open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hî-lìn-tên-khî

**Hî-lìn-tên-khî** (Yîn-ngî: London Borough of Hillingdon)，Thu̍k-yîm: lʌndən bʌɹə ɒv ˈhɪlɪŋdən):) he Yîn-koet Yîn-kak-làn Thai Lùn-tûn Ngoi lùn-tûn ke Chhṳ-chhṳ-sṳ, ngìn-khiéu 250,200, mien-chit 115.70phìn-fông kûng-lî. Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng ke só-chhai-thi.

## Ngoi-phu Lièn-kiet
*Hî-lìn-tên Chṳn-fú mióng
Mu-nì-het Kî-chhòng

**Mu-nì-het Kî-chhòng** (Tet-ngî: Flughafen München, IATA thoi ma: MUC; ICAO thoi ma: EDDM) vi-yî Tet-koet Mu-nì-het tûng-pet 28 kûng-lî ke Âi-ngì-tên-tsàu-chhe̍t, kín lìn Fut-lai-sîn. Kì yî 1992-ngièn 5-ngie̍t 17-ngit thèu-ngi̍p sṳ́ -yung, yî chhí-thoi ngièn-pún yîn chû-piên me̍t-si̍p ke chhu-tshe̍t yì kûi-mù mò-fap khok-kien ke Mu-nì-het Lî-mê Kî chhòng. Mu-nì-het Kî-chhòng he Êu-chû chui-thai ke Hòng-khûng Khi-néu chṳ̂-yit, khiung-yû 101-kâ hòng-khûng yun-yàng song chhai chhṳ́ thì-kiûng hòng-pân fî-vông chhiòn-khiù 68-ke koet-kâ ke 242-ke hòng-tiám. Tui-yî Hon-sâ Hòng-khûng lâu Sên-khûng Lièn-mèn sṳ̀n-yèn yì-ngièn, Mu-nì-het Kî-chhòng he yit-ke chhùng-yeu ke khi-néu kî-chhòng, khì chón-kî sṳ̀n-hak phìn-kiûn cham kî-chhòng chúng hak-yun-liòng 40% ke fun-ngiak.
Khi-néu Kî-chhòng

**Khi-néu Kî-chhòng** (Airline hub) he hòng-khûng kûng-sṳ̂ yung-lòi chûng-chón lî-hak chṳ hâ yit-ke muk-tit-thi ke chûng-thìn tiám. Liá-he yit-ke tshu̍k-fuk lu-mióng lî-lun (Hub and spoke model) ke khói-ngiam, hòng-khûng kûng-sṳ̂ hòng-sien tô-yù khi-néu kî-chhòng vì chûng-sîm, hiong-ngoi lièn-kiet kok-thi. Chhiùng kok-thi lòi-ke ngìn chhai tí-tha̍t khi-néu kî-chhòng heu kîn thi-khiùn ngìn-yèn ke chṳ́ -sṳ chit-khó chón-ta̍p hâ-yit hòng-pân chhièn-vông chui-chûng muk-tit-thi. Hí-tô siông-phú sin kha-kô ke hòng-sien kiên pûn chîn-mìn ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ chiông-yî khi-néu kî-chhòng chûng chón ke sṳ̀ -thon sat chhai yit-hí, yì chhie̍t thai-tô-sú kóng-thòi hòng-khûng kûng-sṳ̂ yù Hiông-kóng khi̍p Thòi-pet chhièn-vông Pet-Mî ke hòng-pân kai chhai chhṳ̂m-ya chhut-fat, yî phien Â-chû khî-vet hòng-sien chhai fán-tí khi-néu, tai-fì thai-phî lî-hak heu nèn vì kì-têu thì-kiûng phien tshia̍p ke chón-sṳ̀n fu̍k-vu, thì-kô hòng-khûng kûng-sṳ̂ kin-châng-li̍t.

### Â-chû
Â-chû Hòng-khûng X

**Â-chû Hòng-khûng X** fe̍t-chá **Chhiòn Â-chû Hòng-khûng** (AirAsia X) he yit-kiên vi-yî Mâ-lòi-sî-â ke Tâi-sṳ̀n-pún Hòng-khûng Kûng-sṳ̂, thì-kiûng hòng-chhàng si séu-sṳ̀ yî-sông ke hòng-sien fu̍k-vu, yù *AirAsia X Bhd* kîn-yàng, chhièn sṳ̂n-vì *FlyAsianXpress Sdn Bhd*. Â-chû Hòng-khûng X yî 2007-ngièn 11-ngie̍t 2-ngit khôi-sṳ́ yàng-yun, sú pân-hòng pân he chhiùng Mâ-lòi-sî-â Kit-lùng-po thi-ngi koet-chi kî-chhòng fî-vông Àu-chû Vòng-kîm Hói-ngan Kî-chhòng, muk-chhièn ke hòng-tiám phiên-pu Â-chû lâu Thai-yòng-chû.
Thai-yòng-chû

**Thai-yòng-chû** (大洋洲, Yîn-ngî: Oceania), he vi-yî Nàm Pan-khiù ke yit-ke thai-chû, chú-yeu fûn-vì lióng phu-fûn, Au-chû thai-liu̍k lâu Thai-phìn-yòng kok tó-yí, cham chhiòn-khiù chúng liu̍k-thi mien-chit ke 6%. Yû-têu koet-kâ li yì Mî-koet m̀ sṳ̀n-ngin thai-yòng-chû vì yit-ke chû, chhṳ-to chhai Thi-chṳt-ho̍k song-poi, Au-chû thai-liu̍k he yit-ke thu̍k-li̍p ke chû: Au-thai-li-â chû.
## Thi-khî
### Koet-kâ
*
*
**  
** 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Fu-su̍k-thi
* Au-chû ke fu-su̍k-thi:
** Ashmore lâu Cartier Khiùn-tó
** Sân-fù-hói-tó
** Kangaroo-tó
** Lord Howe Tó 
** Macquarie Khiùn-tó 
** 
* Mî-koet ke fu-su̍k-thi:
**  
** Baker-tó
**  
** Howland-tó 
** Jarvis-tó 
** Johnston Fàn-chiâu 
** Kingman-chiâu 
** Midway Fàn-chiâu 
**  
** Wake-tó
* New Zealand ke fu-su̍k-thi:
** Auckland Khiùn-tó 
** Bounty Khiùn-tó 
**  
** Campbell Khiùn-tó 
** 
* Fap-koet ke fu-su̍k-thi:
** 
**  
** 
*Yîn-koet ke fu-su̍k-thi:
**
Pet-kîn Sú-tû Koet-chi Kî-chhòng

**Pet-kîn Sú-tû Koet-chi Kî-chhòng** (IATA thoi-ma: PEK; ICAO thoi ma: ZBA), vì Chûng-koet Pet-kîn-sṳ lièn-ngoi chú-yeu ke Koet-chi Kî-chhòng, thùng-sṳ̀ ya-he Chûng-koet Koet-chi Hòng-khûng Kûng-sṳ̂ ke kî-thi kî-chhòng. 
Sú-tû Kî-chhòng muk-chhièn he sṳ-kie phài-miàng thi-ngi fàn-mông ke kî-chhòng, 2013-ngièn, Sú-tû Kî-chhòng lî-hak thûn-phôn liòng chhêu-ko 8371-van ngìn chhṳ, kiùn-chhṳ yî Mî-koet Â-thi̍t-làn-thai Koet-chi Kî-chhòng.

## Kî-chhòng khói-khóng
## Li̍t-sṳ́
## Kâu-thûng
## Yi-ngoi Sṳ-ku
## Ngoi-phu Lièn-chiap
Â-chû Hòng-khûng

**Â-chû Hòng-khûng** (AirAsia, kién-chhṳ̂n **Â-khûng**) he Mâ-lòi-sî-â thi-ngi kâ koet-chi hòng-khûng kûng-sṳ̂, ya-he Â-chû kûi-mù chui-thai ke Tâi-sṳ̀n-pún Hòng-khûng Kûng-sṳ̂, chú-yeu khi-néu kî-chhòng vì Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng (KLIA) ke thi-ngi hòng-chhàm thai-lèu (KLIA2). Si̍p-thòn fó-phân kûng-sṳ̂ Thai-koet Â-chû hòng khûng, Yin-nì Â-chû hòng khûng lâu Fui-li̍t-pîn Â-chû hòng khûng fûn-phe̍t sién-thin Màn-kuk Lòng-màn Koet-chi Kî-chhòng.
Fap-koet Hòng-khûng

**Fap-koet Hòng-khûng** (Air France) kién-chhṳ̂n **Fap-hòng**, he yit-kâ Fap-koet ke hòng-khûng kûng-sṳ̂, he Fap-koet hòng-khûng-KLM khì-hâ chṳ́ -kûng-sṳ̂, chúng-phu vi yî Pâ-lì Charles-de-Gaulle Koet-chi Kî-chhòng, thùng-sṳ̀ ya-he Fap-koet koet-yàng hòng-khûng kûng-sṳ̂.
Pâ-lì Charles-de-Gaulle Koet-chi Kî-chhòng

**Pâ-lì Charles-de-Gaulle Koet-chi Kî-chhòng** (Fap-ngî: Aéroport Paris-Charles-de-Gaulle; IATA thoi ma: CDG; ICAO thoi-ma: LFPG), he Fap-koet sú-tû Pâ-lì sú-yeu ke kî-chhòng, vì Êu-chû chú-yeu ke hòng-khûng chûng-sîm, ya-he Fap-koet chú-yeu ke koet-chi kî-chhòng. Kì he yî Fap-làn-sî thi-ńg Khiung-fò-koet thi-yit ngim chúng-thúng Charles-de-Gaulle ke miàng-sṳ miang miàng-ke. Khì vi yî lì pâ-lì sṳ-chûng-sîm tûng-pet 25 kûng-lî chhú ke Lû-ngá-sî (Roissy).
Scandinavia

**Scandinavia** (Sui-tiên-ngî: Skandinavien, Nò-vî-ngî: Skandinavia) chhai thi-lî sông he chṳ́  Scandinavia pan-tó, pâu-koat Nò-vî lâu Sui-tiên, vùn-fa lâu chṳn-chhṳ sông chet pâu-hàm Tân-ma̍k. Liágbnab-chak koet-kâ fu-siông sṳ tui-fông su̍k-yî Scandinavia, sûi-yèn chṳn-chhṳ sông pí-chhṳ́ thu̍k-li̍p, than khiung-thùng ke chhṳ̂n-vi hién-sṳ liáu khì vùn-fa lâu  li̍t-sṳ́ yû chhṳ̂m heu-ke yên-ngièn.
Lùn-tûn Kak-vet Kî-chhòng

