Makera Assada

À

**Makera Assada** na daga cikin yankunan da suka kafa garin Sokoto a Najeriya. Yankin na unguwar Magajin Gari dake kudancin sokoto karamar hukumar Sokoto ta Arewa a jihar Sokoto, tana kuma iyaka da Gidan Haki daga gabas, da Digyar Agyare a yamma, Mafara a arewa da Helele a kudu.

A cewar majiyoyin baka, Makera Assada an taba kiransa da Makerar Dutsi. Kalmar *Makera* sunan hausa ne na *smithery* . An san yankin da sana'ar baƙar fata, wanda kuma ya zama babban abin mamaye yankin, don haka yankin ya zama sananne da Makera. 

Assada ya kuma shahara sosai a yankin; mai kirki da son zumunci, ance yana cikin makusantan sarki har ma yakan karɓi bakoncin sultan a gidansa. Gidanshi kamar gidan baƙi ko guest house.

Dalilin da ya sa aka ƙara Assada a matsayin ƙari ga Makera shi ne don bambanta shi da sauran wuraren da aka sani da masu sana'a. Sauran wuraren da aka yi sukuni sun haɗa da: Kofar-Rini yankin da ya kware wajen hada fararen ƙarfe wajen samar da ‘yan kunne da sarka. Akwai kuma Makera a garin Nupawa da ke samar da faranti da sauran kayan aikin noma. Amma a Makera Assada kowane nau'i na smi yana faruwa. Wannan ya bayyana dalilin da ya sa Assada gidan Sarkin Makeran Sarkin Musulmi ne, ko kuma babban smith na Sarkin Musulmi. 

## Asalin mutanen Makera Assada
Asalin mutanen Makera Assada ba a bayyana ba. Babu wanda ya san ainihin ranar da za a sasanta. Amma an tabbatar da cewa mutanen sun zauna ne bayan jihadin Shehu Usmanu Danfodiyo a karni na sha tara, lokacin da aka kafa Sakkwato. Zuwan bakin haure ya taka muhimmiyar rawa a tarihi da ci gaban yankin. Wadannan bakin haure sun hada da ’yan bindiga daga Zamfara wadanda su ma Fulani ne karkashin jagorancin Muhammad Andi da dan uwansa Ahmad Maigeme. 

A lokacin da Shehu Usmanu Danfodiyo ya fara koyarwa da wa'azi a garinsu Degel, bayan wani lokaci ya fita yawon bude ido. Ziyarar da ya fara zuwa Kebbi daga nan ne ya samu tubabbun farko. Usman da mataimakansa, ciki har da kaninsa Abdullahi dan Fodiyo, suka tafi Zamfara inda suka zauna suna wa'azi na tsawon shekaru biyar.

Wa’azinsa ya shafi mutane da yawa daga sassa dabam-dabam na yammacin Afirka. Ba da daɗewa ba masu sha'awar da wa'azinsa suka rinjaye su suka ci gaba da zama wani ɓangare na Jama'a, kamar yadda aka san mabiyansa. Mutanen sun hada da Fulani, kabilarsa, da Hausa tun lokacin da Shehu Usmanu ya yi wa'azi da harshen Hausa da Fulfulde . Jama'a da yawa sun zama nasa, kuma al'ummar ta ci gaba da samun daukaka a ciki da wajen kasar Hausa . 

Muhammad Andi da dan uwansa Ahmad Maigeme, tare da jama'arsu sun bar zamfara domin su hada kai da Shehun da ya yi hijira zuwa Gudu, watakila Jihadin da ake yi. Mallam Bello ya bayyana cewa “A lokacin da Muhammad Andi da jama’arsa suka bar Zamfara sun hadu da Shehu Usmanu Danfodiyo a lokacin da ake Jihadi, har ma sun halarci gagarumin yakin Alkalawa. 

A cewar majiyar baka, Muhammad Andi da mutanen sa Fulani ne daga Zamfara. Babban aikin su shine maƙera. Wadannan mutane an zalunce su kafin su bar gidansu Zamfara, saboda imanin da suka yi da wa’azin Shehu. Sarakunan Hausawa sun ji tsoron kada talakawansu su yi musu tawaye. Ganin haka yasa sarakunan hausa suka firgita. Sun ga karuwar mabiyansa da rikon da Musulunci ya samu. Maza suka bukace su da cewa “idan ba ku wargaza wannan taron jama’a ba, ikonku zai kare; Za su lalatar da ƙasarku ta wurin sa dukan mutane su bar ku su tafi wurinsu.”  Yana da kyau a lura cewa, lokacin da Sarki Nafata yake Sarkin Gobir, ya hana kowane mutum yin taron addini da wa’azi ga jama’a, sai Shehu kawai. Na biyu kuma ya shar’anta cewa wadanda suka gaji aqida daga ubanninsu ba za su yi aiki da shi ba, sannan kuma ya haramta sanya rawani da mata. An yi shelar wadannan hukunce-hukunce a kowace kasuwa a Gobir da kuma yankunan da ke makwabtaka da Adar da Zamfara wadanda ke karkashin mamayar Gobir. Da wadannan za mu ga cewa al’ummar Shehu Usmanu da sauran mabiya a wurare daban-daban musamman a kasar Hausa sun yi tarayya da su. Don haka mutanen Muhammad Andi da suke Zamfara ba su da wani abin da ya wuce yin hijira da bin Shehu a duk inda yake.

