open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chhùng-hièn

**Chhùng-hièn** (蟲憲) fe̍t-chá **Hién-kûng** (幰公) he tui Fàn-chiet-thûng-vu̍t-mùn Kóa-mô-kong lui thûng-vu̍t ke thûng-chhṳ̂n. Chhai Khô-ho̍k fûn-lui chûng, kì-têu su̍k-yî Tân-hiong-yin-muk. Sṳ̂n-thí Lióng-chet tui-chhṳ̂n, khí-yû-fûn chiet hien-siong; mò kut-ket, chhai thí-péu fu̍k-koi yit-chhèn khí-yû set-su ke pho̍k Kok-chṳt-chhèn. Thàn-pha̍k-chṳt hàm-liòng tha̍t 70%, hàn-yû Mì-liòng-ngièn-su, yì lìn, koi, thiet, kap, sîn, thùng yî-khi̍p tô-chúng Vì-sâng-su. Chhù-liáu sṳ̂n-thí chhièn lióng-chiet chṳ̂-ngoi, khì yì kok-chiet kiûn khí-yû kông-mô. Tshṳ hiùng thùng thí, yi thí su chîn, sâng chhṳ̍t sṳ̀ chia yù fàn tai sán-sâng lón kán, fàn chhṳ̍t hâ yit-thoi. Muk-chhièn yí-tî hiu yin yû 200 tô-chúng, 1837-ngièn pûn Sâng-vu̍t-ho̍k kâ Tha̍t-ngì-vùn chhṳ̂n chṳ̂ vì Thi-khiù sông chui yû ka-chhṳ̍t ke thûng-vu̍t. Muk-chhièn yí-tî Chhùng-hièn yû 200 tô-chúng, 1837-ngièn pûn Sâng-vu̍t ho̍k-kâ Tha̍t-ngì-vùn chhṳ̂n chṳ̂ vì Thi-khiù sông chui yû ka-chhṳ̍t ke thûng-vu̍t.
Fù-khì

**Fù-khì** (蝴蜞) he Fàn-chiet-thûng-vu̍t-mùn Chit-kong ke yit-lui thûng-vu̍t, Chhṳ-hiùng thùng-thí. Fù-khì thí-ngoi mò-mô, yì-chhiâ thí-khiông ke Kiet-thì chû-chṳt kiên me̍t-si̍p, yîn-chhṳ́ sṳ̂n-thí kiên kiet-sṳ̍t. Pûn fat-hien ke Fù-khì yok 700 chúng, yok 100 chúng sâng-fa̍t chhai hói-yòng chûng, yok 70 chúng sâng-fa̍t chhai liu̍k-thi, yì-hâ tû sâng-fa̍t chhai thâm-súi fàn-kin.
Caenorhabditis elegans

**Caenorhabditis elegans** (Ho̍k-miàng: *Caenorhabditis elegans* Hon-ngî: 秀麗隱桿線蟲 *Siu-li yún-kon sien-chhùng*) he yit-chúng cho-tet thu̍k-li̍p sâng-chhùn ke sien-chhùng, chhòng-thu yok 1 kûng-lî, sâng-fa̍t chhai vûn-thu hèn-thin ke fàn-kin. Chhṳ 1965-ngièn hí, Khô-ho̍k-kâ Sydney Brenner li-yung sien-chhùng yung-chok ngièn-kiu Se-pâu tiau-mòng vì-chhòn thiàu-khúng ke kî-chṳ chṳ̂-heu, phien sṳ̀n-vì Fûn-chṳ́ Sâng-vu̍t-ho̍k lât Fat-yuk Sâng-vu̍t-ho̍k ngièn-kiu liâng-vet ke yit-chúng mù-sṳt sâng-vu̍t, khì chok-vì mù-sṳt sâng-vu̍t chhù-liáu khí-yû ku-thin ke se-pâu yên-ngièn ke yù-tiám ngoi, hàn-yû chho̍k yí-tî ke sâng-chhòng chû-khì, thai-chṳ sâm-fûn vì phui-thôi khì, yu-chhùng khì lâu sṳ̀n-chhùng khì.
Tô-se-pâu sâng-vu̍t

**Tô-se-pâu sâng-vu̍t** (Multicellular organism) he chṳ́ yù tô-ke, fûn-fa ke se-pâu chû-sṳ̀n ke sâng-vu̍t-thí, khì fûn-fa ke se-pâu kok yû m̀-thùng ke, chôn-mùn ke kûng-nèn. Thai-tô-sú cho-tet sṳ́-yung ngiuk-ngién khon-to ke sâng-vu̍t he Tô-se-pâu sâng-vu̍t. Só-yû Tô-se-pâu sâng-vu̍t tû su̍k-yî Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t.
Sṳ̀n-chhùng

**Sṳ̀n-chhùng** (成蟲, *Imago*) chṳ́ sṳ̂n-thí kok phu-vi yí fat-yuk vàn-sṳ̀n, khí-yû sâng-chhṳ̍t nèn-li̍t ke thûng-vu̍t ke-thí. Thûng-sòng chṳ́ Mò-sit-chhûi thûng-vu̍t, thi̍t-phe̍t he Chiet-kî thûng-vu̍t-mùn ke Khûn-chhùng-kong. Khûn-chhùng chhai chhiùng yu-chhùng fat-yuk chṳ sṳ̀n-chhùng sṳ̀, thûng-sòng fi kîn-ko chhṳ̂n-cho pien-thai ke ko-chhàng. Yû-têu khûn-chhùng ke yu-chhùng lâu sṳ̀n-chhùng hìn-thai chhâ-yi hó-thai, liá-têu khûn-chhùng kîn-li̍t ke he vàn-chhiòn pien-thai; yû-têu ke yu-chhùng chet lâu sṳ̀n-chhùng chhâ-yi put thai, liá-têu khûn-chhùng só kîn-li̍t ke he put vàn-chhiòn pien-thai.
Vûn-tai

**Vûn-tai** (Temperate climate) chhai thi-lî ho̍k song he vi-yî Â-ngie̍t-tai lâu Khi̍t-khiên chṳ̂-kiên ke Hì-hèu-tai. Pet-pan-khiù Vûn-tai khî ke fam-vì he chhiùng Pet-vúi 23.5° ke Pet-fì-kûi-sien to Pet-vúi 66.5° ke Pet-khi̍t-khiên chṳ̂-kiên. Nàm-pan-khiù Vûn-tai khî ke fam-vì he chhiùng Nàm-vúi 23.5° ke Nàm-fì-kûi-sien to Nàm-vúi 66.5° ke Nàm-khi̍t-khiên chṳ̂-kiên. Vûn-tai hì-hèu chit pâu-koat pí-kha vûn-fò tô-yí ke hói-yòng hì-hèu, ya pâu-koat si-kui fûn-mìn lâu pí-kha kôn-châu ke Thai-liu̍k-sin hì-hèu. Vûn-tai ke thai-tô-sú thi-khî vi-yî Sî-fûng-tai nui.
Sa̍m-é

**Sa̍m-é** (Ho̍k-miàng: Cicadidae; Yîn-vùn miàng: Cicada) he Khûn-chhùng-kong Pan-chhì-muk Kiáng-vúi-â- muk ke khì-chûng yit khô, Sâng-fa̍t yî sṳ-kie Vûn-tai chṳ Ngie̍t-tai thi-khî, yí ki-liu̍k yok 2500 chúng sha̍m-é). Yû-têu fûn-pu yî sâ-mo̍k thi-khî ke chúng-lui, tông thí-vûn ko-ngie̍t sṳ̀, fi chhiùng poi-pán (tergum) phài-chhut tô yì ke súi-fûn, chin yì tha̍t-to lâng-sa khi̍p san-ngie̍t ke háu-kó (ngièn-lî lâu ngìn-lui liù-hon lui-sṳ).
Pet-pan-khiù

**Pet-pan-khiù** (Yîn-ngî: Northern hemisphere), he chṳ́ Thi-khiù chhak-tho yî pet ke pan-khiù. 
Thi-khiù sông thai-phu-fun ke liu̍k-thi (Â-chû thai phu-fun, Êu-chû chhiòn-phu, Fî-chû pet-pan phu, Pet-mî-chû chhiòn-phu, Nàm-mî-chû khi̍t pet-phu) khi̍p ngìn-khiéu tû chhai Pet-pan-khiù. Chhai Pet-pan-khiù, Tûng-kui thûng-sòng he 12-ngie̍t chṳ 2-ngie̍t, Ha-kui thûng-sòng he 6-ngie̍t chṳ 8-ngie̍t, lâu Nàm-pan-khiù si-kui siông-fán. 
Pet-pan-khiù ke hói-yòng yû Pet Thai-phìn-yòng, Pet Thai-sî-yòng khi̍p Pet-pên-yòng. 
Chhai Pet-pan-khiù, chêu-nàm hiong yòng.
Ló-chhú

**Ló-chhú** (Muroidea, 老鼠), he yit-chúng su̍k-yî Ngat-chhṳ́-lui ke chúng-khô, khì-chûng hàm-yû chhông-chhú, sâ-chhú, thai-chhú, séu-chhú, yî-khi̍p khì-thâ chhîn-yèn thûng-vu̍t. Kì-têu kóng-fàm fûn-pu yî Nàm-khi̍t yî-ngoi ke kok-ke Thai-liu̍k. Yû vùn-hien chiông só-yû chhú chúng-khô kai kûi-lui chhai Chhú-khô (Muridae) chṳ̂-hâ. Muk-chhièn yî-kí Fûn-chṳ́ Chúng-hì fat-sâng-ho̍k ngièn-kiu só chok-chhut ke chhṳ fûn-lui, khiung yû yok 280 ke su̍k, yî-khi̍p chṳ-séu 1300 ke chúng. Kì-têu he séu-sú lâu ngìn-lui pó-chhṳ̀ me̍t-chhiet lièn-hì yì fàn-sṳ̀n ke thûng-vu̍t lui-khiùn chṳ̂-yit, liá-têu thûng-vu̍t kí-fû chhai sṳ-kie kok-koet kai-khó fat-hien, khì-chûng yû yit phu-fûn ya-he chhùng-yeu ke Sâng-vu̍t-ho̍k mù-sṳt sâng-vu̍t, tui ngìn-lui ke sṳ̍t-ngiam lâu ngièn-kiu yû hó-thai ke pông-chhu.
Fàn-chiet-thûng-vu̍t-mùn

