Masarautar Abdelkader

**''Masarautar Mascara**, **Masarautar Abd al-Qadir**,* kasa ce mai cin gashin kanta wacce *Abd al-Qadir al-Jazair*i ya kafa tare da amincewar al'ummar Aljeriya wajen tinkarar [[Cin nasarar Faransa a Aljeriya|mamayar da Faransa ta yi wa Aljeriya]] da babban birninta na farko a Mascara sannan Tagdemt bayan Faransa ta karbe shi. 

== Gwamnati ==
Tsarin gwamnati ya kasance mai sauki kuma yayi kama da tsarin mulkin Deylik na Algiers .  Duk da haka, ta sake bitar koyaswar iko sosai zuwa tushen daidaito. Sarkin ya kasance shugaban kasa, kuma yana mulki da divansa ko majalisar ministocinsa. Majlissa ce ta taimaka masa, majalisar ba da shawara ta masu hikima, [[Ulama'u|malamai]] da [[Khalifa|khalifai]] masu wakiltar larduna kuma wani qādi al-quḍāt ko babban alkali ne ya jagorance shi. 

Sarki ya raba kasar Aljeriya gida takwas khalifalik, su kansu sun karkasu zuwa agalik, wanda ya harhada qaidat da dama . Wannan rarrabuwar ta yi la'akari da tasirin gida da tarihi, musamman a matakin kabilanci. 

== Manufar tattalin arziki ==
Tun da wuri Sarkin ya ba da muhimmanci ga tsarin tattalin arziki, ana ganin ya zama dole don dorewar jiharsa. Ya kafa masana'antu da masana'antu da yawa a Tagdemt, sabon babban birninsa. Samar da gida na kayan da ake buƙata, musamman ma ƙoƙarin yaƙi,  an ba shi muhimmiyar mahimmanci. Biranen [[Tlemcen]], Mascara, Miliana, Medea da Tagdemt sun sanya foda mai mahimmanci. Tagdemt da Miliana suna da masana'anta da masana'antar makami. Ya kuma yi fatan daidaita sukuni tare da sanya ido sosai da tsaro a wuraren da hanyoyin kasuwanci don inganta kasuwanci . An karfafa noma, tare da danne kharaj don karfafa 'yan uwa da kuma amfani da lokutan sulhu. A ƙarshe, Sarkin ya kafa wani kuɗi a Tagdemt don tabbatar da cin gashin kansa na harkokin kuɗi na jihar a cikin 1834 zuwa 1841. 

== Tsarin soja ==
Sarkin ya fahimci cewa karfin mulkin kasar yana nuna karfin soja ne; yana kuma taimakawa wajen baiwa jihar kima a duniya. Sarkin ya yi amfani da sojoji wajen tabbatar da doka da oda da kuma dakile hargitsin da ya barke bayan faduwar mulkin Turkiyya a Aljeriya.

Ƙungiyar al'umma a Aljeriya ta kasance ƙabila a lokacin, tare da ɗaiɗaikun mutane kawai tare da kabilunsu; Ba a san kishin kasa ba a lokacin. A cikin yaki ko rikici sai kabilun suka taru tare da mutanensu da dawakai sannan suka tafi yaki. Sa'an nan mutanen suka koma ga kabilarsu, suka ci gaba da ayyukansu na yau da kullum. ba a tilasta aikin soja tare da kabilu. Sojojin sarki na yau da kullun sun kasance na masu sa kai. An bude daukar ma'aikata ga matasa daga kowane yanki da dukkan kabilu, tare da yin kira da a yi [[jihadi]] a kan mahara na Faransa. Daukar ma'aikata ba shi da buƙatu kuma ya kasance na kowane zamani kuma a duk yankuna na Masarautar. Sarkin ya shirya runduna don kare Masarautar domin ya san cewa zai yi karo da sojojin Faransa da suka fi horo da kayan aiki, wadanda gogaggun hafsoshi da janar-janar ke jagoranta. Sarkin dai shi ne shugaba na farko da ya kafa rundunar kasa a tarihin wannan zamani na kasar Aljeriya.

Ya kuma gina masana'antu don kera makamai ta hanyar amfani da kwarewar Faransawa, Sipaniya da Italiyanci.

Ya kira rundunarsa Jaish Al-Mohammadi (Rundunar Muhammad), wanda ya kasu kashi uku: sojan kasa, dawakai da manyan bindigogi. Sannan ya samar da dokar soja dangane da horo, daukar ma'aikata, manufofi, albashi da makamai. An kafa Jaish Al-Mohammadi da sojoji 8,000, dawakai 2,000, 2,240 marasa ƙarfi da kuma manyan bindigogi 20.