**Lùn-tûn Kak-vet Kî-chhòng** (Yîn-ngî: London Gatwick Airport; IATA thoi ma: LGW; ICAO thoi ma: EGKK). Yî sṳ̀n-hak liù-liòng kie-son,  Kak-vet Kî-chhòng he Yîn-koet thi-ngi thai kî-chhòng. Kì yi̍t he chhiòn-khiù chui fàn-mông ke tân-phau-tho kî-chhòng, yî-khi̍p sṳ̀n-hak-liòng kie-kiùn chhṳ́ yî Mu-nì-het Kî-chhòng vì Êu-chû thi-chhit fàn-mông ke kî-chhòng. Kî-chhòng yî pet 39 kûng-lî tha̍t Thai Lùn-tûn Sî-men-sṳ, yî nàm 37 kûng-lî tha̍t Pu-lai-tun Khok-fû. 2005-ngièn, Kak-vet Kî-chhòng chiap-thai chhêu-ko 3260-van miàng sṳ̀n-hak, hòng-sien só-khi̍p ke muk-tit-thi chhêu-ko 200-ke. Yù-yî Hî-sṳ̂-lò Kî-chhòng yit-pân chhìn-khóng hâ pin put chún-hí hòng-khûng kûng-sṳ̂ kîn-yàng pâu-kî fu̍k-vu, put-séu thì-kiûng pâu-kî fu̍k-vu ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ tû yîn-chhṳ́ kói-vì sṳ́ -yung Kak-vet Kî-chhòng chok-vì kî-thi. Hî-sṳ̂-lò Kî-chhòng tui khiam Thai Sî-yòng hòng-sien ke han-chṳ yi̍t-lin Kak-vet Kî-chhòng yúng-yû put-séu lòi-vông Mî-koet ke hòng-pân. Yîn-hòng khi̍p Vì-chṳ̂n Hòng-khûng tû yî Kak-vet Kî-chhòng vì thi-ngi hòng-yun chûng-sîm.
Charles de Gaulle

**Charles de Gaulle** (Fap-ngî: Charles André Joseph Marie de Gaulle, 1890-ngièn 11-ngie̍t 22-ngit －1970-ngièn 11-ngie̍t 9-ngit) he Fap-koet kiûn-sṳ-kâ, chṳn-chhṳ-kâ, chên chhai Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan khì-kiên liâng-thô chhṳ-yù Fap-koet yun-thûng, chan-heu tón-chhiam chhut-ngim lìm-sṳ̀ chúng-thúng, heu yù-yî chó-phai fán-tui kì yeu-khiù kâ-khiòng chúng- thúng khièn-li̍t ke hièn-fap pûn pet chhṳ̀ -chṳt. 1958-ngièn sṳ̀n-li̍p Fap-làn-sî Thi-ńg Khiung-fò-koet pin chhut-ngim thi-yit ngim chúng-thúng. Chhai Fap-koet, Charles de Gaulle thûng-sòng pûn chhṳ̂n-vì “De Gaulle Chiông-kiûn” (Général de Gaulle) sṳm- chṳ kién-chhṳ̂n “Chiông-kiûn” (Le Général). 1944-ngièn Mèn-kiûn kûng-khiet Fap-koet heu, Charles de Gaulle sṳ̀n-vì Fap-làn-sî-khiung-fò-koet lìm-sṳ̀ chṳn-fú chú-sit.

## Chó-ngièn Sâng-ngài
## Chhṳ-yù Fap-koet
## Chû-kien chṳn-fú
## Kâ-thin
## Ngoi-phu Lièn-chiap
François Hollande

**François Hollande** (1954-ngièn 8-ngie̍t 12-ngit －) he Fap-koet Sa-fi-tong sit chṳn-chhṳ-kâ, hien-ngim Fap-koet chúng-thúng kiâm Ôn-tho-ngì Thai-kûng. Chok-vì Fap-koet sa-fi-tóng ke fu̍t-sîm liâng-thô-ngìn chṳ̂-yit, chên-kîn chhut-ngim sa-fi-tóng thi-yit sû-ki (tóng-khwûi) chhêu-ko sṳ̍p-ngièn. 2012-ngièn Fap-koet chúng-thúng sién-kí chûng chhai thi-ngi lùn thèu-piàu kit-phai Sarkozy, tông-sién Fap-koet thi 24-ngim chúng-thúng, sṳ̀n-vì fap-koet thi-ńg khiung-fò yî-lòi thi-ngi vi chó-yi̍t chúng-thúng.
Julius Caesar

**Julius Caesar** (Là-tên-ngî: Gaius Julius Caesar, chhièn 100-ngièn 7-ngie̍t 13-ngit － chhièn 44-ngièn 3-ngie̍t 15-ngit), Lò-mâ Khiung-fò-koet ma̍t-khì ke kiûn-sṳ thúng-soi, chṳn-chhṳ-kâ, Yî-lio̍k kâ-chhu̍k sṳ̀n-yèn. 
Caesar chhut-sṳ̂n kui-chhu̍k, li̍t-ngim chhòi-vu-kôn, thai-chi-sṳ̂, thai-fap-kôn, chṳp-chṳn-kôn, kâm-chhat-kôn, thu̍k-chhài-kôn tén chṳt. Chhièn 60-ngièn lâu Pompey, Marcus Licinius Crassus (Crassus) pi-me̍t kiet-sṳ̀n chhièn sâm-thèu thùng-mèn, sùi-heu chhut-ngim Gallia chúng-tuk, yung liáu 8-ngièn sṳ̀ -kiên chṳ̂n-fu̍k Gallia chhiòn-kin (hien-chhai ke Fap-koet), yi̍t sip-kit liáu German lâu Britain. Sî-ngièn-chhièn 49-ngièn, kì sut-kiûn cham-liâng Lò-mâ, tá-phai Pompey, si̍p-thai khièn yî yit-sṳ̂n, sṳ̍t-hàng thu̍k-chhài thúng-chhṳ, chṳ-thin liáu 《Julius-la̍k》 (Julian Calendar). 

Chhièn 44-ngièn, Caesar chô-yî Marcus Junius Brutus (Brutus) só liâng-thô ke ngièn-ló-yen sṳ̀n-yèn am-sat sṳ̂n-mòng. Khái-sat sṳ̂n-heu, khì sên-sûn khi̍p yông-chṳ́ Gaius Octavius kit-phai Marcus Antonius khôi-chhóng Lò-mâ-ti-koet pin-chhiâ sṳ̀n-vì thi-yit vi ti-koet fòng-ti. Khái-sat ya-he Phû-khiet-phài lî ke fông-khoài K ngìn-vu̍t.
Vespasianus

**Titus Flavius Vespasianus** (9-ngièn 11-ngie̍t 17-ngit －79-ngièn 6-ngie̍t 23-ngit), Yîn-ngî fa-chok Vespasian, Lò-mâ Ti-koet Flavia Vòng-chêu ke thi-yit vi fòng-ti. Kì he Si-ti chṳ̂ ngièn (69-ngièn) ke chui-heu yit-vi fòng-ti, kiet-suk liáu chhṳ Nero fòng-ti sí heu, ti-koet 18-ke ngie̍t yî-lòi ke chan-lon fûn-châng chhìn-sṳ. Chhai kì 10-ngièn ke thúng-chhṳ khì-kiên, chit-khi̍t lâu Lò-mâ Ngièn-ló-yen ha̍p-chok, kói-kiet nui-chṳn, chhùng-kien kîn-chi chṳt-sì. Heu-sṳ phú-phiên tui liá-vi fòng-ti yû chang-mien ke phìn-ka.

## Chó-ngièn sâng-phìn
### Yù-thai chan-yi̍t
Lò mâ phai-chu yî Yù-thai hàng-sén ke chhòng-kôn vì-liáu chṳ̂n-sû tông-thi chit-khiam ke hàng-sén-soi, chin-ngi̍p Yâ-lu-sat-lâng ke Yù-thai sṳ̀n-thien, chiông-sṳ̀n thien-nui ke chhòi-vu̍t tí-chhûng soi-khóan. Liá-yit kí-thûng chhai Yù-thai-ngìn ke kôn-tiám he siet-thu̍k ke ngiàm-chhùng hàng-vì, pau-fat Yù-thai-ngìn ke phú-phiên hí-ngi. 66-ngièn, Lò-mâ ke Si-li-â kiûn-thòn, hia̍p-thùng Yù-thai Vòng-koet ke Â-kú li pâ Ngi-sṳ chin-ngi̍p mí-phìn fun-lon, than su-to tshò-phai. Yù-thai mìn-chhu̍k ke kit-chin-phai sṳ-hì thai-chṳn, sṳ́ -tet kî-chhu chhai Âi-khi̍p ke Â-li̍t-sân-thai-sang, Si-li-â ke Thai-mâ-sṳ-kiet ke Yù-thai sa-khiùn, ya chhut-hien sâu-lon ke hien-siong. 

67-ngièn, Nì-luk kiet-thin sṳ́m-chhùng chhú-lî Yù-thai-ngìn ke hí-ngi, kì hí-yung liáu Vì-sṳ̂-pha-siên tâm-ngim kiûn-thòn thúng-soi, chen phai-liáu sâm-ke kiûn-thòn khôi-fù Yù-thai thi-khî; Vì-sṳ̂-pha-siên thì-pha̍t chhṳ-kâ ke chhòng-chṳ́ Thì-thù sṳ̂ vì fu-chiông. 68-ngièn, Vì-sṳ̂-pha-siên phìn-thin liáu Yù-thai pet-fông, Yù-thai hí-ngi kiûn-liâng-chhiu chṳ̂-yit Yok-sit-phú-sṳ̂ thèu-kong. Lò-mâ-kiûn chún-phi vì-kûng Yâ-lu-sat-lâng, vú-li̍t chṳ́n-ap Yù-thai-ngìn ke phan-lon.
Traianus

**Traianus** (Trajan, Marcus Ulpius Nerva Traianus, 53-ngièn 9-ngie̍t 18-ngit －117-ngièn 8-ngie̍t 9-ngit), Lò-mâ Ti-koet fòng ti (98-ngièn －117-ngièn), Lò-mâ Ti-koet Ńg-hièn-ti chṳ̂-yit. 
Traianus chhai 53-ngièn chhut sâng-yî Sî-pân-ngà Baetica ke Italica, he thi-yit vi Yi-thai-li yî-ngoi chhut-sâng ke Lò-mâ fòng-ti. Kì chhai-vi sṳ̀  li̍p-hâ hién-het ke chan-kûng, sṳ́ Lò-mâ Ti-koet ke pán-thù chhai kì ke thúng-chhṳ hâ tha̍t-to khi̍t-sṳ̀n. Kì chên-kîn kien-li̍p Traianus Chhû ki-chai chhṳ-kâ ke kûng-chit.
Hadrianus

**Hadrianus** (Là-tên-ngî: Publius Aelius Traianus Hadrianus Augustus, 76-ngièn 1-ngie̍t 24-ngit －138-ngièn 7-ngie̍t 10-ngit), Lò-mâ Ti-koet ńg-hièn-ti chṳ̂-yit, 117-ngièn －138-ngièn chhai-vi. Kì chui vì-ngìn só-tî ke sṳ-tsiak he hîn-kien liáu Hadrianus Chhòng-sàng, va̍k-thin Lò-mâ Ti-koet chhai Britannia ke pet-phu koet-kin sien. Hadrianus chhai thúng-chhṳ khì-kiên kí-fû chéu-phiên liáu lò-mâ-ti-koet ke mî-yit ke hàng-sén.

