open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonina Aleksandrowna Kymytwal

**Antonina Aleksandrowna Kymytwal** (;   *Кымъытваал*; 2. apryla 1938, wjes Muchomornoje, Awtonomny wokrjes Čukčow, Sowjetski zwjazk † 29. oktobra 2015, Abinsk, Region Krasnodar) bě wuznamna čukčiska basnjerka.

Wot lěta 1966 wuknješe w Literarnym instituće w Moskwje, hdźež 1967 maturowaše.

; Twόrby
* *Линлин’ин грэп*, 1960
* *Гыныкы*, 1969
* *Палёмтэлма типъэйн’эн*, 1972
* *Гымнин ы’лгытын’ын*, 1982

## Literatura
* Кымытваль Антонина Александровна // Северная энциклопедия = [Practical Dictionary of Siberia and North] / сост. Е. Р. Акбальян. — [На рус. и англ. яз.]. — М.: Paulsen : Европейские издания, 2004. — С. 483. — 5000 экз. — ISBN 5-98797-001-6.

## Wotkaz
* Магадан и Колыма: Галерея Славы. Кымытваль Антонина Александровна
Čukčišćina

**Čukčišćina** (*ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ* [ɬǝɣˀorawetɬˀɛn jiɬǝjiɬ]) je rěč ze skupiny Paleoaziskich rěčow. Rěči so w Awtonomnym wokrjesu Čukčow a Kamčatkaskim regionje wot něhdźe 5.100 ludźi.

Najbliša přiwuzna rěč je korjakšćina.

## Čukčiski alfabet

; Łaćonski alfabet (1930 – 1937)

; Kyriliski alfabet

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Chukchj//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
* Шарль Венстен, Чукотский язык, чукотская литература (грамматика, тематический словарь, литература)

## Nóžki
Jurij Sergejewič Rytcheu

**Jurij Sergejewič Rytcheu** (; * 8. měrca 1930, wjes Uelen, Awtonomny wokrjes Čukčow, Sowjetski zwjazk; † 14. meje 2008 w Pětrohrodźe) bě wuznamny čukčiski spisowaćel, kiž pisaše w čukčiskej a ruskej rěči.

Rytcheu studowasě wot 1949 w Leningradźe a wozjewi w lěće 1956 swój prěni roman *Čukotskaja saga* (Чукотская сага). 

Wón bě jenički zastupjer literaturow małych ludow Ruskeje, kotryž docpě tež mjezynarodnje wěstu znatosć. Rytcheujowe romany přełožichu so do wjacorych rěčow, mjez druhim tež do němčiny.

; Twόrby
* «Люди нашего берега» (1953)
* «Имя человека» (1955)
* «Чукотская сага» (1956)
* «Прощание с богами» (1961) 
* «Время таяния снегов» (1958—1967)
* «В долине Маленьких Зайчиков» (1962)
* «Нунивак» (1963)
* «Волшебная рукавица» (1963)
* «Айвангу» (1964)
* «Самые красивые корабли» (1967)
* «Повелитель ветров» (1968)
* «Сон в начале тумана» (1970)
* «Иней на пороге» (1971)
* «Метательница гарпуна» (1973)
* «Белые снега» (1975)
* «Конец вечной мерзлоты» (1977)
* «Полярный круг» (1977)
* «Магические числа» (1986)
* «Остров надежды» (1987) 
* «Интерконтинентальный мост» (1989)
* «Унна» (1992)
* «Чукотский анекдот» (2002)
* «Под созвездием печали» (2007)
* «Моржовые зубы» («Дорожный лексикон») (2008)

## Wotkazy
* 
* Juri Rytchëu
* Рытхэу Юрий Сергеевич

## Nóžki
Uelen

**Uelen** ( *Уэлен*;  *Улыӄ* abo *Олыӄ*;  *Увэлен*) je wjes w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow při brjoze Beringoweho přeliwa něhdźe 140 kilometrow wuchodnje Lawrjentija, něhdźe 550 kilometrow sewjerowuchodnje Anadyra a něhdźe 80 kilometrow zapadnje Zjednoćenych statow Ameriki.

Je najwuchodniše sydlišćo w Ruskej a w Eurazije.

## Žórło
Aleksandrowsk-Sachalinskij

**Aleksandrowsk-Sachalinskij** ( *Александровск-Сахалинский*; do 1926 – *Aleksandrowskij Post/ Александровский Пост*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 560  kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1869 załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa.

## Literatura
*  Александровск-Сахалинский// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 17. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Aniwa

**Aniwa** ( *Анива*; do 1905 *Lutoga/Лютога*; do 1946  留多加 *Rūtaka*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 30 kilometrow južnje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1886 załožiło jako wjes Lutoga a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.

## Žórło


## Wotkaz
Kurilsk

**Kurilsk** ( *Курильск*; do 1947  紗那 *Shana*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na Kuriliskej kupje Iturup w Sachalinskej oblasći něhdźe 450 kilometrow wuchodnje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1947 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Njewjelsk

**Njewjelsk** ( *Невельск*; do 1905 ajnsce *Ponto-Kesi*; do 1946  本斗 *Honto*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 70 kilometrow juhozapadnje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło jako ajnska wjes Ponto-Kesi a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Sewjero-Kurilsk

**Sewjero-Kurilsk** ( *Северо-Курильск*; do 1946  柏原 *Kashiwabara*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na Kuriliskej kupje Paramušir něhdźe 1050 kilometrow sewjerowuchodnje Južno-Sachalinska a něhdźe 300 kilometrow južnje Petropawlowska-Kamčatskeho a słuša do Sachalinskeje oblasće.

Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so 18. lětstotku załožiło jako ajnska wjes a ma wot lěta 1946 měšćanske prawa. Do Druheje swětoweje wójny słušeše wone k Japanskej.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Ajnušćina

**Ajnušćina** (*Ainu itak*/ アイヌ イタク) je izolowana rěč ludu Ainu, bydlaceho na japanskej kupje Hokkaido a prjedy tež na Sachalinje a Kurilach. Rěči so wot něhdźe 10 ludźi.

## Ajnski alfabet
**A a (ア)**. ア а.

**B b (—)**. バ ba; ベ be; ビ bi; ボ bo; ブ bu.

**C c (チ)**. テ ce; チ ci; チャ cja; チョ cjo; チュ cju.

**D d (—)**. ダ da; デ de; ヂ źi; ド do; ヅ du.

**E e (エ)**. エ e.

**F f (フ)**. フ fu.

**G g (—)**. ガ ga; ゲ ge; ギ gi; ゴ go; グ gu.

**H h (ハ)**. ハ cha; ヘ che; ヒchi; ホ cho; フ chu.

**I i (イ)**. イi.

**K k (ケ)**. カ ka; ケ ke; キ ki; コ ko; ク k(u).

**M m (マ)**. マ ma; メ me; ミ mi; モ mo; ム m(u).

**N n (ナ)**. ナ na; ネ ne; ニ ni; ノ no; ヌnu; ン n.

**O o (オ)**. オ o.

**P p (ピ)**. パ pa; ペ pe; ピ pi; ポ po; プ p(u).

**R r (ラ)**. ラ ra; レ re; リri; ロ ro; ル ru.

**S s (サ)**. サ sa;  セ se; シ š, si\s; ソ so; ス, s(u); シャša, sja; ショsjo; シュsju.

**T t (タ)**. タ, ta; テ te; チ ti; ト to; ツ t(u).

**U u (ウ)**. ウ u.

**W w (ワ)**. ワ wa; ウェ we; ウィwi; ウォwo.

**Y y (ヤ)**. ヤ ja; イェje; ヨ jo; ユ ju.

## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Ainu//  Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History
* An Ainu-English-Japanese dictionary (including a grammar of the Ainu language)

