Rashin ruwa a Iran

**[[Rashin ruwa]] a [[Iran]]** ya samo asali ne daga Canjin yanayi mai yawa, rarraba ruwa mara daidaituwa, kan amfani da albarkatun ruwa da ke akwai, da kuma fifiko ga Ci gaban tattalin arziki. Rashin ruwa a Iran ya kara tsanantawa ta hanyar sauyin yanayi.

Iran tana fama da karancin ruwa. Daga 2002 zuwa 2017, sake cajin ruwan kasa na kasa ya ragu da kusan -3.8 mm / shekara.&nbsp;

Rashin ruwa na iya zama sakamakon hanyoyin biyu: Rashin ruwa a zahiri (cikakke) da Rashin ruwa na tattalin arziki, inda Rashin ruwa ya zama sakamakon rashin isasshen albarkatun ruwa na halitta don samar da bukatar yankin, kuma Rashin ruwa ga tattalin arziki sakamakon rashin kula da isasshen hanyoyin ruwa.

Ruwan sama yana da yanayi sosai, wanda ya haifar da gina madatsar ruwa ta gwamnati don tabbatar da samar da ruwa mai daidaituwa. Duk da wannan, wadatar ruwa ta ragu tun daga karni na 20 yayin da buƙata ta karu. A cikin shekarun 2010, hukumomi da Majalisar Dinkin Duniya suna bayyana shi a matsayin rikici kuma ya ba da gudummawa ga zanga-zangar a kasar.

A watan Yulin 2025, masana Iran da manyan jami'ai sun ba da gargadi mai tsanani game da yanayin ruwa na kasar. Dokta Banafsheh Zehraei, farfesa a fannin kula da albarkatun ruwa a Jami'ar Tehran, ya yi gargadi game da wani yanayi na "apocalyptic" a bangaren ruwa, yana mai cewa makonni biyu zuwa uku ne kawai suka rage don hana bala'i na ƙarshe na karancin ruwan sha a duk fadin kasar. Ta kuma gano rashin daidaituwa tsakanin cibiyoyin da ke da alhakin a matsayin daya daga cikin manyan cikas. Farfesa Ezatollah Raisi Ardakani ya yi gargadin cewa Iran ba ta da ajiyar ruwa don tsayayya da shekaru na fari, kuma aikin gona a kasar ya dogara ne da ruwan sama na shekara-shekara. Ya sanya alhakin gwamnati game da mummunan yanayin manoma da kuma gazawar aiwatar da inshorar noma yadda ya kamata.

A cikin wannan mahallin, Abbas Aliabadi, Ministan Makamashi, ya kira halin da ake ciki a matsayin "rikice na ruwa" kuma ya jaddada cewa Tehran tana fuskantar mafi munin yanayin albarkatun ruwa a cikin shekaru 100 da suka gabata. Ya kuma yi gargadin cewa yankunan gabas da kudu maso gabashin lardin Tehran za su rasa ruwa a cikin wata daya saboda janyewar madatsar ruwan Mamloo daga tsarin samarwa. Jaridar New York Times ta yi magana game da batun, tana mai cewa Iran tana kan iyakar rikici da ba a taɓa gani ba a cikin albarkatun ruwa, rikici wanda zai iya haifar da cikakkiyar lalacewar ajiyar ruwa na babban birnin da rushewar muhimman ababen more rayuwa a cikin 'yan makonni.

## Tarihi
A cewar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI), Iran tana cikin kasashe masu fama da ruwa a duniya. Kasar ta fada ƙarƙashin rukunin "mai girma sosai" a kan Rashin Rashin Ruwa, inda ake janye 80% zuwa 100% na albarkatun ruwa masu sabuntawa a kowace shekara. Wannan yana nufin Iran tana amfani da kusan dukkanin ruwan da take da shi don noma, masana'antu, da amfani da gida, yana barin kadan ko babu wani abu don lokutan fari ko bambancin ruwan sama.

