Bayar da hankali

**Wayar da kan jama'a ta hanyar ɗabi'a** tana nufin ɗora alhakin yanke shawara na ɗabi'a ga wasu ƙungiyoyi na waje, galibi algorithms . Kalmar sau da yawa ana amfani da ita a cikin tattaunawa kan kimiyyar kwamfuta da adalci na algorithms,  amma tana iya aiki ga duk wani yanayi da mutum zai iya roƙon wakilan waje don ya 'yantar da kansa daga alhakin ayyukansu. A cikin wannan mahallin, wayar da kan jama'a ta hanyar ɗabi'a tana nufin musamman yanayin da al'umma ke ɗora wa fasaha laifi, maimakon waɗanda suka ƙirƙira ta ko masu amfani da ita, saboda kowace illa da za ta iya haifarwa. 

## Ma'anar
Dr. Rumman Chowdhury ne ya fara ƙirƙiro kalmar "waje mai kyau" a matsayin hujjar kimiyya, masanin bayanai da ke da alaƙa da haɗakar fasahar kere-kere da al'amuran zamantakewa.  Chowdhury ya yi amfani da kalmar don bayyana fargabar da ke tasowa game da abin da ake kira " Juyin Juya Halin Masana'antu na Huɗu " bayan haɓakar fasahar kere-kere.

Masana fasaha galibi suna amfani da hanyar samar da kayayyaki ta hanyar ɗabi'a don su guji ɓangaren da suke da shi wajen gina kayayyakin da ba su dace ba. A cikin shirinta na TED Talk, Chowdhury ta ba da misali na wani mai ƙirƙira yana ba da uzuri ga aikinsu ta hanyar cewa kawai suna yin aikinsu ne.  Wannan lamari ne na samar da kayayyaki ta hanyar ɗabi'a da rashin ɗaukar alhakin sakamakon halitta. 

Idan ana maganar AI, fitar da kayayyaki daga waje yana bawa masu ƙirƙira damar yanke shawara lokacin da na'urar take ɗan adam da kuma lokacin da take kwamfuta - yana mai da alhakin matsalolin ɗabi'a daga masana fasaha zuwa ga fasaha. Tattaunawa game da AI da son zuciya da tasirinta suna buƙatar ɗaukar nauyi don kawo sauyi. Yana da wuya a magance waɗannan tsarin son zuciya idan masu ƙirƙirar su suka yi amfani da hanyoyin samar da kayayyaki daga waje don guje wa ɗaukar alhakin matsalar. 

Ɗaya daga cikin misalai na fitar da ɗabi'a shine fushin da aka yi wa injuna don "karɓar ayyuka daga mutane" maimakon kamfanoni don amfani da wannan fasaha da kuma jefa ayyukan cikin haɗari da farko.

Kalmar "wayar da ke aiki a matsayin mai kyau" tana nufin manufar wayar da ke aiki a matsayin mai kyau, ko kuma a yi aiki a matsayin mai kyau don kammala takamaiman aiki ga wata ƙungiya. A yanayin wayar da ke aiki a matsayin mai kyau, ana sa ran wata ƙungiya za ta gudanar da aikin warware matsalolin ɗabi'a ko yin zaɓi bisa ga ƙa'idar ɗabi'a. 

## Aikace-aikacen Duniya na Gaskiya
A fannin likitanci, AI tana ƙara shiga cikin hanyoyin yanke shawara game da waɗanda za a yi wa magani, da kuma yadda za a yi musu magani.  Nauyin da ke kan likita na yanke shawara mai kyau game da abin da ya fi dacewa ga marasa lafiyarsa ana ba shi ne ta hanyar amfani da algorithm. An kuma lura da cewa tausayi muhimmin ɓangare ne na aikin likitanci; wani ɓangaren da basirar wucin gadi, a bayyane, ba ta nan.  Wannan nau'in samar da ayyukan ɗabi'a babban abin damuwa ne a cikin al'ummar likita. 

