Gundumar Kapoeta ta Gabas

**Gundumar Gabas ta Kapoeta** yanki ne na gudanarwa na jihar Eastern Equatoria a Kudancin Sudan, tana da iyaka da Kenya a kudu, Habasha a gabas da kuma jihar Jonglei a yamma. Tana cikin yankin Greater Kapoeta na jihar. Babban kabila ita ce mutanen Toposa . Babban birnin shine Narus . Gundumar ta haɗa da triangle na Ilemi da ake takaddama a kai, wanda Kenya ke iko da shi. Alamar gundumar bijimi ne mai ƙaho, mai manyan kuraje da babban wutsiya. 

Yawancin gundumar tana cike da tsaunuka masu faɗi. Matsakaicin ruwan sama bai wuce  kowace shekara. Tsirrai sun ƙunshi ciyawa mai ƙaya da wuraren ciyawa a buɗe. A gabashin filayen, Gabashin tsaunuka suna gudana tare da iyakar Habasha. 

Gundumar ta kasu kashi biyu a tsarin mulki: Natinga, Narus, Mogos, Jie, Kauto, Naita tuddai da Katodori *payams* .  Jie Payam yana cikin kusurwar arewa maso yamma na gundumar, gidan ƙabilar tsiraru ta Jiye/Jie . An datse wannan *payam* daga maƙwabtanta tsawon shekaru. Ba ta da ruwa mai ɗorewa, kuma duk wani yunƙuri na haƙa rijiyoyin burtsatse ya gaza. A baya, dukkan al'umma sun yi ƙaura zuwa yankin Buma na jihar Jonglei don neman ruwa, wanda ya haifar da rikici mai tsanani da al'ummomin maƙwabta.  Kabekenyang/Natinga *payam* ya haɗa da ƙauyukan Natinga da Kabekenyan. Narus payam ya haɗa da Narus da Nadapal . 

## Tattalin Arziki
Makiyaya suna da shanu, tumaki da awaki da yawa. Suna kiwon dabbobinsu kusa da ƙauyukansu a lokacin damina, sannan su kai su wuraren kiwon rani idan ruwan sama ya ƙare, a hankali suna komawa ƙauyen da suka isa a farkon lokacin damina mai zuwa. 

A watan Fabrairun 2011, kamfanin wayar salula Vivacell ya bayyana cewa suna da na'urar ƙara yawan watsawa a Narus kuma suna shirin gina wasu na'urorin ƙara yawan watsawa a Lolim, Loyoro da Napotpot . 

An kafa Kauyen Zaman Lafiya na Holy Trinity da ke Kuron, a arewa maso gabas, a shekarar 1997 tare da gonar nuna kayan tarihi. An yi shi ne a matsayin misali don nuna cewa al'ummomin yankin daban-daban, ciki har da Toposa, Jiye/Jie, Murle, Nyangatom da Kachipo, za su iya zama tare cikin jituwa. Ƙauyen ya jawo hankalin ƙungiyoyin agaji sosai, tare da gina makaranta, injin niƙa, cibiyar kula da lafiya ta farko da sauransu. An gina gada a kusa da Kogin Kuron, wanda ke kwarara zuwa ƙasar daga Habasha. An haɗu da fa'idodi, tare da inganta sadarwa da yankin Buda ta hanyar ƙirƙirar sabuwar hanyar satar shanu. 

## Lafiya da ilimi

Maleriya matsala ce a wasu sassan gundumar. A shekarar 2011, an raba gidajen sauro masu ɗorewa ga mata da yara 'yan ƙasa da shekara biyar ta hanyar Population Services International - Sudan, wata ƙungiya mai zaman kanta .  A kwata na farko na 2011, an bayar da rahoton mutane 136 da suka kamu da cutar Dracunculiasis (cutar tsutsotsi) daga Kapoeta East daga cikin mutane 194 da suka kamu da cutar a duk faɗin Sudan ta Kudu. Ana kamuwa da cutar ta hanyar shan ruwa mai gurɓataccen ruwa.  A shekarar 2009 an shirya ƙaddamar da shirin allurar riga-kafi kan cutar sankarau a gundumar, bayan rahotannin mutane 62 da suka kamu da cutar sankarau A a Kapoeta ta Arewa da Kudu. 

