Bautar da Bayi a Maroko

**Bauta** ta wanzu a Maroko tun zamanin da har zuwa ƙarni na 20. Maroko ta kasance cibiya ce ta hanyar cinikin bayi da ke tsakanin sahara na baƙaƙen fata ‘yan Afirka da suka kasance bayi daga yankin kudu da hamadar Sahara har zuwa ƙarni na 20, haka kuma cibiyar cinikin bayi na Turawa da ‘yan fashin Barbary suka kama har zuwa ƙarni na 19. A ƙarshe dai an dakile cinikin bayi a ƙasar Maroko a shekarun 1920. Haratin da gnawa an kira su zuriyar tsoffin bayi.

## Cinikin bayi

### Kasuwancin bayi na Afirka
Tun daga ƙarni na 7 a lokacin tsakiyar zamanai har zuwa farkon ƙarni na 20, Maroko ta kasance cibiyar kasuwancin bayi na Trans-Sahara na bayi na Afirka a kan hanyar Timbuktu zuwa kasuwar bayi a Marrakesh, daga inda aka kai su zuwa sauran Maroko da kuma Bahar Rum gaba ɗaya. 

A bisa tsarin shari'ar Musulunci cewa musulmi suna da 'yancin bautar da waɗanda ba musulmi ba, ƙabilun Afirka da suka musulunta sun kama mutanen da ba musulmi ba suna fitar da su a hanyar kasuwanci ta gaɓar tekun arewa zuwa Morocco.

A lokacin daular Almoravid (1040-1147) hanyar kasuwanci ta fitar da makamai da yadudduka daga Spain a arewa zuwa Senegal a kudancin Sahara, don musayar zinari, hauren giwa, gishiri da bayi daga yankunan da ba na Musulunci ba a kudancin Senegal zuwa Maroko, Al-Andalus a Spain da kuma duniyar Bahar Rum. 

A matsayin ganima na yaki bayan cin nasara da daular Songhai, sultan Isma'il ibn Sharif na Maroko an aika da dubban bayi daga kudu da sahara daga Timbuktu a kowace shekara, wanda ya kara da babbar rundunarsa na bayi baƙaƙen fata Afirka da kuma *[[Haratin]]* bayi-sojoji mai suna Black Guard (ko Abid al-Bukhari). Sun musulunta a ƙarƙashin Larabawa da Berbers  kuma Isma'il Ibn Sharif (Sultan na Maroko daga shekarun 1672 zuwa 1727) ya tilasta musu shiga cikin sojojin Moroccan don ƙarfafa iko. 

Hanyar bayi ta Trans-Saharan daga birnin Timbuktu ya fi zuwa birnin Marrakesh na Maroko, wanda aka sani da babbar cibiyar kasuwar bayin Afirka daga ƙarni na 7 zuwa gaba, kuma ya ci gaba da kasancewa fiye da shekaru dubu, har Maroko ta zama mai ba da kariya ga Faransa a ƙarni na 20.

A cikin ƙarni na 19, an yi safarar bayin Afirka tsakanin 3500 zuwa 4000 zuwa Maroko ta hanyar cinikin bayi na Trans-Sahara a kowace shekara; a cikin 1880s, har yanzu sun kasance 500 a kowace shekara. 

Yawancin ƙwaraƙwara a Maroko baƙar fata ne, saboda ana samun sauƙin samun su a kasuwannin cikin gida saboda ci gaba da samar da su duk shekara daga cinikin bayi da ke ƙetare sahara.

### Kasuwancin bayi na Turai
Daga ƙarni na 16 zuwa na 18, Ottoman Arewacin Afirka ta kasance cibiyar cinikin bayi na Barbary inda jiragen ruwa na Turai da ƙauyukan bakin tekun da ke gabar tekun Bahar Rum suka yi wa Barbary farmaki.  Tare da Algiers da sauran lardunan Ottoman Arewacin Afirka, Maroko kuma ta kasance cibiyar cinikin bayi. Wani lokaci waɗannan hare-haren bayi ko razzias sun wuce bayan Bahar Rum, har ma wuraren da ke arewa kamar Ireland an kai hari sau ɗaya. Har ila yau, an riga an riga an riga an riga an riga an yi jigilar jigilar Amurka a tekun Bahar Rum.  Galibin bayi da ake fatauci a faɗin yankin Bahar Rum, galibinsu ‘yan asalin Afirka ne da Turawa daga ƙarni na 7 zuwa na 15.  A cikin ƙarni na 15, Habashawa sun sayar da bayi daga yankunan yammacin iyaka (yawanci kawai a wajen daular Sarkin Habasha) ko Ennarea.

