Gbenga Olawepo-Hashim

**Gbenga Toyosi Olawepo** (an haife shi 28 ga Yuni na shekara ta 1965) ɗan Najeriya ne mai fafutukar kare haƙƙin ɗan adam kuma ɗan kasuwa.

Sunan Olawepo ya fara ɗaukar kanun labarai ne a lokacin da shi da wasu shugabannin dalibai uku na Jami’ar Legas suka shiga cikin dakin ‘yan sandan Najeriya mai cike da cunkoson jama’a a cikin watan Afrilun shekara ta 1989 a matsayinsa na mai adawa da wariyar launin fata. Gwamnatin mulkin soji da ke kara danniya da rashin hakuri da ‘yancin fadin albarkacin baki a Najeriya sai ta ba da umarnin a tsare dalibin mai fafutuka. Editan Ilimi na Jaridar Guardian Express - Joe Idika- ya wallafa wani rahoto na musamman kan halin da ‘yan hudu-Olawepo, Oyerinde, Akhaine da Ewebiyi- ke ciki- a wani abu da ya tona asirin halin da ake ciki na tsare fursunonin da ake tsare da su a ofisoshin ‘yan sandan Najeriya. Rahoton ya kuma ƙasance labari ne na jajircewa na ban mamaki na quartet da aka nuna a lokacin ziyarar Mrs. Thatcher game da manufofin gwamnatinta na nuna wariyar launin fata, wanda zanga-zangar dalibai da ma'aikata ta kasance.

## Shekarun farko
An haifi Olawepo a Yelwa, Yauri, Jihar Kebbi ta yanzu dake Arewacin Najeriya, a ranar 28 ga Yunin shekara ta 1965. Olawepo ya fara nuna halayen jagoranci a makarantar sakandare. A cikin 1984, an zabe shi Shugaban kungiyar Dramatic Society kuma daga baya ya nada shi Shugaban Lafiya a Kwalejin Cherubim da Seraphim, Ilorin . A shekarar 1986 a Kwalejin Fasaha ta Kwara, an zaɓe shi a matsayin Janar-Sakataren ƙungiyar Matasa ta Youth Solidarity on Southern Africa in Nigeria (YUSSAN) kuma ya kasance mai fafutukar yaki da wariyar launin fata. Ya shirya shirye-shiryen fina-finai, tara sa hannun hannu don tara tallafin gida da waje don yakar gwamnatin wariyar launin fata a Afirka ta Kudu da kuma goyon bayan darussa na al'ummar Angola, Mozambique da Namibiya . Ya kasance memba na Local Orgasing Committee na ar Lagos Nigeria. Shigarsa a cikin harkar tsattsauran ra’ayi ya kara tsananta lokacin da aka zaɓe shi jami’in hulɗa da jama’a na kungiyar dalibai ta kasa (NANS) a watan Yulin 1988. Hakan dai ya zo ne a daidai lokacin da kungiyar daliban ke bijirewa dokar hana fita da gwamnatin soja ta yi . A matsayinsa na mai magana da yawun kungiyar daliban Najeriya ya kasance a fagen daga da hukumomin sojin kasar. Ya yi magana game da " 'yancin ƙungiyoyin da ba za a iya raba su ba, kuma babu wani dokar soja da za ta iya cirewa," ya yi magana game da ƴancin ilimi na jama'a tare da yakin neman komawa mulkin dimokuradiyya ta hanyar kundin tsarin mulkin da aka zaɓa.

A watan Mayu-Yuni na shekara ta 1989, yana cikin jagorancin gwagwarmayar anti-SAP da dimokuradiyya wanda kungiyar dalibai ta kasa [www.whirledbank.org/development/sap] ta shirya. Wannan tawaye ya kasance a duk faɗin ƙasar kuma ya sami goyon baya a kan iyakokin yanki da na kabilanci; Har ila yau, ta samu kulawar ƙasa da kasa yayin da ta tafi lokaci guda tare da daliban da suka yi zanga-zanga a dandalin Tiananmen da ke birnin Beijing da kuma boren neman dimokradiyya a gabashin Turai. Gwamnatin soja ta yi masa lakabi da juyin mulkin farar hula tare da mayar da martani game da hakan tare da yin amfani da sassaucin ra'ayi da kuma mummunan karfi. Domin murkushe zanga-zangar, gwamnatin sojan kasar ta tura tankunan kwantar da tarzoma, jirage masu saukar ungulu na ƴan sanda da kuma 'yan sandan kwantar da tarzoma suna harbin masu zanga-zangar.

