open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pětš Šurman

**Pětš Šurman** ( *Peter Schurmann*; * 1961 w Choćebuzu) je serbski stawiznar, kotryž so hłownje zaběra z kulturnymi a socialnymi stawiznami Serbow w Delnjej Łužicy kaž tež z mjeńšinowej politiku w NDR.

## Žiwjenje
Šurman studowaše wot 1982 do 1987 stawizny na Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Po tym skutkowaše jako wědomostny sobudźěłaćer w Instituće za serbski ludospyt w Budyšinje. Po jeho přetworjenju na Serbski institut přeńdźe do swojeho ródneho města Choćebuz do noweje wotnožki za delnjoserbske slědźenja.

Lěta 1997 promowowaše Šurman na Swobodnej uniwersiće Berlin wo serbskim narodnym hibanju po Druhej swětowej wójnje. Wot 1998 do 2011 dźeržeše čitanja wo serbskich stawiznach na Lipšćanskej uniwersiće a wuwučowaše na Dźěłanišću za serbske kubłanske wuwiwanje w Choćebuzu. Wot 2015 do 2018 přewza zhromadnje z Ines Kellerowej nawod kulturowědomostneho wotrjada Serbskeho instituta.

Wot 1990 dźěła Pětš Šurman sobu na Serbskej bibliografiji, wosebje w stawizniskim wobłuku. Wot 2017 je redaktor historiskeho dźěla Lětopisa. Šurman je čłon předsydstwa serbskeho wědomostneho towarstwa Maćicy Serbskeje a předsyda jeje delnjoserbskeje wotnožki Maśicy Serbskeje. Wón bě nimo toho župan a je čłon předsydstwa Domowinskeje župy Delnja Łužica. Dale je čłon Delnjołužiskeje towaršnosće za stawizny a krajowědu a redaktor jeje časopisa *Niederlausitzer Studien* kaž tež w redakciji wot Serbskeho muzeja Choćebuz wudateho rjada *Serbske drogotki*. W swojim ródnym měsće angažuje so nimo toho we wot měšćanskeho zarjada a Domowiny spěchowanej dźěłowej skupinje Serbske pomniki města Choćebuz.

Pětš Šurman bydli w Choćebuzu, je ženjeny a ma tři dźěći.

## Wubrane spisy
* 
* 
* 
* z Martinu Nowakojc: 
* z Katju Atanasov, Katharinu Herrmann, Alfredom Rogganom: 
* 
* z Katju Atanasov, Alfredom Rogganom: 

## Wotkazy
* Wosobinska strona na webstronach Serbskeho instituta
* Spisy (němsce) resp. serbsce w Serbskej bibliografiji
*
Wusoki Bukow

**Wusoki Bukow** ( *Hohenbucko*) je braniborska gmejna we wokrjesu Łobjo-Halštrow. Wona přisłuša wot 1992 Sliwinskemu hamtej ze sydłom w Sliwinje.

## Geografija
Gmejna leži při třiróžku wokrjesow Łobjo-Halštrow, Teltow-Fleming a Dubja-Błóta, we wuběžkach delnjeho Fleminga. Wjes wobdawaja lěsy Rochowskeje hole. 

## Rozrjadowanje gmejny
Gmejnskej dźělej stej Wusoki Bukow a Proßmarke.

## Stawizny

Wjes je so w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa prěni raz jako *Hoenbockaw* pisomnje naspomniła.
1419 mjenuje so wona jako *Buckow bei Schlieben*. Mjeno je serbsko-němska zestajenka z *Hohen-*, dokelž na hórce leži a *-bucko* ze serbskeho *buk*.

Wusoki Bukow a Proßmarke słušeštej wot 1816 do wokrjesa Schweinitz w pruskej Prowincy Sakska a wot 1952 do Herzbergskeho wokrjesa w NDRskim wobwodźe Choćebuz. Wot 1993 ležitej wsy w braniborskim wokrjesu Łobjo-Halštrow.

Dnja 31. decembra 2001 je so z gmejnow Wusoki Bukow a Proßmarke wutworiła nowa gmejna Wusoki Bukow.

## Wuwiće wobydlerstwa


staw teritorija we wotpowědnym lěće; staw wobydlerstwa: 31. decembra (wot 1991), wot 2011 na zakładźe censusa 2011, wot 2022 na zakładźe censusa 2022

## Wosebitostki

W lisćinje twarskich pomnikow steja tři škitane pomniki:
* wjesna cyrkej, kamjentny twar z błudźenkow (13. lětstotk)
* sakski póštowy stołp wot 1750, póštowej dróze z Lipska do Frankobroda a z Damneje do Góstkowa wjedźeštej přez Bukow
* cyrkej w Proßmarku Kirche

## Wobchad
Wusoki Bukow leži při zwjazkowej dróze 87 mjez Herzbergom a Łukowom kaž tež při krajnej dróze L 70 mjez Damnej a Dobrjoługom-Góstkowom.

Zastanišćo *Hohenbucko-Lebusa* ležeše při železniskej čarje Falkenberg–Bezkow, kotraž bu 1995 zawrjena.

