open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nui Mùng-kú

**Nui-mùng-kú** he Chûng-koet pet-phu piên-kie ke yit-ke Tshṳ-tshṳ-khî. Sú-fú he Fû-fò-hê-thi̍t. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
*Hohhot-sṳ
*Bayannur-sṳ
*Ordos-sṳ
*Ulanqab-sṳ
*Vû-hói-sṳ
*Pâu-thèu-sṳ
*Chhak-fûng-sṳ
*Thûng-liàu-sṳ
*Hulunbuir-sṳ
*Alxa-mèn
*Xilingol-mèn
*Hinggan-mèn

## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Nui-mùng-kú Ngìn-mìn Tsṳn-fú Mióng-lu
Oxford Thai-ho̍k

**Ngiù-chîn Thai-ho̍k** (Yîn-vùn: University of Oxford; Lâ-tên-vùn: Universitas Oxoniensis.) vi-tshai Yîn-koet Ngiù-chîn-sṳ, he Yîn-ngî sṳ-kie chûng chui kú-ló ke Thai-ho̍k. Sûi-yèn Ngiù-chîn Thai-ho̍k ke khok-sṳ̍t chhóng-li̍p ngit-khì mò chhîn-chhú, than-he Li̍t-sṳ́ hí-khó thai-yok tûi-suk to Sṳ̍p-ngi sṳ-ki ma̍t-khì. Sî-ngièn 1209-ngièn, tshai Ngiù-chîn ho̍k-sâng lâu chṳ́n-mìn ke chhûng-thu̍t sṳ-khien ko-heu, tô-tô ke Ngiù-chîn ho̍k-chá chhiên-sái to tûng-pet fông ke Kiam-khièu tsṳ́n, sṳ̀n-li̍p Kiam-khièu Thai-ho̍k. Put-kiú chṳ̂-heu, lióng-kiên Thai-ho̍k pí-chhṳ́ chṳ̂-kiên chán-khôi siông-tông yû-kiú ke kin-chên sui-ngie̍t. Ngiù-chîn Thai-ho̍k he Yîn-koet ngiên-kiu hìn thai-ho̍k Lò-su Si̍p-thòn, Êu-chû táng-chiâm thai-ho̍k Khô-yîn-pu-là Si̍p-thòn, Êu-chû ngiên-kiu hìn thai-ho̍k LERU yî-khi̍p Europaeum chûng ke fu̍t-sîm sṳ̀n-yèn.
Barack Obama

**Barack Hussein Obama, Jr.** () chhut-sên chhai Mî-koet Hawaii-chû Honolulu, he thoi-péu Illinois-chû ke Chṳ̂-chhién lièn-pâng Chhâm-ngi-yèn. Kîn-kí Mî-koet Chhâm-ngi-yen li̍t-sṳ́ ke chṳ̂-liau hién-sṳ, Obama he li̍t-sṳ́ song thi-ńg-vi Fî-yí Mî-koet Het-ngìn Chhâm-ngi-yèn, ya-he muk-chhièn Chhâm-ngi-yen vì-thu̍k ke Fî-yí-ngìn. 2008-ngièn sṳ̍p-yit-ngie̍t si-ngit Obama tông-sién Mî-koet thi si-sṳ̍p-si ngim Chúng-thúng.

## Chó-khì kîn-li̍t
## Chhû sia̍p chṳn-chhṳ
## Chúng-thúng chṳ̂ lu
## Chúng-thúng ngim-khì
## Koet-nui chṳn-chhet
### Kîn-chi
### Nèn-ngièn chan-lio̍k
### Kau-yuk
### Yì-mìn chṳn-chhet
### chûng-kau sṳ-vu
### Yî-liàu kói-kiet
## Tui ngoi chṳn-chhet
## Ke-ngìn sin-ngióng
## Kûng-chung hìn-siong
## Kâ-chhu̍k lâu kâ-thìn
## Chho̍k-chok
## Chhùng-yeu yên-kóng
## Siông-kôan thiàu-muk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Barack Obama ke Kâ-thìn-su
* Yên-kóng lâu Thàm-lun
Kit-lìm

**Kit-lìm** he Chûng-koet tûng-pet thi-khî tsûng-phu ke sén-fun, tûng-nàm piên-kin lâu Ngò-lò-sṳ̂, Tsêu-siên kâu-kie. Mien-tsit sṳ̍p-kiú van phiàng-fông tshiên-mí. Ngìn-khiéu lióng-tshiên liuk-pak kiú-sṳ̍p van-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
*Chhòng-chhûn-sṳ
*Pha̍k-sàng-sṳ
*Pha̍k-sân-sṳ
*Kit-lìm-sṳ
*Liàu-ngièn-sṳ
*Si-phìn-sṳ
*Chhiùng-ngièn-sṳ
*Thûng-fa-sṳ
*Yèn-piên Chhèu-sién-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû

## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Kit-lìm Tsṳn-fú Mióng-lu
Kui-chû

**Kui-chû** he Chûng-koet nàm-phu thi-khî ke yit-ke sén-fun, vi-é tì Yùn-kui kô-ngièn tûng-phu, sén-fi he Kui-yòng. Si-tshôn li̍t-sṳ́ yû-kiú, vu̍t-sán fûng-fu, fûng-kông mî-li. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
*Kui-yòng-sṳ
*Pit-chiet-sṳ
*Chûn-ngi-sṳ
*Thùng-yìn-sṳ
*Liuk-phàn-súi-sṳ
*Ôn-sun-sṳ
*Chhièn-sî-nàm Pu-yî-chhu̍k Mèu-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
*Chhièn-nàm Pu-yî-chhu̍k Mèu-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
*Chhièn-tûng-nàm Mèu-chhu̍k Thùng-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû
## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk

## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Kui-chû-sén Ngìn-mìn Tsṳn-fú Mióng-lu
Cambridge Thai-ho̍k

**Kiam-khiâu Thai-ho̍k** (Yîn-vùn: University of Cambridge; Lâ-tên-vùn: Universitas Cantabrigiensis) vi-é tì Yîn-koet ke Kiam-khièu-chṳ́n, he chhiòn sṳ-kie chui táng-thèu ke Thai-ho̍k chṳ̂-yit. 
Ngiù-chîn Thai-ho̍k lâu Kiam-khièu Thai-ho̍k pûn-ngìn ngin-vì chui yû-siu ke thai-ho̍k, Yîn-koet tô-tô yû-miàng Khô-ho̍k-kâ, Chok-kâ, Chṳn-chhṳ-kâ tû-he lòi-tshṳ liá-kiên thai-ho̍k. Kiam-khièu Thai-ho̍k ya chên-kîn he tan-sên chui-tô Nobel-chióng ke kô-tén ho̍k-fú, yû pat-sṳ̍p tô-miàng Nobel-chióng tet-chá kîn-sòng tì chṳp-kau fe̍t-tsá ho̍k-si̍p. Kiam-khièu Thai-ho̍k hàn-son he Yîn-koet ke miàng-káu lièn-mèn Lò-si̍p Si̍p-thòn (Russell Group of Universities) lâu Êu-chû ke thai-ho̍k lièn-mèn Khô-Yîn-pu-là Si̍p-thòn (Coimbra Group) ke sṳ̀n-yèn.
Yale Thai-ho̍k

**Yâ-lû Thai-ho̍k** (Yîn-vùn: Yale University) he yit-kiên Mî-koet Không-nái-ti-kak-chû Néu Het-vùn-sṳ ke sṳ̂-li̍p thai-ho̍k, tshong-sṳ́ tì 1701-ngièn, tshû-miàng "Thai-ho̍k Ho̍k-yen" (Collegiate School). Yâ-lû Thai-ho̍k he Mî-koet Li̍t-sṳ́ song kien-li̍p ke thi-sâm kiên thai-ho̍k, kîm-ngit sṳ̀n-vì Tshòng-tshiâng-thèn Lièn-mèn ke sṳ̀n-yèn tsṳ̂-yit.
Sṳn-tan-tsiet

**Sṳn-tan-tsiet** he kau-fi ngièn-kiên ke yit-ke tshòn-thúng tsiet-ngit, têu he Kî-tuk-thù khin-tsuk Yâ-sû Kî-tuk tan-sên ke khin-tsuk ngit. Kîn-kí fuk-yîm-sû, Yâ-sû he Pak-li-hèn ke Mâ-li-â su Sṳn-lìn fài-yín heu sâng-tshut, Mâ-li-â lâu tshong-fû Yok-sit tông-sṳ̀ chang-tshai hi Lò-mâ ngìn-khiéu thiàu-tshà ke lu-song. Yâ-sû ke tshut-sên tshai sin-thù khon-lòi he Yù-thai-kau yi-ngièn chûng ke Mì-soi-â tsiông-lòi kie-va̍k ke sṳ̍t-hien. Yîn-vi Pak-li-hèn he Yok-sit tsú-siên Thai-ví-vòng yit-tshu̍k ke kâ-hiông.
Stanford Thai-ho̍k

**Stanford Thai-ho̍k** (Yîn-vùn: Stanford University) he Mî-koet yit-kiên sṳ̂-li̍p thai-ho̍k, pûn-ngìn kûng-ngin vi sṳ-kie song chui khiet-tshut ke thai-ho̍k tsṳ̂-yit. Têu vi-é tì California ke Stanford, lìm-khiun Khiu-kîm-sân. Stanford Thai-ho̍k yúng-yû ke tsṳ̂-sán su̍k-yî sṳ-kie thai-ho̍k chûng chui-thai ke tsṳ̂-yit. Têu tsam-thi sâm-sṳ̍p-ńg phiàng-fông kûng-lî, he Mî-koet mien-tsit thi-ngi ke thai-ho̍k.
Liòng Koet-hiùng

**Liòng Kuet-hiùng**, Hiông-kóng Li̍p-fap-fi Sîn-kie-tûng ke Ngi-yèn (議員), mìn-tsú-phai lâu Khiung-sán Tsú-ngi Trotsky-phai sin-thù; kì pûn-ngìn tshṳ̂n-tso "tshòng-mô" (長毛梁國雄).

