Denizli

**Denizli** birni ne da ke Aegean a Turkiyya, kuma cibiyar lardin Denizli . Birnin ya ƙunshi yankunan birane na gundumomin Merkezefendi da Pamukkale, inda yawan jama'a ya kai 691,783 a shekarar 2024. 

Denizli ta ga ci gaban tattalin arziki a cikin 'yan shekarun nan, galibi saboda samar da yadi da fitar da kayayyaki daga waje.  

Denizli kuma tana jan hankalin baƙi zuwa maɓuɓɓugar ruwan zafi ta Pamukkale da ke kusa da tsaunukan da ke da rufin ma'adinai, da kuma otal-otal masu ruwan zafi masu launin ja da ke Karahayıt,  a arewacin Pamukkale. Kwanan nan, Denizli ta zama babbar cibiyar yawon buɗe ido ta cikin gida saboda nau'ikan ruwan zafi daban-daban a Sarayköy, Central/Denizli (inda garuruwan Karahayıt da Pamukkale suke), Akköy (Gölemezli), Buldan (Yenicekent), da Çardak.

Tsohon birnin Hierapolis da aka lalata, da kuma kango na birnin Laodicea a kan Lycus, tsohon birnin Phrygia, suna kusa. Haka kuma a kusa da Honaz, kimanin  yammacin Denizli shine, abin da yake a ƙarni na 1 AD, birnin Kolosi .

Yanayi yana da zafi a Denizli a lokacin bazara, yayin da a lokacin hunturu, wani lokacin yana iya yin sanyi sosai idan dusar ƙanƙara ta yi kan tsaunukan da ke kewaye da birnin. A wasu shekaru, ana iya ganin dusar ƙanƙara a yankunan birane. Maɓuɓɓugar ruwa da kaka suna da ruwa, tare da yanayi mai ɗumi.

## Suna
Kalmar **' tana nufin 'teku, babban tafki'. Ba a sami teku ko tafki kusa da Denizli ba. Duk da haka, asalin sunan Turkiyya na wurin shine ''Tonguzlu'', wanda aka fi sani da ''toŋuzlu'' ko ''doŋuzlu'', daga baya ''donuzlu'' (daga **' ' boar daji '). Don haka Tonguzlu yana nufin 'wurin da alade ke zaune'. Saboda tsarin sauti (t->d, ŋ->n), an canza sunan zuwa *denizlü* ko *denizli*, iri ɗaya a cikin lafazi amma ma'ana daban, don guje wa ma'anar 'boar, alade', wanda ake ɗaukarsa a matsayin abin ƙyama a cikin Musulunci .  Ibn Battuta ya rubuta cewa ana kiran birnin da *Dun Ghuzluh* . An ce na ƙarshen yana nufin 'garin alade'. 

## Tarihi

A zamanin da, wani muhimmin gari ne na Girka, wanda ake kira Attouda (Αττούδα), wanda ya wanzu a zamanin Girka da Romawa na da; yana kusa da biranen ( Hierapolis da Laodicea a kan Lycus ) kuma ya bunƙasa a lokacin Byzantine .

Turkawa 'yan Seljuk ne suka mamaye birnin. Mazauna Laodicea ma an sake tsugunar da su a nan a zamanin Seljuk. 

Ibn Battuta ya ziyarci birnin, yana mai cewa "A cikinsa akwai masallatai bakwai don yin sallar Juma'a, kuma yana da lambuna masu kyau, koguna masu ɗorewa, da maɓuɓɓugan ruwa masu ɓuɓɓuga. Yawancin masu sana'ar hannu a wurin mata ne na Girka, domin a cikinsa akwai Helenawa da yawa waɗanda ke ƙarƙashin Turkawa kuma suna biyan kuɗin sarki, gami da *jizya*, da sauran haraji." 

A ƙarni na 17, matafiyar Ottoman Evliya Çelebi ta ziyarci Denizli ta kuma rubuta garin kamar haka: "Turkiyyawa suna kiran birnin da (Denizli) (wanda ke nufin *yana da wadataccen maɓuɓɓugan ruwa kamar teku* a cikin harshen Turkanci) domin akwai koguna da tafkuna da dama a kusa da shi. A gaskiya tafiya ce ta kwana huɗu daga teku. Katangar ta tana da siffar murabba'i wadda aka gina a kan ƙasa mai faɗi. Ba ta da ramuka. Gefen ta yana da matakai 470. Tana da ƙofofi huɗu. Waɗannan su ne: ƙofar masu zane a Arewa, ƙofar masu yin sirdi a Gabas, sabuwar ƙofar Masallaci a Kudu, da ƙofar gonar inabi a Yamma. Akwai masu gadi kusan hamsin dauke da makamai a cikin katangar, kuma suna halartar shagon. Babban birnin yana wajen katangar yana da gundumomi 44 da gidaje 3600. Akwai ƙananan masallatai 57 da manyan masallatai, madrasah bakwai, makarantun yara bakwai, bandakuna shida da kuma gidajen kwana 17 na dervish . Kamar yadda kowa ke zaune a gonakin inabi masu daraja kuma talakawa ba sa gudu daga junansu."