open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fûng-phu

**Fûng-phu** (風部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 182 vi.

## Sṳ-hìn

File:鳳-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鳳-bronze.svg|Kîm-vùn
File:風-bigseal.svg|Thai-chhon
File:風-seal.svg|Séu-chhon


## Fûng-phu ke Hon-sṳ
Teu-phu

**Teu-phu** (鬥部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 191 vi.

## Sṳ-hìn

File:鬥-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鬥-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鬥-seal.svg|Séu-chhon

## Teu-phu ke Hon-sṳ
Lu̍k-phu

**Lu̍k-phu** (鹿部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 198 vi.

## Sṳ-hìn

File:鹿-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鹿-bronze.svg|Kîm-vùn
File:鹿-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鹿-seal.svg|Séu-chhon


## Lu̍k-phu ke Hon-sṳ
Ma̍k-phu

**Ma̍k-phu** (麥部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 199 vi.

## Sṳ-hìn

File:麥-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:麥-bronze.svg|Kîm-vùn
File:麥-bigseal.svg|Thai-chhon
File:麥-seal.svg|Séu-chhon


## Ma̍k-phu ke Hon-sṳ
Chhú-phu

**Chhú-phu** (鼠部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 208 vi.

## Sṳ-hìn

File:鼠-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鼠-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鼠-seal.svg|Séu-chhon


## Chhú-phu ke Hon-sṳ
Sṳ̂n-phu

**Sṳ̂n-phu** (身部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 158 vi.

## Sṳ-hìn

File:身-bronze.svg|Kîm-vùn
File:身-bigseal.svg|Thai-chhon
File:身-seal.svg|Séu-chhon


## Sṳ̂n-phu ke Hon-sṳ
Kok-phu

**Kok-phu** (角部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 148 vi.

## Sṳ-hìn

File:角-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:角-bronze.svg|Kîm-vùn
File:角-bigseal.svg|Thai-chhon
File:角-seal.svg|Séu-chhon


## Kok-phu ke Hon-sṳ
Liùng-phu

**Liùng-phu** (龍部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 212 vi.

## Sṳ-hìn

File:龍-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:龍-bronze.svg|Kîm-vùn
File:龍-bigseal.svg|Thai-chhon
File:龍-seal.svg|Séu-chhon


## Liùng-phu ke Hon-sṳ
Kûi-phu

**Kûi-phu** (龜部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 213 vi.

## Sṳ-hìn

File:龜-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:龜-bronze.svg|Kîm-vùn
File:龜-bigseal.svg|Thai-chhon
File:龜-seal.svg|Séu-chhon


## Kûi-phu ke Hon-sṳ
Kuk-phu

**Kuk-phu** (谷部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 150 vi.

## Sṳ-hìn

File:谷-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:谷-bronze.svg|Kîm-vùn
File:谷-bigseal.svg|Thai-chhon
File:谷-seal.svg|Séu-chhon


## Kuk-phu ke Hon-sṳ
Chhak-phu

**Chhak-phu** (赤部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 155 vi.

## Sṳ-hìn

File:赤-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:赤-bronze.svg|Kîm-vùn
File:赤-bigseal.svg|Thai-chhon
File:赤-seal.svg|Séu-chhon


## Chhak-phu ke Hon-sṳ
Lí-phu

**Lí-phu** (里部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 166 vi.

## Sṳ-hìn

File:里-seal.svg|Séu-chhon


## Lí-phu ke Hon-sṳ
Ya̍p-phu

**Ya̍p-phu** (頁部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 181 vi.

## Sṳ-hìn

File:頁-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:頁-bronze.svg|Kîm-vùn
File:頁-bigseal.svg|Thai-chhon
File:頁-seal.svg|Séu-chhon


## Ya̍p-phu ke Hon-sṳ
Kiet-phu

**Kiet-phu** (革部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 177 vi.

## Sṳ-hìn

File:革-seal.svg|Séu-chhon


## Kiet-phu ke Hon-sṳ
Yîm-phu

**Yîm-phu** (音部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 180 vi.

## Sṳ-hìn

File:音-bronze.svg|Kap-kut-vùn
File:音-bronze.svg|Kîm-vùn
File:音-bigseal.svg|Thai-chhon
File:音-seal.svg|Séu-chhon


## Yîm-phu ke Hon-sṳ
Hiông-phu

**Hiông-phu** (香部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 186 vi.

## Sṳ-hìn

File:香-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:香-bronze.svg|Kîm-vùn
File:香-bigseal.svg|Thai-chhon
File:香-seal.svg|Séu-chhon


## Hiông-phu ke Hon-sṳ
Kô-phu

**Kô-phu** (高部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 189 vi.

## Sṳ-hìn

File:高-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:高-bronze.svg|Kîm-vùn
File:高-bigseal.svg|Thai-chhon
File:高-seal.svg|Séu-chhon

## Kô-phu ke Hon-sṳ
Kúi-phu

**Kúi-phu** (鬼部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 194 vi.

## Sṳ-hìn

File:鬼-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鬼-bronze.svg|Kîm-vùn
File:鬼-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鬼-seal.svg|Séu-chhon


## Kúi-phu ke Hon-sṳ
Mà-phu

**Mà-phu** (麻部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 200 vi.

## Sṳ-hìn

File:麻-bronze.svg|Kîm-vùn
File:麻-bigseal.svg|Thai-chhon
File:麻-seal.svg|Séu-chhon


## Mà-phu ke Hon-sṳ
Het-phu

**Het-phu** (黑部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 203 vi.

## Sṳ-hìn

File:黑-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:黑-bronze.svg|Kîm-vùn
File:黒-bigseal.svg|Thai-chhon
File:黑-seal.svg|Séu-chhon


## Het-phu ke Hon-sṳ
Chhè-phu

**Chhè-phu** (齊部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 210 vi.

## Sṳ-hìn

File:齐-bronze.svg|Kîm-vùn
File:齊-seal.svg|Séu-chhon

## Chhè-phu ke Hon-sṳ
Khôi-pâ-li̍t-thoi-sṳ́-ki

**Khôi-pâ-li̍t-thoi-sṳ́-ki**  (開吧歷代史記) he Batavia sàng-sṳ kien-sat ke ki-liu̍k (yì 1610-1793 ngièn). Liá-chak ki-liu̍k thi̍t-phe̍t he sot-mìn Fà-ngìn ke kung-hien pông-chhu kien-sat Batavia. Khôi-pâ-li̍t-thoi-sṳ́-ki he meù-siá Jakarta ke li̍t-sṳ́. Kiâ ngièn-vùn he sṳ́-yung hon-sṳ, pûn kapitan pó-fu-ke.

分類:Yin-nì
2020 ngièn-thoi

**2020 ngièn-thoi** he chhiùng 2020-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit khôi-sṳ́, chṳ 2029-ngièn 12-ngie̍t 31-ngit kiet-suk ke yit ke ngièn-thoi.
Tín-phu

**Tín-phu** (鼎部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 206 vi.

## Sṳ-hìn

File:鼎-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鼎-bronze.svg|Kîm-vùn
File:鼎-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鼎-seal.svg|Séu-chhon


## Tín-phu ke Hon-sṳ
Kú-phu

**Kú-phu** (鼓部) he hon-sṳ lî-tú ke yit chak sṳ-phu, chhai *[[Không-hî Sṳ-tién]]* lî-tú phài thi 207 vi.

## Sṳ-hìn

File:鼓-oracle.svg|Kap-kut-vùn
File:鼓-bronze.svg|Kîm-vùn
File:鼓-bigseal.svg|Thai-chhon
File:鼓-seal.svg|Séu-chhon


## Kú-phu ke Hon-sṳ
2020-ngièn Thòi-vân chúng-thúng sién-kí

**2020-ngièn Chûng-fà Mìn-koet chúng-thúng sién-kí** chhai 2020-ngièn 1-ngie̍t 11-ngit kí-hàng, chui-heu Mìn-chú Chin-phu-tóng ke heu-sién-ngìn Chhai Yîn-vùn tông-sién Chûng-fà Mìn-koet chúng-thúng.
COVID-19 thai-liù-hàng

**COVID-19 thai-liù-hàng** (--大流行) he chhṳ 2019-ngièn 12-ngie̍t khôi-sṳ́ yî Chûng-koet Vú-hon vì chûng-sîm ke 2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang (COVID-19) liù-hàng sṳ-khien. Liá-ke hi-yàm he yîn-vi ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn 2 (SARS-CoV-2) yín-hí ke.
SARS

**SARS**, chhiòn-miàng **ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn** (嚴重急性呼吸道症候群), he yit-chúng yù SARS-CoV yín-hí ke fî-tién-hìn hi-yàm.

## Chai khon
*COVID-19
*SARS-CoV
SARS-CoV

**SARS-CoV**, chhiòn-miàng **ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn kôn-chhong phiang-thu̍k** (嚴重急性呼吸道症候群冠狀病毒), he yín-hí SARS ke yit-chúng RNA kôn-chhong phiang-thu̍k.

## Chai khon
*SARS
*SARS-CoV-2

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
SARS-CoV-2

**SARS-CoV-2**, chhiòn-miàng **ngiàm-chhùng kip-sin fû-khi̍p-tho chṳn-heu-khiùn kôn-chhong phiang-thu̍k 2** (嚴重急性呼吸道症候群冠狀病毒2), he yit-chúng yû pâu-mo̍k ke chang-lien RNA kôn-chhong phiang-thu̍k. Khì he 2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang (COVID-19) ke ngièn-yîn. Chûng-koet kôn-fông chhiam-sṳ̀ ham-cho **2019 sîn-hìn kôn-chhong phiang-thu̍k** (新型冠狀病毒, 2019 novel coronavirus). Ya cho-tet ham-cho **Vú-hon kôn-chhong phiang-thu̍k** (武漢冠狀病毒, Wuhan coronavirus).

