Garba Gashuwa

**Alhaji Garba Shu'aibu Gashuwa:** An haife shi ne a shekara ta alif dari tara da hamsin da bakwai miladiyya (1957) C.E. Ya kasance daga cikin marubuta waƙoƙin Hausa  da ke a raye cikin mawakan Hausa na wannan zamani.

## Rayuwar farko
Alhaji  Garba Shu'aib Gashuwa, wanda aka fi sani da "Garba Gashuwa", shi ɗan Najeriya ne kuma mawaƙin zamani na Hausa, shi mawaƙi ne ɗan kasuwa ɗan siyasa da kuma mai ritaya farar hula. An haife shi a Gasamu, a Ba-rana Jakusko ƙaramar Yankin Jihar Yobe, Arewa maso Gabashin Nijeriya, a shekarata  dubu ɗaya da ɗari tara da hamsin da bakwai (1957), mahaifinsa Salisu da mahaifiyarsa Salamatu. Mahaifin GarbaGashuwa ɗan asalin garin Badawa ne (Bade) kuma yana da yara hudu, waɗanda suka haɗa da Sa'idu da Isa da Garba (na uku) sai kuma Musa. A yau, Garba Gashuwa yana zaune a Kano tare da danginsa kuma yana da ’ya’ya da yawa; a cikinsu akwai Musa Garba Gashuwa, haziƙi kuma mashahurin mawaƙi.

## Ilimi

Ya fara da shekaru biyu a lokacin da ya halarci karatun Al'ƙur'ani  a Gasamu. Bayan kammala karatunsa ya koma Gashuwa, a inda ya karanci ilimin *[[hadisi]] da fiqhu* da sauran fannoni da suka shafi ilimin addinin Musulunci. Garba Gashuwa bai taɓa shiga kowace makarantar boko ba,  amma ya koya daga abokai yadda ake karatu da rubutu a rubutun boko.

## Ayyuka

### Kasuwanci
Bayan kammala karatunsa, ya fara kasuwanci a garin Bade yana sayar da littattafan addinin musulunci kamar *Qawa'idi da Yasin* *Arashada* *da Iza-waqa da* Ahalari da *Dala'ilul Khairati*. Baya ga kasancewar sa mai sayar da littattafai, ya kasance a lokaci guda mai sayar da takalmi da *ɗinkin hula.* Ya zauna a Legas tsawon shekaru don bin waɗannan kasuwancin.

## Ayyukan Gwamnati
Sannan yayi wa gwamnatin Gashuwa aiki, bayan ya fara ne daga karshe ya koma Kano ya zauna bisa buƙatar Marigayi Malam Aminu Kano. Naɗinsa na farko da Gwamnatin Jihar Kano ta yi shi ne a Sashen Al’adu na CTV-67 , a lokacin gwamnatin Alhaji Aliyu Sabo Bakin Zuwo. Ya yi aiki a wurin har zuwa shekarar 1989, lokacin da mai kula da mulkin soja Kanar Idris Garba, ya nemi a tura shi zuwa Ofishin Tarihi da Al’adu na Jihar Kano , inda ya kasance mai ba da shawara. Ya yi aiki a Ofishin har ya zuwa matsayin memba na Kwamitin Daraktocinta, matsayin da ya rike daga shekara ta 1989 zuwa shekara ta 1995. Ya yi ritaya daga aiki a cikin shekara ta 1995, kuma ya sadaukar da rayuwarsa wajen tsara waƙoƙin Hausa a rubutun Ajami. 

## Waƙa
Gashuwa ya samu  karɓuwa ne da horo daga Abdu Nguru wani mawaƙi ne, sannan daga baya ya fara a kan  batutuwa na Islama kamar: Isra'i *da Mi'iraj*, da mu'ujizoji da mutuwa (*wafaat*) ta Annabi Muhammad. Ya na rubuta ayyukansa a rubutun *Ajami na* Hausa.