* Khayala (Dawakai): sojojin da suka yi yaƙi a kan doki
* Moushat (Infantry): Sojoji suna fada da ƙafa
* Tobajiya (Artillery): sojoji da igwa. Sojojin rundunan bindigu na Jaish Al-Mohammadi sun tsere daga sojojin Faransa, Turkawa da Kouloughlis . Sun kasance gogaggen wajen kula da igwa masu haske da nauyi. Kowace rukunin sojoji na da sojoji goma sha biyu.
** Ba bisa ka'ida ba: 10,240
** Na yau da kullun: 5,960




=== Tufafi ===
Emir Abdelkader ya ware tufafi na musamman ga kowane irin soja, kayan sun kasance lilin da roba. Kayan sun haɗa da riga mai launin toka mai hular kai da wando shima na ulu mai launin shuɗi, sai kuma Sedria (rigar ciki) mai launin ja. Kowanne wata uku ana bai wa soja riga da takalma guda ɗaya, fata mai launin rawaya ciki har da burnous (rigar sanyaya mai dogon hannu wacce aka yi daga ulu).

Tufafin sojojin doki sun haɗa da riga mai ja mai dogayen baƙaƙen zane a gefen hannu da baya, sai kuma rigar ciki mai ja wacce aka yi wa ado da baƙin gashi a kai. Kowane mahayi yana da haik wanda ke rufe kai da kafadu, wanda aka yi daga gashin raƙumi ciki har da rawani.

=== Jigo ===
" لَا شَيْء أَكْثَرُ فَائِدَة مِنْ التَّقْوَى وَالشَّجَاعَةَ " ("Babu abin da ya fi amfani fiye da taƙawa da jaruntaka")

=== Makamai ===
Kowane soja yana da jakar fata wacce za a iya rataya a belin rigar a kan kafadar dama, sai kuma bindiga mai bindiga, da bindigogi, da yatagan (addar lankwasa) da aka haɗa da belinsa. Sojojin doki an ba su bindiga, yatagan da bindiga.

=== Abinci ===
Dangane da abinci, kowane soja yana samun burodi guda biyu na kesra (gurasa ta Aljeriya) da kilogram guda na gari da semolina don dafa couscous sau biyu a mako. Kowace rukuni na maza 20 suna raba rago guda a tsakaninsu.

=== Albashi ===
Ana biyan albashin soja daga Afrilu zuwa Yuni kowane wata dangane da matsayi:
* Agha (Janar) 22 Budjus
* Sayaf (Lafurori na Farko) 12 Budjus
* Rais Sayaf (Lafurori) 8 Budjus
* Jaouche (Kopurori) 7 Budjus
* Khaba (Kaftan) 6 Budjus

Budju: kudin da Turkawa ke amfani da su a Aljeriya
1 Boudjou = 50 Mohammadia

=== Masauki ===
A bariki, sojoji galibi suna zaune a dakunan da ke da tabarma da kafet. A sansanin, kimanin sojoji 20 suna zaune a tantin yaƙi.

=== Matsayi ===
Kowane alamar takobi mai ado a kan kowane kafadar sojoji masu zuwa ciki har da zoben azurfa a hannunsu na hagu.

* Agha (Janar) Alamomin Zinariya 4
* Sayaf (Lafurori na Farko) Alamomin Zinariya 2
* Rais Sayaf (Lafurori) Alamomin Azurfa 2
* Jaouche (Kopurori) Alamar Azurfa 1
* Khaba (Kaftan) Alamar Bronze 1

=== Rukunin Umarni ===
* Masu Gadancin Emir – maza 500 – ƙarƙashin umarnin Emir Abdelkader
*  (Bataliya) – maza 1000 – ƙarƙashin umarnin agha
* Sariya (Kamfani) – maza 100 – ƙarƙashin umarnin sayaf
* Fasela (Plato) – maza 35 – ƙarƙashin umarnin khaba

Ya kuma nemi shigo da makamai daga ƙasar da kawai taƙi mamayar Faransa a Aljeriya, Ingila, amma ya kasa. Emir ya yi ƙoƙari ya gina ma'ajiyar harsasai da makamai, a Mascara da Takdempt tare da taimakon kwararrun baƙi daga Spain, Faransa, da Italiya. Emir kuma ya kafa masana'antu don samar da harsasai da makamai a mafi kyawun wurare masu mahimmanci kamar birnin Miliana.

