Sawanih Maulana Rum

***Sawanih Maulana Rum*** wani aiki ne na tarihin rayuwa da nazari na Shibli Nomani wanda ke nazarin rayuwar, tunani, da aikin Rumi a cikin tsarin tauhidin Islama, watau, Kalam . An tattara shi a lokacin da Shibli ya zauna a Hyderabad a 1904 kuma an buga shi a 1906, yana wakiltar kundi na huɗu kuma na ƙarshe na *Jerin Kalam*. Littafin ya ba da fifiko ga nazarin tauhidi a kan labarin tarihi na al'ada, yana gabatar da Rumi da farko a matsayin masanin tauhidi da *Masnavi-e-Ma'navi* a matsayin rubutun tauhidi.

## Tarihi
A ƙarshen zamanin Mughal a Indiya, nazarin *Masnavi* na Rumi ya ragu, kuma kaɗan ne kawai masu karatu zasu iya shiga ciki sosai. Aikin, wanda aka dade ana daukar shi a matsayin babban rubutu na tunanin Sufi, ya fadi daga amfani na yau da kullun. Habibur Rahman Khan Sherwani ya lura cewa lokacin da Shibli Nomani ya rubuta aikinsa na farko *[[Al-Ghazali]]*_(book)" id="mwHQ" rel="mw:WikiLink" title="Al-Ghazali (book)">*Al-Ghazali*, da farko bai saba da Sufism ba kuma ya yi watsi da fannoni na rayuwar al-Ghazala. Bayan shawara daga abokin aiki, ya yi karatun Sufism kuma ya kara wani sashi a kai, wani aiki wanda daga baya ya rinjayi abun da ke cikin *Sawanih Maulana Rum*. A cikin gabatarwarsa, Shibli ya bayyana cewa littafin shine kundi na huɗu a cikin *Jerin Kalam*, bayan *Ilm-ul-Kalam*,  da Al-Ghazali. Ya lura cewa kodayake an kalli Rumi a matsayin Sufi kuma mai tsattsauran ra'ayi, hanyar da ya yi na gabatar da imanin Islama ta hanyoyin da suka shafi masu sauraro sun sanya shi cikin fagen tauhidin. Shibli ya kuma yi sharhi cewa *Masnavi-e-Ma'navi*, yayin da sau da yawa ana ɗaukarsa rubutu ne kawai mai ban mamaki, ana iya fahimtarsa azaman aikin falsafa da tauhidin.

Zaɓin Shibli na rubuta a kan Rumi an dauke shi ba zato ba tsammani, saboda ƙarancin sha'awar da ya yi a baya ga Sufism. Ɗalibinsa, Sulaiman Nadvi, ya ba da shawarar cewa wannan sha'awar na iya zama ta hanyar yanayin ilimi na Hyderabad, inda muhawara game da Sufism da Wahdat al-wujūd suka kasance sanannun. A cikin 1904, Shibli ya fara rubuta gabatarwar kan **'Masnavi''-e-Ma'navi'' kuma, a cikin wasiƙa tare da Hamiduddin Farahi mai kwanan wata 18 ga Fabrairu, ya nemi bayanin kula game da ka'idodin Rumi. A cikin wata wasika zuwa ga Nawab Sayyid Ali Hasan Khan, ya ambaci shirya duka bita na Masnavi da tarihin Rumi. An kammala ''Sawanih Maulana Rum'' a 1904 kuma an shirya shi don bugawa a ƙarƙashin kulawar Munshi Rahmatullah Ra'd . An buga bugu na farko, wanda ya ƙunshi kusan shafuka 200, a watan Agustan 1906 a Nami Press a [[Kanpur]], an buga shi a kan nau'ikan takarda guda huɗu. Kamrul Hasan Nakeeb ne ya fassara littafin zuwa Bengali a matsayin ''Rūmīr Jīban ko Darśan'' a cikin 2024.

== Bayani game da shi ==
Shibli ya raba littafin zuwa kashi biyu. Sashe na farko ya ba da cikakken tarihin Rumi, wanda ya rufe sunansa da zuriyarsa, haihuwa, ilimi, alaƙa ta ruhaniya, zamani, halaye, da halaye na mutum. Har ila yau, ya tattauna malamai da dattawa da suka rinjaye shi, hanyoyin bautarsa, da zuriyarsa ta ruhaniya. Mahaifin Rumi, Sheikh Baha al-Din, an gabatar da shi a matsayin [[Ulama'u|ulama]] tare da alaƙa da sarakuna da tarihin ƙaura. An tsara yanayin siyasa na zamanin Rumi, gami da nassoshi ga sarakunan Rum. Kafin ya sadu da Shams Tabrizi, Rumi ya jagoranci rayuwar ilimi ta al'ada, yana bin dokar [[Shari'a]] sosai; bayan wannan taron, ya karɓi asceticism da Sufism. Shibli ya ba da labarin hulɗarsu ta hanyar labarai da al'adun baki, yana kwatanta tasirin da Shams ke da shi a kan ci gaban ruhaniya da na mutum na Rumi.

