Wahala a Afirka

***Suffering in Afirka*** wani labari ne na 1817 na James Riley . Littafin ya ba da labarin yadda Riley da ma'aikatansa suka zama bayi a Afirka bayan sun rushe a cikin jirgin ruwa a cikin 1815. Riley shi ne Kyaftin na jirgin kasuwanci na Amurka Commerce . Ya jagoranci ma'aikatansa ta hanyar hamadar Sahara bayan jirgin ya rushe a bakin tekun Yammacin Sahara a watan Agustan 1815. An buga littafin ne a cikin 1817 kuma an fara kiransa Authentic Narrative of the Loss of the American Brig Commerce by the "Late Master and Supercargo" James Riley, wanda aka sake buga shi a matsayin Sufferings in Africa, kuma ya sauka a gare mu a yau a matsayin mai ban mamaki game da labarin maigidan-bawan.

Wannan labarin na gaskiya ya bayyana yadda suka lalace, da kuma wahalar da suka samu a cikin hamadar Sahara. Ya ɓace a cikin wannan duniyar da ba a sani ba, Kyaftin Riley ya ji alhakin ma'aikatansa da tsaron su. Ya ba da labarin abubuwan da suka haifar da kama su ta hanyar 'yan asalin Sahrawi waɗanda suka riƙe su a matsayin bayi. An yi musu mummunar zalunci, an yi musu duka, sun ƙone su, yunwa, kuma an tilasta musu su sha nasu da na raƙumi. Za a yi aiki da bawa har zuwa kusa da mutuwa, sannan a sayar da shi ko a kashe shi.

## Takaitaccen Bayani
Bayan sauka a cikin jirgin ruwa mai leki, Riley da ma'aikatansa sun fara yin gyare-gyare don komawa cikin jirgin, maimakon fuskantar ceto na hamada. Gyaran bai cika ba lokacin da wani dan asalin da ke dauke da mashi ya zo kuma ya taimaka wa kansa ga kayan da suke da shi. Bayan ya cika hannayensa da abin da zai iya ɗauka, sai ya tafi ya dawo tare da wasu biyu dauke da mashi. Riley ya zauna a baya don ya janye hankalin Larabawa kuma ya ba mutanensa damar tserewa a cikin jirgin da ba a gama ba.

Sun yi, amma ba tare da Riley ba, wanda ya ba masu kama shi kudi don musayar rayuwarsa. Tare da yarjejeniyarsu, memba na ma'aikatan Antonio Michele ya yi iyo zuwa bakin teku don biyan su, a wannan lokacin Riley ya gudu cikin ruwa don shiga cikin mutanensa. Bayan Riley ya kasance lafiya a cikin jirgin, duk abin da zai iya yi shi ne kallo yayin da wani Larabawa ya soke Michele a cikin ciki kuma ya ja jikinsa, wanda ya haifar da Riley mai matukar jin laifi.

Kamar yadda jirgin, har yanzu yana cikin ruwa, ba shi da amfani, ba zai iya isa ga abin da ke yanzu tsibirin Cape Verde, ma'aikatan sun yanke shawarar tafiya zuwa Kudu yayin da suke fatan ceto, wanda bai zo ba. Bayan kwana tara, ba tare da abinci da ruwa ba, sun  bakin teku a wani rairayin bakin teku mai nisan kilomita 200 (kilomita 320) a kudu, tare da fahimtar cewa tabbas za a kashe su da sauri kamar Michele. Sun isa gabar, wanda ke kewaye da tsaunuka masu tsawo. Riley ya gaya wa mutanensa su fara tono ruwa. Ya hau zuwa saman tsaunuka kuma ya sami kansa yana kallon gefen babban hamada.

Ma'aikatansa sun haɗu da shi, kuma tare suka fara tafiya cikin ƙasa suna fatan ceto daga wata kabila mai abokantaka. Amma ba da daɗewa ba ba su da bege, suna jimrewa da zafi  ° F (49 ° C) a rana da yanayin sanyi da dare. Daga abinci da ruwa, Riley ya yanke shawarar cewa ya kamata su yarda da mutuwa ko su miƙa kansu a matsayin bayi ga kabilar farko da suka haɗu da ita, wanda shine ainihin abin da ya faru.

