Mutanen Oron

Mutanen **Oron** ƙabilu ne da ke a farko a kudancin Najeriya da  kasar Kamaru, a yankin Riverine na Akwa Ibom da Cross River . Mutanen **Oron** wanda kuma aka fi sani da tsohuwar mayaƙa suna yin magana da yaren Oro wanda dangin Cross River ne na yaren Benuwe-Congo . Kakanninsu suna da dangantaka da mutanen Efik a jihar Kuros Riba, Ibeno, Gabashin Obolo na Akwa Ibom da mutanen Andoni .

Ƙungiyar Oron, wanda aka fi sani da **Oro Ukpabang** ko **Akpakip Oro** ko **Oro Ukpabang Okpo** ta itsan asalin ƙasar, sun haɗu ne da dangi tara da aka fi sani da **Afaha** . Su ne: Afaha Okpo, Afaha Ukwong, Ebughu, Afaha Ibighi, Effiat, Afaha Ubodung, Etta, Afaha Oki-uso, da Afaha Idua (Iluhe).

Sake fasalin tsarin mulki na Jihohi da Ƙirƙirar Ƙananan Hukumomi a Najeriya ya ga Oron ana rarrabuwarta a siyasance zuwa jihohi biyu na Najeriya, wadanda suka hada da Kuros Riba da jihar Akwa Ibom . Tare da Ƙananan Hukumomi Oron guda biyar a cikin jihar Akwa Ibom wato Urue-Offong / Oruko, Oron, Akwa Ibom, Mbo, Akwa Ibom, Udung Uko da Okobo, Akwa Ibom tare da ƙaramar hukumar Bakassi a jihar Cross River. 

## Tarihi
Turawan farko da suka fara sanin mutanen Oron a matsayin mutanen Tom Shott kuma suna kiran mutanen da suna Oron Nation a matsayin wuri kamar Tom Shotts Town. 

Oron sun wanzu a lokacin mulkin mallaka a Najeriya kuma ya kasance wani yanki ne na lardin da ake kira **ƙasar Kudu maso Gabas** . 'Yan asalin wannan yankin suna magana da yaren wanda aka fi sani da Oron. Yawancin mutanen Oron suma suna magana da fahimtar yaren Efik sosai. Hakanan Oron yana da kamanceceniya da mutanen Ibibio da mutanen Annang, saboda haka sadarwarsu cikin Ibibio da yarukan Annang suna da ƙwarewa sosai.

Tarihi ya nuna cewa a shekara ta dubu biyu da dari uku da saba’in 2370 BC Oron wanda aka fi sani da {Ƙasar Oron} an riga an riga an daidaita shi a wurin da yanzu ake kira Jihar Akwa Ibom ta Nijeriya a gabar Yammacin sashen Afirka, Hanyar Tekun Akwa Ibom zuwa Tekun Gini na Tekun Atlantika Kudu, bayan Ruwan Tsufana (ambaliyar Nuhu). Al'umma kamar yadda yake a wancan lokacin har zuwa wannan lokacin har yanzu suna amfani da yarensu na yare wanda asalinsu ya samo asali tun shekaru dubu biyu da dari uku da saba’in ne 2370 BC.

Ƙungiyoyin jama'a da Bantus suka mamaye, cikin yawancin Al'ummomi ba ya nufin cewa mutanen Oron sun ƙaura daga Bantus, Kamaru ko Falasɗinawa. Babu tufafin Bantus ko wani kwatankwacin al'adu ko'ina yana nuna yaren Oron ko sunaye. Babu ɗayan al'adun al'ummar Oron ko sunaye da aka samo daga Bantu ko kowane yare a wani matsayin baƙi. Oron mutane ne na musamman, masu gwagwarmaya a yanayi a duk inda aka same su, tare da yabo 'Oron Ukpabang Okpo'. Fata mutumin Oron baya nuna wasu ƙabilu ko baƙin haure a wasu ƙauyuka na settleasar Oron. Fatarsu ba ta zama daidai ba kamar ta Falasdinawa ko Isra’ilawa haka kuma ba su da duhu kamar mutanen dutsen Kamaru daga lokacin da aka sami Oasar Oron; bayan halittar duniya, tun ma kafin mulkin mallaka ya wanzu, lokacin da Nijeriya da Kamaru ba su wanzu a matsayin kasa daya ba. Labarin gargajiya na Oron yana ba da labarin "Abang" wanda ya kasance jarumi mai ƙarfi kuma Babban mai kokawa da fasahar da ake kira `` Mbok . Gwagwarmayar da aka fi sani da (Mbok) ta samo asali ne daga Abang kuma daga baya ya zama sananne ga sabuwar duniya ta bayin Afirka. Abang jarumi da ƙungiyarsa sun yi fahariya da fatattakar fataken bayi a yankin. Wata rana, an ba shi iko kuma an kama shi tare da wasu 'yan ƙungiyarsa kuma an kai su Israila ta yau, wanda ke lokacin ƙasar Masar. Wannan shi ne dalilin da ya sa ya zama ba kawai daidaituwa ba cewa kawai al'ummomi biyu a duniya tare da wurare masu suna "Oron" su ne Isra'ila da Nijeriya.

