Yarjejeniyar Addis Ababa

**Yarjejeniyar Addis Ababa**, wacce aka rattaba hannu a ranar 23 ga watan Oktoba 1896, ta kawo ƙarshen yaƙin farko na Italo da Habasha bisa sharuɗɗan da suka fi dacewa da Habasha. Wannan yarjejeniya ta maye gurbin yarjejeniyar sirri da aka yi tsakanin Habasha da Italiya kwanaki bayan gagarumin yakin Adwa a watan Maris na wannan shekarar, inda sojojin Habasha ƙarƙashin jagorancin Menelik II suka fatattaki Italiyawa.  Mafi mahimmancin rangwame da Italiyawa suka yi shi ne soke yarjejeniyar Wuchale da kuma amincewa da Habasha a matsayin ƙasa mai cin gashin kanta.

Bayan kammala wannan yarjejeniya da kuma kafin ƙarshen shekara mai zuwa, Birtaniya da Faransa, waɗanda ke da mallakin mulkin mallaka da ke iyaka da Habasha, su ma sun kulla yarjejeniyoyin da Habasha, waɗanda suka ɗauke ta a matsayin daidai. An sanya hannu kan yarjejeniyar da Faransa a ƙarshen watan Janairu 1897, yayin da aka sanya hannu kan yarjejeniyar da Burtaniya a ranar 14 ga watan Mayu 1897.

## Tattaunawar yarjejeniyar
A cikin rubutun Italiyanci na yarjejeniyar Wuchale, Habasha ta zama wajibi ta gudanar da dukkanin harkokin waje ta hanyar Italiya, wanda ya sa Habasha ta zama makiyayi na Italiya, yayin da harshen Amharic ya bai wa Habasha zaɓin sadarwa tare da ƙasashe uku ta hanyar gwamnatin Italiya. Sanin wannan bambance-bambance daga rubutun Amharic, Emperor Menelik ya gaskata cewa Italiyawa sun yaudare shi; wannan ya haifar da yakin tsakanin ƙasashen biyu. Bugu da ƙari, Italiyawa sun kasance suna mamaye ƙasar Habasha a hankali a cikin watanni tsakanin rattaba hannu kan wannan yarjejeniya a 1889 da lokacin da aka fara rikici a shekarar 1895.

A ɓangare guda kuma nasarar da ya samu a Adwa ta sa Menelik ya mallaki sojojin Italiya 3,000, haka kuma dakaru masu ɗimbin yawa da suka sami nasara suna fuskantar rugujewar  sojojin Italiya a Eritiriya, waɗanda suka ji tsoron kada a jefa su cikin teku a kowane lokaci. Bugu da ƙari, a lokacin da labarin shan kaye ya isa Italiya, an tilastawa Firaminista Francesco Crispi yin murabus. Sarkin Habasha Menelik yana tattaunawa daga matsayi mai karfi.

Bayar da Italiya na farko, wanda Manjo Tomasso Salsa ya gabatar a ranar 11 ga watan Maris, ya ba Menelik Italiya ta soke yarjejeniyar Wuchale da sabuwar yarjejeniya ta zaman lafiya da abota, amma a madadin haka, ya ci gaba da "tsage kan manufarsa na rashin amincewa da kariyar wani iko". Menelik ya tafi yaki ne domin ya ci gaba da samun ‘yancin kai, ba wai ya musanya wani ubangida da wani ba; A cewar ɗan tarihi Harold G. Marcus, Menelik ya fusata sosai da wannan tayin har ya buƙaci a dawo da tsagaita wuta a asirce, yana mai cewa zai yi garkuwa da Manjo Salsa har zuwa lokacin. 

Sai a ranar 23 ga watan Agusta, a ƙarshe Italiya ta amince da soke yarjejeniyar Wuchale ba tare da wani sharadi ba, da kuma amincewa da 'yancin kai na Habasha. Da Italiyawa sun amince da wannan batu, tattaunawar ta ci gaba da sauri. Fursunonin-yakin Italiya, waɗanda suka ji daɗin “ƙaunar ƙazamar ƙaƙƙarfan hankali” (kalmomin Marcus), za a dawo da su, kuma Italiya ta biya diyya na 10,000,000 na Italiyanci don kula da su. Abin mamaki shine, Italiyawa za su riƙe mafi yawan, idan ba duka ba, na yankunan da ke bayan kogin Mareb- Belessa da May/Muni da suka ɗauka; A cewar Masarautar Abyssiniya Menelik ya ba da wani kaso mai tsoka na Tigray wanda aka yi wa kallon wani ɓangare na daular Habasha tun a tarihi.

An kara fayyace iyakar da ke tsakanin Habasha daidai da Eritriya a jerin yarjejeniyoyin da aka kulla a 1900, 1902, da 1908.

## Manazarta