Kisan jarirai na mata a kasar Sin

China tana da tarihin Kisan jarirai mata wanda ya kai shekaru 2,000. Lokacin da masu wa'azi na Kirista suka isa kasar Sin a ƙarshen karni na sha shida, sun ga an jefa jarirai cikin koguna ko a kan tarkace. A cikin karni na goma sha bakwai Matteo Ricci ya rubuta cewa aikin ya faru ne a larduna da yawa na kasar Sin kuma ya ce babban dalilin aikin shine talauci. Wannan aikin ya ci gaba har zuwa karni na 19 kuma ya ragu sosai bayan da aka ayyana Jamhuriyar Jama'ar Sin,  amma ya sake fitowa a matsayin batun bayan Gwamnatin PRC ta gabatar da manufofin yaro daya a farkon shekarun 1980.  Ƙididdigar 2020 ta nuna rabo tsakanin maza da mata na 105.07 zuwa 100 ga ƙasar Sin, ƙarancin rikodin tun lokacin da Jamhuriyar Jama'ar Sin (PRC) ta fara gudanar da ƙididdiga. Kowace shekara a cikin PRC da Indiya kadai, akwai kusan lokuta miliyan biyu na wasu nau'ikan kisan jarirai.

## Tarihi

Confucianism yana da tasiri ga kisan jarirai mata a kasar Sin. Gaskiyar cewa yara maza suna aiki don samar da tsofaffi kuma wasu al'adun maza ne ke jagoranta suna haifar da mutane da yawa suyi imani cewa sun fi dacewa.

### Karni na 19

A cikin karni na 19, aikin ya yadu. Karatun daga matani na Qing ya nuna yaduwar kalmar ni nü (don nutsar da 'yan mata), kuma nutsar shine hanyar da aka fi amfani da ita don kashe yara mata. Sauran hanyoyin da aka yi amfani da su sune suffocation da yunwa.  Bayyanawa ga abubuwa wata hanya ce: za a sanya yaron a cikin kwando wanda aka sanya shi a cikin itace. Ma'aikatun Buddha sun kirkiro "hasumiyoyin jariri" don mutane su bar yaro. A cikin 1845, a lardin Jiangxi, wani mai wa'azi a ƙasashen waje ya rubuta cewa waɗannan yara sun tsira har zuwa kwana biyu yayin da suke fallasawa ga abubuwa kuma waɗanda ke wucewa za su yi watsi da yaron da ke kururuwa. Mishan David Abeel ya ba da rahoton a cikin 1844 cewa tsakanin kashi ɗaya cikin huɗu da ɗaya bisa uku na dukan yara mata an kashe su a lokacin haihuwa *ko Nu* da daɗewa ba.

A cikin 1878 mishan na Jesuit na Faransa, Gabriel Palatre, ya tattara takardu daga larduna 13  da Annales de la Sainte-Enfance (Annals of the Holy Childhood), ya kuma sami shaidar kisan jarirai a Shanxi da Sichuan. Dangane da bayanan da Palatre ya tattara aikin ya fi yaduwa a lardunan kudu maso gabashin da yankin Lower Yangzi River.

### Karni na 20
A cikin 1930, Rou Shi, sanannen memba na May Fourth Movement, ya rubuta ɗan gajeren labari A Slave-Mother . A ciki ya nuna matsanancin talauci a cikin yankunan karkara wanda ya kasance dalilin kai tsaye na kisan jarirai mata.

#### Manufar Ɗaya daga Ɗaya
A cikin al'ummar kasar Sin, yawancin iyaye sun fi son samun 'ya'ya maza, don haka a shekarar 1979 lokacin da gwamnati ta kirkiro Dokar Ɗaya daga cikin Yara, an zubar da ciki ko kuma an watsar da su. Idan iyaye suna da yara fiye da ɗaya za a ci su tarar. Samun damar samun magajin namiji idan aka kwatanta da mace ya sa iyaye su yi imani da cewa samun 'ya'yan mata zai zama matsala ta tattalin arziki, yana sa kisan jarirai ya fi dacewa.