**Fàn-chiet-thûng-vu̍t-mùn** (Annelid, 環節動物門) he Thûng-vu̍t-kie ke yit-chak mùn, kâi mùn thûng-vu̍t vì Lióng-chet-tui-chhṳ̂n, fûn chiet ke lie̍t-sâng thí-khiông thûng-vu̍t, yû ke khí-yû chiuk lâu kông-mô, tô-pit kón-sṳt sùn-fàn hì-thúng, lièn-sṳt sṳ̀n-kîn hì-thúng. Muk-chhièn yí-tî ke fàn-chiet thûng-vu̍t yok-yû 13000 chúng. Sòng-kien fàn-chiet thûng-vu̍t yû: chhùng-hièn, fù-khì, sâ-chhâm tén. Fàn-chiet thûng-vu̍t lâu chiet-kî thûng-vu̍t khiung-thùng kèu-sṳ̀n Kôan-chiet thûng-vu̍t (Articulata).
Lâng-thiên

**Lâng-thiên** (冷天) me ôn-to **Tûng-kui** (冬季), **Hòn-thiên** (寒天) lâu **Tûng-hâ-thèu** (冬下頭), he phu-fûn thi-khî yit-ngièn si-kui chûng ke thi-si-kui, yù yî thiên-hì chón-lâng (chhak-tho thi-khî chhù ngoi), chhai hó-tô thi-khî tû yi-mi chho̍k chhṳ̀m-sip lâu lâng-chhîn. Sâng-vu̍t chhai hòn-lâng lòi-sip ke sṳ̀-hèu fi kám-séu sâng-miang fa̍t-thûng, hó-tô chhṳ̍t-vu̍t fi lo̍k-ya̍p, thûng-vu̍t fi hiû-mìn, yû ke chhṳ̂n-chok tûng-mìn. Tiâu-é fi chhiên-sái to kha vûn-non ke thi-fông ko-tûng.

## Ngiâng-mong
*Chhûn-kui (春季)
*Ngie̍t-thiên (熱天)
*Chhiû-kui (秋季)
*Lâng-thiên (冷天)
Sî-fù-khî (Hòng-chû)

****  (西湖區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Hông-chû-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 312.43  phìn-fông kûng-lî, 2002-ngièn ngìn-khiéu 544,600-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Chhú-khô

**Chhú-khô** (Ho̍k-miàng: Muridae), Phú-nen-kong Ngat-chhṳ́-muk ke yit khô, pâu-koat kâ-chhú, lî-chhú, thièn-chhú, chhó-ngièn thu-mî-chhú) tén chṳ̂ hí-tô sòng-kien thûng-vu̍t, ngièn-sán yî Â-chû, Êu-chû, Fî-chû, Àu-chû tén kóng-thai thi-khî, hien-chhai chet yí phiên-pu Thi-khiù mî-ke kok-lo̍k.
Hòng-chû-sṳ

**Hòng-chû-sṳ** (杭州市, Koet-chi Yîm-phiêu: ɦaŋ tsei), vi-yî Chûng-koet tûng-nàm yèn-hói, Chet-kông-sén pet-phu, Chhièn-thòng-kông hâ-yù pet-ngan, Kîn-hông-thai-yun-hò nàm-tôn. He Chet-kông-sén Sén-fi, Fu-sén-kip sàng-sṳ chṳ̂-yit, he Chûng-koet tûng-nàm chhùng-yeu kâu-thûng khi-néu, thùng-sṳ̀ he Chûng-koet chui-thai ke kîn-chi khiên —— Chhòng-sâm-kok ke fu chûng-sîm sàng-sṳ. Hâ-hot 8 khî, 3 ke Yen-kip-sṳ lâu 2 ke yen, chúng mien-chit 16596 phìn-fông kûng-lî, khì-chûng sṳ khî mien-chit 3068 phìn-fông kûng-lî, 2013-ngièn sòng-chhu ngìn-khiéu 884.4 van, khì-chûng sṳ khî 635.62 van. Yî Hông-chû vì chûng-sîm ke Hông-chû  tû-sṳ khiên, mien-chit tha̍t-to 34585 phìn-fông kûng-lî, kî-chhu ke ngìn-khiéu yí-kîn tha̍t-to 2110.2 van. Kîn-kí 2012-ngièn 7-ngie̍t sông-hói kâu-thûng Thai-ho̍k fat-pu ke "2012-ngièn Chûng-koet tû-sṳ khiên phìn-ka chṳ́-sú", Hông-chû-khiên chhai Chûng-koet Thai-liu̍k he kiùn chhṳ yî Sông-hói-khiên, Kóng-chû-khiên, Sú-tû-khiên (Pet-kîn) ke thi-si thai tû-sṳ-khiên. 2012-ngièn Hông-chû kîn-chi chúng-liòng he chhiòn-koet thi-sṳ̍p, chhiòn-koet Sén-fi sàng-sṳ thi-si, pin pûn Fuk-pu-sṳ̂ tô-chhṳ phìn vì Chûng-koet Thai-liu̍k chui-kâ sông-ngia̍p sàng-sṳ. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
電白區

電白區，係中國廣東省茂名市嘅一隻市轄區，位於廣東省西南沿海，其於2014年4月掛牌成立，由原來嘅電白縣撈茂港區組成。
Súi-ngièn-yîm

**水源音（Súi-ngièn-yîm）**，係廣東省東江中上游嘅一類漢語方言，主流觀點將其歸做客家語嘅一類，毋過，還過有一兜學者將把佢歸做粵語（白話）嘅一類。水源音除忒有客家語嘅特點，乜有粵語嘅特點。
重慶

重慶，係中華人民共和國直轄市之一，位於其嘅西南片，撈四川、湖南、湖北、貴州、陝西等省交界。其係中國最後生嘅直轄市，1997年原四川省重慶市撈萬縣市（後改萬州區）、涪陵市及黔江地區合併做中央直轄嘅重慶市。
內蒙古自治區

內蒙古自治區，簡稱內蒙古或者內蒙，係中華人民共和國北片邊境嘅一隻省級民族自治區，撈蒙古國、俄羅斯兩國兼界，首府係呼和浩特市。其係中華人民共和國最早建立嘅省級自治區，成立於1947年，比中華人民共和國成立時間還較早。除矣蒙古族，內蒙古境內還有漢族及其他中國少數民族；其中漢族為主要民族，約占總人口嘅80%。
寧夏回族自治區

**寧夏回族自治區**，通常喊其做**寧夏**，簡稱為**寧**，係中華人民共和國境內嘅一隻以回族做基礎嘅省級民族自治區，首府係銀川市。其位於中國西部嘅黃河上游，東片撈陝西省兼界，西片、北片連接內蒙古自治區，南片撈甘肅省相連。從南到北距離大約456公里，從東到西距離大約250公里，總面積大約6.6萬平方公里。
西藏自治區

**西藏自治區**，通常喊其做**西藏**（白話字：Sî-tshông），係中華人民共和國西南邊疆嘅一隻省級民族自治區。其位於全世界平均海拔最高嘅青藏高原上，總面積中國第二大，首府係拉薩。西藏嘅主要民族係藏族，另外還有漢族撈其他一兜中國少數民族。
田徑

田徑，係對一類體育運動嘅統稱，一般分為田賽、徑賽撈全能比賽，比賽一般以計算時間、長度或者高度為成績。
新疆維吾爾自治區

新疆維吾爾自治區，通常喊其做新疆，係中華人民共和國西片嘅一隻以維吾爾族做基礎嘅省級民族自治區。其係中國第一大省級行政區，首府係烏魯木齊，原來名字喊做迪化。
台灣問題

台灣問題（臺灣問題），又做得喊做台海問題、兩岸問題，係指1949年國共內戰中華民國國軍失利後，中國共產黨統治大陸地區，中國國民黨領導嘅中華民國政府遷到臺灣，進而形成兩片勢力，由邇兜所造成嘅一系列問題。最早嘅臺灣問題，係臺灣撈大陸哪一方代表中國嘅問題；到後來，逐漸變得複雜起來，變成矣臺灣撈大陸哪一方代表中國又或者臺灣係毋係中國一部分等問題。
奧林匹克運動會

奧林匹克運動會，簡稱奧運會，係國際奧林匹克委員會主辦嘅一項世界性運動會，分夏季運動會撈冬季運動會，兩者相隔兩年，都係每四年就舉行一擺。一般情況底下，奧運會特指夏季運動會。中國北京舉辦過2008年第29屆奧運會。
Vòng Sṳ́m-tî

**Vòng Sṳ́m-tî**(王審知, 862-ngièn —— 925-ngièn) he Mên-koet khôi-koet kiûn-chú, 909-ngièn —— 925-ngièn chhai-vi.
Vòng Sîm-lìn

**Vòng Sîm-lìn** (王心凌, ) he Thòi-vân ke kô-sú.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Thòi-vân Hak-kâ-ngìn
分類:Kô-sú
Trojany

**Trojany** tì Pô-làn tûng-nàm-phu, Mâ-tsó-fû-sá-sén, chhai Wołomin lâu Fà-sâ chṳ̂-kiên, chiap-khiun Dąbrówka.
江西省

江西省，係中國嘅一隻省級行政區，其嘅首府係南昌市，撈福建、廣東、湖南、湖北、安徽等省兼界。江西省南部及西北部嘅銅鼓縣係客家人集中分布嘅所在。
福建省

福建省（閩東語平話字：Hók-gióng-sēng；閩南語白話字：Hok-kiàn Séng），係中國東南部沿海省級行政區之一，向東隔等臺灣海峽同臺灣相對望，陸地上西片撈江西省交界，北片係浙江省，南片係廣東省。其嘅首府係福州市。

分類:地理
分類:中國
分類:福建
Liù-khiù-koet

**Liù-khiù-koet**(琉球國) he Liù-khiù Khiùn-tó li̍t-sṳ́ ke koet, thúng-chhṳ Ngi̍t-pún Okinawa-yen lâu Kagoshima-yen ke Amami Khiùn-tó. 1879-ngièn, phî Thai Ngi̍t-pún Ti-koet me̍t-mòng.
Thai-phìn-thiên-koet

**Thai-phìn-thiên-koet** (太平天囯) he Fùng Siù-chhiòn yî 1851-ngièn kien-li̍p ke chṳn-khièn, sú-tû he Thiên-kîn (kîm-ngit he Nàm-kîn). 1864-ngièn pûn Mân-chhîn me̍t-mòng.