## Wosobiny
* Ursula Fesca (1900–1975), keramikarka, narodźiła so we Wusokim Bukowje
* Edwin Zimmermann (1948–2024), politikar (SPD), chodźeše we Wusokim Bukowje do šule

## Nóžki


## Wotkazaj

* Strony gmejny na webstronje Sliwinskeho hamta
Měrćin Kaltšmit

**Měrćin Kaltšmit** ( *Martin Kaltschmidt*; * 22. decembra 1925 w Brězynce, † 22. decembra 2019) bě serbski wučer a awtor wučbnicow.

Kaltšmit wopytowaše wot 1932 do 1940 ludowu šulu. Jako wojak přińdźe 1944 w Francoskej do ameriskeje wójnskeje jatby, z kotrejež so 1947 wróći. Wot 1948 wopytowaše Serbski wučerski wustaw w Radworju, potom wučerješe w Psowjach, Komorowje a w Rakecach. W 1950tych lětach bě jako tołmačer a přełožowar ze sobudźěłaćerjom NDRskeho pósłanstwa w Běłohrodźe. Wot 1956 hač do dočasneho wuměnka 1984 bě z wučerjom na Centralnej serbskej rěčnej šuli w Minakale.

Wón bě sobuawtor někotrych wučbnicow serbšćiny za dorosćenych; nimo toho přełoži za Ludowe nakładnistwo Domowina někotre knihi ze serbochorwatšćiny.

Wón bě wot 1953 ženjeny z Hańžu, rodźenej Žurec z Njebjelčic (1925–2009) a měješe z njej tři dźěsći.

## Přełožki
* Mira Buljan: *Jelenica Nazymnička.* LND 1968.
* Ela Peroci: *Jank pućuje do kraja bajkow.* LND 1968.
* Branko Ćopić: *Dźiwjuch a rys Samotar.* LND 1968.

## Žórła
* Helmut Kaltšmit: *Leksikon awtorow serbskich knihow.* LND 1979, str. 47
* Sieghard Kozel: *Měrćin Kaltšmit dźensa 85 lět.* W: Serbskich Nowinach, 22. decembra 2010, str. 2.
Seminarska hasa

**Seminarska hasa** je nutřkoměšćanska hasa w Budyšinje, kotraž wjedźe wot Lawskich hrjebjow na sewjeru k Tzschirnerowej na juhu. Skoro 500 metrow dołha hasa je pomjenowana po něhdyšim Krajnostawskim wučerskim seminarje při Schillerowych zelenišćach, w kotrymž je dźensa Powołanskošulski centrum Budyskeho wokrjesa zaměstnjeny.

Dźensniše wobtwarjenje pochadźa zwjetša z druheje połojcy 19. lětstotka abo ze zažnych 1900tych lět. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło je so hakle kónc 1960tych lět twariło.

Cyłkownje steji 12 domow při Seminarskej pod pomnikoškitom, mjez nimi skoro wšitke bydlenske domy sewjerneho wotrězka mjez Lawskimi hrjebjemi a Hošic hasu kaž tež wila čo. 25 napřećo dźiwadłu. Najstarši twar pak je bydlenski dom čo. 19, kotryž je so wokoło lěta 1800 twarił. Na južnym wotrězku steja twarjenja něhdyšeho seminara kaž tež Schilleroweho gymnazija pod škitom.

## Wobrazy

Budyšin Seminarska 7+9.jpg|Bydlenskej domaj čo. 7 a 9 na sewjernym wotrězku
BZ-Seminarstr13.jpg|Dom při róžku Hošic hasy
Seminarstraße 25 Bautzen.JPG|Wila čo. 25
(20241011) Bautzen 28.jpg|Zadnja strona dźiwadła při Seminarskej
Schillergymnasium Schilleranlagen 2 Bautzen 1.JPG|Hłowne twarjenje Schilleroweho gymnazija při Seminarskej


## Wotkaz
Kaltšmit

**Kaltšmit** je mjeno slědowaceju wosobow:

* Helmut Kaltšmit – serbski redaktor a lektor (* 1932)
* Měrćin Kaltšmit – serbski wučer a awtor wučbnicow (1925–2019)
1498

## Podawki
* Prěnje naspomnjenje wjeski Holca pola Huski
* 20. meje: Portugalski wotkrywar Vasco da Gama dojědźe k indiskemu pobrjohej a přistanje w Kalikuće.
* 5. awgusta: Na kupje Hispaniola załoži Bartolomeo Kolumbus, młódši bratr Krystofa Kolumbusa, město *La Nueva Isabela*, pozdźiše Santo Domingo a prěnje europske město w Americe.

### Wuměłstwo
* Albrecht Dürer moluje swój *Sebjepotret*.
* Leonardo da Vinci dokónči w Milanje swoju *Poslednju wječer*.


Selbstporträt, by Albrecht Dürer, from Prado in Google Earth.jpg|Dürer, *Sebjeportret*
Last Supper by Leonardo da Vinci.jpg|da Vinci, *Poslednja wječer*


## Narodniny
* 19. decembra: Andreas Osiander – němski teologa († 1552)

## Wumrěće
* 7. apryla: Korla VIII. – kral Francoskeje (* 1470)

## Wotkaz
Patoržica

**Patoržica** dnja 24. decembra je předwječor hodowneho swjedźenja, na kotrymž so po křesćanskej tradiciji swjeći narodźenje Jězusa Chrystusa. Wječor wotměwa so w krajach srjedźneje Europy wobradźenje pod hodownym štomom. Nóc wot 24. na 25. decembra rěka *swjata nóc* a swjeći so z kemšemi.

