Alaƙar Cameroun da najeriya

An kulla dangantaka tsakanin Kamaru da Najeriya a shekarar 1960, a shekarar da kowace kasa ta samu 'yancin kai. Tun daga wannan lokaci dangantakar tasu ta ta'allaka ne a kan iyakar da suke da yawa, da kuma abubuwan da suka gada daga tsarin mulkin mallaka wanda a karkashinsa aka gudanar da yankunan Kamaru a matsayin wani bangare na Najeriya na Burtaniya . Kasashen dai sun kusa yin yaki ne a shekarun 1990 a sakamakon takaddamar da aka dade ana gwabzawa kan ikon mallakar yankin Bakassi . Sai dai a karni na 21, an samu komawa ga rayuwa, wani bangare saboda an tsara shata iyakokinsu, da kuma rikicin Boko Haram a yankin tafkin Chadi, ya sa ake kara samun hadin gwiwa a harkokin tsaron yankin.

## 1960-1970s: Farkon dangantakar diflomasiya
A shekarar 1960 ne Kamaru da Najeriya suka samu 'yancin kai daga Faransa da Birtaniya, kuma a cikin wannan shekarar ne suka kulla alaka tsakanin kasashen biyu .   A ranar 6 ga Fabrairu 1963, sun sanya hannu kan "yarjejeniyar Abota da Haɗin kai", yarjejeniyar kasuwanci, da yarjejeniyar fahimtar juna kan zirga-zirgar mutane da kayayyaki.  Da zarar ya sulhunta kansa da Kamaru ta yi asarar Turawan Arewacin Kamaru na Burtaniya da Najeriya

### Yakin basasar Najeriya
A lokacin yakin basasar Najeriya (1967–70), Ahidjo ya bayar da tallafi mai mahimmanci ga gwamnatin mulkin soja ta tarayyar Najeriya, karkashin jagorancin Janar Yakubu Gowon .   A watan Nuwamba 1967, bayan da farko ya ayyana kansa a cikin rikicin, Kamaru ta rufe iyakarta da Najeriya tare da hana jigilar kayayyaki zuwa Biafra na makamai, magunguna, kayan abinci, ko wasu kayayyaki. An gayyaci gwamnatin Najeriya da ta yi amfani da kauyen Jabane na Kamaru a matsayin sansanin sa ido kan kayayyakin da ke shiga tashar ta Calabar .  Har ila yau, abin mamaki, Ahidjo ya fito fili ya caccaki al'ummomin da suka goyi bayan 'yan awaren Biafra - kungiyar da ta hada da ba kawai kasashen Afirka kamar Gabon, Ivory Coast, da Tanzaniya ba, har ma da Faransa, daya daga cikin manyan masu goyon bayan Kamaru.  An kuma nada Ahidjo a kwamitin shiga tsakani na kungiyar hadin kan Afrika a lokacin yakin, kuma bayan yakin ya shiga tsakani ba bisa ka'ida ba tsakanin Najeriya da kasashen Faransa da suka amince da 'yancin Biafra. 

Wannan ya kaddamar da "watakila mafi kyawun sa'a" a cikin karni na 20 na Kamaru da Najeriya: yayin ziyarar aiki a Najeriya a watan Satumba na 1970, Ahidjo ya sami yabon Gowon na goyon bayan jama'a, kuma a 1972 Jami'ar Legas ta ba shi digiri na girmamawa.  Ƙarin yarjejeniyar haɗin gwiwa ya biyo baya: uku a cikin Maris 1972, ciki har da ɗaya akan haɗin gwiwar 'yan sanda, da yarjejeniyar sabis na iska a watan Mayu 1978. 