Hak-kâ-ngî he Thai-phìn-thiên-koet ke kôn-fông ngî-ngièn.
太平天國

**太平天國**係洪秀全於1851年建立嘅政權，首都係天京（今日嘅南京）。1864年分滿清滅亡。

客家語係太平天國嘅官方語言。
Kôan-chiet-yàm

**Kôan-chiet-yàm** (Arthritis) he chhiòn-sṳ-kie chui sòng-kien ke man-sin chhi̍t-phiang, chṳ́ -yeu he Kôan-chiet ke ngiôn-kut thui-fa fe̍t-chá Kiet-thì chû-chṳt fat-yàm, thô-chṳ Kôan-chiet thung-thung chhiùng yì kòn yéu Kôan-chiet ke chang-sòng yun-thûng chhiu kiàu Kôan-chiet yàm, chúng-khiung yû Yit-pak tô-ke chúng-lui. Thô-chṳ Kôan-chiet yàm ke ngièn-yîn hó-tô, yín-hí Kôan-chiet sún sông ya kok yû m̀-thùng. Chhiòn sṳ-kie yok-yû 3.55 yi Kôan-chiet yàm-fam chá, khì-chûng chhai Chûng-koet chhiu cham liáu Yit-yi yî-sông. Chhai Mî-koet, mî Ńg-ke ngìn chûng chhiu yû yit ngìn chhut-hien Kôan-chiet yàm ke thung-thung lâu put-sṳt; yì chhai Â-chû, mî liuk ke-ngìn chûng chhiu yû yit-ke-ngìn chhai ngìn-sâng mêu-ke sṳ̀-khat lî fam chhṳ́ -phiang. Kôan-chiet yàm pin m̀-he ló-ngièn-ngìn thu̍k-yû ke chhi̍t-phiang, kì cho-tet yáng-hióng pâu-koat yì thùng chhai-nui ke kok-ke ngièn-lìn-chhèn.
Pông-hâ

** Pông-hâ** (幫哈, Hî-lia̍p-ngî: ἅσθμα) he yit-chúng sòng-kien ke hì-tho ke man-sin yàm-tsin-sin chhi̍t-phiang, chú-yeu thi̍t-chṳ̂n he tô-pien lâu fu̍k-fat ke tsin-chhong, khó-ngia̍k-sin hì-liù chú-set. Sòng-kien tsin-chhong péu-hien vì chhón-sit, khet-sèu, hiûng-khiông kín-pet-hiûng mún lâu hì-tón. 
Pông-hâ phú-phiên ngin-vì he yù kî yîn lâu fàn-kin yîn-su khiung-thùng thô-chṳ ke. Tui Pông-hâ ke tsín-thôn thûng-sòng kî yî tsin chhong ke lui-hîn, sùi sṳ̀-kiên thûi yì tui chhṳ-liàu ke fán-yin, khi̍p fû-khi̍p liòng chhet thin fap. Yî-ho̍k sông tui Pông-hâ ke fûn-lui yî-kí he fat-phiang phîn-sut, yit miáu nui yung li̍t fû-khi̍p liòng (FEV1), lâu fû hì liù liòng fûng chhṳ̍t. Pông-hâ ya cho-tet pûn fûn-vì thi̍t-yin-sin fe̍t fî thi̍t-yin-sin (ku yû ke) chhṳ́ chhú thi̍t yin sin chṳ́ ke he hiong lui-phe̍t 1-hîn chhêu-men-sin fán-yin fat-chán ke chhín-hiong
Ko-men

**Ko-men** (Allergy) he su̍k-yî yàm-tsin fán-yin, he chṳ́ -tông ngoi-lòi-vu̍t chhîm-ngi̍p ngìn-thí sṳ̀, ngìn-thí ke miên-yi̍t hì-thúng sán-sâng ke ko-thu fán-yin.
Khí thí lòi kòng, ko-men chhiu-he chiông ngoi-lòi khong-ngièn kié thu̍k vì yû hoi ke vu̍t-thí (yì se khiûn, phiang thu̍k, fâ-fún, fôi chhṳ̀n tén) yì sán-sâng pien-thai fán-yin, fi sṳ́ miên yi̍t se-pâu chûng ke thûn tshí se-pâu khôi-sṳ́ fa̍t fa, sṳt chhut chû-chṳt ot lâu chhièn lie̍t sièn su, chû-chṳt ot lâu chhièn lie̍t sièn su fi sṳ́ mì hiet kón khok-chông, hiet-kón thûng théu sin chen-kâ, fat yông, phìn va̍t ki sû suk fò fán-sa chok-yung tén yit lièn chhon ke chok-yung, séu chet phì fû chhut-hien fùng pân mà tsín, chhùng chet thô-chṳ chúng chong fat ngie̍t tén yàm tsin péu chṳ̂n. Ko-men chṳ́ ke chit he liá-têu put chang-sòng ke miên yi̍t fán-yin tui chhṳ-kâ chang-sòng ke chhṳ thí chû-chṳt sán-sâng sông hoi.
Chû Khiet-lùn

**Chû Khiet-lùn** (周杰倫, ) he Thòi-vân ke kô-sú, yên-yèn, chú-chhṳ̀-ngìn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Kô-sú
分類:Yên-yèn
分類:Chú-chhṳ̀-ngìn
分類:Thô-yên
Khiet-lùn
Kim Jong-un

**Kim Jong-un** (Chêu-sién-ngî:  *Kîm Chang-ên*, ) he kîm-ha Chêu-sién Mìn-chú-chú-ngi Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chui-kô liâng-thô-ngìn. Kì he khôi-koet liâng-thô-ngìn Kim Jong-il ke lai-é.
Thung-fûng

**Thung-fûng** (Gout, Ho̍k-miàng: metabolic arthritis) he yit-chúng yîn-phiau lèn thoi chhia chong-ngai, sṳ́ ngiau sôn lùi-chit yì yín-hí ke chhi̍t-phiang, su̍k-yî Kôan-chiet yàm ke yit-chúng, yu chhṳ̂n thoi chhia sin Kôan-chiet yàm. ńg sin yit-pân chhai 50 se chṳ̂-chhièn put fi fat-sâng thung fûng, yîn-vì tshṳ kit su tui ngiau sôn ke hìn-sṳ̀n yû ya chṳ chok-yung; than-he chhai kiên ngièn khì heu fi chen-kâ fat chok pí sut. Yù yî ngiau sôn chhai ngìn thí hiet yi̍t chûng nùng thu-ko kô, thô-chṳ sṳ̂n-thí miên yi̍t hì-thúng ko-thu fán-yin (men kám) yì chho-sṳ̀n thung khú ke yàm tsin. Yit-pân fat chok phu-vi vì thai méu tsí Kôan-chiet (liá-chúng chhìn-khóng chhṳ̂n-vì podagra), khoá Kôan-chiet, chhit Kôan-chiet tén. Chhòng-khì thung fûng fam chá yû fat chok yî sú chṳ́ Kôan-chiet, sṳm-chṳ ngí khwok hàm ngiôn chû-chṳt phu-fûn ke phiang li. Kip sin thung fûng fat chok phu-vi chhut-hien fùng, chúng, ngie̍t, khia̍k lie̍t thung thung, yit-pân tô chhai chṳ́ ya fat chok, khó sṳ́ ngìn chhiùng soi mìn chûng kiâng siáng. Thung fûng chhû-khì, fat chok tô kien yî hâ kî ke Kôan-chiet.
Pha̍k-hèu

**Pha̍k-hèu** (Diphtheria, Hî-lia̍p-ngî: διφθερα) he yit-chúng yù pha̍k-hèu kòn-khiûn yín-hí ke kip-sin fû-khi̍p tho-chhòn ngiam-phiang, tô-kien yî chhiû Tûng-kui. 
Lìm chhòng tsin chhong vì yen yàm, tâi sêu khi̍p nyâm fu chhai pién thò thí, yen phu, fe̍t phi sông ke nyâm mo̍k (su̍k ká nyâm mo̍k). Nang yit-chúng pí-kha khiâng thu ke pha̍k hèu chṳ́ fi phiang fat yî phì fû sông. Chṳ phiang khiûn vì pha̍k hèu phóng chhong kòn khiûn (kiâm yam yòng sin) kiet làn shì yòng sin se khiûn. Than yeu chu-yi ke, sûi-yèn chûng-vùn khi̍p Yîn-vùn sông miàng-chhṳ̂n siông-sṳ, than phiang fat yî phì fû sông ke pha̍k hèu (pha̍k hèu phóng chhong kòn khiûn) kiên khì-chûng yit khóan fi yín chṳ am tshong ke lui pha̍k-hèu (Diphtheroid) piáng sôn kòn khiûn he m̀-thùng ke.
Sú-chiuk-khiéu-phiang

**Sú-chiuk-khiéu-phiang** (Hand, Foot and Mouth Disease) yit-chúng yì thùng chhòn-ngiam-phiang, yu miàng fat-tsín-sin súi-phiàu-sin khiéu-khiông-yàm. Tô fat-sâng yî 5 se yî-hâ yì thùng, khó yín-hí sú, chiuk, khiéu-khiông tén phu-vi ke phiàu tsín, séu-sú fam yì khó yín-hí sîm ki yàm, hi súi chúng, mò khiûn sin nó mo̍k nó yàm tén pìn fat tsin. Yû-têu chhùng tsin fam yì yì kó phiang chhìn fat-chán khoai, thô-chṳ sí-mòng. Kâi phiang yî sú, chiuk fò khiéu-khiông tsam mo̍k phiàu tsín fe̍t pho khwuì heu hìn-sṳ̀n khwuì yông vì-chú-yeu lìm chhòng tsin chhong. Sú chiuk khiéu phiang he yù chhòng tho phiang thu̍k yín-hí ke chhòn ngiam phiang, yín-fat sú chiuk khiéu phiang ke chhòng tho phiang thu̍k yû 20 tô-chúng (hîn), khì-chûng yî khóa sat khì phiang thu̍k A16 hîn (Cox A16) fò chhòng tho phiang thu̍k 71 hîn (EV71) chui vì sòng-kien. 1957-ngièn Sîn Sî-làn sú-chhṳ po tho kâi phiang, 1959-ngièn thì-chhut sú chiuk khiéu phiang miang-miàng.
A-hîn Kôn-yàm