W prawosławnej cyrkwi słuži 24. decembra (po julianiskej protyce) hišće do dohodowneho póstneho časa, tak zo je wobradźenje hakle na 25. 

W Němskej njeje patoržica – porno Čěskej, Pólskej a druhim krajam – žadyn oficielny swjaty dźeń, popołdnju a wječor pak po krajnych zakonjach jako „ćichi dźeń“ płaći.

## Etymologija
Hornjoserbske zapřijeće „patoržica“ pochadźa ze staroserbskeho korjenja **torh-* wot starosłowjanskeho **tъrg-* („wiki“, přirunaj *torhošćo*) a předzłóžki *pa-*, kotraž woznamjenjenja negaciju. Jedna so potajkim wo dźeń (resp. popołdnjo), na kotrymž so njewikuje, dokelž su wiki a wobchody zawrjene.

## Nóžki


## Wotkaz
Tony Blair

**Anthony „Tony“ Charles Lynton Blair** (* 6. meje 1953 w Edinburghu) je něhdyši britiski politikar a prawiznik, kiž bě wot 2. meje 1997 hač do 27. junija 2007 premierminister Zjednoćeneho kralestwa. Z tym skónčichu so 18 lět konserwatiwnych knježerstwow.

Wón je čłon britiskeje *Dźěłaćerskeje strony* (Labour Party) a bě wot 21. julija 1994 hač do 27. junija 2007 tež jeje předsyda.

W lěće 1983 bu Tony Blair prěni raz do delnjeje komory britiskeho parlamenta wuzwoleny a móžeše swój wólbny wokrjes *Sedgefield* tež 1987, 1992, 1997, 2001 a 2005 zakitować. Do wothłosowanja wo wustupje Zjednoćeneho kralestwa z Europskeje unije w lěće 2016 *(Brexit)* podpěraše poziciju, w zhromadźenstwje wostać.

Blair je woženjeny a ma štyri dźěći.

## Wotkaz
Hana Rězakec

**Hana Rězakec** ( *Anna Katharina Resak*; * 24. nowembra 1872 w Bělšecach, † 18. januara 1951 w Budyšinje) bě serbska kontoristka w redakciji Katolskeho Posoła.

Wona narodźi so jako dźowka žiwnosćerja w Bělšecach a bě młódša sotra Filipa a Jana Rězakec. Po tym zo pomhaše najprjedy w domjacym ratarstwje, dźěłaše wona wot 1913 jako kontoristka w Donnerhakec ćišćerni pola Jurja Delenka, kiž bě zdobom redaktor Posoła wot 1910 do 1914.

Hana Rězakec podpěrowaše swojeho bratra Filipa při zestajenju Němsko-serbskeho słownika. W Donnerhakec ćišćerni staraše so hłownje wo administraciju a rozšěrjenje Katolskeho Posoła a dopisowaše tež sama do njeho. Kritisce serbske knihi čitaše a je posudźowaše, čehoždla jej prajachu „kritiska Hana“.

## Žórło
Hana

**Hana** je žónske předmjeno, kotrež so předewšěm w słowjanskich rěčach wužiwa, ale tež – z hinašim woznamom – w arabšćinje, japanšćinje a korejšćinje. 

W europskich rěčach je „Hana“ hebrejskeho pochada a słuša k bibliskim mjenam, kotrež su rozšěrjene po cyłym křesćanskim rumje. Jedna so wo wariantu hebrejskeho mjena חַנָּה *Channa* resp. *ẖannāh.* Tute je wotwodźene wot korjenja חנן *ẖnn* „so smilić/smilować“.

Po cyrkwinskej tradiciji bě Hana Jězusowa wowka, štož pak w Bibliji naspomnjene njeje.

## Rozšěrjenje
W někotrych słowjanskich krajach je *Hana* mjez najwoblubowanišimi žónskimi mjenami, tak bě w Słowjenskej w lěće 2023 na druhim městnje a w Bosniskej a Hercegowinje na pjatym. W Čěskej bě mjeno wot 1940tych do 1980tych lět stajnje mjez dźesać najhusćišimi.

## Nošerki mjena
* Hana Delanowa (1913–1947) – serbska ludowa spěwarka a antifašistka
* Hana Lawcyna (1881–1964) – serbska šwalča, ludowa basnjerka
* Hana Rězakec (1872–1951) – serbska kontoristka a awtorka
* Hana Tilichowa (1912–1997) – serbska ludowa wuměłča
* Hana Wićazowa (1915–1995) – serbska ludowa pěsnjerka a spěwarka
* Hanamarja Šěrcec („Židowka Hana“; 1918–1943) – serbski wopor nacionalsocializma

## Nóžki
Folketing

**Folketing** („ludowa zhromadźizna“) je parlament Danskeje.

Wot lěta 1953 wobsteji z jeničkeje komory ze 179 zapósłancami. Z tutych so stajnje dwejo w tamnymaj krajomaj kralestwa wola: na Färöjach a w Grönlandskej. Do 1953 běše Folketing jedna z dweju komorow Danskeho sejma, mjeztym zo bě *Landsting* prěnja komora.

