Kashe daji da canjin yanayi

Kashe gandun daji shine babban mai ba da gudummawa ga Canjin yanayi,   kuma canjin yanayi yana shafar lafiyar gandun daji.  Canjin amfani da ƙasa, musamman a cikin hanyar sare daji, shine tushen na biyu mafi girma na hayakin carbon dioxide daga ayyukan ɗan adam, bayan ƙone burbushin burbushin halittu.   Ana fitar da iskar gas daga sare daji yayin konewar gandun daji da kuma lalacewar sauran kayan shuka da carbon na ƙasa. Misalai na duniya da kayan aikin gas mai ɗorewa na ƙasa suna ba da irin wannan sakamako don fitar da gandun daji. Ya zuwa 2019, sare daji yana da alhakin kusan 11% na hayakin gas na duniya. Kashewar carbon daga sare daji na wurare masu zafi yana hanzarta.

Lokacin da gandun daji suka girma suna da sink carbon sabili da haka suna da damar rage tasirin canjin yanayi. Wasu daga cikin tasirin canjin yanayi, kamar su karin gobarar daji,  nau'o'in mamayewa, da kuma abubuwan da suka faru na yanayi na matsananci na iya haifar da ƙarin asarar gandun daji.  Dangantaka tsakanin sare daji da canjin yanayi yana daya daga cikin kyakkyawan ra'ayi na yanayi. Yawancin bishiyoyi da aka cire daidai yake da tasirin canjin yanayi wanda, bi da bi, yana haifar da asarar karin bishiyoyi.

dazuzzuka sun rufe kashi 31% na yankin ƙasa a Duniya. Kowace shekara, murabba'in kilomita 75,700 (acre miliyan 18.7) na gandun daji ya ɓace. Akwai karuwar kashi 12% a cikin asarar gandun daji na farko daga 2019 zuwa 2020.

Kashe daji yana da dalilai da yawa da direbobi. Misalan sun haɗa da sare kayan gona, kiwo dabbobi, katako don katako, da gobarar daji. 

## Tasirin sare daji a kan bangarorin canjin yanayi

### Wutar daji
Kididdigar ta nuna cewa akwai alaƙa kai tsaye tsakanin gobarar daji da sare daji. Kididdiga game da yankin Amazon na Brazil a farkon shekarun 2000 sun nuna cewa gobara da gurɓataccen iska da ke tare da waɗannan gobara suna nuna alamun sare daji da "babban yawan sare daji ya haifar da gobara akai-akai".

Kwanan nan gandun daji na Amazon ya fuskanci gobarar da ta faru a cikin gandun daji lokacin da gobarar daji ke faruwa a gefen waje na gandun daji. Yankunan ruwa sun fuskanci karuwar gobarar daji. Saboda canjin zafin jiki, yanayin da ke kusa da gandun daji ya zama mai dumi da bushe, yanayin da ya ba da damar gobarar daji ta faru.

A karkashin canjin yanayi mara iyaka, a ƙarshen karni, kashi 21% na Amazon zai kasance mai saukin kamuwa da mamayewar ciyawa bayan wuta. A cikin kashi 3% na Amazon, lokacin dawowar wuta ya riga ya fi guntu fiye da lokacin da ake buƙata don cire ciyawa ta hanyar dawo da canopy, yana nuna babban haɗarin sauye-sauye da ba za a iya juyawa ba zuwa yanayin gandun daji mai lalacewa. Yankin kudu maso gabashin Amazon a halin yanzu yana cikin haɗarin lalacewa marar juyawa.

Dangane da wani binciken da aka yi a cikin gandun daji na Borneo, sare daji yana taimakawa wajen karuwar haɗarin wuta.
### Canje-canje a cikin ruwan sama
 
A sakamakon rage evapotranspiration, ana rage hazo. Wannan yana nuna samun yanayin zafi da bushewa, da kuma lokacin fari mai tsawo. Wannan canjin yanayi yana da tasirin muhalli da na duniya ciki har da karuwa a cikin tsananin da yawan gobara, da rushewa a cikin tsarin pollination wanda zai iya yaduwa fiye da yankin da aka sare daji.  

Dangane da binciken da aka buga a 2023, sare daji na wurare masu zafi ya haifar da raguwa mai yawa a cikin adadin ruwan sama da aka lura. Zuwa shekara ta 2100, masu bincike sun yi tsammanin cewa sare daji a Kongo zai rage matakan ruwan sama na yanki har zuwa 8-10%.

### Rage albedo
Rashin gandun daji yana canza yanayin da kuma nunawa na farfajiyar duniya, watau rage Albedo. Wannan yana haifar da karuwa a cikin shawo kan hasken rana a cikin nau'in zafi, inganta dumamar duniya.

### Rage hayaki daga sare daji da lalacewar gandun daji a kasashe masu tasowa
### Shirin Ayyuka na Bali

An haɓaka Shirin Ayyukan Bali a watan Disamba na shekara ta 2007 a Bali, Indonesia. Sakamakon kai tsaye ne na Yarjejeniyar Kyoto ta Disamba 1997 .  Ɗaya daga cikin mahimman abubuwa na Shirin Ayyukan Bali ya haɗa da ƙoƙarin haɗin gwiwa ta ƙasashen membobin Yarjejeniyar Kyoto don aiwatar da ƙirƙirar hanyoyin manufofi waɗanda ke ƙarfafa rage fitar da hayaki wanda ya haifar da sare daji da lalacewar gandun daji a ƙasashe masu tasowa. Ya jaddada muhimmancin kula da gandun daji mai ɗorewa da ayyukan kiyayewa wajen rage canjin yanayi. Wannan ya haɗa da karuwar kulawa ga hannun jari na carbon a matsayin hanyar samar da ƙarin albarkatun ga ƙasashe masu tasowa.

Shirin Muhalli na Majalisar Dinkin Duniya (UNEP) ne ya kaddamar da Kamfen ɗin Billion Tree a cikin shekara ta 2006 a matsayin martani ga ƙalubalen canjin yanayi, da kuma ƙalubalen dorewa, daga samar da ruwa zuwa asarar halittu.[1] Manufarta ta farko ita ce dasa bishiyoyi biliyan daya a cikin 2007. Shekara guda bayan haka a cikin 2008, an ɗaga manufar kamfen ɗin zuwa itatuwa biliyan 7 - burin da za a cika ta taron canjin yanayi da aka gudanar a Copenhagen, Denmark a watan Disamba na shekara ta 2009. Watanni uku kafin taron, an wuce alamar bishiyoyi biliyan 7 da aka dasa. A watan Disamba na shekara ta 2011, bayan an dasa bishiyoyi sama da biliyan 12, UNEP ta ba da gudummawar shirin ga shirin da ba na riba ba Plant-for-the-Planet, wanda ke zaune a Munich, Jamus.

## Manazarta