Eri (sarki)

**Eri**// an ce ni ne asalin asalin al'adun gargajiya na kungiyoyin Umu-eri na Mutanen Igbo. Eri ya kafa al'umma a tsakiyar kwarin Anambra (a Eri-aka) a Aguleri inda ya auri mata biyu. Matar farko, Nneamakụ, ta haifa masa 'ya'ya biyar. Na farko shi ne Agulu, wanda ya kafa Aguleri da Edo (Shugaban kakannin dangin Eri Kingdom) (Daular Ezeora wacce ta samar da sarakuna 34 har zuwa yau a Enugwu Aguleri), na biyu shi ne Menri, wanda ya kirkiro Umunri / Masarautar Nri, sannan Onugu, wanda ya fara Igbariam da Ogbodulu, wanda suka kafa Amanuke. Na biyar ita ce 'yar da ake kira Iguedo, wacce aka ce ta haifi wadanda suka kafa Nteje, da Awkuzu, Ogbunike, Umuleri, Nando da Ogboli a Onitsha.

## Jerin sassan daga Tarihin Magana na Igbos
Lokacin da Chukwu ya aiko Eri daga sama zuwa duniya, sai ya zauna a kan tururuwa saboda ya ga ƙasa mai ruwa. Lokacin da Eri ya koka wa Chukwu, Chukwu ya aika da wani ma'aikacin Awka tare da wuta mai zafi da gawayi don bushe duniya. Bayan aikin, an ba wa ma'aikacin Awka ọfọ a matsayin alamar iko ga sana'arsa ta ma'aikaci. Yayinda Eri yake da rai, Chukwu ya ciyar da shi da mutanensa da azu-igwe. Amma wannan abinci na musamman ya ƙare bayan mutuwar Eri. Nri, daya daga cikin 'ya'yansa maza, ya koka wa Chukwu abinci. Chukwu ya umarci Nri ya sadaukar da ɗansa na farko da 'yarsa kuma ya binne su a kaburbura daban-daban. Nri ta bi shi. Daga baya bayan makonni uku na Igbo (kwana 12) yam ya girma daga kabarin ɗa kuma yam na koko daga na 'yar. Lokacin da Nri da mutanensa suka ci waɗannan, sun yi barci a karo na farko; daga baya har yanzu Nri ya kashe wani namiji da wata mace bawa ta binne su daban. Har ila yau, bayan Izu Ato, dabino mai ya girma daga kabarin bawa namiji, da itacen 'ya'yan itace (ukwa) daga na bawa mace. Tare da wannan sabon abinci, Nri da mutanensa sun ci kuma sun bunƙasa. Chukwu ya nemi ya rarraba sabon kayan abinci ga dukkan mutane amma Nri ya ki saboda ya sayi su a kan kudin sadaukar da 'ya'yansa da bayi. Nri da Chukwu sun yi yarjejeniya. A cewar M. D. W. Jeffreys (1956:123), wata al'ada tana da ita cewa:"A matsayin lada don rarraba abinci ga sauran garuruwa, Nri zai sami damar tsaftace kowane gari daga abin ƙyama (nso) ko karyawa, da kuma ɗaure Ngulu (ƙuƙwalwar ƙugiya) lokacin da mutum ya ɗauki taken ozo. Hakanan shi da magajinsa za su sami damar yin Oguji, ko maganin yam, a kowace shekara don tabbatar da wadataccen yams a duk garuruwan da ba za su iya yin cutar da Ezeri ba sannan duk mutanen da ke kewaye da su ba za su ba za a iya zuwa.

