open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wikisource

**Wikisource**, Hon-ngî yîm-yi̍t **Vì-kî Thù-sû-kón** (維基圖書館), he Wikipedia ke yit-chak chí-moi kie-va̍k, yung khiung-yong ke MediaWiki ngiôn-thí, ya he Wikimedia miàng-hâ ke yit-chak wiki kie-va̍k. Wikimedia cho khì ke muk-tit he kien-li̍p yit-chak chhṳ-yù ke thù-sû-kón.

Wikisource chhai 2003-ngièn 11-ngie̍t 4-ngit kien-li̍p, ke-yông-sṳ̀ ke miàng-sṳ ham-cho „**Sourceberg**“. Chhai 12-ngie̍t 6-ngit thèu-pêu, kói cho kîm-ha ke miàng-sṳ.

## Ngoi-pu lièn-kiet
* [//www.wikisource.org Wikisource]
* [//wikisource.org/wiki/Main_Page/Hak-k%C3%A2-ng%C3%AE Hak-kâ-ngî pán-pún ke Wikisource *(sṳ-ngiam pán-pún)*]
Wikidata

**Wikidata**, Hon-ngî yîm-yi̍t **Vì-kî Sṳ-kí** (維基數據), he Wikipedia ke yit-chak chí-moi kie-va̍k, yung khiung-yong ke MediaWiki ngiôn-thí, ya he Wikimedia miàng-hâ ke yit-chak wiki kie-va̍k.

Wikidata chhai 2012-ngièn 10-ngie̍t 30-ngit kien-li̍p, Wikimedia chiông só-yû wiki kie-va̍k tú ke chṳ̂-sin thúng-yit piong chhai liá-têu.

## Ngoi-pu lièn-kiet
* [//www.wikidata.org Wikidata]
Meta-Wiki

**Meta-Wiki** he Wikimedia ke yit-chak kie-va̍k, yung lòi hia̍p-thiàu Wikimedia ke só-yû chí-moi kie-va̍k.

## Ngoi-pu lièn-kiet
* [//meta.wikimedia.org Meta-Wiki]
Wikimedia Incubator

**Wikimedia Incubator**, Hon-ngî yîm-yi̍t **Vì-kî Phu-lón-chhòng** (維基孵卵場), he Wikipedia ke yit-chak chí-moi kie-va̍k, yung khiung-yong ke MediaWiki ngiôn-thí, ya he Wikimedia miàng-hâ ke yit-chak wiki kie-va̍k.

Wikimedia Incubator chhai 2006-ngièn 6-ngie̍t kien-li̍p, Wikimedia cho khì ke muk-tit he sṳ-ngiam cho sîn ngî-ngièn wiki kie-va̍k ke khó-nèn-sin. Kîm-ha Hak-kâ-ngî ke wiktionary chhai liá-têu sṳ-ngiam.

## Ngoi-pu lièn-kiet
* [//incubator.wikimedia.org/wiki/Incubator:Main_Page Wikimedia Incubator]
Wikimania

**Wikimania** he Wikimedia phan ke yit-chak fi-ngi, chhṳ 2005-ngièn khôi-sṳ́ yit ngièn khôi yit fi, yung lòi ngiong wiki-ló kâu-liù wiki kie-va̍k ke kî-su̍t, vùn-fa lâu nui-yùng tén-tén.

## Ngoi-pu lièn-kiet
* [//wikimania.wikimedia.org Wikimania]
Kobe Bryant

**Kobe Bean Bryant** () he Mî-koet ke yit-chak làm-khiù yun-thung-yèn. Kì he chhai NBA li̍t-sṳ́ tú thùng Michael Jordan yit-yong chhut-miàng, ya-he pûn ngìn khon-cho he "Los Angeles Lakers" khiù-chhui li̍t-sú tú tá-khiù chui hó ke yit-chak yung-thung-yèn.
Ap-mà-thài

**Ap-mà-thài** (鴨嫲蹄) he ngìn kiok ke yit-chúng phiang, chho̍k liá chúng phiang ke ngìn ke kiok tông chhiong ap-mà ke thài, ku-só ham-cho liá chak miàng-sṳ.
Kiéu-mà-sà

**Kiéu-mà-sà** (狗嫲蛇), me cho-tet ôn-to **sân-kiéu-thai** (山狗太) fe̍t-chá **sit-thit** (蜥蜴), he yû-lìn-muk sit-thit â-muk tú ke phà-chhùng-lui. Thûng-sòng yû si chak kiok, ku-só ya pûn ngìn ham-cho „si-kiok-sà“ (四腳蛇).

## Thi̍t-chṳ̂n
## Fûn-lui
Sài-chhùng

**Sài-chhùng** he ki-sâng chhai ngìn lâu phú-nen thung-vu̍t chhòng tú ke yit-chúng chhùng-è.
Sṳ̍t-nen thung-vu̍t

**Sṳ̍t-nen thung-vu̍t** (食乳動物) ya cho-tet ham-cho **phú-nen thung-vu̍t** (哺乳動物), he chṳ́ Chit-chhûi Thung-vu̍t Â-mùn hâ ** Sṳ̍t-nen-kong** (Lâ-tên-ngî: Mammalia) ke yit-lui yung hi fû-khip khûng-hi ke Vûn-hiet Chit-chhûi Thung-vu̍t. On-cheu Sṳ-kie Phú-nen thung-vu̍t Vu̍t-chúng (Mammal Species of the World) yit-sû chhai 2005-ngièn ke chṳ̂-liau, Phú-nen-kong muk-chhièn yû-yok 5676-ke vu̍t-chúng, fûn-phu chhai 1229-ke Su̍k, 153-ke Khô lâu 29-ke muk chûng, yok cham Chit-sok Thung-vu̍t-mùn ke 10%, thi-khiù só-yû thung-vu̍t ke 0.4%. Ngat-chhṳ́-muk (ló-chhú, hò-chû, hói-lî, súi-thûn tén) , Yi̍t-sú-muk (Phi̍t-phò-è‎ tén) he Phú-nen thung-vu̍t chûng vu̍t-chúng chui-tô ke muk.
Se-lòng

**Se-lòng** (婿郎) he moi-é ke ló-kûng. Se-lòng ham pû-ngiòng ke â-pâ cho chhông-mîn-ló, ham kì ke â-mê cho chhông-mîn-ôi.

Chhai Hak-kâ-ngî lî-tú, moi-é kiet-fûn pûn ham-cho „chêu se-lòng“. Hak-kâ-ngî tú yû „pan fun se-lòng pan fun chṳ́“ (半份婿郎半份子) ke kóng-fap, yi-sṳ he se-lòng thùng chhṳ-kâ pan ke lai-é chhâ-m̀-tô.
Yà-ôi

**Yà-ôi**, me cho-tet ôn-to **yà-ngiòng** fe̍t-chá **fu-mû**, he tui â-pâ lâu â-mê ke thúng-chhṳ̂n.
Sîm-khiû

**Sîm-khiû** (心舅, 心臼) me cho-tet ôn-to **sîm-khiû-é** (心舅仔, 心臼仔), he lai-é ke pû-ngiòng. Sîm-khiû ham ló-kûng ke â-pâ cho kâ-kôn, ham kì ke â-mê cho kâ-ngiòng.

Chhai Hak-kâ-ngî lî-tú, lai-é kiet-fûn pûn ham-cho „thó sîm-khiû“.
Pû-ngiòng

**Pû-ngiòng** (餔娘) he chṳ́ nàm-ngìn ke phi-ngiéu.

Pû-ngiòng ke â-pâ ham cho chhông-mîn-ló, â-mê ham cho chhông-mîn-ôi.

## Siông-kwân vùn-chông
* Kwón-kâ-phò
Ló-kûng

**Ló-kûng** (老公) me cho-tet ôn-to **chhong-fû** (丈夫), he chṳ́ ńg-ngìn ke phi-ngiéu.

Ló-kûng ke â-pâ ham cho kâ-kôn, â-mê ham cho kâ-ngiòng.
Chûng-fà Mìn-koet (1912–1949)

**[[1912-ngièn]] chṳ [[1949-ngièn]] ke Chûng-fà Mìn-koet** he Chûng-koet li̍t-sṳ́ tú ke yit chak khiung-fò-koet. Khì ke koet-ho he Chûng-fà Mìn-koet. Liá-ke he Chûng-fà Mìn-koet pún-sṳ̂n li̍t-sṳ́ ke yit chak sṳ̀-khì, ke-ha ke chûng-yông chṳn-fú sat chhai Chûng-koet Thai-liu̍k, ku-só ya pûn ngìn ham cho **Chûng-fà Mìn-koet Thai-liu̍k Sṳ̀-khì**, yung-lòi khî-phe̍t kîm-ha chhai Thòi-vân ke Chûng-fà Mìn-koet.

Liá-ke koet-kâ chhai 1912-ngièn yù Sûn Chûng-sân kien-li̍p. 1949-ngièn, Chûng-fà Mìn-koet liâng-thô-ngìn Chióng Kie-sa̍k chhai Koet-Khiung Nui-chan tú sṳt-phai, thò to Thòi-vân. Chûng-koet Khiung-sán-tóng chhai Chûng-koet Thai-liu̍k kien-li̍p Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet.

## Ngiâng-mong
*Chan-heu ke Thòi-vân
*Thòi-vân thu̍k-li̍p yun-thung
*Chûng-fà Mìn-koet chhai Thòi-vân
Lióng ke Chûng-koet

**Lióng ke Chûng-koet** fe̍t-chá **Lióng chak Chûng-koet**, he yit chúng yû-koân Thòi-vân lâu Chûng-koet koân-he ke chṳn-chhṳ kôn-tiám, liá chúng kôn-tiám kî-pún he kóng kîm-ha sṳ-kie mien-táng yù lióng ke Chûng-koet, yit ke he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet, yit ke he Chûng-fà Mìn-koet.

