Hajiya ma'daki

**Salamatu Binin Abbas** (an haife ta a shekara ta 1907), wacce aka fi sani da sunanta **Hajiya Ma'daki**, fitacciyar mace ce kuma mai ba da shawara a kotunan sarauta na Katsina da Kano . 'Yar Sarki Muhammad Abbas na Kano, an aurar da ita ga Sarkin Katsina Muhammadu Dikko tun tana ƙarama. A Katsina, ta zama amintaccen mai ba da shawara kuma amintacce ga Sarkin. Ta kuma yi aiki a matsayin jakada ba bisa ƙa'ida ba, tana hulɗa da mutane masu tasiri a Birtaniya da kuma mulkin mallaka na Najeriya, ciki har da Flora Shaw, Clementine Churchill, da Gimbiya Elizabeth, waɗanda galibi suna fafutukar ci gaban ilimin 'yan mata a Arewacin Najeriya .  

Bayan rasuwar Sarki Dikko a shekarar 1944, Ma'daki ta koma fadar Kano, inda babban ɗan'uwanta, Sarki Abdullahi Bayero, yake yawan neman shawararta. Daga baya ta amince da buƙatar gwamnatin mulkin mallaka na zama uwar gida a makarantar sakandare ta 'yan mata a Kano . Ta ci gaba da amfani da tasirinta tare da manyan 'yan Najeriya da Turawa don tsara manufofi a Arewacin Najeriya. Duk da cewa tasirinta kan shawarwarin Dikko ba a rubuta shi a hukumance kamar na maza ba, akwai yiwuwar ra'ayinta, kamar na sauran matan wannan lokacin, ya fi muhimmanci a ci gaban Arewacin Najeriya a lokacin mulkin mallaka fiye da yadda aka sani. 

## Rayuwa ta farko
An haifi Salamatu Binin Abbas a fadar Kano a kusan shekarar 1907. Iyayenta su ne Sarkin Kano Muhammadu Abbas da ƙwarƙwararsa, Dela. Dela ɗiyar bayi ce da aka kama a zamanin mulkin Abdullahi Maje Karofi (r. 1855–1883) kuma an rene ta a fada. Tun tana ƙarama, Salamatu ta halarci azuzuwan Alƙur'ani, inda ta koyi karatun Larabci, kodayake daga baya ta daina karatunta, ta fi son yin wasa. 

Salamatu tana da dangantaka ta kud da kud da mahaifinta, Sarki Abbas, sabanin al'adun Hausa-Fulani na nesa tsakanin iyaye a wancan lokacin. A shekarar 1914, tana da shekaru bakwai, an auri Muhammadu Dikko, wanda aka naɗa kwanan nan a matsayin Sarkin Katsina ta hannun jami'an mulkin mallaka na Birtaniya . Ba kamar tsoffin sarakunan Katsina ba, Dikko ba ya cikin daular sarauta ta daɗe, kuma ana ɗaukar auren a matsayin haɗin gwiwa tsakanin masarautun Kano da Katsina. Haka kuma hanya ce ta sabuwar daular Dikko ta sami damar samun halacci ta hanyar tsohuwar daular Dabo ta Kano. An ruwaito cewa aurenta yana ɗaya daga cikin bukukuwa mafi kayatarwa da aka gudanar a fadar Kano. 

Bayan aurenta, Salamatu ta koma fadar Katsina, inda ta ci gaba da yarintarta tare da sauran yaran da ke cikin fadar. Ta ƙulla alaƙa ta kud da kud da Usman Nagogo, wani matashin yarima mai shekaru biyu a kan gadonta. 

## Ma'daki na Katsina
Ba da daɗewa ba bayan isowarta Katsina, an ba Salamatu sarautar Ma'daki, sunan da aka keɓe wa 'yar wani sarki wanda ya auri Sarkin Katsina. Ta shahara da wannan lakabin maimakon sunan da aka ba ta. An yi wani biki mai ban sha'awa don ba ta sarauta, inda aka ba ta riguna masu tsada da rawani, wanda ke nuna matsayinta mai girma. 

A shekarar 1921, Sarki Muhammadu Dikko ya yi aikin hajji zuwa Makka, inda ya zama sarki na farko a Arewacin Najeriya da ya yi wannan tafiya. Ya zaɓi Ma'daki ya raka shi, tare da ɗansa Usman Nagogo, ɗan'uwansa Kankiya Nuhu, matar Nuhu, da kuma bayi da ƙwaraƙwarai da dama. Yawancin tafiyar Ma'daki an yi ta ne kawai a cikin ɗakunan jiragen ruwa da aka rufe da labule.  

Kafin su tafi Makka, tawagar ta fara tafiya zuwa Ingila, inda ta isa Liverpool a ranar 27 ga Yuni 1921. Sun yi rangadin biranen Burtaniya da dama kafin su isa Landan da mota, karkashin jagorancin GS Browne, mataimakin gwamnan Arewacin Najeriya . Matar Browne ta raka Ma'daki da kanta zuwa siyayya a cikin birnin. Kungiyar ta kuma halarci wani wasan rawa na Rasha kuma ta ziyarci Lambunan Dabbobin Landan na London . An yi watsi da yunkurin yawo a Regent's Park saboda kulawar da suka samu daga manema labarai da jama'a. A lokacin zamansu, Sarki George na Biyar ya karbe su a Fadar Buckingham kafin su ci gaba da tafiyarsu zuwa Makka. [1] [2] : 102 

Duk da cewa ba ta taɓa haifa masa 'ya'ya ba, Ma'daki ta ƙara kusantar Dikko. Ta zama amintaccen amintaccen mai ba shi shawara, wadda ake daraja ta saboda abokantakarta da kuma fahimtarta ta siyasa. Dikko sau da yawa yana neman shawararta kuma yana tabbatar da cewa ta kasance tare da shi, musamman a lokacin tafiye-tafiyensa. 

## Manazarta