open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ngiên-kiu-só

**Ngiên-kiu-só** (Yîn-ngî: Graduate School/Post-Graduate School), Chûng-koet Thai-liu̍k hêm-cho **Ngiên-kiu-sâng-yen** (研究生院) he pún-khô chṳ̂-heu ke chin-kiê kau-yuk ngiên-kiu kî-kèu, yit-pân sat-chhai Thai-ho̍k chûng. Ngiên-kiu-só sî-yeu Thai-ho̍k pit-ngia̍p khi̍p thùng-tén ho̍k-li̍t chhòi-nèn chhí-hâ po-kháu fe̍t-chá sṳ̂n-chhiáng ngi̍p-ho̍k chṳ̂-kiet, chú-yeu phì-yông Sha̍k-sṳ, Pok-sṳ ngìn-chhòi khi̍p chin-hàng kî-chhú ngiên-kiu.
Kî-kèu

**Kî-kèu** he chṳ́  yit-pân ke kûng-chok phu-mùn, piáu sut yit-kâ kûng-sṳ̂, chhṳ̀-san thòn-thí fe̍t-he sâ-khî chûng-sîm tû son-he Kî-kèu, than-he yit-chak koet-kâ m̀-he Kî-kèu ke li-é.
Ho̍k-yen

**Ho̍k-yen** (Faculty, College, School) he chû-sṳ̀n Thai-ho̍k he fûn-kî kau-ho̍k tân-vi, su̍k-yî yit-chû siông-kôan ho̍k-khô chú-thì liâng-vet. M̀-thùng ho̍k-yen fu-chit m̀-thùng ho̍k-khô.
Yo̍k-sṳ̂

**Yo̍k-sṳ̂** (pharmacist) he fu-chit thì-kiûng yo̍k-vu̍t tî-sṳt khi̍p yo̍k-sṳ fu̍k-vu ke chôn-ngia̍p ngìn-yèn.
Yo̍k-sṳ̂ he yo̍k-vu̍t ke chon-kâ, thùng-sṳ̀  he kié-tap sṳ-mìn thai-chung yû-kôan yo̍k-vu̍t mun-thì ke chui sṳt-tông ngìn-sién. Yo̍k-sṳ̂ fu-chit kam-chhat yî-sên só chhú-fông ke sú-chúng yo̍k-vu̍t chûng yû-féu chhut-hien yo̍k-vu̍t siông-fu chok-yung; pin kîn-kí phiang-ngìn ke phiang-li̍t, yî-sên ke chín-tòn , vi phiang-ngìn kien-ngi chui sṳt-ha̍p ke yo̍k-vu̍t.
Rhône-Alpes

**** he Fap-koet ke yit-chak Thai-khî, vi-yî Fap-koet tûng-nàm-fông, pet lâu Burgundy chiap-yòng. Chúng mien-chit 43,698 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 6,218,444-ngìn (2010-ngièn thúng-kie). Hâ-hot Ain-sén, Ardèche-sén, Drôme-sén, Isère-sén, Loire-sén, Rhône-sén, Savoie-sén, Sông Savoie-sén. Khì sú-fú he Lyon.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Ardèche-sén

**** he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet nàm-phu. Su̍k-yî Rhône-Alpes Thai-khî. Chúng mien-chit 5,529 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 309,456-ngìn (2007-ngièn thúng-kie).  he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Lyon

**Lyon** he Fap-koet nàm-phu sàng-sṳ, Rhône-Alpes Thai-khî Rhône-sén sén-fi. Chúng mien-chit 
954.19  phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 2,118,132-ngìn (2008-ngièn thúng-kie). Lyon he Fap-koet thi-sâm thai sàng-sṳ, kau-yuk sṳ-ngia̍p fat-tha̍t, 1896-ngièn sṳ̀n-li̍p Lyon Thai-ho̍k. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Pan Chúng-thúng-chṳ

** Pan Chúng-thúng-chṳ** (Semi-presidentialism) he yit-chúng thùng-sṳ̀  khí-yû "Chúng-thúng-chṳ" lâu "Ngi-fi Khiung-fò-chṳ" thi̍t-tiám ke Khiung-fò-chṳ chṳn-thí. Pan Chúng-thúng-chṳ ke Chúng-thúng chok-vi koet-kâ ngièn-sú yû mêu-chúng thi̍t-sû ke khièn-li̍t, nui-kok yû siông-tui pí-káu vún-ku ke thi-vi, koet-fi khièn-li̍t siông-tui sok-séu. Pan Chúng-thúng-chṳ chṳn-thí yî Fap-koet he chui tién-hîn.
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson**  (), Mî-koet thi-sâm ngim Chúng-thúng (1801-ngièn ─ 1809-ngièn). Thùng-sṳ̀ ya-he Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn chú-yeu hí-chhó ngìn, khi̍p Mî-koet khôi-koet chui khí yáng-hióng-li̍t chá chṳ̂-yit. Khì ngim khì chûng chṳ̂ chhùng-thai sṳ-khien pâu-koat Louisiana kèu-thi on (1803-ngièn), 1807-ngièn Kim-yun Fap-on (Embargo Act of 1807), yî-khi̍p Lewis lâu Clark thâm khàm (1804–1806). 

Sṳ̂n-vì chṳn-chhṳ ho̍k-kâ, Jefferson pín chhṳ̀ Kú-tién Chhṳ-yù Chú-ngi lâu Khiung-fò Chú-ngi (republicanism), chṳ thin Vì-kit-nì-â Chûng-kau Chhṳ-yù Fap (Virginia Statute for Religious Freedom, 1779, 1786). Kâi fap ngit-heu sṳ̀n-vì Mî-koet hièn-fap thi-yit siû chang-on chhóng-sat thiàu-vùn chṳ̂ kî-chhú, Jefferson-sṳt Mìn-chú (Jeffersonian democracy) yîn kì yì tet-miàng. 1792-ngièn kì chhóng-li̍p pin liâng-thô Mìn-chú Khiung-fò-tóng (kîm-ngit Mìn-chú-tóng chṳ̂ chhièn-sṳ̂n), Jefferson chên-vì thi-ngi ngim Vì-kit-nì-â chû Chû-chhòng (1779-ngièn －1781-ngièn), thi-yit ngim Mî-koet Koet-vu-khin (1789-ngièn ─1793-ngièn), lâu thi-ngi ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng (1797-ngièn －1801-ngièn). 1800-ngièn Jefferson kit-phai kin-tak lièn-ngim ke Adams tông-sién Mî-koet thi-sâm ngim Chúng-thúng, chhṳ́ -heu kì liâng-thô ke chṳn-tóng thúng-chhṳ Mî-koet tha̍t si-fûn chṳ̂ yit sṳ-ki, kì ke chṳn-tóng 1824-ngièn fûn-lie̍t vì-chṳ́. 

Chhù-liáu chṳn-chhṳ sṳ-ngia̍p ngoi, Jefferson thùng-sṳ̀ ya-he Nùng-ngia̍p-ho̍k, Yèn-ngi-ho̍k, Kien-chuk-ho̍k, Chhṳ̀ -ngièn-ho̍k, Kháu-kú-ho̍k, Sú-ho̍k, me̍t-ma-ho̍k, chhet-liòng-ho̍k lâu kú Sâng-vu̍t ho̍k tén ho̍k-khô ke chôn-kâ; yu sṳ̂n-kiâm chok-kâ, li̍t-sṳ̂ lâu Séu-thì-khìm sú; ya-he Virginia Thai-ho̍k ke chhóng-phan-ngìn. Hí-tô-ngìn ngin-vì kì-he li̍t-ngim Mî-koet Chúng-thúng chûng, chṳ-fi chui kô-chá.
Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn

**Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn** (Yîn-ngî: United States Declaration of Independence) vì Pet-mî-chû sṳ̍p-sâm ke Yîn-su̍k chhṳ̍t-mìn-thi siên-ko chhṳ Thai-put-lie̍t-tiên Vòng-koet thu̍k-li̍p, pin siên-mìn chhṳ́ kí-chang-tông sin chṳ̂ vùn-ko. 1776-ngièn 7-ngie̍t 4-ngit, pún siên-ngièn yù thi-ngi chhṳ thai-liu̍k fi-ngi yî fi-sàng phî-chún, tong-ngit chṳ̂-heu sṳ̀n-vì Mî-koet thu̍k-li̍p ki-ngiam-ngit. Siên-ngièn chṳ̂ ngièn-khien yù thai-liu̍k fi-ngi chhut-sit thoi-péu khiung-thùng chhiâm-shù, pin yún-kiú chán-sṳ yî Mî-koet Fà-sṳ̀n-tun Thi̍t-khî chṳ̂ Mî-koet koet-kâ tong-on-kwón. Liá-chak siên-ngièn vì Mî-koet chui chhùng-yeu ke li̍p-koet vùn-sû chṳ̂-yit.
Washington, D.C.

**Washington Columbia Thi̍t-khî** (Yîn-ngî: Washington, D.C.) he Mî-koet sú-tû, vi－yî Mî－koet tûng-ngan ke chûng thai-sî-yòng thi-khî, he 1790-ngièn cho vì sú-tû yì sat-tsì, yù Mî-koet Koet-fi chhṳ̍t-chiap kón-hot ke thi̍t-phe̍t hàng-chṳn khî-va̍k, put su̍k-yî Mî-koet ke ngim-hò chû-fun. Khì yu-yî ngièn-sṳ́ miàng-chhṳ̂n vì Columbia Thi̍t-khî (District of Columbia), yî-khi̍p kién-chhṳ̂n Washington, thi̍t-khî ("the District"), D.C. tén. 

Columbia Thi̍t-khî vi-yî Maryland lâu Virginia ke kâu-kie-chhú, lióng chû kie-hò Potomac Hò yù sî-pet hiong tûng-nàm liù-kon thi̍t-khî; 1846-ngièn yî-heu, Potomac Hò nàm-ngan ke thú-thi kâu-hàn pûn liáu Virginia, kâi hò-phien sṳ̀n-vì thi̍t-khî lâu Virginia ke kie-hò. Thi̍t-khî sat-li̍p chó-khì, Potomac Hò pet-ngan yû Georgetown, Washington-sṳ khi̍p Washington-yen sâm-ke fûn-khôi ke hàng-chṳn khî-va̍k; khì-chûng kien-li̍p yî 1791-ngièn ke Washington-sṳ nái vì chông hién George Washington tui Mî-koet kien-koet ke kung-hien yì miang-miàng, heu-lòi fat-chán vì thi̍t-khî chûng ke fu̍t-sîm sàng-sṳ. Yî-kí yit-hong 1871-ngièn ke li̍p-fap, chhièn shu̍t sâm-khî yî 1878-ngièn ha̍p-pìn vì Washington-sṳ, yì lièn-pâng kón-hot ke thi̍t-khî khi̍p Washington-sṳ thi-fông chṳn-fú chhiùng chhṳ́ -hot-khî chhùng-thia̍p, sán sâng kîm-ngit sṳ́ -yung ke "Washington Columbia Thi̍t-khî" ha̍p-chhṳ̂n. 