## Chai khon
*Thòi-vân mun-thì
*Yit ke Chûng-koet
*Yit piên yit koet
*Thi̍t-sû ke koet lâu koet koân-he
*Thòi-vân thi-vi vi-thin lun
Yit ke Chûng-koet

**Yit ke Chûng-koet** fe̍t-chá **Yit chak Chûng-koet** (一隻中國) , he yit chúng yû-koân Thòi-vân lâu Chûng-koet koân-he ke chṳn-chhṳ kôn-tiám, liá chúng kôn-tiám kî-pún he kóng kîm-ha sṳ-kie mien-táng vì-yû yit ke Chûng-koet. Chûng-koet Khiung-sán-tóng kóng ke yit ke Chûng-koet ngin-vì vì-yû Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet yit ha̍p-fap ke chṳn-fú; Chûng-koet Koet-mìn-tóng chhṳ-to vì-yû Chûng-fà Mìn-koet he ha̍p-fap ke.

## Chai khon
*Thòi-vân mun-thì
*Yit koet lióng chṳ
*Yit koet lióng khî
*Yit koet lióng fú
*Yit ke Chûng-koet, chhṳ-kâ péu-su
*Chûng-koet thúng-yit
*Kiú-ngi Khiung-sṳt
*Lióng ke Chûng-koet
*Thi̍t-sû ke koet lâu koet koân-he
Mô-fap Khì-yèn

**Mô-fap Khì-yèn**() he 2010-ngièn Walt Disney Animation Studios chè-chok, Bí-kok Nathan Greno khi̍p Byron Howard phah ê thûng-fa thien-yáng.

## Ngoi-phu lièn-kiet
Thòi-vân thi-vi vi-thin lun

**Thòi-vân thi-vi vi-thin lun**, ya cho-tet hêm-cho **Thòi-vân chú-khièn vi-thin lun**, he Thòi-vân koet-chi thi-vi ke yit chúng lun-su, ngin-vì Thòi-vân ke chú-khièn kûi-su̍k hàn-màng khok-thin.

## Chai khon
*Yit piên yit koet
*Lióng ke Chûng-koet
*Thòi-vân ke fap-li̍t thi-vi
Thi̍t-sû ke koet lâu koet koân-he

**Thi̍t-sû ke koet lâu koet koân-he**, ya cho-tet ham cho **lióng-koet-lun**, he Thòi-vân chúng-thúng Lí Tên-Fî chhai 1999-ngièn thì-chhut ke chṳn-chhṳ kôn-tiám, ngin-vì Chûng-fà Mìn-koet lâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet he thi̍t-sû ke koet lâu koet koân-he. Chûng-fà Mìn-koet ke liâng-thú he Thòi-vân, Phàng-fù, Kîm-mùn lâu Mâ-chú; Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke liâng-thú he Chûng-koet Thai-liu̍k.

## Chai khon
*Thòi-vân mun-thì
*Yit piên yit koet
*Lióng ke Chûng-koet
*Yit ke Chûng-koet
*Thòi-vân thi-vi vi-thin lun
Ká-sṳ́ Chhôi Ǹg-thùng ke Lu-song tui-ngì Kóng “Ngài Mung-tó lé Ngiâ-ke Seu-seu-è” Chṳ̂-heu Ngiâ-liá-têu Kôan-he Voi Mak-ke Pen-fa nó, Ngài Hàn-he Chhṳ̀-siu̍k Sióng lê Hó-tô-thiên Poi-mî Yû-têu kien-ngìn-m̀-tet Tet

***Suzukake no Ki no Michi de “Kimi no Hohoemi o Yume ni Miru” to Itte Shimattara Bokutachi no Kankei wa Dō Kawatte Shimau no ka, Bokunari ni Nannichi ka Kangaeta Ue de no Yaya Kihazukashii Ketsuron no Yō na Mono*** (, Hak-kâ-ngî pha̍k-fa-sṳ: ***Ká-sṳ́ Chhôi Ǹg-thùng ke Lu-song tui-ngì Kóng “Ngài Mung-tó lé Ngiâ-ke Seu-seu-è” Chṳ̂-heu Ngiâ-liá-têu Kôan-he Voi Mak-ke Pen-fa nó, Ngài Hàn-he Chhṳ̀-siu̍k Sióng lê Hó-tô-thiên Poi-mî Yû-têu kien-ngìn-m̀-tet Tet-chho̍k lê Yit-ke Kiet-lun***) he AKB48 ke kô-khiuk.
Chhṳ̍t-chhṳ-chhṳ

***Chhṳ̍t-chhṳ-chhṳ*** () he Chûng-vùn chhut-miàng mióng-lu chok-kâ ke thùng-yîm vùn-chông.

## Ngièn-vùn

Fu Hon-ngî pîn-yîm yì-ha: 

　　**'

　　，，，。

　　，，，，，，，，，，，。

　　，，。

　　。

Fu [[Hak-ngî]] [[Pha̍k-fa-sṳ]] yì-ha: 

　　**'

　　，，，。

　　，，，，，，，，，，，。

　　，，。

　　。
Moshi Kōkō Yakyū no Joshi Manager ga Drucker no Management o Yondara

***Moshi Kōkō Yakyū no Joshi Manager ga Drucker no Management o Yondara*** () he Natsumi Iwasaki ke séu-sot.
Neko no ko koneko, shishi no ko kojishi

**Neko no ko koneko, shishi no ko kojishi** (, Hak-kâ-ngî pha̍k-fa-sṳ: **Chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́-chṳ́**, yi-sṳ he **Meu-é ke se-chṳ́ he meu-chṳ́, sṳ̂-é ê se-chṳ́ he sṳ̂-chṳ́.**) he Ngi̍t-pún ke vùn-sṳ yù-hi.
Sâi-thi

**Sâi-thi** (釃地) me ôn-to **Koa-chṳ́** (掛紙) he Tûng-â ke yit-chúng fûng-siu̍k. Chhai ku-thin ke sṳ̀-kiên hi ki-kîn sí-thet ke chhîn-chhit ke mu-thi chi-pai. Hak-kâ-ngìn yit-pân chhai mî-ngièn chhîn-mìn hi sâi-thi, sâi-thi ke ko-chhàng oi chiông chiú sâi chhai thi-mien-hong, ku-só ôn-to „sâi-thi“. Nang-ngoi, sâi-thi chṳ̂-chhièn oi chiông chhó-chṳ́ (草紙) koa chhai mu ke táng-thèu (fe̍t-chá nâ sa̍k-kú chak-to), liá-ke ko-chhàng me ôn-to „koa-chṳ́“.

## Chhâm-kháu
Hâ-yí-thiên-liù-khiet-thiên-ngô-put-liù

**Hâ-yí-thiên-liù-khiet-thiên-ngô-put-liù** () sī chûng-vùn yit-ki chhut-miàng mò pêu-tiám fù-ho ki.

分類:Ngî-ngièn-ho̍k
Sṳ̂n-vì Nàm-kô-chûng-sâng Kiâm Fùng Khiâng-seú-sot Chok-kâ ke Ngài, Tông fûn Ngièn-ki pí Ngài Se Chhiá Hàng-sṳ Sâng-yù Thèu-lu ke ńg-thùng-ho̍k Khang kiáng-kîn

***Sṳ̂n-vì Nàm-kô-chûng-sâng Kiâm Fùng Khiâng-seú-sot Chok-kâ ke Ngài, Tông fûn Ngièn-ki pí Ngài Se Chhiá Hàng-sṳ Sâng-yù Thèu-lu ke ńg-thùng-ho̍k Khang kiáng-kîn*** () he Keiichi Shigusawa ke khiâng-seú-sot.
Lî

**Lî** (鋁) he yit-chúng Fa-ho̍k Ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì **Al**, ngièn-chṳ́ su-muk he **13**, chhai Ngièn-su Chû-khì péu chûng thi-sṳ̍p-sâm vi.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
Sî

**Sî** fe̍t-chá ham-cho **sî-fông**, he nàm thùng pet chûng-kiên ke fông-hiong, thùng tûng siông-fán.
Sṳ̂

**Sṳ̂** (詩) he yit-chúng vùn-ho̍k hìn-sit, kóng-kiu yun-li̍t lâi mî-kám. Sṳ̂ ke li̍t-sṳ́ tông chhòng, he chui kú ke vùn-ho̍k hìn-sit chṳ̂-yit.
Thú

**Thú** he liu̍k-thi song ke yit-chúng chhṳ-yèn-thí, chú-yeu sṳ̀n-fun he khóng-vu̍t-chṳt.
Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂

**Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂** (Royal Dutch Shell plc) he sṳ-kie thi-ngi thai sa̍k-yù kûng sṳ̂, kûng sṳ̂ chhai Yîn-koet chu-chhak, chúng-phu vi yî Hò-làn Hói-ngà. yù Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù lâu Yîn-koet ke hok-phài lióng-kâ kûng-sṳ̂ ha̍p-pìn chû-sṳ̀n. Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù yî 1890-ngièn chhóng li̍p, pin tet-to Hò-làn ńg-vòng thi̍t-phe̍t su-khièn, ku-só pûn hêm-cho Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂.
Den Haag

** Den Haag** he Hò-làn thi-sâm thai sàng-sṳ, chhai Amsterdam lâu Rotterdam chṳ̂ heu, ngìn-khiéu 510,909-ngìn (2009-ngièn 5-ngie̍t 31-ngit), Thai Den Haag Thi-khî ngìn-khiéu yok 1,054,793-ngìn, mien-chit yok 100 phìn-fông kûng-lî. Den Haag vi-chhai Sî Hò-làn ke Nàm Hò-làn-sén, thùng-sṳ̀ ya-he kâi sén Sén-fi. Kòn-tiâu fui he Den Haag ke sṳ-fui. 

Yîn Hò-làn ke Hièn-fap kûi-thin sú-tû he Amsterdam, só-yî Den Haag pin m̀-he Hò-làn ke sú-tû, than kì he tûng-ông chṳn-fú só-chhai-thi, Willem-Alexander ya kî-chhu chhai Den Haag. Só-yû ke tûng-ông chṳn-fú kî-kôan lâu ngoi-koet sṳ́-kón kí-fû tû vi-yî Den Haag, nang-ngoi chui-kô fap-yen lâu hí-tô chû-chṳt ya tû-chhai chhṳ́ phan-kûng, li yì Hò-làn sàng-sṳ chhṳ-chhṳ hia̍p-fi VNG. 

