open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamtske hejtmanstwo

**Hamtske hejtmanstwa** běchu wot 19. lětstotka hač do lěta 1938 zarjadniske wobwody delnjeje runiny w kralestwje resp. wot 1918 w swobodnym staće Sakska. Wone buchu po zražce Sakskeje lěta 1815 a z njej zwjazanych stratach sakskeho teritorija załožene a narunachu dotalne hamty, kotrež tež hladajo na swoju teritorialnu strukturu a wulkosć hižo efektiwne njeběchu. Hłowa zarjada bě hamtski hejtman, kiž dóstawaše swoje přikazy bjezposrědnje ze statneho knježerstwa.

Wot 1874 bě Sakska rozrjadowana do 25 hamtskich hejtmanstwow, kotrež podstejachu štyrjom wokrjesnym hejtmanstwam (Budyšin, Drježdźany, Lipsk, Šwikawa). K tomu přińdźechu tři njewotwisne měšćanske wobwody Drježdźany, Kamjenica a Lipsk. W lěće 1900 nasta přez dźělenje Šwikawskeho wokrjesneho hejtmanstwa přidatne w Kamjenicy, 1932 zjednoćištej so wokrjesnej hejtmanstwje Drježdźany a Budyšin. Serbski kraj w sakskim dźělu Hornjeje Łužicy słušeše k hamtskimaj hejtmanstwomaj Budyšin a Kamjenc.

W běhu nacionalsocialistiskeho přetwara zarjadnistwa stachu so z hamtskich hejtmanstwow dnja 1. januara 1939 krajne wokrjesy.

## Zakonje
* *Gesetz, die künftige Einrichtung der Behörden erster Instanz für Rechtspflege und Verwaltung betreffend*, dnja 11. awgusta 1855. W: Gesetz- und Verordnungsblatt für das Königreich Sachsen vom Jahre 1855, str. 144 slsl.
* *Verordnung, die Bildung der Gerichtsbezirke des Landes betreffend*, dnja 2. septembra 1856. W: Gesetz- und Verordnungsblatt für das Königreich Sachsen vom Jahre 1856, str. 243 slsl.
* *Gesetz, die Organisation der Behörden für die innere Verwaltung betreffend*, dnja 21. apryla 1873. W: Gesetz- und Verordnungsblatt für das Königreich Sachsen vom Jahre 1873, str. 275 slsl.
* *Gesetz über die Wahlen zu den Bezirksversammlungen, Bezirksausschüssen, Kreisausschüssen und innerhalb dieser Körperschaften*, dnja 5. julija 1919. W: Gesetz- und Verordnungsblatt für den Freistaat Sachsen vom Jahre 1919, str. 145 slsl.
* *Gesetz zur Änderung der Gemeindeordnung, des Gesetzes über die Organisation der Behörden der inneren Verwaltung und des Gesetzes über die Wahlen zu den Bezirksversammlungen, Bezirksausschüssen, Kreisausschüssen und innerhalb dieser Körperschaften*, dnja 18. měrca 1935. W: Sächsisches Gesetzblatt vom Jahre 1935, str. 35 slsl.
* *Gesetz über die Änderung des Bezirksrechts und des Landesfinanzausgleichsgesetzes sowie über die Aufhebung der Kreisausschüsse*, dnja 13. julija 1937. W: Sächsisches Gesetzblatt vom Jahre 1937, str. 65 slsl.
Žiwjenje za carja

**Žiwjenje za carja** ( Жизнь за царя) je opera Michaila Iwanowiča Glinki w štyrjoch aktach a epilogu. Prapremjera wotmě so w lěće 1836 w Pětrohródskim Bolšojskim dźiwadle. W Sowjetskim zwjazku bě opera tež pod titlom „Iwan Susanin“ znata. 

Sujet opery ma swój zakład w historiskich podawkach lěta 1613 w Ruskej. Hłowna figura je Iwan Susanin, bur ze wsy Domnino.

## Wotkaz
Victor Klemperer

**Victor Klemperer** (* 9. oktobra 1881 w Landsbergu nad Wartu; † 11. februara 1960 w Drježdźanach) bě němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar. Wosebitu znatosć docpě nimo swojeho pojednanja *LTI – Notizbuch eines Philologen* (**L**ingua **T**ertii **I**mperii: rěč Třećeho Reicha) dla swojich wot 1995 pod titulom *Ich will Zeugnis ablegen bis zum letzten (1933–1945)* wudatych dźenikow z časa nacionalsocializma, w kotrychž wopisuje podrobnje swoje wosobinske nazhonjenja jako wustorčeny a přesćěhowany protestant židowskeho pochada. Klemperer płaći jako jedyn z najwažnišich chronistow mjez přežiwjencami holokawsta, nimo toho pak tež jako wuznamny časowy swědk cyłeje doby do a po nacionalsocialistiskim knjejstwje.

Po swojej ćěkańcy z palacych Drježdźan w februarje 1945 nadeńdźeštaj Victor a Eva Klemperer nachwilny schow w domje swojeje něhdyšeje serbskeje hospozy Hańže Šołćic w Pěskecach. Po dalšich etapach w Sakskej a Bayerskej nawróćištaj so w juniju 1945 do Drježdźan.

Při wólbach w oktobrje 1950 zaćahny jako zastupjer Kulturneho zwjazka NDR do Ludoweje komory NDR a bě hač do lěta 1958 z jeje čłonom. Wot 1950 bě tež rjadny čłon Akademije wědomosćow NDR.

## Nóžki


## Wotkazy

* 
* Přehlad wo zawostajenstwje Klemperera na stronach SLUB w Drježdźanach
Měrćin Kerk

**Měrćin Kerk** ( *Martin Strauch*; * 29. januara 1896 w Droždźiju, † 18. oktobra 1965 runje tam) bě serbski pjekarski mišter a kulturny prócowar.

Narodźi so jako syn Droždźijskeho wjesneho pjekarja, nawukny samsne powołanje a přewza w lěće 1923 nanowy wobchod. Měrćin Kerk bě w lěće 1921 sobuzałožer a potom dołholětny dirigent serbskeho spěwarskeho towarstwa *[[Zerja (towarstwo)|Zerja]]* w Hrodźišću. Tam załoži 1923 tež Sokołsku jednotu sobu a bě hač do lěta 1928 jeje starosta. K wšelakim sokołskim spěwam skomponowa hudźbu, tak na přikład na *My smy rańši Sokoljo*. Jako wobchodnik podpěrowaše kulturne a sportowe dźěło w Serbach tež pjenježnje.

Jeho dźowka bě serbska dźiwadźelnica Hanka Mikanowa (1939–2020).

## Žórło

## Nóžki
Kerk

**Kerk** (zněmčene zwjetša *Strauch*) je serbske swójbne mjeno.

Znaći nošerjo tutoho mjena běchu:

* Handrij Kerk (1822–1894) – kubler, sejmski zapósłanc
* Hanka Kerkec, zmandź. Mikanowa (1939–2020) – dźiwadźelnica
* Jan Awgust Kerk (1865–1938) – wučer, spisaćel
* Měrćin Kerk (1896–1965) – pjekarski mišter, kulturny prócowar
Hinc

**Hinc** je muske předmjeno a serbska warianta mjena *[[Heinz]]*.

Znaći nošerjo mjena běchu:

* Hinc Nagel (1929–2007) – wučer, wotrjadnik we wučerskim wustawje a awtor
* Hinc Roj (1927–2019) – wučer a komponist
* Hinc Rychtaŕ (* 1951) – sorabist, rěčespytnik a awtor
* Hinc Šewc (1927–2021) – slawist, sorabist a wysokošulski wučer
Dorothea Šołćina

**Dorothea Šołćina** (rodź. *Pjacec*; * 1953 we Worklecach) je serbska basnica a spisowaćelka, wosebje dźěćaceje literatury, awtorka wěcnych knihow a zběrarka jutrownych jejkow.