Columbia Thi̍t-khî he thai-tô-sú Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú kî-kôan, lâu kok-koet chu Mî-koet Thai-sṳ́-kón ke só-chhai thi, ya-he Sṳ-kie Ngiùn-hàng, Koet-chi Fo-pì Kî-kîm, Mî-chû Koet-kâ Chû-chṳt tén koet-chi chû-chṳt chúng-phu ke só-chhai-thi, pin yúng-yû vì-sú chung-tô ke pok-vu̍t-kwón lâu vùn-fa sṳ́ -tsiak.

## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
George Washington

**George Washington** (), 1775-ngièn chṳ 1783-ngièn Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng sṳ̀  chhṳ̍t-mìn thi-kiûn ke chúng-sṳ̂-lin, 1789-ngièn sṳ̀n-vì Mî-koet thi 1 ngim Chúng-thúng, chhai chiap-lièn lióng-kài sién-kí chûng tû tet-liáu chhiòn-thí sién-kí-thòn mò-yi-ngi kî-chhṳ̀, yit-chhṳ̍t tâm-ngim chúng-thúng chhṳ̍t-to 1797-ngièn. 

Washington chó-ngièn chhai Fap-koet lâu Yin-thi-ôn-ngìn Chan-châng chûng chên tâm-ngim kî-chhṳ̀  Thai-Yîn Ti-koet yit-fông ke chhṳ̍t-mìn-kiûn kiûn-kôn. Chṳ̂ heu chhai Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng chûng sut-liâng thai-liu̍k kiûn-thòn yàng-tet Mî-koet thu̍k-li̍p, kì khî-chhie̍t Kiûn-sṳ Chṳn-khièn ke thì-ngi, chhai 1783-ngièn fì-to kì chhai Vì-nùng-sân ke chông-yèn fì-fu̍k phìn-mìn sâng-fa̍t. 

1787-ngièn, Washington chú-chhṳ̀  Chṳ-hièn Fi-ngi. Fi-ngi chṳ-thin liáu hien-chhai ke Mî-koet Hèn-fap. 1789-ngièn, kì kîn-ko chhiòn-thí sién-kí-thòn mò yi-ngi ke kî-chhṳ̀ yì sṳ̀n-vì Mî-koet thi-yit ngim Chúng-thúng. Kì chhai lióng-kài ke ngim-khì chûng sat-li̍p liáu hí-tô chhṳ̀ -sa to kîm-hâ ke chṳn-chhet lâu chhòn-thúng. Chhai lióng-kài ngim-khì kiet-suk heu, kì chhṳ-ngien piong-hi khièn-li̍t put chai mèu-khiù sa-ngim. 

Kì pan-yên liáu Mî-koet thu̍k-li̍p chan-châng lâu kien-koet chûng chui chhùng-yeu ke kok-set, Washington thûng-sòng pûn chhṳ̂n-vì Mî-koet koet-fu. Ho̍k-chá chiông kì lâu Abraham Lincoln lie̍t-vì Mî-koet li̍t sṳ́  sông chui ví-thai ke Chúng-thúng.
Fâm-ngî

**Fâm-ngî** (梵語, संस्कृता वाक्) he Yin-Êu Ngî-ne ke Yin-thu Iran Ngî-chhu̍k ke Yin-thu Arya Ngî-kî ke yit-chúng ngî-ngièn, he Yin-Êu Ngî-ne chui kú-ló ke ngî-ngièn chṳ̂-yit. Lâu Là-tên-ngî yit-ngióng, Fâm-ngî yí-kîn sṳ̀n-vì yit-chúng su̍k-yî ho̍k-su̍t khi̍p chûng-kau ke chôn-mùn yung-ngî. 

Yin-thu-kau kîn-tién yung Fâm-vùn siá-sṳ̀n. Khì ngî-fap lâu fat-yîm kiûn-sṳ chok yit-chúng chûng-kau ngì-kûi yì tet-yî sṳ̂-hâu put-chhâ thi pó-chhùn hâ-lòi. 19 Sṳ-ki sṳ̀ Fâm-ngî sṳ̀n-vì chhùng-kèu Yin-Êu chû ngî-ngièn ke kôan-khèn ngî-chúng.
Yin-thu Iran Ngî-chhu̍k

**Yin-thu Iran Ngî-chhu̍k** he Yin-Êu Ngî-ne kîm-ngit chhai sṳ́ -yung ke ngî-ngièn chûng chui tûng-fông ke yit-chhu̍k, hâ fûn-vì Yin-thu Arya Ngî-kî, Iran Ngî-kî lâu Nuristani Ngî-kî. Kôan-yî Yin-Êu ngî-ngièn chui kú-ló ke vùn-hien chûng nèn-kèu khon-to thai-liòng kâi ngî-chhu̍k ke ki-chai. Liá-chhu̍k ngî-ngièn hí-ngièn yî sông-kú Êu-chû ke Hî-lia̍p thi-khî, chhai yén-kú sṳ̀ -khì chhiu hiong tûng-nàm fông ke Yin-thu chhièn-chin, thù-kîn sông-kú ke Iran, Afghanistan, khi̍p Pakistan thi-khî.

## Fûn-lui
* Yin-thu Ngâ-li-ôn Ngî-kî: 
** Fâm-ngî ()
** Assam-ngî ()
** Bengal-ngî () (200,000,000 sṳ́ -yung ngìn-khiéu)
** Bihari-ngî
*** Angika-ngî ()
*** Bhojpuri-ngî ()
*** Magahi-ngî ()
*** Maithili-ngî ()
** Dhivehi-ngî ()
** Gujarat-ngî ()
** Hindi-ngî () (590,000,000 sṳ́ -yung ngìn-khiéu)
** Marathi-ngî ()
** Nepal-ngî ()
** Oriya-ngî ()
** Pali-ngî ()
** Punjabi-ngî (Tûng Punjabi-ngî) () (100,000,000 sṳ́ -yung ngìn-khiéu)
** Sî Punjabi-ngî ()
** Romani-ngî ()
** Sinhala-ngî ()
** Urdu-ngî ()
** Rohingya-ngî

* Nuristani Ngî-kî 

* Iran Ngî-kî: 
** Tûng-phu 
*** Tûng-pet-phu 
**** Scythia-ngî (me̍t-mòng) ()
**** Avesta-ngî (me̍t-mòng) ()
**** Sogdia-ngî (me̍t-mòng) ()
**** Ossetia-ngî ()
**** Yaghnobi-ngî ()
*** Tûng-nàm-phu 
**** Pashto-ngî ()
** Sî-phu 
*** Sî-pet-phu 
**** Baluchi-ngî ()
**** Dari-ngî ()
**** Kurdi-ngî ()
**** Talysh-ngî ()
**** Zazaki-ngî ()
***** Nàm Zazaki-ngî ()
***** Pet Zazaki-ngî ()
*** Sî-nàm-phu 
**** Luri-ngî (Luri) 
**** Pô-sṳ̂-ngî ()
***** Tûng Pô-sṳ̂-ngî ()
***** Sî Pô-sṳ̂-ngî ()
***** Tajik-ngî ()
**** Tat-ngî ()
Yin-thu Arya Ngî-kî

**Yin-thu Arya Ngî-kî** he Yin-thu Iran Ngî-chhu̍k ke fûn-kî, su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne ke yit phu-fûn, fûn-pu chhai Yin-thu, Pakistan, Nepal, Sri Lanka, he Aryan-ngìn chhai chhièn 20 Sṳ-ki tai-to Nàm-Â ke ngî-ngièn. Liá-chak ngî-chhu̍k ke ngî-ngièn yû chhêu-ko 200 chúng, khì-chûng sṳ́ -yung ngìn-sú tô-yî 1000 van ke ngî-ngièn, pâu-koat Hindi-ngî, Bengal-ngî, Marathi-ngî, Sî Punjabi-ngî (Lahnda), Urdu-ngî, Gujarat-ngî, Oriya-ngî, Tûng Punjabi-ngî, Bhojpuri-ngî, Maithili-ngî, Sindhi-ngî, Awadhi-ngî, Nepal-ngî, Assam-ngî, Chittagonia-ngî, Saraiki-ngî, Sinhala-ngî, Haryanvi-ngî, Marwari-ngî, Magadhi-ngî, Chhattisgarhi-ngî lâu Sylheti-ngî tén. Hien-thoi ke thai-phu-fûn Arya ngî-ngièn ngièn-chhṳ Fâm-ngî, chṳ́ -yû Kashmir-ngî lâu Sindhi-ngî pó-liù séu-sú pí Fâm-ngî hàn-yeu ngièn-sṳ́ ke thi̍t-chṳ̂n.
Aryan-ngìn

**Ngâ-li-ôn-ngìn** (Aryan), chhai tông-kîm ke ho̍k-su̍t kie, liá-ke su̍t-ngî chhai thai-tô-sú chhìn-khóng hâ yí pûn chhí-thoi vì "Yin-thu Yî-lóng-ngìn" fe̍t  "Yin-Êu-ngìn", chit kóng "Yin-thu Yî-lóng Ngî-chhu̍k" fe̍t Yin-Êu Ngî-ne ngî-ngièn ke ngìn; "Ngâ-li-ôn" hien chhai kífû yung-yî ngî-ngièn ho̍k-su̍t ngî Yin-thu Ngâ-li-ôn Ngî-kî chûng, "Ngâ-li-ôn-ngìn" chhiu-he kóng liá-chak ngî-kî ke ngî-ngièn ke ngìn. 
19 Sṳ-ki lâu 20 Sṳ-ki song-pan ya̍p, phu-fûn chúng-chhu̍k chú-ngi-chá kú-chhôi Ngâ-li-ôn ngìn-chúng he chui yù-ye̍t ke chúng-chhu̍k, vì 20 Sṳ ki 30 chṳ 40 ngièn-thoi Na̍p-tshùi Tet-koet ke chúng-chhu̍k me̍t-chhie̍t chṳn-chhet chúng hâ liáu fo-kîn.
Brad Pitt

**Brad Pitt** (1963-ngièn 12-ngie̍t 18-ngit － ), Mî-koet thien-yáng yên-yèn khi̍p Chṳ-phién-ngìn, chên kîn tet-to O-sṳ̂-khà Chui-kâ Nàm-phi-kok chióng thì-miàng, Kîm-khiù-chióng Chui-kâ Nàm-phi-kok Chióng, pin yî 2007-ngièn phìn 《Phan-ngia̍k Am-sat》 yit-phién tet-to Vî-nì-sṳ̂ Thien-yáng-chiet yáng-ti. 2009-ngièn phìn 《Khì-fam ngia̍k-yèn》 yit-phién thì-miàng O-sṳ̂-khà Chui-kâ Nàm-chú-kok Chióng. 2013-ngièn kâm-chṳ ke Li̍t-sṳ́ khia̍k-chhìn-phién 《Vì Nù Sṳ̍p-ngi ngièn》 yàng-tet Kîm-khiù-chióng Chui-kâ khia̍k-chhìn-phién, Yîn-koet Thien-yáng ho̍k-yen-chióng Chui-kâ yáng-phién lâu O-sṳ̂-khà Chui-kâ Yáng-phién.