Jako pjaty stat na zemi po Nowoseelandskej, Awstralskej, Finskej a Norwegskej bě Danska z Islandskej w lěće 1915 wólbne prawo za žony do swojeje wustawy přewzała a je při wólbach 1918 prěni raz přesadźiła.

Sydło parlamenta je hród Christiansborg w Kopenhagenje.

Wólbokmany je kóždy danski staćan nad 18 lětami; wólby přewjeduja so kóžde štyri lěta.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony danskeho parlamenta
Hóznica

**Hóznica** ( *Petershain*) je wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot 1995 do gmejny Kwětanecy při jězoru. Leži w Hornjej Łužicy 154&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma wokoło 350 wobydlerjow.

Hromadźe z něhdyšim wjesnym dźělom Hóršowom słuša wjes do serbskeho sydlenskeho ruma.

## Geografija
Hóznica leži něhdźe sydom kilometrow sewjerozapadnje něhdyšeho wokrjesneho města Niskeje na wuchodnej kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty a pjeć kilometrow sewjernje Kwětanečanskeho jězora.

Wokolne wsy su do Niskeje słušace Kózło na sewjerowuchodźe kaž tež Jězor z Wuhelcom na juhowuchodźe, Kwětanečanskej gmejnskej dźělej Sprjojcy a Hóršow na juhozapadźe, Mikow a Nowa Wjes na zapadźe kaž tež Chrjebja na sewjerozapadźe.

Na sewjerozapadnej kromje wsy ležitej wulkej hataj: Chrjebjanski a Delni.

## Stawizny

Po formje sydlišća je Hóznica lěsny łanowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho *Lorencz de Petirshain* pochadźa z lěta 1387. Ležownostne knjejstwo měješe ryćerkubło we wsy. Serbske wjesne mjeno je so hižo 1684 w Radworskich cyrkwinskich knihach jako *z Hóznicze* naspomniło, něhdźe lětstotk pozdźišo napisa Christian Knauthe w lěće 1767 mjeno *Hosniza*. Mjeno pochadźa ze staroserbskeho słowa *Gvozďnica* z korjenja *gozď, gvozď* ‘lěs’, přirunaj delnjoserbsce *gózd* ‘suchi lěs’ a poćahowaše so najskerje prěnjotnje na rěčku.

Wokoło lěta 1500 naspomni so filialna cyrkej Chołma w Hóznicy, kotraž běše wot 1843 wosadna cyrkej.

W lěće 1539 dóńdźe w Hóznicy k burskemu zběžkej, po kotrymž wotprawichu jednoho bura.

Hač do lěta 1995 bě Hóznica samostatna gmejna, wot 1950 z wjesnym dźělom Hóršowom.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Hóznica – ležaca na wuchodnej kromje serbskorěčneje kónčiny – 1884/85 cyłkownje 596 wobydlerjow, z kotrychž běchu 358 Serbow (60&nbsp;%). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 11,8 %. Tamniši Serbja rěčachu wuchodnu holansku narěč hornjoserbšćiny.

## Wobchad
W Hóznicy je zastanišćo železniskeje čary Wojerecy–Zhorjelc. Linija RB&nbsp;64 zwjazuje wjes kóždej dwě hodźinje z woběmaj městomaj.

## Literatura
* Johannes Mörbe: *Orts-Chronik von Petershain im Rothenburger Kreise.* Gocksch & Hentschel, Rothenburg O./L. 1844 (digitalizat)

## Wotkazaj

* Hóznica na webstronach gmejny Kwětanecy 

## Žórła
Chris Rea

**Christopher „Chris“ Anton Rea** (* 4. měrca 1951 w Middlesbrough, Jendźelska; † 22. decembra 2025) bě britiski rockowy a bluesowy spěwar, komponist, pianist a gitarist. Wón bě znaty za swój dybawy-škropawy hłós a swoju bottleneck-techniku na gitarje. Jako hóstny hudźbnik je na mnohich albumach druhich wuměłcow słyšeć, tak na přikład pola Billa Wymana, Johna Mayalla, Eltona Johna abo Paula Rodgersa.

Rea wozjewi 26 studijowych albumow a předa wjace hač 30 milionow zynkonošakow (staw: 2023). Jeho najznaćiše spěwy su *Fool (If You Think It’s Over)* (1978), *I Can Hear Your Heartbeat* (1983), *Josephine* (1985), *On the Beach* (1986), *Let’s Dance* (1987), *Driving Home for Christmas* (1986), *Road to Hell (Part 2)* (1989), *Auberge* (1991), *Looking for the Summer* (1991) a *Julia* (1993).

## Nóžki


## Wotkazaj
* Chris Rea – oficielne webstrony
*
Čertowa klětka

**Čertowa klětka** () je 467 metrow wysoka hora we Łužiskich horach Budyskeho wokrjesa. Wona słuša do prěnjeho (sewjerneho) hórskeho rjećaza a leži mjez Worjołcom (434 m) a Małym Pichowom (455 m). Pod horu ležitej wjesce Zdźar a Wostašecy, wuchodnje Čertoweje klětki wjedźe wokrjesna dróha z Wjelećina do Hornjeje Hórki přez hórski přesmyk při hajnkowni *(Jägerhauspass)*.

