Detergent

Sabulun wanke-wanke samfuri ne na tsaftacewa wanda ke ɗauke da surfactants da sauran abubuwan da ke cikinsa. Sabulun wanke-wanke ya ƙunshi surfactants a matsayin manyan abubuwan da ke aiki don cire mai ko datti ta hanyar watsa su cikin ruwa. Sau da yawa suna ƙara haɗawa da ruwa (don sauƙaƙe amfani), masu ginawa (don laushi ruwa), enzymes (don wargaza sunadarai, mai, ko sitaci), da rini ko ƙamshi (don inganta ƙwarewar mai amfani).

Surfactants da ake amfani da su a cikin sabulu sune alkylbenzene sulfonates, waɗanda suke da sinadarai masu kama da sabulu waɗanda suka fi narkewa fiye da sabulu a cikin ruwa mai tauri, saboda sulfonate na polar ba shi da yuwuwar ɗaurewa da sinadarin calcium da sauran ions da ke cikin ruwa mai tauri.

## Ma’anoni
Kalmar sabulu ta samo asali ne daga kalmar Latin detergens, daga fi'ilin detergere, ma'ana gogewa ko gogewa. Ana iya bayyana sabulu a matsayin surfactant ko cakuda surfactants tare da halayen tsaftacewa lokacin da ake narkewa a cikin ruwan da aka narkar. Duk da haka, a al'ada, ana amfani da sabulu don nufin mahaɗan tsaftacewa na roba maimakon sabulu (gishirin kitse na halitta), kodayake sabulu kuma sabulu ne a ma'anar gaske. A cikin mahallin gida, kalmar sabulu tana nufin kayayyakin tsaftacewa na gida kamar sabulun wanki ko sabulun kwano, waɗanda a zahiri cakuda ne masu rikitarwa na mahaɗan daban-daban, ba duk waɗanda suke sabulun wanke-wanke ba ne. Sabulu shine ikon cire abubuwan da ba a so da ake kira 'ƙasa' daga wani abu (misali, tufafi).

## Sinadaran
Sabulun wanke-wanke samfura ne da aka ƙera don tsaftacewa, wato gaurayen sinadarai daban-daban waɗanda aka zaɓa aka haɗa su don cimma kyakkyawan aikin tsaftacewa da gamsuwar mai amfani. Sabulun wanke-wanke sun ƙunshi ɗaya ko fiye da surfactants a matsayin babban ɓangaren aikinsu, yawanci tare da ruwa da kayan taimako (masu gini, enzymes, da sauransu).

Surfactants

Babban labarin: Surfactant

Surfactants rukuni ne na mahadi masu tsarin amphiphilic, inda kowane kwayar halitta tana da kan hydrophilic (polar) da dogon wutsiya hydrophobic (marar polar). Sashen hydrophobic na waɗannan ƙwayoyin na iya zama hydrocarbons madaidaiciya ko masu reshe, ko kuma yana iya samun tsarin steroid. Sashen hydrophilic ya fi bambanta, suna iya zama ionic ko non-ionic, kuma suna iya kasancewa daga tsari mai sauƙi zuwa tsari mai faɗi. Ana kiran su da surfactants saboda suna iya rage tashin hankali na saman ruwa. Yanayinsu biyu yana sauƙaƙa cakuda hydrophobic mahadi (kamar mai da mai) da ruwa. Saboda iska ba hydrophilic ba ce, surfactants suma wakilai ne masu kumfa zuwa matakai daban-daban.

Tsarin micelle na surfactant

Kwayoyin surfactant suna taruwa don samar da micelles, wanda ke sa su narke a cikin ruwa. Rukunin hydrophobic na surfactant shine babban abin da ke haifar da samuwar micelle, tarinsa yana samar da tsakiyar hydrophobic na micelles. Micelle na iya cire mai, furotin ko ƙwayoyin da ke datti. Yawan da micelles ke fara samarwa shine mahimmancin yawan micelle (CMC), kuma zafin da micelles ke ƙara haɗuwa don raba maganin zuwa matakai biyu shine wurin girgije lokacin da maganin ya zama gajimare kuma sabulun wanki ya fi kyau.

Sabulu da yawa suna aiki mafi kyau a cikin pH na alkaline. Sifofin sabulun wanki sun dogara ne akan tsarin kwayoyin halitta na monomer. Ana iya tantance ikon kumfa ta hanyar rukunin kai, misali anionic surfactants suna da kumfa mai yawa, yayin da nonionic surfactants na iya zama marasa kumfa ko ƙarancin kumfa.

Rarraba sinadarai na surfactants

An rarraba surfactants zuwa rukuni huɗu masu faɗi, ya danganta da cajin wutar lantarki na surfactants.

Sinadaran Anionic

Ana amfani da sinadarin anionic surfactants a matsayin alkylbenzene sulfonates. Sashen alkylbenzene na waɗannan sinadarin yana da lipophilic kuma sulfonate yana da hydrophilic. An shahara da nau'ikan guda biyu, waɗanda ke da rukunin alkyl masu reshe da waɗanda ke da rukunin alkyl masu layi. An fi rage na farko a cikin al'ummomin da suka ci gaba a fannin tattalin arziki saboda ba sa lalacewa sosai. Sinadaran anionic surfactants su ne nau'in surfactants da aka fi amfani da su a duniya, kuma ana samar da kimanin kilogiram biliyan 6 na anionic surfactants kowace shekara a kasuwannin cikin gida.