## Sâng-phìn
### Chó-khì sâng-fa̍t
### Yên-ngi sṳ-ngia̍p
### Kám-chhìn sâng-fa̍t
## Thien-yáng lie̍t-péu
## Chióng-hong
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-chiap
Felipe 6-sṳ (Sî-pân-ngà)

縮圖
**Fi-li-phi Liuk-sṳ** (Sî-pân-ngà-ngî: Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y de Grecia, 1968-ngièn 1-ngie̍t 30-ngit － ), Sî-pân-ngà koet-vòng, he chhièn koet-vòng Fù-ôn Khà-lo̍k-sṳ̂ Yit-sṳ thùng Sok-fui-â Vòng-heu só sâng ke chhòng-chṳ́, chhai khì fu Fù-ôn Khà-lo̍k-sṳ̂ Yit-sṳ yî 2014-ngièn 6-ngie̍t 19-ngit siên-pu chang-sṳt thui-vi. Fi-li-phi 1968-ngièn 1-ngie̍t 30-ngit chhut-sâng yî Mâ-tet-lî, he Fù-ôn Khà-lo̍k-sṳ̂ Yit-sṳ lâu Sok-fui-â sâm-ke hài-thùng chûng chui-séu ke, kì pit-ngia̍p yî Mâ-tet-lî Chhṳ-chhṳ Thai-ho̍k Fap-ho̍k-hì, sùi-heu to Mî-koet Khiâu-chhṳ-sàng Thai-ho̍k Koet-chi-kôan-hì sha̍k-sṳ. 
Chhù-liáu Sî-pân-ngà-ngî, kì hàn-fi kóng Kâ-thai-lò-nì-â-ngî, Yîn-ngî, Fap-ngî lâu Hî-lia̍p-ngî.
Chhṳ̀n Kâ-fà

**Chhṳ̀n Kâ-fà** (陳嘉樺, Yîn-vùn miàng: **Ella Chen**, ), chhut-sâng yî Thòi-vân Phìn-tûng-yen Lìm-lo̍k-hiông, Hak-kâ-ngìn, Thai-yìn Kî-su̍t Ho̍k-yen Ńg-chôn-phu Yî-vu Kón-lî-khô pit-ngia̍p, Thòi-vân sâm-ngìn ńg-chṳ́ thòn-thí S.H.E sṳ̀n-yèn chṳ̂-yit. 2000-ngièn chhâm-kâ *Yî-chhiu 2000 sṳ̍t-li̍t mî-séu-ńg châng-pa chan* tet-to ngi̍p sién, yî 2001-ngièn chhut-tho chṳ kîm. 
Chhù-liáu kô-chhong sṳ-ngia̍p sṳ̀n-chit yù-yi yî-ngoi, kiên chhai hi-khia̍k péu-yên sông péu-hien thu̍t-chhut, chên yî hi-khia̍k chokphín *Chṳ̂n-miang thiên-ńg* ngi̍p vì 2006-ngièn thi si-sṳ̍p-yit kài kîm-chûng-chióng hi-khia̍k lui chui-kâ ńg-chú kok-chióng; yi̍t chhai chung-tô mióng-lu piàu-sién chṳ̂ chióng hong-chûng, tet-to khén-thin. 

Kâ-fà
Chloë Grace Moretz

**Chloë Grace Moretz** (1997-ngièn 2-ngie̍t 10-ngit － ), Mî-koet thùng-sên, yîn chú-yên 2010-ngièn sông-yàng ke thûng-chok thien-yáng 《Thi̍t-kûng Lièn-mèn》 chûng ke Chhêu-sat-ńg, lâu chhai O-sṳ̂-khà-chióng tet-chióng thien-yáng 《Yí-kó ke mo-hiám》 (Hugo) chûng sṳ-yên ńg-chú-kok Yî-sâ-pi-ngì (Isabelle) yì tî-miàng. Chhai-chhṳ́ chṳ̂-chhièn, kì chên yî phi-kok sṳ̂n-fun yên-chhut 《Lien ha ńg-pak ngit 》 (500 Days of Summer), 《Séu phì hài ngit-ki 》 tén phién, pin chhai 《Tshí hiet thùng-fa 》 chûng pan-yên séu-ńg khi̍p hiet-kúi Abby.

## Ke-ngìn kîn-li̍t
## Thien-yáng chok-phín ngièn-péu
## Fe̍t-chióng lâu thì-miàng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
## Ngoi-phu lièn-chiap
Mô-kài

***Mô-kài*** (Yîn-ngî: The Lord of the Rings, yu miàng *Chṳ́ -fàn-vòng*) he yit-phu yù Ngiù-chîn Thai-ho̍k kau-su kiâm ngî-ngièn ho̍k-kâ J. R. R. Tolkien chhóng chok ke Sṳ́ -sṳ̂ Khì-fam Vùn-ho̍k chok-phín. Liá-chak ku-sṳ ngièn he Tolkien chó-ngièn chhóng-chok ke Yì-thùng fam-sióng séu-sot *[[The Hobbit]]* (1937-ngièn) chṳ̂ sa-phiên, than sùi-chho̍k ku-sṳ ke fat-chán tak-chhiam pien-tet fî-fên phàng-thai. Kâi chok-phín chhie̍t thai-phu-fûn vàn-sṳ̀n yî 1937 chṳ 1949-ngièn, yok lâu Ngi-chan khì-kiên siông-fù, yîn-chhṳ́ yû-ngìn siông-sin chhṳ́ -chok chhai mêu-sia fông-mien yi̍t su-to kâi-chhòng chan-châng ke yáng-hióng. Chhṳ̍t-chṳ khiûn-ngièn, *Mô-kài* yit-sû he thi-ngi mai-chho ke séu-sot. Sòng yû thu̍k-chá chiông khì ngu-ngin vì yit  "Sâm-phu-khiuk", khì-sṳ̍t Tolkien hí-chhû ke kèu-sióng he chiông pún-sû thùng *Chîn-lìn Pó-chon* (The Silmarillion) chû-ha̍p sṳ̀n yit-ke lióng-kién ke chok-phín. Than yîn-vi kîn-chi ngièn-yîn, chhut-pán sông chhai 1954, 1955-ngièn kiet-thin san-thet *Chîn-lìn Pó-chon* ke phu-fûn, pá *Mô-kài* fûn-vì sâm- kién khiung liuk-chhak chhut-pán, hìn-sṳ̀n kîm-ha kóng-vì ngìn-tî ke *Mô-kài* sâm-phu-khiuk. Fûn-phe̍t chhṳ̂n-chok *Fu-kài Thùng-mèn chhui*, *Sûng-thap khì-pîn*, *Vòng-chá kûi-lòi*. Khì-chûng mî-yit phu yu fûn-vì lióng-chhak chhut-pán, pin sû-liu̍k siông-kôan ke poi-kín chṳ̂-liau. Chhṳ́ -heu, *Mô-kài* yit-sû pûn yi̍t-vì tô-chúng ngî-ngièn pin chhùng-chho tô-chhṳ, sṳ̀n-vì 20 Sṳ-ki chui khí yáng-hióng-li̍t ke khì-fam vùn-ho̍k chok-phín chṳ̂-yit.
J. R. R. Tolkien

**John Ronald Reuel Tolkien**  (kién-chhṳ̂n **J. R. R. Tolkien**, 1892-ngièn 1-ngie̍t 3-ngit － 1973-ngièn 9-ngie̍t 2-ngit), Yîn-koet chok-kâ, sṳ̂- ngìn, ngî-ngièn ho̍k-kâ khi̍p Thai-ho̍k Kau-su, yî chhóng-chok kîn-tién ngiàm-sok khì-fam chok-phín 《The Hobbit》, 《Mô-kài》 lâu 《Chîn-lìn Pó-chon》 yì vùn-miàng. 
Tolkien chên yî 1925-ngièn chṳ 1945-ngièn kiên, chhai Ngiù-chîn Thai-ho̍k Pembroke Ho̍k-yen tâm-ngim Âng-kak-lû Sat-khiet-sùn-ngî ke Rawlinson lâu Bosworth kau-su, pin yî 1945-ngièn chṳ 1959-ngièn kiên chón-chṳ Ngiù-chîn Thai-ho̍k Me̍t-tun Ho̍k-yen ngim Yîn-koet ngî-ngièn lâu vùn-ho̍k ke Me̍t-tun kau su. Kì he C.S.S. Lewis ke me̍t-yû —— lióng-ngìn kai vì fî-chang-sṳt vùn-ho̍k thó-lun-sa "tsiak siong" ke sa-yèn. 1972-ngièn 3-ngie̍t 28-ngit, Tolkien tet-to Yîn-koet ńg-vòng Yî-lì-sâ-pha̍k Ngi-sṳ pân-su ke Thai-Yîn Ti-koet sṳ̂-lin hiun-chông. 
Tolkien ke tsóng-sun Christopher Reuel Tolkien chhai fu-chhîn hi-sṳ heu, cháng-lî liáu thai-liòng ke pit-ki lâu hàn-m̀ fat-péu ke sú-káu, chhut-pán yit hì-lie̍t chok-phín, pâu-koat 《Chîn-lìn Pó-chon》. Liá sia-chok-phín 《The Hobbit》 lâu 《Mô-kài》 yit-hí kèu-sṳ̀n liáu yû lièn-hì ke khiung-thùng-thí, yù chhòn-sot, sṳ̂-kô, hî-kèu li̍t-sṳ́, ngìn-chho ngî-ngièn lâu tón-vùn só chû-sṳ̀n, kôan-yî yit-ke miàng-kiàu Arda ke khì-fam sṳ-kie.
Willem-Alexander (Hò-làn)