## Chai khon
*SARS-CoV
*COVID-19 (2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang)
*COVID-19 thai-liù-hàng

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
Vòng-sa̍k-kóng-khî

**Vòng-sa̍k-kóng-khî** (黃石港區) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fù-pet-sén Vòng-sa̍k-sṳ só-hot ke yit-chak sṳ-hot-khî, he Vòng-sa̍k-sṳ ke chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa chûng-sîm. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Vòng-sa̍k-sṳ

**Vòng-sa̍k-sṳ** (黃石市) Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fù-pet-sén hâ-hot ke thi-kip-sṳ. Chúng mien-chit 4,565 phìn-fông kûng-lî, 2015-ngièn ngìn-khiéu he 145.8-van ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Kông-ngan-khî

**Kông-ngan-khî** (江岸区) Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fù-pet-sén Vú-hon-sṳ só-hot ke yit-chak sṳ-hot-khî. Chúng mien-chit	 33.54 phìn-fông kûng-lî, 2019-ngièn ngìn-khiéu he 71.11-van ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Sṳ-hot-khî

**Sṳ-hot-khî** (市轄區) he tui sàng-sṳ só sat ke yit-chúng hàng-chṳn khî-va̍k lui-hîn ke chṳ́-chhṳ̂n, yit-pân kién-chhṳ̂n vi Khî.
Tân-kông-khiéu-sṳ

**Tân-kông-khiéu-sṳ** (丹江口市) Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fù-pet-sén Sṳ̍p-yén-sṳ só-hot ke yit-chak yen-kip-sṳ. Chúng mien-chit 3,121 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu he 443,755 ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Sṳ-chóng

**Sṳ-chóng** (Mayor), he khiûn-thoi yit-ke sàng-sṳ chui-kô chṳt-vi kôn-yèn ke chṳt chhṳ̂n. Chhai hí-tô chṳn-fú hì-thúng lî, Sṳ-chhòng he yù sṳ-mìn sién-chhut vì yit-ke sàng-sṳ chui-kô hàng-chṳn chhòng-kôn, fe̍t vì yit-ke ngì-sṳt ke ke chṳt-vu. Sṳ-chhòng liá-ke miàng-chhṳ̂n chhai chhiòn sṳ-kie kok-ke thi-fông yî-kí tông-thi ke fap-li̍t yû m̀-thùng chṳt-chit lâu khièn-li̍t, ya yîn kok-ke thi-fông yì yû m̀-thùng yi-ngi.
Ngoi-khô Fûng-choi-é

**Ngoi-khô Fûng-choi-é**(外科封嘴仔, ) me ôn-to **Ngoi-khô Khiéu-chau** (外科口罩) he pûn yî-liàu chôn-ngia̍p ngìn-yèn chhai sú-su̍t lâu yî-phiang (醫病) ke sṳ̀-chiet tai ke fûng-choi-é, yung-yi he m̀-pûn se-khiûn chin-ngi̍p choi lâu phi.
N95 Khiéu-chàu

**N95 Khiéu-chàu** he chṳ́ fù-ha̍p Mî-koet Koet-kâ Chṳt-ngia̍p Ôn-chhiòn Ví-sên Ngiên-kiu-só kûi-thin ke khûng-hi ko-li "N95" phìn-kip ke,
cho-tet chú-tóng 95% chhṳ̍t-kang 0.3 mì-mí yî-song ke fî-yù-sin khò-lia̍p ke khiéu-chàu. Chhai 2019-ngièn chṳ 2020-ngièn Chûng-koet Vú-hon hi-yàm liù-hàng chûng, N95 Khiéu-chàu chhai Chûng-koet Thai-liu̍k lâu Hiông-kóng siau-chhiû fó-ngie̍t.
Mî-koet Koet-kâ Chṳt-ngia̍p Ôn-chhiòn Ví-sên Ngiên-kiu-só

**Mî-koet Koet-kâ Chṳt-ngia̍p Ôn-chhiòn Ví-sên Ngiên-kiu-só** (Yîn-ngî: National Institute for Occupational Safety and Health, kién-chhṳ̂n: NIOSH) he Mî-koet koet-nui ke yi-chak lièn-pâng kî-kèu, fu-chit tui kûng-chok siông-kôan ke sông-hoi lâu chhi̍t-phiang chin-hàng ngiên-kiu yî-khi̍p thì-kiûng yi-fòng ke kien-ngi. Mî-koet Koet-kâ Chṳt-ngia̍p Ôn-chhiòn Ví-sên Ngiên-kiu-só su̍k-yî Mî-koet Ví-sên khi̍p Kûng-khiung Fu̍k-vu-phu chûng ke Chhi̍t-phiang Khúng-chṳ lâu Yi-fòng Chûng-sîm.
Mî-koet Ví-sên khi̍p Kûng-khiung Fu̍k-vu-phu

**Mî-koet Ví-sên khi̍p Kûng-khiung Fu̍k-vu-phu** (Yîn-ngî: United States Department of Health and Human Services), he vì-fu Mî-koet kûng-mìn khien-không, thì-kiûng kûng-chung fu̍k-vu ke lièn-pâng chṳn-fú hàng-chṳn phu-mùn.
Chhi̍t-phiang Khúng-chṳ lâu Yi-fòng Chûng-sîm

**Chhi̍t-phiang Khúng-chṳ lâu Yi-fòng Chûng-sîm** (Yîn-ngî: Centers for Disease Control and Prevention, sok-siá cho **CDC**) he Mî-koet Ví-sên khi̍p Kûng-khiung Fu̍k-vu-phu só-su̍k ke yi-chak kî-kèu, chúng-phu sat-chhai Georgia-chû Atlanta. Chok-vì Mî-koet lièn-pâng chṳn-fú hàng-chṳn kî-kèu, vi pó-fu kûng-chung khien-không lâu ôn-chhiòn thì-kiûng khó-kho ke chṳ̂-liau, thûng-ko lâu koet-kâ ví-sên phu-mùn khi̍p khì-thâ chû-chṳt ke yû-li̍t fó-phàn kôan-he, chhiuk-chin kûng-mìn khien-không. Chhi̍t-phiang Khúng-chṳ lâu Yi-fòng Chûng-sîm ke chhung-tiám	chai-yì fat-chán lâu yin-yung chhi̍t-phiang yi-fòng lâu khúng-chṳ, fàn-kín ví-sên, chṳt-ngia̍p khien-không, chhiuk-chin khien-không, yi-fòng khi̍p kau-yuk fa̍t-thung.
Hòn Koet-yì

**Hòn Koet-yì** (韓國瑜,  ), Chûng-fà Mìn-koet chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, Chûng-koet Koet-mìn-tóng sit, chhut-se kîm-ha Sîn-pet-sṳ Chûng-fò-khî, hien-ngim Kô-kiùng-sṳ sṳ-chóng. Pit-ngia̍p yî Chûng-fà Mìn-koet Liu̍k-kiûn Kiûn-kôn Ho̍k-káu chôn-siû ho̍k-sâng-pân si-sṳ̍p-khì.

 

分類:Kô-hiùng-sṳ Sṳ-chóng
K
Atlanta

**Atlanta** he Mî-koet Georgia-chû sú-fú khi̍p chui-thai sàng-sṳ, ya-he Fulton County ke khiùn chṳn-fú chu-thi. Ngìn-khiéu 498,044-ngìn (2018-ngièn), Atlanta thai Tû-fi-khî yúng-yû ngìn-khiéu 5,884,736-ngìn, he Mî-koet thi 9-thai tû-sṳ-khî.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Sṳ-kie Ví-sên Chû-chṳt

**Sṳ-kie Ví-sên Chû-chṳt** (Yîn-ngî: World Health Organization) he Lièn-ha̍p-koet chôn-mùn kî-kèu chṳ̂-yit, koet-chi chui-thai ke kûng-khiung	 ví-sên chû-chṳt, chúng-phu sat-yî Sui-sṳ Geneva, he koet-chi sông chui-thai ke chṳn-fú kiên ví-sên kî-kèu. Kîn-kí《Sṳ-kie Ví-sên Chû-chṳt Chû-chṳt-fap》, Sṳ-kie Ví-sên Chû-chṳt ke chûng-chṳ́ he "Sṳ́ sṳ-kie kok-thi ke ngìn-mìn nèn-tet kô-súi-chún ke khien-không". Chṳ 2019-ngièn, Sṳ-kie Ví-sên Chû-chṳt khiung yû 194-ke sṳ̀n-yèn-koet.
Yi-fòng Chiap-chúng

**Yi-fòng Chiap-chúng** (預防接種; Yîn-ngî: Vaccination), he li-yung yi̍t-mèu chṳ-chì to ngìn fe̍t-chá thung-vu̍t	thí-nui ke kî-su̍t,  sṳ́ chiap-su-fông tet-to tí-khong mêu-yit thi̍t-thin fe̍t lâu yi̍t-mèu siông-kôan phiang-ngièn ke miên-yi̍t-li̍t.
Vú-hon 8 kiûn-chṳ́

**Vú-hon 8 kiûn-chṳ́**, he 8 ke yî-sên chhai mióng-lu thùng thùng-ho̍k thùng-sṳ kóng, Vú-hon yí-kîn yû kí-sà-ngìn chok-tén hi-yàm. 2020-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit, Chûng-kuet tûng-ông thien-sṳ-thòi kóng, Vú-hon kûng-ôn-khiu̍k ki-kîn yî fap-li̍t chhú-lî liá 8 ke chho-fa ke ngìn.

2020-ngièn 2-ngie̍t 6-ngit, Lí Vùn-liong yî-sên ko-sṳ̂n.
COVID-19

**COVID-19**, chhiòn-miàng **2019 kôn-chhong phiang-thu̍k phiang** (2019冠狀病毒病), he yit-chúng yù SARS-CoV-2 yín-hí ke fî-tién-hìn hi-yàm. Chhai Chûng-koet pûn chhiam-sṳ̀ ham-cho **sîn-hìn kôn-chhong phiang-thu̍k hi-yàm** (新型冠狀病毒肺炎), chhai Thòi-vân pûn ham-cho **ngiàm-chhùng thi̍t-sṳ̀ chhòn-ngiam-sin hi-yàm** (嚴重特殊傳染性肺炎). Ya cho-tet ham-cho **Vú-hon hi-yàm** (武漢肺炎).  