** A-hîn Kôn-yàm** (Hon-sṳ: A型肝炎; Yîn-ngî: Hepatitis A, yî-chhièn pûn sṳ-vì khî chhòn-ngiam-sin ke kôn-yàm), Chûng-koet, Hiông-kóng, Àu-mùn, Mâ-Sîn yi̍t chok **Kap-hîn-kôn-yàm** (甲型肝炎), chhai Chûng-koet chia̍p-sòng kién-chhṳ̂n A-kôn. He yit-chúng fat-sâng yî kôn-chhong ke kip-sin kám-ngiam（感染） chhi̍t-phiang, hí yîn he A-hîn Kôn-yàm phiang-thu̍k (hepatitis A virus, HAV). Chhai hí-tô on-li tông-chûng, fam-chá chṳ́-yû séu hí chṳn-chhong fe̍t mò chṳn-chhong, yû-khì he ngièn-ki kha se ke phiang fam. Chhiùng kám ngiam to pot-phiang, khì siâm phu̍k khì yok vì ngi chṳ liuk chû. Yì kó chhut-hien chṳn-chhong, chhṳ̀-sa sṳ̀-kiên thûng-sòng vì pat chû, chṳn-chhong khó-nèn pâu-hàm: o̍k-o̍k, eú-phôn, puk-sià, phì fû fat vòng, fat sêu lâu puk-thung. Yok 10% chṳ 15% ke phiang fam, chhai chhû chhṳ kám ngiam heu 6 chak ngie̍t nui voi chhut-hien fu̍k fat chṳn-chhong. Khi̍t séu-sú phiang fam khó-nèn chhut-hien kip-sin kôn kûng-nèn sôi khe̍t, liá chhai ló-ngièn fam-chá chûng pí-kha sòng-kien.
Lu̍k-sàng-khî

****  (鹿城區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Vûn-chû-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 294.38 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu 1,290,000-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Pat-ngie̍t-chiet

**Pat-ngie̍t-chiet** (八月節), yu hêm-cho **Chûng-chhiû-chiet** (中秋節), he Tûng-Â vùn-fa-khiên mìn-kiên ke yit-chak chhòn-thúng chiet-ngit, hí-ngièn yî Chûng-koet, vì mî-ngièn ke Nùng-la̍k Pat-ngie̍t Sṳ̍p-ńg, yok chhai kûng-la̍k ke 9-ngie̍t chṳ 10-ngie̍t-chhû. On-cheu Chûng-koet ke Nùng-la̍k, Pat-ngie̍t vì chhiû-kui ke thi-ngi ke ngie̍t, kú sṳ̀ chhṳ̂n-vì chhung-chhiû, yîn-chhṳ́ mìn-kiên chhṳ̂n-vì chûng-chhiû, yu chhṳ̂n Chûng-chhiû-chiet, chhiû-sip, Pat-ngie̍t pan, ngie̍t-sip, ngie̍t-chiet, Sṳ̍p-ńg ya, yu yîn-vì liá yit thiên ngie̍t liong mân yèn, siong-chṳ̂n thòn-yèn, yu chhṳ̂n-vì thòn-yèn-chiet, he Fà-ngìn si thai chiet ngit chṳ̂-yit. Chhù Fà-ngìn thi-khî ngoi, Pat-ngie̍t-chiet ya-he Chêu-siên pan-tó, Ngit-pún, Ye̍t-nàm, Liû-khiù ke chhòn-thúng chiet-ngit.
Hòn Hòn

**Hòn Hòn** (韓寒, ) Chûng-koet Sông-hói-ngìn, he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chok-kâ, thô-yên, kô-sú lâu chṳt-ngia̍p soi-chhâ--sú.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Chûng-koet-ngìn
分類:Vùn-ho̍k-kâ
分類:Thô-yên
分類:Kô-sú
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**(Hôn-koet-ngî:윤현석 尹賢碩, 1984-ngièn 8-ngie̍t 7-ngit —— 2003-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit) he Hôn-koet ke 人權 yun-thung-kâ、市民 yun-thung-kâ、Chṳn-chṳ Ngìn-lui、基佬詩人、作家. 號**六友堂**(육우당)、**雪軒**(설헌)**美童**(미동)、**童花**（동화）、天主敎名**Anthonio**. 2002-ngièn - 2003-ngièn Hôn-koet ke 反戰平和活動 and 良心的兵役拒否活動.

## 著作
* 《我靈魂之華雨化》（내 영혼 꽃비 되어，2013年）
* 《六友堂日記》（未出版）

## Chhâm-siòng
* 基佬
* 良心的兵役拒否
* 人權

## 參考


## Kiûn-sṳ
* 동성애자도 인권 존중해야 약자희생 모는 편견 곤란 한겨레 2003.04.13 (Hôn-koet)
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Hôn-koet)
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Hôn-koet)
* “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 (Hôn-koet)
* 죽음으로 마감한 ‘커밍아웃’ 시사저널 2003.05.15 (Hôn-koet)
* 나의 일곱번째 친구는 누구입니까 한겨레 2013.04.26 (Hôn-koet)
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23  (美國)
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth (美國)

分類:Hòn-koet
分類:Chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t
Girona-sén

**Girona-sén** (Sî-pân-ngà-ngî: *Provincia de Gerona*) he Sî-pân-ngà ke khì-chûng yit sén-fun, su̍k-yî Catalunya chhṳ-chhṳ-khî.  sú-fú he Girona.

分類:Girona-sén
Girona

**Girona** (Sî-pân-ngà-ngî: Gerona) vi-yî Sî-pân-ngà Catalunya Chhṳ-chhṳ-khî Ter-hò pán, he Girona-sén ke Sú-fú, mien-chit 39.1 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 86,672 ngìn (2005-ngièn).
 
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ

分類:Girona-sén
Perafita

** ** he Sî-pân-ngà Barcelona-sén Catalunya chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 18.5 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 407-ngìn (2014-ngièn thúng-kie). 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám
## Chiá-moi sàng-sṳ

分類:Barcelona-sén
Sevilla

** ** (Sî-pân-ngà-ngî: Sevilla), he Sî-pân-ngà nàm-phu ke ngi-su̍t, vùn-fa lâu kîm-yùng chûng-sîm, ya-he Sî-pân-ngà Andalucía lâu Sevilla-sén ke Sú-fú, 2007-ngièn sṳ-nui ngìn-khiéu 699,145, Hot-khî ngìn-khiéu 2007-ngièn 1,450,214, chhiòn-sén ngìn-khiéu 2007-ngièn 1,849,268. He Sî-pân-ngà thi-si thai tû-sṳ. Guadalquivir-hò chhiùng sṳ-chûng chhôn-liù yì ko. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám


File:View_from_Alc%C3%A1zar_on_Giralda_(7077900543).jpg
File:Patio_de_las_doncellas.jpg


## Chiá-moi sàng-sṳ

分類:Sevilla-sén
Sevilla-sén

** Sevilla-sén ** (Sî-pân-ngà-ngî: Provincia de Sevilla) vì Sî-pân-ngà nàm-phu ke yit-ke sén-fun, vi-yî Andalucía ke sî-phu. Kì siông-lìn ke sén-fun yû Málaga-sén, Cádiz-sén, Huelva-sén, Badajoz-sén yî-khi̍p Córdoba-sén. Sevilla-sén thú-thi mien-chit vì 14,042 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yû 1,758,720 (2002-ngièn), khì-chûng 40％ kî-chhu-chhai Sú-fú Sevilla. 
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám
Chung-chṳ́

縮圖
**Chung-chṳ́ ** (粽子) vì Tôn-ńg-chiet yin-kín-vu̍t chṳ̂-yit. Yî chuk-ya̍p pâu-kwó nò-mí fe̍t yù-fan, theu-sâ, liu̍k-theu, fùng-theu, mî-theu, vòng-theu, lia̍p-chhòng, hâm-ap-thàn, fâ-sâng, li̍t-chṳ́, ngiu̍k mí, tûng kû, hà-mí, chû-ngiuk chṳ̂ lui, pin yî súi-chú fe̍t tsin-su̍k ke sṳ̍t-phín. Hí-ngièn yî Tôn-ńg-chiet chi-sṳ-liùng ke chi-phín, heu-lòi vì-liáu ki-ngiam kú-thoi sṳ̂-ngìn Khiut-ngièn thèu-kông, ngìn-têu vì-liáu ngiong khiut-ngièn sṳ́ -thí put pûn ǹg-lui só sṳ̍t, Chung-chṳ́ chhiu pien-sṳ̀n thèu kông vi ǹg. Hak-kâ-ngìn sṳ̍t ke Chung-chṳ́ yu lâu chhòn-thúng Thòi-vân-ngìn só sṳ̍t ke Chung-chṳ́  chúng-lui m̀-thùng, yu chhṳ̂n-vì Hak-kâ-chùng, Hak-kâ-chùng yu fûn-cho kán-chung (鹼粽), pán-chung (粄粽), hàm-chung (鹹粽).
Ńg-ngie̍t-chiet

**Ńg-ngie̍t-chiet** (五月節) vì mî-ngièn Nùng-la̍k Ńg-ngie̍t chhû-ńg, yu hêm-cho Tôn-ńg-chiet (端午節), Tôn-yòng-chiet (端陽節), Tôn-ngit-chiet (端日節), ńg-ngit-chiet (午日節), ńg-ngit-chiet (五日節), ngie-chiet (艾節), tôn-ńg (端五), chhùng-ńg (重午), ńg-ngit (午日), phû-chiet (蒲節), pún-lòi he Ha-kui ke yit-chak sung-lì ńg-vun-sṳ̀n, khi-chhù vun-yi̍t ke chiet-ngit. Heu-lòi Chhú-koet oi-koet sṳ̂-ngìn khiut-ngièn yî Ńg-ngie̍t-chiet thèu-kông chhṳ-chhin, chhai Fà-ngìn sṳ-kie chhiu pien-sṳ̀n ki-ngiam khiut-ngièn ke chiet-ngit, yû-ngìn chhṳ̂n khì vì Sṳ̂-ngìn-chiet, he Fà-ngìn sâm-thai chiet-ngit chṳ̂-yit, lâu Sîn-ngièn, Chûng-chhiû tén chiet-ngit thùng su̍k Tûng-Â Vùn-fa-khiên ke Chûng-koet Thai-liu̍k, Hiông-kóng, Thòi-vân, Ngit-pún, Liû-khiù, Chêu-siên, Ye̍t-nàm ke chhùng-yeu chhòn-thúng chiet-ngit.
Nùng-la̍k

**Nùng-la̍k**  yu chhṳ̂n: Vòng-la̍k (黃曆), Khiu-la̍k (舊曆), he hien-kîm yî khiu kóng-fàm sṳ́-yung ke Chûng-koet chhòn-thúng la̍k-fap.
Yî-kín-vân

**Yî-kín-vân** (愉景灣, Yîn-vùn: Discovery Bay) he vi-yî Hiông-kóng Sîn-kie Thai-yí-sân tûng-pet-phu ke yit-ke hói-ngan thi-khî, su̍k Lì-tó-khî. Yî-kín-vân cham-thi yok 650 kûng-khín, pâu-koat kí ke hói-vân, fûn-phe̍t he Ném-su-vân, Hái-thi-vân, Chhoi-yèn-vân, Thai-pha̍k-vân, Ngi-pha̍k-vân, Sâm-pha̍k-vân khi̍p Si-pha̍k-vân.

