Yaƙin Lukaya

**Yaƙin Lukaya** (Kiswahili: *Mapigano da Lukaya*) ya kasance yaƙin Uganda-Tanzania . An yi yaƙi a ranar 10 da 11 ga Maris 1979 a kusa da Uganda" id="mwDw" rel="mw:WikiLink" title="Lukaya, Uganda">Lukaya, Uganda, tsakanin sojojin Tanzania (wanda 'yan tawayen Uganda suka goyi bayan) da sojojin gwamnatin Uganda (wanda sojojinLibya da Palasdinawa suka goyi bayansa). Bayan da suka mamaye garin na ɗan lokaci, sojojin Tanzaniya da 'yan tawaye na Uganda sun janye a ƙarƙashin harbin bindigogi. Daga baya Tanzaniyawa suka kaddamar da wani hari, suka sake karbar Lukaya kuma suka kashe daruruwan 'yan Libya da Uganda.

Shugaba Idi Amin na Uganda ya yi ƙoƙari ya mamaye makwabciyar Tanzania a kudu a shekarar 1978. An kori harin, kuma Tanzania ta kaddamar da wani hari a cikin yankin Uganda. A watan Fabrairun 1979, Sojojin Tsaro na Tanzania (TPDF) sun kwace Masaka. An umarci Brigade na 201 na TPDF da su tabbatar da Lukaya da hanyarsa zuwa arewa, wanda ya zama hanya ɗaya kai tsaye ta hanyar babban tafki zuwa Kampala, babban birnin Uganda. A halin yanzu, Amin ya umarci sojojinsa da su sake kama Masaka, kuma an tattara runduna don manufar da ta kunshi sojojin Uganda, sojojin Libya da suka haɗa kai, da kuma 'yan tawaye na Palestine Liberation Organization, karkashin jagorancin Lieutenant Colonel Godwin Sule. 

A safiyar ranar 10 ga watan Maris, Brigade na 201 na TPDF a karkashin Brigadier Imran Kombe, wanda wani rukuni na 'yan tawaye na Uganda suka karfafa, sun mamaye Lukaya ba tare da wani abin da ya faru ba. Da yamma 'yan Libya sun kai hari garin da rokoki, kuma ƙungiyar ta fashe kuma ta gudu zuwa cikin tafkin da ke kusa. Kwamandojin Tanzaniya sun umarci Brigade na 208 da su yi tafiya zuwa hanyar Kampala don kewaye da sojojin Uganda-Libya. Da asubahi a ranar 11 ga watan Maris Brigade na 208 ya kai matsayin da aka yi niyya kuma hare-haren Tanzaniya ya fara. Brigade na 201 da aka sake haɗuwa sun kai hari kan 'yan Libya da Uganda daga gaba da 208 daga baya. An kashe Sule, wanda ya haifar da rushewar tsaron Uganda, yayin da 'yan Libya suka janye. An kashe daruruwan gwamnatin Uganda da sojojin Libya. Yaƙin Lukaya shine mafi girman aikin yaƙin. Sakamakon ya shafi sojojin Amin, kuma juriya ta Uganda ta rushe a cikinta. TPDF ta sami damar ci gaba da tafiya sannan daga baya ta kai hari Kampala.

## Tarihi
A shekara ta 1971, Kanal Idi Amin ya kaddamar da Uganda_coup_d'état" id="mwJA" rel="mw:WikiLink" title="1971 Ugandan coup d'état">juyin mulkin soja wanda ya hambarar da Shugaban Uganda, Milton Obote, wanda ya haifar da lalacewar dangantakar da makwabciyar Tanzania. Shugaban kasar Tanzania Julius Nyerere yana da alaƙa ta kusa da Obote kuma ya goyi bayan tsarin gurguzu. Amin ya sanya kansa a matsayin Shugaban Uganda kuma ya mallaki kasar a karkashin mulkin kama karya. Nyerere ya hana amincewa da sabuwar gwamnati kuma ya ba da mafaka ga Obote da magoya bayansa. Ya goyi bayan yunkurin da Obote ya yi na hambarar da Amin a shekarar 1972, kuma bayan wani ɗan gajeren rikici na kan iyaka shi da Amin sun sanya hannu kan yarjejeniyar zaman lafiya. Duk da haka, dangantakar da ke tsakanin shugabannin biyu ta kasance mai wahala, kuma Amin ya yi barazanar mamaye Tanzania.

