Sanarwar Vienna da Shirin Aiki

**Sanarwar [[Vienna]] da Shirin Aiki** (**VDPA**) wata sanarwa ce ta haƙƙin ɗan adam da aka karɓa ta hanyar yarjejeniya a Taron Duniya kan ''Yancin ɗan adam a ranar 25 ga Yuni 1993 a Vienna, Austria .  Matsayin Babban Kwamishinan Majalisar Dinkin Duniya na 'Yancin Dan Adam an ba da shawarar ta wannan Sanarwar kuma daga baya ta kirkirar da Babban Taron Majalisar Dinkinobho 48/141.

## Abun ciki

### Hakkin neman mafaka da taimakon jin kai
A Sashe na I, sakin layi na 23, VDPA ta sake tabbatar da cewa kowa, ba tare da bambanci na kowane nau'i ba, yana da damar neman mafaka da jin daɗin mafaka a wasu ƙasashe daga tsanantawa, da kuma haƙƙin komawa ƙasar kansa. A wannan bangaren yana jaddada muhimmancin Universal Declaration of Human Rights, Yarjejeniyar 1951 da ta shafi Matsayin 'Yan Gudun Hijira, Yarjejeniyarsa ta 1967 da kayan aikin yanki. Ya nuna godiyarsa ga Jihohin da ke ci gaba da shigar da karbar bakuncin adadi mai yawa na 'yan gudun hijira a yankunansu, da kuma Ofishin Babban Kwamishinan Majalisar Dinkin Duniya na' yan gudun hijira don sadaukar da kai ga aikinsa. Har ila yau, ta nuna godiyarta ga Hukumar Taimako da Ayyuka ta Majalisar Dinkin Duniya don 'Yan Gudun Hijira na Falasdinu a Gabas ta Tsakiya. VDPA ta fahimci cewa, saboda rikitarwa na rikicin 'yan gudun hijira na duniya kuma daidai da Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya, kayan aiki na kasa da kasa masu dacewa da hadin kan kasa da kuma cikin ruhun raba nauyi, ana buƙatar cikakkiyar hanyar da al'ummar kasa da kasa ke da ita don daidaitawa da hadin gwiwa tare da ƙasashe masu ruwa da tsaki da kungiyoyi masu dacewa, tare da tunanin umarnin Babban Kwamishinan Majalisar Dinkin Turai na 'Yan Gudun Hijira. Wannan ya kamata ya hada da ci gaban dabaru don magance tushen abubuwan da ke haifar da kuma tasirin motsi na 'yan gudun hijira da sauran mutanen da suka rasa muhallinsu, karfafa shirye-shiryen gaggawa da hanyoyin mayar da martani, samar da ingantaccen kariya da taimako, tare da tunawa da bukatun mata da yara na musamman, da kuma cimma matsaya mai dorewa, da farko ta hanyar mafita ga masu daraja da aminci, gami da mafita kamar waɗanda taron' yan gudun hijira na kasa suka karɓa. Kuma ya jaddada nauyin jihohi, musamman yayin da suke da alaƙa da ƙasashen asali. Game da bala'o'i, daidai da Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya da ka'idodin dokar jin kai, VDPA ta jaddada muhimmancin da kuma buƙatar taimakon jin kai ga wadanda ke fama da duk bala'in halitta da Bala'in da mutum ya yi.

### A kan wariyar launin fata, wariyar launin shudi da rashin haƙuri
A Sashe na II, sakin layi na 20, VDPA ta bukaci dukkan gwamnatoci da su dauki mataki nan take da kuma samar da manufofi masu karfi don hanawa da yaki da duk nau'ikan wariyar launin fatawariyar launin fata haƙuri, inda ya cancanta ta hanyar aiwatar da dokokin da suka dace, gami da matakin hukunci. Har ila yau, ya yi kira ga dukkan kasashe da suka shiga Yarjejeniyar Kasa da Kasa kan kawar da dukkan nau'ikan nuna bambanci na launin fata don yin la'akari da yin sanarwar a karkashin Mataki na 14 na yarjejeniyar. Ci gaba da haɓaka na nativism, xenophobia, da wariyar launin fata ya haifar da iyakantaccen ma'anar abin da yake nufi da zama Ba'amurke. Mata da yawa sun yi yaƙi da manufofi da imani na wariyar launin fata, sau da yawa suna yin barazana ga lafiyar kansu. Har zuwa lokacin da aka ci gaba ba a sami wani matsin lamba don samun wariyar launin fata da wariyar launin fatar daga cikin al'ummomi ba. 