分類:Lò-mâ fòng-ti‎
Marcus Aurelius

**Marcus Aurelius** (Marcus Aurelius, 121-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit －180-ngièn 3-ngie̍t 17-ngit), yúng yû Caesar chhṳ̂n-ho (Imperator Caesar), kì-he Lò-mâ Ti-koet ńg-hièn-ti sṳ̀ -thoi chui-heu yit-ke fòng-ti, yî 161-ngièn chṳ 180-ngièn chhai-vi, ngìn-chhṳ̂n “chet-ho̍k-kâ fòng-ti”. 

Marcus Aurelius he Lò-mâ Ti-koet chui ví-thai ke fòng-ti chṳ̂-yit, Sṳ̂-tô-kat ho̍k-phai ho̍k-chá, khì thúng-chhṳ sṳ̀ -khì pûn ngin-vì he Lò-mâ vòng-kîm sṳ̀ -thoi ke phiêu-tsì. Kì put-than he yit-ke hàn-yû chṳ-fi ke kiûn-chú, thùng-sṳ̀ ya-he yit-ke hàn-yû sṳ̀n-chhiu ke sṳ̂-sióng-kâ, yû-yî Hî-lia̍p-vùn siá-sṳ̀n ke kôan-yî Sṳ̂-tô-kat chet-ho̍k ke chho̍k-chok 《Chhṳ̀m-sṳ̂-liu̍k》 (Τὰ εἰς ἑαυτόν) chhòn-sṳ. Chhai-cháng ke sî-fông vùn-mìn chṳ̂-chûng, Aurelius ya son-he yit-ke séu-kien ke hièn-kiûn. 
Aurelius yî 121-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit sâng-yî Lò-mâ, chhai yit ke hàn-yû chṳn-chhṳ sṳ-li̍t yî-khi̍p fu-yû ke kâ-thìn chûng chhòng-thai. Séu-ke sṳ̀ -hèu chhiu pûn tông-sṳ̀ ke Lò-mâ fòng-ti Hadrianus chu-yi to, yîn yì tet-to thi̍t-sû ke kau-yuk. Liuk-se chit sṳ̂n-vì khì-sṳ kiê-kip, chhit-se ngi̍p-ho̍k yî lò-mâ ke Sat-li Sṳn-ho̍k-yen (Salii), pin tet-to kok-chúng vùn-fa chûng chîn-yîn ke kau-yuk. Chṳ̂n-chang pá Aurelius thûi-ngi̍p chṳn-thàn ke he chhièn-chêu fòng-ti Hâ tet liòng.
Seoul

**Seoul Thi̍t-phe̍t-sṳ** (), he Thai-hòn Mìn-koet ke sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ, vi-yî Nàm-hòn sî-pet phu ke Han Kông liù-vet, chhú-chhai Hòn Pan-tó ke chûng-phu. Kûng-ngièn chhièn 18-ngièn, Chêu-sién Sâm-koet Sṳ̀ -khì ke Pak-chi chui-chhû thin-tû yî kâi thi, chṳ̂-heu sṳ̀n-vì Kô-li Vòng-chêu ke nàm-kîn, lâu Chêu-sién Vòng-chêu ke koet-tû, hien-kîm vì Nàm-hòn ke chṳn-chhṳ, kîn-chi, khô-kî khi̍p vùn-fa chûng-sîm. Seoul chên kí-phan 1986-ngièn Â-chû Yun-thûng-fi, 1988-ngièn Ha-kui Olympic Yun-thung-fi, 2002-ngièn Sṳ-kie-pî chiuk-khiù-soi.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn
* Dobong Khî (도봉구)
* Dongdaemun Khî (동대문구)
* Dongjak Khî (동작구)
* Eunpyeong Khî (은평구)
* Gangbuk Khî (강북구)
* Gangdong Khî (강동구)
* Gangnam Khî (강남구)
* Gangseo Khî (강서구)
* Geumcheon Khî (금천구)
* Guro Khî (구로구)
* Gwanak Khî (관악구)
* Gwangjin Khî (광진구)
* Jongno Khî (종로구)
* Jung Khî (중구)
* Jungnang Khî (중랑구)
* Mapo Khî (마포구)
* Nowon Khî (노원구)
* Seocho Khî (서초구)
* Seodaemun Khî (서대문구)
* Seongbuk Khî (성북구)
* Seongdong Khî (성동구)
* Songpa Khî (송파구)
* Yangcheon Khî (양천구)
* Yeongdeungpo Khî (영등포구)
* Yongsan Khî (용산구)

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Park Geun-hye

**Park Geun-hye** (, ), Hòn-koet chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, hien-ngim Thai-hòn Mìn-koet Chúng-thúng, chhièn chúng-thúng Park Chung-hee chṳ̂ chhòng-ńg.
 
Park Geun-hye yî 2012-ngièn Thai-hòn Mìn-koet chúng-thúng sién-kí fe̍t-sṳn, sṳ̀n-vì Hòn-koet li̍t-sṳ́ sông sú-vi ńg chúng-thúng, ya-he Tûng-Â thi-yit vi mìn-sién ke ńg chúng-thúng, yi̍t-he Hòn-koet vì-yit fu-ńg kai-ngim chúng-thúng chṳ̂ li-chṳ́ .
Aurelianus

**Aurelianus** (Lucius Domitius Aurelianus, 214-ngièn 9-ngie̍t 9-ngit －275-ngièn 9-ngie̍t) vì Lò-mâ Ti-koet ke fòng-ti, 270-ngièn －275-ngièn chhai-vi. Chhai kì ke thúng-chhṳ khì-kiên, sû-fu̍k liáu Lò-mâ Ti-koet chên-kîn sṳt-hi ke sâm-fûn-chṳ̂-ngi ke kiong-vet, chiông fûn-lie̍t 50-ngièn ke ti-koet chai-chhṳ thúng-ha̍p, sṳ́ Lò-mâ Ti-koet chhai 3-sṳ ki ma̍t-chṳ 4-sṳ ki chhû fî-fu̍k chhùng-sîn thúng-yit. Kì ke thúng-chhṳ chhû-phu kié-kiet liáu lò-mâ-ti-koet chhai thi-sâm sṳ-ki ke ngùi-kî, he kí vi sṳ̀n-kûng ke kiûn-ngìn chhut-sṳ̂n ke fòng-ti chûng-ke thi-ngi vi.
Constantinus 1-sṳ

**Constantinus 1-sṳ** (thai-ti) (Là-tên-ngî: Constantinus I Magnus, 274-ngièn 2-ngie̍t 27-ngit －337-ngièn 5-ngie̍t 22-ngit), chhiòn-miàng vì Flavius Valerius Aurelius Constantinus, Lò-mâ Ti-koet fòng ti, 306-ngièn chṳ 337-ngièn chhai-vi. Kì-he thi-yit vi kwui-yî Kî-tuk Chûng-kau ke Lò-mâ fòng-ti, chhai 313-ngièn lâu Lí-siak-nì khiung-thùng pân-pu 《Mí-làn Tsàu-sû》, sṳ̀n-ngin chhai ti-koet nui-phu yû sin-ngióng kî-tuk-kau ke chhṳ-yù. 

Constantinus chhai nui-chan chûng kit-phai Mâ-khiet-sêm-thì-vû-sṳ̂ lâu Lí-siak-nì, kiúng-ku fòng-vi. Chhai khì thúng-chhṳ sṳ̀ -khì, kì sṳ̀n-kûng fat-thûng tui Fap-làn-khiet-ngìn, Â-là-màn-ngìn, Sî Kô-thi̍t-ngìn lâu Sat-ngì-mâ-thì-â-ngìn ke chan-yi̍t, pin sṳ̀n-kûng tho̍t-fì chhai chhièn yit-ke sṳ-ki sóng-sṳt ke Tha̍t-kî-â thi-khî. Kì chhai Byzantium kien-li̍p sîn fòng-kiûng, pin chiông chṳ̂ miang-miàng vì-sîn Lò-mâ, chiông chhṳ́ thi chhṳ̂n-chok Constantinople. Constantinople chhai chhṳ́ -heu yit-chhiên-ngièn nui sṳ̀n-vì Byzantine Ti-koet ke sú-tû, yîn-chhṳ́ Constantinus ya pûn ngin-vì he Byzantine Ti-koet ke chhóng-li̍p-chá.
Hói-vòng-sên

**Hói-vòng-sên** (fù-ho: ) he Thai-yòng-hi pat-thai hàng-sên chûng khî-lì thai-yòng chui-yén ke, thí-chit he thai-yòng-hi thi-si thai, than chṳt-liòng phài-miàng he thi-sâm. Hói-vòng-sên ke chṳt-liòng thai-yok he thi-khiù ke 17-phi, yì lui-sṳ sung-pâu-thôi ke Thiên-vòng-sên yîn me̍t-thu kha-tâi, chṳt-liòng thai-yok he thi-khiù ke 14-phi. Hói-vòng-sên yî Lò-mâ sṳ̀n-fa chûng ke Nì-phú-tun (Neptunus) miang-miàng, yîn-vì Nì-phú-tun he hói-sṳ̀n, só-yî chûng-vùn yi̍t-vì Hói-vòng-sên. 
Hói vòng sên ke thai-hì-chhèn yî khîn lâu hoi vì-chú, hàn-yû mì-liòng ke kap-vàn. Chhai thai-hì-chhèn chûng ke kap-vàn, chṳ́ -he sṳ́ hàng-sên chhṳ̀n-hien làm-set ke yit phu-fûn ngièn-yîn. Yîn-vì Hói-vòng-sên ke làm-set pí yû thùng-ngióng fun-liòng ke Thiên-vòng-sên kiên vì chhî-yám, yîn-chhṳ́  hàn yû khì-thâ ke sṳ̀n-fûn tui Hói-vòng-sên mìn-hién ke ngân-set yû só kung-hien. Hói-vòng-sên yû Thai-yòng-hì chui khiòng-lie̍t ke fûng, chhet-liòng to ke fûng-suk kô-tha̍t mî-séu-sṳ̀ 2,100 kûng-lî. 1989-ngièn Lî-hàng-chá 2-ho fî-lio̍k-ko Hói-vòng-sên, tui nàm-pan-khiù ke thai-het-pân lâu Muk-sên ke thai-fùng-pân cho pí-kha. Hói-vòng-sên yùn-táng ke vûn-thu he -218 °C (55K), yîn-vì khî-lì thai-yòng chui-yén, he thai-yòng-hi chui-lâng ke thi-khî chṳ̂-yit. Hói-vòng-sên fu̍t-sîm ke vûn-thu yok-vì 7,000 °C.
Thiên-vòng-sên

