Jerin kudade a Afirka

An samo asalin **kuɗin Afirka** ne daga abubuwa na yau da kullun, kayayyaki, dabbobi har ma da mutanen da ke cikin yankin don ƙirƙirar hanyar musayar kuɗi . Hakan ya fara canzawa tun daga ƙarni na 17, yayin da Turawa ‘yan mulkin mallaka suka bullo da nasu tsarin kudi cikin kasashen da suka mamaye.

Yayin da ƙasashen Afirka suka samu 'yancin kai a karni na 20, wasu sun rike sabbin darikun da aka bullo da su, ko da yake wasu sun canza sunan kudadensu saboda wasu dalilai. A yau, hauhawar farashin kayayyaki sau da yawa yana haifar da buƙatar samun ƙarin kwanciyar hankali {amma haramun} kudaden waje, yayin da a yankunan karkara har yanzu ana amfani da tsarin ciniki na asali. Ya zuwa ranar 1 ga Maris, din shekarar 2019, dinari na Libya (LYD) yana da kudi mafi karfi a Afirka.

## Tarihi.

### Zamanin mulkin mallaka
A zamanin mulkin mallaka, a wasu lokuta ana amfani da abubuwa da yawa azaman kuɗi a Afirka. Waɗannan sun haɗa da harsashi, ingots, zinariya (ƙurar zinariya da tsabar zinare ( Asante )), ƙwan kibiya, ƙarfe, gishiri, shanu, awaki, barguna, gatari, beads, da dai sauransu. A farkon karni na 19, ana iya siyan bawa a yammacin Afirka tare da kudin manilla ; ɗimbin zoben tagulla masu siffar X ko wasu ƙarfe waɗanda za a iya ɗaure su akan sandar.

### Zamanin mulkin mallaka.
A lokacin mulkin mallaka (kimanin daga 1680, zuwa 1990). ƴan mulkin mallaka daban-daban sun gabatar da nasu kuɗaɗe ga yankunansu ko kuma samar da nau'ikan kuɗaɗensu na gida. Wadannan sun hada da shilling na Somaliya ; Lira na Gabashin Afirka ta Italiya ; da kuma franc na Afirka (a cikin ƙasashen Faransanci). Yawancin gwamnatocin bayan mulkin mallaka sun riƙe suna da tsarin ƙungiyar ƙima na kudin su na zamanin mulkin mallaka. Misali an maye gurbin Fam na Afirka ta Yamma da Fam na Najeriya, wanda aka raba shi zuwa shillings, kafin a maye gurbinsa da Naira .

### Zamani na zamani.
An ga wani yanayi na daban lokacin da dangantakar da ke da karfi na kasashen waje ta canza, wanda ya haifar da canji a cikin kudin: Rupe na Gabashin Afirka (daga kasuwanci na dogon lokaci tare da Larabawa da Indiya) ya maye gurbin shilling na Gabashin Afirka bayan Birtaniya ya zama mafi rinjaye a cikin yankin. Sauran ƙasashe sun watsar da babban kuɗin makwabci: Botswana pula ya maye gurbin Rand na Afirka ta Kudu a Botswana a 1976. Wasu kasashen ba su canza kudinsu ba duk da kasancewarsu bayan mulkin mallaka, misali Uganda na rike da shilling na Uganda .

Yawancin ƙasashen Afirka suna canza kamannin kuɗin su lokacin da sabuwar gwamnati ta hau kan karagar mulki (sau da yawa sabon shugaban ƙasa zai bayyana a kan takardun banki), ko da yake ƙimar ta kasa ta kasance iri ɗaya. Har ila yau, a yawancin kuɗaɗen Afirka an sami hauhawar hauhawar farashin kayayyaki, wanda ya haifar da buƙatar sake kimanta darajar kuɗi (misali dalar Zimbabwe ). A wasu wuraren ana samun bunkasuwar kasuwancin tituna da ’yan kasuwar da ba su da lasisi a kan dalar Amurka ko wasu tsayayyun kudade, wadanda ake kallon su a matsayin katanga na hana hauhawar farashin kayayyaki a cikin gida. Farashin musaya ya fi dacewa ga mai siyar da kuɗin waje fiye da ƙimar bankin hukuma, amma irin wannan ciniki yawanci ba bisa ka'ida ba ne.

A yawancin yankunan karkara har yanzu akwai al'adun musanya mai ƙarfi, kayan da aka musayar suna da daraja nan da nan fiye da kuɗin hukuma (bayan ka'idar cewa mutum zai iya cin kaza, amma ba tsabar kuɗi ba). Ko da a inda ake amfani da kuɗi, hagging kan farashin ya zama ruwan dare gama gari. da dalar Rhodesian kafin samun yancin kai wanda koyaushe ya kasance babban kuɗin da ke da alaƙa da fam na Burtaniya.

## Kuɗin yanki.

### Nahiyar
 
Akwai wani tsari na hada hadar kudi na nahiyar Afirka baki daya, wanda zai yi kira da a samar da wani sabon hadaddiyar kudin waje, mai kama da kudin Euro. A wani lokaci ana kiran kuɗin hasashe a matsayin *afro* ko *afriq*. A cikin Afrilu 2021, Wamkele Mene, Sakatare Janar na AfCFTA ya ce: "Ban san tsawon lokacin da za a dauka kafin Afirka ta sami kudin bai-daya ba. Wataƙila hakan ba zai faru a rayuwarmu ba, amma dole ne mu fara wani wuri don magance yawan kuɗaɗen kuɗi a matsayin hani ga kasuwanci tsakanin Afirka.”

### Afirka ta Yamma.
Yankin Yammacin Afirka (WAMZ) ya ba da shawarar samar da kudin bai daya ga dukkan jihohin yammacin Afirka, Eco.  A watan Mayun 2020, an cimma yarjejeniya tsakanin gwamnatin Faransa da wasu kasashen yammacin Afirka 8, wanda ke nufin canza kudin CFA zuwa Eco; ko da yake ba a kafa wani shiri ba kamar na Janairu 2021. Koyaya, saboda tasirin cutar ta COVID-19, an ba da rahoton cewa shugaban Cote d'Ivoire Alassane Ouattara ya ce a watan Satumba na 2020, ba ya tsammanin za a aiwatar da eco na wasu shekaru 3, zuwa 5.

### Gabashin Afirka.
Hakazalika, a Gabashin Afirka, kasashe mambobin kungiyar Gabashin Afrika sun yi shirin bullo da wani kudi guda, shilling na gabashin Afrika har zuwa shekarar 2012.   Bayan jinkiri, an dage wannan zuwa 2024.

## Kudin yanzuyanzu.

## Nassoshi.

## Hanyoyin haɗi na waje.

* Bayanan martaba na Tarayyar Afirka
* Jerin Duk Kuɗi na Ƙasar Hikima