Satenik

Sat'enik (Tsohon Armenian: Սաթենիկ, Satʻenik; kuma an rubuta Սաթինիկ Satʻinik) yarima ce ta Alanian wacce, bisa ga al'adar Armeniya, ta auri Artashes, Sarkin Armenia . Artashes a cikin al'ada an gano shi da sarki Artaxias I na ƙarni na 2 BC, kodayake an yi imanin cewa ainihin tushen tarihi na labarin ya fito ne daga mamayewar Armenia da Alans suka yi a ƙarni na 1 AD, a lokacin mulkin Tiridates I. Labarin Artashes da Satenik sun zama wani ɓangare na tsohuwar tarihin Armeniya da aka sani da Vankipas', raguwa daga tarihin Armeniya Movses Khorenatsi a cikin Tarihin Armenia. Movses ya lura cewa labarin, wanda ya nakalto kai tsaye daga, sanannen labari ne a lokacin da yake tsakanin talakawa na Armenia wanda masu ba da labari da minstrels suka fada.[1] Sunan da halin Satenik suna da alaƙa da Satana, adadi a cikin al'adun Ossetians da sauran mutanen Arewacin Caucasus.

## Sunan
Sunan Satenik ko Satinik (duka sassan biyu sun bayyana a rubuce-rubuce daban-daban na tarihin Movses Khorenatsi)  yana da ƙarshen daidai da sunayen mata na Armeniya kamar Varsenik da Nazenik .  ya nuna cewa an samo asali ne daga kalmar Armenian sat' 'amber'. D. Lavrov shine masanin farko da ya lura da kamanceceniya tsakanin sunayen Satenik da Satana, jarumi na Arewacin Caucasian Nart sagas .  Bambance-bambance na sunan Satana sun kasance a cikin harsuna daban-daban na Caucasus. Harold W. Bailey ya kwatanta sunan da Avestan  'mace mai mulki'.  Wasu sun kwatanta shi da sunan Scytho-Sarmatian Satti (o) nos. Sonja Fritz da Jost Gippert sun ba da shawarar alaƙa da sunan Scythian , wanda ake zaton ya samo asali ne daga kalmar Iran * 'mulki'. Satana, duk da haka, ba zai iya zama nau'in Ossetian da aka gada na sunan da aka samo daga * ba saboda ka'idojin sauti; dole ne a sake aro shi daga wani harshe inda aka maye gurbin rukunin  da *-t-*. Dangane da wannan ka'idar, tsohuwar nau'in sunan tana nunawa a cikin nau'in Sart'enik, wanda ya bayyana a cikin wani rubutun Khorenatsi, da sunan Shapsug Adyghe na Satana,  . Armenian Sa (r) t'enik za a iya samo shi daga bambancin sunan tare da tushen * (tare da ma'anar, *), wanda ke haifar da *sa (r) tean-, wanda aka haɗa shi da ƙaramin ma'anar Armenian  don samar da Sa (r).

## Tarihi
Khorenatsi ya bayyana Satenik a matsayin mutum na tarihi amma ya lura da kasancewar shahararrun tatsuniyoyi game da ita. Manuk Abeghian ya ɗauki labarun game da Satenik da Artashes a matsayin wani ɓangare na tarihin mutanen Armenia da ake kira . Vasily Abaev ya nuna cewa akwai wani Armeno-Alanian epic cycle, wanda Satenik na ɗaya daga cikin haruffa. Georges Dumézil ya yi tunanin tatsuniyoyin game da Satenik gaba ɗaya ba ne na tarihin tsohuwar Armeniya. An ba da shawarar cewa Alans waɗanda suka zauna a gundumar Artaz ta Armenia sun ba da gudummawa ga ƙirƙirar halin Satenik.

Sarakuna daban-daban na tarihi na Armenia galibi ana haɗa su da juna a cikin al'adun gargajiya na Armenia. Artashes a cikin labarin Artashes da Satenik an gano su da Artaxias I (r. 189-159 BC), wanda ya gina babban birnin Artaxata kuma ya kafa Daular Artaxiad. Koyaya, an yarda da shi gabaɗaya cewa ainihin tarihin tarihin Artashes a cikin labarin Artashes da Satenik shine daga baya, Sarkin Armenia na ƙarni na 1 Tiridates I. Wani mamayewar Armenia da Alans suka yi a karni na 1 AD ya rubuta ta Josephus, wanda ya rubuta cewa Sarkin Armenia Tiridates ya tsere wa kamawar Alans a yaƙi. Za a iya yin zagaye na tarihi game da Artashes da Satenik bisa ga wannan abin da ya faru na tarihi, tare da maye gurbin Tiridates a cikin tarihin.

