open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phố Hàng Bông

Xíng bù jiē (Yuènánhuà: Phố Hàng Bông), yǐqián Fǎguó zhīmín shíqī jiàozuò miánhuā jiē, shì Hénán gǔchéng jiēdào zhī yī.

## sām-kàu
Fēng dēng shēnglóng-hénèi: Yī tiáo jiē de gùshì 2010 - dì 52 yè rújīn, cóng xíng jiē dào cǔa nán chợ quánbù chiē dài de cóng pō nói gōng de jiào zuò hàng bōng (yìdiàn shì bōng), duàn fēibài de tā wán shì jiào zuò hàng hǎi, duàn jiēxiù shì jiào zuò hàng bōng diệm (yìdiàn shì róng), jiēxiù shì ...
1952-ngièn Lùn-tûn Yên-vu Sṳ-khien

**1952-ngièn Lùn-tûn yên-vu-sṳ-khien**, **Lùn-tûn Thai-yên-vu**（Yîn-vùn： **The Great Smog of London**） he chhai 1952-ngièn 12-ngie̍t fat-sên ke Lùn-tûn-sṳ ngiàm-chhung khûng-hi vû-ngiam ke sṳ-khien.

Liá-sṳ-khien fat-sên chhai hòn-thiên, yîn-vi hòn-lâng ke thiên-hi, vû-ngiam, lâu thai-fûng khiung-ha yang-hióng-tó Lùn-tûn. Khûng-hi vû-ngiam chú-yeu ngièn-yîn chhiu he than (炭) ke-sṳ́-yung. Chhai sàng-sṳ thiên-khûng chûng pien-sṳ̀n yit-chhèn nùng-nùng ke yên-vu. 

Liá-khien-sṳ fat-sên chhṳ 1952-ngièn 12 ngie̍t 5ngit pai-ńg to 9-ngit pai-ngi, pûn tông-tô sàng-sṳ ke mìn-chung ke khien-không pho-fái-thet. Tông-tô-ngìn pot-phiang.

分類:Lùn-tûn
The Amazing Digital Circus

****** he Gooseworx vì Mî-koet Glitch Chhóng-chok ke yit-phu hí-khia̍k thûng-va̍k. 

分類:Mî-koet
分類:Thûng-va̍k
Thâm-chû-sṳ

**Thâm-chû-sṳ** (儋州市) he Chûng-koet Hói-nàm-sén ke yit-chiak thi-kip-sṳ. Mien-chit yû 3,394 phìn-fong kûng-lî, kîm-ha yû thai-yok 107-van ngìn ti liá-vi chhu-tén.
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-chṳn-khî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu
## Ngoi-phu Lièn-kiet
*
Hêu Yû-ngì

**Hêu Yû-ngì** (侯友宜, ) he Chûng-fà Mìn-koet ke chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t. Kì 2018-ngièn 12-ngie̍t chhiu-ngim Sîn-pet-sṳ Sṳ-chóng.

## Chhâm-siòng

 

Y
分類:Sîn-pet-sṳ Sṳ-chóng
2024-ngièn Thòi-vân chúng-thúng sién-kí

**2024-ngièn Chûng-fà Mìn-koet chúng-thúng sién-kí** chhai 2024-ngièn 1-ngie̍t 13-ngit kí-hàng, chui-heu Mìn-chú Chin-phu-tóng ke heu-sién-ngìn Lai Chhîn-tet tông-sién Chûng-fà Mìn-koet chúng-thúng.
何歡喜

**何歡喜（Hor Foon Hay）台灣四縣客語拼音：Ho11 Fon24 Hi31** （粵語拼音：Ho4 Fun1 Hei2；日本話：何歓喜  (か かんき)；韓國話：하환희；越南話：Hà Hoan Hỉ)**，**係一儕流亡台灣、主張香港獨立个中華民國派網絡抗爭者。
 

## 經歷
何歡喜自家講佢在2019年11月理工大學保衝戰之後流亡台灣。

2021年4月，何歡喜開了佢第一條Telegram Channel 摎Instagram 「何歡喜 - 流亡台灣食屎日常」。

2021年11月，何歡喜在台灣寄盡多夾等爛肉摎氢氧化钠粉个信轉香港分建制派人士同審反送中案件个法官。

2022年2月9號，中國國民黨前主席馬英九、江啟臣、兩儕國民黨籍立委摎中國電視收到下款寫等「何歡喜團隊」个恐嚇信、江啟臣、兩個國民黨籍[立委]，毋過何歡喜即刻否認這事情，還停忒寄信分建制派个行動。

2022年11月27號，何歡喜公開支持[Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet|中國大陸个白紙革命，還開設「光復中國頻道」，提供資訊摎抗爭教學分中國大陸抗爭者，還發表忒《光復中國宣言》。

2022年12月，何歡喜開忒自家个Youtube 頻道，然後在12月3號發表佢第一條影片。

2023年5月16號，何歡喜在佢个Telegram 頻道推斷香港特首李家超老婆个真實年齡，還明確講著毋理林麗嬋係粵語維基所講个1964年降下來還係別儕人定推斷个1961年出世，林麗嬋在1976年有忒長子李文龍个時候都係未夠16歲。

2023年5月31號，何歡喜入去親共KOL 高松傑Youtube直播，高松傑話自家收到何歡喜个信，還講「在海外就好好生活。」、「外國个生活係咪真家係恁好？」

2023年8月7號，由阿囝搵老豆老母團隊所經營个一路向北（尋親）因為Telegram 頻道再次分Telegram官方封鎖忒，所以決定毋再經營Telegram 頻道，其Telegram 頻道由何歡喜頻道代為經營。

2023年12月9號，何歡喜聯同卡比頻道在佢兜个Instagram、Telegram等社交平台發布盡多張杯葛區議會選舉海報，有已離港前區議員在社交平台分享完該海報之後分香港廉政公署通緝，乜有巿民分享該圖去Facebook 群組「西環變幻時」之後分香港廉政公署捉忒。

2023年12月底，何歡喜同卡比頻道公佈忒香港警務處處長蕭澤頤橫忒个消息，毋過毋理係香港政府還係香港警務處都無回應蕭澤頤死忒个事件，直到12月31號香港警務處處長蕭澤頤正同香港保安局局長鄧炳強去尖沙咀探班共下出現。

2024年1月3號，何歡喜公佈自己个Youtube頻道毋知麼个原因分Youtube ban咗，毋做得登入。

2024年3月21號，香港政府同立法會以全票通過《基本法》第廿三條，一路向北（尋親）聯同何歡喜頻道、卡比頻道喺Instagram、Telegram等社交平台公佈李家超老婆林麗嬋生日係1961年5月18號，間接引證忒李家超喺1976年衰十一。

## 個人爭議
### 寄信分香港警察、親共人士
反送中運動發生之後兩年，有一息仔香港抗爭者去搞網絡抗爭。何歡喜因為毋滿意建制派人士摎法官親共言論，所以由2021年10月開始，在台灣寄了盡多擺夾等爛肉摎通渠粉，還有「光復香港 時代革命」口號同「Hor Foon Hay is watching you（何歡喜望等你）」个信分香港警察、親共人士<，搞到高松傑，搞到高松傑等等个建制派人士同文滙報等等个親共報紙大肆報導同譴責佢。
2022年2月9號，中國國民黨前主席馬英九、江啟臣、兩個國民黨籍立委同中國電視收到署名「何歡喜團隊」、夾等香港溪錢个恐嚇信，何歡喜即刻出聲明講自家無做過這事情，還講自家係分人冒充同嫁禍，但都依然分國民黨譴責。

## 參考資料
Thòi-vân Mìn-chung Tóng

**Thòi-vân Mìn-chung Tóng** yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Thòi-vân Mìn-chung Tóng (1927-ngièn)
*Thòi-vân Mìn-chung Tóng (2019-ngièn)

分類:Chṳn-tóng
Thòi-vân Mìn-chung Tóng (2019-ngièn)

**Thòi-vân Mìn-chung Tóng** (台灣民眾黨, Yîn-vùn yi̍t-miàng "Taiwan People's Party", TPP) he Chûng-fà Mìn-koet ke yit-chak chṳn-tóng.

分類:Thòi-vân chṳn-tóng
Tá-choi-kú

**Tá-choi-kú** (打嘴鼓), me ôn-to **Hàn-thàm** (閒談), **Hàn-liau**(閒聊), **Tàm-tè**(譫哆) lâu **Kóng-ngà-sà** (講牙蛇), he lióng-sà fe̍t lióng-sà yî-song chṳ̂-kiên kai kâu-liù lâu kiêu-thûng. Tá-choi-kú cho-tet he yû yi-ngi kai yit-sit thó-lun, me cho-tet he m̀-ko vi-to tá-fat sṳ̀-kiên só-yî chhín-chhái kóng kí-ki.

## Ngiâng-mong
*Siông-ma (相罵)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Thô-kak

**Thô-kak** (拖格), me ôn-to **Thô-é** (拖仔) lâu **Thô-siông** (拖箱), he yit-chúng kâ-sṳ̂, ngìn cho-tet tú tûng-sî ti thô-kak nui-tú.

## Ngiâng-mong
*Khui-é
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Ngit-pún-hói

**Ngit-pún-hói** (日本海), me ôn-to **Kîn-hói** (鯨海) lâu **Tûng-hói** (東海), he Thai-phìn-yòng nui-tú chhin-thai ke yit-chak hói,  ti Chêu-siên pan-tó ke tûng-piên.

## Ngiâng-mong
*Phut-hói (渤海)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lâng-mo̍k

**Lâng-mo̍k** (冷瘼、冷目), he yit-chúng tông sòng-kien ke phì-fû phiang. Chṳn-thèu he phì-fû dáng-boi voi hièn-hièn-fûng hí-pong , chhiong pûn mûn-é tiâu-to. 

## Ngiâng-mong
*Phì-fû phiang
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
冷瘼

**冷瘼**（Lâng-mo̍k），係一種當常見个皮膚病。症頭係皮膚頂背會玄玄風起胮，像分蚊仔叼著。 

## 䀴望
*皮膚病
## 參考資料
Thùng-mi

**Thùng-mi**Tsàu-ôn Hak-ngî (童物), me ôn-to **Ngòan-khí** (玩具), he yit-chúng thi̍t-sṳ pûn ngìn (yit-pân he se-ngìn-é) liau ke tûng-sî, yû mò-khiung-yong ke liau-é lâu hìn-sṳt.