Wona wotrosće w Kanecach a studowaše při Lipšćanskej uniwersiće slawistiku. Pozdźišo dźěłaše mjez druhim jako lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina a jako dźiwadłowa dramaturgowka. Wot 1989 je swobodna awtorka, přełožowarka a wudawaćelka.

Dorothea Šołćina je zmandźelena z literarnym wědomostnikom Dietrichom Šołtu a bydli w Budyšinje.

## Twórby (wuběr)
* *Rybkow połne kupadło*, basnje za dźěći, LND 2020.
* *Jank a Majka w njebjesach*, LND 2019.
* *Kupjel połna rybičkow*, LND 2015.
* *Mosćik mjez namaj – čitanka wo lubosći* (wudała). LND 2005.
* *Žadyn happy-end – zběrka lyriki a krótkeje prozy* (wudała). LND 2001.
* *Seklojta šćežka.* Powědki, LND 1999.

Nimo toho su so jeje teksty we wšelakich serbskich a wukrajnych antologijach wozjewili.

## Wotkazaj
* 
* Dorothea Šołćina čita z knihi *Kupjel połna rybičkow* (2020)
Bólašojce

**Bólašojce** ( *Bolschwitz*) su  gmejnski dźěl Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.

## Geografie
Bólašojce leža w Delnjej Łužicy při Łužiskej wuhrodźe. Sewjernje wsy ležitej Wětošowskej gmejnskej dźělej Kósojce a Běłośin. Na wuchodźe so přizamknu Kalawski gmejnski dźěl Wólšyna a wjesce Herpna a Jažyn, kotrejž słušatej runje kaž na juhu mjezowacej gmejnskej dźělej Pšyne a Gółyń k městu Wětošowej. Tohorunja južnje Bólašojc leži Kalawski gmejnski dźěl Wjelchna. Na zapadźe mjezuje wjes z Kalawu samej a jeje gmejnskimi dźělemi Hołtna, Zasłomjeń a Rudnej.

## Stawizny
Přez archeologiske namakanki bu dopokazane, zo bě stejišćo wsy hižo w młodej kamjentnej dobje wobsydlene. Wjes sama nasta po zdaću w běhu němskeho wobsydlenja słowjanskich kónčin jako němske sydlišćo w formje slepeje hasy. Prěnje pisomne naspomnjenje pochadźa z lěta 1432. Wjesne mjeno je wotwodźene wot serbskeho wosoboweho mjena *Boleš*, skrótšenki Bólesława. W Lubnjowskej přisažniskej (sudniskej) knize mjenuje so wjeska w lěće 1520 *Bolßewycz*.

K wobsedźerjam ryćerkubła słušachu we 18. lětstotku hrabje ze Stutterheima, kotrymž słušeštej Hogrozna a Bólašojce. Wot 1800 do 1842 bě Heinrich Ludwig Graf zu Lynar  wobsedźer wjeski a po nim Jacques Alfred hrabja z Pourtalès.

Cyrkwinsce słušachu Bólašojce do Kalawy.

Wjesny dźěl Wólšyna nasta 1848 jako wudwór a wužiwaše so jako kubło. Zarjadnisce běchu Bólašojce dźěl Kalawskeho wokrjesa.

Dnja 26. oktobra 2003 so Bólašojce hromadźe ze Změšowom, Kamjenami, Młoźami, Zasłomjenjom a Wjerchownju do Kalawy zagmejnowachu.

### Wuwiće wobydlerstwa

## Nóžki


## Wotkazy

* Předstajenje gmejnskeho dźěla Bolschwitz na webstronach Kalawy, wotwołane dnja 11. awgusta 2009.
* Přinošk we wusyłanju RBB "Landschleicher" dnja 13. decembra 2009
Bukow (Kalawa)

**Bukow** ( *Buckow*) je gmejnski dźěl města Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.

## Geografija
Buckow liegt w Delnjej Łužicy w přirodnym parku Delnjołužiske wyšiny. Sewjernje wsy leži něhdyša brunicowa jama Bzež-zapad, za kotruž bu něhdyša wjes Bzež wotbagrowana. Na sewjerowuchodźe leža Młoźe a na juhowuchodźe přizamknje so same město Kalawa. Južnje Bukowa nadeńdźe so Zarěc. Na zapadźe mjezuje wjes ze Śerpšowom a Jazorami.

## Stawizny

Wjesne mjeno je wotwodźene wot serbskeho štomoweho mjena *[[buk]]*. Bukow słušeše do stawoweho knjejstwa Lubnjow pod hrabjemi Lynar.

Zarjadnisce přisłušeše wjes Kalawskemu wokrjesej. Dnja 31. decembra 2001 bu Bukow zhromadnje z Chańcom, Kšupowom, Jazorami a Synjeńcami zagmejnowane do města Kalawy.

### Wuwiće wobydlerstwa

## Kultura

* Bukowska wjesna cyrkej nasta w 14. lětstotku a dósta po zdaću 1671 cyrkwinu wěžu na zapadnym boku. Wot 1898 do 1904 bu přetwarjena a dósta w tutym zwisku tež nowogotiske nutřkowne wuhotowanje.
* Pokutny křiž z Třicećilětneje wójny steji při róžku Wjesna/Zarecański puć před něhdyšim hosćencom.

## Infrastruktura
Zapadnje Bukowa běži zwjazkowa awtodróha 13.

## Nóžki


## Wotkazy

* Předstajenje gmejnskeho dźěla na webstronach Kalawy, wotwołane dnja 11. awgusta 2009.
Percy Jackson

**Percy Jackson** (originalny titul: *Percy Jackson & the Olympians*) je fantasyjowa serija US-ameriskeho awtora Rick Riordan, kotraž wobsteji z pjeć knihow. Knižna serija jedna z najwjetšeho dźěla we wuchodźe USA a bazuje na grjekskej mytologiji. Prěnja originalna kniha wozjewješe so 2005 a poslednja 2009. Gabriele Haefs přełoži knihi do němčiny, zo bychu so w nakładnistwje Carlsen wozjewić móhli. Knižna serija bu do 37 rěčow přełožena.

## Žórła
https://riordan.fandom.com/wiki/Percy_Jackson_and_the_Olympians
Rick Riordan

**Rick Riordan** (z połnym mjenom **Richard Russell Riordan Jr.**; * 5. junija 1964 w San Antonio, Texas) je US-ameriski spisowaćel, kotryž je wosebje za swoju knižnu seriju kołowokoło Percyja Jacksona znaty.

## Žórła
https://riordan.fandom.com/wiki/Rick_Riordan
Zdeněk Miler

**Zdeněk Miler** (* 21. februara 1921 w Kladnje, Čěskosłowakska; † 30. nowembra 2011 w Novej Vsy pod Pleší pola Dobříša) bě čěski rysowar a tworićel rysowanych filmow. Jeho najznaćiša figura je *Knoćik* (Krtek), wo kotrymž jedna wokoło 50 jeho cyłkownje 70 filmow.

Miler studowaše wot 1936 na Statnej šuli grafiki w Praze-Smíchovje a po tym wot 1939 do 1942 fotografiju na Praskej wuměłskopřemysłowej šuli. Wot 1942 dźěłaše w trikfilmowym studiju firmy Baťa w Zlínje. Po kóncu Druheje swětoweje wójny skutkowaše jako awtor, rysowar a režiser w firmje *Bratři v triku* a sta so pozdźišo z jeje direktorom. Wot 1957 rysowaše filmy wo knoćiku. Nimo toho ilustrowaše 40 dźěćacych knihow.

Zdeněk Miler bu na Wyšehradskim kěrchowje w Praze pochowany.

## Wotkazy

* 
*
Zdeněk

**Zdeněk** je jedne z najčasćišich čěskich muskich předmjenow, mjez druhim slědowacych wosobinow:

* Zdeněk Boháč (1933–2001) – čěski stawiznar a přećel Serbow
* Zdeněk Hajný (* 1942) – čěski moler
* Zdeněk Hřib (* 1981) – čěski politikar Piratow, wyši měšćanosta Prahi
* Zdeněk Jirásek (* 1957) – čěski stawiznar, politikar
* Zdeněk Miler (1921–2011) – čěski rysowar a režiser trikfilmow

Jedna so wo čěsku wariantu mjena Sidonius. Žónska forma je Zdena abo Zdeňka.
Hanuš Knjez

**Hanuš Knjez** ( *Johann Georg Knees*, pseudonym *K. z Doła*; * 22. februara 1863 w Budyšinje, † 14. januara 1887 runje tam) bě serbski wučer, spisaćel a litograf.

