Siyasa na canjin yanayi

**Siyasa na [[Canjin yanayi]]** ta samo asali ne daga ra'ayoyi daban-daban game da yadda za a amsa canjin yanayi. Rashin dumamar duniya ya fi haifar da hayaki na iskar gas saboda aikin ɗan adam, musamman ƙone burbushin burbushin halittu, wasu masana'antu kamar siminti da samar da ƙarfe, da Amfani da ƙasa don noma da gandun daji. Tun lokacin Juyin Juya Halin Masana'antu, burbushin burbushin sun samar da babban tushen makamashi don ci gaban tattalin arziki da fasaha. Tsakanin burbushin burbushin halittu da sauran masana'antun carbon-mai yawa sun haifar da juriya mai yawa ga manufofin yanayi, duk da Yaduwar yarjejeniyar kimiyya cewa irin wannan manufofin ya zama dole.

Canjin yanayi ya fara fitowa a matsayin batun siyasa a cikin shekarun 1970s. Kokarin rage canjin yanayi ya kasance sananne a kan ajanda na siyasa na kasa da kasa tun daga shekarun 1990, kuma ana ci gaba da magance su a matakin ƙasa da na gida. Canjin yanayi matsala ce mai rikitarwa a duniya. Gas din Greenhouse (GHG) yana taimakawa ga dumama duniya a duk faɗin duniya, ba tare da la'akari da inda hayaki ya samo asali ba. Duk da haka tasirin dumamar duniya ya bambanta sosai dangane da yadda wuri ko tattalin arziki ke da rauni ga tasirinsa. Rashin dumama na duniya gabaɗaya yana da mummunar tasiri, wanda aka yi hasashen zai kara muni yayin da dumama ke ƙaruwa. Ikon amfana daga man fetur da makamashi mai sabuntawa ya bambanta sosai daga ƙasa zuwa ƙasa.

Tattaunawar yanayi ta kasa da kasa ta farko ba ta sami ci gaba sosai ba saboda kasashe ba su yarda da wanda ya kamata ya rage hayaki ba, wanda ya amfana, da kuma wanda ya fuskanci babbar haɗari. A cikin karni na 21, an kara mai da hankali ga hanyoyin kamar kudi na yanayi don kasashe masu rauni su daidaitawa da canjin yanayi. A wasu kasashe da yankuna na gida, an karɓi manufofin da suka fi abin da aka yi a matakin duniya. Duk da haka raguwar cikin gida a cikin fitar da GHG wanda irin waɗannan manufofi suka cimma suna da iyakantaccen ikon rage yawan dumamar duniya sai dai idan yawan fitar da GG ya ragu a duk faɗin duniya.

Tun daga shekarun 2020, yiwuwar maye gurbin burbushin burbushin halittu tare da hanyoyin samar da makamashi mai sabuntawa ya karu sosai, tare da wasu ƙasashe yanzu suna samar da kusan dukkanin wutar lantarki daga sabuntawa. Sanarwar jama'a game da barazanar canjin yanayi ya karu, a wani bangare saboda yunkurin zamantakewa da matasa ke jagoranta da kuma ganuwa game da tasirin canjin yanayi, kamar abubuwan da suka faru na matsanancin yanayi da ambaliyar ruwa da ya haifar da hauhawar matakin teku. Bincike da yawa sun nuna karuwar masu jefa kuri'a suna tallafawa magance canjin yanayi a matsayin babban fifiko, yana sauƙaƙa ga 'yan siyasa su himmatu ga manufofi da suka haɗa da aikin yanayi. Cutar COVID-19 da koma bayan tattalin arziki sun haifar da kira mai yawa don "farfadowa mai kyau", tare da wasu siyasa kamar Tarayyar Turai da suka samu nasarar haɗa matakin yanayi cikin canjin manufofi. Karkatar da canjin yanayi ya zama ƙaramin tasiri a shekarar 2019, kuma 'yan adawa sun juya zuwa dabarun ƙarfafa jinkiri ko rashin aiki.

## Manufofin yanayi
*manufofi yanayi* ko *Manufofin [[Canjin yanayi]]* manufofi ne game da canjin yanayi. Sau da yawa gwamnatocin ƙasa ne ke yanke shawara - misali Manufofin yanayi na kasar Sin. Yana iya haɗawa da manufofi kan rage hayakin gas don iyakance canjin yanayi, da kuma daidaitawa da canjin yanayi. Manufofin sauyin yanayi na kasa wani lokacin suna rikici da manufofin kasa ko na rukuni, alal misali manufofin sauyin halittar Washington (jiha) sun bambanta da manufofin sauyan yanayi na Amurka,  kuma manufofin sauyen yanayi na EU na iya yin rikici da sauran manufofin kasa. 

