Margaret Dongo

**Margaret Dongo** (an haife ta a ranar 14 ga Maris 1960) 'yar siyasa ce ta Zimbabwe da aka san ta da yin magana don kare haƙƙin mata da kuma yaƙi da cin hanci da rashawa. Ta kasance tsohuwar mai fafutukar yaƙin 'yanci na shekarun 1970, ta yi aiki a majalisar dokoki, kuma ta taimaka wajen kafa ƙungiyar 'yan Democrat ta Zimbabwe (ZUD). 

## Yaƙin 'yanci
A shekara ta 1975, yana da shekaru 15, Dongo ya bar makarantar sakandare don ƙetare zuwa Mozambique kuma ya shiga Zimbabwe African National Liberation Army (ZANLA), yana karɓar sunan *Tichaona Muhondo* ("Yaƙin zai yanke shawara"). Ta bayyana kwamandan ZANLA na lokacin Josiah Tongogara a matsayin "mai ka'ida. Ba ya jin tsoro wajen sanin abin da yake fada da shi kuma ba za a iya tura shi cikin cin hanci da rashawa ba. "  A watan Disamba na shekara ta 1979 Dongo na ɗaya daga cikin mutane na ƙarshe da suka gan shi da rai, ya bayyana daga baya cewa "Mu 'yan mata 18 ne da ke da aiki kuma ya zo ya ce wasu kalmomi don ya albarkaci taron. "

Tare da tsagaita wuta, Dongo ya ɗauki darasi na rubutu kuma ya sami difloma na telex. A shekara ta 1980 ta yi aiki ga jam'iyyar ZANU-PF mai mulki a wurare daban-daban, sannan kuma a ofishin Firayim Minista na Mugabe. Ta yi aure kuma tana da 'ya'ya uku.

## Majalisar dokoki
A shekara ta 1989 ta kafa kungiyar 'yan gwagwarmayar yaki ta kasa don tabbatar da haƙƙin tsoffin mayakan yaki. A cikin 1990, wanda NLWVA ta tallafawa, Dongo ya zama dan majalisa na Harare East. A cikin majalisa ta kasance mai ba da shawara game da dimokuradiyya, haƙƙin ɗan adam, da ƙungiyoyi masu zaman kansu a Zimbabwe. Shirye-shiryen da take yi na kalubalantar jagorancin ZANU-PF lokacin da ta ji cewa ba su taimaka a kan wadannan batutuwa ba ya haifar da rashin zaɓe, kuma a zaben 1995 an canza iyakokin mazabarta ta hanyar da ba ta dace da damar da take da kujerar ba.

## Hamayya da Mugabe
Ta sake tsayawa ga Harare ta Kudu a matsayin mai zaman kanta a kan Vivian Mwashita na ZANU-PF a shekarar 1995. Bayan da aka sanar da kayar da ita da kuri'u 1,000, Dongo ta gamsu cewa an yi magudi a zaben, kuma ta kalubalanci sakamakon a kotu. Shari'ar da ta biyo baya ta nuna kuskuren da ya faru a cikin jerin sunayen masu jefa kuri'a, gami da rajistar masu jefa kuriʼa da yawa wadanda ba mazauna ba, suna nuna cewa akalla kashi 41% na sunayen da ke cikin jerin sunaye ba daidai ba ne, kuma hukuncin kotu a watan Agusta 1995 ya soke zaben. Ta koma Harare ta Kudu a matsayin dan takara mai zaman kanta a sake tsayawa. A ranar 25 ga Nuwamba 1995 ta lashe sakewa tare da kuri'u 3,075 zuwa 1,630 ga Mwashita, kuma ta ci gaba da gwagwarmayarta a majalisa a matsayin mai karfi mai ba da shawara ga haƙƙin ɗan adam da dimokuradiyya. Ta kasance ɗaya daga cikin 'yan majalisa uku kawai na adawa.

Dongo ya yi fatan yin adawa da Robert Mugabe a zaben shugaban kasa na 1996 amma bai cika mafi karancin shekaru 40 ba. Ta yi kira ga Bishop Abel Muzorewa da Ndabaningi Sithole da su janye daga zaben saboda shiga da suka yi ya ba shi halatta, yana mai cewa "zaɓen shugaban kasa kawai don amfani da al'ummomin duniya da masu ba da gudummawa, ba ga 'yan Zimbabwe da aka zalunta ba". Dukansu biyu sun janye daga ƙarshe. An ce Kamfanin Watsa Labarai na Zimbabwe ya haramta manema labarai daga rufe ayyukanta.

A ranar 19 ga watan Disamba na shekara ta 1998 Dongo ya kafa kungiyar 'yan Democrat ta Zimbabwe a shirye-shiryen zaben 2000. Koyaya, ba ta ci gaba da Morgan Tsvangirai da Movement for Democratic Change ba lokacin da aka kirkiro wannan jam'iyya don kalubalanci ikon ZANU-PF, kuma ZUD ya kasance ƙarami. Dongo ta dauki MDC a matsayin mai kwatanta da Movement for Multiparty Democracy a Zambia wanda ya kasa, a cikin bincikenta, ya cika sunansa duk da kayar da Kenneth Kaunda.

## Canjin Ƙasa
Bayan sake rarraba ƙasa a shekara ta 2000, ta nemi kuma ta sami amsar da aka rubuta a majalisar a watan Janairun shekara ta 2001 da ke ba da cikakken bayani game da masu cin gajiyar. Ciki har da ƙasar da aka hayar a ƙarƙashin tsarin gonar masu haya tun daga 1990, kaɗan ne kawai daga cikin waɗannan, waɗanda suka fara daga manyan gonaki zuwa ƙananan gonaki, an ba da su ga manoma na gaske. A cewarta, yawancin gonakin kasuwanci na jihar da aka hayar a karkashin shirin sake zama na ƙasar Zimbabwe an ba su ga mutane masu alaƙa da juna, mafi yawansu masu mallakar gida ne ba tare da kwarewar noma ba. Yawancin sabbin masu mallakar an ba su hayar shekaru 98 a farashi mai fa'ida, yayin da wasu ba su da ƙimar hayar su.

## Manazarta