### Mutanen da ke cikin kungiyoyin 'yan tsiraru
A Sashe na II, sakin layi na 25, VDPA ta yi kira ga Hukumar Kare Hakkin Dan Adam da ta bincika hanyoyin da hanyoyin da za a inganta da kuma kare haƙƙin mutanen da ke cikin 'yan tsiraru kamar yadda aka tsara a cikin Sanarwar kan' Yancin Mutanen da ke cikin Ƙasa ko Ƙabilar, Addini da Harshe. A cikin wannan mahallin, VDPA ta yi kira ga Cibiyar Kare Hakkin Dan Adam da ta samar, bisa ga buƙatar gwamnatocin da suka shafi kuma a matsayin wani ɓangare na shirin ta na ba da shawara da taimakon fasaha, ƙwarewar ƙwarewa kan batutuwan 'yan tsiraru da' yancin ɗan adam, da kuma hanawa da warware rikice-rikice, don taimakawa a cikin yanayin da ke akwai ko yiwuwar da ke shafi' yan tsiraru. A layi na 26, VDPA ta bukaci Jihohi da al'ummomin duniya da su inganta da kuma kare haƙƙin mutanen da ke cikin ƙasa ko kabilanci, addini da kuma 'yan tsiraru na harshe daidai da Sanarwar kan' yancin mutanen da ke ƙarƙashin Ƙasa ko Ƙabilar, Addini da Harshe. Bugu da ƙari a cikin kashi 95, VDPA ya jaddada muhimmancin adanawa da ƙarfafa tsarin hanyoyin musamman, masu ba da rahoto, wakilai, masana da ƙungiyoyin aiki na Hukumar Kare Hakkin Dan Adam da Ƙananan Kwamitin kan Rigakafin Nuna Bambanci da Kare Ƙananan Hukumomi, don ba su damar aiwatar da aikinsu a duk ƙasashe a duk faɗin duniya, suna ba su albarkatun ɗan adam da na kuɗi. Ya kamata a ba da damar hanyoyin da hanyoyin don daidaitawa da daidaita aikin su ta hanyar ganawa ta lokaci-lokaci. Ana tambayar dukkan jihohi su ba da hadin kai sosai ga waɗannan hanyoyin da hanyoyin.'Yanci daga son rai da girmama haƙƙin ɗan adam.

### 'Yan asalin ƙasar
A Sashe na II, sakin layi na 29, VDPA ta ba da shawarar cewa Hukumar Kare Hakkin Dan Adam ta yi la'akari da sabuntawa da sabunta umarnin Kungiyar Aiki kan Jama'ar 'Yan asalin ƙasar a kan kariyar rubuce-rubucen Sanarwar' Yancin 'Yan asalin. Bugu da ƙari a cikin layi na 32, ya ba da shawarar cewa Babban Taron ya yi shelar shekaru goma na 'yan asalin duniya, don farawa daga Janairu 1994, gami da shirye-shiryen da aka tsara don aiki, don yanke shawara tare da haɗin gwiwar' yan asalin. Ya kamata a kafa asusun amincewa na son rai mai dacewa don wannan dalili. A cikin tsarin irin wannan shekaru goma, ya kamata a yi la'akari da kafa wani taro na dindindin ga 'yan asalin ƙasar a cikin tsarin Majalisar Dinkin Duniya.

### Hakkin ma'aikatan ƙaura
A Sashe na II, sakin layi na 34, VDPA ta gayyaci Jihohi suyi la'akari da yiwuwar sanya hannu da tabbatarwa a farkon lokacin da zai yiwu, Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya kan Kare Hakkin Dukkanin Ma'aikatan Mutanen da membobin Iyalai. An yi amfani da ma'aikatan ƙaura kusan a matsayin bayi kuma an tilasta su cikin mummunan yanayin aiki da lokutan aiki. An yi amfani da su a matsayin ƙarshen ma'aikata kuma a cikin mata ya fi muni. har zuwa taron Beijing inda kamfanoni suka fara lura da canje-canje a cikin al'umma mata masu ƙaura sun fi muni fiye da na maza masu ƙaura. 

