Al-Fajr (surah)

**Al-Fajr** (Arabic, "The Dawn", "Daybreak") shi ne babi na tamanin da tara (*[[Surah|sura]]*) na Alkur'ani, tare da ayoyi 30 (*Ayat*).  sura ta bayyana halakar mutanen da ba su yarda ba: Masarawa na dā, mutanen Iram na Ginshiƙai, da Mada'in Saleh. Yana hukunta waɗanda ke son wadata kuma suna kallon talakawa da marayu da ƙyama. An yi wa mutane masu adalci alkawarin Aljanna - aya ta ƙarshe ta ce "Kuma ku shiga Aljanna ta!" An sanya Surah bayan kalmar wal-fajr da ta buɗe.

## Takaitaccen Bayani

* **1-4** Alkawari daban-daban ta abubuwa na halitta
* **5-13** An yi gargadi ga marasa imani da makomar Ád, Thamúd, da Fir'auna 
* **14-17** Mutum ya yaba wa Allah cikin wadata, amma ya zarge shi cikin wahala
* **18-22** Cutar matalauta da maraya da aka zargi
* **23-26** Manyan za su yi nadama da mummunar ayyukansu a Ranar Shari'a
* **27-30** Rashin mai imani rai aka gayyace shi zuwa farin cikin Aljanna 

## Lokacin wahayi
Ba a jera surorin Al-Qur'ani cikin jerin lokuta na wahayi (wahy) ba.[1] Muhammadu ya gaya wa mabiyansa, sahabbai, sanya tsarin Kur'ani na kowane Wahy da aka saukar tare da nassin Kur'ani na asali[2]. Wm Theodore de Bary, kwararre kan nazari a Gabashin Asiya, ya bayyana cewa "Tsarin tattarawa da kuma tsara nassin Alqur'ani na ƙarshe ya gudana bisa ƙa'ida ɗaya mai mahimmanci: Kalmomin Allah ba dole ba ne su gurɓata ko ta'azzara su ta kowace hanya ta hanyar shiga tsakani. Don haka, ba a yi ƙoƙari mai tsanani ba, a fili, an yi ƙoƙari don gyara ayoyi masu yawa, tsara su a cikin tsari na zamani. "[3] Suratul Fajr surar Makka ce[5] kuma surorin makka su ne surori da suka gabata a tarihi wadanda aka saukar wa Muhammadu a Makka kafin hijira zuwa Madina a shekara ta 622 miladiyya. Yawanci sun fi guntu, suna da gajeru ayoyi, kuma galibi suna kusa da ƙarshen surori 114 na Kur'ani. Mafi yawan surorin da suka qunshi muqatta'ah 'yan Makka ne. Daga yanzu baya ga hadisai,  wannan surar ta cancanci zama makka. A cewar Yusuf Ali, ana iya sanya Al-Fajr a cikin lokacin soyayya kusa da Suratul Lail da Ad-Dhuha.

### Asbāb al-nuzūl
* al-nuzūl* (lokaci ko yanayi na wahayi) wani nau'i ne na biyu na fassarar Alkur'ani (*tafsir*) wanda aka tsara don kafa mahallin da aka bayyana takamaiman ayoyi na Alkur'an. Kodayake yana da amfani wajen sake gina tarihin Alkur'ani, asbāb ta hanyar halitta ne mai fassara maimakon nau'in tarihi, kuma saboda haka yawanci yana haɗa ayoyin da yake bayyanawa tare da yanayi na gaba ɗaya maimakon takamaiman abubuwan da suka faru. A cewar *mufassirūn* an bayyana wannan surah a Makka, a wani mataki lokacin da adawa da Muhammadu ya girma zuwa matakin tsananta wa sababbin Musulmai masu tuba.