Tattalin arzikin Uganda ya lalace a karkashin mulkin cin hanci da rashawa na Amin, kuma rashin kwanciyar hankali ya bayyana a cikin sojoji. Bayan wani tashin hankali da ya gaza a ƙarshen Oktoba 1978, sojojin Uganda sun haye iyakar Tanzania don bin sojoji masu tawaye. A ranar 1 ga Nuwamba Amin ya ba da sanarwar cewa yana mamaye Kagera Salient a arewacin Tanzania. Tanzania ta dakatar da mamayewar kwatsam, ta tattara kungiyoyin adawa da Amin, kuma ta kaddamar da wani yunkuri. Nyerere ya gaya wa jami'an diflomasiyyar kasashen waje cewa bai yi niyyar kawar da Amin ba, amma kawai "yana koya masa darasi". Ba a yarda da da'awar ba; Nyerere ya raina Amin, kuma ya yi sanarwa ga wasu abokan aikinsa game da hambarar da shi. Gwamnatin Tanzaniya ta kuma ji cewa iyakar arewa ba za ta kasance mai aminci ba sai dai idan an kawar da barazanar da Amin ya gabatar. Bayan da Sojojin Tsaro na Jama'ar Tanzania (TPDF) suka sake karbar arewacin Tanzania, an nada Manjo Janar David Musuguri kwamandan 20th Division kuma an ba da umarnin turawa cikin yankin Uganda. A tsakiyar watan Fabrairu, an kai sojojin Libya zuwa Entebbe don taimakawa Sojojin Uganda. Shugaban Libya Muammar Gaddafi ya ji cewa Uganda, wata jiha ta Musulmi a ganinsa, sojojin Kirista suna barazana, kuma suna so su dakatar da Tanzaniyawa.

A ranar 24 ga Fabrairu 1979, TPDF ta kwace Masaka. Nyerere da farko ya shirya dakatar da sojojinsa a can kuma ya ba da izinin 'yan gudun hijira na Uganda su kai hari Kampala, babban birnin Uganda, kuma su hambarar da Amin. Ya ji tsoron cewa al'amuran sojojin Tanzaniya da ke mamaye birnin ba za su nuna kyau a kan hoton kasar a kasashen waje ba. Koyaya, sojojin 'yan tawaye na Uganda ba su da ƙarfin kayar da rukunin Libya masu shigowa, don haka Nyerere ya yanke shawarar amfani da TPDF don karɓar babban birnin. Rashin Masaka ya ba da mamaki kuma ya damu da kwamandojin Uganda, waɗanda suka ji cewa cin nasara ya sa Kampala ta kasance mai saukin kai hari. Sun tattara ƙarin sojoji kuma sun fara shirin kare birnin. Sojojin Uganda sun kuma nuna alamun farko na rushewa, yayin da manyan kwamandoji daban-daban suka ɓace ko kuma aka kashe su. Wani sojan Uganda ya bayyana a wata hira da *Drum*, mujallar Afirka ta Kudu, cewa "yanayin yana kara muni kowace rana sabili kwanakinmu suna ƙidaya". A halin yanzu, ƙungiyar TPDF ta 20 ta shirya don ci gaba daga Masaka zuwa Kampala.