## Ngiâng-mong
*Ngìn kûng-é
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
童物

**童物**詔安客語（**Thùng-mi**），乜安到**玩具**（**Ngòan-khí**），係一種特事分人（一般係細人仔）尞个東西，有無共樣个料仔摎形式。

## 䀴望
*人公仔
## 參考資料
Liau

**Liau**(尞), me ôn-to **Káu** (搞), he yit-chúng chhṳ-ngien lâu chú-thung chin-hàng ke fa̍t-thung, yit-pân he se-ngìn-é lâu heu-sâng-é chang tông-oi liau, m̀-ko thai-ngìn sàng-ha me voi liau. Cho-tet pûn ngìn liau ke tûng-sî ôn-to Thùng-mi (童物).

## Ngiâng-mong
*Thùng-mi (童物)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
尞

250px|thumb|兩個細人仔當在共下尞等

**尞**（**Liau**），乜安到**搞**（**Káu**），係一種自願摎主動進行个活動，一般係細人仔摎後生仔正當愛尞，毋過大人成下乜會尞。做得分人尞个東西安到童物。

## 䀴望
*童物
## 參考資料
Chêu-sṳ̀n-thèu

**Chêu-sṳ̀n-thèu** (朝晨頭), me ôn-to **Chêu-sṳ̀n** (朝晨) lâu **Sṳ̀n-chó** (晨早), he yit-ngit tî-poi ngit-chhut chṳ tông-chu ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Tông-chu

**CTông-chu** (當晝), me ôn-to **Tông-chu-thèu** (當晝頭), **Chu-piên** (晝邊) lâu **Chu-sṳ̀n-thèu** (晝晨頭), he yit-ngit tî-poi song-chu 11 tiám-chûng chṳ hâ-chu 1 tiám-chûng (13 tiám-chûng) ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Hâ-chu

**Hâ-chu** (下晝), me ôn-to **Hâ-chu-thèu** (下晝頭), **Hâ-pû** (下晡)  lâu **Hâ-chu-sṳ̀n** (下晝晨), he yit-ngit tî-poi tông-chu chṳ lìm-am-thèu ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Ngit-sṳ̀-thèu

**Ngit-sṳ̀-thèu** (日時頭), me ôn-to **Ngit-sṳ̀n-thèu** (日晨頭), **Ngit-chṳ́-sṳ̀** (日子時), **Ngit-kiên-thèu** (日間頭) lâu **Pha̍k-ngit** (白日), he yit-ngit tî-poi ngit-chhut chṳ ngit-lo̍k ke liá-thon sṳ̀-kiên, me chit-he Thi-khiù péu-mien cho-tet pûn ngit-thèu-sî chhṳ̍t-chiap ya-he kam-chiap cheu-sa ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lìm-am-thèu

**Lìm-am-thèu** (臨暗頭), me ôn-to **Lìm-am-é** (臨暗仔), **Lìm-am-piên** (臨暗邊) lâu **Thôn-ya** (斷夜), he yit-ngit tî-poi ngit-lo̍k chṳ am-pû-thèu chṳ̂-kiên ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Am-pû-thèu

**Am-pû-thèu** (暗晡頭), me ôn-to **Am-pû** (暗晡), **Am-pû-ya** (暗晡夜), **Am-pû-sṳ̀-thèu** (暗晡時頭), **Ya-pû-sṳ̀n** (夜晡晨), **Ya-sṳ̀-thèu** (夜時頭) lâu **Am-ya** (暗夜), he yit-ngit tî-poi lìm-am-thèu chṳ̂-heu chṳ thiên-kông-ngit lìm-thiên-kông chṳ̂-chhièn ke liá-thon sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Sên-kông-pan-ya (星光半夜)
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Sên-kông-pan-ya

**Sên-kông-pan-ya** (星光半夜), me ôn-to **Pan-ya-é** (半夜仔) lâu **Sâm-kâng-pan-ya** (三更半夜), he yit-ngit to hâ-yit-ngit ke ko-thu sṳ̀-kiên, me chit-he am-pû-thèu 12:00.

## Ngiâng-mong
*Chêu-sṳ̀n-thèu (朝晨頭)
*Song-chu (上晝)
*Tông-chu (當晝)
*Hâ-chu (下晝)
*Ngit-sṳ̀-thèu (日時頭)
*Lìm-am-thèu (臨暗頭)
*Am-pû-thèu (暗晡頭)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Sṳ̀-chûng-é

**Sṳ̀-chûng-é** (時鐘仔), me ôn-to **Chûng** (鐘), he khià-lòi liòng-chhet lâu hién-sṳ sṳ̀-kiên ke kî-hái.

## Ngiâng-mong
*Sú-péu-é (手錶仔)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Thiên-kông-ngit

**Thiên-kông-ngit** (天光日), me ôn-to **Sṳ̀n-chêu-ngit** (晨朝日) lâu **Sèu-chó** (韶早), me chit-he kîm-pû-ngit ko-heu ke ke-yit-ngit, he vi-lòi ke yit phu-fun.

## Ngiâng-mong
*Kîm-pû-ngit (今晡日)
*Chhô-pû-ngit (昨晡日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chhô-pû-ngit

**Chhô-pû-ngit** (昨晡日), me ôn-to **Chhiû-pû-ngit** (秋晡日), **Chhâm-pû-ngit** (參晡日) lâu **Chhô-pû** (昨晡), me chit-he kîm-pû-ngit chṳ̂-chhièn ke ke-yit-ngit, he vông-pái lâu li̍t-sṳ́ ke yit phu-fun.

## Ngiâng-mong
*Kîm-pû-ngit (今晡日)
*Thiên-kông-ngit (天光日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kîm-pû-ngit

**Kîm-pû-ngit** (今晡日), me ôn-to **Kîm-ngit** (今日), **Kîm-pû** (今晡) lâu **Kîm-têu** (今兜), he kîm-ha tông-chhai kîn-li̍t-tên ke liá-yit-ngit. Kîm-pû-ngit he chhô-pû-ngit ke thiên-kông-ngit, me he thiên-kông-ngit ke chhô-pû-ngit.

## Ngiâng-mong
*Chhô-pû-ngit (昨晡日)
*Thiên-kông-ngit (天光日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Vông-pái

**Vông-pái** (往擺), me ôn-to **Vông-sṳ̀** (往時) lâu **Ko-hi** (過去), he yit-chúng sṳ̀-kiên ke khói-ngiam, lâu vi-lòi siông-tui, chṳ́ kîm-ha chṳ̂-chhièn ke sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Chhô-pû-ngit (昨晡日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kîm-ha

**Kîm-ha** (今下), me ôn-to **Liá-ha** (這下), **Hien-ha** (現下), **Kîm-yá-ha** (今這下) lâu **Yì-kîm** (如今), he yit-chúng sṳ̀-kiên ke khói-ngiam, chṳ́ vi-lòi chṳ̂-chhièn ke sṳ̀-kiên lâu vông-pái chṳ̂-heu ke sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Kîm-pû-ngit (今晡日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
長薯仔

**長薯仔**（**Chóng Sù-é**），乜安到**長球**（**Chóng Khiù**）摎**青春痘**（**Chhiâng-chhûn-thèu**），係一種皮膚病，患者輒常係後生仔。長薯仔个時節毋好擎手去挳，係無留疤仔會當媸。

## 䀴望
## 參考資料
Vi-lòi

**Vi-lòi** (未來), me ôn-to **Chiông-lòi** (將來) lâu **Yî-heu** (以後), he yit-chúng sṳ̀-kiên ke khói-ngiam, lâu vông-pái siông-tui, chṳ́ kîm-ha chṳ̂-heu ke sṳ̀-kiên.

## Ngiâng-mong
*Thiên-kông-ngit (天光日)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kû-é

**Kû-é** (蛄仔) me ôn-to **kap-chhùng** (甲蟲), he yit chúng khûn-chhùng. Kîm-ha chhiòn-sṳ-kie ke kû-é, thai-thí yû 35-van chak vu̍t-chhùng, cham chúng-ha vu̍t-chhùng ke 25%.

## Ngiâng-mong
*Fâ-lò-chhùng (花蘿蟲)
Ngà-chho-é

**Ngà-chho-é** (牙搓仔) me ôn-to **Ngà-sot** (牙刷) lâu **Ngà-sot-é** (牙刷仔), he chho-ngà-chhṳ́ ke sṳ̀-chiet voi yung-to ke yit chúng kûng-khí.

## Ngiâng-mong
*Chho-ngà-chhṳ́ (搓牙齒)
*Ngà-kâu (牙膏)
*Ngà-chhṳ́ (牙齒)
Chóng Sù-é

**Chóng Sù-é** (長薯仔、長𬏛仔), me ôn-to **Chóng Khiù** (長球) lâu **Chhiâng-chhûn-thèu** (青春痘), he yit-chúng phì-fû phiang, fam-chá chia̍p-sòng he heu-sâng-é. Chóng Sù-é ke sṳ̀-chiet m̀-hó khià sú hi khang, he-mò liù pâ-é voi tông ché.

## Ngiâng-mong

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Ngi̍t-pún Man-fa-kâ

**Ngi̍t-pún Man-fa-kâ** (Hon-sṳ: 日本漫畫家) he chhóng-chok lâu va̍k man-fa ke ke-têu Ngi̍t-pún-ngìn.

## Ngiâng-mong
*Man-fa
*Man-fa-kâ
Kúi-me̍t chṳ̂ Ngiún ke Kok-set lie̍t-péu

Liá-ke lie̍t-péu lie̍t-chhut-lé Ngit-pún man-fa chok-phín 《*[[Kúi-me̍t chṳ̂ Ngiún]]*》 nui-tú tên-chhòng ke kok-set lâu kì-têu ke phi-yîm-yèn.

