Yaren afenmai

**Afenmai** (Afemai), **Yekhee**, ko **Iyekhe**, harshen Edoid ne da mutanen Afenmai ake magana dashi a Jihar Edo, Najeriya . Ba duk masu magana da yare ne suka san sunan *Yekhee* ba; wasu suna amfani da sunan gunduman *Etsako* .

A baya sunan da gwamnatin mulkin mallaka na Burtaniya ke amfani dashi shine **Kukuruku**, wanda ake zaton bayan kukan yaki "ku-ku-ruku",  yanzu ana daukar sa a matsayin wulakanci. 

Afenmai ba a saba gani ba a cikin rahotannin yana da muryar da ba ta da murya a matsayin "tsayi" daidai da "lalacin" murya ta famfo  (kwatanta  'hat' da  'louse'  ), ko da yake shi ne sauran kwatancin an siffanta shi kawai a matsayin mai ɓarna kuma an yi nazari a matsayin "lalashi" daidai da "tsayi" mara murya  . 

Etsako, yaren Edo da kansa, yana da nasa yarukan waɗanda aka raba su zuwa yaren *Iyekhe* da *Agbelọ*, tare da yaren Iyekhe wanda akafi yin magana dashi.

## Fassarar sauti
Wasulan sune  . Dogayen wasulan da yawan diphthong a cikin harshe an samo su ne daga jerin gajerun wasulan, galibinin su daga elision na zaɓi na  .

Afenmai yana da tsarin rikitaccen tsarin sauye-sauye na morphotonemic dangane da sautunan murya guda biyu, babba da kasa. A matakin saman akwai sautuna daban-daban guda biyar: babba, ƙasa, faɗuwa, tashi da tsakiya. Sautin tsakiya shine sakamakon saukar babban sautin bayan ƙaramin sautin. Sautunan kwane-kwane (fadowa da tashi) ko dai suna faruwa ne akan dogayen wasula ko diphthongs, daga jeri mai tsayi + ƙasa ko ƙasa + sama, ko kuma akan gajerun wasulan da aka samar daga ƙanƙantar irin wannan dogon wasali ko diphthong. Sautunan tashi ba sabon abu bane, saboda ana iya maye gurbinsu da babba, ƙasa ko tsakiyar. 

Consonants na yaren Ekpheli sune:

An yi nazarin baƙaƙen da aka yi wa alama da dadewa ta hanyoyi daban-daban, ciki har da 'tense' ko 'fortis' kuma an haɗa su tare da abokan hulɗar 'lak' ko 'lenis', kodayake babu wani tushe na phonological don haɗa baƙaƙen 'dogayen' tare, ko don Haɗa su da baƙaƙe na 'gajerun'. Matsalolin da aka bayyana sune  , wanda ya ninka girman  amma in ba haka ba iri ɗaya ne a cikin spectrogram.  Hakanan suna da tsayin  sau biyu . Duk da haka, alveolar  ya dan fi tsayi fiye da hakori  , kuma yayin  ya fi  , wanda za'a sa ran ga ɓacin rai idan aka kwatanta da kusanta. 

Baƙaƙen postalveolar su ne allophone na alveolars kafin  da wani wasali, inda  in ba haka ba zai zama  , kamar yadda yake cikin  'zama karama'. Bugu da kari,  na zaɓi ya zama  kafin guda  , kamar yadda yake cikin  'alade' (  ). Sauran baƙaƙen alveolar ba su da wannan bambance-bambancen, sai dai idan an samar da yanayi mai tsawo a cikin kalma mai fa'ida:  'kaguwa' (  a cikin hanyar ambato) >  'kaguwar sarki' (  ). (Sautunan da aka rubuta tare da ⟨ ʃ ʒ ɲ ⟩ na iya kasancewa kusa da  .)

Baya ga  , waɗannan baƙaƙe sun bayyana a duk yarukan Afenmai da Elimelek ya bincika (1976).  ba ya cikin yaren Uzairue, ana maye gurbinsa da  , kuma yana da wuya a yawancin sauran yaruka.  suna fricativized zuwa  a cikin yarukan Aviele da Kudancin Uneme.  an koma zuwa  a yawancin sauran yarukan, kamar a cikin  ' hula'. 

## Rubutun Rubutu
ABC CH DE E FG GB GH GW IJK KH KP KPH KW LM MH N NW NY O Ọ PRS SH T TH TS UV VH WY Z.

## Kalmomi
Kalmomin Etsako sun haɗa da:

Kalmomin Etsako gama gari suna nuna bambance-bambancen yare tsakanin Iyekhe da Agbelo:

## Manazarta

## Hanyoyin haɗi na waje

* Cibiyar Binciken Harshen Etsako (ELRDC)