Tatsuniyar afrika ta yamma

Tatsuniyar Afirka ta Yamma jigon tatsuniyoyi ne na mutanen yammacin Afirka. Ya kunshi tatsuniyoyi na alloli daban-daban, halittu, fitattun halittu, jarumai da tatsuniyoyi daga kabilu daban-daban. Wasu daga cikin waɗannan tatsuniyoyi sun yi tafiya a cikin Tekun Atlantika a lokacin cinikin bayi na Trans-Atlantic don zama ɓangare na tatsuniyar Caribbean, Ba-Amurka da Brazil.

Ba a kafa tatsuniyoyi da aka rubuta daga Afirka ta Yamma ba sai a shekarun 1800.Yawancin tatsuniyoyi an bi da su daga wannan tsara zuwa wani da baki. Masu ba da labari da kakanni ne suka ba da waɗannan tatsuniyoyi. Har ila yau ’yan tawaye a Mali da Senegal, Nijar da arewacin Najeriya ne suka ba da labarinsa. Za a iya ɗaukar abubuwa da ƙididdiga na tatsuniyoyi na Afirka ta Yamma a wani lokaci a matsayin wani ɓangare na addinin Gargajiya na Afirka ta Yamma.

**Ta kasa**

     **Benin**

Tatsuniyoyi daga Benin galibi sun fito ne daga Dahomey. Akwai alloli da yawa a cikin addinin Dahomean, kowannensu yana da tatsuniyarsa. Tatsuniyoyi na mutanen Fon da Ewe sun ƙunshi Aziza, aljana kamar halittu da ke zaune a cikin dazuzzuka. A cewar almara, suna ba da sihiri mai kyau ga masu farauta, kuma a san su da ba da ilimin aiki da ruhaniya ga mutane. Kwatankwacin mutanen Aziza sun nuna cewa su mutane ne masu gashi, kuma an ce suna rayuwa ne a cikin tururuwa da bishiyar alharini.

     **Gambia**

A Gambiya, yawancin labarun labarun suna ba da shawarar kasancewar Ninki Nanka; kwatancen wannan halitta sun bambanta, amma yawancin sun yi iƙirarin cewa dabbar mai rarrafe ce kuma mai yiyuwa ne kamar dodo. Ninki Nanka yana zaune a cikin fadama. Ya ja hankalin al'umma a cikin 2006, wani rukuni na "mafarauta" daga Cibiyar Fortean Zoology (CFZ) zuwa Gambiya don bincikar Ninki Nanka kuma ya ba da shaida daga waɗanda suka yi iƙirarin sun ga halittar tatsuniya.

       **Ghana**

A cikin tatsuniyar Ewe na Togo da Ghana, Adze wata halitta ce ta vampiric da ke ɗaukar siffar tashi mai wuta, ko da yake zai rikide zuwa siffar ɗan adam idan aka kama shi. Lokacin da yake cikin siffar ɗan adam, adze yana da ikon mallakar mutane. A cikin nau'in wuta, adze yana wucewa ta cikin rufaffiyar kofofin da daddare kuma yana shan jini daga mutane yayin da suke barci. Wanda aka kashe daga baya ya yi rashin lafiya ya mutu.

Irin wannan tatsuniyar daga mutanen Akan na kudancin Ghana, da kuma Cote d'Ivoire, Togo da 18th karni Jamaica suna da wasu halittu da ake kira Asasabonsam. Waɗannan su ne vampire kamar halittu waɗanda ke zaune a cikin daji kuma suna ciyar da mutanen da ke yawo a cikin gidansu. An ce Asasabonsam yana da haƙoran ƙarfe, fatar fata mai ruwan hoda, doguwar gashi ja da maƙarƙashiyar ƙarfe ga ƙafafu. Yana zaune a cikin bishiyoyi, yana kai hari daga sama yayin da yake cikin siffar ɗan adam. Yana da siffofi irin na jemage, gami da fikafikai.Obayifo wata halitta ce ta tatsuniyoyi/mai kama da mayya daga tarihin Ashanti. A cikin tarihin tarihin Ashanti, obayifo sun zama ruwan dare kuma suna iya zama jikin kowane namiji ko mace. An bayyana su a matsayin masu karkatar da idanu da kuma shakuwar abinci. A lokacin da suke tafiya da daddare, an ce suna fitar da hasken phosphorescent daga hammata da dubura. Obayifo dai yana kama da Asiman mutanen Dahomey, wata halitta ce da ke iya jujjuyawa da tashi sama, tana mai da kanta tamkar kwallon haske da farautar ganima a cikin dare.

Anansi, allahn gizo-gizo mai wayo daga tatsuniyar Akan, shi ma yana da yawa. Sau da yawa ana nuna shi a cikin tatsuniyoyi masu mu'amala da Fiyayyen Halitta da sauran gumaka waɗanda sukan ba shi iko na wucin gadi, kamar ikon kawo ruwan sama ko kuma a yi masa wasu ayyuka. Wasu al'adun gargajiya suna nuna Anansi a matsayin ɗan Uwar Duniya Asase Yaa. A wasu kuma, Anansi wani lokaci ana ɗaukarsa a matsayin Abosom (ƙaramin allahntaka) a cikin ruhaniyar Akan, duk da cewa a san shi da yaudara.