**Thiên-vòng-sên** (fù-ho: ) he chhiùng Thai-yòng-hi yù nui hiong-ngoi ke thi-chhit khò hàng-sên, khì thí-chit chhai Thai-yòng-hi chûng phài-miàng thi-sâm (pí Hói-vòng-sên thai), chṳt-liòng phài-miàng thi-si (pí Hói-vòng-sên khiâng). Kì ke Yîn-vùn miàng-chhṳ̂n Uranus lòi-chhṳ Kú Hî-lia̍p sṳ̀n-fa chûng ke thiên-khûng chṳ̂-sṳ̀n Vû-là-nok-sṳ̂ (Οὐρανός), he Khiet-lo̍k-nok-sṳ̂ ke fu-chhîn, Chhiu-sṳ̂ ke chú-fu. Thiên-vòng-sên ke liong-thu ya-he ngiuk-ngién khó-kien ke. Chhṳ̍t-to 1781-ngièn 3-ngie̍t 13-ngit, Vî-liâm Het-hiet-ngí tsiok-sṳ siên-pu kì fat-hien liáu thiên-vòng-sên, liá ya-he thi-yit khò sṳ́ -yung mong-yén-kiang fat-hien ke hàng-sên. 

Thiên-vòng-sên lâu Hói-vòng-sên ke nui-phu lâu thai-hì kèu-sṳ̀n m̀-thùng yî kiên ki-thai ke hì-thí ki-sên, muk-sên lâu thú-sên. Thùng-ngióng ke, thiên-vùn ho̍k-kâ sat-li̍p liáu m̀-thùng ke pên-ki-sên fûn-lui lòi ôn-tsì kì-têu. Thiên-vòng-sên thai-hì ke chú-yeu sṳ̀n-fûn he khîn lâu hoi, hàn pâu-hàm kha kô pí-li ke yù súi,ôn, kap-vàn tén kiet-sṳ̀n ke "pên", lâu cho-tet thâm-chhet to ke Thàn-khîn Fa-ha̍p-vu̍t. Thiên-vòng-sên he Thai-yòng-hi nui thai-hì-chhèn chui-lâng ke hàng-sên, chui-tâi vûn-thu chṳ́ -yû 49K (−224℃). Khì ngoi-phu ke thai-hì-chhèn khí-yû fu̍k-chha̍p ke yùn- chhèn kiet-kèu, súi-chhai chui-tâi ke yùn-chhèn nui, yì kap-vàn chû-sṳ̀n chui-kô chhú ke yùn-chhèn.
Hàng-sên

**Hàng-sên** (Yîn-ngî: Planet, Là-tên-ngî: Planeta), thûng-sòng chṳ́ chhṳ-sṳ̂n put fat-kông, fàn-tîn chho̍k hèn-sên ke thiên-thí. Khì kûng-chón fông-hiong sòng lâu só tîn-hèn-sên ke chhṳ-chón fông-hiong siông-thùng. Yit-pân lòi-kóng Hàng-sên sî khí-yû yit-thin chṳt-liòng, hàng-sên ke chṳt-liòng yeu chiuk-kèu ke thai chhiâ khiûn-sṳ yî yèn-khiù-chhong, chhṳ-sṳ̂n put-nèn chhiong hèn-sên nâ-ngióng fat-sâng fu̍t-chhi-pien fán-yin. 2007-ngièn 5-ngie̍t, Mà-sat-chû-set Lî-kûng Ho̍k-yen yit-chû Thai-khûng khô-ho̍k ngièn-kiu chhui fat-hien liáu yí-tî chui-ngie̍t ke hàng-sên (ngiap-shì 2040 thu).
Syktyvkar

** **  (Ngò-ngî: Сыктывкар; Komi-ngî: Сыктывкар) he Ngò-lò-sṳ̂ Komi Khiung-fò-koet sú-fú, vi-yî Mo̍k-sṳ̂-khô tûng-phu 1,320 kûng-lî.  Chhiòn-sṳ cham thi mien-chit 152 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu vi 235,006-ngìn. 1780-ngièn kien-li̍p. 
 
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Chiá-moi sàng-sṳ
Bochotnica

**Bochotnica** tì Pô-làn tûng-nàm-phu, Lublin-sén, chhai Pulawy lâu Lublin chṳ̂-kiên, chiap-khiun Nałęczów. ngìn-khiéu yû lióng-chhiên tô-ngìn.
Koet-chi Yîm-phiêu

**Koet-chi Yîm-phiêu** Suk-siá: IPA) chó-khì yu hêm-cho **Van-koet Yîm-phiêu**, he yit-tho yung-lòi phiêu-yîm ke hì-thúng, yî Là-tên Sṳ-mû vì kî-chhú, yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie lòi chok-vì khiéu-ngî sâng-yîm ke phiêu-chún-fa phiêu-sṳ fông-fap. Koet-chi Yîm-phiêu ke sṳ́-yung-chá yû Ngî-ngièn Ho̍k-kâ, Ngièn-ngî Chhṳ-liàu Ho̍k-kâ, Ngoi-ngî Kau-sṳ̂, Kô-sú, Chhṳ̀-sû Ho̍k-kâ lâu Fân-yi̍t Ho̍k-kâ tén-ngìn. 
On-cheu Koet-chi Yîm-phiêu ke sat-kie, cho-tet fûn-phièn chhut khiéu-ngî lî hâ lie̍t yîm-chṳt ke tui-li̍p sṳ̀n-fûn: yîm-vi, ngî-thiàu yî-khi̍p chhṳ̀-ngî lâu yîm-chiet ke fûn-kak. Ngiâ-yeu péu-sṳ chû yì ngâu-ngà, ngâu-sa̍t lâu yù Shu̍n-ngo̍k-lie̍t só fat-chhut sâng-yîm ke yîm-chṳt, chet yû nang yit-tho fe̍t kóng-fàm sṳ́-yung ke Koet-chi Yîm-phiêu Khok-chán hì-thúng (yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie). 
Chhṳ̍t-to 2007-ngièn, Koet-chi Yîm-phiêu khiung-yû 107 ke tân-thu̍k sṳ-mû, yî-khi̍p 56-ke pien-yîm fù-ho lâu Chhêu-yîm-thon Sṳ̀n-fûn. Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi ngiéu-ngì fi chen-san mêu-chúng fù-ho, fe̍t-chá siû-chang mêu-ke fù-ho.

## Li̍t-sṳ́  Poi-kín
## Lî-lun Ká-sat
## Mèu-shu̍t
## Fù-ho-péu
## Yung-thù
Kujawsko-pomorskie

**Khù-â-vì - Pô-mî-là-nì-â-sén** () he Pô-làn ke yit-ke sén, vi-yî kâi koet pet-phu. Mien-chit 17,969 phìn-fông kûng-lî. 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 2,068,000 ngìn. Sú-fú Pí-tet-kô-sṳ̍p lâu Thok-lùn. 
1999-ngièn yù ngièn Pí-tet-kô-sṳ̍p sén, Thok-lùn sén, Fut-vok-tshṳ-ngá-vùi-khiet sén ha̍p-pìn yì sṳ̀n. Hâ fûn 4 sṳ 19 yen, 144 hiông-chṳ́n. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn
Kâi sén pâu-hàm 52 ke sàng-chṳ́n. Yî-hâ lie̍t-chhut ke ngìn-khiéu thì kám chhṳ sì (kîn-kí 2006-ngièn ke kôn-fông sú-sṳ):

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Pizza Hut

** Pit-sṳn-hak ** (**Pizza Hut**, Koet-chi Yîm-phiêu: []) he Mî-koet chho̍k-miàng lièn-só chhôn-thâng, yù Fap-làn-khiet Khà-nì lâu Tan Khà-nì lióng hiûng-thi chhai 1958-ngièn, phìn-chho̍k yù mû-chhîn chia-lòi ke $600 Mî-ngièn yî Mî-koet Khâm-sat-sṳ̂-chû Vî-khì-thok chhóng-li̍p sú-kiên Pit-sṳn-hak. Thi-ngi ngièn, chhai thùng chû Sú-fú Thok-phì-khà-sṳ kien-li̍p sú-kiên thi̍t-hí kîn-yàng ke Pit-sṳn-hak. Pit-sṳn-hak, Khén-tet-kî lâu Thap-khó-chûng he Pak-sṳn Si̍p-thòn ke sâm-thai phín-phài. Pit-sṳn-hak he chhiòn-khiù chui-thai ke Pí-sat chôn-mai lièn-só khî-ngia̍p chṳ̂-yit, kì ke Phiêu-sṳt thi̍t-tiám he pá-vuk táng chok-vì chhôn-thâng ngoi-kôn hién-chho̍k phiêu-tsì, phiên-pu sṳ-kie kok-thi Yit-pak tô ke koet-kâ, mî-thiên chiap-thai chhêu-ko 400-van vi ku hak, kháu-chṳ 170 tô-van ke Pí-sat-piáng. Pit-sṳn-hak yí chhai yàng-ngia̍p-ngiak lâu chhôn-thâng sú-liòng sông, sín-suk ​​sṳ̀n-vì chhiòn-khiù liâng-siên ke Pí-sat lièn-só chhôn-thâng khî-ngia̍p.
Gorzów Wielkopolski

**Thai Pô-làn Thi-khî Kô-yî-fû ** (Pô-làn-ngî: **Gorzów Wielkopolski**; Tet-ngî: **Landsberg** an der Warthe) he vi-yî Pô-làn sî-phu ke yit-ke sàng-sṳ. Ngièn su̍k-yî Tet-koet Phu̍t-làn-tên-páu-sén Fap-làn-khiet-fuk Thai-khî ke Làn-tshṳ-pi-kak-yen, vi-yî O-tet-hò tûng-ngan; 1945-ngièn sùi O-tet - Nì-sṳ̂-hò piên-kie ke va̍k-fûn pûn kot-ngiong pûn Pô-làn. Chhṳ 1999-ngièn hí, Thai Pô-làn Thi-khî Kô-yî-fû chhiu-he Lû-pu-sṳ̂-khà-sén ke lióng-ke Sú-fú chṳ̂-yit (nang-ngoi yit-ke he Liu̍k-sân-sàng). 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn

## Sa-fi
## Kâu-thûng
Mì-chit-fûn-ho̍k

## Li̍t-sṳ́

## Chú-yeu khói-ngiam
:\begin{align}f'(3) &=\lim_{h \to 0}{(3+h)^2 - 3^2\over{h}} \\
&=\lim_{h \to 0}{9 + 6h + h^2 - 9\over{h}} \\
&=\lim_{h \to 0}{6h + h^2\over{h}} \\
&=\lim_{h \to 0} (6 + h) \\
&= 6.
\end{align}
Khi̍t-han (Sú-ho̍k)

**Khi̍t-han** (Limit) he hien-thoi Sú-ho̍k thi̍t-phe̍t he Fûn-sak-ho̍k chûng ke kî-chhú khói-ngiam chṳ̂-yit. Khi̍t-han cho-tet yung-lòi mèu-shu̍t yit-ke sì-lie̍t ke chṳ́ -phiêu yì-lòi yì thai-sṳ̀, sì-lie̍t chûng Ngièn-su ke sin-chṳt pien-fa ke tshi-sṳ. Khi̍t-han ya khó-yî mèu-shu̍t hâm-sú ke chhṳ-pien-sú chiap-khiûn mêu yit-ke chhṳ̍t ke sṳ̀-hèu, siông tui-yin ke hâm-sú chhṳ̍t pien-fa ke tshi-sṳ. Chok-vì Mì-chit-fûn lâu Sú-ho̍k fûn-sak ke khì-thâ fûn-kî chui kî-pún ke khói-ngiam chṳ̂-yit, lièn-sa lâu thô-sú ke khói-ngiam tû-he thûng-ko Khi̍t-han lòi thin-ngi ke. 
"hâm-sú ke Khi̍t-han" liá-chak khói-ngiam cho-tet kiên yit-pân thi thûi-kóng to mióng chûng, yì "sì-lie̍t ke khi̍t-han" chet lâu Fam-tshiû-lun chûng ke khi̍t-han fò yû hiong khi̍t-han ke khói-ngiam me̍t-chhiet siông-kôan. 

## Sòng-yung Sin-chṳt
*\lim_{n \to c} S \sdot f(n) = S \sdot \lim_{n \to c} f(n), liá-piên S he tiám-chit son-fap. 
*\lim_{n \to c} b{f(n)} = b{\lim_{n \to c} f(n)}, liá *b* he sòng-liòng. 

Yî-hâ kûi-chet chṳ́-yû tông tén-ho yu-piên ke Khi̍t-han chhùn-chhai pin-chhiâ put vì mò-khiùng sṳ̀ chhòi sṳ̀n-li̍p 
*\lim_{n \to c} (f(n) + g(n)) = \lim_{n \to c} f(n) + \lim_{n \to c} g(n)
*\lim_{n \to c} (f(n) - g(n)) = \lim_{n \to c} f(n) - \lim_{n \to c} g(n)
*\lim_{n \to c} (f(n) \sdot g(n)) = \lim_{n \to c} f(n) \sdot \lim_{n \to c} g(n)
*\lim_{n \to c} \frac{f(n)}{g(n)} = \frac{\lim_{n \to c} f(n)}{\lim_{n \to c} g(n)}.
Mì-fûn-ho̍k

**Mì-fûn-ho̍k** (Differential of a function) he thûng-ko thô-sú lâu mì-fûn lòi ngièn-kiu Khiuk-sien Chhià-sut, Kâ-suk-thu, Chui-thai Chhṳ̍t lâu Chui-séu Chhṳ̍t ke yit-mùn ho̍k-khô. Mì-fûn-ho̍k ke chok-yung chhai yî mèu-shu̍t lióng-ke pien-sú chṳ̂-kiên ke pien-fa kôan-he, thûng-sòng yung lióng-ke pien-sú ke mì-fûn sông ke hâm-sú lòi mèu-shu̍t yit-ke hâm-sú ke pien-fa tshi-sṳ, ya chhṳ̂n-vì "mì song" fe̍t "khiù-thô", thûng-sòng ki-chok  .

## Chú-yeu khói-ngiam
:dy = f'(x)\,dx,

:dy = \frac{dy}{dx}\, dx

:df(x) = f'(x)\,dx.
Mì-fûn

**Mì-fûn** (Differential Calculus) chhai Sú-ho̍k chûng he tui hâm-sú ke khiu̍k-phu pien-fa-sut ke yit-chúng "sien-sin mèu-shu̍t". Mì-fûn khó-yî khiûn sṳ thi mèu-shu̍t tông hâm-sú chhṳ-pien liòng ke chhí-chhṳ̍t chok chiuk-kèu séu ke kói-pien sṳ̀, hâm-sú ke chhṳ̍t he tsen ngióng kói-pien ke. Tông mêu-sia hâm-sú \scriptstyle f ke chhṳ-pien liòng \scriptstyle x yû yit-ke mì-séu ke kói-pien \scriptstyle h sṳ̀, hâm-sú ke pien-fa cho-tet fûn-kié vì lióng-ke phu-fûn. Yit-ke phu-fûn he sien-sin phu-fûn: chhai yit vì chhìn-khóng hâ, kì chang-pí yî chhṳ-pien liòng ke pien-fa-liòng \scriptstyle h, khó-yî péu-sṳ sṳ̀n \scriptstyle h khi̍p yit-ke lâu \scriptstyle h mò-kôan, chṳ́ lâu hâm-sú \scriptstyle f khi̍p \scriptstyle x yû-kôan ke liòng ke sṳ̀n-chit; chhai kiên kóng-fàm ke chhìn-khóng hâ, kì he yit-ke sien-sin yàng-sa chok-yung chhai \scriptstyle h sông ke chhṳ̍t. Nang yit phu-fûn he pí \scriptstyle h kiên kô kiê ke Mò-khiùng-séu, ya chhiu-he kong chhù yî \scriptstyle h heu yìn-yèn fi tshi yî làng. Tông kói-pien liòng \scriptstyle h hàn séu-sṳ̀, thi-ngi phu-fûn khó-yî fut-lio̍k put-kie, hâm-sú ke pien-fa liòng yok tén yî thi-yit phu-fûn, ya chhiu-he hâm-sú chhai \scriptstyle x chhú ke Mì-fûn, ki chok \displaystyle f'(x)h fe̍t \displaystyle df_x(h).

### Li-é
Hâm-sú  f: (x, y) \mapsto \left(x^2 + y^2, (1 - x^2 - y^2)x -y, x - (1 - x^2 - y^ 2)y \right) he yit-ke chhiùng **R**2 sa to **R**3 ke hâm-sú. Kì chhai mêu Yit-tiám (x, y) ke Ngâ-khó-pí-kí-chhṳn hhṳn vì: 
:J_f(x,y) = \begin{bmatrix} 2x & 2y \\
1 - 3x^2 - y^2 & -2xy - 1 \\
1 + 2xy & -1 + x^2 + 3y^2 \end{bmatrix} 
Mì-fûn vì: df_{(x, y)}: h \mapsto J_f(x,y)(h), ya chhiu-he: 
:df_{(x, y)}: h = \begin{pmatrix} h_1 \\ h_2 \end{pmatrix} \mapsto \begin{bmatrix} 2x & 2y \\
1 - 3x^2 - y^2 & -2xy - 1 \\
1 + 2xy & -1 + x^2 + 3y^2 \end{bmatrix} \begin{pmatrix} h_1 \\ h_2 \end{pmatrix}
= \begin{pmatrix} 2xh_1 + 2yh_2 \\
(1 - 3x^2 - y^2)h_1 -(2xy +1)h_2 \\
(1 + 2xy)h_1 -(1 - x^2 - 3y^2)h_2 \end{pmatrix}
Chit-fûn-ho̍k

**Chit-fûn-ho̍k** (Integral) he Mì-chit-fûn-ho̍k lâu Sú-ho̍k Fûn-sak lî ke yit-ke fu̍t-sîm khói-ngiam. Thûng-sòng fûn-vì **Thin Chit-fûn ** fò **Put-thin Chit-fûn ** lióng-chúng. Chhṳ̍t-kôn kóng, tui-yî yit-ke pûn thin ke chang sṳ̍t chhṳ̍t hâm-sú f(x),  f(x) chhai yit-ke sṳ̍t-sú Khî-kiên [a,b] sông ke thin chit-fûn
: \int_a^b f(x)\,\mathrm{d}x 

Cho-tet lî-kié vì chhai  \scriptstyle Oxy chhô-phiêu phìn-mien sông, yù khiuk-sien  (x,f(x)), chhṳ̍t-sien x=a,x=b yî-khi̍p x tshu̍k vì-sṳ̀n ke Khiuk-piên-thôi-hìn ke mien-chit chhṳ̍t (yit-chúng khok thin ke **[[sṳ̍t-sú]]** chhṳ̍t).
Chit-fûn ke kî-pún ngièn-lî: Mì-chit-fûn Kî-pún Thin-lî, yù Ngie-sat-khiet Ngiù-tun lâu Kô-thi̍t-fut-lî-tet Vî-liâm Lòi-pu-nì-tshṳ chhai Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki fûn-phe̍t thu̍k chhṳ khok-li̍p. Mì-chit-fûn Kî-pún Thin-lî chiông Mì-fûn lâu chit-fûn lien-hì chhai yit-hí, liá-ngióng, thûng-ko tsáu-chhut yit-ke hâm-sú ke ngièn hâm-sú, chhiu khó-yî fông-phien kie-son kì chhai yit-ke khî-kiên sông ke chit-fûn. Chit-fûn lâu thô-sú yí sṳ̀n-vì kô-tén Sú-ho̍k chûng chui kî-pún ke kûng-khí, pin chhai Chhṳ-yèn Khô-ho̍k lâu Kûng-chhàng ho̍k chûng tet-to kóng-fàm yun yung.
Bydgoszcz

**Pí-tet-kô-sṳ̍p** (Bydgoszcz, Tet-ngî: Bromberg, Là-tên-ngî: Bydgostia) he Pô-làn pet-phu ke yit-ke sàng-sṳ, vi-yî Pâ-tha̍t-hò fò Vì-sṳ̂-ngá-hò chṳ̂ sông, ngìn-khiéu 369,151 ngìn (2004-ngièn). Chhṳ 1999-ngièn hí kâi sṳ he Khù-â-vì - Pô-mî-là-nì-â-sén ke Sú-fú, chṳ̂-chhièn vì Pí-tet-kô-sṳ̍p-sén (1947-ngièn -1998-ngièn) khi̍p chai chṳ̂-chhièn ke Pô-mî-là-nì-â-sén (1945-ngièn -1947-ngièn) ke Sú-fú. 
Pí-tet-kô-sṳ̍p he Pí-tet-kô-sṳ̍p - Thok-lùn tû-sṳ khiên ke yit phu-fûn, Thok-lùn khî-lì Pí-tet-kô-sṳ̍p 45 kûng-lî, cháng-ke tû-sṳ khiên ngìn-khiéu chhêu-ko 600,000 ngìn. 2004-ngièn 9-ngie̍t Pí-tet-kô-sṳ̍p ke yî-ho̍k-yen kâ-ngi̍p liáu Thok-lùn thai-ho̍k, sṳ̀n-vì thai-ho̍k yî Pí-tet-kô-sṳ̍p ke UMK Yî-ho̍k Thòn-thí. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám

## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
Chhia̍p-khiet

**Chhia̍p-khiet Khiung-fò-koet** (捷克共和國, Chhia̍p-khiet-ngî: ), kién-chhṳ̂n **Chhia̍p-khiet** (Chhia̍p-khiet-ngî: ), he yit-ke Chûng-Êu thi-khî ke nui-liu̍k koet-kâ, khì chhièn-sṳ̂n vì Chhia̍p-khiet Slovakia (), than yî 1993-ngièn lâu Slovakia fò-phìn thi fûn-lì. 

