Forced repatriation in Africa

**Mayar da Mutane Gida da Karfi (Forced Repatriation)** yana nufin tilasta mutane su koma ƙasashensu na asali, galibi ba tare da yardarsu ba ko kuma a ƙarƙashin matsin lamba daga hukumomin gwamnati. Wannan yana kama da fitar da mutum daga ƙasa (deportation) amma a nan ba a ba su damar zaɓi ko yanke shawara. Wadanda ake fi mayar da su da karfi sun hada da 'yan gudun hijira, masu neman mafaka, wadanda suka rasa matsuguni da kuma mutanen da ba su da takardun zama na doka.

Wannan yana da bambanci da **mayar da kai gida da son rai (voluntary repatriation)**, inda mutum da kansa yake yanke shawarar komawa ƙasarsa.

Mayar da mutane gida da karfi—wato tursasa 'yan gudun hijira da masu hijira su koma ƙasarsu—ya zama babban matsala a Afirka, yana jan hankalin gwamnatoci, kungiyoyin jin kai da masana shari’a. Duk da cewa mayar da mutane gida na iya zama hanya don warware matsalar gudun hijira, idan aka yi hakan da karfi, sai ya zama babban kalubale ga hakkokin ɗan adam.

Halin da ake ciki a Afirka dangane da wannan batu yana da nasaba da abubuwa kamar: rikice-rikicen cikin gida, sauya dangantakar siyasa, matsalolin tsaro, da kuma ƙarancin albarkatu da ke damun ƙasashen da ke karɓar 'yan gudun hijira.

Mayar da mutane gida da karfi yana sabawa ka'idar **"non-refoulement"** wato doka ta ƙasa da ƙasa da ke hana a mayar da mutum zuwa ƙasa da zai fuskanci azaba, tsanantawa, ko wata irin cutarwa ta rashin imani.

Wannan ka’ida an tabbatar da ita a cikin dokokin ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa kamar haka:

* **Yarjejeniyar Majalisar Ɗinkin Duniya ta 1951 game da 'yan gudun hijira** da ƙarin yarjejeniya ta 1967.
* **Yarjejeniyar Ƙungiyar Tarayyar Afirka (OAU) ta 1969** da ta shafi matsalolin 'yan gudun hijira a Afirka.

## Muƙabala kan Batun Mayar da Mutane Gida da Karfi a Afirka
Ko da yake an haramta tilasta komawa gida a ƙarƙashin dokokin ƙasa da ƙasa, har yanzu **mayar da mutane gida da karfi** yana ci gaba da kasancewa matsala mai zafi a nahiyar Afirka. A matakin ƙasa da ƙasa:

* **Yarjejeniyar OAU ta 1969** ta tilasta cewa kowace mayar da mutum gida dole ne ta kasance da yardar rai kuma an sanar da mutum da kyau. Hakanan, an haramta amfani da ƙin bayar da taimako don tilasta mutum ya koma ƙasarsa.
* **Yarjejeniyar Kampala ta 2009** wacce ta shafi 'yan gudun hijira na cikin gida (IDPs), tana da amincewa daga ƙasashe 31. Yarjejeniyar na buƙatar kare mutane daga tilasta komawa gida da kuma inganta hanyoyin tallafi.

## Dalilan da ke Haddasa Cece-kuce akan Batun
Ka’idar **non-refoulement** (kar a mayar da mutum inda zai fuskanci hatsari) doka ce ta duniya da ba a tattauna kai ba—wato dole a bi. Amma wasu ƙasashe suna kokarin kawar da wannan ka’ida ta hanyar cewa ‘yan gudun hijira ko masu neman mafaka "ba bisa doka ba ne" ko "barazana ga tsaro", domin su kauce wa kare su.

Gwamnatoci da ke fama da matsin lamba kan iyakokinsu ko albarkatu, na iya amfani da karfin iko don korar mutane, abin da ke haddasa take hakkokin ɗan adam. Misali:

* A cikin **Yuli 2023**, Ghana ta fuskanci suka daga ƙasashen duniya bayan **sojoji suka tilasta wa 'yan gudun hijira daga Burkina Faso komawa gida**, lamarin da ya sa **HCR (UNHCR)** ta gargaɗi Ghana da kada ta karya dokar *non-refoulement*.
* A Gabashin Afirka, **ra'ayin East African Community (EAC)** na 'yancin zirga-zirga na karo da matsalolin tilasta mayar da 'yan gudun hijira tsakanin ƙasashen da ke cikin ƙungiyar—wanda masana suka ce yana barazana ga haɗin kan yankin.

## Manazarta