Gasar Kwallon Kafa ta Ghana da Najeriya

Gasar **[[Kwallan Kwando|kwallon kafa ta]] Ghana - [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya,]] hamayya** ce ta wasanni da ake samu tsakanin kungiyoyin kwallon kafa na kasashen Ghana da Najeriya, gami da kungiyoyin magoya bayan su. An buga wasan ne tun kafin samun 'yancin kasashen biyu, kuma karawar na daga cikin tsofaffin fafatawa a fagen kwallon kafa a Afirka. kwallon kafa gasar nuna dogon-tsaye zamantakewa da tattalin arziki kishi tsakanin kasashen biyu,  wadda ne biyu na biyar Ƙasashen rainon Ingila al'ummai a Afrika ta Yamma da kuma gida ga alƙaryu, a yankin..

## Fage da tarihi
FIFA ta lissafa wasa na farko a hukumance tsakanin su biyu a matsayin wasan share fagen shiga gasar Kofin Duniya da za a yi a shekara ta alif dubu daya da dari tara da sittin 1960. Koyaya, duka kungiyoyin Kasa sun riga sun gudanar da wasannin sada zumunci da yawa a cikin gida da kuma gasa tsakanin su da sauran al'ummomin tun a shekara ta alif dubu daya da dari tara da hamsin 1950. 

Kungiyoyin ƙasa na waɗannan ƙasashen Afirka ta Yamma an kafa su yayin da dukansu biyu suna da kariya ga Daular Burtaniya . Kuma a wancan lokacin ana kiran ƙasar Ghana ta zamani da Gold Coast kuma membobin ƙungiyar daga Nijeriya, kafin su ɗauki launuka na ƙasa masu launin kore da fari, suna sa gyale saman jan kan farin wando kuma ana kiransu da "Red Devils". 

Goldungiyar ƙwallon ƙafa ta Gold Coast, wacce aka kafa a shekarar alif dubu daya da dari tara da ishirin 1920, ta girmi Nijeriya sama da shekaru ashirin kuma ƙungiyarta ta fi girmamawa a cikin masarautun Burtaniya. Kafin wasan da ake ganin shine wasan International "A" na farko a hukumance a cikin shekara ta alif dubu daya da dari tara da hamsin da daya 1951, kungiyar kwallon kafa ta Gold Coast suma sun riga sun zagaya Ingila, suna buga wasannin sada zumunci da kungiyoyi daban-daban. Kada a manta, Najeriya ta bi sahun ta dan karamin nasara. Koyaya, duk da tarihin dangi, Najeriya ta iya tayar da hankulan abokan hamayyar su da ci 5 da 0 a ƙasar. Nationsasashen biyu sun taka leda a kusan ƙarshen shekarar alif dubu daya da dari tara da hamsin 1950, galibi cinikin cinikin ƙasa ɗaya, amma Ghana za ta ci gaba da mamaye yawancin gasar tsakanin shekara ta alif dubu daya da dari tara da sittin 1960s da farkon shekara ta dubu biyu 2000s kuma suka ci Kofin Afirka na Kasashe huɗu. sau biyu zuwa Najeriya a wancan lokacin. A halin yanzu, Najeriya za ta more nasara a cikin gasa tsakanin kasashen, ta cancanci sau da yawa a Gasar cin Kofin Kwallon Kafa ta Duniya sannan kuma ta kai matsayin FIFA mafi girma a Afirka da ke lamba biyar 5 a duniya a shekara ta alif dubu daya da dari tara da casa’in da hudu 1994. Furtherungiyar ta kara rarrabe kansu da abubuwan da ba za a iya mantawa da su ba zuwa matakan bugawa a shekara ta alif dubu daya da dari tara da casa’in da takwas 1998,inda suka doke Spain kuma suka zo a cikin 'yan mintoci kaɗan bayan da suka kayar da masarautar kasa da kasa kuma ƙarshe shekarar alif dubu daya da dari tara da casa’in da hudu 1994 ta karshe Italy.

## Zamanin Kofin Yanki
Har zuwa shekara ta alif dubu daya da dari tara da sittin 1960 Misira ce kaɗai ƙasar Afirka da ta taɓa shiga wasannin share fagen shiga gasar cin kofin duniya ta FIFA. Tun lokacin da mulkin mallaka bai fara ba da gaske, kasashe kalilan a nahiyar Afirka suka sami damar hada kungiyoyin kwallon kafa da duniya ta amince da su kuma don haka suka cancanci shiga gasar FIFA. An kafa kofunan gwagwarmaya daban-daban da gasa maimakon. A tsakanin shekara ta alif dubu daya da dari tara da hamsin 1950 zuwa shekara ta 1960, Najeriya da Ghana zasu fafata a gasar cin kofi uku.

### 1961–67 Kofin Azikiwe
Wanda ya gaji Gasar Jalco, Kofin Azikiwe an sa masa suna ga Dakta Nnamdi Azikiwe, wanda shi ne shugaban farko na mulkin mallaka a Najeriya. An fara gasar ne a karkashin juyawa daya, wasa daya, tsari kamar na Jalco Cup, amma daga baya aka sauya shi zuwa jimillar gida da saitin waje tare da kowace kungiya da ke karbar bakuncin wasa daya.

Ba kamar Kofin Jalco ba, kungiyoyin ba su raba kofi ba yayin haduwar kunnen doki a karkashin tsarin kafa daya, amma sai kofin ya koma ga kasar da ta rike shi. Wannan ya faru ne kawai a cikin shekara ta 1962 lokacin da Ghana ta sami nasarar 0-0 a Legas kuma ta sami damar riƙe kofin da suka fara lashewa a gasar a shekara ta 1961. Ghana ta lashe ko kuma ta rike kofin a kowace shekara da ake fafatawa da shi, tana ci gaba da mamaya a cikin hamayyar da ta samo asali a farkon shekara ta 1960s ta karye ne kawai a wani dan takaitaccen lokaci a tsakiyar shekara ta 1970 da 1980 kuma ya kasance har zuwa farko shekara ta 2000s.

### Take

## Wasannin da aka buga tsakanin kasashen biyu: wasannin sada zumunci

### Baki daya:

 *An shirya Ghana a karkashin kungiyar kwallon kafa ta Gold Coast tun daga wannan lokacin har zuwa samun 'yencin kai.*

* *Jadawalin jiga-jigan kungiyar ne kawai.* *Ba a cire wasannin Olympics, gasar matasa da kuma Gasar Kasashen Afirka*
* *Wasannin da suka gudana wanda aka ci nasara bayan karin lokaci tare da bugun fanareti an lasafta su a matsayin zane, bisa tsarin FIFA na hukuma.*

## Duba kuma

* Jerin abokan hamayyar kwallon kafa

## Manazarta

## Hanyoyin haɗin waje

* Cikakkun bayanai a 11v11.com
* Tarihin Kofin Jalco 1951-1959 - RSSF.com
* Tarihin Kofin Dr. Kwame Nkrumah 1959-1967 - RSSF.com
* Tarihin Kofin Azikiwe 1961-1967 - RSSF.com