### Hakkin mata da tashin hankali na gida
 
VDPA, a Sashe na II, sakin layi na 38, ya kuma yi kira ga Babban Taron da ya karɓi daftarin Sanarwar kan kawar da tashin hankali a kan mata kuma ya bukaci Jihohi da su yi yaƙi da tashin hankali ga mata bisa ga tanadinta, kuma cewa "laifin haƙƙin ɗan adam na mata a yanayin rikice-rikice na makamai ya keta ka'idodin ka'idodin haƙƙin ɗan'idojin ɗan adam na duniya da dokar jin kai. Dukkanin irin wannan, gami da kisan kai, fyade na tsarin, da kuma tilasta ciki, suna buƙatar amsawa ta musamman. "

### Hakkin yaro
A Sashe na II, sakin layi na 45, VDPA ta sake jaddada ka'idar "Kiran Farko ga Yara" kuma, a wannan bangaren, ta jaddada muhimmancin manyan kokarin kasa da kasa, musamman na Asusun Yara na Majalisar Dinkin Duniya, don inganta girmamawa ga haƙƙin yaro don rayuwa, kariya, ci gaba da shiga. A para 46, VDPA ta tabbatar da cewa ya kamata a dauki matakai don cimma amincewar duniya game da Yarjejeniyar kan 'Yancin Yara ta 1995 da kuma sanya hannu a duniya na "Sanarwar Duniya kan Rayuwa, Karewa da Ci gaban Yara da Shirin Ayyuka" da Taron Duniya na Yara ya karɓa. 

A kashi 47, VDPA ta bukaci dukkan kasashe da su dauki matakai har zuwa iyakar albarkatun da suke da su, tare da goyon bayan hadin gwiwar kasa da kasa, don cimma burin da ke cikin Shirin Ayyuka na Taron Duniya, kuma ta yi kira ga Jihohi da su haɗa Yarjejeniyar kan 'Yancin Yara cikin shirye-shiryen aikinsu na kasa. Ta hanyar waɗannan shirye-shiryen ayyukan ƙasa da kuma ƙoƙarin ƙasa da ƙasa, ya kamata a sami fifiko na musamman akan rage Mutuwar jarirai da yawan Mutuwar uwa, rage Rashin abinci mai gina jiki da ƙimar jahilci da samar da damar samun ruwan sha mai aminci da ilimi na asali. Duk lokacin da aka kira shi, ya kamata a tsara shirye-shiryen aiki na kasa don yaki da gaggawa mai lalacewa wanda ya haifar da bala'o'i da rikice-rikicen makamai da kuma matsalar yara masu matsanancin talauci. 

A cikin layi na 48, VDPA ta bukaci dukkan Jihohi, da su magance shirin yara masu tsanani a cikin mawuyacin hali. Ya kamata a yi yaƙi da cin zarafin yara sosai, gami da magance tushen su. Ana buƙatar ingantaccen mataki game da Kisan jarirai mata, aikin yara mai cutarwa, Sayar da yara da gabobin, karuwancin yara, Hotunan batsa na yara, da sauran nau'ikan cin zarafin jima'i. 

A cikin kashi 50, VDPA ta goyi bayan shawarar cewa Sakatare Janar ya fara bincike kan hanyar inganta kariya ga yara a cikin rikice-rikicen makamai, kuma ya kamata a aiwatar da ka'idojin jin kai da matakan da aka dauka don karewa da sauƙaƙe taimako ga yara a yankin yaƙi. Matakan ya kamata su hada da kariya ga yara daga amfani da dukkan makamai na yaki, musamman ma ma ma'adanai masu kashe mutane. Dole ne a magance bukatar kulawa da kuma farfado da yara da yaƙi ya shafa da gaggawa.