## Yanayi

ruwan sama a Iran yana da yanayi sosai tare da lokacin ruwan sama tsakanin Oktoba da Maris wanda ke barin ƙasar da ta bushe sosai ga sauran shekara. Bambance-bambance masu yawa na yanayi  kwarara suna nuna kogunan Iran. Misali, Kogin Karun a Khuzestan yana ɗaukar ruwa a lokacin mafi girman kwarara wanda ya ninka sau goma adadin da aka ɗauka a lokutan bushe. A wurare da yawa, babu ruwan sama har sai guguwa ba zato ba tsammani, tare da ruwan sama mai yawa, ya zubar da kusan ruwan sama na shekara  'yan kwanaki. Rashin ruwa ya kara da rashin daidaito na rarraba ruwa. Kusa da Tekun Caspian, ruwan sama yana da kimanin  mm () a kowace shekara, amma a cikin Tsakiyar Tsakiya da kuma a cikin ƙasƙanci zuwa kudu ba ya wuce   in).  Halin Iran na iya kamuwa da babban bambancin zafin jiki da hazo ya haifar da kirkirar madatsun ruwa da tafkuna don tsarawa da ƙirƙirar kwararar ruwa a duk faɗin ƙasar.

### Canjin yanayi
Yanayin Iran gabaɗaya ya zama bushe a cikin shekarun da suka gabata. Matsayin Ruwan sama ya ragu da kusan 20-25% a cikin manyan yankuna, yana kara rikicin ruwa. Rage ruwan sama da karuwar yanayin zafi sun tura kasar zuwa ga saurin hamada. Kogin Zayandeh Rud a Isfahan misali ne mai ban mamaki. Ya bushe sau da yawa a cikin shekaru goma da suka gabata, wanda ya haifar da mummunar lalacewar noma.

Ana sa ran Iran za ta sami matsakaicin karuwar zafin jiki na 2.6 ° C da raguwar 35% a cikin hazo a cikin 'yan shekarun da suka gabata. Wannan na iya kara tsananta matsalar fari da samar da amfanin gona.&nbsp;

#### fari
Iran ƙasa ce mai bushewa da fari tare da karuwar rauni ga wannan haɗarin halitta. Rashin ruwa da batutuwan fari suna daga cikin manyan ƙalubalen da kasar ke fuskanta. Muhimmancin abubuwan da suka faru na fari a lokacin 1999 zuwa 2001 ya kasance mai girma yayin da ya shafi larduna 26 da sama da rabin yawan jama'ar kasar.

#### Rikicin Tafkin Urmia
Da zarar tafkin ruwan gishiri mafi girma a Gabas ta Tsakiya, Tafkin Urmia ya ragu da kashi 90% tun daga shekarun 1970 saboda ginin madatsar ruwa, karkatar da ruwa na noma, da canjin yanayi. Kodayake an yi ƙoƙari don dawo da tafkin tun 2013, raguwar Tafkin Urmia ya kasance ɗaya daga cikin alamun da aka fi gani na rikicin ruwa na Iran. A shekara ta 1997, yankin tafkin ya rufe kusan 5,000 km2 amma ya ragu zuwa 500 km2 ta 2013. Ayyukan sabuntawa sun taimaka wajen dawo da wasu daga cikin tafkin, amma ƙalubalen suna ci gaba.&nbsp;&nbsp;

## Ƙalubalen Muhalli
Batutuwan muhalli kamar rage ruwan sama, ƙananan matakan ruwan sama saboda canjin yanayi sun kara karancin ruwa na Iran a cikin 'yan shekarun nan. A cikin 2017 matakan hazo ya ragu da kashi 25 cikin dari, an ji ko da a yankunan da ke da wadataccen ruwa a arewacin da arewa maso yammacin kasar. Wannan ya ba da gudummawa ga rahoton rage ruwan da ke shiga madatsun ruwa na Iran da kashi 33 cikin dari, daga cubic mita biliyan 32 (BCM) na ruwa a cikin 2017 zuwa 25 BCM a cikin 2018.

