Dutsen Musuan

**Musuan Peak** ko **Dutsen Musuan** / ˈmʊswən / , kuma aka sani da **Dutsen Calayo** ( / kə ˈlɑː j oʊ / , a zahiri "Dutsen Wuta") wani dutsen mai aman wuta ne mai aiki a Maramag, Bukidnon, a tsibirin Mindanao a cikin Philippines . Yana da  kudu da birnin Valencia, lardin Bukidnon, da  kudu maso gabas na Cagayan de Oro .

## Halayen jiki
Musuan dome ne na lava da mazugi. 

Yana da tsayin  asl, da diamita na tushe na  . 

## Fashewa
Cibiyar Nazarin Volcanology da Seismology ta Philippine ta ba da rahoton cewa Musuan ya fashe a cikin 1866 da 1867,  amma Shirin Volcanism na Duniya na Cibiyar Smithsonian ya rubuta wani fashewa, mai yiwuwa phreatic, cewa "kone duk abin da ke kewaye da shi." Fashewar da ake zaton ta faru ne shekaru huɗu kafin ziyarar wani firist na Jesuit a shekara ta 1891, wanda ya ba da rahoton cewa ba zai iya bincika dutsen da kyau sosai ba saboda aikin solfataric mai ƙarfi. 

Wani babban girgizar kasa ya faru a kusa da Musuan a cikin 1976, kuma a cikin tsakiyar 2011. 

Musuan yana daya daga cikin tsaunuka masu aman wuta a Philippines, wadanda dukkansu bangare ne na zoben wuta na Pacific .

## Flora

Dutsen Musuan na gangaren arewa har yanzu yana rufe da daji na farko . Sauran an rufe su da ciyawa ta Cogon ( *[[Tofa (shuka)|Imperata cylindrica]]* ). Ƙoƙarin sake dazuzzuka a wuraren da babu kowa, duka a cikin ayyukan dashen bishiya da jami'an Jami'ar Mindanao ta Tsakiya, sun kafa dazuzzuka na wucin gadi na *Acacia mangium* da conifers.

Akwai nau'ikan tsire-tsire 524 a Dutsen Musuan a ƙarƙashin nau'ikan 353 da iyalai 135. 301 jinsunan itace, 51 shrubs, 50 ciyawa da sedges, 46 ganye, 42 inabi, 31 ferns, da 3 fern abokan. Jinsuna 188 (35%) suna da mahimmancin tattalin arziki, nau'ikan 128 (24%) suna da yawa, kuma 3 (1%) suna cikin haɗari. Dutsen Musuan yana da kusan bishiyoyi 6,354 guda ɗaya. Mafi yawan nau'in bishiyoyi (a cikin yawa da mita) sune *Melanolepis multiglandulosa* (Bishiyar Kamala) da *[[Colona serratifolia]]*, sannan *Clausena brevistyla* da *Alstonia scholaris* (Blackboard itace).  nau'in pteridophytes guda uku suna fuskantar barazanar gida: *Marsilea crenata* (" *apat-apat* "), *Ceratopteris thalictroides* (" *pakung-sungay* "), da *Lycopodiella cernua* (clubmoss). 10 nau'in pteridophytes suna da yawa a yankin. 

## Tarihi da kayayyakin more rayuwa

A cewar almara, Musuan Peak an yi shi ne daga najasa da wani mutum mai suna Tapogak ya zubar. Wata rana aka kai wani mutum mai suna Babaydan da dukan iyalinsa tare da Tapogak suna kawo kayansa zuwa sama. Bayan haka, Tapogak ya sami zuma ya ƙara cinyewa, wanda hakan ya sa ya yi bayan gida daga sama. Saboda ɓacin rai, abokansa suka kore shi daga sama, ya faɗi ƙasa bai ƙara zuwa sama ba. Najasa yana sama da najasarsa ta zama dutse mai suna "Indus ni Tapogak", wanda ke nufin "kashin Tapogak" a yaren Umayamnon, wanda yanzu ake kira Musuan Peak. 

Rashin tsaunin Musuan na kowane rami da ake iya gani ya haifar da wasu shakkun jama'a na cewa dutsen mai aman wuta ne.  Har yanzu, hotunan da aka fitar da sunanta 'Mount Calayo' (Dutsen Wuta) da labaran da 'yan asalin Bukidnon suka bayar suna sa mutane su yi hattara da ƙaramin dutsen da ba ya kama da dutsen mai aman wuta ko kaɗan. 

Birnin Valencia yana Arewacin kololuwa, Jami'ar Mindanao ta Tsakiya (CMU) da Barangay Dologon a kudu maso yamma, da kogin Pulangi a duk gefen gabas. 

A ƙarƙashin Musuan Peak akwai Dutsen Musuan Zoological and Botanical Garden na Jami'ar Mindanao ta Tsakiya. Ya haɗa da greenhouse na malam buɗe ido da wurin gandun daji a tsakanin gine-ginensa. Hanyar Sayre da cibiyar bincike na Cibiyar Carabao ta Philippine suna kan gangaren yamma.  Yana da shagon yawon buɗe ido wanda ke siyar da kayan kiwo da aka yi daga madarar Carabao . Kudancin dutsen akwai wuraren aikin gona na jami'a ciki har da wurin kiwon shanu, gonar kiwon kaji, wuraren zama, da kuma kiwo .

Saboda kusancinta da jami'a da garin jami'a yadda ya kamata, ya zama sanannen wuri ga dalibai, malamai, da masu yawon bude ido; ko dai don yin filaye ko kuma nazarin ciyayi da namun daji na ɗaya daga cikin ƴan tsirarun dazuzzukan da suka taɓa rufe kwaruruwan yankunan da ke kewaye.  Daga keɓanta matsayinsa a tsakiyar kwarin da ɗan ƙaramin yanki na mafi girman wurinsa ('yan mitoci kaɗan kawai), ana iya ganin duk ƙauyen daga sama. A halin yanzu gangara ta kasance makasudin yin gagarumin kokarin sake dazuzzukan da aka biya ta hanyar samar da kofofin karbar haraji ga masu tafiya da ke da niyyar hawan dutse.

## Manazarta