## Chú-kok
***[[Cho-mùn Than-chhṳ-lòng]]** ()
**Phi-yîm:  花江夏樹、 錢欣郁、 張振熙／曹啟謙／李震權／陳啟熾、 星潮
***Cho-mùn Mì-thèu-chṳ́** ()
**Phi-yîm:  鬼頭明里、 連婉鈞、 楊婉潼／成瑤孆／胡葆琳／何凱怡、 沈念如
***Ngô-chhî San-it** ()
**Phi-yîm:  下野紘、 江志倫、 杜景煜／陳灝瑋、 李蘭陵
***Choi-phìn Yî-chṳ̂-chhu** ()
**Phi-yîm:  松岡禎丞、 陳彥鈞、 陳啟熾／黃啟昌／周良鴻／周倚天、 皇貞季
## Kúi-sat-chhui (鬼殺隊)
### Chhû (柱)
**Chhû (柱)** he kúi-sat-chhui nui-tú tén-khip chhin kô, sṳ̍t-li̍t chhin khiòng ke kiam-sṳ.
***Fu-kông Ngi-yúng** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Súi-chhû (水柱)**, "Súi chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Fù-thia̍p Ngiûn** ()
**Se-moi-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Chhùng-chhû (蟲柱)**, "Chhùng chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Lien-ngiu̍k Hen-su-lòng** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Yàm-chhû (炎柱)**, "Yàm chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Yî-sùi thiên-ngièn** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Yîm-chhû (音柱)**, "Yîm chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Sṳ̀-theu Vù-yit-lòng** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Hà-chhû (霞柱)**, "Hà chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Kâm-lu-sṳ Me̍t-lì** ()
**Se-moi-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Lien-chhû (戀柱)**, "Lien chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Yî-het Séu-pâ-nui** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Sà-chhû (蛇柱)**, "Sà chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Put-sí-chhôn Sṳ̍t-mì** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Fûng-chhû (風柱)**, "Fûng chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.
***Pî-mìn-yí Hèn-mèn** ()
**Se-lai-ngìn, Kúi-sat-chhui nui-tú ke **Ngàm-chhû (岩柱)**, "Ngàm chṳ̂ fû-khip" ke sṳ́-yung-ngìn.

## Kúi
***Kúi-mú-sṳ̍p Vù-chhám** ()
**Kúi ke sṳ́-chú lâu chhóng-chho-chá, cho-tet yung chhṳ-kâ ke hiet chiông ngìn pien-cho kúi yèn-heu khúng-chṳ kì-têu-ngìn.
### Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t (十二鬼月)
#### Song-hièn
***Het-sí-mèu** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ yit (上弦之壹)**.
***Thùng-nò** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ ngi (上弦之貳)**.
***Yî-vô-chho** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ sâm (上弦之參)**.
***Pan-thiên-kiéu** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ si (上弦之肆)**.
***Ngiu̍k-fù** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ ńg (上弦之伍)**.
***Kî-fû Thai-lòng** () lâu **Tho-kî** ()
**Sṳ̍p-ngi Kúi-ngie̍t nui-tú ke **Song-hièn chṳ̂ liuk (上弦之陸)**.
Lìm Yîn-chet

**Lìm Yîn-chet** yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Hayashi Eitetsu(林英哲)
*Lim Young-chul(임영철, 林英喆)

分類:Ngìn-vu̍t
Yîn-chet
Lìm Chṳ-kiên

**Lìm Chṳ-kiên** yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Lìm Chṳ-kiên (1975-ngièn)(林智堅)
*Lìm Chṳ-kiên (1991-ngièn)(林志堅)

分類:Ngìn-vu̍t
Chii-kien
Kieu-chṳ̂

**Kieu-chṳ̂** (噭眵、叫眵), me ôn-to **Vô** (唩), he ngìn péu-tha̍t lâu siên-siet chhìn-kám ke yit-chúng fông-sṳt. Kieu-chṳ̂ ke sṳ̀-chiet, mu̍k-chû voi yû muk-chṳp liù chhut-lòi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Pot-at

**At** (閼), me ôn-to **Pot-at** (發閼)、**Fat-khién** (發譴)、**Su-hi** (受氣) lâu **Fó-chok**(火著), he ngìn ke yit-chúng chhìn-kám.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Fâ-lò-chhùng

**Fâ-lò-chhùng** (花蘿蟲) me ôn-to **Fâ-kû-é** (花蛄仔), he yit chúng kû-é. Khi-sṳ̂n yàn-kún-kún-é, kiok-kut lâu sî-kok me chhin tón.
Tá-nuk

**Tá-nuk** (打忸), me ôn-to **Kiâng-ngá** (驚訝), he ngìn ke yit-chúng chhìn-kám lâu péu-chhìn.
Fâ-liâu

**Fâ-liâu** (花蓼), me ôn-to **Fâ-sa̍t** (花舌) lâu **Fú-lìn** (虎膦), he yit-têu vù-yáng ke fa, chia̍p-chia̍p pûn ngìn yung-lòi chhot phe̍t-sà (Sái-ngìn-ngong-é).

## Ngiâng-mong
*Liáu-seu-fa (了少話)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
花蓼

**花蓼**（**Fâ-liâu**），乜安到**花舌**（**Fâ-sa̍t**）摎**虎膦**（**Fú-lìn**），係一兜無影个話，輒輒分人用來撮別儕（㘔人戇仔）。

## 參考資料
Thi-sep

**Thi-sep** (地圾), me ôn-to **Lep-sep** (垃圾), he yit-têu yí-kîn mò yung-chhu lâu m̀ sî-yeu yung ke tûng-sî.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Châ-é

**Châ-é** (遮仔), me ôn-to **Yí-sán** (雨傘) lâu **Yí-châ** (雨遮), he yit-chúng yung-lòi tí yí, siet lâu ngit-thèu-kông ke kûng-khí.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chhot

**Chhot** (撮), me ôn-to **Phien** (騙) lâu **Sái-ngìn-ngong-é** (㘔人戇仔), he yit-chúng yêu-su ke hàng-vì. Kóng fâ-liâu me he chhot-ngìn ke khì-chûng yit-chúng fông-sṳt

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Phong-ten

**Phong-ten**Thòi-vân Hak-kâ-ngî (膨凳), me ôn-to **Sà-fat** (沙發) lâu **Phong-yí** (膨椅), he yit-chúng pûn ngìn chhô ke kâ-khí.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Muk-chṳp

**Muk-chṳp** (目汁), me ôn-to **Ngián-chṳp** (眼汁) lâu **Ngián-súi** (眼水), he mu̍k-chû ngo-poi ke lui-sien (淚腺) fûn-pi ke yi̍t-thí.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Choi-lap-é

**Choi-lap-é** (嘴落仔) he yit-chúng lap-tén lâu kiem-tén thung-vu̍t ke phi ke fûng-choi-é, m̀-pûn kì-têu ngâu ngìn.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
嘴落仔

thumb|嘴落仔

**嘴落仔**（**Choi-lap-é**），係一種落等摎弇等動物嘅鼻嘅封嘴仔，毋分佢兜咬人。

## 參考資料
Chhà-kû

**Chhà-kû**臺灣客家語 (茶箍) me ôn-to **Sa̍k-kién** (石鹼) lâu **Fân-kién** (番鹼), he yit-chúng cho-tet lâu sâm-fu (衫褲) lâu yèn-sṳ̂n (圓身) sé chhiang-li (淨俐) ke yung-khí.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Mien-kap-lón

**Mien-kap-lón** (面頰卵) he mien ke lióng-piên yù mu̍k-chû chṳ hâ-ngâm, m̀-pâu-koat choi lâu phi ke ke-chak phu-fun.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chîm-choi

**Chîm** (唚) he péu-tha̍t oi ke yit-chúng fông-sṳt. Chhai Êu-chû tông-tô thi-fông, chîm mien-kap-lón me he yit-chúng sa-kâu lî-ngì (社交禮儀).

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chhiak

**Chhiak** (䞰) me ôn-to **Chéu** (走) lâu **Pêu** (飆), he thung-vu̍t yung kiok yì-thung chhin kiak (遽) ke fông-fap.
Lai-é

**Lai-é** (倈仔), he yà-ôi (爺哀) kiung ke se-lai-ngìn heu-thoi, lâu moi-é (妹仔) siông-tui.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Moi-é

**Moi-é** (妹仔), me cho-tet ôn-to **Moi-chṳ́** (妹子), he yà-ôi (爺哀) kiung ke se-moi-ngìn heu-thoi, lâu lai-é (倈仔) siông-tui.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Liáu-seu-fa

**Liáu-seu-fa**臺灣客家語 (了少話), he yit-têu chia̍p-chia̍p pûn yung-lòi ma-ngìn ke fa.

## Ngiâng-mong
*Fâ-liâu (花蓼)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Tiáu ngiâ mê

**Tiáu ngiâ mê** (屌若姆), me ôn-to **Tiáu khie̍t mê** (屌厥姆), he yit-ki tông liù-hàng ke liáu-seu-fa (了少話).

## Ngiâng-mong
*Liáu-seu-fa (了少話)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Sé-sṳ̂n-kiên

**Sé-sṳ̂n-kiên** (洗身間), me ôn-to **Sé-sṳ̂n-fòng** (洗身房) lâu **Yo̍k-thòng** (浴室), he pûn ngìn sé-sṳ̂n ke kiên-é.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Sé-sṳ̂n

**Sé-sṳ̂n** (洗身), me ôn-to **Chhûng-liòng** (沖涼) lâu **Sé-sṳ̂n-kiok** (洗身腳), he lin vù-sṳ̂n pien to chhiang-li ke hàng-vì. Sé-sṳ̂n me oi yung mien-pha-é lòi chho-man (搓㿸), án-é chang voi chhiang-li. Chhai tûng-hâ-thèu ke sṳ̀-chiet, Sé-sṳ̂n oi yung sêu-súi, chang m̀-voi lâng-do.

## Ngiâng-mong
*Sé-sṳ̂n-kiên

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
洗身

**洗身**（Sé-sṳ̂n），乜安到**沖涼**（Chhûng-liòng）摎**洗身腳**（Sé-sṳ̂n-kiok），係令膴身變淨俐个行為。洗身乜愛用面帕仔來搓㿸，恁呢正會淨俐。而在冷天个時節，洗身愛用燒水，正毋會冷著。

## 䀴望
*洗身房

## 參考
Vo̍k-lat

**Vo̍k-lat** (鑊𤊶), me ôn-to **Fan-lat** (飯𤊶) lâu **Lat-é** (𤊶仔), he chú-fan ke sṳ̀-chiet fó án thai pien-to chhu-fó-lat (臭火𤊶) yì kiet chhai vo̍k-tái (鑊底) ke ke-têu fan. Kì chhai Si-chhôn-sén me pûn chún-cho he yit-chúng sṳ̍t-vu̍t.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Te̍p

**Te̍p** (擲), me ôn-to **Fit** (㧒), **Chiet** (擳) lâu **Kit** (擊), he yeu khià sú lâu sú-pí chang cho-tet chin-hàng ke thung-chok.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Pâng-sok-é

**Pâng-sok-é** (挷索仔), me ôn-to **pâng-sok-mà** (挷索嫲), **pâng-thai-sok** (挷大索) lâu **pha̍t-hò** (拔河), he sî-yeu chhè-kâ yit-ha ha̍p-chok ke thòn-chhui yun-thûng, kûi-chet he ngìn-su khiung-yong ke lióng-chhui chhui-ńg fûn-phe̍t khià-tén sok-é ke lióng-thèu, ko-heu thùng-sṳ̀ hiong siông-fán fông-hiong pâng, má-ngìn pâng-to kâ-têu chhiu cho-tet yàng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lién

**Lién** (哯), me ôn-to **Phi** (啡), **Tho** (唾) lâu **Thu** (吐), he chiông choi-tú ke héu-lân lâu thàm thiâu-thiâu siet chhut-lòi ke hàng-vì. Liá-chak hàng-vì chhai tông-tô thi-fông me pûn chún-cho m̀ vùn-mìn lâu mò lî-mau ke.

