Ambaliyar ruwa a Ghana

**Ambaliyar ruwa a Ghana** na nufin jerin ambaliyar ruwa da suka haifar da asarar dukiya da asarar rayuka. Ambaliyar ruwa tana faruwa ne sakamakon ruwan sama mai yawa da kuma malalar dam.  Ambaliyar ruwa bala'i ne da ke sake faruwa wanda ya zama babban ƙalubale ga tattaunawar muhalli, tattalin arziki, da siyasa ta ƙasar. Yanayin zafi na Ghana yawanci yana da manyan yanayi guda biyu: lokacin rani da lokacin damina. Akwai babban lokacin ruwan sama da ƙaramin lokacin ruwan sama. A kudancin Ghana, babban lokacin ruwan sama yana faruwa ne daga Afrilu zuwa tsakiyar watan Yuni, yayin da ƙaramin lokacin ruwan sama yawanci yana faruwa ne daga Satumba zuwa Nuwamba.  Lokacin rani gabaɗaya yana ƙaruwa daga Disamba zuwa Maris kodayake waɗannan yanayin sun ɗan bambanta a cikin 'yan shekarun nan saboda sauyin yanayi.  Yanayin muhalli na Ghana, wanda aka san shi da yanayi daban-daban na ruwan sama, yana sa yankunan bakin teku da na cikin gida su fuskanci ruwan sama mai yawa da ambaliyar ruwa daga baya. Babban lokacin ruwan sama mai ƙarfi da sauyin yanayi sun ba da gudummawa ga ƙaruwar tsananin da kuma yawan ambaliyar ruwa a faɗin ƙasar. 

Tasirin ambaliyar ruwa abu ne mai sarkakiya. A cikin birane kamar Accra, ambaliyar ruwa mai ɗorewa tana kawo cikas ga hanyoyin sufuri, tana raba al'ummomi da muhalli, tana kashe rayuka, kuma tana haifar da cikas ga tsarin gaggawa kamar Hukumar Kula da Bala'i ta Ƙasa (NADMO).   Al'ummomin karkara da birane suma suna fuskantar irin wannan matsala a lokacin ambaliyar ruwa domin waɗannan abubuwan suna haifar da asarar kayayyaki nan take da kuma ta mutane, amma kuma suna haifar da nauyin tattalin arziki na dogon lokaci ta hanyar karkatar da albarkatun jama'a zuwa ga murmurewa. Kuɗaɗen da ambaliyar ruwa ke kashewa akai-akai yana shafar ci gaban ƙasa kuma yana kawo cikas ga ƙoƙarin magance wasu ƙalubalen zamantakewa da tattalin arziki.  A siyasance, ambaliyar ruwa ta bayyana a matsayin wata matsala mai sarkakiya da ke da alaƙa da gwamnati, tsara manufofi, tsara birane, ɗaukar alhakin jama'a, da kuma cin hanci da rashawa. Ambaliyar ruwa ta tarihi da ta zamani ta bayyana manyan gibi a cikin dabarun tsara birane da kula da bala'i da kuma tasirin siyasar zaɓe.

* Ruwan sama mai ƙarfi da ake ci gaba da yi
* Magudanan ruwa masu shaƙewa
* Matsugunan da ba su dace ba
* Ƙasa mai ƙasa da faɗi
* Matsalolin malalar madatsar ruwa ba kasafai ake samu ba Misali, a ranar 3 ga Yuni, 2015, Accra, ruwan sama mai karfi a babban birnin Ghana ya haifar da ambaliyar ruwa.  Babban abin da ya haifar da hakan shi ne magudanar ruwa da suka toshe hanyoyin magudanar ruwa da kuma matsugunan da ba su dace ba.  Sama da mutane 200 ne suka rasa rayukansu sakamakon fashewar wani gidan mai a lokacin ambaliyar.   A shekarar 2021, ruwan sama mai karfi ya haifar da ambaliyar ruwa a birnin Kumasi, wanda ya yi sanadiyyar asarar rayuka 4 da kuma raba wasu 200 da muhallansu. Wannan ambaliyar ruwan ta faru ne sakamakon ruwan sama mai karfi.  A yankin Volta da yankin Gabashin Ghana, ambaliyar ruwa mai tsanani ta faru bayan da aka zubar da madatsar ruwa ta Akosombo, lamarin da ya sa mutane 26,000 suka rasa gidajensu a shekarar 2023.

Rahotanni daga BBC sun danganta ambaliyar ruwan da ruwan sama mai yawa wanda ya sa Hukumar Kogin Volta ta zubar da madatsar ruwa. Ga jerin ambaliyar ruwa a ƙasa.

## Jerin ambaliyar ruwa

* 2023 Ambaliyar Dam Akosombo
* Ambaliyar ruwa a Accra ta 2022
* Ambaliyar ruwa ta Sahel ta Afirka ta 2020
* Ambaliyar ruwa a Accra ta 2016
* Ambaliyar ruwa ta 2009 a Yammacin Afirka
* Ambaliyar ruwa a da'irar Accra ta 2023
* Ambaliyar Agona Swedru ta 2010 
* Ambaliyar Atiwa ta 2011 

## Manazarta