**Vî-liâm Â-li̍t-sân-thai** (Hò-làn-ngî: Willem-Alexander Claus George Ferdinand, 1967-ngièn 4-ngie̍t 27-ngit － ), hien-ngim Hò-làn Koet-vòng. Kì he Pit-tshùi-sṳ̂ ńg-vòng lâu Khiet-lò-sṳ̂-chhîn vòng ke chhòng-chṳ́. 
Vî-liâm Â-li̍t-sân-thai vòng-chṳ́ chhut-sâng yî Utrecht, yî phìn-mìn ho̍k-káu pit-ngia̍p heu thu̍k Lòi-tun Thai-ho̍k pin chhí-tet vùn-phìn. Hien-kîm chhù-liáu he Hò-làn koet-vòng ngoi, ya tâm-ngim Hò-làn O-lìm-phit-khiet Yun-thûng-fi Ve-yèn-fi Fi-yèn. 2013-ngièn 4-ngie̍t 30-ngit, kì chiap-thoi mû-chhîn pi Pit-tshùi-sṳ̂ ńg-vòng chhut-ngim koet-kâ ngièn-sú, sṳ̀n-vì Hò-làn 1890-ngièn yî-lòi ke sú-vi nàm-sin kiûn-chú.
Drenthe

** Drenthe ** he vi-yî Hò-làn tûng-pet phu ke yit-ke sén, kì tûng-lìn Tet-koet, nàm lâu Overijssel chiap-yòng, sî chiap Friesland, pet kho Groningen, sú-fú Assen. Chúng mien-chit 2,683 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 483,173-ngìn (2005-ngièn). Tet-lùn-thi̍t-sén, m̀-thùng yî khì-thâ sén-fun, yit-chhṳ̍t he ngìn-khiéu hî-séu ke nùng-ngia̍p thi-tai. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
*Aa en Hunze
*Assen
*Borger-Odoorn
*Coevorden
*Emmen
*Hoogeveen
*Meppel
*Midden-Drenthe
*Noordenveld
*Tynaarlo
*Westerveld
*De Wolden

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Gelderland

**Gelderland** he vi-yî Hò-làn tûng-pet phu ke yit-ke sén, kì tûng-lìn Tet-koet, nàm lâu Limburg chiap-yòng, sî chiap Utrecht, pet kho Flevoland, sú-fú Arnhem. Chúng mien-chit 4,971.76 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 1,999,135-ngìn (2009-ngièn). 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k

* Aalten
* Apeldoorn
* Arnhem
* Barneveld
* Berkelland
* Beuningen
* Bronckhorst
* Brummen
* Buren
* Culemborg
* Doesburg
* Doetinchem
* Druten
* Duiven
* Ede
* Elburg
* Epe
* Ermelo
* Geldermalsen
* Groesbeek
* Harderwijk
* Hattem
* Heerde
* Heumen
* Lingewaal
* Lingewaard
* Lochem
* Maasdriel
* Millingen aan de Rijn
* Montferland
* Neder-Betuwe
* Neerijnen
* Nijkerk
* Nijmegen
* Nunspeet
* Oldebroek
* Oost Gelre
* Oude IJsselstreek
* Overbetuwe
* Putten
* Renkum
* Rheden
* Rijnwaarden
* Rozendaal
* Scherpenzeel
* Tiel
* Ubbergen
* Voorst
* Wageningen
* West Maas en Waal
* Westervoort
* Wijchen
* Winterswijk
* Zaltbommel
* Zevenaar
* Zutphen

## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Aalten

**** he Hò-làn Gelderland-sén ke yit-chho sàng-sṳ, Chúng mien-chit 97.03 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 27,030-ngìn (2014-ngièn thúng-kie). 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Dwight D. Eisenhower

**Dwight David Eisenhower** (), he Mî-koet Liu̍k-kiûn Ńg-sên Sông-chiông lâu thi 34-ngim chúng-thúng (1953-ngièn － 1961-ngièn). Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan khì-kiên, kì tâm-ngim Mèn-kiûn chhai Êu-chû ke chui kô chṳ́ -fî-kôn; Ngi-chan sṳ̀ khì, kiûn-chûng ke sṳ-pîn tû chhṳ̂n-fû kì vì "**Ike**". Fu-chit kie-va̍k lâu chṳp-hàng kâm-tuk 1944-ngièn chṳ 1945-ngièn lî, chin-kûng Vichy Fap-koet lâu  Nazi Tet-koet ke hàng-thûng. 1951-ngièn yu chhut-ngim Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt vú-chông li̍t-liòng chui-kô sṳ̂-lin.

## Ngièn Sâng-fa̍t
## Chó-ngièn Kiûn-sṳ Sâng-ngài
## Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan
## Lâng-chan Sṳ̀ -khì
## Chúng-thúng
## Phìn-ka
## Chhâm-kháu Chṳ̂-liau
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt

**Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt** (Yîn-ngî: North Atlantic Treaty Organization，Suk-siá：NATO；Fap-ngî: Organisation du traité de l'Atlantique nord)，kién-chhṳ̂n **Pet-yok Chû-chṳt** fe̍t **Pet-yok**, he yit-ke sṳ̍t-hien fòng-ví hia̍p-chok yì kien-li̍p ke koet-chi chû-chṳt. 1949-ngièn 3-ngie̍t 18-ngit, Mî-koet lâu Sî-Êu koet-kâ kûng-khôi kien-li̍p Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt, yî thùng-ngièn 4-ngie̍t 4-ngit chhai Mî-koet Fà-sṳ̀n-tun chhiâm-shù 《Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok》 heu chang-sṳt sṳ̀n-li̍p. Vì-lâu yî-chhièn Sû-lièn vì-sú ke Tûng-Êu si̍p-thòn koet sṳ̀n-yèn siông khong-fên, kûng-yok thi-ńg thiàu kûi-thin sṳ̀n-yèn-koet su-to ke kûng-kit yit-tàn pûn khok-ngin, khì-kì sṳ̀n-yèn-koet chiông chok-chhut chit-sṳ̀ fán-yin. Kâi thiàu-khóan pûn lî-kié vì kok-koet phu-chhui chiông chhṳ-thûng chhâm-chan, pin mò sî-yeu kok-koet chṳn-fú ke chhâm-chan su-khièn. Than liá yit-thiàu thiàu-khóan chhai Kiú-yit-yit Sṳ khien chṳ̂-chhièn, yit-chhṳ̍t tû hàn-mò thûng-yung ko.
 
## Chû-chṳt
## Hí-ngièn
## Fat-chán
## Chan-châng
## Sṳ̀n-yèn-koet
## Lâu fî sṳ̀n-yèn-koet ke ha̍p-chok
## Pet-yok fòng-ví yi-son
## Siông-kôan
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-chiap
Yáng-chhiong Chín-thôn-ho̍k

**Yáng-chhiong Chín-thôn-ho̍k** (radiology) he thûng-ko thi̍t-sû sú-thon, chán-sṳ fam-chá sṳ̂n-thí nui-phu kiet-kèu ke yang-chhiong, ket-sṳ yû mò phiang-pien khi̍p tui phiang-pien chin-hàng thin-sin fe̍t thin-liòng fûn-sak, he hien-thoi Yî-ho̍k khi̍t-khì chhùng-yeu ke yit-ke fûn-kî, ya-he hien-thoi Yî-ho̍k chûng fat-chán chui khoai, chhí-tet sṳ̀n-chhiu chui-tô ke yit-phu-fûn. 

Kâi ho̍k-khô yî 1894-ngièn Lùn-khìm fat-hien X Sa-sien khôi-sṳ́, yí fat-chán chhut X sien-ngiap yáng-phién, li-yung X Kông-ngièn lî chai kâ-sông thien-nó yun-son fûn-sak ke Thien-nó Thôn-chhèn Ngiap-yáng (CT), li-yung fu̍t-tshṳ̂ khiung-chṳn kî-su̍t ke Chhṳ̂-khiung Chṳn-sṳ̀n Chhiong (MRI), li-yung chhêu-yîm-pô ngièn-lî ke chhêu-yîm-pô chho-yáng, chia yù thùng vi-su hia̍p-chhu ke fu̍t-chṳ́ Yî-ho̍k chho-yáng khi̍p chang-chṳ́ thôn-chhèn só-mèu tén tô-chúng kiám-chhà kûng-khí. chhṳ́ -ngoi, kok-chúng kiám-chhà kûng-khí chṳ̂m-tui m̀-thùng ke phu-vi fe̍t hi-kôn, fat-chán chhut hó-tô thi̍t-phe̍t ke yin-yung fông-sṳt, yì sîm-thô-kón kiám-chhà fe̍t kok hi-kôn ke hiet-kón ngiap-yáng he li-yung chhai hiet-kón nui chu-sa hién-yáng tsì, chai yung X Kông-ngièn lî hién-chhiong yî chin-hàng tsín-thôn.
Wilhelm Röntgen

**Wilhelm Conrad Röntgen** () he Tet-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. 

1895-ngièn 11-ngie̍t 8-ngit, chhai Tet-koet Würzburg Thai-ho̍k chin-hàng yîm-khi̍t sa-sien ke sṳ̍t-ngiam sṳ̀, kôn-chhat to piong-chhai sa-sien-kón fu-khiûn thû-yû Chhiâng-â-pha̍k sôn-pi ke phîn-sông fat-chhut ke mì-kông, chui-heu kì khok-sin liá he yit-chúng sîn sa-sien. Yû-ngìn thì-ngi chiông kì fat-hien ke sîn sa-sien thin-miàng vì "Röntgen Sa-sien", Röntgen Sa-sien chhṳ̀ -yung "X Sa-sien" liá yit miàng-chhṳ̂n, sán sâng X Sa-sien ke kî-hi ham-cho X Sa-sien-kî. 1901-ngièn, sú-kài Nobel Chióng pân-fat, Röntgen tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.
Minneapolis

**Minneapolis** he Mî-koet Minnesota chui-thai ke sàng-sṳ, kâi chû tûng-nàm-phu Hennepin-yen ke yen-chhṳ. Kâi sṳ vi-yî Mississippi Hò ke lióng-ngan, Minnesota Hò lâu Mississippi Hò fi-liù tiám yî pet, kín-lìn Minnesota sú-fú Saint Paul, lióng-sṳ ha̍p-chhṳ̂n  "sûng-chṳ́ -sang", yit-thùng kèu-sṳ̀n Minneapolis Saint Paul Tû-fi-khî ke fu̍t-sîm. Kâi tû-fi-khî yúng-yû yok 3,600,000 kî-mìn, vi lie̍t Mî-koet thi 16-thai tû-sṳ-khî. Mî-koet ngìn-khiéu thúng-kie shù kû-kie 2005-ngièn kâi sṳ ngìn-khiéu vì 377,392-ngìn. Minneapolis ngi-fi kû-kie kâi sṳ 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 387,970-ngìn. 

