Laifin kamun kifi

**Laifin kamun kifi** yana bayyana nau'ikan ayyukan aikata laifuka da suka zama ruwan dare a duk jerin darajar bangaren kamun kifa. Sau da yawa yana faruwa tare da kifi ba bisa ka'ida ba, ba a bayar da rahoto ba kuma ba a tsara shi ba (IUU), amma kusa da cire kifi ba tare da doka ba sun haɗa da misali cin hanci da rashawa, zamba a takardu, kauce wa haraji, karkatar da kuɗi, satar mutane da fataucin miyagun ƙwayoyi. Batun kwanan nan ya sami karuwar kulawa a Majalisar Dinkin Duniya, Interpol, da sauran kungiyoyin kasa da kasa da yawa.

A cikin laifukan kamun kifi na Majalisar Dinkin Duniya sun sami dacewa saboda fahimtar cewa kamun kifin masana'antu yana da alaƙa da aikata laifuka na kasa da kasa, cewa masana'antar tana da rauni ga ayyukan aikata laifukan a duk faɗin darajarta, kuma cewa tsarin kula da kamun kiɗa na gargajiya a ƙarƙashin Kungiyar Abinci da Aikin Gona ba su dace da fuskantar waɗannan ƙalubalen ba.

## Wadanda ke haifar da aikata laifukan kamun kifi
Laifukan kamun kifi suna haifar da rauni na kasa da na yanki, rashin hadin kai tsakanin kasashe da hukumomin tilasta musu doka, da kuma daidaitawa da masu laifi a kan teku. Masana'antar kamun kifi ta zamani tana da alamun samar da kayayyaki na kasa da kasa da kuma masana'antun masana'antu waɗanda ke ciyar da lokaci mai tsawo a teku kuma suna aiki a kan nesa, wanda ke sa ya zama da wahala a saka idanu kan jiragen ruwa da kuma aiwatar da dokoki da ka'idoji.

Yana da sauƙin gaske ga masu jirgi su canza sunayen jiragensu, tutar da suke tafiya a ƙarƙashin su, da tashar jiragen ruwa da suke amfani da su. Flags na saukakawa da tsalle-tsalle na tutar suna taka muhimmiyar rawa wajen ba da damar aikata laifuka na kamun kifi. A karkashin UNCLOS jihar tutar jirgin ruwa tana da alhakin yin amfani da iko a kan jirgin kuma a tsakanin sauran kuma hana kamun kifi na IUU. Jiragen kamun kifi da ke da hannu a ayyukan da ba bisa ka'ida ba za su canza tutar su. Sau da yawa jiragen ruwa ba za su sami rajistar tutar ba sabili da haka ba za su kasance marasa ƙasa ba yayin ayyukan da ba bisa ka'ida ba. Canji ko rashin tabbas ya sa kusan ba zai yiwu ba ga tilasta bin doka suyi aiki a kan laifukan kamun kifi. Wadannan abubuwan suna da wuyar tantance wane jiha da ke da iko a kan jiragen masu aikata laifuka.

Kifi shine mafi yawan kayan abinci a duniya kuma babban buƙata yana sa kifi ya zama hanya mai fa'ida. Koyaya, raguwar yawan kifaye da yawan kamun kifi suna ƙarfafa fitar da kifi ba bisa ka'ida ba da sauran nau'ikan aikata laifuka tare da manufar rage farashin. Wadannan dalilai, haɗe da rashin kulawa da yanayin kasa da kasa na masana'antar kamun kifi sun sa ya zama mai daraja sosai ga ayyukan da ba bisa ka'ida ba da kuma tsarin aikata laifuka.

Sauran abubuwan da ke taimakawa ga rauni na masana'antar sune, shirye-shiryen sa ido marasa isasshen, mallaka na jiragen ruwa, yanayin zamantakewa da tattalin arziki mara kyau ga masunta da al'ummomin kamun kifi, rashin ƙarfi ta jihohin tutar da tashar jiragen ruwa, cin hanci da rashawa, da rashin isasshen ka'idojin kasa da kasa don aminci da yanayin aiki na masunta.

## Nau'o'in aikata laifuka na kamun kifi
Laifin kamun kifi galibi ana danganta shi da IUU kuma ya haɗa da laifuka masu yawa tare da dukan jerin kayan kamun kiɗa. Yanayin kasa da kasa da kuma tsari na aikata laifukan kamun kifi yana haifar da dukkan jerin darajar su kasance masu saukin kamuwa da laifuka daban-daban waɗanda galibi suna da alaƙa da juna. Kasancewar aikata laifuka na kasa da kasa a cikin ayyukan kamun kifi ba bisa ka'ida ba yana ci gaba da ƙaruwa saboda ƙarancin haɗari da babban lada na waɗannan ayyukan. Akwai iyakantaccen binciken da zai iya ƙididdige yaduwar aikata laifuka da tsarin aikata laifukan da aka tsara a bangaren kamun kifi kamar yadda yanayin waɗannan ayyukan ya sa su da wuya a auna su. Koyaya, rahotanni da shaidu na labarai sun nuna cewa ƙungiyoyin masu aikata laifuka da aka tsara suna amfani da damar da sashin ke bayarwa.

### Cin hanci
Masana'antar kamun kifi tana da matukar damuwa ga zamba da takardun karya. Musamman takardu masu ƙimar kuɗi, kamar takaddun shaida na rajistar jirgin ruwa, takardun saukowa da lasisin kamun kifi ana ƙirƙira su. Wadannan ayyukan galibi suna da alaƙa da 'tsalle-tsalle na tutar' kuma sun haɗa da tafiya a ƙarƙashin tutar da ba daidai ba, ɓoye asalin jirgin ruwa, ko canza takardu. Bugu da ƙari, ana iya canza bayanan kamawa don kauce wa ƙididdiga, ana iya lakafta samfurin don kaucewar biyan kwastam. Wani nau'in zamba na yau da kullun shine zamba na abinci wanda ya haɗa da kuskuren lakabi na abinci, maye gurbin jinsuna, karya, ko narkewa.

### Cin hanci da rashawa
Cin hanci da rashawa yana faruwa a kowane mataki na jerin ƙimar kamun kifi. Ana ba da cin hanci ga 'yan siyasa don rinjayar rabon lasisi, ana iya samun rajistar jirgi ta hanyar cin hanci, ana iya biyan cin hanci don kauce wa tarar ko tarar ba za a bayar da rahoton ba kuma jami'ai sun yi amfani da su. Wani nau'i na cin hanci da rashawa shine cin hanci ga masu binciken kamun kifi don tallafawa takardun da ba daidai ba ko kuma yin watsi da wasu laifuka kamar aikin tilas.

## Manazarta