Kapoeta East tana da mafi ƙarancin tsarin kula da lafiya a yankin Eastern Equatoria, tare da cibiya ɗaya kawai ga kowane mutum 66,000.  Diocese na Katolika na Torit yana gudanar da cibiyar kula da lafiya ta farko a Narus tare da gadaje 25 ga marasa lafiya. Cibiyar tana ba da kulawa ta asibiti, ayyukan dakin gwaje-gwaje, ANC, rigakafi, ilimin lafiya da kula da yara. Sashen Kula da Lafiya na Kuron da ke ƙauyen Kuron Peace, a gabashin gundumar, cibiyar Narus ce ke kula da shi.  Diocese ɗin kuma tana da cibiyar kula da lafiya ta farko a Nanyangachor, zuwa kan iyakar Habasha a gabashin gundumar. Wannan cibiyar tana da yawan jama'a sama da 300,000 daga ƙabilun Toposa da Nyangatom . 

Wani bincike da aka gudanar a shekarar 2008 ya gano cewa ƙasa da kashi 30% na yaran da suka kai shekara makaranta ne suka yi rajista a makarantu a Jihar Gabashin Equatoria. Al'adun da suka yaɗu ba su fifita ilimi ba, musamman ga 'yan mata, kuma 'yan mata ba su da tallafi yayin da suke makaranta. Bayan wani shiri da UNICEF ta fara wanda wasu ƙungiyoyi kamar SNV Netherlands suka taimaka, an sami ɗan ƙaruwa a yawan ɗalibai. A shekarar 2009, an yi rajistar ɗalibai 6,090 (maza 3,799, da 'yan mata 2,291) a gundumar Kapoeta ta Gabas idan aka kwatanta da ɗalibai 6,041 (maza 3,754 da 'yan mata 2,287) a shekarar 2008. 

Tsawon shekaru da yawa mutanen Toposa na Kapoeta sun yi musayar hare-hare kan shanu da mutanen Turkana na Kenya, kuma sun shiga cikin rikici kan makiyaya da hanyoyin samun ruwa. Gwamnatocin biyu sun fara hanyoyin magance rikici mai zurfi daga ƙasa zuwa sama a watan Mayu na 2010. Zuwa watan Yuli na 2011, kwamishinan gundumar Kapoeta ta Gabas Titus Lokwacuma ya ba da rahoton cewa lamarin ya fi kwanciyar hankali fiye da yadda yake a baya. 

Mashigar kan iyaka da ke Nadapal a kan hanyar daga Narus zuwa Lokichogio a Kenya tana da muhimmiyar rawa wajen samar da kayayyaki da ayyuka ga Kudancin Sudan, wanda hakan ya zama wani ɓangare na "Tsarin Arewa" wanda ke haɗa tashar jiragen ruwa ta Mombasa ta Kenya zuwa Kudancin Sudan.  A watan Yulin 2008, an rufe hanyar mashigar kan iyaka bayan da 'yan sandan Kenya suka hana masu manyan motoci shigo da makamai cikin ƙasarsu. Takaddama ta taso, inda sojoji daga ɓangarorin biyu suka isa, kuma iyakar ta ci gaba da kasancewa a rufe na tsawon kwana biyu yayin da ake warware takaddamar. 

A watan Yulin 2011, gwamnatin Sudan ta Kudu ta sanya dokar hana shiga kasar, inda ta tilasta wa daruruwan 'yan kasuwa da direbobin manyan motoci yin sansani a kan iyakar Nadapal. Bayan jinkirin makonni biyu, gwamnati ta sassauta dokar, tana mai cewa 'yan Somaliya 'yan asalin Kenya za su iya shiga muddin sun samar da katunan shaidar kasarsu ko fasfo. Saboda dalilai na tsaro, har yanzu an cire 'yan Somaliya 'yan Kenya da ba 'yan Kenya ba. Wannan ya zo ne a daidai lokacin da adadin 'yan Kenya ke kara karuwa suna neman damar kasuwanci a sabuwar kasar Sudan ta Kudu mai 'yancin kai, wanda hakan ya sa ketare iyaka ta zama cike da cunkoso. 

## Manazarta