Yarjejeniyar Zaman Lafiya ta Kuala Lumpur

**Yarjejeniyar zaman lafiya ta [[Kuala Lumpur]]** (a hukumance **Sanarwar hadin gwiwa ta Firayim Minista na Masarautar Cambodia da Firayim Ministan Masarautar Thailand kan Sakamakon Taron su a Kuala Lumpur, [[Maleshiya|Malaysia]]**) yarjejeniyar zaman lafiya ce da aka sanya hannu a ranar 26 ga Oktoba 2025, a gefen taron koli na 47 na ASEAN a Cibiyar Taron Kasa ta Kuala Lumpur a Kuala Lumpur.

An cimma yarjejeniyar ne bayan rikice-Rikicin kan iyaka da ke kan iyakar Cambodia da Thailand, wanda ya ga rikice-rikice na makamai, abubuwan da suka faru na bam, da kuma karuwar tura sojoji a bangarorin biyu. Rikicin ya haifar da damuwa na yanki da na duniya game da kwanciyar hankali a Kudu maso gabashin Asiya kuma ya jaddada gaggawa na shiga tsakani na diflomasiyya.

A cikin sanarwar, Firayim Ministan Kambodiya Hun Manet da Firayim Minista na Thailand Anutin Charnvirakul sun tabbatar da "rashin amincewa da zaman lafiya da tsaro tsakanin kasashe biyu" kuma sun sake jaddada alkawarin "guje wa barazanar ko amfani da karfi, da neman warware rikice-rikice cikin lumana".[1]

Yarjejeniyar ta kuma tsara matakai da yawa da aka tsara don tabbatar da yankin iyakar Cambodia-Thailand, gami da kafa ƙungiyar masu lura da ASEAN (AOT) don saka idanu kan aiwatar da tsagaita wuta, janye manyan makamai daga yankunan iyaka a ƙarƙashin lura, ayyukan haɗin gwiwa na jin kai, maido da Matakan gina amincewa da alakar diflomasiyya, da kuma sakin fursunonin yaki (POWs) da sauri ta Thailand a matsayin nuna kyakkyawar niyya.[1]

Firayim Ministan Malaysia Anwar Ibrahim da shugaban Amurka Donald Trump ne suka shaida wannan sanarwar, suna jaddada goyon bayan yanki da na duniya ga yarjejeniyar. Yarjejeniyar ta nuna wani muhimmin mataki don rage rikicin kan iyaka da inganta zaman lafiya da kwanciyar hankali na dogon lokaci tsakanin Thailand da Cambodia. Koyaya, rikice-rikice sun ci gaba tsakanin ƙasashen biyu bayan watanni biyu a ranar 8 ga Disamba.

## Tarihi

Rikicin da ke kan iyakar Cambodia da Thailand ya karu sosai a watan Yulin 2025, wanda ya haifar da fada mafi tsanani tsakanin kasashen biyu a cikin shekaru goma. Rikicin ya shafi musayar manyan bindigogi da hare-haren sama, wanda ya kori kimanin mutane 130,000 kuma ya haifar da mutuwar fararen hula da yawa.

Bayan tsagaita wuta, kasashen biyu sun taru da Kwamitin Janar na Yankin (GBC) da Kwamitin Yankin Yankin (RBC) don karfafa tsagaitawa, dawo da tashoshin sadarwa, da kuma magance matsalolin tsaro da na jin kai a kan iyaka.

Sakatare Janar na Majalisar Dinkin Duniya, António Guterres, ya yi maraba da tsagaita wuta kuma daga baya ya yaba da kokarin sulhu na ASEAN don kiyaye zaman lafiya da kwanciyar hankali a yankin iyaka.

## Tattaunawa da sulhu
An gudanar da shawarwari na yau da kullun don canza tsagaita wuta a watan Yuli zuwa sasantawa mai ɗorewa a Kuala Lumpur a ƙarshen Oktoba 2025, daidai da taron koli na ASEAN. Malaysia ta dauki bakuncin zaman kasashen Biyu, tare da Firayim Minista na Malaysia Anwar Ibrahim a matsayin mai ba da gudummawa. Masu kallo daga Amurka sun halarci zaman rufewa, suna nuna shigar diflomasiyyar Washington a cikin rikicin tun watan Yuli.

A cewar sanarwar hadin gwiwa, an kammala tattaunawar tare da yarjejeniya "a gaban da kuma goyon bayan" Anwar da shugaban Amurka Donald Trump.[1] Jami'an ASEAN sun bayyana sakamakon a matsayin muhimmiyar mahimmanci ga "rugujewar yanki da sake kafa dangantakar diflomasiyya ta yau da kullun".[2] Majalisar Dinkin Duniya ta yi maraba da sanarwar hadin gwiwa ta Oktoba kamar yadda ta karfafa tsagaita wuta a watan Yuli.[3]

Yarjejeniyar ta biyo bayan watanni na shawarwari na fasaha tsakanin ma'aikatun tsaro na Kambodiya da Thai game da hanyoyin tabbatarwa don aikin mai lura da hanyoyin janyewar sojoji.

