Katsina (birni)

**Katsina** (mai yiwuwa kalmar daga "Tamashek" (yana nufin ɗa ko jini) ko mazza (maza) tare da "inna" (uwa))  Karamar Hukuma ce. Area kuma Babban Birnin Jihar Katsina, a Arewacin Najeriya. Katsina tana da nisan  gabas da birnin, Sokoto da  arewa maso yammacin Kano, kusa da kan iyaka da Nijar, Jamhuriyar.

A shekarar 2016, adadin mutanen Katsina ya kai 429,000.

## Tarihi:
Birnin kewaye yake da bango mai nisa kilomita 21(mil 13) a tsayi, an yi imanin cewa an kafa Katsina tun kusan shekaru sama da 1100. A zamanin da, idan aka samu Sarkin na Katsina da mulki na rashin sanin yakamata ana yanke masa hukuncin kisa. Daga ƙarni na 17 zuwa na 18, Katsina ta kasance cibiyar kasuwanci a ƙasar Hausa, kuma ta zama mafi girma a cikin jihohin Hausa guda bakwai. Fulani sun mamaye Katsina a lokacin yaƙin Fulani a shekarar 1807. A shekarar 1903, Sarki Abubakar ɗan Ibrahim ya karbi mulkin Birtaniya, wanda ya ci gaba har zuwa lokacin da Nijeriya ta samu ‘yancin kai daga ƙasar Ingila a shekarar 1960.

A lokacin cinikayyar yankin kudu da hamadar sahara, an san birnin Katsina na ɗaya daga cikin manyan wuraren kasuwanci da ƙarin iko, kuma an yi imani da cewa ita ce mafi ƙarfi daga cikin masarautun ƙasar Hausa ta fuskar ilmi na addini da kasuwanci da sana'o'i. Bajamushe mai binciken Friedrich Hornemann ya isa Katsina, Bature na farko da ya yi haka, a farkon ƙarni na 19.[ana buƙatar hujja]

Tarihin birnin na ilimi irin na yamma ya samo asali ne tun farkon shekarun 1950, lokacin da aka kafa makarantar sakandare ta farko a Arewacin Najeriya ( Kwalejin Malamai ta Katsina ). Yanzu haka akwai manyan makarantu da dama da suka haɗa da jami’o’i uku: Jami’ar Umaru Musa Yar’adua da Jami’ar Gwamnatin Tarayya ta Dutsinma da kuma Jami'ar Alqalam (mai zaman kanta), da Makarantar Fasaha ta Hassan Usman Katsina Polytechnic da Kwalejin Ilimi ta Tarayya, da Kuma Makarantar koyon jinya(School of nursing) wadda ke cikin babbar asibitin Katsina . Haka nan birnin Katsina yana da wani masallaci da aka gina a ƙarni na 18 wanda ke ɗauke da Hasumiyar Gobarau, mai mai tazarar ƙafa 50 (mita 15 ). Hasumiyar da aka yi daga ƙasa da rassan dabino. [2]

### Cibiyar Noma
Birnin shi ne cibiyar yankin noma da ke samar da gyaɗa, auduga, fatu, gero da masara ta Guinea  sannan kuma yana da injina na sarrafa man gyada, da ƙarfe ya kasance cibiyar kiwon shanu, awaki., tumaki da kaji.

Mafi yawan al'ummar Birnin musulmi ne musamman daga al'ummar Hausawa da Fulani.

Marigayi Shugaban Najeriya Umaru 'Yar'aduwa ya kasance ɗan asalin birni riƙe da sarautar gargajiya a Katsina. 

Gwamnan jihar Katsina mai ci a yanzu shi ne Mal. Dikko Umar Radda PhD,  wanda aka rantsar da shi a matsayin gwamnan jihar a ranar 29 ga Mayu 2023, wanda ya gaji Aminu Bello Masari.

## Masarautar Katsina
Gidan sarautar Katsina wanda aka fi sani da 'Gidan Korau' wani katon katafaren gini ne da ke tsakiyar tsohon birnin. Alama ce ta al'adu, tarihi da al'adun 'Katsinawa'. Kamar yadda tarihi ya nuna, Muhammadu Korau ne ya gina shi a shekarar 1348, wanda ake kyautata zaton shi ne Sarkin Katsina Musulmi na farko. Wannan ya bayyana dalilin da ya sa a al'adance ake kiransa da 'Gidan Korau' (Gidan Korau). Yana ɗaya daga cikin tsofaffi kuma a cikin manyan gidajen sarauta, tare da Daura, Kano da Zazzau. An kuma kewaye fadar da katanga mai suna 'Ganuwar Gidan Sarki' (wanda yanzu ya tafi). Babbar ƙofar da ke kaiwa fadar ana kiranta da Ƙoffar Soro', yayin da kofar bayan gidan ake kiranta da 'Kofar Bai' (yanzu tafi). Wurin zama na sarki da ke tsakiyar fadar wani babban fili ne da aka gina shi cikin tsarin gine-gine na al'ada[1]. Sarkin Katsina na yanzu shine Alhaji Abdulmumini Kabir Usman.

## Kananan Hukumomin jihar Katsina
Jihar Katsina tanada kananan hukumomi 34 gasu kamar haka:

#Batagarawa
#Bindawa
#Rimi
#Charanchi
#Bakori
#Danja
#Funtua
#Jibiya
#Batsari
#Kankara
#Kankia
#Faskari
#Malumfashi
#Kafur
#Kurfi
#Matazu
#Musawa
#Dan-Musa
#Safana
#Dutsin-Ma
#Dandume
#Baure
#Katsina
#Mani
#Kusada
#Sabuwa
#Mashi
#Zango
#Sandamu
#Daura
#Madawa
#Ingawa
#Kaita
#Dutsi

## Hanyoyin haɗin waje
*

By Yusuf SahaBi
## Demography (Yawan Jama'a)
Birnin Katsina na da jama’a masu haɗuwa daga kabilu daban-daban, amma mafi rinjaye Hausawa ne.  
* Yawan jama'a (shekara):  
* Rarrabuwar jinsin maza da mata:  
* Rarrabuwar shekaru:

## Tattalin Arziki
Tattalin arzikin Katsina ya ta’allaka ne kan:
* Kasuwanci  
* Noma (hatsi, gero, dawa, wake, masara)  
* Dabbanci  
* Ƙaramin masana’antu  

## Ilimi
Katsina na ɗaya daga cikin cibiyoyin ilimi a Arewa. Tana da:
* Jami’o’i  
* Makarantun sakandare  
* Makarantun malamai  
* Tsangayu da makarantu na addini

## Yanayi da Muhalli
Katsina birni ne mai yanayin savanna. Yana da:
* Lokacin rani mai zafi  
* Lokacin damina  
* Matsalolin muhallin da ake fuskanta sun haɗa da ƙura da gurbacewar iska, musamman a lokacin harmattan.

## Abubuwan Tarihi
* Gidan Korau  
* Kofar Soro  
* Masallacin Juma’a na Katsina  
* Jami’ar Umaru Musa Yar’adua  

## Manazarta
* 
* 
*