## Ma'adanai na ruwa

### Rashin ruwa
An kiyasta albarkatun ruwa masu sabuntawa na ciki a cubic mita biliyan 89 (BCM) /shekara. A sakamakon fari da ya gabata da kuma yawan amfani da albarkatun ruwa, an rage yawan ruwa na kowane mutum zuwa 1100 m3/shekara a yau tare da mazauna miliyan 85. Ruwan ƙasa yana wakiltar jimlar 97.3 BCM / shekara, wanda 5.4 BCM / shekaru ya fito ne daga zubar da ruwa kuma don haka yana buƙatar cirewa daga jimlar. An kiyasta sake cajin ruwa a 49.3 BCM / shekara, wanda aka samu 12.7 BCM / shekaru daga shiga cikin kogin kuma yana buƙatar cirewa. Iran tana karɓar 6.7 BCM / shekara na ruwa daga Pakistan da wasu ruwa daga Afghanistan ta hanyar Kogin Helmand. Ruwan Kogin Arax, a kan iyaka da Azerbaijan, an kiyasta shi a 4.6 BCM / shekara. An kiyasta cewa ruwan da ke cikin teku da sauran ƙasashe yana da 55.9 BCM / shekara. Ga kowane mutum, wadatar ruwa a zamanin kafin juyin juya halin Musulunci ya kasance kusan mita cubic 4,500. A shekara ta 2009, wannan adadi bai kai mita cubic 2,000 ba.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

### Amfani da ruwa
Dogaro da Iran akan ruwan kasa ya haifar da ƙimar hawan ƙasa. Ma'aikatar Makamashi ta Iran ta kiyasta cewa kasar ta rasa cubic mita biliyan 5 na ruwan kasa a kowace shekara saboda yawan fitarwa. A cikin shekaru biyar da suka gabata, Iran ta lalata kusan kashi 70% na tanadin ruwan kasa, kuma wannan amfani da yawa ya haifar da mummunar raguwar ƙasa a yankuna daban-daban. Misali, Tehran yana raguwa a cikin adadin har zuwa 25 cm a kowace shekara, yana nuna rugujewar ruwa a ƙarƙashin babban birnin. Neverthelss, batun karancin ruwa a Tehran ba a fuskanta a duk fadin birnin ba. Akwai bambance-bambance masu yawa tsakanin unguwanni. Gundumomin arewacin Tehran masu arziki sun amfana sosai daga zuba jari a cikin ababen more rayuwa na ruwa, wanda ya haifar da ingantaccen tsarin rarraba da ingantaccen wuraren adanawa. Sabanin haka, unguwanni marasa wadata galibi sun dogara da kayan aikin da suka wuce ko marasa isasshen.&nbsp;

An kiyasta jimlar janyewar ruwa a 70 BCM a cikin 1993, ya tashi zuwa 96 BCM a mu 2018 ,  wanda aka yi amfani da kashi 92% don dalilai na noma, 6% don amfani da gida da 2% don amfani da masana'antu. Kodayake wannan ya yi daidai da kashi 51% na ainihin albarkatun ruwa masu sabuntawa, cirewa na shekara-shekara daga aquifers (57 BCM a 1993, 53 BCM a 2004) ya riga ya fi ƙididdigar amfanin lafiya (46 BCM).  Daga cikin 4.3 BCM / shekara a 1993 (6.2 a 2004) da aka yi amfani da shi don dalilai na cikin gida, ana ba da 61% daga ruwa na sama da 39% daga ruwa mai zurfi. Misali, Babban Tehran tare da yawan jama'arta sama da miliyan 13 ana ba da shi ta hanyar ruwa daga madatsar ruwan Lar a kan Kogin Lar a Arewa maso gabashin birnin, madatsar ruwa ta Latyan a kan Kogin Jajrood a Arewa, Kogin Karaj a Arewa maso Yamma, da kuma ruwa na ƙasa a kusa da birnin. Gilan, Mazandaran da Isfahan suna da mafi girman ingancin ban ruwa tare da kashi 54, 52 da 42 bi da bi, kuma lardin Khuzestan yana da mafi ƙarancin ingancin ban sha'awa tare da kashi 38. Amfani da ruwa famfo a cikin ƙasar yana da kashi 70% sama da matsakaicin duniya. An yi amfani da 16 BCM na ruwa don samar da wutar lantarki a cikin 1999.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

Ya zuwa shekara ta 2014, Iran tana amfani da kashi 70% na jimlar ruwan sha mai sabuntawa, sama da iyakar sama da kashi 40% da aka ba da shawarar bisa ga ka'idojin duniya.