Daga ƙarni na 16 har zuwa farkon ƙarni na 19, Maroko ta kasance cibiyar cinikin bayi na Turawa da 'yan fashin teku suka kama a Tekun Atlantika da Bahar Rum.

Ma'aikatan Barbary da ma'aikatan jirgin daga lardunan Ottoman  na arewacin Afirka na Algiers, Tunis, Tripoli, da kuma Sultanate na Maroko mai  a ƙarƙashin daular Alaouite (Barbary Coast) sune bala'in Tekun Bahar Rum.  Kama jiragen ‘yan kasuwa da bautar da ma’aikatansu ko kuma fansar ma’aikatansu ya baiwa sarakunan waɗannan ƙasashe arziki da karfin ruwa. Umurnin Triniti, ko odar "Mathurins", ya yi aiki daga Faransa shekaru aru-aru tare da manufa ta musamman na tattarawa da rarraba kuɗaɗe don taimako da kuma fansar fursunonin 'yan fashin teku na Bahar Rum.

A cewar Robert Davis, Turawa tsakanin miliyan 1 zuwa 1.25 ne 'yan fashin Barbary suka kama kuma aka sayar da su a matsayin bayi a tsakanin ƙarni na 16 zuwa 19.

## Manazarta

## Amfani

Ana amfani da bayi mata da farko a matsayin ma'aikatan gida, ko kuma a matsayin ƙwaraƙwarai (baiwar jima'i har sukan haihu ,a ubannnin gidansu), sau da yawa haɗuwa da biyun. Ana amfani da bayi mata na gida akai-akai kuma galibi ana amfani da su azaman farawa ga maza zuwa jima'i. Ma'aurata masu cin zarafin maza masu arziki na birane waɗanda suka haifi ɗan bawan su an ƙidaya su a matsayin mafi daraja, tun lokacin da suka zama *Umm al-walad* kuma suka zama 'yanci bayan mutuwar bawan su; ƙwaraƙwarar Beduoin galibi ta rayu iri ɗaya da sauran membobin ƙabilar da mata na iyali. Mata bayi na gida suna rayuwan kunci kuma haifuwa tsakanin bayi ba ta da yawa; an lura cewa mutuwar jarirai tana da yawa tsakanin bayi, kuma ana yawan yi wa mata fyade a yarantakarsu kuma ba sa rayuwa a cikin shekaru arba'in, kuma masu mallakar bayi mafi talauci galibi suna karuwanci da su.

## Amfani

Ana amfani da bayi mata da farko a matsayin ma'aikatan gida, ko kuma a matsayin ƙwaraƙwarai (baiwar jima'i har sukan haihu ,a ubannnin gidansu), sau da yawa haɗuwa da biyun. Ana amfani da bayi mata na gida akai-akai kuma galibi ana amfani da su azaman farawa ga maza zuwa jima'i. Ma'aurata masu cin zarafin maza masu arziki na birane waɗanda suka haifi ɗan bawan su an ƙidaya su a matsayin mafi daraja, tun lokacin da suka zama *Umm al-walad* kuma suka zama 'yanci bayan mutuwar bawan su; ƙwaraƙwarar Beduoin galibi ta rayu iri ɗaya da sauran membobin ƙabilar da mata na iyali. Mata bayi na gida suna rayuwan kunci kuma haifuwa tsakanin bayi ba ta da yawa; an lura cewa mutuwar jarirai tana da yawa tsakanin bayi, kuma ana yawan yi wa mata fyade a yarantakarsu kuma ba sa rayuwa a cikin shekaru arba'in, kuma masu mallakar bayi mafi talauci galibi suna karuwanci da su.

