Gidan kayan gargajiya na Dundo

**Gidan kayan tarihi na Dundo** ( Portuguese   ), a hukumance **Gidan Tarihi na Yanki na Dundo** kuma wanda a da ake kira **Dungo Ethnographic Museum**,  gidan tarihi ne na kabilanci da tarihin halitta a Dundo, Lardin Lunda Norte, Angola . Kamfanin Diamang ne ya kafa shi a shekarar 1936, wanda ya zama gidan tarihi na farko a kasar. Ana daukarsa a matsayin daya daga cikin manyan gidajen tarihi na kasar kuma daya daga cikin muhimman gidajen tarihi na al'adu a Afirka.   Tana mai da hankali da farko kan adana kayan tarihi da suka shafi al'adun gargajiya da al'adun kungiyoyin gabashin Angola, musamman mutanen Chokwe, kuma yana da tarihin halitta da tarin kayan tarihi . An sace abubuwa da dama a lokacin yakin basasar Angola kuma ana ci gaba da kokarin mayar da su gida. A ranar 18 ga Afrilu, 2016, an sanya masa suna abin tunawa da al'adun yanki. 

## Abubuwan da aka nuna
Yawancin tarin gidan kayan gargajiya suna mai da hankali kan al'adu da tarihin mutanen Gabashin Angola, musamman Mutanen Chokwe. Ya zuwa 2021, Gidan Tarihi na Dundo yana da kimanin abubuwa 10,200 da samfuran Tarihin halitta 30,000, gami da herbarium.

Ƙofar gidan kayan gargajiya tana gaban siffofin zaki guda biyu, waɗanda a cikin al'adun Chokwe alamomin kariya ne; kuma taswirar Angola tana tsakiyar. Babban tashar a cikin gidan kayan gargajiya ya ƙunshi ƙauyen Chokwe da aka sake ginawa. Gidan kayan gargajiya ya kasu kashi daban-daban kan rayuwar yau da kullun da tsarin siyasa da zamantakewa. Sauran nune-nunen a cikin gidan kayan gargajiya sun haɗa da hoton hotuna na shugabannin Angola; "Gidan 'yan asalin ƙasar" wanda ke dauke da abubuwa na al'adun al'adu; da kuma "Gidan Afirka" wanda ke ɗauke da abubuwa da aka dawo da shi daga Turai tun daga farkon shekarun 1940.  Laburaren yana da kusan littattafai 25,000.

## Tarihi

### Kafawa da farkon shekarun
Kamfanin Diamang ya kafa hedkwatar ayyukan hakar lu'u-lu'u a Dundo a cikin 1917. Garin, wanda ya kunshi mafi yawan ma'aikata da iyalansu, ya girma da sauri, kuma Diamang ne ya gina mafi yawan kayan aikin garin kuma ya sarrafa shi. Ba da daɗewa ba, Diamang ya gano bukatar yin rikodin al'ummomin yankin a cikin yankin hakar ma'adinai kuma ya kafa wannan a hukumance a cikin aikinsu. An kafa Gidan Tarihi na Dundo a cikin 1936, da farko don karɓar bakuncin tarin masu zaman kansu na José Redinha, wanda ya tattara kayan al'adu daga gabashin Angola, da kuma hotunan mutanen yankin da Kayan gargajiya. A cikin 1942, Redinha ya zama mai kula da gidan kayan gargajiya na farko, wanda aka sani da Dundo Ethnographic Museum. Da farko an sanya tarin sa a cikin ɗaki a hedkwatar Diamang kafin a gina ginin da aka keɓe, tare da ginin da ya fara a 1942 kuma ya kammala a 1947. Ba da daɗewa ba aka kafa sabon ƙauye a kusa da gidan kayan gargajiya, tare da shugabansa, wanda zai maraba da baƙi kuma ya ba da yawon shakatawa.

A cikin 1936, Gidan Tarihi na Dundo yana da abubuwa 436; a ƙarshen 1937, tarin ya karu zuwa 2,296. A shekara mai zuwa, Redinha ta tattara ƙarin abubuwa 700 daga yankin Sombo. A cikin shekarun 1950, Gidan Tarihi na Dundo ya tattara abubuwa sama da 7,000. Wasu daga cikin wadannan - musamman zane-zane da hotuna - an nuna su a kasashen waje a Brazil da Turai. Baya ga abubuwa na al'adu, gidan kayan gargajiya ya kuma kula da kayan tarihi na archaeological da samfurori na tsire-tsire na gida. Lokacin da tarin tarihin halitta na gidan kayan gargajiya ya fara a 1945, an taƙaita sunan zuwa Gidan Tarihi na Dundo. Har ila yau, gidan kayan gargajiya ya shirya bukukuwan jama'a da gasa na rawa, inda aka nemi 'yan asalin Angola su yi waƙoƙin gargajiya, rawa, da sauran bukukuwan. Gidan kayan gargajiya zai yi rikodin bukukuwan da al'adun gargajiya, samar da tufafin gargajiya, da kuma samar da masu cin nasara na gasa tare da kyaututtuka.

Gidan kayan gargajiya na Dundo da sauri ya zama ɗaya daga cikin fitattun cibiyoyin bincike a Yankin Saharar Afirka kuma ya goyi bayan karatu a cikin ilimin lissafi, ilmin halitta, ilimin kimiyyar ƙasa, da kuma nazarin da suka danganci hakan. Har ila yau, ta ba da tallafi ga manufofi a Angola don yin rikodin al'adu da al'adu, tare da mai da hankali kan ƙauyuka waɗanda ba su da wata hulɗa da Turawa. A shekara ta 1957, fiye da masu bincike 260 daga ko'ina cikin duniya suna aiki tare da hadin gwiwar Gidan Tarihi na Dundo;  wasu daga cikin shahararrun, sun hada da Jean Janmart, shugaban Brigade na Bincike na Diamang; Henri Breuil; John Desmond Clark; da Louis Leakey . Gidan kayan gargajiya ya kuma kafa Publicações Culturais, wani littafi wanda ya rubuta sakamakon bincike daga malaman da ke da alaƙa da Diamang da gidan kayan gargajiya. Wadannan da sauran takardu an adana su a cikin ɗakin karatu na gidan kayan gargajiya, wanda a cikin 1955 ya ƙidaya kundin 900 na kayan iri-iri.

