Hukumar Kula da Muhalli da Ƙa'idoji ta Ƙasa

**Hukumar Kula da Muhalli da Ka'idoji ta Kasa** **(wacce** aka fi sani da N.E.S.R.E.A), ita ce hukumar kula da muhalli ta Gwamnatin Tarayyar Najeriya wacce doka ta kafa a shekara ta dubu biyu da bakwai 2007 dan "tabbatar da tsaftace muhalli da lafiyar 'yan Najeriya" A dillancin ayyuka a matsayin parastatal na Ma'aikatar muhalli da kuma gangarawa zuwa wani Darakta Janar wanda shi ma babban jami'i ne. (NESREA) ta rubuta nasarori da dama a fannin kula da kiyaye muhalli da aiwatar da su tun bayan kafa ta, gami da ƙaddamar da ƙa'idoji da yawa game da kiyaye muhalli, sa ido kan kiyaye muhalli da aiwatar da su.

## Tarihi
Bukatar cibiyoyin gwamnati da zasu magance matsalolin muhalli a Najeriya ya bayyana ne biyo bayan al'amarin sharar gubar Koko a shekarar ta alif dubu da dari tara da tamanin da takwas 1988. Wannan ya sa gwamnatin lokacin, karkashin jagorancin Ibrahim Badamasi Babangida, ta fitar da doka ta hamsin da takwas 58 ta shekara alif dubu da dari tara da tamanin da takwas 1988, ta kafa Hukumar Kare Muhalli ta Tarayya (FEPA) a matsayin mai kula da muhalli a kasar.

A cikin shekarun da suka gabata, ayyukan F.E.P.A sun kasance cikin tsarin ma'aikatar muhalli ta tarayya, wacce ita ce kungiyar da ke tsara manufofi kan al'amuran muhalli a Najeriya. Amma duk da haka kuma ya bayyana cewa akwai bukatar samar da tsauraran matakai don magance matsalolin muhalli na kasar, sanannen cikinsu akwai kwararowar Hamada, sare daji da sauri, zaizayar bakin teku da guguwar iska, gami da yawan zafin muhalli da mutum yayi. rashin tsabtace muhalli, gurɓatar iska da kuma sharar lantarki. Bugu da ƙari kuma, yunƙurin duniya zuwa ga cigaba mai ɗorewa a bayan taron Millennium da Taron Duniya kan cigaba mai ɗorewa, da jagorancin Nijeriya a cikin shirye-shiryen cigaban yanki kamar *New Partnership for Africa's Development* (N.E.P.A.D) ya haɓaka wayar da kan muhalli tsakanin masu yanke shawara na ƙasar...

A shekara ta 2007, a gwamnatin shugaban Nijeriya Umaru Musa Yar'adua, majalisar dokokin Najeriya ta kafa dokar kafa hukumar " *don kariya da ci gaban muhalli, kiyaye halittu da ci gaba mai dorewa na albarkatun kasa na Najeriya gaba daya da fasahar muhalli. gami da daidaitawa, da kuma yin hulda da, masu ruwa da tsaki a ciki da wajen Najeriya kan lamuran aiwatar da ka'idojin muhalli, ka'idoji, dokoki, dokoki, manufofi da ka'idoji.* " .

## Tsarin kungiya
NESREA tana karkashin jagorancin Darakta Janar wanda kuma shi ne Babban Darakta; shugabar ma'aikatar har zuwa watan Fabrairun Shekara ta 2015 ta kasance masaniyar lafiyar jama'a, Dokta Ngeri Benebo kuma ta ba da ita ga Dokta Lawrence Anukam, wani darektan da ya gabata na hukumar  Prof. ne. Shugaban kasa Muhammadu Buhari ya nada Aliyu Jauro a matsayin Darakta Janar a shekara ta 2019.

## Ayyuka
Ma'aikatar Muhalli ta Tarayya ce ta ɗauki ayyukan (F.E.P.A), lokacin da aka shigar da wannan hukumar cikin tsarinta. Don haka, Ma'aikatar ce ke aiwatar da kimanta tasirin muhalli (E.I.A.s) kuma Ministan ne kawai ke da ikon bayar da sanarwa game da tasirin muhalli (E.I.S). Tare da kirkirar (N.E.S.R.E.A), an dauke shi da nauyin aiwatar da (E.I.A.s) a Nijeriya. Ko da yake Nijeriya gudanar da wani tarayya tsarin gwamnati, da kasa yankuna (da aka sani da ba su iko ga fitowa da wannan daftarin aiki. Wannan ya kasance batun da ake rikici a cikin kasar har sai (N.E.S.R.E.A) ta sami hukuncin kotu kan cewa doka ba ta ba da izinin Amurka su gudanar da EIA ba.  

