Sakan

**Sakan** (alama: **s)** tushen nakúra ce na auna lokaci a cikin hanyoyin lissafi na kasa da kasa wato (SI) dan gane lokaci, a kimiyyance sakan daya yana dai da sakan daya bisa  1/86400 a cikin rana daya a lissafin sa'o'i 24, wannan lissafin an samu shi ta hanyar raba sa'o'i 24 zuwa gida biyu, sannan zuwa dakika 60 kuma daga karshe zuwa sakan 60 a kowane. Agogon bango da kuma agogo na hannu galibi suna da alamomin kyaftawa sittin ne akan fuskokinsu, suna wakiltar dakiku, da kuma sakan a lokaci daya. Hannun agogo na dijital da agogon hannu galibi suna da nakura mai kidaya. Sannan kuma har wa yau dai shi sakan ana amfani dashi dan wasu ma'auni kamar dan  lissafin "saurin mita a bayan kowace sakan daya", da kuma sakan na biyu don gudun, mita a sakan daya na biyu don hanzartawa, kuma a sakan na biyu don mita.
## Hotuna

File:Calatrava1.jpg|Harbawaf Sakan sau sittin shine minti ɗaya na agogo
File:Leap_second.svg|Kidayar sakan (daga lambobin biyon farko a hannun dama)
 

## Bayanan kula

Amfani
Analog clocks da agogo sau da yawa suna da alamun kaska sittin a fuskokinsu, wanda ke wakiltar daƙiƙa (da mintuna), da “hannu na biyu” don alamar wucewar lokaci a cikin daƙiƙa. Agogon dijital da agogo galibi suna da ƙira mai lamba biyu.

Ana yawan haɗa prefixes SI tare da kalmar ta biyu don nuna rabe-rabe na biyu: milliseconds (dubu), microseconds (miliyanths), nanoseconds (biliyoyinths), wasu lokuta ƙananan raka'a na daƙiƙa. Yawancin dakika da yawa ana ƙidaya su cikin sa'o'i da mintuna. Kodayake ana iya amfani da prefixes SI don samar da nau'ikan na biyu kamar kilose seconds (dubban daƙiƙai), irin waɗannan raka'a ba safai ake amfani da su a aikace. Kwarewar yau da kullun tare da ƙananan ɓangarorin daƙiƙa shine 1-gigahertz microprocessor wanda ke da lokacin sake zagayowar na 1 nanosecond. Sau da yawa ana bayyana saurin rufe kyamara a cikin juzu'i na daƙiƙa, kamar 1⁄30 seconds ko 1⁄1000 seconds.

Rabe-raben jima'i na rana daga kalandar bisa ga nazarin falaki sun wanzu tun karni na uku BC, ko da yake ba daƙiƙa ba ne kamar yadda muka san su a yau. Ba za a iya auna ƙananan rarrabuwar lokaci ba a wancan lokacin, don haka irin waɗannan rarrabuwa an samo su ta hanyar lissafi. Ma'aikatan lokaci na farko waɗanda zasu iya ƙirga daƙiƙa daidai daidai sune agogon pendulum ƙirƙira a ƙarni na 17. Tun daga shekarun 1950, agogon atomic sun zama mafi kyawun masu kiyaye lokaci fiye da jujjuyawar duniya, kuma suna ci gaba da kafa ma'auni a yau.

## Agogo da lokacin rana
Agogon inji, wanda baya dogara da auna ma'aunin yanayin jujjuyawar duniya, yana kiyaye lokaci iri ɗaya da ake kira ma'ana lokaci, a cikin kowane irin daidaiton da ke cikinsa. Wannan yana nufin cewa kowane daƙiƙa, minti da kowane rabe-raben lokaci da aka ƙidaya da agogo yana da tsawon lokaci ɗaya da kowane rabon lokaci iri ɗaya. Amma bugun rana, wanda ke auna matsayin Rana a sararin sama wanda ake kira a fili lokaci, baya kiyaye lokaci iri ɗaya. Lokacin da aka ajiye lokacin rana yana bambanta da lokacin shekara, ma'ana cewa daƙiƙa, mintuna da kowane rabe-raben lokaci lokaci ne daban a lokuta daban-daban na shekara. Lokaci na rana da aka auna tare da ma'ana tare da lokacin bayyane na iya bambanta da kusan mintuna 15, amma kwana ɗaya ya bambanta da na gaba da ɗan ƙaramin adadin; Minti 15 bambanci ne mai tarawa akan wani yanki na shekara. Tasirin ya samo asali ne daga madaidaicin axis na duniya dangane da kewayenta da rana.

