Migori

**Garin Migori**, wanda aka fi sani da **Suna-Migori**, gari ne na ƙabilu daban-daban wanda ke aiki a matsayin babban birnin gundumar Migori, Kenya . Garin yana da lamba 63&nbsp;kilomita kudu da garin Kisii da kuma kilomita 22&nbsp;kilomita arewa da iyakar Tanzaniya . Yankin babban birnin Migori ya ƙunshi ƙaramar hukumar Migori da ƙananan garuruwan da ke makwabtaka da shi. Yankin yana da mazabu takwas, wato Rongo, Awendo, Suna East, Suna West, Uriri, Nyatike, Kuria East da Kuria West tare da jimillar yawan jama'a 393,012 a cewar Hukumar Kididdiga ta Ƙasa ta Kenya - wacce ta ɗauki nauyin ƙidayar jama'a ta ƙasa ta 2019.  Garin/yankin Awendo da ke makwabtaka da shi yana da mutane 96,872 kuma Kuria East (Sirare) yana da mutane 117,290. A shekarar 2010, jaridar *The Star* ta ruwaito cewa garin yana da mutane kusan 100,000. 

Migori ita ce cibiyar birni ta biyu mafi inganci a Luo Nyanza bayan birnin Kisumu . Duk da haka, ita ce birni na uku mafi girma a tsohuwar lardin Nyanza bayan Kisumu da Kisii. Idan aka kwatanta da yawancin garuruwan Nyanza, Migori ta musamman saboda yawan kabilunta da suka kunshi mutanen da ke jin Dholuo, al'ummar Abasuba, Abagusii, Abaluhya, Kuria, 'yan Indiya, Larabawa, da kuma mutanen Somaliya. A halin yanzu, akwai kuma mutanen yammacin da ke zaune a garin da ke gudanar da ayyukan mishan da kuma haƙar zinare a Ma'adinan Ma'adinai na Macalder. Migori tana da wuri na musamman a fannin yanki saboda kusancinta da Uganda ta hanyar Tafkin Victoria, ta hanyar Tsibirin Migingo da kuma iyakar ƙasa da tafki da Tanzania a Isebania, Kehancha, Suba West a Kopanga da Kauyukan Kogaja da kuma Muhuru Bay .  Babu wani bayani game da yawan jama'ar karamar hukumar da ya taso daga ƙidayar jama'a ta ƙasar Kenya ta 2009. Yana yiwuwa yawan mutanen garin ya ƙaru saboda ƙaruwar yawan birane da kuma Kundin Tsarin Mulki na 2010 wanda ya sanya garin Migori babban birnin gundumar Migori ya kawo ma'aikata da jari mai yawa.

A da ƙaramin cibiyar gudanarwa ce da 'yan asalin Suna kawai ke zaune kuma an yanke hukunci daga hedikwatar gundumar Kudancin Nyanza ta wancan lokacin ta Kisii sannan daga baya ta koma Garin Homabay, garin ya canza a hankali ya zama cibiyar tattalin arziki ta biyu mafi ƙarfi da ci gaba a cikin Luo Nyanza gaba ɗaya bayan Birnin Kisumu da kuma ta uku bayan Garin Kisii a duk lardin Nyanza.

A yau, hedikwatar gundumar Migori ta kasance ta gama gari, inda jama'a ke tururuwa daga ko'ina cikin ƙasar saboda sabbin damarmakin aiki da kasuwanci. Ganin rashin isasshen fili da gundumar Kisii ke fama da shi, garin Migori ya riga ya fara fuskantar ci gaba da bunƙasa sakamakon faɗaɗa da faɗin filaye da har yanzu ake da su don kasuwanci, gidaje da noma a farashi mai rahusa.