Kaž na mnohich łužiskich horach namakaja so tež na Čertowej klětce napadne skały z granodiorita, kotrež dopominaja po swojej formje na klětku w cyrkwi. Hora zarjaduje so z tym do rynka z čertom zwjazanych městnosćow we łužiskich horach (tak tež *Čertowa myjnica* a *Čertowa stopa* při Hromadniku).

## Wotkaz
Kamjentna Wólšinka

**Kamjentna Wólšinka** ( *Steinölsa*) je wjes w Zhorjelskim wokrjesu na wuchodźe Sakskeje, kotraž słuša wot 1995 do gmejny Kwětanecy při jězoru. Leži w Hornjej Łužicy 170&nbsp;metrow nad mórskej hładźinu a ma wokoło 150 wobydlerjow.

## Geografija
Wjeska leži něhdźe dźewjeć kilometrow zapadnje něhdyšeho wokrjesneho města Niskeje na wuchodnej kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty a sewjernje Wysokeje Dubrawy (307&nbsp;m). Wona je do wšěch směrow wobdata wot lěsa; na sewjeru Kamjentneje Wólšinki rozpřestrěwa so Mikowska hola. Južnje poprawneje wsy leži sydlišćo *[[Dubrawa (Kwětanecy)|Dubrawa]]*. Mjez wjesku a tři kilometry zdalenym Kwětanečanskim spjatym jězorom leži 222 metrow wysoka *Gmejnska hora*.

Wokolne wsy su Mikow na sewjeru, Hóršow na sewjerowuchodźe, Sprjojcy na wuchodźe, Chołm na juhowuchodźe, Radšow w gmejnje Wysoka Dubrawa na juhu, Hornje Brusy a Wukrančicy na juhozapadźe kaž tež Lipinki a Dołha Boršć na sewjerozapadźe.

## Stawizny
Po formje sydlišća je Kamjentna Wólšinka nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako *Stein Öllß* pochadźa z Budyskich aktow lěta 1528, z tym so wjes wo tójšto pozdźišo naspomni hač wokolne sydlišća. Ležownostne knjejstwo měješe ryćerkubło we wsy.

Wjesne mjeno poćahuje so na *[[wólša|wólše]]*, při čimž je němske mjeno wotwodźenka ze serbskeho. Zo by so rozeznawała wot bliskeje Wólšiny (dźensa *Dołha Boršć-wuchod*), dósta wjeska přidawk *Kamjentna*, kotryž so na połoženje pod Wysokej Dubrawu poćahuje.

Po Wienskim kongresu 1815 přińdźe wjes k Pruskemu kralestwu a přisłušeše nětko Rózborskemu wokrjesej. Hač do lěta 1847 bě Kamjentna Wólšinka zafarowana do Hbjelska a wot toho časa do wo wjele blišeho Chołma.

Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom přeněmčichu wjesne mjeno z ideologiskich přičin na *Steinerlen*. W lěće 1948 dósta wjes swoje poprawne mjeno wróćo.

Do 1973 bě Kamjentna Wólšinka samostatna gmejna w Nišćanskim wokrjesu a bu potom do Sprjojc zagmejnowana.

### Wobydlerstwo a rěč
Po statistice Arnošta Muki měješe Kamjentna Wólšinka 1884/85 cyłkownje 188 wobydlerjow, z kotrychž běchu 100 Serbow (53&nbsp;%). Wjeska ležeše tehdy na wuchodnej kromje serbskorěčneho teritorija; susodne Sprjojcy běchu hižo přeněmčene. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 1,8&nbsp;%, to rěka pjeć dorosćenych serbskorěčnych wobydlerjow. Tamniši Serbja rěčachu wuchodnu holansku narěč hornjoserbšćiny.

## Wobchad
Kamjentna Wólšinka leži při statnej dróze S&nbsp;109 (Budyšin–Niska). Busowa linija 31 zwjazuje wjes wodnjo hodźinsce z Niskej, Wósporkom a Lubijom.

## Literatura
* *Von der Muskauer Heide zum Rotstein. Heimatbuch des Niederschlesischen Oberlausitzkreises.* Lusatia Verlag, Bautzen 2006, str. 291

## Wotkazaj

* Kamjentna Wólšinka na webstronach gmejny Kwětanecy 

## Žórła
Quitzdorf

**Quitzdorf** je pomjenowanje

* něhdyšeje wsy pola Niskeje w Zhorjelskim wokrjesu, hlej Kwětanecy (wjes)
* gmejny w Zhorjelskim wokrjesu, pomjenowaneje po tutej wsy, hlej Kwětanecy při jězoru
* rěčneje zawěry w tutej gmejny, hlej Rěčna zawěra Kwětanecy
Usedom

**Usedom** ( **Uznam**) je kupa w Pomorskim zaliwje Baltiskeho morja, kotraž słuša zwjetša k Mecklenburgsko-Předpomorskej, mjeztym zo je wuchodny kónc dźěl Zapadopomorskeho wojewódstwa w Pólskej. Po Rujanach je Usedom druha najwjetša kupa Němskeje. Něhdźe połojca wobydlerstwa bydli w najwjetšim měsće Świnoujście. Najwjetšej sydlišći w němskim dźělu stej Heringsdorf na wuchodźe a Zinnowitz na zapadźe.

Kupa je wobmjezowana wot dweju promjenjow Wódry: Peene na zapadźe a Świna na wuchodźe. Na juhu kupy leži Šćećinski zaliw.

