Makarantar da ake koyar da sauyin yanayi

**Makarantar da ke da sauyin yanayi**, ko makarantar muhalli,  tana ƙarfafa ilimin ci gaba mai ɗorewa, musamman ta hanyar rage adadin carbon dioxide da aka samar don rage tasirin Canjin yanayi.  Kalmar nan "school-friendly" ta fito ne kuma ta inganta ta hanyar ilimin Majalisar Dinkin Duniya don shirin ci gaba mai ɗorewa (ESD). 

yarjejeniya kimiyya game da dumama tsarin yanayi da kuma karuwar damuwar jama'a game da tasirinsa, da kuma karuwa da ƙasashe suka yi na kasa da kasa don rage hayaki na duniya, ya hanzarta saka hannun jari a cikin fasahar da ke da sauyin yanayi a cikin 'yan shekarun nan.

## Shirye-shiryen da ke da alaƙa da yanayi
Shirye-shiryen kasa da kasa kamar su shirin ilimi na Majalisar Dinkin Duniya don ci gaba mai ɗorewa (ESD), wanda shirin Gidauniyar Ilimi ta Muhalli da haɗin gwiwar jami'o'in duniya na UNEP kan muhalli da dorewa sun jagoranci ci gaban makarantun da ke da sauyin yanayi. Don rage samar da carbon dioxide, waɗannan shirye-shiryen sun ƙarfafa lissafi da rage sawun carbon, rage sharar gida (ta hanyar composting, manufofi na sayen, abincin rana mara datti), zaɓuɓɓukan sufuri da haɓaka ilimi game da matsalolin canjin yanayi.

### Ilimi don ci gaba mai ɗorewa (ESD)
Ilimi don ci gaba mai ɗorewa (ESD) an haɓaka ta hanyar tattaunawa mai zurfi tare da masu ruwa da tsaki daga 2016 zuwa 2018 tare da manufar ba da gudummawa ga cimma burin ci gaba mai dorewa 17. Majalisar Dinkin Duniya ta gabatar da tsarin "duk-school", kewaye da halin da ake ciki inda dalibai ke koyo game da canjin yanayi ya kara inganta ta hanyar sakonni na al'ada da na al'adu da aka inganta ta dabi'u da ayyukan makarantar. Hanyar "duk-school" game da canjin yanayi tana nufin cewa cibiyar ilimi tana ƙarfafa aiki don rage canjin yanayi a kowane bangare na rayuwar makaranta. Wannan ya haɗa da shugabancin makaranta, abubuwan koyarwa da hanyoyin, harabar da kuma kula da wurare gami da hadin gwiwa tare da abokan tarayya da al'ummomi masu yawa. Wannan yana da hannu sosai ga duk masu ruwa da tsaki na cikin gida da na waje, wato dalibai, malamai, shugabanni, ma'aikatan makaranta a kowane mataki da kuma al'ummar makaranta kamar iyalai da membobin al'umma wajen tunani da aiki akan canjin yanayi shine mabuɗin tsarin makarantar duka.

An haɓaka shirin Makarantun muhalli a cikin 1994 tare da goyon bayan Hukumar Tarayyar Turai kuma an gano shi a matsayin samfurin shirin ESD na Majalisar Dinkin Duniya. Manufar shirin ita ce inganta batutuwan ci gaba mai ɗorewa a makarantu ta hanyar gabatar da tsarin matakai bakwai da ƙarfafa jigogi goma sha ɗaya.

### Haɗin gwiwar Jami'o'i na Duniya kan Muhalli da Ci gaba
An ƙaddamar da haɗin gwiwar jami'o'i na duniya kan muhalli da dorewa a cikin 2012 a UNEP a Shanghai, China. Dangane da shirin ESD yana da niyyar kara yawan ayyukan dorewa da ilimi a cikin jami'o'i a duk duniya. Shirin yana mai da hankali na musamman ga ba da damar sauye-sauyen mutum, sauye-shiryen al'umma da ci gaban fasaha.

## Makarantu masu dacewa da yanayi
A cewar wani rahoto na UNESCO, makarantu masu zuwa da ke kewaye da duniya sun aiwatar da tsarin "makarantar yanayi mai kyau", dangane da yarjejeniyar yanayi.

A matsayin makarantar gwaji, an ƙarfafa Athens-Gennadeio a Girka don gabatar da shirye-shiryen sababbin abubuwa. A cikin 2013, makarantar ta gabatar da tsarin a cikin ilimin halitta da ilmin sunadarai ga manyan dalibai 157 na sakandare. A cikin wannan tsarin, ɗalibai sun yi aiki a cikin ƙungiyoyi don bincika canjin yanayi, watsa kwayar cuta, da yanayin yanayin halittu tare da taimakon simulations na kwamfuta. Ta hanyar binciken su, ɗalibai sun gano kaddarorin tsarin rikitarwa, kamar su madauki masu kyau da marasa kyau. Wani rukuni na dalibai sun auna dorewar makamashi na ginin makarantar, don gano raunin sa da kuma gina shirin aiki don inganta shi.

