Iyaye masu aiki

**Iyaye masu aiki** uba ne ko uwa da ke yin aikin yi. Sabanin ra'ayin da aka saba da shi cewa aiki yana daidai da ƙoƙari banda ayyukan iyaye a matsayin mai kula da yara da kuma mai kula da gida, ana ganin hakan a matsayin aiki mai wahala.  cewa matan gida ko mazan gida suna ɗaukar iyaye masu aiki.  Bambancin tsarin iyali ya haɗa da, amma ba'a iyakance ga, ma'aurata masu jinsi ɗaya ba inda uba shine mai kula da iyali kuma uwa tana mai da hankali kan ayyukanta a cikin gida, iyaye ' yan luwaɗi waɗanda ke ɗaukar nau'ikan salon aiki da gida, uwaye masu aiki ɗaya, da ubaye masu aiki ɗaya.  Akwai kuma iyaye masu aure waɗanda suke da aikin yi biyu, inda iyaye biyu ke ba da kuɗin shiga don tallafa wa iyalinsu.  A cikin ƙarni na 20, tsarin aikin iyali ya fuskanci manyan canje-canje. Wannan ya nuna ta hanyar damar aiki iri-iri da kowanne iyaye ya iya ɗauka kuma ana tsammanin zai yi, ga canjin albashi, fa'idodi, da lokacin da ake da shi don ciyarwa tare da yara.  Waɗannan tsarin iyali wani lokacin suna haifar da damuwa sosai game da rashin daidaiton jinsi . A cikin tsarin jinsi, akwai takamaiman rawar da al'umma ke tsammani daga uwaye da uba waɗanda abubuwan da suka faru da tsammanin a gida da wurin aiki ke nunawa. 

## Ra'ayoyin tarihi
Manufar iyaye masu aiki ta wanzu tsawon ƙarni da yawa, musamman a lokacin bauta a Amurka. Ana sa ran bayi mata da maza su haifi 'ya'ya ga bayin farar fata, duk da haka ba a koyaushe ake barin su su yi renon waɗannan yara ba. A wasu hanyoyi, waɗannan uwaye da uba suna samar da kuɗin shiga ga 'ya'yan da suka haifa, amma a yadda al'umma ke tunanin tsarin iyali na gargajiya, bayi wani lokacin ana barin su su zama iyaye masu aiki na gaske, suna samun wani nau'in kuɗin shiga da aka gyara don tallafa wa iyalinsu. 

Ga waɗanda ba fararen fata ba ne da suka zo Amurka a shekarun 1700 zuwa 1900, an yi watsi da ayyukan gargajiya na iyaye mata da uba da yawa, domin an buƙaci duka biyun su ɗauki matsayin iyaye masu aiki don su rayu. Ga waɗanda suka yi ƙaura daga China, iyaye maza da mata suna gudanar da gidajen wanki, kuma iyayen Irish suna aiki a masana'antun aiki tuƙuru. Wannan yanayi ya canza don iyaye mata su ɗauki matsayin matan gida yayin da baƙi daga Turai da Asiya ke samun farin jini . 

Talabijin a shekarun 1950 da 1960 ya bai wa mutane tsari ɗaya na yadda iyalai za su yi aiki. Maza suna zuwa aiki don samun kuɗi don biyan kuɗi da kuma kula da iyalinsa, kuma ana sa ran mata su zauna a gida a matsayin matan aure da masu kula da yara. Rashin daidaiton jinsi da ke nuna wannan tsarin iyali da aka tsara ya samo asali ne daga imanin cewa mata ba su da ikon rabuwa da yaran da suke son haifa. Bugu da ƙari, har yanzu yawancin mutane suna yarda cewa iyaye waɗanda ke zama a gida ba tare da aikin hukuma ba a waje ba sa yin wani aiki, alhali kuwa a zahiri, waɗannan iyaye suna ba da ƙarin sa'o'i na aiki fiye da takwarorinsu, wanda kididdiga ta nuna cewa aikin na biyu ya nuna. 

