Tsarin rubuce-rubucen Ojibwe

**Rubutu mai gwaɓi**

Ojibwe harshe ne na asali na Arewacin Amurka daga dangin harshen Algonquian . Ojibwe yana ɗaya daga cikin manyan harsunan 'yan asalin Amurka a arewacin Mexico dangane da yawan masu magana kuma ana siffanta shi da jerin yaruka, waɗanda wasu daga cikinsu sun bambanta sosai. Ana magana da yarukan Ojibwe a Kanada daga kudu maso yammacin Quebec, ta hanyar Ontario, Manitoba da sassan Saskatchewan, tare da al'ummomin da ke kusa da Alberta da British Columbia,   da kuma a Amurka daga Michigan zuwa Wisconsin da Minnesota, tare da al'ummomi da dama a North Dakota da Montana, da kuma ƙungiyoyin ƙaura a Kansas da Oklahoma .  

Rashin haɗin kai tsakanin harsuna ko siyasa tsakanin ƙungiyoyin masu magana da Ojibwe yana da alaƙa da 'yancin kai na yarukan yankin Ojibwe.  Babu wani yare ɗaya da ake ɗauka a matsayin mafi daraja ko mafi shahara, kuma babu tsarin rubutu na yau da kullun da ake amfani da shi don wakiltar dukkan yaruka.  An rubuta yarukan Ojibwe ta hanyoyi da yawa tsawon ƙarni da yawa, tare da haɓaka al'adun rubutu daban-daban waɗanda ke nuna tasirin da ke tattare da ayyukan rubutun wasu harsuna

An ƙirƙiro tsarin rubutu da ke da alaƙa da wasu yaruka ta hanyar daidaita rubutun Latin, yawanci rubutun Ingilishi ko Faransanci .  Tsarin rubutu mai tushen haruffan Romawa wanda aka fi amfani da shi sosai shine tsarin wasali biyu, wanda aka danganta shi da Charles Fiero. Tsarin wasali biyu yana samun karɓuwa cikin sauri tsakanin malaman harshe a Amurka da Kanada saboda sauƙin amfani da shi.

Wasu masu magana da harshen Ojibwe a arewacin Ontario da Manitoba suna amfani da tsarin rubutu na ƙamus wanda ba shi da alaƙa da rubutun Turanci ko Faransanci. An yaba wa mishan James Evans a kusan shekara ta 1840 wajen ƙirƙirar tsarin rubutu na asali na ƙamus na 'yan asalin ƙasar Kanada . 

Manhajar Algonquian ta Manyan Tafkuna ta dogara ne akan rubutun kalmomin Faransanci tare da haruffan da aka tsara zuwa gaɓoɓi. Masu magana da harshen Fox, Potawatomi, da Winnebago ne suka fi amfani da ita, amma akwai shaidar da ba ta kai tsaye ba cewa masu magana da harshen Chippewa ("Ojibwe ta Kudu maso Yamma") suna amfani da ita.

## Anishinaabewibii'iganan

*Anishinaabewibii'iganan* na iya nufin jikin rubuce-rubucen Ojibwe da aka samu a matsayin petroglyphs, a kan ɓoye labarai, da kuma a kan Midewiwin *wiigwaasabakoon*,  kama da rubutun Mi'kmaw Suckerfish . Masana kimiyya ba su san da yawa game da waɗannan "zane-zane" ko glyphs ba, kodayake an ce akwai dattawan Ojibwe da yawa waɗanda har yanzu sun san ma'anar da yawa daga cikin alamomin. Duk da haka, yayin da ake ɗaukar abubuwan da ke cikinsu a matsayin masu tsarki, ba a raba bayanai game da su ga waɗanda ba sa nan. 

A cikin tattaunawar yarjejeniya da Birtaniya, shugabannin da suka sanya hannu kan yarjejeniyar sau da yawa sukan yi wa alamar "X" alama don sa hannunsu sannan su yi amfani da harafin Wiigwaasabak wanda ke wakiltar tarihinsu . A yau, masu fasahar Ojibwe galibi suna haɗa siffofi da aka samo a cikin Wiigwaasabak don dasa "Alfaharin 'Yan Asalin." 

Kalmar da kanta: "Anishinaabewibii'iganan", kawai tana nufin rubuce-rubucen Ojibwe / Anishinaabe ko " Indiya " kuma tana iya ƙunsar ma'ana mafi girma fiye da rubutun hotuna na tarihi kawai. Hakika, *Anishinaabewibii'iganan* na iya kwatanta rubutun hotuna da kyau tunda alaƙar sa da ƙasashen da ba Anishinaabe ko -Ojibwe ba ta da zurfi.

## Tsarin Ojibwe da aka gina a Roman

### Haruffan Latin na Zamani
Tsarin da ake amfani da shi wajen rubuta Ojibwe galibi ana bambanta su ta hanyar wakiltar muhimman fasalulluka na jerin sautuka na Ojibwe. Bambance-bambancen sun haɗa da: wakilcin tsawon wasali, wakilcin wasali na hanci, wakilcin baƙaƙen fortis da lenis; da kuma wakilcin baƙaƙen da ke buƙatar alamar Harafin Sauti na Duniya (IPA) wanda ya bambanta sosai da alamar haruffa na gargajiya.

#### Tsarin wasali biyu
Tsarin rubutun kalmomi biyu na wasali biyu an yi shi ne bisa tsarin da ya dace da harshe wanda aka samu a cikin wallafe-wallafe kamar Leonard Bloomfield 's *Eastern Ojibwa.*  Sunansa ya samo asali ne daga amfani da alamomin wasali biyu don wakiltar dogayen wasali waɗanda aka haɗa su da gajerun wasali masu dacewa;  wani nau'in da ake wakilta dogayen wasali tare da macron (ˉ) akan gajerun wasali kuma ana bayar da rahotonsa ga wallafe-wallafe da yawa a farkon shekarun 1970.  An danganta ci gaban tsarin wasali biyu ga Charles Fiero.  A wani taro da aka gudanar don tattauna ci gaban rubutun kalmomi na Ojibwe na gama gari, masu koyar da harshen Ojibwe sun yarda cewa tsarin wasali biyu zaɓi ne da aka fi so amma sun fahimci cewa ana amfani da wasu tsare-tsare kuma ana fifita su a wasu wurare.  Tsarin wasali biyu yana da fifiko sosai tsakanin malaman harshe a Amurka da Kanada kuma ana koyar da shi a cikin shirin malaman harshen Ojibwe.  

Ana amfani da tsarin rubutun wasali biyu don rubuta yaruka da dama na Ojibwe da ake magana a yankin Great Lakes . Muhimman wallafe-wallafe a Chippewa (Kudu maso Yammacin Ojibwe) sun haɗa da ƙamus da ake amfani da shi sosai  da tarin rubuce-rubuce.  Ana amfani da tsarin iri ɗaya mai ƙananan bambance-bambance ga wallafe-wallafe da yawa a cikin yarukan Ottawa da Gabashin Ojibwe (duba ƙasa tsarin wasali biyu na Ottawa-Eastern Ojibwe ).

Gajerun wasalan sune:  . 

## Manazarta