Masana kuma sun lura da kamanceceniya tsakanin Satenik da wata yarima ta Alanian wacce ta auri sarki na Armenia, Ashkhen, wacce ita ce matar sarki Tiridates III na ƙarni na 4. A cikin tarihin Khorenatsi, duka Artashes da Tiridates sun aika da wani mutum mai suna Smbat don kawo musu yarima Alanian. Sunan Ashkhen ana zaton ya samo asali ne daga sunan Ossetian  'mace'. Ana kiran Satana na Ossetian sau da yawa da sunan  (æ). An ba da shawarar cewa Khorenatsi yana fitowa daga wannan bayanin lokacin da yake rubutu game da sarakuna biyu, ko kuma cewa ma'aurata na Artashes / Tiridates I-Satenik da Tiridates III-Ashkhen sun haɗu a cikin tatsuniyoyi. Fritz da Gippert sun kammala cewa tarihin tarihin bayanan Satenik a cikin tushen Armeniya ba shine "[] tabbas ba fiye da al'adar almara game da wata budurwa Alan mai suna Satʿenik da / ko Ašxēn wacce ta yi aure, a ƙarƙashin yanayi mai ban mamaki, ga wani sarki na Armeniya mai suna Tiridates / Trdat. "

### Daidaitawa da Satana na Caucasian
Masana sun lura da kamanceceniya da yawa tsakanin labarin Artashes da Satenik da al'adun da suka shafi jarumar Arewacin Caucasus Satana. Bambance-bambance na sunan Satana sun bayyana a kusan dukkanin al'adun gargajiya na mutanen Caucasus, ban da Dagestan. Masana sun yi imanin cewa Satana ita ce babbar allahiya ta Alans. Dukansu Satenik da Satana sun bayyana a cikin labarun da aka yi musu garkuwa da amarya: Satenik ta Artashes, da Satana ta ɗan'uwanta Uryzmaeg. Dukkanin haruffa suna da hannu a cikin labarun zina: Satenik tare da abokin hamayyar Artashes Argavan, da Satana tare da Safa . A cikin tarihin Armeniya, Artashes da ɗan Satenik Artavazd sun yi yaƙi da Argavan, wanda ke shirin yaudarar Artashes ta amfani da biki; a cikin Nart sagas, Narts sun yi makirci su kashe Uryzmaeg a wani biki, amma dan uwansa ya cece shi bisa umarnin Satana.[15] A cikin wani labari mai yawa daga Nart sagas, wani makiyayi ya ga Satana daga fadin kogi kuma ya ƙaunace ta. Da yake ba zai iya haye kogi ba, sai ya bar maniyyinsa a kan dutse da ke kusa. Satenik ta fahimci wannan kuma daga baya ta dawo don buɗe dutsen, ta sami ɗanta Soslan-Sosruko. Wannan yana tunatar da labarin Artashes ganin Satenik daga fadin kogi kuma yana da kyau da kyakkyawa.

## Labari
Labarin Artashes da Satenik an gabatar da shi ta hanyar Movses Khorenatsi kamar haka: Bayan sun ci wani ɓangare na Iberia, Alans sun ci gaba da kudu, sun haye Kogin Kura zuwa Armenia. Sarki Artashes na Armenia ya tara babban dakarun don fuskantar barazanar Alanian kuma yaƙi mai tsanani ya faru tsakanin bangarorin biyu, wanda ya haifar da kama ɗan ƙaramin sarki Alanian. An tilasta wa Alans su koma Kogin Kura kuma suka kafa sansani a gefen arewacin kogin. A halin yanzu, sojojin Artashes sun bi su kuma sun kafa sansanin su a kudancin Kura.[18] Sarkin Alanian ya kai karar zaman lafiya kuma ya ba da haɗin kai na har abada tsakanin mutanensa da Armeniyawa, yana alkawarin ba Artashes duk abin da yake so don sakin ɗansa, amma Sarkin Armeniya ya ki yin hakan.

## Manazarta