Usedom je pomjenowany po městačku ze samsnym mjenom, kotrež je so prěni raz w lěće 1124/25 jako *Uznoimia civitas* naspomniło. Mjeno *uznojm* abo *uznam* je słowjanskeho pochada a woznamjenjenja prawdźepodobnje telko kaž „wuliw“.

Wot druheje połojcy 19.&nbsp;lětstotka je Usedom woblubowany dowolowy cil, wosebje dla swojich dołhich pěskowych přibrjohow. 


StrandDüne.JPG|Ahlbeck z přibrjohom a nawěwom
Bansin, Häuserzeile an der Strandpromenade.jpg|Promenada w Bansinje
Usedom (Stadt), die Kirche St.Marien, Bild 3.jpg|Cyrkej swj. Marije w městačku Usedom
Gnitz usedom.jpg|Krajina na połkupje Gnitz


## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielna strona turistiskeho zwjazka Usedom
Santiago

**Santiago** („swjaty Jakub“) je:
* muske předmjeno, hlej Santiago (předmjeno)
* (11335) Santiago, asteroid
* Kanton Santiago (Ekwador), kanton w prowincy Morona Santiago w Ekwadorje
* Kanton Santiago, kanton w departemenće Potosí, Boliwiska
* Santiago (prowinca), prowinca w Dominikanskej republice
* Santiago Rodríguez, prowinca w Dominikanskej republice

**Santiago** je mjeno slědowacych

*městnow:*

– w Argentinskej:
* Santiago del Estero
* Prowinca Santiago del Estero

– w Boliwiskej:
* Santiago K, w departemenće Potosí
* Santiago de Chuvica, w departemenće Potosí
* Santiago (Raqaypampa), w departemenće Cochabamba

– w Brazilskej:
* Santiago (Rio Grande do Sul), město w regionje Rio Grande do Sul

– w Chilskej:
* Santiago de Chile, stolica Chilskeje
* Prowinca Santiago, region wokoło Santiago de Chile
* Santiago (gmejna), gmejna w prowincy Santiago

– w Dominikanskej republice:
* Santiago de los Caballeros, město w Dominikanskej republice

– w Ekwadorje:
* Santiago (Bolívar), městnosć w kantonje San Miguel de Bolívar prowincy Bolívar
* Santiago (Tiwintza), hłowne město kantona Tiwintza prowincy Morona Santiago
* Santiago de Guayaquil, město w Ekwadorje
* Santiago de Méndez, městačko w prowincy Morona Santiago

– na Filipinach:
* Santiago (Agusan del Norte), gmejna na Filipinach
* Santiago (Filipiny), město na Filipinach
* Santiago (Ilocos Sur), gmejna na Filipinach

– w Kolumbiskej:
* Santiago de Cali, město w Kolumbiskej
* Santiago (Norte de Santander), gmejna w Kolumbiskej
* Santiago (Putumayo), gmejna w Kolumbiskej

– w Kubje:
* Santiago de Cuba, město w Kubje

– w Mexiku:
* Santiago (Aguascalientes), sydlišćo w Mexiku
* Santiago (Baja California Sur), sydlišćo w Mexiku
* Santiago (Nuevo León), sydlišćo w Mexiku
* Santiago (Puebla), sydlišćo w Mexiku
* Santiago (Veracruz), sydlišćo w Mexiku
* Santiago (Zacatecas), sydlišćo w Mexiku
* Santiago de Querétaro, město w Mexiku
* Santiago Tuxtla, město w Mexiku

– w Panamje:
* Santiago de Veraguas, město w Panamje

– w Paraguayju:
* Santiago (Paraguay), město w Paraguayju

– w Portugalskej:
* Santiago (Alcácer do Sal)
* Santiago (Armamar)
* Santiago (Sesimbra)
* Santiago (Torres Novas)
* Santiago de Besteiros
* Santiago de Cassurrães
* Santiago do Cacém
* Santiago do Escoural
* Santiago da Guarda
* Santiago de Litém
* Santiago de Montalegre
* Santiago de Piães
* Santiago da Riba-Ul
* Santiago da Ribeira de Alhariz
* Santiago (Seia)
* Santiago de Subarrifana
* Santiago (Tavira)
* Santiago dos Velhos
* Santiago (Lisabon)

– w Španiskej:
* Santiago de Compostela, stolica Galiciskeje, putniske město
* Santiago (Comarca), gmejna Galiciskeje
* Santiago del Teide, gmejna na Tenerifje

– we Venezueli:
* Santiago de León de Caracas, oficielne mjeno venezuelskeje stolicy

– w Zjednoćenych statach:
* Santiago (Iowa), město w Iowje

*kupow:*
* Santiago (Kap Verde), hłowna kupa Kapverdiskich kupow
* *Santiago*, alternatiwne mjeno za kupu San Salvador (Galapagos)
* Santiago, stare španiske mjeno za Jamaiku

*rěkow:*
* Río Santiago, přitok Amazonasa
* Río Grande de Santiago, delni běh Río Lerma w Mexiku
Nuuk

**Nuuk** (dansce tež **Godthåb**) je stolica a najwjetše město Grönlandskeje – awtonomneje kónčiny kralestwa Danskeje. Z něhdźe 20.000 wobydlerjemi bydli tam wjace hač třećina cyłeho wobydlerstwa Grönlandskeje.