Sannan ya fara rubuta waƙoƙin siyasa ne a yayin rangadin yaƙin neman zaɓen Shugaban Kasa na Jam'iyyar Jama'atu ta Kasa, Malam Aminu Kano a shekarar 1978, wanda aka gudanar a Gashua da kewaye. Sakamakon haka, Aminu Kano ya gayyaci Garba Gashuwa ya zauna a Kano, don ya ci gaba da ba da gudummawarsa ga ci gaban siyasar wancan lokacin. Duk lokacin da Gashuwa ya rera wakarsa ta siyasa, masu sauraronsa za su rera waƙa, suna tafa hannayensu. Baya ga addini da siyasa, Gashuwa ya yi rubuce- rubuce kan wasu batutuwa, kuma ya zuwa yanzu, yana da fiye da 1,000 na waƙoƙin *Ajami na* Hausa.

## Jigogi da yare da salon waƙoƙin Gashuwa
Da farko, mawaƙan Hausa sun yi amfani da ma'aunin waƙa na Larabci guda goma sha shida (16) kuma har yanzu suna amfani da su. A yau, wasu mawaƙa suna zaɓar salo da jigogi na zamani, kodayake tasirin waƙoƙin Larabci har yanzu yana bayyane. Gashuwa ya gina mafi yawan waƙinsa ne bisa ga waƙoƙin fitaccen mawaƙin nan na ƙasar Hausa, Dakta Mamman Shata na Katsina, tare da jigogin da suka haɗa da addini da siyasa da al'amuran zamantakewar al'umma da ilimi da al'adun gargajiya.

Ta hanyar amfani da harshe da kayan waƙa, "yaren wakansa ya zama mai sauƙi kuma ya dace da Hausawa su fahimta".  Hakanan yana amfani da kalmomin aro na larabci da na Turanci da karin magana da maganganu marasa ma'ana don bayyana ma'anarsa. Ko da yaushe Gashuwa yana buɗewa kuma ya rufe waƙa tare da wani doxology, babu kome da motif. Wani lokacin waƙoƙin nasa su kasance tare da tafa hannu. Garba Gashuwa "ya kamata a rera waƙoƙin siyasa mai tasiri cikin murya mai daɗi, tare da tafa hannu, kuma ya kamata ta ƙunshi karin magana"; tabbas hakan zai ja hankalin masu sauraro.  A ƙasa akwai misalin karin magana a cikin *wakarsa* mai suna *Ɗan Hakin da ka Raina*, " *Littlearamar ciyawar da* kuka raina". Wannan *baitin* yana cikin *siga biyar*, yanayin pentastich, tare da “bᾱ” azaman waƙar waje.
Wannan yanayin yana nuna karin magana a cikin harshen Hausa wanda ke cewa:

::: 

:::: " Karka zagi ɗan'uwanka saboda ya kaskantar da kansa", kamar yadda rakumin daji (rakumin daji) ya fada, lokacin da ya ga rakumin gida dauke da kaya mai nauyi.

Garba Gashuwa ya buga *Fasahar Garba Gashuwa*, "Wakokin Garba Gashuwa" (an fassara shi daga Ajami zuwa rubutun *Boko*), Anthology, wanda ya ƙunshi 30 daga cikin wakokinsa da yawa, wanda Farfesa Abdulƙadir Ɗangambo na Jami'ar Bayero, Kano ya shirya. (2008), kuma aka buga shi a Zariya, Jihar Kaduna, Nijeriya.

### Yanayin aiki
Akwai takardar karatu ta digiri (a cikin harshen Hausa) a kan gudummawar da ya bayar wa adabin Hausa, wacce Amina Tijjani ta Jami’ar Bayero ta rubuta a shekara ta 1990. Akwai babban shafi a darasin karatun digiri na biyu na Abdullahi Birniwa, a shekara ta 1987, Jami'ar Usman Danfodio, Sakkwato, Nijeriya, wanda ke nazarin Ɗ*an Hakin da ka Raina*, wanda aka kawo a sama. Da wani kundin karatun digirin digirgir na Jibril Shu'aibu Adamu na Jami'ar Warsaw, Poland, da ya yi amfani da waƙarsa a matsayin ɓangare na kayan aikin da ake nazari.