## Ngiâng-mong
*Phôn-tú (翻肚)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
哯

**哯**（Lién），乜安到**啡**（Phi）、**唾**（Tho）摎**吐**（Thu），係將嘴肚个口瀾摎痰挑挑洩出來个行為。邇隻行為在當多地方乜分準做毌文明摎無禮貌个。

## 䀴望
*翻肚（Phôn-tú）

## 參考
Chhiâng-kó

**Chhiâng-kó** (青果), me ôn-to **Sâng-kó** (生果) lâu  **Súi-kó** (水果), he cho-tet pûn ngìn sṳ̍t ke kó-chok.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Met-sṳ̍t

**Met-sṳ̍t** (搣食) me ôn-to **Sêu-fó** (燒火) lâu **Chú-sṳ̍t** (煮食), he sṳ̍t-chhòi pûn ngìn chṳ-chok sṳ̀n-vì sṳ̍t-vu̍t lâu fan-chhoi ke ke-chak ko-chhàng. 

## Ngiâng-mong
*Fó-thèu (伙頭)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chiâng

**Chiâng** (靚), me ôn-to **Hó-khon** (好看) lâu **Hó-ngiâng** (好䀴), he chṳ́ ke-têu tông tet-ngìn-siak lâu pûn ngìn tióng-lak-lak-é kám-kok ke tûng-sî. He kóng hìn-yùng tân-sà tông chiâng, chhiu cho-tet kóng ke-sà-ngìn **Chiâng-ne-ne-é** (靚膩膩仔), na he hìn-yùng ngìn tá-pan to chhin chiâng, me cho-tet kóng kì **Chhî-thèu** (萋頭) lâu  **liong-téu** (亮斗).

## Ngiâng-mong
*Ché (媸)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
靚

**靚**（Chiâng），乜安到**好看**（Hó-khon）摎**好䀴**（Hó-ngiâng），係指該兜當得人惜摎分人暢瀝瀝仔感覺个東西。係講形容單儕當靚，就做得講該儕人**靚膩膩仔**（Chiâng-ne-ne-é），若係形容人打扮著盡靚，乜做得講渠**萋頭**（Chhî-thèu）摎**亮斗**（Liong-téu）。

## 䀴望
*媸（Ché）

## 參考
Ché

**Ché** (媸), me ôn-to **Chhú** (醜), **Nàn-khon** (難看), **Nàn-ngiâng** (難䀴) lâu **Nàn-lai** (難睞), he chṳ́ ke-têu tông tet-ngìn-nâu (得人惱) lâu pûn-ngìn-hiàm (分人嫌) ke tûng-sî.

## Ngiâng-mong
*Chiâng (靚)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Pan kûng-mà

**Pan kûng-mà** (半公嫲), he chṳ́ ke-têu tông chhiong se-lai-ngìn ke se-moi-ngìn. Lâu kì siông-tui ke he **[[Pan fu-ngìn]]** (半婦人), chṳ́ tông chhiong se-moi-ngìn ke se-lai-ngìn.

## Ngiâng-mong
*Pan fu-ngìn (半婦人)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Pan fu-ngìn

**Pan fu-ngìn** (半婦人), he chṳ́ ke-têu tông chhiong se-moi-ngìn ke se-lai-ngìn. Lâu kì siông-tui ke he **[[Pan kûng-mà]]** (半公嫲), chṳ́ tông chhiong se-lai-ngìn ke se-moi-ngìn.

## Ngiâng-mong
*Pan kûng-mà (半公嫲)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Fan

**Fan** (飯), me ôn-to **Mí-fan** (米飯), he Â-chû tông liù-hàng ke sṳ̍t-vu̍t. Kì yû tông-tô chúng met-sṳ̍t fông-fap, pí-lun chháu (炒), tûn (燉), chú (煮), chṳ̂n (蒸) lâu mûn(炆).

## Ngiâng-mong
*Vo̍k-lat (鑊𤊶)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Siên-ngìn pán

**Siên-ngìn pán** (仙人粄), me ôn-to **Chhó-pán** (草粄), he khiéu-kám tông chhiong kó-chṳ́-tung ke sṳ̍t-vu̍t lâu thiàm-thông, yù siên-ngìn chhó (仙人草) pô sṳ̀n. Kì me he yit-chúng Hak-kâ tiám-sîm.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chó-pâi-lài

**Chó-pâi-lài** (左跛犁、左𥯟犁), me ôn-to **Chó-sú-pâi-é** (左手𥯟仔) lâu **Bè-sú-kú**(捭手牯), he koan-thet yung chó-sú cho-se ke ke-têu ngìn.

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
左𥯟犁

**左𥯟犁／左跛犁**（Chó-pâi-lài），乜安到**左手𥯟仔**（Chó-sú-pâi-é）摎**捭手牯**（Bè-sú-kú），係慣忒用左手做事个該兜人。

## 䀴望
## 參考
Khoai-é

**Khoai-é** (筷仔), me ôn-to **Chhu** (箸), **Chhu-chhak** (箸隻) **Khoai-mà** (筷嫲), he yit chúng kià-lòi sṳ̍t-fan ke chhôn-khí (chia̍p-sòng he Tûng-Â-ngìn). Chông khoai-é ke ke-ke (該個) yùng-hi ôn-to **Khoai-thùng** (筷筒) fe̍t-chá **Khoai-kòng** (筷笐).

## Ngiâng-mong
*Thèu-kâng-é (調羹仔)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Nakagawa, Fukuoka

** ** he vi Ngit-pún Fukuoka-yen ke yit-ke sàng-sṳ, chúng mien-chit 74.95 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 49,209 ngìn (2024-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Thiên-kiûng

**Thiên-kiûng** (天弓), me ôn-to **Thiên-kiûng Sṳ̍t-súi** (天弓食水) lâu **Fùng-é** (虹仔), he ngit-sṳ̀-thèu lo̍k-yí ha-hêu, ha-pá-é voi chhut-hien ke yit-chúng tông chiâng ke kín-set, kì yû chhit-chúng set: Fùng (紅), Chhṳ̀n (橙), Vòng (黃), Liu̍k (綠), Làm (藍), Tiên (靛) lâu Chṳ́ (紫).

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Nusantara

**Nusantara Sú-tû Thi̍t-khî** (Yin-nì-ngî: Ibu Kota Nusantara) he Yin-nì ke yit-ke sén-fun, ya-he Yin-nì ke sàng-sṳ lâu fap-thin sú-tû.
Vû Sṳ̀n-fa: Ngu-khûng

***Vû Sṳ̀n-fa: Ngu-khûng*** (黑神話：悟空) he tui Chûng-koet Yù-hi khô-ho̍k (遊戲科學) khôi-fat ke thung-chok kié-mì thien-chṳ́ kok-set pan-yên yû-hi, 2024-ngièn 8-ngie̍t 20-ngit chhai PC yû-hi phìn-thòi PlayStation 5 lâu Microsoft Windows fat-hàng.

Liá-chak yù-hi he Chûng-koet ke sṳ̀n-mô séu-sot *[[Sî-yù-ki]]* kói-phiên.
Van-thai Chûng-fò Su-lìm Sien

**Van-thai Chûng-fò Su-lìm Sien** (萬大中和樹林線, Wanda–Zhonghe–Shulin Line, yu chhṳ̂n **7-ho Sien**, lu-sien thoi-péu-set vì liu̍k-set) he Thòi-pet Chhia̍p-yun yit-thiàu yàng-yun chûng ke kô-yun-liòng lu-sien.

## Chhâ-chhàm khói-yeu
## Li-yung chhong-khóng
## Chhâ-chhàm chû-piên
## Li̍t-sṳ́
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
* Van-thai Sien
**Chûng-chang Ki-ngiam-thòng Chhàm
** Chhṳ̍t-vu̍t-yèn Chhàm
** Ha-ôn Chhàm
** Kâ-nùi Chhàm
** Yún-fò Yún-phìn Koet-séu Chhàm
** Chûng-fò Chhàm
** Lièn-sàng Khím-fò Chhàm
** Chûng-fò kô-Chûng Chhàm
** Ki-kông Chhàm
* Su-lìm Sien
** Thú-sàng Chhàm
** Fûi-liùng Chhàm

## Lìn-khiûn chhâ-chhàm
## Ngoi-phu lièn-kiet
Chiú-fut-é

**Chiú-fut-é** (酒窟仔), me ôn-to **Chiú-ngiab** (酒凹) lâu **Chiú-yap** (酒靨), he fa-sṳ (話事) lâu seu (笑) ke sṳ̀-chiet, mien-kap-lón táng-hong ha-pá-é voi chhut-hien ke se-se-é ke yèn-hìn lûng-ê.

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
酒窟仔

**酒窟仔**（Chiú-fut-é），乜安到**酒凹**（Chiú-ngiab）摎**酒靨**（Chiú-yap），係話事摎笑个時節，面頰卵頂項下把仔會出現个細細仔个圓形窿仔。

## 䀴望
## 參考
Khut-chi-me-lí

**Khut-chi-me-lí** (酷姬美麗) me ôn-to **Yên-chṳ̂** (胭脂) lâu **Khiéu-fùng** (口紅), he kâu (膏) chhai choi-sùn song-poi ke yit chúng fa-chông-phín. Kîm-ha tông-tô se-moi-ngìn me chung-yi kâu khut-chi-me-lí. **Khut-chi-me-lí** liá-chak chhṳ̀ he lòi-chhṳ Ngi̍t-pún-ngî tî-poi ke 「くちべに（kuchibeni）」.

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kóai-ngiam-é

**Kóai-ngiam-é** (𧊅𬠖仔), he Koái-é (𧊅仔) lâu  Sàm-phù-lò (蟾蜍螺) ke-têu thung-vu̍t ke yu-thí, chhai súi tî-poi sên-fa̍t.

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Ngie̍t-kông-kâu

**Ngie̍t-kông-kâu** (月光糕), me ôn-to **Ngie̍t-piáng** (月餅), he Pat-ngie̍t-chiet ke sṳ̀-chiet chia̍p-sòng sṳ̍t ke yèn-lò-lò-é (圓羅羅仔) ke sṳ̍t-vu̍t.