## Takaddama a yankin kan iyaka

A ranar 11 ga Fabrairun 1961, watanni bayan Najeriya ta samu 'yancin kai, an gudanar da wani taro, a karkashin kulawar Majalisar Dinkin Duniya (UN), don tabbatar da makomar yankunan da ke kan iyakar Najeriya da Kamaru wanda a da ke karkashin ikon Birtaniya. Wadannan yankuna biyu, Arewacin Kamaru da Kudancin Kamaru, mallakar Kamaru ne na Jamus har zuwa lokacin da Jamus ta sha kashi a Kamaru a shekarar 1916 a lokacin yakin duniya na farko . Bayan haka, an tura su gwamnatin Burtaniya kuma aka yi mulkinsu a matsayin yanki na Arewacin Burtaniya da Gabashin Najeriya, yayin da sauran Kamaru aka tura su mulkin Faransa . [1] A cikin zaben raba gardama na 1961, Kudancin Kamaru sun kada kuri'a don sake hadewa da Kamaru; Yayin da ‘yan Arewacin Kamaru, wadanda suka jinkirta yanke shawararsu a zaben raba gardama da aka gudanar a shekarar 1959, suka kada kuri’ar sake hadewa da Najeriya. [1] Ahidjo ya yi yakin neman sake hadewar Kamaru baki daya, kuma bai yi nasara ba ya nuna rashin amincewa da sakamakon kuri'un da 'yan Arewa suka yi a Kotun Duniya, yana zargin cewa Birtaniya da Najeriya sun shiga tsakani, daga " tsoratarwa, zalunta da kuma toshe kowane nau'i, zuwa magudi marar kunya". [1] An kwatanta martanin Kamaru game da kuri'ar raba gardama daban-daban a matsayin "bacin rai na hukuma" [1] ko kuma "mai zurfi kuma mai dorewa", [1] kuma Kamaru ta yi bikin ranar tunawa da shekaru da yawa bayan haka a matsayin "ranar makoki na hukuma don 'yankin da aka rasa'". [1]

### Anglophone Kamaru
Sake hadewar tsoffin ‘yan Kudancin Kamaru na Burtaniya da sauran Kamaru ya gabatar da matsalolin siyasa ga shugabannin Kamaru, kuma a wasu lokuta wadannan matsalolin suna shiga dangantaka tsakanin Kamaru da Najeriya. Kamar yadda dan siyasar Kamaru AS Ngwana ya yi jayayya, yana bayyana abin da ake kira matsalar Anglophone, sassan Kamaru sun shafe kusan shekaru hamsin - tsakanin 1916 da 1959 - a karkashin gwamnatocin mulkin mallaka daban-daban, suna ɗaukar al'adu daban-daban da tsarin mulki. [1] Bugu da ƙari, a cikin wannan lokacin, ɗimbin ƴan gabashin Najeriya, musamman ƴan kabilar Igbo, sun yi ƙaura zuwa yankin Kudancin Kamaru na Burtaniya. [1] Babban rawar da suke takawa a cikin tattalin arzikin yanki ya haifar da karuwar kyamar baki a tsakanin mazauna Kamaru, "tsoron Igbo" wanda bayan yakin duniya na biyu ya yi amfani da siyasar gida na kasa. [1] [1] Bayan samun 'yancin kai, tun daga tsakiyar shekarun 1960, gwamnatin Ahidjo ta dauki matakin wargaza kokarin da kungiyar 'yan kabilar Igbo ke yi a yankin, ciki har da haramta kungiyoyin kabilu kamar kungiyar Igbo mai karfi. [1] A farkon shekarun 1970, duk da haka, Igbo na ƙara shiga cikin Ƙungiyar Tarayyar Najeriya a Kamaru, wata kungiya mai zaman kanta da aka amince da ita ta doka wadda ta zama babbar ƙungiya mai mahimmanci ga bukatun Najeriya a cikin kasar, da kuma muhimmiyar hanyar haɗin kai. [1]

Musamman tun a shekarun 1990, gwamnatin Kamaru ta damu da cewa mazauna Najeriya ‘yan kawaye ne na ‘yan kabilar Anglophone da suka kunno kai a tsakanin ‘yan Kamaru, duk kuwa da tashe-tashen hankula na tarihi tsakanin ‘yan Kamaru da Igbo.  An caccaki gwamnatin kan yadda ta ke mu’amala da ‘yan Najeriya a kudanci a matsayin “na tsoratarwa da kwace”.   Rikicin da ke tsakanin kasar Kamaru da kowace kungiya - 'yan ci-rani na Najeriya da 'yan awaren Kamaru - ya ta'allaka ne sakamakon rikicin Kamaru da Najeriya game da ikon yankunan kan iyaka da yawancinsu ke zaune. 