## Gabatarwa
Hanyar da kawai daga Masaka zuwa Kampala ta wuce ta Lukaya, wani gari mai nisan kilomita 39 (24  zuwa arewacin tsohon. Daga can, hanyar ta ci gaba a kan hanyar kilomita 25 (16  wanda ya ratsa cikin maras kyau har sai ya kai Nabusanke. Rashin ruwa ba zai iya wucewa ga motoci ba, kuma lalacewar hanyar zai jinkirta harin Tanzaniya a Kampala na watanni. Kodayake TPDF za ta kasance mai rauni a kan hanyar, Musuguri ya umarci dakarunsa su tabbatar da shi. An tura Brigade na 207 na TPDF ta hanyar tafkin zuwa gabas, an tura Brigade ta 208 zuwa yamma don gudanar da wani yunkuri mai zurfi wanda zai kawo shi kusa da ƙarshen arewacin tafkin, kuma Brigade na 201 a ƙarƙashin Brigadier Imran Kombe zai ci gaba da hanya kai tsaye zuwa cikin garin. 201st ya kunshi kusan dukkanin 'yan bindiga, da yawa daga cikinsu ba su ga yaƙi ba. Koyaya, ƙungiyar ta sami ƙarfafawa daga ƙungiyar 'yan tawaye na Uganda, karkashin jagorancin Lieutenant Colonel David Oyite-Ojok . 

An gabatar da wani shiri na lalata hanyar ga Amin a Kampala, amma ya ki amincewa da shi, yana mai cewa zai hana ikon sojojinsa na kaddamar da hare-hare kan Tanzanians. Ya kuma yi imanin cewa tare da goyon bayan Libya za a ci TPDF nan ba da daɗewa ba, don haka lalatawa sannan sake gina hanyar daga baya ba zai zama dole ba. A cewar jami'an diflomasiyya, Amin da farko ya shirya yin tsaro "tsarin karshe" a Mpigi, wani gari da ke kudancin Kampala da arewacin Lukaya. A ranar 2-4 ga watan Maris, Sojojin Uganda sun kayar da wani hari na 'yan tawaye a lokacin Yaƙin Tororo, wanda ya tsoratar da Amin. Tare da umarnin kwamandojinsa, nasarar da aka samu a Tororo ta shawo kan Shugaban kasa ya ba da umarnin sake kai farmaki. A ranar 9 ga watan Maris sama da sojoji dubu na Libya  da kuma kimanin 'yan tawaye 40 na Palestine Liberation Organization (PLO) na Fatah sun tashi zuwa Uganda.  Sun karfafa kimanin mayakan PLO 400 da suka riga sun kasance a kasar. Sojojin Libya sun hada da raka'a na yau da kullun, sassan Militia na Jama'a, da membobin Pan-African Legion. Sun kasance tare da tankuna 15 na T-55, sama da Masu dauke da makamai goma sha biyu, Land Rovers da yawa da aka sanye su da bindigogi 106 mm (4.2 in) ba tare da koma baya ba, nau'ikan bindigogi guda goma sha biyu na BM-21 Grad 12-barrel Katyusha, da sauran manyan bindigogi, kamar 122 mm mortars da batir biyu na D-30 howitzers. Sojojin PLO sun kasance karkashin jagorancin Colonel Mutlaq Hamdan (wanda ake kira "Abu Fawaz"), Major Wassef Erekat, Kyaftin Juma Hassan Hamdallah, da Kyaftin Ibrahim Awad . 

Amin ya umarci 'yan Libya, tare da wasu dakarun Uganda - gami da Artillery & Signals Regiment, da Chui Regiment, kuma mai yiwuwa da Suicide Battalion   - da mayakan PLO, don sake kama Masaka, da kuma rundunar da ta taru don manufar a gefen arewacin tafkin tsakanin Lukaya da Buganga. Kwamandojin Libya da PLO sun tsara shirye-shirye don sake kai farmaki a cikin sirri saboda tsoron cewa Sojojin Uganda sun haɗa da abubuwa marasa aminci. Baya ga Amin, an sanar da jagorancin soja na Uganda game da shirye-shiryen yaƙi kawai kafin aikin ya fara. Lieutenant Colonel Godwin Sule, kwamandan paratrooper na Uganda, an sanya shi a matsayin mai kula da aikin. An haɗa mayakan PLO a cikin rukunin Uganda, tare da Colonel Hamdan mai kula da tanki da sojojin sojan ƙasa, yayin da Manjo Erekat ya ɗauki kwamandan wani ɓangare na bindigogi. Sojojin Libya sun sami bayani game da aikin a Mitala Maria .  Rediyon Uganda ya sanar da farawar yaki da tsakar rana a ranar 9 ga watan Maris,  yayin da sojojin Uganda da ke Lukaya suka janye.