Narodźi so jako jeničke dźěćo tepjerja mašinow a wopytowaše wot 1877 do 1884 Krajnostawski wučerski seminar w měsće, při čimž dyrbješe wukubłanje 1882/83 dla chorosće přetorhnyć. Wot 1884 hač do swojeje zaheje smjerće na chorosć płucow w starobje jenož 23 lět bě wučer w nowozałoženej šuli w Myšecach. Wón bu na Tuchorskim kěrchowje pochowany.

Knjez wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju. Wot 1881 do 1884 bě starši literarneho wotdźěla w lěće 1877 załoženeho seminarskeho towarstwa Swoboda. W tutym času podawaše młodym Serbam pomocne hodźiny w serbšćinje. Do *[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]* a do Łužicy dopisowaše nastawki pedagogiskeho razu a mjeńše powučace přinoški. Jako litograf portretowaše mjez druhim Jana Arnošta Smolerja a rysowaše stary Maćičny dom při Lawskich hrjebjach.

Wón bě wot 1884 z čłonom Maćicy Serbskeje.

## Spisy
* *"Swoboda", towarstwo Serbow Krajnostawskeho ewangelskeho seminara w Budyšinje.* Almanach k wopomnjeću dźesateje hłowneje schadźowanki serbskeje studowaceje młodosće, Budyšin 1884, str. 59–70.

## Literatura
* Michał Hórnik: *Nekrolog.* W: ČMS 40 (1887), str. 82–84 (digitalizat).
* Adolf Žemr: *Nekrolog.* We Łužicy čo. 6 (1887), str. 18

## Žórło
Hanuš

**Hanuš** je čěske a serbske předmjeno, wotwodźene wot Jana, kaž tež swójbne mjeno.

## Nošerjo mjena
### Jako předmjeno
* Hanuš Bonn (1913–1941) – čěski basnik, literarny kritikar a přełožowar
* Hanuš Burger (1909–1990) – režiser, dramaturg a awtor
* Hanuš Ettl (1931–1997) – čěski botanikar a algologa
* Hanuš Fantl (1917–1942) – čěski basnik
* Hanuš Knjez (1863–1887) – serbski wučer, spisaćel, litograf
* Hanuš Schwaiger (1854–1912) – čěski moler, grafikar a pedagoga

### Jako swójbne mjeno
* Erwin Hanuš (* 1935) – serbski rěčespytnik, wučer, docent, rozhłosowy redaktor, awtor a přełožowar
* Feliks Hanuš – fiktiwna figura romanoweje trilogije Jurja Brězana
* Ignác Jan Hanuš (1812–1869) – čěski slawist a filozof
* Jan Hanuš (1915–2004) – čěski komponist
* Šćěpan Hanuš – serbski grafikar
Młoźe

**Młoźe** ( *Mlode*) su gmejnski dźěl města Kalawy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica.

## Geografija
Młoźe leža w Delnjej Łužicy w přirodnym parku Delnjołužiske wyšiny. Sewjernje wsy leži Wótšowc, gmejnski dźěl Lubnjowa. Na wuchodźe přizamknje so Zasłomjeń z wjesnym dźělom Kałkojce. Južnje Młoźow leži město Kalawa same, juhozapadnje sćěhuje Bukow. Na zapadźe mjezuje wjes z Batowkom. Přez wjesku ćeče rěčka Kleptna.

K Młoźam słuša wjesny dźěl Rochusowy Doł *(Rochusthal)*.

## Stawizny
Wjesne mjeno bu wotwodźene wot serbskeho słowa *młode*. Wjes mjenowaše so w zašłosći tež *Mloda* abo *Mlodo*.

Młoźe słušachu Kalawskej hrodowskej kapałce, kotraž je w lěće 1560 knjezej Otto von Zabeltitz předa. K slědowacym wobsedźerjam słušeštej mjez druhim swójbje Schlieben a von Barnheim. 1693 naspomnichu so Młoźe jako pusta wjes. Wot lěta 1764 běchu pak znowa wobydlene a dóstachu 1768 do wobsydstwa Lynarec hrabinstwa, při kotrymž wosta hač do lěta 1945. Zarjadnisce bě wjes dźěl Kalawskeho wokrjesa. Hakle 1951 přizamknychu so Młoźe na milinowu syć. Z twarom wulkeje wowčernje w Młoźach natwarichu tež dźesać rynkowych domow a bydlenski blok.

Dnja 1. januara 1926 so Młoźe do Bzeža zagmejnowachu. Po tym zo so Bzež za brunicowu jamu wotbagrowa, bu 1. januara 1969 z dotalnymaj gmejnskimaj dźělomaj Młoźe a Rochusowy doł zagmejnowany do Wótšowca. Dnja 1. junija 1987 so Młoźe z Wótšowskeje gmejny wurjadowachu a stachu so ze samostatnej gmejnu z Rochusowym Dołom. Dnja 26. oktobra 2003 přińdźechu hromadźe ze Změšowom, Kamjenami, Bólašojcami, Zasłomjenjom a Wjerchownju ke Kalawje.

### Wuwiće wobydlerstwa

## Infrastruktura
Sewjerozapadnje wsy leži něhdyša brunicowa jama Bzež-zapad. Zapadnje Młoźow běži zwjazkowa awtodróha 13.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Předstajenje gmejnskeho dźěla na webstronach Kalawy, wotwołane dnja 11. awgusta 2009.
Gustaw Mertin

**Gustaw Mertin** ( *Gustav Mertin*; * 23. februara 1901 w Delnim Wujězdźe, † 9. apryla 1984 runje tam) bě serbski hórniski dźěłaćer, politikar, wjesnjanosta a čłon Sakskeho krajneho sejma.

Hromadźe z bratrom Maksom bě Gustaw Mertin 1924 sobuzałožer Wujězdźanskeje Sokołskeje jednoty. 1928 kandidowaše w nadawku Zwjazka narodnych mjeńšin w Němskej za mócnarstwowy sejm. Jako hórnik bu w lěće 1933 za SPD do gmejnskeje rady Delnjeho Wujězda woleny a w aprylu po zakazu strony přez nacionalsocialistow zaso z njeje wuzamknjeny.

Po wuswobodźenju bě wot 2. awgusta 1945 hač do 30. nowembra 1962 Wujězdźanski wjesnjanosta. Wot 1946 do 1950 bě zdobom za SED čłon Sakskeho krajneho sejma kaž tež Wojerowskeho wokrjesneho sejmika. W nadawku frakcije SED předpołoži w februarje 1948 prěni Serbski zakoń krajnemu sejmej a wopodstatni jón z narěču.

Wot lěta 1921 přisłušeše Gustaw Mertin Wujězdźanskemu serbskemu towarstwu Zahrodka kaž tež Domowinje.

## Nóžki
Julian Nyča

**Julian Nyča** ( *Julian Nitzsche*, * 17. nowembra 1988) je serbski slawist, rěčny aktiwist a čłon Rady za serbske naležnosće w Sakskej.

## Žiwjenje
Julian Nyča narodźi so w lěće 1988 w Budyšinje. Wot lěta 2008 studowaše wón w Berlinje slawistiku z wosebitym fokusom na južnosłowjanske rěče a kultury. Wot 2010 je čłon předsydstwa sociokulturneho centra Kamjentny dom (němsce *Steinhaus e.V.*) w Budyšinje. K tomu je komunalnje aktiwny pola Zwjazka 90/Zelenych a bě wot lěta 2015 zastupowacy resp. wot 2016 do 2023 rjadny čłon załožboweje rady Załožby za serbski lud. Wón wěnuje so w prěnim rjedźe rěčnej politice w zwisku z mjeńšinowymi rěčemi w Europje, digitalnemu zapřijeću małych rěčow, ale tež wobkedźbowanju prawicarskoekstremistiskich tendencow. Skutkuje jako awtor a administrator w hornjoserbskej a němskej Wikipediji, zdobom dźěła na wšelakich projektach na polu serbskich medijow.

