Thelma Ekiyor

**Thelma Arimiebi Ekiyor** 'yar gwagwarmayar neman zaman lafiya ce ta Najeriya,' yar kasuwa ta zamantakewar al'umma wacce ta yi aiki a mukamai masu karfi a tsakanin kungiyoyi da yawa, kuma lauya ne da ya kware a kan Yanayin Rigakafin Mutuwar. Ekiyor ta fi mai da hankali kan shigar da mata cikin gina zaman lafiya da karfafawa mata da matasa ta hanyar samun 'yancin kudi da kuma samun ilimin. Tana da gogewa game da ayyuka a cikin ƙasashen Afirka sama da 20. A shekarar 2006, ta kirkiro kungiyar *Women Peace and Security Network Africa (WIPSEN-Africa)* tare da Ecoma Bassey Alaga da kuma mai fafutukar samar da zaman lafiya a Liberia Leymah Gbowee.

## Ilimi
Thelma Ekiyor ta karɓi MBA a fannin kasuwanci da kirkire-kirkire daga kwalejin Imperial da ke London, a Burtaniya, kuma tana da digiri na lauya tare da girmamawa ta LLB daga Jami'ar Buckingham. Tsohuwar ce ta Cibiyar Shugabancin Matan Afirka, da kuma Cibiyar Kula da Zaman Lafiya ta Zamani ta 2002 a Jami'ar Eastern Mennonite a Amurka, wanda ke da alaƙa sosai da WANEP da WISPEN-Afirka.  Ekiyor shima ɗan jami'a ne na Jami'ar Stanford.

## Gina zaman lafiya
Daga 2005 zuwa 2007, Ekiyor ta kasance Babban Manaja na Rikici-Rikicin da Tallafi (CIPS) a Cibiyar sasanta rikice-rikice (CCR) a Jami'ar Cape Town, Afirka ta Kudu. A wannan mukamin, ta taimaka wajen fadada karfin tashe-tashen hankula na kasashen Afirka da ke fuskantar sake gini. A shekara ta 2005, Ekiyor da Razaan Bailey sun rubuta rahoto kan aikin sauya fasalin gidan yari (PTP), wanda ake kira *"Promoting Restorative Justice in South Africa's Correctional Services"*, wanda ya shafi ra'ayoyin kasa da kasa kan jigogin dawo da adalci. A shekara ta 2006, Ekiyor da Noria Mashumba sun rubuta rahoton taron karawa juna sani kan manufofin da ake kira "*The Peace-building role of Civil Society in Central Africa*". A wurin taron karawa juna sani, Ekiyor ya gabatar da jawabi a wurin zaman Mata da Tsarin Zaman Lafiya, mai taken  *"The Role of Civil Society in Implementing International and Regional Frameworks on Women, Peace and Security"*.

Bayan ta yi aiki a CCR, Ekiyor ta zama Babban Darakta na Cibiyar Yammacin Afirka ta Yammacin Afirka (WASCI), da ke Ghana. Ta taimaka ta kafa alaƙa tsakanin masu ba da tallafi da ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa, kuma ta ƙirƙiro da dabarun haɓaka civilungiyar farar hula ta WASCI da kuma dandalin Tasirin Manufofi.

A wajen Afirka, Ekiyor tana zaune ne a kan Kwamitin Ba da Shawara na Cibiyar Ba da Tallafin Mata (WEC) da kuma *Rising Leadership Foundation*. Ita ma a yanzu haka memba ce ta ALL ON, wanda kamfanin Shell ya kafa kuma asusun tallafi ne na sabunta makamashi a Afirka ta Yamma.

### Matan Afirka a cikin gina zaman lafiya
Daga 2001 zuwa 2005, Ekiyor ya kasance Daraktan Shirye-shirye na Cibiyar Sadarwar Afirka ta Yamma (WANEP). Bayan yakin basasa da yawa a cikin kasashen Afirka ta Yamma a cikin 1990s, an kafa WANEP a 1998. Kungiyar ta mai da hankali kan haɗin gwiwar rigakafi da gina zaman lafiya, tana ba da kwasa-kwasan kan waɗannan batutuwan, da kawance da sauran 'yan wasan da fatan kafa "dandalin tattaunawa", da dorewar zaman lafiya da ci gaba a yankin.

