Tsarkakar al'ada a cikin Islama

**Tsarki** muhimmin al'amari ne na Musulunci. Akasin najasa ne, yanayin zama mai tsarki na al'ada. Ana samunsa ta hanyar cire datti na jiki (misali, fitsari) daga jiki, sannan a cire datti na al'ada ta hanyar *[[alwala]]* (yawanci) ko *ghusl* .

## A cikin Alqur'ani
Alkur'ani ya ce: "A ciki akwai mutane da ke son kiyaye tsarki kuma Allah yana son waɗanda ke riƙe da tsarki". "Alkur'ani 9:108] kuma akwai aya ɗaya da ta shafi *Taharah* ko tsarki, da ƙazantar mutane: "Ya waɗanda suka yi imani, hakika masu bin alloli ba su da tsabta, don haka kada su kusanci al-Masjid al-Haram bayan wannan, shekararsu ta ƙarshe. Kuma idan kun ji tsoron talauci, zai wadatar da ku daga Kyautarsa. Lalle, Allah yana da hikima".

## Ra'ayoyin Shi'a
Ayatollah Ali al-Sistani bai yarda da kazantar Ahlul Kitabi ba (Yahudawa, Kiristoci, da Mabiya Zoroastrians ). 

Wasu malamai kamar Mohsen Fayz Kashani (wanda ya rasu a shekara ta 1680) da Sulayman ibn Abdullah Mahuzi (wanda ya rasu a shekara ta 1708) ba su yi imani da rashin tsarkin wadanda ba su yi imani ba, musamman wadanda ba Ahlul Kitabi ba. Kashani ya yi imanin cewa rashin tsarkin kafirai abu ne na ruhaniya da na ciki, don haka babu bukatar wankewa bayan an taba su. Wannan kungiyar ta yi imani da tsarkin wadanda ba Musulmai ba da kuma dukkan mutane. Mohammad Ebrahim Jannaati, Mohammad Hussein Fadlallah (wanda ya rasu a shekara ta 2010), Mostafa Mohaghegh Damad, Kamal Haydari, da Reza Hosseini Nassab suna cikin wannan kungiyar.

Ayatullah Ruhollah Khomeini ya ce duk wadanda ba Musulmi ba, har da Ahlul Kitabi, najasa ne. 

## Ra'ayoyin Sunni
Musuluncin Sunni yana da nasa tsarin shari'a na tsafta. Ya fi kyau Musulmin Sunni ya cire gashin kai tsaye a ƙasan cibiya da kuma a ƙarƙashin hammata, haka nan a rage farce sau ɗaya a mako. Barin gashi da farce ya halatta bayan kwana 15 kuma ba a so bayan kwana 40. Mafi kyawun rana don cire gashi da yanke farce shine Juma'a. Ya halatta a yi amfani da man aski don cire gashi mara amfani. Ya kamata a binne gashi da farce don hana cututtuka yaduwa. Ya halatta a yanke gira idan sun yi tsayi sosai. Matan Sunni ya kamata su cire farce da gashinsu daga ƙasan cibiya, kuma a ƙarƙashin hammata a wurin da babu mazan da ba a yarda da su ba da za su iya ganin sa.

Ado na mutum shi ma wani abu ne da Musulunci ya fi mayar da hankali a kai, kuma ya ƙunshi dukkan ayyukan tsarki na annabawa da aka sani da fitra . Barin gemu ya yi girma yayin aski gashin baki yana da matuƙar muhimmanci, inda wasu malaman Sunni masu daraja daga manyan mazhabobin Sunni guda huɗu na fikihu suka ɗauke shi a matsayin wajibi .

## Fikihu na Tsafta
**Fikihu na tsafta na Musulunci** ya haɗa da wasu ƙa'idodi da suka shafi tsafta a lokacin ''sallah'' (sallar wajibi) ta hanyar *[[alwala]]* (wankewa ta wani ɓangare) da kuma *wanke-wanke* (cikakken alwala), da kuma dokokin abinci da kuma ladubban bayan gida ga Musulmai. *Fikihu* (fikihu na Musulunci) ya dogara ne akan gargaɗin da ke cikin Alƙur'ani ga Musulmai su kasance masu tsafta a duk lokacin da zai yiwu. da kuma a cikin littattafan *[[hadisi]]* (kalmomi, ayyuka, ko halaye na annabin Musulunci Muhammadu).

Tsafta muhimmin bangare ne na Musulunci, gami da ayoyin Alqur'ani wadanda ke koyar da yadda ake cimma tsaftar al'ada. Kula da tsaftar baki ta hanyar tsaftace haƙora ta amfani da wani nau'in buroshin hakori da ake kira miswak ana ɗaukarsa sunnah, hanyar Muhammad. Alwala ta al'ada kuma tana da matuƙar muhimmanci, kamar yadda al'adun *wudu*, *ghusl*, da *tayammum* suka lura (wani madadin da ba shi da ruwa ta amfani da duk wani abu na halitta kamar dutse, yashi, ko ƙura). 