## Ho̍k-li̍t khi̍p Sên-phìn 學歷及生平
Liòng Kuet-hiùng seu-ngièn sṳ̀-khì tshôi Kîm-vùn-thai Tsûng-ho̍k pit-ngia̍p. Ki 中崋 Vùn-fa 功底雄厚，擅於文言白話混合寫作

有認Liòng Kuet-hiùng Hiông-kóng-Thai-ho̍k siû-thu̍k Kîn-chi-ho̍k

## [[Chat-Kú-華拉]]—精神領袖
哲古華拉(Che Guevara)T-shirt

## 著作

## 《香港亂噏 - 長毛開Band》

Â-chû Thien-sṳ Yû-han Kûng-sṳ̂《香港亂噏》，Maria Cordero《友誼萬歲》　　　
      
   長毛於世上有幾多個知己？
　郁民阿牛同肉成！
　阿爺無謂記進心裡
　始終是朋友～友～友！

## 參與2010年五區公投

2010年五月十六日五區公投，立法會補選五名辭職議員全部當選重返議會

立法會五區補選，經過三隻鐘頭，到凌晨兩時許完成點票，五名辭職的公民黨及社民連前議員全部當選，重返議會。梁國雄在Sîn-kie-tûng取得十萬八千九百多票叺大幅拋離三名對手當選。其黨主席黃毓民Vòng Ngiuk-mìn在Kiú-liùng-sî叺超過六萬票當選，擊敗七名對手包括第二多票之對手白韻琹（得票只有一萬六千多張）。而黨友Sîn-kie-sî陳偉業取得十萬九千六百多票，大幅拋離其餘四名對手當選。[ref]立法會補選五名辭職議員全部當選重返議會[/ref]

̂
Oregon

**Oregon** he Mî-koet sî-pet-phu yit-ke chû, ngìn-khiéu thai-yok yû 3,594,586 phài-hòng thi ngi-sṳ̍p-tshit.
Vòng Ngiuk-mìn

**Vòng Ngiuk-mìn** (黃毓民), Hiông-kóng e Sṳ̀-sṳ phìn-lun-yen, Sa-fi Mìn-tsú Lièn-sien 2008-2012 Lip Fat Vi Yi-jen tsi jit. Ki 2003-ngien khôi-sṳ́ sin Kî-tuk-kau, 2008-ngien tsiap-su Sé-lî yî 善樂堂 Kî-tuk Kau-fi.

黃毓民，香港時事評論員，社會民主連線創黨主席，2008-2012屆立法會議員之一。

## Sên-phìn 生平

## Kî-tuk Kau-Ên-tién yî Vong Ngiuk-min

## Sṳ̀-sṳ phìn-lun thien-thòi tsú-tshṳ̀

Ên-tién
2004-ngien Fu̍k-fa̍t-chiet 上映天作之盒，剛好係蘇恩佩逝世廿二周年(1982)。
黃毓民引Sṳn-kîn 詩篇 ngi-sip-sam 章，指不怕 23-teu.

## 飛[[Khiûng-tsiâu|芎蕉]]事件背後表達之填膺義憤
Khiûng-tsiâu

## 2012年當選連任
Li̍p-fap-voi2012

## Tsho̍k-tsok

## Tshâm-siòng 參詳（參考）


̂
Princeton Thai-ho̍k

**Princeton Thai-ho̍k** (), vi-é tì Mî-koet New Jersey ke Princeton, he Mî-koet tshṳ̍t-mìn sṳ̀-khì thi-si kiên sṳ̀n-li̍p ke kô-tén Kau-yuk Ho̍k-yen. 1746-ngièn tì New Jersey Elizabeth tshóng-li̍p, tông-sṳ̀ miàng-è tshṳ̂n-tso "New Jersey Ho̍k-yen". Ho̍k-káu 1756-ngièn pân-têu to Princeton. 

Princeton Thai-ho̍k tsui-tshû he Tsóng-ló-tsṳ ke kau-yuk thí-tsṳ. Liá-kiên thai-ho̍k thì-kiûng lióng-tsúng tsú-liù ke pún-khô ho̍k-vi: Vùn-ho̍k-sṳ ho̍k-vi lâu Kûng-ho̍k ho̍k-sṳ ho̍k-vi.
California

**California** he Mî-koet sî-phu Thai-phìn-yòng yèn-ngan yit-ke chû, mien-tsit he Mî-koet thi-sâm thai. 1850-nî California kâ-ngi̍p Mî-koet Lièn-pâng. Mò-lun he thi-lî, vu̍t-sán fe̍t-tsá ngìn-khiéu tû-he fî-sòng fàn-yùng. Pûn-ngìn tshṳ̂n-tso "kîm-chû."

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Tsṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Tshung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
1000

**1000000** (**chhiên**, **yit-chhiên**) he yit-ke su-muk, he chṳ́n-su, chhai 999 ke heu-piak, 1001 ke thèu-chhièn.
10000

**10000** (**van**, **yit-van**) he yit-ke su-muk, he chṳ́n-su, chhai 9999 ke heu-piak, 10001 ke thèu-chhièn.
100000000

**100000000** (**yit-yi**) he yit-ke su-muk, he chṳ́n-su, chhai 99999999 ke heu-piak, 100000001 ke thèu-chhièn.
Alabama

**Alabama** (Yîn-ngî: State of Alabama) he Mî-koet tûng-nàm-phu ke yit-ke chû, nàm-lìn Florida, phîn Me̍t-sî-kô-vân, sú-fú vì Montgomery, hot 67-khiùn, yû "Dixie sîm-chhong" (Dixie vì Mî-koet nàm-fông kok-chû ke siu̍k-chhṳ̂n) fe̍t-chá "sân-chhà-fâ chû" chṳ̂ phe̍t-chhṳ̂n. 

1711-ngièn , Fap-koet-ngìn chhai Mobile kien-li̍p thi yit-ke yún-kiú chhi-lo̍k. Alabama pet-phu yî 1783-ngièn kûi-ngi̍p Mî-koet pán-thù, khì thi-fông yî 1803-ngièn kîn-kí Louisiana Kèu-thi Hia̍p-ngi kûi-ngi̍p Mî-koet. yî 1819-ngièn kâ-ngi̍p lièn-pâng sṳ̀n-vì Mî-koet thi 22 chû, yî 1861-ngièn thui-chhut lièn-pâng, kâ-ngi̍p Nàm-fông Pâng-lièn. 1865-ngièn fi-chhù nù-li-chṳ. yî 1867-ngièn yîn-vì khî-chhie̍t chhiâm-su «Mî-koet Hièn-fap thi sṳ̍p-si ho siû-chang-on» yì chhú yî kiûn-kón chhong-thai. 1868-ngièn chhùng-sîn kâ-ngi̍p lièn-pâng, vì lièn-pâng kiûn-chhui liù-chu chṳ 1876-ngièn . 

Alabama ke thai sàng-sṳ yû Birmingham, Huntsville, Mobile.
 
Chû-nui hò-liù yû Alabama Hò, Tennessee Hò, Tombigbee Hò, Mobile Hò, Chattahoochee Hò. chhiòn-chû chui-kô fûng he Cheaha Fûng, kô 734 kûng-chhak. Piedmont lâu Appalachian Sân-mak ke chhî-fòn hí-phu̍k kô-ngièn, chiông tûng-pet sân-khî lâu nàm-phu yèn-hói phìn-ngièn fûn-kak khôi-lòi . 

1915-ngièn mièn-fâ-thièn fat-sâng mièn-lìn siong-kap chhùng-hoi heu , nùng-ngia̍p yí-kîn chêu-hiong tô-ngièn-fa fat-chán, sṳ̀-yông ngiù, kâ-khîm chen-kâ. Nùng-ngia̍p yû mièn-fâ, thai-theu, fâ-sâng. kûng-ngia̍p yû fa-ho̍k, fóng-chṳt, chho-chṳ́, sṳ̍t-phín. Kòng-thiet kûng-ngia̍p si̍p-chûng yî Birmingham. Khóng-sán hàn-yû  mòi, sa̍k-yù, sa̍k-chhòi. Chû-nui hàn-yû  ìm-muk chhái-fa̍t ngia̍p lâu n̂g-ngia̍p. 1950 ngièn-thoi lâu 1960 ngièn-thoi, chû-nui sòng hîn-hí mìn-khièn yun-thûng. 

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Chṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Chṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Yû-miàng ke Chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Delaware

**Delaware**, he Mî-koet ke yit-chû, he chui-chó kâ-ngi̍p Mî-koet Lièn-pâng ke chû, ku-só yû “thi-yit chû”liá-chak chhṳ̂n-fû. Kâi chû yî 1787-ngièn 12-ngie̍t 7-ngit kâ-ngi̍p Mî-koet Lièn-pâng. Kì ya-he Mî-koet thi-ngi-séu ke chû, kiùn lio̍k-thai yî Rhode-tó-chû, ya-he kiùn yû ke lióng-ke séu-yî yit-van phìn-fông kûng-lî ke mì-hîn chû. 

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Chṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Chṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Yû-miàng ke Chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Pennsylvania

**Pennsylvania** (Yîn-ngî: Pennsylvania) he Mî-koet ke chû-fun chṳ̂-yit, chang-sṳt miàng-chhṳ̂n-vì “ Pennsylvania Lièn-pâng ” (Commonwealth of Pennsylvania). Liá-ke chû ke miàng-chhṳ̂n he Yîn-koet yì-mìn William Penn hí ke, he Là-tên-vùn, yi-sṳ̂ he “Penn ke lìm-thi ”. Chû nui chui-thai ke lióng-ke sàng-sṳ ya-he Mî-koet ke thai sàng-sṳ, he Fi-sàng lâu Pittsburgh, Fi-sàng he Mî-koet thu̍k-li̍p chan-châng sṳ̀ hí chhó Thu̍k-li̍p siên-ngièn lâu Lièn-pâng Hièn-fap ke thi-fông, só-yî Pennsylvania ya pûn chhṳ̂n-vì “ Mî-koet ke yèu-làm ”, Pittsburgh chên-kîn he chho̍k-miàng ke kòng-thiet sàng. Pún-chû ke Hàng-chṳn-khî va̍k, khiung Kón-hot liáu 67 ke khiùn. 