Mafi shahararren amfani da ƙwaraƙwarai ya fi faruwa ne a cikin gidajen sarauta. A cewar rubuce-rubucen jami'in diflomasiyyar Faransa Dominique Busnot, Sultan Moulay Ismail yana da aƙalla ƙwaraƙwarai 500 har ma da yara da yawa. An rubuta yara kimanin 868 (yara maza 525 da 'ya'ya mata 343) a cikin shekarar 1703, tare da haihuwar ɗansa na ɗari bakwai jim kadan bayan mutuwarsa a cikin 1727, lokacin da yake da yara sama da dubu. Wannan an dauke shi a cikin mafi yawan yara na kowane ɗan adam a tarihi.

## Amfani

Ana amfani da bayi mata da farko a matsayin ma'aikatan gida, ko kuma a matsayin ƙwaraƙwarai (baiwar jima'i har sukan haihu ma ubannin gidajen su sadai in idan aka daura aure tsakanin bayi, yayan da suka haifa ma bayin ne. A ubannnin gidansu), sau da yawa haɗuwa da biyun. Ana amfani da bayi mata na gida akai-akai kuma galibi ana amfani da su azaman farawa ga maza zuwa jima'i. Ma'aurata masu cin zarafin maza masu arziki na birane waɗanda suka haifi ɗan bawan su an ƙidaya su a matsayin mafi daraja, tun lokacin da suka zama *Umm al-walad* kuma suka zama 'yanci bayan mutuwar bawan su; ƙwaraƙwarar Beduoin galibi ta rayu iri ɗaya da sauran membobin ƙabilar da mata na iyali. Mata bayi na gida suna rayuwan kunci kuma haifuwa tsakanin bayi ba ta da yawa; an lura cewa mutuwar jarirai tana da yawa tsakanin bayi, kuma ana yawan yi wa mata fyade a yarantakarsu kuma ba sa rayuwa a cikin shekaru arba'in, kuma masu mallakar bayi mafi talauci galibi suna karuwanci da su.

Mafi shahararren amfani da ƙwaraƙwarai ya fi faruwa ne a cikin gidajen sarauta. A cewar rubuce-rubucen jami'in diflomasiyyar Faransa Dominique Busnot, Sultan Moulay Ismail yana da aƙalla ƙwaraƙwarai 500 har ma da yara da yawa. An rubuta yara kimanin 868 (yara maza 525 da 'ya'ya mata 343) a cikin shekarar 1703, tare da haihuwar ɗansa na ɗari bakwai jim kadan bayan mutuwarsa a cikin 1727, lokacin da yake da yara sama da dubu. Wannan an dauke shi a cikin mafi yawan yara na kowane ɗan adam a tarihi.

Yawancin ƙwaraƙwaransa an rubuta su ne kawai. A matsayin ƙwaraƙwarai, sun kasance bayi, wani lokacin daga Turai. Ɗaya daga cikinsu, wata Irishwoman mai suna Mrs. Shaw, an kawo ta ga mazajensa bayan an bautar da ita kuma an sa ta tuba zuwa Islama lokacin da Sultan ya so ya yi jima'i da ita, amma an sake ta kuma ta auri wani Mutanen Espanya mai tuba lokacin da Sultan ta gaji da ita; Mutanen Espanya ya tuba matalauta sosai, shaidu na zamani sun bayyana ta a matsayin mai rage ta zuwa bara. Sauran ƙwaraƙwarai sun zama waɗanda aka fi so kuma saboda haka an ba su damar yin tasiri, kamar wata mace ta Ingila da ake kira Lalla Balqis .  Wani abin da ya fi so shi ne wani fursuna na Mutanen Espanya mai suna Al-Darah, mahaifiyar ɗan Moulay Ismail da ya fi son wanda shi da kansa ya ilimantar da shi: Moulay Mohammed al-Alim; da kuma Moulay Sharif . A kusa da shekara ta 1702, Al-Darah ta mutu da Moulay Ismail wanda Lalla Aisha ta sa ta yi imani da ita ta ci amanarsa. An yi imanin cewa wani bangare na dalilin da ya sa aka yi mata kunya shi ne cewa ta tura shi ya kashe wata budurwa da ɗanta don kara damar ɗanta ya zama sarki.

