Yarjejeniyar Anglo-Ethiopian ta 1897

**Yarjejeniyar Anglo-Ethiopian ta 1897** (wani lokacin ana kiranta **Yarjejeniyar Rodd**) yarjejeniya ce da aka sanya hannu tsakanin Daular Birtaniya da Habasha, wanda aka tattauna tsakanin diflomasiyya Sir Rennell Rodd da Sarkin sarakuna Menelik II na Habasha. Yarjejeniyar ta fi mayar da hankali kan batutuwan kan iyaka tsakanin daular biyu a yankunan da ke zaune a Somaliya waɗanda suka faɗaɗa zuwa cikin shekaru goma da suka gabata. An sanya hannu a watan Mayu na shekara ta 1897, yarjejeniyar ta ga Birtaniya ta ba da manyan yankuna na yankin Somaliya ga Habasha, ba tare da yardar ko sanin Somalis da ke ƙarƙashin kariya ta doka ba. 

Da'awar shari'a ta Habasha ga yawancin Ogaden da ke shiga cikin karni na 20 ya dogara ne akan yarjejeniyar, wanda Jamhuriyar Somaliya ta ƙi lokacin da ta sami 'yancin kai a shekarar 1960.

## Tarihi
A cikin shekarun 1880, sojojin Sarkin sarakuna Menelik II na Habasha sun fara turawa cikin yankin Ogaden da Somaliya ke zaune. Wannan ya yi daidai da ci gaban mulkin mallaka na Burtaniya, Italiya da Faransa a cikin ƙasashen Somaliya da ke zaune a Horn of Africa. Babban shigo da makamai na Turai zuwa Menelik ya rushe ma'auni na iko tsakanin Somalis da Daular Habasha, yayin da ikon mulkin mallaka ya hana Somalis karɓar bindigogi a ƙarƙashin Dokar Brussels ta 1890,  wanda Habasha ta sanya hannu.  Dangane da barazanar fadada Menelik, dangi da yawa a cikin abin da ya zama mai kariya na Somaliland na Burtaniya sun yarda da kariya ta Burtaniya. Yarjejeniyar ta ba da umarnin kare haƙƙin Somaliya da kiyaye 'yancin kai. Don musayar damar kasuwanci ga 'yan kasuwa na Burtaniya a Habasha da kuma tsaka-tsaki na Menelik II a cikin Mahdist War, Burtaniya ta sanya hannu kan babbar yarjejeniya da ta ba da manyan sassan ƙasashen Somaliya ga Habasha, duk da cewa karya doka ce ga wajibin doka da mai kariya ta yi.

Yarjejeniyar ta kunshi abubuwa da yawa, ciki har da:

* Mataki na I: ya ba da izini ga talakawa daga Habasha da Somaliland na Burtaniya su sami cikakken 'yanci game da kasuwanci tare da juna.
* Mataki na II: ya bayyana iyakokin ƙasa tsakanin Habasha da Somaliland na Burtaniya.
* Mataki na III: ya ƙayyade bude hanyar mota tsakanin Harar da tashar jiragen ruwa ta Zeila.
* Mataki na IV: Habasha ta ba da haƙƙin mallaka ga Burtaniya game da haraji da haraji.
* Mataki na V: ya ba da izinin shigo da kayan aikin soja ta Habasha ta hanyar Somaliland ta Burtaniya.
* Mataki na VI: ya shafi matsalolin da suka shafi 'yan Mahdists na Sudan.

Wannan yarjejeniyar tana ɗaya daga cikin da yawa game da iyakokin Habasha waɗanda aka tattauna kuma aka sanya hannu a cikin shekaru goma da suka biyo bayan nasarar Habasha a Yaƙin Adwa . 

Ba a rarraba iyakar da aka ayyana a cikin wannan yarjejeniyar ba har zuwa 1932, don mayar da martani ga sha'awar *[[Ras (title)|Ras]]* Tafari Makonnen, wanda ya bayyana a lokacin ziyararsa zuwa Turai a 1924, don rarraba dukkan iyakokin Habasha.  E.H.M. Clifford ya bayyana cewa "taurariyar zuwa wannan ƙarshen ta ci gaba a hankali amma a gaba ɗaya tabbas, kuma a ƙarshen 1930 ta kai matakin shirye-shiryen da aka ƙayyade; amma Hukumar iyakokin ba ta haɗu da gaske ba har zuwa 8 ga Janairu 1932, a Berbera. " [1] Clifford daga baya ya shiga cikin iyakokin Italiya da Burtaniya da aka ƙayyadaddar a 1929-1930 a 9°N 44°E / 9, yammacin yankin Somaliland da iyakar Burtaniya sun haɗu da iyakar Somaliland da Somali. Clifford ya bayyana filin da aikin rarraba, tare da taswira, a cikin takarda da ya gabatar wa Geographical Society a 1935, kodayake ya bar duk wani ambaton abin da ya fi muhimmanci a wannan aikin - Italo-Ethiopian Walwal Incident

## Shari'a
Da'awar Habasha a kan Ogaden ya dogara ne akan Yarjejeniyar Anglo-Ethiopian ta 1897. Farfesa na shari'ar kasa da kasa W. Michael Reisman ya lura: A matsayin al'amari na doka da gaskiya, yarjejeniyar 1897 ta zama mara amfani saboda ta ɗauka ikon da Somalis ba su taɓa ba da shi ga Burtaniya ba. Somalis ba su da iko ga Birtaniya don canja yankin Somaliya zuwa wata jiha. Abin mamaki shine, Turawan Burtaniya sun himmatu ga kare yankin Somaliya kuma wannan shine dalilin da ya sa aka kare su. A ƙoƙarin canja ƙasar zuwa Habasha, Turawan Burtaniya suna aiki ba tare da ƙwarewa ba, suna wuce ikonsu kuma suna kammala yarjejeniya ba tare da shiga jam'iyyar tsakiya ba.Reisman ya ci gaba da lura cewa ko da yarjejeniyar ta kasance mai inganci, da an soke ta ta hanyar gazawar Habasha ta himmatu ga mahimman wajibai na doka.

## Tasirin
Duk da canja wurin Burtaniya na manyan ƙasashe na Somalis, an ɓoye kasancewar yarjejeniyar daga gare su kuma babu wanda ya shiga cikin yarjejeniyar. Yawanci saboda karancin kasancewar da ayyukan sojojin Habasha a yankin, Somalis sun kasance ba su san canjin matsayi ba. Jamhuriyar Somaliya ta yi tir da yarjejeniyar tun lokacin da aka kafa ta a watan Yulin 1960. 

## Manazarta