Minneapolis he yit-ke súi chṳ̂-ngièn fûng-fu ke sàng-sṳ, yúng-yû 20-chhú fù-phok lâu sṳp-thi, Me̍t-sî-sî-pí Hò hò-pin, yî-khi̍p chung-tô ke hâi-liù lâu phau-pu. 

Minneapolis chhai li̍t-sṳ́ sông chên he sṳ-kie ke mien-fún kûng-ngia̍p chṳ̂ tû lâu chhùng-yeu ke fa̍t-muk-ngia̍p chûng-sîm, yì kîm, kâi sṳ he Chicago lâu Seattle chṳ̂-kiên kóng-fat khî-vet chui chhùng-yeu ke sông-ngia̍p chûng-sîm. Minneapolis ya yúng-yû chung-tô khi̍p yín-chho̍k chhóng-chok-chá lâu kôn-chung ke vùn-fa kî-kèu, sia̍p-khi̍p hi-khia̍k, sṳ-kok ngi-su̍t, vùn-ho̍k lâu  yîm-lo̍k kok ke liâng-vet, khì-chûng chho̍k-miàng ke Guthrie Khia̍k-yen he New York pak-ló fi yî-ngoi ke thi-fông khia̍k-yen ke siên-khi.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Thông Ngiâ-mong

**Thông Ngiâ-mong** (湯若望, Tet-ngî: Johann Adam Schall von Bell，1591-ngièn － 1666-ngièn), Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet Tet-koet-ngìn, Thiên-chú-kau Yâ-sû-fi siû-sṳ, sṳ̀n-fu, ho̍k-chá, chhòn-kau-sṳ, lòi fà chhòn-kau, Chûng-koet mìn-ma̍t chhîn-chhû kôn-yèn. 

## Sâng-phìn
Thông Ngiâ-mong chhut-sâng yî Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet Khô-lùng kui-chhu̍k kâ-thìn, chhai Yi-thai-li ho̍k-si̍p sú-ho̍k, vu̍t-lî, sṳ̀n-ho̍k lâu Thiên-vùn-ho̍k, 1611-ngièn chhai Lò-mâ kâ-ngi̍p Yâ-sû-fi. 

## Chhai Mìn-chêu
1618-ngièn chhièn-vông Chûng-koet chhòn-kau, 1620-ngièn to-tha̍t Àu-mùn ho̍k-si̍p Chûng-vùn. 

1623-ngièn lòi-to Pet-kîn, chiông Ka-li-lio̍k ke vùn-chông fân-yi̍t heu sû-si̍p sṳ̀n 《Yén-kiang-sot》 yit-sû, ya chiông tet-koet khóng-yá ho̍k-kâ Agricola lun-shu̍t Êu-chû khôi-chhái lâu yá-kîm kî-su̍t ke ki-chho̍k 《Lun khóng-yá》 (De re Metallica) yi̍t-sṳ̀n Chûng-vùn, chhí miàng 《Khwun-yî Kak-chṳ》. 

1627-ngièn pûn phai-vông Sham-sî kón-lî kau-vu. 1630-ngièn kîn Tshî Kông-khí thûi-chien, Thông Ngiâ-mong fung-seu thi-ngi kài lòi-to Pet-kîn, chiap-thoi chhòn-kau-sṳ Thèn Ngiu̍k-hâm ngim-chṳt li̍t-khiu̍k, hia̍p-chhu Tshî Kông-khí. Mìn-chêu chṳn-fú vì chú-chṳ́ chhîn-kiûn ngi̍p-kôan, kì su chêu-thìn miang-lin chṳ-chho fó-phàu. Vàn-sṳ̀n liáu chhet-son Ngit-sṳ̍t lâu Ngie̍t-sṳ̍t ke 《Kâu-sṳ̍t-sot》.
Tet-koet-ngìn

**Tet-koet-ngìn** (Deutsche) he Êu-chû chûng-phu ke Ngit-ngí-màn mìn-chhu̍k. Tet-koet chhai sṳ-kie sông thai-yok Yit-yi ngìn，yok chhit-chhiên-van chhṳ-ngin vi Tet-koet-ngìn, ngiak-ngoi pat-chhiên-van ngìn yû tet-koet hiet-thúng，chú-yeu he chhai Mî-koet, Pâ-sî, Â-kîn-thin, Kâ-nâ-thai, Nàm-fî, chhièn Sû-lièn koet-kâ (chú yeu chhai Ngò-lò-sṳ̂ lâu Hâ-sat-khiet-sṳ̂-than), Fap-koet, Àu-thai-li-â, Ve-nui-shuì-là, Chṳ-li lâu Yi-thai-li.
Lò-mâ

** Lò-mâ** (Yi-thai-li-ngî: Roma) vì Yi-thai-li sú-tû, ya-he koet-kâ chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa lâu kâu-thûng chûng sîm, sṳ-kie chho̍k-miàng ke li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, Kú Lò-mâ Ti-koet ke fat-siông-thi, yîn kien-sàng li̍t-sṳ́ yû-kiú yì pûn nit chhṳ̂n-vì "Yún-hèn chṳ̂-sang". Khì vi-yî Yi-thai-li Pan-tó chûng-sî-phu, Thòi-pak-hò hâ-yù phìn-ngièn thi ke chhit-chho séu-sân khiu-sông, sṳ-chûng-sîm mien-chit yû 1200-tô phìn-fông kûng-lî. Lò-mâ he chhiòn sṳ-kie Thiên-chú-kau-fi ke chûng-sîm, yû cchit-pak-tô chho kau-thòng lâu siû-tho-yen, chhit-só thiên-chú-kau thai-ho̍k, sṳ-nui ke Fâm-tì-kông he thiên-chú-kau kau-chûng lâu kau-thìn ke chu-thi. Lò-mâ lâu Fu̍t-lò-lùn-sṳ̂ thùng vì Yi-thai-li Vùn-ngi Fu̍k-hîn chûng-sîm, hien-kîm yìn pó-chhùn yû siông-tông fûng-fu ke vùn-ngi fu̍k-hîn lâu Pâ-lo̍k-khiet fûng-mau; 1980-ngièn, Lò-mâ ke li̍t-sṳ́ sàng-khî pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán. 

## Li̍t sṳ́
### Lò-mâ Kien-sàng
### Lò-mâ Vòng-chṳn Sṳ̀ -thoi
### Lò-mâ Khiung-fò-koet
### Lò-mâ Ti-koet
### Chûng Sṳ-ki
## Thi-lî
### Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
### Yû-hó sàng-sṳ
## Kîn-chi
## Vùn-fa
## Chûng-kau
## Kien-chuk lâu Lî-yù
## Kau-yuk
## Thí-yuk
## Yím-sṳ̍t
## Kâu-thûng
### Hòng-khûng
### Thiet-lu
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Würzburg Thai-ho̍k

**Würzburg Thai-ho̍k** (Julius-Maximilians-Universität Wurzburg) he yit-só kûng-li̍p Thai-ho̍k, sṳ̀n-li̍p yî 1402-ngièn 12-ngie̍t 10-ngit, he Bavaria-chû li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke thai-ho̍k. 

Chhai Würzburg Thai-ho̍k tan-sâng liáu sṳ-kie sông yit-mùi Vu̍t-lî-ho̍k Nobel Chióng Wilhelm Röntgen, yî ki-ngiam kì tui X Kông Sa-sien fat-hien ke kung-hien. khì chhṳ, hàn yû pat miàng nok pi ngì vu̍t lî ho̍k yî khi̍p fa ho̍k fe̍t chióng chá chhiùng vì ngì tshṳ páu thai ho̍k chéu hiong sṳ kie. 17 Sṳ-ki sṳ̀  Würzburg Thai-ho̍k ke Yâ-sû-fi siû-sṳ Kilian Stumpf vàn-sṳ̀n liáu chet ho̍k, Lùn-lî-ho̍k lâu chûng-kau-fap ke ho̍k-si̍p heu lòi-to Chûng-koet. Sṳ̀n vì Thông Ngiâ-mong ke ki-sṳ̀n-chá, sṳ̀ -ngim chhîn-thìn khîm-thiên kâm-chúng-kón. 