Sashe na biyu na littafin yayi nazarin ayyukan wallafe-wallafen Rumi, gami da tarin jawabinsa (''Fihi Ma Fihi''), '' na ghazals'', da **'Masnavi*-i-Ma'navi*. An buga *Fihi Ma Fihi* a Amritsar a cikin 1909, yayin da Diwan ya ƙunshi kusan ayoyi dubu hamsin na ghazal. Shibli ya kwatanta ghazals na Rumi da na wasu mawaƙa kamar Saadi Shirazi da Fakhr al-Din Iraqi, yana lura da siffofi kamar nuna motsin rai, ci gaba da jigogi, da kuma mayar da hankali kan batutuwa na ruhaniya. Masnavi, wanda aka rubuta a buƙatar almajirin Rumi Husam al-Din Chalabi, an haɗa shi cikin ayyukan Farisa da aka yi nazari sosai tare da matani kamar *Shahnameh*, , da  . 

Shibli ya jaddada tsarin *Masnavi* ga tambayoyin ilimi da ɗabi'a masu rikitarwa, wanda ya bambanta shi daga sauran *Masnavis* na Sufi. Rumi ya gabatar da batutuwan tauhidi a alamomi da batutuwar ɗabi'a ta hanyar ba da labari, yana rarrabe aikinsa daga wasu mawaƙa kamar Sanai da Attar. Shibli yayi nazarin tunanin Rumi a kan batutuwa da suka hada da Mahimmancin Allah, Halayen Allah, Annabci, mu'ujizai, rai, tashin matattu, ƙaddara da 'yancin zaɓe, Sufism, allahntaka ɗaya, da alaƙar da ke tsakanin falsafar da kimiyya. Ya lura cewa tunanin Rumi ba ya dogara da kwatanci (qiyas) amma akan almara (tamsil), yana mai da bayaninsa ga masu sauraro da yawa.

A cewar Shibli, maganganun waka na Rumi sun kasance a ɓoye kafin haɗuwa da Shams, kuma rabuwa da Shams ya motsa abubuwan kirkirarsa, wanda ya haifar da ghazals da aka samu a cikin *Diwan*.[./Sawanih_Maulana_Rum#cite_note-FOOTNOTEKhan1976134–135-16 [16] *Masnavi* ya bambanta da litattafan gargajiya na ka'idoji da Sufi saboda ba shi da tsari mai tsauri, kuma rarraba shi cikin kundin ya yi kama da alfarma na Alkur'ani ko tarin waka da yawa. Wannan tsari ya rinjayi halin da ya bambanta da aikin. Rubutun ya hada da hadisai daban-daban (riwayat) da labarai, wasu ba su da tabbas a tarihi amma an haɗa su cikin koyarwarsa. Rumi ne ya kirkiro kundi na shida da na bakwai kuma ya kammala shi bayan wani lokaci na rashin lafiya.

Babban fasalin *Masnavi*, a cewar Shibli, shine amfani da almara don gabatar da darussan ɗabi'a da ka'idojin ruhaniya a hanyar da za a iya samu. A cikin labaransa, an saka mafita ga matsalolin ɗabi'a da na ruhaniya, suna ba masu karatu damar bin tunani da fahimta. Shibli ya lura cewa tasirin wannan tsarin ya dogara da dalilai uku: asali da muhimmancin ƙarshe, dacewa da Labari, da gabatar da ra'ayoyi daban-daban a tattaunawar ɗabi'a.

## Hanyar da za a bi
Shibli bai yi niyyar samar da tarihin al'ada ko na dindindin na Rumi ba; maimakon haka, ya nemi gabatar da Rumi a matsayin masanin tauhidi da kuma kimanta gudummawarsa ga Kalam (tauhidin Islama), tare da labarin tarihi a matsayin mai da hankali. Zane a kan tushe kamar *Sir Salari*, *Fasl-e-Mawāl*, da *Munaqib al-'Arifīn*, wanda ya amince da shi a bayyane, Shibli ya bincika waƙoƙin Rumi bisa ga ka'idodin Ilm al-Badī' (rhetoric) da Ilm al'Bayān (loquence),  gami da fassarar Urdu na couplets don sa *Masnavi* ya kasance ga masu sauraro da yawa. Tarihin ya kasu kashi biyu, na biyu yana nuna alamar Shibli ta Ijtihad (tunanin kai tsaye),  yana jaddada tsananin ilimi ta hanyar amincewa da halaye na Rumi, lura da gazawar, da gabatar da abubuwan da suka shafi bincike yayin da yake nuna shi a matsayin ɗan adam maimakon na sama.  A tsarin, aikin ba shi da tsari na tsari ko tsananin lokaci, tattara abubuwan da suka faru daga asusun da yawa, taƙaitawa ko watsar da wasu lokuta, kuma a wasu lokuta ya dogara da hasashe. Hanyar Shibli ta haɗu da tarihin gargajiya tare da tsarin nazari na zamani, yana jaddada nasarorin da aka samu akan gaskiyar kawai da haɗa sharhin tauhidi tare da labarin.
## manazarta