## Yaƙi

### 10 ga Maris

A safiyar ranar 10 ga watan Maris TPDF ta gudanar da wani hari mai sauƙi a Lukaya, wanda jama'a suka bar shi. Brigade na 201 ya mamaye garin don jiran tsallaka hanyar washegari, kuma sun fara tono ramuka a matsayin matakin kariya. Tanzaniyawa da Ugandan da Libyan ba su san matsayinsu ba. A ƙarshen rana, da misalin karfe uku,  sojojin Uganda-Libya-Palestine sun fara ci gaba zuwa Lukaya, tare da umarni don ɗaukar Masaka cikin sa'o'i uku. Bayan sun ga Tanzaniyawa da yamma, sun fara wani barga tare da rokoki na Katyusha. Artillery sun wuce su, amma yawancin sojojin Tanzaniya marasa ƙwarewa sun firgita, kuma da yawa daga cikinsu sun karya matsayi kuma sun gudu. Kodayake wasu sun kasance a matsayinsu na tsaro, duk da haka sun yi mamakin kuma da sauri suka tilasta su janye cikin tafki tare da hanyar Masaka bayan sun ga Libyan T-55s da tankuna uku na Uganda M4A1 Sherman suna ci gaba zuwa gare su. Babu wanda aka kashe a cikin aikin. Duk da umarnin da ya yi na sake kama Masaka, sojojin Uganda-Libya sun tsaya a Lukaya,  suna tsoron cewa Tanzaniyawa suna ƙoƙarin yaudarar su cikin kwanto.  'Yan Libya sun kafa matsayi na tsaro amma ba su tono wani rami ba. Maimakon haka, an ba da izinin dakarun su huta, yayin da kwamandojin suka shirya don mataki na gaba na yakin. Tankuna uku ne kawai na Tanzaniya suka tsaron hanya. Kombe da ma'aikatansa sun yi ƙoƙari su sake tara brigadinsu don su ci gaba da fada, amma sojoji sun girgiza kuma ba za a iya shirya su ba.

Kwamandojin Tanzaniya sun yanke shawarar canza shirye-shiryen su don hana asarar Lukaya daga juyawa zuwa lalacewa. Brigade na 208 a karkashin Brigadier Mwita Marwa, wanda ke da nisan kilomita 60 (37  arewa maso yammacin garin, an umarce shi da ya juya hanya kuma da sauri ya yanke Uganda da Libya daga Kampala. An umarci tankuna a kan hanyar Masaka da su ci gaba da bude wuta a kan matsayin Uganda da Libya. Direbobin su sun yi jinkirin yin hakan ba tare da goyon bayan sojoji ba, don haka Musuguri ya aika daya daga cikin jami'ansa zuwa yankin don tabbatar da cewa an aiwatar da umarnin. An tattara masu sa kai daga Brigade na 201 don shiga Lukaya ta cikin tafkin da tattara bayanan sirri. A cikin dare yanayin ya mamaye rikice-rikice; sojojin Uganda-Libya-Palestine da Brigade na 201 na TPDF sun lalace, kuma sojoji daga bangarorin biyu sun motsa a cikin duhu (babu hasken wata) tare da hanya da kuma cikin garin, ba su iya rarrabe tsakanin juna ba. A wani abin da ya faru, Oyite-Ojok yana jagorantar ƙungiyar mayakan Kikosi Maalum (KM) a kan hanya lokacin da suka ji wasu mutane suna magana a cikin Swahili. Oyite-Ojok da ƙungiyarsa sun ɗauka cewa su abokan tarayya ne, amma ɗayan su ya ce a cikin Luo - yaren da ba a magana a Tanzania, "Ka jira har sai da safe kuma za mu murkushe waɗannan wawaye Acholi". Oyite-Ojok ya umarci mutanensa da su bude wuta, amma a cikin duhu ba su iya tabbatar da ko sun buge kowa ba. Sojojin Tanzaniya sun kasa samun nasara wajen tabbatar da matsayin Uganda-Libya, don haka wuta ta tankunansu ba ta da tasiri. A cikin dare an kashe sojoji takwas na Tanzaniya da mayaƙin KM guda ɗaya.