## Amfani

Ana amfani da bayi mata da farko a matsayin ma'aikatan gida, ko kuma a matsayin ƙwaraƙwarai (baiwar jima'i har sukan haihu ma ubannin gidajen su sadai in idan aka daura aure tsakanin bayi, yayan da suka haifa ma bayin ne. A ubannnin gidansu), sau da yawa haɗuwa da biyun. Ana amfani da bayi mata na gida akai-akai kuma galibi ana amfani da su azaman farawa ga maza zuwa jima'i. Ma'aurata masu cin zarafin maza masu arziki na birane waɗanda suka haifi ɗan bawan su an ƙidaya su a matsayin mafi daraja, tun lokacin da suka zama *Umm al-walad* kuma suka zama 'yanci bayan mutuwar bawan su; ƙwaraƙwarar Beduoin galibi ta rayu iri ɗaya da sauran membobin ƙabilar da mata na iyali. Mata bayi na gida suna rayuwan kunci kuma haifuwa tsakanin bayi ba ta da yawa; an lura cewa mutuwar jarirai tana da yawa tsakanin bayi, kuma ana yawan yi wa mata fyade a yarantakarsu kuma ba sa rayuwa a cikin shekaru arba'in, kuma masu mallakar bayi mafi talauci galibi suna karuwanci da su.

Mafi shahararren amfani da ƙwaraƙwarai ya fi faruwa ne a cikin gidajen sarauta. A cewar rubuce-rubucen jami'in diflomasiyyar Faransa Dominique Busnot, Sultan Moulay Ismail yana da aƙalla ƙwaraƙwarai 500 har ma da yara da yawa. An rubuta yara kimanin 868 (yara maza 525 da 'ya'ya mata 343) a cikin shekarar 1703, tare da haihuwar ɗansa na ɗari bakwai jim kadan bayan mutuwarsa a cikin 1727, lokacin da yake da yara sama da dubu. Wannan an dauke shi a cikin mafi yawan yara na kowane ɗan adam a tarihi.

Yawancin ƙwaraƙwaransa an rubuta su ne kawai. A matsayin ƙwaraƙwarai, sun kasance bayi, wani lokacin daga Turai. Ɗaya daga cikinsu, wata Irishwoman mai suna Mrs. Shaw, an kawo ta ga mazajensa bayan an bautar da ita kuma an sa ta tuba zuwa Islama lokacin da Sultan ya so ya yi jima'i da ita, amma an sake ta kuma ta auri wani Mutanen Espanya mai tuba lokacin da Sultan ta gaji da ita; Mutanen Espanya ya tuba matalauta sosai, shaidu na zamani sun bayyana ta a matsayin mai rage ta zuwa bara. Sauran ƙwaraƙwarai sun zama waɗanda aka fi so kuma saboda haka an ba su damar yin tasiri, kamar wata mace ta Ingila da ake kira Lalla Balqis .  Wani abin da ya fi so shi ne wani fursuna na Mutanen Espanya mai suna Al-Darah, mahaifiyar ɗan Moulay Ismail da ya fi son wanda shi da kansa ya ilimantar da shi: Moulay Mohammed al-Alim; da kuma Moulay Sharif . A kusa da shekara ta 1702, Al-Darah ta mutu da Moulay Ismail wanda Lalla Aisha ta sa ta yi imani da ita ta ci amanarsa. An yi imanin cewa wani bangare na dalilin da ya sa aka yi mata kunya shi ne cewa ta tura shi ya kashe wata budurwa da ɗanta don kara damar ɗanta ya zama sarki.

### Bautar maza
Ana amfani da bayi maza a matsayin ma'aikata, bābān ko dakarun dasojoji. Yanayin bautar na iya zama da matukar wahala, kuma akan sanya bayi maza suyi aiki tuƙuru a musamman aikin gine-gine masu nauyi, a cikin duwatsu, kuma a matsayin bayi na jirgin ruwa, suna motsa jiragen ruwa, gami da jiragen ruwa na 'yan fashi da kansu.