## Chai khon
*SARS-CoV-2
*COVID-19 thai-liù-hàng
*SARS

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
Fûng-choi-é

**Fûng-choi-é** (封嘴仔), kîm-ha me ôn-to **Khiéu-chau**(口罩) he yit-chúng tai chhai choi lâu phi phu-vi ke yung-khí.

## Ngiâng-mong
*Choi-lap-é (嘴落仔)

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
GitHub

**GitHub** he yit ke theu-ko git chin-hàng pán-pún khúng-chṳ ke ngiôn-thí ngièn-sṳ́-mâ thoi-kón fu̍k-vú phìn-thòi.

## Ngoi-phu lièn-kiet
*GitHub
Ngièn-sṳ́-mâ

**Ngièn-sṳ́-mâ** (原始碼) he yit ne-lie̍t ngìn-lui cho-tet thu̍k ke thien-nó ngî-ngièn chṳ́-lin.
Ngiôn-thí

**Ngiôn-thí** (軟體) he yit ne-lie̍t on-cheu thi̍t-thin sun-si chû-chṳt ke thien-nó chṳ̂-liau lâu chṳ́-lin.
Instagram

**Instagram** he yit ke miên-fi sien-sông thù-phién lâu si-sín fûn-hióng ke sa-khiùn yin-yung ngiôn-thí.

## Ngoi-phu lièn-kiet
*Instagram
Sîn-long Mì-pok

**Sîn-long Mì-pok** (新浪微博), kién-chhṳ̂n **Mì-pok** (微博), he yit ke sa-khiùn mióng-lu fu̍k-vú mióng-cham.

## Ngoi-phu lièn-kiet
*Sîn-long Mì-pok
Lí Vùn-liong

**Lí Vùn-liong** (李文亮, 1985-ngièn 10-ngie̍t 12-ngit －2020-ngièn 2-ngie̍t 7-ngit), Mân-chhu̍k, Liâu-nèn Pet-chṳ́n ngìn, Vú-hon-sṳ Chûng-sîm Yî-yen ngién-khô Yî-sâng, Chûng-koet Khiung-sán-tóng tóng-yèn. Lí Vùn-liong yî-sâng yî 2019-ngièn 12-ngie̍t 30-ngit chhai chhṳ-kâ mì-sin lâu thùng-hàng kâu-liù, ngin-vì chhut-hien SARS thì-siáng thùng-hàng chu-yi pó-fu， ku-só sṳ̀n-vì Kôn-chhong Phiang-thu̍k Phiang-yi̍t-chhìn chûng thì-chhièn hiong ngoi-kie phî-lu yi̍t-chhìn ke yî-liàu ngìn-yèn chṳ̂-yit, yì pûn hêm-cho “yi̍t-chhìn chhôi-chhiàu-ngìn”, 2020-ngièn 1-ngie̍t 3-ngit hot-khî phai-chhut-só yîn “chhai mióng-chi mióng-lu sông fat-pu mò-sṳ̍t ngièn-lun” thì-chhut kín-sṳ lâu hiun-kie. Sṳ-khien heu kì yìn chhṳ̀-sa chhai thi-yit sien kûng-chok, yî 1-ngie̍t 10-ngit chó-yu chhut-hien chin-chhong, yîn vì phiang-chhìn ngiàm-chhùng chin-ngi̍p kâ-fu phiang-fòng kôn-chhat, 1-ngie̍t 31-ngit khok-chín kám-ngiam Sîn-hîn Kôn-chhong Phiang-thu̍k Hi-yàm  (2-ngie̍t 1-ngit thûng-ko mì-pok kûng-pu. 2-ngie̍t 7-ngit kôn-fông thûng-po Lí Vùn-liong yî lìn-sṳ̀n 2-sṳ̀ 58-fûn phiang-sì, ngièn-kiùn 34-se.
Pet-chṳ́n-sṳ

**Pet-chṳ́n-sṳ** (北鎮市) he Chûng-koet Liâu-nèn-sén Kím-chû-sṳ tûng-phu hâ-hot ke yit-ke yen-kip-sṳ. Mien-chit 1782 phìn-fông chhiên-mí, ngìn-khiéu 53-van. Yù-chṳn phiên-ma 121300. 

## Li̍t-sṳ́
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Miàng-sṳn Kú-chiak
## Ngoi-phu Lièn-kiet
## Chhâm-kháu Vùn-hien
Kím-chû-sṳ

**Kím-chû-sṳ** (錦州市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Liâu-nèn-sén hâ-hot ke Thi-kip-sṳ, he Liâu-nèn yèn-hói ke thi-ngi thai sàng-sṳ. Kím-chû he lièn-chiap tûng-pet thi-khî lâu Fà-pet thi-khî ke kâu-thûng yeu-chhûng. Khóng-sán chṳ̂-ngièn yû sa̍k-yù, thiên-yèn-hì, mòi-than, sa̍k-fôi-sa̍k, phong-yun-thú, yîn-sa̍k, fâ-kong-ngâm tén. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Mòi-than

**Mòi-than** (；) he yit-chúng khó-yên ke vû-set fe̍t chûng-het-set chhṳ̀m-chit-ngâm, án-ngiòng ke chhṳ̀m-chit-ngâm thûng-sòng he fat-sâng chhai mòi-chhòng fe̍t mòi-chhèn ke ngâm-sa̍k thi-chhèn chûng fe̍t khóng-mak chûng. Mòi-than chú-yeu he yù thàn, khîn, liù, yông lâu tham  kèu-sṳ̀n.
Thiên-yèn-hì

**Thiên-yèn-hì** () he yit-chúng chú-yeu yù kap-vàn chû-sṳ̀n ke hì-thai fa-sa̍k yên-liau. Kì chú-yeu chhùn-chhai yî yù thièn yî-khi̍p thiên yèn hì thièn, ya-yû séu-liong chhut-yî mòi-chhèn .
Fû-khi̍p-kî

**Fû-khi̍p-kî** () he yit-chúng khó yû-háu thoi-thoi, khúng-chṳ fe̍t kói-pien ngìn ke chang-sòng sâng-lî fû-khi̍p, chen-kâ hi-thûng hì-liòng, kói-san fû-khi̍p kûng-nèn , kám-khiâng fû-khi̍p sêu-hô, chiet-yok sîm-chhong tú-phi ke yî-liàu hi-hài. Cho-tet vì sâng-lî sông mò-fap fû-khi̍p fe̍t fû-khi̍p mò-chiuk ke fam-chá thì-kiûng fû-khi̍p, chin-hàng kî-hài thûng-hì. hien-thoi fû-khi̍p-kî yù kie-son-kî khúng-chṳ, than ya cho-tet sṳ́-yung kién-tân ke sú-thûng-hì nông-fa̍t mien-chàu tui fam-chá chin-hàng fû-khi̍p.
Ke-ngìn Fòng-fu Sat-phi

**Ke-ngìn Fòng-fu Chông-phi** (, ** PPE**) he chṳ́ chhai pó-fu chhôn-tai-chá ke sṳ̂n-thí miên-su sông-hoi fe̍t kám-ngiam ke fòng-fu-fu̍k, thèu-khui, fu-muk-kiang fe̍t khì-thâ fu̍k-chông fe̍t sat-phi. Fòng-fu sat-phi yin-tui ke ngùi-hoi pâu-koat vu̍t-lî, thien-hì, ngie̍t, fa-ho̍k, sâng-vu̍t ngùi-hoi lâu khûng-hì chhòn-pô ke khò-lia̍p-vu̍t. Ke-ngìn Fòng-fu Chông-phi ke muk-tit he chhai kûng-chhàng khúng-chṳ lâu hàng-chṳn khúng-chṳ fe̍t mò yû-háu ke chhìn-khóng hâ, kám-séu yèn-kûng su-to ngùi-hoi ke fûng-hiám, yî chiông liá-têu fûng-hiám kong-tâi to cho-tet chiap-su ke súi-phìn.
Pó-chhṳ̀ Sa-kâu Khî-lì

**Pó-chhṳ̀ Sa-kâu Khî-lì** (), chhái-chhí sa-kâu khî-lì, he yit-chúng sṳ-thù chú-chṳ́ chhòn-ngiam-phiang chhòn-pô fe̍t kong-tâi khì suk-thu ke fî yo̍k-vu̍t-sin kám-ngiam khúng-chṳ chhṳ̀-sṳ̂ , khì muk-tit vì kám-séu kám-ngiam-chá lâu vi kám-ngiam-chá chṳ̂-kiên ke chiap-chhuk, pin-chia chhṳ́-sṳ́ chhi̍t-phiang ke chhòn-pô thù-kang, chṳ-phiang-sut lâu sí-mòng-sut cho-tet kong-to chui-tâi. 

