Hamada a Najeriya

Matsalolin hamada a cikin busassun duniya ya sa Majalisar Dinkin Duniya ta amince da Yarjejeniyar Yaki da hamada (CCD) a cikin 1994. Najeriya ta amince da Shirin Ayyuka na Kasa (NAP) a matsayin kayan aiki na farko don aiwatar da Yarjejeniyar a shekarar 1997.

Najeriya ƙasa ce da yawancin yankinta ke kaiwa cikin belin Sudano-sahelian, wanda ya haɗu da arewacin Guinea savanna. Najeriya tana da kimanin mutane miliyan 113 inda ayyukan ɗan adam ke ci gaba da shafar muhalli, wanda hakan ke haifar da hamada.

Yaduwar hamada tana da tsanani a cikin busassun ƙasar tare da karuwar ƙoƙarin ɗan adam don amfani da albarkatun yankin muhalli a fuskar fari mai ɗorewa. Kafin yau, Najeriya tana magance matsalar hamada ta hanyar da za ta iya, amma ba tare da samun nasara ba. Akwai buƙatar cewa ya kamata a magance wannan a cikin tsari don tabbatar da cewa waɗannan ƙasashe suna ci gaba da tallafawa albarkatun ɗan adam da na halitta.

## Yanayin hamada na yanzu a Najeriya
Yaduwar hamada tana daya daga cikin batutuwan da suka shafi muhalli a Najeriya, musamman a arewacin kasar. A cewar UNEP  a cikin 1993, Arewacin Najeriya yana da daya daga cikin mafi girman adadin sare daji a duniya a kusan 3.5%, wanda ya haifar da lalacewar ƙasa, karuwar ƙarfin aikin gona, yawan kiwo, da kuma buƙatar man fetur ta hanyar yanke bishiyoyi. An yi ƙoƙari kaɗan don saka idanu a duk yankin arewacin da ke kan iyakar Sahel.

Kowace shekara, Najeriya ta rasa har zuwa hekta 350,000 na ƙasa zuwa mamayewar hamada wanda hakan ya haifar da ƙaurawar jama'a a ƙauyuka a fadin jihohi 11 a Arewa. Najeriya tana rasa kusan dala biliyan 5.1 a kowace shekara saboda saurin fari da hamada a mafi yawan sassan arewa.

## Dalilan hamada a Najeriya
Abubuwan halitta kamar Canjin yanayi, karuwar bambancin fari, ayyukan ɗan adam kamar amfani da fasahar da ba ta dace ba a aikin gona da gudanar da ƙasa, buƙatar ƙasa ta hanyar saurin haɓaka yawan jama'ar ƙasar sune wakilai na hamada a Najeriya.

### Dalilan Halitta
Bambancin yanayi shine mafi yawan abubuwan da ke haifar da hamada da fari a cikin ƙasashe masu bushewa na Najeriya. Sauran abubuwan da ke haifar da hamada sun haɗa da yanayin jiki mara kyau na ƙasa, ciyayi, Yanayin ƙasa.

### Ayyukan ɗan adam
Tasirin Dan Adam a kan yanayin muhalli galibi shine rushewar tsarin muhalli wanda ya haifar da rashin amfani da ƙasa da karuwar matsin lamba a kan albarkatun da ke akwai ta yawan jama'a. Daidai, akwai dalilai huɗu na farko waɗanda suka haɗa da yawan amfani, yawan kiwo, sare daji da ayyukan ban ruwa mara kyau, waɗanda canje-canje a cikin yawan jama'a, yanayi da yanayin zamantakewa da tattalin arziki suka rinjayi. Ayyukan amfani da ƙasa da ba su dace ba da kuma kula da ƙasa mara kyau. Cire itace don man fetur da gini Ba tare da wasu hanyoyin samar da makamashi ba yana ba da gudummawa ga rushewa, buƙatar itace mai yana ƙaruwa sosai sakamakon ƙaruwar yawan jama'a da saurin birni. Har ila yau, ƙone bishiyoyi wakili ne wanda ɗan adam ke yi yayin share ƙasa don noma, mafarauta da ke neman wasa, ƙonewa a kan ciyayi, da makiyaya da ke ƙone ciyawa mai bushe don haɓaka ciyawa mai barci. Ma'aikatan kiwo a cikin neman makiyaya masu dacewa a kan makiyaya a gonaki.

## Tasirin hamada

### Rashin tsaro na abinci
Yaduwar hamada ta zama tushen barazana ga samar da abinci. An kuma yi imanin cewa tasirin tashin hankali na canjin yanayi a Arewacin Najeriya ya zama babbar barazana ga tsaron kasa da dabarun yaki da rage talauci a kasar kamar yadda wadanda suka fi shafa sune mafi rauni a cikin tsaro da ke zaune a cikin ƙauyukan da wannan abin ya faru ya lalata.

## Kokarin yaki da hamada a Najeriya
Don yaki da hamada, gwamnatin Najeriya ta kafa matakai da yawa a bangaren noma ciki har da shirye-shiryen gandun daji da sake gina gandun daji, yada fasahar aikin gona da ayyukan noma masu ɗorewa, da inganta ingantaccen tushen makamashi. Ƙoƙarin kuma sun haɗa da shigar da al'ummomin cikin shirye-shiryen kiyayewa, ƙarfafa hadin gwiwar kasa da kasa, lissafin ƙasashe masu lalacewa, ɗaukar haɗin kai don magance hamada a matakai da yawa, haɗin kai tare da ƙungiyoyi, da tabbatar da tsaro na abinci ta hanyar sake dubawa da tilasta hanyoyin shanu da wuraren kiwo. 

Wadannan kokarin suna da rikitarwa saboda buƙatar ciyar da yawan jama'a da ke ƙaruwa cikin sauri a yankin inda albarkatun ƙasa ke raguwa kuma sama da kashi 90 cikin dari na samar da abinci na ƙasa ya dogara da ƙananan manoma masu riƙe waɗanda ba su da ikon haɓaka samar da abinci ba tare da lalata ƙasa ba.

### Manufofin kasa
Gwamnatin Tarayya ta Najeriya tana mai da hankali kan yaki da hamada ta hanyar manufofi daban-daban na kasa, kamar haɓaka shirye-shiryen aiki, haɓaka wayar da kan jama'a, ƙarfafa cibiyoyin, inganta ayyukan ɗorewa, ƙarfafa shiga cikin al'umma, da kafa tsarin gargadi na farko.

### Shirye-shiryen dasa bishiyoyi
Shuka bishiyoyi yana daya daga cikin hanyoyin da aka ba da shawarar don sake cika halittu masu yawa na yankunan ƙasa. Akwai hukumomi da yawa, gwamnatocin jihohi daban-daban a Najeriya waɗanda ke ƙarfafa 'yan ƙasa su dasa itace don magance hamada.

## Kungiyoyin da suka himmatu ga yaki da hamada a Najeriya

* Hukumar Kula da Babban Green Walls (NAGGW) 

## Manazarta