## Nóžki
Uglegorsk (Sachalin)

**Uglegorsk** ( *Углегорск*; do 1946  恵須取 *Esutoru*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 280 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so 1905 załožiło a słušeše hač do lěta 1945 do Japanskej. Wot lěta 1946 ma pod tučasnym mjenom měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkaz
Cholmsk

**Cholmsk** ( *Холмск*; do 1905 *Mauka*/*Маука*; do 1946  真岡 *Maоka*) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 50 kilometrow zapadnje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa.  Hač do lěta 1945 město słušeše do Japanskej.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
* Холмск// Народная энциклопедия "Мой город"
* Холмск// Географическая энциклопедия
Uglegorsk

**Uglegorsk** je:

* město w ruskej oblasći Sachalin, hlej Uglegorsk (Sachalin)
* ruske mjeno ukrainskeho města Wuhlehirsk
* něhdyše mjeno města w Amurskej oblasći, hlej Ciolkowskij (město)
Hranica

**Hranica** abo **mjeza** je po dźensnišim zrozumjenju fiktiwna linija, kotraž wotmjezuje geografiske rumy abo administratiwne jednotki kaž na přikład staty (hlej: *[[statna hranica]]*), kraje, wokrjesy, gmejny abo tež jednotliwe ležownosće wot susodneje jednotki. Tuž definuje hranica wěsty teritorij, w kotrymž płaća samsne zakonje. Wona je zwjetša markěrowana, na přikład z pomocu měznikow.

Słowo *hranica* kaž tež němski wotpowědnik *Grenze* pochadźa ze staropólšćiny a rozšěrješe so hakle w dobje němskeje kolonizacije srjedźneje a wuchodneje Europy tež w němskim rěčnym rumje.

Historisce běchu hranicy hač do nowowěka zwjetša njekonkretne, tak zo jednaše so bóle wo pomjezne kónčiny. To płaći hač do dźensnišeho za wjele krajinow (kaž na přikład Łužicu) abo tež za kulturne rumy. Historiske hranicy běža husto podłu markantnych geografiskich objektow kaž horinskich hrjebjenjow abo rěkow. Porno tomu nastachu nowše politiske hranicy předewšěm w bywšich kolonijach Afriki husto „na pisanskim blidźe“, ignorujo geografiske, kulturne a rěčne wobstejnosće potrjechenych kónčin.

Mjezynarodne hranicy so zwonka Schengenskeho pasma Europskeje unije zwjetša kontroluja. Hranicu překročacy wobchad běži přez hranične přechody, hdźež so kontroluja pućowacy ludźo a twory. Někotre hranicy su nimo toho wobtwjerdźene přez płoty abo samo murje, kaž na přikład hranica mjez Zjednoćenymi statami a Mexikom, wonkowna hranica Europskeje unije abo tež bywša nutřkoněmska hranica mjez NDR a zwjazkowej republiku.

## Hlej tež
* :Kategorija:Pomjezna rěka

## Wotkaz
Kurile

**Kurile** ( Курильские острова/*Kurilskije ostrowa*;  千島列島 *Chishima-rettō*, „archipel tysac kupow“) su skupina kupow w sewjernym dźělu Ćicheho oceana a wobmjezuja Ochotske morjo na juhu. Cyłkownje je z někak 40 kupow wobstejacy kupowy rjećaz Kurilow něhdźe 1200 kilometrow dołhi a saha wot južneho kónca połkupy Kamčatki hač ke kupje Hokkaido na juhozapadźe. Wone słušeja do ruskeje oblasće Sachalin a maja někak 18.000 wobydlerjow (2009), zwjetša na hłownej kupje Iturup. Tradicionelnje su Kurile wot ludu Ainu wobsydlene.

Kuriliske kupy su wulkaniskeho pochada a husto wot zemjerženjow potrjechene. Jich mjeno pochadźa z ajnušćiny (*kur* = „čłowjek, muž“). Hdyž Rusojo je wotkrywachu, wujasnichu sej mjeno přez ruske słowo *kuriť*, poćahowace so na kurjace wulkany. Wot cyłkownje 68 wulkanow na kupach je 36 aktiwnych.

Jako prěni slědźer ze zapadneje Europy docpě w lěće 1643 nižozemski kapitan Maarten Gerritszoon de Vries Kuriliske kupy. Wot lěta 1875 hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušachu kupy do Japanskeje. Dla wobsadźenja kupow přez Sowjetski zwjazk a pozdźišo Rusku nimatej wobaj krajej hač do dźensnišeho žane měrowe zrěčenje. Japanska žada sej přeco hišće wróćbu kupow Iturup (*Etorofu* 択捉), Šikotan (*Shikotan* 色丹), Kunašir (*Kunashiri* 国後) a Chabomai (*Habomai* 歯舞).

## Wotkazaj

* Остров Сахалин. Курильские острова (физическая карта, масштаб 1:2 500 000)// Национальный атлас России. — М.: Роскартография, 2004. — Т. 1. — С. 284—285. — 496 с. — 3000 экз. — ISBN 5-85120-217-3.
* Bibliografija
Raul Chadžimba

**Raul Chadžimba** (abchazicse *Рауль Џьумка-иҧа Ҳаџьымба*; rucse *Рауль Джумкович Хаджимба*; 21. měrca 1958, Tkwarčeli, Abchaziska) je abchaziski politikar a wot lěta 2014 prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. 

Wot 1999 do 2000 běše premierminister Abchaziskeje, wot 2005 hač do 2009 wiceprezident a wot 25. septembra 2014 je z prezidentom.

## Wotkaz
Gudauta

**Gudauta** (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 40 kilometrow sewjerozapadnje Sochumija.

Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 15.300 wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło sydom tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Južno-Kurilsk

**Južno-Kurilsk** ( Южно-Курильск; do 1947   古釜布 *Furukamappu*) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na Kuriliskej kupje Kunašir w Sachalinskej oblasći něhdźe 400 kilometrow juhowuchodnje Južno-Sachalinska a 36 kilometrow sewjernje Japanskej.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1646 załožiło jako ajnska wjes. Do kónca Druheje swětoweje wójny słušachu do Japanskeje. Wot lěta 1945 ma měšćanske prawa. Japanska žada sej přeco hišće wróćbu kupy Kunašir.

## Žórło


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Wladislaw Ardzinba

**Wladislaw Ardzinba** (abchazicse *Владислав Григорий-иҧа А́рӡынба*; rucse *Владислав Григорьевич Ардзинба*; 14. meje 1945, wjes Ešera, Abchaziska; † 4. měrca 2010, w Moskwje, Ruska) běše abchaziski stawiznar, politikar a wot 26. nowembra 1994 hač do 12. februara 2005 běše prěni prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje. 