Garin da ke kusa da iyaka ya riga ya fara alfahari da ci gaba mai ban mamaki dangane da kayayyakin more rayuwa, kayayyakin more rayuwa, da kuma ci gaban jiki. Kayayyakin more rayuwa na garin sun inganta sosai, inda aka shimfida wasu hanyoyi, wasu kuma aka yi musu kwalta, wanda hakan ya bude yankunan cikin gari don ci gaba da fadada su. Gina gadar Kiringi da kuma gadar Nyikendo-Nyamanga da aka tsara za ta bude garin don samun karin sararin kasuwanci.

Ana sa ran kammala aikin titin Migori-Transmara da aka kusa kammalawa zai rage lokacin da ake ɗauka wajen yin kasuwanci da babban birnin Nairobi, domin ana sa ran zai rage nisan da ake yi a yanzu da kimanin awanni 3. Hanyar Mara kuma za ta buɗe garinmu da rairayin bakin teku na tafkin Victoria zuwa wurin shakatawa na Masai Mara, wanda hakan zai haifar da ci gaban masana'antar yawon buɗe ido da karɓar baƙi.

A cikin shekaru biyar da suka gabata kawai, mun ga sauyi cikin sauri, tare da gina gine-ginen kasuwanci da yawa, otal-otal da gidajen cin abinci na matsakaicin mataki, manyan kantuna masu tasowa, adadin manyan kantuna da gidajen zama da ba a taɓa gani ba.

Ana ci gaba da shirye-shiryen da gwamnatin gundumar ke yi na gina tashar bas ta zamani a mahadar Namba da kuma kasuwar zamani don kawar da masu sayar da kaya da rumfunan sayar da kaya a gefen hanya daga garin. Yawan cibiyoyin kuɗi da ke ƙaruwa a yanzu sun kai sama da 10 baya ga Sacco da ƙananan kuɗaɗen shiga ya fi komai muhimmanci. Har yanzu ana samun ƙarin gine-ginen gidaje da na kasuwanci yayin da kowane mai zuba jari mai mahimmanci ke ƙoƙarin saka hannun jari a cikin wannan tattalin arziki mai tasowa.

## Tsarin Birane
Garin yana fuskantar babbar matsala ta tsara birane domin ba a matsayin gari ba, sai dai a matsayin cibiyar kasuwanci banda titin ƙasa da ƙasa na Kenya-Tanzania A-1. Saboda haka, garin yana da gine-gine a kowane gefen babbar hanyar da aka yi da kwalta. Titunan da suka biyo bayan babbar hanyar ba a yi da kwalta ba kuma ba a kula da su yadda ya kamata ba. Gwamnati ba ta sami wani martani mai inganci ba don sake tsara garin don dacewa da kyawawan halaye da abubuwan da ake buƙata. A shekarar 2013, Gwamnatin Gundumar Migori ta shimfida gada ta biyu a kan Kogin Migori don rage cunkoso a tsakiyar birnin. Yawancin mazauna wannan birni suna zaune a cikin gine-gine marasa alama ko marasa adireshi kuma titunan ba su da sunaye. Haka kuma akwai kogin dindindin da ya raba garin a tsakiya amma gefen kogin ba shi da ingantaccen ci gaba kamar bakin teku ko tafiya a gefe. Kogin da kansa yana da gurɓataccen gurɓataccen yanayi ta hanyar mazauna da kamfanoni.

## Farashin Rayuwa

Labarin Jesse Sikali a cikin *jaridar The Standard* ya ruwaito cewa Migori na fuskantar babban buƙatar gine-gine masu tsayi sakamakon ƙaruwar buƙatar ofisoshi da wuraren zama. Buƙatar sabbin gidaje ya fara aiwatar da tsarin inganta birnin yayin da ake rushe tsoffin gine-gine kuma ana maye gurbinsu da sabbin gine-gine masu kama da na zamani. Bayan siyan masu gidaje marasa galihu, sabbin masu ginin galibin jami'an gundumar 'yan ƙasashen waje ko masu cin hanci sun sanya gine-ginen da suka yi tsada ga garin. A cikin shekaru huɗu zuwa biyar da suka gabata, kashi 50 cikin 100&nbsp;An sayar da fili mai faɗin ƙafa $2500, a yau (2015), wannan fili ɗaya ya sayar da dala $3500. Farashin eka ɗaya ya kai dala $12000. Hayar kuma ta ƙaru yayin da gida mai ɗaki ɗaya wanda a da yake sayarwa da dala $35 a kowane wata yanzu ya kai dala $50, yayin da gida mai ɗaki biyu yake sayarwa da dala $50 amma yanzu ya kai dala $80. Gidaje masu ɗaki uku yanzu sun kai dala $100 daga dala $80 shekaru uku da suka gabata. Wasu daga cikin gidajen an yi musu kayan aiki sosai don dacewa da salon rayuwa na ɗan lokaci. 