## Li̍t-sṳ́
## Kôan-yî sàng-sṳ

## Thi-lî
## Koet-chi chû-chṳt
## Chṳn-fú kî kôan
## Kâu-thûng yun-sû
### Hòng khûng
## Ngìn-khiéu yên chin
## Lìn-khiûn sàng chṳ́n
## Yû hó sàng-sṳ
## Ngoi-phu lièn-kiet
## Chhâm-kháu chṳ̂ liau
1938-ngièn

## Ngièn-ho
*  Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet (康德) 5 ngièn
*  Thai Ngi̍t-pún Ti-koet: Châu-fò (昭和) 13 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai (保大) 13 ngièn

## Tûng-Â kiûn-chú ki-ngièn
* Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet Fòng-ti (康德皇帝) 5 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai Fòng-ti (保大皇帝) 13 ngièn

## Thai sṳ-khien

## Chhut-se ke ngìn
*1-ngie̍t 31-ngit: Beatrix Wilhelmina Ńg-vòng

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
Rotterdam

** Rotterdam** he Hò-làn thi-ngi thai sàng-sṳ, vi yî Hò-làn ke Nàm Hò-làn-sén, Nieuwe Maashò pán. Lu̍k-thi̍t-tan ke miàng-sṳ lòi chhṳ yî chhai sṳ chûng-sîm chu ngi̍p Nieuwe Maas-hò ke séu-hò Rotterdam-hò lâu Hò-làn chhṳ̀ Dam. 
Rotterdam chhòng-khì vì Êu-chû chui-thai ke hói-kóng, yî fo-khui yun-liòng kie-son , 1980 ngièn-thoi chên he sṳ-kie sông thi-yit thai kóng-khiéu, chhai 2010-ngièn vì sṳ-kie thi 10. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Beatrix Wilhelmina Ńg-vòng

**Beatrix Wilhelmina Ńg-vòng**, 1938-ngièn 1-ngie̍t 31-ngit － ), chhiòn-miàng Beatrix Wilhelmina Armgard, chên ngim Hò-làn ńg-vòng, vì Hò-làn Vòng-koet só hàm 4-koet ke koet-kâ Ngièn-sú.

## Sâng phìn
## Chṳ́ sṳ̀
## Siông-kôan thiàu muk
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
1890-ngièn

## Thai sṳ-khien
*Hò-làn Fòng-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂ sṳ̀n-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Chiet-khiang
1882-ngièn

## Thai sṳ-khien
*1-ngie̍t 31-ngit —— Hiûng-ngà-li chok-khiuk-kâ Kodály Zoltán chhut-sâng.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Chiet-khiang
Budapest

**Budapest** (fat-yîm: 'budɒpɛʃt) he Hiûng-ngà-li sú-tû, me he kâi koet chú-yeu ke chṳn-chhṳ, sông-ngia̍p, yun-sû chûng-sîm lâu chui-thai ke sàng-sṳ, me pûn chhṳ-to he Tûng-Êu yit-ke chhùng-yeu ke chûng-ki-chhàm. Budapest ke ngìn-khiéu chhai 1980 ngièn-thoi chûng khì chên tha̍t-to kô-fûng 207-van (Budapest Tû-fi-khî ngìn-khiéu tha̍t-to 2,451,418-ngìn), muk-chhièn kiùn-yû yok 1,757,618 kî-mìn, kì he Êu-chû Lièn-mèn thi-chhit thai sàng-sṳ.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám


檔案:Budapest castle night 5.jpg|Buda Sàng-páu.
檔案:Parlamento de Budapest de noche.JPG|Hiûng-ngà-li Ngi-fi Thai-hà.
檔案:Matthias Church, Budapest.JPG|Matthias Kau-fi
檔案:Basilique Saint-Étienne de Pest.jpg|Sṳn Sṳ̂-tì-fûn Thai-kau-thòng.
檔案:Sunset over the Danube - Budapest.jpg|Széchenyi lièn-khiâu.
檔案:The Millennium Monument in Heroes' Square, Budapest, Hungary.jpg|Yîn-hiùng kóng-chhòng.
檔案:Budai Vigadó (12221. számú műemlék) 6.jpg|Budai Vigadó
檔案:Castle of Vajdahunyad.jpg|Vajdahunyad Sàng-páu
檔案:Magyar Nemzeti Múzeum épülete.JPG|Hiûng-ngà-li Koet-kâ Pok-vu̍t-kón.
檔案:Szent Erzsebet-templom 01.jpg|Sṳn Yî-li-sâ-pha̍k Kau-thòng.
檔案:Synagogue-Budapest.jpg|Dohány-kiê Yù-thai Kau-thòng.
檔案:Museum of Applied Arts (Budapest).jpg|Yin-yung Ngi-su̍t Pok-vu̍t-kón
檔案:Fisherman's Bastion Budapest amk.jpg|N̂g-ngìn páu。 
檔案:Drexler Palota, Budapest.jpg|Andrássy-kie pûn ngin-thin vì Sṳ-kie Vì-sán.
檔案:Budapest-var-szentistvan-fotografikus hu.jpg|Buda Sàng-páu
檔案:Burgtheater Budapest Varszinhaz 2009 august.jpg|Sàng-páu khia̍k-yen. 
檔案:Budapest National Theatre R01.jpg|Koet-kâ Khia̍k-yen
檔案:Budapesti Operett Színház.JPG|Khiâng-kô-khia̍k khia̍k-yen. 
檔案:Bálna.jpg|Bálna
檔案:Budapest Szabadság híd 2012.jpg|Chhṳ-yù khiâu
檔案:Budapest Gellért socha svobody 2.jpg|Chhṳ-yù ńg-sṳ̀n chhiong
檔案:Brudern House.jpg|Brudern House
檔案:Nyugati pályaudvar, Budapest.jpg|Nyugati Fó-chhâ-chhàm.
Sṳ-kie Vì-sán

**Sṳ-kie Vì-sán** (Yîn-ngî: World Heritage, Fap-ngî: Patrimoine Mondial), he yit-hong yù Lièn-ha̍p-koet kî-chhṳ̀ , Lièn-ha̍p-koet Kau-yuk Khô-ho̍k Vùn-fa Chû-chṳt fu-chit chṳp-hàng ke koet-chi kûng-yok kien-chṳ, yî pó-chhùn tui chhiòn sṳ-kie ngìn-lui tû khí-yû khiet-chhut phú-phiên-sin ka-chhṳ̍t ke chhṳ-yèn fe̍t vùn-fa chhú-só vì muk-tit. Sṳ-kie Vì-sán fûn-cho chhṳ-yèn vì-sán, vùn-fa vì-sán lâu fu̍k-ha̍p vì-sán sâm-thai lui. Koet-chi vùn-fa ki-ngiam-vu̍t lâu li̍t-sṳ́ chhòng-só ve-yèn-fi tén fî chṳn-fú chû-chṳt chok-vì Lièn-ha̍p-koet kau-khô-vùn chû-chṳt ke hia̍p-li̍t chû-chṳt, sṳ-kie vì-sán ke chin-sién, kón-lî lâu pó-fu kûng-chok.
Hò-làn Vòng-koet

**Hò-làn Vòng-koet** yû 4 chak ko-sṳ̀n-koet cû-sṳ̀n: Hò-làn, Aruba, Curaçao lâu Sint Maarten.
Kodály Zoltán

**Kodály Zoltán**, 1882-ngièn 12-ngie̍t 16-ngit － 1967-ngièn 3-ngie̍t 6-ngit ) , chhut-sâng yî Hiûng-ngà-li ke Kecskemét, ko-sṳ yî Budapest, Hiûng-ngà-li chok-khiuk-kâ, mìn-chhu̍k yîm-ngo̍k sû-si̍p-kâ, ngî-ngièn ho̍k-kâ, yîm-ngo̍k kau-yuk kâ lâu Chet-ho̍k-kâ. 
1892-ngièn khôi-sṳ́ ho̍k-si̍p yîm-ngo̍k, 1900-ngièn chin-ngi̍p Budapest Thai-ho̍k siû-si̍p chet-ho̍k lâu ngî-ngièn-ho̍k, pin thùng-sṳ̀ chhai Budapest Liszt Yîm-ngo̍k Ho̍k-yen sông-kho. Kì chhai yîm-ngo̍k ho̍k-yen tet-to chok-khiuk lâu kau-ho̍k ho̍k-vi, pin chhai Thai-ho̍k siû chet-ho̍k lâu ngî-ngièn-ho̍k ho̍k-vi chṳ̂-heu, chhièn-vông Pâ-lì Widor mùn-hâ ho̍k-si̍p, su-to Debussy yîm-ngo̍k fûng-kak yáng-hióng. 

## Ngoi-phu Lièn-chiap
*Kodály Zoltán ke yîm-ngo̍k
Volkswagon Si̍p-thòn

**Volkswagon Si̍p-thòn** (Tet-ngî: Volkswagen Aktiengesellschaft) he sṳ-kie chui-thai ke sâm-kâ khì-chhâ chṳ-chho sông chṳ̂ yit, chúng-phu vi yî Tet-koet Wolfsburg. Kûng-sṳ̂ sṳ̀n-li̍p yî 1937-ngièn, chui-chó he yù Na̍p-chhùi Tet-koet chṳn-fú chhut-chṳ̂ ke Koet-yû Khî-ngia̍p, yî chhut-sán kîm kuî-chhâ yì vùn-miàng. chhai Ngi-chan kiet-suk heu, Yîn-kiûn chiap-kón liá-chak kûng-sṳ̂ ke khì-chhâ kûng-chhòng, pin chhai chan-heu ke kiên-nàn se-ngie̍t lî ki-sa chhut-sán kîm-kuî-chhâ. 1949-ngièn Yîn-koet chṳn-fú chiông fuk-sṳ̂ kûng-sṳ̂ kâu-hàn pûn Tet-koet Lièn-pâng chṳn-fú lâu thi-fông pâng chṳn-fú, ha̍p-chṳ̂ vì Koet-yàng Khî-ngia̍p. 