Babban taro na maza da raƙuma sun bayyana a sararin samaniya, kuma ma'aikatan sun kusanci su. Ƙabilar ta fara fada da juna, don sanin wanda zai zama masu mallakar bayi. Ma'aikatan Riley sun rabu lokacin da kungiyoyi daban-daban suka ɗauke su a matsayin bayi, wanda daga nan suka tafi nasu hanyoyi.

Riley ya ba da labarin a cikin tarihinsa kwanakin ban tsoro da ya yi a cikin bautar. Bayan ɗan lokaci, ya koyi wasu yaren kuma ya sami damar sadarwa ta hanyar rudimentary. Wata rana a lokacin da aka kama shi wasu Larabawa sun isa neman kasuwanci tare da maigidansa. Riley ya tambayi biyu daga cikinsu, Sidi Hamet da ɗan'uwansa, idan za su saya shi da abokan aikinsa kuma su kawo su zuwa birni mafi kusa - wanda shine Mogador (yanzu Essaouira) - daruruwan mil zuwa arewa. Hamet ya motsa shi da sha'awar Riley na ceton abokansa kuma ya amince ya sayi su idan Riley zai biya shi da tsabar kudi da bindiga lokacin da suka isa birnin. Riley ya yi alkawarin cewa yana da aboki a can wanda zai biya shi lokacin da suka isa lafiya, wanda ba gaskiya ba ne, domin Riley bai san kowa ba. Hamet ya yi alkawarin yanke makogwaronsa idan ya yi ƙarya. Lokacin da lokacin ya zo Riley ya rubuta bayanin, sai ya firgita. Ta yaya zai iya rubuta bayanin ga baƙo cikakke, yana rokonsa da daruruwan daloli? Ba shi da wani zaɓi. A cikin bayanin ya bayyana ko wanene shi kuma ya bayyana yanayinsa.

Tafiya a cikin hamada ya sa kowa ya sha wahala - maigida da bawa iri ɗaya. Akwai karancin abinci ga mazajen Amurka da suka riga sun yi fama da yunwa, da karancin ruwa ga kowa da kowa. Abin mamaki, sun yi tafiya zuwa birni - daruruwan mil, koyaushe suna tsoron kabilun mafarauta. Sun kasance musamman cikin tsoron surukin daya daga cikin 'yan uwan, wanda ya fita don warware rikici.

Daga bisani sun isa gefen gari, kuma Hamet ya ɗauki bayanin, wanda aka yi wa wakilin garin, a cikin gari. Hamet ya sadu da wani saurayi a cikin birni, wanda, ya zama, ya yi aiki a matsayin mataimakin wani dan kasuwa na Burtaniya wanda kuma ya yi aiki kamar wani nau'i na mai ba da shawara da wakili. Hamet ya gaya wa wannan mutumin game da "abokinsa" kuma ya ba shi bayanin. Wannan wakilin, William Willshire, ya burge da sahihancin bayanin, ya amince ya biya. Willshire ya hau cikin rukuni don saduwa da maza yayin da suke jira a waje da birni, kuma Willshire ya gaishe Riley da runguma da hawaye.

Riley ya tura sauran mutanensa gida zuwa Amurka amma ya kasance a baya na 'yan kwanaki kawai. Seti Hamet, tsohon maigidansa, ya yi alkawarin komawa hamada don neman ma'aikatan Riley da suka ɓace. Riley ya koma Amurka kuma ya sake haduwa da matarsa da 'ya'yansu biyar a Connecticut. Biyu daga cikin mutanen da suka ɓace daga baya aka mayar da su zuwa Amurka, kuma Riley ya ji labarin Larabawa biyu waɗanda masu fashi suka jajjefe su a cikin hamada. Ya gamsu cewa su tsohon maigidansa ne, yana ƙoƙarin kiyaye maganarsa, tare da ɗan'uwansa.