## Tattaunawa

### Binciken tarihi
Asalin Eri ya daɗe yana da muhawara wanda masana da yawa suka ba shi asali daban-daban. Bede Ivenso da Ike Manafa sun rubuta cewa bisa ga imanin Aguleri, Eri "wani mutum ne na almara [wanda] ya sauko daga sama, wanda Allah ya aiko kuma ya zauna a wurin haɗuwa da Ezu". Wannan imani ya ce "Allah ya aiko masa da matar da ake kira Nono". Onwuejeogu ya rubuta cewa 'yan asalin Nri, Igbariam, da Amanuke sun yarda da ra'ayin cewa Eri ya sauka zuwa Kogin Anambra daga sama.

M. D. W Jefferys, ɗaya daga cikin marubutan ƙarni na 20 a tarihin Igbo ya rubuta cewa "ya'yan iyalan sarauta suna zaune a Aguku kuma suna da'awar kakanninmu daga Eri mai sama, wanda Chiuku, allahn rana ya aiko. Daga cikin 'yan asalin Igbariam, Thomas Chiezey ya ce, "daga ƙuruciyarmu, mun koyi cewa wanda ya kafa Igbarium, Onogu, ɗan na uku na Eri ne, kuma Eri ya sauko daga sama a wurin haɗuwar Ezu da Omambala Rivers, kuma a Aguleri". Masanan Yammacin Turai da masana tarihi na farko sun riƙe cewa Eri ya sauko daga sama kuma ya zauna a Aguleri . 

Wasu malamai sun ce Eri ya samo asali ne daga Ea" id="mwNA" rel="mw:WikiLink" title="Middle East">Gabas ta Tsakiya yayin da wasu ke hasashen cewa shi dan asalin Ibrananci ne. Zuriyar Ibrananci ta Eri ta sami goyon baya sosai a farkon shekarun da suka gabata bayan labarin Littafi Mai-Tsarki na Farawa 46:16, inda aka ambaci Eri a matsayin ɗan Gad, da kuma a cikin Lamba 26:16, inda aka lissafa dangin Eri a matsayin ɗaya daga cikin Ƙabilar Gad. Har ila yau, akwai wani tsohuwar wuri mai tsarki a Aguleri da ake kira Obuga, wanda ke aiki a matsayin alama ta hadin kai, wuri mai tsarki na 'ya'yan Eri. Ana kuma kiran masallacin *Obu Gad* lit. 'Haikali na Gad'. Masana sun yi jayayya cewa akwai wasu kamanceceniya da al'adun Aguleri, wasu garuruwan da Eri ya kafa, da Ibraniyawa. Farfesa Catherine Obianuju Acholonu, a cikin Eden a Sumer a kan Nijar ta yi amfani da shaidar archaeological, harshe da kwayar halitta don nuna cewa Eri ɗan Ea ne wanda ya kafa mazaunin farko a duniya da ake kira Eridu, wanda ke kusa da Nijar Delta. Ta bincika cewa ambaliyar ruwa a cikin kimanin 11000 BC da suka gabata ta mamaye waɗannan biranen farko, ta bar Eri-Idu, ɗan Eridu da sahabbansa a matsayin waɗanda suka tsira, saboda haka sun fara fadada bayan ambaliyar; sun kafa dangin Eri-Ido wanda daga baya ya ragu zuwa mulkin Idu-Eri.

## Bayanan da aka ambata

* Masarautar Nri ta Eze Nri, Nri Enwelana II, Obidiegwu Onyeso
* Archaeology mai fassara ta Julian Thomas (bincike na littafin Google)  
* ỤZỌ NDỤ NA EZIOKWU - Towards an Understanding of Igbo Traditional Religious Life and Philosophy by Rev. P. E. N. Onwu - 4 November 2002
* Addu'a a matsayin Harshe na Jiki ta E. Elochukwu Uzukwu (Binciken littafin Google)  
* Tarihin Mishan na Ƙasashen waje da Bishara na 'yan asalin ƙasar a cikin Igboland By Nkem Hyginus M. V. Chigere (Binciken littafin Google)  

## Tushen

### Sabbin shafukan yanar gizo

* 
* 
* 

### Littattafai

*  
*