## Połoženje a mjeno
Město leži w juhozapadnym dźělu Grönlandskeje při zapadnym kóncu wulkeho fjorda *Nuup Kangerlua* při Davisowym morju a nadeńdźe so potajkim něhdźe 240 kilometrow južnje polarneho kruha.

Mjeno *Nuuk* woznamjenja w grönlandšćinje „nós“ abo „kap“ a poćahuje so na formu połkupy, na kotrejž město leži. Za čas danskeho kolonialneho knjejstwa nošeše město mjeno *Godthåb* (dansce „Dobra nadźija“).

## Stawizny
Město je so jako danske kolonialne zepěranišćo w lěće 1728 załožiło. Dansko-norwegski misionar Hans Egede natwari tam koloniju *Godthaab* na ležownosći prjedawšeho sydlišća Inuitow. Egede bě poprawom do Grönlandskeje přijěł, zo by zbytki nordiskich wobydlerjow namakał, město toho pak trjechi na domoródnu inuitsku ludnosć.

Přez lětstotki wuwiwaše so Nuuk wot wikowanišća k politiskemu a administratiwnemu srjedźišću Grönlandskeje. Z wutwarom samozarjadnistwa kupy sta so město tež ze sydłom grönlandskeho parlamenta a knježerstwa.

## Geografija a klima
Nuuk leži na jednym z najwjetšich fjordowych systemow Arktisy. Wokolina je charakterizowana wot wysokich horow, morja a lodu. Klima je subpolarno-maritimna: Zymy su dołhe a zymne, lěća krótke a chłódne.

## Ludnosć a towaršnosć
Nuuk njeje jenož centrum zarjadnistwa, ale tež kultury, kubłanja a hospodarstwa Grönlandskeje. Nimo wobydlerjow grönlandskeho pochada bydla tu tež ludźo z Danskeje a druhich krajow, štož čini město kulturnje mnohostronske.

## Hospodarstwo a infrastruktura
Hospodarstwo w Nuuku je bóle mnohostronske hač w mnohich druhich městnach Grönlandskeje. Wažne branše su zjawne zarjadnistwo, rybarstwo a posłužby. Łójenje rybow, wosebje krabow a hojenskich butow, hraje wulku rólu za lokalne hospodarstwo.

Wot 1979 maja w Nuuku lětanišćo, kotrež je so pak dołhi čas jenož za regionalne zwiski wužiwało. Po wutwarje w lěće 2024 móža lětanišćo nětko za direktne lěty do Europy a Sewjerneje Ameriki wužiwać, štož sčini město lěpje docpějomne.

## Kultura a zajimawostki
W Nuuku nadeńdu so wšelake kulturne srjedźišća:

* Grönlandski narodny muzej a archiw *(Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfialu)*, kotryž pokazuje archeologiske a historiske eksponaty.
* Wuměłstwowy muzej *(Nuummi Eqqumiitsulianik Saqqummerssitivik)* wobsteji wot 2005 a hospoduje na něhdźe 600 m wjacore sta mólbow, fotografijow, rysowankow kaž tež wulku zběrku tradicionelnych figurow.
* Kulturny centrum *Katuaq* je moderny dom za hudźbu, dźiwadło a zarjadowanja.
* Kalaaliaraq-wiki, hdźež poskićeja čerstwe žiwidła a tradicionalne produkty.

## Wotkaz
Manfred Laduš

**Manfred Laduš** (* 26. septembra 1941 w Hermanecach) je serbski žurnalist, publicist a kulturny stawiznar. 

Wón wotrosće w serbsko-němskej swójbje jako syn małoburowki a z Wochoz pochadźaceho Gusty Laduša, do 1937 přistajeneho w serbskej ćišćerni. Serbsku šulu ženje njewopytowaše a maturowaše 1964 při ludowej wysokej šuli w Budyšinje. W Lipsku studowaše žurnalizm a dźěłaše potom přez lětdźesatki jako redaktor pola Noweje doby a Serbskich Nowin. W lěće 2006 poda so na wuměnk, pisaše pak hišće wjacore lěta dale jako swobodny sobudźěłaćer.

W lěće 2015 spožči so jemu Myto Ćišinskeho za swój žiwjenski skutk jako wuběrny znajer serbsko-němskich kulturnych stawiznow.

## Spisy
* *Domowina sto lět. 1912–2012.* LND, Budyšin 2012.

## Nóžki
1651

**1651** bě normalne lěto z 365 dnjemi. 

## Podawki
* W Jendźelskej běži wobydlerska wójna dale.
* 1. januara: W Scone krónuja Korlu II. za krala Šotiskeje.
* 22. februara: Pětrowe powodźenje – mócny wichorowy přiliw – zapušći wulke dźěle friziskeho pobrjoha a Němskeho zaliwa při Sewjernym morju; tysacy zemrěja a wjele sydlišćow so zhubi.