## Karɓar baƙi
Ibrahim Lincoln, wanda daga baya ya zama shugaban Amurka, ya lissafa Sufferings in Africa, a matsayin daya daga cikin manyan ayyuka uku da suka tsara akidar siyasa, musamman ra'ayinsa game da bautar. Sauran su ne Littafi Mai-Tsarki da The Pilgrim's Progress (1678).

## Sakamakon
A shekara ta 1851, shekaru goma sha ɗaya bayan mutuwar James Riley a teku, G. Brewster ya buga Sequel to Riley's Narrative: Kasancewa Sketch of Interesting Incidents in the Life, Voyages and Travels of Capt. James Riley, daga Lokacin Komawarsa zuwa Ƙasarsa ta asali, Bayan Jirginsa, Captivity and Sufferings Among the Arabs of the Desert, kamar yadda aka danganta shi a cikin Labarinsa, Har zuwa Mutuwarsa. 

## Manazarta

## Mahaɗa
* Link to Internet Archive copy of 1817 edition of the book.
* Article placing *Sufferings in Africa* in a wider context of other Christian slave narratives, including comprehensive links to public domain online copies of works.

## Takaitaccen makirci

Lokacin da aka sauka a cikin kwale-kwalen da ke cikin jirgin, Riley da ma'aikatansa sun fara ƙaddamar da gyare-gyare don komawa cikin jirgin, maimakon fuskantar ceto rai a hamadar sahara. Gyaran da aka yi bai cika ba sa’ad da wani ɗan ƙasar dake ɗauke da mashi ya zo ya taimake shi ya kai kayansu kaɗan. Bayan ya cika hannuwansa da abin da zai iya dauka, ya tafi ya dawo tare da wasu mutum biyu dauke da mashi. Riley ya zauna baya don ya raba hankalin Larabawa kuma ya ba mutanensa damar tserewa a cikin kwale-kwalen da aka ɗora lodi kuma ba a kammala ba.
 
Sun aiwatar da hakan, amma ba tare da Riley ba, wanda ya ba wa waɗanda suka kama shi kuɗi don sadaukar da rayuwarsa. Tare da yarjejeniyar su, ma'aikacin jirgin Antonio Michele ya yi iyo zuwa bakin teku don biyan su, a lokacin Riley ya shiga cikin ruwa don shiga cikin mutanensa. Bayan da Riley ya tsere kuma ya tsira a cikin jirgin, duk abin da zai iya yi shi ne kallo yayin da wani Balarabe ya caka wa Michele wuka a ciki kuma ya ja gawarsa, wanda hakan ya haifar da jin dadi ga Riley.

Kamar yadda jirgin, har yanzu a kasa, ba shi da amfani, ya kasa isa ga abin da ke yanzu tsibirin Cape Verde, ma'aikatan sun yanke shawarar tafiya zuwa Kudu yayin da suke fatan a kawo musu ɗauki, amman ɗaukin bai iso ba. Bayan kwanaki tara, ba su da abinci da ruwan sha, suka koma bakin gaɓa a wani keɓantaccen wuri a bakin teku mai nisan  gaba kudu, tare da sanin cewa tabbas za a kashe su da sauri kamar Michele. Suna isa bakin wannan tekun, wanda aka kewaye shi da manyan duwatsu. Riley ya gaya wa mutanensa su fara tonon ruwa don samun wanda zasu sha su tsira da rayuwar su. Ya haura saman dutsen sai yaga kansa a gefen wani katafaren hamada mai matuƙar fadi.

Ma'aikatansa suka shiga tare da shi, kuma tare suka fara tafiya cikin ƙasa suna fatan ceto daga ƙabilar Abokantaka. Amma ba da daɗewa ba suka kasance marasa bege, sun jimre  na zafi da rana da kuma daskarewa da dare. Daga abinci da ruwa, Riley ya yanke shawarar cewa ko dai su karɓi mutuwa ko kuma su miƙa wuya ta hanyar ba da kansu bayi ga ƙabilar farko da suka ci karo da su, abin da ya faru ke nan.