Chhai Chhia̍p-khiet ke Koet-chi thûng-yung chhṳ̂n-fû fông-mien, sûi-yèn si̍p-koan sông Yîn-vùn tô-sú yî Czech Republic chhṳ̂n-fû kì, than sṳ-sṳ̍t sông chhai yit-fun 1993-ngièn kûng-pu ke kôn-fông vùn-khien chûng, Chhia̍p-khiet Ngoi-kâu-phu yeu-khiù sṳ-kie kok-koet chhai thi-lî yung-thù sông thì khi̍p Chhia̍p-khiet sṳ̀, yin-kâi yung Czechia (siông-tui Chhia̍p-khiet-vùn chûng ke Česko) liá miàng-chhṳ̂n lòi chhṳ̂n-fû kì, yì Czech Republic chet pó liù, chok-vì kôn-fông vùn-khien sṳ̀ sṳ́-yung, khì Koet-chi thoi-ma vì CZ.
Kip-sú

Chhai Sú-ho̍k chûng, yit-ke yû-khiùng fe̍t mò-khiùng ke sì-lie̍tu_0,u_1,u_2 \cdots ke Ngièn-su ke Hìn-sṳt-fòS chhṳ̂n-vì ** Kip-sú ** (Mathematical Series). Sì-lie̍t u_0,u_1,u_2 \cdots chûng ke hong chhṳ̂n-chok kip-sú ke ** Thûng-hong **. Kip-sú ke thûng-hong cho-tet he Sṳ̍t-sú, Kí-chhṳn fe̍t Hiong-liòng tén sòng-liòng, ya cho-tet he kôan-yî khì-thâ pien-liòng ke hâm-sú, put yit-thin he yit-chak sú. Ká-sṳ́  kip-sú ke thûng-hong he sòng-liòng, chet hâm-cho ** Sòng-sú hong Kip-sú **, ká-sṳ́  kip-sú ke thûng-hong he hâm-sú, chet hâm-cho ** Hâm-sú hong kip-sú **. Sòng-kien ke Kién-tân yû khiùng-sú-lie̍t ke kip-sú pâu-koat Tén-chhâ-sú-lie̍t fò Tén-pí-sú-lie̍t ke kip-sú.

:\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{2^n} = \frac{1}{2}+ \frac{1}{4}+ \frac{1}{8}+\cdots.

:\sum_{n=0}^{\infty}a_n = a_0 + a_1 + a_2 + \cdots .
Gottfried Leibniz

**Gottfried Leibniz** (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1646-ngièn 7-ngie̍t 1-ngit －1716-ngièn 11-ngie̍t 14-ngit), Tet-yi-chṳ Chet-ho̍k-kâ, Sú-ho̍k-kâ. Kì-ke chho̍k-sû yok si-sṳ̀n vì Là-tên-vùn, yok sâm-sṳ̀n vì Fap-vùn, yok yit-sṳ̀n ńg vì Tet-vùn. Leibniz he Li̍t-sṳ́ sông séu-kien ke thûng-chhòi, pûn yî vì Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki ke Aristoteles. Kì pún-ngìn he yit-miàng Li̍t-sṳ̂, kîn-sòng vông-fán yî kok-thai Sàng-chṳ́n, kì hí-tô ke kûng-sṳt tû-he chhai tiên-pò ke mâ-chhâ sông vàn-sṳ̀n ke, kì ya chhṳ-chhṳ̂n khí-yû Nàm-tsiok ke Kui-chhu̍k sṳ̂n-fun, khì fu-chhîn he chho̍k-miàng Sú-ho̍k-kâ Friedrich Leibniz. 

Leibniz chhai Sú-ho̍k-sṳ́ lâu Chet-ho̍k-sṳ́ sông tû cham-yû chhùng-yeu-thi-vi. Chhai Sú-ho̍k sông, kì lâu Isaac Newton siên-heu thu̍k-li̍p fat mìn liáu Mì-chit-fûn, chhiâ kì só sṳ́-yung ke Mì-chit-fûn ke Sú-ho̍k fù-ho pûn kiên kóng-fàm ke sṳ́-yung, yîn-vì Newton sṳ́-yung ke fù-ho pûn phú-phiên ngin-vì pí Leibniz ke chhâ. Leibniz hàn tui Ngi-chin-chṳ ke fat-chán cho chhut liáu kung hien.

## Sâng-phìn
## Tân-chṳ́-lun
## Fù-ho sṳ̂-vì
## Hìn-sṳt-ló-si̍p
## Sú-ho̍k kâ
### Mì-chit-fûn
### Tsak-phû-ho̍k
Khì-yen

** ** (渠縣) he Chûng-koet Si-chhôn‎-sén Tha̍t-chû-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 2,013 phìn-fông kûng-lî, 2002-ngièn ngìn-khiéu 1,330,000-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Lù-sân-yen

** ** (蘆山縣) he Chûng-koet Si-chhôn‎-sén Ngâ-ôn-sṳ só kón-hot ke yit-ke yen. Chúng mien-chit 1,364 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu 109,029-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Kién-yòng-sṳ

**   ** (簡陽市) he Chûng-koet Si-chhôn‎-sén Chṳ̂-yòng-sṳ só kón-hot ke yit-ke sang-sṳ. Chúng mien-chit 2,215 phìn-fông kûng-lî, 1999-ngièn ngìn-khiéu 1,434,651-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Tha̍t-chû-sṳ

**Tha̍t-chû-sṳ** (達州市), he Chûng-koet Si-chhôn-sén tûng-pet-phu Hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ. He Chhôn, Sham, Yî kiet-ha̍p phu ke thai sàng-sṳ, kîn-chi fa̍t chhiok, liù-thûng ngìn-khiéu thai. 
Tha̍t-chû he Si-chhôn sén ngìn-khiéu, Nùng-ngia̍p thai sṳ, chhôn tûng-pet kûng-ngia̍p kî-thi, yû "Chhôn Tûng Mìn Chû" (川東明珠), "Chûng-koet Hì Tû" (氣都) 」, "pâ ngìn ku lî" (巴人故里) chṳ̂ mî-yî. Pûn phìn vì "Si-chhôn-sén yèn-lìm sàng-sṳ", "Si-chhôn-sén fàn-pó mù-fam sang". Chúng mien-chit 16,600 phìn-fông kûng-lî, 1999-ngièn ngìn-khiéu 6,380,000-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Ngâ-ôn-sṳ

**Ngâ-ôn-sṳ** (雅安市) vi-yî Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Si-chhôn-sén chûng-nàm-phu, thi-chhú Si-chhôn Phùn-thi sî-nàm-piên yèn ke Chhiâng-yî-kông chûng yù thi-khî, su yû "Chhôn Sî Yen Hèu" (川西咽喉) , "Sî-chhông mùn-fu"  khi̍p "mìn-chhu̍k chéu-lòng" chṳ̂-chhṳ̂n. He séu-sú mìn-chhu̍k chhi-kî-thi lâu fûng-kín sṳn-thi.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Pâ-chûng-sṳ

**Pâ-chûng-sṳ** (巴中市), he Chûng-koet Si-chhôn-sén Hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, vi-yî Si-chhôn-sén tûng-pet-phu. Mien-chit 12,325 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 3,980,000-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Chṳ̂-yòng-sṳ

**Chṳ̂-yòng-sṳ** (資陽市), he Si-chhôn-sén ke yit-ke Thi-kip-sṳ, puk-yèn mien-chit 7,962.56 phìn-fông kûng-lî, Sàng-khî mien-chit 37.5 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 4,932,187.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
YouTube

縮圖|300x300像素|YouTube.

**YouTube** he sat-li̍p chhai Mî-koet ke yit-chak Yáng-phién Fûn-hióng mióng-cham, ngiong sṳ́-yung-chá sông-chai, kôn-khon khi̍p fûn-hióng yáng-phién fe̍t tón-phién. Kûng-sṳ̂ yî 2005-ngièn 2-ngie̍t 15-ngit chu-chhak, yù Fà-yí Mî-koet-ngìn Steve Chen (Chhṳ̀n Sṳ-tsùn) tén-ngìn chhóng-li̍p, mióng-cham ke khiéu-ho vì "Broadcast Yourself" (péu-hien ngì chhṳ-kâ), mióng-chhàm ke phiêu-tsì yi-ngiam lòi-chhṳ chó-khì Thien-sṳ hién-sṳ hi (yîm khi̍t Sa-sien-kón). Kîm-ha YouTube yí-kîn sṳ̀n-vì thùng-lui-hîn mióng-chhàm ke khiâu-chhú, pin chho-chhiu hí-tô mióng-sông miàng-ngìn chhiâ kit-fat mióng-sông chhóng-chok. 

YouTube chúng Kûng-sṳ̂ vi-chhai California San Bruno, mióng-chhàm chia yù Flash Video fe̍t HTML5 yáng-phién lòi pô-piong kok-sṳt kok-ngióng yù sông-chhòn-chá chṳ-sṳ̀n ke yáng-phién nui-yùng, pâu-koat thien-yáng chién-si̍p, Thien-sṳ tón-phién, yîm-ngo̍k liu̍k-yáng-tai tén, yî-khi̍p khì-thâ sông-chhòn-chá chhṳ-chṳ ke ngia̍p-yì yáng-phién, yì VLOG, ngièn-chhóng ke yáng-phién tén. Thai-phu-fûn YouTube ke sông-chhòn-chá kiùn he ke-ngìn chhṳ-hàng sông-chhòn, than ya-yû mêu-ke mòi-thí Kûng-sṳ̂ yì CBS (Columbia Kóng-pô Kûng-sṳ̂), BBC (Yîn-koet Kóng-pô Kûng-sṳ̂), VEVO yî-khi̍p khì-thâ thòn-thí lâu YouTube yû ha̍p-chok Fó-phân kie-va̍k, sông-chhòn chhṳ-kâ Kûng-sṳ̂ só liu̍k-chṳ ke yáng-phién. 