### Rikicin iyakar Bakassi

Duk da cewa an dade ana takaddamar kan iyakokin Kamaru da Najeriya, amma abu mafi mahimmanci shi ne takaddamar ikon yankin Bakassi, a iyakar kudu da iyakar Kamaru da Najeriya. [1] Tsibirin, dake cikin mashigin tekun Guinea tsakanin Rio del Rey da jihar Cross River, na da matukar muhimmanci ga kasashen biyu, domin samun damar shiga tashar jiragen ruwa na Calabar – wadda ke dauke da Rundunar Gabashin Sojojin Ruwa ta Najeriya, da kuma yankin sarrafa fitar da kayayyaki na Najeriya – da kuma albarkatun mai. [1] Yawan jama'arta sun ƙunshi masuntan ƴan ƙasar Najeriya. [1] A cikin 1913, abin da ake kira Yarjejeniyar Ango-German, wanda aka sanya hannu a London, ya yarda cewa Bakassi na cikin yankin Jamus ne na Kamaru. Bayan yakin duniya na farko, sanarwar Franco-British a watan Yulin 1919 ta sanya ta karkashin yankin Kudancin Kamaru na Burtaniya, don haka aka sake hadewa da Kamaru bayan samun 'yancin kai - sakamakon da kashi 59.5% na mazauna suka goyi bayan zaben raba gardama na 1961. [1]

A lokacin da ake kulla kyakyawar dangantaka tsakanin kasashen biyu bayan yakin basasar Najeriya, tattaunawar kan iyaka a karkashin hukumar hadin gwiwa ta hadin gwiwa tsakanin Najeriya da Kamaru, ta haifar da sanya hannun yarjejeniyar Maroua ta shekarar 1975, wadda ta ketara iyakar teku tsakanin Kamaru da Najeriya tare da amincewa da ikon Kamaru kan Bakassi.  Sai dai bayan makonni da dama, an yi wa Gowon juyin mulkin soji, kuma magajinsa, Murtala Muhammed, ya ladabtar da Gowon a kan ya sanya hannu kan yarjejeniyar kuma ya ki amincewa da ita. Cikin fusata Abidjo ya bayyana cewa Kamaru ba za ta kara tattaunawa da Najeriya ba har sai an maye gurbin Murtala a matsayin shugaban kasa.  A cikin shekaru ashirin masu zuwa, tashin hankali ya karu, wanda ya kai kasashen zuwa "bakin yaki" a cikin 1981 da kuma gayyatar wuta a lokuta da dama a cikin 1990s, bayan da sojojin Najeriya suka mamaye Bakassi. 

#### Hukuncin Kotun Duniya

Paul Biya wanda ya gaji Abidjo ya shigar da kara a kotun kasa da kasa a ranar 29 ga Maris 1994.  Da'awar Kamaru ga Bakassi ya dogara ne akan yarjejeniyar Anglo-Jamus na 1913 da kuma 1975 Maroua Declaration. A daya bangaren kuma, Najeriya ta yi ikirarin cewa yankin ya kasance yankin sarakunan tsohuwar Kalaba, wadanda suka mika wa Najeriya kambunta bayan ta samu ‘yancin kai. A matsayin goyon baya ga wannan hujja ta yi nuni da yadda Najeriya ke tara haraji a yankin, da yadda mazauna yankin ke amfani da fasfo na Najeriya sosai, da sauran alamun da ke nuna cewa gwamnatin Najeriya na da hannu dumu-dumu a harkokin mulkin yankin.  A ranar 10 ga Oktoba, 2002, bayan fiye da shekaru takwas ana saurare da tattaunawa, kotu ta yanke hukunci a kan Kamaru, inda ta umurci Najeriya da ta fice daga yankin nan take. 