## Tsare
A ƙarshen boren, sama da mutane dari biyu ne 'yan sanda suka yi kiyasin kashe su, wasu da dama suka jikkata, an kuma tsare wasu dalibai masu fafutuka. An daure Olawepo a gidan yari na tsawon watanni hudu a gidan yari a karkashin dokar tsare mutane mai lamba 2 ta shekarar 1984 kamar yadda aka gyara. An tsare shi ba tare da shari'a ba. An sake shi ne bayan wata fafatawar shari’a da lauyansa, Marigayi Shugaban Kungiyar Lauyoyin Najeriya, Alao Aka-Bashorun http://www.dawodu.com/falana3.htm ya jagoranta, da wani gangamin kasa da kasa da Ƙungiyar Ɗalibai ta Duniya, Kungiyar Matasan Dimokuradiyya ta Duniya, Amnesty suka shirya. International da Human Rights Watch . Kungiyar Amnesty International ta ayyana shi a matsayin  Fursunan lamiri  a cikin 1989. Shari’ar sa da ta Gbenga Komolafe da mai shari’a Tajudeen Odunowo ya yanke ta zama Loco classicos a tarihin shari’a a Najeriya domin wannan ne karo na farko da kotu za ta ba da umarnin a saki wani da ake tsare da shi a karkashin dokar tsare tsare mutane mai lamba 2. Bayan da aka sake shi daga tsare a watan Disamba 1989 kuma ya kammala karatunsa a Jami'ar Legas, ya ci gaba da ba da himma a harkokin kasa da kasa. A cikin shekara ta 1990, an nada shi Sakataren Gudanarwa na kasa-Sakataren Kwamitin Kare Hakkokin Dan Adam inda ya yi aiki a takaice kuma ya ninka a matsayin daya na kungiyar tuntuba ta kasa- kungiyar masu rajin kare hakkin dan Adam karkashin jagorancin Aka-Bashorun da ’yan siyasa masu kishin kasa kamar su. marigayi RBK Okafor, Kola Balogun, marigayi Mbadiwe, Mahmoud Waziri da Alhaji Tanko Yakassai. Kungiyar, National Consultative Forum (NCF), ta kafa wa kanta manufar shirya taron kasa a matsayin wani dandali na tabbatar da dimokuradiyya da sake fasalin tarayyar Najeriya. NCF ta jawo wani bangare na tsoffin sakatarorin dindindin na Najeriya a karkashin Alison Ayida da Tayo Akpata. Olawepo, wanda ya gaji Femi Ojudu a yanzu shi ne manajan darakta na The News Magazine wanda ya zo hutu daga aikinsa na African Concord, ya yi aiki sosai tare da Babban Sakatare, Marigayi Dokta Beko Ransome-Kuti, wajen kula da sakatariyar.

## Canza cikas ga rayuwar dama-kasuwanci
Bayan Olawepo ya kammala karatunsa a Jami'ar Legas, sai dai ya fuskanci matsala nan take: me zai yi da makomarsa. Hukumomin jami’ar karkashin jagorancin hukumomin soji da ke neman bata masa rai sun kwace takardar shaidar sa. Ma'anar wannan a cikin al'ummar da ta ba da kyauta mai yawa akan takaddun shaida maimakon ƙwarewa shi ne cewa ba zai iya samun aiki a matsayin wanda ya kammala digiri a kamfanoni masu zaman kansu ba ko kuma a cikin aikin gwamnati. Wannan kuma yana nufin ba zai iya neman karatun digiri ba.

Ƙalubalen da ke sama ya tilasta Olawepo shiga kasuwanci mai zaman kansa a cikin 1991 bayan ya tsaya a CDHR. Yana da sha'awar sanya kwarewarsa a matsayinsa na ƙwararren mai sadarwar jama'a don yin ciniki amma sai ya sake yin rawa tare da samar da dokar Cibiyar Hulda da Jama'a ta Najeriya da Majalisar Masu Tallace-tallacen Talla- duk sun buƙaci takardar shaidarsa don cancantar yin rajista don yin talla ko talla. dangantakar jama'a. A yanzu dai tsohon dan gwagwarmayar dalibin ya fuskanci matsananciyar matsin lamba kan ya roki hukumomi da ‘yan uwa da ƴan uwa da suke ganin makomarsa a yanzu ta lalace musamman idan ba ya ofis kuma a halin yanzu babu wanda ya ke magana kan lamarinsa.

