Arawelo

**Sarauniya Arawelo** ( Somali   ; wanda aka rubuta **Arraweelo**, **Araweelo**, **Arraweelo**,  ko **Arawailo** ), wanda kuma aka sani da **Ebla Awad**, Sarauniya ce ta farko a Somaliya a cikin tatsuniyoyin gargajiya.  Labarinta yana cikin tatsuniyoyin gargajiya a faɗin Afirka - kamar a cikin labaran Sarauniya Gudit a cikin tatsuniyoyin Habasha da Eritrea da Sarauniya Furra a cikin tatsuniyoyin Sidama.  Mutumin da ke bayan waɗannan sunaye daban-daban ana nuna shi a matsayin mai iko mace mai mulki, wataƙila yayi kama da Māsobā Wārq, 'yar sarkin Aksumite na ƙarshe, Dil Na'ad, wanda aka ambata a cikin wani tushe na Larabci na farko. 

## Tarihin Rayuwa
An ce Arawelo yana zaune ne a yankunan da dangin Habr Je'lo ke zaune, musamman wani wuri da ake kira Murihi a yankin Sanaag .  Ralph E. Drake-Brockman yana ɗaya daga cikin masu bincike na ƙasashen yamma na farko da suka buga labarin Arawelo, a cikin littafinsa na 1912 British Somaliland ya ce:Labarin ya ce dubban shekaru da suka gabata, akwai wani yanki na ƙasar da yanzu ƙabilar Habr Toljaala ke mamaye da ita, wata babbar sarauniyar Somaliya mai suna Arawailo, wadda mutanenta ke jin tsoronta saboda abubuwan da ba a saba gani ba. Arawailo ta zauna a wani wuri da ake kira Murihi, don haka labarin ya tafi, sai dai babban tudun duwatsu, wanda aka ce an binne ta a ƙarƙashinsa, yanzu ita ce babban birnin masarautarta ta da. Zuwa ƙarshen rayuwarta, Arawailo ta fara nuna fifiko ga jinsinta da kuma ƙiyayya ga mazan da take mu'amala da su. An bayar da labaran tarihin rayuwa waɗanda suka ba da cikakkun bayanai na sirri game da wannan sarauniya. Misali, an ce ana kiran mahaifiyar Arawelo da suna Haramaanyo; amma ba a ambaci sunan mahaifinta a cikin labaran ba game da wanene mahaifinta. Ita ce ɗan fari daga cikin 'ya'ya mata uku kuma magajin daular. Kamar sauran sarakunan mata da yawa, Arawelo ta yi fafutukar ƙarfafa mata; ta yi imanin cewa ya kamata al'umma ta dogara ne akan al'adar iyaye . [1] A ƙarƙashin mulkinta, ya zama ruwan dare ga maza a azabtar da ƙwai a matsayin nau'in hukunci, gami da hukunce-hukuncen da suka shafi rataye su da ƙwai. [2] [3]

Sigar da aka bayar game da hukuncin da ta yanke wa maza ta bambanta, amma akwai wani yanayi da ke nuna manufarta ta yi wa maza daba. Ana kyautata zaton cewa fursunoni maza da yawa, idan ba duka ba, a lokacin an yi musu daba a ƙarƙashin ikonta.  

Fassarorin rayuwar Arawelo da mulkinsa sun bambanta sosai, tun daga jarumar mata mai fafutukar kare hakkin mata wadda ke yaƙi da zaluncin maza zuwa wata sarauniya mai mugunta wadda ta cire al'aurar ɗaruruwan maza. 

## Wuri
Drake-Brockman ta ruwaito cewa wurin da Masarautar ta ke ya ta'allaka ne a kan wani wuri da ake kira Murihi a yankin Somaliland na Birtaniya a wancan lokacin, wanda a yanzu yake wani ɓangare na yankin Sanaag . An miƙa gadon sarautarta ga wani dangi da ba a san ko waye ba. 

## Kauce wa matsayin jinsi
Ta hau mulki a kusan shekara ta 15 AD.  A lokacin mulkinta, mijin Arawelo ya yi adawa da matsayinta na mai da hankali kan abin da ke ciyar da dukkan al'umma gaba, domin yana ganin ya kamata mata su takaita kansu ga ayyukan gida kawai su bar wa maza komai. A martanin da ya mayar, Arawelo ya bukaci dukkan mata a fadin kasar su yi watsi da rawar da suke takawa ta mata a cikin al'umma. 

Arawelo ta yi tunanin cewa wannan sauyi ya zama dole tunda ta ga mata a matsayin masu zaman lafiya na halitta. Tun tana ƙarama ta yi imanin cewa ba a kula da mata da kyau ba kuma maza galibi su ne masu tayar da hankali, masu shiga da kuma masu jagorantar yaƙi da siyasa. Ba wai kawai ta yi fafutukar ' yantar da mata a cikin al'ummar feudal ba, har ma da mamaye mata domin tana ganin su a matsayin shugabanni mafi kyau da inganci. 

## Manazarta