         **Mali **

Tatsuniyar Mali ta fito ne daga kabilu daban-daban; A cikin mutanen Dogon, ana kwatanta Nommos a matsayin dabbobi masu girma, hermaphroditic, halittu masu kama da kifi. Hotunan zane-zane na jama'a na Nommos suna nuna halittu masu saman jikin ɗan adam, ƙafafu/ƙafa, da ƙananan tarkace da wutsiya. Nommo su ne halittu masu rai na farko. A cewar Dogon Astrology, Nommos sun kasance mazaunan duniyar da ke kewaye da tauraron Sirius. Nommos sun sauko daga sama a cikin jirgin ruwa tare da wuta da tsawa. Bayan isowa, Nommos sun ƙirƙiri tafki na ruwa daga baya kuma suka shiga cikin ruwa. Tatsuniyar Dogon sun bayyana cewa Nommos na buƙatar muhallin ruwa wanda za su rayu a cikinsa.

        **Niger**

A cikin tatsuniyar Nijar, Hira wani dodo ne na tatsuniya wanda ke faruwa a cikin almara da tatsuniyoyi na mutanen Songhai, musamman mutanen Bozo;babban abokin hamayyarsa shine Moussa Gname. Zin ruhohin ruwa ne na tatsuniya da ke zaune a koguna da tafkuna a tatsuniyar mutanen Songhai, yana kama da Zin Kibaru - makaho, ruhin mazaunin kogi mai ba da umarnin kifi.

   **Nigeria**

Tatsuniyar Najeriya ta banbanta saboda kabilu daban-daban da suke kasar. Abubuwan tatsuniyoyi na Yarbawa sun mamaye addinin Yarabawa kuma sun haɗa da Orisha, babban allolin alloli waɗanda kuma ana girmama su a cikin addinan Candomble, Santeria, da Haitian Vodou a cikin ƙasashen Afirka. Wani nau'in halitta mafi girma a cikin tatsuniyar Yarabawa shine Abiku, yara daga duniyar ruhi waɗanda suke mutuwa kafin su balaga. Abiku kuma yana nufin ruhohin da tarihi ya ce suna zaune a bishiya. Egbere mugayen ruhohi ne da ke zaune a cikin daji da dazuzzuka. Ana ganin su da dare. An ce Egbere gajere ne, ya mallaki ‘yar karama abarma, yana kuka kullum. Kamar yadda tatsuniya ke cewa, duk wanda ya dauki tabarma daga cikinta zai yi arziki. A tatsuniyar kabilar Igbo daga kudu maso gabashin Najeriya, Ogbanje mugayen ruhohi ne da suke kama da yara, ruhohi masu haddasa bala’i da bakin ciki.An yi imani cewa a cikin wani ɗan lokaci daga haihuwa (yawanci kafin balaga), da gangan wasannje zai mutu da gangan sannan kuma a sake haifuwa a cikin ɗan dangi na gaba kafin a sake maimaita sake zagayowar, yana haifar da baƙin ciki. An ce mugayen aljanun suna da duwatsu da ake kira Iyi-uwa, wanda suke binne a wani wuri a asirce. Iyi-uwa yana aiki a matsayin ƙwararren ƙwararren ɗan adam don komawa cikin duniyar ɗan adam kuma ya sami danginsa da aka yi niyya; rusa Iyi-uwa yana yanke alakar ogbanje da ‘yanta iyali daga azaba

A arewacin Najeriya, a cikin al'ummar Kanuri na Masarautar Borno a yankin tafkin Chadi, akwai imani na wani nau'in kurayen da ake kira bultungin wanda ke fassara zuwa "Na canza kaina zuwa kuraye". An taba yi imani da cewa daya ko biyu daga cikin kauyukan da ke yankin gaba dayansu na da mutane masu yawan gaske, kamar Kabultiloa.[Mami Wata ruhohi ne ko halittu da ke zaune a cikin koguna da tekuna. Sau da yawa ana bayyana su a matsayin sifofi masu kama da mace, tare da saman jikin mace (sau da yawa tsirara) da kuma bayan kifi ko maciji. A wasu tatsuniyoyi kuma, Mami Wata cikakkiyar mutum ce; ko da yake ba mutum ba. Kasancewar Mami Wata da mahimmancin ruhi ya samo asali ne daga tsohuwar al'ada da tatsuniyoyi na kudancin Najeriya. Mami Wata takan dauki kayan kwalliya masu tsada kamar su comb, madubi, da agogo. Manya-manyan macizai suna raka su akai-akai, suna lulluɓe kansu tare da shimfiɗa kawunansu a tsakanin ƙirjin su. Wasu lokuta, Mami Wata na iya ƙoƙarin wucewa a matsayin mutum gaba ɗaya, tana yawo cikin kasuwanni masu cike da jama'a ko mashaya. Hakanan za ta iya bayyana ta wasu nau'o'i daban-daban, ciki har da matsayin namiji.

## manazarta