## Wotkaz

* Oficielne webstrony
Omsukčan

**Omsukčan** ( Омсукчан) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Magadanskej oblasći něhdźe 400  kilometrow sewjerowuchodnje Magadana.

Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Tymowskoje

**Tymowskoje** ( Тымовское)  je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 400 kilometrow sewjernje Južno-Sachalinska.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1880 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.

## Žórło


## Wotkazaj
Baksan

**Baksan** (, ; do 1920 – *Kučmakuzino/ *, **) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. Leži pod Kawkazom něhdźe 20 kilometrow sewjernje Nalčika při rěce Baksan. 

Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 16. lětstotku załožiło jako kabardinska wjes Kučmakuzino a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Literatura
* Баксан// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 33. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

## Nóžki


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Majskij (Kabardino-Balkarska)

**Majskij** (, ; do 1924 – *Prišibskaja/ Пришибская*) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom něhdźe 45 kilometrow sewjerowuchodnje Nalčika a 12 kilometrow južnje Prochladneho. 

Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1824 załožiło jako wjes Prišibskaja a ma wot lěta 1965 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Nartkala

**Nartkala** (, ; do 1967 – *Dokšukino*/ *, *) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Nalčika. 

Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1913 załožiło jako wjes Dokšukino a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Нарткала// Народная энциклопедия «Мой город»
*  Oficielne webstrony
Terek (město)

**Terek** (, ; do 1920 – *Murtazowo*/ *, *) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom něhdźe 50 kilometrow wuchodnje Nalčika. 

Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1876 załožiło jako wjes Murtazowo a ma wot lěta 1967 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj

* Терек// Народная энциклопедия «Мой город»
*  Oficielne webstrony
Čegem (město)

**Čegem** (, ; ; do 1920 – *Kundetowo*/ *, *; do 2000 – *Čegem Pjerwyj*/ ) je město w južnoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom při rěce Čegem něhdźe tři kilometry sewjernje Nalčika. 

Ma něhdźe 17 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1822 załožiło jako wjes Kundetowo a ma wot lěta 2000 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkazaj
* Чегем// Народная энциклопедия «Мой город»
*  Oficielne webstrony
Zalukokoaže

**Zalukokoaže** (, ; do 1920 – *Abukowo*/ , ) je sydlišćo měšćanskeho typa w južnoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom při rěce Zolka něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Nalčika. 

Ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło jako wjes Abukowo a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
*  Oficielne webstrony
Sachalin

**Sachalin** je wulka kupa w sewjerozapadnym Pacifiskim oceanje, před wuchodnym brjohom Sibirskeje. Wona je něhdźe 950 kilometrow dołha a hač do 160 kilometrow šěroka a je najwjetša kupa Ruskeje kaž tež hłowna kupa Sachalinskeje oblasće. Stolica oblasće a najwjetše město na kupje je Južno-Sachalinsk. Na Sachalinje nadeńdu so najbohatše znate łožišća zemskeho wolija a płuna w Ruskej.

Mjeno pochadźa wot mandźuriskeho słowa *sahaliyan*, kotrež woznamjenja „čorny“. Dospołne mandźuriske mjeno je *sahaliyan ula angga hada* („kupa před wuliwom čorneje rěki“), při čimž je rěka Amur měnjena.

## Geografija
Kupa Sachalin nadeńdźe so wuchodnje sibirskeje twjerdźe a sewjernje japanskeje kupy Hokkaido a wotmjezuje Ochotske morjo na wuchodźe wot Japanskeho na zapadźe. Na najwušim městnje, při tak mjenowanym Tatarskim přeliwje, je Sachalin jenož wósom kilometrow zdaleny wot twjerdźe. Při jeho zapadnym brjoze – napřećo Sachalinej – wuliwa so Amur do morja. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki.

## Stawizny
Hač k Pětrohródskemu zrěčenju w lěće 1875 bě administratiwny status kupy njejasny. Tehdy wujednaštej Japanske kejžorstwo a Ruske carstwo, zo je Sachalin ruski teritorij, mjeztym zo słušeja Kurile do Japanskeje. W Rusko-japanskej wójnje 1904/05 wobsadźichu Japančenjo južny dźěl Sachalina, kiž přeńdźe po ruskej poražce pod japanske knjejstwo. Hranicu mjez japanskim a ruskim dźělom kupy tworješe wot 1905 do 1945 50. . W awgusće 1945 wobsadźi Čerwjena armeja južny dźěl Sachalina kaž tež Kuriliske kupy. W lěće 1951 so Japanska Sachalina wzda.

Hač do lěta 1991 bě Sachalin zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Dnja 28. meje 1995 zemrě při ćežkim zemjerženju sylnosće 7,5 2000 wot cyłkownje 3500 wobydlerjow městačka Neftegorsk.


Cape Tihii and Zametny Island. Sakhalin coast of Sea of Okhotsk.JPG|Kap Tichi při Ochotskim morju
Kurilen-Text.jpg|Satelitowy wobraz Sachalina a Kurilow
Panoramic view of Yuzhno-Sakhalinsk. Russia. Панорама Южно-Сахалинска. Россия - panoramio (1).jpg|Južno-Sachalinsk
View of Sakhalin Island by vatslav.jpg|Krajina na kupje
Yuzhno-Sakhalinsk mud volcano.jpg|Jiłowy wulkan pola Južno-Sachalinska


## Wotkaz
Beringowy přeliw

**Beringowy přeliw** ( *Bering Strait*;  Бе́рингов проли́в/*Beringow proliw*) je mórski přeliw mjez sewjernym dźělom Ćicheho oceana a Arktiskim oceanom kaž tež mjez kontinentomaj Aziju na zapadźe a Sewjernej Ameriku na wuchodźe. Jako tajki je wón wobstatk Sewjerozapadneje pasaže, najkrótšeho zwiska mjez Atlantikom a Pacifikom.

## Geografija
Zapadny pobrjóh na połkupje Čukotka słuša k Awtonomnemu wokrjesej Čukčow w Ruskej, wuchodna strona k zwjazkowemu statej Alaska w Zjednoćenych statach. Na najwušim městnje – mjez najwuchodnišim dypkom Azije a najzapadnišim Ameriki – stej wobě stronje 82 kilometrow wot so zdalenej. Přerězna hłubokosć přeliwa je jenož 30 do 50 metrow.

Přez Beringowy přeliw běži mjezynarodna datumowa hranica.

## Stawizny
Před 10.000 lětami wobsteješe na městnje dźensnišeho přeliwa zwisk mjez kontinentomaj, kotryž zmóžni tehdy tež wobsydlenje Sewjerneje Ameriki.

Přeliw je – kaž tamniši dźěl Pacifiskeho oceana – pomjenował po danskim wotkrywarju Vitus Bering, kiž pytaše tu w lětach 1725–28 w nadawku ruskeho carja Pětra I. za zwiskom mjez Sibirskej a Alasku.

