Harshen Niuean

**Niuean** (/njuˈeɪən/;  ) yare ne na Polynesia, na cikin rukuni yarikan  na Malayo-Polynesian na yarukan Austronesian . Yana da alaƙa da  yaran Tongan kuma dan kadan ya fi nesa da sauran yarukan Polynesian kamar Māori, Samoan, da Hawaiian. Tare, Tongan da Niuean sun samar da rukuni na Tongic na yarukan Polynesian. Niuean kuma yana da tasiri da yawa daga yarukan Samoan da na Gabashin Polynesia.

## Masu magana
Mutane sama da  1,600 ne ke magana da Niue a tsibirin Niue (97.4% na mazauna) a cikin 1991, da kuma masu magana a Tsibirin Cook, New Zealand, da Tonga, don jimlar kusan masu magana 8,000. Don haka akwai masu magana da Niuean da yawa a waje da tsibirin kanta fiye da tsibirin. Yawancin mazaunan Niue suna da harsuna biyu a Turanci.

A farkon shekarun 1990s, kashi 70% na masu magana da Niuean sun zauna a New Zealand.

## Harsuna
Niuean ya ƙunshi manyan yaruka guda biyu, tsohuwar yaren **Motu** daga arewacin tsibirin da yaren **Taffiti** na kudu. Kalmomin suna nufin, bi da bi, *mutanen tsibirin* da *baƙi* (ko *mutane daga nesa*).

Bambance-bambance tsakanin yarukan galibi suna cikin ƙamus ko a cikin wasu kalmomi.

Misalan bambance-bambance a cikin ƙamus sune volu (Tafiti) vs **Matā** (Motu) don scrape, scraper da **lala** (Tafini) vs **kautoga** (Motu); misalai **Na** bambance-mbance a cikin tsari sun haɗa da hafule (T) / afule (M), **aloka** / **haloka**, nai /nei, **ikiiki** /liki, da **malona** / **maona**.

## Fasahar sauti

[s] allophone ne na  kafin wahala na gaba (duka tsawo da gajeren  da ); wannan mai yiwuwa ya samo asali ne daga africation na /t / zuwa [ts] kafin waɗannan wasula da kuma canjin da ya biyo baya na  zuwa . Duk da yake tsofaffin rancen kasashen waje (kamar  daga Turanci 'tea') sun sami wannan canji tare da (ko watakila ta hanyar kwatanci tare da) kalmomin asali, kalmomin da aka aro zuwa Niuean bayan wannan ci gaba suna riƙe da asali  (alal misali,  da  daga 'telephone' da 'digiri').

 da  sune alamomi na gefe, suna bayyana ne kawai a cikin rance na kasashen waje. Wasu masu magana suna maye gurbin  da , bi da bi.

### Sautin sautin

Tsawon wasula ya bambanta a cikin Niuean; wasula ko dai suna da tsawo ko gajere. Bugu da ƙari, wasula guda biyu masu kama da juna (ko gajeren lokaci, gajeren lokaci، gajeren lokaci ko tsawo) sun samar da wasula mai tsawo; sautin ya bambanta da wasula ɗaya mai tsawo.

Dukkanin gajerun sautin da tsawo na iya faruwa a kowane matsayi.

Dukkanin gajerun wasula na iya haɗuwa da juna don samar da diphthongs. Ana iya tsara diphthongs a cikin teburin da ke ƙasa.

### Rashin aiki
Hiatus shine furcin daban-daban na wasula biyu da ke kusa, sabanin diphthongs, waɗanda aka rubuta a matsayin haruffa biyu amma ana furta su a matsayin sauti ɗaya. Wadannan wasula guda biyu na iya zama iri ɗaya ko kuma daban.

Hiatus yawanci yana faruwa a fadin iyakokin morpheme, kamar lokacin da prefix da ya ƙare da wasali ya zo kafin tushen da ya fara da wannan wasali. Hakanan yana iya faruwa, da wuya, a cikin kalmomin monomorphemic (kalmomin da suka kunshi morpheme ɗaya kawai) sakamakon elision na tarihin intervocalic.

Ana kiran gajerun wasula guda biyu da ke kusa da juna daban, kamar yadda haɗuwa da kowane dogon wasula guda guda biyu ko gajeren wasula mai tsawo; gajerun sautin biyu da ke gefen juna na iya fuskantar hiatus ko samar da diphthong. Dole ne a tantance wannan daga yanayin ko asalin kalmar.

### Tsarin sautin
Tsarin asali na syllable na Niuean shine (C) V (V); duk syllabe sun ƙare a cikin wasali ko diphthong, kuma suna iya farawa da a kalla ɗaya. Ƙungiyoyin ƙamus a cikin kalmomin da aka aro suna fashewa tare da wasula na epenthetic, misali Ingilishi 'tractor' ya zama .
## manazarta