### Qanats
Kimanin shekaru 2,500 da suka gabata, 'yan Iran sun kirkiro hanyoyi da yawa don amfani da ruwan kasa, gami da tsarin kula da ruwa da ake kira qanat. Kanakats, waɗanda har yanzu ake amfani da su a yau, jerin bututun karkashin kasa ne da rijiyoyi waɗanda ke jigilar ruwa a karkashin kasa zuwa farfajiya. Suna samar da kimanin cubic mita biliyan 7.6 ko 15% na jimlar bukatun ruwa na kasar kuma suna taka muhimmiyar rawa a cikin ci gaban girbi na ruwa. Koyaya, an watsar da yawancin waɗannan tsarin kuma an maye gurbinsu da wasu hanyoyin a cikin 'yan shekarun da suka gabata, galibi saboda yanayin zamantakewa da tattalin arziki da canza fasahar cire ruwa. Bugu da kari, hako rijiyoyi masu zurfi da marasa zurfi ya lalata ingancin ruwan kasa, musamman a yankin bakin teku na Tsakiyar Tsakiya na Iran, wanda ke da sakamako ga muhalli, mutane, da tattalin arzikin Iran. Sabili da haka, ya zama dole a ba da shawarar da kuma aiwatar da hanyoyin don kara ingancin qanats don cimma ci gaba mai ɗorewa a cikin kula da albarkatun ruwa.

### Rashin gurɓata ruwa
Rashin gurɓata ruwa ya samo asali ne daga masana'antu da ruwa mai guba, da kuma aikin gona. Game da ruwan sharar gida na gari, yawancin datti da aka tattara ana fitar da shi ba tare da an kula da shi ba kuma ya zama babban tushen gurɓataccen ruwa da haɗari ga lafiyar jama'a. A cikin birane da yawa ba tare da tsabtace ruwa ba, gidaje suna fitar da datti ta hanyar bude ruwan sama.

### Rarraba ruwa a birane
Yankunan birane suna ƙara jin tasirin rikicin ruwa. Misali, a Isfahan, Kogin Zayandeh Rud, da zarar jinin rai na birnin da yankunan noma da ke kewaye da shi, ya bushe akai-akai. Rashin ruwa ya haifar da rabawa na ruwa a biranen kamar Isfahan da Shiraz, kuma an kiyasta cewa 'yan Iran miliyan 28, ko 35% na yawan jama'a, suna zaune a yankunan da ke fuskantar matsanancin ruwa. Kashe koguna da tabkuna ya kuma haifar da zanga-zangar da yawa, musamman tsakanin manoma, waɗanda aka tilasta musu barin gonakin su saboda rashin ruwa.

## Infrastructure
Yawancin ruwan sha a Iran ana ba da shi ta hanyar ababen more rayuwa na zamani, kamar madatsun ruwa, tafkuna, bututun watsawa mai nisa - wasu daga cikinsu sun fi  (190  tsawo - da rijiyoyi masu zurfi. Kimanin tsarin gargajiya na Karez (کاریز) 60,000 a yankunan tsaunuka na Iran a Yazd, Khorasan da Kerman - har yanzu ana amfani da su da kyau don ban ruwa da samar da ruwan sha a yankunan karkara da ƙananan garuruwa. Karez mafi tsufa kuma mafi girma da aka sani yana cikin garin Gonabad na Iran wanda bayan shekaru 2700 har yanzu yana ba da ruwan sha da ruwan noma ga kusan mutane 40,000. Babban zurfin rijiyarsa ya fi mita 360 (1,180  kuma tsawonsa yana da kilomita  (28 mi). An kiyasta cewa akwai maɓuɓɓugar ruwa masu zurfi da zurfi 500,000 a cikin ƙasar. Akwai manyan madatsun ruwa 42 da ke aiki a Iran tare da haɗin ajiya na 33 BCM / shekara. Wadannan madatsun ruwa sun rasa kimanin mita miliyan 200 na ƙarfin ajiya a kowace shekara saboda lalacewa (0.5-0.75% na ƙarfin ajiyar su). Yawancin madatsun ruwa madatsun shaida ne masu amfani da yawa don wutar lantarki, ban ruwa, kula da ambaliyar ruwa da - a wasu lokuta - samar da ruwan sha.&nbsp;