## Li̍t-sṳ́
## Ngìn-khiéu
## Sâng-fa̍t
## Sat-sṳ̂
## Lî-yû
## Kâu-thûng
Nò-mí

**Nò-mí** (糯米), Vò-pún-khô (Gramineae) yit-ngièn-sâng chhó-pún chhṳ̍t-vu̍t, he thàu ke tsam-sin pien-chúng, chhai sien-thàu lâu kang-thàu phín-chúng chûng tû-yû Nò-mí pien-chúng.
Chuk-kô-vân

**Chuk-kô-vân** (竹篙灣, Yîn-ngî: Penny's Bay）vi-yî Hiông-kóng Sîn-kie Thai-yí-sân ke tûng-pet-phu, vì Hiông-kóng Thit-sṳ-nì Lo̍k-yèn Thu-ká-khî ke só-chhai-thi. Chuk-kô-vân chhai thi-khî hàng-chṳn sông thai-phu-fun su̍k-yî Tshiên-vân-khî, than thai-yok yî Mî-koet séu-chṳ́n thai-kiê yî nàm ke thi-fông su̍k-yî Lì-tó-khî.
Hiông-kóng Thit-sṳ-nì Lo̍k-yèn Thu-ká-khî

**Hiông-kóng Thit-sṳ-nì Lo̍k-yèn Thu-ká-khî** (Yîn-vùn: Hong Kong Disneyland Resort) vi-yî Hiông-kóng Sîn-kie Tshiên-vân-khî Thai-yí-sân tûng-pet-phu chṳ̂ chuk-kô-vân, yèn-khî nàm-piên thiàm-hói ke khî-vet chet chho-lo̍k yî Lì-tó-khî, hien-sṳ̀ chúng mien-chit vì 126 van phìn-fông mí (310 méu). Hiông-kóng Thit-sṳ-nì Lo̍k-yèn Thu-ká-khî he yit-ke yù chú-thì kûng-yèn, chú-thì chiú-tiam khi̍p súi-sông fa̍t-thûng chûng-sîm kèu-sṳ̀n ke thu-ká-khî, yù Hiông-kóng Koet-chi Chú-thì Kûng-yèn Yû-han Kûng-sṳ̂ kien-sat, kón-lî khi̍p yàng-yun, yù Fà-thi̍t Thit-sṳ-nì Kûng-sṳ̂ ke Fà-thi̍t Thit-sṳ-nì fam-sióng kûng-chhàng sat-kie.
Walt Disney Kûng-sṳ̂

**Fà-thi̍t Thit-sṳ-nì Kûng-sṳ̂** (The Walt Disney Company), yi̍t pûn chhṳ̂n-vì “Thit-sṳ-nì Kûng-sṳ̂” (Disney), he yit-kâ Chúng-phu vi-yî Mî-koet Kâ-li-fuk-nì-â-chû Lo̍k-chham-ki-sṳ Pak-pân-khiet ke tô-ngièn-fa khiam-koet chhòn-mòi Kûng-sṳ̂. Kì he chhiòn-khiù sû-ngi̍p thi-ngi kô ke Thien-sṳ kóng-pô khi̍p yû-sien Thien-sṳ Kûng-sṳ̂.
Burbank, California

**Pak-pân-khiet** (Yîn-ngî: Burbank) he yit-chho vi-yî Mî-koet Kâ-li-fuk-nì-â-chû Lo̍k-chham-ki-yen chûng-phu ke sàng-sṳ, he Thai Lo̍k-chham-ki thi-khî ke chû-sṳ̀n phu-fûn chṳ̂-yit.

Pak-pân-khiet pûn chhṳ̂n-vì "sṳ-kie mòi-thí chṳ̂ tû" (Media Capital of the World), pâu-koat Koet-kâ Kóng-pô Kûng-sṳ̂, Fà-thi̍t Thit-sṳ-nì Kûng-sṳ̂, Mî-koet Kóng-pô Kûng-sṳ̂, Nì-khiet Koet-chi Yì-thùng Phîn-tho, Fà-na̍p Hiûng-thi tén hí-tô mòi-thí lâu ngu-lo̍k Kûng-sṳ̂ ke Chúng-phu fe̍t chhùng-yeu phu-mùn tû sat chhai liá-piên. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
### Thi-hìn
### Hì-hèu
## kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chṳn-fú lâu Ngi-fi
## Vùn-fa lâu Hien-thoi sên-fa̍t
### Chhòn-mòi

### Lî-hàng
### Kûng-yèn
### Mî-sṳ̍t
### Thí-yuk
## Kâu-thûng
### Kî-chhòng
## Kau-yuk
## Siông-kôan Lièn-kiet
## Yû-hó Sàng-sṳ

## Ngoi-phu Lièn-kiet
## Chhâm-kháu	Vùn-hien
Los Angeles Yen (California)

**Lo̍k-chham-ki-yen** (Yîn-ngî: Los Angeles County) Mî-koet Kâ-li-fuk-nì-â-chû ke yit-ke yen, ya-he Mî-koet ngìn-khiéu chui-tô ke yen, khì yen-chhṳ vì Lo̍k-chham-ki-sṳ. Kîn-kí 2010-ngièn ngìn-khiéu phú-chhà hién-sṳ, Lo̍k-chham-ki yen khiung yû ngìn-khiéu 9,818,605 ngìn, khì-chûng Pha̍k-ngìn cham 48.71%, Â-yí Mî-koet-ngìn cham 11.95%, Fî-yí Mî-koet-ngìn cham 9.78%. Khì-chúng mien-chit vì 4,752.32 phìn-fông yîn-lî, yok 12,308 phìn-fông kûng-lî, he chhiòn-koet mien-chit thi 74 thai ke yen-fun.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
### Thi-hìn
### Hì-hèu
## kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chṳn-fú lâu Ngi-fi
## Vùn-fa lâu Hien-thoi sên-fa̍t
### Chhòn-mòi
Pha̍k-ngìn

**Pha̍k-ngìn** ha̍p-ngi **Pha̍k-set Ngìn-chúng** yit-pân yi̍t chok Sî-yòng-ngìn, Sî-fông ngìn; chang-sṳt Ho̍k-miàng vì **Kô-kâ-sok Ngìn-chúng** he chṳ́ yúng-yû thâm-set phì-fû ke chúng-chhu̍k fe̍t khiùn-thí sṳ̀n-yèn; fe̍t-he yit-lui yúng-yû thâm-set phì-fû, yû-khì he ngièn-chhṳ Êu-chû ke ngìn-lui khiùn-thí, yîn-chhṳ́ yû-sṳ̀ yu chôn-chṳ́ Êu-chû-ngìn. Kóng-ngi "Pha̍k-ngìn" yit-chhṳ̀ ya pâu-hàm liáu Sî-Â ke mìn-chhu̍k, fàm-chṳ́ -chhién fû-set ngìn-chúng.


Angela Merkel (2008) (cropped).jpg|Angela Merkel.
Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|Juan Manuel Santos.
J.M. Coetzee.JPG|J. M. Coetzee.
Gisele B edit.jpg|Gisele Bündchen.
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg|Français Voltaire.
Rupert Grint (cropped).JPG|Rupert Grint.
Laure Manaudou dsc03675.jpg|Laure Manaudou.
Kevin Rudd DOS cropped.jpg|Kevin Rudd.
Scarlett Johansson in Kuwait 02 (square).jpg|Scarlett Johansson.
James Cameron 2010.jpg|James Cameron.
Chuk

**Chuk** (竹, Yîn-ngî: Bamboo) he chṳ́  kô-yì thai-su ke Vò-pún-khô Chuk-â-khô ke chuk-chhu̍k (Ho̍k-miàng: Bambuseae), chuk-chhu̍k khó fûn-cho sṳ̍p tô-ke su̍k, yok 1450 chúng; chhai chûng-vùn ya khó chṳ́ yit-sia tâi-ái sṳ-chhó ke Chuk-â-khô, yì Ngô-li-chuk-chhu̍k (Ho̍k-miàng: Olyreae).

## Hìn-thai

## Fûn-pu

## Chúng chhṳ̍t

## Yung-thù

## Chhâm-kien

## Chṳ̂-liau lòi-ngièn

## Yèn-chhûn ye̍t-thu̍k

## Ngoi-phu lièn-kiet
Fùng-theu

**Fùng-theu** (Ho̍k-miàng: Vigna angularis) he yit-chúng Theu-khô, Thia̍p-hìn-fâ Â-khô Kông-theu-su̍k chhṳ̍t-vu̍t, vì sòng-kien ke sṳ̍t-chhòi chṳ̂-yit

## Hìn-thai

## Fûn-pu

## Chúng chhṳ̍t

## Yung-thù

## Chhâm-kien

## Chṳ̂-liau lòi-ngièn

## Yèn-chhûn ye̍t-thu̍k

## Ngoi-phu lièn-kiet
Vòng-theu

**Vòng-theu** (Ho̍k-miàng: Glycine max; Yîn-ngî: Soybean) he yit-chúng khì chúng-chṳ́ hàm-yû fûng-fu ke Thàn-pha̍k-chṳt ke Theu-khô chhṳ̍t-vu̍t, yit-pân tû chṳ́ khì chúng-chṳ́ yì ngièn. Vòng-theu chhṳ̀n thó Yèn-hìn, khiù-hìn. Chúng phì ngân-set yû vòng-set, thâm liu̍k-set, het-set, phe̍t miàng vì **Thai-theu** (大豆), chhiâng-theu (m̀-he chṳ́ van-theu), het-theu, yî vòng-theu chui sòng-kien.