## Yanayin ƙasa
Tsawon wurin yana da kimanin mita 1500 sama da matakin teku (ƙasa da teku) a Kakrao, yana gangarowa da mita 100 zuwa kogin Migori. Tsayin tsaunuka daban-daban da ke kusa da garin ya ɗan wuce mita 1550 a sama.

Ruwan sama yana faruwa ne a yanayi biyu kamar yadda yake a yawancin Kenya kuma mafi yawan ruwan sama yana faruwa ne tsakanin Maris da Mayu. Matsakaicin ruwan sama yana kusa da 1200&nbsp;mm da sama da haka, amma yanayin ruwan sama na musamman ne, domin ƙaramin garin yana da nau'ikan ruwan sama guda uku bisa ga unguwa. Ana iya yin ruwan sama a Kakrao amma a kusa da makarantar Onyalo zai bushe sosai kuma Namba zai yi ɗan ruwan sama.

Ƙasa tana da ruwa sosai kuma tana da laushi. Wannan yana fifita noman taba, rake, masara, wake, kofi, gyada da kayan lambu. Duk da haka, ana iyakance yawan amfanin gona ta hanyar lokacin fari idan babu ruwan ban ruwa.

Garin yana da mazaunan Suna tare da al'ummar luo masu yawa a tsakanin su. Hijira ta baya-bayan nan ta gabatar da adadi mai yawa na Maragoli. Ba abin mamaki ba ne cewa yawancin mazaunan garin suna magana da Maragoli da Luo misali fasto Ojijo. Akwai kuma adadi mai yawa na Kisiis da Kikuyus (Kodayake rikicin da ya faru a shekarar 2007 ya bar yawancin Kikuyu cikin mummunan yanayi). Harshen kasuwanci shine Kiswahili, wanda ke nuna babban bambanci da sauran garuruwan da Luo ke mamaye.

Rayuwar Coci da Masallaci tana da ƙarfi sosai kuma a wasu lokutan tana da ƙarfi sosai amma ana sa ran wannan zai canza tare da sabbin dokokin hayaniya da Nema ta gabatar. Ya zuwa watan Disamba na 2015, babu abin da aka yi don rage hayaniya. Kiran sallah a yankin Musulunci ya fara ne da ƙarfe 4:00 na safe kuma ana iya jin sa a ko'ina cikin garin.

## Ciniki da hakar ma'adinai
An gudanar da ayyukan haƙar zinare a yankin. Haƙar zinare tana tsakiyar yankin Macalader na Migori a kan hanyar zuwa Sori (Karungu Bay). Akwai gagarumin aikin haƙar zinare a mazabar Rongo ta gundumar Migori.

Yawancin ayyukan suna kan babban titin da ke ratsa garin. Yawancin ayyukan ƙananan kamfanoni ne galibi a Jua Kali, waɗanda ke da ƙwarewa a fannin makanikan motoci, ayyukan daki, dinki, walda, ciniki da noma. Kayan amfanin gona suna fitowa ne daga yankunan da ke kewaye kamar Ngege, oyani, anjego da sauransu. Sauran ƙungiyoyin da ke samun riba sun haɗa da Barclays, KCB, K-rep, kuɗin iyali, Co-op da bankunan Post.