Tông chhòn-ngiam-phiang cho-tet thûng-ko fî-ma̍t chiap-chhuk, pâu-koat sin-chiap-chhuk chhai-nui ke chhṳ̍t-chiap sṳ̂n-thí chiap-chhuk, kiên-chiap sṳ̂n-thí chiap-chhuk, fe̍t khûng-hì chhòn-ngiam lòi chhòn-pô sṳ̀, pó-chhṳ̀ sa-kâu khî-lì he chui yû-háu ke kám-ngiam khúng-chṳ chhṳ̀-sṳ̂.
Sesto San Giovannini

**Sesto San Giovannini** he Yi-thai-li Lombardia chṳn-khî Mí-làn-sén chûng ke yit-ke sàng-sṳ, chúng mien-chit 11.7 phìn-fông kûng-lî, 2017-ngièn ngìn-khiéu 81,822-ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám
## Chiá-moi sàng-sṳ
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Sa̍k-fôi-sa̍k

**Sa̍k-fôi-sa̍k** () he yù fông-kié-sa̍k (chú-yeu sṳ̀n-fûn he thàn-sôn-koi) kèu-sṳ̀n  ke chhṳ̀m-chit-ngâm (he yit-chúng súi-sṳ̀n-ngâm). Fông-kié-sa̍k chú-yeu lòi-chhṳ hói-yòng sâng-vu̍t ke sṳ́-thí chhṳ̀m-kong lùi-chit, kâ-sông lòi-chhṳ liu̍k-thi ke lo̍k-kî fú-vu̍t chhàn-cha thùng nài-sâ fe̍t hói-chhòng sông lùi-chit.
Vú-hon-sṳ Chûng-sîm Yî-yen

**Vú-hon-sṳ Chûng-sîm Yî-yen** (武漢市中心醫院) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet yit-kâ chùng-ha̍p-sin sâm-kip-kap tén yî-yen. Sṳ́-kien yî 1880-ngièn.
Màntova-sén

**Màntova-sén** (Yi-thai-li-ngî: Provincia di Màntova) he Yi-thai-li Lombardia thai-khî ke yit-ke sén. Mien-chit 2,339 phìn-fông kûng-lî, 2016-ngièn ngìn-khiéu 413,663 ngìn. sú-fú Màntova. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** 1964-ngièn 8-ngie̍t 8-ngit －) , Yi-thai-li kôn-yèn, fap-ho̍k-kâ, hien-ngim Yi-thai-li Chúng-lî. kì 1988-ngièn pit-ngia̍p yî Lò-mâ Thai-ho̍k fap-li̍t chôn-ngia̍p, heu-lòi chhai Firenze Thai-ho̍k tâm-ngim sṳ̂-fap-ho̍k Kau-su, kiâm-vì mìn-sṳ li̍t-sṳ̂. chhut-ngim chúng-lî chṳ̂-chhièn, kì pin mò chhiùng-chṳn kîn-li̍t.
Lò-mâ Thai-ho̍k

**Lò-mâ Thai-ho̍k** ()， he Yi-thai-li Lò-mâ-sṳ ke yit-só chho̍k-miàng Thai-ho̍k. Lò-mâ Thai-ho̍k vì chhiòn Êu-chû ho̍k-sâng chu-chhak ngìn-sú chui-tô ke Thai-ho̍k, ho̍k-sâng ngìn-sú tha̍t 111,000. 
Lò-mâ Thai-ho̍k kien-li̍p yî 1303-ngièn, he yit-só Chûng Sṳ-ki Thai-ho̍k, ya-he Lò-mâ li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke 4-só Thai-ho̍k chṳ̂ yit, ya-he Yi-thai-li chui chhùng-kô ke ho̍k-fú.
Ví-sâng Fuk-li Phu Chhi̍t-phiang Kón-chṳ Sù

**Ví-sâng Fuk-li Phu Chhi̍t-phiang Kón-chṳ Sù** (衛生福利部疾病管制署), he Chûng-fà Mìn-koet Ví-sâng Fuk-li Phu hot-hâ ke yit-ke só-su̍k kî-kôan, fu-chit kien-li̍p hien-thoi-fa fòng-yi̍t thí-hì .
Chûng-fà Mìn-koet Ví-sâng Fuk-li Phu

**Chûng-fà Mìn-koet Ví-sâng Fuk-li Phu** (中華民國衛生福利部) he Chûng-fà Mìn-koet yû-kôan kûng-khiung ví-sâng, yî-liàu lâu sa-fi fuk-li sṳ-vu ke chui-kô chú-kón kî-kôan, thùng-sṳ̀ kâm-tuk kok yen-sṳ chṳn-fú ví-sâng-khiu̍k, sa-fi-khiu̍k.
Sa-fi fuk-li

**Sa-fi Fuk-li** () chṳn-chhet ke muk-phiêu chhai-yî yîn yin sa-fi fàn-kin pien-chhiên só yín-fat chṳ̂ sa-fi yín-thô, ngiong koet-mìn chhai ngì-to sâng-yuk, ló-ngièn, chhi̍t-phiang, sṳ̂n-sîm chong-ngai, sṳt-ngia̍p, phìn-khiùng, kín-kip ngùi-nàn tén sâng-miang chûng ke kín-kip fe̍t ngùi-kî sṳ-khien sṳ̀, tet-to chṳn-fú sṳt-chiuk ke kî-chhṳ̀ lâu hia̍p-chhu, vì-fu khì kî-pún ke sâng-fa̍t súi-chún, pin nèn yúng-yû ôn-thin, khien-không, chûn-ngiàm chṳ̂ sâng-fa̍t.
Pomponesco

**Pomponesco** he Yi-thai-li Lombardia chṳn-khî Màntova-sén chûng ke yit-ke sṳ-chṳ́n, chúng mien-chit 12.0 phìn-fông kûng-lî, 2009-ngièn ngìn-khiéu 1,761-ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Kín-tiám
## Chiá-moi sàng-sṳ
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
2019冠狀病毒病

**COVID-19**，全名**2019冠狀病毒病**，係一種由SARS病毒2型 (SARS-CoV-2)引起嘅非典型性肺炎。在中國分暫時喊做**新型冠狀病毒肺炎**，在台灣分喊做**嚴重特殊傳染性肺炎**。也做得喊做**武漢肺炎**。

## 參考資料
Siegfried & Roy

**Siegfried Tyron Fischbacher** () & **Uwe Ludwig** "**Roy**" **Horn** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

2020-ngièn 5-ngie̍t 8-ngit, khì chhai Mî-koet Nevada ke Las Vegas ko-sṳ̂n.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
.ma

**** he Morocco Koet-ma Táng-kip Mióng-vet Miàng-chhṳ̂n (ccTLD) ke vet-miàng.

## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Kám-mo

**Kám-mo** (感冒), ya cho-tet ham-cho **fûng-sià** (風邪), **fûng-hòn** (風寒), he sông-fû-khi̍p-tho su phiang-thu̍k kám-ngiam yín-hí ke yit chúng chhòn-ngiam-phiang.
Liù-hàng-sin kám-mo

**Liù-hàng-sin kám-mo** (流行性感冒), kién-chhṳ̂n **liù-kám** (流感), he yit chúng yîn-vi liù-kám phiang-thu̍k yín-hí ke chhòn-ngiam-phiang.
Sî-pân-ngà liù-kám

**Sî-pân-ngà liù-kám** he chhṳ 1918-ngièn 1-ngie̍t chṳ 1920-ngièn 12-ngie̍t fat-sâng ke yit chúng put-mìn ngièn-yîn ke liù-hàng-sin kám-mo thai-liù-hàng sṳ-khien, chhai chhiòn-sṳ-kie khok-ngin ke kám-ngiam ngìn-su yû 5 yi ngìn, khì-chûng sí-mòng ngìn-su 1700 van chṳ 5000 van. Kîn-kí hien-thoi ngièn-kiu, liá-ke phiang khó-nèn he yîn-vi H1N1 yín-hí ke.
Chhú-yi̍t

**Chhú-yi̍t** (鼠疫) he yîn-vi chhú-yi̍t-khiùn (*Yersinia pestis*) yín-hí ke chhòn-ngiam-phiang.

## Chai khon
*Vûn-yi̍t
*Het-sí-phiang
Het-sí-phiang

**Het-sí-phiang** (黑死病), ya cho-tet ham-cho **het-vûn-yi̍t** (黑瘟疫), he ngìn-lui li̍t-sṳ́ sông chui ngiàm-chhûng ke vûn-yi̍t chṳ̂-yit. Liá-ke phiang hí-ngièn yî Himalaya Sân-mak, ya-yû yit-chúng kóng-fap kóng khì hí-ngièn yî Vû-hói sàng-sṳ Kaffa (hien-chhai Crimea ke Feodosia), chhai 1340 ngièn-thoi chhòn chṳ chhiòn Êu-chû. Sṳ-kie sông yû chhâ-m̀-tô 7500 van ngìn yîn-vi liá-ke phiang ko-sṳ̂n, Chûng-sṳ-ki Êu-chû ngìn-khiéu lî-tú yû 30%-60% yîn-vi liá-ke phiang ko-sṳ̂n.
2020-ngièn Chûng-koet thai-súi

**2020-ngièn Chûng-koet thai-súi** he chhṳ 2020-ngièn 5-ngie̍t khôi-sṳ́ Chûng-koet nàm-fông cho-thai-súi ke sṳ-khien.
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** he Bulgaria ke sú-tû(1185-1393).


Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
20140620 Veliko Tarnovo 231.jpg|
20140620 Veliko Tarnovo 010.jpg|
Veliko Tarnovo002.JPG|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Veliko Tarnovo Cathedral 4.jpg|
G.k. Varusha - north, 5000 Veliko Tarnovo, Bulgaria - panoramio (6).jpg|
Rail Station Trapezitsa,Veliko Tarnovo.jpg|
Mâ-lòi

**Mâ-lòi** (; ) lia-chák chhu̍k-khiùn he Mâ-lòi-sî-â, Yin-nì, Sîn-kâ-pô, Vùn-lòi, Thai-koet, Fî-li̍t-pîn.
Splash and Bubbles

***Splash and Bubbles*** he John Tartaglia vì Mî-koet PBS Kids chhóng-chok ke yit-phu sṳ̀n-ngìn thûng-va̍k chhìn-kín hí-khia̍k. 

分類:Thien-sṳ
分類:Mî-koet
分類:Thûng-va̍k
Chuk-thòng-hiông

**Chuk-thòng-hiông** (Hon-sṳ: 竹塘鄉; Mîn-nàm-ngî: Tek-tn̂g-hiong) vi chhai Thòi-vân Chông-fa-yen sî-nàm phu.
Artie Lange

**Arthur Steven** "**Artie**" **Lange, Jr.** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Chuy Bravo

**Jesús Melgoza** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

2019-ngièn 12-ngie̍t 14-ngit, khì chhai Mî-koet Mexico ke Mexico City ko-sṳ̂n.
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
Chûng-sân-khî (Kî-lùng-sṳ)

thumb|280x280px|Fú-è-sân sông ke "KEELUNG" yîn-vùn thi-pêu phài-è.
**Chûng-sân-khî(中山區)** he Thòi-vân Kî-lùng-sṳ ke yit-chak khî, tu yî Kî-lùng-sṳ pet-phu, Kî-lùng-kóng sî-ngan, kóng-khî ke chú-yeu sat-sṳ̂ tô tu-chhai ke-khî nui.