### 11 ga Maris
Brigade na 208 ya kai matsayinsa na gefe a kan hanyar Kampala da asuba a ranar 11 ga watan Maris kuma ya fara kai farmaki. Brigade na 201 da aka sake haɗuwa sun kai hari daga gaba da na 208 daga baya, don haka suna sanya matsin lamba a kan sojojin Uganda-Libya. 'Yan tawayen Uganda a karkashin Oyite-Ojok sun taimaka wa harin. Daidai makamai masu linzami na Tanzaniya sun lalata matsayi na sojojin Uganda-Libya, musamman rokoki na Katyusha na TPDF. 'Yan Uganda da 'yan Libya sun yi mamakin harin kuma ba su iya tara juriya mai tasiri ba. Yawancin 'yan Libya daga baya sun fara komawa baya. 'Yan bindiga na PLO da sojojin Uganda da ke da alaƙa da su sun yi fice, kuma sun yi ƙoƙari su tara kariya. Ɗaya daga cikin rukuni ya yi amfani da bindigar 7.5 cm don kare babban tankin Tanzaniya, ya ɗan lalata shi kuma ya dakatar da ci gabansa na ɗan lokaci. Yawancin kwamandojin PLO, ciki har da Colonel Hamdan, Major Erekat, da Kyaftin Ibrahim Awad sun ji rauni a lokacin yakin. A hedkwatarsa da ke arewacin arewa, Lieutenant Colonel Abdu Kisuule na Uganda, kwamandan Artillery & Signals Regiment,  'yan Libya da suka janye sun farka da shi. Ya umarci Manjo Aloysius Ndibowa ya toshe hanyar Kampala don rage koma baya. Daga nan sai ya koma gaba daga Kayabwe, yayin da Sule ya ɗauki umurnin tankuna da yawa kuma ya tafi yaƙi. Kusa da gadar Katonga, sojojin Tanzania sun dauki matsayi a cikin gandun daji na eucalyptus a gefen yammacin hanya. Sun yi wa 'yan Uganda da 'yan Libya kwanton bauna, inda suka yi mummunan rauni. Yaƙin ya kasance mai zafi, kuma an lalata tankuna da yawa da APCs a cikin gandun daji da gonaki na yankin. Jips da yawa sun kwashe wadanda suka ji rauni zuwa Kampala.

A cikin ƙoƙari na ƙarfafa halin kirki, Janar Isaac Maliyamungu na Uganda da Manjo Janar Yusuf Gowon sun shiga dakarun su a kan layin gaba. Saboda dalilan da ba a sani ba, matsayin da maza biyu suka dauka sau da yawa suna fuskantar harbin roka na kwatsam. Ƙananan jami'an Uganda sun yi ƙoƙari su shawo kan mutanensu cewa tabbas Tanzaniyawa sun san kasancewar janar din kuma suna niyya da su tare da ainihin bama-bamai. Sojojin Uganda duk da haka sun ji cewa Maliyamungu da Gowon sun kasance masu ba da labari kuma sun ba su lakabi *bisirani* (Turanci: mummunar alama). Ba da daɗewa ba Sule ya fahimci cewa janar din ba su da tasiri mai kyau kuma ya nemi su bar gaba. Daga baya aka kashe Sule bayan daya daga cikin tankunan sa ya buge shi ba zato ba tsammani yayin da yake ba da umarni ya juya hanya don yin aiki a kusa da wani rami da aka kirkira ta hanyar harsashi na Tanzaniya. Kisuule ya rasa hulɗa da shi kuma bai san makomarsa ba har zuwa washegari. Mutuwarsa ta haifar da rushewar tsarin kwamandan Uganda, kuma sauran sojojin Uganda sun bar matsayinsu kuma sun gudu.