## Ngiâng-mong
*Yàn-pán-é
Yàn-pán-é

**Yàn-pán-é** (圓粄仔), me ôn-to **Siak-yèn** (惜圓) lâu **Siet-yèn-é**(雪圓仔), he tûng-chṳ ke sṳ̀-chiet chia̍p-sòng sṳ̍t ke yèn-lò-lò-é (圓羅羅仔) ke sṳ̍t-vu̍t.

## Ngiâng-mong
*Ngie̍t-kông-kâu

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Se-lai-é

**Se-lai-é** (細倈仔) me ôn-to **Se-â-kô-é** (細阿哥仔) lâu **Chêu-é** (僬仔), he nàm-sin ke se-ngìn-é. Nâ-he ńg-sin ke se-ngìn-é, chhiu ôn-to se-moi-é.

## Ngiâng-mong
*Se-lai-ngìn (細倈人)
*Lai-é (倈仔)

## Chhâm-kháu
河

**河**（Hò），乜做得安到**江**（Kông）摎**河壩**（Hò-pa），係自然匯入海摎湖个該兜流水，輒輒安到淡水。河一半下會匯入另一條河壩，河乜係水循環裡肚个一環。

分類:Hò
Se-moi-é

**Se-moi-é** (細妹仔) me ôn-to **Chêu-moi** (僬妹), he ńg-sin ke se-ngìn-é. Nâ-he nàm-sin ke se-ngìn-é, chhiu ôn-to se-lai-é.

## Ngiâng-mong
*Se-moi-ngìn (細妹人)
*Moi-é (妹仔)

## Chhâm-kháu
Súi-chhai

**Súi-chhai** (水寨) chhai Hak-kâ-ngî tî-tú yû tông-tô miàng-é, me ôn-to **Súi-chhùng-khok** (水沖壙), **Phau-súi-liùng** (瀑水龍), **Phau-pu** (瀑布) lâu **chai** (漈), he hò lâu hâi liù-ko kham-hâ (崁下) piên-sùn ke sṳ̀-chiet, tên-tên (竳竳) tiet-lo̍k-lòi ke ke-têu súi.

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu
Chṳ́-yeu-é

**Chṳ́-yeu-é** (紙鷂仔) me ôn-to **Fûng-khìm** (風禽) lâu **Fûng-chên** (風箏), he yit-chúng pûn se-ngìn-é liau ke thùng-mi, cho-tet chhai thiên-táng thèn-tén fûng khiung-ha pî-sông pî-hâ. 

Yîn-chên put-kón má-ke yông-sṳ̀, chúng-oi yû fûng, chhiu cho-tet piong chṳ́-yeu-é, ku-só kì me he ká-ngit chhin sṳ̀-hèn ke fa̍t-thung. Mî-pái piong-liau ke sṳ̀-chiet, chhiu chia̍p-chia̍p voi ngiâng-to tông-tô ngìn chhai hò-pa-sùn piong chṳ́-yeu-é.

## Ku-sṳ
*111 年全國語文競賽客家語朗讀文章國中學生組（四縣腔）【放紙鷂仔】湯文豪原作：

## Ngiâng-mong
## Chhâm-kháu
脢仔罌

**脢仔罌／脢仔盎**（Mòi-é-âng），乜安到**脢罌仔**（Mòi-âng-é）、**腦門罌仔**（Nó-mùn âng-é）摎**太陽穴**（Thai-yòng-hiet），係指在頭那兩片、目珠後背个該隻位置。佢乜做得指一種中醫穴位。係講頭那暈暈个時節，做得試䀴用手指挼自家个脢仔罌。

## 參考
Tâi-thi Sorbia-ngî

**Tâi-thi Sorbia-ngî** (Sông-sok-pu-ngî miàng: Dolnoserbšćina) vì Tet-koet li̍t-sṳ́ sén-fûn Tâi-thi Lusatia ke séu-chung ngî-ngièn, chit kîm-ngit ke Saxony thi-khî. Su̍k-yî Sî Slav Ngî-kî (West Slavic languages​​), lâu Chhia̍p-khiet-ngî sṳ̍p-fûn siông-sṳ.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t

## Thi-lî fûn-phu

## Fông-ngièn

## Ngî-yîm

## Vùn-fap

## Kî-pún chhṳ̀-ki

## Chu-sṳt

## Chhâm-siòng
Khioi

**Khioi (𤸁)** me ôn-to **Hot** (渴) lâu **Thiám** (悿), he ngìn m̀-la (毋罅) hiet-khun (歇睏) ke sṳ̀-chiet, chhai sṳ̂n-é (身仔) tî-tú sán-sên ke chhṳ-yèn fán-yin.

## Chhâm-kháu
Pha̍k-mi

**Pha̍k-mi** (白味)梅縣客家語 me ôn-to **Theu-yù** (豆油)臺灣客家語 lâu **Sṳ-yù** (豉油), he Chûng-koet ke yit-chúng yi̍t-thí thiàu-mi-liau, yû kô-hiet-ap, chung-fûng lâu sṳn-kâ sôi-kiet yá-têu phiang ke ngìn, m̀-hó sṳ̍t tet-tô pha̍k-mi.

## Chhâm-kháu
Ye̍t-koet

**Ye̍t-koet** (越國), me ôn-to **Yì-ye̍t** (于越, 于粵) lâu **Thai-ye̍t** (大越), he Chhûn-chhiû lâu Chan-koet Sṳ̀-khì ke yit-chak koet-kâ lâu chṳn-khièn, chhai chhièn 306-ngièn pûn Chhú-koet (楚國) me̍t tet. Kì ke vi-chṳ chhâ-m̀-tô chhai kîm-ha ke Chet-kông (浙江省) lâu Kông-sû (江蘇)。
Lû-koet

**Lû-koet** (魯國), he Chû-chhèu ke Chû-hèu-koet, me he Chhûn-chhiû lâu Chan-koet Sṳ̀-khì ke yit-chak koet-kâ lâu chṳn-khièn, chhai chhièn 256-ngièn pûn Chhú-koet (楚國) me̍t tet. Kì ke vi-chṳ chhâ-m̀-tô chhai kîm-ha ke Sân-tûng (山東) lâu Hò-nàm (河南)。
Mòi-é-âng

**Mòi-é-âng** (脢仔罌、脢仔盎) me ôn-to **Mòi-âng-é** (脢罌仔), **Nó-mùn âng-é** (腦門罌仔) lâu **Thai-yòng-hiet** (太陽穴), he chṳ́ chhai thèu-nà (頭那) lióng-phién, mu̍k-chû heu-poi ke ke-chak (該隻) vi-chṳ. Kì me cho-tet chṳ́ yit-chúng chûng-yî hie̍t-vi (中醫穴位). Thèu-nà hìn-hìn ke sṳ̀-chiet, cho-tet chhṳ-ngiâng (試䀴) yung sú-chṳ́ nò (挼) chhi-kâ ke mòi-é-âng.

## Chhâm-kháu
紙鷂仔

**紙鷂仔**（Chṳ́-yeu-é），乜安到**風禽**（Fûng-khìm）摎**風箏**（Fûng-chên），係一種分細人仔尞个童物，做得在天頂跈等風共下飛上飛下。

因爭不管麼個央時，總愛有風，就做得放紙鷂仔，故所佢乜係假日盡時行个活動。每擺放尞个時節，就輒輒會䀴著當多人在河壩脣放紙鷂仔。

## 故事
*111 年全國語文競賽客家語朗讀文章國中學生組（四縣腔）【放紙鷂仔】湯文豪原作：

## 䀴望
## 參考
Anne L'Huillier

**Anne Geneviève L'Huillier** () he Fap-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 2023-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
2024-ngièn Mî-koet chúng-thúng sién-kí

**2024-ngièn Mî-koet chúng-thúng sién-kí** chhai 2024-ngièn 11-ngie̍t 5-ngit kí-hàng, chui-heu Khiung-fò-tóng ke heu-sién-ngìn Donald Trump tông-sién Mî-koet chúng-thúng.
Sêm Chhùng Men

**Sêm Chhùng Men** (森重敏) yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Mori Shigetoshi
*Morishige Satoshi

分類:Yù khi-ngi ke ya̍p
Hak-kâ thai-hi

** Hak-kâ thai-hi** (ya chhṳ̂n ** Kói-liòng chhái-chhà-hi** 、**Chhái-chhà-thai-hi**) he Thòi-vân Hak-kâ-ngìn ke chhòn-thúng hi-khia̍k. Chhṳ́ hi-khia̍k kói-liòng chhi Chûng-koet Thai-liu̍k chhòn-ngi̍p ke Hak-kâ sâm-kiok chhái-chhà-hi chhai Thòi-vân su mò-khiung-yong 
khiak-chúng yáng-hióng fat-chán sṳ̀n thai-hi.
Ferenc Krausz

**Ferenc Krausz** (, ) he chhai Hiûng-ngà-li chhut-se ke yit-chak Mî-koet vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 2023-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Pierre Agostini

**Pierre Agostini** () he Fap-koet ke yit-chak vu̍t-lî-ho̍k-kâ. Kì chhai 2023-ngièn tet-to Nobel Vu̍t-lî-ho̍k Chióng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kiên-ùng Ngi-sug Thai-ho̍k

縮圖|Kiên-ùng Ngi-sug Thai-ho̍k
**Kiên-ùng Ngi-sug Thai-ho̍k** (慶應義塾大學)，he Ngit-pún mui-lî kâi ming-mun thai-ho̍k，pò-hiông tī Tûng-kîn-tû Kung-khî Sam-tien. Yi yî “Si̍t-ha̍k”(實學) vo sṳ-kho，chiâng-diau ho̍k-sṳ̍ kap tsat-tsèn cung-sîm sṳ-fo̍k. Tī Jît-pûn kâi sṳ-li̍t thai-ho̍k tông-ngìn lai kóng，Kiên-ùng Ngi-sug Thai-ho̍k hàu-hâu iân-sî lâu-hû，1858-nî，vo Fûk-tsô Yu-kip (福澤諭吉) chiâ khai sṳ ngî-sug，zoi-he tsṳ-zin zông sṳ̍n-vûn Thai-ho̍k. Ngi-tsṳ zông-ngiên kâi sung-ngìn tù-sông saam-man ngu-chhien ngìn，tsu-hiông kâi zû-hâung vo “Sam-tien-hoi”，yî-tâi tù-vùn Jît-pûn shù-gûn tù-ha̍k sung-ngìn thûn-gîn zû-chṳ̍t. Hièn-tâi kâi tsṳ-chû sī Ngî-tû Kông-phìn (伊藤公平)。
Tûng-kîu Kho-ha̍k Thai-ho̍k

250px|right

**Tûng-kîu Kho-ha̍k Thai-ho̍k** (東京科学大学) he Ngit-pún kâi kok-li̍p thai-ho̍k，pò-hiông tī Tûng-kîn-tû. Yi tī 2024-nî 10-ngie̍t 1-ngoet chính-sṳ hap-pien，vo Tûng-kîu Khû-ngok Thoi-ho̍k (Tokyo Tech) kap Tûng-kîu Yi-kho̍k Chhṳ́-kho̍k Thai-ho̍k (TMDU) chhông-li̍t.
J. D. Vance

**James David Vance** () he Mî-koet ke yit-ke chṳn-chhṳ-kâ, kì chhai 2025-ngièn 1-ngie̍t 20-ngit chhiu-ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng.  

