Ingancin iska na cikin gida

**[[Gurbacewar Iska|ingancin iska]] na cikin ƙira** (**IAQ**) shine ingancin iska a cikin gidaje da gine-gine. Rashin ingantacciyar iska na cikin gida saboda gurɓataccen iska na cikin an tabbatar da yana shafar kiwon lafiya, nishaɗi, da jin daɗin mazaunan gini. Har ila yau, an alaƙantashi shi da cutarwa ga gine-gine na rashin , matsalolin numfashi, raguwar yawan aiki, da kuma rashin ilmantarwa a makarantu. Abubuwan dake gurɓata iska na cikin gida sun haɗa da: hayaki na taba, gurɓataccen iska daga konewar cikin gida, radon, ƙwayoyin cuta da sauran abubuwan da ke haifar da allergen, carbon monoxide, Garkuwar jiki, legionella da sauran ƙwayoyin halitta, fiber na asbestos, carbon dioxide,  ozone da ƙwayoyin.

Gudanar da sassan jiki, tacewa, da amfani da iska don narkar da gurbataccen abu sune manyan hanyoyin inganta ingancin iska na cikin gida. Kodayake iska wani bangare ne na kiyaye ingancin iska mai kyau na cikin gida, bazai gamsar da shi kadai ba. A cikin yanayin da gurɓataccen waje zai lalata ingancin iska na cikin gida, wasu na'urorin magani kamar tacewa na iya zama dole.

Ana kimanta IAQ ta hanyar tattara samfurori na iska, saka idanu kan bayyanar mutum ga gurbataccen abu, nazarin gine-ginen gine-gine, da ƙirar kwamfuta na iska a cikin gine-gine. IAQ wani bangare ne na ingancin muhalli na cikin gida (IEQ), tare da wasu abubuwan da ke tasiri a fannonin jiki da na tunani na rayuwa a cikin gida (misali, hasken wuta, ingancin gani, acoustics, da ta'aziyya). 

Rashin gurɓata iska na cikin gida babban haɗari ne na kiwon lafiya a Kasashe masu tasowa kuma ana kiransa " gurɓataccen iska na gida" a cikin wannan mahallin. Yawanci yana da alaƙa da hanyoyin dafa abinci da ɗumamawa ta hanyar ƙona man fetur, a cikin nau'in itace, gawayi, da sauran amfanin gona, a cikin muhalli na cikin gida waɗanda ba su da isasshen iska. Miliyoyin mutane, musamman mata da yara, suna fuskantar mummunar haɗarin kiwon lafiya. Gaba ɗaya, kusan mutane biliyan uku a ƙasashe masu tasowa suna fama da wannan matsala. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta kiyasta cewa gurɓataccen iska na cikin gida da ke da alaƙa da dafa abinci yana haifar da mutuwar mutane miliyan 3.8 a kowace shekara. Nazarin Global Burden of Disease ya kiyasta adadin wadanda suka mutu a shekarar 2017 a miliyan 1.6. 

## Ma'anar
Don dalilai na kiwon lafiya yana da mahimmanci a numfasawa iska mai tsabta, ba tare da sunadarai masu guba ba kamar yadda zai yiwu. An kiyasta cewa mutane suna ciyar da kusan kashi 90% na rayuwarsu a cikin gida  kuma gurɓataccen iska na cikin gida a wasu wurare na iya zama mafi muni fiye da na iska mai muhalli. 

Daban-daban dalilai suna ba da gudummawa ga yawan gurɓataccen gurɓataccen iska a cikin gida, kama daga kwararar gurɓatattun abubuwa daga tushen waje, kashe iskar gas ta kayan daki, kayan daki ciki har da kafet, ayyukan cikin gida (dafa abinci, tsaftacewa, zanen, shan taba, da sauransu a cikin gidaje don amfani da kayan ofis a ofisoshi), sigogin ta'aziyya na thermal kamar zafin jiki, zafi, iska mai iska da kaddarorin sinadarai na physio-door. Gurbacewar iska na iya shiga ginin ta hanyoyi da yawa, gami da buɗe kofofin ko tagogi.Na'urorin sanyaya iska mara kyau/tsarin samun iska na iya ɗaukar ƙura, ƙwayoyin cuta, da sauran gurɓatattun abubuwa, waɗanda daga nan ake yaɗa su a ko'ina cikin gida, suna ba da gudummawa ga matsalolin numfashi da rashin lafiya.

Akwai muhawara da yawa tsakanin masana ingancin iska na cikin gida game da ma'anar ingancin iska ta cikin gida da kuma musamman abin da ya zama ingancin iska "mai karɓa" na cikin gida.

## Tasirin lafiya

IAQ yana da mahimmanci ga lafiyar ɗan adam yayin da mutane ke ciyar da yawancin lokacinsu a cikin gida. Amirkawa da Turawa a matsakaita suna ciyar da kusan 90% na lokacin su a cikin gida.

Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta kiyasta cewa mutane miliyan 3.2 suna mutuwa ba tare da lokacinsu yayi ba a kowace shekara sakamakon cututtukan da ke tattare da gurɓataccen iska na cikin gida wanda ya haifar da dafa abinci a cikin gida, na sama da dubu 237 daga cikinsu yara ne ƴan ƙasa da shekaru 5. Wadannan sun hada da kusan kashi takwas na dukkan cututtukan zuciya na duniya, bugun jini, da mutuwar ciwon huhu. Gabaɗaya WHO ta kiyasta cewa ƙarancin iska na cikin gida ya haifar da asarar shekaru miliyan 86 na masu lafiya a cikin 2019. 

Nazarin da aka yi a Burtaniya da Tarayyar Turai sun nuna bayyanar gurɓataccen iska na cikin gida, sunadarai da gurɓatawar halittu na iya fusata tsarin iska na sama, haifar ko kara yawan asma da sauran yanayin numfashi ko zuciya, kuma yana iya samun tasirin cutar kansa.

Rashin ingancin iska na cikin gida na iya haifar da ciwon gini mara lafiya. Alamomin sun haɗa da ƙone idanu, makogwaro mai laushi, hanci mai toshewa, da ciwon kai.

## Manazarta