## Ngoi-phu lièn-chiap
* Kî-lùng-sṳ Chûng-sân-khî-kûng-só
Tiâu-chhiùng-khî

**Tiâu-chhiùng-khî** (鳥松區) he Thòi-vân Kô-hiùng-sṳ‎ ke yit-ke khî.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Kau-yuk
## Kîn-chi
## Kâu-thûng
## Vùn-fa lâu fûng-kín khî
## Chṳn-chhṳ
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
Danny Woodburn

**Daniel Charles** "**Danny**" **Woodburn** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
Kúi-me̍t chṳ̂ Ngiún

***Kúi-me̍t chṳ̂ Ngiún*** (Hon-sṳ: 鬼滅之刃, , ) he Ngit-pún man-fa-kâ Ǹg-khà Fû-sṳ-chhiàng (吾峠呼世晴) ke chok-phín. Liá-ke ku-sṳ he kóng chú-kok **Cho-mùn Than-chhṳ-lòng** (竈門炭治郎) vì-to chhìm cho-tet lâu pûn pien-cho kúi ke ló-moi **Cho-mùn Mì-thèu-chṳ́** (竈門禰豆子) pien-chón-cho ngìn ke fông-fap, só-yî tha̍p-sông sat-kúi ke lî-thù. 

## Thien-sṳ Thûng-fa
*2019-ngièn: 《Cho-mùn Than-chhṳ-lòng Li̍p-chṳ Phiên》 (竈門炭治郎 立志篇)
*2021-ngièn: 《Vù-han lie̍t-chhâ phiên》 (無限列車篇)
*2022-ngièn: 《Yù-kok Phiên》 (遊郭篇)
*2023-ngièn: 《Tô-siong-chhûn Phiên》 (刀匠村篇)
*2024-ngièn: 《Chhû Hiun-lien Phiên》 (柱訓練篇)

## Kok-set

### Chú-kok
***[[Cho-mùn Than-chhṳ-lòng]]** ()
***Cho-mùn Mì-thèu-chṳ́** ()
***Ngô-chhî San-it** ()
***Choi-phìn Yî-chṳ̂-chhu** ()

## Chhâm-kháu

分類:Man-fa
分類:Thûng-fa
Chapito

***Chapito*** (Ngi̍t-ngî: **チャピト**) he Ngi̍t-pún màn-va̍k-kâ Fujiko F. Fujio (Ngi̍t-pún: 藤子·F·不二雄) ke chho̍k-miàng ke màn-va̍k chok-phín. Ku-sṳ chú-yeu he kóng yit-chak lòi-chhṳ 22 Sṳ-ki ke meu-é kî-hi-ngìn Chapito, chón-to 20 Sṳ-ki pông-chhu Maku ke ku-sṳ.

## Kok-set
Chú-yeu kok-set
}
|
|
|
|-
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|}
Joe Biden

**Joseph Robinette Biden Jr.** (), Mî-koet Mìn-chú-tóng-sit chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, Mî-koet Hèu-ngim Chúng-thúng, chên yî 2009-ngièn chṳ 2017-ngièn tâm-ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng. Delaware-chû ke chhièn-ngim chṳ̂-chhṳ̂m lièn-pâng Chhâm-ngi-yèn. Biden lièn-ngim liuk-kài ngim-khì, chhiùng 1973-ngièn chṳ 2009-ngièn, he kâi chû chhai-ngim sṳ̀-kiên chui-chhòng ke Chhâm-ngi-yèn. Kì he Mî-koet thi 110-kài Koet-fi ke chhâm-ngi-yen ngoi-kâu ve-yèn-fi Chú-sit, chhiâ chên-kîn tâm-ngim chhâm-ngi-yen sṳ̂-fap ve-yèn-fi Chú-sit. 2020-ngièn 11-ngie̍t, chhai Mî-koet thai-sién chûng fe̍t-sṳn, tông-sién sîn yit ngim (thi 46-ngim) Chúng-thúng, yî 2021-ngièn 1-ngie̍t 20-ngit chhiu-chṳt.
Mî-koet Fu-chúng-thúng

**Mî-koet Fu-chúng-thúng** () he Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú hàng-chṳn fûn-kî chûng-vi-kiê thi-ngi kô ke kôn-yèn, thùng-sṳ̀ chhai Mî-koet Chúng-thúng ki-ngim sun-sì chûng phài-lie̍t thi-yit. thùng-sṳ̀ kì ya yî Chhâm-ngi-yen Ngi-chhòng ke sṳ̂n-fun chhâm-yi lièn-pâng li̍p-fap kî-kôan ke yun-chok, fu Chúng-thúng yî chhṳ́ sṳ̂n-fun chú-chhṳ̀ Chhâm-ngi-yen siông-kôan fi-ngi.
Sî-tāi Li̍k-liōng

**Sî-tāi Li̍k-liōng** (時代力量, Yîn-vùn yi̍t-miàng "New Power Party", NPP) he yit-ke Chûng-fà Mìn-koet chṳn-tóng, kién-chhṳ̂n **Sî-tāi-tóng**, yù tóng-ngoi yun-thung kok thòn-thí yî 2015-ngièn chû-sṳ̀n, nái-he Chûng-fà Mìn-koet hàng-hièn heu thi-yit ke khí chṳ̂n-chṳn yi-ngi ke thí-chṳ nui fán-tui-tóng, ya-he ki-sṳ̀n Ngit-chhṳ Sṳ̀-thoi ke Thòi-vân sî-tāi-tóng-heu thi-ngi ke sṳ̍t-chi chhâm-kâ chṳn-chhṳ ke Thòi-vân chṳn-tóng, thùng-sṳ̀ he Thòi-vân chui-thai ke pún-thú phai chṳn-tóng.
Carl Reiner

**Carl Reiner** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

2020-ngièn 6-ngie̍t 29-ngit, khì chhai Mî-koet California ke Beverly Hills ko-sṳ̂n.
Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú

**Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú** (Yîn-ngî: Federal Government of the United States; kién-chhṳ̂n: U.S. Federal Government) he Mî-koet ke tûng-ông  chṳn-fú, lièn-pâng chṳn-fú yù sâm phu-fûn chû-sṳ̀n: li̍p-fap fûn-kî, hàng-chṳn fûn-kî, sṳ̂ fap fûn-kî, khì khièn-li̍t fûn-phe̍t yù Koet-fi, Chúng-thúng lâu lièn-pâng fap-yen ke Mî-koet Hièn-fap fù yi. Liá-têu phu-mùn ke khièn-li̍t lâu chṳt-chit yù Mî-koet Koet-fi fap chin-yit-phu thin-ngi, pâu-koat sat-li̍p hàng-chṳn phu-mùn lâu chui-kô fap-yen ke fap-yen. Lièn-pâng chṳn-fú phu-mùn kai vi-yî Fà-sṳ̀n-tun Kô-lùn-pí-â Thi̍t-khî.
Mî-koet Koet-fi

**Mî-koet Koet-fi** (Yîn-ngî: United States Congress), he 《Mî-koet Hièn-fap 》kûi-thin ke li̍p-fap kî-kèu, vi-yî Koet-fi thai-hà. Kîn-kí 《Mî-koet Hièn-fap》, Mî-koet he yit-ke Sâm-khièn Fûn-li̍p ke koet-kâ, khì-chûng li̍p-fap khièn-li̍t kûi Koet-fi; hàng chṳn-khièn li̍t kûi Mî-koet Chúng-thúng; sṳ̂-fap khièn-li̍t kûi Mî-koet Lièn-pâng Fap-yen. Koet-fi yù kîn chhṳ̍t-chiap sién-kí sán-sâng ke Chhâm-ngi-yen ngi-yèn lâu Chung-ngi-yen ngi-yèn chû-sṳ̀n, mî-chak ngi-yèn thoi-péu khì sién-khî nui ke sién-mìn; than-he chok-vì yit-chak cháng-thí, Koet-fi Ngi-yèn thoi-péu cháng-ke koet-kâ ke sién-mìn, thûng-ko li̍p-fap lòi kûi-fam chṳn-fú lâu ngìn-mìn ke hàng-vì.
Li̍p-fap

**Li̍p-fap Kî-kôan** (Legislature), yu chhṳ̂n li̍p-fap kî-kèu fe̍t li̍p-fap phu-mùn , he yit-ke chṳn-khièn chûng fu-chit sṳ́m-ngi khi̍p chṳ-thin fap-li̍t ke kî-kèu, su̍k-yî yit-chúng ha̍p-ngi-sin thòn-thí, thûng-sòng yù só-chhai-thi kûng-mìn on ngìn-khiéu pí-li chû-sṳ̀n. Chhù-liáu chṳ-thin, siû-kói lâu fi-chhù fap-li̍t ngoi, thûng-sòng yi̍t fu-chit kok-sṳt fap-on, kâm-tuk chṳn-fú yun-chok tén kûng-nèn. yì vì koet-kâ chhèn-kip ke li̍p-fap kî-kèu, fu-chit chṳp-hàng siên-chan, phî-chún thiàu-yok, phî-chún kín-kip chhong-thai, sṳ̍p-chṳ li̍p-fi koet-kâ Ngièn-sú tén koet-kâ khièn-li̍t.
1787-ngièn

## Thai-sṳ
*Delaware-chû 12-ngie̍t 7-ngit kâ-ngi̍p Mî-koet Lièn-pâng.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Chiet-khiang