Ta hanyar alakarta da WANEP, Ekiyor ta sami tallafi da kudade don tunaninta na kirkirar kungiyar matan Afirka da za ta mai da hankali ga mata wadanda za su mayar da hankali kan sanya mata cikin zaman lafiya da shawarwari. Bin hanyar *UNSC Resolution* mai lamba 1325, Ekiyor ta yi fatan cewa wannan kungiyar za ta taimaka wajen samar da canji na hakika da kuma ba da damar jin muryoyin mata. A shekara ta 2001, ra'ayin Ekiyor ta zama kungiyar Mata masu gina zaman lafiya (WIPNET), wacce ta yi bikin kaddamar da ita a Accra, Ghana. WIPNET na aiki don inganta zaman lafiyar mata da kuma damar sake gina rikice-rikice a Afirka ta Yamma. A lokacin ƙaddamar da WIPNET, Ekiyor da kanta ta rubuta littafin horo na mai shiryawa wanda ya haɗa da atisayen da aka tsara don ƙarfafawa, shiga, da ilimantar da mata.

A cikin tarihinta na shekarar 2011, *Mighty Be Our Powers*, Leymah Gbowee ta bayyana cewa "tun daga farko, WIPNET ta kasance jaririn Thelma. Ta kawo ra'ayin ga WANEP kuma ta haɗu da rukunin horo na farko, kuma littafin gina zaman lafiya da ta dogara da shi lokacin da ta koya mana - littafin da ke cike da darussan da ake amfani da su a yanzu a cikin duk lokacin sasanta rikici - wani abu ne da ta yi aiki a kai. na shekaru."

A cikin 2006, Ekiyor ta kirkiro kungiyar Mata ta *Peace and Security Network Africa (WIPSEN-A).* Tare da Leymah Gbowee da Ecoma Alaga, ta yi fatan canza WIPNET zuwa wata kungiya wacce ke gudanar da ayyukanta ba tare da kungiyar WANEP ba, ta yadda shirin ba zai zama "hanyar sadarwar mata ta maza ba". Sun kuma yi fatan fadadawa da kara dorewar shirin ta hanyar fadada hanyoyin sadarwa a duk fadin Afirka da kuma hada kan 'yan matan da ke kasa da su.

## Karfafawa mata kudi a Afirka
Ekiyor ita ce ta kirkiro da kuma Shugabar Kamfanin Afrigrants Resources, kungiyar da ke mayar da hankali kan nemo hanyoyin kasuwanci da ke magance matsalolin zamantakewa, tare da mai da hankali kan ci gaban kasa da hada mata kudi. A Afrigrant, Ekiyor ya tsara Kasuwancin Kasuwancin Mata, shiri wanda ke ba da rance ga mata. A cikin 2017, Ekiyor ta kafa *Funding Space*, wanda ake nufi don taimaka wa 'yan kasuwa masu taimakon zamantakewar al'umma a Afirka ta Yamma su sami horo da kuma damar yin amfani da hanyoyin hadahadar kuɗi. A  Funding Space, Ekiyor ta kirkiro asusun Ebi, wanda ta kebanci mata yan kasuwa.Ekiyor ta kuma kasance Manajan Darakta a SME.NG, Tsarin Tasirin Zuba Jarin Najeriyar, wanda kuma ke samar da kudade ga mata masu kasuwanci.