## Kú-fun kûng-sṳ̂ chú-yeu kón-lî-chhèn
## Li̍t-sṳ́
## Kûng-sṳ̂ ka-kèu
## Sông-yung-chhâ
## Kî-chhâ
## Kîm-yùng fu̍k-vu
## IT fu̍k-vu-ngia̍p
## Thí-yuk ngia̍p-vu
## Chhâm-kháu
## Ngoi-phu lièn-kiet
Wolfsburg

**Wolfsburg** vi yî Tet-koet chûng-phu Braunschweig yî pet ke Aller hò-pán, chhai Hon-nok-ngá tûng-phu 75 chhiên-mí, Pak-lìm sî-phu 230 chhiên-mí . Wolfsburg he Niedersachsen-chû ke thi-ńg thai sàng-sṳ. Yîn-vì fat-tha̍t ke khì-chhâ kûng-ngia̍p, Wolfsburg ke ngìn-kiûn sû-ngi̍p vi yî chhiòn Tet-koet thi-yit vi, tha̍t-to 128,000 mî-ngièn. Wolfsburg yîn Fuk-sṳ̂ Khì-chhâ chúng-phu chhô-lo̍k yî chhṳ́ yì vùn-miàng. liá-sáng yû sṳ-kie sông chui-thai ke khì-chhâ kûng-chhòng, lâu Gibraltar ke mien-chit siông-tông. Phî-lìn thai-chung kûng-chhòng ke khì-chhâ-sàng Autostadt he yî Fuk-sṳ̂ Khì-chhâ chû-tô chhâ-hîn vì thi̍t-set ke lî-yû kín-tiám. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Braunschweig

** Braunschweig** he Tet-koet Hâ Saxony chû tûng-phu ke yit-ke sàng-sṳ, kî-mìn sú yok vì 247,227, he kâi chû ki Hon-nok-vî heu ke thi-ngi thai sàng-sṳ lâu kâi chû ke yit-ke thi-khî chûng-sîm. Braunschweig he Braunschweig Kûng-koet ke sú-tû. chhṳ́ heu chhṳ̍t-to 1946-ngièn, kì he Braunschweig-chû ke chû-fú. 1974-ngièn Braunschweig pûn chha̍t-siau chṳ̂-chhièn kì he kâi khiùn ke khiùn-fú. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Hàng-chṳn
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Chêu-kok-yen

**   ** (昭覺縣, Yî-ngî: ꏪꐦꑤ) he Chûng-koet Si-chhôn-sén Liòng-sân Yî-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû só kón-hot ke yit-ke yen. Chúng mien-chit 2,699phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu 251,836-ngìn. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Ngî-ngièn
## Chûng-kau
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Chhâm-kháu Vùn-hien
## Ngoi-phu Lièn-kiet
São Paulo

** São Paulo** (Phù-thò-ngà-ngî: São Paulo), vi yî Pâ-sî tûng-nàm-phu Sṳn-pó-lò-chû, ya-he São Paulo-chû ke sú-fú, Pâ-sî chui-thai ke sàng-sṳ. 

São Paulo sṳ-nui ngìn-khiéu chhêu-ko 11,967,825. Kí 2011-ngièn sú-kí, pâu-hàm khiûn-kau chhiòn-sàng ngìn-khiéu tha̍t 21,090,791, chhai Tû-fi-khî ngìn-khiéu sông-kî sṳ-kie thi 8-vi, Nàm-pan-khiù thi 1-vi. 2012-ngièn, Mî-koet ke Sink Tank kûng-khôi fat-péu on-cheu sán-ngia̍p, ngìn-chhòi, vùn-fa, chṳn-chhṳ tén tui-siong lòi chùng-ha̍p ke sṳ-kie tû-sṳ phài-miàng, São Paulo he kî sṳ-kie 33-vi ke tû-sṳ. São Paulo vì Nàm-mî-chû chui fu-yi ke sàng-sṳ. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Vùn-fa
## Kau-yuk
## Kín-tiám
## Kîn-chi

## Ngìn-khiéu
## Sa-fi
## Kâu-thûng
Kâm-cha

**Kâm-cha** (甘蔗) he Vò-pún-khô ke Tân-chṳ́-ya̍p Chhṳ̍t-vu̍t, vi Kâm-cha-su̍k (Saccharum) ke chúng-chhṳ̂n. Kâm-cha he Vûn-tai lâu ngie̍t-tai nùng-chok-vu̍t, he chṳ-chho cha-thòng ke ngièn-liau, chhiâ cho-tet thì-lien Yet-sùn chok-vi nèn-ngièn thoi-thoi phín. Chhiòn sṳ-kie yû yit-pak tô-ke koet-kâ chhut-sán Kâm-cha, chui-thai ke Kâm-cha chhut-sán koet he Pâ-sî, Yin-thu lâu Chûng-koet.
Chûng-koet Sa̍k-yù Fa-kûng Si̍p-thòn Kûng-sṳ̂

**Chûng-koet Sa̍k-yù Fa-kûng Si̍p-thòn Kûng-sṳ̂** (Yîn-ngî: Sinopec Group (SINOPEC)), yî 1998-ngièn 7-ngie̍t kîn Koet-vu-yen phî-chún chhai-ngièn Chûng-koet sa̍k-yù fa-kûng chúng kûng-sṳ̂ ke kî-chhú sông chhùng-chû sṳ̀n-li̍p ke thi̍t thai-hîn sa̍k-yù fa-kûng khî-ngia̍p.
Chûng-koet Sa̍k-yù Thiên-yèn-hì Si̍p-thòn Kûng-sṳ̂

**Chûng-koet Sa̍k-yù Thiên-yèn-hì Si̍p-thòn Kûng-sṳ̂** (Yîn-ngî: China National Petroleum Corporation, suk-siá CNPC), yî 1998-ngièn 7-ngie̍t 27-ngit yù ngièn Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet sa̍k-yù kûng-ngia̍p phu-fûn kié va̍k-fûn, pin chhai Chûng-koet sa̍k-yù thiên-yèn-hì chúng kûng-sṳ̂ kî-chhú sông chû-kien, he tûng-ông chhṳ̍t-chiap kón-lî ke thi̍t-thai-hîn koet-yû khî-ngia̍p.
Saudi Â-là-pak Koet-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂

**Sâ-vû-thi Â-là-pak Koet-kâ Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂** (Â-là-pak-ngî: ارامكو السعودية), he Sâ-vû-thi Â-là-pak ke koet-kâ sa̍k-yù kûng-sṳ̂. Muk-chhièn he sṳ-kie sông thâm-mìn tú-liòng chui-thai ke sa̍k-yù kûng-sṳ̂, chúng-phu sat-chhai Chái-het-làn. Kûng-sṳ̂ yúng-yû chhiòn-sṳ-kie chui-thai ke yù-thièn ——Kâ-ngá-ngì yù-thièn.
Exxon Mobil

**Exxon Mobil** he sṳ-kie sông chúng sṳ-chhṳ̍t chui-thai ke kú-piàu kûng-khôi sông-sṳ ke sa̍k-yù kûng-sṳ̂. Exxon Mobil lâu Shell, Yîn-koet Sa̍k-yù Kûng-sṳ̂ (BP) khi̍p Total thùng vì chhiòn-khiù chui-thai ke sa̍k-yù kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit. chúng-phu vi yî Mî-koet Tet-khiet-sat-sṳ̂-chû ke Irving.
Total

**Total** he yit kâ Fap-koet sa̍k-yù kûng-sṳ̂, he muk-chhièn sṳ-kie liuk thai sa̍k-yù kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit. Khì kîn-yàng fam-vì hâm-koi liáu cháng-ke sa̍k-yù lâu thiên-yèn-hì ke sán-ngia̍p lièn, chhiùng-ngièn-yù lâu thiên-yèn-hì ke khàm-thâm khôi-fat to fat-thien, yun-sû, lien-fa, sa̍k-yù sán-phín siau-chhiû yî-khi̍p koet-chi ngièn-yù khi̍p sán-phín kâu-yi. Total thùng-sṳ̀ ya-he yit-kâ thai kûi-mù fa-ho̍k-phín sâng-sán-sông. Kâi kûng-sṳ̂ chúng-phu vi-yî Fap-koet Pâ-lì fu-khiûn ke Courbevoie La Défense khî.
Courbevoie

**Courbevoie** he Fap-koet Île-de-France Thai-khî Hauts-de-Seine ke yit-ke sṳ-chṳ́n, mien-chit 4.17 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 69,694ngìn (1999-ngièn). Kì he Pâ-lì ke yit-ke kau-khî, vi yî Pâ-lì-sṳ chûng-sîm sî-pet 8.2 kûng-lî chhú. Kì he Êu-chû ngìn-khiéu chui chhiû-me̍t ke sàng-sṳ chṳ̂-yit. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Irving, Texas

** ** he Mî-koet Texas tûng-pet-phu ke yit-ke sàng-sṳ, su̍k Dallas-yen. Mien-chit 175.3 phìn-fông kûng-lî, 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 196,084-ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
### Thi-hìn
### Hì-hèu
## kîn-chi
## Ngìn-khiéu
## Chṳn-fú lâu Ngi-fi
## Vùn-fa lâu Hien-thoi sên-fa̍t
### Chhòn-mòi === suce ma bite

### Lî-hàng
### Kûng-yèn
### Mî-sṳ̍t
### Thí-yuk
## Kâu-thûng
### Kî-chhòng
## Kau-yuk
## Siông-kôan Lièn-kiet
## Yû-hó Sàng-sṳ

## Ngoi-phu Lièn-kiet
## Chhâm-kháu	Vùn-hien
Walt Disney Sṳ-kie Thu-ká-khî

**Walt Disney Sṳ-kie Thu-ká-khî** (Yîn-ngî: Walt Disney World Resort), sòng kién-chhṳ̂n Disney Sṳ-kie (Disney World), vi yî Mî-koet Florida O-làn-tô, he chhiòn sṳ-kie chui-thai ke Disney chú-thì kûng-yèn lâu thu-ká-khî, mien-chit tha̍t 42,000 Phìn-fông Yîn-méu , thai-yok vì 170 phìn-fông kûng-lî. Kì he chhiòn-khiù Disney hì-lie̍t chú-thì lo̍k-yèn chûng kûi-mù chui-thai ke yit-ke.

## Li̍t-sṳ́
## Fat-chán yèn-kiet
## Sat sṳ̂
### Chú-thì kûng-yèn
### Súi-sông lo̍k-yèn
### Thu-ká chiú-tiam
### Khì-thâ sat-sṳ̂
### Kâu-thûng
### Chhâm-kháu chṳ̂ liau
### Chhâm-kien
Daimler AG

right|thumb|400px|Daimler AG.
**Daimler AG** he yit-kâ chúng-phu vi yî Tet-koet Stuttgart ke khì-chhâ kûng-sṳ̂. Kîn-kí siau-liòng, Daimler he sṳ-kie thi-sṳ̍p-sâm thai khì-chhâ chṳ-chho sông-lâu thi-ngi thai khà-chhâ chṳ-chho-sông.