Dangane da fassarar da aka bayyana a cikin *[[Tafsiri|tafsir]]* (bayani) wanda Sayyid Abul Ala Maududi (d. 1979) ya rubuta mai taken Tafhim al-Qur'an,

## Iram a cikin Alkur'ani

Alkur'ani ya ambaci Iram dangane da *<nowiki/>'imad* (ginshiƙai): Alkur'an 89:6-14 

: Shin ba ku ga yadda Ubangijinku ya bi da ʿĀd ba -
: An yi amfani da ita a matsayin mutanen Iram, tare da matsayi mai girma,
: An yi amfani da shi a cikin wata ƙasa.
: Tawagar da kuma Thamûd wanda ya zana gidaje a cikin duwatsu a cikin kwarin;
: An yi amfani da Fir'auna na manyan gine-gine?
: Sun saba wa duk ƙasarsu,
: An yada cin hanci da rashawa da yawa a can.
: Don haka Ubangiji ya saki musu annoba ta azabtarwa.
: Ya Ubangiji yana da faɗakarwa da gaske.

Akwai bayanai da yawa don ambaton "Iram - wanda yake da ginshiƙai maɗaukaki". Wasu suna ganin wannan wuri ne na yanki, ko dai birni ko yanki, wasu kuma a matsayin sunan kabila. Wadanda suka bayyana shi a matsayin birni sun ba da shawarwari daban-daban game da inda ko wane birni ne, tun daga Iskandariyya ko Damascus zuwa wani birni da ya ƙaura ko kuma wani birni mai suna Ubar[1][2][3]. A matsayin yanki, an gano shi da yankin Littafi Mai Tsarki da aka sani da Aram.[4] An kuma bayyana ta a matsayin kabila, mai yiwuwa kabilar AD, tare da ginshiƙan suna nufin ginshiƙan tanti. Nabataean na ɗaya daga cikin ƙabilar Badawiyya da yawa da suka yi yawo a cikin jejin Larabawa suka kai garkensu zuwa inda suke samun ciyawa da ruwa. Sun saba da yankinsu yayin da yanayi ya shuɗe, kuma suna kokawa don tsira a lokacin munanan shekaru lokacin da ruwan sama ya ragu. Duk da cewa Nabataeans sun kasance da farko a cikin al'adun Aramiya, amma tunanin cewa suna da tushen Aramean malaman zamani sun yi watsi da su. A maimakon haka, abubuwan tarihi da na addini da na harshe sun tabbatar da cewa kabilar Larabawa ce ta Arewa[5].

"Binciken Wadi Rum tare da Iram da kabilar ʿĀd, wanda aka ambata a cikin Alkur'ani, malaman da suka fassara rubutun Thamud" id="mw5g" rel="mw:WikiLink" title="Thamudic">Thamudic da Nabataean da ke nufin wurin Iram da kabilun ʿĀд da Thamud da suna ne suka ba da shawarar. "

Ad-Dabbagh mai ban mamaki ya ba da shawarar cewa waɗannan ayoyin suna nufin alfarwan ʿĀd tare da ginshiƙai, dukansu biyu an rufe su da zinariya. Ya yi iƙirarin cewa tsabar kudi da aka yi da wannan zinariya sun kasance an binne su kuma Iram shine sunan kabilar ʿĀd ba wuri ba.

Iram ya zama sananne ga wallafe-wallafen Yamma tare da fassarar labarin "The City of Many-Columned Iram and Abdullah Son of Abi Kilabah"  a cikin Littafin Dubban da Ɗaya.

## Taken surah
Akwai kusan kashi bakwai a cikin Alkur'ani [bayyanawa da ake buƙata] bisa ga jigogi. Na ƙarshe daga cikin waɗannan sassan bakwai ya fito ne daga surah Al-Mulk [surah lamba 67] zuwa surah Al'Nas [surah lambar 114] . Wannan sashi na ƙarshe [na bakwai na Alkur'ani] yana mai da hankali kan tushen tunani, mutane, al'amuran ƙarshe da za su fuskanta a Ranar Shari'a da jahannama da aljanna gabaɗaya  da gargadi ga Quraysh game da makomarsu a yanzu da kuma gaba idan sun musanta Muhammadu, musamman.  Wannan surah Al-Fajr ya zama biyu tare da na gaba Al-Balad. Babban jigon duka surahs shine tsawata wa shugabannin Quraysh saboda halin tawaye da halayyar girman kai da suka dauka game da Al-Nas da 'yan uwan su bayan an ba su ni'ima da wadata. 

## Manazarta

## Haɗin waje

* The Dawn , fassarar 1930 ta Muhammad Marmaduke Pickthall 
* Q89:1, kwatankwacin aya-da- aya na fassarori daban-daban