## Wotkaz
Kašchatau

**Kašchatau** (, ; wot 1944 do 1991 – *Sowjetskoje*/ ) je sydlišćo měšćanskeho typa w južnoruskej republice Kabardino-Balkarskej. 

Leži pod Kawkazom při rěce Čerek něhdźe 35 kilometrow južnje Nalčika. 

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 17. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1964 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
*  Oficielne webstrony
Sunža (Ingušetska)

**Sunža** (; do 1852 – *Sunženskaja/ Сунженская*; do 1939 – *Slepcowskaja/ Слепцовская*; do 2016 – *Ordžonikidzewskaja/ Орджоникидзевская*) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. 

Leži pod Kawkazom při rěce Sunža w republice Ingušetskej něhdźe 20 kilometrow sewjerowuchodnje Magasa. 

Ma něhdźe 64 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1845 załožiło jako wjes Sunženskaja  a ma wot lěta 2016 měšćanske prawa. 

## Žórło


## Wotkaz
*  Oficielne webstrony
Ačchoj-Martan

**Ačchoj-Martan** (, ; wot 1944 do 1957 – *Nowoselskoje/ Новосельское*) je wulka wjes na juhu Ruskeje federacije. 

Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Grozneho.

Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1846 załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
* Oficielne webstrony
Kamčatka

**Kamčatka** ( Камчатка) je połkupa na samym sewjerowuchodźe Azije, kotraž słuša do Ruskeje. Wona tworja najwjetši dźěl ruskeho regiona Kamčatka. Wulkanowa kónčina na Kamčatce słuša wot lěta 1996 k swětowemu přirodnemu herbstwu UNESCO.

## Geografija
Z přestrjenju wot něhdźe 370.000 km² je Kamčatka najwjetša połkupa wuchodneje Azije a trochu wjetša hač Němska. Wona nadeńdźe so we wuchodnej Sibirskej při sewjernym Pacifiku, mjez Beringowym morjom na wuchodźe a Ochotskim morjom na zapadźe. Geografiski zwisk mjez južnym kóncom Kamčatki a japanskeje kupy Hokkaido je kupowy rjećaz Kurilow.

Kamčatka je 1200 kilometrow dołha a hač do 450 kilometrow šěroka. Na połkupje nadeńdźe so 29 aktiwnych wulkanow (wot cyłkownje wjace hač 160) a mnoho . Najwyša hora je 4750 metrow wysoki wulkan Ključewskaja Sopka, zdobom najwyši aktiwny wulkan Eurazije. Tež zemjerženja su huste. Najdlěša rěka je 758 kilometrow dołha Kamčatka.

Najwjetše město na połkupje a zdobom stolica administratiwneho regiona je Petropawlowsk-Kamčatskij při Awačaskim zaliwje.

## Stawizny
Rusojo wotkrywachu Kamčatku w lěće 1697. Wot 1725 do 1730 a znowa mjez 1733 a 1743 wuskušowaše danski slědźer Vitus Bering połkupu w nadawku ruskeho carja.

Hač do lěta 1990 bě Kamčatka zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Hakle z toho lěta je za turistow přistupna.

## Wobydlerstwo
Dźensa ma Kamčatka něhdźe 320.000 wobydlerjow, z toho dwě třećinje w samym Petropawlowsku. Najwjetši dźěl su Rusojo, mjeztym zo wučinja prawobydlerjo z ludow Korjakow, Itelmenow a Ewenow jenož hišće małe mjeńšiny.


Петропавловск-Камчатский вулкан Корякский.jpg|Petropawlowsk-Kamčatskij
Avachinsky Volcano.jpg|Wulkan Awačinskaja Sopka
Valley of the Geysers.jpg|Dolina geiserow
Kamtschatka-(Bering).png|Karta Vitusa Beringa


## Wotkaz
Filip

**Filip** je muske předmjeno a zapado- a južnosłowjanska kaž tež skandinawiska warianta mjena Philipp.

Mjeno pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja „přećel koni“ (φίλιππος *Phílippos*; φίλος *philos* „přećel“, ἱππος *hippos* „kóń“). Jako prěni nošachu starowěkowscy makedonscy kralojo z mócnej kawaleriju tute mjeno.

## Mjeniny
* 3. meje (japoštoł Philippus)
* 26. meje (Philipp Neri)
* 16. oktobra (japoštoł Philippus)
* 19. oktobra (Philip z Arundela)
* 18. decembra (Philipp z Ratzeburga)

## Nošerjo mjena
* Filip Bajon (* 1947) – pólski filmowy režiser a awtor
* Filip Dimitrow (* 1955) – bołharski politikar a ministerski prezident
* Filip Jakubaš (1895–1966) — serbski wučer a słownikar
* Pětr Filip Kowar (1688–1737) – serbski nabožinski prócowar a spisaćel
* Filip Rězak (1859–1921) – serbski duchowny, słownikar a spisowaćel
* Filip Topol (1965–2013) – čěski spěwar, spěwytwórc a pianist
* Filip Vujanović (* 1954) – čornohórski politikar, předsyda republiki Čorna Hora

### Knježićeljo (wuběr)
* Filip (Belgiska), kral (wot 2013)
* Filip I. (Makedonska), kral (640–602 do Chr.)
* Filip I. (Francoska), kral (1060–1106)
* Filip II. (Makedonska), kral (359–336 do Chr.)
* Filip II. (Francoska), kral (1180–1223)
* Filip II. (Španiska), kral (1556–1598)
* Filip III. (Makedonska), kral (323–317 do Chr.)
* Filip III. (Francoska), kral (1270–1285)
* Filip III. (Navarra), kral (1328–1342)
* Filip III. (Španiska), kral (1598–1621)
* Filip IV. (Makedonska), kral (297–296 do Chr.)
* Filip IV. (Francoska), kral (1285–1314)
* Filip IV. (Španiska), kral Španiskeje (1621–1665) a Portugalskeje (1621–1640)
* Filip V. (Makedonska), kral (220–179 do Chr.)
* Filip V. (Francoska), kral (1293–1322)
* Filip V. (Španiska), z Bourbona, kral (1700–1724–1746) 
* Filip VI. (Francoska), kral (1328–1350)
* Filip VI. (Španiska), kral (wot 2014)

## Wotkaz
Bosćij

**Bosćij** abo **Bosćan** je serbske muske předmjeno, kotrež bu wotwodźene wot łaćonskeho mjena *Sebastinus*, pochadźaceho z grjekskeho města *Sebaste* (dźensa Sivas w Turkowskej). Mjeno města wotwodźi so wot grjekskeho Σεβαστός *sebastós* („česćomny“).

Mjeniny su wopomnjenskeho dnja swjateho martrarja Bosćana dnja 20. januara.

## Nošerjo mjena
* Bosćan Tecelin Mět (1759–1835) – duchowny, spisowaćel na nabožinskim polu
* Bosćij Michał Wićaz (1747–1803) – krajnobohotski wićežny bur, korčmar, braška, ludowy basnik
* Bosćij Serbin – fiktiwna postawa w romanach Marje Kubašec

## Wotkaz
Sćěpan

**Sćěpan** je serbske muske předmjeno a serbska warianta mjena Stephan, pochadźaceho wot grjekskeho słowa Στέφανος *stephanos* („wěnc, króna“).