A kan hijirarsu sarakunan Hausawa sun yi ƙoƙarin hana su bin Shehu. Domin tsira daga barazanar da suke yi, mutanen Andi sun koka da su, cewa su maƙera ne kawai, a kan hanyarsu ta kasuwanci. Yayin da kowanne ya bude kayansa, an gano cewa yana dauke da kayan aikin maƙera, don haka ya ba su damar wucewa. 

Wadannan mutane sun samu tarba daga Shehu da Jama’arsa, musamman saboda sana’arsu. Wannan jama'a sun kasance tare da Jama'ar Shehu Usmanu Danfodiyo kuma sun halarci jihadin kasar Hausa. Mutanen Muhammad Andi sun ci gaba da sana'arsu a can ta hanyar kera kayan yaki da makamai ga masu jihadi. A lokacin yakin sun samar da takuba, mashi, kibau, bindigogin hannu, kwalkwali, garkuwa da sauran kayan da dawakai suke sawa.

Bayan jihadin kasar Hausa bayan kirkiro daular Sokoto da Shehu Usmanu da dansa kuma kwamandan yaki Muhammad Bello suka yi, sun taru tare da mabiyansu, malamansu, abokansu, 'yan uwa da sauran mahalarta wannan jihadi. An ba wa waɗannan mutane wani yanki na fili don su zauna da mutanensu. Don haka Muhammad Andi ya kasance daya daga cikin wadanda suka amfana, kasancewar shi ne ya fara zama a yanzu Makera Assada. Shehu ya umurci Muhammad Andi da ya zagaya ya nemo wurin da ya dace ya zauna, da ya samu wurin (Makera Assada) ya sanar da Shehu Usmanu dan Fodiyo, don haka Shehu ya albarkaci kasa. Majiya mai tushe ta bayyana cewa Shehu ya bukaci Muhammad Andi ya zauna a kusa da Hubbare amma Andi ya koka da cewa bisa ga sana’ar da suke yi na maƙera da kuma irin nau’in kiwon dabbobi, ya fi kyau su zauna nesa da tsakiyar garin. 

Bayan wasu shekaru kuma wani muhimmin hali ya isa sabuwar Makera tare da danginsa. Wannan mutumin da aka fi sani da Sharif Muhammad Al-gudana. Ya kasance tare da wasu mutane. Algudana da mutanensa Adarawa ne. Ana samun Adarawa a yankin Tamaske, Buza da Adar a cikin Tawa, Jamhuriyar Nijar . Ana kuma samun su a Illela cikin Sakkwato. 

Sakamakon jihadin Shehu dan Fodiyo a karni na 19, Sarkin Adar Mustaphata da dansa Muhammad Dan Almustapha da Ahmad Bida suka ziyarci Shehu Danfodiyo lokacin yana Gudu, amma Mustapha ya bar Ahmad Bida da Muhammad tare da Shehu. Hamidun wanda ya gaji sarautar Sarkin Adar a lokacin Jihadin Danfodiyo ya goyi bayan Gobirawa har zuwa 1809, lokacin da Sarkin Azbin Muhammad Gemma, wanda ya gaji Al-Bakri ya dauki Sarkin Adar Hamidun zuwa wurin Shehu a Sifawa, Sarkin Adar ya mika wuya. Ya rasu jim kadan bayan haka. An ce Ahmad Bida ya zauna a Dundaye a matsayin Sarkin Adar na Dundaye. Haka aka haifi daular Adarawa a Dundaye. Ibid

Za mu iya gani a cikin labarin da ke sama cewa, a lokacin Jihadi Adarawa ya shiga cikinsa, bayan haka, wasu sun zauna a Dundaye, suka bazu a sassa daban-daban na Sakkwato don neman harkokin kasuwanci. Amma wasu daga cikinsu sun koma jamhuriyar Nijar karkashin Muhammad dan Al-Mustapha, wanda ya shirya ci gaba da zama a Adar da fatan ya sake komawa kan karagar mulki.

Lokacin da wadannan mutane suka zauna a yankin, sun yi aikin fata. Sun samar da kayan fata iri-iri kamar takalmi, jakunkuna na fata, matashin kai na sarauta da dai sauransu, amma wadannan mutane ba su yi fice a harkar fata ba saboda yawancinsu sun rungumi sana’ar mai masaukin baki ne. 

## Sana'o'i
Yayin da jama’a da dama suka ci gaba da zama a yankin, babban abin da ya shafi tattalin arzikin jama’a ya kasance sana’ar fataucin mutane, wanda ya mamaye yankin, inda jama’a suka tsunduma cikin ayyukan yi iri-iri. Al'ummar yankin sun dukufa wajen gudanar da duk wani nau'i na tulle da sauran ayyukan karfe. Duka ana yin su ne da yin ƙulle-ƙulle a yankin. Tun bayan kafuwar yankin bayan jihadin Shehu Usmanu ana yin sa ne. Al'ummar yankin dai sun kasance suna daukar baƙar fata a matsayin wani zama na wajibi ga kowane ɗan yankin. Suna daukar wadanda suka yi watsi da sana'ar kakansu a matsayin wani babban laifi.