Duk da haka, Gbenga ya ƙi ya roƙi waɗanda suka azabtar da shi amma ya ɗauka a cikin matakansa. Ya ga wata dama ta fita daga cikin cikas bayan karanta littattafai masu shafuka dubu kan sadarwar siyasa a Amurka da Ingila. Ya kai ga yanke shawarar kafa rigar majagaba a harkokin sadarwa na siyasa, don haka ya kaucewa iyakokin da Dokar Talla da Hulda da Jama'a ta sanya. Bayan fara tabarbarewa tare da haɗa Prompt Link Ltd., shirin sa na sadarwar siyasa ya tashi yadda ya kamata tare da haɗakar da Setandsell Ltd. Ya sanya kamfaninsa gaba da hukumomin talla na gargajiya wadanda ya kore su a matsayin masu tallan kayayyaki kawai. Zai ce "ba za ku iya hada mutane kamar cakulan ba". Ya yi wa kansa kasuwa inda ya yi shiru ya zama sarki a gonarsa; ya mai da cikas zuwa manyan damammaki kuma ya zarce manyan shingen da ya samu riba mai yawa kan jarinsa. Har ila yau, yana da bukatu iri-iri a fannin makamashi a Turai, Amurka, da sauran ƙasashen Afirka.

## Siyasar ɓangaranci
Tsohon shugaban ƙungiyar dalibai ya banbanta a siyasar bangaranci . Jaridar Nigerian Tribune, jaridar da marigayi shugaban masu kishin kasa na Najeriya, Cif Obafemi Awolowo ya kafa, ta kama wannan da kyau. A wani lokaci jaridar ta rubuta cewa: “A fagen siyasar Najeriya, akwai na Saraki, matasa Azikiwe, matasa Adedoyin ’ya’yan jiga-jigan jiga-jigan siyasa da kudi amma akwai tsirarun sunaye da suka sanya kansu a fagen siyasa. kamar Gbenga Olawepo, tauraro mai tasowa mara fadowa baya ko tura wani ubangida ko baya ga duk wata daular kuɗi. Maganar shugabannin siyasa masu tasowa wannan wani bincike ne na gaskiya .

1995 ita ce farkon shigarsa siyasar ɓangaranci lokacin da ya zama sakataren yada labarai na National Democratic Labour Party (NDLP) a cikin shirin mika mulki da gwamnatin Abacha ta sanar. Daga karshe an hana jam’iyyarsa da ta wasu ‘yan siyasa irin su Solomon Lar, SPP na Alhaji Rimi, Ciroma da Bamanga Tukur ta ANC rajista. Maimakon samun masauki a jam’iyyun da sojoji suka kafa, Olawepo ya samu alaka da ƴan siyasa masu kishin kasa wadanda ke adawa da marigayi shugaban mulkin sojan Najeriya Sani Abacha . Wannan kungiya ta ‘yan siyasa ta fara shiryawa ne a kusa da Cibiyar Jama’a da G-34 daga baya kuma suka fara kafa Jam’iyyar People’s Democratic Party (PDP).

Olawepo ya taka rawa sosai wajen kafa jam’iyyar PDP. Shi da wasu mutane biyu, Dahiru Awesu Kuta da Dubem Onyia, sun taimakawa Farfesa. Jerry Gana, Sakataren tsarin kafa jam'iyyar. Ya kuma bayar da gudunmawar kayan aiki ga jam’iyyar baya ga gudunmawar tunani wanda ya kara masa daraja a jam’iyyar. Daga cikin wannan, Prof. Gana ya ce: “Lokacin da tsarin dawo da dimokuradiyya ya zo a 1998/1999, yana daya daga cikin matasan da suka tsaya tare da mu domin mu kyale tsarin dimokuradiyya na gaskiya ya gudana. Yana daya daga cikin wadanda suka zo wurinmu ko da a lokacin da gwamnatin ta yi mana tsangwama a lokacin a G-34, mutum daya da ya yi fice a kowace rana, kowane lokaci shi ne Gbenga. Ni ne sakataren jam’iyyar PDP na farko da na canza sheka daga G-34, an gabatar da kundin tsarin mulki da tsarin jam’iyyar a cikin sa’o’i 24 a ofishina da kuma a jarida Gbenga. Kuma magana da ƙarfin hali, yana bayyana cewa yana cikinsa. Yana da irin wannan ikon da ba a saba gani ba don yin babbar sadaukarwa ga duk abin da ya yi imani da shi. Misali, bayan zanga-zangar Anti-SAP a lokacin da ya bar Najeriya a kan hanyarsa ta zuwa Ghana don wakilcin .