Wani fanni na fasaha wanda ake yawan kawo batun fitar da kayayyaki daga waje shi ne motocin da ke da kansu .  Farfesa Keith Abney na Jami'ar Jihar California Polytechnic ya gabatar da misali: "A ce muna da wasu matasa [masu kawo matsala], kuma suka ga wata mota mai cin gashin kanta, sai su tuka ta kai tsaye. Sun san motar mai cin gashin kanta za ta kauce daga hanya ta bar wani dutse, amma ya kamata ta yi?"  Shawarar ko za a sadaukar da motar mai cin gashin kanta (da duk wani fasinja a ciki) ko motar da ke zuwa wurinta za a rubuta ta cikin algorithms da ke bayyana halayen motar. A yanayin fitar da kayayyaki daga waje, alhakin duk wani lalacewa da hatsari ya haifar za a iya danganta shi da motar mai cin gashin kanta, maimakon waɗanda suka rubuta yarjejeniyar da motar za ta yi amfani da ita don "yanke shawara" abin da za ta yi. 

Ana kuma amfani da hanyar samar da yanayi na ɗabi'a don tura sakamakon tsarin aikin sa ido ga fasaha, maimakon masu ƙirƙira ko 'yan sanda. Akwai damuwa da ɗabi'a da yawa game da tsarin aikin sa ido saboda gaskiyar cewa yana haifar da wuce gona da iri na 'yan sanda ga ƙananan al'ummomi da ƙananan al'ummomi.  A cikin mahallin tsarin samar da yanayi na ɗabi'a, an danganta tsarin mayar da martani mai kyau na aika rundunar 'yan sanda marasa daidaito zuwa ƙananan al'ummomi ga tsarin aikin da bayanai da ake ciyarwa cikin wannan tsarin - maimakon masu amfani da masu ƙirƙirar fasahar aikin sa ido. 

## A waje da Fasaha

### Addini
Ana kuma ganin fitar da ɗabi'a a cikin roƙon addini don ba da hujjar wariya ko cutarwa. A cikin littafinsa mai suna *What It Means to be Moral,* masanin zamantakewa Phil Zuckerman ya saba wa ra'ayin addini da ya shahara cewa ɗabi'a ta fito daga Allah. Sau da yawa ana ambaton addini a matsayin tushe na ɗabi'a ba tare da wata alaƙa ta zahiri tsakanin imanin addini da matsayin mutum ba.  A cikin waɗannan lokuta, mutanen addini za su "ba da" imaninsu da ra'ayoyinsu ta hanyar iƙirarin cewa sun samo asali ne daga asalin addininsu. Ana ganin wannan inda aka ambaci addini a matsayin abin da ke haifar da imani na siyasa,  imanin likita,  kuma a cikin mawuyacin hali uzuri na tashin hankali. 

### Masana'antu
Ana iya ganin ayyukan samar da kayayyaki na ɗabi'a a duniyar kasuwanci ta fuskar kera kayayyaki da kuma guje wa alhakin muhalli. Wasu kamfanoni a Amurka za su mayar da tsarin samar da kayayyaki zuwa ƙasashen waje tare da manufofin muhalli masu sassauƙa don guje wa dokokin gurɓataccen iska da ke akwai a Amurka. Wani bincike da Harvard Business Review ta gudanar ya gano cewa "a cikin ƙasashen da ke da tsauraran ƙa'idojin muhalli, kamfanoni suna da ƙarancin hayakin da ke cikin gida da kashi 29% a matsakaici. A gefe guda kuma, irin wannan tsauraran ƙa'idoji yana haifar da ƙarin hayakin da kashi 43% a ƙasashen waje."  Sakamakon ƙaruwar gurɓataccen iska ana danganta shi da ƙa'idodi marasa tsari a waɗannan ƙasashe, maimakon kamfanonin da kansu waɗanda suka ƙaura zuwa waɗannan yankuna da gangan don guje wa tsauraran ƙa'idojin gurɓataccen iska. 

## Rumman Chowdhury
Chowdhury yana da babbar murya a cikin tattaunawar game da haɗuwa da ɗabi'a da AI. An haɗa ra'ayinta a cikin The Atlantic,  Forbes,  MIT Technology Review,  da Harvard Business Review. 

### Bayanan da aka ambata