Bakun

Bisa ga al'ada,**Baakun** tsohon gari ne a ƙasar Yarbawa,kuma ɗaya daga cikin ƙauyuka na farko a daular Ife a Najeriya. Sarkinta na yanzu shine Baale Abiodun Olugbenga Ogundiran.

## Tarihin Baakun
Yarima Oluopo ne ya kafa unguwar Baakun a farkon karni na 11. cewa ya yi hijira daga Offa-Ile domin ya kafa nasa mazauni a wani wuri kusa da ￼￼Ipetumodu￼￼.A matsayinsa na babban mafarauci, Oluopo ya yi tambari a wurare da dama da ya yi farauta.Ya kasance mai sha'awar gina bukkoki da kafa gumakansa irin su Ogun da Orisa Ogiyan a wuraren.Wuraren da ya kafa sun hada da Pakoto,Tafia,da Oke Oko￼￼.Yana da iyaka da mutanen Akanle da Lasole.A gefensu na gabas akwai kogin da ake kira Eri Oogi.Rikicin Eri Oogi da Isasa Elekiri da Oluponna ma yana cikin yankin Oluopo.

## Aure da asalin suna
Oluopo daga baya ya hadu da wata Gimbiya daga unguwar Oni Ilare da ke Ile-Ife,wadda ta kasance abokin huldar Oluopo.Ta kasance tana sayen naman daji daga Oluopo.Daga baya sun zama abokai kuma daga bisani suka yi ￼￼aure￼￼.An albarkaci auren da ’ya’ya uku, Agbangudu,Larele,da Akintayo.Daga baya a rayuwa, yaran sun yi ƙaura zuwa wurare daban-daban. Agbangudu ya yi hijira zuwa Edu,Larele zuwa Apomu,da Akintayo zuwa Ibadan wanda jikokinsa suka zama Olubadan daga baya a rayuwarsu.A kusa da bukkar Oluopo akwai ciyayi da yawa da ake kira Ookun.Tsirrai sun yi yawa har suka kafa gungu mai kauri da aka fi sani da Iba. Wadannan sunaye guda biyu,Iba da Ookun,Oluopo da dukkan kwastomominsa da masu wucewa ne suka hada su suka sanyawa matsuguninsa suna Iba Ookun(gungu mai kauri)wanda daga baya ya zama Baakun kamar yadda aka sani a yau.

## Shigowar mutanen Modakeke
Bayan tafiyar mutanen Modakeke daga Oyo Alaafin, inda suka fara zama a Baakun inda suka yi sana’ar sana’a. Mutanen Baakun, kasancewarsu mafarauta da manoma, sun tarbi mutanen Modakeke da kyau saboda aikinsu na maƙera . Sun kasance tushen kayan aiki masu kyau kamar fartanya, kwalabe, da bindigogi don noma da farauta .

## Raba filayen noma
Oluopo ya kasance yana bai wa mutane filaye don yin noma a ￼￼yankinsa￼￼.Daga cikin wadannan mutane akwai Oluode Ogunwole Olojoarere,Oosa na Ipetumodu a lokacin.Yankin da aka baiwa Ogunwole ana kiransa Apata Ogunwole.Daya daga cikin jikokin shine Vincent Olaniyan wanda kuma daga baya ya rike sarautar Oosa Apetumodu tsakanin 1940 zuwa 1969.

## Hukuhuku war
An yi juyin juya hali a kasar Yarbawa wanda ya shafi mutane da dama.A lokacin yakin,'ya'yan Oluopo sun tafi yaki kuma sun yi yaki a yawancin yaƙe-yaƙe da suka raba ƙasar Yarbawa.Bayan yakin, Agbangudu ya zauna a Ede,Larele ya zauna a Apomu,Akintayo ya zauna a Ibadan yayin da sauran yara suka zauna tare da mahaifinsu,Oluopo.