## Thù-phién

File:wuerzburg university lecturehall2005.jpg| Chhṳ-yèn Khô-ho̍k Thai-lèu 
File:wuerzburg university library2002.jpg| Chûng-ông Thù-sû-kón 
File:wuerzburg university medical center2004.jpg| Yo̍k-vu̍t chûng-sîm 
File:wuerzburg old university 2001.jpg| Khiu thai-ho̍k 
File:wittelsbacherplatz wuerzburg 1999.jpg| Kien-chuk Wittelsbacherplatz
File:biocenter wuerzburg university 2004.jpg| Sâng-vu̍t Yî-ho̍k chûng-sîm 
File:Library wuerzburg.jpg| Tûng-ông thù-sû-kón
Chhì Kông-khí

**Tshî Kông-khí** (徐光啟, 1562-ngièn 4-ngie̍t 24-ngit － 1633-ngièn 11-ngie̍t 8-ngit), Thai-mìn Nàm-chhṳ̍t-li Chhiùng-kông-fú Sông-hói-yen ngìn, Chûng-koet Mìn-chêu ma̍t-ngièn Yî-ho̍k, Sî-ho̍k, Thiên-vùn-ho̍k, Sú-ho̍k, Súi-li-ho̍k, Nùng-ho̍k, Kiûn-sṳ-ho̍k tén liâng vet ho̍k-chá, sṳ̂-sióng-kâ, chṳn-chhṳ-kâ, kiûn-sṳ-kâ. Tshî Kông-khí he Chûng-Sî vùn-fa kâu-liù ke siên-khi chṳ̂-yit, he sông-hói thi-khî chui chó ke thiên-chú-kau kî-tuk-thù, chok-vì ngie̍t-shim yì chûng-chṳ̂n ke kau-yû liâng-chhiu lâu fu-kau-sṳ, pûn yî vì Mìn-thoi "sṳn-kau sâm-chhû-sa̍k" chṳ̂-sú.
Kâm Vì-lîm

**Kâm Vì-lîm** (甘為霖, Yîn-ngî: William Campbell,  1841-ngièn 4-ngie̍t － 1921-ngièn 9-ngie̍t 9-ngit), sâng-yî Yîn-koet Sû-kak-làn Kak-là-sṳ̂-kô, Chhòng-ló Kau-fi mu̍k-sṳ̂ lâu chhòn-kau-sṳ, 19 Sṳ-ki heu-khì chhai Thòi-vân nàm-phu chhòn-kau, 1891-ngièn 10-ngie̍t yî Thòi-nàm chhóng li̍p chhiòn-thòi thi-yit só mâng-ngìn ho̍k-káu Hiun-kú-thòng, he Thòi-vân mâng-ngìn kau-yuk ke siên-khi-chá.
## Sâng-phìn
1841-ngièn 4-ngie̍t sâng-yî Yîn-koet Sû-kak-làn Kak-là-sṳ̂-kô ke Kâm Vì-lîm, chhai 1871-ngièn sṳ̀  yin Yîn-koet Kî-tuk Chhòng-ló Kau-fi chṳ̂ phín, chhièn-vông Thòi-vân chhòn-kau. 12-ngie̍t 20-ngit kì tí-tha̍t Tá-kiéu, siên chhièn-vông Kâ-ngi nàm-fông ke pha̍k-súi-hâi (kîm-ha Pha̍k-hò) sat-li̍p kau-thòng, 1875-ngièn 1-ngie̍t 28-ngit Pha̍k-súi-hâi Sṳ-khien, kau-thòng chô ngìn sêu-fí, heu yî Thòi-nàm-fú sàng vì chûng-sîm, tsak-chán chhòn-kau kûng-chok. 1891-ngièn fán-fì Yîn-koet hiong Kak-là-sṳ̂-kô ke siên-thô fi-mu tet chṳ̂-kîm 500 Yîn-phông, thùng-ngièn 10-ngie̍t yî Thòi-nàm-fú sàng fùng kûng-tshṳ̂ khôi-sat Mâng-ngìn ho̍k-káu Hiun-kú-thòng, liá-he Thòi-vân mâng-ngìn kau-yuk ke siên-sâng. Hiun-kú-thòng chhai Chhîn-Ngit Kap-ńg Chan-châng khì-kiên chên kôan-pit ko, Ngit-pún Chhṳ-Thòi heu, kì sú-thu khien-chhiáng Ngit-pún chṳn-fú sṳ̀n-li̍p kôn-phan ke mâng-káu, 1897-ngièn Kodama Gentarō chúng-tuk hâ-lin chhai Thòi-nàm chông-fi-yen chhóng-li̍p kôn-phan mâng-ngìn ho̍k-káu. 1894-ngièn tâm-ngim "Chhòng-ló Kau-fi Chûng-ho̍k" thoi-lî káu-chhòng. 1917-ngièn 2-ngie̍t Kâm Vì-lîm fán-fì Yîn-koet, 1921-ngièn 9-ngie̍t 9-ngit shì-sṳ yî Yîn-koet ke Bournemouth, hióng-ngièn 80-se.
Glasgow

**Glasgow** (Glasgow) he Scotland chui-thai sàng-sṳ, vi-yî Yîn-koet chûng Scotland sî-phu ke Clyde-hò hò-khiéu. Glasgow he Kûng-ngia̍p kiet-miang sṳ̀ -khì ke chhùng-yeu sàng-sṳ, chhai Victoria Ńg-vòng khi̍p Edward 7-sṳ sṳ̀-khì pûn yî vì "Thai-Yîn Ti-koet thi-ngi sang", he ki Lùn-tûn lâu Pâ-lì chṳ̂-heu thi-sâm ke ngìn-khiéu tha̍t-to pak-van ke Êu-chû sàng sṳ. Kîm-ha he Scotland chui-thai sàng-sṳ lâu chui-thai sông-kóng, ya-he Yîn-koet thi-sâm thai sàng-sṳ. Thai Glasgow thi-khî yúng-yû ngìn-khiéu 230-van, cham sû kak làn chúng ngìn khiéu ke 41%. hàng chṳn sông, kak là sṳ̂ kô su̍k yî kak là sṳ̂ kô sṳ ke kón hot fam vì, he Scotland 32-ke yit-kip hang-chṳn-khî chûng ke yit-ke. Khiûn-ngièn lòi Glasgow tak-chhiam fat-chán sṳ̀n-vì Êu-chû sṳ̍p-thai kîm-yùng chûng-sîm chṳ̂-yit, chung-tô Scotland khî-ngia̍p chiông chúng-phu sat yî liá-sàng. 2011-ngièn Glasgow pûn phìn-sién vì Yîn-koet thi-sâm, sṳ kie thi 57 sṳt-nî kî-chhu ke sàng-sṳ, 2014-ngièn Glasgow chiông kí-phan thi 20-kài Yîn-lièn-pâng Yun-thûng-fi.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Sên-khiù-ngî

**Sên-khiù-ngî** (*Lingwa de Planeta*) he yit-chúng koet-chi kien-chho phú-chhu ngî-ngièn, khôi-fat yî 2006-ngièn chhai Ngò-lò-sṳ̂ Sankt-Peterburg yù Dmitri Ivanov chok-vì hong-muk fu-chit-ngìn. Kâi ngî-ngièn ke kî-pún pán-pún he 2010-ngièn chhut-pán.  Sên-khiù-ngî tân-sṳ he kî-yî chui kóng-fàm sṳ́ -yung ke ngî-ngièn sṳ-kie, pâu-koat Â-lâ-pak-ngî, Hon-ngî, Fap-ngî, Tet-ngî, Hindi-ngî, Pô-sṳ̂-ngî, Phù-thò-ngà-ngî, Ngò-ngî lâu Sî-pân-ngà-ngî.
Fanlo

**Fanlo** he chhai Sî-pân-ngà Vùi-sṳ̂-khà-sén Aragon Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-chṳ́n.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Jarque

**Jarque** vi-yî Sî-pân-ngà Aragon Chhṳ-chhṳ-khî Zaragoza-sén ke yit-ke sṳ-chṳ́n.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
ឰ==Kîn-chi ==
ឰឱហໍ໊໊

## Chiá-moi sàng-sṳ
Yì-kâ

**Yì-kâ** (儒家) he Khúng-chṳ́ sṳ̂-sióng cho-vì chú-yeu nui-yùng ke yit-chak chet-ho̍k sṳ̂-sióng thí-hì, kì-yu ham-cho **Yì-kau** (儒教) fe̍t chá **Khúng-kau** (孔教). Yì-kâ chet-ho̍k sia̍p-khi̍p chṳn-chhṳ, tho-tet, sa-fi, to Tûng-â kok-koet chṳ̂-chûng hó-yû yáng-hióng-li̍t.

## Li̍t-sṳ́
Yì-kâ ke li̍t-sṳ́  cho-tet tûi-sok to Chhûn-chhiû Sṳ̀ -thoi, yù Khúng-chṳ́  chhóng li̍p. Khúng-chṳ́  yî-chhièn chên-kîn cho-ko kôn, ngièn-kiu chhut yit-tho lî-lun hiong kok-koet thûi-siau, than-he m̀ sṳ̀n-kûng. Heu-lòi Chan-koet Sṳ̀ -thoi, Men-chṳ́ yu chiông Yì-kâ kói-liòng, chai sṳ̀n-vì sîn yit-tho lî-lun hi thûi-siau, kiet-kó yit-ngióng phàng-ngìn lî. 

Yì-kâ chhai Hon-chhèu chṳ̂-chhièn pin m̀ su-to chhùng-sṳ, chhṳ̍t-to Hon Vú-ti  "Pa-thut Pak-kâ, Thu̍k-chûn Yì-su̍t" (罷黜百家，獨尊儒術), Yì-kâ chhiu sṳ̀n-vì chûng-koet ho̍k-su̍t sṳ̂-sióng ke chhùng-sîm.
Valencia Chhṳ-chhṳ-khî

**Valencia Chhṳ-chhṳ-khî** (Valencia-ngî: Comunitat Valenciana; Sî-pân-ngà-ngî: Comunidad Valenciana) he Sî-pân-ngà ke yit ke Chhṳ-chhṳ-khî, vi-yî Sî-pân-ngà koet-thú tûng-nàm-phu.
Aragon-ngî

** Aragon-ngî**  (*aragonés*, ) he Yin-Êu Ngî-hì Roman Ngî-chhu̍k ke ngî-ngièn chṳ̂-yit, chhai Sî-pân-ngà Aragon ke ngî-ngièn.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún chhṳ̀-ki
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Yîn-koet Hòng-khûng

**Yîn-koet Hòng-khûng** (Yîn-ngî: British Airways, LSE: **BAY**), he Yîn-koet ke koet-kâ Hòng-khûng Kûng-sṳ̂, ya-he Yîn-koet li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke hòng-khûng kûng-sṳ̂, vì Fân-yî Yit-kâ ke chhóng-sṳ́ fi-yèn chṳ̂-yit, ya-he koet-chi hòng-khûng si̍p-thòn khì-hâ kûng-sṳ̂. Chú-yeu khi-néu he Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng khi̍p Lùn-tûn Kak-vet Kî-chhòng. Yîn-koet Hòng-khûng he chhiòn-khiù chui-thai ke koet-chi hòng-khûng hak-yun kûng-sṳ̂, chhiòn-khiù thi chhit-thai chṳ̂ fo-yun hòng-khûng kûng-sṳ̂, Êu-chû thi-ngi thai hòng-khûng kûng-sṳ̂, Sî-Êu chui thai ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit, chhiòn-khiù lióng kiên chên yúng-yû Hia̍p-fò Hak-kî ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit, nang yit-kiên chên yúng-yû Hia̍p-fò Hak-kî ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ vì Fap-koet Hòng-khûng.

