Rashin da lalacewa (canjin yanayi)

Amsar da ta dace ta gwamnatoci ga asarar da lalacewa an yi jayayya tun lokacin da UNFCCC ta karɓi kalmar da ra'ayi. Kafa alhakin da diyya ga asarar da lalacewa ya kasance babban burin ga kasashe mai rauni da masu tasowa a cikin Alliance of Small Island States (AOSIS) da Ƙungiyar Kasashe Masu Ƙananan Ci gaba a cikin tattaunawar.  Koyaya, Kasashe masu tasowa sun yi tsayayya da wannan. Tsarin UNFCCC na yanzu don magance asarar da lalacewa, "Warsaw International Mechanism for Loss and Damage", yana mai da hankali kan bincike da tattaunawa maimakon alhakin ko diyya. A COP 27 a cikin 2022, bayan shekaru na tattaunawa, kasashe sun amince da wani tsari na kafa asusun asarar da lalacewa na kasashe da yawa don tallafawa al'ummomi wajen hanawa, ragewa, da magance lalacewa da haɗari inda daidaitawa bai isa ba ko ya makara. : 63 

## Ma'anar
Duk da karuwar tattaunawa da kulawa ga batun, an kuma lura cewa 'babu ma'anar L & D guda ɗaya'. : A zahiri, Majalisar Dinkin Duniya ta bambanta tsakanin L&D (Loss and Damage) a matsayin tattaunawa a ƙarƙashin tattaunawar UNFCCC da 'asarar da lalacewa' kamar yadda tasirin da aka gani da bincike.

Takamaiman kalmomi a cikin Rahoton Bincike na shida na IPCC shine: "Bincike ya ɗauki Asarar da Lalacewar (haruffa masu mahimmanci) don komawa ga muhawara ta siyasa a ƙarƙashin Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan Canjin Yanayi (UNFCCC) biyo bayan kafa Warsaw Mechanism kan Asarar da lalacewa a cikin 2013, wanda shine 'magana asarar da lalacewar da ke da alaƙa da tasirin canjin yanayi, gami da abubuwan da suka faru a cikin ƙasashe masu tasowa waɗanda suka kasance masu saurin farawa, a cikin kasashe masu tashe su musamman masu saukin kamu da lalacewa da lalace-taccen tasirin canjin sauyin yanayi.

Za'a iya fahimtar asarar a matsayin lahani marar juyawa wanda canjin yanayi ya haifar, alal misali, ta hanyar cikakkiyar lalacewa ko raguwa ta dindindin a cikin aikin kadarori, ababen more rayuwa, ko albarkatu, cikakkiyar nutsewar ƙananan tsibirin saboda hauhawar matakin teku, lalacewar jinsin da ba za a iya juyawa ba, ko asarar wuraren al'adun gargajiya na dindindin saboda lalacewar da abubuwan da suka faru na matsanancin yanayi suka haifar.

*Lalacewar* tana nufin sakamako mai cutarwa da farashin da ke da alaƙa da canjin yanayi wanda za'a iya ƙididdigewa kuma ana iya biyan kuɗi (ciki har da tattalin arziki, zamantakewa, da farashin muhalli). Lalacewar na iya zama na wucin gadi ko kuma wanda za'a iya juyawa, kuma sau da yawa yakan haɗa da gyara, sabuntawa, ko diyya, alal misali, lalacewar ababen more rayuwa ta hanyar guguwa, asarar tattalin arziki saboda gazawar amfanin gona da fari ya haifar, ko farashin sake komawa al'ummomin bakin teku saboda lalacewa da hauhawar matakan teku.

Rashin da lalacewa suna da alaƙa da samar da kudade da tallafi na yanayi, gami da alhakin, diyya da shari'a. Rashin da lalacewa kuma suna da alaƙa da rage hayakin gas da kuma daidaitawa da haɗarin yanayi. Rashin da lalacewa suna tasowa lokacin da matakan ragewa da daidaitawa don rage tasirin yanayi suka kasa. : 62 Sun haɗa da lalacewa (da haɗarin lalacewar gaba) fiye da waɗanda aka magance ta hanyar ragewa da daidaitawa. Wadannan asarar da lalacewa wani lokacin ana kiransu tasirin 'ragowar' ko haɗari. Idan aka ba da jinkirin ci gaba kan aiwatar da ragewa da daidaitawa, wasu asarar da lalacewa sun riga sun faru, kuma ƙarin asarar da lahani ba za a iya gujewa ba. : 62 

UNFCCC ta ayyana asarar da lalacewa don haɗawa da lahani sakamakon abubuwan da suka faru ba zato ba tsammani (babban yanayi, kamar guguwa) da kuma matakai masu saurin farawa (kamar hauhawar matakin teku).  Rashin da lalacewa na iya faruwa a cikin tsarin ɗan adam (kamar hanyoyin rayuwa) da kuma tsarin halitta (kamar bambancin halittu), kodayake jaddadawa a cikin bincike da manufofi akan Tasirin ɗan adam ne. A cikin tsarin ɗan adam, ana yin bambanci tsakanin asarar tattalin arziki da asarar da ba ta tattalin arziki ba. Rashin tattalin arziki da lalacewa sun shafi albarkatun, kayayyaki da aiyuka waɗanda aka saba siyarwa a kasuwa. Rashin asarar da ba na tattalin arziki ba ya ƙunshi asarar 'yan uwa da ɓacewar al'adu. Babban bambanci tsakanin su biyu shi ne cewa asarar da ba ta tattalin arziki ba ta haɗa da abubuwan da ba a saba siyarwa a kasuwanni ba.

## Tattaunawar farko
Yayinda ake tsara UNFCCC a cikin 1991, AOSIS ta ba da shawarar kirkirar tafkin inshora na kasa da kasa don "daidaita ƙananan tsibirin da ke cikin ƙasa da ƙasashe masu tasowa na bakin teku don asarar da lalacewar da ke tasowa daga hauhawar matakin teku". A cikin shawarar, adadin da kowace ƙasa za ta ba da gudummawa ga wannan tafkin za a ƙayyade ta hanyar gudummawarsu ta dangi ga hayaki na duniya da kuma rabon su na babban samfurin ƙasa na duniya, tsari "wanda aka tsara akan Yarjejeniyar Ƙarin Brussels ta 1963 kan Hakkin Kasuwanci na Uku a fagen Makamashi na Nukiliya". An ki amincewa da wannan shawarar, kuma lokacin da aka karɓi UNFCCC a 1992 ba ta da wani ambaton asarar ko lalacewa.

An fara ambaton asarar da lalacewa a cikin wani rubutu na Majalisar Dinkin Duniya da aka tattauna a cikin Shirin Ayyuka na Bali na 2007, wanda ya yi kira ga "dabaru na rage bala'i da hanyoyin magance asarar da lalata da ke tattare da tasirin canjin yanayi a kasashe masu tasowa waɗanda ke da matukar damuwa ga mummunan tasirin canjin sauyin yanayi".

## Manazarta