Warianty w susodnych rěčach serbšćiny su *Štěpán* abo *Ištvan* (čěsce), *Szczepan* (pólsce) a *Stefan* (němsce).

## Wotkaz
Jěwa

**Jěwa** je serbske žónske předmjeno a serbska warianta mjena *Eva*, pochadźaceho wot hebrejskeho חוּה *Chawwah* („žiwjenje darjaca“). Mjeniny su 4. junija a 24. decembra. Po bibliskej tradiciji płaći *Jěwa* jako druhi čłowjek na swěće po Hadamje.

## Nošerce mjena
* Jěwa-Marja Čornakec (* 1959) – redaktorka, spisowaćelka a dramaturgowka
* Jěwa Wórša Lanzyna (1928–2020) – grafikarka a molerka

## Wotkaz
Hadam

**Hadam** je serbske muske předmjeno a serbska warianta mjena *[[Adam]]*, pochadźaceho z hebrejšćiny, hdźež woznamjenja mjeno telko kaž „zemjan“ w zmysle „wobydlerja zemje“. Mjeniny su 15. awgusta, 19. decembra (ewangelsce) a 24. decembra (ewangelsce a katolsce). Po bibliskej tradiciji płaći *Hadam* jako prěni čłowjek na swěće, kotryž bě wot Boha samoho stworjeny.

## Nošerjej mjena
* Hadam Bohuchwał Šěrach (1724–1773) – farar, wuznamny přirodospytnik a pčołar, rozswětler
* Hadam Zacharias Šěrach (1693–1758) – farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister
Kurčaloj

**Kurčaloj** (, ; wot 1944 do 1957 – *Čkalowo/ Чкалово*) je wulka wjes na juhu Ruskeje federacije. 

Leži při sewjernej kromje Kawkaza w Čečenskej republice něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Grozneho.

Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.  

## Žórła


## Wotkazaj

*  Oficielne webstrony
Matej

**Matej** je serbske předmjeno, kotrež je – kaž Maćij – wotwodźene wot grjekskeje formy hebrejskeho mjena *Mattitjahu* (מתתיהו). W tutej formje wužiwa so mjeno tež w chorwatšćinje a słowakšćinje.

Mjeno woznamjenja w hebrejšćinje „wot Boha daty“. Warianty w druhich rěčach su *Mato* (delnjoserbsce, chorwatsce), *[[Matthias]]* (němsce), *Maciej* (pólsce), *Matěj* (čěsce), *Matthew* (jendźelsce) a *Matthieu* (francosce).

## Nošerjo mjena
* Matej Berton (1873–1952) – muler, twarski předewzaćel, narodny prócowar
* Matej Bogumił Broniš (1868–1937) – farar, rěčespytnik, wodźićel Delnjołužiskich Młodoserbow
* Matej Dołhi (1704–1786) – Ochranowski prócowar
* Matej Handrik (1864–1946) – farar, serbowědnik, narodny prócowar
* Matej Jokuš (1668–1735) – farar, nabožinski přełožer (biblije)
* Matej Krygaŕ (1813–1890) – farar, kulturny prócowar
* Matej Jan Kućank (1776–1844) – duchowny, kulturny prócowar
* Matej Šołta (1691–1773) – diakon, pedagog, spisaćel nabožinskich spisow
* Matej Ungar (1863–1939) – ratar, pčołar, ludowy basnik
* Matej Urban (1846–1931) – farar, kěrlušer, basnik, přełožowar
* Matej Jan Józef Vicki (1660–1713) – duchowny, magister filozofije, awtobiograf
Maćij

**Maćij** je serbske předmjeno, kotrež je – kaž Matej – wotwodźene wot grjekskeje formy hebrejskeho mjena *Mattitjahu* (מתתיהו).

Mjeno woznamjenja w hebrejšćinje „wot Boha daty“. Warianty w druhich rěčach su *Mato* (delnjoserbsce, chorwatsce), *[[Matthias]]* (němsce), *Maciej* (pólsce), *Matěj* (čěsce), *Matej* (słowaksce a chorwatsce), *Matthew* (jendźelsce) a *Matthieu* (francosce).

## Nošerjo mjena
* Maćij Bulank (* 1956) – serbski fotograf
* Maćij Čóška (1690–1754) – serbski duchowny a wučenc
* Maćij Wjacław Jäckel (1655–1738) – serbski rězbar čěskeho baroka

## Jako swójbne mjeno
* Jürgen Maćij (* 1953) – fotograf
* Marka Maćijowa (* 1955) – nakładnica, wudawaćelka

## Wotkaz
Čečenšćina

**Čečenšćina** (swójske mjeno Нохчийн мотт/*Noxčiyn mott*) je rěč ze skupiny nachsko-dagestanskich rěčow w swójbje sewjerowuchodnych kawkaskich rěčow a hłowna rěč do Ruskeje słušaceju republikow Dagestan a Čečenska. Rěčnicy čečenšćiny a ingušćiny so mjez sobu rozumja.

Rěči so wot něhdźe 1,4 milionow ludźi.

## Čečenski alfabet

; Łaćonski alfabet (1925 – 1938)

; Kyriliski alfabet

## Nóžki


## Literatura
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Chechen// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

## Wotkaz
* Čečenski tekstowy korpus
Frank Stübner

**Frank Stübner** (* 10. awgusta 1954 w Barće, † 7. apryla 2017 w Budyšinje) bě serbski nakładnik.

## Žiwjenje
Narodźi so do Bartskeje serbskeje swójby a maturowaše na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Studij germanistiki w Lipsku zakónči w lěće 1988 z disertaciju wo tworjenju Jurja Brězana pod titulom *Die Erkundung der nationalen Identität als Voraussetzung literarischer Welt- und Epochengestaltung: zur Werk-Genese Jurij Brězans*. Hižo wot 1986 dźěłaše w Ludowym nakładnistwje Domowina jako lektor za wěcownu a dźěćacu literaturu.

Po přewróće załoži Stübner dnja 1. apryla 1992 swójske nakładnistwo, *Lusatia Verlag*, kotrež wuda w běhu 25 lět wjace hač 200 edicijow, mjez druhim woblubowanu *Hornjołužisku domjacu protyku* („Oberlausitzer Hausbuch“) a wjele dalšeje domizniskeje a domiznowědneje literatury.

Politisce angažowaše so Stübner na komunalnej runinje jako bjezstronski radźićel frakcije Lěwicy w Budyskim wokrjesnym sejmiku wosebje za serbske a kulturnopolitiske naležnosće.

Wot 1998 do 2014 měješe w lětnim dźiwadle Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła stajnje mjeńše róle.

## Žórło
* Manfred Laduš: *Serbski nakładnik z wulkej wutrobu za Łužicu a dźiwadło był.* [nekrolog], w Serbskich Nowinach dnja 11. apryla 2017, str. 2.
Ust-Dźeguta

**Ust-Dźeguta** (, , abazinsce Усть-Джьгваты; ; do 1975 *Ust-Dźegutinskaja*/Усть-Джегутинская) je město w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej. 