Olawepo ya sake nuna jarumtaka lokacin da Janar Abacha ya mutu kwatsam a shekarar 1998, a jajibirin cikar shirin da ya yi na rikidewa zuwa mulkin kama-karya na farar hula. Ƴan biyun Olawepo da Dan Nwanyawu, wanda yanzu shi ne Shugaban Jam’iyyar Labour ta kasa, tare da Jerry Gana, sun koma barikin sojoji na Fort IBB- da ke Abuja, wanda ke dauke da Babban Hafsan Soja na lokacin, Gen. Ishaya Bamayi - wani jigo a babban hafsan soji, don gabatar da takardar da ke nuna wasu alkiblar mika mulki ga dimokradiyya. Shirin ƙarshe na miƙa mulki ya nuna matuƙar shigarsu. Amma abin ya kasance mai hatsarin gaske da aka yi a lokacin da makomar al'umma ta rataya a kan ma'auni da kuma lokacin da aka samu gagarumin yunkuri na sojoji. Olawepo ya taka rawa sosai a tsarin mika mulki. A shekarar 1998/1999, ya kasance sakataren kwamitin raya mata da matasa na kwamitin mika mulki da zaɓaɓɓen shugaban ƙasa na lokacin, Cif Olusegun Obasanjo ya kafa. Ya kuma taimaka wa babban mai magana da yawun jam’iyyar PDP na lokacin – Sanata Anietie Okon- wajen tafiyar da dimbin na’urorin yada labarai na jam’iyyar a lokacin yakin neman zaɓe da kuma lokacin sauya shekar.

A babban taron da PDP ta yi na farko a watan Agusta na shekara ta 1999, hamshaƙin ɗan kasuwan nan, Olawepo, an zabi mataimakin sakataren yaɗa labarai na kasa. A matsayinsa na mamba a kwamitin zartarwa na jam’iyya mai mulki, ya samu kambun kasancewarsa shugaba mara tsoro kuma mai gaskiya wanda ya fadi gaskiya ga mulki. Ya bayar da shawarar bin tsarin mulkin jam’iyya da dimokuradiyyar cikin gida wajen gudanar da mulkin jam’iyya, da nuna gaskiya da rikon amana a harkokin mulki. A cikin gwamnatin da tun farko aka shagaltu da cece-kuce a bangaren zartarwa, duk da cewa yana kusa da Shugaban kasa, sai ya fito fili ya nuna goyon bayansa ga yaki da cin hanci da rashawa. Ya kuma kasance a kan ƙoƙarin da ake yi na ganin shugabannin Majalisar Dokoki ta kasa su rika bin diddigi. Ya himmatu ga wani tsari na akida, ko da dokinsa ya yi kaca-kaca. “Ana iya tunawa da lokacin da ya yi a wancan lokacin saboda irin tsayuwar daka da ya yi a daidai lokacin da muradin kai na daidaikun jama’a suka zama albarusan jam’iyyar PDP. Shi da kan sa ya yi yaki da wata dabara da manyan jami’an jam’iyyar na kasa suka kitsa domin tsawaita wa’adin jami’an jam’iyyar wanda ya saba wa dokokin jam’iyyar. Abin ban haushin matsayinsa shi ne da ya kasance daya daga cikin wadanda suka amfana da hakan. Haushi da kura da wannan al’amari ya haifar, za a iya cewa sun taimaka wajen sauke shi daga mukaminsa da kuma wahalar da ya sha a PDP; irin wannan nasarar da ba kasafai ake samu ba na ƙa'ida ta sirri kan wata dama ta siyasa ta nuna shi a matsayin dan siyasa na gaba.

Duk da cewa an mayar da shi ofishinsa bayan an kwashe tsawon lokaci ana fafatawa a kotu, an yi ta gwabza kazamin faɗa a kan tsarin mulkin dimokuradiyya na cikin gida da kuma bin tsarin da ya dace a jam’iyyar wanda ya kai ga ficewar wasu ubanni da suka kafa jam’iyyar ciki har da Olawepo daga jam’iyyar yayin da ta ke kara nuna kyama. - dimokuradiyya tare da jami'anta suna kara yin aiki ba tare da wani hukunci ba. Rikicin da ya barke a jam’iyyar PDP, ya jawo Olawepo mafi kyawu, wanda masu sukar sa ba za su yi watsi da shi ba. Da yake magana game da Olawepo, Ministan Harkokin Wajen Najeriya na yanzu kuma tsohon sakataren jam'iyyar PDP na kasa, Cif Ojo Maduekwe, ya ce, "rayuwar mutane irin su Olawepo ya kamata ta zaburar da mu mu yi magana mai kyau game da kanmu. Gbenga mutum ne mai motsi na ciki ba ya tsoron tsayawa shi kadai, ba ya tsoron kada a yi masa farin jini, ba ya tsoron kallon kallo. Mutumin da yake kokawa a ciki yana sauraron kaɗe-kaɗe na sararin samaniyarsa, yana sauraron yabon ruhun da ke cikinsa wanda ya kasance da sararin sama, wanda dole ne ya ci nasara kuma ya bi ta wannan hanyar, ya jagoranci wasu kuma suna bin wanda zai iya gani. sararin sama a tare da shi, na irin waɗannan abubuwa ne na tarihi, na irin waɗannan abubuwa ne masu girma”.