## Sharuɗɗan yarjejeniyar
Sanarwar hadin gwiwa ta haɗa da alkawuran siyasa, soja, da jin kai: 

* **Ka'idodin zaman lafiya da rashin amfani da karfi:** Dukkanin bangarorin biyu sun sake tabbatar da bin ka'idodin Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya da Yarjejeniyar ASEAN, suna ƙoƙarin warware rikice-rikice cikin lumana da kuma mutunta iyakokin da ke akwai.
* **Aiwatar da yarjejeniyar kan iyaka da ta gabata:** Bangarorin sun sake tabbatar da ingancin hanyoyin kamar Kwamitin Janar na Yankin, Kwamitin Yankin Yankin, da Kwamitin Yankuna na hadin gwiwa a matsayin tsarin warware rikici.
* ASEAN Observer Team (AOT): An sanya hannu kan ka'idojin magana don ƙungiyar masu lura da ASEAN a lokaci guda tare da sanarwar. AOT, wanda ya kunshi ma'aikata daga kasashe membobin ASEAN, an ba shi izini don "tabbatar da cikakken aiwatar da tsagaita wuta" da kuma bayar da rahoton binciken ga ASEAN.
* Rashin karuwar soja: A karkashin kulawar AOT, bangarorin biyu sun amince da janye makamai masu nauyi da masu lalacewa daga yankunan iyaka kuma su mayar da su zuwa sansanoni na yau da kullun. An ba da ƙungiyoyin hulɗa na soja aiki tare da tsara cikakken shirin aiki da jadawalin lokaci.
* Rashin amincewa da bayanai: Bangarorin sun himmatu don kauce wa "bayani na ƙarya, zarge-zarge, da maganganu masu lahani," ko ta hanyar hukuma ko tashoshin da ba na hukuma ba, don rage tashin hankali.
* **Gina amincewa da maido da diflomasiyya:** An ba da umarnin aiwatar da shirye-shiryen farar hula da soja na hadin gwiwa da daidaita kan iyaka, tare da manufar da aka bayyana na maido da cikakken Dangantakar diflomasiyya tsakanin kasashen biyu.
* Rashin hakar ma'adinai: Za a gudanar da ayyukan hadin gwiwa don cire bam da kayan da ba a fashe ba "don kare rayukan farar hula da kuma ba da gudummawa ga ci gaban zamantakewa da tattalin arziki".
* **Dakatar da tashin hankali da sakin fursunoni:** Sanarwar ta ba da cewa, bayan kammala matakan raguwa, bangarorin biyu za su amince da dakatar da tashin hankali. Thailand ta yi alkawarin "yantar da fursunonin yaki" da aka kama a lokacin rikicin Yuli a matsayin mataki na gina amincewa.
* Haɗin gwiwar aikata laifuka na kasa da kasa: Gwamnatoci sun amince da karfafa hadin kai kan batutuwa kamar fataucin mutane, cinikin makamai ba bisa ka'ida ba, da smuggling a fadin yankin iyaka.

## Wadanda suka sanya hannu da shaidu
An sanya hannu kan yarjejeniyar a ranar 26 ga Oktoba 2025 a Kuala Lumpur, kuma an bayar da ita sau huɗu a cikin Harshen Ingilishi.

### Wadanda suka sanya hannu

* Hun Manet, Firayim Minista na Masarautar Cambodia
* Anutin Charnvirakul, Firayim Minista na Masarautar Thailand

* Anwar Ibrahim, Firayim Minista na Malaysia
* Donald Trump, Shugaban Amurka

## Dakatar da yarjejeniyar zaman lafiya
A ranar 10 ga Nuwamba, 2025, sojoji da yawa na Thai a kan sintiri na yau da kullun kusa da iyaka a lardin Sisaket sun ji rauni daga bam. Wannan taron ya sa Thailand ta zargi Cambodia da cewa wannan sabon bam ne kuma ya dakatar da duk wani ci gaba a kan yarjejeniyar zaman lafiya har sai Cambodia ta tabbatar da cewa ba za ta nuna ƙiyayya ba. Kambodiya ta musanta zarge-zargen kuma ta sake tabbatar da jajircewarta ga yarjejeniyar zaman lafiya, amma rikice-rikicen kan iyaka ba a warware su ba.[1] A ranar 8 ga watan Disamba na shekara ta 2025, Thailand da Cambodia sun ci gaba da fada bayan bangarorin biyu sun zargi juna da karya yarjejeniyar tsagaita wuta.[2][3]

## Dubi kuma

* Jerin hanyoyin zaman lafiya

## Manazarta