Aikin smith yana samar da kuɗin shiga ga mutanen yankin, saboda maƙerin yana samar da kayan aikin gida, kayan aikin noma, makamai da dai sauransu. A daya bangaren kuma wadanda suka kware wajen fasa karfe ko Makeran fari, suna samar da kayan ado ga mata, ta yadda suke samar da abin wuya, 'yan kunne, handring da sauransu. Masu sana'ar farar fata ba su da yawa a yankin don haka ana daukar maƙeri ko Makeran Baki a matsayin ubangidansu.

Baya ga sana’o’in hannu, an yi la’akari da al’ummar Hausawa kan yadda suke shiga harkokin kasuwanci. Wasu mutanen yankin sun tsunduma cikin kasuwancin cikin gida (Kasuwanci). Wannan ya kasance musamman batun 'yan kasuwa masu karamin jari. Sun sayar da kayayyakin da ake nomawa a yankin a kauyuka da garuruwa. Noma ya kasance abin sha'awa ga yawancin al'ummar Afirka, wanda aka yi shi sosai a lokacin damina. A wannan yanki (Makera Assada), akwai mutanen da suke yin noma, wadannan mutane galibi suna da filayen noma ne a bakin kogi da ke yankin Dundaye da Kofar Kware, galibi suna noma a kananan hukumomi.

A sauran bangaren tattalin arziki a yankin, akwai kuma mutanen da suka tsunduma cikin samar da tabarma. Babban abin da ke cikin wannan fannin masana'antu shine bishiyar dabino mai juji da roba. Wannan masana'antar ba ita ce keɓaɓɓiyar mace ko namiji ba. Maza da mata suna yin sana’ar tabarmi ko kafet, Wundaye da Tabarmi.

Duk da haka kada mu manta da irin gudunmawar da matan wannan yanki suke bayarwa wajen ayyukan tattalin arziki. Wasu daga cikinsu suna shiga harkar tattalin arziki. Matsayin mata a matsayin wakilai na hukumar (Dillalai), kamar dai yadda mambobin kasuwar musayar hannun jari, tsofaffin matan suka tsunduma cikin hidimar wakilai (Dillalai). Domin kuwa manyan mata ne kawai aka bari su fita daga gidajensu. Haka kuma sun kasance suna tafiya gida-gida suna neman kayan da za su sayar. Misali, sun kasance suna yin ciniki mai yawa ta zaren da mata ke kerawa a gida. Sun kasance suna tattara waɗannan samfuran gida ko dai a matsayin wakili ko kuma ta hanyar sayayya kai tsaye. Su kuma wadannan matan sun tsunduma cikin siyar da sabbin kayan sawa da na zamani. Sun kuma sayar da kayan abinci a ciki da wajen gidajensu. Mutane na kowane rukuni na shekaru suna amfani da su don siyan waɗannan abubuwan. Matan sun sami riba mai yawa ga waɗannan mata masu sana'a da masu siyarwa.

Ayyukan wakilan da aka ba da izini sun ƙarfafa saboda yanayi da halaye da dabi'un zamantakewa a Sakkwato. Don haka ya haramta wa matan aure hawa da sauka ko ta yaya musamman a kasuwanni. Don haka wakilan kasuwanci suna ba da mafi yawan abubuwan da ake buƙata don su. Wani fannin tattalin arziki da mata suka bayar da gudunmawar da ke da alaka da harkar noma, ita ce masana’antar abinci da abinci. Ayyukansu a cikin wannan masana'antar ba ta iyakance ga samar da abinci don amfanin iyali ba. Haka kuma sun sarrafa tare da dafa abinci iri-iri na siyarwa a wajen dangi. Daga cikin daskararrun abinci sun dafa Tuwo da shinkafa (Tuwon shinkafa), masara ko masara da dai sauransu, Masa zagaye na gari, Bula da dai sauransu. Shaye-shaye na safe irin su Kunu, Koko da Fura wanda ake yawan sha a lokacin rani da kayan ciye-ciye iri-iri, kamar Kosan Rogo, Wake Awara da dai sauransu. Wadannan duk mata ne a gida suka shirya su don cin abinci na iyali har ma da siyarwa.

An yi noman ,gyada da yawa a kasar Hausa, matan yankin na amfani da gyada wajen samar da kayayyaki iri-iri domin amfanin iyali da kuma na siyarwa. An niƙa harsashi na ƙwaya misali an niƙa shi ya zama foda don yin bran (Dussa), wanda ake amfani da shi don ciyar da shanu da tumaki. An datse ƙwayar gyada kuma an fitar da mai. Ana amfani da wannan mai a zamanin da a matsayin mai (paraffin ko kananzir) da kuma abinci. An yi babban ɓangaren ƙwaya ɗin gyada ya zama wainar gyada, (Kuli Kuli) kuma an fi amfani da shi sosai musamman wajen yin azumin “Datu” da kuma matsayin biredi.

Haka kuma akwai wasu matan yankin da suka kware wajen samar da miya ko “ Dadawa ” muhimmin sinadari na yin miya, miya na gida ya toshe nasarorin da ake samu a kasuwannin zamani kamar maggi cube, ko Ajini-moto. Yawancin mutanen musamman waɗanda ke zaune a yankunan sun dogara da miya na gida. Watakila wannan ne dalilin da ya sa kamfanin abinci da abubuwan sha na Najeriya ya yanke shawarar fitowa da sabon sunan miya na zamani mai suna Daddawa cubes.