Ra'ayoyin game da wanda ya kamata ya zama iyaye da kuma wanda zai iya zama iyaye sun canza a tsawon lokaci, tare da fahimtar tsarin iyali mai haɗaka. A cikin ƙarni na 20, iyalai masu samun kuɗi biyu, iyalai masu uwa ɗaya da uba ɗaya, iyalai masu riƙo, kakanni a matsayin masu kula da yara, iyalai masu LGBTQ+, da ƙari sun bayyana.  Tare da canjin yanayin iyali, an sami canji a cikin waɗanda al'umma ta amince da su a matsayin iyaye, wani yunƙuri da aka fi mayar da hankali a kai don takaita iyaye mata baƙar fata daga haihuwa idan ba za su iya aiki ba ko kuma ba za su yi aiki ba. An san waɗannan mata a matsayin sarauniyar jin daɗin jama'a, waɗanda al'umma ta yi imanin cewa suna da 'ya'ya ne kawai don gwamnati ta rubuta musu cekin.  Canza ra'ayoyi game da iyali da canje-canje a cikin tattalin arzikin aiki ya kawo sabbin haɗari ga iyaye mata. 

Har zuwa rabin ƙarshen ƙarni na 20, mata sun fuskanci wariya daga ma'aikata waɗanda suka yi imanin cewa yawan haihuwa na mata yana sanya su cikin haɗari ga wasu yanayi na aiki, yana hana su yin wasu ayyuka ko riƙe wasu mukamai tare da hana ɗaukar ciki. Idan iyaye, musamman iyaye mata, suna aiki, musamman a ayyukan da ke buƙatar lokaci, lokacin da za su iya ciyarwa tare da 'ya'yansu ko 'ya'yansu yana da iyaka, kuma ana sukar su. Duk da haka, idan mace uwa ce ta zama a gida, ana ganin ba ta yin komai, don haka an rage mata daraja. Wannan imani yana yaƙar ta da ƙaruwar adadin takardu da ke nuna cewa maza da mata da ke zama a gida suna yin ayyukan gida fiye da abokan hulɗarsu.

## Hukuncin uwa da kuma kari na uba
Iyaye mata da uba suna da alama suna da bambanci da juna dangane da rayuwar aiki. Maza suna da damar samun girmamawa mai girma saboda kasancewa uba mai aiki. Namiji mai kama da namiji yana taka rawa wajen tantance fa'idar namiji. Idan shi farar fata ne, mai matsakaicin matsayi kuma yana da rayuwa mai kyau a gida tare da mata da yara, ana ɗaukarsa a matsayin namiji mafi dacewa don samun ƙarin kuɗi.  Aikin gargajiya ga maza yana kewaye da aiki a yankin da ke nuna uba a matsayin wanda zai iya samar da kuɗi shi kaɗai a cikin iyali.  Hukuncin uwa ko "harajin uwa", shine wanda ke cutar da damar kuɗi na mata, musamman wajen sanya talauci ya zama babban matsayin mata yayin da nasara ke kasancewa ta maza. Zato cewa mata za su haifi yara ko kuma za su haifi yara yana ɗauke da wariya da ke cewa uwaye ne za su bar ayyukansu don haɓaka ci gaban 'ya'yansu.  Duk da cewa mata na iya zama mafi sauƙin ɗaukar aiki fiye da maza saboda rage buƙatun albashinsu,  mata kuma suna fuskantar ƙalubalen kare haƙƙinsu a matsayin uwaye a cikin yanayin aiki.  An tsara tsauraran matakai na aiki don tura maza da mata zuwa fannoni daban-daban, da kuma gibin albashin jinsi, wanda ya nuna cewa an aiwatar da Manufofin da aka tsara don kare haihuwa da ikon haihuwa na mata a baya, wanda hakan ya hana mata yin aiki tukuru, yayin da kuma ya hana su gina ayyukan yi masu nasara. Waɗannan cikas, da sauransu, suna ba wa iyaye mata damar yin aiki a lokacin da suke aiki, yayin da a lokaci guda suke sanya shinge na dindindin da ke hana su samun nasara, wani ra'ayi da aka sani da rufin gilashi . 

Wasu kamfanoni suna ba da damar fara kawo ƙarshen hukuncin uwa. Gay Gaddis, mamallakin kamfanin T3, ya aiwatar da tsarin da sabbin iyaye za su iya kawo ɗansu aiki a lokacin mawuyacin lokaci na haɗin kai tsakanin yara da iyaye.  Ya zuwa shekarar 2023, babu wata kasuwa ta tsaye da aka sanya wa suna ga kamfanonin da ke ba da mafita ta fasaha musamman don magance buƙatun iyaye masu aiki. 

