Samun damar samun bayanai na jama'a a Croatia

**[[Yancin Bayanai|samun damar samun bayanai]] na jama'a** da **[[Yancin Bayanai|<nowiki/>'yancin bayanai]] (FOI) ** suna nufin haƙƙin samun damar samun bayanai da hukumomin jama'a ke riƙewa wanda aka fi sani da "yancin sanin". Samun damar samun bayanai na jama'a ana ɗaukarsa muhimmiyar mahimmanci ga ingantaccen aiki na tsarin dimokuradiyya, yayin da yake inganta alhakin gwamnatoci da jami'an gwamnati, haɓaka sa hannun mutane da kuma ba da damar sa hannun jama'a. Babban jigon haƙƙin samun damar bayanai na jama'a shine cewa bayanan da cibiyoyin gwamnati ke riƙewa a ka'idar jama'a ne kuma ana iya ɓoye su ne kawai bisa ga dalilai na halal waɗanda ya kamata a ba da cikakken bayani a cikin doka.

A yayin Tattaunawar shiga EU Croatia ta daidaita dokokin kafofin watsa labarai da ka'idodin Turai. Wannan tsari ya kuma shafi dokokin kan samun damar samun bayanai na jama'a wanda aka gyara don nuna ka'idodin Turai da na duniya.

Croatia ta haka ta karɓi ƙa'idarta kan Hakkin Samun Bayanan Jama'a a cikin 2013, bayan shekaru goma na bayar da shawarwari, kamfen, da tattaunawar jama'a da ƙungiyoyin farar hula suka jagoranta. Koyaya, duk da ci gaban tsarin shari'a wanda ke tsara damar samun bayanai na jama'a, matsaloli sun kasance a cikin aiwatarwa, musamman ga 'yan jarida da ke son neman da samun bayanai daga gwamnati.

## Tsarin shari'a
A Croatia, samun damar samun bayanai na jama'a ya zama haƙƙin tsarin mulki tare da gyare-gyaren Kundin Tsarin Mulki na 2010.  Dokar kan Hakkin Samun Bayani ta Majalisar Croatia ta karɓa a cikin 2013 ce ta tsara shi. Dokar ta kuma tsara sake amfani da bayanai da hukumomin gwamnati ke riƙewa. Dokar ta bi Dokokin 2003/98/EC na Majalisar Tarayyar Turai da na Majalisar kan sake amfani da bayanan bangaren jama'a da kuma Dokar 1049/2001 na Majalisar Tarayya da Majalisar na 30 ga Mayu 2001 game da samun damar jama'a ga Majalisar Tarayyaa, Majalisar da Takardun Hukumar.

Dangane da Dokar, haƙƙin samun dama ga bayanai ya haɗa da haƙƙin masu cin gajiyar, watau kowane mutum na gida ko na waje ko ƙungiya ta doka, don neman da samun bayanai, da kuma wajibin hukumomin jama'a don tabbatar da samun damar samun bayanan da aka nema, ba tare da la'akari da buƙata ba.

Dokar Croatian kan Samun damar Bayanan Jama'a ta hanyar ka'idoji huɗu:

* ka'idar **tallace-tallace** da **samun dama kyauta**, ma'ana cewa bayanai suna samuwa ga kowane mutum na ƙasa ko na waje ko ƙungiya ta doka kamar yadda Dokar ta kafa;
* ka'idar **lokaci, cikakke da daidaito** na bayanai, ma'ana cewa dole ne a samar da bayanan da aka bayyana a ƙarƙashin Dokar a kan lokaci, cikakkiyar kuma daidai.
* ka'idar **daidaito**, ma'ana cewa ana ba da damar samun bayanai ga kowane mai cin gajiyar daidai.
* ka'idar **zubar da bayanai**, ma'ana cewa masu cin gajiyar da suka sami bayanin daidai da Dokar, suna da damar bayyana wannan bayanin a fili.

Dole ne hukumomin jama'a su buga a Intanet bayanan da suka dace masu zuwa: dokoki da sauran ka'idoji a fagen aikinsu, gami da rubutun shawarwari na dokoki; ayyukan gaba ɗaya da yanke shawara da ke shafar bukatun masu cin gajiyar; tsare-tsaren shekara-shekara, shirye-shirye, da dabarun da rahotanni na kudi da ke nufin aikin hukumomin gwamnati; bayanai game da kasafin kuɗi, bayanan da kuma ƙaddamarwa daga zaman hukuma; bayanai game le hanyar yin amfani da haƙƙin samun dama ga bayanan da ake buƙata.