Wot lěta 2023 je w ramiku rewitalizaciskeho projekta *ZARI – syć za serbsku rěč a regionalnu identitu* w nošerstwje Domowiny zamołwity za rěčne kubłanje.

## Bibliografija
* „Das virtuelle sorbische Siedlungsgebiet wird urbar gemacht: Einige Aspekte der Digitalisierung im sorbischen Kontext“. W: Tschernokoshewa, Elka a dr. (wud.): *Einheit in Verschiedenheit: Kulturelle Diversität und gesellschaftliche Teilhabe von Minderheiten auf dem Prüfstand*. Münster: Waxmann, 2015. ISBN 978-3-8309-8254-8.
* *Serbja a Němcy / Sorben und Deutsche.* W: *Čej' da sy? Einblicke in die sorbische katholische Welt.* Wudał Tadej Šiman, LND, Budyšin 2023, str. 154–157.
* *Čornica abo Nawrót chaosa.* W: *Serbstwo, quo vadis?* Eseje. Wudała Marka Maćijowa, LND, Budyšin 2024, str. 181–190.

## Nóžki


## Wotkazaj
* Bautzner Jugend setzt Zeichen gegen Hass und Hetze – *Neues Deutschland*, 12. decembra 2016.
* Julian Nyča na stronach *[[Rozhlad]]a*
Pětš

**Pětš** je muske předmjeno a delnjoserbska warianta mjena *[[Pětr]]*. Wužiwa so tež jako swójbne mjeno.

## Nošerjo mjena
* Pětš Janaš (1933–2021) – wučer a publicist, Maćicar
* Pětš Šurman (* 1961) – stawiznar, Maćicar

**jako swójbne mjeno**
* Kurt Pětš (1912–1998) – direktor Serbskeho wučerskeho wustawa, ornitologa
Smolerjec kniharnja

**Smolerjec kniharnja** ( *Smolersche Verlagsbuchhandlung*) je wot Ludoweho nakładnistwa Domowina wobhospodarjena nakładnistwowa kniharnja w Budyšinje. Wona bu 4. měrca 1991 wotewrjena a ma swoje sydło wot lěta 2006 kaž LND same w domje na Sukelnskej čo. 27. Mjeno poćahuje so na tradiciju serbskeho knihikupstwa a nakładownistwa pod Janom Arnoštom a Markom Smolerjom.

Nimo swójskich produktow LND su w Smolerjec kniharni tež dalše knihi ze serbskim abo regionalnym wobsahom na předań. Nimo toho wobsahuje kniharnja wobšěrny antikwariat a organizuje mjeńše zarjadowanja, předewšěm čitanja. Wot 1991 do 2006 běše kniharnja wokoło róžka w domje Pchalekowa čo. 20 zaměstnjena.

Nawodnica Smolerjec kniharnje je Annett Šołćic. W lěće 2000 załožene towarstwo *Přećelow Smolerjec kniharnje* jeje dźěławosć podpěruje.

## Wotkaz
* Informacije na webstronach LND
Michał Mič

**Michał Mič** ( *Michael Mietsch*; * 20. septembra 1879 w Dobrošicach, † 11. měrca 1946 w Budyšinje) bě serbski katolski farar a domiznowědnik.

Narodźi so jako syn Dobroščanskeho žiwnosćerja a běše wot 1895 do 1904 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do lěta 1901 němskorěčny Małostronski gymnazij, prjedy hač studowaše wot 1901 do 1904 teologiju. Po nawróće do Łužicy nastupi město jako kapłan w Chrósćicach. W slědowacych lětach běše z kapłanom w Radworju (1906–10), Ralbicach (1910–11) a Njebjelčicach (1911–15). Swoje prěnje farske městno dósta 1915 w Ralbicach a wot 1918 bě z fararjom w Njebjelčanskej wosadźe. 1940 bu – kaž wšitcy serbsko-katolscy fararjo – wot cyrkwinskeje wyšnosće z farskeho městna wupokazany a poda so jako protest na wuměnk. Po kóncu wójny bě 1945/46 znowa farar w Njebjelčicach.

Pokročujo dźěło swojeho předchadnika Jurja Gustava Kubaša přeslědźi stawizny Njebjelčanskeje wosady. Wot lěta 1905 bě čłon Maćicy Serbskeje.

## Literatura
* *Njebjelčicy.* W Krajanje 1925, str. 53–57.
* Jakub Nowak: *Serbscy katolscy duchowni we wuhnanstwje 1940 do 1945.* W Nowej dobje 19, 189 (14. awgusta 1965), Předźenak

## Žórło
Maćijowa wěža

**Maćijowa wěža** ( *Matthiasturm*) je wrotowa wěža z pózdnjeho 15. lětstotka při sewjerowuchodnym boku Budyskeho hrodu. Po Wołomuckim měrje lěta 1479, po kotrymž přińdźe Łužica pod nadknjejstwo madźarskeho krala Maćija Corvinusa, bu Budyski hród mjez 1483 a 1486 w jeho nadawku přez krajneho bohota w pózdnjogotiskim stilu přetwarjeny. Z tutoho časa pochadźa tež po kralu pomjenowana wěža z reliefom.

Přez Maćijowe wrota běše hród ze strony Hrodowskeje hasy přistupny. Nimo wodoweje wěže a murje je Maćijowa wěža jenički dźěl hrodu z teje doby, kotryž je so wobchował. Hač do kónca 18. lětstotka, hdyž so nowe wrota na južnym kóncu hrodowskeje murje twarjachu, bě wěža jenički zjawny přistup do hrodu. Před wrotami běše ćahawy móst přez hrodowske hrjebje.

## Kapałka
Hižo do twara wěže bu w druhim poschodźe Maćijowych wrotow hrodowska kapałka zarjadowana, kotraž je z měšćanskeho boka přez dwě wysokej gotiskej woknje derje spóznajomna. Znutřka ma kapałka přestrjeń wot jenož někotrych kwadratnych metrow a je škitana přez wobornu chódbu wěže. Pod woknomaj steješe něhdy wołtar. Napřećo nadeńdźe so loža. Kapałka bu hižo w lěće 1225 přez Mišnjanskeho biskopa Bruna II. z Porstendorfa poswjećena a měješe swjateho Jurja jako patrona, čehoždla je tež jako Jurjowa kapałka *(Georgenkapelle)* znata. Za čas Třicećilětneje wójny wona w lěće 1639 wupali a so hižo njewobnowi.

## Relief

Při měšćanskim boku wěže je wot lěta 1486 monumentalny, dźewjeć metrow wysoki a štyri metry šěroki pěskowcowy relief krala Maćija Corvinusa mištra Bricciusa Gauskeho připrawjeny. Relief pokazuje krala pod baldachinom a z nohomaj na před nim ležacym lawje, symbolu Čechow. Horjeka stej widźeć čěski a madźarski wopon, nalěwo a naprawo wopony tehdyšich čěskich resp. madźarskich prowincow Chorwatskeje, Dalmaciskeje, Rakuskeje, Šleskeje, Štyrskeje, Morawy kaž tež Delnjeje Łužicy. Po rozprawach bě krajny bohot Georg von Stein trójce do Budy ke kralej pućował, dokelž njeběštej prěnjej naćiskaj kralej dosć podobnej.

Pomnik je so 1925/26 wobnowił. W lěće 1993 so falowacej woponaj wobnowištej. Kopije tutoho Budyskeho originala su w Budapesće, Szegedźe a Králowej Lehoće w Słowakskej.

