Wadanda aka kama sun bace

Wadanda aka rasa a tsare (Spanish: detenidos desaparecidos, ****) shine kalmar da aka saba amfani da ita a cikin ƙasashen Latin Amurka don komawa ga wadanda aka sace, yawanci ana kai su tsare-tsare da cibiyoyin azabtarwa, da laifuka na tilasta bacewar, waɗanda aka aikata ta hanyar mulkin kama-karya na soja a cikin shekarun 1970 da 1980, kuma gwamnatocin Argentina (1984) da Chile (1991) sun amince da su a hukumance.

## Asalin

Bayyanar wannan aikin a lokaci guda kuma mai yawa a kasashe daban-daban ana ɗaukarsa sakamakon horo na yau da kullun da sashen tsaro na Amurka ya bayar a Makarantar Amurka a Panama kuma wanda a halin yanzu ake aiki a cikin gida a Amurka. Ana iya samun abubuwan da suka faru game da tilasta kawar da fursunonin siyasa a cikin mulkin kama-karya na Hitler, wanda ya ba da umarni (Dokar Nacht und Nebel, Dare da Fog) wanda ya dace da "Commandos" na Ingilishi da aka kama waɗanda aka kashe ba tare da wani rikodin kama su da kisa ba.

## Hanyar da ake yi

Mataki na farko na wannan hanyar ya kunshi tsoratar da wadanda abin ya shafa ta hanyar hukumomin tilasta bin doka, 'yan sanda na sirri ko kungiyoyin sojoji tare da goyon bayan hukuma. Wani lokaci ana gudanar da kamawa tare da wani tsari; a wasu lokuta yana ɗaukar bayyanar da zalunci na satar mutane.

Da zarar an kama shi, ana azabtar da wanda aka azabtar da shi a zahiri da kuma tunanin mutum, yayin da tashoshin bayanai na hukuma suka hana dangi duk wani ilmi game da inda mutumin yake. "Mutanen da aka tsare sun nuna yatsan ga baƙi gaba ɗaya don kare sahabbansa. Suna fatan cewa masu tambayoyin za su tabbatar da rashin laifi da sauri, kodayake sau da yawa akasin haka gaskiya ne: waɗanda aka tsare ba za su iya ba su kowane bayani ba saboda ba su da wani bayani da za su bayar, wanda ya haifar da azabtarwa mafi girma". A ƙarshe, an kashe fursunoni kuma an binne jikinsa a ɓoye. A wasu lokuta, wadanda aka yi garkuwa da su sun tsira kuma ana daukar su "tsoffin fursunoni da suka ɓace".  

Sau da yawa ana ɓoye gawar tare da goyon bayan motocin sama, kamar jiragen sama da jirage masu saukar ungulu, daga inda aka jefa gawarwaki cikin teku ko wuraren da ba a iya isa ba.

## Sakamakon

Rashin mutane da yawa ya nuna shekaru masu yawa na bincike da wahala ga danginsu (wanda ya haifar da matsananciyar damuwa saboda dogon makoki da ba a gama ba). Wannan halin ya sa dangi su shirya kansu don neman bayanai, adalci da neman gawawwakin ta hanyar shigar da takardun habeas corpus a kotuna. Misali, a Chile, Ƙungiyar Iyalai na Wadanda aka tsare da kuma Agrupación de Familiares de Ejecutados Políticos sun yi aiki; kuma a Argentina, ƙungiyar Mothers of Plaza de Mayo da Mothers of Plaça de Mayo (ƙungiyar da ta kafa).[es]

Wannan aikin ba bisa ka'ida ba ya tilasta, tare da wucewar lokaci da faduwar mulkin kama-karya da suka aiwatar da shi, kirkirar hukumomin hukuma don bayyana wadannan laifuka (kamar Hukumar Kasa kan bacewar mutane a Argentina ko Hukumar Zaman Lafiya a Uruguay) da kuma sabon laifi a yawancin ƙasashen da abin ya shafa, inda a yau ana hukunta bacewar mutane, ban da yarjejeniyar haƙƙin ɗan adam ta duniya da tarurruka.[es]

## Dubi kuma

* Mulkin kama-karya na soja na Uruguay
* Cibiyar tsare-tsare ta sirri (Argentina) 
* Rikicin Colombia
* Mulkin kama karya na Alfredo Stroessner
* An tilasta bacewar mutane a Chile
* Rikicin cikin gida a Peru
* Mulkin kama karya na soja a Brazil
* Aikin Condor

## Manazarta