## Uwaye mata masu aiki

Shigar mata a cikin ayyukan yi ya bambanta kuma ya bambanta dangane da tarihin rayuwa, yanki da kuma ajin zamantakewa. Daga ƙarshen ƙarni na 19 zuwa 1970, an hana mata masu aure a wasu ƙasashen Yamma yin aiki a wajen gida ta hanyar amfani da sandunan aure . Misali, a Netherlands, an cire dokar aure a 1957,    kuma a Ireland an cire ta a 1973.  A wasu ƙasashen Turai, mata masu aure ba za su iya aiki ba tare da izinin mazajensu ba sai 'yan shekaru da suka gabata, misali, a Faransa har zuwa 1965   da kuma a Spain har zuwa 1975.  Bayan karo na biyu na ra'ayin mata ya ba da damar ƙarin mata su kasance a wurin aiki, iyaye mata da yawa sun yi amfani da damar; A cewar Ma'aikatar Kwadago ta Amurka, karuwar iyaye mata a cikin ma'aikata, tare da yara 'yan ƙasa da shekara 18, ya karu zuwa kashi 70.6% a shekarar 2011. Iyaye mata masu ƙananan yara ba su da damar yin aiki kamar waɗanda ke da manyan yara. 

Duk da cewa iyaye mata sun bunƙasa a yanayin aiki mai albashi, har yanzu suna fuskantar rashin daidaiton jinsi wanda ke shafar ikonsu na kula da lafiyayyen rayuwar aikin gida. Ƙarin matsin lamba na iyaye mata masu aiki ya dogara ne akan zato na jinsi da aka saba da shi cewa mata su ne manyan masu kula da yara. Wannan sau da yawa ana nuna shi a cikin rashin daidaiton gata da fa'idodi a wurin aiki tsakanin maza da mata, inda rashin amfanin hukuncin uwa, gibin albashi, da kuma sau biyu ke shiga cikin wasa.    Lokacin da aka ɗauki mata aiki, ana ɗauka suna da ƙarin nauyin rayuwar gida wanda zai iya tsoma baki ga iyawarsu ta yin aiki mai kyau a wurin aiki.  Dangane da takwarorinsu maza, idan mata suna son samar da abubuwa da yawa ga iyalansu, dole ne su ɗauki ɗabi'ar aikin maza . Wato, su ƙara zama masu tsauri, kuma su sanya aiki a gaban iyalinsu.  Ƙara buƙatun aiki na iya rage nauyin raguwar tattalin arziki; duk da haka, wannan yana ɗauke lokacin da ake buƙata don renon iyali. Da kashi 66% na matan aure a cikin iyali masu kuɗi biyu,  wannan kaso yana nuna cewa, kodayake iyaye biyu suna samar da ayyukan tattalin arziki ga iyalansu, matan suna ɗaukar nauyin aiki da na iyali saboda rawar da al'umma ke takawa a fannin jinsi . Bincike ya nuna daidaito da ka'idar haɓaka amfani, cewa mata ba wai kawai suna zaɓar fita daga aiki ba ne, amma suna kimanta damammaki da farashin kasuwar aiki kai tsaye na shawarar da suka yanke na janyewa bisa ga farashi da fa'idodi masu ƙima. 