## Dalše
W přejězdźe wrotow dopomina připrawjeny wopon na Zygmunta Jagiełła, hornjołužiskeho krajneho bohota wot 1504 do 1506 a pozdźišeho krala Pólskeje. Tutón bu 1925 na teritoriju hrodu namakany a je scyła jenički wobchowany monumentalny relief princowskeho wopona Zygmunta.

## Wobrazy

02555-Bautzen-1902-Eingang zum Schloß Ortenburg, Mathias-Denkmal-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|Přejězd w lěće 1902
20080428115DR Bautzen Ortenburg Matthiasturm Schloßkapelle.jpg|W Jurjowej kapałce
Bautzen, Matthiasturm, 005.jpg|Hrodowski bok wěže
Bautzen Matthiasturm Ortenburg 15.jpg|Hród z wěžu ze sewjera
Bautzen, Matthiasturm, 004 (cropped).jpg|Wopon Zygmunta Jagiełła


## Literatura
* Kai Wenzel: *Der spätgotische Neubau der Bautzener Ortenburg.* W: Tomasz Torbus (wud.): *Die Kunst im Markgraftum Oberlausitz während der Jagiellonenherrschaft.* Thorbecke, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7995-8403-6, str. 85–102.

## Nóžki


## Wotkaz
Lisćina kulturnych pomnikow w Delnim Wunjowje

**Lisćina kulturnych pomnikow w Delnim Wunjowje** wobsahuje připóznate kulturne pomniki Budyskeho měšćanskeho dźěla Delni Wunjow, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).

## Legenda
* **mjeno:** pomjenowanje abo družina kulturneho pomnika
* **połoženje:** dróhowe mjeno a, je-li date, domowe čisło kulturneho pomnika. Po tutej adresy so lisćina zakładnje sortěruje. Wotkaz „karta“ wjedźe k wšelakorym kartam w syći a mjenuje koordinaty kulturneho pomnika.
* **datowanje:** podawa lěto dotwarjenja resp. dobu twarjenja. Rjadowanje po lěće je zmóžnjene. 
* **wopisanje:** twarske a stawizniske drobnostki kulturneho pomnika, wosebje kajkosće pomnika.
* **ID:** wot Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit wudate objektowe čisło kulturneho pomnika

## Lisćina kulturnych pomnikow w Delnim Wunjowje

|}

## Wotkazy
* Sakski krajny zarjad za pomnikoškit, lisćina pomnikow w datowej bance DIVIS, wurězk: Kulturdenkmale des Freistaates Sachsen, Landkreis Bautzen, staw: 15. apryla 2014 (dohlad přez awtora w Hornjołužiskej bibliotece wědomosćow w Zhorjelcu)
* Plan města na bautzen.de ze zwobraznjenjom pomnikow pod "Bautzen kompakt"
Třělany

**Třělany** ( *Strehla*) su něhdyša wjes w Hornjej Łužicy, kotraž słuša dźensa k měšćanskemu dźělej Wuchodne předměsto města Budyšina.

## Geografija

Leža na juhowuchodźe města na směr Sokolcu při Čornobóskej a Lubinskej dróze. Na sewjernej kromje sydlišća, paralelnje k Čornobóskej, ćeče rěčka Albrechtowka. Statoki historiskeje wsy steja resp. stejachu zwjetša južnje rěčki, jenož jedyn jenički na sewjernym boku. Na južnej kromje sydlišća běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc.

### Ležownostne mjena
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Wińca (we Wińcach), W hatkach, Pola Hornjeje Kiny, W Hrabkinach, Pod pěskami, Wurodźency, Sekera, Na Čornowskim (= niže wětrnika), Ruki, Zahončk, Pola dubow, Kiwcy (Kiebitzwiese = na horje), Pola Sokolcy, Haje, Pola Pjechec suchej łuki, Pode wsu, Tórfowe jamy, W chójnach, Pěski, Mjecki, Na dołhim, Na tobakowym, Na rołkach, W Hrabiškwinach.

## Stawizny

Prěnje naspomnjenje Třělan jako sydło wěsteho knjeza *Suikerus de Trelen (de Ztraele)* pochadźa z Hornjołužiskeho hraničneho wopisma z lěta 1241. Hižo wokoło lěta 1400 běše wjeska we wobsydstwje Budyskeje rady, na čimž so hač do 19. lětstotka ničo njezměni. Jadro wjeski je kulowc.

Wjesne mjeno pochadźa wot staroserbskeho słowa **strěla* („kłok“, přirunaj *třělić*), kotrež woznamjenja w městnych mjenach najskerje telko kaž „promjo wody, rěčne promjo“.

Ze zawjedźenjom komunalnych strukturow w Sakskej dóstachu Třělany w lěće 1839 gmejnsku zhromadźiznu, kotraž wuzwoli gmejnske předsydstwo. Za gmejnsku radu mějachu Třělany přemało wobydlerjow a dóstachu ju hakle w lěće 1908. W lěće 1893 bu Budyska wodarnja na Třělanskich zahonach natwarjena a Třělanjenjo buchu jako prěni z wodowodom přizamknjeni. Wot 1906 do 1910 nasta bjezposrědnje sewjernje Třělan hoberska Bjedricha Awgustowa kaserna.

Wot 1905 jednaše Třělanska gmejna z rozrosćacym Budyšinom wo zagmejnowanju, kotrež bu 1. oktobra 1913 zakónčene. Po zagmejnowanju twarjachu na Třělanskich zahonach hač do 1930tych lět nowe sydlišćo Damaschkowa dróha drustwa *Gartenstadt* mjez železnicu a Lubinskej kaž tež dale do Sokolčanskeho směra při Lubinskej samej (Priwatny puć). K tomu přińdźechu w 1930tych lětach dalše chěžki podłu Čornobóskeje wuchodnje stareje wsy.

### Wobydlerstwo a rěč
Po Mukowej statistice mějachu Třělany srjedź 1880tych lět cyłkownje 93 wobydlerjow, mjez nimi 78 Serbow (84 %). Dla spěšneho rozrosta susodneho města stupaše tež ličba wobydlerjow w Třělanach. Hač do lěta 1910 bě so wjace hač podwojiła na nětko 221. Přewažnje ewangelscy wobydlerjo přisłušachu Michałskej wosadźe.

## Kulturne pomniki
W starej wsy steja hišće dźěle třoch wot něhdy pjeć Třělanskich burskich statokow pod pomnikoškitom (Čornobóska čo. 3, 6, 10/12). Štwórty statok na Lubinskej čo. 1, kotrehož domske bu w lěće 1867 wot Jana Awgusta Barta twarjene, bu mjez 2010 a 2014 wottorhnjene.

## Wotkaz
* 

## Nóžki
Guillermo Lasso

**Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza** (* 16. nowembra 1955 w Guayaquilu, Ekwador) je ekwadorski politikar a bankownik, kiž bě wot 2021 do 2023 z prezidentom južnoameriskeho kraja. Wón płaći jako konserwatiwny a neoliberalny. Wón je čłon arcykatolskeho zwjazka *[[Opus Dei]]*.

Do swojeho dobyća w aprylu 2021 bě Lasso hižo dwójce za zastojnstwo prezidenta kandidował. Při prezidentowych wólbach 2013 podleži z 22,68 % lěwicarskemu kandidatej Rafael Correa (57,17 %), při wólbach 2017 hakle w druhim wólbnym kole z 48,8 % přećiwo Lenínej Moreno.

## Wotkazaj

* Biografija (španisce)
Entomologija

**Entomologija** (z grjekskeho ἔντομον *éntomon*, insekt/překasanc) je wona hałuza coologije, kotraž so wědomostnje zaběra z insektami, na družiny najbohatšej skupinu zwěrjatow. Insektowědnik so w fachowej rěči *entomolog(owk)a* mjenuje.

Najwuznamniši serbski entomologa bě Michał Rostok (1821–1893).

## Wotkaz
Šćežka Ćišinskeho

**Šćežka Ćišinskeho** je temowa resp. kubłanska šćežka w gmejnje Pančicy-Kukow, kotraž poskića wobšěrne informacije wo žiwjenju serbskeho basnika a duchowneho Jakuba Barta-Ćišinskeho (1856–1909).