## Li̍t-sṳ́
## Hòng-sien
## Kî-chhui
## Kin-châng tui-sú
## Chióng-hong
## Chhâm-kháu Chṳ̂-liau
## Ngoi phu Lièn-kiet
Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng

**Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng** (Yîn-ngî: London Heathrow Airport, IATA: LHR; ICAO: EGLL), thûng-sòng kién-chhṳ̂n vì Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng, vi-yî Yîn-koet Yîn-kak-làn Thai Lùn-tûn Hî-lìn-tên-khî, lì Lùn-tûn chûng-sîm yû 15 Yîn-lî (24 kûng-lî) yén. Kâi kî-chhòng yù BAA fu-chit yàng-yun, vì Yîn-koet Hòng-khûng lâu Vì-chṳ̂n Hòng-khûng ke khi-néu kî-chhòng yî-khi̍p Yîn-lùn Hòng-khûng ke chú-yeu kî-chhòng, vì Lùn-tûn chui chú-yeu ke lièn-ngoi kî-chhòng, ya-he chhiòn Yîn-koet nái chṳ chhiòn sṳ-kie chui fàn-mông ke kî-chhòng chṳ̂-yit, chhai chhiòn-khiù chung-tô kî-chhòng chûng phài-hàng thi-sâm, chhṳ yî Mî-koet ke Â-thi̍t-làn-thai Kî-chhòng lâu Chûng-koet ke Pet-kîn Sú-tû Koet-chi Kî-chhòng. Yù-yî kî-chhòng khôi-chhut chung-tô ke khiam-kin hòng-pân, yîn-chhṳ́ yî khiam-kin ke hak-liòng kie-son, Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng ke hak-liù-liòng he chui-kô ke. Chiet-chṳ 2004-ngièn, Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng he chhiòn Êu-chû chui fàn-mông ke kî-chhòng, pí Pâ-lì Tai-kô-lo̍k Kî-chhòng khi̍p Fap-làn-khiet-fuk Koet-chi Kî-chhòng ke hak-liòng hàn-yeu kô-chhut 31.5%, than hòng-pân sú-muk chet pí kâi lióng ke kî-chhòng ke chúng-fò séu sâm-fûn-chṳ̂-yit.
England

**England** (Yîn-ngî: England), he Yîn-koet ke yit-ke kèu-sṳ̀n-koet. Sûi-yèn chhiu-chhòn thúng-sông yit-pân cho-tet ngin-vì khì chṳn-chhṳ thi-vi siông-tông yî yit-ke koet-kâ, than yî koet-chi thûng-hàng phiêu-chún sông khì yì-yèn he yit-kip hàng-chṳn-khî, lâu Mî-koet ke chû yit-chṳ. Vi-yî Thai Britain-tó ke tûng-nàm-fông, Scotland yî nàm, Wales yî tûng. He Yîn-koet mien-chit chui-thai, ngìn-khiéu chui-tô, kîn-chi chui fat-tha̍t ke yit-ke phu-fûn.

Chhai li̍t-sṳ́ sông, England lâu Scotland chṳ̂-kiên he yî Hadrian Chhòng-sàng vì kie. England liá-chak miàng sṳ ngièn-chhṳ "Angles-ngìn" (Angles), khì ngièn-miàng "Engla-lond" yi vì "Angles-ngìn chṳ̂-thi" kì-têu ki Celt-ngìn chṳ̂-heu lòi-to liá-ke thi-fông, su̍k German Mìn-chhu̍k.
Thai Britain-tó

**Thai Put-lie̍t-tiên-tó** (Yîn-ngî: Great Britain) he yit-ke vi-yî Êu-chû sî-pet-phu ke tó-yí, he chhiòn sṳ-kie thi-kiú thai tó-yí, ya-he Êu-chû chui-thai ke tó-yí. 2008-ngièn chûng thúng-kie ngìn-khiéu khiung 5960-van, chhai kok tó-yí chûng phài-miàng thi-sâm. Thai Put-lie̍t-tiên-tó chû-vì fàn-tîn chho̍k chhêu-ko 1000-chho ke séu-tó, Oi-ngì-làn-tó chhai kì ke sî-mien.
Cháng-ke tó-yí tû su̍k-yî Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet thúng-chhṳ, pin-chhiâ lièn-ha̍p vòng-koet ke thai-phu-fûn liâng-thú tû chhai Thai Put-lie̍t-tiên-tó, só-yî “Thai Put-lie̍t-tiên” yû-sṳ̀ pûn yung-lòi chṳ́ -thoi cháng-ke lièn-ha̍p vòng-koet. Yîn-kak-làn, Sû-kak-làn lâu Vî-ngì-sṳ yî-khi̍p kì-têu ke sú-fú Lùn-tûn, Oi-tên-páu khi̍p Kâ-ke-fû tû-chhai tó-sông. 
Ôn-nî Ńg-vòng sṳ̀ -khì ke 1707-ngièn 5-ngie̍t 1-ngit, Yîn-kak-làn vòng-koet lâu Sû-kak-làn vòng-koet ha̍p-pin chû-sṳ̀n liáu Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet, chhṳ̍t-to 1801-ngièn Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet yu lâu Oi-ngì-làn Vòng-koet ha̍p-pin vì Thai Put-lie̍t-tiên lâu Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet. 1922-ngièn Oi-ngì-làn chhṳ-yù pâng-chhiùng chûng thu̍k-li̍p, vòng-koet yu pien-sṳ̀n Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet.
Thai Britain lâu Ireland Lièn-ha̍p Vòng-koet

**Thai Britain lâu Ireland Lièn-ha̍p Vòng-koet** (United Kingdom of Great Britain and Ireland) chhai 1801-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit sṳ̀n-li̍p, yù Thai Britain Vòng-koet (chhai 1707-ngièn yù Scotland Vòng-koet lâu England Vòng-koet chû-sṳ̀n) lâu Ireland Vòng koet chû-sṳ̀n. Lièn-ha̍p vòng-koet sùi-chho̍k 1922-ngièn 12-ngie̍t 6-ngit 《Yîn-koet Ireland Thiàu-yok》 ke chhiâm-thin lâu Ireland chhṳ-yù pâng sṳ̀n-li̍p yì kiet-suk. Yîn-koet chhai 1927-ngièn chhòi chang-sṳt pá-kì ke koet-miàng kói-miàng vì “Thai Britain lâu Pet Ireland Lièn-ha̍p Vòng-koet”.
Edinburgh

**Edinburgh** (Yîn-ngî: Edinburgh; Scotland Gael-ngî: Dùn Èideann), he Yîn-koet Scotland sú-fú, ya-he ki Glasgow heu Scotland ke thi-ngi thai sàng-sṳ, vi-yî Scotland tûng hói-ngan Forth-vân nàm-ngan. 1995-ngièn pûn Lièn-ha̍p-koet kau-khô-vùn chû-chṳt lie̍t-vì Sṳ-kie Vùn-fa Vì-sán. Chiet chṳ́ to 2013-ngièn, chhiòn-sṳ ngìn-khiéu vì 487,500. 

Edinburgh ya-he Scotland chui chhùng-yeu lî-yû sàng-sṳ, mî-ngièn khi̍p-yín yok 1300-van miàng yû-hak. Mî-ngièn 8-ngie̍t fun, Edinburgh kí-phan sṳ-kie vùn-miàng ke Edinburgh Koet-chi Ngi-su̍t chiet (Edinburgh International Festival), hong-muk pâu-koat hi-khia̍k, thien-yáng, vú-tiò lâu Yîm-lo̍k. Chhai ngi-su̍t chiet ke khì-kiên, Edinburgh sàng-páu chhièn ya-fi kí-hàng Edinburgh Kiûn-chhâu Péu-yên.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng

**Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng Kûng-sṳ̂** (Mâ-lòi-ngî: Sistem Penerbangan Malaysia, Yîn-ngî: Malaysian Airlines) he Mâ-lòi-sî-â ke koet-kâ Hòng-khûng Kûng-sṳ̂, kîn-yàng Mâ-lòi-sî-â koet-nui hòng-sien yî-khi̍p vàng-khiam Â-chû, Êu-chû khi̍p Àu-chû ke koet-chi hòng-sien, khi-néu kî-chhòng sat yî Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng, chhṳ-yeu khi-néu sat yî Kú-tsìn Koet-chi Kî-chhòng lâu Â-pí Koet-chi Kî-chhòng. Mâ-hòng he chhiòn Tûng-nàm-â yúng yû chui-tô kî-chhui ke hòng-khûng kûng-sṳ̂, hâ-su̍k chṳ́ -kûng-sṳ̂ pâu-koat fî-yîn hòng-khûng lâu Mâ-lòi-sî-â chṳ̂ yi̍t hòng-khûng. Mâ-hòng chhai 2013-ngièn 2-ngie̍t 1-ngit chang-sṳt kâ-ngi̍p Fân-yî yit-kâ hòng-khûng lièn-mèn. 