### 'Yanci daga azabtarwa
A Sashe na II, sakin layi na 54, VDAP ta yi maraba da amincewar da kasashe da yawa na Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya ta Tsayayya da azabtarwa kuma a sakin layi na 61, ya sake tabbatar da cewa kokarin kawar da azabtarwar ya kamata, da farko da farko, ya mayar da hankali kan rigakafi kuma, sabili da haka, ya yi kira ga karɓar Yarjejeniyar Zaɓuɓɓuka ga Yarjejeniyar da wuri ga Yarjejeniya game da azabtar da azabtar, wanda aka nufa don kafa tsarin rigakafi na ziyarar yau da kullun zuwa wuraren tsare-tsare. Sanarwar Universal Declaration of Human Rights wacce aka tilasta ta hanyar Vienna Declaration, ta ce "Babu wanda za a azabtar da shi ko kuma ya fi zalunci, rashin mutunci ko wulakanci ko azabtarwa". Kafin wannan Mata sun fuskanci " azabtarwa" har zuwa shekarun 1940. Tun da mata ba su da daidaitattun hakkoki a lokacin da aka gudanar da su ga asusun "mummunan da na asali" na magani. Daga baya VDAP ta gano cewa wannan "torture" na mata ba bisa ka'ida ba ne. kumbura a cikin damuwa goma sha biyu a cikin dandalin dandalin Beijing yana daya daga cikin manyan damuwa da waɗanda suka sami damar isar da labarun su suka taɓa. 

### Rashin da aka tilasta
A Sashe na II, sakin layi na 62, VDPA da ke maraba da amincewar Babban Taron na Sanarwar kan Kariya ga Dukkanin Mutane daga Kashewa, ya yi kira ga dukkan Jihohi da su dauki ingantaccen majalisa, gudanarwa, shari'a a kan wasu matakan don hanawa, dakatar da kuma hukunta ayyukan tilasta bacewar. Wannan shine asalin Yarjejeniyar Kasa da Kasa don Kare Dukkanin Mutane daga Kashewa.

### Hakkin nakasassu
A Sashe na II, sakin layi na 63, VDAP ta sake tabbatar da cewa duk haƙƙin ɗan adam da 'yanci na asali na duniya ne kuma don haka ba tare da iyaka ba sun haɗa da mutanen da ke da nakasa. Kowane mutum an haife shi daidai kuma yana da hakkoki iri ɗaya ga rayuwa da jin daɗi jama'a, ilimi da aiki, rayuwa da kansa da kuma shiga cikin kowane bangare na al'umma. Duk wani nuna bambanci kai tsaye ko wani mummunan nuna bambanci ga mutum mai nakasa shine keta hakkokinsa. A para 64, VDAP ta tabbatar da cewa wurin nakasassu yana ko'ina. Ya kamata a tabbatar da daidaitattun damar ga mutanen da ke da nakasa ta hanyar kawar da duk wani shingen da aka ƙaddara a cikin al'umma, ko na jiki, na kudi, na zamantakewa ko na tunani, wanda ya ware ko ya hana cikakken shiga cikin al'ummar.

### 'Yancin Dan Adam, alhakin Jiha
A kan tabbatar da Yarjejeniyar kasa da kasa kan 'yancin dan adam, VDPA ta bayyana a Sashe na I, sakin layi na 26 cewa "yana maraba da ci gaban da aka samu a cikin tsarin tsarin' yancin dan adam na ɗan adam, wanda shine tsari mai ƙarfi da ci gaba, kuma yana ƙarfafa tabbatar da yarjejeniyoyin haƙƙin ɗan adam na duniya. Ana ƙarfafa dukkan jihohi su shiga waɗannan kayan aikin kasa da kasa; ana ƙarfafa su guje wa mafita ga tanadin haƙƙin ɗan Adam. "A kan magani da kuma aiwatar da haƙƙin ɗan ƙasa da kuma aiwatarwar doka mai mahimmanci, tsarin shari' yanci masu zaman kansu, ya kamata su samar da cikakkun doka da kuma aiwatar, tsarin shari-da doka mai ɗabi'a.