File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg


## Hìn-thai

## Fûn-pu

## Chúng chhṳ̍t

## Yung-thù

## Chhâm-kien

## Chṳ̂-liau lòi-ngièn

## Yèn-chhûn ye̍t-thu̍k

## Ngoi-phu lièn-kiet
Lubuskie

**Lû-pu-sṳ̂-khà-sén** (Województwo lubuskie) he Pô-làn ke yit-ke sén, vi-yî kâi-koet sî-phu, sî lìn Tet-koet. Mien-chit 13,985 phìn-fông kûng-lî. 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 1,009,198 ngìn. Sú-fú vì Thai-pô-làn-thi-khî-kô-yî-fû lâu Liu̍k-sân-sàng. 

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Łódzkie

** Lò-tsṳ-sén** (Pô-làn-ngî: Województwo łódzkie) he Pô-làn chûng-phu ke yit-ke sén, Sú-fú Lò-tsṳ (Łódź). Muk-chhièn ke Lò-tsṳ-sén ngìn-khiéu yû 2,597,000 ngìn, ngìn-khiéu Me̍t-thu vì mî phìn-fông kûng-lî 145.5 ngìn

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Małopolskie

** ** (Pô-làn-ngî: Województwo małopolskie) he Pô-làn tûng-nàm-phu ke yit-ke sén, Sú-fú Khiet-là-khô-fû. Muk-chhièn ke Séu Pô-làn-sén ngìn-khiéu yû 3,253,000 ngìn, ngìn-khiéu me̍t-thu vì mî phìn-fông kûng-lî 215 ngìn.

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Warszawa

**Fà-sâ** (Pô-làn-ngî: Warszawa) he Pô-làn ke sú-tû lâu chui-thai ke sàng-sṳ. Kì vi-yî Vì-sṳ̂-là-hò lióng ngan, khî Pô-lò-tit-hói lâu Khak-ngì-pâ-tshien Sân-mak thai-yok 350 kûng-lî. 2008-ngièn ngìn-khiéu sú-sṳ vì 1,707,983 ngìn, sàng-sṳ khiùn ngìn-khiéu thai-yok 2,785,000 ngìn. Sàng-sṳ mien-chit 512 phìn-fông kûng-lî, sàng-sṳ khiùn mien-chit 12266 phìn-fông kûng-lî. Chho̍k-miàng ke Fà-sâ kûng-yok chhiu-he yî Fà-sâ chhiâm-shù ke. 
Kâi sṳ ya-he Mâ-tsó-fû-sá-sén ke Sén-fi, yúng-yû hí-tô kûng-ngia̍p khî-ngia̍p (chṳ-chho, kòng thiet, Thien-hì Kûng-chhàng, Chhṳ-thûng kûng-ngia̍p), 66-só kô-tén ho̍k-fú (pâu-koat Fà-sâ Thai-ho̍k), lâu chhêu-ko 30-kâ khia̍k-yen. 

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa

## Kau-yuk

RS1031W (T-26W), TBW12/100, RS1001L.

Triody mikrofalowe[edytuj | edytuj kod]

Trioda generacyjna na pasmo decymetrowe TS1a z lat II w.ś.
Lampy pracujące w zakresie mikrofalowym muszą charakteryzować się elektrodami o małej powierzchni (w celu zminimalizowania pojemności międzyelektrodowych), rozmieszczonymi w małej odległości (by zminimalizować czas przelotu elektronów), z wyprowadzeniami i elektrodami o małej indukcyjności. Jeszcze przed II w.ś. skonstruowano triody "żołędziowe" (RCA typ 955), w których krótkie wyprowadzenia znajdowały się ze wszystkich stron bańki co zmniejszało ich indukcyjność.

Często stosowanymi lampami mikrofalowymi były triody tarczowe - o elektrodach w postaci równoległych tarcz, z wyprowadzeniami poszczególnych elektrod w postaci pierścieni. Geometria takich lamp umożliwia bezpośrednie włączenie ich do rezonatora wnękowego lub obwodu koncentrycznego. Obudowa była najczęściej wykonana nie ze szkła, ale ze specjalnych gatunków ceramiki o niskich stratach dielektrycznych. Przykłady takich lamp to 2C40, LD7, Z5139.

Podstawowe parametry[edytuj | edytuj kod]
Podstawowymi parametrami triody są:

współczynnik wzmocnienia (amplifikacji) Ka (wyrażany w V/V) – parametr mówiący ile razy więcej musi się zmienić napięcie na anodzie w stosunku do napięcia na siatce aby utrzymać ten sam prąd anodowy, odwrotnością wsp. wzmocnienia jest tzw. przechwyt D,
nachylenie charakterystyki Sa (wyrażone w mA/V) – parametr mówiący o ile miliamperów zmieni się prąd anody przy zmianie napięcia na siatce o 1V przy niezmiennym napięciu na anodzie,
rezystancja (oporność) wewnętrzna ρa (wyrażana w kΩ) – określa ona zależność prądu anodowego od napięcia anody,
oraz napięcia maksymalne Ua max, prąd maksymalny Ia max i moc maksymalna Pa max, jaka może wydzielić się na anodzie.

## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Kraków

**Khiet-là-khô-fû** (Pô-làn-ngî: Kraków, Pô-làn-ngî fat-yîm: [ˈkrakuf] ; Tet-ngî: Krakau) he Séu Pô-làn-sén ke Sú-fú, Pô-làn ke khiu-tû. Chhai Li̍t-sṳ́ sông chên yû Khiet-là-khô-fû Chhṳ-yù-sṳ. Vi-yî Vì-sṳ̂-thu-là-hò pán, Khiet-là-khô-fû - Khìm-sṳ̂-thok-khok-ngá Kô-thi lìn-khiûn thai sàng-sṳ. Khiet-là-khô-fû ke tûng-ông-si̍p sṳ kóng-chhòng sṳ̍p-fûn chho̍k-miàng. He Pô-làn chui chhùng-yeu ke lî-yû tû-sṳ.

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Chełm

**** he Pô-làn Lû-pu-lìm-sén ke yit-ke sàng-sṳ, chúng mien-chit 35.28 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 67,702 ngìn (2007-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Hàng-chṳn

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Khóa Vùn-chet

**Khóa Vùn-chet** (柯文哲, 1959-ngièn 8-ngie̍t 6-ngit － ) he Thòi-vân ngoi-khô yî-sṳ̂, chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, hien-ngim Thòi-pet-sṳ Sṳ-chhòng. Chhut-sâng yî Sîn-chuk-sṳ, Thòi-thai Yî-yen lìm-chhòng Yî-ho̍k ngièn-kiu-só Yî-ho̍k Pok-sṳ, chên tâm-ngim Thòi-thai Yî-yen kip-tsín-phu yî-sṳ̂, Thòi-thai Yî-yen chhóng-sông Yî-ho̍k-phu Chú-ngim, Thòi-thai Yî-ho̍k-yen Kau-su, chon-chhòng vì ngoi-khô chhùng-tsin Yî-ho̍k, Hi-kôn Yì-chhṳ̍t, Ya̍p-khiet-mo̍k (ECMO), Ngìn-kûng Hi-kôn tén, vì Thòi-vân Hi-kôn phiêu-chún yì-chhṳ̍t chhàng-sì ke kien-li̍p-chá, ya-he sú-vi chiông-ya̍p khiet-mo̍k kî-su̍t yín-chin Thòi-vân ke yî-sṳ̂. Chhai 2006-ngièn heu khôi-sṳ́ chhai mòi-thí phok-kông yì tî-miàng, 2014-ngièn yî mò-tóng-sit sṳ̂n-fun chhâm-sién Thòi-pet-sṳ Sṳ-chhòng sién-kí, pin yî “chhai-yâ thai lièn-mèn ” vì ho-seu, tông-sién Thòi-pet-sṳ thi 15 ngim Chhṳ̍t-hot-sṳ Sṳ-chhòng, sṳ̀n-vì Thòi-pet-sṳ kói-chṳ Chhṳ̍t-hot-sṳ heu sú-ngim mò-tóng-sit Sṳ-chhòng.

## Kâ-thìn
## Khiù ho̍k khi̍p yî sṳ̂ sâng ngài
## Chho̍k-chok
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
## Ngoi-phu lièn-kiet

 
分類:Thòi-pet-sṳ Sṳ-chóng
V
Hi-kôn Yì-chhṳ̍t

**Hi-kôn Yì-chhṳ̍t** (Organ transplant) he chiông yit-ke ke-thí ke mêu-yit Hi-kôn cháng-thí fe̍t phu-fun thi chón-yì to nang yit-ke thí (fe̍t pún-thí ke nang yit-vi-tsì, yì chhṳ-thí phì-fû yì-chhṳ̍t) ke ko-chhàng. Khì muk-tit he yung-lòi chhṳ kiûng-thí ke vàn-hó, khien-chhiòn ke Hi-kôn thoi-thoi sún-fái ke fe̍t kûng-nèn sóng-sṳt ke Hi-kôn. Thì-kiûng Hi-kôn ke yit-fông vì Hi-kôn yì-chhṳ̍t ke kiûng-thí, cho-tet he chhai-sṳ ke ngìn, ya cho-tet he kông-kông ko-sṳ̂n ke ngìn. Chiap-su Hi-kôn ke yit-fông vì Hi-kôn yì-chhṳ̍t ke su-chá.

