Zaynab Fawwaz

**Zaynab Fawwaz** (1860-1914)  yar fafutukar kare hakkin mata ce 'yar kasar Labanon, marubuciya, marubuciyar wasan kwaikwayo, mawaki kuma masanin tarihi na shahararrun mata.  Littafinta mai suna " *حسن العواقب/Ḥusn al-Awaqib",* ( *The Happy Ending*, 1899) ana daukarsa littafi na farko da mace ta rubuta a cikin harshen larabci. Wasanta mai suna “ *الهوى والوفاء/Al-Haawa wa al-Wafa”* ( *Passion and Fidelity*, 1893), shine wasan kwaikwayo na farko da mace ta rubuta da larabci. 

A tsawon tafiyarta na rubuce-rubuce, Zaynab ta kasance mai iya gasa kuma ta yi gogayya da aikin Muhammad Hussein Heikal **,** kuma ta kalubalanci kiran Qasim Amin na 'yantar da mata. Aikinta ya kai kololuwa a cikin kwata na karshe na karni na sha tara da farkon karni na ashirin a Masar. 

## Rayuwar farko
Ba a san lokacin da Zainab ta kasance a farkon rayuwarta ba kuma babu tabbas a kan ainihin ranar haihuwarta.  A cikin asusun Joseph Zeidan:

Zaynab ta auri Khalil Bey Al-Assaad, mutumin da aka san shi da sana’ar fulawa, amma sun rabu saboda rashin jituwa. A sakamakon haka, ta koma Dimashƙu tare da mahaifinta kuma ta auri wani marubucin Damascene mai suna Adib Nazmi. Duk da haka, su ma sun rabu.

Bayan ta ci gaba da rayuwarta a Siriya, ta sadu da wani jami'in sojan Masar, ta aure shi. Daga nan suka koma Masar . A Masar, ta zauna a Iskandariyya kuma ta fadada iliminta tare da taimakon mutane da yawa kamar Sheikh Muhammad Shalaby, Hassan Hosni Al-Tuwarani, da Sheikh Mohieddin Al-Nabhani . Yanayin da take rayuwa a ciki ya taimaka wajen bayyana iyawarta na gaskiya, kuma ta rubuta wasiƙu masu yawa da aka buga a manyan jaridun Masar. Duk waɗannan wallafe-wallafen sun sa ta yi suna a fannoni daban-daban na rubuce-rubuce, waƙa, da fasaha. A wannan lokacin ta kuma rubuta litattafai biyu. A cikin 1894, ta buga ƙamus na tarihin rayuwa mai suna "الدر المنثور في طبقات ربات الخدور/al-Durr al-manthur fi tabaqat rabbat al-khudur" ko kuma Littafin Watsewar Lu'ulu'u Game da Rukunan Mata . 

Wanda ba a saba gani ba a wancan lokacin, Zainab tare da Aisha Taymur su ne kawai jagororin gaba da suka yi kwarin gwiwar bayyanawa a rubuce. Fawwaz ta fitar da ayyukanta da kasidu a cikin takardu da yawa kamar Al-Moayyed, Al-Nile, Al-Ahali, Al-Liwaa, Al-Ustaz, Al-Fata, da sauransu. Aikinta ya fi mayar da hankali ne kan karfafa ‘yancin ilimi, musamman ilimin mata.

Duk da ta yi aure fiye da sau ɗaya, ba ta taɓa haihuwa ba. 

## Aikin adabi
Lokacin da Zainab ta koma birnin Alexandria na kasar Masar ta zama dalibar mawaki kuma mamallakin Mujallar *[[Al-Nil]]* Hasan Husni Pasha Al-Tuwayrani . A karkashin jagorancinsa, ta fara rubuta kasidu kan al'amuran zamantakewa da suka shafi mata, a karkashin sunan *Durrat al-Sharq* (Pearl of the East).   