A cikin sana'ar saka, mata tare da maza kuma sun tsunduma cikin yin Kwaddo da Linzami. Waɗannan kayan ado ne da aka yi akan mazan da ke rufewa. Haka kuma an samu wasu da suka tsunduma cikin kera hula masu launi daban-daban (Kube). Daga cikin ayyukan fasaha na mata akwai zane a kan bedsheets (Zanen Gado) matashin kai da katifa. ƙwararrun mata a gidansu sun yi waɗannan. Akwai kuma samuwar karamar kasuwa wadda ke biyan bukatun jama'ar yankin nan take. Kasuwar da aka fi sani da Kasuwar Bayangida tana budewa da yamma har zuwa dare. 

### Maƙera a Makera Assada
Makera Assada tun lokacin da aka kafa ta a matsayin daya daga cikin cibiyoyin kasuwanci na garin Sakkwato, ta yi suna da sana’ar fataucin baki (Kira).

Wani lokaci yana da wuya a yi tunanin a yau, zamanin da mutane ke amfani da muhallin da suke kewaye da su a matsayin tushen tsira kawai. A farkon wayewar Afirka an samo muhimman kayan aikin rayuwa ta hanyar amfani da kayan aikin itace da na dutse. Waɗannan kayan aikin sun tabbatar da aiki sosai don farauta da noma, amma yayin da lokaci ya canza kuma ɗan adam ya sami ci gaba, ya zama dole a sami ingantacciyar hanyar rayuwa.

Aikin ƙarfe na farko da aka sani ya wanzu a Turkiyya kuma shekarun karafa irin su zinariya, jan karfe, azurfa, gubar da baƙin ƙarfe ba su iya aiki ba sai kusan 400 BC. Wannan ci gaban ya ragu har zuwa kusan 1500 BC, tare da haɓaka tanderun da ke da ikon kera kayan aikin ƙarfe. Zamanin ƙarfe ya fara kuma ba da daɗewa ba fasahar maƙera ta yaɗu a yammacin Afirka.

Baƙi ya fara ne da zamanin ƙarfe, lokacin da ɗan adam na farko ya fara kera kayan aiki daga ƙarfe. Zamanin Ƙarfe ya fara ne sa’ad da wani tsohon mutum ya lura cewa wani nau’in dutse yana samar da baƙin ƙarfe, sa’ad da garwashin wuta mai zafi ya tashi. A taƙaice, za mu iya cewa ƙera fasahar kera ɗanyen karfen da za a iya amfani da shi, ya daɗe.

A Najeriya, mutanen NOK, sun nuna fasahar maƙera, wadda ta samo asali tun ƙarni na shida BC. Wadannan ma’aikatan karafa na Najeriya sun kirkiro wata fasahar da ta ba su karfin gwiwa a rayuwa, kuma za ta zama wata fasahar da za ta kawo sauyi a duniya. Clapperton ya rubuta a cikin 1824, yayi magana akan aikin ƙarfe a Sokoto har ma ya yi iƙirarin cewa duk maƙeran birni Nupes ne. Ko ta yaya, ƙimar Nupes a cikin masana'antar aikin ƙarfe yana yiwuwa Clapperton ya wuce gona da iri. Babu shakka kwararrun ma’aikatan karfe da dama sun zo Sakkwato ne saboda ci gabanta ta fuskar matsuguni ya ja hankalinsu. Sauran ƙwararrun ma’aikatan ƙarfe babu shakka sun shigo garin a matsayin ‘yan gudun hijira (Al-kalawa), a matsayin bayi da aka aiko daga masarautu ko kuma ta neman ƙwararrun hannaye a Sakkwato ita kanta. A cikin surori da suka gabata mun ga zuwan Muhammad Andi da mutanensa daga Zamfara ya zama farkon fara sana’ar sana’a a Makera. Zamfara da dadewa an santa da taurin kai.

#### Matsayin Maƙera a Sakkwato
Kafin zuwan Turawa, Makera Assada na daya daga cikin yankunan da suka ci gaba a cikin garin Sakkwato. An lura da cewa galibin ci gaban da ya same ta ya samo asali ne sakamakon yawan shigar baki da kuma hakan ya taimaka wa garin Sakkwato baki daya.

Smithing shine babban abin da ya hada kan al'ummar unguwar Magajin Gari. Hakan ya faru ne saboda ana buƙatar kayan da maƙera ya kera a cikin yankin da kewaye saboda yawancinsu suna noma. Mutanen Mafara dake makwabtaka da su sun kasance manoma da makiyaya. Mutanen Mafara sun kasance suna siyan kayan da aka ƙera na maƙeran, kamar kayan aikin noma, kayan gida, maɓalli da makulli, ƴan kunne da sauransu. Hakan na nuni da cewa a yayin da al’ummar garin Makera suka shagaltu da samar da kayayyakin da ake bukata ga mutanen makwabta, Mafara na taimaka musu wajen fitar da kayayyakinsu zuwa wurare daban-daban. Mutanen Mafara jikokin Muhammad Sambo ne, daya daga cikin makusantan Shehu, duk dan jihadi ne kuma malami. Akwai wani irin auratayya tsakanin mutanen Makera da Mafara da ke karfafa dangantakarsu.