Na dźesać stacijach wobjednawaja so stajnje we sebi zawrjene tematiske cyłki. Tute poćahuja so na jednej stronje na žiwjenske wotrězki Ćišinskeho (zažne dźěćatstwo a šulski čas w Kukowje, studijny čas w Praze, skutkowanje jako duchowny we wšelakich wosadach we Łužicy a zwonka njeje, na druhej stronje na jeho wuměłske tworjenje (lyrika, dramatika, proza). Na jednotliwych stacijach su připrawjene taflički, kotrež wjedu z pomocu QR-koda resp. přez URL na internetowu stronu z wotpowědnymi informacijemi. Wěda wo Ćišinskim posrědkuje so za štyri wšelake cilowe skupiny: serbsce za šulerjow zakładnych šulow, za šulerjow wyšich šulow resp. gymnaziastow kaž tež za dorosćenych. Štwórty přistup je wusměrjeny na němskorěčnych wopytowarjow. Informaciske teksty a wuzwolene twórby Ćišinskeho hodźa so stajnje jako awdijo a w tekstowej formje wotwołać. Přidatnje su so historiske fotografije spřistupnili. Poskitk za šulerske skupiny wobsahuje přidatnje hry a aktiwity, kotrež sposrědkowanu, na serbskich šulach zdźěla za wučbu relewantnu wědu z pomocu elementow dožiwjenskeje pedagogiki skrućeja.

## Čara
Šćežka Ćišinskeho je něhdźe 6,5 km dołha a započnje w Kukowje, ródnej wsy basnika. Při twarje, kotryž steji na městnje jeho něhdyšeho ródneho domu, je připrawjena wopomnjenska taflička. Přez staciji w torožu a na dworje klóštra Marijina hwězda wjedźe puć přez Lipjo, hdźež je so 1949 pomnik Ćišinskeho poswjećił. Přez Kanecy wjedźe puć nimo Wotrowskeho hrodźišća do Wotrowa, hdźež je blisko cyrkwje row Ćišinskeho. Wottam wjedźe puć po polach do Pančic, hdźež stej hłowna dróha a šula po serbskim katolskim duchownym pomjenowanej.

## Stawizny
Ideja za Šćežku Ćišinskeho je so 2019 wot Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow při sakskim wubědźowanju „Čiń sobu“ zapodała, hdźež słušeše k dobyćerjam kategorije „Łužica – žiwa dwurěčnosć“. W běhu lěta 2020 wobdźěłachu so hłownje tematiske wobsahi a strona so wuhotowaše. Wot apryla 2021, jako zestajichu so podłu šćežki taflički z QR-kodom, je šćežka zjawnosći přistupna.

## Wotkazy
* Šćežka Ćišinskeho: informaciska strona wo projekće, wotwołana 28. apryla 2021 (serbsce/němsce)
* OutdoorActive: Šćežka Ćišinskeho pola Outdooractive, strona wotwołana 28. apryla 2021
* Sakski fonds „Čiń sobu“: Mytowani sakskeho fondsa „Čiń sobu“ lěta 2019 w kategoriji „Łužica – žiwa dwurěčnosć“, strona wotwołana 28. apryla 2021
Park wjercha Pücklera w Mužakowje

**Park wjercha Pücklera w Mužakowje** (, ) je krajinowy park w Hornjej Łužicy. Ma přestrjeń 830 hektarow, z kotrychž leži jedna třećina w Mužakowje na sakskim brjoze rěki Nysy a zbytk na wuchodnym pólskim brjoze we Wjesce (Łęknica). Wobaj dźělej stej zwjazanej přez wjacore mosty. Jedna so wo najwjetši krajinowy park jendźelskeho stila w srjedźnej Europje.

Wot lěta 2004 słuša w zažnym 19. lětstotku załoženy park do swětoweho herbstwa UNESCO a je jenički tajki zapisk we wuchodnej Sakskej.

## Wotkazaj
* 
* Oficialne webstrony
Pawoł Jenka

**Pawoł Jenka** (; * 11. februara 1907 w Mikowje, † 6. meje 1971 w Budyšinje) bě serbski wučer, hudźbnik a kulturny prócowar.

## Žiwjenje
Wón narodźi so jako syn kobjelerja a wopytowaše wot 1921 do 1928 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1928 do 1936 skutkowaše jako wučer w Nowej Wsy při Sprjewi, Hućinje a Malešecach. 1936 bu z Łužicy wuhnaty a wróći so po skónčenju Druheje swětoweje wójny. 1946/47 běše při Serbskej rěčnej šuli w Chrósće a wot 1947 do 1952 wučer w Barće a nawoda serbskeho wučerskeho dalekubłanja. Wot 1953 do 1963 bě Jenka docent na Serbskim wučerskim wustawje w Małym Wjelkowje a Budyšinje. Wot 1963 hač do swojeje smjerće w lěće 1971 bě načolnik Domu za serbske ludowe wuměłstwo w Budyšinje.

## Skutkowanje
Pawoł Jenka horješe so hižo jako młody wučer za serbski spěw. Wón přewza Lichańske towarstwo Zernička, wutwori w Hućinje dźěćacy chór a spěwaše w Budyskim chórje Lumir jako solist. 1945 załoži w Barće ludowy a dźěćacy chór. Nimo toho dirigowaše chór Serbskeho wučerskeho wustawa a zestaji wjacore serbske spěwniki.

Po wójnje wěnowaše so tež stawizniskim slědźenjam, tak na přikład połoženju roboćanow (*Běda Bartskich roboćanow*, Budyšin 1950) a wuwiću šulstwa w Mužakowskim stawowym knjejstwje a wučerskich seminarow we 18. lětstotku. Jako nawoda Domu za serbske ludowe wuměłstwo wuda rjad *Wuwiće serbskeho ludoweho wuměłstwa 1945–1969* (3 zwjazki, Budyšin 1971–73).

## Žórło
*
Bohuslav Fuchs

**Bohuslav Fuchs** (* 24. nalětnika 1895 w Všechovicach, Morawa, Rakusko-Wuherska; † 18. požnjenca 1972 w Brnje) bě morawski resp. čěskosłowakski architekt, teoretikar architektury, měšćanski planowar, rysowar, a designer meblow.
Fuchs płaći husto jako najwažniši čěskosłowakski architekt moravskeje šule a sobuzałožer moderneje europskeje architektury 20. lětstotka.
## Žiwjenjoběh
Narodźi so jako syn małeho překupca w Všechovicjach (hłowne naměsće), wopytowaše realnym gymnaziju w Holešowje a - po wučbje murjerja studowaše Techniska (twarjenska) fachowa šula w Brnje a bu 1910 na přeprošenje  profesora Jana Kotěru na Prasku akademiju wuměłstwa.
W lěće 1919 promowowaše w Praze. Wot 1945 bě z profesorom měšćanski planowar na Techniskej uniwersiće (VUT) w Brnje
Fuchs zaběraše so wosebje z betonowymi a woclobetonowymi twarami a naćisny twarjenja w Čěskosłowakskej kaž tež we wukraju, na přikład w Francoskej, Šwedskeje, Zjednoćenych statach Ameriki, Italskej. Jedyn z jeho najznaćišich twarjenjow je hotel Avion w Brnje, Pawilon Brno, šula Vesna,
## Wubrane dźěła
*1919: Hórska chata  Masaryka, hóra Šerlich
*1919: Hórska chata  Klostermana, Modrava
*1927: hotel Avion
*1927: Pawilon města Brno
*1930-1931: Šula Vesna
*1930-1931: Masarykův studentsky domov, 
*1932:  Kupjele pod hołym njebjom,Brno-Zábrdovice
*1931-1933: Měšćanska nalutowarna w morawskim měsće Tišnovje
*1935-1936: Kupjele pod hołym njebjom,"Zelená žaba",   kupjele Trenčianské Teplice
*1936: Tesařowy dom 1936
## Žórła

Informacije wo architekće pola archiweb.cz (čěs.)

