'Yan gudun hijirar Italiya daga Libya

**'Yan gudun hijirar Italiya daga Libya** su ne mazauna Italiya da zuriyarsu da aka tilasta musu ficewa daga Libya bayan ƙarshen yakin duniya na II.  Yawancinsu sun fake ne a Italiya, musamman bayan korar su a shekara ta 1970, wanda Muammar Gaddafi ya umarta.

## Tarihi

### Bayan Yaƙin Duniya na Biyu
Zamanin mulkin mallaka na ƙasa da ƙasa ya haifar da ficewa daga Italiya daga abin da a da can ƙasar Libya ta yi wa mulkin mallaka, musamman bayan Libya ta samu 'yancin kai a shekarun 1950. Kusan rabin 'yan mulkin mallaka na Italiya  wanda ya zo lokacin da Gwamna Italo Balbo ya kawo wa Libya "Ventimilli" a cikin shekarar 1938-1939,  ya tafi a ƙarshen shekarar 1940s:  wannan tashin farko na 'yan gudun hijira ya koma Italiya; Ba da daɗewa ba, a farkon shekarun 1950, yawancinsu sun yi hijira zuwa Amurka (mafi yawansu zuwa Kanada, Venezuela, Argentina da Amurka) da kuma yammacin Turai (Faransa, Benelux, da dai sauransu).

Bayan shekaru da yawa a ƙarƙashin mulkin Birtaniya, a ranar 24 ga watan Disamba, shekarar 1951 Libya ta ayyana 'yancin kai a matsayin Birtaniya ta Libya (tsarin tsarin mulki, sarauta na gado ƙarƙashin Sarki Idris). A cikin shekarar 1952 an fara ƙaura mafi yawan sauran 'yan mulkin mallaka na Italiya, galibi waɗanda ke yankunan da ke nesa da manyan biranen.

Ko da yake a ƙarshen shekarar 1950s yawancin 110,000 Italiyawa da ke zaune a shekarar 1940 Italiya Libya  sun riga sun bar mulkin mallaka, wasu dubbai sun rage (musamman manoma da masu sana'a) wasu ma sun yi ƙoƙari su shiga harkokin siyasa na sabuwar Libya. Sarki Idris ya kasance sarki mai jurewa, kuma gabaɗaya yana kula da al'ummar Italiya da kyau: a cikin shekarar 1964 Libya har yanzu akwai Italiyawa 27000, waɗanda 24000 ke zaune a babban birni na Tripoli.

### 1970
Amma bayan shekara ta 1970 al'ummar Italiya sun kusa ɓacewa a lokacin da Kanar Muammar Gaddafi ya ba da umarnin korar dukkan 'yan mulkin mallaka da Yahudawa da Yahudawa daga kasar Libiya. Tuni a cikin shekarar 1967, a sakamakon yakin kwanaki shida, ta hanyar jirgin sama da taimakon jiragen ruwa da yawa, sojojin ruwan Italiya sun taimaka wajen kwashe fiye da Yahudawa 6,000 na Libya zuwa Roma a cikin wata ɗaya.  An tilasta wa waɗannan Yahudawa ƙauran barin gidajensu, kasuwancinsu da yawancin dukiyoyinsu a baya: daga cikin waɗannan 6,000, kusan 4,000 ba da daɗewa ba suka yi hijira zuwa Isra'ila ko Amurka, yayin da waɗanda suka zauna a Roma, saboda dukansu suna magana da Italiyanci kuma sun kasance cikakke tare da tsarin rayuwar Italiya tun a shekarar 1911. A cikin kusan Yahudawa 15,000 na Romawa, kusan 4,000 daga zuriyar Libya ne, kuma wani yanki ne mai tasiri na al'umma.

Hakika a shekarar 1970, bayan bayyanar juyin juya halin ƙasar Libya, ba zato ba tsammani an kori 'yan mulkin mallaka na Italiya fiye da dubu ashirin daga ƙasar, kuma kamar yadda yahudawa a shekarar 1967, suka sha fama da kwace dukiyoyinsu. Wannan ya saba wa yarjejeniyar da aka kulla tsakanin Italiya da Libya a shekara ta 1956: an kulla wannan yarjejeniya ne bisa ga kudurin Majalisar Ɗinkin Duniya na shekarar 1950, wanda ya danganta samar da mulkin mallaka na Libya mai cin gashin kansa da mutunta hakki da muradun tsirarun da ke zaune a ƙasar. Wasu 'yan Italiya na Libya sun so su shirya wata ƙungiya ta siyasa ta "juriya" don kare mulkinsu na baya.

Gwamnatin Italiya ta ƙididdige ƙimar kadarorin da Italiyawa suka kora a cikin shekarar 1970 a cikin lire biliyan 200 bisa ƙimar kadarorin ƙasa kaɗai. Ciki har da ajiyar banki da ayyukan kasuwanci daban-daban, wannan adadi ya zarce lire biliyan 400 wanda ya kai kusan Yuro biliyan 3 ko dalar Amurka ta shekarar 2006.

Karɓawar a shekarar 1970 ta kasance halascin Qaddafi (shugaban mai mulkin Libya a lokacin) a matsayin ɗan sassaucin ra'ayi na ɓarnar da aka samu daga mulkin mallaka.

Game da "Visas" a Libya, bayan sha'awar farko bayan ziyarar Firayim Ministan Italiya na lokacin Silvio Berlusconi zuwa Gaddafi a shekara ta 2004, inda aka shawo kan matsalar, kusan babu wani abu da aka yi: har zuwa shekara ta 2011 'yan ƙasar Italiya da aka dawo da su a shekarar 1970 ba za su iya komawa ƙasar ba sai bayan shekaru 65, ta hanyar tafiya da aka shirya kuma tare da takardun shigarwa da aka ba da izini a cikin Italiyanci da Larabci. Ko da waɗanda aka haifa a Libya an hana su shiga, kamar yadda lamarin 'yar wasan kwaikwayo ta ƙasa da ƙasa Rossana Podestà ta yi korafin cewa an hana su yiwuwar komawa wurin haihuwarta na "Tripoli ta Italiya" bayan shekara ta 1970.

## Halin da ake ciki
A shekarar 2014 ofishin jakadancin Italiya da ke birnin Tripoli na ɗaya daga cikin 'yan kaɗan daga cikin ofisoshin jakadancin ƙasashen yammacin duniya da ke ci gaba da aiki a ƙasar ta Libiya a lokacin rikicin bayan yakin basasa a ƙasar ta Libiya saboda kasancewar Italiya ita ce babbar abokiyar hulɗar kasuwanci ta Libiya da kuma cewa akwai 'yan Italiya 624 da ke aiki a kamfanonin Italiya a cikin ƙasar.  

'Yan Italiya kaɗan ne suka rage a Libiya. 'Yan gudun hijirar Italiya daga Libya suna kula da ƙungiyar su mai suna *Associazione Italiani Rimpatriati dalla Libia* (AIRL).  

## Manazarta