Samun damar bayanan jama'a a Kasovo

Samun damar yin amfani da bayanan jama'a da ƴancin yin bayani (FOI) suna nufin haƙƙin samun damar samun bayanan da hukumomin jama'a ke riƙe kuma aka sani da "yancin sani". Ana ɗaukar damar samun bayanan jama'a da mahimmancin mahimmanci don ingantaccen aiki na tsarin dimokuradiyya, saboda yana haɓaka lissafin gwamnatoci da jami'an jama'a, haɓaka sa hannun mutane da ba da damar shigarsu cikin ilimin rayuwar jama'a. Babban jigo na ‘yancin samun bayanan jama’a shi ne cewa bayanan da hukumomin gwamnati suke da shi a bisa ka’ida na jama’a ne kuma ana iya boye su ne kawai bisa dalilai na halal da ya kamata a yi bayani dalla-dalla a cikin doka.

A Jamhuriyar Kosovo, an kafa dokar da ta shafi samun takardun aiki a cikin 2010. Dokar ta soke kuma ta maye gurbin wasu dokoki da umarnin gudanarwa da aka yi amfani da su a baya. Kundin Tsarin Mulki ya ba da dama ga damar samun bayanan jama'a. Ayyukan sakandare da yawa suna nufin ganin haƙƙi da aiwatar da Dokar 2010. Duk da haka, babu cikakken aiwatar da shi, kotuna suna jinkirin amsa ƙararrakin saboda ci gaba da aka samu a cikin tsarin shari'a. Ko da a lokacin da tsarin daukaka kara ya yi aiki, hukumomi suna nuna cewa suna son yin watsi da hukunce-hukuncen kotu idan ana maganar gaskiya da samun bayanan jama'a. A halin yanzu, a cikin 2016, dokar da ke ba da damar yin amfani da takardun jama'a na kan hanyar yin kwaskwarima tare da wasu dokokin da ya kamata a daidaita su.

## Tsarin doka
A Kosovo damar samun bayanan jama'a wani hakki ne da sashe na 41 na Kundin Tsarin Mulki ya bayar wanda ya tabbatar da cewa kowane mutum yana da hakkin samun damar samun bayanan jama'a da kuma takaddun da hukumomin gwamnati da hukumomin gwamnati ke da su na jama'a ne, sai dai bayanan da doka za ta iya ɓoye saboda dalilai na sirri, sirrin kasuwanci ko tsaron jama'a.

Har ila yau, haƙƙin samun damar yin amfani da takaddun hukuma yana da tabbacin da yawa daga yarjejeniyoyin ƙasa da ƙasa da sanarwar, kamar Yarjejeniyar Haƙƙin Dan Adam ta Duniya da Yarjejeniyar Turai don Kare Haƙƙin Dan Adam da 'Yanci na asali da ka'idoji waɗanda ke aiki kai tsaye a cikin Jamhuriyar Kosovo kuma suna da fifiko idan akwai rikici na dokokin da suka dace.

Har ila yau, akwai dokoki na musamman da ke tsara yadda ake amfani da 'yancin samun damar yin amfani da bayanan jama'a, kamar Dokar Gudanarwa da Dokar Ma'aikata ta Jamhuriyar Kosovo.

Musamman, don aiwatar da haƙƙin tsarin mulki na kowane mutum don samun dama, bisa ga buƙatun, takaddun buƙatun jama'a da hukumomin gwamnati ke gudanarwa, a cikin 2010 Majalisar Jamhuriyar Kosovo ta amince da Dokar No. 03/L-215 akan Samun Takardun Jama'a (LAPD). Dokar LAPD ta shafi duk takaddun da aka kiyaye, tsarawa da karɓa daga cibiyoyin jama'a kuma ta dogara ne akan ka'idoji goma:

•kowa na da hakkin samun bayanai;

samun dama shine ka'ida, sirrin banda;

dokar ta shafi dukkan hukumomin gwamnati;

buƙatar ya zama mai sauƙi, sauri da kyauta ga mai nema;

•jami'ai suna da alhakin tallafawa masu neman bayanai a cikin neman bayanai;

ƙin yarda ya zama barata;

maslahar jama’a ta fi sirri muhimmanci;

’yancin ɗaukaka yana da tabbacin idan aka sami amsa mara kyau;

•ya kamata hukumomin jama'a su rika buga muhimman bayanai;

wata hukuma mai zaman kanta ta tabbatar da hakkin samun bayanai.

Hanyoyin aiwatar da haƙƙin samun damar bayanai

Nemi da samun bayanan jama'a kyauta ne. Ana iya cajin kuɗi kawai ga masu nema don kwafin takaddun da ake buƙata kuma dole ne su kasance masu ma'ana kuma suna nufin kawai rufe ainihin farashin haifuwa da isar da takardu. Ana iya amfani da keɓancewa ga haƙƙin samun damar samun bayanan jama'a kuma doka ta ayyana su.

## Manazarta