Duk da cewa tun farko Najeriya ta nuna rashin amincewa da matakin, kuma duk da cewa ta haifar da tashin hankali a Bakassi, amma gwamnatin Olusegun Obasanjo ta ba da hadin kai ga hukuncin. [1] A cikin watan Yuni 2006, a gidan Greentree a Long Island, New York, kasashen sun sanya hannu kan yarjejeniyar Greentree, wadda ta bukaci Najeriya ta janye sojojinta daga Bakassi a ranar 4 ga Agusta 2008, sannan kuma ta bukaci Kamaru ta kare hakkin 'yan Najeriya da ke zaune a Bakassi. [1] An ci gaba da canja wurin zuwa Kamaru cikin lumana a karkashin yarjejeniyar. [1] Gwamnatin Kamaru a yanzu ta gabatar da takaddama a matsayin "rashin fahimta", kuma ƙudurinsa a matsayin "misalin warware rikicin zaman lafiya a Afirka." [1]

### Kamaru-Nigeria Mixed Commission
Bisa bukatar Biya da Obasanjo, Sakatare-Janar na Majalisar Dinkin Duniya, Kofi Annan, ya kafa kwamitin hadin gwiwa tsakanin Kamaru da Najeriya, don yin shawarwarin aiwatar da hukuncin da kotun duniya ta yanke a shekarar 2002 cikin sauki. Ayyukan hukumar sun hada da shata iyakokin Kamaru da Najeriya baki daya, samar da hadin kai tsakanin iyakokin kasa da janye sojoji daga Bakassi, da kuma kare hakkin mazauna yankin. [1] Mohamed Ibn Chambas ne ya jagoranci kwamitin kuma ya gana sau 38 a shekarar 2015. [1] Ya zuwa watan Yulin 2019, an yi nazari kan iyakar kilomita 2,001 (daga kimanin kilomita 2,100) kuma kasashen biyu sun amince da su, gami da kan iyaka a Bakassi. [1] A cikin watan Mayun 2007 a Abuja, hukumar ta kammala iyakar teku, amma a cikin 2015, gwamnatin Kamaru ta ba da rahoton cewa "'yan dubun kilomita kaɗan ne suka rage" wajen kammala iyakar ƙasar.

## 2010 zuwa yanzu: Haɗin kai kan Boko Haram
A cikin shekaru goma da suka gabata, Kamaru da Najeriya sun dauki nauyin hadin gwiwa tsakanin bangarorin biyu da na bangarori daban-daban a yakin da ake yi da kungiyar ta'addanci ta Boko Haram . A farkon shekarun Boko Haram, Biya ya dauki ra'ayin cewa "batun cikin gida ne na Najeriya".  Bayan 2010, duk da haka, tashe tashen hankula sun ɓarke daga Najeriya zuwa cikin tafkin Chadi, ciki har da yankin Arewa mai Nisa na Kamaru da ba a ci gaba ba, wanda ya kasance sansanin daukar ma'aikata na Boko Haram, da kuma mafaka daga jami'an tsaron Najeriya.   An yi garkuwa da 'yan Boko Haram da dama a Kamaru, ciki har da 'yan kasashen waje da kuma matar mataimakin firaministan Kamaru.  Ficewar ' yan gudun hijira daga Najeriya ya zama hadarin jin kai da tsaro, [   yayin da hare-hare a cikin Kamaru ya ta'azzara, 'yan Kamaru ma sun rasa matsugunansu - 170,000 zuwa 2017. (kimanin dalar Amurka miliyan 6) na siyarwa a Najeriya. 

