Emma Kaili Metcalf Beckley Nakuina

**Emma Kailikapuolono Metcalf Beckley Nakuina** (5 Malaki 1847 - 27 Kepakemapa 1929) he loea ʻike Hawaiʻi, lunakānāwai, mea kākau, a luna hoʻoponopono wai kaulana o ke au Mōʻī Kalākaua. ʻO ia ka wahine mua i lilo i luna hoʻoponopono wai ma Hawaiʻi, a he mea koʻikoʻi ʻo ia no ka mālama ʻana i nā moʻolelo Hawaiʻi a me ka hoʻoponopono ʻana i nā pilikia wai o Honolulu.

## Ka Moʻolelo
Hānau ʻia ʻo Emma Metcalf ma Honolulu i ka lā 5 o Malaki, 1847. He kaikamahine ʻo ia na Theophilus Metcalf, he kānaka haole mai Nū Ioka mai, a me Kailikapuolono, he aliʻi wahine Hawaiʻi. He mea kūikawā kona makuakāne, ʻo ia hoʻi ka mea nāna i hana i nā kiʻi o ke aupuni Hawaiʻi mua, a he luna ana ʻāina akamai. Ma muli o ka make mua ʻana o kona makuahine i ka makahiki 1850, hānai ʻia ʻo Emma e George Beckley a me kāna wahine ʻo Kahinu.

Ua aʻo ʻia ʻo ia ma ka Sacred Hearts Academy a me ke Punahou School, kahi āna i aʻo ai i ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Pelekania. He kaikamahine akamai loa ʻo ia, a ua makemake nui ʻo ia i ka heluhelu puke a me ke aʻo ʻana i nā mea hou. Ma kona wā kamaliʻi, ua noho pū ʻo ia me nā kūpuna Hawaiʻi, kahi āna i aʻo ai i nā moʻolelo kahiko, nā loina Hawaiʻi, a me nā mele. 

Ma ke kula, ua hoʻomaopopo ʻo ia i ke koʻikoʻi o ka mālama ʻana i ka ʻike Hawaiʻi, ʻoiai ua ʻike ʻo ia i ka nalowale ʻana o kekahi mau loina kahiko. No laila, hoʻomaka ʻo ia e kākau i nā moʻolelo i haʻi ʻia iā ia, a hoʻomaka e noiʻi i nā mea Hawaiʻi kahiko.

## Nā Hana Koʻikoʻi
I ka makahiki 1880, koho ʻia ʻo Emma i luna hoʻoponopono wai (Commissioner of Private Ways and Water Rights) no Honolulu e ka Mōʻī David Kalākaua. He kuleana koʻikoʻi kēia, no ka mea, pili ka wai i ke ola o ka ʻāina a me nā kānaka. Ma kēia kūlana, ua hana ʻo ia i nā hana like ʻole:

### Ka Hoʻoponopono Wai
* Hoʻoponopono ʻo ia i nā pilikia ma waena o nā mahiʻai a me nā mea ʻē aʻe e pili ana i ka hoʻohana ʻana i ka wai
* Mālama ʻo ia i nā ʻauwai kahiko a me ka hoʻokahe pono ʻana o ka wai
* Hoʻoholo ʻo ia i nā hoʻoholo kūpono e pili ana i ka māhele ʻana i ka wai
* Kākau ʻo ia i nā palapala aʻoaʻo no ka mālama pono ʻana i ka wai

### Ka Hana Luna Kānāwai
* Noho ʻo ia ma ke ʻano he luna hoʻokolokolo no nā pilikia wai
* Hoʻoholo ʻo ia i nā hoʻoholo ma muli o nā loina kahiko Hawaiʻi a me ke kānāwai hou
* Hana pū ʻo ia me nā alakaʻi o ke aupuni e hoʻoponopono i nā pilikia o ka lehulehu
* Kōkua ʻo ia i ka haku ʻana i nā kānāwai hou no ka mālama wai

### Ka Hana Hoʻolaha
* Haʻi ʻo ia i nā haʻawina no ka waiwai o ka wai i ka lehulehu
* Kākau ʻo ia i nā palapala no ka pono o ka mālama ʻana i nā kahawai
* Aʻo ʻo ia i nā kānaka no nā loina kahiko e pili ana i ka wai
* Mālama ʻo ia i nā palapala kahiko e pili ana i nā kuleana wai

## Ka Hana Moʻolelo
He mea kākau ʻo Emma Nakuina. Kākau ʻo ia i kekahi mau puke koʻikoʻi:

* "Hawaii: Its People, Their Legends" (1904)
* "Ancient Hawaiian Water Rights" (1894)
* Nā moʻolelo Hawaiʻi he nui i paʻi ʻia ma nā nūpepa

## Ka Noʻeau Kanaka
I ka makahiki 1887, male ʻo ia me Moses K. Nakuina, he mea akeakamai Hawaiʻi a he luna nānā o ka Hale Waihona Puke Aupuni (Government Library). He pilina koʻikoʻi ko lāua ma ka hana noiʻi a me ke kākau ʻana. Hui pū lāua i ka hana noiʻi a me ke kākau ʻana e pili ana i ka moʻolelo Hawaiʻi a me nā loina kahiko.

### Ka Hana Pāhana
* Lawelawe pū lāua ma ka Hawaiian Historical Society
* Hōʻiliʻili lāua i nā moʻolelo kahiko mai nā kūpuna mai
* Unuhi lāua i nā palapala kahiko mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Pelekania
* Kākau lāua i nā ʻatikala no nā nūpepa Hawaiʻi a Pelekania

### Ka Hana Hoʻonaʻauao
Ma ke ʻano he wahine naʻauao, kōkua nui ʻo ia i ka hoʻomau ʻana i nā moʻolelo Hawaiʻi a me ka ʻike kahiko. Lawelawe ʻo ia ma ke ʻano he kumu a me he mea hoʻākāka no nā malihini e pili ana i ka moʻomeheu Hawaiʻi. Ua aʻo aku ʻo ia i:

* Ka ʻōlelo Hawaiʻi
* Nā moʻolelo kahiko
* Nā loina Hawaiʻi
* Ka pilina o ke kanaka me ka ʻāina

## Ka Hoʻoilina
Make ʻo Emma Nakuina i ka lā 27 o Kepakemapa, 1929, ma Honolulu. Ua waiho mai ʻo ia i hoʻoilina koʻikoʻi:

* He kumu hoʻohālike no nā wāhine Hawaiʻi ma nā ʻoihana aupuni
* Nā moʻolelo i kākau ʻia no ka moʻomeheu Hawaiʻi
* Ka ʻike no ka hoʻoponopono ʻana i nā pilikia wai ma Hawaiʻi
* Nā haʻawina no ka pilina ma waena o ke kanaka a me ka ʻāina

## Nā Eo
* Ua lilo ʻo ia i luna hoʻoponopono wai mua o Hawaiʻi
* Hoʻohanohano ʻia ʻo ia no kāna hana ma ke ʻano he mea mālama moʻolelo Hawaiʻi
* He alakaʻi ʻo ia no ka mālama ʻana i nā loina kahiko

## Nā Kūmole


Māhele:Nā Luna Hoʻoponopono Wai
Māhele:Nā Kānaka Hawaiʻi
Māhele:Nā Mea Kākau Hawaiʻi