## Tsire-tsire da namun daji
Wasu bishiyoyi na yau da kullum sun hada da Bondo ( *Euphorbiacandelabrum* ), Ochwoga ( *Carissa edulis* ), Mukinduri ( *Croton megalocarpus* ), Ngow ( *Ficus nataliensis* ), Onera ( *Terminalia brownii* ), Toona yana da kyau a yankin amma yawancin bishiyoyi suna da rassa da yawa, wanda zai iya nuna matsala mai ban sha'awa. *Terminalia catappa*, Cypress (bambance-bambancen *Cupressus lusitanica* ) yana da kyau a yankin kuma wasu pine sun sami nasarar girma.

## Sufuri
An haɗa Migori da mota zuwa wurin shakatawa na ƙasa na Masai Mara, amma hanyar ba ta da kyau. Garin Migori yana bayan Awendo, (inda Kamfanin Sugar na Sony yake), yankunan Oyani, Stella da Kakrao. Hanyar zuwa Isebania tana da kyau daga Kakrao zuwa Mwanza a Tanzania. Hanyar da ta haɗa garin Migori da Masara ita ma tana da kwalta a halin yanzu.

Filin jirgin saman Migori yana kula da fasinjojin jiragen sama a Migori .

## Al'adu
Kowace shekara Migori tana gudanar da ƙungiyar manoma ta Migori a filin wasa na Migori Municipal. Manoma da ƙungiyoyin haɗin gwiwa suna taruwa a wurin baje kolin don baje kolin kayayyakinsu. Yawanci, bikin yana cike da raye-rayen gargajiya, nunin kayan kwalliya, tseren dawaki, raye-rayen disko, da wasannin motsa jiki tsakanin makarantu. Jacquie Jones ta rubuta kuma ta buga wata waƙa mai taken "Migori" a cikin Obsidian II Vol 2: No: 3 (hunturu 1987).

## Cibiyoyin Ilimi
**Makarantun Sakandare ko Sakandare**

* Jami'ar Kibabii
* Makarantar Sakandare ta Pesoda Annex
* Kwalejin Jariri Mai Haske
* Makarantar 'Yan Mata ta Nyabisawa
* Makarantar Sakandare ta Onyalo
* Makarantar Sakandare ta St. Pius Uriri.
* Makarantar Abokan Bware.
* Oruba Mixed Secondary
* Kwalejin Pentagon
* Makarantar Sakandare ta Magongo
* Makarantar Sakandare ta Kanga
* Makarantar Sakandare ta Kanyawanga
* Makarantar Sakandare ta 'yan mata ta Kadika
* Makarantar Sakandare ta Migori Boys
* Makarantar Sakandare ta Isibania
* Makarantar Sakandare ta 'Yan Mata ta Moi Nyabohanse
* Makarantar Sakandare ta Maza ta Tarang'anya
* Makarantar Sakandare ta Nyikendo Mix
* Makarantar Sakandare ta Nyaduong
* Makarantar Sakandare ta Mukuyu
* Makarantar Sakandare ta Haɗaɗɗen Kakrao
* Makarantar Sakandare ta Ugari
* Makarantar Sakandare ta Kokuro
* Makarantar Sakandare ta Piny Owacho
* Makarantar Sakandare ta Ikerege
* Makarantar Nyankore
* Makarantar Sakandare ta Rapogi Boys
* Makarantar Sakandare ta St. Paul Ageng'a
* Makarantar Sakandare ta Sori
* Makarantar Sakandare ta 'Yan Mata ta Bande
* Makarantar Sakandare ta Okenge
* Makarantar Sakandare ta Kibuon
* Makarantar sakandare ta 'yan mata ta Ndiwa

**Cibiyoyin Ilimi Masu Girma**

* Kwalejin Malamai ta Migori
* Kwalejin Horar da Malamai ta Msomi
* Jami'ar Rongo
* Kwalejin Koyar da Kiwon Lafiya ta Kenya Migori Campus

## Manazarta