### 'Yancin kai na Angola da karni na 21
Gidan kayan gargajiya bai dakatar da sayen ba bayan barkewar Yakin Independence na Angola a 1961.  A lokacin barkewar Yaƙin basasar Angola a 1975, gidan kayan gargajiya ya rufe na ɗan lokaci amma ya sake buɗewa a ranar 11 ga Nuwamba 1976. An sace kayan tarihi da yawa, musamman daga tarin ethnography. Kafin yakin basasa, gidan kayan gargajiya ya kiyasta kimanin abubuwa 20,000 a cikin tarin sa. Takardun da ke ba da cikakken bayani game da tarihin gidan kayan gargajiya sun ɓace. Ana ci gaba da samun kayan tarihi kuma a mayar da su gidan kayan gargajiya. A cikin 2015, Gidauniyar Sindika Dokolo ta ba da sanarwar shirin ta na dawo da zane-zane sama da 100 da suka ɓace a lokacin yakin basasa.

Tsakanin 1980 da 1994, Gidan Tarihi na Dundo shine gidan kayan gargajiya da aka fi ziyarta a Angola, matsakaicin kimanin mutane 25,000 a kowace shekara. A shekara ta 2005, gidan kayan gargajiya ya rufe don gyare-gyare masu yawa a matsayin wani ɓangare na turawar da gwamnatin Angola ta yi don sake farfado da cibiyoyin al'adun ƙasar. A lokacin rufe shi, an gyara ginin da kansa kuma an sake shi kuma an kara ɗakin multimedia. Gidan kayan gargajiya ya sake buɗewa ga jama'a a ranar 12 ga watan Agusta, 2012.  An sanya wa gidan kayan gargajiya suna a matsayin abin tunawa na al'adu na yanki a ranar 18 ga Afrilu 2016.

A farkon shekarun 2020, gidan kayan gargajiya yana da kusan baƙi 200-300 a kowace rana. An kafa matakan kariya a lokacin annobar COVID-19 wanda ya ƙuntata yawan baƙi a kowane lokaci zuwa 10. Ministan Al'adu, Yawon Bude Ido da Muhalli, Jomo Fortunato, ya sanar a watan Agustan 2021 cewa za a kirkiro gidan kayan gargajiya na kama-da-wane don ba da damar binciken kan layi na tarin sa.

## Dangantaka da 'yan asalin Angola
Haɗin gwiwa tare da mazauna yankin shine babban tushen da gidan kayan gargajiya ya sami kayan tarihi. A cikin shekaru, wasu ma'aikatan Diamang sun ba da gudummawar nasu tarin. Yawancin abubuwa sun fito ne daga mazauna yankin a cikin kamfen ɗin tattarawa, gami da daga Shugabannin ƙauyuka waɗanda ke ba da ma'aikata, waɗanda Diamang ya yi ƙoƙari ya inganta dangantaka ta kusa. Kasancewar shugabannin a cikin wannan musayar na iya kasancewa da alaƙa da tsammanin al'adu na musayar da kuma tabbatar da kawance tare da Diamang a matsayin ikon mulkin mallaka.  Wani rahoto na 1955 ya yi iƙirarin cewa mutanen yankin sun ga Gidan Tarihi na Dundo a matsayin "gidan kabilanci".

A tarihi, dangantakar da ke tsakanin gidan kayan gargajiya da mutanen yankin sau da yawa tana da matsala. Wani rahoto na 1946 daga Tchiboco Ethnographic Campaign ya rubuta tashin hankali tsakanin balaguron da mazauna yankin. Rashin jituwa ya taso game da nau'in abubuwan da gidan kayan gargajiya ke so, hanyar da za a yi amfani da su ko nuna su, kuma gabaɗaya game da samun muhimman abubuwa. Bugu da ƙari, Diamang sau da yawa yakan buƙaci, tilasta, ko barazana ga sababbin ma'aikata - wasu daga cikinsu suna da muhimman matsayi na bikin a ƙauyukansu - don ba da gudummawar kayan al'adu da suka kawo tare da su zuwa Dundo. Za a iya cire hoton shugaban daga tashar idan Diamang bai gamsu da yawan ma'aikatan da ƙauyen ya bayar ba.

Gidan kayan gargajiya ya bayyana niyyarsa na adana al'adun al'adu a cikin haɗarin ɓacewa. A cikin shekarun 1940, Gidan Tarihi na Dundo ya kafa wani zane-zane don hotunan shugabannin yankin da suka ziyarci gidan kayan gargajiya. A ƙarshen shekarun 1950 da 1960, kuma musamman bayan makwabciyar Belgian Congo ta sami 'yancin kai kuma masu fafatawa daga wasu gidajen tarihi sun fito, Diamang ya kafa ayyukan tattarawa masu ban sha'awa. A wannan lokacin, gidan kayan gargajiya ya kafa "Rukunin Afirka", wanda ya samar da tarin abubuwa daga Turai wanda ya samo asali ne a Afirka tare da manufar mayar da su zuwa nahiyar. A cikin 1960, an ƙidaya abubuwa 871 a cikin wannan dakin.

## Manazarta

### Bibiyar Tarihi

* 
* 
* 

## Ƙara karatu
*