Bambanci tsakanin lokacin hasken rana da ma'anar lokaci masana ilmin taurari sun gane su tun zamanin da, amma kafin ƙirƙirar ingantattun agogo na inji a tsakiyar karni na 17, sundials shine kawai abin dogaron lokutan lokaci, kuma a fili lokacin hasken rana shine kawai abin da aka yarda da shi gabaɗaya.

Abubuwan da ke faruwa da raka'a na lokaci a cikin daƙiƙa
Yawan juzu'i na daƙiƙa yawanci ana nuna su cikin ƙididdiga na ƙima, misali 2.01 seconds, ko biyu da ɗari ɗari. Yawancin dakika da yawa ana bayyana su azaman mintuna da daƙiƙa, ko sa'o'i, mintuna da daƙiƙa na lokacin agogo, waɗanda colons ke raba su, kamar 11:23:24, ko 45:23 (bayanin na ƙarshe zai iya haifar da shubuha, domin iri ɗaya ne. ana amfani da sanarwa don nuna sa'o'i da mintuna). Yana da wuya yana da ma'ana don bayyana tsawon lokaci kamar sa'o'i ko kwanaki a cikin daƙiƙa, saboda lambobi ne masu banƙyama. Don ma'auni na na biyu, akwai prefixes decimal da ke wakiltar 10-30 zuwa 1030 seconds.

Wasu raka'o'in gama gari na lokaci a cikin daƙiƙa sune: minti ɗaya shine daƙiƙa 60; awa daya yana dakika 3,600; rana guda shine daƙiƙa 86,400; mako guda shine dakika 604,800; shekara (ban da shekarun tsalle) shine daƙiƙa 31,536,000; da matsakaicin karni (Gregorian) dakika 3,155,695,200; tare da duk abubuwan da ke sama ban da kowane daƙiƙa mai yuwuwar tsalle. A ilmin taurari, shekarar Julian daidai dakika 31,557,600 ne.

Wasu abubuwan da suka saba faruwa a cikin daƙiƙai sune: dutse ya faɗi kusan mita 4.9 daga hutawa a cikin daƙiƙa ɗaya; pendulum mai tsayi kamar mita daya yana jujjuyawar dakika daya, don haka agogon pendulum yana da pendulum mai tsayi kimanin mita daya; ‘Yan gudun hijirar dan Adam mafi sauri suna gudun mita 10 a cikin dakika daya; igiyar ruwa a cikin zurfin ruwa yana tafiya kimanin mita 23 a cikin dakika daya; Sautin yana tafiya kimanin mita 343 a cikin dakika daya a cikin iska; haske yana ɗaukar daƙiƙa 1.3 kafin ya isa duniya daga saman duniyar wata, tazarar kilomita 384,400.

## Diddigin bayanai

## Hanyoyin haɗin waje

* Ratorywararrun Trawararrun Jiki na :asa: Tsarin ''ion matattarar daidaitaccen yanayin gani'' 
* ''Babban daidaitaccen agogo na gani'' ; Labowararren Jirgin Saman Kasa (2005) 
* Majalisar Bincike ta Kasa ta Kanada: ''Matsakaicin mitar daidaitattun abubuwa dangane da rayayyen ion guda'' 
* NIST: ''Ma'anar ta biyu'' ; Ka lura cewa comamomom ɗin dole ne ya kasance a cikin ƙasa ta 0 K 
* Bayanin BIPM na hukuma na biyu 
* Ficewa ta biyu: tarihinta da makomar yiwuwar hakan 
* ''Mene ne agogo na Cesium?'' 
* Daidai lokacin - Astronoo

## Asali

"Minute" ya fito daga Latin , ma'ana "karamin kashi na farko" watau rabon farko na sa'a - rarraba shi zuwa kashi sittin, kuma "na biyu" ya fito ne daga , "Ƙaramin kashi na biyu", yana sake rarraba shi zuwa kashi sittin  .