## Fûng-siu̍k si̍p-koan
Mî-koet Lièn-pâng Fap-yen

**Mî-koet Lièn-pâng Fap-yen** (Federal judiciary of the United States) he kîn-kí Mî-koet Hièn-fap lâu Mî-koet Fap-li̍t sṳ̀n-li̍p ke fap-yen. khì-chûng Mî-koet Hièn-fap chṳ́-mìn yeu sṳ̀n-li̍p Chui-kô Fap-yen, khì yì fap-yen yù Mî-koet Koet-fi su-khièn sṳ̀n-li̍p. Mî-koet Lièn-pâng Fap-yen he Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú ke yit phu-fun, cho-tet fûn-vì phú-thûng fap-yen lâu chôn-mùn fap-yen.
Mî-koet Fap-li̍t

**Mî-koet Fap-li̍t** (Law of the United States) ngièn chhṳ Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng sṳ̀-khì ke Yîn-koet phú-thûng fap thí-hì, chṳ́ he chhai chui-kô khièn-li̍t thiàu-khóan kûi-thin hâ, Mî-koet Hièn-fap, Koet-fi chṳ-thin ke khì-thâ fap-li̍t lâu Mî-koet chhâm-yi ke koet-chi Thiàu-yok he koet-kâ ke chui-kô fap-li̍t. Liá-têu vùn-khien chû-sṳ̀n liáu lièn-pâng chṳ hâ lièn-pâng fap-li̍t ke kî-chhú, khok-thin liáu lièn-pâng, ńg-sṳ̍p ke chû lâu hói-ngoi liâng-thi ke fap-li̍t khièn han.
Mî-koet Chui-kô Fap-yen

**Mî-koet Chui-kô Fap-yen** (Yîn-ngî: Supreme Court of the United States), yit-pân he chṳ́ Mî-koet Lièn-pâng chui-kô fap yen, he Mî-koet chui-kô kip-phe̍t ke lièn-pâng fap-yen, vì Mî-koet sâm-khièn ki Chúng-thúng, Koet-fi heu chui vì chhùng-yeu ke yit-fàn. kîn-kí 1789-ngièn 《Mî-koet Hièn-fap thi-sâm thiàu》ke kûi-thin, chui-kô fap yen tui só-yû lièn-pâng fap-yen, chû fap-yen lâu sia̍p-khi̍p lièn-pâng fap-li̍t yín-thô ke su-siùng on-khien khí-yû chui chûng sông su kón-hot khièn, yî-khi̍p tui séu fam-vì onkhien ke khí-yû chhûsṳ́m kón-hot khièn. Chhai Mî-koet ke fap-li̍t chṳ-thu chûng, chui-kô fap yen thûng-sòng he pâu-koat 《Mî-koet Hièn-fap》chhai nui ke lièn-pâng fap-li̍t ke chui chûng kié-sṳt-chá.
Mike Pence

**Michael Richard Pence** () he Mî-koet Khiung-fò-tóng sit chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t lâu li̍t-sṳ̂, tâm-ngim Mî-koet thi 48-kài Fu-chúng-thúng. kì chên yî 2013-ngièn chṳ 2017-ngièn tâm-ngim thi 50-ngim Indiana-chû chû chhòng, 2001-ngièn chṳ 2013-ngièn tâm-ngim Chung-ngi-yèn. Khì hiûng-chhòng kak-lùi kak-phâng sṳ̂ yi̍t chhṳ 2019-ngièn tâm-ngim Chung-ngi-yèn chṳ-kîm. 2016-ngièn 7-ngie̍t, Pence piong-hi kin-sién lièn-ngim chû-chhòng, sṳ̀n-vì Khiung-fò-tóng Chúng-thúng hèu sién-ngìn Donald Trump ke kin-sién fó-phân, heu yî thùng ngièn 11-ngie̍t 8-ngit yàng-tet Chúng-thúng sién-kí, pin chhai 2017-ngièn 1-ngie̍t 20-ngit chhiu-ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng.
Mî-koet Chung-ngi-yen

**Mî-li-kiên Ha̍p-chung-koet Chung-ngi-yen** (Yîn-ngî: United States House of Representatives) vì Mî-koet Koet-fi lióng-yen chṳ̂-yit, nang- yit yen vì Chhâm-ngi-yen. Chung-ngi-yen he Mî-koet ke hâ ngi-yen, Mî-koet kok-chû chhai Chung-ngi-yen chûng yúng-yû ke sit-vi pí-li yî ngìn-khiéu vì kî-chún, than chṳ-séu fi yû yit-miàng ngi-yèn. yen-nui ngi-yèn chúng-sú kîn fap-li̍t mìn thin-vì 435-miàng. Chung-ngi-yen ngim-khì lióng-ngièn, mò lièn-ngim han-chṳ. Chung-ngi-yen ngi-chhòng yù Chung-ngi-ye sién-kí sán-sâng, chhòn-thúng sông vì tô-sú tóng chṳ̂ liâng-thô ngìn . yèn-yì tô sú tóng liâng chhiu nang yù kâi tô sú tóng yî yen nui chṳ̂ thi-ngi chhùng-yeu ngi yèn tâm-ngim . kí Mî-koet Chúng-thúng-ki vi thiàu-li, Chung-ngi-ye ngi-chhòng ki-ngim Chúng-thúng chṳ̂-sun sì kiùn chhṳ yî kiâm-ngim Chhâm-ngi-yen ngi chhòng ke Fu-chúng-thúng, vì chṳn-thàn sông thi-sâm chhùng-yeu ke liâng-chhiu ngìn-vu̍t.
Delaware-hò

**Delaware-hò** he Mî-koet Thai-sî-yòng liù-vet ke yit-thiàu hò-liù. chhiòn chhòng 579 kûng-lî. Liù vet mien-chit 35,297 phìn-fông kûng-lî. fat-ngièn yî Néu-yok-chû ke Catskills Sân, hiong nàm liù kîn Pîn-sip-fap-nì-â-chû, Sîn Chhe̍t-sî-chû, Delaware-chû, chui-heu kîn-ko Delaware-vân liù-ngi̍p Thai-sî-yòng.
Pittsburgh

**Pittsburgh** vi yî Mî-koet Pîn-sip-fap-nì-â-chû sî-nàm-phu, Â-le̍t-kîn-nì-hò lâu Mo̍k-nùng-kâ-hî-là-hò fi-ha̍p sṳ̀n Ngò-hòi-ngò-hò ke hò-khiéu, pûn phìn-vì Mî-koet chui sṳt-nî kî-chhu ke tû-sṳ. Pîn-sip-fap-nì-â chû thi-ngi thai sàng-sṳ, Â-le̍t-kîn-nì-yen yen-chhṳ. 2018-ngièn ngìn-khiéu thai-yok 302,407 (tû-sṳ-khî ngìn-khiéu 2,324,743). Pittsburgh chên he Mî-koet chho̍k-miàng ke kòng-thiet kûng-ngia̍p sàng-sṳ, yû “sṳ-kie kòng tû ” chṳ̂ chhṳ̂n. Than 1980 ngièn-thoi heu, Pittsburgh ke kòng-thiet ngia̍p-vu yí-kîn thâm-chhut, hien yí chón-hîn vì yî yî-liàu, kîm-yùng khi̍p Kô Khô-kî kûng-ngia̍p vì chú chṳ̂ tû-sṳ. Sṳ-nui chui-thai khî-ngia̍p vì Pittsburgh Thai-ho̍k yî-ho̍k chûng-sîm, pin vì chhiòn-Mî thi-liuk thai ngiùn-hàng Pittsburgh koet-kâ ngiùn hàng só-chhai-thi. 

## Li̍t-sṳ́
## Fap-li̍t
## Chṳn-fú
## Thi-lî
## Koet-kâ Kûng-yèn
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chhung-yeu Sàng-sṳ
## Kau-yuk
## Chṳt-ngia̍p Thí-yuk
## Kâu-thûng
## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Â-le̍t-kîn-nì-hò

**Â-le̍t-kîn-nì-hò**  he Mî-koet tûng-phu Ngò-hòi-ngò hò ke yit-thiàu chú-yeu kî hò-liù, lâu Mo̍k-nùng-kâ-hî-là-hò chhai Phit-chṳ-páu fi-ha̍p hìn-sṳ̀n Ngò-hòi-ngò-hò.
Mo̍k-nùng-kâ-hî-là-hò

**Mo̍k-nùng-kâ-hî-là-hò** he yit-thiàu chhòng 130 Yîn-lî (210-kûng-lî) ke hò-liù, liù kîn sî Vì-kit-nì-â-chû chûng pet-phu lâu Pîn-sip-fap-nì-â-chû sî-nàm-phu, chhai Phit-chṳ-páu lâu Â-le̍t-kîn-nì-hò‎ fi-ha̍p hìn-sṳ̀n Ngò-hòi-ngò-hò.
Ngò-hòi-ngò-hò

**Ngò-hòi-ngò-hò** (Yîn-ngî: Ohio River) he Mî-koet tûng-phu ke yit-thiàu hò-liù, he Me̍t-sî-sî-pí-hò chui-tûng ke kî-liù. Fat-ngièn yî Phit-chṳ-páu, chhû hiong sî-pet liù, chhai Pîn-sip-fap-nì-â-chû, sî Vì-kit-nì-â-chû lâu Ngò-hòi-ngò-chû ke piên-kie yî-hâ chón-hiong sî nàm-fông, pin liù-kîn Khén-thap-kî-chû pet-kie, chhai Khén-thap-kî-chû lâu Thièn-na̍p-sî-hò fi-ha̍p, chui-heu chhai khôi lò lâu Me̍t-sî-sî-pí-hò fi-ha̍p. chhiòn chhòng 1,579 kûng-lî, liù-vet mien-chit 490,603 phìn-fông kûng-lî.
Me̍t-sî-sî-pí-hò

