Hiragasy

**Hiragasy** ko **hira gasy** ( *hira* : song; *gasy* : Malagasy) al'ada ce ta kiɗa a Madagascar, musamman tsakanin ƙabilar Merina na yankunan Highland da ke kewaye da babban birnin Antananarivo . Wasan kwaikwayo ne na kiɗa, rawa, da kuma waƙar *kabary* da wata ƙungiyar mawaka (yawanci suna da alaƙa da jini ko aure da kuma asalin ƙauye) ko kuma a matsayin gasa tsakanin ƙungiyoyi biyu.

## Asali da tarihi
Al'adar da ta samo asali a zamaninta ta fara ne a ƙarshen ƙarni na 18 lokacin da Yarima Merina Andrianampoinimerina ya fara amfani da mawaƙa don jawo hankalin jama'a don jawabansa na siyasa ( *kabary* ); waɗannan ƙungiyoyin sun sami 'yancin kai, kuma suka fara haɗa sharhin siyasa da suka a cikin ayyukansu. Masu kallo suna taka rawa sosai a tarurrukan hiragasy, suna nuna gamsuwarsu da hazakar membobin ƙungiyar da saƙon da suke shelawa ta hanyar tafi, ihu ko sautin rashin amincewa.  An yi amfani da ƙungiyoyin Hiragasy a lokacin mulkin mallaka na Faransa don isar da dokoki da sauran bayanai ga mazauna karkara a tsaunukan tsaunuka, kuma saboda haka membobin ƙungiyar an keɓe su daga buƙatun tilasta yin aiki da aka sanya wa duk sauran 'yan Malagasy. 

Bayan samun 'yancin kai daga Faransa a shekarar 1960, ƙungiyar Hiragasy ta kasance abin koyi ga al'adun gargajiya na Malagasy, kuma ta fara samun karɓuwa sosai a bakin teku, kodayake wasannin kwaikwayo sun fi mayar da hankali a tsaunukan tsaunuka. Masu sha'awar 'yan siyasa kan ɗauki hayar ƙungiyoyin Hiragasy akai-akai don jawo hankalin jama'a don yin jawabai na siyasa yayin kamfen. Duk da cewa yawancin ƙungiyoyin ba sa goyon bayan siyasa, wasu sun zaɓi su goyi bayan wasu 'yan takara don yin tasiri mai ban mamaki, kamar lokacin da tsohon memba na Hiragasy - ɗan wasan pop Rossy - ya rubuta waƙarsa ta 1995 "Lera." Waƙar ta yi suka ga gwamnatin Zafy kuma ƙungiyoyin Hiragasy sun ɗauke ta, waɗanda suka yi ta a faɗin tsibirin; shaharar wannan waƙar ta taka muhimmiyar rawa wajen tattara goyon bayan jama'a ga tsige Zafy.  Shahararren ƙungiyar ita ce Ramilison Fenoarivo, tsohon ƙungiyar Rossy kuma mai goyon bayan tsohon shugaban ƙasa Didier Ratsiraka .

## Tsarin aiki da tsari
Waƙar hiragasy ta biyo bayan wasu al'adu da dama, wanda hakan ya sa akwai wasu kamanceceniya tsakanin ƙungiyoyi sama da 80 da ke yin wasa a Madagascar. Daga cikin waɗannan akwai tsarin da ake yin waƙoƙi, raye-raye da kuma waƙoƙin ba'a; yadda ake sanya wa ƙungiyoyi suna (bayan sunan ƙarshe na wanda ya kafa ƙungiyar da kuma garin da ya fito); irin kayan da ake sawa (maza yawanci suna sanya hulunan bambaro, riguna ja da wando da aka yi wahayi zuwa gare su daga kayan sojan Faransa na ƙarni na 19, da kuma ɗaurin zane mai kama da lamba ; mata suna sanya riguna iri ɗaya da aka tsara bisa ga salon da ya shahara a tsakanin matan kotu a lokacin mulkin mallaka ); da kuma irin kayan kida da ake amfani da su. Kayan kida na gargajiya ba su da yawa a wasannin hiragasy, saboda asalin wasan kwaikwayon da aka yi da kotun sarauta, inda tasirin Turai ya yi katutu. Madadin haka, kayan kida da aka fi amfani da su sune goge, ƙaho, da gangunan bass ; sodina, accordion, kabosy ko clarinet na iya bayyana a wasu lokutan.