Ekiyor ta kuma kasance mai ba da shawara kan dabarun Siyasa ga Majalisar Dinkin Duniya Matan Najeriya, sannan kuma babbar mai ba da shawara ga Tarayyar Afirka, ECA, IGAD, and ECOWAS. A shekarar 2010, Majalisar Dinkin Duniya ta mata ta bukaci hadin kai tsakanin kungiyoyin farar hula, kamfanoni masu zaman kansu, da gwamnatoci domin cimma burin ci gaba mai dorewa (SDG) 5, wanda ke ingiza daidaito tsakanin maza da mata da kuma karfafa mata. Ekiyor ta yi magana game da mahimmancin dogon lokaci da maƙasudai masu ɗorewa, kamar yadda ta bayyana imanin ta cewa saka hannun jari a cikin mata yana taimakawa faɗaɗa ci gaban al'umma, tana mai cewa "saka hannun jari a SDG-5 zai saukaka aiwatar da dukkan SDGs a Najeriya, wanda kuma zai inganta kasuwanci da manufofin tattalin arziki". A wata ganawa tsakanin wakilai daga Majalisar Dinkin Duniya da Tarayyar Afirka a shekarar 2017, Ekiyor ta bayyana cewa "[sun] samar da sila a cikin aminci da tsaro, amma 'yancin tattalin arziki alama ce ta zaman lafiya da tsaro," jawo hankali ga imanin ta game da mahimmancin saka mata a cikin kamfanoni masu zaman kansu da kuma tattaunawa game da zaman lafiya da tsaro.

## Najeriya
A shekarar 2010, an nada Ekiyor a matsayin Babban Darakta na farko na Gidauniyar TY Danjuma (TYDF), wacce ke mai da hankali kan inganta hanyoyin samun lafiya da ilimi ga wadanda ke zaune a jihar Taraba, wani yanki a Arewa maso Gabashin Najeriya. A cikin 2011, TYDF ta ƙaddamar da aikin makarantar al'umma wanda zai kafa makarantar sakandare ta farko a Fulatara, wata al'umma a jihar Bauchi, Najeriya. A yayin kaddamarwar, Ekiyor ta bayyana cewa "za a iya samun ci gaban ilimi ne ta hanyar hadin kan al'umma tare da bayar da damar jagorancin gwamnati," sannan ta jaddada mahimmancin yin rajistar 'yan mata.

A cikin shekarar 2020, Ekiyor ya zama shugaban kungiyar kanana, kanana da matsakaita-matsakaitan kasuwanci na Kungiyar ofungiyar Kasuwancin Nijeriya, Masana'antu, Ma'adanai da Noma (NACCIMA). A cikin wannan rawar, Ekiyor za ta yi aiki tare da ƙananan 'yan kasuwa da nufin inganta ƙwarewar su da kuma fa'idantar da tattalin arzikin Nijeriya gaba ɗaya.

## Laberiya
A wani taron WANEP da aka yi a Ghana a shekarar 2000, Ekiyor ta hadu da Leymah Gbowee, wacce ta samu lambar yabo ta Nobel ta shekarar 2011 wacce ita ce jigon tafiyar don sanya mata cikin sasantawar yakin basasa na biyu na Laberiya. Ekiyor ta ƙarfafa, ta ba da shawara, kuma ta yi aiki tare da Leymah Gbowee a yayin wannan aikin, kuma matan biyu sun kusanci juna. A cikin tarihinta na shekarar 2011, Gbowee ya rubuta cewa "Thelma ba abokina ba ne kawai; 'yar uwata ce, tagwaye na, inuwar kaina, kuma wani wanda ya fahimci bangaren siyasa na a cikin hanyar da ba wani ba."

Bayan kafa WIPNET, sai Ekiyor ta nada Gbowee a matsayin mai kula da babin WIPNET na Laberiya. Matan biyu sun ci gaba da aiki tare daga baya lokacin da suka kafa WIPSEN-Afirka a 2006.

## Lambobin yabo
A shekarar 2015, an zabe Ekiyor ne don lambar yabo ta Shugabannin Pan Afrika a matsayin mai kiyaye zaman lafiya da tsaro. lambar yabo ta shekara-shekara, wanda Cibiyar Dimokiradiyya ta Afirka (ADI) ta bayar, ta bi taken Majalisar Dinkin Duniya (UN) don Ranar Taimako ta Duniya don zaɓar waɗanda ke ba da ƙarfin ɗan adam.

## Nassoshi