### Ilimin kare hakkin dan adam
A Sashe na II, para 78, VDPA ta yi la'akari da ilimin haƙƙin ɗan adam, horo da bayanan jama'a da ke da muhimmanci don ingantawa da cimma daidaituwa tsakanin al'ummomi da kuma inganta fahimtar juna, haƙuri da zaman lafiya. A cikin layi na 79 ya bayyana cewa Jihohi ya kamata su yi ƙoƙari su kawar da jahilci kuma ya kamata su jagoranci ilimi zuwa ga cikakken ci gaban mutum da kuma karfafa girmamawa ga haƙƙin ɗan adam da 'yanci na asali. VDPA ta yi kira ga dukkan Jihohi da cibiyoyin da su hada da dokar kare hakkin dan adam ta kasa da kasa, dokar jin kai ta kasa, Dimokuradiyya da mulkin doka a matsayin batutuwa a cikin tsarin karatun dukkan cibiyoyin ilmantarwa a cikin tsari da ba na al'ada ba, kuma, a cikin layi na 80, cewa ilimin kare hakkin dan Adam ya kamata ya hada da zaman lafiya, dimokuradingwa, ci gaba da Adalci na zamantakewa, kamar yadda aka tsara a cikin kayan aikin kare hakkin dan kasa da na yanki, don cimma fahimtar kowa da wayar da kan jama'a tare da kuma karfafa sadaukarwar duniya ga haƙƙin dan adam. Bugu da ƙari a cikin 81, VDPA ta bayyana cewa la'akari da Shirin Ayyuka na Duniya kan Ilimi don 'Yancin Dan Adam da Dimokuradiyya, wanda Majalisar Dinkin Duniya kan Ilimin' Yancin Dan Adam na Ƙungiyar Ilimi, Kimiyya da Al'adu ta Majalisar Dinkin Turai, da sauran kayan aikin kare hakkin dan adam, VDPA ya ba da shawarar cewa Jihohi su samar da takamaiman shirye-shirye da dabarun tabbatar da ilimi mafi girma na haƙƙin ɗan adam da rarraba bayanan jama'a, la'a, tare da la'akari musamman game da bukatun haƙƙin ɗan ƙasa ba.

### Aiwatarwa da hanyoyin saka idanu
A Sashe na II, shafi na 83, VDPA ta bukaci Gwamnatoci da su haɗa da ma'auni kamar yadda yake cikin kayan aikin haƙƙin ɗan adam na duniya a cikin dokokin cikin gida da kuma ƙarfafa tsarin ƙasa, cibiyoyi da gabobin al'umma waɗanda ke taka rawa wajen karewa da kare haƙƙin ɗanɗano. Para 84 ya ba da shawarar karfafa ayyukan Majalisar Dinkin Duniya da shirye-shirye don biyan buƙatun taimako daga Jihohin da ke son kafa ko ƙarfafa Cibiyoyin kare hakkin dan adam na kasa don ingantawa da kare haƙƙin ɗan adam.

A Sashe na II, sakin layi na 92, VDPA ta ba da shawarar cewa Hukumar Kare Hakkin Dan Adam ta bincika yiwuwar inganta aiwatar da kayan aikin kare hakkin dan adam na yanzu a matakin kasa da kasa da na yanki kuma ta karfafa Hukumar Shari'a ta Duniya ta ci gaba da aikinta a Kotun hukunta manyan laifuka ta duniya. Para 93 ya yi kira ga jihohin da ba su riga sun yi ba don su shiga Yarjejeniyar Geneva ta 12 ga Agusta 1949 da Yarjejeniyar, da kuma ɗaukar duk matakan da suka dace na ƙasa, gami da na majalisa, don cikakken aiwatarwa. Sashe na 96 ya ba da shawarar cewa Majalisar Dinkin Duniya ta ɗauki rawar da ta fi dacewa wajen ingantawa da kare haƙƙin ɗan adam don tabbatar da cikakken girmamawa ga dokar jin kai ta duniya a duk yanayin rikici, daidai da manufofi da ka'idodin Yarjejeniyar Majalisar Dinkinobho. A cikin 97, VDPA, ta fahimci muhimmiyar rawar da aka taka na abubuwan kare hakkin dan adam a cikin takamaiman shirye-shirye game da wasu ayyukan kiyaye zaman lafiya ta Majalisar Dinkin Duniya, ta ba da shawarar cewa Sakatare Janar ya yi la'akari da rahoto, gogewa da damar Cibiyar Kare Hakkin Dan Adam da hanyoyin kare hakkin dan Adam, daidai da Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Turai.

