Gudanar da yanayi

**Gudanar da yanayi** shine diflomasiyya, hanyoyin da matakan mayar da martani "da nufin jagorantar tsarin zamantakewa zuwa hanawa, ragewa ko daidaitawa da haɗarin da Canjin yanayi ya kawo". Cikakken fassarar yana da rikitarwa ta hanyar al'adun siyasa da zamantakewar al'umma (gami da siyasa, Tattalin arzikin siyasa da shugabanci mai yawa) waɗanda ke cikin ɗaukar ciki da nazarin mulkin yanayi a matakai daban-daban da kuma fadin fagen daban-daban. A cikin ilimi, mulkin yanayi ya zama damuwa ga masu ilimin ƙasa, masu ilimin ɗan adam, masana tattalin arziki da masana Nazarin kasuwanci.

Gudanar da yanayi - wato, ingantaccen gudanar da tsarin yanayi na duniya - saboda haka yana da mahimmanci. Koyaya, gina ingantaccen tsarin hadin gwiwa don sarrafa tasirin tsarin yanayi a matakin duniya yana gabatar da ƙalubale na musamman, misali rikitarwa na kimiyya mai dacewa da ci gaba da inganta ilimin kimiyya game da yanayinmu na duniya da tsarin duniya, da ƙalubalen sadarwa da wannan ilimin ga jama'a da masu tsara manufofi. Har ila yau, akwai gaggawa don magance wannan batun; Kwamitin Intergovernmental kan Canjin Yanayi (IPCC) ya jaddada cewa al'ummomin duniya suna da ƙarancin damar yin aiki don ci gaba da hauhawar zafin duniya a matakan aminci. Gudanar da yanayi na zamani na duniya an tsara shi a kusa da ginshiƙai uku: ragewa, daidaitawa da hanyoyin aiwatarwa. A karkashin kowane ginshiƙi akwai batutuwa da manufofi da yawa, suna kwatanta hanyoyin da sauyin yanayi ke shafar al'umma.

A cikin shekaru goma na farko na karni na 21, wani rikici ya taso tsakanin karuwar wayar da kan jama'a game da abubuwan da ke haifar da canjin yanayi da kuma karuwar damuwa cewa batutuwan da ke kewaye da shi suna wakiltar matsala mai wuya. Da farko, an kusanci canjin yanayi a matsayin batun duniya, kuma mulkin yanayi ya nemi magance shi a matakin duniya. Wannan ya ɗauki nau'in Yarjejeniyar Muhalli ta Multilateral (MEAs), wanda ya fara da Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan Canjin Yanayi (UNFCCC) a cikin 1992. Baya ga Yarjejeniyar Kyoto, Yarjejeniyar kasa da kasa tsakanin kasashe ba ta da tasiri sosai wajen cimma matsaya ta hanyar doka. Tare da ƙarshen lokacin sadaukarwa na farko na Kyoto Protocol a cikin 2012, tsakanin 2013 da 2015 babu Tsarin yanayi na duniya da ke ɗaure doka. Wannan rashin daidaituwa a matakin siyasa na kasa da kasa ya ba da gudummawa ga madadin labaran siyasa waɗanda suka yi kira ga hanyoyin da suka fi sauƙi, masu tsada da kuma shiga tsakani don magance matsalolin sauyin yanayi. Wadannan labaran suna da alaƙa da karuwar bambancin hanyoyin da ake haɓaka da turawa a duk faɗin mulkin yanayi.

A cikin 2015, an sanya hannu kan Yarjejeniyar Paris, wanda shine yarjejeniyar kasa da kasa mai bin doka game da canjin yanayi. Manufarta ita ce ta iyakance dumamar duniya zuwa "kasa da 2", kuma mafi kyau 1.5 digiri Celsius sama da matakan masana'antu, kuma don cimma wannan burin, kasashe sun amince da fitar da iskar gas mai guba da wuri-wuri don cimma duniya mai tsaka-tsaki a tsakiyar karni. Ya yi alkawarin dukkan kasashe na duniya don cimma "daidaita tsakanin hayaki na mutum ta hanyar tushe da cire iskar gas a rabi na biyu na wannan karni. "  Yarjejeniyar Paris ta nuna sabon zamani don manufofin makamashi da yanayi na duniya. A karkashin tsarinsa, kowace ƙasa tana gabatar da gudummawar da ta ke da ita a cikin ƙasa (NDC) bisa ga halin da take ciki. Kodayake Yarjejeniyar Paris tana da doka, a matsayin tsawo ga UNFCCC, NDCs ba su da doka. Wannan ya faru ne saboda yarjejeniyar da ta dace da doka za ta buƙaci tabbatarwa ta Majalisar Dattijan Amurka, wanda ba ya goyon baya.

