2025 korar Afghanistan daga Iran

**Korar 'yan Afganistan daga Iran a shekarar 2025** wani taro ne da gwamnati ta jagoranta na korar bakin haure da 'yan gudun hijira daga Iran. Yayin wani babban gangamin da aka sanar a farkon wannan shekara, korar ta yi sauri cikin watan Yuni da Yuli shekara ta 2025, biyo bayan rikici na kwanaki 12 tsakanin Iran da Isra'ila. Hukumar Kula da Hijira ta Duniya (IOM) ta ba da rahoton cewa, an kori sama da rabin miliyan ‘yan Afganistan a cikin kwanaki 16, a cikin abin da aka bayyana a matsayin wanda zai iya kasancewa daya daga cikin mafi girman motsin jama’a a cikin shekaru goma. A cewar majiyoyin Iran na shirin korar ‘yan Afghanistan miliyan 4 daga Iran, daga watan Yulin shekara ta 2025, an kori 1.1M.

Hukumomin Iran sun ba da misali da tsaron kasa a matsayin hujja ta farko, suna yin amfani da da'awar da ba ta da tushe cewa 'yan Afganistan sun zama 'yan leƙen asirin Isra'ila a lokacin rikicin. Yaƙin neman zaɓe ya haifar da mummunan rikicin bil adama a kan iyakar Afghanistan da Iran kuma ya jawo kace-nace game da keta dokokin kasa da kasa, musamman ka'idar rashin sakewa.

## Fage
Shekaru arba'in, bayan shekaru da yawa na yaki da rashin zaman lafiya a Afghanistan, Iran ta karbi bakuncin daya daga cikin manyan 'yan gudun hijira a duniya. Bayan komawar Taliban kan karagar mulki a shekara ta 2021, an kiyasta adadin mutanen Afganistan a Iran ya kai miliyan 4 zuwa 6, wadanda yawancinsu ba su da takardun shaida. A tsawon lokacin da suke a Iran, 'yan Afganistan sun sha fuskantar wariya, takurawa 'yanci, iyakacin kariyar shari'a, da cin zarafin bil'adama.

A cikin shekaru da yawa, Iran ta kafa wani tsari na korar 'yan gudun hijirar Afghanistan daga Iran.

A farkon shekarun 1990, bayan rugujewar gwamnatin gurguzu ta Najib-Allah a cikin shekara ta 1992 da kuma ci gaban matsin tattalin arziki da zamantakewa a Iran, 'yan gudun hijirar Afghanistan sun kara fuskantar tsangwama daga jami'an tsaron Iran. Wannan kamfen na matsin lamba ya bayyana ta hanyoyi daban-daban: an hana yara zuwa makarantun gwamnati, an kwace takaddun shaida, kuma an fuskanci korar 'yan Afganistan da ba su da matsayin doka, ana korar jama'a, cin zarafi, da kuma kwace. Dangane da kwararowar 'yan gudun hijira da kuma tabbatar da kasancewarsu, hukumomin Iran sun ba da katunan rajista na wucin gadi fiye da 500,000 ga 'yan Afganistan da ba su da takardun izini ko kuma sabbin shigowa a 1993. Ko da yake an sabunta su da farko, waɗannan katunan an lalata su a cikin shekara ta 1996, wanda ya bar da yawa cikin rauni sake cirewa. A shekara ta 1999, jihar ta kori kimanin 100,000 'yan Afganistan da ba su da takardun shaida. Kamfen ɗin korar, galibi ana yin niyya ga rubuce-rubuce da mazaunan da ba su da takardar izini, sun ci gaba da kai-tsaye. Wani gagarumin tashin hankali ya faru a watan Afrilun shekara ta 2007 lokacin da Iran ta kaddamar da wani farmaki da ba a taba ganin irinsa ba, inda ta kame kusan 'yan Afghanistan 490,000 a watan Yunin shekara ta 2008. An tsare wadanda ake tsare da su a sansanonin kora, galibi na kwanaki, kafin a kore su. Rahoton ya yi cikakken bayani game da cin zarafi: an raba iyalai, an yi wa mutane duka ko kuma a zalunce su, kuma an tilasta wa da yawa barin gidajensu ba tare da an sani ba. Bayan da Taliban suka karbe iko a watan Agustan shekara ta  2021, an sake komawa gida. A cikin 2022, kusan 'yan Afghanistan 485,000 ne aka kora,  2023 sun ga sama da 650,000. Daga Maris 2024-Maris shekara ta 2025, Iran ta kori 'yan Afghanistan miliyan 1.2.

Fasali da abubuwan da ke taimakawa

Gwamnatin Iran ta dade tana daukar dimbin 'yan gudun hijirar Afganistan a matsayin wani abin alhaki. Bayan yakin Iran da Isra'ila a watan Yuni na shekarar 2025, gwamnatin kasar ta kara zafafa kalaman nuna kyama ga 'yan gudun hijira, inda ta dora alhakin gazawar tsaro ga 'yan kasar Afganistan, tare da zarginsu da yin leken asiri ga Isra'ila. Kafofin yada labaran gwamnatin Iran sun yada faifan bidiyo na wani dan leken asiri na kasar Afganistan yana ikirari da ayyukansa, ko da yake ba a bayar da wata hujja ba.

Masu suka da masu lura da al’amura na kasa da kasa sun yi nuni da cewa ikirarin leken asirin wata hujja ce maras tushe don cika wani dogon buri na rage yawan al’ummar Afganistan da kuma kawar da rashin amincewar cikin gida ta hanyar yi wa wasu tsiraru masu rauni. Arafat Jamal wakilin hukumar kula da 'yan gudun hijira ta kasar Afganistan ya bayyana cewa, "watakila an yi wa 'yan Afganistan kaca-kaca da wasu daga cikin fushin da aka yi musu"

Matsin tattalin arziki kuma ya taka rawa. Yayin da tattalin arzikin Iran ke fama da takunkuman kasa da kasa, hauhawar farashin kayayyaki, da rashin aikin yi, kiraye-kirayen da jama'a ke yi na korar 'yan gudun hijirar Afganistan, wadanda galibi ake zargi da karbar ayyukan yi ya karu.

## Yakin kora

### Sikeli da tsarin lokaci
A ranar 6 ga Yuni, shejara ta 2025, gwamnatin Iran ta sanar da wa'adin wata daya ga duk 'yan gudun hijirar Afganistan da ba su da takardun izini su fice daga kasar ko kuma su fuskanci kamawa da kuma kora su. Yaƙin neman zaɓe ya ƙaru sosai bayan rikici da Isra'ila. IOM ta ba da rahoton cewa an kori 'yan Afghanistan 508,426 tsakanin 24 ga Yuni zuwa 9 ga Yuli, tare da tsallakawar yau da kullun zuwa 51,000. IFRC ta bayyana cewa sama da 'yan Afghanistan 800,000 sun dawo daga Iran tun farkon 2025.

## Manazarta