Leži pod Kawkazom při rěce Kuban něhdźe 10  kilometrow južnje Čerkeska.

Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo bu w lěće 1861 wot Kozakow pod mjenom *Ust-Dźegutinskaja* załožene a ma wot lěta 1975 měšćanske prawa.

## Nóžki


## Wotkaz
*  Oficielne webstrony
Beno

**Beno** je muske předmjeno a skrótšena warianta mjena *[[Benedikt]]*, kotraž so předewšěm w słowjanskich rěčach wužiwa, tak na přikład w serbšćinje a słowjenšćinje.

## Nošerjo mjena
* Beno z Mišna (1010–1106) – Mišnjanski biskop
* Beno Budar (1946–2023) – serbski spisowaćel
* Beno Lapajne (* 1973) – słowjenski mjetar
* Beno Šołta (1891–1968) – serbski farar, dr.phil.
* Beno Pětr Šołta (1851–1908) – serbski wučer a towarstwowy prócowar

## Wotkaz
Nowe Zdźarki

**Nowe Zdźarki** () su sydlišćo we Wulkodubrawskej gmejnje Budyskeho wokrjesa.

Mała wjeska wobsteji z mało chěžow a nadeńdźe so při křižowanišću zwjazkoweje dróhi 156 (Budyšin–Běła Woda) ze statnej dróhu S 101 (Wulka Dubrawa–Klukš) něhdźe 800 metrow sewjerozapadnje Zdźarja. Na juhu nadeńdźe so Klukšanske lětanišćo.

Na ležownosći Mužakowska čo. 4 steji kamjentny pokutny křiž ze zornowca z lěta 1838.

Zahony Nowych Zdźarkow słušachu ze starodawna k Zdźarjej. Tamniše sydlišćo naspomni so prěni raz hakle w lěće 1825.

## Žórła


## Wotkaz
*
Hokkaido

**Hokkaidō** ( 北海道, „Sewjeromórski wobwod“) je kupa na sewjeru Japanskeje, kotraž twori zdobom najwjetši dźěl prefektury ze samsnym mjenom, najwjetšeje w cyłej Japanskej. Hokkaidō je po Honshū druha najwjetša japanska kupa a nadeńdźe so mjez Japanskim morjom na zapadźe, Ochotskim morjom na sewjeru a wotewrjenym oceanom na wuchodźe.

Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je Sapporo. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu Ajnu, kiž kupu mjenuja *Aynu Mosir* (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace ajnusce njerěča.

## Geografija
Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy Honshū. Susodna kupa na sewjeru je k Ruskej słušacy Sachalin. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki. Na sewjerowuchodźe zwjazuja pod ruskej kontrolu stejacy kupowy rjećaz Kurilow Hokkaidō geografisce z połkupu Kamčatka. Hakle w lěće 1869 załožena stolica Sapporo nadeńdźe so w zapadnym dźělu kupy. Tam je wjace hač 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.

Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunel *Seikan* zwjazane, druhi najdlěši tunel na swěće.

Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.

## Stawizny
Prěnje japanske sydlišća nastachu w 15. lětstotku na juhu kupy. Druhe kónčiny běchu dla poměrnje chłódneje klimy zwjetša hač do 19. lětstotka jeničce wot Ajnow wobsydlene. Hakle w lěće 1869 wutworichu Japančenjo oficielne zarjadnistwo a prefektury na kupje, kotraž dósta tehdy swoje dźensniše mjeno. W 1870tych lětach přiběra ličba wobydlerstwa wot 58.000 na 240.000.

W Druhej swětowej wójnje běchu někotre kónčiny w lěće 1945 wot Čerwjeneho wójska wobsadźene. Dale na sewjeru ležace Kurile su hač do dźensnišeho pod kontrolu Ruskeje, při čimž so Japanska jich wróćbu žada.


BlickaufSapporo Werte angepasst.JPG|Napohlad stolicy Sapporo
140724_Biei_Hokkaido_Japan01s8.jpg|Krajina w srjedźnym dźělu kupy
Otaru from Tenguyama.JPG|Přistawne město Otaru
Lake Akan and Mount Oakan - 2005.jpg|Jězor Akan z horu Meakan w pozadku
Tokachi_plain_01.jpg|W runinje Tokachi


## Wotkaz
Sergej Bagapš

**Sergej Bagapš** (abchazisce *Сергеи Василий-иҧа Багаҧшь*;  *Сергей Васильевич Багапш/ Sergej Wasiljewič Bagapš*; * 4. měrca 1949 w Sochumi, Abchaziska ASSR, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk; † 29. meje 2011 w Moskwje) běše abchaziski politikar.

Wot lěta 1997 hač do 1999 běše z premierministrom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje a wot 12. februara 2005 hač do swojeje smjerće dnja 29. meje 2011 z abchaziskim prezidentom.

## Wotkaz
Aleksandr Ankwab

**Aleksandr Ankwab** (abchazisce *Алеқсандр Золотинска-иҧа Анқәаб*;  *Александр Золотинскович Анкваб/  Aleksandr Zolotinskowič Ankwab*; * 26. decembra 1952 w Sochumi, Abchaziska ASSR, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je abchaziski politikar.

Wot lěta 2005 hač do 2010 běše z premierministrom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Abchaziskeje a wot 26. septembra 2011 hač do 1. junija 2014 z abchaziskim prezidentom.

## Wotkaz
Leonid Tibilow

**Leonid Tibilow** (osetisce *Тыбылты Харитъоны фырт Леонид*;  *Леонид Харитонович Тибилов/ Leonid Charitonowič Tibilow*; * 28. měrca 1952, Znaurski wobwod, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar.

Wot 19. apryla 2012 hač do 9. apryla 2017 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.

## Wotkaz
Achali Atoni

**Achali Atoni** (, , , ) je městačko w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. 

## Geografija
Leži při brjoze Čorneho morja něhdźe 25 kilometrow sewjerozapadnje Sochumija.

Ma wjace hač 1500 wobydlerjow.

Sydlišćo je so w třećim lětstotku załožiło.

## Demografija
Demografiske změny za čas poslednich lětow:
* 1939 — 3,012
* 1959 — 3,597
* 1970 — 3,989
* 1979 — 3,346
* 1989 — 4,310
* 2003 — 1,308
* 2011 — 1,518	
* 2011 — 1,518
* 2012 — 1,522
* 2013 — 1,526
* 2014 — 1,522
* 2015 — 1,539
* 2016 — 1,537
* 2017 — 1,540
* 2018 — 1,538
* 2019 — 1,538
* 2020 — 1,539

## Žórła


## Wotkaz
Eduard Kokojty

**Eduard Kokojty** (osetisce *Кокойты Джабейы фырт Эдуард*;  *Эдуард Джабеевич Кокойты/ Eduard Džabejewič Kokojty*; * 31. oktobra 1964, Cchinwal, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar.

Wot 18. decembra 2001 hač do 10. decembra 2011 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.

## Wotkaz
Anatolij Bibilow

**Anatolij Bibilow** (osetisce *Бибылты Ильяйы фырт Анатолий*;  *Анатолий Ильич Бибилов/ Anatolij Jljič Bibilow*; * 6. februara 1970, Cchinwal, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar a bě wot 9. apryla 2017 do 24. meje 2022 z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.