分類:Êu-chû Kûng-sṳ
分類:Khì-chhâ kûng-sṳ̂
Pó-sa̍k

**Pó-sa̍k** (gemstone) he pûn chhiet-kot, chhat-yun, phau-kông ke khóng-vu̍t, sa̍k-liau, thú-fa-vu̍t-thí, vì sû-si̍p-phín, sû-chhông-phín fe̍t chhôn-chho̍k chông-sṳ chṳ̂ yung。

## Fûn-lui
Muk-chhièn sṳ-kie sông 3000 tô chúng khóng-vu̍t chûng, yû 230-chúng yî-sông cho-tet chok-vì pó-sa̍k. Sông-ngìn fûn Pó-sa̍k vì pó-sa̍k lâu Pan Pó-sa̍k. 

*Chon-sa̍k
*Làm-pó-sa̍k 
*Fùng-pó-sa̍k 
*Chú-mû-liu̍k 
*Kîm-liu̍k-ngiu̍k
Fùng-pó-sa̍k

**Fùng-pó-sa̍k** (Ruby), he kông-ngiu̍k ke yit-chúng, chú-yeu sṳ̀n-fûn he Yòng-fa-lî (Al2O3), fùng-set lòi-chhṳ Kok (Cr). Chhṳ-yèn mò Kok ke pó-sa̍k he làm-set ke làm-pó-sa̍k.
Yòng-fa-lî

**Yòng-fa-lî** (Aluminium oxide) he pha̍k-set ku-thí, he Lî lâu Yông ke fa-ha̍p-vu̍t, fûn-chṳ́ -sṳt vì AlO.
Fâ-tûng Chiúng-kuk Phìn-ngièn

**Fâ-tûng Chiúng-kuk Phìn-ngièn** (花東縱谷平原) he vi yî Thòi-vân tûng-phu ke yit-ke chiúng-kuk. Nàm-pet chhòng yok 180 kûng-lî, tûng-sî khôn 2～7 kûng-lî, mien-chit yok 1000 phìn-fông kûng-lî, hói-pha̍t 50－250 kûng-chhak.
Hói-pha̍t

**Hói-pha̍t** (Altitude) he mêu thi lâu phìn-kiûn hói-phìn-mien ke kô-thu chhâ, tô-sú sṳ̀ -hèu yung mí lòi kie-son, yû-sṳ̀ fi yung Yîn-chhak lòi kie-son.
Làm-pó-sa̍k

** Làm-pó-sa̍k** he làm-set kông-ngiu̍k pó-sa̍k, chhù-liáu fùng-set ke fùng-pó-sa̍k chṳ̂ ngoi, khì-thâ ngân-set kông-ngiu̍k pó-sa̍k ke thûng-chhṳ̂n, chú-yeu sṳ̀n-fûn he Yòng-fa-lî ( Al2O3). Làm-pó-sa̍k ke sán-thi chhai Thai-koet, Mén-thien, Sṳ̂-lî Làn-khà, Mâ-tha̍t-kâ-sṳ̂-kâ, Liâu-koet, Kán-pu-chhài.



File:1szafir Madagaskar.jpg
File:Logansapphire.jpg|Logan Làm-pó-sa̍k
File:Star-Saphire.jpg|Sên-kông Làm-pó-sa̍k
File:SaphirJaune.jpg 
File:SaphirSynthetique.jpg |Ha̍p-sṳ̀n Làm-pó-sa̍k
File:Szafir, RPA.jpg
File:Saphir.jpg
File:Yogo2783 Close crop.JPG
Kông-ngiu̍k

**Kông-ngiu̍k** (Corundum) he yit-chúng yù Yòng-fa-lî (Al2O3) ke kiet-chin hìn-sṳ̀n ke pó-sa̍k, ngân-set siên-fùng. Yîn-chho̍k kông-ngiu̍k ke ngang-thu, lâu siông-tui pí chon-sa̍k kiên tâi-liâm ke ka-chhièn, kì sṳ̀n-vi chho̍k sa-chṳ́ khi̍p ngièn-mò kûng-khí ke hó chhòi-liau.
Calgary

**Calgary** he yit-chho vi yî Kâ-nâ-thai Alberta-sén nàm-phu Rocky Sân-mak ke sàng-sṳ, he kâi sén ke chui-thai sàng-sṳ. Kâi sṳ mien-chit 789.9 phìn-fông  kûng-lî, hói-pha̍t yok 1048 mí. Kîn-kí 2011-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà, sṳ-nui ngìn-khiéu yû 1,096,833 ngìn, kha 2006-ngièn ke ngìn-khiéu 988,812-ngìn chen-chhòng liáu 10.9%.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Rocky Sân-mak

**Rocky Sân-mak** (Yîn-ngî: Rocky Mountains), he Pet-mî-chû sî-phu ke chú-yeu sân-mak, chhiùng Kâ-nâ-thai sî-phu British Columbia vàng-ye̍t Mî-koet sî-phu, chhṳ̍t to Mî-koet sî-nàm-phu ke Sîn Me̍t-sî-kô-chû, mièn-yèn chhêu-ko 4,800 kûng-lî.
Liá-ha ke Rocky Sân-mak chûng yû hó-tô thi-fông he koet-kâ kûng-yèn pó-fu-khî khi̍p sêm-lìm thi, ya-he su fôn-ngiàng ke lî-yû kín-tiám, cho-tet chin-hàng chhiong lu-yàng, yénchiuk, phà-sân, tiau-ǹg, tá-lia̍p, tên-sân mô-thok-chhâ, va̍t-siet khi̍p tân-pán va̍t-siet tén hiû-hàn fa̍t-thûng.
Vancouver

**Vancouver** he Kâ-nâ-thai British Columbia yèn-ngan sàng-sṳ. Kí 2011-ngièn ngìn-khiéu phú-chhà só-sṳ, Vancouver sṳ-nui yû 603,502 miàng kî-mìn, yì Thai Vancouver thi-khî ke ngìn-khiéu chet chhêu-ko 2,313,328, he Kâ-nâ-thai sî-phu chui-thai ke Tû-fi-khî, yî-khi̍p chhiòn-koet thi-sâm thai Tû-fi-khî; sṳ-nui ngìn-khiéu chet chhai chhiòn-koet phài-hàng thi-pat. Vancouver yî Yîn-koet hòng-hói-kâ George Vancouver miang-miàng, Êu-chû-ngìn tí-tha̍t Vancouver yit-tai heu, khî-nui kîn-chi chó-khì chú-yeu yî lai yî lìm-muk-ngia̍p. 

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Newfoundland lâu Labrador-sén

**Newfoundland lâu Labrador** (Yîn-ngî: Newfoundland and Labrador, Fap-ngî: Terre-Neuve-et-Labrador) he Kâ-nâ-thai ke sṳ̍p-ke sén chṳ̂ yit. Kâi sén yî 1949-ngièn 3-ngie̍t 31-ngit kâ-ngi̍p Kâ-nâ-thai Lièn-pâng, he chui-heu yit-ke kâ-ngi̍p lièn-pâng ke sén-fun. Ngìn-khiéu yok yû 508,270-ngìn, sú-fú lâu chui-thai sàng-sṳ he Sṳn Yok-hon-sṳ̂.  

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
### Ngî-ngièn
## Chṳ̂-ngièn
## Kîn-chi
## Sa-fi
## Kâu-thûng
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau



## Chhâm-siòng
## Ngoi-phu lièn-chiap
Banff Koet-kâ Kûng-yèn

**Banff Koet-kâ Kûng-yèn** (Yîn-ngî: Banff National Park, Fap-ngî: Le Parc National Banff) kien yî 1885-ngièn, he Kâ-nâ-thai li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke koet-kâ kûng-yèn. Kì chhô-lo̍k yî Rocky Sân-mak pet-thon, khî Kâ-nâ-thai Alberta-sén Calgary yî sî yok 110-180 kûng-lî chhú. Kûng-yèn khiung-cham thi 6641 phìn-fông kûng-lî, phiên-pu pên-chhôn, pên-ngièn, chhiùng-lìm lâu kô-sân. Sî-mien he sén-kip sêm lìm lâu Yoho Koet-kâ Kûng-yèn, nàm mien lâu Kootenay Koet-kâ Kûng-yèn phî-lìn.
1885-ngièn

## Thai sṳ-khien
*Banff Koet-kâ Kûng-yèn sṳ̀n-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Chiet-khiang
Nürnberg

**Nürnberg** he Tet-koet Bayern-pâng Mittelfranken Hàng-chṳn-khî ke chûng-sîm sàng-sṳ, Bayern ke thi-ngi thai sàng-sṳ, kiùn chhṳ yî sú-fú mu nì het , he sṳ-kie chho̍k-miàng thai khî-ngia̍p si̍p-thòn Siemens kûng-sṳ̂ ke tan-sâng-thi. Nürnberg lâu kì ke lióng-chho chí-moi sàng-sṳ Fürth lâu Erlangen siông-lìn khi̍t-khiûn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám

## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Mittelfranken

** Mittelfranken** he Tet-koet Bayern pâng ke 7-ke Hàng-chṳn-khî chṳ̂-yit, sú-fú Ansbach.
 
## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
Hàng-chṳn-khî hâ-sat 5-ke Chhṳ̍t-hot-sṳ: 
#Ansbach
#Erlangen
#Fürth
#Nürnberg
#Schwabach
 
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám
## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Ansbach

**Ansbach** he Tet-koet Bayern-pâng ke yit-chho Chhṳ̍t-hot-sṳ, thùng-sṳ̀ ya-he Mittelfranken Hàng-chṳn-khî lâu Ansbach-yen ke sú-fú. Chúng mien-chit 99.91 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 40,296-ngìn.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám
## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Augsburg

**** he yit-chho vi yî Tet-koet nàm-phu, Bayern-pâng ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 76.90 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 281,111-ngìn (2014-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Chṳn-chhṳ
## Hàng-chṳn Khî-va̍k
## Kâu-thûng
## Lî-hàng kín-tiám
## Yû-hau Sàng-sṳ

## Chhâm-kháu vùn-hien


## Ngoi-phu lièn-kiet
Hillary Clinton

**Hillary Diane Rodham Clinton** (1947-ngièn 10-ngie̍t 26-ngit － ), Mî-koet Li̍t-sṳ̂, chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t. Chên-ngim Mî-koet Koet-vu-khin, Néu-yok-chû Lièn-pâng Chhâm-ngi-yèn, Mî-koet Thi-yit Fû-ngìn, Â-khén-set-chû thi-yit fû-ngìn, fû-se he Mî-koet thi 42-ngim Chúng-thúng Bill Clinton.  