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Chṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Chṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Kota Kinabalu

**Kota Kinabalu** (Mâ-lòi-ngî: Kota Kinabalu) he Mâ-lòi-sî-â Sabah ke sú-fú. Mâ-lòi-sî-â thu̍k-li̍p chṳ̂-chhièn pûn-ngìn chhṳ̂n-cho *Jesselton*. Kota Kinabalu cho-tet ham cho 
"Api-Api", chhai Mâ-lòi-ngî tú he "fó" ke yi-sṳ. Pâu-hàm chû-vì ke sàng-chṳ́n khiung-yû chhit-sṳ̍p-van ngìn. Liá-piên ke Mâ-lòi-sî-â fà-ngìn sṳ́-yung Hak-kâ-ngî. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Sabah

**Sabah** (Mâ-lòi-ngî: Sabah) he Mâ-lòi-sî-â mien-chit thi-ngi thai ke chû, vi-yî Tûng-Mâ Borneo ke pet-phu, yî-chhièn pûn-ngìn chhṳ̂n-cho Pet Borneo, chhai 1881-ngièn khôi-sṳ́ pûn Yîn-koet thúng-chhṳ, chṳ-to 1963-ngièn kiú-ngie̍t sṳ̍p-liuk-ngit lâu Sarawak thùng-sṳ̀ thot-lì Yîn-koet thúng-chhṳ kiet-ha̍p Mâ-lòi-â khi̍p Sîn-kâ-phô chû-sṳ̀n Mâ-lòi-sî-â Lièn-pâng.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Ngìn-khiéu
## Kîn-chi
## Yun-sû
## Kâu-thûng
## Kau-yuk
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Chú-yeu sàng-sṳ
## Mî-sṳ̍t

## Chhâm-kháu

## Ngoi-phu lièn-kiet
Sarawak

**Sarawak** (Mâ-lòi-ngî: Sarawak)  he Mâ-lòi-sî-â mien-chit chui-thai ke chû.

Kîn-kí Kháu-kú ho̍k-kâ ke ngiên-kiu si-van ngièn yî-tshièn yí-kîn yû-ngìn kî-tshu; kháu-xhṳn yok-yû lióng-van ngiên li̍t-sṳ́, ńg-pak ngiên-chhièn yí-kîn yû tô-chúng mìn-chhu̍k. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Ngìn-khiéu
## Kîn-chi
## Yun-sû
## Kâu-thûng
## Kau-yuk
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Chú-yeu sàng-sṳ
## Lî-hàng kín-tiám
## Mî-sṳ̍t
## Ngoi-phu lièn-kiet
* SarawakReport
Virginia

**Virginia** he Mî-koet ke yit-ke chû.

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Tsṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Tshung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Tsṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Yû-miàng ke Tsṳn-tshṳ ngìn-vu̍t
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Sông-ngia̍p

**Sông-ngia̍p** he yit-chúng yû chû-chṳt ke thì-kiûng ku-hak só-sî ke vu̍t-phín lâu fu̍k-vu ke yit-chúng hàng-vì. Chûng-vùn chṳ̂ "Sông-ngia̍p" hàm-yi chṳ́-chak Sa-fi fûn-kûng chhut-hien ke yû chû-chṳt ke Mo-yi hàng-vì, hien-thoi chṳ́-chṳ́  liù-thung liâng-thú ke só-yû sán-ngia̍p, tô-kâ lâu mo-yi ha̍p-chhṳ̂n "Sông-ngia̍p Mo-yi". Tô-su ke Sông-ngia̍p hàng-vì he thûng-ko sṳ̀n-pún yî-song ke ka-chhièn mai-chhut sông-phín fe̍t-chá fu̍k-vu yàng-li.
Mo-yi

**Mo-yi** he tshṳ-ngien ke fo-phín fe̍t-tsá fu̍k-vu kâu-von. Mo-yi ya-nèn pûn tshṳ̂n-tso Sông-ngia̍p. Mo-yi he tshôi yit-ke Sṳ-tshòng tsin-hàng ke. Chui ngièn-sṳ́ ke mo-yi hìn-sṳt he tshṳ̍t-tsiap kâu-von fo-vu̍t fe̍t-he fu̍k-vu. Hien-thoi kîm-tshièn ke tshut-hien thai-thai kién-fa lâu tshiuk-tsin mo-yi. Lióng-ke Mo-yi-tsá tsṳ̂-kiên ke mo-yi tshṳ̂n-tso sûng-piên mo-yi. Mo-yi tshut-hien ke ngièn-yîn tsung-tô.
Chhièn

**Chhièn** yung-lòi kâu-yi mâi-mai, ka-tshṳ̍t tú-tshùn lâu ki-tsong tân-vi ke yit-tsúng kûng-khí, he tsôn-mùn tshôi vu̍t-tsṳ̂ lâu fu̍k-vu kâu-von chûng tshûng-tông tén-tén ka-vu̍t ke thi̍t-sû sông-phín. Pâu-hàm liù-thung kîm-tshièn, ha̍p-fap ke thûng-fo, kok-tsúng tú tshùn-khúan. Hien-thoi thai-phu-fun kâu-yi tû-voi sṳ́-yung thien-zii Kîm-tshièn. Kîm-tshièn-khî he tsṳ́-tshut liù-thung sṳ́-yung mêu-tsúng tân-thu̍k kîm-tshièn ke koet-kâ fe̍t-tsá thi-khî.

## Kién-kie
## Fûn-lui
## Li̍t-sṳ́
## Hien-thoi Kîm-tshièn
## Tshâm-siòng
Ngiùn-hòng

**Ngiùn-hòng** tshòn-thúng song tsú-yeu tsok-vì tshùn-tshièn, tsia-tshièn tén-tén ke tshòi-vu̍t kî-nèn. Yit-pân ngin-vì chui tsó-khì ke ngiùn-hòng he Yi-thai-li 1580-ngièn tshôi Vî-nì-sṳ̂ sṳ̀n-li̍p ke Ngiùn-hòng. Heu-lòi Hò-làn tshôi Â-mê-sṳ̂-thi̍t-tân sat-li̍p Ngiùn-hòng. Sṳ̍p-pat sṳ-ki ma̍t-khì tsṳ sṳ̍p-kiú sṳ-ki tshû-khì, Ngiùn-hòng tet-tó phû-phiên fat-tsán.
Hîn-nèn-sṳ

**Hîn-nèn-sṳ** (興寧市) he Chûng-koet Kóng-tûng-sén tûng-pet-phu Hîn-nèn phùn-thi ke yit-ke sàng-sṳ, Kóng-mòi-sân Thiet-lu sien-song, phì-lìn Kông-sî-sén. Tshiòn-sṳ ngìn-khiéu chûng thai-phu-fun he Hak-kâ, tông-thi mìn-kî, fûng-siu̍k lâu fông-ngièn tû-yû Hak-kâ thi̍t-set, he Chûng-koet chui-yû thoi-péu-sin ke Hak-kâ sàng-sṳ tsṳ̂-yit.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Sân-sî

**Sân-sî** he Chûng-koet tûng-phu ke yit-ke sén, sén-fi Thai-ngièn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
*Thai-ngièn-sṳ
*Chhòng-chhṳ-sṳ
*Thai-thùng-sṳ
*Chin-sàng-sṳ
*Chin-chûng-sṳ
*Lìm-fûn-sṳ
*Lî-liòng-sṳ
*Suk-chû-sṳ
*Hîm-chû-sṳ
*Yòng-chhièn-sṳ
*Yun-sàng-sṳ

## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Sân-sî Tsṳn-fú Mióng-lu
Van-lî Tshòng-sàng

**Van-lî Tshòng-sàng** he Chûng-fà mìn-tshu̍k ke siong-tsṳ̂n, sṳ-kie song chui ví-thai ke Kien-tsuk tsṳ̂-yit. Kú-thoi Chûng-koet vi-liáu tí-thet pet-fông Yù-mu̍k mìn-tshu̍k tshîm-lio̍k yì-yèn siù-tsho ke mù-hìn hê-thai ke kiûn-sṳ kûng-tshàng. Tshiòn-tshòng yok-yû liuk-tshiên tô kûng-lî. Tshôi 1987-ngièn Tshòng-sàng pûn lie̍t-ngi̍p "Sṳ-kie vùn-fa vì-sán", tsong-kôn ke kien-tsuk lâu khôn-fat ke kín-siong sṳ̀n-vì Pet-kîn lî-hàng ke kôn-kông kín-tiám.


China-Grosse Mauer-138-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-176-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-158-Bogen-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-210-Wachturm-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-196-2012-gje.jpg
Khúng-chṳ́

**Khúng-chṳ́** (孔子, chhièn 551-ngièn - chhièn 479-ngièn), fe̍t-chá ham-cho **Khúng-fû-chṳ́** (孔夫子), miàng **Khiû** (丘), chhṳ **Chhung-nì** (仲尼), he Chûng-koet Chhûn-chhiû Chan-koet ma̍t-khì ke yit ke Sṳ̂-sióng-kâ yî-khi̍p Kau-yuk-kâ.
Sandakan

**Sandakan** he Mâ-lòi-sî-â Sabah tûng hói-ngan ke yit-ke sàng-sṳ, ngìn-khiéu thai-yok sâm-sṳ̍p van-ngìn. Sân-tá-kîn he hien-ngim phu-tsóng Nâ-tuk-sṳ̂-lî Mu-sâ-â-man ke tsṳn-tshṳ kî-thi, tsên-kîn khip-yîn thai-phî ke Hiông-kóng-ngìn to-lòi tso sâng-yi. Kóng-tûng-fa, Hak-kâ-fa (Fi-tsû khiông-khiéu) he tsú-yeu fông-ngièn. Ngièn-khiâng yit-thoi ke Fà-ngìn tû-nèn yung phû-thûng-fa kâu-thàm.

## Li̍t-sṳ́

## Kîn-tsi

## Vùn-fa

## Kâu-thûng
馬來西亞各地都有唔少航班飛去山打根市，機場位于市區東北約11公里。由機場去市區的班車運營時間為6：00－21： 30，每10－30分鐘一班，行程15分鐘，票價錢1馬元，出租車約莫需要10－13馬元。如果深夜出租車去市區，車錢在20馬幣左右。沙巴的高速公路可以到去砂拉越。亚庇到山打根之間有大巴士往返.