Wata takarda da Gwamnatin kasar Sin ta buga a shekarar 1980 ta bayyana cewa aikin kisan jarirai mata "mugunta ce ta feudalistic".  Jiha a hukumance tana ɗaukar aikin a matsayin ɗaukar kaya daga lokutan feudal, ba sakamakon manufofin yaro daya na jihar ba. A cewar Jing-Bao Nie, zai zama "ba za a iya tunaninsa ba" a yi imani da cewa babu "haɗin kai" tsakanin manufofin tsara iyali na jihar da kisan jarirai.

A ranar 25 ga Satumba, 1980, a cikin wata "buɗaɗɗiyar wasiƙa", Ofishin 'Yan Siyasa na Jam'iyyar Kwaminis ta China ya nemi membobin jam'iyyar, da waɗanda ke cikin Ƙungiyar Matasan Kwaminis, su jagoranci abin koyi kuma su haifi ɗa ɗaya kawai. Tun daga farkon manufar ɗa ɗaya, akwai damuwa cewa hakan zai haifar da rashin daidaito a cikin rabon jinsi. A farkon shekarun 1980, manyan jami'ai sun ƙara damuwa da rahotannin watsi da yara da kuma kisan jarirai mata da iyaye ke yi wa ɗa. A shekarar 1984, gwamnati ta yi ƙoƙarin magance matsalar ta hanyar daidaita manufar ɗa ɗaya. Ma'aurata waɗanda 'ya'yansu na fari mace ce an ba su izinin haihuwar ɗa na biyu.[1] Ko da lokacin da aka keɓe ga Manufar Ɗa ɗaya idan ma'aurata suka haifi mace da farko, har yanzu ana jefar da 'ya'ya mata jarirai, saboda iyayen ba sa son nauyin kuɗi na samun 'ya'ya biyu. Za su ci gaba da yin hakan har sai sun haifi ɗa. [ana buƙatar hujja][citation needed]￼

## Yanayin yanzu

Ma'aurata da yawa na kasar Sin suna son samun 'ya'ya maza saboda suna ba da tallafi da tsaro ga iyayensu tsofaffi daga baya a rayuwa. Sabanin haka, ana sa ran 'yar za ta bar iyayenta a lokacin aure don shiga da kula da dangin mijinta (surukai).  A cikin gidajen karkara, waɗanda tun daga shekara ta 2014 sun kasance kusan rabin yawan jama'ar kasar Sin, maza suna da mahimmanci don yin aikin gona da aikin hannu.

Binciken kididdigar shekara ta 2005 ya nuna bambance-bambance masu yawa a cikin jinsi a fadin larduna, daga 1.04 a Tibet zuwa 1.43 a Jiangxi. Banister (2004), a cikin bita na wallafe-wallafen game da karancin 'yan mata a kasar Sin, ya ba da shawarar cewa an sake farfadowa a cikin yaduwar kisan jarirai bayan gabatar da manufofin yaro daya. A gefe guda, masu bincike da yawa sun yi jayayya cewa kisan jarirai na mata yana da wuya a kasar Sin a yau,   musamman tun lokacin da gwamnati ta haramta aikin. Zeng da abokan aiki (1993), alal misali, sun yi jayayya cewa aƙalla rabin rashin daidaituwa tsakanin jinsi na ƙasar ya samo asali ne daga ƙarancin rahoton haihuwar mata.

A cewar Cibiyar Kula da Sojojin Demokradiyya ta Geneva (DCAF), karancin jarirai mata da suka mutu saboda batutuwan da suka shafi jinsi yana cikin kewayon da aka kiyasta mutuwar miliyan 191 ga duk rikice-rikice a karni na ashirin. A cikin shekara ta 2012, an saki shirin It's a Girl: The Three Deadliest Words in the World . Ya mayar da hankali kan kisan jarirai a Indiya da China.