### Literatura
*Evžen Rossman: *Architekt Bohuslav Fuchs*. Basel, 1930
*Jan Sapák, Adolph Stiller, *Bohuslav Fuchs*. Wien/Salzburg, Müry Salzmann Verlag.2010.ISBN 978-3-9901403-1-4.
*Kubinszky Mihály, *Bohuslav Fuchs*. Berlin,Henschelverlag 1986
*Kudělka Zdeněk, *Bohuslav Fuchs*. Praha, 1966
## Wotkazaj
Marja Krawcec

**Marja Krawcec** (* 1. nowembra 1948 we Worklecach, † 14. apryla 2014 w Smječkecach) bě serbska basnica, přełožowarka a nowinarka.

## Žiwjenje
Marja Krawcec narodźi so 1. nowembra 1948 we Worklecach jako dźowka chěžkarja. W lětach 1965–1969 absolwowaše Serbski wučerski wustaw w Budyšinje. Po tym wuwučowaše hač do lěta 1978 na Serbskej polytechniskej šuli w Ralbicach. W lětach 1978–1981 studowaše při Němskim literarnym instituće w Lipsku. Spěchowana wot Kita Lorenca wozjewi swój basniski debit *Kraj před špihelom*. Po tym zo bě so wona za wjacore lěta do wučerstwa wróćiła, skutkowaše wot 1990 w Domowinje jako regionalna rěčnica a bě zdobom eksterna sobudźěłaćerka Serbskeho rozhłosa. Tu pisaše mnohe scenarije, na přikład za seriju *Rozhłosowa swójba*.

Wona bě tež awtorka wjacorych dźěćacych knihow. Jeje wuspěšnej zběrce basnjow *bosy cez šćernišćo* a *sudźeńca wosrjedź dwora* ličitej k najlěpšim serbskeje lyriki w lětach 1980–1990. W lěće 1993 wozjewi so potom němski přełožk *Ralbitzer Sonntag* (*Ralbičanska njedźela*). W poslednim lětdźesatku swojeho žiwjenja wobhladowaše Krawcec swój basniski skutk jako zakónčeny a koncentrowaše so hłownje na rozhłosowe dźěło. Marja Krawcec zemrě 2014 w starobje 65 lět.

## Bibliografija
### Poezija
* *Kraj před špihelom*. Wubrał a rjadował Kito Lorenc. 1. nakł. Budyšin : Ludowe nakładnistwo Domowina, 1981.
* *Bosy přez šćernišćo*. 1. nakł. Budyšin : LND, 1986. ISBN 9783742000637.
* *Sudźeńca wosrjedź dwora*. 1. nakł. Budyšin : LND, 1992. ISBN 9783742007964.
* *Ralbitzer Sonntag : Gedichte*. Aus dem Obersorbischen interlinear übersetzt von der Autorin; nachgedichtet und mit einem Beiwort versehen von Gisela Kraft. Düsseldorf : Verlag Eremiten-Presse, 1993. ISBN 9783873652811.

### Dźěćaca literatura
* *Knjez Mróz a knjeni Zyma*. Budyšin : LND, 1989. ISBN 3-7420-0461-1.
* *Herr Frost und Frau Winter - Eine Geschichte mit Liedern*. Bautzen, Domowina-Verlag, 1989. ISBN 9783742003829.
* *Wjelika rěpa a druge bajki*. Gornoserbske tekstowe pśedłoženje: Marja Krawcec. Budyšyn : Załožba za serbski lud, [2000]. 1 CD + booklet.

## Literatura
* Walter Koschmal: „Zaćišć doskónčnje doskónčeneho“ / „Ein Eindruck von Letztendlichkeit“ : zum subjektivistischen Minimalismus der Marja Krawcec, in: *Im Wettstreit der Werte : sorbische Sprache, Kultur und Identität auf dem Weg ins 21. Jahrhundert*. Bautzen 2003, str. 199–214. 
* Helena Ulbrechtová: *Lužickosrbská literatura : její vývoj a pozice mezi středoevropskými literaturami*. Praha: Karolinum, 2009. 296 s. (Acta Universitatis Carolinae. Philologica. Monographia, ISSN 0567-8277 ; 154). ISBN 978-80-246-1408-3., str. 259–262.

## Nóžki


## Wotkaz
*
Ulysses

**Ulysses** je modernistiski roman, najsławniša twórba irskeho spisowaćela Jamesa Joycea. Ulysses płaći jako wjeršk literatury modernizma a njedźiwajcy prostosći wobsaha ma w sebi mnóstwo historiskich, filozofskich, literarnych a kulturelnych aluzijow. 

"Ulysses" powěda wo jednym dnju Dublinskeho Žida Leopolda Blooma a je w strukturje druhdy podobny na poem Homera "Odyseja". Chodzenje Blooma po Dublinje a jeho nawrót domoj stej rozumjenej kaž pućowanje a wrót Odyssesa do Ithaki. Roman ma 18 kapitlow, nimale w kóždym z nich Joyce wužiwa abo paroděruje někajki wosebity literarny stil. Na přikład, 11. kapitl je "fuga w prozy", 15. kapitl je činohra, 14. kapitl pokazuje ewoluciju jendźelskeje rěče a literatury atd.
Hermann Knothe

**Hermann Knothe** (* 9. oktobra 1821 w Hirschfelde, † 14. februara 1903 w Drježdźanach) bě wuznamny němski stawiznar Hornjeje Łužicy.
## Žiwjenje
Hermann Knothe narodźi so w fararskej swójbje w Hirschfelde pola Žitawy, jeho nan Karl Friedrich Knothe (1793–1855) bě diakon. Wón wopyta 1832–1840 Žitawski gymnaziju a studowaše po tym na přeće nana do 1843 w Lipsku teologiju. Tu bu subsenior a potom čestny čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po tym bě w Drježdźanach jako domjacy wučer skutkował, doniž so 1855 na Žitawskich gymnaziju powołany. 1851 publikowaše wón swoje prěnje historiske dźěło a to k stawiznam swojeho ródnišća Hirschfelde.

W lěće 1861 bu wón jako profesor na kralowsku wojersku šulu w Drježdźanach powołany. Z tym měješe přistup k wažnym biblioteki a k sakskim statnym archiwje, štož jeho historiskich slědźenjow rozsudne pohonjowaše. Přez lětdźesatki bě Knothe najwažniši awtor Noweho łužiskeho magacina (němsce *[[Neues Lausitzisches Magazin]]*). Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow pomjenowa jeho 1887 čestnym čłonom. Při swojich historiskich dźěła zaběraše so Knothe nimale bjezwuwzaćnje z hornjołužiskich stawiznow wot srjedźowěka hač do lěta 1635 (Praski měr). Ćežišća jeho slědźenja běchu prawniskich a zemjanskich stawiznach. Knothe zemrě 1903 w Drježdźanach.