Zaɓin bayi don yin gyare-gyare ya kasance mai mahimmanci a daular Maroko. Akwai halaye da ƙwarewa da yawa da bayi za su iya mallaka don samun tagomashi da amincewar iyayen gijinsu. Lokacin da muke nazarin dangantakar maigidan  bawa muna iya fahimtar cewa bayi masu fararen fata suna da daraja musamman a cikin al'ummomin Islama. Yanayin saye, da kuma shekaru lokacin da aka samu ya yi tasiri sosai ga darajar bawa, da kuma inganta amintaccen dangantakar maigidan da bawa. Sau da yawa, bayi da aka samu tun suna matasa ko ma matasa sun zama amintaccen mataimakan iyayengijinsu. Bugu da ƙari, samun bawa a lokacin balaga yawanci yana haifar da damar ilimi da horo, kamar yadda bayi da aka samu a shekarunsu na balaga suka kasance a cikin shekaru masu kyau don fara horo na soja. A cikin al'ummomin Islama, ya zama al'ada a fara wannan tsari a lokacin da yake da shekaru goma sha biyar, har zuwa lokacin da za a dauki waɗannan samari a shirye don aikin soja. Bayin da ke da ƙwarewa na musamman suna da daraja sosai a cikin al'ummomin bayi na Islama. Sau da yawa ana buƙatar bayi Kirista domin suyi magana da rubutu a yaren Larabci dukda cewa Musulmai suka fi alaka mai karfi da yaren. Samun bayi da ke iya Turanci da Larabci kayan aiki ne mai daraja sosai don harkokin diflomasiyya. Bayin harsuna biyu kamar Thomas Pellow sun yi amfani da ikon fassara don muhimman batutuwan diflomasiyya. Pellow da kansa ya yi aiki a matsayin mai fassara ga jakadan a Maroko.

## Amfani

Ana amfani da bayi mata da farko a matsayin ma'aikatan gida, ko kuma a matsayin ƙwaraƙwarai (baiwar jima'i har sukan haihu ma ubannin gidajen su sadai in idan aka daura aure tsakanin bayi, yayan da suka haifa ma bayin ne. A ubannnin gidansu), sau da yawa haɗuwa da biyun. Ana amfani da bayi mata na gida akai-akai kuma galibi ana amfani da su azaman farawa ga maza zuwa jima'i. Ma'aurata masu cin zarafin maza masu arziki na birane waɗanda suka haifi ɗan bawan su an ƙidaya su a matsayin mafi daraja, tun lokacin da suka zama *Umm al-walad* kuma suka zama 'yanci bayan mutuwar bawan su; ƙwaraƙwarar Beduoin galibi ta rayu iri ɗaya da sauran membobin ƙabilar da mata na iyali. Mata bayi na gida suna rayuwan kunci kuma haifuwa tsakanin bayi ba ta da yawa; an lura cewa mutuwar jarirai tana da yawa tsakanin bayi, kuma ana yawan yi wa mata fyade a yarantakarsu kuma ba sa rayuwa a cikin shekaru arba'in, kuma masu mallakar bayi mafi talauci galibi suna karuwanci da su.

Mafi shahararren amfani da ƙwaraƙwarai ya fi faruwa ne a cikin gidajen sarauta. A cewar rubuce-rubucen jami'in diflomasiyyar Faransa Dominique Busnot, Sultan Moulay Ismail yana da aƙalla ƙwaraƙwarai 500 har ma da yara da yawa. An rubuta yara kimanin 868 (yara maza 525 da 'ya'ya mata 343) a cikin shekarar 1703, tare da haihuwar ɗansa na ɗari bakwai jim kadan bayan mutuwarsa a cikin 1727, lokacin da yake da yara sama da dubu. Wannan an dauke shi a cikin mafi yawan yara na kowane ɗan adam a tarihi.

Yawancin ƙwaraƙwaransa an rubuta su ne kawai. A matsayin ƙwaraƙwarai, sun kasance bayi, wani lokacin daga Turai. Ɗaya daga cikinsu, wata Irishwoman mai suna Mrs. Shaw, an kawo ta ga mazajensa bayan an bautar da ita kuma an sa ta tuba zuwa Islama lokacin da Sultan ya so ya yi jima'i da ita, amma an sake ta kuma ta auri wani Mutanen Espanya mai tuba lokacin da Sultan ta gaji da ita; Mutanen Espanya ya tuba matalauta sosai, shaidu na zamani sun bayyana ta a matsayin mai rage ta zuwa bara. Sauran ƙwaraƙwarai sun zama waɗanda aka fi so kuma saboda haka an ba su damar yin tasiri, kamar wata mace ta Ingila da ake kira Lalla Balqis .  Wani abin da ya fi so shi ne wani fursuna na Mutanen Espanya mai suna Al-Darah, mahaifiyar ɗan Moulay Ismail da ya fi son wanda shi da kansa ya ilimantar da shi: Moulay Mohammed al-Alim; da kuma Moulay Sharif . A kusa da shekara ta 1702, Al-Darah ta mutu da Moulay Ismail wanda Lalla Aisha ta sa ta yi imani da ita ta ci amanarsa. An yi imanin cewa wani bangare na dalilin da ya sa aka yi mata kunya shi ne cewa ta tura shi ya kashe wata budurwa da ɗanta don kara damar ɗanta ya zama sarki.