## Lui-phe̍t
## Li̍t-sṳ́
### Tûng-fông
### Sî-fông
## Chhâm-kien
## Vùn-hien
Thí-ngoi Mo̍k-yòng-ha̍p

**Thí-ngoi Mo̍k-yòng-ha̍p** (體外膜氧合, Yîn-ngî: Extra-Corporeal Membrane Oxygenation, suk-siá: ECMO, yîm-yi̍t siu̍k-chhṳ̂n: **Ya̍p-khiet-mo̍k** (葉克膜) he yit-chúng yî-liàu kip-kiu sat-phi, yung yî chhiam-sṳ̀ hia̍p-chhu thai-phu-fun yî-liàu fông-fap kai mò-háu ke chhùng-thu sîm-hi sôi-khe̍t fam-chá chin-hàng thí-ngoi ke fû-khi̍p lâu sùn-fàn. Ya̍p-khiet-mo̍k chhù-liáu nèn chhiam-sṳ̀ thoi-thoi fam-chá ke sîm-hi kûng-nèn, kám-khiâng fam-chá sîm-hi fu-tâm chṳ̂-ngoi, ya nèn vì yî-liàu ngìn-yèn châng-chhí kiên-tô kiu-chhṳ sṳ̀-kiên. Ya̍p-khiet-mo̍k yung-yî hài-thùng fam-chá yîn yùng-yi sán-sâng pìn-fat-tsin, só-yî khó-yung phú-chhu khì yit-pân kiùn yok yit-chû chṳ sṳ̍p-sú-ngit yì yí, yì yung-yî sṳ̀n-ngìn fam-chá ke phú-chhu khì-chet kha-chhòng, Thòi-thai Yî-yen yû phiang-ngìn chên-kîn chhai 2008-ngièn 1-ngie̍t 30-ngit chhóng-hâ 117 thiên sṳ́-yung Ya̍p-khiet-mo̍k yìn chhùn-fa̍t ke sṳ-kie ki-liu̍k.
Ngìn-kûng Hi-kôn

**Ngìn-kûng Hi-kôn** (Yîn-ngî: Artificial Organ) he yung ngìn-kûng chhòi-liau chṳ-sṳ̀n, nèn phu-fun fe̍t chhiòn-phu thoi-thoi ngìn-thí chhṳ-yèn Hi-kôn kûng-nèn ke phu-khien. 
Muk-chhièn, chhù ngìn-kûng thai-nó ngoi, kí-fû ngìn-thí kok-ke Hi-kôn tû chhai chin-hang ngìn-kûng mù-nyí ngièn-chṳ chûng. Put-séu ngìn-kûng chṳ-chho ke Hi-kôn yí-kîn sṳ̀n-kûng thi yung-yî lìm-chhòng, kha vì chho̍k-miàng ke ngìn-kûng chṳ-chho Hi-kôn pâu-koat ngìn-kûng shìn, ngìn-kûng sîm-hi, ngìn-kûng tsin-thí, ngìn-kûng ngí-vo, ngìn-kûng hèu tén, liá-têu ngìn-kûng Hi-kôn siû-fu̍k liáu phiang-ngìn phiang-sún Hi-kôn kûng-nèn, vàn-kiu liáu phiang-ngìn ke sâng-miang.
Mò-tóng-sit

**Mò-tóng-sit** (無黨籍, Independent politician), fe̍t chhṳ̂n **Mò-tóng-phai** (無黨派), thu̍k-li̍p ngìn-sṳ, he chṳ́ put su̍k-yî ngim-hò chṳn-tóng ke kûng-chṳt ngìn-yèn fe̍t yû yit-thin yáng-hióng-li̍t ke ngìn, chhai sién-kí sṳ̀ yu chhṳ̂n-vì thu̍k-li̍p Hèu-sién-ngìn, chhai Chûng-koet Thai-liu̍k hêm-cho **Mò-tóng-phai Ngìn-sṳ** (無黨派人士). Chhṳ̍t-tet chu-yi ke he, mò-tóng-sit ngìn-sṳ pin-put thoi-péu khì mò chṳn-chhṳ chhín-hiong.
Opolskie

**O-pô-lòi-sén** (Województwo opolskie) he Pô-làn ke yit-ke sén, vi-yî kâi-koet nàm-phu, nàm-lìn Tshia̍p-khiet. Mien-chit 9,412 phìn-fông kûng-lî. 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 1,055,667 ngìn. Sú-fú O-pô-lòi. He Pô-làn mien-chit chui-séu ke sén-fun. He Sî-lî-sî-â thi-khî ke yit-phu-fun, chûng séu khî-ngia̍p kha tô. 
1999-ngièn yù ngièn O-pô-lòi-sén lâu Khìm-sṳ̂-thok-khok-ngá-sén ha̍p-pìn yì sṳ̀n. Hâ-fûn 1-sṳ 11-yen, 71-hiông-chṳ́n.

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Łódź

**Lò-tsṳ** (Pô-làn-ngî: Łódź), he Pô-làn ke thi-ngi thai sàng-sṳ (2004-ngièn ke ngìn-khiéu sú-kí vì 776,297 ngìn). Kì vi-yî Pô-làn ke chûng-phu, he Lò-tsṳ-sén ke Sú-fú. Chhai Pô-làn-ngî chûng, "Lò-tsṳ" liá-ke chhṳ̀-ngî he chṳ́ "séu sòn", pin chhut-hien-chhai sṳ-khì lâu sṳ-fui chṳ̂ sông.

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Podkarpackie

**Podkarpackie** (Pô-làn-ngî: Województwo Podkarpackie) he vi-yî Pô-làn nàm-phu ke yit-ke sén, Sú-fú Ngie̍t-sû-fû, ngìn-khiéu 2,098,000 (2006-ngièn). 
Khak-ngì-pâ-yèn-sân-sén sṳ̀n-li̍p yî 1999-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit, yù ngièn-siên ke Ngie̍t-sû-fû-sén, Phú-ngie̍t-mòi-hî-ngì-sén lâu Khiet-lò-sṳ̂-nok-sén yî-khi̍p Thap-ngì-nú-fû sén lâu Thap-ngì-nok-pu-ngie̍t-kak-sén ke phu-fûn ha̍p-pìn chû-sṳ̀n. Sén-miàng lòi-ngièn yî fu-khiûn ke Khak-ngì-pâ-yèn Sân-mak. 

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Wrocław

**Fut-lò-tshṳ-ngá-fû** (Pô-làn-ngî: Wrocław; Tet-ngî: Breslau), he Pô-làn sàng-sṳ, vi-yî Pô-làn sî-nàm-phu ke O-tet-hò pán, chhṳ 1999-ngièn hí he Hâ Sî-lî-sî-â-sén ke Sén-fi. Kâi sṳ ngìn-khiéu yok vì 632,996 ngìn (2010-ngièn), lie̍t Pô-làn thi-si thai sàng (chhṳ yî Fà-sâ, Lò-tsṳ lâu Khiet-là-khô-fû), thùng-sṳ̀ ya-he Pô-làn kiùn-chhṳ yî Fà-sâ ke thi-ngi thai kîm-yùng chûng-sîm, chhai kîn-chi, vùn-fa, kâu-thûng tén chû-tô fông-mien tû-chhai Pô-làn khí-yû siông-tông chhùng-yeu ke thi-vi. 

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Podlaskie

**Pô-tet-là-chhia-sén** (Województwo Podlaskie) he Pô-làn ke yit-ke sén, vi-yî kâi-koet tûng-pet-phu, tûng-lìn Li̍p-yâu-vón lâu Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂. Mien-chit 20,180 phìn-fông kûng-lî. 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 1,221,000 ngìn. Sú-fú Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet. 
1999-ngièn yù ngièn Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet-sén, Vok-mê-tsap-sén lâu Sû-ngá-vû-kî-sén yit-phu ha̍p-pìn yì sṳ̀n. Hâ-fûn 3-sṳ 14-yen, 118-hiông-chṳ́n. 

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Pomorskie

**Pô-mî-là-nì-â-sén** (Pô-làn-ngî: Województwo Pomorskie) he Pô-làn pet-phu ke yit-ke sén (Voivodship), pâu-koat Li̍t-sṳ́ thi-vet Tûng Pô-mî-là-nì-â, Sú-fú he Kak-than-sṳ̂-khiet (Gdańsk). Mien-chit 18,293 phìn-fông kûng-lî. 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 2,201,069 ngìn. Hâ-fûn 4-sṳ 16-yen, 123-hiông-chṳ́n.

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Poznań

**Pô-tsṳ-nàm** (Pô-làn-ngî: Poznań) he Pô-làn chûng sî-phu ke yit-ke sàng-sṳ, ngìn-khiéu 578,900 ngìn (2002-ngièn), he Pô-làn thi-ńg thai sàng-sṳ. Kâi sṳ vi-yî Ngá-ngì-thap-hò yèn-ngan, he Pô-làn chui kú-ló ke sàng-sṳ chṳ̂-yit, ya-he kâi-koet chhùng-yeu ke Li̍t-sṳ́ chûng-sîm. He hò-kóng sàng-sṳ.

## Hàng-chṳn
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Szczecin

**Sṳ̍p-chhiet-chhiâng** (Pô-làn-ngî: Szczecin; Tet-ngî: Stettin (Sṳ̂-tet-tên), he Pô-làn ke thi chhit-thai sàng-sṳ lâu thi ngi-thai hói-kóng, sî Pô-mî-là-nì-â-sén sén-fi. 
Sṳ̍p-chhiet-chhiâng vi-yî Pô-làn sî-pet-phu, O-tet-hò hâ-yù, pet-mien kho-khiûn Pô-lò-tit-hói ke Sṳ̂-tet-tên-vân lâu Pô-mî-là-nì-â-vân, pâu-koat tung-phe̍t-fù ke sî-nàm fù-pin lâu O-tet-hò lióng-ngan yî-khi̍p hò-liù tûng-sî lióng-tho fûn-chhâ chṳ̂-kiên ke kí-ke thai tó-yí. Chhiùng Chûng Sṳ-ki heu-khì, chhṳ̍t-to Ngi-chhṳ Thai-chan kiet-suk (1945-ngièn) chṳ̂-chhièn, kâi sṳ kî-mìn kí-fû chhiòn-he Tet-koet-ngìn, pin chhái-yung Tet-vùn ke sṳ-miàng "Sṳ̂ Tet tên" (Stettin).

