Yaren Mutanen Sakuye

The **Sakuye** are people living in Marsabit, Tana River, Garissa, Wajir, Mandera and Isiolo Counties, Northern Frontier District Region, now Northern Kenya.

## Ƙungiyoyin
• Arsuwa

• Dhelle / Ilani.

• Sa'a

• Kurno

• Madharbah

• Miigo

• Warsua

• Warfura

## Yawan jama'a
Ƙididdigar Kenya ta 1979 ta ba da rahoton cewa wannan rukuni yana da mutane 1,824 a Kenya, amma Günther Schlee ya yi imanin cewa wannan adadin "yana da ƙarancin gaske". Ƙididdigar shekara ta 1969 ta ba da 4,369 a matsayin adadinsu, kuma raguwar da aka gani ba saboda abubuwan halitta ba ne.  cikin ƙidayar jama'a ta 2019, sun ƙidaya 47,006. Sabo yarensu da ƙauyukan da suka haɗu, yawancin Sakuye dole ne su ba da 'Boran' ko Somali na Kenya lokacin da aka tambaye su 'ƙabilar' [1] Yawan mutanen Sakuye a Somaliya da baƙin ciki ba a rubuta su ba kamar yadda yawancin ke ba da Bimaal a matsayin kabilarsu.

## Harshe
 cewar Ethnologue, Sakuye yare ne na yaren Afaan Oromo, kodayake yana da wasu bambance-bambance masu mahimmanci. Mutanen Sakuye sun kasu tsakanin wadanda ke magana da Afaan Oromo wadanda galibi ana samun su a Kenya da wadanda ke Somaliya da ke magana da Af Soomali.

Sunan su ya fito ne daga sunan daya daga cikin yankunan gargajiya na yankin Oromo, Saaku, wanda shine yankin arewacin Marsabit. Don haka, Saaku-ye yana nufin "daga Saaku" ko "na Saaku" a cikin Afaan Oromo. Lokacin  wani rukuni na Rendille suka koma arewa daga Marsabit, maƙwabtansu na Borana sun kira su "Saakuye".

## Tarihi
Sakuye Musulmai ce na Sunni na dangin dir waɗanda suka ƙaura daga Gundumar Afgooye a farkon karni na 18 bayan yakin garin Merca tsakanin bimaal da sultanete na geledi

Bayan sun isa marsabit na yau, dattawan Sakuye sun ce sun zauna a ƙarƙashin dangin rendille na wani lokaci da ba a san shi sosai ba kuma Sakuye daga baya sun bar bayan kokarin da suka yi na yada Islama ga rendile ya zama banza. 

Dattawan Sakuye sun ci gaba da bayyana cewa yayin da suke tafiya ƙasa shine lokacin da kungiyoyi biyu da suka kafa sakuye suka hadu. Kungiyoyin 7 da suka gano zuriyarsu zuwa Biimal da dangin 5 da suka gano asalin su zuwa Garre sun zama Sakuye, sunan da Boran ke nufin mutanen Saaku ke kira su. Mutanen Sakuye daga baya sun shiga War liibin Federation kuma sun sanya dabel gidansu amma da yawa daga baya sun bar kuma yanzu sun yadu a yau Isiolo. Ƙungiyar War libin ta haɗa da Boran, Ajuuran, Garre da Gabra .

An ce dangin Miigo guda biyar da suka fito daga kabilar Garre suna magana da Afaan Oromo har ma kafin su hadu da sauran dangin kuma su zauna a yankin borana, Afaan Oromo ya riga ya zama yaren da garre ya karɓa kuma yanzu shine yaren da Sakuyes ke magana.

Bayan samun 'yancin Kenya, Sakuyes sun haɗu da sauran Somalis a yunkurin su na rabuwa da shiga Jamhuriyar Somaliya. Sojojin gwamnati sun kashe mafi yawan dabbobinsu a lokacin Shifta War (1963-1967), wanda ya rage yawancin Sakuye zuwa talauci. 'adun gargajiya na raƙumi, tare da haɗin Musulmi, sun zama marasa mahimmanci bayan halakar da garken kuma Sakuye sun zama Husayniyya, mabiyan tsarin Sufi wanda Sheikh Hussein ya kafa wanda kabarinsa yana cikin ƙauyen da aka ba shi suna a Bale, Habasha.  yau yawan mutanen Sakuye sun kasu tsakanin wadanda ke Dabel da wadanda ke Isiolo.

## Bayani da manazarta