### Iyaye mata masu aiki a Turai
A Turai, Ireland da Netherlands suna da wasu daga cikin al'adun matan gida mafi ƙarfi. A farkon shekarun 1980, Hukumar Al'ummomin Turai ta ba da rahoton cewa *Mata a cikin Al'ummar Turai*, sun gano cewa Netherlands da Ireland suna da mafi ƙarancin shiga aiki na mata masu aure, kuma jama'a sun ƙi amincewa da hakan.  A Netherlands, tun daga shekarun 1990 zuwa gaba, adadin mata da ke shiga wurin aiki ya ƙaru, duk da haka, yawancin mata suna aiki na ɗan lokaci kawai.  A cewar *The Economist*, a Netherlands, ƙananan maza ne suka yi yaƙi a Yaƙin Duniya na ƙarni na 20, don haka matan Holland ba su fuskanci aiki don albashi a ƙimar da mata a wasu ƙasashe suka yi ba. Arzikin ƙasar, tare da gaskiyar cewa "siyasa [Dutch] ta mamaye dabi'un Kirista har zuwa shekarun 1980" yana nufin cewa matan Holland sun fi saurin shiga aiki.  Sabanin tsakiyar ƙarni na 20 a Yammacin Turai, ƙasashen Kwaminisanci kamar USSR da Babban ƙasar China suna ƙarfafa matan aure su ci gaba da aiki bayan sun haihu.  A Amurka, bayan ƙungiyar mata (tare da ƙungiyar kare haƙƙin jama'a da ke yaƙi da wariyar launin fata da Yaƙin Vietnam ), akwai kashi 50% na matan aure da suka ci gaba da aiki bayan sun haihu a shekarar 1978 a Amurka; a shekarar 1997, adadin ya kai kashi 61%. Yawan matan aure ya karu a zamanin Bush a shekarun 2000. Bayan rikicin kuɗi na 2008, saboda raguwar kuɗin shiga na iyali, mata sun ci gaba da aiki don taimaka wa iyalansu, akwai kashi 69% na matan aure da suka ci gaba da aiki bayan sun haihu a shekarar 2009 a Amurka.  

Yayin da ƙasashe da yawa suka shiga Tarayyar Turai, kuma suka zama ƙarƙashin umarninta, manufofin da suka shafi haƙƙin aiki na mata sun inganta a duk faɗin Turai. Umarnin da suka fi muhimmanci sun haɗa da Umarnin Tsarin Daidaito na Aiki, Umarnin Ma'aikata Masu Ciki, Umarnin Hutun Iyaye da *Umarnin 2002/73/EC - daidaiton kulawa na ranar 23 ga Satumba, 2002 wanda aka gyara Umarnin Majalisar 76/207/EEC kan aiwatar da ƙa'idar daidaiton kulawa ga maza da mata dangane da samun aiki, horar da sana'o'i da haɓaka aiki, da yanayin aiki* .   

### Iyaye mata masu aiki a Japan
A Japan, bisa ga bayanai da Ma'aikatar Lafiya, Aiki, da Jin Daɗi ta tattara, kashi 70.8% na jimillar mata masu aiki uwaye ne waɗanda 'ya'yansu 'yan ƙasa da shekara 18 ne.  Ganin cewa suna amfana daga manufofin da ke ƙarfafa iyaye mata su yi aiki, kamfanoni da yawa suna ɗaukar hutun kula da yara da kuma ɗan gajeren lokacin aiki don jawo hankalin iyaye mata a matsayin ma'aikata.

Duk da haka, a cewar Ofishin Daidaito na Jinsi na Japan, kashi 3.4% ne kawai na manyan jami'ai a kamfanonin da aka lissafa a Japan mata ne, yayin da kashi 17% ne a Amurka da kuma kashi 30% a Faransa. 

An yi amfani da kalmar "yaƙe-yaƙen uwa" tun aƙalla 1989 [1] don bayyana rikice-rikice tsakanin uwaye waɗanda ke kula da yara na cikakken lokaci da kuma uwaye waɗanda ƙwararru ne a fannin aiki.

Muhawara tsakanin waɗannan nau'ikan uwaye biyu ta ta'allaka ne akan mafi kyawun amfani da lokacin mutum yayin renon yara. Leslie Morgan Steiner ta rubuta cewa, yayin da mata ke fama don cimma burinsu na iyaye ba tare da la'akari da ƙa'idodin al'umma ba, suna shiga cikin wannan yaƙin da ba ya yin komai don haɓaka karɓar kai, karɓar wasu, ko daidaito a cikin rayuwarsu ta mutum ɗaya. 

## Nazarin bincike
Shafin yanar gizo na Harvard Business Review da Cibiyar Bincike ta Pew duk sun bayar da rahoton sakamakon wani bincike, wanda aka buga a watan Mayu na 2013, wanda ke nuna cewa iyaye mata su ne "mafi girman tushen samun kuɗi" a cikin kusan kashi 40 cikin 100 na gidajen Amurka masu yara. Wannan kididdigar ta yi daidai da ta shekarar 1960, inda ta kai kashi 11 cikin 100.

## Duba kuma

* Canji na Biyu

## Manazarta