**Me̍t-sî-sî-pí-hò** (Yîn-ngî: Mississippi River), vi yî Pet-mî-chû chûng nàm-phu, he Pet-mî chui-thai ke súi-hì, liù-vet mien-chit yok vì 300-van phìn-fông kûng-lî. Kì ya-he Pet-mî chui chhòng ke hò-liù, ngièn-thèu chhai Mî-koet Mìn-nì-sû-tha̍t-chû sî-pet-phu hói-pha̍t 446 kûng-chhak ke Ngie-thap-sṳ̂-khà Fù ( Lake Itasca), liù-kîn tûng-ông thai phìn-ngièn, hiong nàm chu-ngi̍p Me̍t-sî-kô-vân. chui chhòng kî liù Me̍t-sû-lî-hò ke ngièn-thèu Red Rock fù, chhiòn chhòng 3767 kûng-lî. Yì kó on cheu Me̍t-sî-sî-pí hò ke kî liù ——Me̍t-sû-lî-hò ke ngièn-thèu kie-son, chet chhiòn-chhòng vì 6021 kûng-lî, kî sṳ-kie hò-liù ke thi 4-vi, khì si̍p-súi fam-vì cho-tet chok-vì Mî-koet chûng-sî-phu ke fûn-kie.
Allegheny-yen

**Allegheny-yen** he Mî-koet Pîn-sip-fap-nì-â chû sî-phu ke yit-ke yen, mien-chit 1,929 phìn-fông kûng-lî. Kîn-kí Mî-koet 2000-ngièn ngìn-khiéu phú-chhà, khiung-yû ngìn-khiéu 1,281,666. yen-chhṳ Phit-chṳ-páu he kâi chû thi-ngi thai sàng-sṳ.
Pittsburgh Thai-ho̍k

**Pittsburgh Thai-ho̍k** he chú káu-khî vi yî Mî-koet Pîn-sip-fap-nì-â-chû Phit-chṳ-páu ke yit-só kûng-li̍p ngièn-kiu-hîn Thai-ho̍k, sṳ̀n-li̍p yî 1787-ngièn, he Mî-koet li̍t-sṳ́ thi-sṳ̍p yû-kiú ke Thai-ho̍k. Pittsburgh Thai-ho̍k ngièn vì sṳ̂-li̍p ho̍k-káu, chhṳ̍t to 1966-ngièn kâ-ngi̍p Kô-tén Kau-yuk kûng-li̍p thí-hì heu, chhòi-chón vì kûng-li̍p Thai-ho̍k. Phit-chṳ-páu Thai-ho̍k thù-sû kón ke chhông-sû liòng chhêu-ko 570-van chhak, chhai Mî-koet lâuKâ-nâ-thai thi-khî vì thi 24 thai ke ho̍k-su̍t thù sû-kón. Phit-chṳ-páu Thai-ho̍k kau-sṳ̂ káu yû chûng yû ńg vi fe̍t Nok-pi-ngì Chióng, si vi fe̍t Mî-koet koet-kâ khô-ho̍k chióng chông , sâm vi fe̍t pân Phú-li-chṳ chióng.
Nobel Chióng

**Nobel Chióng** (), he kîn-kí Sui-tiên fa-ho̍k-kâ Alfred Nobel ngì ke vì chuk yî 1901-ngièn khôi-sṳ́ mî-ngièn pân-fat ke ńg-ke chióng-hong, pâu-koat: vu̍t-lî, fa-ho̍k, sâng-lî-ho̍k fe̍t-chá yî-ho̍k, vùn-ho̍k lâu fò-phìn. 1968-ngièn, Sui-tién Tûng-ông Ngiùn-hàng sat-li̍p Sui-tién Ngiùn-hàng Ki-ngiam Nobel Kîn-chi Khô-ho̍k Chióng. Nobel Chióng phú-phiên pûn chhṳ-to he só pân-chióng ke liâng-vet nui chui yû sâng-mong ke chióng-hong.

## Nobel Chióng ke lui-phe̍t
*Nobel Vu̍t-lí-ho̍k Chióng
*Nobel Fa-ho̍k Chióng
*Nobel Sâng-lî-ho̍k Yî-ho̍k Chióng
*Nobel Vùn-ho̍k Chióng
*Nobel Fò-phìn Chióng
**[[Nobel Kîn-chi-ho̍k Chióng]]*
Alfred Nobel

**Alfred Bernhard Nobel** (1833-ngièn 10-ngie̍t 21-ngit －1896-ngièn 12-ngie̍t 10-ngit ) he Suì-tién chho̍k-miàng fat-mìn-kâ, khî-ngia̍p-kâ, fa-ho̍k-kâ, fa-ho̍k kûng-chhàng-sṳ̂, vú hi chṳ-chho sông lâu si̍t-chhàu thú-cha-yo̍k fat-mìn-chá. Kì chên yúng-yû chú-yeu sâng-sán vú-hi ke Bofors kûng-sṳ̂ khi̍p yit-chho lien-kòng chhòng. Chhai kì ke vì-chuk chûng, kì li-yung khì phàng-thai chhòi-fu chhóng-li̍p Nok-pi-ngì chióng.
1833-ngièn

## Thai-sṳ
*Alfred Nobel chhut-sṳ.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Chiet-khiang

## Fûng-siu̍k si̍p-koan
Suì-tién Tûng-ông Ngiùn-hàng

**Suì-tién Tûng-ông Ngiùn-hàng** (Suì-tién-ngî: Sveriges Riksbank, Riksbanken) , yu miàng suì-tién koet-kâ ngiùn-hàng, , sṳ́ chhóng yî 1668-ngièn, he Suì-tién ke tûng-ông ngiùn hàng, ya-he sṳ-kie sông li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke Tûng-ông Ngiùn-hàng. Chhai 1968-ngièn sṳ̀n-li̍p sâm-pak chû ngièn-sṳ̀, vì ki-ngiam Alfred Nobel, Suì-tién Tûng-ông Ngiùn-hàng chhut-chṳ̂ sat-li̍p [Suì-tién Ngiùn-hàng Kîn-chi-ho̍k Chióng], chit [Nok-pi-ngì Kîn-chi-ho̍k Chióng.
John Konesky

**John S. Konesky** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
2020-ngièn Mî-koet chúng-thúng sién-kí

**2020-ngièn Mî-koet chúng-thúng sién-kí** chhai 2020-ngièn 11-ngie̍t 3-ngit kí-hàng, chui-heu Mìn-chú-tóng ke heu-sién-ngìn Joe Biden tông-sién Mî-koet chúng-thúng.
Hí Thìn-hang

**Hí Thìn-hang** (許廷鏗，Yîn-vùn miàng: Alfred Hui, ) he Hiông-kóng Kô-sú.

## Kîn-li̍t
### Chhut-tho chhû-khì
### Chón-thèu mò-sien thien-sṳ
### Thui-chhut lo̍k-thàn, yòng-vî yáng-thàn
### Fu̍k-chhut lo̍k-thàn, Chéu-hiong sṳ-ngia̍p nang-yit kô-fûng
### Sṳ̂-sâng-fa̍t
### Chhṳ-sat
### Chong-lî
### Sṳ̂n-heu yùng-yeu
## Thien-sṳ-khia̍k ngièn-péu
## Thien-yáng ngièn-péu
## Yîm-ngo̍k thi̍t-si̍p
## Yîm-lo̍k ngièn-péu
## Chong Koet-yùng chû-ngièn ki-ngiam
## Tet-chióng miàng-khiuk
## Chu-kiok lâu chhâm-kháu vùn-hien

## Ngoi-phu lièn-kiet
*
*
*
Heu-sâng-ngìn (thien-sṳ-khia̍k)

***Heu-sâng-ngìn 2014***(, Wakamono-tachi 2014) he chhai Ngit-pún 2014-ngièn 7-ngie̍t chṳ 9-ngie̍t Fuji Thien-sṳ-thòi pô-chhut thien-sṳ-khia̍k.

分類:Fuji Thien-sṳ-thòi ke thien-sṳ-khia̍k
分類:Hak-kâ Thien-sṳ-thòi thien-sṳ-khia̍k
谢盛友

縮圖|谢盛友 You Xie 2020

**谢盛友**（**You Xie**，），中德双语专栏作家，班贝格民选市议员，曾任欧洲华文作家协会副会长。
Gallagher

**Leo Anthony Gallagher, Jr.** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
Kamala Harris

**Kamala Devi Harris** () he Mî-koet ke yit-ke chṳn-chhṳ-kâ, kì chhai 2021-ngièn 1-ngie̍t 20-ngit chhiu-ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng.  

分類:Mî-koet fu-chúng-thúng
Oscar Wilde

**Oscar Wilde**  ti  Oi-ngì-làn Dublin-sṳ 1854 ngièn chhut-se, he yit-chak chok-kâ, khiak-chok-kâ.

Kì lâu ngìn-kâ kóng-kho fùng-kak thùng ngi-su̍t ke chhung-yeu, ya-he phiâng-kit 19-sṳ-ki ke sí-pán-pán-é sióng-fap. 

20-se ke-sṳ̀-chiet, Wilde lì-khôi Oi-ngì-làn hi Oxford Thaihok thu̍k-sû. Kì he yit-chak tông chhûng-mìn ke ho̍k-sâng-é, kiâ siá-chok ke yit-sú sṳ̂ （詩） “Ravenna" tet-tó-chióng. 

Pit-ngia̍p yî-heu, kì sái-vuk to Lùn-tûn (倫敦). Ke-phién kì ti sa-fi lâu vùn-ho̍k ke sa-thòn pien-sṳ̀n yit-chak tông chhut-miàng ke ngìn-vu̍t. Kì he ôn-miàng sṳ́m-mî yun-thung ke chó-khì tai-theù （“early leader of Aesthetic Movement”）. Kì siông-sin yit-chak lî-ngiam “Art for Art’s Sake”.  Yèn-heu, Wilde sái-to Mî-kuet New York. 1888-ngièn kì chhut-pán yit-pún sû ôn-to The Happy Prince ku-sṳ-si̍p. Kiâ yit-sên hàn-he yû siá  yit-pún seú-sot ôn-to The Picture of Dorian Gray. Liá-pún seú-sot chhiu-he yit-chúng tho-tet ke ngi-ngièn （寓言）.