### Cinikin haramtacciyar hanya a cikin jinsunan namun daji
Najeriya ta sanya hannu a CITES kuma NESREA ta kasance bangaren gwamnati da ke aiwatar da kamewa da kuma hukunta laifukan cinikin namun daji ba bisa ka'ida ba a Najeriya. Hukumar ta yi rikodin kame-kame da dama na nau'ikan dabbobi da sassan dabbobi wadanda ake jigilarsu ta tashar jiragen ruwanta tare da gurfanar da wasu fitattun shari'oi, gami da wadanda ba 'yan asalin kasar ba, wasu daga cikinsu an yanke musu hukuncin zaman gidan yari. 

### Sharar lantarki
N.E.S.R.E.A (tare da sauran hukumomin gwamnati) ta dauki alhakin gano lodin kayayyakin da suka tsufa da amfani da kayan lantarki da lantarki da ake shirin watsarwa a cikin kasar, tare da mayar da su tashar jiragen ruwa na asali. A halin yanzu Najeriya na fuskantar bunkasar amfani da kayan fasaha wanda ke haifar da yawan samar da sharar lantarki a cikin biranen. A sakamakon haka, N.E.S.R.E.A fara aiki a wannan bangaren tsayar da aikace-aikace na Extended m alhakin manufa a sharar gida management (sauran sassa na tattalin arzikin kamar da abinci da kuma abin sha masana'antu ma hannu). Don cimma wannan, sun kafa wani shiri a duk ƙasar kuma sun buga jagororin don 'yan wasan masana'antar da suka dace.  

A watan Yulin shekara ta 2009, NESREA ta dauki nauyin taron kasa da kasa kan zubar da shara, in ba haka ba ana kiranta **Dandalin Abuja**, don tunkarar matsalar ta fuskoki da yawa.

### Wayewar jama'a
An san hukumar ne da bayar da wani shiri na TV / Rediyo na mako-mako, "NESREA Watch", wanda ke da 'yan wasa da suka hada da mashahuran masu fasahar Najeriya kamar Kiki Omeili.

## Sanannun lokuta

### Aikin babbar hanyar Calabar
Manyan Jihohi sun shirya gina 260&nbsp;babbar hanyar daga Calabar zuwa Katsina-Ala, duk a cikin Najeriya. Duk da haka, da hanya ya gudu ta hanyar daya daga cikin kasar ruwan tekun Atlantika rainforests . Wannan ya haifar da hayaniya daga masu rajin kare muhalli na cikin gida da na waje wadanda suka yi korafin cewa Gwamnatin Jihar Kuros Riba ba ta nemi shawara sosai ba kafin fara wannan gagarumin aikin. (NESREA) wacce ta bayar da umarnin dakatar da aikin ginin lokacin da aka san cewa ba a aiwatar da EIA ba, daga baya kuma, ta kai Gwamnatin Jihar Kuros Riba kotu domin ta dakatar da su daga cigaba da aikin har sai sun gamsar da bukatun ka'idoji. 

### Korafi daga Jami'an Kiwon Lafiyar Muhalli
NESREA ta fara kawance da rundunar ‘Yan Sandan Najeriya don karfafa ayyukansu na tilastawa. Wannan bai yi wa Jami'an Kiwon Lafiyar Muhalli dadi ba, wadanda suka yi korafin cewa ya kamata hukumar ta yi amfani da ayyukan su tare da karfafa su, maimakon barin 'yan sanda su kwace ikon su na doka.  

### Rikici kan bangyaren sadarwa
A shekara ta  2012, NESREA, saboda korafin da jama’a suka yi mata, ta rufe wani katafaren tashar mallakar daya daga cikin kamfanonin sadarwa a ƙasar. Wannan ya haifar da ce-ce-ku-ce a tsakanin su da Hukumar Sadarwa ta Najeriya (NCC), wacce ta yi ikirarin cewa (NESREA) ba ta da hurumin daidaita harkar sadarwa a kasar.  (NESREA) a daya bangaren kuma ta yi muhawara kan amfani da ka’idar kariya lokacin da kamfanoni suka kafa hanyoyin sadarwa, suna neman a raba tashoshin jiragen a kalla mita 10 daga wuraren da ake zaune, daidai da dokokin muhalli na Najeriya, sabanin mita 5 da aka amince da su Dokokin (NCC).  Daga karshe, hukumomin biyu sun warware sabanin da ke tsakaninsu kuma sun amince su yi aiki tare.

## Manazarta

## Hanyoyin haɗin waje

* Hukumar Ka'idoji da Ka'idoji ta Kasa (NESREA)