Wutar daji a Turkiyya

Wutar daji a Turkiyya tana faruwa galibi a yankunan Bahar Rum da Aegean saboda zafi, lokacin rani mai bushe tsakanin ƙarshen Yuni da Satumba. Fiye da dubban shekaru mutane sun canza Tsarin wuta ta hanyar noma da gandun daji, kamar ta hanyar kiwon dabbobi da sare bishiyoyi. Dalilin da ya fi dacewa da gobarar daji shine rashin kulawa, kamar ƙonewa bishiyoyi, datti, farauta da sigari. A zamanin yau bibirni Canjin yanayi shafar gobarar daji,  tare da lokacin da ya kai Mayu zuwa Satumba. [5]

## Wuraren da aka yi
Tsakanin 2014 da 2024 lardunan Antalya da Muğla sun rasa mafi girman yankin gandun daji.

## Dalilan da suka haifar
Kodayake abubuwan da ke haifar da kusan rabin gobarar ba a san su ba masana suna tunanin cewa yawancin gobarar ta samo asali ne daga tasirin mutum. Lokacin bazara a cikin manyan yankunan gobarar daji sun zama masu zafi da bushewa saboda Canjin yanayi a Turkiyya.

Wasu sun ce an yi amfani da gandun daji da yawa (an ba da shi na shekaru 49 zuwa 99) don ma'adinai, Otal-otal da ababen more rayuwa don haka kara tasirin ɗan adam, misali saboda sababbin Hanyoyi. Daga 2015 zuwa 2024 sama da kashi 20% na yankin da aka ƙone ya kasance saboda gazawar rarraba wutar lantarki, kuma wasu sun yi iƙirarin cewa kamfanonin rarraba ba a tsara su don yin isasshen kulawa.

Wasu gobara suna haifar da mutane da ke ƙone bishiyoyi,  wanda ba bisa ka'ida ba ne kuma an ba da shawarar cewa a ƙarfafa manoma su yi shuka kai tsaye. 

## Tasirin
Suna iya haifar da gurɓataccen iska tare da PM 2.5.

## Rigakafi
Masana na Bahar Rum kan Canjin Yanayi da Muhalli sun ce duka zamantakewar zamantakewa da fasaha na iya taimakawa - ta hanyar fasaha ta hanyar ƙarin fahimta mai nisa.  (Sashe na 6.5.4) 

Kodayake bishiyoyin Turkiyya suna da tsayayya da wuta ana iya jefa ƙwayoyin su nesa kuma ta haka ne su kara muni da wuta, wanda shine mafi haɗari. Saboda haka an ba da shawarar ingantaccen tsaftacewa da tsaftace gandun daji kusa da gine-gine.

## Kashe wuta

A cikin 2025 masana sun ce akwai isasshen kayan aikin iska amma ba isasshen sojojin ƙasa ba.

## Tarihi

### 2020
A cikin watanni goma na farkon shekara, jimillar  na gandun daji an lalata su a cikin gobarar daji 2,957 da aka rubuta. Idan aka kwatanta, alkaluman shekarar da ta gabata sun kai  na gandun daji da gobarar daji 2,668 ta lalata.    , alkalumman da aka fara na 2020 gobarar ba ta riga ta buga ta Babban Darakta na Gandun Daji ba.  [ yana buƙatar sabuntawa ]

#### Jerin lokaci

##### Satumba
Wutar daji ta tashi a Gevenez na gundumar Yatağan a Lardin Muğla, kudu maso yammacin Turkiyya a ranar 29 ga Satumba. Wutar ta lalata  ha (2.5 acres) na gandun daji,   na gonar noma, haylofts, da wasu tsofaffin gidaje da ba a yi amfani da su ba.

##### Oktoba
An fara gobarar daji a unguwar Sarımazı na gundumar Belen a Lardin Hatay, kudancin Turkiyya, a ranar 9 ga Oktoba. A cikin kwanaki biyu, gobarar ta ƙone hekta  (990 acres) na gandun daji. Wutar ta bazu zuwa gundumomin İskenderun ArsArsuz shafi gidaje da yawa, masana'antu, da kusan mutane 100. A cewar wani bincike, gobarar ta kasance sakamakon konewar da İzzettin İnan, wanda aka fi sani da "Seyfettin", da Suvar Der__hau____hau____hau__, mayakan Kurdawa a yankiYankin Afrin maso yammacin Siriya suka shirya. An kama mutane biyu da ake zargi da ƙonewa.[1] [ da buƙatu]

### 2021
 
A watan Yulin da Agusta 2021, jerin gobarar daji sama da ɗari biyu sun ƙone murabba'in kilomita 1,700 na gandun daji a Yankin Bahar Rum na Turkiyya  a cikin mafi munin lokacin gobarar daji a Tarihin kasar.  Wutar daji ta fara ne a Manavgat, lardin Antalya, a ranar 28 ga Yuli 2021,  tare da zafin jiki a kusa da  ° C (99 ° F).  Ya zuwa 9 ga watan Agusta 2021, har yanzu gobara biyu suna cin wuta, duka biyu a Muğla. Wutar tana daga cikin manyan jerin gobarar daji, gami da wadanda ke makwabciyar Girka, wanda ya samo asali ne daga guguwar zafi da canjin yanayi ya haifar.