Sojojin emir sun kuma yi amfani da makamai da aka kama daga Faransawa. Emir Abdelkader ya horar da sojojinsa sosai kuma ya yi amfani da yankin da shi da sojojinsa suka saba da shi. Emir ya yi amfani da yaƙin ɓoye-ɓoye sosai ga sojojin mamaya, galibi yana amfani da kwanton bauna.

== Larduna ==
Abdelkader ya raba daularsa zuwa larduna don sauƙaƙe gudanarwa da rage nauyi ga gwamnatin tsakiya.



Kowane lardi an raba shi zuwa gundumomi waɗanda aka sake raba su zuwa ƙungiyoyin kabilu. Shugaban gundumar ana kiransa Agha kuma Sheikh shine shugaban ƙungiyar kabilu.

== Tuta da tambari ==



=== Tuta ===
Sarki Abdelkader Al-Jazairi ya ƙera tuta mai koren sandunan siliki sama da ƙasa tsakiyar farar siliki.  Hannun da aka zana akan farar cibiyar an zagaye shi da kalaman zinare "nasara daga Allah kuma nasara ta kusa, nasara ta sarki Abdelkader"
=== Tambari ===
Alamar jihar ta kasance hexagram, tare da rubuce-rubuce a kewayenta: Allah, Mohammed, Abubakar, Omar, Othman da Ali.  A tsakiyar tauraron Nasir Al-Din Emir Adbelkader Ben Muhieddine aka rubuta..

== Gudanarwa ==
=== Ilimi ===
Ilimi ya kasance babban abin da Emir ya fi damu da shi. Ya yi imani cewa ci gaba a wannan fanni shi ne kula da littattafai da littattafan bincike duk yadda darajarsu ta kimiyya ko adabi take. Saboda haka, Emir ya yi iyakacin ƙoƙarinsa don tattara littattafai kan fannoni daban-daban ta hanyar siya, kwafa, ko jigilar su.

Emir kuma ya ba da umarni masu tsauri ga sojojinsa kada su yi wa littattafai rashin kulawa ko rashin girmamawa, kuma cin zarafin waɗannan umarnin ana hukunta shi sosai. Ya kuma kasance yana ba su lada don kawo littafi ko marubucin littafi. Kwafa rubutun hannu guda zai ɗauki watanni da yawa kuma wannan ya kasance dogon lokaci ga Emir saboda yaƙin da aka yi da Faransawa masu mulkin mallaka.

Wannan manufa ta sami babban nasara wajen kawo littattafai daga fannoni daban-daban zuwa daularsa, Emir kuma ya gina ɗakin karatu don adanawa da tsara waɗannan littattafan da ya tattara amma kuma ya haɗa ɗakin karatun da ƙungiyoyi da yawa a daular kamar makarantu, masallatai da zawiyoyi (makarantun addini), ɗakin karatun yana buɗe wa kowa: ɗalibai, malamai har ma da sojoji. Ya kuma kasance yana adana adadi mai yawa na rubutun hannu a gidan Takdemt, inda ya kasance yana adana ba kawai rubutun hannu ba har ma da takaddun gwamnati masu sirri da wasiƙun diflomasiyya.

Emir ya kula da littattafai da rubutun hannu har ma a lokacin yaƙi; ya jigilar duk littattafai da rubutun hannu da aka adana a gidan Takdemt zuwa sansaninsa na sirri (زمالة *zmālah'', wanda aka fassara a matsayin "the Smala") bayan gidan ya faɗa hannun maharan Faransa, duk da haka, sojojin Faransa sun kwace littattafan da rubutun hannu bayan Yaƙin Smala a 1843. Emir ya zaɓi malaman da suka cancanta don inganta ilimi a daular, ya tallafa wa malamai a fannin kuɗi da ɗabi'a kuma ya biya su albashi dangane da cancantar su kamar yadda ya kuma gina makarantu a duk faɗin daularsa a ƙauyuka, garuruwa da birane.

A lokacin faɗuwar daular, Faransawa sun kwashe rubutun hannunsa zuwa Château de Chantilly, kodayake an yi asarar wasu. An buga cikakken jerin rubutun hannu 39 da suka rage a 2022; marubutan sun lura cewa rubutun suna da tarihi kuma ba a taɓa bincika su gaba ɗaya ba.

### Tsarin Shari'a
Bayan kafa daular da rukunin gudanarwarta, emir ya nada a kowane yanki alƙali don yin hukunci daidai da mazhabar Maliki ta fikihu. Adalci shine tushen mulki, don haka ya sanya buƙatu ga alƙalai: su kasance masu gaskiya, adalci, masu tsabta kuma su aikata Musulunci.