## Hàng-chṳn

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Tczew

**** he Pô-làn Pô-mî-là-nì-â-sén ke yit-ke sàng-sṳ, chúng mien-chit 22.26 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 60,641 ngìn (2013-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Hàng-chṳn

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Białystok

**Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet** (Pô-làn-ngî: Białystok) he Pô-làn tûng-pet-phu chui-thai sàng-sṳ, Pô-tet-là-chhia-sén Sú-fú, vi-yî Fà-sâ pet-phu thai-yok 180 kûng-lî ke thi-fông, chiap-khiûn Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂ piên-kie. Yîn-chhṳ́, chhai chhṳ́ sàng-sṳ ya hìn-sṳ̀n liáu yit-ke Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂ séu-sú mìn-chhu̍k kî-chhu khî. Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet yúng-yû tô só vùn-miàng Êu-chû Thai-ho̍k, khì-chûng chui vì-chho̍k-miàng ke he Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet Yî-khô Thai-ho̍k.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Hàng-chṳn

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Rzeszów

**Ngie̍t-sû-fû** (Pô-làn-ngî: Rzeszów, Tet-ngî: Reichshof) he Pô-làn tûng-nàm-phu ke yit-chho sàng-sṳ, vi-yî Vì-sṳ̂-vok-khiet-hò lióng-ngan. Ngie̍t-sû-fû he Pô-làn chhùng-yeu ke kûng-ngia̍p tû-sṳ, vi-yî Khiet-là-khô-fû lâu Li-vok-fû lióng-chho chhùng-yeu tû-sṳ ke chûng-kiên, kâu-thûng fat-tha̍t, yû thiet-tho chhâ-liòng chṳ-chho tén sán-ngia̍p. Ngie̍t-sû-fû chhṳ Khiu-sa̍k-hi Sṳ̀-thoi vân-khì khôi-sṳ́ yû-ngìn kî-chhu. 1772-ngièn kôa-fûn Pô-làn chṳ̂-heu, Ngie̍t-sû-fû pûn va̍k-ngi̍p O-thi-li Ti-koet, heu kûi-su̍k O-hiûng Ti-koet. Ngie̍t-sû-fû chhai chan-heu fat-chán vì kûng-ngia̍p tû-sṳ.
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Hàng-chṳn

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Frédéric Chopin

**Frédéric Chopin** (Fap-ngî: Frédéric François Chopin, Pô-làn-ngî: Fryderyk Franciszek Chopin, ), he Pô-làn Chok-khiuk-kâ lâu Kong-khìm-kâ, kì he li̍t-sṳ́ sông chui khí yáng-hióng-li̍t lâu chui su fôn-ngiàng ke kòng-khìm Chok-khiuk-kâ chṳ̂-yit, he Pô-làn yîm-ngo̍k sṳ́-sông chui chhùng-yeu ke ngìn-vu̍t chṳ̂-yit, he Êu-chû 19 Sṳ-ki Long-màn Chú-ngi yîm-ngo̍k ke thoi-péu ngìn-vu̍t. Frédéric Chopin â-pâ he Fap-koet-ngìn, mû-chhîn he Pô-làn-ngìn.

## Chó-ngièn
## Pâ-lì ke sâng-fa̍t
## Chok-phín
Kông-khìm

**Kòng-khìm** he sî-yòng Kú-tién Yîm-ngo̍k chûng ke yit-chúng Khèn-phàn Ngo̍k-hi, phú-phiên yung-yî thu̍k-cheu, chhùng-cheu, phân-cheu tén yên-chhut, yung-yî chok-khiuk lâu phài-lièn yîm-ngo̍k sṳ̍p-fûn fông-phien. Thàn-cheu-chá thûng-ko on-hâ khèn-phàn sông ke khìm-khèn, khiên-thûng kòng-khìm lî-mien pâu chho̍k séu-muk-tshûi, khau-kit kòng-sṳ̂-hièn fat-chhut sâng-yîm. 
Kòng-khìm yîm-vet khôn-kóng, yîm-set fên-liong, chhîn- tshiòi, fu yî pien-fa, péu-hien-li̍t hò-khiòng. Thu̍k-cheu sṳ̀, cho-tet yên-cheu kok-chúng hì-sṳ phông-pok, khôn-kóng, sú-chhìn ke yîm-ngo̍k, yi̍t khó yên-cheu fôn-khoai, lìn-kháu, kî-kháu-sin kô ke fà-chhái ngo̍k-thon; kòng-khìm chhai ngo̍k-chhui chûng, cho-tet fat-fî ki-thai ke chok-yung. Kì kîn-sòng chok-vì phân-cheu ngo̍k-hi sṳ́-yung.
Hîn-fa Phìn-fa-sṳ

**Hîn-fa Phìn-fa-sṳ** (Hing-hua̍ báⁿ-uā-ci̍; Yîn-ngî: Hinghwa Romanized) he yit-chúng yung-yî sû-siá Phû-siên-ngî (Hîn-fa-ngî) ke Lò-mâ piâng-yîm hì-thúng, vì Kau-fi Lò-mâ-sṳ chṳ̂-yit. 1890-ngièn yù Kî-tuk-kau Mî-yî-mî-fi Chhòn-kau-sṳ Phû Lû-sṳ Fû-fu fat-mìn pin thûi-hàng. Hîn-fa Phìn-fa-sṳ he Li̍t-sṳ́ sông thi-yit-tho sṳ́-yung Là-tên sṳ-mû péu-ki Phû-siên-ngî ke vùn-sṳ hì-thúng, vì Kî-tuk-kau chhai phû thièn chhòn-pô fat-fî chhùng-yeu kung-hien.
Mî-yî-mî-fi

**Mî-yî-mî-fi** (美以美會, The Methodist Episcopal Church, 1784-ngièn － 1939-ngièn) he chhiùng 1784-ngièn to 1939-ngièn chṳ̂-kiên ke yit-ke Kî-tuk-kau ví lî chûng ke kau-phai, chhiùng 1784-ngièn to 1844-ngièn he chhai Mî-koet ke Ví-lî Kûng-fi só sṳ́-yung ke chûng-phai miàng-chhṳ̂n, nàm-pet fûn-lie̍t heu to 1939-ngièn, he chhai Mî-koet pet-fông ke Ví-lî Kûng-fi só sṳ́-yung ke chûng-phai miàng-chhṳ̂n. Kâi fi su̍k-yî Kî-tuk Sîn-kau ke yit-ke kha thai ke chûng-phai —— Ví-sṳ̂-lî-chûng.
Phi Chhṳ-vùn

**Phi Chhṳ-vùn** (裨治文, Elijah Coleman Bridgman, 1801-ngièn －1861-ngièn), Mî-phu-fi Chhòn-kau-sṳ, hióng-yin Sîn-kau thi-yit-vi lòi-fà Chhòn-kau-sṳ Sû-kak-làn-ngìn Mâ-lî-sùn (R.Morrison) ke fû-yok, yì lòi-fà ke thi-yit-vi Mî-koet Chhòn-kau-sṳ. 

1830-ngièn 2-ngie̍t 25-ngit, kì chhiùng Pô-sṳ-tun lòi-to Kóng-chû. Tông-sṳ̀ Chûng-koet song cho-m̀-tet kûng-khôi chhòn-kau, kì chú-yeu he hiong Mâ-lî-sùn ho̍k-si̍p Hon-ngî, yî-khi̍p chin-hàng khì-thâ chún-phi kûng-chok. Tâm-ngim Yîn-vùn 《 Chûng-koet Chhûng-po》 ke phiên-si̍p, hiong Sî-fông kie-shàu Chûng-koet ke vùn-fa, Li̍t-sṳ́, ngî-ngièn, fûng-siu̍k, fûng-fu liáu Mî-koet-ngìn tui Chûng-koet ke ngin-sṳt, thièn-thin liáu Mî-koet Hon-ho̍k ke kîn-kî. 

Phi Chhṳ-vùn he chui-chó kôan-chu Chûng-koet Â-phién mo-yi mun-thì ke Sî-fông Chhòn-kau-sṳ chṳ̂-yit, tui Â-phién ke liù-pì péu-sṳ liáu khi̍t-thai ke fun-khái. 1832-ngièn 3-ngie̍t, kì chhai 《Chhòn-kau-sṳ Siên-khi》 fat-péu vùn-chông phîn-kit â-phién mo-yi tui Chûng-koet ke ngùi-hoi, chiông â-phién mèu-shu̍t vì “chap-mò Chûng-koet sa-fi chui-thai ke chhui-ok chṳ̂-ngièn”, pin tui Chûng-koet thu̍k-phín ngiàm-chhùng fàm-làm chin-hàng liáu Chhṳ̂m-thu mèu-siá. Liá-he Mî-koet Chhòn-kau-sṳ sú-chhṳ kûng-khôi thi chhai Sî-fông chha̍p-chì sông phìn-lun chhai-fà â-phién mo-yi mun-thì, ya-he thi-yit-chhṳ sṳ́ Mî-koet kûng-chung chṳ́n-kiâng thi liáu-kié Sî-fông sông-ngìn chhai Chûng-koet ke â-phién chéu-sṳ̂ fa̍t-thûng. 

1841-ngièn tet-to Néu-yok Thai-ho̍k ke Sṳ̀n-ho̍k Pok-sṳ ke ho̍k-vi. 1847-ngièn yî-heu, kì yì-kî Sông-hói, chhâm-kâ 《Sṳn-kîn》 ke fân-yi̍t kûng-chok. Chhṳ̍t-to 1861-ngièn chhai Sông-hói ko-sṳ̂n. Vàn-sṳ̀n ke Phi Chhṳ-vùn Vùn-lî Yi̍t-pún (Bridgman Version) chiông “God” fân-yi̍t-vì “Sṳ̀n” yì m̀-he “Sông-ti”. Yit-pân ngin-vì, liá-ke yi̍t-pún pí yî-chhièn ke khì-thâ yi̍t-pún yi̍t pit chûng-sṳ̍t, chhiet-khiûn ngièn-vùn. 

1854-ngièn 5-ngie̍t, sùi Mî-koet chu-fà kûng-sṳ́ Ma̍k-liên chhiùng Sông-hói chin-ngi̍p Thai-phìn Thiên-koet hot-khî kháu-chhat, fì sông-hói heu fat-péu 《Thiàu-chhà Po-ko》, féu-thin Thai-phìn Thiên-koet.
Mî-koet Kûng-lî-fi Chhâ-fi

**Mî-koet Kûng-lî-fi Chhâ-fi** (American Board of Commissioners for Foreign Missions, ABCFM) chhiòn-chhṳ̂n he **Mî-koet Kûng-lî-chûng Hói-ngoi Chhòn-tho-phu**, kién-chhṳ̂n **Mî-phu-fi**, he thi-yit-ke Mî-koet Kî-tuk-kau hói-ngoi chhòn-kau kî-kèu. 1810-ngièn, Mî-koet Mà-sat-chû-set-chû Vî-liâm-sṳ̂ ho̍k-yen ke yit-phî pit-ngia̍p-sâng thì-ngi sṳ̀n-li̍p, 1812-ngièn chang-sṳt chhóng-li̍p. 1961-ngièn lâu khì-thâ kî-kèu ha̍p-pìn sṳ̀n-li̍p Mî-koet Lièn-ha̍p Kî-tuk-kau-fi Chhâ-fi (United Church Board for World Ministries). 

Mî-phu-fi ke sṳ̀n-li̍p su-to liáu Thi-ngi-chhṳ thai-kok-siáng ke yáng-hióng, tet-to Kûng-lî-fi, Chhòng-ló-fi (1812–1870), Mî-koet Kûi-chang-fi (1826–1857) tén kau-phai ke kî-chhṳ̀, heu-lòi Kûng-lî-fi yî-ngoi ke kau-phai liu̍k-sa thui-chhut.