Daga baya, ya tsere daga Misira a lokacin bikin Moslem tare da Kogin Nilu tare da  daidai da hijirar sautunan Oros. Da yake bai ji daɗin Islama ba, sai ya tsere zuwa wani wuri da ake kira Usahadit a cikin Kamaru a yau. Can, Abang ya haifi Do, Do ya haifi Doni, Doni ya haifi Oro da Obolo. Wannan shine dalilin da yasa yawancin sunayen Kamaru kamar Akan, Ekang, Abang, Etong, Osung, da Etang a Oron a yau. Daga cikin Oroniyawa, akwai maganar cewa mafi nisan duniya shi ne Usahadit wanda ke cikin Kamaru. Bai san cewa an riga an kafa wasu mutane a wannan ƙasar ba kuma saboda takaddama kan ƙasar noma, daga baya ƙungiyar ta koma gida zuwa asalin ƙasar su ta Ƙasar Oron. 

Wannan dawowar ta Abang ce ta sanya wasu masana tarihi suka yarda cewa Oron Nation yana daya daga cikin kabilun Falasdinawa da na Bantu da suka yi kaura daga wani wuri a kusa da Isra'ila ta hanyar Masar (Arewacin Afirka) zuwa Arewacin Gabashin Afirka ta Habasha (Abyssinia) zuwa Afirka ta Tsakiya (a kusa da Jamhuriyar Congo da Jamhuriyar Demokiradiyyar Kwango ta yau) kuma ta yankin Kudancin Kamaru har zuwa yankin Neja Delta da ke Kudancin-Kudancin Najeriya a yanzu. Bayan dawowar su, Doni ya koma ya kafa Andoni a yanzu a cikin jihar Ribas yayin da Obolo ya kafa yau Obolo ta Gabas ta jihar Akwa Ibom. Mutanen Oron sun mallaki gaskiyar cewa Ibeno, waɗanda ke zaune a tsakanin Ekids suna raba irin wannan tarihin kakanninsu tare da su.

Wata taƙaddama ta ce dangantakar Oron da Ekid an ce ta yi tsami lokacin da Eket karkashin mulkin Birgediya Janar UJ Esuene ya bayyana kuma ya yarda a kira shi karamin rukuni na al'ummar Ibibio don samun dacewa da siyasa. An kuma ce UJ Esuene ya hana mutanen Oron damar bude tashar farko ta Exxon Mobile a yankunan Mbo da Effiat Oron na Oron.

Wani taƙaddama da aka saba da ita wacce ke bayanin yadda dangantaka ta yi tsami tsakanin Oron da Eket shi ne zargin da ake yi wa Janar Esuene wanda ya ba da umarnin jefa bama-bamai a Urue Oruko, wani yanki da ke tsakiyar garin Oron inda aka kashe wasu ɗaruruwan mutanen Oron (galibi ‘yan kasuwa da mata). a lokacin yakin basasar Najeriya a karshen shekarun 1960. An lura da wannan taron na rashin sa'a a Oron wanda shine mafi munin tarihi a tarihin Yaƙin basasar Najeriya.

## Yawan jama'a
Garin Oron shine gari na uku mafi girma a cikin jihar Akwa Ibom bayan Uyo da Eket . Tana da mutane marasa kyau sama da mutane dubu dari biyu da hamsin 250,000 da ke zaune a cikin birni, waɗanda a al'adance masunta ne, 'yan kasuwa ne da mashahurai, tare da yawan baƙin haure da ke shigowa cikin garin a kowace rana tare da mutane sama da dubu dari hudu 400,000 da ke zaune a ƙasan Oron Nation .

## Harshe
Mutanen Oron suna magana da yaren Oro da mutanen Oroni suka fi sani da "Örö", amma ana kiransa da yawa "Oron", lafazin fushin rubutu da furuci. Yawancin mutanen Oron suma sun ƙware a yaren Efik. Örö yana da kamanceceniya da yawa da mutanen Ibibio da na Annang, saboda haka yawancin Oronians zasu iya sadarwa cikin gwaninta cikin yarukan Ibibio da Annang.

Sashin sauti na Oron ya ƙunshi wasula bakwai na baka **í, ε, e, a, o, σ, u,** baƙaƙen magana huɗu **b, kp, d, t, k,** baƙaƙen hanci guda uku **m, ŋ, n,** baƙaƙe uku **fric s, h,** baƙaƙen wasalin wasali biyu **w, y** da baƙi ɗaya na **gefe l** . Baƙin bakin baƙon abu ne mai ban mamaki na Oro kuma ba a samun shi a yawancin yawancin maƙwabta.

Harshen Oron bashi da wata alaƙa ko siffofin aiki don bayyana ayyukan wucewa ; 'an karbe shi' ya zama 'sun karbe shi'. Aƙarshe, za'a iya lura da cewa tsarin dangin hukuncin Oron mai sauki shine batun-fi'ili-abu.

## Manazarta