## Wotkazaj

* Biografija
Ludwig Čibirow

**Ludwig Čibirow** (osetisce *Цыбырты Алексейы фырт Людвиг*;  *Людвиг Алексеевич Чибиров/ Ludwig Aleksejewič Čibirow*; * 19. nowembra 1932, Stalinir, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar, spisowaćel a stawiznar. 

Wot 27. nowembra 1996 hač do 18. decembra 2001 běše z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Južneje Osetiskeje.

; Twόrby
* «Осетинское народное жилище»,
* «Народный земледельческий календарь осетин»,
* «Древнейшие пласты духовной культуры осетин»,
* «Встречи с Васо Абаевым»,
* «Периодическая печать Кавказа об Осетии и осетинах»
* «Ирон адæмон бæрæгбонтæ», Владикавказ, 1998.

## Wotkazaj
* Людвиг Чибиров: меня женили на власти против моей воли
* Twόrby
Republika Nahórski Karabach

**Republika Nahórski Karabach** abo **Arcach** ( Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Արցախի Հանրապետություն/ *Lernain Garabagi Hanrapjetutjun, Arcachi Hanrapjetutjun*) bě mjezynarodnje njepřipóznata republika w zapadnym Azerbajdźanje, kotraž wobsteješe wot 1991 do 2023.

## Stawizny
Něhdyša awtonomna kónčina bě so w běhu krizy w nalěću 1991 wot Azerbajdźana wotšćěpiła. W třilětnej wójnje wobsadźi wójsko susodneje Armenskeje ze strategiskich přičin tež někotre wokolne wobwody. Tamniše zwjetša azerbajdźanske wobydlerstwo je so wuhnało.

W lěće 2015 měješe Nahórski Karabach 150.931 wobydlerjow. Z nich běchu 99,7&nbsp;% Armenjenjo.

Stolica a najwjetše město bě Stepanakert.

W druhej Karabachskej wójnje, trajacej wot kónca septembra hač do nowembra 2020, přińdźe južny dźěl teritorija po 27 lětach zaso pod azerbajdźansku kontrolu. W dojednanju zhubi armenske wójsko tež wulki dźěl w lětomaj 1993/94 wobsadźenych teritorijow kołowokoło něhdyšeje awtonomneje kónčiny Nahórski Karabach. W septembrje 2023 přewza Azerbajdźan zbytny dźěl teritorija, na čož najwjetši dźěl ludnosće do Armenskeje ćekny.

## Najwjetše města
* Stepanakert
* Martuni
* Martakert
* Šuši
* Hadrut
* Askeran

## Žórło


## Literatura
* Czachor R., Abchazja, Osetia Południowa, Górski Karabach: geneza i funkcjonowanie systemów politycznych/ Fundacja Instytut Polsko-Rosyjski. — Wrocław, 2014. — Т. 3. — 558 S. — (Biblioteka Instytutu Polsko-Rosyjskiego). — ISBN 978-8-393-57298-4.

## Wotkaz
Očamčira

**Očamčira** (, '', ) je město w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži při brjoze Čorneho morja 50 kilometrow juhowuchodnje Sochumija.

Do Abchaziskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 20.600 wobydlerjow, dźensa jenož hišće wokoło pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 6. lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Jutry

**Jutry** ( *pascha*, wot hebrejskeho פסח *pessach*) je w křesćanstwje lětny wopomnjenski swjedźeń zrowastaća Jězusa Chrystusa, kotryž je po Nowym zakonju jako syn Boži smjerć přewinył.

Dokelž běštej Jězusowa smjerć a zrowastaće po Nowym zakonju runje za čas tydźenja pesach, postaji termin tutoho wulkeho židowskeho swjedźenja tež datum jutrow. Datum postaji so po lunisolarnym kalendru a padnje w zapadnej cyrkwi stajnje na njedźelu po prěnim połnym měsačku w nalěću; w gregorianskim kalendru potajkim najzašo na 22. měrc a najpozdźišo na 25. apryl. Po tym maja so tež daty swjedźenjow w jutrownym róčnym času. 

Wot 4. lětstotka sem so najwyši swjaty dźeń w cyrkwinskim lěće jako třidnjowski swjedźeń, t.mj. *triduum sacrum*, swjeći. Bože mšě wotměwaja so wot toho časa we wjetšinje liturgijow wot poslednjeje wječerje na zelenym štwórtku – t.j. předwječor wulkeho pjatka – přez ćichu sobotu *dnja rowoweho měra Knjeza*, hač k spočatkej noweho tydźenja na jutrownej njedźeli.

Z jutrownej njedźelu zahaji so *jutrowny čas*, kotryž ze swjatkami pjećdźesat dnjow traje. W srjedźowěku wuwiwaše so z poprawneho triduuma swójski jutrowny triduum, kotryž prěnje tři dny w jutrownej oktawje wot tamnych dnjow wotzběhny. Pozdźišo buchu tute dźěła swobodne dny skrótšene, doniž jenož hišće jutrowna póndźela jako zakonski swjaty dźeń zwosta.

Jutrownu njedźelu hromadźa so we Łužicy křižerjo při wósom katolskich farskich cyrkwjach a w klóštrje Marijina hwězda, zo bychu w formje procesiona a ze žohnowanjom fararja spěwajo poselstwo „Chrystus z mortwych stanył je“ do susodneje wosady donjesli. Dalše serbske, jutrowne nałožki su debjenje jejkow, jutrowne spěwanje, jutrowna woda, klepotanje a walkowanje.


Osterreiter Miltitz.JPG|Křižerjo w Miłoćicach
Sorbische Ostereiermalerei Schleife 8.JPG|Serbske jutrowne jejka
Ostereierschieben.jpg|Jejkakulenje w Budyšinje
Pască.jpg|Słowjanski jutrowny chlěb *Paska*


## Jutrowny datum
* 2020: 12. apryla (zapadne cyrkwje) / 19. apryla (wuchodne cyrkwje)
* 2021: 4. apryla / 2. meje
* 2022: 17. apryla / 24. apryla
* **2023: 9. apryla / 16. apryla**
* 2024: 31. měrca / 5. meje
* 2025: 20. apryla
* 2026: 5. apryla / 12. apryla

## Wotkaz
Realisté

**Realisté** bě prawicarska strona w Čěskej. Załožer je Petr Robejšek. 

## Wotkaz
* Oficialne webstrony
Picunda

**Picunda** (, '', ) je městačko w mjezynarodnje njepřipóznatym staće Abchaziska, kiž słuša po ludowym prawje do Georgiskeje. Leži při brjoze Čorneho morja 80 kilometrow sewjerozapadnje Sochumija.

Ma wjace hač štyri tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w štwórtym lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Lewon Ter-Petrosjan

**Lewon Ter-Petrosjan** (  Լեւոն Տեր-Պետրոսյան; * 9. januara 1945 w Aleppo, Syriska) je armenski stawiznar a politikar.

Wot 11. nowembra 1991 hač do 3. februara 1998 běše z prěnim prezidentom njewotwisneje Armenskeje. 