### Lebanon
Makarantar Sakandare ta Al-Kawthar a Beirut, Lebanon tana aiki don wayar da kan jama'a game da canjin yanayi a cikin makarantarsu. Ya zuwa yanzu, dalibai 2,421 , malamai 310, da iyalai 110 sun shiga cikin ayyukan da suka hada da dasa bishiyoyi, yin sana'o'i daga kayan da aka sake amfani da su, ziyartar gandun daji na kasa, sake amfani da ruwa, da kiyaye ruwa. Har ila yau, makarantar ta dauki bakuncin daren fina-finai da bita inda dalibai, iyalai da malamai suka ba da shawarar hanyoyin ceton duniya. Biye da jagororin ISO-26000 don cibiyoyin da ke da alhakin zamantakewa, makarantar ta himmatu ga ci gaba da ingantawa. A farkon shekarar makaranta, kwamitin muhalli yana haɓaka shirin aiki bisa ga abin da aka koya kuma aka samu a shekarar da ta gabata. Kwamitin yana riƙe da rikodin ayyukansu, don haka makarantar za ta iya gano ayyukan da ke da tasiri sosai da ayyukan da za a iya haɓaka. Malamai da dalibai suna zurfafa ilmantarwa ta hanyar raba abubuwan da suka faru tare da wasu makarantu a Lebanon da kuma duniya baki daya.

A Côte d'Ivoire, makarantun ASPnet sun aiwatar da tsare-tsare, tare da masu binciken jami'ar tuntuba da kwararrun likitocin, da ke da nufin kiyaye ire-iren gandun daji.  An amince da rabe-raben dazuzzukan na fuskantar barazana sakamakon yawaitar amfani da albarkatun gandun daji a matsayin wani muhimmin al'ada a fannin likitancin gargajiya.  Makarantun na inganta ziyarar lambunan dabbobi inda iyaye da masu aikin likitancin gargajiya ke koya wa dalibai game da noman tsire-tsire na gargajiya da hanyoyin kiyayewa mai dorewa.  Tare da haɗin gwiwar masana da masu bincike, makarantun ASPnet yanzu suna tunanin ƙirƙirar banki na gado tare da sake dasa nau'ikan da ke cikin haɗari.

### Brazil
A Rio de Janeiro a Brazil, ƙungiyar Colégio Israelta Brasileiro A. Liessen ta muhalli ta ɓullo da yunƙuri don koyar da masu kula da makaranta, malamai, ɗalibai da injiniyoyi game da ayyuka masu ɗorewa a cikin ayyukan ƙwarewa, waɗanda ba na yau da kullun ba.  Tawagar ta gina koren rufin, tanda mai amfani da hasken rana, tankunan bamboo da kuma dasa kayan yaji, furanni, da lambunan tunani waɗanda za a iya canza su zuwa mai dafa abinci na biodiesel.  Kungiyar ta kuma bayar da horo ga 'yan makarantar domin samun sayan kayan aikin.  Misali, an ba da horo kan sharar sharar gida da tattara man girki ga ma’aikata, an kuma shirya taron bitar aikin lambu ga dalibai masu aikin sa kai, ta yadda za su taimaka wa ma’aikatan kula da aikin gonakin da ake fadadawa a makarantu.

Makarantar Kasa da Kasa ta Nagoya a Japan ta himmatu ga bunkasa al'adun makaranta na dorewa, kamar yadda aka bayyana a cikin sanarwar aikinsu na makaranta. Cibiyar tana da niyyar "tsarkakewa a cikin ɗalibanta ikon bayyana abin da ake buƙata da gaske a cikin al'ummar duniya, don ɗaukar mataki da kansu, da kuma zama wakilai masu aiki don Ci gaba mai ɗorewa".

## Dubi kuma

* UNESCO ASPnet
* Ilimi don ci gaba mai ɗorewa
* Ilimi na 'yan kasa na duniya
* Ilimin Canjin Yanayi (CCE)

## Tushen
 Wannan labarin ya ƙunshi rubutu dagaabun ciki kyautaaiki. An ba da lasisi a ƙarƙashin CC-BY-SA IGO 3.0  (Abin da ya fi dacewa da shi) Sanarwar lasisi / iziniRashin amfani da shi Rubutun da aka karɓa dagaSamun Shirye-shiryen Yanayi: Jagora don Makarantu kan Ayyukan Yanayi__hau____hau____hau__, 5, 7-8, 10, 15, 18-19, [Hasiya] UNESCO. UNESCO.