Don tabbatar da cewa shari'a ta yi aiki da kyau, Emir ya biya kowane alƙali albashin wata-wata mai kyau na douro 100 (francs 50) da kuma ƙarin biyan kuɗi dangane da nau'in shari'ar da ya yi hukunci. Emir ya raba shari'ar farar hula da ta soja, sannan ya nada wa kowane sashe wani alƙali na musamman don yanke shawarar lamarin da shari'o'in. Ana iya zaɓar alƙali don shekara ɗaya kawai.

Emir kuma ya ɗauki malamai biyu a kowace majalisar yanki. Babban malamin ya yi nazarin fatwa (hukunce-hukuncen shari'a) da alƙalin wani yanki ya bayar sannan ya tura su Mascara don ƙarin nazari. Emir ya haɗa dukkan alƙalai a yankuna don duba shari'o'in su tare da Qāḍī al-Quḍāt Ahmed ben Al-Hashemi Al-Mrahi.

Emir kuma yana son tanade-tanaden shari'ar farar hula da ta soja su shiga ƙarƙashin shari'a, wacce Emir ya sanya tushen mulki a cikin Daular. Tanade-tanaden ta sun samo asali ne daga Al-Kur'ani, Sunnah, da ijtihadi, kuma ya tunatar da mutane zamanin halifancin Rashidun. Ya ɗauki nasarar sabuwar Daular da aka kafa a matsayin kawar da cin hanci da rashawa da aka gada daga Turkawa, yana aiki don canza tsoffin alaƙa da haɗa kan al'ummar Aljeriya. Wannan manufa ta haɗa kan Aljeriya, tana taimaka masa daga baya ya fuskanci mamayar Faransa.

Nan da nan kuma musamman idan akwai barazana ga ƙasar kamar abokin gaba, martani ga barazanar da aka yi niyya don tsoratar da wasu, ba tare da daukaka kara ba. "Duk wanda ya taimaka wa abokin gaba a fannin kuɗi za a hukunta shi a fannin kuɗi (tara) kuma wanda ya taimaka wa abokin gaba a jiki za a hukunta shi da yanke kai (kisa)," in ji shi.

Kuma haka ne a cikin adalci da tsaro, mutane sun rayu lafiya a ƙarƙashin tutar daular ƙasa mai farin jini, laifuka sun ɓace kuma nutsuwa ta dawo bayan rudanin da ya biyo bayan faɗuwar mulkin Turkiyya a Aljeriya. Emir kuma ya yaƙi cin hanci da rashawa a cikin al'umma, ya hana fasikanci, shan barasa da miyagun ƙwayoyi a duk faɗin daularsa, kuma ya hana sojoji yin caca da sanya zinariya da azurfa sai a makamansu da dawakansu, yana umurtar su da su yi sallah a masallaci.

Emir ya ce “Ku sani cewa kawai manufar karɓar wannan matsayi nawa (Emir) shi ne kawai ku kasance cikin aminci a kan kanku da girmanku da dukiyarku masu tabbaci a ƙasarku kuna jin daɗin ayyukanku na addini kuma ba zan iya kaiwa ga hakan ba sai da taimakonku ta hanyar kuɗi ko maza.”

## Manazarta

## Bibiyar Tarihi
* Emirate of Abdelkader, Military Structure
* Abd el-Kader, chef de guerre (1832–1847), par Jacques Frémeaux, dans: Revue historique des armées, n.250 (2008), pp.&nbsp;100–107 1
* Algérie: le passé, l'Algérie française, la révolution, 1954–1958, par Jacques Simon - Éditions L'Harmattan, 2007 Analyse de l’État d'Abd el Kader pp. 45-48
* Abd el Kader, sa vie politique et militaire, par Alexandre Bellemare Hachette 1863 
* Histoire d'el Hadj Abd el Kader (1848), par El Hossin ben Ali ben Ali Taleb cousin de l'émir, dans - Revue Africaine - 1876 pp. 419–455 (Récit autobiographique par un cavalier d'Abd el Kader, 1832 à 1844)
* Organisation du territoire d'Abd-el-Kader 
* L'État d'Abd-el-Kader et sa puissance en 1841, d'après le rapport du sous-intendant militaire Massot (read online (french))
* مقاومة الأمير عبد القادر  1832–1847 
* بيعة الأمير عبد القادر
* الجزائريون يتذكّرون مبايعة الأمير عبد القادر