A cikin 'yan shekarun nan tafkunan Iran sun sha wahala sosai saboda karancin ruwa. Ya zuwa 2021, ruwan da aka adana a cikin madatsun ruwa a duk faɗin ƙasar ya kasance kashi 40% ƙasa da shekarar da ta gabata, kamar yadda Kamfanin Gudanar da Ruwa na Iran ya ruwaito. Dam din Karkheh, daya daga cikin mahimman tafkuna a Lardin Khuzestan, yana aiki ne a kashi 12% kawai na jimlar ƙarfinsa a lokacin tsayin fari. Wadannan karancin suna da mummunar tasiri ga ban ruwa, ruwan sha, da samar da wutar lantarki.

## Gudun Hijira
Rikicin ruwa da ke kara muni a Iran ya shafi aikin gona, masana'antu, da samar da ruwa a birane kuma ya haifar da ƙaura mai yawa na cikin gida. Rashin ruwa, musamman a yankunan karkara da na noma, yana tilasta dubban mutane su bar gidajensu da hanyoyin rayuwa, wanda ke haifar da wani abu da aka sani da "motsa jiki na muhalli". Wannan ƙaura yana haifar da sabbin ƙalubalen zamantakewa, tattalin arziki, da siyasa yayin da yawancin 'yan Iran ke motsawa zuwa birane masu yawa, suna kara matsin lamba a kan ababen more rayuwa da sabis na jama'a.

### Shige da Fice daga Karkara zuwa Birni
Ɗaya daga cikin tasirin da aka fi gani na rikicin ruwa na Iran shine ƙaura mai yawa daga ƙauyuka zuwa birane. Rashin ruwa ya shafi yawancin yankunan karkara waɗanda suka dogara da noma, musamman a larduna kamar Khuzestan, Sistan, Baluchestan, da Isfahan. Amfanin gona a cikin waɗannan yankuna ya ragu saboda rashin ruwan ban ruwa, kuma an tilasta manoma da yawa su bar ƙasashensu. Wannan ya haifar da ƙaura mai ɗorewa zuwa biranen kamar Tehran, Isfahan, Shiraz, da Mashhad, inda baƙi ke neman damar tattalin arziki mafi kyau. An kiyasta cewa fiye da kashi 70% na ƙauyukan Iran suna cikin haɗarin barin su saboda fari da karancin ruwa. A cewar Ma'aikatar Aikin Gona ta Iran, tsakanin 2002 da 2017, kauyuka sama da 12,000 sun kasance gaba ɗaya, tare da yawancin mazaunansu suna ƙaura zuwa cibiyoyin birane. Wannan yanayin ya hanzarta yayin da fari ya zama mafi yawa kuma mai tsanani.

### Shige da fice a lardin Khuzestan
A tarihi, Khuzestan, daya daga cikin larduna masu wadata da ruwa a Iran, ya sha wahala sosai ta hanyar rashin kula da albarkatun ruwa. Kashe koguna, gami da Karkheh da Karun, ya sa aikin gona ba zai iya jurewa ba a sassa da yawa na lardin. A cikin 'yan shekarun nan, Khuzestan ya ga babban ficewar yawan mutanen karkara yayin da mutane ke ƙaura zuwa birane don aiki da Yanayin rayuwa mafi kyau. Yanayin ya kara tsanantawa ta hanyar guguwar ƙura ta lokaci-lokaci, wanda ke kara lalata muhalli kuma ya sa rayuwa ba za a iya jurewa ba a yankunan da abin ya shafa. Wannan ƙaurawar muhalli daga Khuzestan ya haifar da tashin hankali na zamantakewa a yankin, yayin da al'ummomin yankin ke fuskantar raguwar yanayin rayuwa da ƙaruwar rashin aikin yi.