Ci gaban kasuwancin, ya kasance ne sakamakon tattalin arzikin da aka yi a farkon lokaci. Kamar yadda Makera Assada ya kware wajen samar da karafa akwai kuma jama’a a ciki da wajen Sakkwato wadanda suke sana’ar noma, mutuwa capentary, farauta da sauransu, don haka ana bukatar irin wannan karfe ta nau’ukan daban-daban. Mashi, kibau, takobi, wukake. Manoman na bukatar faratanya, ashana da garma. A cewar Ibrahim Gandi, daya daga cikin masu ba ni labari, ya bayyana cewa mafarauta da manoma daga lungu da sako na nesa suke zuwa su sayi kayan aiki daban-daban daga mutanen Makera.

Al'ummar Makera da suka yi wa mayaka kafin mulkin mallaka sun yi aiki sosai, Sarkin Makera Buhari, ya bayyana cewa "Shehu Usmanu Danfodiyo, ya umarci dansa Muhammad Bello da ya fadada garin Sokoto". Yankin Assada na ci gaba da karbar bakin haure. Maƙerin yankin na ɗaya daga cikin abubuwan da suka kawo su. Don haka Muhammad Bello ya ba da umarnin cire daji da ke kusa da yankin har zuwa Kofar-Kware.

Yawancin maƙeran suna fara aiki tun suna samari, ƙila su kai shekaru 6 ko 7. Za su koyi maƙeran, na tsawon shekaru goma ko fiye, sannan za su tashi su fara kantin nasu. Idan yaro ya koya wa ubangidansa, zai iya yin yawancin rayuwarsa a shago kafin ya sami damar zama ɗan tafiya. Al'ummar Assada na kokarin ganin sun cusa ilimin boko ga duk dan da aka haifa a yankin. daga baya lokacin da ilimin yamma ya fara samun tsari a yankin da farko maƙerin bai nuna sha'awa ba. Waɗanda suka ƙi yin fatauci ne kawai aka tura su makaranta. Wadannan nau'ikan samarin an sallame su ne don kada a gansu a kusa domin ganinsu zai bata wa iyayensu rai. Amma maƙeran sun fahimci mahimmancin ilimin turawa, sun sanya unguwanninsu, har ma da malalaci. Jama’a da dama sun ji dadin karatun kasashen yamma a yankin, saboda wasu daga cikinsu sun kara kusanci da gwamnati. Gwamnati na bukatar shawarar irin wadannan mutane kamar Shahararren Yahaya Danboko daya daga cikin manyan malaman jihar Sokoto.

A cewar majiyoyin baka, Makera Assada an taba kiransa da Maƙerar Dutsi. Kalmar *Makera* sunan hausa ne na *smithery* . An san yankin da sana'ar baƙar fata, wanda ya zama babban abin mamaye yankin, don haka yankin ya zama sananne da Makera. 

Da zuwan Turawa Sakkwato, a duk lokacin da suke bukatar hidimar maƙera sai su tuntubi Sarkin Musulmi. Duk da haka Sarkin zai kira Sarkin Makera da Mazugi. Maƙeran Assada suna samar da ƙwarƙwarar ƙura don gidan yarin Sakkwato da mazaunin Turawa da sauran wurare.

Wata muhimmiyar rawar da maƙeran Makera Assada suka taka ita ce lokacin jihadin Shehu Danfodiyo. Maƙerin baya ga shiga jihadi, suna kera makamai ga masu jihadi. An yi imanin cewa, da gwamnati ta dauki irin wannan aikin na cikin gida da gaske, da ba za ta kashe kudi da shigo da kayan amfanin gona da sauran kayayyakin karafa daga kasashen waje ba. Yin aikin ƙarfe ya sa noma, farauta da yaƙi ya fi dacewa. Iron ya ba da damar haɓaka girma a cikin al'ummomi tare da ikon tallafawa manyan masarautu, waɗanda suka bazu a yammacin Afirka.

#### Tsarin baƙar fata a Assada
Maƙera mutum ne wanda ya ƙirƙiro abubuwa daga ƙarfe ko ƙarfe ta hanyar “ƙirƙira” ƙarfen, ta hanyar yin amfani da kayan aiki don yin guduma, lanƙwasa, yanke da kuma siffata shi ta hanyar da ba ruwa ba. Yawancin lokaci karfen yana zafi har sai ya yi haske ja ko orange a matsayin wani ɓangare na aikin ƙirƙira. Maƙeran suna samar da abubuwa kamar ƙofofin ƙarfe, gasa, gasa, dogo, fitilu, kayan ɗaki, sassaka, kayan aikin noma, kayan ado da na addini, kayan dafa abinci da makamai. Maƙera suna aiki da tsofaffin tufafin wannan saboda yanayin aikin. Suna aiki duka a shagonsu (Bukkar Makera), har ma a kofar gidajensu (Zaure) suke yi kamar na Makera Assdada. Sai dai a wannan lokacin da akasarin aikin kan yi amfani da shi a kasuwa.