分類:Mî-koet fu-chúng-thúng
.cc

**** he Cocos_(Keeling)_Khiùn-tó Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
.er

**** he Eritrea Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Chhó-ngièn Mari-ngî

**Chhó-ngièn Mari-ngî** (олык марий), yu chhṳ̂n tûng Mari-ngî, he Mari-ngî ke phiêu-chún fông-ngièn chṳ̂ yit. sṳ́-yung ngìn-sú thai-yok yû 47-van ngìn. Sṳ́-yung-chá chú-yeu kî-chhu chhai Ngò-lò-sṳ̂ ke Êu-chû phu-fûn. Chhó-ngièn Mari-ngî he Mari_El_Khiung-fò-koet ke kôn-fông ngî-ngièn.

## Sṳ-mû-péu

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
West-Vlaams-ngî

**West-Vlaams-ngî** (Hò-làn-ngî: West-Vlaams) he Hò-làn-ngî ke yit-chû fông-ngièn, chhai Pí-li-sṳ̀ Sî Vlaanderen yû 105-van chó-yu ke sṳ́-yung-chá, chhai lìn-khiûn ke Hò-làn yèn-hói ke Zeeland-sén yû 90,000-iàng sṳ́-yung-chá, kì he Hò-làn, Fap-koet ke ngî-ngièn chṳ̂ yit.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Komi-ngî

**Komi-ngî** (коми кыв), he Ngò-lò-sṳ̂ Êu-chû phu-fûn tûng-pet-phu Komi-ngìn sṳ́-yung ke ngî-ngièn, su̍k Uralic ngî-hì Finno-Ugric ngî-chhu̍k Permic ngî-kî, sṳ́-yung ngìn-khiéu yok 22-van ngìn (2010-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Dhivehi-ngî

**Dhivehi-ngî** (ދިވެހި, Lò-mâ-sṳ: Dhivehi, fat-yîm: [d̪iʋehi]) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne Yin-thu_Iran_Ngî-chhu̍k ke Yin-thu Arya Ngî-kî, chú-yeu sṳ́-yung thi-khî chhai Maldives, ya-he Maldives chṳ́-thin ke kôn-fông ngî ngièn, yû thai-yok 35-van ke sṳ́-yung-chá.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Malta-ngî

**Malta-ngî** (Malta-vùn: Lingwa Maltija), he Malta ke kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂ yit , su̍k Â-fî Ngî-hì Semitic Ngî-chhu̍k. 1975-ngièn ke sṳ́-yung ngìn-khiéu he 37-van (chhiòn sṳ-kie Malta-ngìn yok yû 100-van). 

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Mark Carney

**Mark Joseph Carney** (1965-ngièn 3-ngie̍t 16-ngit —), Kâ-nâ-thai Kîn-chi-ho̍k-chá, Ngiùn-hòng-kâ, Chṳn-chhṳ-kâ, chên ngim Kâ-nâ-thai Tûng-ông Ngiùn-hòng hòng-chhòng, Êu-chû Kîm-yùng Vún-thin Lî-sṳ-fi Chú-sit, Yîn-kak-làn Ngiùn-hòng hòng-chhòng. Kì ya-he Kâ-nâ-thai Chhṳ-yù-tóng tóng-yèn, 2020-ngièn tâm-ngim Kâ-nâ-thai Chúng-lî Justin Trudeau ke Fî-chang-sṳt Ku-mun, chhai yi̍t-chhìn khì-kiên kì thì-kiûng kîn-chi yin-tui fông-mien ke kien-ngi. 2024-ngièn 9-ngie̍t, Carney sṳ̀n-vì Chhṳ-yù-tóng Chṳn-fú ke Kîn-chi Sṳ̀n-chhòng Thi̍t-phe̍t Ku-mun lâu Kûng-chok Séu-chû Chú-sit. 
2025-ngièn 1-ngie̍t 6-ngit chhai Chúng-lî Trudeau chhṳ̀-chṳt heu, Carney pûn ngin-vì he 2025-ngièn Kâ-nâ-thai Chhṳ-yù-tóng tóng-khûi sién-kí ke siâm-chhai hèu-sién-ngìn.
Kâ-nâ-thai Ngiùn-hòng

**Kâ-nâ-thai Ngiùn-hòng** (Yîn-ngî: Bank of Canada; Fap-ngî: Banque du Canada) he Kâ-nâ-thai ke Tûng-ông Ngiùn-hòng, khì yî 1934-ngièn ke 《Kâ-nâ-thai Ngiùn-hòng Fap-on》 (Yîn-ngî: Bank of Canada Act) yì kien-li̍p.
Mingrelia-ngî

**Mingrelia-ngî** ( მარგალური ნინა) he su̍k-yî Nàm Caucasus ngî-hì ke yit-chúng ngî-ngièn, thai-tô-sú sṳ́-yung-chá he Mingrelia-ngìn, kî chhu chhai Gruzia sî-phu lâu Abkhazia tûng-phu thi-khî, sṳ́-yung ngìn-khiéu kû-kie chhai 50-van chṳ 80-van chṳ̂-kiên.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Sṳ-mû
## Mingrelian orthography
Mingrelia-ngî yung Mkhedruli, Lâ-tên sṳ-mû  lâu Kyril_Sṳ-mû sû-siá . 

## Vùn-fap
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng
  
## Ngoi-phu Lièn-kiet
.tt

**** he Trinidad_lâu_Tobago Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Yîn-kak-làn Ngiùn-hòng

**Yîn-kak-làn Ngiùn-hòng** (Yîn-ngî: Bank of England) he Yîn-koet ke Tûng-ông Ngiùn-hòng, sṳ̀n-li̍p yî 1694-ngièn, fu-chit chṳ-thin Fo-pì Chṳn-chhet, kâm-kón kîm-yùng kî-kèu khi̍p chhú-lî Chṳn-fú Chai-khèn.
Tûng-ông Ngiùn-hòng

**Tûng-ông Ngiùn-hòng** (Yîn-ngî: Central Bank), he fu-chit koet-kâ, thi-khî (yì Êu-mèn) Fo-pì Chṳn-chhet ke chú-thí kî-kèu, thûng-sòng ya-he yit-ke kîn-chi khiung-thùng thí-nui ke vì-yit fo-pì fat-hàng kî-kèu. Chang-sòng ke fat-hàng fông-sṳt vì thòi-khóan, mâi-mai ngoi-fi, kì ya-he ngoi-fi sṳ-chhòng ke chhâm-yi-chá chṳ̂-yit, nang-ngoi ya-voi chhú-lî chṳn-fú ke chai-khèn.
Fo-pì Chṳn-chhet

**Fo-pì Chṳn-chhet** (Yîn-ngî: Monetary policy) he yit-ke koet-kâ fe̍t-he kîn-chi-thí ke fo-pì khièn-vî kî-kèu li-yung khúng-chṳ Fo-pì Kiûng-yin-liòng, lòi tha̍t-to yáng-hióng khì-thâ kîn-chi fa̍t-thûng só chhái-chhí ke chhṳ̀-sṳ̂. Chú-yeu sú-thon pâu-koat thiàu-chiet Kî-chún Li-sut, thiàu-chiet sông-ngia̍p ngiùn-hòng pó-chṳn-kîm, kûng-khôi sṳ-chhòng chhâu-chok.
.gp

**** he Guadeloupe Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Tesla

**Tesla** (Yîn-ngî: Tesla, Inc.), he Mî-koet chui-thai ke Thien-thûng Khì-chhâ khi̍p Thai-yòng Nèn-pán kûng-sṳ̂, chúng-phu sat-yî Texas-chû Austin , lâu Panasonic ha̍p-chok thien-chhṳ̀ ngia̍p-vu, sán-siau thien-thûng khì-chhâ, chhâ-chai thien-nó (FSDhì thúng), Thai-yòng nèn-pán khi̍p tú-nèn sat-phi lâu hì-thúng kié-kiet fông-on. Tesla he sṳ-kie sông chui-chó ke chhṳ-thûng kàm-sṳ́ khì-chhâ sâng-sán sông, chṳ 2018-ngièn, Tesla khì-chhâ yí-kîn sṳ̀n-vì sṳ-kie chui thiong-siau chhûng-thien-sṳt khì-chhâ kûng-sṳ̂.
Thien-thûng Khì-chhâ

**Thien-thûng Khì-chhâ** (Yîn-ngî: Electric Vehicle) chṳ́ só-yû cho-tet yung thien-nèn khi-thûng thien-thûng-kî chok-vì thûng-li̍t ke sṳ̂-ngìn lùn-sṳt chhâ-liòng. On-cheu thûng-li̍t hì-thúng fûn-lui, thien-thûng-chhâ yu khó se-fûn vì sùn-thien-thûng-chhâ, thien-sîm thien-thûng chhâ (BEV), fun-ha̍p thûng-li̍t thien-thûng-chhâ (HEV) lâu yên-liau thien-chhṳ̀-chhâ (FCEV). Hàng-ngia̍p su̍t-ngî tî-tú ke “thien-thûng-chhâ” chia̍p-chia̍p chṳ́ chhûng-thien-sṳt thien-thûng chhâ-liòng (PIEV), chit sùn-thien-thûng-chhâ lâu chhap-thien-sṳt fun-ha̍p thûng-li̍t-chhâ (PHEV).
ChatGPT

**ChatGPT** (Yîn-ngî: Chat Generative Pre-trained Transformer) , he OpenAI khôi-fat ke ngìn-kûng chṳ-nèn Liau-thiên Kî-hi-ngìn chhàng-sì, yî 2022-ngièn 12-ngie̍t thûi-chhut. Kâi chhàng-sì sṳ́-yung kî yî GPT-3.5, GPT-4, GPT-4oka kèu ke thai-hîn ngî-ngièn mù-hîn pin yî khiòng-fa ho̍k-si̍p hiun-lièn. ChatGPT muk-chhièn yìn yî vùn-sṳ fông-sṳt fu-thûng, yì chhù-liáu cho-tet yung ngìn-lui chhṳ-yèn tui-fa fông-sṳt lòi fu-thûng, hàn cho-tet yung yî vì fu̍k-chha̍p ke ngî-ngièn kûng-chok, pâu-koat chhṳ-thûng sâng-sṳ̀n vùn-pún, chhṳ-thûng mun-tap, chhṳ-thûng chak-yeu tén tô-chúng ngim-vu.
OpenAI