## Chó-ngièn sâng-fa̍t
## Fûn-yîn lâu chṳt-ngia̍p
## Mî-koet thi-yit fû ngìn
## Chhâm-ngi-yèn sâng-ngài
## 2008-ngièn Mî-koet Chúng-thúng sién-kí
## Mî-koet Koet-vu-khin
## 2016-ngièn Mî-koet Chúng-thúng sién-kí
## Chṳn-chhṳ li̍p-chhòng
## Chhâm-kháu vùn-hien
## Ngoi-phu lièn-kiet
1947-ngièn

## Thai sṳ-khien

## Chhut-se ke ngìn
*10-ngie̍t 26-ngit: Hillary Clinton

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
Bernie Sanders

**Bernard Sanders**, 1941-ngièn 9-ngie̍t 8-ngit － ) , Mî-koet Lièn-pâng Chhâm-ngi-yèn, thoi-péu Fu̍t-mùng-thi̍t-chû, 2013–2015-ngièn Chhâm-ngi-yen Thui-ńg Kiûn-ngìn Ve-yèn-fi chú-sit, 2015-ngièn Chhâm-ngi-yen Chhòi-chṳn Yi-son Ve-yèn-fi chhai-yâ tóng-phai liâng-chhiu. Kì he Mî-koet Koet-fi sṳ́ -sông ngim-khì chui-chhòng ke mò-tóng-phai thu̍k-li̍p ngi-yèn. 2015-ngièn 4-ngie̍t 30-ngit, siên-pu yî Mìn-chú-tóng ngìn sṳ̂n-fûn chhâm-kâ kok-tak 2016-ngièn Mî-koet Chúng-thúng Sién-kí.

## Sâng-phìn
### Chó-khì chṳn-chhṳ sâng-ngài
### Chung-ngi-yen sṳ̀-khì
### Chhâm-kâ-Chúng-thúng thai-sién
### Ke-ngìn sâng-fa̍t
### Ngoi-phu lièn-kiet
### Fóng-mun
### Siông-kôan vùn-chông
Li̍t-sṳ̂

**Li̍t-sṳ̂** (Lawyer) he chṳ́ su tông-sṳ-ngìn ve-thok fe̍t fap-yen chṳ́ -thin, yî fap-li̍t hia̍p-chhu tông-sṳ-ngìn chin-hàng su-siùng, chhut-thìn phien-fu, yî-khi̍p chhú-lî yû-kôan fap-li̍t sṳ-vu ke chôn-ngia̍p ngìn-yèn. Hien-thoi li̍t-sṳ̂ yit-pân he chṳ́ ho̍k-si̍p fap-li̍t, thûng-ko thi̍t-thin kháu-sṳ , kâ-ngi̍p thi-fông kûng-fi.
Mî-koet Koet-vu-khin

**Mî-koet Koet-vu-khin** (United States Secretary of State) he Mî-koet Chúng-thúng ke nui-kok sṳ̀n-yèn, chú-kón Mî-koet ngoi-kâu sṳ-vu, siông-tông yî ngoi-kâu phu-chhòng, than-he khì thi-vi yeu pí khì-thâ nui-kok phu-chhòng kô, he só-yû nui-kok sṳ̀n-yèn chûng ke sú-sit.
John Kerry

**John Forbes Kerry** (1943-ngièn 12-ngie̍t 11-ngit － ) he Mî-koet Mìn-chú-tóng chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, hien-ngim thi 68-ngim Mî-koet Koet-vu-khin. Kì yî 1985-ngièn chṳ 2013-ngièn kiên tâm-ngim thoi-péu Mà-sat-chû-set-chû ke Lièn-pâng Chhâm-ngi-yèn, pin chên-ngim Chhâm-ngi-yen Ngoi-kâu Ve-yèn-fi ke Chú-sit. 

## Chó ngièn sâng-fa̍t lâu kau-yuk
### Kâ-thìn poi-kín
## Kiûn lî sâng-ngài (1966-1970)
## Chṳn-chhṳ sâng-ngài
## Chhâm-kháu chṳ̂-liau
## Ngoi-phu lièn-kiet
1943-ngièn

## Ngièn-ho
*  Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet (康德) 10 ngièn
*  Thai Ngi̍t-pún Ti-koet: Châu-fò (昭和) 18 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai (保大) 18 ngièn

## Tûng-Â kiûn-chú ki-ngièn
* Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet Fòng-ti (康德皇帝) 10 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai Fòng-ti (保大皇帝) 18 ngièn

## Thai sṳ

## Chhut-se ke ngìn
*12-ngie̍t 11-ngit: John Kerry

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
Thi-yit Fû-ngìn

**Thi-yit Fû-ngìn** (Yîn-ngî: First Lady) he yit-ke chûn-chhṳ̂n, sṳt-yung yî koet-kâ, thi-khî fe̍t lièn-pâng-chû ke Ngièn-sú fe̍t liâng-thô-ngìn ke chhî-chṳ́ .
George Soros

**George Soros** () ngièn-lòi miàng-sṳ ham-cho **Schwartz György**, he Mî-koet ke yit-chak sên-lî-ngìn. Kì chhai Hungary chhut-se, he Yù-thai-ngìn.
Salamanca (Chile)

縮圖
**Salamanca** (Hon-ngî yîm-yi̍t: *Sat-là-màn-khà* 薩拉曼卡)  vi-yî Chile sî-phu.

分類:Chile
Garry Marshall

**Garry Kent Marshall** () he Mî-koet ke yit ke yên-yèn lâu thô-yên. Khì thô-yên ke thien-yáng yû *Pretty Woman*, *Runaway Bride*, *Valentine's Day*, *New Year's Eve*, *Mother's Day*, *The Princess Diaries*, lâu *The Princess Diaries 2: Royal Engagement*.

2016-ngièn 7-ngie̍t 19-ngit, khì chhai Mî-koet California ke Burbank ko-sṳ̂n.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Yên-yèn
分類:Thô-yên
分類:Ngìn-vu̍t
分類:Mî-koet-ngìn‎
大人嘅六Dra

**大人嘅六Dra**（日语：オトナの土ドラ）係日本富士電視台拜六暗晡時11點40分到明日0點35分（日本時間）播出嘅電視連續劇，由東海電視台製作。

## 作品列表
### 2016年
* 4月2日 - 5月28日（9回）：星火 (火の粉)
* 6月4日 - 7月31日（8回）：朝晨來哩 (朝が来る)
* 8月13日 - 9月24日（7回）：Non Mama白書 (ノンママ白書)
* 10月8日 - 11月26日（8回）：刺仔 小市民 倉永晴之嘅反擊 (とげ 小市民 倉永晴之の逆襲)
* 12月8日 - 2017年1月28日（8回）：Retake (リテイク 時をかける想い)

### 2017年
* 2月4日 - 3月25日（8回）：當晝嘅惡魔 (真昼の悪魔)
* 4月8日 - 5月27日（8回）：犯罪症候群 Season1
* 6月3日 - 7月22日（8回）：屋頂肚嘅戀人  (屋根裏の恋人)
* 8月5日 - （8回）： 豬籠草嘅夢  (ウツボカズラの夢)
* 10月 - （?回）： 櫻嘅親子丼  (さくらの親子丼)
* 12月 - （?回）： 烏色孤兒～七隻基因～  (オーファン・ブラック～七つの遺伝子～)

### 2018年
* 2月3日 - （?回）：家族嘅旅程 分家族殺嘅男仔人撈殺死嘅男仔人 (家族の旅路 家族を殺された男と殺した男)
* 4月7日 - （?回）：永遠嘅白羽毛 (いつまでも白い羽根)
* 6月2日 - （?回）：限界團地 (限界団地)
* 8月4日 - （?回）：貼貼到水落停嘅彼一天 (いつかこの雨がやむ日まで)
* 10月6日 - （?回）：結婚對象用抽籤仔 (結婚相手は抽選で)

### 2019年
* 2月2日 - （?回）：絕對正義 (絶対正義)
* 4月6日 - （?回）：鏡仔雙胞卵 (ミラー・ツインズ Season1)
* 6月1日 - （?回）：假面同窗會 (仮面同窓会)
* 8月3日 - （?回）：各人嘅斷崖 (それぞれの断崖)
* 10月5日 - （?回）：理加 (リカ)
* 12月7日 - （?回）：惡魔律師・御子柴禮司～贖罪奏鳴曲～（悪魔の弁護人・御子柴礼司～贖罪の奏鳴曲～）

## 參考文獻



分類:Ngit-pún thien-sṳ-khia̍k‎
Van-lî Chhòng-chṳ̂n

**Van-lî Chhòng-chṳ̂n** (萬里長征) he 1934-ngièn 10-ngie̍t chṳ 1936-ngièn 10-ngie̍t chṳ̂-kiên Chûng-koet Khiung-sán-tóng ke Chûng-fà Sû-vì-âi Khiung-fò-koet yù Kông-sî, Kóng-tûng lâu Fuk-kien sâm chak sén kâu-kie ke thi-fông thò-to Sám-sî ke li̍t-sṳ́ sṳ-khien. Chhai Chûng-koet Koet-mìn-tóng ke tóng-sṳ́ tú, ham khì cho "**liù-chhon**" (流竄) fe̍t-chá "**sî-chhon**" (西竄).
Sergio Leone

**些治奧·李安尼**（義語：**Sergio Leone**）係義大利嘅導演，佢1929年在羅馬出世，1989年共樣在該位過身。
Salamanca

** Salamanca** (Sî-pân-ngà-ngî: ****) vi-yî Sî-pân-ngà sî-phu, he Salamanca-sén ke Sú-fú, chúng mien-chit 38.6 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 160,000 (2005-ngièn).