## Sakamakon haka

### Rasa rayuka da asarar
Daga baya Tanzaniyawa sun ba da rahoton cewa sojoji 7,000 na TPDF da 'yan tawaye na Uganda sun shiga cikin yakin. Bayan yakin, sojojin Tanzania sun ƙidaya sama da sojoji 400 da suka mutu a yankin, ciki har da kimanin 'yan Libya 200. Sojojin da suka janye sun kawo karin gawawwakin zuwa Kampala. Mazaunan Kayabwe daga baya sun tuna ganin gawawwakin Libya da yawa a fadin hanyar Kampala a arewacin Lukaya da kuma Katonga Bridge. Sojojin Tanzaniya ba sa son ɗaukar sojojin Libya a matsayin fursunoni, a maimakon haka suna harbi waɗanda suka samu, kamar yadda jami'an siyasa a kwanakin da suka gabata suka gaya musu cewa Larabawa suna zuwa Afirka ta Kudu don sake kafa Bautar; an kama wani jami'in lance da ya ji rauni. A cewar majiyoyin Palasdinawa, an kashe mayaƙin PLO guda ɗaya, kuma takwas sun ji rauni. Jiragen sama uku sun kwashe 'yan Libya da suka ji rauni daga Kampala zuwa Tripoli. Hamdan, Erekat, da Awad suma an kwashe su kuma an kula da su a asibiti a Athens. Rashin rayukan Tanzaniya ba su da yawa. Bayan aikin Lukaya, Rediyon Uganda ya yi iƙirarin cewa an kashe Tanzanians 500 kuma 500 sun ji rauni. 'Yan adawa na Uganda sun yi iƙirarin cewa an kashe sojoji 600 na gwamnatin Uganda da kuma adadin' yan Libya da ba a bayyana ba. Jaridar Africa Research Bulletin ta watsar da kididdigar, ta rubuta, "babu wani daga cikin wadannan adadi da ya dace".  Jaridar gwamnatin Tanzaniya ta yi iƙirarin cewa an "ƙare" battalions biyu na kimanin sojoji 2,000 na Uganda. An kuma bayar da rahoton cewa tankuna uku sun lalace. Tushen diflomasiyya masu zaman kansu sun yarda cewa cikakkun bayanai game da yakin ba su da tabbas, amma sun lakafta wadanda suka rasa rayukansu da masu fafatawa biyu suka yi ikirarin cewa an wuce gona da iri. A wani taro tare da jami'an diflomasiyyar kasashen waje a ranar 15 ga watan Maris, Amin ya bayyana cewa sojojinsa sun sha wahala sosai, gami da mutuwar wani janar da kwamandan biyar. Sojojin Uganda-Libya sun bar makamai da yawa a baya, da kuma kwafin shirin yaƙi, wanda Tanzaniyawa suka kwace. Takardar ta bayyana cewa sojojin Amin za su ci gaba da wuce Masaka kuma su kori TPDF daga Kalisizo.