Mò Google chong-ho ke yung-fu yìn cho-tet chhṳ̍t-chiap kôn-khon Youtube chûng ke yáng-phién, than mò-fap sông-chhòn yáng-phién. Chu-chhak yung-fu chet khó-yî mò-han sú-liòng sông-chhòn yáng-phién. Tông yáng-phién tô-chhṳ pûn kí-po, kîn-ko Sṳ́m-chhà, fu̍t-sṳ̍t heu, khó-nèn chiông khí-yû phau-li̍t, chhìn-oi ke nui-yùng thin vì  "18-se yî-sông chu-chhak yung-fu hí-khó kôn-khon", yì set-chhìn nui-yùng yî-khi̍p chhîm-fam Pán-khièn ke nui-yùng (pí-yì yìn chhai sông-yàng fe̍t fat-hàng Yáng-tia̍p ke thien-yáng, Thien-sṳ-khia̍k fe̍t Thûng-va̍k-phién) chiông-fi pûn san-chhù. 

2006-ngièn 11-ngie̍t, Google Kûng-sṳ̂ yî 16.5-yi Mî-ngièn Sû-kèu liáu YouTube, pin pá khì tông-cho yit-kiên chṳ́ Kûng-sṳ̂ lòi kîn-yàng. Google Kûng-sṳ̂ chui-chhû tui yî yì-hò théu-ko YouTube yîn li, yit-chhṳ̍t pó-chhṳ̀ fî-sòng kiún-sṳ́m ke thai-thu. Pûn Sû-kèu heu ke YouTube yî-yèn fûng-mî chhiòn-khiù-mióng mìn, Fâ-khì Ngiùn-hàng fûn-sak sṳ̂ ngin-vi, yî 2012-ngièn cháng-ngièn kie-son, Google khó-nèn chhiùng YouTube fe̍t-tet 24-yi Mî-ngièn ke chhiang sû ngi̍p. 
Ngâ-khô-fû Là-phì-tshṳ-kî chok-vì mióng-cham chhóng-sṳ́-ngìn, yi̍t he YouTube chui-chó phién "ngài chhai thûng-vu̍t-yèn" (Me at the zoo) ke phok-ngiap-chá.
Ngawa Chhòng-chhu̍k Kiông-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû

**Ngawa Chhòng-chhu̍k Kiông-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû** (Chhòng-ngî: , Chong-ngî piâng-yîm: Ngawa Poirig Qangrig Ranggyong Kü), kién-chhṳ̂n **Ngawa-chû**, he Si-chhôn-sén ke yit-ke Chhṳ-chhṳ-chû, yî Séu-sú mìn-chhu̍k vì chú-yeu ngìn-khiéu. Vi-yî Si-chhôn sî-pet-phu, lâu Chhiâng-hói, Kâm-sok kâu-kie chhú, mien-chit 83,426 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 81.3 van (1999-ngièn). Chhiòn Chhṳ-chhṳ-chû yî kô hói-pha̍t sân-khî vì-chú. Chû chṳn-fú chu Barkam-sṳ. Khì pet-phu chhòn-thúng sông su̍k-yî Amdo thi-khî, sî-phu Kîm-chhôn-yen, Séu-kîm-yen chhòn-thúng sông su̍k-yî không-khî.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
Auckland

**Auckland** (Yîn-ngî: Auckland; Māori-ngî: Tāmaki Makau Rau) vi-yî nàm Thai-phìn-yòng nàm vúi 37 thu. He New Zealand chhai pet tó chui-thai ke sàng-sṳ, ngìn-khiéu yok 140 van, chhi-kî liáu chhiòn-koet yok 32％ ke ngìn-khiéu, ya-he sṳ-kie sông Polynesia-ngìn chui-tô ke sàng-sṳ. Auckland pûn chhṳ̂n-vì “ fam-chṳ̂-tû ”, thùng-sṳ̀ ya-he New Zealand kûng-ngia̍p lâu sông-ngia̍p chûng-sîm. 

New Zealand ke sú-tû chó siên sat chhai Auckland, than yî 1865-ngièn chhiên chṳ Pet-tó nàm-tôn ke Wellington. Hien-kîm ke Auckland yìn-yèn vì New Zealand chui fat-tha̍t ke thi-khî chṳ̂-yit, thùng-sṳ̀ ya-he Nàm Thai-phìn-yòng ke khi-néu, lî-hak chhut-ngi̍p-kin ke chú-yeu-thi tiám. Chhai 2014-ngièn ke sṳ-kie chui-kâ kî-chhu sàng-sṳ phìn-sién chûng, Auckland kô-kî chhiòn-khiù thi-sâm vi. 

## Li̍t-sṳ́
## ngìn-khiéu
## kôn-kông
## chhâm khon
Māori-ngî

**Māori-ngî** (Te Reo Māori) he New Zealand Ngièn-chhu-mìn Māori-ngìn ke ngî-ngièn, ya-he New Zealand ke sâm-chúng Kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit, nang lióng-chúng he Yîn-ngî lâu Sú-ngî. Māori-ngìn chhiùng Thai-phìn-yòng chû-tó lòi-to New Zealand chṳ̂-heu, ngî-yîm kî-pún sông pien-fa séu. Kî-pún sông kok-thi ke ngìn tû khó-yî kiêu-thûng mò-ngai. 

## Ngî-yîm hì-thúng
## Vùn-sṳ
## Fông-ngièn
## Chhâm-kien
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
*Mô-li-ngî
Māori-ngìn

**Mô-li-ngìn** (Māori) he Néu Sî-làn kin-nui ke Ngièn-chhu-mìn, su̍k-yî Nàm-tó Ngî-chhu̍k Pô-li-nì-sî-â-ngìn, ngièn lòi mu̍t-yû pún mìn-chhu̍k vùn-sṳ, yit-pat-si-làng ngièn khôi-sṳ́, sṳ́-yung Là-tên sṳ-mû chok-vì pún mìn-chhu̍k vùn-sṳ. Chhai Mô-li-ngî liá-chhṳ̀ khì-sṳ̍t he "chang-sòng" fe̍t "chang-sòng-ngìn" ke yi-sṳ̂. kháu-kú-ho̍k lâu Li̍t-sṳ́ ho̍k-kâ ngin-vì Mô-li-ngìn he chhiùng Pô-li-nì-sî-â thi-khî Khù-khiet Khiùn-tó ke lòi-ngièn, sṳm-chṳ Khô-ho̍k kâ fat-hien Mô-li-ngìn lâu Thòi-vân Ngièn-chhu-mìn ke DNA he chiap-khiûn, chhai ngî-ngièn vùn-fa sông ya sṳ̍p-fûn siông-khiûn.
Sú-ngî

**Sú-ngî** (Sign language) he yit-chúng put sṳ́-yung ngî-yîm, yì sṳ́-yung sú-sṳ, sṳ̂n-thí thûng-chok, liám-phu péu-chhìn péu-tha̍t yi-sṳ̂ ke ngî-ngièn. Chú-yeu sṳ́-yung-chá he sṳt-chhûng chá. 
Tui yit-pân thai-chung yì ngièn, Sú-ngî put-son thûng-yung; put-ko chhai yû lûng ngìn-sṳ ke sa-khiùn, sa-khiùn chûng pâu-koat Fî lûng ngìn-sṳ ya-fi sṳ́-yung Sú-ngî. Sú ngî put-he sṳ-kie khiung-thûng ke, kok-koet yîn chhṳ-kâ ngî-ngièn yì fat-chán yit-tho péu-tha̍t chhṳ̀ -lùi fông-sṳt yû-só put-thùng ke Sú-ngî. Sùi-chho̍k kok-chúng Sú-ngî ke fat-chán, sṳ-sông kîm-ha yû sú-pak chúng Sú-ngî chhai lûng-ngìn sa-fi chûng thûng-yung.
Canberra

**Canberra** (Yîn-ngî: Canberra; fat-yîm vì /ˈkænbᵊrə/, /ˈkænbɛrə/ ), he Au-chû Lièn-pâng sú-tû. Kì he Au-chû chui-thai ke nui-liu̍k sàng-sṳ, ngìn-khiéu chhêu-ko 36.7 van-ngìn, chhai Au-chû só-yû sàng-sṳ lî phài-miàng thi-pat. Kì chho-lo̍k yî Àu-chû Sú-tû Liâng-thi pet-tôn, khî-lì Au-chû tûng-ngan lióng-thai tû-fi sàng-sṳ Sydney lâu Melbourne fûn-phe̍t vì 280 kûng-lî fò 660 kûng-lî. 

Au-chû Lièn-pâng 1908-ngièn kiet-thin chhai Sydney lâu Melbourne lióng-thai sàng-sṳ chṳ̂-kiên ke chap chûng thi-lî vi-tsì thin tû, chit kîm-ha ke Canberra. Kì he Au-chû séu-sú chhiòn-sàng kûi-va̍k hîn-kien ke kûi-va̍k sàng-sṳ, 1913-ngièn thûng-kûng, chúng-thí kûi-va̍k yù Mî-koet Chṳ-kâ-kô Kien-chuk-sṳ̂ Walter Burley Griffin lâu Marion Mahony Griffin Fû-fu sat-kie. Griffin Fû-fu ke sat-kie chhai tông-sṳ̀ ke chhiòn-khiù sat-kie kin-soi chûng thot-yín yì chhut, kiet-ha̍p Yèn-hìn, Liuk-piên-hìn, Sâm-kok-hìn tén kí hò thù-on, pin yî sú-tû Liâng-thi ke thi-hìn thi̍t-set vì-chú tshu̍k tá chho yì sṳ̀n. Sàng-sṳ ke sat-kie su-to fâ yèn sàng-sṳ yun-thûng yáng-hióng, phau thet yî kûng-yèn chok-vì tiám-tot ke khiu-yû kôn-ngiam, chiông hí-tô chhùng-yeu khî-vet chhṳ̍t-chiap yùng-ngi̍p thiên-yèn-chhṳ̍t, yû "thiên-yèn sú-tû" mî-yî.