## Bincike
Sashe na II, sakin layi na 99 Taron Duniya kan 'Yancin Dan Adam ya ba da shawarar cewa Babban Taron, Hukumar Kare Hakkin Dan Adam da sauran gabobin da hukumomin tsarin Majalisar Dinkin Duniya da suka shafi' yancin dan adam suyi la'akari da hanyoyi da hanyoyin da za a cika, ba tare da bata lokaci ba, na shawarwarin da ke cikin sanarwar yanzu, gami da yiwuwar ayyana shekaru goma na Majalisar Dinkin Turai don' yancin Dan Adam. Taron Duniya kan 'Yancin Dan Adam ya kara ba da shawarar cewa Hukumar Kare Hakkin Dan Adam a kowace shekara ta sake duba ci gaban zuwa wannan karshen.

Para 100: Taron Duniya kan 'Yancin Dan Adam ya nemi Sakatare Janar na Majalisar Dinkin Duniya ya gayyaci dukkan jihohi, dukkan gabobin da hukumomin tsarin' yancin dan adam na Majalisar Dattijai da ke da alaƙa da' yancin ɗan adam, don ba da rahoto a gare shi game da ci gaban da aka samu a aiwatar da sanarwar yanzu da kuma gabatar da rahoto ga Babban Taron a zamansa na hamsin da uku, ta hanyar Hukumar Kula da 'Yancin dan Adam da Majalisar Tattalin Arziki da Jama'a. Hakazalika, cibiyoyin kare hakkin dan adam na yanki da, kamar yadda ya dace, da kuma wadanda ba na gwamnati ba na iya gabatar da ra'ayoyinsu ga Sakatare Janar game da ci gaban da aka samu a aiwatar da sanarwar yanzu. Ya kamata a ba da hankali na musamman ga kimanta ci gaba zuwa ga burin tabbatar da yarjejeniyar haƙƙin ɗan adam ta duniya da kuma ladabi da aka karɓa a cikin tsarin Majalisar Dinkin Duniya.

### Majalisar Kare Hakkin Dan Adam ta Majalisar Dinkin Duniya
Majalisar Kare Hakkin Dan Adam ta Majalisar Dinkin Duniya tana gudanar da muhawara ta yau da kullun (a karkashin ajanda ta 8) kan bin VDPA. Duk da yake an fara jayayya game da batutuwan da za a iya magance su a ƙarƙashin wannan taken, zaman kwanan nan na Majalisar Kare Hakkin Dan Adam ya nuna karuwar muhawara game da bin tsarin VDPA, tare da Jihohi da kungiyoyi masu zaman kansu da ke tayar da batutuwa masu yawa, suna nuna girman duniya na VDPA. Wannan ya haɗa da jigogi kamar daidaito tsakanin jinsi, yanayin jima'i da asalin jinsi da batutuwan ma'aikata kamar 'yancin kai na Ofishin Babban Kwamishinan Majalisar Dinkin Duniya na 'Yancin Dan Adam (OHCHR). 

A watan Satumbar 2012, Majalisar Kare Hakkin Dan Adam ta yanke shawarar gudanar da muhawara, a watan Maris na shekara ta 2013, don tunawa da cika shekaru 20 na VDPA.

## Duba kuma

* Dokar 'yancin dan adam ta kasa da kasa
* Dokar jin kai ta kasa da kasa
* Kayan kare hakkin dan adam na kasa da kasa
* Dokar Shari'a
* Adalci na zamantakewa
* Ilimin kare hakkin dan adam
* Ƙarnuka uku na haƙƙin ɗan adam
* Sanarwar Shekaru Dubu ta Majalisar Dinkin Duniya

## Manazarta

## Haɗin waje

* Cikakken rubutun Sanarwar Vienna da Shirin Aiki