**OpenAI**，he yit-ke Mî-koet ngìn-kûng chṳ-nèn ngièn-kiu sṳ̍t-ngiam-sṳt, yù fî-yàng-li chû-chṳt OpenAI Inc, lâu khì yàng-li chû-chṳt chṳ́-kûng-sṳ̂ OpenAI LPsó chû-sṳ̀n. OpenAI chin-hàng AI ngièn-kiu ke muk-tit he chhiuk-chin lâu fat-chán yû-hó ke ngìn-kûng chṳ-nèn, sṳ́ ngìn-lui cháng-thí su-yit. OpenAI hì-thúng yun-hàng chhai Microsoft kî yî Azure ke chhêu-kip kie-son phìn-thòi sông. Kâi chû-chṳt yî 2015-ngièn yù Sam Altman, Reid Hoffman, Wojciech Zaremba, Ilya Sutskever, Elon Musk, Peter Thiel chhai Khiu-kîm-sân sṳ̀n-li̍p.
.ke

**** he Kenya Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Phoenix, Arizona

**Phoenix, Arizona** fe̍t-chá **Fung-fông-sàng** , he Mî-koet Arizona-chû ke sú-fú lâu chû-nui chui-thai ke sàng-sṳ, Tông-thi ngìn-khiéu chhêu ko 160-van , vì Mî-koet thi-sṳ̍p thai tû-fi-khî. Chû-nui chui-thai ke kî-chhòng Phoenix Thiên-kóng Koet-chi Kî-chhòng vi yî sṳ-chûng-sîm ke nàm-phu thi-tai. 

### Lî-hàng
### Kûng-yèn
### Mî-sṳ̍t
### Thí-yuk
## Kâu-thûng
### Kî-chhòng
*Phoenix Thiên-kóng Koet-chi Kî-chhòng
## Kau-yuk
## Siông-kôan Lièn-kiet
## Yû-hó Sàng-sṳ

## Ngoi-phu Lièn-kiet
## Chhâm-kháu	Vùn-hien
Tōhoku Thai-ho̍k

**Tōhoku Thai-ho̍k** (東北大学)  si̍t yit kó̤ kung-lî yen-kiu Thai-ho̍k，sii tî Jap-ngî Miyagi-hsien Sendai-ti. Tōhoku Thai-ho̍k chhṳ̂-thòi-thai m̀-kó̤ chhṳ̂-ngòi “Tohokudai”（東北大，Tōhokudai）vùn “Tonpei”（トンペイ，Tompei）.

Tōhoku Thai-ho̍k koi 1907 niên hói-ki̍t，si̍t Jap-ngî ti sam kó̤ Hwang-ti Thai-ho̍k chi̍p Tûng-kîu Thai-ho̍k (東京大学) vùn Kîn-tû Thai-ho̍k (京都大学) tò-sṳ̂. Thâu-thâu chúng-tshṳ̂ kho-ha̍k vùn i-ha̍k，li hì-thîn kòi-ngo hò-ha̍k-tsṳ̍.

Ti 2016 niên，Tōhoku Thai-ho̍k u̍ 10 kò ha̍k-hâu，16 kò thòi-ha̍k-ha̍u vùn 6 kò yen-kiu tsṳ̂-kó̤，tsûn-ha̍k ngìn-sû si̍t 17,885 ngìn.

Tōhoku Thai-ho̍k sam kó̤ tsṳ́n-sîm si̍t：
*Yen-kiu Toi-it Chu-ngî（研究第一主義）
*Mùn-khó Khai-fông（門戸開放）
*Si̍t-ngiap Chun-chûng（実学尊重）
Phoenix Thiên-kóng Koet-chi Kî-chhòng

**Phoenix Thiên-kóng Koet-chi Kî-chhòng** (Yîn-ngî: Phoenix Sky Harbor International Airport) he yit-chho kiûn-mìn lióng-yung kî-chhòng, vi yî Mî-koet Arizona-chû Phoenix tûng-nàm 4.8 kûng-lî ke Maricopa-khiùn. Phoenix Thiên-kóng Koet-chi Kî-chhòng he Arizona chû chui-thai, chui fàn-mông ke kî-chhòng, ya-he Mî-koet sî-nàm-phu chui-thai ke sông-yung kî-chhòng chṳ̂-yit.
Khì-kîn-khî

**Khì-kîn-khî** (旗津區) he Thòi-vân Kô-hiùng-sṳ ke yit-ke khî.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn khî-va̍k
## Kau-yuk
## Kîn-chi
## Kâu-thûng
## Vùn-fa lâu fûng-kín-khî
## Chṳn-chhṳ
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Pok

**Pok** (䃗、壆) he yung sa̍k-kú, không-kú-li̍t fe̍t-chá nài chok-sṳ̀n, tàn-sṳ (旦勢) yung lòi thì-fòng pot-thai-súi (發大水) ke kien-chuk-vu̍t. chok-pok ko-heu , chhiu m̀ kiâng pot-thai-súi ke sṳ̀-chiet voi súi tá thièn lé. 

Pok cho-tet fûn-vì tông-tô chúng, yung chuk cho sṳ̀n ke ôn-to **Pok-phèn** (䃗堋), chok chhai thièn tî-tú ke ôn-to **Po-sṳ̀n** (䃗塍).

## Chhâm-kháu
Thien-sîm

**Thien-sîm** (電芯) me ôn-to **thien-nài** (電泥) lâu **thien-chhṳ̀** (電池) he cho-tet chiông ngièn-tán (原旦) tú-chhùn ke fa-ho̍k-nèn (化學能) chón-von sṳ̀n thien-nèn (電能) ke chông-chì.
Me̍t-siet-pên-sàng

**** (蜜雪冰城) he Chûng-koet ke yit-kiên sṳ̍t-phín kûng-sṳ̂.

分類:Chûng-koet
分類:Khî-ngia̍p
Sa̍k-kú

**Sa̍k-kú** (石牯) me ôn-to **sa̍k-thèu** (石頭) he yù khóng-vu̍t (礦物) nèn-kiet yì-sṳ̀n ke ngang-tang-tang (硬仃仃) ke tûng-sî. Vông-pái ke ngìn tàn-sṳ (旦勢) yung sa̍k-kú lòi chok-pok (作䃗). Kì me-he kèu-sṳ̀n thi-hok (地殼) ke chú-yeu vu̍t-chṳt.

## Ngien-ngî
* *Kiok thò sa̍k-thèu －－ chin thui lióng nàn* (腳綯石頭－－進退兩難)
* *Hàn-chhièn thak thèu-kiáng , ngong-hèu khiâ sa̍k-thèu * (閒錢䌈頭頸，戇猴擎石頭)
* *Sí-kong tú ke sa̍k-thèu －－ yu ngang yu chhu * (屎缸肚个石頭－－又硬又臭)
* *Ngìn khiùng li̍t chhut , sân pen sa̍k luet* (人窮力出，山崩石㪐)

## Chhâm-kháu
Séu-thiên Vòng-koet

**Séu-thiên Vòng-koet** () he yù Thai-hòn Mìn-koet Mò-chú-khièn koet-kâ (:en:Micronation).

## Report
Sî Fî-li̍t-pîn Hói

**Sî Fî-li̍t-pîn Hói** (Īn-ngi: West Philippine Sea; Pʰî-li̍t-pìn-ngi: Kanlurang Dagat ng Pilipinas, iû kiô Karagatang Kanlurang Pilipinas, su̍k-hiá tso WPS) he Pʰî-li̍t-pìn chṳ̀-fû yung-lâi chhṳn-fu Nàm-hói chú su̍k-yî koi ko chṳ̂-fû chûn-su̍k kîn-chhî-hi khu ê pû-bûn. Nî-kò miâ-chhṳ̀ yù-sṳ̀ vû-yung lâi chṳn chhòng-pu ê Nàm-hói.
Yèn-pit-kián

**Yèn-pit-kián** (鉛筆捲) he oi lòi phâu yèn-pit ke hi-khí. Ye̍t-ngî tî-poi kì ôn-to **Pit-phâu** (筆刨). 

分類:Hi-khí
Kau-fòng Leo 14-sṳ

|thumb|
**Kau-fòng Leo 14-sṳ** (), ngièn-lòi miàng-sṳ ham-cho **Robert Francis Prevost**, he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke thi 267 ngim kau-fòng. Kì chhai 2025-ngièn 5-ngie̍t 8-ngit tông-sién.
Fùng-chhiâng-tên

**Fùng-chhiâng-tên** (紅青燈) me ôn-to **Chhiâng-fùng-tên** (青紅燈), he li-yung tên-ho pien-fa lòi chón-von kâu-chhâ lu-khiéu ke thûng-hàng khièn-li, kié-kiet lu-khiéu chhâ-liòng thet-tô tén yín-thô ke yit-chúng sin-ho (信號). Kì chia̍p-chia̍p sat-chì chhai kâu-chhâ lu-khiéu fe̍t-chá khì-thâ sî-yeu kâu-thûng kón-chṳ ke thi-tiám. Chhai liá-ha ke thai sàng-sṳ, thai-thai se-se lu-khiéu ke fùng-chhiâng-tên kín sat kín tô , thai-thí hien-thoi-ngìn tû thùng-yi yung fùng-chhiâng-tên lòi cho kón-chṳ kâu-thûng ke hìn-sṳt, fûn-phi thûng-hàng ke sṳ̀-kiên. 

Yû fùng-chhiâng-tên ko-heu, chhè-kâ oi tén tên-ho, fùng-tên thìn, chhiâng-tên hàng, chhiu cho-tet phìn-ôn thûng-ko lu-khiéu. M̀-ko, kâu-thûng mò án kién-tân, chúng-he fi yû têu ngìn mò chûn-sú kâu-thûng kûi-chet, chho-sṳ̀n yi-ngoi sṳ-ku. Ku-só, tân chhiang yí-sṳ sat fùng-chhiâng-tên mò-fap-thu pó-chṳn kâu-thûng ôn-chhiòn , oi só-yû ngìn kâm-ngien lòi phi-ha̍p kâu-thûng kûi-chet chang cho-tet thì-sṳ̂n ôn-chhiòn ke chhàng-thu. 