Bayan yakin basasa,Oluopo ya koma gonarsa a Tafia.Yayin da ya tafi daga Baakun a Ipetumodu,ya dauki wasu abokai ya ba su filayen noma.Wadanda ya dauka sun hada da Yarima Olakanmi Okoro Giesi,wanda daga baya ya zama Oba Apetumodu wanda ya yi sarauta tsakanin 1848-1866.Sauran su ne Adegbanro,Akingbile,Aroje uban Mojalawo.

## Asarar filin noma
Lokacin da Modakeke ya rage yawan jama'a a 1909 zuwa 1910,yawancin mutanen sun zo su zauna a filin Oluopo a Tafia.Jama’ar Baakun sun yi kakkausar suka ga wannan hakimin(DO).Fitattun mutane biyu a Baakun wadanda suka jagoranci zanga-zangar zuwa DO sune Abodunrin da Akinwale(wanda daga baya ya zama Ekefa Apetumodu tsakanin 1936 zuwa 1963).Ko da bayan tabbatar da mallakar fili ga DO,wanda ya hada da nuna wa DO gumakansu na bautar da ke cikin kasa,har yanzu mutanen Baakun sun yi rashin nasara a zanga-zangar domin DO sun so su mallaki fili ko ta halin kaka ga mutanen da aka kashe.Mutanen Modakeke.

Sai dai kuma kafin DO ya dauki wannan matakin sai ya ce wa mutanen Baakun da su mayar da filin noman su na dindindin kuma su kasance karkashin Ibadan ko kuma a shirya su kwace.Sai dai mutanen Baakun sun nemi shawarar mahaifinsu mai martaba Oba Olubuse I,wanda ya shawarce su da kada su yi hakan domin ba zai so mutanensa su mamaye gundumar Ibadan ba.Ya yi alkawarin ba su wani wuri domin noman su,su zauna. Haka aka kawo ’yan gudun hijirar Modakeke zuwa wurin,filin gona na Baakun,wanda a yau ake kira Ode –Omu.

## Sana'o'i
Mutanen Baakun suna da aiki tuƙuru, masu himma,da ƙwazo.A al'adance an san su da noma da farauta.An kuma lura da cewa matan suna tallafa wa mazajensu a harkokin kasuwanci da suka hada da sayar da amfanin gonakin mazajensu da naman daji.Suna kuma niƙa da dabino,da yin dabino,da kuma samar da kayan abinci daga masara kamar pap da ɗanyen 'eko'.

A yau,sana’ar mutanen Baakun ta yi yawa sosai.Yawancin tsofaffin al'ummomi har yanzu manoma ne.An lura da su don samun nau'ikan filayen noma guda biyu dangane da nisa zuwa gida, '    ' (ƙasar gona mai nisa).Yaran matasa sun ƙunshi mutane waɗanda galibi sun yi karatu kuma suna da ilimin da ya dace da su don zama ƙwararrun ma'aikata masu fa'ida da fa'ida a yawancin sassan tattalin arzikin Najeriya da suka haɗa da aikin gwamnati,masana'antu,banki,fasahar sadarwa,da kuma ayyukan tauhidi.

## Al'adu da addini
Mutanen Baakun 'yan Oyo ne kamar yawancin mutanen da ke kewaye da su a wasu garuruwan da ke kusa da su ciki har da Ipetumodu da sauran garuruwan Origbo.Ko da yake Baakun a al'adance masu bautar gumaka ne tare da Ogun, Orisa nla,Egungun,da Oya a matsayin wasu gumakan da suke bautawa.A yau, mutanen Baakun galibinsu kiristoci ne da kusan kashi 65 cikin 100 na mabiyan Cocin Apostolic Christ ne kuma wannan na iya bayyana dalilin da ya sa Cocin CAC mafi girma a yankin Ife ya kasance a Baakun.Sauran majami'u ciki har da Orthodox da na Pentikostal suna da yawa kuma.

## Nassoshi

*