Rikicin cikin gida a Ecuador

**Rikicin cikin gida a Ecuador** lamari ne mai yaduwa wanda ke shafar mata kuma yana nuna ƙalubale a cikin ƙoƙarin ƙasar don magance tashin hankali na jinsi. Kodayake Ecuador ta karɓi dokoki masu ci gaba da kuma alkawuran kasa da kasa a cikin shekaru arba'in da suka gabata, tilasta aiki ya kasance mai rauni. A sakamakon haka, cin zarafin gida sau da yawa ba a bayar da rahoto ba. Bincike ya nuna cewa yawancin matan Ecuador sun fuskanci wasu nau'o'in tashin hankali a rayuwarsu, cin zarafin tunani da na jiki daga abokan tarayya na kusa sun zama ruwan dare. Yanayin ya kara rikitarwa ta hanyar halayen al'adu masu zurfi, rashin hukunci na tsarin, da kuma shigar cibiyoyin gwamnati a cikin ci gaba da rashin magance yadda ya kamata. Manyan shari'o'i kamar na Salomé Aranda da María Belén Bernal sun haifar da fushin kasa. Wadannan abubuwan da suka faru sun kara tsananta bukatar jama'a don adalci da sake fasalin. Rikicin cikin gida a Ecuador ba kawai damuwa ne game da haƙƙin ɗan adam ba har ma da nuna gwagwarmayar da ke gudana don tabbatar da lissafi, aminci, da mutunci ga mata a duk faɗin ƙasar.

## Abubuwan tarihi

### 1979–1981
Yarjejeniyar kan kawar da dukkan nau'ikan nuna bambanci ga mata (CEDAW) ta amince da ita ta Majalisar Dinkin Duniya a ranar 18 ga Disamba, 1979,  da Ecuador ta sanya hannu a ranar 17 ga Yuli, 1980, kuma an amince da ita kuma ta fara aiki a 1981 a lokacin shugabancin Osvaldo Hurtado Larrea. 

### 1994–2002
An amince da Yarjejeniyar Belém do Pará a cikin 1994, wanda ya yarda cewa mata suna da 'yancin rayuwa ba tare da tashin hankali ba, ya bayyana ayyukan tashin hankali a kansu, kuma ya nuna cewa irin wannan tashin hankali ya keta haƙƙin ɗan adam da' yanci masu mahimmanci. A wannan shekarar, an kirkiro ofisoshin 'yan sanda na mata na farko a Ecuador.

A cikin 1995, an karɓi Sanarwar Beijing da Platform for Action, wanda ke nuna muhimmiyar mahimmanci a ƙoƙarin duniya don inganta daidaito tsakanin mata da haƙƙin mata. Daga baya a wannan shekarar, a watan Nuwamba, Ecuador ta kafa "Dokar Tsayayya da Rikicin Ga Mata da Iyali," wanda aka fi sani da Dokar 103, Wannan dokar ta kafa alhakin jihar na shiga tsakani ta hanyar tsarin adalci don magance da yaki da tashin hankali ga mata da iyalai.

### 2003–2011
Jihar Ecuador, ta hanyar Dokar 620 a ranar 10 ga Satumba, 2007, ta kafa gina Shirin Kasa don kawar da Rikicin Jima'i akan 'yan mata, yara maza, matasa, da mata (2007-2010). A matsayin wani ɓangare na wannan shirin, an haɗa ginshiƙai na dabarun, kamar sauya tsarin zamantakewa da al'adu, gini da ƙarfafa tsarin kariya mai zurfi, samun dama ga adalci - tsarin ma'aikata, da kuma gina da aiwatar da tsarin rajista. 

A ranar 20 ga Oktoba, 2008, sabon Kundin Tsarin Mulki na Jamhuriyar ya kafa fifiko, fifiko, da kulawa ta musamman inda tsofaffi, yara, matasa, mata masu juna biyu, mutanen da ke da nakasa, fursunoni, da waɗanda ke fama da cututtukan bala'i ko cututtukani masu rikitarwa za su sami fifiko da kulawa ta Musamman a bangarorin jama'a da masu zaman kansu. Hakazalika, za a ba da kulawa ta farko ga mutane da ke cikin yanayi mai haɗari, wadanda ke fama da tashin hankali na gida da na jima'i, cin zarafin yara, da waɗanda bala'o'i na halitta ko na mutum suka shafa. Jiha za ta samar da kariya ta musamman ga mutanen da ke fuskantar rauni sau biyu 

A shekara ta 2011, Majalisar Kasa don Daidaita Jima'i, Cibiyar Nazarin Ƙididdiga da Ƙididdiga ta Kasa, da Ma'aikatar Cikin Gida sun gudanar da Binciken Kasa na farko kan Dangantakar Iyali da Rikicin Jima'iyya akan Mata a cikin shekara ta 2011. Wannan binciken ya bincika nau'o'i daban-daban na tashin hankali (na jiki, na tunani, na jima'i, da na tattalin arziki) wanda mata suka fuskanta a duk rayuwarsu, a bangarorin jama'a da masu zaman kansu, da kuma wayar da kan jama'a ko neman ayyuka da hanyoyin adalci.

### 2012–2020
A cikin shekara ta 2014, don inganta adalci mai adalci, an yi gyare-gyare da yawa ga Cikakken Dokar Laifin Organic (COIP) a Ecuador, Kisan mata da nuna bambanci an rarraba su a matsayin laifi. An kafa takunkumi don cin zarafin mata ko membobin iyali, kuma an kuma sanya keta sirrin a matsayin laifi.

A watan Janairun 2018, Majalisar Dokokin Ecuador ta amince da Dokar Organic don hanawa da kawar da tashin hankali a kan mata, wanda ya fara aiki a lokacin da aka buga shi a cikin Official Register No. 175 a watan Fabrairun wannan shekarar. Wannan dokar ta shafi duk ƙasar da kuma dukkan mata da ke zaune a ƙasar. Babban burinta shine hanawa da kawar da duk wani nau'in tashin hankali a kan mata ta hanyar manyan fannoni huɗu: rigakafi, kulawa, kariya, da gyarawa.

A cikin 2019, an gudanar da Binciken Kasa na biyu kan Rikicin Jima'i akan Mata. Ba kamar binciken 2011 ba, sigar 2019 ta ba da bincike mai zurfi game da tashin hankali ta hanyar nau'i da kuma kowane yanki. An sabunta tsarin tsari da aiki na binciken tare da sabon tsarin tsari da ra'ayi, yana ba da damar ingantaccen bayanai. Binciken 2019 ba wai kawai ya bincika tashin hankali da mata suka fuskanta ba a duk rayuwarsu, har ma ya mai da hankali kan abubuwan da suka faru a cikin watanni 12 da suka gabata. Har ila yau, ya gabatar da sabbin batutuwa, gami da tashin hankali na gynecological-obstetric, kuma ya yi ƙoƙari na farko don nazarin tashin hankali na yanar gizo da tashin hankali da siyasa.[1]￼

## Dubi kuma

* Mata a Ecuador
* Laifi a Ecuador

## Manazarta