## Chhâm-kháu
Chûng-han-thi

**Chûng-han-thi** (中翰第), vùi hî Trung-ngok-khîen Kóng-tûng-sén Mòi-chû-sṳ Thai-phû-yen Kô-pò-chṳn Tóng-khî-chhṳn, sî Sîn-kâ-pô fà-ngìn Lí Kông-yeu ê chú-kî. 2005-ngièn 4-ngie̍t 19-ngit, kong-puk vùi Thai-phû-yen vùn-vu̍t pò-hók vûn-thi; 2014-ngièn 1-ngie̍t 13-ngit, kong-puk vùi Mòi-chû-sṳ tē-ngî phî vùn-vu̍t pò-hók vûn-thi.

## Lí-sṳ̄
Chûng-han-thi chò Sî-pet-hiòng Tûng-lâm, sî chûan-muk kiok-khû, chiám-thê 223 pîng-fông. Suk “Hâ-sân-fú” sṳ̀ Hâk-kâ kiàn-chu̍t ê Chûng-han-thi yû pat-kièn-pòng. Lí Kông-yeu chhṳn-chó-pu Lí Muk-vùn yù 1864-ngièn chhṳ Sîn-kâ-pô mò-sàng, àu sî thièn-thòi kú-siong, yù Chhîn-Kóng-súh sṳ̀-ngìn (1884-ngièn) fùi-hiong kièn-chṳ Chûng-han-thi.

2019-ngièn 12-ngie̍t, Sîn-kâ-pô chhîn ngôi-kok phùng-chòng-bú-chông Iông Yùng-vùn kiap ká-khûn, chhṳ Thai-am-pu Vùn-lî-chhṳn hâng chè-chú ngi-sṳ̄ sî, chhàng tò Kô-pò-chṳn Tóng-khî-chhṳn chhâm-fóng Chûng-han-thi hà Lí Kông-yeu kí-ngiàm-koán.

## Lî-yû
Vùi 2007-ngièn chhì 2008-ngièn kan-ngîn, Chûng-han-thi ki kî chû-pèn tî-kî yù tông-thôi kûn-fu ki-kwan chhîn-hî liáu chéng-siû kûng-chîn.

2014-ngièn 1-ngie̍t, Thai-phû-yen kûn-fu chhò-chî 4000 ngî-man ngìn-piàn chhṳ̂-tó Lí Kông-yeu chú-kî lî-yû kén-khî; kièn-chṳ lî-yû hiu-sân ko̍k-pu̍t-kai, sip-thê kûng-ên, ngi-chhṳ kén-kuán-khî, tú-ká piat-sṳ khu, sang-thê nùng-chong hiu-sân khu, thèn-yèn kuan-kong khu, kén-kuán hò koán-sông khu, Hâk-kâ kó͘-chûn-lo̍k chham-koán khu, kò-lîm chhái-chak khu, tang-kô koán-kén khu tán. Thai-phû-yen chhî Lí Kông-yeu chú-kî lî-yû kén-khî kûng-chîn liè vùi “2014-ngièn chú-tiàm kièn-chṳ kûng-chîn,” hî-bòng chhṳ̂ tó chhó-sṳ “kò͘-chài siong-chûn lî-yû muk-tik-ti.”

### Lí Kông-yeu kí-ngiàm-koán
Kí-ngiàm-koán pùn sî kô chhán-thîn, í tú-mûn pìn-mâu ê hì-sik chài-sok Lí Kông-yeu ê yit-sân hà Sîn-kâ-pô ê lí-sṳ̄. Koán-nôi li̍p yù Then_Séu-phìn hà Lí Kông-yeu ok-sáu ê thùng-siòng, í chhói-hièn 1978-ngièn Then_Séu-phìn sôi-chhṳ Sîn-kâ-pô sî ê chhông-kéng.

### Phông-khak
Sîn-kâ-pô yù xiē thú-chhut Chêu-chiu, Sô-thâu lî-yû lûn-sù ê lûn-hî huì sṳ vùi “Chûng-han-thi” liè vùi lûn-hî lûn-sù sông ê kî-tùng yit-ko kén-tiám. Chit-kì 2016-ngièn 3-ngit, lû-khak ngìn-sṳ yî tàt mui-ngiet 2-man ngìn-chhṳ.

## Chhâm-kháu Vùn-hien
Chimp

Most Chimps are very weak but some can be big and strong

yaaaay! best animal ever!

Did you know that chuckney chimp is a weaker kind of chimp

The end

(more chimp information coming soon)
Thai-pha-miên

:*Hon-sṳ-pán to [[大罷免|liá-vi]]*
**Thai-pha-miên** he chhai 2024 to 2025 ngièn ke Thòi-vân, chú-yeu he yù fán-tui Chûng-koet Koet-mìn-tóng ke sa-fi ngìn-sṳ (人士) lâu chṳn-tóng chhâm-kâ pha-miên ti 2024 ngièn tông-sién ke thi 11 kie Koet-mìn-tóng khî-vet li̍p-fap vî-yèn lâu thi 8 kie Sîn-chuk-sṳ sṳ-chóng (Kô Fùng-ôn (高虹安), sṳt cho-ko Thòi-vàn Mìn-chung-tóng ke tóng-yèn, heu-lòi thui-tóng) ke fa̍p-thung. Cin-mî, 31 miàng Koet-mìn-tóng li̍p-vî, 1 miàng sṳ-chóng lâu 1 miàng Mìn-chú Chin-phu-tóng ngi-yèn Cṳ̀n Ngiu̍k-lìn (陳玉鈴) ke pha-miên-on thûng-ko, khì-chûng 24 miàng li̍p-vî lâu Sîn-chuk Sṳ-chóng ti 2025 ngièn 7 ngie̍t 26 ngit kí-hàng thèu-phêu, khì-thâ 7 miàng li̍p-vî ke on ti 8 ngie̍t 23 ngit thèu-phêu, yîn-vi mò thùng-yi ke phêu pí thùng-yi ke ha tô, kú-só tu pûn-ngìn féu-kiet (否決). Thùng yit ngièn 7 ngie̍d 13 ngit chhai Nàm-thèu-yen kí-hàng ke ngi-yèn Cṳ̀n Ngiu̍k-lìn pha-miên-on yîn-vi thùng-yi-phêu mò ko mùn-kiâm, me phi fèu-kiet.
大罷免

:*白話字版到[[Thai-pha-miên|這位]]*
**大罷免**係在2024到2025年个臺灣，主要係由反對中國國民黨个社會人士摎政黨參加罷免在2024年當選个第11屆國民黨區域立法委員摎第8屆新竹市市長（高虹安，識做過臺灣民眾黨个黨員，後來退黨）个活動。盡尾，31名國民黨立委、1名市長和1名民主進步黨議員陳玉鈴个罷免案通過，其中24名立委摎新竹市長在2025年7月26日舉行投票，其他7名立委个案在8月23日投票，因為無同意个票比同意个較多，故所都分人否決。同一年7月13日在南投縣舉行个議員陳玉鈴罷免案因為同意票無過門檻，乜被否決。
Kâ-ngi Chhàm

**Kâ-ngi Chhàm** yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Kâ-ngi Chhâ-theù
*Kâ-ngi Chhâ-theù (kô-thiet)

分類:Thiet-lu chhâ-chhàm
Chṳ́-kôn-khî

**Chṳ́-kôn-khî** (Hon-sṳ: 梓官區) he Thòi-vân Kô-hiùng-sṳ‎ ke yit-ke khî. Khì ke pet-phién he Mì-thò-khî, sî-phién he Thòi-vân Hói-hia̍p, tûng-phién he Khièu-thèu-khî, tûng-pet-phién he Kông-sân-khî, nàm-phién he Nàm-chṳ́-khî.
Thai-hòn Ti-koet

**Thai-hòn Ti-koet** (), kién-chhṳ̂n **Hòn-koet**, he Chêu-sién Li̍t-sṳ́ koet-kâ.

分類:1897 ngièn
分類:1910 ngièn
Thai-hòn Ti-koet Kiûn-sṳ

**Thai-hòn Ti-koet Kiûn-sṳ** (), kién-chhṳ̂n **Hòn-koet Kiûn-sṳ**, he Thai-hòn Ti-koet Kiûn-sṳ.

分類:1897 ngièn
分類:1910 ngièn
Chûng-hòn-ngi̍t-fi-ngi

**Chûng-hòn-ngi̍t-fi-ngi** (中韓日會議) he Chûng-koet, Hòn-koet, Ngi̍t-pún Fi-ngi.

分類:Fi-ngi
Gimhae gaya Theme park

**Gimhae gaya Theme park** (Hòn-koet-ngî: 김해가야 테마파크) he Thai-hòn Mìn-koet Gimhae Sṳ ke Theme park.   .

* Gimhae gaya Theme park
Kiûng-kâ (Chêu-sién)

**Kiûng-kâ** () he Chêu-sién Vòng-chhèu ke Vòng-chhu̍k (Thai-kiûn (), Kiûn (). 1897 ngièn Thai-hòn Ti-koet ke Fòng-chhu̍k (Fû-Vòng (), Thai-kiûn).
Lana Del Rey

[thumb|right|200px|Lana Del Rey, [2024-ngièn]]
**Lana Del Rey** (1985-ngièn 6-ngie̍t 21-ngit – ), pún-miàng ham cho **Elizabeth Woolridge Grant** he Mî-koet ke yit ke ńg kô-sú.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

## Ngoi-phu lièn-kiet
*Lana Del Rey

分類:Mî-koet-ngìn
分類:Kô-sú
世宗大學校

**世宗大學校**（Sṳ-chûng Thai-ho̍k-khî, 세종대학교），位在韓國首爾市。係日本時代（1940年）創立在廣津區私立學校。
KBO Hòn-koet Series

**KBO Hòn-koet Series** (**KBO 한국시리즈**) he Hòn-koet Yâ-khiù ke 1982 Hòn-koet Yâ-khiù Series.
LeVar Burton

**Levardis Robert Martyn Burton, Jr.** (米高積遜 1957-ngièn 2-ngie̍t 16-ngit), Mî-koet Het-ngìn kô-sên.
Làm-set Kîn-ǹg-1

**Làm-set Kîn-ǹg-1** (藍鯨-1, **블루웨일 1호**, Blue Whale-1）he Thai-hòn Mìn-koet ke Mìn-kiên Yî-chhiu Rocket. 


分類:Yî-chhiu
Sông-ti (Yù khi-ngi ke ya̍p)

**Sông-ti** yit-pân cho-tet péu-sṳ hâ-poi kí-chak yi-sṳ̂ :

*Ngiu̍k-fòng-Sông-ti (玉皇上帝)
*Ńg-fông Sông-ti (五方上帝)