
* serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
* dujerska kapała Horjany
* Serbski folklorny ansambl Wudwor
* stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
* Cyrkej swjateju japoštołow Symana a Judy Tadeja
* tykowany dom w Chrósćicach
* swjećatko w Prawoćicach
* postawa swj. Marije w prózdnjeńcy

:*Hlej tež: [[Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach]]*

## Wobydlerstwo

Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Chrósćicy we 1880tych lětach 538 wobydlerjow, z nich 523 Serbow (97&nbsp;%) a 15 Němcow. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 73,9&nbsp;%, zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.

W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 563 wobydlerjemi 540 katolskich (95,9&nbsp;%) a 23 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 93,4&nbsp;% wobydlerjow Chróšćanskeje gmejny katolskeje a 1,9&nbsp;% ewangelskeje konfesije. Z tym běchu Chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w Budyskim wokrjesu. Po censusu 2022 běchu 90&nbsp;% Chróšćanow katolscy a 2,3&nbsp;% ewangelscy.

### Gmejnske dźěle

## Politika
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).

### Gmejnska rada
Chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu jědnaće čłonow, mjez nimi jenička žona. Komunalne wólby zašłych lět mějachu slědowace wuslědki:

Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo a radźićelka:

* **Swobodni wolerjo gmejny Chrósćicy**: Jan Wjesela, Katharina Jurkowa, Benedikt Wjenk, Christian Zahrodnik, Uwe Macka
* **CDU**: Roman Nuk, Beno Hojer, Tadej Cyž, Mario Beuttenmüller
* **Chrósćicy doprědka**: Dawid Wróbl
* **Zhromadnje wudźeržliwje pohibować**: Jurij Bulank

### Wjesnjanosta
Čestnohamtski wjesnjanosta Chrósćic je Marko Kliman (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 ze 87,2&nbsp;% hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Maćija Brycki wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 46,8&nbsp;%. Při komunalnych wólbach 2022 bu z&nbsp;92,3&nbsp;% w zastojnstwje wobkrućeny (wobdźělenje: 52,9&nbsp;%).

## Wobchad
Přez Chrósćicy wjedźe statna dróha S 101 (Biskopicy–Rakecy), kotraž je sewjernje wsy jako „serbski highway“ znata. Z wuchoda přińdźe S 98 (Njeswačidło–Chrósćicy), kotraž so tule skónči. Wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z Pančicami, Njebjelčicami a Haslowom.

Při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow 186 (do Kamjenca a Ralbic), 195 (do Worklec, Róžanta, Hórkow) a 196 (do Njebjelčic, Róžanta, Sernjan).

## Wobrazarnja

Chrósćicy Pomnik.JPG|Pomnik padnjenym pólskim wojakam
463 Crostwitz P1040017 (2).jpg|Chróšćanska fara
Chrósćicy – serbska šula.jpg|Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka“
Kirche Crostwitz AB 2011 04.JPG|W cyrkwi swj. Symana a Judy
Crostwitz Kirche.jpg|Cyrkej swj. Symana a Judy


## Wosobiny
### Tule so narodźili
* Donat Józef Ćěsla (1614–90) – duchowny, spisaćel
* Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala (1669–1743) – duchowny a nabožinski prócowar
* Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771) – biskop
* Mikławš Jakub Fulk (1754–1829) – duchowny, katolski rozswětler a nabožinski prócowar
* Jurij Kislink (1788–1869) – pastyr, twarc časnikow a sykawow
* Jakub Pjech (1797–1870) – farar a kulturny prócowar
* Jakub Kral (1828–1911) – wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
* Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik a spisowaćel w młodych lětach
* Jakub Skala (1851–1925) – duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
* Jurij Winger (1872–1918) – farar, spisowaćel a přełožowar
* Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–33) – ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik
* Pawoł Völkel (1931–97) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
* Měrćin Völkel (1934–2007) – kulturny wědomostnik, publicist

### We wsy skutkowali
* Jan Michał Haška (1778–1854) – farar a nabožinski spisowaćel; 1802–24 kapłan a 1824–34 farar w Chrósćicach
* Michał Kokla (1840–1922) – burski kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; bydleše w Chrósćicach a organizowaše tamniše towarstwowe žiwjenje
* Pětr Hila (1860–1932) – wučer a kantor; wot 1880 w Chrósćicach, přez 40 lět dirigent spěwarskeho towarstwa *Jednota*
* Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1894–1908 kapłan w Chrósćicach
* Marja Kubašec (1890–1976) – spisowaćelka; wot 1911 do 1925 wučerka w Chrósćicach
* Jurij Wuješ (1905–1968) – wučer, redaktor, basnik, dramaturg; wot 1926 do 1929 w Chrósćicach

## Žórła


## Wotkazy

* Towarstwo ''Domizna z.t.'' Chrósćicy
*