Za wědomostne studije wo Hornjeje Łužicy spožči Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow wot 2007 Myto Hermanna Knotha (němsce *Hermann-Knothe-Preis*).
## Wuběrkowa bibliografija
* *Geschichte des Fleckens Hirschfelde in der königlich sächsischen Oberlausitz*. Dresden, 1851. 141 str. [reprint: Ostritz, 2003]. Přistupny online
* *Geschichte der Dörfer Rohnau, Rosenthal und Scharre, bei Hirschfelde in der königl. sächsischen Oberlausitz.* Zittau, 1857. 53 str. [reprint: Ostritz, 2003]. Přistupny online
* *Carl Friedrich Kretschmann, der Barde Rhingulph. Ein Beitrag zur Geschichte des Bardenwesens*. Zittau, 1858.
* *Geschichte der Dörfer Burkersdorf und Schlegel in der königlich sächsischen Oberlausitz*. Zittau, 1862. 68 str. [reprint: Ostritz, 2003]. Přistupny online
* *Geschichte des sogenanten Eigenschen Kreises in der Kgl. Sächsischen Lausitz*. Dresden, 1870. Přistupny online
* *Urkundliche Geschichte des [[Klóšter Marijina hwězda|Jungfrauenklosters Marienstern]], Cisterzienserordens, in der Kgl. Sächs. Oberlausitz, von der Zeit seiner Gründung bis Anfang des 16. Jahrhunderts*. Dresden, 1871. 97 str.
* *Geschichte des Oberlausitzer Adels und seiner Güter: vom XIII. bis gegen Ende des XVI. Jahrhunderts*. Leipzig, 1879. viii, 686 str. Přistupny online
* *Urkundenbuch der Städte [[Kamjenc|Kamenz]] und [[Lubij|Löbau]]*. (=Codex diplomaticus Saxoniae regiae 2,7). Leipzig, 1883. xli, 350 str.
## Literatura
* Matthias Herrmann (wud.): *Oberlausitz. Beiträge zur Landesgeschichte. Wissenschaftliches Symposium zum 100. Todestag von Hermann Knothe (= Kamenzer Beiträge 5)*. Görlitz 2004, ISBN 3-932693-94-9, Cyłkowna Knothowa bibliografija str. 202–208.
* Woldemar Lippert: Hermann Knothe und seine Bedeutung für die oberlausitzische Geschichtsforschung. In: *Deutsche Geschichtsblätter.* 4. swj. 1903, str. 150–159. Přistupny online
## Nóžki

## Wotkaz
*
Kendall Jenner

**Kendall Jenner** (poprawom *Kendall Nicole Jenner*; * 3. nowembra 1995, Los Angeles) je US-ameriska filmowa hrajerka, model režiserka a producentka.

## Wobrazy

Dataja:Cannes 2017 15.jpg
Dataja:Kendall hat 2017.jpg


## Eksterne wotkazy

* Kendall Jenner.com
Tramwajka w Šćećinje

**Tramwajka w Šćećinje** je wobchadny zawod z tramwajkami w pólskim přistawnym měsće Šćećin. Šćećinska syć tramwajkow bu swjatočnje wotewrjena 23. awgusta 1879. Spočatnje słušeše Šćećinska tramwajka wozydłownistwu *Stettiner Strassen-Eisenbahn Gesellschaft*. Po 1945 přewza ju wozydłownistwo *Tramwaje i Autobusy Miasta Szczecina*. Dźensniša wobchadna towaršnosć je *Tramwaje Szczecińskie*. Dołhosć systema je 119 kilometrow, na kotrychž jězdźi dwanaće linijow z 201 tramwajkami.

## Lisćina linijow

## Jězdźidła

## Žórła


## Wotkazy

* Webstrony wozydłownistwa Tramwaje Szczecińskie
Praski měr

**Praski měr** steji za:

* Praski měr (1463) wo skónčenju Bayerskeje wójny
* Praski měr (1635) mjez kejžorom a sakskim kurwjerchom w Třicećilětnej wójnje
* Praski měr (1866) mjez Pruskej a Rakuskej wo skónčenju Němskeje wójny
Knježa z Kamjenca

**Knježa z Kamjenca** (prěnjotne *Knježa z Vesty*) běchu osterlandsko-mišnjanski ród, kiž bě kejžor Bjedrich I. Barbarossa w Kamjencu zasadźał, hdźež mějachu swoje sydło w tamnišim hrodźe. Kamjenscy knježa knježachu po załoženju města dale, w lěće 1248 załožichu žónski klóšter cistercienskeho rjada Marijinu Hwězdu. Jich knjejstwo sahaše wot Klóšterskeje wody hač k Połčnicy, tuž wobjimaše 72 serbskich wsow.
 
1318 bu Kamjenc z hrodom wot braniborskeho markhrabje Waldemara woblěhowany, kiž knjezow z Kamjenca nuzowaše, město wudać. Po smjerći Waldemara přińdźe město pod knjejstwo čěskeho krala Jana, štož so w změnje měšćanskeho wopona zaso špihelowaše: wopon knjezow z Kamjenca z čornym worjolacym křidłom bu narunany přez čěskeho lawa. Po zběžku měšćanow přećiwo hrodej Kamjenskich knjezow a jich trabantam w lěće 1409 stupi so kral Wjacław IV. na stronu měšćanow a pochłosta knjezow z tym, zo jich wićestwo de facto wuswoji.

1432 předa Borso III. z Kamjenca tamniši hród. Posledni knjez z Kamjenca zemrě najskerje 1491 jako ryćer w Pruskej.

## Literatura
* Markus Bauer: Stern über dem Kamenzer Land: Bernhard von Kamenz und die Anfänge des Klosters St. Marienstern. *Sächsische Heimatblätter*. 1998, č. 44, str. 127–133.
* Hermann Knothe: Bernhard von Kamenz, der Stifter des Klosters Marienstern. *Archiv für Sächsische Geschichte*. 1866, č. 4, str. 82–114. Přistupny online 
* Hermann Knothe: Geschichte der Herren von Kamenz. *[[Neues Lausitzisches Magazin]]*. 1866, č. 43, str. 81–111. Přistupny online
Pismikowa keklija

**Pismikowa keklija** je hra, podobna znatemu Scrabble, z kotrejž móža hrajerjo na zabawne wašnje swój słowoskład w serbskej rěči přepruwować a rozšěrjeć. Zaměr je, z kreatiwnje wutworjenymi słowami telko dypkow kaž móžno docpěć. Wuwił je hru Robert Maćij.

W juliju 2021 wotměchu so prěnje „swětowe mišterstwa“ w Pismikowej kekliji w Budyskej Sundowner-barje. Z prěnim swětowym mištrom sta so Filip Budar z Budyšina.

## Wotkaz
* Informacije wo hrě na stronach Ludoweho nakładnistwa Domowina
Zalužany

**Zalužany** (; do 1946 — *Tatary*) su wjes w Lwówskej oblasći w Ukrainje. 

## Geografija
Wjes leži pod Karpatami nad Dnjestrom w historiskej Galiciskej něhdźe 15 kilometrow wot města Sambir a 15 kilometrow wot města Nowyj Kalyniw.

## Demografija
Ma něhdźe 386 wobydlerjow.

## Žórła


## Literatura
* Zalużany // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1889. — T. X : Rukszenice — Sochaczew. — S. 227—246.

## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Swobodny społk

**Swobodny społk** z.d. běše wot 2021 do 2024 eksistowace zapisane drustwo, kotrež měješe zaměr, serbsku kulturu, serbske žiwjenje a wuměłstwo přez předań swojich kulturnych, zežiwjenskich a wuměłskich wudźěłkow přisporjeć. Sydło Swobodneho społka je w Drježdźanach, čłonki a čłonojo bydla pak tež w dalšich městach. Swobodny społk meješe hornjo- a delnjoserbsku wotnožku. Drustwo so financowaše přez předań swójskich produktow, kaž tež přinoški sobustawow.    

Swobodny społk skutkowaše w štyrjoch hłownych wobłukach: awdiowizuelny archiw (skawp.org), wšědne žiwjenje (produkty), medij a nakładnistwowy wobłuk. Tak wuda Swobodny społk 2021 wuměłsku protyku, w lěće 2022 buštej dwě nowej protyce zaplanowanej. Swobodny społk podpěrowaše mjez druhim wuměłske projekty. 

Swobodny społk wudawaše online medij *[[Serbski informator]]*.
 
## Wotkaz
* Swobodny społk z.d. – webstrona Swobodneho społka
Serbski informator

**Serbski informator** běše jedyn wot julija 2021 do kónca 2023 eksistowacy medij w hornjo- a delnjoserbskej rěči, při čimž někotre přinoški so tež w němskej a jendźelskej rěči wozjewjeja. 

Serbski informator běše jedyn z wobłukow skutkowanja  zapisaneho drustwa Swobodneho społka.

Přinoški Serbskeho informatora wuchadźachu njeprawidłownje. Sobustawojo Swobodneho społka mějachu swobodny přistup k přinoškam. Redakcija wobsteješe z třoch wosobow.

## Wotkazy

* Serbski informator
* Swobodny społk