Bisa ga Jagoran Magana Mai Mahimmanci na Marubuta Mata Larabawa, Fawwaz ita ce "muryar mace ta farko da ke kira ga farkawa mata da kare hakkokinsu, bil'adama, da daidaito da maza."  A lokacin zamanta a Damascus tare da mijinta na biyu, marubuci Adib Nazmi al-Dimashqi, Zaynab Fawwaz ta kafa salon adabi. Yayin da ta sanya " nikabi " kuma ta kasa zama tare da mahalarta maza; sai ta zauna a wani daki na gidan tana gudanar da tattaunawa, mijinta ya zama dan aike mata da bakonta. 

Bayan aikin jaridanta, Zaynab ta shahara musamman da ita " *الدر المنثور في طبقات ربات الخدور",* ( *The Book of Scattered Pearls Game da Categories of Women*, 1894-95), babban folio, shafi na 552 da wasu nasarorin da suka samu na mata456.  Yana da kyau a lura cewa Zainab ba ta rubuta komai game da kanta a cikin wannan aikin ba, sai dai ta yi bikin tare da goyan bayan nasarorin da wasu mata suka samu.

Ita ma Zainab ta rubuta novels guda biyu da wasan kwaikwayo, inda ta sanya ta a sahun gaba wajen fitowar novel da larabci.

Littafinta na farko shine " *حسن العواقب",* ( *The Happy Ending*, 1899) kuma ana daukarta a matsayin littafi na farko da wata Balarabe ta rubuta. A cikin wannan novel din, Zaynab ta kuskura ta soki al'ummar da take rayuwa a cikinta. An dauki wannan aiki da jaruntaka da jaruntaka. A cikin rubuce-rubucen da ta yi, Zaynab ta nuna cewa tana goyon bayan 'yancin mata da yanke shawara. Ta kuma daukaka darajar mata da kwarin gwiwa. An yi imanin cewa, manufar Zainab ta kafa wannan novel ita ce yaba wa mata karfi da jajircewa da kuma hakkinsu a fannin ilimi. Ta kuma nuna cewa aure ya kamata ya kasance bisa soyayya da fahimta.

Wasanta, " *الهوى والوفاء"* ( *Soyayya da Aminci*, 1893), ita ce wasan kwaikwayo na farko da mace ta rubuta da harshen Larabci. 

Zainab tana da wasu littafai da dama da aka buga da suka hada da: 

* "الرسائل الزينبية", wanda a cikinsa ta yi muhawara game da hakkokin mata a fagen ilimi da kuma a fagen aiki.
* "مدراك الكمال في تراجم الرجال"
* "الجوهر النضيد في مآثر الملك الحميد"
* "الملك قوروش" al-Malik Qurush (King Cyrus), wanda aka buga a shekara ta 1905  

## Ra'ayin Falsafa da na siyasa
Zaynab Fawwaz ta kasance mai fafutukar kare hakkin mata. Halinta na 'yantar da mata ya bayyana a yanayi da yawa. Ta fara ne da karfafa gwiwar 'yan kasarta da su shiga cikin dukkan tarurruka, nune-nune, da kuma kungiyoyi masu alaka da 'yancin mata don samun ingantaccen ilimi, musamman taron kungiyar mata ta duniya a Santiago a shekara ta 1893. A yayin wannan taron, mambobin sun kada kuri'a kan wata matsaya da ta hana mata samun ilimin da ya dace, matakin da ya samo asali daga ra'ayin cewa wurin mace a gida ne, aikinta ya takaita ga iyali. Wannan ne ya sa Zainab ta yi suka da kuma kai hari ga masu shirya taron da kuma wadanda suka halarci wannan taro na barin wannan shawara ta wuce.