Don manufar tabbatar da haƙƙin samun bayanai, Dokar ta kafa cewa hukumomin jama'a suna da alhakin nada Kwamishinan Bayanai, jami'in na musamman da ke kula da warware batutuwan da suka fito daga amfani da haƙƙin neman bayanai. Musamman, Kwamishinan Bayanai zai gudanar da ayyukan da suka shafi bayyana bayanan jama'a daidai da Dokar, gami da samar da taimakon da ake buƙata ga masu nema, inganta hanyar sarrafawa, rarrabawa da kiyaye bayanai, da kuma kula da Kwamishinan Rubuce-rubuce. 

### Ƙuntatawa ga haƙƙin samun bayanai
Hukumomin gwamnati na iya ƙuntata samun bayanai idan:

* an rarraba bayanan, daidai da dokar da ke tsara bayanan sirri;
* idan bayanin yana wakiltar kasuwanci ko sirri na sana'a;
* a cikin bayanin shine asirin da ya shafi haraji;
* shine bayanin da ke karewa ta hanyar dokar da ke tsara kariya ga bayanan mutum;
* bayanin na iya lalata tsarin yanke shawara mai gudana;
* an ƙuntata bayanan bisa ga yarjejeniyar kasa da kasa.

Bugu da ƙari, ana iya yin ƙuntatawa lokacin da za a iya samun shakku masu ma'ana cewa bayyana bayanan da aka nema na iya hana inganci, 'yancin kai ko rashin son kai na ci gaba da ci gaba ko aiwatar da umarnin kotu da hukunci. 

### Gwajin daidaito da Gwajin Jama'a
Kungiyar hukuma ta jama'a da ke kula da yin aiki a kan buƙatar samun dama ga bayanai tana da alhakin gudanar da gwajin sha'awar daidaituwa don cimma shawarar game da bayyanawa. Gwajin daidaito da Gwajin Sha'awar Jama'a suna nufin kimantawa na daidaito tsakanin dalilan ba da damar samun bayanai da dalilan sanya ƙuntatawa da ba da damar yin bayanai ne kawai lokacin da sha'awar jama'a ta mamaye. Idan, bisa ga gwajin, sha'awar jama'a ta mamaye lalacewar da aka haifar wa wasu abubuwan da aka kare, za a bayyana bayanin.

### Hanyar da ake yi
Hukumomin gwamnati suna da alhakin ba da damar samun bayanai ta hanyar buga bayanan da suka shafi aikinsu a kan lokaci, watau a shafin yanar gizon, ko a cikin Official Gazette da Central catalogue of official documents of the Republic of Croatia, da dai sauransu. Za'a iya ba da bayanai kai tsaye, ko a rubuce, ko ta hanyar ba da haske ga takardu da yin kwafin takardun da ke dauke da bayanin da aka nema, ko ta isar da kwafin bayanin da aka nemi.

Applicants can submit the request either orally or in written form. The submitter of the request is not obliged to mention any reason for requesting access to information.

### Hakkin daukaka kara
A kan shawarar da hukumomin gwamnati suka yanke, mai nema na iya gabatar da korafi ga Kwamishinan cikin kwanaki 15 tun lokacin da aka gabatar da shawarar. 

Ba za a iya shigar da korafi game da shawarar da Hukumar ta bayar ba, amma ana iya fara rikici na gudanarwa a gaban Babban Kotun Gudanarwa ta Jamhuriyar Croatia.

### Sake amfani da bayanai
Dokar Croatian game da samun damar samun bayanai na jama'a ta kuma tsara haƙƙin sake amfani da bayanai don kasuwanci ko dalilai marasa kasuwanci.

### Imato da kuma ("Muna da hakkin a sani") dandamali
A Croatia, an ƙaddamar da dandalin yanar gizo imamopravo Saturni.org, wanda aka haɓaka ta amfani da software na Alavetely, don sauƙaƙe aikin 'yan ƙasa na haƙƙin samun damar bayanai na jama'a. Yana ba da damar gabatar da buƙatun bayanai na jama'a ga hukumomin jama'a na Croatia, da kuma bin diddigin amsoshin su. Bukatar tarihi, duk wata wasika tsakanin mai nema da hukumomin gwamnati, ana adana su kuma a kan layi.

## Dubi kuma

* Samun damar samun bayanai na jama'a a Turai
* 'Yanci na bayanai
* Dokokin 'yancin bayanai ta ƙasa
* Bayyanawa na mallakar kafofin watsa labarai a Turai
* Kafofin watsa labarai na Croatia
* Bayyanawa na mallakar kafofin watsa labarai a Croatia

## Manazarta