### Bautar maza
Ana amfani da bayi maza a matsayin ma'aikata, bābān ko dakarun dasojoji. Yanayin bautar na iya zama da matukar wahala, kuma akan sanya bayi maza suyi aiki tuƙuru a musamman aikin gine-gine masu nauyi, a cikin duwatsu, kuma a matsayin bayi na jirgin ruwa, suna motsa jiragen ruwa, gami da jiragen ruwa na 'yan fashi da kansu.

Zaɓin bayi don yin gyare-gyare ya kasance mai mahimmanci a daular Maroko. Akwai halaye da ƙwarewa da yawa da bayi za su iya mallaka don samun tagomashi da amincewar iyayen gijinsu. Lokacin da muke nazarin dangantakar maigidan  bawa muna iya fahimtar cewa bayi masu fararen fata suna da daraja musamman a cikin al'ummomin Islama. Yanayin saye, da kuma shekaru lokacin da aka samu ya yi tasiri sosai ga darajar bawa, da kuma inganta amintaccen dangantakar maigidan da bawa. Sau da yawa, bayi da aka samu tun suna matasa ko ma matasa sun zama amintaccen mataimakan iyayengijinsu. Bugu da ƙari, samun bawa a lokacin balaga yawanci yana haifar da damar ilimi da horo, kamar yadda bayi da aka samu a shekarunsu na balaga suka kasance a cikin shekaru masu kyau don fara horo na soja. A cikin al'ummomin Islama, ya zama al'ada a fara wannan tsari a lokacin da yake da shekaru goma sha biyar, har zuwa lokacin da za a dauki waɗannan samari a shirye don aikin soja. Bayin da ke da ƙwarewa na musamman suna da daraja sosai a cikin al'ummomin bayi na Islama. Sau da yawa ana buƙatar bayi Kirista domin suyi magana da rubutu a yaren Larabci dukda cewa Musulmai suka fi alaka mai karfi da yaren. Samun bayi da ke iya Turanci da Larabci kayan aiki ne mai daraja sosai don harkokin diflomasiyya. Bayin harsuna biyu kamar Thomas Pellow sun yi amfani da ikon fassara don muhimman batutuwan diflomasiyya. Pellow da kansa ya yi aiki a matsayin mai fassara ga jakadan a Maroko.

Ƙila mafi shaharar rundunar sojan soja ita ce Black Guard, wanda kuma aka sani da *<nowiki/>'Abīd al-Dīwān* "bayi na diwan ", *Jaysh al-'Abīd* "rundunar bayi", da kuma *<nowiki/>'Abid al-Sultan* " bayin sultan")  sun kasance gawawwakin bayin baƙar fata-Afirka da *[[Haratin]]* bawa-sojoji na Alawiil na Maroko . Sharif (ya yi mulki 1672-1727).  Ana kiransu da "Bayin Bukhari" saboda Sarkin Musulmi Isma'il ya jaddada muhimmancin koyarwar shahararren limamin nan Muhammad al-Bukhari, har ya kai ga bai wa shugabannin sojojin kwafin littafinsa.  Wannan gawawwakin sojojin da ke biyayya ga sarki kawai, daya ne daga cikin ginshikan ikon Isma'il yayin da yake neman kafa wata hukuma mai tsayayye da cikakken iko a kan Maroko.  A cikin karni na 18 da na 19 na baya-bayan nan an rage rawarsu a aikin soja kuma matsayinsu na siyasa ya banbanta tsakanin gata da wariya. Daga karshe zuri'arsu sun sami 'yanci suka sake zama a fadin kasar. An narkar da Black Guard a cikin shekara ta alif dari tara da sha biyu 1912.

An kuma yi amfani da ma'aikatan bayi a kan ginin Kasbah na Moulay Ismail .