Sûi-yèn kì me siá-sû, kiâ khiak-chok kha yû-miàng；”Lady Windermere’s Fan, An Ideal Husband, A Woman of No Importance, tû-he ti 1890-làng-ngièn siá ke. Ti 1895 ngièn, kì 39-se ke sṳ̀-chiet, Wilde yí-kîn ti kiâ chṳt-ngia̍p ke táng-poi. Ti  Lùn-tûn, kiâ sâm-chhut (齣) khiak thùng-sṳ̀-sông-yên. Ke-ngièn, kì tui Marquis of Queensbury thì-hí  fî-phong su-sung (誹謗訴訟). Sṳ́m-phan pien-sṳ̀n sa-fi-chhú-vùn, Wilde pâu-mî phai-su. Kiet-kó hi chhô-kón-é lióng-ngièn. 

Ti chhô-kón-é ke-sṳ̀, kì siá-hâ chhṳ-kâ chui-hó  ke sṳ̂, "The Ballad of Reading Gaol". Sṳt-fong-heu, Wilde lì-khôi Yîn-kuet. Kiâ không-khien thùng chai-vu chhong-khóng yí-kîn pho-fái-thet-lê. Chhóng-chho-li̍t me mò-thet-lê. Sâm-ngièn-heu Wilde ti Fap-kuet ko-sṳ̂n (1900).

分類:1854 ngièn chhut-se
分類:Yîn-koet-ngìn
Ciliwung

**Ci Liwung**（me  ôn-to **Ciliwung**；Hò-làn-ngî siá-cho **Tjiliwoeng**） he Jawa sî-pet-thi-khî yit-thiàu 119  kûng-lî chhòng ke hò-pa, liù chhai Si-Jawa Sén lâu Pâ-sàng (巴城) thi̍t-phe̍t thi-khî lióng-ke sén. Ciliwung hò-pa ke chhṳ-yèn hò-khiéu, pûn ngìn  ôn-to  Kali Besar (thai-hò-pa), he chhièn-chhṳ̍t-mìn-sṳ̀-khì lâu chhṳ̍t-mìn-sṳ̀-khì meu-yit ke chhung-yeu chan-lio̍k yeu-tiám. Liá-thiàu hò-pa chhai Pâ-sàng-kóng-khiéu sàng-sṳ ke kien-li̍p fat-chán chhin chhung-yeu.

分類:Yin-nì
Nai-chhà

**Nai-chhà** (奶茶, milk tea) he yit-hong ke chhà-lui yím-liau.

## Chhâm-kháu
*Chṳ̂n-chû Nai-chhà
*Hiông-kóng Nai-chhà
Saginaw Grant

**Saginaw Morgan Grant** (米高積遜 1936-ngièn 7-ngie̍t 20-ngit), Mî-koet kô-sên.

分類:Yîm-ngo̍k-kâ
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
Ready Jet Go!

***Ready Jet Go!*** he Craig Bartlett vì Mî-koet PBS Kids chhóng-chok ke yit-phu sṳ̀n-ngìn thûng-va̍k chhìn-kín hí-khia̍k. 

分類:Thien-sṳ
分類:Mî-koet
分類:Thûng-va̍k
Chông Nok Lièn

séu ki-chá Nela (; ; 2005 ngièn chhut-sên) chhai chûng-koet kiên kóng vi tî chûng-vùn miàng sṳ Chông Nok Lièn (張諾連), sṳ yit vi pô-làn lîhàng chá, chok chá.

## Chhâm kháu
* https://www.national-geographic.pl/traveler/artykul/nela-podbija-japonie-jej-film-trafi-do-miedzynarodowego-konkursu-filmowego-w-japonii
* https://www.pb.pl/polska-11-latka-podbila-rynek-wydawniczy-850571
* https://warszawa.gosc.pl/doc/2897687.Nela-mala-reporterka
*https://web.archive.org/web/20161227200038/http://www.rdc.pl/artykul/nela-mala-reporterka-wchodzi-do-kanonu-lektur-szkolnych/
Azerbaijan-ngìn

**Azerbaijan-ngìn** (Azerbaijan-ngî: Azərbaycanlılar) he yit-ke fat-ngièn yî Kô-kâ-sok lâu Anatolia tûng-phu ke mìn-chhu̍k lâu chhu̍k-khiùn, chúng ngìn-khiéu 25,000,000 - 38,000,000 ngìn, fûn-pu chhai Azerbaijan,  Iran, Gruzia, Ngò-lò-sṳ̂, Thú-ngí-khì, Iraq, Ukraina, Belarus, Kazakhstan, Uzbekistan.

## Vùn-fa

## Yîm-ngo̍k

## Chhâm-siòng

## Chhâm-kháu vùn-hien
Thai-Sâm-Pâ Phài Fông

**Thai-Sâm-Pâ Phài Fông** (大三巴牌坊, Phù-thò-ngà-ngî: *Ruínas de São Paulo*), he Au-mùn ke lióng-ke Sṳ-kie Vì-sán.
Thòi-vân gí-jin

**Thòi-vân gí-jin** (台灣基進, Yîn-vùn yi̍t-miàng "Taiwan Statebuliding Party", TSP) he yit-ke Chûng-fà Mìn-koet chṳn-tóng, kién-chhṳ̂n **gí-jin-tóng**.
2018-ngièn

## Thai-sṳ

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*3-ngie̍t 14-ngit: Stephen Hawking (1942-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́
2019-ngièn

## Thai-sṳ
*COVID-19 thai-liù-hàng (chhṳ 2019-ngièn 12-ngie̍t 1-ngit khôi-sṳ́)

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*1-ngie̍t 6-ngit: José Ramón Fernández (1923-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́
2022-ngièn

## Thai-sṳ
*COVID-19 thai-liù-hàng (chhṳ 2019-ngièn 12-ngie̍t 1-ngit khôi-sṳ́)
*2022-ngièn Tûng-kui Olympic Yun-thung-fi (2-ngie̍t 4-ngit - 2-ngie̍t 20-ngit)

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*1-ngie̍t 9-ngit: Kaifu Toshiki (1931-ngièn chhut-se)
*7-ngie̍t 8-ngit: Abe Shinzō (1954-ngièn chhut-se)
*7-ngie̍t 31-ngit: Ayman al-Zawahiri (1951-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́
Interlingue

**Interlingue** he chhóng-li̍p yî 1922-ngièn ke Koet-chi phú-chhu ngî-ngièn. 

## Li̍t-sṳ́
## Lui-phe̍t
## Thi-lî fûn-phu
## Fông-ngièn
## Ngî-yîm
## Vùn-fap
## Kî-pún chhṳ̀-ki
## Chu-sṳt
## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet
Kô-suk thiet-lu

**Kô-suk thiet-lu** (高速鐵路), kién-chhṳ̂n **kô-thiet** (高鐵), he yit-chúng sṳ̀-suk chhêu-ko 200 kûng-lî fe̍t-chá 125 Yîn-lî ke thiet-lu ne-thúng.
Lu-chuk-khî

**Lu-chuk-khî** (Hon-sṳ: 路竹區; Hak-ngî Phîn-îm: Lu Zugˋ Kiˊ) he Thòi-vân Kô-hiùng-sṳ‎ ke yit-ke khî.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Kau-yuk
## Kîn-chi
## Kâu-thûng
## Vùn-fa lâu fûng-kín khî
## Chṳn-Chhṳ
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
## Chu
Pha-thì kok Khûng-mìn

**Pha-thì kok Khûng-mìn**() he Ngi̍t-pún Yotsuba Yuto ngièn-chok lâu Ogawa Ryō chok-va̍k ke màn-va̍k.
Mapuche-ngî

**Mapuche-ngî** (Mapudungun)  he Chile ke kôn-fông ngî-ngièn.

## Li̍t-sṳ́

## Lui-phe̍t

## Thi-lî fûn-phu

## Fông-ngièn

## Ngî-yîm

## Sṳ-mû

## Vùn-fap

## Chu-sṳt

## Chhâm-siòng

## Ngoi-phu Lièn-kiet

分類:Ngî-ngièn
Dr. Kotō Shinryōjo

***Dr. Kotō Shinryōjo***() he Ngi̍t-pún Yamada Takatoshi ke màn-va̍k. Liá-chok kói thien-sṳ-khia̍k.

分類:Màn-va̍k
分類:Ngit-pún thien-sṳ-khia̍k
分類:Yî-ho̍k
Koet-li̍p Thòi-pet Thai-ho̍k

**Koet-li̍p Thòi-pet Thai-ho̍k** he Thòi-vân ke thai-ho̍k, thèu-pái he Koet-li̍p Chûng-hîn Thai-ho̍k ke Fap Sông Ho̍k-yen.

## Chhâm-siòng
Sòn to Khièu-thèu m̀-voi Chhṳ̍t

***Sòn to Khièu-thèu m̀-voi Chhṳ̍t*** (船到橋頭不會直, ) he 2022-ngièn Thòi-vân ngiéu-chhiong-khia̍k.

分類:Hak-kâ Thien-sṳ-thòi thien-sṳ-khia̍k
Lí Yi-siû

**Li̍t-sṳ́-kô**(歷史哥; ), pún miâ **Lí Yi-siû**(李易修), Kô-hiùng-ngìn, Koet-li̍p Thòi-vân Sṳ̂-fam Thai-ho̍k sak-sṳ pit-ngiap, YouTuber, sṳ̀-sṳ phìn-lun-yèn. 

分類:Thòi-vân ke sṳ̀-sṳ phìn-lun-yèn
分類:Thòi-vân ke YouTuber
分類:Kô-hiùng-sṳ ngìn
Yisiu
Ayman al-Zawahiri

**Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri** () he Yî-sṳ̂-làn-kau khiúng-pu chû-chṳt Al-Qaeda ke thi 2-ngim liâng-thô-ngìn. 2022-ngièn, kì chhai Afghanistan ke Kabul pûn Mî-koet sat-sí.
Thùng-mèn-kiûn chông

**Thùng-mèn-kiûn chông** (同盟軍章) (; ) he Kú-làn-kîn ke thi-33 chông (surah).

## Tshâm siòng

* https://quran.com/al-ahzab