Ƴancin zaɓi

**<nowiki/>'Yancin zaɓe** ya bayyana  da ƴancin kai na mutum don aiwatar da wani aiki da zaia zaɓa daga aƙalla zaɓuɓɓuka biyu da ake da su, ba tare da takura daga ɓangarorin waje ba. 

## A siyasa.
A cikin muhawarar zubar da ciki alal misali, kalmar ƴancin zaɓi na iya fitowa don kare matsayin da mace ke da haƙƙin ta yanke cewar ko za ta ci gaba da ciki ko kuma ta zubar.  Hakazalika, wasu batutuwa irin su euthanasia, (kisa mara raɗaɗi na majiyyaci da ke fama da wata cuta mara waraka da raɗaɗi ko kuma a cikin suma da ba za a iya jurewa ba.)  alluran rigakafi, hana haihuwa da auren jinsi  wani lokaci ana tattauna su dangane da wani haƙƙin mutum da aka ɗauka na “yancin zaɓi”. Wasu batutuwan zamantakewa, misali New York "Soda Ban" an kare su duka biyu  kuma sun yi adawa dangane da ƴancin zaɓi.

## A fannin tattalin arziƙi.

A cikin microeconomics, 'yancin zaɓi shine 'yancin wakilan tattalin arziki don rarraba albarkatun su kamar yadda suka ga dama, a cikin zaɓuɓɓuka (kamar kayayyaki, ayyuka, ko dukiya) waɗanda ke samuwa a gare su. Ya haɗa da 'yancin shiga aikin da ake da su. 

Ratner et al., A cikin 2008, ya kawo wallafe-wallafen game da 'yancin kai na uban 'yanci wanda ya bayyana cewa masu amfani ba koyaushe suna yin aiki don amfanin kansu ba. Suna danganta wannan al'amari ga abubuwa kamar su motsin rai, gazawar fahimta da son zuciya, da kuma bayanan da ba su cika ba waɗanda suka ce za a iya gyara su ta wasu hanyoyin da aka tsara. Suna tattauna samar da masu amfani da bayanai da kayan aikin yanke shawara, tsarawa da ƙuntata zaɓuɓɓukan kasuwancin su, da kuma bugun motsin rai da sarrafa tsammanin. Kowanne daga cikin waɗannan, in ji su, zai iya inganta ikon masu amfani da su don zaɓar.

Koyaya, 'yancin zaɓe na tattalin arziƙi a ƙarshe ya dogara da gasar kasuwa, tunda akwai zaɓuɓɓukan masu siye galibi sakamakon abubuwa daban-daban ne waɗanda masu siyarwa ke sarrafa su, kamar gabaɗayan ingancin samfur ko sabis da talla . A cikin yanayin da ke akwai, mabukaci ba ya da 'yancin zaɓar siye daga wani furodusa daban. Kamar yadda Friedrich Hayek ya nuna:

Kamar yadda aka misalta a cikin abin da ke sama, masu tunani masu sassaucin ra'ayi sau da yawa ƙwaƙƙwaran masu ba da shawara ne don haɓaka 'yancin zaɓi. Misali ɗaya na wannan shine littafin Milton Friedman na *Kyauta don Zaɓi* da jerin talabijin.

Babu yarjejeniya game da ko karuwar 'yancin zaɓe na tattalin arziki yana haifar da karuwar farin ciki. A cikin binciken daya, Rahoton Gidauniyar Heritage Foundation na 2011, Index na 'Yancin Tattalin Arziki ya nuna alaƙa mai ƙarfi tsakanin Ma'anar 'Yancin Tattalin Arziki da farin ciki a cikin ƙasa.

## Auna ƴancin zaɓi.
An yi amfani da hanyar axiomatic - deductive hanya don magance batun auna adadin 'yancin zaɓi (FoC) da mutum yake morewa. A cikin takarda da aka wallafa a 1990,   Prasanta K. Pattanaik da Yongsheng Xu sun gabatar da dokoki guda uku waɗanda ma'aunin FoC ya kamata ya gamsar:

# *Rashin sha'awa tsakanin yanayi ba zabi* . Samun zaɓi ɗaya kawai ya kai FoC iri ɗaya, komai zaɓin.
# *Tsananin kadaitaka* . Samun zaɓuɓɓuka daban-daban guda biyu x da y sun kai ƙarin FoC fiye da samun zaɓin x kawai.
# *<nowiki/>'Yanci* . Idan yanayin A yana da FoC fiye da B, ta ƙara sabon zaɓi x ga duka biyun (ba a cikin A ko B ba), A zai kasance yana da ƙarin FoC fiye da B.

Sun tabbatar da cewa ma'auni shine kawai ma'auni wanda ya gamsar da waɗannan dokoki, abin da suka lura ya kasance mai ma'ana kuma yana ba da shawarar cewa a sake fasalin ɗaya ko fiye da haka na dokokin. Sun misalta wannan da misalin zaɓin da aka saita "don tafiya ta jirgin ƙasa" ko "tafiya da mota", wanda ya kamata ya samar da ƙarin FoC fiye da zaɓin da aka saita "don tafiya da jan mota" ko "tafiya da mota shuɗi". An ba da wasu shawarwari don magance wannan matsala, ta hanyar sake fasalin dokoki, yawanci ciki har da ra'ayoyin abubuwan da ake so,    ko ƙin doka ta uku. or rejecting the third axiom.

## Alaƙa da farin ciki.
Wani bincike na 2006, da Simona Botti da Ann L. McGill ya yi ya nuna cewa, lokacin da aka gabatar da batutuwa tare da zaɓuɓɓuka masu bambanta kuma suna da 'yancin zaɓar tsakanin su, zaɓin su ya inganta gamsuwar su tare da tabbatacce da rashin gamsuwa tare da sakamako mara kyau, dangane da marasa zaɓi.

Wani bincike na 2010, da Hazel Rose Markus da Barry Schwartz suka yi ya tattara jerin gwaje-gwaje game da 'yancin zaɓe kuma sun yi jayayya cewa "zaɓi da yawa na iya haifar da rashin tabbas, damuwa, da son kai".  Schwartz ya bayar da hujjar cewa mutane akai-akai suna yin nadama saboda tsadar damar da ba su yanke shawara mafi kyau ba kuma, a wasu yanayi, gamsuwar mutane gabaɗaya a wasu lokuta yakan fi girma idan wani mutum ya yanke shawara mai wahala maimakon ta kansu, ko da lokacin zaɓin ɗayan. ya fi muni. Schwartz ya rubuta littafi kuma ya ba da jawabai yana sukar yawan zaɓi a cikin al'ummar zamani, kodayake ya yarda cewa "wani zaɓi ya fi kowa".

## Duba kuma.

* *[[Ƴancin zaɓi]]*, littafi da kuma shirin talabijin na Milton Friedman and Rose Friedman.

## Manazarta.