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Hì-hèu
## Hàng-chṳn khî-va̍k
## Ngìn-khiéu mìn-chhu̍k
## Kîn-chi
## Chṳ̂-ngièn
## Chiá-moi sàng-sṳ

分類:Salamanca-sén
Khieu-ngiuk

**Khieu-ngiuk** (扣肉) he yit-chúng yung chû-ngiuk cho ke chhoi. Hak-kâ ke mòi-chhoi khieu-ngiuk tông chhut-miàng.
Kedah

**Kedah** he Mâ-lòi-sî-â ke yit ke chû, chhai Mâ-lòi-sî-â ke sî-pet-pu. Khì ke sú-fú he Alor Star.

## Li̍t-sṳ́
## Thi-lî
## Ngìn-khiéu
## Kîn-chi
## Yun-sû
## Kâu-thûng
## Kau-yuk
## Hàng-chṳn khî-va̍k

## Chú-yeu sàng-sṳ
## Mî-sṳ̍t
## Ngoi-phu lièn-kiet
Aristoteles

**Aristoteles** (chhièn 384-ngièn - chhièn 322-ngièn 3-ngie̍t 7-ngit) he Kú Hî-lia̍p ke yit ke chet-ho̍k-kâ. Kì he Platon ke ho̍k-sâng, lâu Alexandros 3-sṳ ke sîn-sâng.
Pythagoras

**Pythagoras** (Hî-lia̍p-ngî: Πυθαγόρας, yok chhièn 580-ngièn - chhièn 500-ngièn) he Kú Hî-lia̍p ke yit ke chet-ho̍k-kâ lâu su-ho̍k-kâ. Kì he Platon ke ho̍k-sâng, fat-hien chhut-miàng ke Pythagoras thin-lî (kiêu-kú thin-lî).

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Hî-lia̍p
分類:Ngìn-vu̍t
Platon

**Platon** (chhièn 427-ngièn - chhièn 347-ngièn) he Kú Hî-lia̍p ke yit ke chet-ho̍k-kâ. Kì he Sokrates ke ho̍k-sâng, lâu Aristoteles ke sîn-sâng.
Sokrates

**Sokrates** (chhièn 470-ngièn - chhièn 399-ngièn) he Kú Hî-lia̍p ke yit ke chet-ho̍k-kâ. Kì he Platon ke sîn-sâng.
Euclid

**Euclid** (Hî-lia̍p-ngî: Εὐκλείδης), chhiòn-miàng **Alexandria ke Euclid**, he Kú Hî-lia̍p ke yit ke su-ho̍k-kâ.
Archimedes

**Archimedes** (Hî-lia̍p-ngî: Ἀρχιμήδης, chhièn 287-ngièn - chhièn 212-ngièn), chhiòn-miàng **Syracuse ke Archimedes**, he Kú Hî-lia̍p ke yit ke su-ho̍k-kâ.
Michelangelo

**Michelangelo** (Yi-thai-li-ngî: Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, ) he Êu-chû Vùn-ngi fu̍k-hîn sṳ̀-khì Yi-thai-li ke yit ke chhut-miàng ke fa-kâ.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Fa-kâ
分類:Ngìn-vu̍t
Leonardo da Vinci

**Leonardo da Vinci** (Yi-thai-li-ngî: Leonardo di ser Piero da Vinci, ) he Êu-chû Vùn-ngi fu̍k-hîn sṳ̀-khì Yi-thai-li ke yit ke chhut-miàng ke fa-kâ. Kì he fa-siong *[[Mona Lisa]]* lâu *[[Chui-heu ke sṳ̍t-ya]]* (*Il Cenacolo or L'Ultima Cena*) ke chok-chá.
Charles Darwin

**Charles Darwin** (Yîn-ngî: Charles Robert Darwin, ) he Yîn-koet ke yit ke khô-ho̍k-kâ. Kì thì-chhut chin-fa-lun.

## Chhâm-kháu chṳ̂-liau

分類:Ngìn-vu̍t
Cristoforo Colombo

**Cristoforo Colombo** (), ya cho-tet siá cho **Cristóbal Colón** fe̍t-chá **Christopher Columbus**, he Êu-chû chûng-sṳ-ki sṳ̀-khì ke yit ke mo-hiám-kâ. Kì chhai Genova Khiung-fò-koet ke Genova (chhai kîm-ha Yi-thai-li) chhut-se. 1492-ngièn chṳ 1502-ngièn, kì chhai Sî-pân-ngà koet-vòng ke chṳ̂-chhṳ̀ ha tai-chhui to Thai-sî-yòng mo-hiám, fat-hien Mî-chû, m̀-ko kì m̀-hiáu-tet chhṳ-kâ fat-hien sîn ke thai-liu̍k.
Sên-chho

**Sên-chho** (星座), chhai thiên-vùn-ho̍k lî-tú, he chṳ́ thiên-táng siông-lìn ke yit-tôi sên ke thúng-chhṳ̂n.

Kîm-ha thiên-vùn-ho̍k chiông thiên-táng ke sên pûn cho 88 sên-chho.

## Sên-chho lie̍t-péu
*Siên-ńg-chho
*Chit-thùng-chho
*Thiên-yen-chho
*Pó-phèn-chho
*Thiên-yîn-chho
*Thiên-thàn-chho
*Pha̍k-yòng-chho
*Ngi-fû-chho
*Mu̍k-fû-chho
*Tiâu-khí-chho
*Lu̍k-pau-chho
*Ki-hái-chho
*Lia̍p-khén-chho
*Thai-khén-chho
*Séu-khén-chho
*Mô-kiet-chho
*Sòn-tái-chho
*Siên-heu-chho
*Pan-ngìn-mâ-chho
*Siên-vòng-chho
*Kîn-ǹg-chho
*Yén-thìn-chho
*Yèn-kûi-chho
*Thiên-kap-chho
*Heu-fat-chho
*Nàm-miên-chho
*Pet-miên-chho
*Vû-â-chho
*Ki-chiok-chho
*Nàm-sṳ̍p-sṳ-chho
*Thiên-ngò-chho
*Hói-thùn-chho
*Kiam-ǹg-chho
*Thiên-liùng-chho
*Séu-mâ-chho
*Pô-kông-chho
*Thiên-lù-chho
*Sûng-chṳ́-chho
*Thiên-ho̍k-chho
*Vú-siên-chho
*Sṳ̀-chûng-chho
*Chhòng-sà-chho
*Súi-sà-chho
*Yin-thi-ôn-chho
*Kiet-fú-chho
*Sṳ̂-chṳ́-chho
*Séu-sṳ̂-chho
*Thiên-thu-chho
*Thiên-chhṳn-chho
*Sài-lòng-chho
*Thiên-meu-chho
*Thiên-khìm-chho
*Sân-on-chho
*Hién-mì-kiang-chho
*Khì-lìn-chho
*Chhông-yìn-chho
*Kí-chhak-chho
*Nàm-khi̍t-chho
*Sà-fû-chho
*Lia̍p-fu-chho
*Khúng-chiok-chho
*Fî-mâ-chho
*Yîn-siên-chho
*Fung-fòng-chho
*Fi-ka-chho
*Sûng-ǹg-chho
*Nàm-ǹg-chho
*Sòn-mî-chho
*Lò-phàn-chho
*Mióng-kú-chho
*Thiên-chien-chho
*Ngìn-mâ-chho
*Thiên-kiet-chho
*Ngiu̍k-fû-chho
*Tún-phài-chho
*Ki-sà-chho
*Liuk-fûn-ngì-chho
*Kîm-ngiù-chho
*Mong-yén-kiang-chho
*Sâm-kok-chho
*Nàm-sâm-kok-chho
*Thu-kên-chho
*Thai-yùng-chho
*Séu-yùng-chho
*Sòn-fàm-chho
*Sit-ńg-chho
*Fî-ǹg-chho
*Fù-lì-chho
Dante Alighieri

**Dante Alighieri** (Yi-thai-li-ngî: Durante
di Alighiero degli Alighieri, ) he Êu-chû Vùn-ngi fu̍k-hîn sṳ̀-khì Yi-thai-li ke yit ke chhut-miàng ke sṳ̂-ngìn. Kì he sṳ́-sṳ̂ *[[Sṳ̀n-khiuk]]* (*Divina Commedia*) ke chok-chá.
Hèn-sên

**Hèn-sên** he yit-chúng yung fu̍t-chṳ́ yùng-ha̍p lòi sán-sên nèn-liong, chṳt-liong tông thai, yù thien-chiông chû-sṳ̀n ke sên-thí. Hèn-sên chhṳ-kâ voi fat-kông, lì thi-khiù chui-khiun ke he hèn-sên he ngit-thèu.
Ngiùn-hò

**Ngiùn-hò** (銀河) ya cho-tet ham-cho **thiên-hò** (天河) fe̍t-chá **hò-hâi** (河溪), he yit ke phong-hìn sên-hi. Thai-yòng-hi chhiu-he chhai ngiùn-hò lî-tú.
Sên-hi

**Sên-hi** (星系) he chṳ́ só-yû hèn-sên-hi lâu chhṳ̀m-thú (chhiong sên-yùn) chû-sṳ̀n ke yun-hàng ne-thúng. Ngiùn-hò he sên-hi lî-tú ke yit chúng.
Vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho

**Vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho** (黃道十二星座) he vòng-tho (thi-khiù fàn ngit-thèu chón ke lu-sien) táng-poi ke 12 ke sên-chho, chhai thiên-vùn-ho̍k lî-tú he yit chúng chho-phêu ne-thúng.

Chhai châm-sên-ho̍k lî-tú, vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho ya yung-lòi son-miang, ham-cho "vòng-tho sṳ̍p-ngi kiûng" (黃道十二宮).

## Sṳ̍p-ngi sên-chho
* Pha̍k-yòng-chho (Aries, 白羊座)
* Kîm-ngiù-chho (Taurus, 金牛座)
* Sûng-chṳ́-chho (Gemini, 雙子座)
* Ki-hái-chho (Cancer, 巨蟹座)
* Sṳ̂-chṳ́-chho (Leo, 獅子座)
* Sit-ńg-chho (Virgo, 室女座)
* Thiên-chhṳn-chho (Libra, 天秤座)
* Thiên-kiet-chho (Scorpio, 天蠍座)
* Ngìn-mâ-chho (Sagittalius, 人馬座)
* Mô-kiet-chho (Capricornus, 摩羯座)
* Pó-phèn-chho (Aqualius, 寶瓶座)
* Sûng-ǹg-chho (Pisces, 雙魚座)

## Chhai khon
*Ngi-sṳ̍p-pat Siuk
*Ngi-sṳ̍p-si chiet-hì
Ngi-sṳ̍p-pat Siuk

**Ngi-sṳ̍p-pat Siuk**, Chûng-koet kú-thoi chiông vòng-tho lâu thiên-khiù chhak-tho pûn cho 28 ke khî-vet, liá-tén chhiu-he ngi-sṳ̍p-pat Siuk.