Manufofin yanayi na iya samun fa'idodi tare ga Manufofin kiwon lafiya kamar su: rage gurɓataccen iska, kara tafiya da keke, da cin ƙasa da naman sa; suna iya taimakawa Manufofin makamashi ta hanyar rage shigo da mai. Tallafin jama'a ga manufofi ya dogara da: yadda mutane ke tunanin suna da tasiri wajen rage hayaki, tasirin su ga matalauta, tasirin su a kan gidajen masu amsawa, da kuma yadda suke fahimtar su. Tsarin yanayi-tattalin arzikin yanayi na iya taimakawa lokacin yanke shawara kan manufofi. Manufofin, kamar kwanakin da aka yi niyya don fitar da hayaki, ana iya sanya su cikin doka.

## Tattaunawar siyasa
Kamar duk muhawara game da manufofi, muhawara ta siyasa game da canjin yanayi shine ainihin game da aiki. Tattaunawar daban-daban suna tallafawa siyasar canjin yanayi - kamar kimantawa daban-daban na gaggawa na barazanar, da kuma yiwuwar, fa'idodi da rashin amfani na martani daban-daban. Amma a zahiri, waɗannan duk suna da alaƙa da yiwuwar amsawa ga canjin yanayi.

Maganganun da ke samar da muhawara ta siyasa za a iya raba su zuwa nau'i biyu: maganganu mai kyau da na al'ada. Za'a iya bayyana maganganu masu kyau ko ƙaryata su ta hanyar ma'anar kalmomi, da shaidar kimiyya. Ganin cewa maganganun al'ada game da abin da mutum ya "dole" ya yi sau da yawa suna da alaƙa da akalla wani ɓangare na ɗabi'a, kuma ainihin batun hukunci ne. Kwarewar ta nuna cewa sau da yawa ana samun ci gaba mafi kyau a muhawara idan mahalarta suna ƙoƙari su rarraba sassan da suka dace na muhawara, su cimma yarjejeniya kan maganganun da suka dace da farko. A farkon matakai na muhawara, matsayi na al'ada na mahalarta na iya rinjayar ra'ayoyin mafi kyawun bukatun duk wani mazabar da suke wakilta. A cikin samun ci gaba na musamman a taron Paris na 2015, Christiana Figueres da sauransu sun lura cewa yana da taimako cewa manyan mahalarta sun sami damar wucewa fiye da tunanin gasa game da abubuwan da ke fafatawa, zuwa maganganun da suka nuna ra'ayi na haɗin gwiwa. [Littafi na 1]

Ayyuka don mayar da martani ga canjin yanayi za a iya raba su zuwa nau'o'i uku: ragewa - ayyuka don rage hayakin gas da kuma inganta sinks na carbon, daidaitawa - ayyuka na karewa daga mummunan sakamakon dumama na duniya, da geoengineering na rana - fasahar da za a nuna Hasken rana a baya zuwa sararin samaniya.

Yawancin muhawara ta duniya ta karni na 20 game da canjin yanayi sun mayar da hankali kusan gaba ɗaya akan ragewa. Wani lokaci ana daukar shi a matsayin mai cin nasara don mai da hankali sosai ga daidaitawa. Har ila yau, idan aka kwatanta da ragewa, daidaitawa ya fi zama al'amari na gida, tare da sassa daban-daban na duniya da ke fuskantar barazanar da dama daban-daban daga canjin yanayi. A farkon karni na 21, yayin da ragewa har yanzu yana samun mafi yawan kulawa a cikin muhawara ta siyasa, ba shine kawai abin da aka mayar da hankali ba. Wasu digiri na daidaitawa yanzu ana ɗaukar su da mahimmanci, kuma ana tattauna su a duniya aƙalla a matakin da ya fi girma, kodayake waɗanne takamaiman ayyukan da za a ɗauka sun kasance mafi yawan al'amuran gida. An yi alkawarin samar da dala biliyan 100 a kowace shekara ga kasashe masu tasowa a taron koli na Copenhagen na 2009. A Paris, an bayyana cewa rabon kudade ya kamata ya haɗa da daidaitattun rabuwa tsakanin daidaitawa da ragewa, kodayake tun daga watan Disamba na  ba a samar da duk kudade ba, kuma abin da aka isar da shi yafi zuwa ayyukan ragewa. A shekara ta 2019, ana ci gaba da tattauna yiwuwar geoengineering, kuma ana sa ran za su zama sanannun a cikin muhawara ta gaba. 

## Manazarta