### Tasirin dabarun
Kisuule daga baya ya ce Lukaya "ta kasance babban yaƙi na ƙarshe kuma a nan ne muka rasa yaƙin". Jami'an diflomasiyyar Indiya Madanjeet Singh ya bayyana cewa "yaƙin Lukaya ne wanda ya rushe halin sojojin Amin". Dan Idi Amin, Jaffar Remo Amin, ya ce "Yaƙin ya ƙare a Lukaya lokacin da yawancin sojoji da ma'aikatan Asirin suka ce 'Congo na gawa' ko 'Sudan na gawa' to high ta fitar da shi daga kasar". Masana tarihi Tom Cooper da Adrien Fontanellaz sun kammala cewa "bayan yakin Lukaya, Sojojin Uganda sun rushe kuma sun gudu". Sule na ɗaya daga cikin kwamandojin da suka fi ƙwarewa a Sojojin Uganda, kuma mutuwarsa ta yi mummunar tasiri ga rundunar. Bayan gwagwarmayar, kwamandojin Uganda da yawa sun janye daga layin gaba. Yanayinsa ya zama mafi muni kuma roƙonsa ga Majalisar Dinkin Duniya, Ƙungiyar Larabawa, da Ƙungiyar Ƙungiyar Afirka ba su da tasiri sosai, Amin ya nemi Paparoma John Paul II ya shiga tsakani ya yi kira ga kawo ƙarshen yaƙin. An ruwaito cewa Paparoma ya amsa da wasika yana shawarci Amin ya karanta wurare daga Littafin Ezekiel .  Charles Njonjo, Babban Lauyan Kenya, ya gaya wa manema labarai a wani taron da ba a rubuta ba cewa TPDF ta sha wahala a Lukaya kuma za ta magance matsalolin ci gaba a fuskar sa hannun Libya.

Mutanen Tanzania sun sanar da jama'a cewa suna da cikakken iko akan Lukaya. Bayan nasarar da aka samu a can da kuma nasarar da aka yi a Yaƙin Sembabule, TPDF ta gudanar da dabarun dabarun sauran yakin. Duk da kyakkyawan sakamako, kwamandojin Tanzaniya sun ji cewa an yi yakin Lukaya da bala'i; da 'yan Uganda da 'yan Libya sun tura bayan garin bayan sun mamaye shi, da sun sake karbar Masaka kuma sun kori TPDF daga Uganda. A ranar 13 ga watan Maris Ministan Tsaro na Tanzania Moses Nnauye da Musuguri sun hadu da tsoffin soji don gano ƙarin abin da ya faru. Wadanda suka janye daga 'yan Libya sun bayyana cewa sun damu kuma suna so a ba su izinin wata daya daga layin gaba. Nnauye ya gaya musu cewa yaƙin yana da mahimmanci don a yi wannan, saboda zai zama da lahani ga ikon aiki na TPDF. An sake tsara Brigade na 201 daga baya don haka ba za a sake mamaye matsayinta ba.

### Hanyar yaƙin
Ba da daɗewa ba bayan mamaye Lukaya, TPDF ta kaddamar da Operation Dada Idi, kuma a cikin kwanaki masu zuwa Brigades na 207 da 208 sun share hanyar Kampala kuma sun kama Mpigi a ranar 28 ga Maris. Sojojin Uganda da Libya sun tsere daga layin gaba zuwa babban birnin. A halin yanzu, kungiyoyin adawa na Uganda sun hadu a Moshi. Daga baya sun kirkiro kungiyar 'yanci ta kasa ta Uganda (UNLF) a matsayin kungiya mai hadin kai kuma sun kafa majalisar ministoci. Samun nasarar da aka samu na gwamnatin UNLF ya sauƙaƙa damuwar Tanzaniya game da sakamakon kwace babban birnin. Duk da gazawar dakarunsa a Lukaya, Gaddafi ya kara karfafa Amin da kayan aiki da yawa da mambobi 2,000 na Militia na Jama'a. An kawo ma'aikata da kayan aiki a filin jirgin sama na Entebbe a cikin jirgin sama na yau da kullun. Har ila yau, PLO ta aika da rundunar ƙarfafawa ta ƙarshe, 'yan tawaye 75 a ƙarƙashin umurnin Mahmoud Da'as, zuwa Uganda. Da'as ya raba mayakan Palasdinawa zuwa kungiyoyi biyu. Ɗaya ya shiga cikin taimakawa kare Kampala, yayin da ɗayan ya shirya hanyoyin kwashewa ta arewacin Uganda zuwa Sudan.