Wata babban taron mutane da raƙuma sun bayyana a sararin sama, kuma ma'aikatan jirgin suka matso kusa da su. Kabilar ta fara kai harin yaƙi a tsakaninsu, don sanin waɗanda za su zama bayi. Ma'aikatan Riley sun karkasu a lokacin da ƙungiyoyi daban-daban suka ɗauke su a matsayin bayi, waɗanda suka bi hanyarsu.

Riley ya ba da labari a cikin tarihinsa na ban tsoro na lokutan da aka ɗauka ana bauta. Bayan ɗan wani lokaci, ya koyi wasu yare kuma ya sami damar yin magana ta hanyar da ba ta dace ba. Wata rana a lokacin da yake zaman talala wasu larabawa suka zo neman cinikin sa daga uban gidansa. Riley ya tambayi biyu daga cikinsu, Sidi Hamet da ɗan'uwansa, ko za su saya shi da abokan aikinsa na jirgin ruwa su kawo su birni mafi kusa - wanda shine Mogador (yanzu Essaouira ) - ɗaruruwan mil zuwa Arewa. Burin Riley ne ya motsa Hamet ya amince ya siya su akan yarjejeniyar idan Riley zai biya shi kudi da bindiga idan suka isa birnin. Riley yayi alkawarin cewa yana da aboki a can ƙasar wanda zai biya shi idan sun isa lafiya, wanda ba gaskiya bane, domin Riley bai san kowa ba. Hamet yayi alkwarin kasheshi ta hanyar yankasa shi ko tsaga makogwaro sa idan karya yakeyi. Lokacin da lokacin ya yi da Riley zai rubuta takardar, sai ya tsorata da aikata hakan don yassan ba gakiya ya faɗi ba. Ta yaya zai rubuta takarda zuwa ga cikakken baƙo, yana roƙe shi dala ɗari da yawa? Ba shi da wani zabi face aikata hakkan. A cikin takardar ya bayyana ko wanene shi kuma ya bayyana halin da yake ciki tare da abokan aikinsa.

Yin tafiya cikin hamada ya sa kowa ya jigata sosai - uban gida da bawa. Akwai abinci kaɗan ga yan Amurka waɗanda ke fama da yunwa, da ɗan ruwa kaɗan ga kowa. Abin mamaki, sun yi tafiya mai nisa zuwa birni - mil ɗari da abunda ya ƙaru, a koyaushe suna tsoron ƙabilun mafarauta kar su afka musu. Sun kasance cikin fargaba musamman ga surukin daya daga cikin ’yan’uwan da ke shirin sasanta rigimar da ke tsakaninsu.

Daga karshe dai suka isa wajen, sannan Hamet ya dauki takardar yarjejeniyar da aka aika wa karamin ofishin jakadancin garin zuwa cikin garin. Hamet ya sadu da wani matashi a cikin birnin, wanda, ya zama, ya yi aiki a matsayin mataimaki ga wani ɗan kasuwa na Birtaniya wanda kuma ya kasance wani nau'i na jakadanci da wakili. Hamet ya gaya wa wannan ɗan matashin game da "abokinsa" kuma ya ba shi takardar yarjejeniya. Wannan mai ba da shawarar, William Willshire, wanda ya baiyana gaskiyar bayanin kula, ya yarda ya biya. Willshire ya fita cikin rukuni don saduwa da mutanen yayin da suke jira a bayan gari, kuma Willshire ya gaishe da Riley da runguma da hawayen tausayawa ganin irin halin da ya tsinci kanshi.

Riley ya aika da sauran mutanensa gida Amurka amma ya zauna a baya na 'yan kwanaki. Seti Hamet, tsohon ubangidansa, ya yi alkawarin komawa jeji don nemo ma'aikatan jirgin Riley da suka watse. Riley ya koma Amurka kuma ya sake haduwa da matarsa da ’ya’yansu biyar a Connecticut . An dawo da biyu daga cikin mutanen da suka bace zuwa Amurka, kuma Riley ya ji labarin wasu Larabawa biyu da barayi suka jefe su da duwatsu har lahira a cikin jeji. Ya tabbata cewa su tsohon ubangidansa ne, yana ƙoƙari ya cika alkawarinsa, tare da ɗan'uwansa.