## Narodniny
* Měrćin Bjarnat Just z Friedenfelsa – Budyski tachant, serbski spisaćel a wudawaćel († 1721)
* 13. awgusta: Balthasar Permoser – sochar († 1732)

## Wumrěće
* 

## Wotkaz
Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo

**Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo** ( *Dioecesis Dresdensis-Misnensis*), do 1979 *Mišnjanske biskopstwo*, je biskopstwo romsko-katolskeje cyrkwje ze sydłom w Drježdźanach. Dieceza je so w lěće 1921 znowa wutworiła. Jeho katedrala je pod kurwjerchom Bjedrichom Awgustom II. wot 1739 do 1751 natwarjena Dwórska cyrkej Trinitatis w Drježdźanach, konkatedrala je tachantska cyrkej swj. Pětra w Budyšinje. Patron biskopstwa je Swjaty Beno z Mišna. Dalšej patronaj staj swj. Donatus z Arezza a swj. Afra z Augsburga.

Na teritoriju Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa bydli wjetšina katolskich Serbow.

## Teritorij
Biskopstwo rozpřestrěwa so nimale přez cyły teritorij Sakskeje, nimo něhdy pruskich dźělow Hornjeje Łužicy a juhowuchodneho dźěla něhdyšeje pruskeje Prowincy Sakskeje. Nimo toho słušeja do biskopstwa dźěle Durinskeje, a to teritorije slědowacych něhdyšich durinskich statow:
* wójwodstwo Sakska-Starohródska
* wjerchowstwo Reuß młódša linija (wokoło Gery)
* wjerchowstwo Reuß starša linija (Greiz).

## Rozrjadowanje
Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo podsteji Berlinskemu a rozrjaduje so wot 1. januara 2026 do tutych pjeć dekanatow:
* Budyšin
* Kamjenica
* Drježdźany
* Gera-Pławno-Šwikawa
* Lipsk

Do 2026 wobstejachu dekanaty Gera, Pławno a Šwikawa kaž tež Mišno, kotryž bu zjednoćeny z Drježdźanskim dekanatom.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Diakon

**Diakon** (starogrjeksce διάκονος. diákonos „słužownik, pomocnik, posoł“) je duchowne zastojnstwo cyrkwje. Jeho nadawki njewobmjezuja so jenož na diakoniju, ale wopřija tež tamne duchowne zastojnstwa cyrkwje, kaž wozjewjenje (μαρτυρία „swědčenje“) a Božu mšu (liturgija, λειτουργία „wosadna słužba“). Diakonojo běchu něhdy prěnjotnje pomocnicy japoštołow, kiž pěstowachu zhromadne zamóženje a kiž starachu so wo słužbu při blidźe.

Zastojnstwo diakona znaje wjetšina wulkich cyrkwjow na swěće. W romsko-katolskej cyrkwi twori swjećizna na diakona, prěni schodźenk swjećenskeho sakramenta (druhi schodźenk je měšniski, třeći zastojnstwo biskopa). Zarjadowanje do zhromadnosće duchownych, klerusa, stawa so přez sakramentalnu swjećiznu, kotraž so přez wot biskopa z próstwu wo dar Ducha Swjateho a wo dar w zastojnstwje trěbnych darow hnady, kaž tež napołoženje rukow biskopa na hłowu k wuswjećenemu wukonja.

## Stawizny zastojnstwa
Prěnje sydom diakonow naspomnja so w Nowym zakonju w japoštołskich skutkach (Apg 6,1 – 7 EU). Prěnjotnje běchu wot Jězusa Chrystusa wuzwoleni japoštoljo nadawk k rozšěrjenju wučby a pódla toho zastaranje chudych wosobinsce wukonjeli, dyrbjachu pak zwěsćić, zo běchu z woběmaj zdobom přežadani. K swojemu wolóženju a podpěrje dachu tuž wot Jerusalemskeje prawosady sydom muži „z dobrym mjenom a napjelnjenych z duchom a mudrosću“ wolić, kotrychž potom přez modlitwu a napołoženje rukow za swoju słužbu poswjećichu.
Jan Hajnca

**Jan Hajnca** ( *Johann Heinze*; * 13. nowembra 1852 w Njeswačidle, † 31. měrca 1926 we Wjelećinje) bě serbski ludowy basnik.

Po šuli nawukny powołanje młynka w Haslowje a dźěłaše po tym na wšelakich městnach we Łužicy a wokoło Drježdźan a Lipska. Pozbudźowany wot Pětra Młónka a spěchowany wot Jana Arnošta Smolerja wuspyta so w młodych lětach jako ludowy basnik a žněješe z tym připóznaće čitarstwa. Mjez 1876 a 1883 wozjewješe swoje basnje w Serbskich Nowinach a Misionskim Posole, po tym hižo nic. W tutym lěće zasydli so jako klamar w Korzymju při Žitawskej dróze. 1919 poda so na wuměnk a přesydli so k swojej dźowce do Wjelećina. Kulturny stawiznar Ota Wićaz Hajncu a jeho twórba tam wot prěnjeho zeznaće 1922 znowa wotkry a wuda 1925 zběrku jeho basnjow.

Nimo basnjow pisaše tež pěsnje za dźěći, hermankske spěwy, wótčinske pěsnje a kěrluše, mjez druhim swoju hač do dźensnišeho najznaćišu twórbu „Maćernu rěč lubuju“. Wón pisaše pod pseudonymami *Branibor*, *Njeswačidlski*, *Šćipalca* a *Šćipalcec Jan*. Hajnca bu pochowany na Wjelečanskim kěrchowje; jeho row pak je zdawno hižo zrunany.

Jan Hajnca bě wot 1876 hač do 1883 čłon Maćicy Serbskeje.

## Žórło
*