Yarjejeniyar Glasgow

**Yarjejeniyar Glasgow** dandamali ne na kasa da kasa wanda ya kunshi kungiyoyi daban-daban waɗanda ke da niyyar daidaita kansu da amfani da sabbin kayan aikin dabarun don yin gwagwarmaya don Adalci na yanayi.

## Tarihin kimiyya
Yawancin masana kimiyya sun yarda da cewa tasirin greenhouse wanda ke dumama Duniya yana ƙaruwa ta hanyar fitar da iskar gas mai yawa ta hanyar ayyukan ɗan adam.

A cikin wata sanarwa ta Nuwamba 2 da aka buga a cikin wani fitowar *BioScience,* wani rukuni na masana kimiyya sama da 11,000 sun yi jayayya cewa bayyana dumamar yanayi a matsayin gaggawa ko *Rikicin yanayi* ya dace. Masana kimiyya sun bayyana cewa ana buƙatar "ƙaruwar sikelin a cikin ƙoƙari" don kiyaye Yanayin halittu, amma sun lura da "alamu masu matukar damuwa" ciki har da karuwar yawan dabbobi, samar da nama, asarar bishiyoyi, amfani da man fetur, jigilar iska, da fitar da CO2 - tare da yanayin sama a cikin tasirin yanayi kamar hauhawar yanayin zafi, narkewar kankara ta duniya, da matsanancin yanayi.

Har ila yau, a watan Nuwamba na shekara ta 2019, wani labarin da aka buga a cikin Nature ya kammala cewa shaidar daga Yanayin sauyin yanayi kadai ya nuna cewa "muna cikin yanayin gaggawa na duniya". Labarin Yanayi ya yi nuni da Rahotanni na Musamman na IPCC na baya-bayan nan (2018, 2019) wanda ke ba da shawarar cewa za'a iya wucewa da maki na mutum tare da kadan kamar 1 - 2 ° C na matsakaicin dumama na duniya (dumama na yanzu shine ~ 1 ° C), tare da tarin duniya na maki masu yawa da zai yiwu tare da dumama mafi girma.&nbsp;&nbsp;

## Bayanan dabarun
Ta hanyar la'akari da gaggawa na yanayi da aka ambata a sama da kuma martani na ma'aikata na duniya wanda bai hana karuwar iskar gas a duniya ba,  dandalin yana da'awar dabarun da suka fi tasiri don hana rushewar yanayi ya zama na babban mataki kai tsaye akan ababen more rayuwa da ke da alhakin fitar da aka ambata. 

Dangane da lissafin da zai yi la'akari da takamaiman Yanayin siyasa na kowane yanki, alhakinsu na tarihi, da ababen more rayuwa / sassan / kamfanoni, kungiyoyin Yarjejeniyar Glasgow da ke cikin yankin da aka ba su suna da'awar za su samar da fifiko don rage fitarwa ta hanyar jerin ababen more more rayuwa da za a rufe ta hanyar kayan aiki daban-daban (musamman wadanda suka mayar da hankali kan aikin kai tsaye), kamar rashin biyayya ga farar hula, da rashin hadin gwiwar siyasa da tattalin arziki.

Wannan *jadawalin yanayi* wanda ya dogara da kayan tarihi na yanki da bukatun adalci na yanayi yana da niyyar kiyaye Duniya a ƙasa da 1.5 ° C dumamar duniya ta hanyar 2100 ta hanyar kaiwa ga raguwar fitarwa da ake buƙata don wannan sakamako.&nbsp;

### Adalci na yanayi
An bayyana shi ta hanyar dandamali a matsayin tsarin zamantakewa da siyasa da kuma buƙatar sake rarraba iko, ilimi da jin daɗi, yana ba da sabon ra'ayi na wadata a cikin iyakokin halitta da rarraba albarkatu kawai.

A wannan bangaren, wasu manyan batutuwa da aka tattauna a cikin yarjejeniyar sun hada da:

* Sanar da dogaro da juna tsakanin dukkan jinsuna da kuma tabbatar da bukatar ragewa, tare da manufar kawar da, samar da iskar gas da gurbataccen gida
* Amincewa da hadewar tattalin arzikin kulawa a rayuwar yau da kullun
* Taimako ga canje-canje na tsari a cikin al'umma dangane da wariyar launin fata, mulkin mallaka da mulkin mallaka
* Tsaro don sauyawa mai adalci ga ma'aikatan da ke aiki a halin yanzu a bangarorin da ake buƙatar rushewa
* Rashin amincewa da jari-hujja mai kore a matsayin tsari mai yiwuwa don canji 

## Manazarta