### 港口
*山打根貨櫃港口(Sandakan Port)

長
## Lî-hàng
Suriname

**Suriname** he Nàm-mî-chû koet-kâ chṳ̂-yit. 1950 ngièn-thoi sṳ̀n-vì Hò-làn ke yit-ke hói-ngoi chhṳ-chhṳ-sén, 1975-ngièn thu̍k-li̍p. Suriname he sṳ́-yung Hò-làn-ngî chok-vì kôn-fông ngî-ngièn ke séu-su koet-kâ chṳ̂-yit. Sú-tû Paramaribo he chhôi Suriname-hò hò-khiéu ke sông-kóng.
Nèn-ha

**Nèn-ha** he Chûng-koet ke yit-ke Tshṳ-tshṳ-khî, vi-é tshai-yî Chûng-koet sî-pet thi-khî, Vòng-hò chûng-yù, Mùng-kú Kô-ngièn nàm-phu, sú-fú he Ngiùn-tshôn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
*Ngiùn-chhôn-sṳ
*Sa̍k-choi-sân-sṳ
*Ǹg-chûng-sṳ
*Chûng-ví-sṳ
*Ku-ngièn-sṳ

## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Nèn-ha Tsṳn-fú Mióng-lu
佛教

**佛教**係由印度嘅佛陀在大約公元前六世紀建立，撈基督教及伊斯蘭教排列世界三大宗教。

## 歷史背景
## 佛教歷史
## 基本教義
## 佛教宗派
## 參詳
Hiông-kóng Thiet-lu Yû-han Kûng-sṳ̂

**Hiông-kóng Thiet-lu Yû-han Kûng-sṳ̂** (香港鐵路有限公司) he Hiông-kóng tsui-thai ke thiet-lu kûng-sṳ̂.
Nâ-sat-le̍t

**Nâ-sat-le̍t** (Â-lâ-pak-vùn：الناصرة, Hî-pak-lói-vùn:נצרת ) he Yî-set-lie̍t pet-phu sàng-sṳ, tshôi Kâ-li-li thi-khî. Tshṳ-tshiùng chûng sṳ-ki thai-phu-fun pûn Â-lâ-pak Kî-tuk-thù tsam-liâng. 2005-ngièn ngìn-khiéu thúng-kie yû thai-yok liuk-van ńg-tshiên ngìn.
McDonald's

**McDonald's** (Hon-sṳ: ) he chhiòn-khiù thai-chak lièn-só Khoai-chhôn khî-ngia̍p, chhôi sṳ-kie song thai-yok yúng-yû sâm-van kiên fûn tiam-é, chú-yeu mai-chhut Hon-pó, Sú-thiàu, Kiê-ngiuk, Hi-súi, Sâ-lâ, Súi-kó. 
Ma̍k-tông-lò khî-ngia̍p chhiùng 1940-ngièn khôi-sṳ́, tông-sṳ̀ Dick lâu Mac McDonald khôi-sat sú-kiên chhôn-tiam, 1948-ngièn yín-ngi̍p "Suk-thu fu̍k-vu ne-thúng", kien-li̍p Khoai-chhôn-tiam ke ngièn-tset. 
Chhôi sṳ-kie fam-vì nui chhûi-kóng, Ma̍k-tông-lò chhôn-thâng phien-mân chhôi chhiòn sṳ-kie liuk-thai chû, pak-yì ke koet-kâ. Ma̍k-tông-lò yí-kîn sṳ̀n-vì chhiòn-khiù chhôn-yím ngia̍p chui-yû ka-tshṳ̍t ke phín-phài. 
Chhôi chṳ̂n-tô koet-kâ Ma̍k-tông-lò thoi-péu yit-chúng Mî-koet-sṳt ke sên-fa̍t fông-sṳt.
Microsoft

**Mì-ngiôn Kûng-sṳ̂** (yîn-ngî：Microsoft Corporation) he chhiòn-khiù chui-thai ke Thien-nó ngiôn-khien kiûng-yin sông, chúng-phu sat-hâ chhôi Mî-koet Fà-sṳn-tun-tsû Sî Ngâ-thù fu-khiun ke Lùi-tet-mùng-tet. 1975-ngièn yù Bill Gates lâu Pó-lò Ngie-lùn chhóng-li̍p. chui-chhû chhái-yung "Micro-soft" ke miàng-chhṳ̂n fat-chán BASIC kié-sṳt-hi. chui-chhû ke tsúng-phu he Sîn Me̍t-sî-kô-tsû ke Â-ngì-pak-khiet-kî. Mì-ngiôn kûng-sṳ̂ he chhiòn-khiù chui-thai ke Thien-nó ngiôn-khien kûng-sṳ̂. chhôi Kîn-tsi-ho̍k, Mì-ngiôn kûng-sṳ̂ he yit-ke kiâng-ngìn ke mióng-lok ngoi-phu-sin ke li-é.
Walmart

**Wal-Mart Kûng-sṳ̂** (Yîn-ngî： Wal-Mart Stores, Inc.) he yit-kâ Mî-koet ke sṳ-kie-sin ke lièn-só khî-ngia̍p, hien-kîm yí-kîn sṳ̀n-vì tshiòn-khiù chui-thai ke Kûng-sṳ̂.
Thiên-chîn

**Thiên-tsîn** he Chûng-koet si-ke tsûng-yông Tshṳ̍t-hot-sṳ tsṳ̂-yit, vi-é tshôi Fà-pet Thi-khî Hói-hò ke ńg-thiàu tsú-yeu tsṳ̂-liù liù-ngi̍p Pu̍t-hói. Thiên-tsîn he Chûng-koet thi-sâm thai sàng-sṳ, 2006-ngièn thi-khî sên-sán tsúng-tshṳ̍t he si-tshiên sâm-pak sâm-sṳ̍p-tshit yi-ngièn, tshiòn-koet thi-liuk vi, ngìn-kiûn GDP tshêu-ko ńg-tshiên Mî-kîm. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-tsṳn-khî
## Kîn-tsi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Tshâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
* Thiên-tsîn Tsṳn-fú Mióng-lu
Sông-hói Ha̍p-chok Chû-chṳt

**Sông-hói Ha̍p-tsok Tsû-tsṳt** he Chûng-koet, Ngò-lò-sṳ̂, Hâ-sat-khiet-sṳ̂-thán, Kit-ngí-kit-sṳ̂-thán, Thap-kit-khiet-sṳ̂-thán lâu Vû-tsṳ̂-phe̍t-khiet-sṳ̂-thán liuk-koet tsû-sṳ̀n ke yit-ke koet-tsi tsû-tsṳt. Nang-ngoi yû kôn-tshat yèn-koet: Mùng-kú-koet, Yî-làn, Pâ-kî-sṳ̂-thán, Yin-thu. Kûng-tsok ngî-ngièn he Hon-ngî lâu Ngò-ngî. sṳ̀n-yen koet tsúng-khiung mien-tsit he sâm-tshiên tô-van phiàng-fông kûng-lî, tsiam-hi Êu-â thai-liu̍k tsúng mien-tsit ke ńg-fûn tsṳ̂ -sâm, ngìn-khiéu sṳ̍p-ńg yi, tshiu-he sṳ-kie tsúng ngìn-khiéu ke si-fûn tsṳ̂-yit. Fung-hàng "Sông-hói tsîn-sṳ̀n" yî-khi̍p kié-kiet kok-vi sṳ̀n-yen koet-kiên ke piên-kin mun-thì.
2008-ngièn

2008-ngièn ya-he Koet-tsi ngî-ngièn ngièn (Lièn-ha̍p-koet thì-tshut), Koet-tsi fàn-kín ví-sên ngièn (Lièn-ha̍p-koet thì-tshut), Koet-tsi thi-khiù ngièn (Lièn-ha̍p-koet thì-tshut), Êu-tsû khiam vùn-fa tui-fa ngièn (Êu-mèn thì-tshut), Thùng-nàm kiûn ngièn, Thìn-yèn ngièn (Yîn-koet sî-pet phu Cheshire thì-tshut), Sân-fù-tsiâu ngièn lâu Thai-khûng-sòn ngièn (Yîn-koet Virgin Galactic Kûng-sṳ̂ thì-tshut).

## Thai-sṳ

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́
Lièn-ha̍p-koet

**Lièn-ha̍p-koet** (聯合國) he yit-ke yù chú-khièn koet-kâ chû-sṳ̀n ke koet-chi chû-chṳt. Sṳ-kie song chhie̍t thai tô-su koet-kâ tû-he Lièn-ha̍p-koet ke sṳ̀n-yèn-koet. 1945-ngièn liuk-ngie̍t ngi-sṳ̍p-liuk ngit, ńg-sṳ̍p-yit ke chhong-sṳ́ fi-yèn koet-chûng ke ńg-sṳ̍p ke chhôi Mî-koet California San Francisco chhiâm-yok. 2008-ngièn vì-tsṳ́ Lièn-ha̍p-koet khiung-yû yit-pak kiú-sṳ̍p-ngi ke sṳ̀n-yèn-koet.
Chhîn-chhèu

**Chhîn-chhèu** (Mân-chû-ngî: ; 1636-ngièn — 1912-ngièn 2-ngie̍t 12-ngit) he ki-sṳ̀n Mìn-chhèu chṳ̂-heu Chûng-koet li̍t-sṳ́ song chui-heu yit-ke kiûn-chú chôn-chṳ vòng-chhèu. 

## Chhîn-chhèu li̍t-sṳ́
## Chṳn-chhṳ chṳ-thu
## Mìn-chhu̍k chṳn-chhet
## Koet-khì lâu koet-kô
## Kiûn-sṳ chṳ-thu
## Ngoi-kâu
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Hiu Hen-ngì

**Hiu Hen-ngì** (邱幸儀. 1984-ngièn－），Thòi-vân ke Hak-kâ chhóng-chok kô-sú. "Ngie̍t-kông-kông" tet-tó Kô-hiùng thi-yit kài Hak-kâ liù-hàng kô-khiuk chhóng-chok pí-soi â-kiûn. 2005-ngièn "Kói-pien" tet-tó Hak-kâ vî-yèn-fi mû-ngî ngièn-chhóng Yîm-ngo̍k thai-chióng kui-kiûn.
Liû Seu-Hî

**Liû Seu-Hî** (劉劭希, 1964-ngièn 10-ngie̍t 36-ngit － ), Thòi-vân hien-thoi Yîm-ngo̍k-kâ, thu̍k-li̍p tshong-phién tsṳ-tsok-ngìn lâu tshṳ̀-khiuk tsok-kâ. Kí tsṳ-tsok Hak-kâ ngî-ngièn yîm-ngo̍k, tet-tó kîm-khiuk-tsióng kiú-hong thì-miàng. Tet-tó chui-kâ tsôn-ki̍p tsṳ-tsok-ngìn, chui-kâ Hak-ngî yên-tshong-ngìn tsióng-hong.