Maƙera suna aiki da baƙin ƙarfe, yawanci baƙin ƙarfe. Kalmar smith ta samo asali ne daga kalmar 'smite' wanda ke nufin zafi. Don haka maƙeri shine mutum mai aiki ko buga baƙin ƙarfe. Tsawon ƙarnuka da suka wuce, maƙeran sun yi alfahari da cewa, nasu ɗaya ne daga cikin ƴan sana'o'in da ke ba su damar yin kayan aikin da ake amfani da su don sana'arsu. Lokaci da al'ada sun ba da wasu ingantattun kayan aikin yau da kullun waɗanda suka bambanta dalla-dalla kawai a duk duniya.

Za zDuk abin da maƙeri yake buƙata shine wani abu don dumama ƙarfen, wani abu da zai riƙe ƙarfe mai zafi da shi, wani abu da zai buga ƙarfen a kai, da kuma wani abu da zai buga ƙarfe da shi.

Kayan aikin da maƙera ke buƙatar haɗawa da su. Jujjuya ko Tukunya da ke ƙarƙashin ƙasa, jabun murhu ce ta shagon maƙeran. Yana ba da hanyoyin kiyayewa da sarrafawa tare da taimakon Mazuzzugi.

Ana amfani da **Tongs (Awartaki)** don riƙe ƙarfe mai zafi. Sun zo cikin kewayon siffofi da girma dabam. Abin ban sha'awa, yayin da ake buƙatar ƙwanƙwasa don ƙwaƙƙwaran maƙera, ana iya yin aiki da yawa ta hanyar riƙe ƙarshen sanyi da hannun hannu kawai. Karfe shi ne madaidaicin jagorar zafi, kuma karfen zafi na orange a gefe ɗaya zai yi sanyi don taɓa ƙafa ko makamancin haka.

**Anvil (makera)** a mafi sauƙi shine babban toshe na ƙarfe ko ƙarfe. A tsawon lokaci an tsaftace wannan don samar da ƙaho mai zagaye don sauƙaƙe zane da lanƙwasa, fuska don zane da damuwa da lanƙwasa da kuma a kan daya ko fiye da ramuka don rike kayan aiki na musamman (swages ko hardies) da sauƙaƙe naushi. Sau da yawa Flat surface na anvil zai zama taurara karfe, da kuma jikin da aka yi daga baƙin ƙarfe mafi tsanani.

**Maƙeran guduma (amaleshi)** suna da fuska ɗaya da alƙawarin. Kwakwalwa yawanci ko dai ball ne ko ƙwanƙwasa (giciye ko madaidaicin peen dangane da fuskantar jujjuya zuwa riƙo) kuma ana amfani dashi lokacin zana. Swage (magagari) wannan kayan aiki ne na siffatawa, swages ko dai kayan aikin tsaye ne kawai ko kuma sun dace da 'ramin hardie' akan fuskar macijiya. Maƙeran suna aiki ta hanyar dumama sassa na ƙarfe ko ƙarfe har sai ƙarfen ya zama mai laushi don ya zama siffa da kayan aikin hannu, kamar guduma da chisel. Don ƙona ƙwanƙwasa ko ƙirƙira, ana amfani da itace zuwa ga gawayi.

Dabarun Maƙeran ƙila za a iya raba su kusan zuwa ƙirƙira (wani lokaci ana kiranta “sculpting”), walda, maganin zafi da ƙarewa.

**Har** ila yau ana kiran ƙirƙira da sassaƙawa domin aikin gyaran ƙarfe ne. Wasu ayyuka ko dabaru da ake amfani da su wajen ƙirƙira sun haɗa da zane, raguwa, lanƙwasa, bacin rai da naushi. Za a iya yin zane tare da kayan aiki da hanyoyi daban-daban. Hanyoyi biyu na yau da kullun ta yin amfani da guduma da maƙarƙashiya kawai za su kasance suna guduma a kan ƙahon maƙarƙashiya, da kuma buge-buge a fuskar majiya ta yin amfani da guntun giciye na guduma. Wata hanyar yin zane ita ce ta yin amfani da kayan aiki mai suna Fuller (tsinke), ko kuma pen guduma don gaggauta zana daga wani kauri mai kauri. Ana kiran dabarar cikawa daga kayan aiki. Cikakkewa ya ƙunshi guduma jeri na indentations (tare da madaidaicin tudu) daidai da tsayin sashe na yanki da ake zana. Sakamakon sakamako zai zama kama da raƙuman ruwa tare da saman yanki.

Lankwasawa ta hanyar dumama karfe zuwa zafi na orange yana ba da damar lankwasawa kamar dai karfe mai zafi yumbu ne ko sarafy taffy; yana ɗaukar mahimmanci amma ba ƙoƙarin Herculean ba. Ana iya yin lanƙwasa tare da guduma a kan ƙaho ko shekarun maƙarƙashiya, ko kuma ta hanyar shigar da aikin a cikin ɗayan ramukan da ke saman majiya da kuma karkatar da ƙarshen kyauta zuwa gefe ɗaya. Ana iya yin suturar lanƙwasa da ɗaurewa ko faɗaɗa su ta hanyar dunƙule su a kan sashin da ya dace da siffa.