A ƙasashen da Musulmai suka fi yawa, bandakuna galibi suna da bidet . Ana buƙatar wannan alwala domin kiyaye tsaftar al'ada. Al'adar Musulmai ta cire takalma lokacin shiga masallatai da gidaje ita ma ta dogara ne akan tsaftar al'ada. 

## Ayyukan tsafta

### Dokokin Abinci
Dokokin abinci na Musulunci sun tanadar da wasu ƙa'idodi game da abin da Musulmai ke ci a cikin abincinsu. Waɗannan ƙa'idodi sun ƙayyade abincin da yake halal, ma'ana halal. Ana samun su a cikin Alƙur'ani, yawanci suna bayyana abin da ba haramun ba ne, ko haramun . 

### Tsaftar Al'aura
An tsara cire gashin gaba da gashin hammata bisa ga *sunna*, kuma an jera shi cikin ayyukan tsarki na al'ada da aka sani da *fitra* .

An haramta yin fitsari a kan Musulmi a lokutan sallah, domin ana ɗaukarsa a matsayin najasa. Azzakari wuri ne da fitsari da sauran ƙazanta za su iya taruwa. Ana amfani da kaciya don hana hakan.

### Ɗabi'ar Bayan gida
Addinin Musulunci yana da takamaiman dokoki game da tsabta mutum lokacin da kake zuwa bayan gida. Wannan lambar an san ta da *Qaḍāʾ al-Ḥājah* (قضاء الح hosting).

Matsalolin gefe, kamar ko mutum yana amfani da hannun hagu ko dama da ƙafar da ake amfani da ita wajen shiga ko fita daga bandaki, an samo su ne daga majiyoyin hadisi .  Matsalar da kawai Kur'ani ya ambata ita ce ta wanke hannuwa musamman bayan amfani da bayan gida wanda aka ambata a cikin Kur'ani 5:6.

Misalan waɗannan ƙa'idodi sun haɗa da, amma ba'a iyakance ga:

* Ana hana mutum ya sha ruwa mai sanyi sosai.
* Ya fi kyau a shiga bandaki da ƙafar hagu sannan a fita waje da ƙafar dama.
* Ya kamata mutum ya yi shiru yayin da yake kan bayan gida. Ba a son yin magana, amsa gaisuwa ko gaishe da wasu.
* Bai kamata mutum ya fuskanci Alkibla (alkiblar da Musulmai ke fuskanta don yin addu'a) ba yayin da yake kwancewa.
* Idan mutum ya fita daga bayan gida, ya kamata ya ce, "Ya Allah! Ka gafarta mini."
* Amfani da takardar bayan gida abu ne da aka yarda da shi, amma wankewa da ruwa har yanzu yana da mahimmanci don tsarkakewa da kuma rage ƙwayoyin cuta da ke cikin najasa daga taɓa fata. 

### Tsaftar jima'i
Tsaftar jima'i a Musulunci babban batu ne a cikin fikihu na Musulunci ( *[[Fiƙihu|fiqh]]* ) saboda yanayinsa na yau da kullun. Ibn Abidin   na ƙarni na 13 ya yi bayani: Idan akwai fitar ruwa mai kauri, fari mai duhu (wanda ke fita kafin ko bayan yin fitsari) ko kuma fitar da ruwa mai laushi, mai mannewa, fari (maziyi) wanda wasa ko sumba ta haifar, yana buƙatar wanke al'aurar mutum da kuma yin alwala.Dangane da abubuwan da ke buƙatar yin ghusl:

# maniyyi ko fitar maniyyi ta mace wanda ke barin wurin da ya fito da sha'awa [f: ko da gaske ne ko kuma yana da tasiri], koda kuwa yana fita daga jiki ba tare da sha'awa ba, koda kuwa ba tare da jima'i ba;
# kan azzakari yana shiga ko dai wani ɓangare na jikin mutum mai rai wanda ya dace da jima'i, ko da ba tare da sakin ruwan jima'i ba…”

Bayan shiga cikin ayyukan jima'i inda shigar ciki ko fitar maniyyi ya faru, ana buƙatar maza da mata su kammala wankan tsarki na al'ada wanda aka sani da *[[ghusl]]* domin sake tabbatar da tsarkin al'ada kafin yin addu'a.  *Ghusl* yana buƙatar ruwa mai tsabta, mara ƙamshi wanda ba a yi amfani da shi ba don wani al'ada da ya gabata kuma yana farawa da bayyana niyyar tsarki da ibada.  Musulmin da ke yin alwala gaba ɗaya sannan ya wanke dukkan sassan jikinsa.

## Manazarta