## Sṳ-ku
2014-ngièn 3-ngie̍t 8-ngit, Mâ-lòi-sî-â hòng-khûng 370-ho pân-kî khiung yû 239-ngìn yî lìn-sṳ̀n 0:43 lì-khôi Kit-lùng-po Koet-chi Kî-hhòng M-ho hòng-chhàm-lèu, ngièn kie-va̍k yî 6:30 tí-tha̍t Pet-kîn sú-tû koet-chi kî-chhòng, than-he lióng-séu-sṳ̀ heu chhai lùi-tha̍t chûng sêu-sṳt, pin lâu Mâ-lòi-sî-â Kit-lùng-po hòng-khûng kón-chṳ chûng-sîm sṳt-hi lièn-lok, fî-kî sṳt-chiûng chhièn ke chui-heu vi-tsì vi-yî Mâ-lòi-sî-â lâu Ye̍t-nàm hói-vet kâu-kie chhú, kîn-vúi-thu vì pet-vúi 06°55'15" tûng-kîn 103°34'43", than kâi thi-tiám vi sêu-to fî-kî chhàn hâi. 2014-ngièn 3-ngie̍t 9-ngit, muk-chhièn lòi-chhṳ tô-koet ke yên-kiûn (Mî-koet, Chûng-koet, Ye̍t-nàm, Thai-koet, Sîn-kâ-po, Fui-li̍t-pîn tén) yí liu̍k-sa chhièn-vông chin-hàng sêu-chhà tén kûng-chok, chhṳ̍t-chṳ 2014-ngièn 3-ngie̍t 19-ngit hàn-vi fat-hien to ngim-hò ke sṳt-lièn hak-kî ke chhàn-hâi tén-vu̍t khien. Mî-koet Lièn-pâng Thiàu-chhà-khiu̍k (FBI) ya phai-ngìn chhièn-vông thiàu-chhà kôan-yî ká fu-cheu tên-kî yit-sṳ. Kâi hòng-pân yù yit-ka Pô-yîm 777-200ER hòng-kî chṳp-fî. 2014-ngièn 3-ngie̍t 15-ngit, Mâ-lòi-sî-â sú-siông na̍p-kit chhut-mien seu-khôi ki-chá-fi chṳn-sṳ̍t kâi-hí sṳ-ku su̍k-yî ngìn-vì chho-sṳ̀n, pân-kî yî lìn-sṳ̀n siên-heu kôan-pit pân-kî khiung-lióng ke lùi-tha̍t, pâu-hàm chang-fu kî-sṳ̂, sṳ̀n-vu-yèn, sṳ̀n-hak kai pûn lie̍t-vì thiàu-chhà tui-siong, pin sot-mìn fî-kî khó-nèn hòng-kîn thi-tiám pâu-hàm Thai-koet yî pet chṳ Hâ-sat-khiet, nàm-chṳ Yin-nì, Yin-thu-yòng, pin-chhiâ kûng-pu kiûn-fông lùi tha̍t chên yî sṳt-lièn tông-ngit (3-ngie̍t 8-ngit) sông-ńg 08:11 tsin chhet-to pân-kî sín-sit. 2014-ngièn 3-ngie̍t 24-ngit, Mâ-lòi-sî-â chúng-lî Na̍p-kit pu siên-pu kîn-kí chui-sîn ke sú-kí fûn-sak, Mâ-hòng 370-ho pân-kî hòng-chhàng “chûng-kiet” (終結) yî Nàm Yin-thu-yòng, pin-chhiâ siên-pu kî-sông ngìn-yèn khi̍t khó-nèn kai yí nyì-nàn.
Kuala Lumpur Koet-chi Kî-chhòng

**Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng** (Yîn-ngî: Kuala Lumpur International Airport, kién-chhṳ̂n **KUL**) he Mâ-lòi-sî-â chui chú-yeu ke koet-chi kî-chhòng chṳ̂-yit, vi-yî Siet-làn-ngô-chû nàm-phu ke Siet-pâng, lì Kit-lùng-po yok 50 kûng-lî. Kâi kî-chhòng chang-sṳt khí yung-yî 1998-ngièn 6-ngie̍t 27-ngit, chhí-thoi chṳ̂-chhièn ke Sṳ̂-pang Koet-chi Kî-chhòng. Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng ke phiêu-ngî he “Pá sṳ-kie tai-to Mâ-lòi-sî-â, pá Mâ-lòi-sî-â tai-vông sṳ-kie” (Bringing the World to Malaysia and Malaysia to the World). 
Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng ya-he Thoi-tshú Hòng-sien ke thìn-liù-tiám chṳ̂-yit, yù yî Yîn-koet Hòng-khûng, O-thi-li Hòng-khûng lâu Àu-chû Hòng-khûng yí thìn-fî Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng, só-yî chṳ́ -chhûn Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng thìn-liù chhai chhṳ́ kî-chhòng. Kî-chhòng kón-lî kûng-sṳ̂ yìn pó-chhṳ̀ lo̍k-kôn thai-thu, hî-mong Yîn-koet Hòng-khûng lâu Àu-chû Hòng-khûng cho-tet chhùng-sîn chiông Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng chok vì Thoi-tshú Hòng-sien ke yit-ke thìn-liù tiám. Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng yù Ngit-pún Kien-chuk-sṳ̂ Het-chhôn Ki-chông (黑川紀章) sat-kie, chhái-yung ke khói-ngiam he “Sêm lìm chûng ke kî-chhòng, kî-chhòng chûng ke sêm-lìm”, kî-chhòng si-chû pûn liu̍k-yìm fàn-tîn, kî-chhòng ví-sên thai-lèu chûng-ông sat yû lu-thiên-sṳt, ngoi-mien yû ngie̍t-tai yí-lìm ke fûng-kín.
Scotland Gael-ngî

**Scotland Gael-ngî** (Gàidhlig) su̍k-yî Celt Ngî-chhu̍k Gael Ngî-kî ke yit-chúng ngî-ngièn. Scotland Gael-ngî he Kô-thi Scotland-ngìn ke chhòn-thúng ngî-ngièn; thi Scotland-ngìn he hien-chhai chú-yeu chhu-chhai Scotland kô-thi ke khái-ngì-thi̍t chhu̍k-khiùn, than chhai li̍t-sṳ́ sông, Scotland Gael-ngî chên-kîn he thai-pan Scotland thi-khî ke ngî-ngièn.

## Fat-yîm

## Ngoi-phu Lièn-kiet
LearnGaelic
Scotland-ngìn

Alexander Graham Bell
    Sean Connery
    Alex Ferguson
  
  
    
    
    
  
  
    James Liuk-Sṳ
    David Livingstone
    James Watt
  
  
    
    
    
  
  
    Ewan Mcgregor
    Andy Murray
    Adam Smith
  

**Sû-kak-làn-ngìn**  (Sû-kak-làn Koi-ngì-ngî: Albannaich) he Sû-kak-làn tông-thi ke thú-chho̍k mìn-chhu̍k. Chhai hien-thoi ngî-kin chûng, Sû-kak-làn-ngìn cho-tet chṳ́ ngim-hò chhut-sâng fe̍t kî-chhu chhai Sû-kak-làn ke ngìn. Chhai Yîn-koet yî-ngoi ke thi-khî, ya-yû hó-tô Sû-kak-làn-ngìn ke heu-yí sâng-fa̍t, chú-yeu si̍p-chûng chhai Mî-koet, Kâ-nâ-thai, Àu-thai-li-â tén thi. Kîn-kí 2000-ngièn ke Mî-koet ngìn-khiéu phú-chhà, yû 480-van Mî-koet-ngìn yúng-yû Sû-kak-làn hiet-thúng, cham Mî-koet chúng ngìn-khiéu ke 1.7%. Chhai Kâ-nâ-thai, kîn-kí 2001-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà, Sû-kak-làn yí Kâ-nâ-thai-ngìn ngìn-khiéu sú-vì 4,157,210-ngìn, he Kâ-nâ-thai ke thi-sâm thai chhu̍k-khiùn.
Pet Ireland

**Pet Ireland** (Yîn-ngî: Northern Ireland; Ireland-ngî: Tuaisceart Éireann) he Yîn-koet ke kèu-sṳ̀n chṳn-chhṳ sṳ̍t-thí chṳ̂-yit, vi-yî Ireland Tó tûng-pet-phu, mien-chit 14,139 phìn-fông kûng-lî, sú-fú he Belfast.
Ireland-ngî

**Ireland-ngî** (Gaeilge), chhai ngî-ngièn fûn-lui sông su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne ke Celt Ngî-chhu̍k, lâu thùng su̍k Celt Ngî-chhu̍k ke Brittany-ngî, Wales-ngî, yî-khi̍p Scotland Gael-ngî yû siông-tông me̍t-chhiet ke kôan-he. Sûi-yèn Ireland-ngî he Ireland ke kôn-fông ngî-ngièn, thùng-sṳ̀ ya-he Pet Ireland kôn-fông sṳ̀n-ngin ke khî-vet ngî-ngièn, yì Yîn-ngî vì thi-ngi kôn-fông ngî-ngièn, than he Yîn-ngî sa vì chhie̍t thai-tô-sú ngìn ke mû-ngî, Ireland-ngî chok-vì chú-yeu ngî-ngièn ke thûng-hàng fam-vì han-yî sî-hói-ngan thi-khî. 

Chhai ngî-ngièn ho̍k-chá kôan-yî mû-ngî yun-thûng ke thó-lun chûng, chui-sòng thì-to ke lióng-ke ngî-ngièn he Hî-pak-lòi-ngî fò Ireland-ngî. 

### Khiu Piâng-sṳ-fap
#### An Cló Gaelach (Ló Gael lui-hîn)
A a (Á á), B b (Ḃ ḃ), C c (Ċ ċ), D d (Ḋ ḋ), E e (É é), F f (Ḟ ḟ), G g (Ġ ġ), H h, I i (Í í), L l, M m (Ṁ ṁ), N n, O o (Ó ó), P p (Ṗ ṗ), R r ɼ, S s ſ (Ṡ ṡ ẛ), T t (Ṫ ṫ), U u (Ú ú).

chu: ḃ, ċ, ḋ, ḟ, ġ, ṁ, ṗ, ṡ, ṫ chhai hien-thoi Oi-ngì-làn-ngî pûn sṳ-mû bh, ch, dh, fh, gh, mh, ph, sh, th só chhí-thoi. ''
Pet-hói

**Pet-hói** (Nò-vî-ngî: Nordsjøen; Sui-tiên-ngî: Nordsjön; Tân-ma̍k-ngî: Nordsøen fe̍t Vesterhavet; Tet-ngî: Nordsee; Hò-làn-ngî: Noordzee; Fap-ngî: Mer du Nord; Yîn-ngî: North Sea) he Pet Thai-sî-yòng ke yit phu-fûn, vi-yî Thai Britain-tó yî tûng, Scandinavia pan-tó sî-nàm lâu Êu-chû Thai-liu̍k yî pet. Pet-hói hói-tái yû fûng-fu ke sa̍k-yù tú-chhông. 

Pet-hói hiong sî-nàm thûng-ko Dover Hói-hia̍p (Calais Hói-hia̍p) lâu Yîn-kit-li Hói-hia̍p (Manche Hói-hia̍p) lâu Celt-hói siông-thûng, hiong tûng thûng-ko Skagerrak Hói-hia̍p lâu Kattegat Hói-hia̍p lâu Baltic-hói siông lièn, hiong pet he Nò-vî-hói. 

Pet-hói chû-piên ke koet-kâ yû Yîn-koet, Nò-vî, Sui-tiên, Tân-ma̍k, Tet-koet, Hò-làn, Pí-li-sṳ̀ lâu Fap-koet. Chhùng-yeu sàng-sṳ yû Aberdeen, Edinburgh, Calais, Ostend, Rotterdam, Den Haag, Haarlem, Wilhelmshaven, Bremerhaven, Cuxhaven, Esbjerg, Bergen, Gothenburg tén tén. Chhṳ́ -ngoi Lùn-tûn, Bremerhaven lâu Hamburg he Pet-hói chhùng-yeu ke nui-liu̍k kóng-sàng.