**Tashin hankali** shine tsarin sanya ƙarfe mai kauri a cikin wani girma ta hanyar ragewa a ɗayan. Ɗaya daga cikin nau'i shine ta hanyar dumama ƙarshen sanda kuma suna gudu a kan ta kamar yadda mutum zai fitar da ƙusa, sandunan ya yi guntu, kuma ɓangaren zafi yana fadada. Madadin guduma a ƙarshen zafi, shine sanya ƙarshen zafi a ƙarshen magudanar da guduma akan ƙarshen sanyi, ko kuma zubar da sandar, ƙarshen zafi ƙasa, a kan wani yanki na daidaitawa a matakin bene.

Ana iya yin **naushi** don ƙirƙirar ƙirar ado, ko kuma a yi rami, alal misali, a shirye-shiryen yin kan guduma, maƙerin zai bugi rami a cikin sanda mai nauyi ko sanda don riƙon guduma. Duka bai iyakance ga baƙin ciki da ramuka ba. Hakanan ya haɗa da yankewa, tsagawa da tuƙi; Ana yin waɗannan da chisel.

**Tsarin hadawa** ; Ana haɗa tsarin ƙirƙira na asali guda biyar sau da yawa don samarwa da kuma daidaita sifofin da suka dace don samfuran da aka gama. Misali, don kera shugaban hamma mai ƙwanƙwasa, maƙerin zai fara da sandar kusan diamita na fuskar guduma, za a buga ramin hannun kuma a buge shi (fadi ta hanyar saka ko wuce babban kayan aiki ta cikinsa), shugaban zai yi. a yanka (bushi, amma da ƙugiya), za a zana peen zuwa wani yanki kuma a yi ado da fuska ta hanyar tayar da hankali.

**Welding** shi ne haɗa ƙarfe iri ɗaya ko makamancinsa wanda babu haɗin gwiwa ko ɗinki; guntun da za a yi walda sun zama guda ɗaya. Yanzu smith yana motsawa da manufa mai sauri. Ana ɗauko ƙarfen daga wuta a haɗa shi da sauri, guduma yana shafa ƴan famfo kaɗan don kawo fuskokin mating ɗin gabaɗaya sannan a matse ruwan sannan a sake komawa wuta. An fara walda tare da famfo, amma sau da yawa haɗin gwiwa yana da rauni kuma bai cika ba, don haka maƙerin zai sake buga haɗin gwiwa zuwa zafin walda kuma yayi aiki da walda tare da bugun haske don ' saita' weld kuma a ƙarshe ya yi ado da shi don siffa.

; Maganin zafi

Baya ga haɓaka rashin lafiyarsa, wani dalili na dumama ƙarfe shine don dalilai na maganin zafi. Ƙarfe za a iya taurare, fushi, daidaitacce, annealed, yanayin taurara da kuma batun sauran tsari wanda ke canza tsarin crystalline na karfe don ba shi takamaiman halaye da ake buƙata don amfani daban-daban.

**Ƙarshe** ; Dangane da abin da aka yi niyya na amfani da yanki, maƙerin zai iya gama shi ta hanyoyi da yawa. Jig mai sauƙi wanda smith zai iya amfani da ƴan lokuta kawai a cikin shagon yana iya samun ƙaramar kammala rap akan maƙarƙashiya don karya sikelin da goga tare da goga na waya. Ana iya amfani da fayiloli don kawo yanki zuwa siffa ta ƙarshe, cire burrs da kaifi, da kuma santsin saman. Nika duwatsun takarda mai ƙyalli da ƙafafun emery na iya ƙara siffa, santsi da goge saman. Ƙarshen sun haɗa amma ba'a iyakance ga fenti, varnish, bluing, aro, mai da kakin zuma ba.

Koyaya, dan wasan mazugi (mazugi) mataimaki ne ga maƙerin. Ayyukansa shine yaɗa babban guduma a cikin manyan ayyukan ƙirƙira. Sarkin Makera ya ci gaba da cewa, “Idan aka yi wani aiki ko kuma Sarkin Musulmi yana bukatar hidimar maƙera, sai ya gayyaci Sarkin Makera kuma Mazugi ne zai bi shi da kayan aikin sa.

Yin gatari ko wuka ko kurayen murhu, saitin hinjiyoyin ƙofa ko ƙusoshin ƙusoshi shine abin da maƙerin ƙauyen ya yi. Shagon nasa shine kantin kayan masarufi na gida. Yana kuma iya gyara doguwar sarƙa ko ya sa ƙafafu a kan ƙafafun keken, ko kuma ya gyara gatari da ya tsinke sa’ad da ya bugi dutsen. Ko ƙauyen yana buƙatar takuba ko garma, maƙerin ya yi su. Domin ba tare da maƙerin ba, ƙauyen ba zai iya rayuwa ba

Yayin da duk wannan masana'antar ƙarfe ta samo asali a kan lokaci, maƙerin ya zama laima ga ƙwararru da yawa. Maƙerin da ya yi wuƙaƙe da takuba, shi ne maƙeri. Maƙerin da ya yi ƙulli ya kasance maƙerin. Maƙerin da ya yi hidimar sulke mai sulke mai sulke ne. Maƙerin da ya kera gangunan bindiga da harsashi shi ne maƙerin bindiga. Maƙerin da ya yi wa dawakai sutura, ya kasance farrier. Maƙerin wanda ya yi wa mata ƴan kunne, sarƙoƙi da sauran kayan ado, farar fata ne. Maƙerin da ya ƙware wajen gyare-gyaren zinariya ya kasance maƙerin zinare. Don haka maƙeran sun mallaki duk waɗannan fasaha.