## Li̍t-sṳ́

## Thúng-kie
## Thi-lî
## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Au-chû Sú-tû Liâng-thi

**Au-chû Sú-tû Liâng-thi** (Yîn-ngî: Australian Capital Territory, ACT) he Au-chû chṳn-fú só-chhai-thi, he Au-chû hot-khî chui-séu than ngìn-khiéu chui tshiû-me̍t ke chû chhèn-kip Hàng-chṳn-khî. Kì chhiòn-kin vi-yî New South Wales chû kin-nui, mien-chit vì 2,358 phìn-fông kûng-lî. Au-chû Sú-tû Liâng-thi ke Sú-fú, yi̍t he Au-chû Lièn-pâng ke sú-tû, he vi-chhai Liâng-thi pet-phu ke Canberra. 

19 Sṳ-ki vân-khì, chhai Au-chû ke kok Yîn-su̍k Chhṳ̍t-mìn-thi thàm-phan chû-sṳ̀n Lièn-pâng sṳ̀, chhiu Lièn-pâng sú-tû ke sién-tsí chhai lióng-ke chui-thai sàng-sṳ Sydney lâu Melbourne chṳ̂-kiên siông-chhṳ̀ put-hâ, yîn-chhṳ́ chui-chûng chhai 1901-ngièn sṳ̂-hàng ke *Au-chû Lièn-pâng Hièn-fap* chûng kûi-thin sîn sú-tû pit-sî vi-yî New South Wales kin-nui than pit-sî khî-lì Sydney 100 Yîn-lî -- liá-ngióng pó-chṳn sîn sú-tû lì Sydney lâu Melbourne tû pó-chhṳ̀ siông-tông khî-lì. Kîn-ko lui-chhṳ thó-lun, chui-chûng Lièn-pâng chṳn-fú sién-thin chhai Sîn-nàm Vî-ngì-sṳ̂ chû tûng-nàm-phu, thai-fûn súi-liâng lâu Siet-sân yì-mak fàn-phàu chṳ̂-chhú kien-tû, chhiu-he heu-lòi ke Canberra. Vì-liáu khok-pó Lièn-pâng chṳn-fú yúng-yû nèn-kèu Chhṳ-yù kî-phi ke chiuk-kèu thai-ke thi-khî, 1911-ngièn New South Wales kîn-kí Hièn-fap chiông sîn sú-tû khi̍p khì chú-yeu hò-liù liù-vet ke yit phu-fûn va̍k-chhut sông kâu-pûn Lièn-pâng chṳn-fú, sṳ̀n-vì Lièn-pâng chhṳ̍t-hot ke Liâng-thi. 1913-ngièn khôi-sṳ́ kien-sàng. 

## Thi-lî
## Hì-hèu

## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng

## Chhâm-kháu vùn-hien
Liuk-piên-hìn

**Liuk-piên-hìn** (Yîn-ngî: Hexagon), Tô-piên-hìn ke yit-chúng, chṳ́ só-yû yû liuk thiàu piên lâu liuk-chak kok ke Tô-piên-hìn. Chang Liuk-piên-hìn khó-yî tân-tân yung yèn-kûi chhṳ̍t-chhak lòi fùi-va̍k. Yîn-vì tông-chang Liuk-piên-hìn nui chiap yî yèn sṳ̀, yèn ke pan-kang-kông hó tén-yî chang Liuk-piên-hìn ke piên-chhòng, chang Liuk-piên-hìn chui-chhòng ke Tui-kok-sien chhiu tén-yî yèn ke chhṳ̍t-kang. Chang Liuk-piên-hìn ke Nui-kok-fò he 720°, mî-chak nui-kok 120°.

## Chang Liuk-piên-hìn chhak-kûi chok-thù
## Mien-chit
## Chang Liuk-piên-hìn
## Yit-pân Liuk-piên-hìn
## Chhṳ-yèn chûng ke Liuk-piên-hìn
Sâm-kok-hìn

** Sâm-kok-hìn ** he yù sâm-thiàu Sien-thon sun-chhṳ sú-mî siông-lièn, chû-sṳ̀n ke yit-ke pit-ha̍p ke phìn-mien thù-hìn, he chui kî-pún ke Tô-piên-hìn. 
yit-pân yung thai-siá Yîn-ngî sṳ-mû A, B lâu C vì Sâm-kok-hìn ke táng-tiám phiêu-ho; yung séu-siá Yîn-ngî sṳ-mû a, b lâu c péu-sṳ piên; yung \alpha, \beta lâu \gamma pûn kok phiêu-ho, yu fe̍t-chá yî \angle ABC liá-ngióng ke táng-tiám phiêu-ho péu-sṳ.

## Chang Sâm-kok-hìn chhak-kûi chok-thù

## Mien-chit
## Chang Sâm-kok-hìn
## Yit-pân Sâm-kok-hìn
## chhṳ-yèn chûng ke Sâm-kok-hìn
Sien-thon

**Sien-thon** (Line Segment) chhai Sú-ho̍k sông he chhṳ̍t-sien sông lióng-tiám kiên ke yit-thon, liá lióng-ke tiám chhṳ̂n-vì tôn tiám. Chhâm-kien khî-kiên. 
Tông chûng-tiám kiûn chhai yèn chû sông, kâi sien-thon chhṳ̂n-vì hièn. Tông kì-têu tû-he Tô-piên-hìn ke táng-tiám, ngiâ kì-têu he phî-lìn ke táng-tiám kâi sien-thon vì piên, féu-chet chhiu-he Tui-kok-sien. 
Chhai sâng-fa̍t yin-yung sông, chú-yeu yû sâm-chúng —— lièn-kiet, kak-khôi, san-chhù.
Tô-piên-hìn

**Tô-piên-hìn** (Polygon) he phìn-mien ke fûng pit, yù yû-han sien-thon (thai-yî 2) chû-sṳ̀n, chhiâ sú-mî lièn-chiap hí-lòi va̍k-chhut ke hìn-chhong.
Chang-fông-hìn

**Chang-fông-hìn** (Square) chhai Phìn-mien Kí-hò-ho̍k chûng he khí-yû si-thiàu siông-tén ke piên lâu si-ke siông-tén nui-kok ke Tô-piên-hìn. Chang-fông-hìn he chang Tô-piên-hìn ke yit-chúng: Chang-si-piên-hìn. Si-ke táng-tiám vì ABCD ke Chang-fông-hìn cho-tet ki vì . 
Chang-fông-hìn he ngi-vì ke Chhêu-fông-hìn, ya-he ngi vì ke Chang-chhu̍k-hìn.

## Chang Liuk-piên-hìn chhak-kûi chok-thù

## Mien-chit
## Chang Liuk-piên-hìn
## Yit-pân Liuk-piên-hìn
## chhṳ-yèn chûng ke Liuk-piên-hìn
Chhêu-fông-hìn

**Chhêu-fông-hìn** (Hypercube), yu hêm-cho ** Li̍p-fông-hìn ** (立方形) chhai Kí-hò-ho̍k chûng he chṳ́ Chang-fông-hìn lâu Li̍p-fông-thí ke *n* vì lui-pí (tui-yî Chang-fông-hìn, *n*=2, Li̍p-fông-thí, *n*=3). Kì he yit-lui Pit-ha̍p ke, kín-tsì ke, thie̍t ke thù-hìn, kì-têu ke 1 vì kut-ka he yù yit-khiùn chhai khì só-chhai khûng-kiên tui-chún mî-ke vì-thu cháng-chhè phài-lie̍t ke tén chhòng ke sien-thon chû-sṳ̀n ke, khì-chûng siông-tui ke sien-thon fu-siông phìn-hàng, yì siông-kâu yî yit-tiám ke sien-thon chet fu-siông chang-kâu. Chhai n vì khûng-kiên chûng tân-vi chhêu-fông-hìn (lîn-chhòng vì 1) ke Tui-kok-sien chhòng tén-yî \sqrt{n}.
Kí-hò-ho̍k

** Kí-hò-ho̍k ** (Geometry), kién-chhṳ̂n ** Kí-hò ** (幾何) he Sú-ho̍k ke yit-ke kî-chhú fûn-kî, chú-yeu ngièn-kiu khûng-kiên khî-vet kôan-he yî-khi̍p khûng-kiên hìn-sṳt ke thu-liòng. Hien-thoi khói-ngiam sông ke kí-hò khì chhû-siong chhàng-thu lâu yit-pân fa chhàng-thu thai-puk thì-kô, pin lâu fûn-sak, Chhû-siong-thoi-sú lâu Tsak-phû-ho̍k kín-me̍t kiet-ha̍p.
Tui-kok-sien

**Tui-kok-sien** (Diagonal) chhai Sú-ho̍k sông yû tô-ke thin-ngi. chhai Tô-piên-hìn sông, Tui-kok-sien he lièn-kiet lióng-ke put phî-lìn táng-tiám ke Sien-thon. Ngiâ-chhiâ-vì-ngiâ Tô-piên-hìn ke Tui-kok-sien chhai Tô-piên-hìn chṳ̂ nui, kâi Tô-piên-hìn he Thie̍t Tô-piên-hìn. 
Tui-kok-sien sú muk-tit khiù-fap: tông n he Tô-piên-hìn ke táng-tiám ke sú-muk, mî-ke táng-tiám chhù-liáu kì pún-sṳ̂n lâu phî-lìn ke lióng piên chṳ̂-ngoi, tû Tui-kok-sien lièn chiap to khì-thâ táng-tiám. Liá-ngióng sṳ̀n yî táng-tiám ke sú-muk chhiu-he (n-3)*n. Yîn-vì mî-ke táng-tiám kie-son liáu lióng-chhṳ, só-yî chai chhù yî 2 chhiu tet chhut Tui-kok-sien ke sú-muk vì: 
:d= \frac{n^2-3n}{2}.\,
Chhṳ̍t-sien

**Chhṳ̍t-sien** (Straight Line), he yit-ke tiám chhai phìn-mien fe̍t khûng-kiên yèn chho̍k yit-thin fông-hiong lâu khì siông-fán fông-hiong yun-thûng ke kuí-chiak; mò-vân-khiuk ke sièn. Chhṳ̍t-sièn he Kí-hò-ho̍k ke kî-pún khói-ngiam, chhai m̀-thùng ke Kí-hò-ho̍k thí-hì chûng yû chho̍k m̀-thùng ke mèu-shu̍t. Liá chú-yeu mèu-shu̍t Êu-kí-lî-tet khûng-kiên chûng ke chhṳ̍t-sièn. Khì-thâ khiuk-sut fî làng-chhong-khóng hâ ke chhṳ̍t-sièn, chhiáng chhâm-kháu Fî Êu-kí-lî-tet Kí-hò. 
Êu-kí-lî-tet Kí-hò ngièn-kiu khiuk-sut vì làng ke Ngi-vì khûng-kiên hâ chhong-khóng.