Dangane da ƙididdigar jama'a ta kasar Sin ta 2020 (ƙididdigar yawan jama'a na Jamhuriyar Jama'ar Sin ta bakwai), yawan jinsi na kasar Sin ya inganta, tare da yawan namiji da mace ya kai sabon rikodin rikodin 105.07. Wannan shine mafi daidaitattun jinsi tun lokacin da PRC ta fara gudanar da ƙidayar jama'a a shekara ta 1953. 

### Tasirin kisan jarirai na mata akan yawan jama'a da al'umma
Kisan jarirai na mata, musamman a sakamakon Manufar Ɗaya daga cikin Yara, ya haifar da rashin daidaituwa na jinsi da mata masu shekaru masu haihuwa wanda ya haifar da raguwar yawan jama'a da haihuwa. A cikin 2017 akwai 'yan kasa da 13 da aka haifa a cikin mutane 1000. Har ila yau, akwai maza miliyan 33 fiye da mata. Rashin daidaituwa tsakanin mata masu haihuwa da maza saboda kisan jarirai ya kuma haifar da hauhawar fataucin jima'i da satar amarya na mata ko shigo da amarya daga wasu ƙasashe.

### Rigakafin kisan jarirai mata
Gwamnatin kasar Sin ta kafa dokoki uku don kokarin hana abubuwan da suka faru a nan gaba na kisan jarirai. Dokar Kula da Lafiya ta Uwargida da Yara ta 1994 ta hana ganewar jima'i na tayin kuma ta haramta amfani da fasaha don amfani da zubar da ciki bisa ga jima'i don kare jarirai mata. *Dokar Aure* da *Dokar Kare Mata* duk sun haramta kisan jarirai mata kuma sun kare haƙƙin mata. Har ila yau, an fara kamfen ɗin da ake kira "Care for Girls" wanda ke ba da tallafin kuɗi ga iyalai na mata kawai kuma yana tallafawa daidaito tsakanin jinsi.

### Rubuce-rubuce na jarirai mata
A watan Disamba na shekara ta 2016, masu bincike a Jami'ar Kansas sun ba da rahoton cewa bambancin jima'i a kasar Sin mai yiwuwa ya wuce gona da iri saboda rashin rahoto na gudanarwa da kuma jinkirta rajistar mata, maimakon zubar da ciki da ayyukan Kisan jarirai. Binciken ya kalubalanci tunanin da aka yi a baya cewa mazauna ƙauyukan China sun kashe 'ya'yansu mata a kan sikelin da ya fi yawa kuma sun kammala cewa kusan mata miliyan 10 zuwa 15 da suka ɓace ba su sami rajistar haihuwa ba tun 1982 . [undefined][undefined] An danganta rahoton ne ga siyasa, tare da iyalai suna ƙoƙarin guje wa azabtarwa lokacin da aka haifi 'yan mata, da kuma karamar hukuma da ke ɓoye rashin tilasta wa gwamnati ta tsakiya. Wannan ya nuna cewa bambancin jima'i na jarirai na kasar Sin mai yiwuwa ya wuce gona da iri a cikin binciken da ya gabata.[2][3][undefined] Kodayake matakin bambancin bayanai, ƙalubalen dangane da rashin daidaituwa tsakanin jinsi a kasar Sin har yanzu ana jayayya tsakanin masana.[undefined][1]￼

## Dubi kuma

* Kisan jarirai na mata a Indiya
* Kisan mata
* Kisan jinsi
* *Yarinya ce: Kalmomi Uku Mafi Mutuwa a Duniya*
* Jerin bangarorin gudanarwa a kasar Sin ta hanyar mutuwar jarirai
* Jerin bangarorin gudanarwa na kasar Sin ta hanyar jinsi
* Rashin jin tausayi
* Matan da suka ɓace a kasar Sin
* Jima'i
* Sex-selective abortion § China
* Cin zarafin mata
* Mata da addini
* Mata a kasar Sin
* Mata a Indiya

## Bayanan Kula

## Manazarta