Zoroaster

**Zoroaster**,  kuma aka sani da **Zarathustra**,  ana ɗaukarsa a matsayin mai kafa ruhaniya na Zoroastrianism. An ce shi prophet din Iran ne wanda ya assasa wata kungiya ta addini wacce ta kalubalanci al'adun addinin Iran na zamanin da, kuma ya kaddamar da wani yunkuri wanda a karshe ya zama addini na farko a kasar Iran. Shi ɗan asalin tsohon Avestan ne kuma ya rayu a gabashin yankin ƙasar Iran, amma ainihin wurin da aka haife shi ba shi da tabbas.  

Babu ijma'in malamai akan lokacin da ya rayu.  Wasu malaman, ta yin amfani da shaidar harshe da zamantakewa, suna ba da shawarar saduwa da wani wuri a cikin karni na biyu BC. Wasu malaman sun ƙididdige shi a ƙarni na 7 da 6 BC a matsayin wanda ke kusa da Cyrus Mai Girma da Darius Mai Girma.       Zoroastrianism a ƙarshe ya zama addini na hukuma na tsohuwar Iran-musamman lokacin zamanin daular Achaemenid-da rarrabuwar ta daga kusan ƙarni na 6 BC har zuwa ƙarni na 7 AD, lokacin da addinin da kansa ya fara raguwa bayan mamayar Larabawa-Musulmi. Iran.  Zoroaster yana da alaƙa da marubucin  da kuma *Yasna Haptanghaiti*, jerin waƙoƙin waƙoƙin da aka tsara a cikin yaren Avestan na asali waɗanda suka ƙunshi ainihin tunanin Zoroastrian. An san kadan game da Zoroaster; Yawancin rayuwarsa an san shi ne kawai daga waɗannan ƙananan rubutun.  Ta kowane ma'auni na tarihin zamani, babu wata shaida da za ta iya sanya shi cikin ƙayyadadden lokaci kuma tarihin da ke kewaye da shi na iya zama wani ɓangare na yanayin da ya faru tun kafin ƙarni na 10 AD wanda ke ba da tarihin tatsuniyoyi da tatsuniyoyi. 

## Suna da ilimin asalin
Sunan Zoroaster a cikin yarensa na asali, Avestan, tabbas shine *Zaraθuštra*. Sunansa na Ingilishi, "Zoroaster", ya samo asali daga baya (ƙarni na 5 BC) fassarar Girkanci, *Zōroastrēs* ( ),  kamar yadda aka yi amfani da shi a Xanthus 's *Lydiaca* (Fragment 32) da kuma a cikin *Alcibiades na Farko na* Plato (122a1). Wannan fom yana fitowa daga baya a cikin Latin ** kuma, a cikin rubutun kalmomin Helenanci daga baya, kamar yadda Ζωροάστρις *Zōroastris*. Sigar Helenanci na sunan ya bayyana yana dogara ne akan fassarar sauti ko musanya ta Avestan *zaraθ-*tare da Greek ζωρός *zōros* (a zahiri "undiluted") da maɓallin BMAC *-uštra* tare da ἄστρον *astron* ("tauraro").

A Avestan, *Zaraθuštra* an yarda da shi gabaɗaya don samowa daga Tsohon Iran **Zaratuštra-*; An yi tunanin  rabin sunan (*-uštra-*) shine tushen Indo-Iran don "raƙumi", tare da dukan sunan yana nufin "wanda zai iya sarrafa raƙuma".   Sake ginawa daga harsunan Iran na baya-musamman daga Farisa ta Tsakiya (300 BC) *Zardusht*,  wanda shine nau'in da sunan ya ɗauka a cikin rubutun Zoroastrian na ƙarni na 9 zuwa 12-yana ba da shawara cewa **Zaratuštra-*na iya zama nau'in sifili na ** Zarantuštra-*.  Dangane da ko *Zaraθuštra* ya samo daga **Zaratuštra-*ko daga **Zaratuštra-*,an gabatar da fassarori da yawa. 

Idan *Zarantuštra* shine sigar asali, yana iya nufin "tare da tsofaffin raƙuma", . mai alaƙa da Avestic *zarant-*  (*cf.* Pashto *zōṛ* da Ossetian *zœrond*, "tsohuwa"; Tsakiyar Persian *zāl*, "tsohuwar"): 

Fassarar *-θ-* (  ) a Avestan *zaraθuštra* ya kasance na ɗan lokaci da kansa ya fuskanci zazzafar muhawara saboda *-θ-* ci gaba ne mara daidaituwa: A ka'ida, ** zarat-* (wani abu na farko wanda ya ƙare a cikin hakori. ya kamata a sami Avestan zarat-ko *zarat-a* matsayin ci gaba daga gare ta. Me yasa hakan ba haka yake ba don *zaraθuštra* har yanzu ba a tantance ba. Duk da rashin bin ka'ida, cewa Avestan *zaraθuštra* tare da *-θ-* ya kasance a cikin harshe ainihin nau'i yana nunawa ta hanyar shaida na baya da ke nuna wannan tushe.  Duk a yau, bambance-bambancen harshen Iran na sunansa sun samo asali ne daga bambance-bambancen Iran ta Tsakiya na *Zarθošt*, wanda, bi da bi, duk suna nuna fricative Avestan*-θ-*.

A cikin Farisa ta Tsakiya, sunan shine 𐭦𐭫𐭲𐭥𐭱𐭲 *Zardu(x)št*,  in Parthian *Zarhušt*,  a cikin Manichaean Middle Persian *Zrdrwšt*,  a Farkon Sabon Farisa *Zardušt*, (New Persian a Zardušt),  sunan shine زرتشت *Zartosht*.

An tabbatar da sunan a cikin tushen Armenian na gargajiya azaman *Zradašt* (sau da yawa tare da bambance-bambancen *Zradešt*).  Marubutan Armenia Eznik na Kolb, Elishe, da Movses Khorenatsi ne suka bayar da mafi mahimmancin waɗannan shaidar.  An yi rubutun Zradašt ta hanyar tsohuwar sigar da ta fara da **zur-*,hujjar da masanin Iran ɗan ƙasar Jamus Friedrich Carl Andreas (1846-1930) ya yi amfani da shi azaman shaida ga kalmar Farisa ta Tsakiya **Zur(a) dušt.*  Duk da haka, masanin Iran na zamani Rüdiger Schmitt ya yi watsi da zato Andreas, kuma ya bayyana cewa tsohuwar sigar da ta fara da **zur-*ta kasance kawai ta hanyar Armeniya *zur* ("kuskure, azzalumi, rashin aiki"), wanda ke nufin cewa "dole ne an sake fassara sunan". a ma'anar anti-Zoroastrian ta Kiristocin Armeniya". 

## Date

Babu wata yarjejeniya akan soyayyar Zoroaster; Avesta ba ta ba da bayanin kai tsaye game da shi ba, yayin da tushen tarihi ke cin karo da juna. Wasu malaman sun kafa tarihin sake gina su a kan harshen Proto-Indo-Iranian da kuma addinin Proto-Indo-Iran,  don haka ana ganin asalinsa ya kasance a wani wuri a arewa maso gabashin Iran kuma wani lokaci tsakanin 1500 zuwa 500 BC.    

## Manazarta