## Ngoi-phu Lièn-kiet
*Liû Seu-Hî

Seu-Hî
Ngièn-chhèu

**Ngièn-chhèu** (1271-ngièn — 1368-ngièn) he Chûng-koet li̍t-sṳ́ song ke yit-ke chhèu-thoi, yù Mùng-kú-tshu̍k thúng-chhṳ-chá Fut-pit-lie̍t chhai-yî 1271-ngièn kien-li̍p, koet-ho chhṳ̂n-cho "Thai-ngièn", 1279-ngièn sú-tû thin-chhôi Thai-tû (kîm-ngit Pet-kîn-sṳ).

## Chṳn-chhṳ chṳ-thu
## Kiûn-sṳ chṳ-thu
## Ngoi-kâu
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Mùng-kú-chhu̍k

**Mùng-kú-tshu̍k** (Mùng-kú-ngî: ) he Tûng-pet-â tsú-yeu mìn-tshu̍k tsṳ̂-yit, ya-he Mùng-kú-koet ke tsú-thí mìn-tshu̍k. Tshù-liáu Mùng-kú-koet yî-ngoi, Mùng-kú-tshu̍k ngìn-khiéu tsú-yeu si̍p-tsûng tshôi Chûng-koet ke Nui Mùng-kú lâu yî-khi̍p Ngò-lò-sṳ̂ lièn-pâng. Tshiòn sṳ-kie Mùng-kú-tshu̍k ngìn thai-yok yû yit-tshiên van ngìn, ngî-ngièn he Mùng-kú-ngî. Khì-tsûng yit-pan yî-song kî-tshu tshôi Chûng-koet kin-nui, he Chûng-koet tsú-yeu ke séu-su mìn-tshu̍k tsṳ̂-yit.
Mùng-kú-ngî

**Mùng-kú-ngî** he Mùng-kú-chhu̍k‎ só kóng ke ngî-ngièn, su̍k-yî Altai Ngî-ne. Mùng-kú-ngî yû tsṳ̂n-tô fông-ngièn, tsú-yeu fûn-vi Nui Mùng-kú, Oirat-ngî lâu Buryat-ngî sâm-tsúng fông-ngièn. Hien-tshai Ngoi Mùng-kú tsú-yeu sṳ́-yung Kyril Sṳ-mû, Nui Mùng-kú hàn-he sṳ́-yung tshòn-thúng Mùng-kú-ngîsṳ-mû siá-sṳ.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Sṳ-mû péu
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Yok-hon-yit-sû

**Yok-hon-yit-sû** he Sîn-yok Sṳn-kîn chûng ke thi ngi-sṳ̍p-sâm sû-kién, su̍k-yî phû-thûng sû-sin chûng chui-tshièn siá-vàn ke thi-si kién. 

## Siá-tsok poi-kín
## Yû-kûan tsok-tsá
## Tsú-yeu nui-yùng
## Chhâm-siòng
*Yok-hon-yit-sû
客家

客家，係漢族嘅一支，其嘅基本特徵係使用客家語。主要分佈在廣東、江西、福建、湖南、海南、四川等中國南方省份，在臺灣、香港、海外地區嘅華人社區也有分佈，以東南亞最集中。
分類:客家文化
分類:漢族
分類:族群
Mìn-chhèu

**Mìn-chhèu** (1368-ngièn 1-ngie̍t 23-ngit － 1644-ngièn 4-ngie̍t 25-ngit) he Chûng-koet li̍t-sṳ́ song ki-sṳ̀n Ngièn-tshèu, ha-khí Chhîn-chhèu‎ ke chhèu-thoi, liá-he Chûng-koet li̍t-sṳ́ song chui-heu yit-ke yù Hon-chhu̍k kien-li̍p ke Kiûn-chú-chṳ fòng-chhèu. Mìn-chhèu tshôi 1368-ngièn kien-li̍p, koet-ho tshṳ̂n-tso "Thai-mìn". Hí-chhû sú-tû thin-vì Yin-thiên-fú (kîm-ngit Nàm-kîn), chṳ̂-heu chhiên-sái to Sun-thiên-fú (kîm-ngit Pet-kîn). 

## Mìn-chhèu ke kien-li̍p
## Chhû-khì ke khiòng-sṳn (1368-ngièn－1436-ngièn)
## Chûng-khì (1436-ngièn－1573-ngièn)
## Heu-khì (1573-ngièn－1644-ngièn)
## Chṳn-chhṳ chṳ-thu
## Kiûn-sṳ chṳ-thu
## Ngoi-kâu
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Mân-chû-ngî

**Mân-chû-ngî**(Mân-chû-ngî: , manju gisun) he Mân-chû-ngìn só sṳ́-yung ke ngî-ngièn. Su̍k-yî Â-ngì-thai ngî-ne. Mân-vùn he tshôi Mùng-kú-vùn ke kî-tshú song kâ-thiâm kói-tsông sṳ̀n ke yit-tsúng su-tshṳ̍t sû-siá ke piang-yîm vùn-sṳ.
九龍

**九龍**係香港三大地區之一，係除了香港島以外嘅市區主要組成部份。九龍版圖東南西三面被維多利亞港包圍。

## 歷史

從一八六零年九龍版圖割讓分英國，　香港人

## 人口

根據二零零一年香港人口普查，九龍嘅人口總數有2,023,979（人），佔去總共人口30.2％。
英國

**英國**全名喊做**大不列顛及北愛爾蘭聯合王國**係由大不列顛島上嘅英格蘭、蘇格蘭撈威爾斯，以及愛爾蘭島東北片嘅北愛爾蘭共同組成嘅一個歐洲島國。“英國”一喊法來源於“英格蘭”嘅簡稱，毋過今下英國並毋單淨包括英格蘭。
　　英國本土位於歐洲大陸西北面嘅不列顛群島，分北海及大西洋包圍。除矣英國本土以外，還有包括海外領地。
　　英國係第一、第二世界大戰時勝戰國。其係聯合國安理會常任理事國，也係歐洲联盟成員國。英國也係世界第五大經濟體、发达國家，係全球最富裕、經濟最發達以及生活水准最高嘅國家之一。

## 歷史
## 地理
## 交通
## 經濟
## 人物
## 體育界
## 參考鏈接
香港

**香港**，今下係中華人民共和國嘅一隻特別行政區。佢由香港島、九龍半島摎新界組成，北片連接廣東深圳。公元前二百一十四年，香港分秦朝納入中原王朝版圖。1842年起勢，成為聯合王國殖民地攬總一百五十五年，1941年个時節乜曾分日本皇軍佔領。1997年7月21日，主權移交分中華人民共和國，共時，香港特別行政區成立。

第二擺世界大戰過後，香港經濟摎社會乜當遽發展，過較成為著亞洲四細龍之一，係亞洲當要緊个金融服務及航運中心。香港亦以經濟自由、治安優良還有好勢个法律制度而出名，有東方之珠、美食天堂、購物天堂這兜稱呼。
中華人民共和國

中華人民共和國，簡稱中國，係東亞一隻國家，1949年10月1日在北京宣佈成立，分今下國際社會普遍承認代表中國（統治臺灣等地區嘅中華民國則分人安到臺灣，就算其統治嘅地區超出矣臺灣島甚至臺灣省），其係今下世界存在嘅少數由共產黨執政嘅國家之一，政府宣稱實行「中國特色」嘅社會主義制度。中華人民共和國嘅面積有大約960萬平方公里恁大，人口已經超過14億，係世界上人口第二多嘅國家。

## 歷史
### 建國前
### 建國初
### 文革時
### 改革開放後
## 地理
## 人口
## 經濟
## 文化
## 教育
## 社會
## 飲食
## 注釋



## 參考資料
歷史

## 概念
歷史，係指古早發生嘅事情。

## 課程名稱
歷史也係大多數學校都會開設嘅授課科目，一般還會細分為“古代史”“近代史”“現代史”之類。
台灣

**台灣**，又寫做臺灣，係西太平洋个細島，有**中華寶島**嘅喊法。1945年光復後成為中華民國第一大島（至今依舊係其法理上還係恁樣）；今下係中華民國主要控制地區，也因為邇隻原因，國際上通常用“**台灣**”來喊中華民國；中華人民共和國雖然吂統治過台灣，也看其做第一大島。附近係琉球、菲律賓等等。

## 歷史
### 史前時期
臺灣在舊石器時代晚期(50,000年前 ─ 10,000年前)開始有人類居住。新石器時代 (紀年前5,000年) 以後个史前文化普遍認為屬於南島語系民族。主要个文化有舊石器時代个臺東長濱文化, 苗栗網形文化, 臺南左鎮人以及新石器時代个大坌坑文化, 圓山文化, 營埔文化, 卑南文化, 十三行文化。

而馬來玻里尼西亞語族在13世紀以前就存在於臺灣島上, 邇隻原住民分佈於台灣全島, 屬於南島語系。臺灣原住民个缺齒, 紋身, 口琴, 卉服, 織貝, 腰機紡織, 貫頭衣, 親族外婚, 父子連名, 年齡分級, 老人政治, 鳥佔, 獵首, 靈魂崇拜, 室內葬等特徵, 都屬印度尼西亞古文化特質。

雖《三國志》記載三國時代吳國曾派軍登陸夷洲, 《隋書》則有隋煬帝派兵攻打流求國个記載。但並無任何資料可證明中國古籍所載地名係今日个臺灣。

## 地理

臺灣西摎西北臨臺灣海峽, 距歐亞大陸海岸平均距離約 200 公里, 臺灣海峽最窄之處為臺灣新竹縣到中國大陸福建省平潭島, 直線距離約 130 公里; 北邊隔東海摎朝鮮半島相望; 東北隔海摎琉球群島相望; 西南邊為南海, 距中國大陸廣東省海岸距離約 300 公里; 東邊為太平洋, 摎日本沖繩縣與那國島相鄰 110 公里; 南邊則隔巴士海峽摎菲律賓群島相鄰。從地緣政治理論上來看, 臺灣位於東亞島弧中央區域, 居東北亞摎東南亞交會處, 為亞太地區經貿運輸重要樞紐及重要戰略要地。

## 經濟

臺灣係一个由政府當局主管投資, 摎逐漸減少个國外投資引導个動態个資本主義經濟體, 政府在經濟體系內扮演个角色逐步縮小。實施市場經濟後, 不論投資, 消費或儲蓄等皆能自由選擇, 很多大型个國營銀行及企業逐步邁向私有化。過去30年內, 平均年均經濟成長率達到 8%, 而出口導向政策賺取个外匯為工業化提供資金保證。臺灣个外匯儲備係世界第六。根據中華民國行政院主計處个統計顯示, 臺灣人均國民生產毛額, 在 1961年係 153 美元, 2011年 已成長至超過 20000 美元。以購買力平價計算, 則以超過三萬美元多元, 摎世界主要先進國家相當。目前臺灣人均 GDP: (2013 國際匯率) 20927 美元 /(2013 購買力平價 / 國際貨幣基金資料) 39529 美元。主計處公布資料, 2012年臺灣人民儲蓄總額占 GDP 為 28.8%, 投資總額占 GDP 只有 19.2%, 超額儲蓄高達 9.6%。

## 政治
臺灣自17世紀開始有歷史文字記錄以來,曾經歷過本土摎外來个政權統治。自1945年10月25號開始由中華民國管理。

## 人口
### 民族
臺灣目前總人口大約23,292,171人.（2017年1月統計）,做得分為5大族群：客家,河洛,外省,原住民摎新住民。台灣主體係漢族，另外還有原住民族群，目前臺灣 原住民 就有十六族, 其中傳統九族包含了原統稱做為高山族个泰雅族, 阿美族, 布農族, 卑南族, 排灣族, 魯凱族, 賽夏族, 摎達悟族.