#### Tarihi

Wutar ta kasance wasu daga cikin Abubuwan da suka faru a duniya a cikin 2021.

Gobarar daji a cikin dazuzzukan Turkiyya na zama ruwan dare a lokacin rani, musamman a yankunan Bahar Rum da Aegean,  duk da haka, Mayu 2021 ita ce Mayu mafi zafi sama da shekaru 50  kuma ta biyo bayan fari, wanda sauyin yanayi ya yi kama.   Wannan ya biyo baya kusa da matsakaicin matsakaicin yanayin Yuni tare da ingantattun yanayin zafi ƙasa da  da isasshen ruwan sama, duk da haka, wannan bai hana gobarar a Kaş, Tarsus da Marmaris a ranakun 26 da 27 ga watan Yuni ba.   Mafi tsananin zafi ya biyo baya a rabi na biyu na Yuli, yayin da wasu yankuna suka kai ga rashin daidaituwa na yanayin zafi har zuwa , da kuma karatun zafin jiki na  an yi rikodin har zuwa arewacin Istanbul, inda yanayin zafi na rana zai kasance kusan  .   

#### Wutar

Satellites na Copernicus sun auna matsakaicin ƙarfin zafi na yau da kullun a kusan 20 gigawatts, sau hudu na rikodin da ya gabata a Turkiyya, kuma ƙididdigar EFFIS ta sanya jimlar yankin da aka ƙone kusan sau goma na matsakaicin farkon watan Agusta. Mutane tara sun mutu a cikin gobarar daji, akalla biyu daga cikinsu masu kashe gobara. An bayar da rahoton mutuwar mutane uku daga gobarar a Manavgat. An kwashe ƙauyuka 18 a Antalya da ƙauyuka 16 a Adana da Mersin. Yawancin raunin sun kasance ne saboda numfashi na hayaki. Fiye da masu yawon bude ido 4,000 da ma'aikata a otal-otal 2 a Bodrum an kwashe su ta teku,   ta hanyar masu tsaron bakin teku na Turkiyya da jiragen ruwa masu zaman kansu suka taimaka. Ministan Muhalli da Shirye-shiryen Birane Murat Kurum ya ce dole ne a rushe Gidajen tarihi na fasaha sama da 100. Shugaban ya ayyana sassa na larduna 5 na kudancin yankuna. Ya zuwa 2 ga watan Agustan 2021, an kiyasta cewa kimanin kadada 160'000 na gandun daji sun sha wahala daga gobarar.

A cikin 'yan kwanakin farko na watan Agusta sabon gobara ya tashi a yamma, kuma an kwashe Tashar wutar lantarki ta Kemerköy a Lardin Muğla a ranar 4 ga watan Agusta yayin da wuta ta shiga tashar. A wannan rana wasu mutane kusa da Milas an kwashe su ta teku. Har ila yau, wutar lantarki ta Yeniköy da ke kusa da ita ta yi barazanar wuta. Ruwan sama na rani a Antalya a ranar 7 ga watan Agusta ya taimaka wajen kawo gobarar a can, amma wadanda ke Muğla sun kasance masu tsanani, tare da gobara 13 da ke ci gaba a larduna 5.

A ranar 14 ga watan Agusta, jirgin ruwa na Rasha Beriev Be-200 mai kashe gobara, daya daga cikin biyu da aka hayar tun watan Yuli don taimakawa wadanda gobarar ta shafa a Kahramanmaraş, ya fadi kafin ya sauka. Akwai sojojin Rasha biyar da 'yan Turkiyya uku a cikin jirgin, dukansu sun mutu a hadarin.

Yawancin gandun daji da aka ƙone shi ne furen Turkiyya, wanda gabaɗaya zai iya sake girma ta halitta.