## Chhai khon
*Vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho
*Ngi-sṳ̍p-si chiet-hì
Pat-koa

**Pat-koa** (八卦) he kîn-kí *[[Yi-kîn]]* lî-tú ke chúng fù-ho.

## Pat-koa

## Chhai khon

*Thai-khi̍t
Ńg-hàng

**Ńg-hàng** (五行) he fó (火), súi (水), muk (木), kîm (金), thú (土) 5 chúng vu̍t-chṳt ke sâng-khet koân-he, chhai Tûng Â vùn-fa lî-tú yin-yung tông kóng.

## Sùn-fàn
### Sâng
* muk sâng fó
* fó sâng thú
* thú sâng kîm
* kîm sâng súi
* súi sâng muk

### Khiet
* muk khiet thú
* thú khiet súi
* súi khiet fó
* fó khiet kîm
* kîm khiet muk

## Chhai khon
*Thai-khi̍t
*Lióng-ngì
*Si-siong
*Pat-koa
Yîm-yòng

**Yîm-yòng** (陰陽) fe̍t-chá ham-cho **lióng-ngì** (兩儀), he chhòn-thúng Chûng-koet vùn-fa ke 2 ke siông-fán tui-li̍p ke thoi-péu hìn-siong: yîm lâu yòng. Ngièn-lòi ke yi-sṳ he am lâu kông, heu-lòi chhiam-chhiam pien-chhut tông tô m̀-thùng ke yi-sṳ, chhiu-chhiong vû lâu pha̍k, ha lâu siong, ńg lâu nàm tén-tén.

## Chhai khon
*Thai-khi̍t
*Si-siong
*Ńg-hàng
*Pat-koa
Si-siong

**Si-siong** (四象), chhai *[[Yi-kîn]]* lî-tú he chṳ́ thai-yòng (太陽), thai-yîm (太陰), seu-yòng (少陽) lâu seu-yîm (少陰).

Chhai Chûng-koet kú-thoi ke thiên-vùn-ho̍k lî-tú he chṳ́ chhiâng-liùng, pha̍k-fú, chû-chiok lâu hièn-vú 4 ke sṳ̀n-chhu, thoi-péu tûng, sî, nàm lâu pet 4 ke fông-vi. Chhai Ngi-sṳ̍p-pat Siuk tú, yung-lòi pûn thiên-táng ke sên-sên.

## Chhai khon
*Thai-khi̍t
*Lióng-ngì
*Ńg-hàng
*Pat-koa
*Ngi-sṳ̍p-pat Siuk
Nàm

**Nàm** fe̍t-chá ham-cho **nàm-fông**, he sî thùng tûng chûng-kiên ke fông-hiong, thùng pet siông-fán.
Pet

**pet** fe̍t-chá ham-cho **pet-fông**, he sî thùng tûng chûng-kiên ke fông-hiong, thùng nàm siông-fán.
Thai-khi̍t

**Thai-khi̍t** (太極) he kîn-kí *[[Yi-kîn]]* lî-tú ke sâng-sṳ̀n lî-lun, lâu yîm-yòng sṳ̂-sióng kiet-ha̍p hìn-sàng ke yî-chhiu hí-ngièn khái-ngiam. Tho-kau lâu yì-kau tû chṳ̂-chhṳ̀ liá-ke khái-ngiam.

## Chhai khon
*lióng-ngì
*Si-siong
*Ńg-hàng
*Pat-koa
Homeros

**Homeros** (Hî-lia̍p-ngî: Ὅμηρος) he Kú Hî-lia̍p ke yit ke sṳ̂-ngìn. Kì he sṳ́-sṳ̂ *[[Ilias]]* lâu *[[Odysseia]]* ke chok-chá.
Pha̍k-yòng-chho

**Pha̍k-yòng-chho** he vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho chṳ̂ yit, chhai sûng-ǹg-chho lâu kîm-ngiù-chho chṳ̂-kiên.
Sûng-chṳ́-chho

**Sûng-chṳ́-chho** he vòng-tho sṳ̍p-ngi sên-chho chṳ̂ yit, chhai kîm-ngiù-chho lâu ki-hái-chho chṳ̂-kiên.
1976-ngièn

## Thai-sṳ

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*9-ngie̍t 9-ngit: Mô Chhe̍t-tûng (1893-ngièn chhut-se).
## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1971-ngièn

## Thai-sṳ
*4-ngie̍t 19-ngit: Sierra Leone thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 14-ngit: Bahrain thu̍k-li̍p.
*9-ngie̍t 3-ngit: Qatar thu̍k-li̍p.
*12-ngie̍t 2-ngit: Â-lâ-pak Lièn-ha̍p Thai-kûng-koet sṳ̀n-li̍p.
## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1960-ngièn

## Thai-sṳ
*1-ngie̍t 1-ngit: Cameroon thu̍k-li̍p.
*1-ngie̍t 11-ngit: Chad thu̍k-li̍p.
*4-ngie̍t 27-ngit: Togo thu̍k-li̍p.
*6-ngie̍t 20-ngit: Mali lâu Senegal thu̍k-li̍p.
*6-ngie̍t 30-ngit: Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 7-ngit: Côte d'Ivoire thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 16-ngit: Cyprus thu̍k-li̍p.
*10-ngie̍t 1-ngit: Nigeria thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1964-ngièn

## Thai-sṳ
*4-ngie̍t 26-ngit: Tanganyika lâu Zanzibar ha̍p-pin, sṳ̀n-li̍p Tanzania.
*10-ngie̍t 14-ngit: Martin Luther King tet-to Nobel Fò-phìn Chióng.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*4-ngie̍t 5-ngit: Douglas MacArthur (1880-ngièn chhut-se) 
*5-ngie̍t 27-ngit: Jawaharlal Nehru (1889-ngièn chhut-se) 
## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1967-ngièn

## Thai-sṳ

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*10-ngie̍t 9-ngit: Che Guevara (1928-ngièn chhut-se)
*10-ngie̍t 17-ngit: Phú-ngì (1906-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1968-ngièn

## Thai-sṳ
*11-ngie̍t 11-ngit: Maldives thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*4-ngie̍t 4-ngit: Martin Luther King (1929-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1951-ngièn

## Thai-sṳ
*12-ngie̍t 24-ngit: Libya thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1962-ngièn

## Thai-sṳ
*1-ngie̍t 1-ngit: Samoa thu̍k-li̍p.
*7-ngie̍t 1-ngit: Rwanda lâu Burundi thu̍k-li̍p.
*7-ngie̍t 5-ngit: Algeria thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 6-ngit: Jamaica thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 31-ngit: Trinidad lâu Tobago thu̍k-li̍p.
*10-ngie̍t 9-ngit: Uganda thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1963-ngièn

## Thai-sṳ
*9-ngie̍t 16-ngit: Mâ-lòi-sî-â Lièn-pâng sṳ̀n-li̍p.
*12-ngie̍t 12-ngit: Kenya thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1954-ngièn

## Thai-sṳ
*10-ngie̍t: Ernest Hemingway tet to Nobel Vùn-ho̍k Chióng.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1956-ngièn

## Thai-sṳ
*1-ngie̍t 1-ngit: Sudan thu̍k-li̍p.
*3-ngie̍t 20-ngit: Morocco lâu Tunisia thu̍k-li̍p.
## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1959-ngièn

## Thai-sṳ

## Chhut-se ke ngìn
*1-ngie̍t 17-ngit: Yamaguchi Momoe

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1953-ngièn

## Thai-sṳ
*11-ngie̍t 9-ngit: Kán-pu-chhài thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn
*6-ngie̍t 15-ngit: Si̍p Khiûn-phìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*3-ngie̍t 5-ngit: Joseph Stalin (1878-ngièn chhut-se)
## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1944-ngièn

## Ngièn-ho
*  Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet (康德) 11 ngièn
*  Thai Ngi̍t-pún Ti-koet: Châu-fò (昭和) 19 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai (保大) 19 ngièn

## Tûng-Â kiûn-chú ki-ngièn
* Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet Fòng-ti (康德皇帝) 11 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai Fòng-ti (保大皇帝) 19 ngièn

## Thai-sṳ
*6-ngie̍t 17-ngit: Pên-tó thu̍k-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau
1945-ngièn

## Ngièn-ho
* Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet (康德) 12 ngièn
*  Thai Ngi̍t-pún Ti-koet: Châu-fò (昭和) 20 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai (保大) 20 ngièn

## Tûng-Â kiûn-chú ki-ngièn
* Thai Mân-chû Ti-koet: Không-tet Fòng-ti (康德皇帝) 12 ngièn
* Thai-nàm-koet (Ye̍t-nàm): Pó-thai Fòng-ti (保大皇帝) 20 ngièn

## Thai-sṳ
*6-ngie̍t 26-ngit: Lièn-ha̍p-koet sṳ̀n-li̍p.
*8-ngie̍t 15-ngit: Ngi̍t-pún thèu-hòng, Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan kiet-suk.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn
*4-ngie̍t 28-ngit: Benito Mussolini (1883-ngièn chhut-se)
*4-ngie̍t 30-ngit: Adolf Hitler (1889-ngièn chhut-se)

## Ngit-chṳ́
1948-ngièn

## Thai-sṳ
*1-ngie̍t 4-ngit: Mién-thien thu̍k-li̍p.
*2-ngie̍t 4-ngit: Sri Lanka thu̍k-li̍p.
*8-ngie̍t 15-ngit: Thai-hòn Mìn-koet sṳ̀n-li̍p.
*9-ngie̍t 9-ngit: Chêu-sién Mìn-chú-chú-ngi Ngìn-mìn Khiung-fò-koet sṳ̀n-li̍p.

## Chhut-se ke ngìn

## Ko-sṳ̂n ke ngìn

## Ngit-chṳ́

## Chhâm-khó chṳ̂-liau