## Wotkaz
Serž Sargsjan

**Serž Sargsjan** (  Սերժ Ազատի Սարգսյան; * 30. junija 1954 w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je armenski politikar.

Wot 4. аpryla 2007 hač do 9. аpryla 2008 běše premierminister Armenskeje a wot 9. аpryla 2008 hač do 9. apryla 2018 měješe zastojnstwo statneho prezidenta. Po dwěmaj hamtskimaj periodomaj njebě jemu dowolene, znowa nastupić. Z naslědnikom sta so Armen Sarkisjan. Za to přewza Sargsjan dnja 17. apryla 2018 znowa zastojnstwo premierministra, štož bě do toho hišće wotpokazał. Po najwjetšich demonstracijach w Armenskej po njewotwisnoće złoži hižo šěsć dnjow pozdźišo swoje zastojnstwo, na čož dotalny premier Karen Karapetjan je znowa přewza.

## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Aštarak

**Aštarak** ( Աշտարակ) je město w Armenskej. Leži při rěce Kasach něhdźe 20 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana. 

Je stolica a najwjetše město Aragacotnskeje prowincy. 

Ma něhdźe 18 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so so w 9. lětstotku  załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. 

## Literatura
* Аштарак// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Artašat

**Artašat** ( Աշտարակ) je město na juhu Armenskeje. 

Leži něhdźe 30 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana při rěce Aras, kotraž tworja tule armensko-turkowsku hranicu. 

Je stolica a najwjetše město Araratskej prowincy, pomjenowaneje po horje Ararat, kotraž nadeńdźe so dźensa na teritoriju Turkowskeje.

Artašat ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

## Literatura
* Ардашар// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Артаксата// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Žórła


## Wotkaz
Ararat (město)

**Ararat** (  Արարատ) je město na juhu Armenskeje. Leži něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana w Araratskej prowincy njedaloko rěki Aras, kotraž tworja tam armensko-turkowsku hranicu. Město je pomjenowane po armenskej narodnej horje Ararat, kotraž so na turkowskim teritoriju nadeńdźe.

Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Wedi

**Wedi** (  Վեդի; do 1948 – *Bejuk-Wedi/ Böyük Vedi*) je město w Armenskej. 

Leži w Araratskej prowincy při rěce Wedi něhdźe 15 kilometrow wuchodnje Artašata a połsta kilometrow juhowuchodnje Jerjewana. 

Ma něhdźe jednaće tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 13. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1995 měšćanske prawa.

## Žórła


## Wotkazaj
Masis

**Masis** (  Մասիս; do 1950 – *Uluchanli/ Uluxanli*) je město w Armenskej. 

Leži w Araratskej prowincy při turkowskej hranicy při rěce Razdan něhdźe 20 kilometrow sewjernje Artašata a něhdźe 15 kilometrow južnje Jerjewana. 

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkaz
Bako Saakjan

**Bako Saakjan** (  Բակո Սահակի Սահակյան; 30. awgusta 1960,  w Stepanakerće, Nahórski Karabach, Azerbajdźanska SSR, Sowjetski zwjazk) je nahόrskokarabachski politikar, kiž bě wot 7. septembra 2007 hač do lěta 2020 z prezidentom mjezynarodnje njepřipóznateje republiki Nahórski Karabach. Při přewzaću Karabacha přez azerbajdźanske wójsko w lěće 2023 je so zajał a sedźi wot toho časa w jastwje. 

## Žórła


## Wotkazy

* Oficielne webstrony prezidenta
* Biografija
* Biografija
Mortwa holčka

Jako **Mortwa holčka** woznamjenja so městno při puću z Konjec do Koćiny, na kotrymž bu za čas Třicećilětneje wójny zamordowana jako druška zdrasćena holca Marija, jenička dźowka Konječanskeho korčmarja Jakuba Šołty. Po legendźe nadpadny ju paduch dla jeje družčeje šnóry a pjenjez. Jako so jemu njeporadźi, šnóru wotewzać, wotruba holčce hłowu.

Konječanski wučer Jan Šołta, kotryž 1838 zemrě, postaji k česći holcy na městnje njeskutka drjewjany stołp z napismom „Ke kmótře wuzwolena, sym tu morjena“. W lěće 1894 nastaji so dźensniši kamjentny stołp.

Wot 1815 do 1945 běžeše někotre metry južnje stołpa krajna hranica mjez Sakskej a Pruskej.

## Literatura
* Susanne Hose: *Die Sage vom „toten Mädchen“.* W ts.: *Erzählen über Krabat. Märchen, Mythos und Magie.* Lusatia Verlag, Bautzen 2013.

## Wotkaz
Aparan

**Aparan** ( Ապարան) je městačko w Armenskej. 

Leži při rěce Kasach w Aragacotnskej prowincy něhdźe 60 kilometrow sewjernje Jerjewana a 30 kilometrow sewjernje Aštaraka. 

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so hižo w druhim lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Talin

**Talin** ( Թալին) je městačko na zapadźe Armenskeje. 

Leži w Aragacotnskej prowincy něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Jerjewana a něhdźe 40 kilometrow zapadnje Aštaraka. 

Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so hižo w druhim lětstotku załožiło.

## Žórła


## Wotkaz
Armawir (Armenska)

**Armawir** (  Արմավիր; do 1932 – *Sardarapat*/ Սարդարապատ; do 1992 – *Okteberjan*/ Հոկտեմբերյան) je město na zapadźe Armenskeje. 

Leži něhdźe 45 kilometrow zapadnje Jerjewana. Je stolica Armawirskeje prowincy.

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow.

## Literatura
* Armavir/ Ehsan Yarshater (Hrsg.): Encyclopædia Iranica
* Adolf Baumgartner, Armavira, Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Sp. 1179.

## Žórła


## Wotkaz
Jechegnadzor

**Jechegnadzor** (  Եղեգնաձոր) je město w Armenskej. Leži při rěce Arpa něhdźe 120 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana. Je stolica Wajcdzorskeje prowincy.

Ma něhdźe sydom tysac wobydlerjow.

Sydlišćo je so w 5. lětstotku załožiło.

## Literatura
Ехегнадзор/ Большая советская энциклоредия

## Žórła


## Wotkazaj
Wajk

**Wajk** (  Վայք; do 1959 – *Sojlan*/ Սոյլան; do 1994 – *Azizbjekow*) je město na juhu Armenskeje. 

Leži we Wajcdzorkej prowincy něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana.  

Ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj
Džermuk

**Džermuk** (  Ջերմուկ) je město na wuchodźe Armenskeje. Leži při rěce Arpa we Wajdzorskej prowincy něhdźe 170 kilometrow juhowuchodnje Jerjewana.  

Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony
Gawar

**Gawar** ( Gawar; do 1959 *Nor-Bajazet*/Նոր Բայազետ; 1959–1996 *Kamo*/Կամո) je město w Armenskej. 

Leži při rěce Gawaraget blisko Sewanskeho jězora něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica prowincy Gecharkunik.

Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.

## Žórła


## Wotkazaj

* Oficielne webstrony