#### Halin da aka yi

##### A cikin gida
Ministan noma da gandun daji Bekir Pakdemirli ya ce a watan Yulin cewa jiragen sama uku, jirage masu saukar ungulu 38 da kimanin masu kashe gobara 4,000 sun kashe gobarar. An kuma yi amfani da drones, tare da 485 ruwa tenders da 660 bulldozers. Ya kuma bayyana cewa fiye da dabbobi 2,000 na gona sun mutu. Hukumar Kula da Bala'i da Gaggawa (AFAD)  ta ce a ranar 29 ga Yuli cewa mutane 58 har yanzu suna asibiti. An ceto mutane goma da suka makale a madatsar ruwan Oymapinar. Koyaya, jiragen kashe gobara na iya aiki ne kawai a cikin hasken rana, kuma itatuwa da suka fadi sun toshe hanyar shiga wasu hanyoyi. A ranar 3 ga watan Agusta Majalisar Rediyo da Talabijin ta gargadi kafofin watsa labarai a Turkiyya kada su kasance marasa kyau a cikin ɗaukar su. An jinkirta biyan bashin gwamnati ga wadanda suka ji rauni, kuma an biya bashin lalacewa kuma an yi alkawarin bashi ba tare da riba ba ga kananan kamfanoni. An dakatar da damar jama'a zuwa gandun daji daban-daban har zuwa kaka. Shugaban Jam'iyyar Jama'ar Republican (CHP) na adawa Kemal Kılıçdaroğlu ya yi jayayya cewa isasshen jiragen sama yana da mahimmanci yayin da yawancin gobara ta tashi a kan tsaunuka masu tsawo na Dutsen Taurus inda jiragen sama zasu kasance mafi inganci wajen kiyaye gobarar a karkashin iko, kuma sun soki gwamnati ta hanyar da'awar cewa ta iyakance ikon kungiyar jirgin saman Turkiyya don yin fare. Daga baya, ya ce shugaban ya yi watsi da Rikicin yanayi da fari a Turkiyya. Mayors na goma sha ɗaya da ke karkashin jagorancin CHP sun yi wata sanarwa ta hadin gwiwa da ke ba da kuɗin kuɗin kashe gobara. Sauran jam'iyyun adawa sun kuma soki ma'aikatar: Selahattin Demirtaş na Jam'iyyar Demokradiyya ta Jama'a ta kira gwamnati mara cancanta, kuma shugaban jam'iyyar Good Party Meral Akşener ya ce ta gargadi ma'aikalin game da rashin jiragen sama a shekarar da ta gabata. Pakdemirli ya ce ma'aikatar za ta sayi jiragen kashe gobara kafin karshen 2021. Ƙungiyar Jirgin Sama ta Turkiyya ta ce ya kamata iyakar ƙarfin lita 5000 don takaddun shaida don jirgin sama na kashe gobara ya kasance ƙasa don haka za su iya yin tayin, amma shugaban ya ce ya kamata su sabunta fasahar su. Shugaban ya ce kananan hukumomi suma suna da alhakin kashe gobara, amma magajin gari sun ce ba a gayyace su zuwa tarurrukan daidaita rikicin ba.

A watan Agusta, Shugaba Erdoğan, yayin da yake tafiya a cikin wuraren bala'i, ya jefa jaka na shayi ga 'yan ƙasa, wanda' yan siyasa da yawa na adawa suka soki, ciki har da Ali Babacan wanda ya ce aikin abin kunya ne.

### 2022
A ranar 24 ga Yuni, gobarar daji ta tashi a yankin Bördübet, kusa da Marmaris a bakin Tekun Aegean. A ranar 13 ga watan Yulin, gobarar daji ta tashi a Yankin Datça. An kwashe gidaje 450 da mutane 3,530 daga yankin.

**Wutar daji ta [[Turkiyya]] ta 2024** jerin gobarar daji ne da suka tashi a Turkiyya a cikin shekara ta 2024 kuma sun bazu sakamakon iska mai karfi da yanayin bushe. Ya zuwa 24 ga Yuni 2024, yankin da ya fi tasiri ya kasance a lardin Diyarbakır, inda gobarar tsakiyar Yuni ta kashe akalla mutane 12 kuma ta haifar da akalla raunuka 78.

#### Yuni
A tsakiyar watan Yunin 2024, mummunan gobarar daji ya karu a Kudu maso gabashin Turkiyya, ya shafi yankunan da suka fi yawan Kurdawa kuma ya kashe akalla mutane 12. Wutar ta fara ne daga ƙone amfanin gona a yankunan karkara na Koksalan a kusa da 22:15 TRT (19:15 UTC), kuma ta bazu zuwa ƙauyuka biyar, gami da Yazcicegi da Bagacik a cikin garin Çınar, Diyarbakır saboda iska mai ƙarfi. Akalla mutane 78 sun sha wahala daga raunin da ya shafi wuta da shan hayaki, tare da mutane biyar da ke buƙatar kulawa mai tsanani. Bugu da kari, an kashe daruruwan dabbobi.

Jam'iyyar Peoples' Equality and Democracy Party ta soki martani na wuta na gwamnati saboda ta amfani da dakarun ƙasa ne kawai lokacin da suka yi iƙirarin cewa ana buƙatar bama-bamai na ruwa don dakatar da gobarar kafin lalacewa ta faru.

### 2025

## Gidan wasan kwaikwayo

## Manazarta