Ahmadu Ali

**Ahmadu Adah Ali** (an haife shi ranar 1 ga watan Maris, 1936) hafsan sojan Najeriya ne mai ritaya, likita kuma ɗan siyasa. An haife shi a garin Idah, Masarautar Igala. Ali ya taɓa zama mataimakin daraktan kula da lafiya na sojoji kuma babban likitan bada shawara na asibitin sojoji dake Kaduna. A shekarar 1973 ya zama Darakta-Janar na farko na Hukumar Kula da Matasa ta Kasa, muƙamin da ya riƙe har zuwa shekarar 1975 lokacin da aka naɗa shi Ministan Ilimi. Ya kuma zama shugaban kwamitin ayyuka na jam’iyyar PDP na ƙasa daga 2005 zuwa 2007.

## Rayuwar farko da ilimi
An haifi Ali ga Malam Ukuteno Ali Anaja, ɗan gidan sarautar Attah na Igala da Hajiya Aideko Maimuna. Ya yi makarantar firamare ta Dekina sannan ya yi makarantar sakandare ta Okene. Bayan rasuwar mahaifinsa, Attah na Igala ne ya ɗauki nauyin karatun Ali. Ya yi karatun sa na farko a Idah, ya kuma yi sakandare a Zariya ( Barewa College a yanzu) a shekarar 1949. Ya kammala karatunsa a Kwalejin Barewa a shekarar 1954 da kyakkyawan sakamako na O'Level na wannan shekarar. Ya wuce Kwalejin Fasaha, Kimiyya da Fasaha ta Najeriya da ke Zariya don karatun GCE A Levels. Ya kasance ƙwararren ɗalibi kuma ya zama babban sakatare na Kungiyar Dalibai ta Kasa (NUNS).

Ya samu adimishian a Jami'ar,University College Ibadan inda ya karanci fannin likitanci. Ƙungiyarsa ta yi tasiri a siyasar ƙasa; A matsayinsa na sakataren ƙungiyar NUNS na kwalejin Jami’ar Ibadan, ya kafa ƙungiyar da ta gayyaci Sir Ahmadu Bello Sardaunan Sakkwato, kuma Firimiyan Jihar Arewa, domin gabatar da lacca a ɗakin taro na Trenchard Hall da ke a Jami’ar Ibadan. Wannan karatun ya zaburar da 'yan Kudu wajen goyon bayan Ahmadu Bello. Da yake magana a kan abin da ya faru a Ibadan, Ali ya ce “Ibadan na nufin komi a gare ni. Birnin ya taimaka wajen daidaita rayuwata a hanya mai tsayi sosai. A Ibadan aka ba ni tikitin abinci ba shi da mahimmanci kamar abin da ya dace a rayuwata. Ba wai na ratsa ta kofar Jami’ar ba, Jami’ar ma ta ratsa ni! Ibadan ya ayyana ko ni wane ne da kuma abin da zan zama.”

## Sana'a
Kafin ya kammala karatunsa na likitanci, a ranar 14 ga Maris 1963, an ba Ali muƙamin Laftanar Na Biyu na Rundunar Sojin Najeriya. Daga nan sai aka tura shi cikin bataliya ta farko da ke Ibadan inda ya kasance mai kula da ofishin liyafar da ke kula da asibitin da kuma samun horon soja. Daga baya, an aika shi zuwa Glasgow, Scotland don karatun digiri na biyu. 

Shi ne shugaban hukumar NYSC da ya kafa NYSC, kuma sai da ya je rangadin laccoci a jami’o’in Najeriya domin daƙile tashe-tashen hankula a kan shirin. 

Shugabanni uku a jere sun naɗa Ali Ministan Ilimi; Yakubu Gowon, Murtala Mohammed and Olusegun Obasanjo. A lokacinsa ya kafa kwalejojin gwamnatin tarayya a Ido Ani jihar Ondo da Ugwualawo na jihar Benue. Ya kuma kafa Hukumar Kula da Jami'o'i ta Kasa tare da kula da manufofin ilimi na farko na ƙasa. A lokacin gwamnatin mulkin soja ta Olusegun Obasanjo, duk da haka, wa’adinsa ya ci karo da zanga-zangar “ Ali Must Go ” duk da cewa ba shi da alhakin ƙarin kuɗin makarantar daliban. Daliban sun yi amfani da rera wakoki yayin zanga-zangar suna kiran ya yi murabus.  

Da ya dawo daga aikin soja a shekarar 1979 ya kafa Medicare Clinics Limited, Kaduna wanda ya haɗa da nadinsa a matsayin likita mai ba da shawara a asibitin 44 Armed Forces Reference, Kaduna. 

An zaɓe shi a Majalisar Dattawan Najeriya a 1979, 1982 da 1991 kuma ya kasance mai goyon bayan kafa jihar Kogi wadda a karshe aka ƙirƙiro ta a ranar 27 ga watan Agusta, 1991 a lokacin mulkin Janar Babangida.

## Rayuwa ta sirri
Ali yana da mata 1, Dokta Marian Nneamaka Ali wadda ta fito daga Asaba, jihar Delta, tare da 'ya'ya 6. Yana da ‘ya’ya 11, 5 daga cikinsu sun fito ne daga auren da suka yi a baya.

## Duba kuma
* Zanga-zangar Ali Must Go

## Manazarta