### Tasirin Birane
Hawan bakin haure daga yankunan karkara zuwa birane yana sanya matsin lamba a kan ababen more rayuwa na birane na Iran. Tehran, alal misali, ta ga yawan jama'arta ya karu, ya kai sama da mutane miliyan 9 a cikin 'yan shekarun nan, tare da sababbin masu zuwa da yawa sun kasance bakin haure na karkara da rikicin ruwa ya kori. Wannan hauhawar ƙaura ya kara bukatar gidaje, ruwa, tsaftacewa, da sauran ayyuka, yana kara matsalolin kamar gurɓataccen iska da tarwatsa zirga-zirga. Bugu da ƙari, ƙaurawar mutanen da ke tserewa daga wuraren da ke da karancin ruwa ya haifar da ƙauyuka da ƙauye a kusa da manyan birane. Wadannan ƙauyuka galibi ba a tsara su ba, tare da rashin samun dama ga ayyuka masu mahimmanci kamar ruwa mai tsabta da wutar lantarki, suna haifar da haɗarin lafiyar jama'a. Gwamnati ta yi gwagwarmaya don sarrafa wannan kwararar, kuma tashin hankali tsakanin mazauna dogon lokaci da sabbin baƙi suna ƙaruwa, suna ƙara wani nau'i na rikitarwa ga ƙalubalen zamantakewar Iran.

### Tsinkaya don ƙaura na gaba
Tare da canjin yanayi da ake sa ran zai kara tsananta karancin ruwa na Iran, yawan mutanen da aka tilasta su yi ƙaura zai iya ƙaruwa a cikin shekarun da suka gabata. Dangane da wasu kimantawa, har zuwa 'yan Iran miliyan 50 na iya fuskantar matsanancin karancin ruwa a shekarar 2050, wanda zai iya haifar da daya daga cikin manyan raƙuman ƙaura a yankin. Wannan ƙaurawar muhalli ba kawai batun cikin gida ba ne amma kuma yana iya samun tasirin ƙasa da ƙasa, kamar yadda maƙwabtan Iran na iya ganin kwararar baƙi na Iran a nan gaba.

Gudun da ya haifar da matsalar ruwa a Iran ya jaddada bukatar gaggawa don sake fasalin kula da ruwa. Rashin magance tushen abubuwan da ke haifar da karancin ruwa, kamar rashin kulawa da ayyukan noma marasa dorewa, mai yiwuwa zai haifar da ci gaba da ƙaura, tare da mahimman tasirin zamantakewa da tattalin arziki ga yankunan karkara da birane.

## Rashin ruwa da IRGC

### IRGC da cin hanci da rashawa a cikin kula da ruwa
Saurin birni da bukatun noma sun kara tsananta karancin ruwa a kasar. Tare da kusan kashi 90% na albarkatun ruwa na Iran da aka ware don noma, rashin inganci na ayyukan ban ruwa da kuma dogaro da Ruwa na ƙasa suna haifar da mummunar lalacewar waɗannan mahimman tanadi. Shirye-shiryen kula da ruwa na Iran, gami da gina madatsar ruwa da ayyukan canja wurin ruwa, an tura su siyasa kuma galibi suna watsi da tasirin muhalli da zamantakewa. Wadannan manufofi suna taimakawa ga lalacewar muhalli, kamar bushewar koguna da wuraren da ke da ruwa. Wadannan manufofi sun kasa magance tushen abubuwan da ke haifar da karancin kuma sun shafi yankunan karkara da na kewayen al'umma, wanda ke haifar da rikice-rikicen farar hula.

## Manazarta