臺灣目前總人口大約2300萬人. 原住民只有總人口 2%以下. 其中漢族分做 "本省人" (86%) 摎 "外省人" (12%). 本省人主要係福佬人摎客家人, 已經在臺灣生活許多代.

## 文化

## 教育

## 體育
## 參考資料
人

**人**，邇嘅名字可以從生物，精神撈文化各處層面來定義，或者係邇兜層面定義嘅結合。對生物學嘅觀念來講，人類安到*Homo sapiens sapiens*，意思係*有智慧嘅人*。在宗教中，靈魂分認為撈神聖嘅力量或係存在有關。文化人類學上，人分定義為能使用語言、具有複雜嘅社會組織撈科技發展，能建立團體來達到互相支持撈協助嘅目的。

分類:社會
科學

**科學**係組織對於自然 嘅知識、經過、應用至社會、其包含兩方面的意義： 
①對自然作理由充分嘅觀察或者研究。邇種觀察通常只可通過必要嘅方法進行嘅，或係能通過科學方法——一套用於評價經驗知識嘅程式進行嘅。
②通過邇樣嘅研究有組織體系嘅知識。
金

**金**（Kîm，化學符號：Au）係一種化學元素，原子序數係79，屬於金屬元素。金嘅單質輒輒安到“黃金”，係一種盡貴重嘅金屬。

## 簡介
## 特性
### 物理
### 化學
## 分佈
## 製備
## 應用
## 參考文獻
銀

銀，係一種金屬元素，符號**Ag**來自拉丁語“argentum”，原子序數係47。銀係過渡金屬元素，電流傳導性能非常好。其嘅化學性質較穩定，在自然界肚，做得以單質嘅形式存在。銀嘅單質因為顏色當白，故所喊做“白銀”；在中國長期嘅歷史長河肚，其分用做銀子，長期當做貨幣流通，還可以做成珠寶。

## 簡介
## 特性
### 物理
### 化學
## 分佈
## 製備
## 應用
## 參考文獻
Sîn-kie

**Sîn-kie** he Hiông-kóng sâm-thai thi-khî tsṳ̂-yit. 1898-ngièn liuk-ngie̍t kiú-ngit, Yîn-koet tsṳn-fú lâu Tshîn-tsêu tsṳn-fú tshôi Pet-kîn tshiâm-yok, yù Kiú-liùng lièn-thùng fu-khiun lióng-pak sâm-sṳ̍p-sâm ke tó tsû-pûn Yîn-koet, khì-kiên kiú-sṳ̍p-kiú ngièn tshṳ̍t-to 1997-ngièn vì-tsṳ́. Sîn tsû-tsia ke thú-thi mò thúng-yit miàng-tshṳ̂n, só-yî tsó-khì pûn Yîn-koet-ngìn tshṳ̂n-tso "Sîn liâng-thú", Chûng-vùn miàng-tshṳ̂n "Sîn-kie", tshiu-he tsṳ́-tsak "Sîn ke tsû-kie" tsṳ̂ yi-sṳ.

## Thi-lî
## Li̍t-sṳ́
## Hàng-tsṳn Khî-va̍k
## Sa-khî  Fàn-kín
## Kûng-khiung Sat-sṳ̂
## Kau-yuk
## Lî-hàng
## Kîn-tsi Fat-tsán
## Kâu-thûng
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet

Hiông-kóng-tó
Chhièn-chû-sṳ

**Tshièn-chiu-sṳ** (泉州市) he Fuk-kien-sén ha-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ. ya tshṳ̂n-tso Tshiuk-thùng-sàng (kú-tsó tshòn-sot yû phiên-mân Tshiuk-thùng-su), vi-é tshôi Fuk-kien-sén nàm-phu, lâu Thòi-vân kak-hói siông-mong, kú-tsó "Hói-song sṳ̂-tshù tsṳ̂-lu" ke hí-tiám.

## Hàng-tsṳn khî-va̍k
## Thi-lî
## Li̍t-sṳ́
## Ngî-ngièn
## kâu-thûng
## Tshièn-chû yím-sṳ̍t
## Ngoi-phu lièn-kiet
## Tshâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Liùng-ngàm-sṳ

**Liùng-ngàm-sṳ** (龍岩市) he Fuk-kien-sén ha-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, tshai-yî Fuk-kien-sén ke sî-phu, phû-thûng tshṳ̂n-tso Mîn-sî. Tûng-piên lâu Fuk-kien-sén Tshièn-chû kâu-kie, sî-piên lâu Kông-sî-sén Kàm-chû-sṳ kâu-kie, nàm-piên lâu Kóng-tûng-sén Mòi-chû-sṳ kâu-kie, pet lièn-tsiap Fuk-kien-sén Sâm-mìn-sṳ. Liùng-ngâm-sṳ lâu Tshièn-chû khî-lì tsiông-khiun lióng-pak sṳ̍p-liuk kûng-lî, Fuk-chû sâm-pak tshit-sṳ̍p-liuk kûng-lî. Mien-tsit yit-van kiú-tshiên ngi-sṳ̍p-tshit phiàng-fông tshiên-mí, ngìn-khiéu lióng-pak pat-sṳ̍p-tshit van (2002-ngièn thúng-kie).

## Hàng-tsṳn khî-va̍k
## Thi-lî
## Li̍t-sṳ́
## Ngî-ngièn
## kâu-thûng
## Liùng-ngàm yím-sṳ̍t
## Ngoi-phu lièn-kiet
## Tshâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Mòi-chû-sṳ

**Mòi-chû-sṳ** he Chûng-koet Kóng-tûng-sén ke yit-ke Thi-kip-sṳ, 1988-ngièn kîn-ko Koet-vu-yen phî-tsún sat-li̍p. Mòi-chiu-sṳ tshai-yî Kóng-tûng-sén tûng-pet-phu, he li̍t-sṳ́ song Hak-kâ mìn-ne ke tsui-tsûng hìn-sàng-thi, tshi-kî-thi khi̍p fàn-yùng-thi, ya-he tshiòn sṳ-kie Hak-kâ khièu-mìn ke tsú-si̍t-thi lâu tsîn-sṳ̀n kâ-yèn, pûn-ngìn tsûn-miàng "sṳ-kie Hak-kâ tû-sṳ". Mòi-chiu-sṳ tûng-phu lâu Fuk-kien-sén kâu-kie, nàm-phu lâu Kóng-tûng-sén Tshèu-chû-sṳ, Sân-mî-sṳ phì-lìn, sî-phu lâu Kóng-tûng-sén Hò-ngièn-sṳ kâu-kie, pet-phu lâu Kông-sî-sén siông-lièn. Tshiòn kin-kie tsúng mien-tsit yû yit-van ńg-tshiên pat-pak kiú-sṳ̍p-kiú phiàng-fông kûng-lî.

## Hàng-tsṳn khî-va̍k
## Thi-lî
Mòi-chû si yin hat lok yin, yit si, yit khi. Si-chang-fu tsu thi heung Moi-kong khi.
* Si-hat-khi: Moi-kong-khi
* Yin-kap-si: Hang-nang-si
* Yin: Moi-yen, Tsiu-lang-yen, Thai-phu-yen, Fung-sun-yen,  Ńg-fa-yen, Phang-yin-yen

## Li̍t-sṳ́
## Ngî-ngièn
## kâu-thûng
## Mòi-chû yím-sṳ̍t
## Ngoi-phu lièn-kiet
## Tshâm-kháu vùn-hien
Chhèu-chû-sṳ

**Chhèu-chiu-sṳ** (潮州市), Chûng-koet sàng-sṳ, chhôi Kóng-tûng-sén tûng-phu, lâu Fuk-kien-sén kâu-kie chhu-kín. Chhèu-chiu he yit-ke Thi-kip-sṳ. li̍t-sṳ́ song he Ye̍t-tûng ke chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa chûng-sîm. 

## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Chhṳ-yèn Thi-lî
## Li̍t-sṳ́
## Ngî-ngièn
## Kâu-thûng
## Chhèu-chiu Yím-sṳ̍t
## Ngoi-phu Lièn-kiet
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Â-lâ-pak-ngî

**Â-lâ-pak-ngî** fe̍t-tsá **Â-lâ-pak-vùn** (اللغة العربية‎) he Â-lâ-pak mìn-chhu̍k ke ngî-ngièn, su̍k-yî Â-fî Ngî-ne Semites Ngî-chhu̍k, tsú-yeu thûng-yung tshai-yî Chûng-tûng lâu Pet-fî thi-khî, hien-kîm he ngi-sṳ̍p-tshit ke koet-kâ khi̍p si-ke koet-tsi tsû-tsṳt ke kôn-fông ngî-ngièn. Â-lâ-pak-ngî tsok-vì mû-ngî ke ngìn-su tshêu-ko lióng-yi yit-tshiên-van ngìn. Â-lâ-pak-ngî fûn-phu kóng-fat, kok-kok thi-khî tû-yû thi̍t-sû fôn-ngièn, yì-yèn "phêu-tsún" Â-lâ-pak-ngî he sṳ́-yung Yî-sṳ̂-làn-kau kîn-tién Kú-làn-kîn tsok-vì tsún-tset.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Sṳ-mû péu
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Lâ-tên-ngî

**Lâ-tên-ngî** (Lingua Latīna) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne Yi-thai-li Ngî-chhu̍k, he chui-chó chhai Latium (kîm-ha Lazio) lâu Lò-mâ Ti-koet sṳ́-yung. Hien-chhai phu-fun kî-tuk-kau sṳn-chṳt ngìn-yèn khi̍p ho̍k-chá cho-tet liù-li sṳ́-yung Lâ-tên-ngî. Lò-mâ Thiên-chú-kau chhòn-thúng sông yung Lâ-tên-ngî chok-vi chṳn-sṳt fi-ngi ke ngî-ngièn lâu lî-pai ngì-sṳt yung ke ngî-ngièn. Nang-ngoi, hó-tô sî-fông koet-kâ ke thai-ho̍k yìn-yèn thì-kiûng yû-kôan Lâ-tên-ngî ke kho-chhàng.  Chhai Yîn-ngî lâu khì-thâ sî-fông ngî-ngièn chhóng-chho sîn-chhṳ̀ ke ko-chhàng chûmh, Lâ-tên-ngî yit-chhṳ̍t tet-tó sṳ́-yung. Thûng-ko tui chó-khì Yi-thai-li vì-liù vùn-hien ke ngiên-kiu, khó-yî chṳn-sṳ̍t khì-thâ Yi-thai-li Ngî-chhu̍k fûn-kî ke chhùn-chhai. Lâ-tên-ngî lâu Hî-lia̍p-ngî thùng-vi yáng-hióng Êu-Mî ho̍k-su̍t lâu Chûng-kau chui-chhṳ̂m ke ngî-ngièn. Chhai Chûng Sṳ-ki, Lâ-tên-ngî he tông-sṳ̀ Êu-chû m̀-thùng koet-kâ kâu-liù ke mòi-kie-ngî, ya-he ngiên-kiu khô-ho̍k, chet-ho̍k lâu sṳ̀n-ho̍k só pit-sî ke ngî-ngièn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi̍t-set
### Miàng-chhṳ̀
### Thûng-chhṳ̀
## Sṳ-mû
## Chhâm-kháu Chṳ̂-liau
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Fu̍t-kau

**Fu̍t-kau** (佛教) yù kú Yin-thu ke Fu̍t-thò tshôi thai-yok kûng-ngièn tshièn liuk sṳ-ki kien-li̍p, lâu Kî-tuk-kau khi̍p Yî-sṳ̂-làn-kau phài-lie̍t sṳ-kie sâm-thai Chûng-kau.

## Li̍t-sṳ́ poi-kín
## Fu̍t-kau li̍t-sṳ́
## Kî-pún kau-ngi
## Fu̍t-kau tsûng-phai
## Tshâm-siòng
Sîn-kiông

**Sîn-kiông Uyghur Chhṳ-chhṳ-khî** he Chûng-koet sî-pet piên-kiông ke yit-ke Chhṳ-chhṳ-khî, ya-he Chûng-koet liu̍k-thi mien-tsit chui-thai ke sén-kip hàng-tsṳn-khî, sú-fú vi-é tshôi Ürümchi-sṳ.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî

## Hàng-tsṳn-khî
*Ürümchi-sṳ
*Karamay-sṳ
*Turpan-sṳ
*Altay thi-khî
*Tarbagatay thi-khî
*Kumul thi-khî
*Kashgar thi-khî
*Aksu thi-khî
*Hotan thi-khî
*Ili Kazakh Chhṳ-chhṳ-chû
*Bortala Mùng-kú Chhṳ-chhṳ-chû (--蒙古自治州)
*Chhông-kit Fì-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû (昌吉回族自治州)
*Kizilsu Kirghiz Chhṳ-chhṳ-chû
*Bayingolin Mùng-kú Chhṳ-chhṳ-chû
*Sa̍k-hò-chṳ́-sṳ (石河子市)
*Ńg-kâ-khî-sṳ (五家渠市)
*Tumxuk-sṳ
*Aral-sṳ
*Pek-thùn-sṳ (北屯市)
*Thiet-mùn-kôan-sṳ (鐵門關市)
*Sûng-hò-sṳ (雙河市)
*Kokdala-sṳ
*Khûn-ngiu̍k-sṳ (崑玉市)
*Fù-yòng-hò-sṳ (胡楊河市)
*Sîn-sên-sṳ (新星市)

## Kîn-tsi
## Kô-kip Kau-yuk
## Mìn-tshu̍k
## Vùn-fa
## Lî-hàng
## Tshâm-siòng
## Ngoi phu Lièn-kiet
* Chûng-koet Sîn-kiông Tsṳn-fú kôn-fông mióng-lu
Liùng-hâ

**Liùng-hâ** (Lâ-tên-vùn ho̍k-miàng: Nephropidae) he Kap-hok-â-mùn Sṳ̍p-tsiuk-muk ke yit-ke khô, kì yû thai-yok si-sṳ̍p-ńg tsúng-lui.


File:Homarus gammarus - Astice.jpg| Êu-chû Ngâu Liùng-hâ *Homarus gammarus*
File:KreeftbijDenOsse.jpg|Êu-chû Ngâu Liùng-hâ *H. gammarus*
File:Обыкновенный омар.jpg|Êu-chû Ngâu Liùng-hâ *H. gammarus*
File:Bubba, the 22-lb. lobster (5476104).jpg|Mî-koet Ngâu Liùng-hâ *Homarus americanus*



File:Lobster at Fisherman's Wharf.JPG|Khiu-kîm-sân N̂g-ngìn Ma-thèu fan-mai ke Liùng-hâ 
File:Hummer gekocht.jpg|Liùng-hâ thai-tshôn 
File:Boiled Maine Lobster.jpg|Tsú-su̍k ke Hói-ngâu-hâ
File:Homar 3.jpg|Tshôn-thâng só kiûng-yin ke Êu-chû Ngâu Liùng-hâ thai-tshôn
Hon-pó

**Hon-pó** he yù Ngiù-kau ngiuk fe̍t-tsá khì-thâ kia̍p yû kau-ngiuk tso-sṳ̀n ke ngiuk-piáng. Liá-tsúng ngiuk-piáng hien-kîm phû-phiên tshṳ̂n-tso Hon-pó-phài, yì-yèn Hon-pó-pâu tset yung-lòi tsôn-mùn tsṳ́-tsak kia̍p-kia̍p Hon-pó-phài pin fu-kia̍p song ngiâ-kôn phi-liau lâu Thiàu-mi-liau: Kie-tshoi, sâng-tshoi, Yòng-tshûng, khôi-mi séu-tshoi, Yàm-tsi séu-tshoi tén-tén ke yèn-hìn sâm-mìn-tshṳ tshong-kia̍p-pâu.
Sú-thiàu

**Sú-thiàu** he yit-tsúng pá Mâ-lìn-sú tshiet-sui sṳ̀n-vì thiàu-tshong heu yù-cha sṳ̀n ke sṳ̍t-phín, he chui sòng-yû kien-tó ke Khuai-tshôn sṳ̍t-phín tsṳ̂-yit, liù-hàng tshai-yî Mî-koet khi̍p Êu-tsû tén-thi. Ya-yu kûng-ngia̍p-fa sên-sán ke sú-thiàu he yù tá-sui ke Mâ-lìn-sú nài ap-sui tsṳ-tsho sṳ̀n-vì thiàu-tshong tsai-lòi yù-cha ke.
Khiâng

縮圖|Khiâng
**Khiâng** (氫, 輕), fe̍t-chá ham-cho **súi-su** (水素), he yit-tsúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **H**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **1**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi-yit vi. Kì ngièn-tsṳ́ he só-yû Ngièn-tsṳ́ chûng chui se-séu ke. Khiâng thûng-sòng ke tân-tsṳt hìn-thai he Khiâng-hi. Kì he mò-set mò-mi mò-tshu, khi̍t-khì yùng-yi sêu-tshiang lâu khi̍t yùng-yi pau-cha ke sûng ngièn-tsṳ́ ke Hi-thí, Khiâng-hi he chui khiâng ke Hi-thí. Kì he yî-tshiu chûng hàm-liòng tsui-kô ke vu̍t-tsṳt. Khiâng ngièn-tsṳ́ tshùn-tshai yî súi fûn-tsṳ́ khi̍p só-yû yû-kî Fa-ho̍k-vu̍t lâu fa̍t-vu̍t chûng. thô-ngie̍t nèn-li̍t thi̍t-phe̍t khiòng-sṳn, kiên Yông fa-ha̍p sṳ̀n-vì súi. Tshôi làng ngiap-thu lâu yit-ke thai hi-ap ha, mî-tsak sṳ̂n Khiâng-hi tsṳ́-yû 0.09-khiet tshûng.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lithium

縮圖|Lithium
**Lith­ium** ( *lǐ*), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Li**, ngièn-chṳ́ su-muk he **3**, chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú phài thi 3 vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Beryllium

**Beryllium** ( *pí*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Be**, ngièn-chṳ́ su-muk he **4**, chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú phài thi 4 vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Phìn

**Phìn** (硼), fe̍t-chá ham-cho **phìn-su** (硼素), he yit-chúng Fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **B**, ngièn-chṳ́ su-muk he **5**, chhai Ngièn-su chû-khì-péu chûng thi-ńg vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Yông

**Yông** (氧, 養), fe̍t-chá ham-cho **sôn-su** (酸素), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **O**, ngièn-chṳ́ su-muk he **8**, chhai ngièn-su chû-khì péu chûng thi-pat vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Fuk

**Fuk** (氟), fe̍t-chá ham-cho **fuk-su** (弗素), he yit-tsúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **F**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **9**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi-kiú vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Nái

**Nái** (氖), fe̍t-chá ham-cho **nui** (氝), he yit-tsúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ne**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **10**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi-sṳ̍p vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Magnesium

**Magnesium**( *měi*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Mg**, ngièn-chṳ́ su-muk he **12**, chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú phài thi 12 vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lìn

**Lìn** (燐, 磷) he yit-chúng Fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **P**, ngièn-chṳ́ su-muk he **15**, chhai Ngièn-su Chû-khì-péu chûng thi-sṳ̍p-ńg vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Argon

**Argon** ( *yà*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ar**, ngièn-chṳ́ su-muk he **18**, chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú phài thi 18 vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Tham

**Tham** (淡, 氮), fe̍t-chá ham-cho **chit-su** (窒素), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **N**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **7**, tshai ngièn-su chû-khì péu chûng thi-tshit vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Than