## Tarihi
Za'a iya gano ci gaban mulkin yanayi da farko ga diflomasiyyar yanayi tsakanin 'yan wasan kwaikwayo na jihohi kuma na biyu ga ci gaban cibiyoyin sadarwa na kasa da kasa da wadanda ba na jihohi ba. Tsarin lokaci da ke sama yana nuna mahimman bayanai a duk wannan tsari. Ma'anar halitta tana da wuyar tantancewa daidai, duk da haka wani batu na ƙarshe a cikin tarihinta shine Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya ta 1992 kan Canjin Yanayi (UNFCCC) a Rio. An kira wannan "babban abu na farko a tarihin diflomasiyyar yanayi". Taron ya yi jawabi ga kasashe daga ko'ina cikin duniya kuma ya nemi yin koyi da nasarar diflomasiyya na Yarjejeniyar Montreal wajen fitar da sunadarai masu lalata ozone

Yayinda tsarin mulkin yanayi ya ci gaba da bunkasa a matakin kasa da kasa, jerin cibiyoyin sadarwar jama'a da masu zaman kansu sun nemi aiwatar da manufofin su a cikin fagen su, misali C40 Cities Climate Leadership Group, Global Cities Covenant on Climate (wanda aka fi sani da Mexico City Pact), da Cities for Climate Protection Programme (CCPP). Taron Majalisar Dinkin Duniya kan Muhalli da Ci Gaban (UNFCED) a cikin 1992 ya kasance 'trigger' ga wannan tsari. Cibiyoyin sadarwar yanki da na gida sun karɓi manufofin rage fitar da hayaki kuma sun fara la'akari da yadda za a iya cimma su a matakin gida. Misali shine ICLEI - Karamar Hukumar Kula da dorewa wacce ta karɓi Yarjejeniyar Tsarin Yarjejeniyar kan Canjin Yanayi (UNFCCC) a matsayin wani ɓangare na jajircewarta na haɗa ayyukan gida zuwa manufofi da aka amince da su a duniya. A karkashin laima na manufofin yanayi na duniya da aka amince da su, sabbin hanyoyin gudanar da yanayi sun bunkasa wadanda ke neman rage hayaki ta amfani da hanyoyin kasuwa, misali tsarin . Sauran cibiyoyin sadarwa na kasa da kasa sun hada da Powering Past Coal Alliance, wanda aka yi niyyar kawar da amfani da kwal don wutar lantarki, da kuma Under2 Coalition, wanda aka tsara don inganta aiki don rage hayaki a matakin kasa.

Don haka, yayin da tsarin yin yarjejeniya tsakanin jihohi ke ci gaba da taka muhimmiyar rawa wajen rage canjin yanayi na mutum, yanzu ya wanzu a matsayin wani ɓangare na zane-zane mai zurfi na shirye-shiryen mulkin yanayi na masu zaman kansu da na jama'a waɗanda ke aiki a ma'auni da yawa.

### Rarraba Arewa da Kudu
Yankin Arewa da Kudu yanki ne na zamantakewa da tattalin arziki da siyasa. An yi amfani da shi ga tsarin kula da yanayi, rarrabuwar ta raba ƙasashen arewacin 'masu ci gaba' waɗanda a tarihi suka fitar da hayaki mai yawa daga ƙasashen kudancin 'marasa ci gaba' wadanda suka fitar da ƙananan hayaki. Wannan rarrabuwar tarihi shine dalilin manufar Common But Differentiated Responsibilities a cikin UNFCCC. An kuma yi amfani da rarrabuwa don nuna bambance-bambance a cikin rauni ga canjin yanayi (an dauki kudancin duniya a matsayin mafi rauni saboda abin da ya faru na bala'o'i, karancin kayan aiki da karancin wadata).  Wadannan rarrabuwar sun ciyar da dukkan batutuwan mulkin yanayi na kasa da kasa, suna kawo musu tambayoyi na adalci da daidaito na zamantakewa waɗanda suka kasance a yau. Wani zargi game da rarrabuwa shine cewa yana sauƙaƙa yanayin da ke ƙaruwa. A cikin 'yan shekarun nan, cinikayya ta kasa da kasa, gudanawar jari kyauta da ci gaban wasu ƙasashe na kudanci (misali China da Indiya) sun sake bayyana dangantakar zamantakewa da tattalin arziki da siyasa ta duniya.

## Manazarta