#### Kimanta masana'antu
Gandi ya bayyana sana’ar baƙar fata a matsayin babbar hanyar rayuwa ga mutanen Assada yana mai cewa duk wanda ya fito daga yankin dole ne ya zama maƙeri don haka haramun ne mutum ya yi watsi da sana’ar mahaifinsa da kakansa. A cikin kowane iyali na Makera Assada, dole ne a sami shaidar baƙar fata. Wannan ya nuna muhimmancin sana’ar da kuma zamanin da, a tsakanin mutanen Assada. Masu sana'ar Makera Assada kullum suna cikin shagunansu da wuraren aiki. Yawancin maƙeran ba manoma ba ne, don haka ba sa zuwa gona amma suna da kyakkyawar alaƙa da manoman da ke buƙatar ayyukansu.

Smithing wata sana'a ce ta daban da ke buƙatar fasaha da ƙarfin jiki. Maƙerin yau ya fi mai fassara na baya kuma mai fasaha idan kuna so maimakon abu na gaske. Don haka an katange shi da haramtattun abubuwa da yawa kuma yana buƙatar dogon lokaci na koyo. Maƙeran sun shahara da yin amfani da ƙarfe da wuta, ta yadda makamin ƙarfe ko wuta ba zai iya cutar da su ba.

Maƙeran sun ba da taimako ga noma kuma sun ba da tushe na fasaha. Maƙeran suna ba da abubuwan da suka zama dole ta ayyukan zamantakewa da na yau da kullun. Tun bayan bullar maƙera zuwa yammacin Afirka a shekara ta 1500 kafin haihuwar Annabi Isa, ana jin tsoronsu a wasu al'ummomin yammacin Afirka saboda irin ƙarfin da suke da shi a fannin aikin ƙarfe, kamar yadda muka ambata a baya mafi yawan mashahuran maƙera, makamin ƙarfe da wuta ba za su iya cutar da su ba, ko da yake wasu suna ganin hakan. a matsayin wani nau'i na sihiri, amma a ko'ina cikin duniya Afirka ta Yamma suna girmama su don aikin majagaba na fasaha. Yayin da talakawa ke tsoron ikon maƙeri, ana sha'awar su sosai kuma suna da matsayi mai girma na zamantakewa. Domin sana’ar ta yi fice sosai kuma tana da haxari, maƙera galibi ana neman garuruwa da ƙauyuka inda babu.

Don haka yin gatari ko wuka ko kurayen murhu, kwano (baho) ko saitin lalurar ƙofa aikinsa ne. Yana kuma iya gyara makullin ƙofa ko gyara gatari da ya tsinke idan ya bugi dutse. Abin da ya shafi masu sana'ar Makera shi ne shigo da kayayyakin karafa daga kasashen waje, kayan masarufi masu arha da yawa yanzu haka ana sayarwa a kasuwannin cikin gida. Wukake, kayan aikin gida kamar guga, kwano, abin wuya, da sauransu. Za'a iya siyan kusoshi na ƙofa da hinges da sauran kayan amfani a duk inda ake so. A bisa ƙa'ida mutane sun dogara ga masana'antar gida, don samar da waɗannan kayayyaki. Waɗannan kayayyaki na ƙasashen waje sun fi arha kuma sun fi dacewa da manufar sa.

Ko da yake, maƙeran Makera Assada sun kware a kowane irin aikin ƙarfe, amma ba su ba da fifiko ga kera bindigogin gida ba duk da cewa mafarauta na buƙatar su don farautar dabbobi. Hakan ya faru ne saboda haɗarin tsaro saboda gwamnati ta hana irin wannan samarwa. Wato a can ake kera makaman gida kamar takobi, mashi da sauransu.

Baya ga gyare-gyaren ƙarfe don samar da abubuwa, wasu mutane suna yin maƙeran balaguro. Suna tafiya wurare da dama har zuwa Kano, Zariya, Funtuwa da ma bayan iyakokin Arewacin Najeriya, don sayen karafa da za a iya amfani da su, kamar barnar motoci da jiragen sama, guntun sandunan ƙarfe, kwantenan dakon mai da dai sauransu. A wannan karafa ana kawowa Makera Assada har sai lokacin da ake bukata duk wani kamfani ko mai son irin wannan sana'a ko karafa za a tura shi yankin Makera Assada.

Bambance-bambancen sana'o'i a tsakanin Makera musamman a cikin sana'o'insu na kera yana nuna bajintar fasaharsu da ci gabansu. Wannan shaida ce a lokacin jihadi. A cikin 1839, Henry Wadsworth Longfellow a cikin sanannen waƙarsa, "The Village Blacksmith" ya yaba wa maƙerin, "Kingarsa yana jike da gumi na gaskiya. Yakan sami duk abin da zai iya, kuma yana kallon duniya gaba ɗaya, don ba ya bin kowa.

## Duba kuma

* Sokoto
* Usman Dan Fodiyo
* Sokoto Caliphate
* Maƙeran yammacin Afirka

## Manazarta