縮圖|Than
**Than** (炭, 碳), fe̍t-chá ham-cho **than-su** (炭素), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **C**, ngièn-chṳ́ su-muk he **6**, chhai ngièn-su chû-khì-péu chûng thi-liuk vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Kap

**Kap** (鉀) he yit-chúng Fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **K**, ngièn-chṳ́ su-muk he **19**, chhai Ngièn-su chû-khì-péu chûng thi-sṳ̍p-kiú vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Koi

**Koi** (鈣) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ca**, ngièn-chṳ́ su-muk he **20**, chhai Ngièn-su chû-khì-péu chûng thi-ngi-sṳ̍p vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Titanium

**Titanium** ( *tài*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ti**, ngièn-chṳ́ su-muk he **22**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Vanadium

**Vanadium** ( *fán*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **V**, ngièn-chṳ́ su-muk he **23**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Na̍p

**Na̍p ** (鈉) he yit-tsúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Na**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **11**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi sṳ̍p-yit vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Si̍t

**Si̍t ** (矽), fe̍t-chá ham-cho **kûi-su** (珪素), he yit-tsúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Si**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **14**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi sṳ̍p-si vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Liu̍k

**Liu̍k** (綠, 氯), fe̍t-chá ham-cho **yàm-su** (鹽素), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho he **Cl**, ngièn-chṳ́ su-muk he **18**, chhai ngièn-su chû-khì-péu chûng thi sṳ̍p-pat vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Cobalt

**Cobalt** ( *gǔ*) he yit-tsúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Co**, ngièn-tsṳ́ su-muk he **27**, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi ngi-sṳ̍p-chhit vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Â-yèn

**Â-yèn** (亞鉛), fe̍t-chá ham-cho **sîn** (鋅), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Zn**, ngièn-chṳ́ su-muk he **30**, chhai Ngièn-su chû-khì-péu chûng thi sâm-sṳ̍p vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Manganese

**Manganese** ( *měng*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Mn**, ngièn-chṳ́ su-muk he **25**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Germanium

**Germanium** ( *zhě* fe̍t-chá  *rì*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ge**, ngièn-chṳ́ su-muk he **32**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Phî

**Phî** (砒), fe̍t-chá ham-cho **phî-su** (砒素), **sṳ̂n** (砷), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **As**, ngièn-chṳ́ su-muk he **33**, chhai ngièn-su chû-khì-péu lî-tú phài thi 33 vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Zirconium

**Zirconium** ( *gào*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Zr**, ngièn-chṳ́ su-muk he **40**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Technetium

**Technetium** ( *tǎ* fe̍t-chá  *dé*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Tc**, ngièn-chṳ́ su-muk he **43**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Tién

**Tién** (碘), fe̍t-chá ham-cho **vok-su** (沃素), he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **I**, ngièn-chṳ́ su-muk he **53**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Yttrium

**Yttrium** ( *yǐ*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Y**, ngièn-chṳ́ su-muk he **39**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Lutetium

**Lutetium** ( *lǔ*,  *liú* fe̍t-chá  *lù*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Lu**, ngièn-chṳ́ su-muk he **71**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Súi-ngiùn

**Súi-ngiùn** (水銀) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Hg**, ngièn-chṳ́ su-muk he **80**, chhai Ngièn-su chû-khì-péu chûng thi pat-sṳ̍p vi. 

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Thallium

**Thallium** ( *tā*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Tl**, ngièn-chṳ́ su-muk he **81**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Francium

**Francium** ( *fǎ* fe̍t-chá  *fānɡ*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Fr**, ngièn-chṳ́ su-muk he **87**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Uranium

**Uranium** ( *yóu*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **U**, ngièn-chṳ́ su-muk he **92**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Neptunium

**Neptunium** ( *nài* fe̍t-chá  *ná*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Np**, ngièn-chṳ́ su-muk he **93**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Plutonium

**Plutonium** ( *bù* fe̍t-chá  *bù*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Pu**, ngièn-chṳ́ su-muk he **94**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Americium

**Americium** ( *méi* fe̍t-chá  *méi*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Am**, ngièn-chṳ́ su-muk he **95**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Darmstadtium

**Darmstadtium** ( *dá*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Ds**, ngièn-chṳ́ su-muk he **110**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Einsteinium

**Einsteinium** ( *āi*,  *ài* fe̍t-chá  *yá*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Es**, ngièn-chṳ́ su-muk he **99**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Dmitri Mendeleev

**Dmitri Ivanovich Mendeleev** (Ngò-ngî: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев) 1834-ngièn ngi-ngie̍t tshit-ngit － 1907-ngièn ngi-ngie̍t ngi-ngit), Sṳ̍p-kiú Sṳ-ki Ngò-koet Khô-ho̍k-kâ, fat-hien Fa-ho̍k ngièn-su ke tsû-khì sin, tseu-tén ngièn-tsṳ́ liong, tsṳ-tsho tshut-lòi sṳ-kie song thi-yit tsông Ngièn-su Tsû-khì-péu.

## Sên-phìn
## Ngièn-su Tsû-khì-péu
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Pô-làn-ngî

**Pô-làn-ngî** (język polski) he Pô-làn ke kôn-fông ngî-ngièn. Ya-he Sî Slav Ngî-kî chûng tsui-tô ngìn kóng ke ngî-tsúng.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Yi-thai-li-ngî

**Yi-thai-li-ngî** (italiano) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne ke Roman Ngî-chhu̍k. Hien-tshai yû thai-yok tshit-tshiên van ngìn ngit-sòng kóng Yi-thai-li-ngî, thai tô-su he Yi-thai-li kî-mìn. Ngi-sṳ̍p-kiú ke khì-thâ koet-kâ kî-mìn sṳ́-yung Yi-thai-li-ngî, khì-tsûng ńg-ke koet-kâ li̍p-hâ vi kôn-fông ngî-ngièn. Tsang-kûi Yi-thai-li-ngî he Toscana ke fông-ngièn, fat-yîm tshai-yî Yi-thai-li nàm-pan phu fông-ngièn tsṳ̂-kiên.
Yi-thai-li-ngî lâu Lâ-tên-ngî yit-yong, yû tshòng-phú-yîm. Khì-thâ Lâ-tên Ngî-tshu̍k ke Ngî-ngièn, yì Sî-pân-ngà-ngî khi̍p Fap-ngî yí-kîn mò tshòng-phú-yîm.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng

## 參考資料

* 
* 
* 

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Ngò-lò-sṳ̂-ngî

**Ngò-lò-sṳ̂-ngî** (русский язык) he Slav Ngî-chhu̍k chûng sṳ́-yung ngìn-su tsui-tô ke ngî-ngièn. Su̍k-yî Slav Ngî-tshu̍k ke Tûng Slav Ngî-kî. Tsú-yeu tshai Ngò-lò-sṳ̂ lâu yî-tshièn Sû-lièn ke khì-thâ sṳ̀n-yèn-koet chûng sṳ́-yung, tshai Warszawa thiàu-yok ke sṳ̀n-yèn-koet tsên-sûn pûn ho̍k-káu kóng-fat tsok-vì thi-yit ngoi-ngî kau-ho̍k. 

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
### Sṳ-mû

## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Sṳ-mû péu
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Thú-ngí-khì-ngî

**Thú-ngí-khì-ngî** (Türkçe) he yit-tsúng ngî-ngièn, hien-kîm yû liuk-tshiên ńg-pak-van to tshit-tshiên sâm-pak-van ngìn sṳ́-yung. Su̍k-yî Altai Ngî-ne Turk Ngî-chhu̍k, tsú-yeu tshai Thú-ngí-khì pún-thú song sṳ́-yung, pin thûng-yung tshai-yî Azerbaijan, Cyprus, Hî-lia̍p, Pet Macedonia, Romania yî-khi̍p tshai Sî-Êu kî-tshu ke Thú-ngí-khì heu-yí yì-mìn. Thú-ngí-khì-ngî he Turk Ngî-tshu̍k tsû-ngî chûng tsui phû-phiên sṳ́-yung ke ngî-ngièn. 

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Sṳ-mû péu
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Catalunya-ngî

**Catalunya-ngî** (català) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne Roman Ngî-chhu̍k, he Sî-pân-ngà kôn-fông ngî-ngièn tsṳ̂-yit. Yok-yû 12,000,000 sṳ́-yung ngìn-khiéu tshai-yî Sî-pân-ngà, Fap-koet, Andorra lâu Yi-thai-li, khì-tsûng thai-phu-fun sṳ́-yung-tsá tshôi Sî-pân-ngà.

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún Tshṳ̀-ki
## Sṳ-mû péu
## Tsu-sṳt
## Tshâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet

分類:Roman Ngî-chhu̍k
分類:Catalunya
Roentgenium

**Roentgenium** ( *lún*) he yit-chúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Rg**, ngièn-chṳ́ su-muk he **111**.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Ngièn-su chû-khì-péu

**Ngièn-su Chû-khì-péu** (元素週期表) ke chû-khì-péu he yit-chak yung-lòi péu-sṳ Fa-ho̍k ngièn-su ke péu-kak, kì chiông tông-sṳ̀ yí-kîn tî-tó ke liuk-sṳ̍p-sâm chúng ngièn-su cheu-tén ngièn-chṳ́ liòng phài-lie̍t. Hien-thoi Fa-ho̍k ke Ngièn-su Chû-khì li̍t he tshai-yî 1869-ngièn Ngò-lò-sṳ̂ Khô-ho̍k-kâ Dmitri Mendeleev chhóng-chho. Li-yung Chû-khì-péu, Mendeleev sṳ̀n-kûng ke yi-chhet tông-sṳ̀ hàn-mò fat-hien ke ngièn-su ke thi̍t-sin. 1913-ngièn Yîn-koet Khô-ho̍k-kâ Hên-li Mo̍k-set-lòi li-yung Yîm-khi̍t-sa-sien chhong-kit Kîm-su̍k sán-sên X Sa-sien. Kîn-ko tô-ngièn siû-thin heu tshòi sṳ̀n-vì kîm-ngit ke chû-khì-péu.

## Hien-thoi Ngièn-su Chû-khì-péu

Thù-péu kié-sot:

Si-ho (序號) Liu̍k-set ke kak-è phêu-chún chhong-khóng ha he hi-thí; làm-set ke he yi̍t-thí; vû-set ke he ku-thí; fôi-set ke ngièn-su ke siong-thai hàn-màng khok-thin.