Sopona

**Ṣọ́pọ̀na** (ko **Shapona** ) allahn ƙaramar cuta ne a addinin Yarabawa .  Yarabawa sun ɗauki al'adunsu game da Shapona zuwa Sabuwar Duniya lokacin da aka kai su cinikin bayi . An san shi da Babalú-Ayé, da sauran sunaye da yawa, a cikin addinan Orisha da suka bunƙasa a Amurka. 

A cikin addinin gargajiya na kabilar Yarbawa na Najeriya, an yi imanin cewa cutar kuturta cuta ce da ake kamuwa da ita ga mutane saboda "rashin jin daɗin Allah na Shapona." Firistoci na musamman da ke kula da wuraren ibada na allahn suna da iko sosai kan bauta wa allahn kuturta. Kafin farkon ƙarni na 20, mutanen wannan addinin sun yi imanin cewa idan firistoci suka fusata, za su iya haifar da barkewar cutar kuturta ta hanyar dangantakarsu ta kud da kud da Shapona.  Ana ɗaukar sunan "Sapona" (alt. Shapona, Saponna, da sauransu) a matsayin sirri kuma haramun, ba za a iya furta shi da ƙarfi ba don girmama ikon Ubangijin Cututtuka Masu Yaɗuwa . Saboda wannan dalili, allahn yana da wasu sunaye da lakabi da dama waɗanda aka yi amfani da su tun zamanin kafin zamani, kamar Omolu. 

Sapona sunan gargajiya ne, mai tsarki kuma mai kariya na Orisha wanda aka fi sani da Babalú-Ayé ko Omolu. Ana guje wa faɗin sunansa na gaskiya don kada a yi amfani da ikon cuta.  

Dr. Oguntola Sapara ya yi zargin cewa firistocin suna yaɗa cutar da gangan, kuma sun shiga ƙungiyar asiri. Ya gano cewa firistocin suna haifar da cutar ta hanyar shafa kurajen fata na cututtukan ƙanjama. Bisa ga wannan bayanin, sarakunan mulkin mallaka na Burtaniya sun hana bauta wa Shapona a shekarar 1907.  Duk da haka, bauta ta ci gaba da kasancewa tare da masu aminci suna girmama allahn ko da bayan an hana irin waɗannan ayyukan. 

## Addinin Dahomey/Addinan Gbe
A addinin Dahome, ana kiran Sopono da Sakpata, Shakpana ko kuma Sopono . Shi ne allahntakar duniya, lafiya, ƙuraje, kuma yana iya warkarwa ko haifar da hauka da cuta ga mutane. Ana kiranta da Sakpata a tsakanin sauran mutanen da ke magana da Gbe kamar Ewe, Fon da Adja. Yankinsu ya fara ne daga kudu maso yammacin Najeriya zuwa yankin Volta na Ghana. Tarihin baki ya nuna cewa wannan cuta ta kashe kakanninsu a lokacin da suke zaune a Adja Tado har sai da wani mutum mai suna Torgbui Anyi ya warkar da su. Sakpata yana ɗaya daga cikin alloli da ake bauta wa a cikinsu.

## Candomblé
An san Sopona a cikin al'adar Afro-Brazil ta Candomblé a matsayin *Sakpata* ko *Sakpata-Omolu* a (ƙasar Jejé ). Ana danganta shi da launuka ja, baƙi, da fari, kamar yadda yake a Afirka. Kwari masu alaƙa da shi sune ƙwaro na Sakpata-Omolu, malam buɗe ido baƙi, kwari, da sauro . Siket da hular da aka yi da bambaro wanda ke rufe dukkan jiki shine tufafin da ke da alaƙa da mabiyan Sakpata-Omolu da bauta. A cikin al'adar Jejé, Kpo da Loko suma suna da alaƙa da tufafin bambaro. *Xaxará,* tsintsiya mai gashin dabino ko bambaro, ana amfani da shi a cikin al'adun Sakpata-Omolu. Ƙananan gourds, fararen harsashi na shanu, da wuyan wuya baƙi ( *laidibá* ) duk kayan haɗi ne da ke da alaƙa da Sakpata-Omolu. Ana ganin yana da ikon haifar da kuma warkar da cututtukan fata da sauran cututtukan da ke yaɗuwa. A halin yanzu wannan ya haɗa da HIV/AIDS . 

## Trinidad Orisha
A cikin al'adar Trinidad Orisha, Sopona ana kiranta da Shakpana ko Ṣakpanna,  kuma haka nan allah ne mai ban tsoro wanda ke da alaƙa da warkar da ƙananan kuraje. A cikin wani bincike da aka yi a wuraren ibada na Orisha a Trinidad, James Houk ya gano cewa ana samun tutoci zuwa Ogun a kusan kowane wuri. Waɗanda ke zuwa Shakpana da Osain ( Osanyin ) suna bin sahun shahara sosai. 

## Nassoshi