## Tarihi
Duba kuma: Sabulu § Tarihi

An san cewa ana amfani da sabulu a matsayin maganin wanke tufafi tun lokacin Sumerian a shekara ta 2,500 kafin haihuwar Annabi Isa (AS). A zamanin da, ana amfani da soda a matsayin ƙarin kayan wanke-wanke.

A ƙarni na 19, an fara ƙirƙirar sinadaran roba, misali daga man zaitun. An yi amfani da sodium silicate (gilashin ruwa) wajen yin sabulu a Amurka a shekarun 1860, kuma a shekara ta 1876, Henkel ya sayar da wani samfurin sodium silicate wanda za a iya amfani da shi da sabulu kuma a tallata shi a matsayin "sabulun wanke-wanke na duniya" (Universalwaschmittel) a Jamus. Daga nan aka haɗa soda da sodium silicate don samar da sabulun wanke-wanke na farko na Jamus Bleichsoda. A shekara ta 1907, Henkel ya kuma ƙara sinadarin bleaching sodium perborate don ƙaddamar da sabulun wanke-wanke na farko mai aiki da kansa Persil don kawar da goge-goge na wanki da hannu.

A lokacin Yaƙin Duniya na Ɗaya, akwai ƙarancin mai da kitse da ake buƙata don yin sabulu. Domin neman madadin sabulu, masana kimiyya sun yi sabulun roba a Jamus ta hanyar amfani da kayan da aka samo daga kwal. Duk da haka, waɗannan samfuran farko ba su samar da isasshen sabulun wanke-wanke ba.

A shekara ta 1928, an yi sabulun wanke-wanke mai inganci ta hanyar amfani da sinadarin sulfur na barasa mai kitse, amma samar da kayan aiki mai yawa bai yiwu ba har sai da aka sami wadataccen barasa mai kitse a farkon shekarun 1930. Sabulun wanke-wanke da aka ƙirƙira ya fi tasiri kuma ba zai iya samar da ƙura fiye da sabulu a cikin ruwa mai tauri ba, kuma yana iya kawar da halayen acid da alkaline da kuma lalata datti. An fara sayar da kayayyakin sabulun wanke-wanke na kasuwanci tare da sinadarin sulphates na barasa mai kitse, da farko a shekara ta 1932 a Jamus ta hannun Henkel.

A Amurka, Procter & Gamble (Dreft) ya sayar da sabulun wanke-wanke a shekara ta 1933 a yankunan da ke da ruwa mai tauri. Duk da haka, tallace-tallace a Amurka ya karu a hankali har sai da aka gabatar da sabulun wanke-wanke 'wanda aka gina' tare da ƙarin ingantaccen mai gina phosphate wanda aka haɓaka a farkon shekarun 1940. Mai ginin ya inganta aikin surfactants ta hanyar tausasa ruwan ta hanyar cire sinadarin calcium da magnesium ions, yana taimakawa wajen kiyaye sinadarin alkaline pH, da kuma wargazawa da kuma kiyaye barbashin da ke cikin ruwa. Ci gaban masana'antar mai bayan yakin duniya na biyu shi ma ya samar da kayan da ake amfani da su wajen samar da nau'ikan surfactants na roba, kuma alkylbenzene sulfonates sun zama mafi mahimmancin surfactants na sabulu da ake amfani da su. Zuwa shekarun 1950, sabulun wanki ya zama ruwan dare, kuma ya fi maye gurbin sabulun tsaftace tufafi a ƙasashe masu tasowa.

Tsawon shekaru, an ƙirƙiro nau'ikan sabulun wanke-wanke da yawa don dalilai daban-daban, misali, sabulun wanke-wanke masu ƙarancin sulfu don amfani a cikin injinan wanke-wanke masu ɗaukar kaya a gaba, sabulun wanke-wanke masu nauyi masu tasiri wajen cire mai da datti, sabulun wanke-wanke masu amfani da dukkan amfani da sabulun wanke-wanke da sabulun wanke-wanke na musamman. Suna shiga cikin samfura daban-daban a waje da amfani da wanki, misali a cikin sabulun wanke-wanke, shamfu, man goge baki, masu tsaftace masana'antu, da kuma a cikin man shafawa da mai don rage ko hana samuwar laka ko ma'ajiyar abubuwa. Tsarin samfuran sabulun wanke-wanke na iya haɗawa da bleach, turare, rini da sauran ƙarin abubuwa. Duk da haka, amfani da phosphates a cikin sabulun wanke-wanke, ya haifar da damuwa game da gurɓatar sinadarai masu gina jiki da kuma buƙatar canje-canje ga tsarin sabulun wanke-wanke.

Haka kuma an tayar da damuwa game da amfani da surfactants kamar reshe alkylbenzene sulfonate (tetrapropylenebenzene sulfonate) wanda ke dawwama a cikin muhalli, wanda ya haifar da maye gurbinsu da surfactants waɗanda suka fi lalacewa, kamar linear alkylbenzene sulfonate. Ci gaban da aka samu a cikin shekaru ya haɗa da amfani da enzymes, madadin phosphates kamar zeolite A da NTA, TAED a matsayin mai kunna bleach, surfactants masu tushen sukari waɗanda ke da lalacewa kuma suna da laushi ga fata, da sauran samfuran da ba su da lahani ga kore, da kuma canje-canje ga nau'in isarwa kamar allunan, gels da pods.