Bayan ya fice daga jam’iyyar PDP da ya taimaka wajen kafa shi, dan kasuwan ya ci gaba da harkokinsa na bangaranci a jam’iyyar adawa. A watan Afrilun shekara ta 2007, ya tsaya takarar gwamna a jam’iyyar Democratic People’s Party (DPP) a jihar Kwara kuma an ayyana shi a matsayin wanda ya zo na biyu a zaben da mutane da yawa ke ganin ya lashe zaben. Masu sa ido na kasa da kasa sun ce zaben na shekarar 2007 a matsayin maguɗi.. Ya yi takara da sakamakon zaɓen bai yi nasara ba a gaban kotun daukaka kara. Tare da zafi da tsarin shari'a, Olawepo ya koma makaranta a Jami'ar Buckingham don "hutawa ya kama". Kimanin shekaru ashirin kenan da barin Jami'ar Legas inda begensa na neman wani shiri na gaba da kammala karatunsa na farko ya cika da jami'ar ta hana shi satifiket na tsawon shekaru shida bayan kammala karatunsa a zamanin mulkin soja. A shekarar 2019 ya tsaya takarar shugabancin Najeriya karkashin jam’iyya ta uku wato People’s Trust, inda ya ƙalubalanci shugaban ƙasa Muhammadu Buhari na jam’iyyar All Progressives Congress, kuma ɗan takarar babbar jam’iyyar adawa, Atiku Abukakar.

## Kyauta
Ya samu karramawa da karramawa da dama wadanda suka hada da: Kyautar Shugabancin Afirka Kwame Nkrumah wanda kungiyar dalibai ta nahiyar - All African Student Union - a Accra, Ghana a shekara ta 2003; Kyautar Tsohon Soja-a cikin 2005 a Caracas, Venezuela ta Ƙungiyar Ƙasa ta Duniya da Ƙungiyar Matasan Demokiradiyya ta Duniya, (WFDY). Ya kuma samu lambar yabo ta 2000 Nigerian Union of Journalist Award for Professionals Excellent.A cikin 2008 an ba shi  Max Bellof don kyakkyawan aiki a jarrabawar farko a kan MA a cikin shirin Harkokin Duniya na Jami'ar Buckingham, United Kingdom. . Ya gabatar da kasidu a kan Bakin Ciki na Afirka Biyu- Aids da Yaƙe-yaƙe, Kalubalen Afirka na Dimokraɗiyya. Ya kuma rubuta takardun ilimi da yawa. Ya gudanar da ayyuka masu ƙalubale da yawa a cikin ƙasa da ƙasa. Ya kasance wakilin Najeriya a wajen jana'izar Hafez al-Assad, shugaban kasar Syria a shekara ta 2001. A gida, ya yi aiki a matsayin mamba na kwamitin duba kundin tsarin mulki na PDP a shekara ta 2000 kuma mamba a kwamitin gyara zabe na jam'iyyar Democratic People's Party da aka kafa bayan zaben 2007. Ya yi tafiya sosai kuma ya ziyarci kasashe sama da 27. Yana da sha'awar kasuwancin duniya a fannin makamashi kuma ana ba shi ayyukan agaji. Shi Kirista ne kuma ya yi aure da ƴaƴan. Aurensa da wuri ya sami matsala wanda ya kai ga saki.

## Suka
Tsoffin takwarorinsa na masu fafutuka sun sha suka a kan alaƙarsa da tsohon shugaban gidan yari na mulkin soja, Janar Ibrahim Badamasi Babangida . Haka kuma wasu masu lura da al’amuran siyasa na sukar sa da cewa ya fi karfin aƙida a lokacin da ya kamata ya yi aiki da shi, wanda hakan ya janyo masa hasarar siyasa a wannan ƙasa ta Najeriya.

## Magana