A farkon watan Afrilu sojojin Tanzaniya sun fara mayar da hankali ga kokarin su na raunana matsayin Uganda a Kampala.[1] Kwamandojin Tanzaniya da farko sun yi zaton cewa Amin zai sanya yawancin sojojinsa a babban birnin, kuma shirye-shiryen su na farko sun bukaci kai hari kai tsaye a birnin. Amma daga tsaunuka a Mpigi za su iya ganin yawan zirga-zirgar jiragen sama na Libya a kan tsibirin Entebbe da kuma babban dakarun sojojin Uganda da Libya.[1] Musuguri ya umarci TPDF da ta tabbatar da tsibirin, kuma a ranar 7 ga Afrilu Brigade na 208 ya kama shi. Sojojin Libya da yawa sun yi ƙoƙari su kwashe zuwa Kampala amma an tsayar da su kuma an kashe su.[1] Kwamandojin Tanzaniya sun fara shirye-shiryen kai hari Kampala. Nyerere ya nemi su bar hanyar gabas daga birnin da ke kaiwa Jinja don sojojin Libya su iya kwashewa. Ya yi tunanin cewa ta hanyar barin su su tsere, Libya za ta iya guje wa wulakanci kuma ta janye daga yakin a hankali. Nyerere ya kuma ji tsoron cewa ƙarin rikici da sojojin Libya zai haifar da tashin hankali na Afirka da Larabawa kuma ya gayyaci rikice-rikicen makamai na wasu ƙasashen Larabawa. Ya aika da sako ga Gaddafi yana bayanin shawarar da ya yanke, yana mai cewa za a iya fitar da 'yan Libya daga Uganda ba tare da hamayya ba daga filin jirgin sama a Jinja. Yawancin su nan da nan suka bar Kampala ta hanyar budewa zuwa Kenya da Habasha, inda aka dawo da su. TPDF ta ci gaba zuwa Kampala a ranar 10 ga Afrilu, ta dauki shi da juriya kaɗan.[1] Ayyukan yaƙi a Uganda sun ci gaba har zuwa 3 ga Yuni, lokacin da sojojin Tanzania suka isa iyakar Sudan kuma suka kawar da juriya ta ƙarshe.[1]  TPDF ta janye daga kasar a shekarar 1981

### Kyauta
Yaƙin Lukaya shine mafi girman rikici na Yaƙin Uganda-Tanzania .  Duk da shigar da PLO gaba ɗaya a cikin yunkurin yaƙi na Uganda, Nyerere bai nuna rashin jin daɗi ga ƙungiyar ba, a maimakon haka ya ambaci warewa a matakin ƙasa da ƙasa a matsayin dalilin kusanci da Amin. PLO ta nuna yakin Lukaya a matsayin nasara ta zahiri, tana mai da'awar cewa ya haifar da mummunan asarar TPDF kuma nasarar da aka samu a Uganda ta samo asali ne kawai daga rashin iyawar Sojojin Uganda. A ranar 7 ga watan Fabrairun shekara ta 1981 Obote ya ba Musuguri mashi biyu don girmama "aikinsa na jaruntaka a yakin Lukaya".  Shekaru da yawa bayan yaƙin an sanya babban tambari a Lukaya don tunawa da sojojin Libya da aka kashe a can. A cikin 2000s Gwamnatin Uganda ta kafa Order of Lukaya don a ba da ita ga 'yan tawayen Uganda masu adawa da Amin ko' yan kasashen waje da suka shiga cikin yakin.

## Bayani

## Sauran Bayanai

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Manazarta