Ta jaddada mahimmanci da wajibcin baiwa mata hakkinsu da fadada ayyukansu a cikin al'umma musamman a fannin kimiyya. Zaynab ta kuma mayar da martani ga labarin da wakiliyar matan Siriya a wancan taro Misis Hana Kourani ta rubuta. An buga labarin Kourani a cikin jaridar "Lebanon" inda ta yi kira da a takaita ayyukan mata ga gidaje tare da barin duk sauran ayyukan zamantakewa / siyasa ga maza. Matsalolin mata da tarzoma (a London a zamanin Gladstone) ne suka yi tasiri a kan sukar Zaynab, inda suka bukaci a sanya mata a kowane fanni na rayuwa kamar siyasa da yanke shawara. Wannan ita ce babbar ka'idar da Zainab ta goyi bayanta. Ta ce babu wani dalili da ya hana mace shiga duk wani aiki da harkokin siyasa ko kuma wani fanni. Zaynab ta yi kira da a samar da sabbin ka'idoji da sabbin dokoki da za su tabbatar da tsarin rayuwar mata da hakkokinsu a fannin ilimi da aiki. Don haka zayyana da kyawawan dabi'u da dabi'unta sun ta'allaka ne a kan daukaka muryarta na kare hakkin mata a kodayaushe. 

Fawwaz ya shagaltu da al'amuran jama'a yana ta muhawara don kare hakkin mata. Ta bukaci a kiyaye hakkin mata wajen shiga harkokin siyasa da tunani.  

A wani lokaci kasar Aljeriya ta shiga cikin yanayi na yunwa da matsalar tattalin arziki. Duk waɗannan abubuwan sun sa Fawwaz ya kira Masarawa su taimaka wa 'yan ƙasar Aljeriya. 

Zainab ta kasance daya daga cikin masu goyon bayan Mustafa Kamel. Kullum tana cikin farin ciki da sha'awar halartar jawabansa. Zainab ta yi tasiri sosai kan Mustafa kuma ta canza salon magana. Jawabin nasa a baya an yi magana da su ga “maza” kuma sun zama “maza da mata”. Duk saboda zainab ne kasantuwar mata da kimar su ta tabbata. 

Qasim Amin da Zainab Fawwaz suna da ra'ayi iri ɗaya a cikin labaran da suka buga. Fawwaz ya soki abubuwa da dama da suka mamaye can baya: kawar da yancin mata, da wajibcin lullube da ke kansu, da hana su samun ingantaccen ilimi... Bugu da kari, Fawwaz ya koka kan yadda aka hana mata gudanar da duk wani aiki na siyasa, zamantakewa, kasa da al'adu don haka aka takaita su ga ayyukan gida. Duk wannan yana nuna cewa an dora jahilci a kan dukkan mata a lokacin. Qasim Amin ya goyi bayan Zainab ne a lokacin da ya wallafa littafansa guda biyu "Sabuwar 'Yancin Mata" da "Sabuwar Mace" wadanda suka karfafa 'yantar da mata. Sanannen abu ne cewa an buga wasiƙun da Zainab ta rubuta kan al’amuran mata a jaridun Masar kafin 1892. Sai dai Qasimm Amin bai buga littafinsa mai suna "'Yancin Mata" ba sai a shekara ta 1898.  

## Ganewa
Abin takaici, yana da wuya a gano ainihin tasiri da tasirin da Zainab ta yi a kewayenta. Yawancin masu bincike da marubuta na Siriya sun ce sun ji sunan Zainab amma rubutun nata ya zama bakon a gare su. Duk da haka, Zainab ta bar tasiri a kan mutane da yawa a Siriya, inda aka sanya mata makaranta.

Har ila yau, yawancin rubuce-rubucen Zainab ba a cikin kowane ɗakin karatu kuma an manta da su. An yi imanin cewa wannan rashin kulawar da Zainab ta yi wa wallafe-wallafen ya samo asali ne daga yanayin zamantakewar ta. Zaynab ta kasance cikin dangi marasa galihu kuma ta yi rayuwa mai sauƙi da ladabi. 

## Mutuwa
Zaynab Fawwaz ta rasu a shekara ta 1914 a birnin Alkahira na kasar Masar.

## Magana