Abassi

**Abassi** (wanda aka fi sani da **Abasi** ko **Awasi**) shine babban allahn mahalicci na mutanen Efik, Ibibio, da Annang na Najeriya. Bayanan Abassi a cikin al'adun Efik da Annang ya rinjayi tatsuniyoyin Ibibio tun lokacin da kungiyoyin biyu suka kasance wani ɓangare na Ibibio kafin su yi ƙaura zuwa sassa daban-daban na kudu maso gabashin Najeriya kuma suka kafa al'ummominsu.

Bayan isowar masu wa'azi a ƙasashen waje na Kirista a Najeriya, an haɗa Abassi da ra'ayin Kirista na Allah kuma an kira shi Abassi Ibom (a cikin tatsuniyoyin Ibibio da Efik) ko Awasi Ibom (a cikin tatsuniyar Annang), kodayake ana muhawara wannan fassarar a halin yanzu. A wasu sassan tatsuniyoyi, musamman wadanda suka samo asali daga tarihin Annang, ana amfani da sunan Abassi ne don ambaton wasu alloli da ke cikin tarihin halitta, wanda ya hada da Abassi Ibom . 

## Wakilin
An nuna Abassi a matsayin allahn da ke ko'ina kuma mai sani, wanda ke da alhakin ƙirƙirar mutane. Koyaya, Abassi ba ya hulɗa kai tsaye da mutane amma yana sadarwa ta hanyar pantheon na ruhohi da ake kira Nem (a cikin tatsuniyoyin Efik da Ibibio) ko nnem (a cikin tarihin Annang).   Ba a bauta wa Abassi kai tsaye ba, kuma saboda haka ba a gina wuraren ibada don girmama Abassi ba, amma matsakancin allahn a maimakon haka, Nem da ruhohin kakanninmu, *mbukpo* (wanda aka sani da mme ete a cikin tatsuniyoyin Annang), tare da ƙarshen yana taimaka wa zuriyarsa su karɓi ni'imar Abassi.

A cikin sassan almara inda Abassi ke nufin ƙungiyar alloli, Abassi Isong, wanda ke zaune a duniya, yana taka rawar manzo ta hanyar aika saƙonni daga mutane zuwa Abassi Anyong (wanda aka fi sani da Abassi Onyong ko Abassi Enyong), wanda ke zaune akan sararin samaniya. Abassi Anyong ne ke da alhakin isar da saƙon ga Abassi Ibom .  A cewar wasu fassarori, an nuna Abassi Anyong a matsayin namiji yayin da aka nuna Abassi Isong a matsayin mace.

## Labaran da aka yi

### Asalin mutuwa
A cewar tatsuniyoyin Efik, bayan da Abassi ya halicci mutane na farko, mace da namiji, matarsa, Atai, ta gaya masa ya bar su rayu a duniya. Abassi ya yi taka tsantsan game da wannan kuma da farko ya ki amincewa da ra'ayin tunda yana jin tsoron yiwuwar mutane su wuce shi. Duk da haka, duk da ajiyarsa, ya yarda da bukatar matarsa, kodayake ya ba da dokoki biyu kafin ya aika da mutane na farko zuwa duniya. Dokar farko ita ce ba a yarda su shuka abincin kansu ba, kuma ta biyu ita ce ba su yarda su haifuwa ba. Mutane sun yarda da waɗannan dokoki, kuma na ɗan lokaci, komai ya yi kyau. Bayan haka, matar ta fara shuka tsaba da shuka abinci a gare su, wanda mijinta ya yarda ya fi daɗi fiye da abincin da Abassi ya ba su. Ba da daɗewa ba bayan haka, sun kuma karya doka ta biyu. Abassi ya yi fushi da matarsa tun lokacin da tsoronsa ya zama gaskiya: Mutane sun bar shi kuma yanzu suna haifar da barazana ga mulkinsa. Don kwantar da mijinta, Atai ta yanke shawarar aika mutuwa zuwa duniya, tabbatar da cewa mutane ba za su iya yin barazana ga ikon Abaasi ba.

### Halitta sararin samaniya
A cikin tatsuniyoyin Annang, Abassi Ibom ya halicci sararin samaniya (Kowane), ƙasa (Isong), da teku (Inyang Ibom). Da farko, sararin samaniya da ƙasa sun haɗu tare a sama kuma teku tana ƙasa da su. Wata rana, Abassi Ibom ya gaya wa daya daga cikin abubuwan da ya kirkira, wani babba mai canzawa, don raba sararin samaniya daga duniya. Mai girma ya yi nasara kuma Abasi Ibom ya gaya wa sararin samaniya su zauna a sama yayin da aka gaya wa duniya ta sauka. Yayin da ya faɗi, ƙasa ta nutse cikin teku. Yankunan da suka tsira na duniya da suka kasance a bayyane sun zama bakin teku. Mai girma, ya gamsu da nasararsa, ya wanka cikin ruwan teku. Ya nitse kuma ya mutu kuma sassan jikinsa sun zama abin motsawa ga abubuwa masu rai a duniya. A matsayin wani ɓangare na tatsuniyar, an ce lokacin da sararin samaniya ya rufe duniya, rana ta tashi, kuma lokacin da duniya ta rufe sararin samaniya, dare ya faɗo.

### Allah mai nisa
A cikin tatsuniyoyin Ibibio, an bayyana Abassi ya rayu a sararin samaniya, mutane da ke kusa, kuma ana iya sadarwa kai tsaye zuwa. Koyaya, ya damu da hayaniya na tsohuwar mace da ke yin fufu da ita. Bayan kwanaki na wannan, ya yi fushi sosai kuma ya zaɓi ya motsa nesa da mutane don kauce wa hayaniya. Don haka, mutane ba za su iya sadarwa da Abassi kai tsaye ba kuma dole ne su shiga cikin ruhohi da kakanninmu.

## Bayanan da aka ambata