## Wasu daga cikin waƙoƙinsa
*Han Hakin da ka Raina* The ( *littleananan* ciyawar da kuka raina…)

*Aminu Nuruz Zamᾱni* ( *Wahala* ga Malam Aminu Kano) 

*A Jihar Kano mun sam Nasara* (Mun ci nasara a Jihar Kano)

*Mu'aujizar Manzon Allah (SA W)* ( *Mu'ujizozin* Annabi (SAW))

*Aikin Hajji* ( *Aikin Hajji* )

*Ta'aziyyar Tsohon Gwamnan Kano Alhaji Aliyu Sabo Bakin Zuwo* ( *Waƙar Makokin* Marigayi Gwamnan Kano, Alhaji Aliyu Sabo Bakin Zuwo)

T *a'aziyar Tsohon Shugaban Ƙasar Najeriya Janaral Sani Abacha* ( *Wakar Baƙin Cikin Tsohon Shugaban Generalasa* Janar Sani Abacha.

*Rabu da Faɗin Mutum* (Bari su ce)

*Cin Hanci Haramun ne* ( *Cin hanci da rashawa doka* ce ta haramtacciya)

*Tsafta Cikon Addini ce* (Tsafta Cikan Addini ne)

*<nowiki/>'Yan Tagwayen Jam'iyyu* ( *Tagwayen* Jam'iyyun Siyasar SDP & NRC )

*Ilimi Garkuwa Ɗan'adam* (Ilimi, Garkuwan Dan Adam)

*Ilimi Makamin Bawa* (Ilimi, Makamin Bawa)

*Ilimi Cikar Ɗan'adam* (Ilimi, *Cikewar* 'Dan Adam)

*Munafurcin Karen Ruwa Jami'in AP P.* (Munafuncin Ottur, Jam'iyyar APP)

*Mashaya Giya* ( *Masu Shaye Shaye* )

*Halayen Wasu Mata da Maza* (Halayyar Wasu Mata da Maza)

*Matan Aure Hattara Dai!* (Matan gida su yi hankali)

## Bayanan kula

## Manazarta

* Birniwa, HA 1987. 'Conservatism da Dissent: Nazarin Nazari na NPC / NPN da NEPU / PRP Ayar Siyasar Hausa daga Circa 1946 t0 1983'. Rubutun PhD wanda ba a buga ba. Sashen Harsunan Najeriya. Sakkwato: Jami’ar Sakkwato.
* Gashuwa, G. 2008. Fasahar Garba Gashuwa. Zaria: Amana Publishing Limited.
* Piłaszewicz, S. 1985. "Littattafai a cikin Harsunan Hausa" a cikin Littattafai a cikin Harsunan Afirka: Bayanai na Ka'idoji da Nazarin Sample, Andrzejewski, BW et al. (eds). Warsaw: Gidan Wallafa na Wiedza Powszechna, shafi na 190-254.
* Sa'id, B. 1983/85. “Tsarin Ayoyi Na Wakokin Hausa.” In Harsunan girma, Vol. XIII, (shafi na.&nbsp;49-78). CSNL. Kano: Jami’ar Bayero.
* Schuh, RG 1987. "Zuwa ga Nazarin Metrical na Ayar Hausa Prosody" Mutadaarik ". Takardar da aka gabatar a Taro na goma sha takwas na Cibiyar Nazarin Harsunan Afirka 'a' Quebec a Montreal.
* Tijjani, A. 1990. “Garba Gashuwa da Wa canza yanayinsa.” BA Hausa Dissertation. Kano: Jami’ar Bayero.
* Zima, P. 1974. 'Digraphia: Shari'ar Hausa' a Harshe: Nazarin Kasashen Duniya, 124. Netherlands: Mouton & Co.
/>

.

/>