Hiragasy yana bin wani tsari na musamman a ƙarƙashin jagorancin shugaban ƙungiyar, wanda galibi shine memba mafi tsufa kuma mai alhakin gabatar da kabary . **1.** **Sasitehaka** : Cikin kimanin mintuna goma, mazan ƙungiyar sun zauna a tsakiyar taron masu kallo yayin da masu buga ganga da masu buga ganga suka buge da salon soja. Matan galibi suna tsaye a gefe, suna kammala tufafinsu da kwalliyarsu. **2. Mpikabary (Mai Kabary)** : Ɗaya daga cikin mawakan, wanda galibi shugaban ƙungiyar ko kuma tsohon memba na ƙungiyar, yawanci zai cire hular bambaro ya sanar da fara wasan kwaikwayo a hukumance. Zai gayyaci mata membobin ƙungiyar su zo kan dandamali sannan, bayan ɗan gajeren wasan kwaikwayo na kayan kida, mawakin zai ɗauki kimanin mintuna biyar kafin ya gabatar da jigon ( *indray miditra* ) na wasan kwaikwayon ta hanyar *kabary* - wani nau'in jawabin gargajiya na waƙa wanda aka tsara musamman wanda ya haɗa da ohabolana (karin magana). **3. Renihira (Waƙar Sarauniya)** : Mawakan ƙungiyar suna yin da'ira suna fuskantar waje suna rera waƙa cikin jituwa kan jigon da aka zaɓa yayin da mawakan, waɗanda ke zaune a gefe, ke tare da su. Ana bincika kuma ana haɓaka wannan jigon tsawon lokaci, sau da yawa fiye da awa ɗaya, kuma mawakan suna nuna saƙonsu da motsin hannu da fuska mai ƙarfi. **4. Dihy (Rawa):** Mawakan suna zaune a ƙasa yayin da mawakan ke wasa a bayan 'yan rawa ɗaya, biyu ko da yawa waɗanda za su yi wasa na kimanin mintuna 15. An gabatar da kabary ( *kabarindihy* ) akan batun rawar da za a yi kuma yana sanar da taken waƙar da ke tare da ita. Akwai nau'ikan rawa guda biyu da ake iya yi. *Dihy* na gaskiya galibi 'yan rawa biyu ne ke yin sa kuma salon sa galibi yana da acrobatic ko kuma yana samun wahayi daga fasahar yaƙi. Yawancin lokaci ana yin *Tsikandihy* ko *Dihy Irery* ta hanyar ɗan rawa namiji ɗaya, wani lokacin tare da mace mai rawa. An kammala ɓangaren rawa da wani ɗan gajeren kabary wanda ya sake taɓa jigon wasan kwaikwayon kuma ya gabatar da ɓangaren ƙarshe. **5. Zanakira ko Vakodrazana** : Wani ɗan gajeren wasan kwaikwayo wanda zai ɗauki kimanin mintuna 20 wanda zai kammala wasan kwaikwayon. 

Idan ƙungiyoyi biyu ko fiye suna fafatawa, kowace ƙungiya tana ɗaukar nauyinta a kowane mataki kafin duka su ci gaba zuwa mataki na gaba na wasan kwaikwayon. Ƙungiyoyin za su iya kammala dukkan zagayen (wannan zagaye na farko ana kiransa da Vakisehatra) kafin su maimaita dukkan tsarin a zagaye na biyu tare da sabon jigogi (zagaye na biyu ana kiransa da Adi-Kiha) kafin su ƙare da Vakodrazana. A cikin waɗannan wasannin gasa, ƙungiyoyin za su iya samun jigogi har uku ko fiye da za a bincika kuma gasar za ta iya ɗaukar lokaci daga sanyin safiya har zuwa dare.

## Manazarta