Duk da korafe-korafen da Najeriya ke yi a wasu lokuta na cewa Kamaru ba ta daukar kwararan matakai kan Boko Haram, [1] tun tsakiyar shekarar 2014 Kamaru ta dauki matakin da ya dace, inda ta tura rukunin sojojinta na farko zuwa kan iyakar Najeriya a watan Mayun shekarar. [1] Har yanzu akwai damuwa cewa Najeriya da Kamaru suna ci gaba da shiga cikin ruhin "shakkun juna", yana lalata hanyoyin sadarwa a tsakaninsu. [1] Duk da haka, da alama haɗin gwiwar tsaro ya inganta dangantakar da ke tsakanin kasashen biyu da shugabanninsu, [1] ciki har da ta hanyar tarurruka na yau da kullum da aka saba yi tun daga shekara ta 2012. [1] da za a yi amfani da su a matsayin wuraren horas da ‘yan ta’adda a kan kasa mai ‘yan uwantaka kamar Nijeriya”. [1]

### Kwamitin Tsaro na Kan iyaka
A ranar 28 ga Fabrairun 2012 a Abuja, Najeriya da Kamaru sun rattaba hannu kan wata yarjejeniya don kafa kwamitin tsaron kan iyakokin Kamaru da Najeriya, da nufin zurfafa hadin gwiwa a kan tsaron kan iyakoki da batutuwan da suka shafi ta'addanci, safarar makamai, da kuma yin hijira ba bisa ka'ida ba.  Yana haɗuwa sau biyu a shekara, tare da ƙasashen da ke bi da bi. An gudanar da zama na farko a ranar 6-8 ga Nuwamba 2013 a Yaoundé,  da kuma zama na takwas a ranar 24-26 ga Agusta 2021 a Abuja. 

### Rundunar hadin gwiwa ta kasa da kasa da yawa
A cikin 2014, Kamaru ta shiga rundunar hadin gwiwa ta kasa da kasa, wacce Najeriya ta kafa kuma ta kunshi kasashen tafkin Chadi (da Benin). Hakan ya biyo bayan wani taron koli na Hukumar Tafkin Chadi da aka gudanar a birnin Paris a watan Mayun 2014, bisa gayyatar da shugaban kasar Faransa Francois Hollande ya yi masa, inda Biya ya bayyana aniyar jihohin kasar na "yin shelanta yaki" *(* " *claimr la guerre* ") da Boko Haram.  Tawagar ta na neman inganta hadin gwiwar yaki da ta'addanci a yankin, musamman a yakin da ake da Boko Haram, da hada-hadar sintiri, da hada kan iyakokin kasa, da tattara bayanan sirri. 

## Dangantakar diflomasiyya da tattalin arziki ta zamani
Tun daga shekarar 2015, Kamaru ta rike ofishin jakadanci a Legas da kuma karamin ofishin jakadanci a Calabar; Yayin da Najeriya ke da karamin jakadan a Douala da Buea, kuma ta shirya bude wani a Garoua .  A cewar gwamnatin Kamaru, kusan 'yan Najeriya miliyan hudu ne ke zaune a Kamaru.  Kasashen biyu membobi ne na Hukumar Tafkin Chadi da Tarayyar Afirka .

An sake sabunta yarjejeniyar kasuwanci ta farko ta 1963 a watan Janairu 1982 da Afrilu 2014,  kuma Najeriya ita ce babbar hanyar shigo da kayayyaki zuwa Kamaru.  Ko da yake yawan kasuwancin yana da wuyar ƙididdigewa saboda yawancinsa ba na yau da kullun ba ne, a cikin 2013 Bankin Duniya ya kiyasta cewa Kamaru tana fitar da dalar Amurka miliyan 64 a kowace shekara zuwa Najeriya (musamman shinkafa paddy, sauran kayayyakin noma, da sabulu), yayin da Najeriya ta fitar da kusan dala miliyan 176 zuwa Kamaru (musamman kayan shafawa, robobi, takalmi, da sauran kayayyakin masarufi).  An kuma fitar da kaso mai yawa na noman kifi na Kamaru zuwa Najeriya. Sai dai rikicin Boko Haram a arewacin kasashen biyu ya kawo cikas ga yawancin hanyoyin kasuwanci na gargajiya, lamarin da ya rage harkokin kasuwanci a tsakaninsu. 

## Duba kuma

* 'Yan Kamaru a Najeriya

## Manazarta