Yarjejeniyar Tsakanin Burtaniya da Legas, 1 ga Janairu 1852

Yarjejeniyar Tsakanin Burtaniya da Legas, 1 ga Janairun 1852 yarjejeniya ce tsakanin Burtaniya (wanda Commodore Henry William Bruce, Kwamandan Rundunar Sojan Ruwa ta Yammacin Afirka na Burtaniya da John Beecroft, wakilin Burtaniya a cikin Bights na Benin da Biafra) da Oba Akitoye, sabon wanda aka shigar na Oba. An sanya hannu kan yarjejeniyar ne bayan nasarar Burtaniya a lokacin Reduction of Legas.

## Matakan yaki da bautar Burtaniya da bama-bamai na ruwa na Legas a 1851
A farkon karni na 19 na yaki da Cinikin Bautar Trans Atlantic, Squadron ta Yammacin Afirka, ko Squadron Preventive kamar yadda aka sani, ya ci gaba da bin jiragen bautar Portuguese, Amurka, Faransa, da Cuban da kuma sanya yarjejeniyar adawa da bautar tare da shugabannin bakin teku na Yammacin Afrịka da tsananin gaske cewa sun haifar da karfi a bakin tekun Afirka ta Yamma har zuwa Delta (Nigara ta yau) da kuma zuwa kudancin Kongo. A cikin 1849, Burtaniya ta nada John Beecroft Consul na Bights na Benin da Biafra, matsayin da ya rike (tare da gwamnansa na Fernando Pó) har zuwa mutuwarsa a 1854.
A lokacin nadin Beecroft, Masarautar Legas a karkashin Oba Kosoko tana cikin yammacin ofishin jakadancin Bights na Benin da Biafra kuma babbar tashar cinikin bayi ce. A cikin 1851 kuma tare da matsin lamba daga bayi da aka 'yantar da su waɗanda yanzu suna da tasirin siyasa da kasuwanci, Burtaniya ta shiga tsakani a Legas a cikin abin da yanzu ake kira Bombardment of Lagos (ko Reduction of Lagos). Birtaniya ta sanya Oba Akitoye, ta kori Oba Kosoko, kuma ta sanya hannu kan yarjejeniya a ranar 1 ga Janairu, 1852 tsakanin Burtaniya da Legas wanda ya haramta cinikin bayi, wanda ya gabatar da lokacin kwastam a tarihin Legas, inda Burtaniya ta ba da kariya ta soja ga Legas.

## Rubutun Yarjejeniyar
Rubutun Yarjejeniyar Legas ta 1852 an rubuta shi a ƙasa: *Commodore Henry William Bruce, Babban Kwamandan Jiragen Ruwa da Jiragen Rubuce-rubuce na Yammacin Afirka, da John Beecroft, Esquire. Kwamishinan Mai Girma a cikin Bights na Benin da Biafra, a bangaren Mai Girma Sarauniya ta Ingila, da Sarki da Shugabannin Legas da na unguwarsu, a bangare na kansu da na ƙasarsu, sun amince da waɗannan Sharuɗɗa da Yanayi:*

**Mataki na I***An soke fitar da bayi zuwa ƙasashen waje har abada a cikin yankunan Sarki da Shugabannin Legas; da Sarki da Shuwagabannin Legas; kuma Sarki da Shugabannin Legas sun shiga yin da kuma ayyana doka da ta hana kowane daga cikin talakawan su, ko kowane mutum a cikin ikonsu, daga siyarwa ko taimakawa wajen sayar da kowane bawa don sufuri zuwa ƙasar waje; kuma Sarki na Legas sun yi alkawarin ba da hukunci mai tsanani ga duk wanda zai karya doka.*

**Mataki na II***Babu wani Turai ko wani mutum da za a ba da izinin zama a cikin yankin Sarki da Shugabannin Legas don manufar ci gaba da zirga-zirga a cikin bayi ta kowace hanya; kuma babu gidaje, ko shagunan, ko gine-gine na kowane irin da za a gina don manufar Cinikin Bawa a cikin yankin Sarkin da Shugabannin Lagas; kuma idan za a gina irin waɗannan gidaje, shagunan, a kowane lokaci na gaba, kuma Sarki da Shugabannun Legas za su kasa lalata su, duk wani jami'in Burtaniya na iya lalata su.*

**Mataki na III***Idan a kowane lokaci zai bayyana cewa an ci gaba da cinikin bayi ta hanyar ko daga yankin Sarki da Shugabannin Legas, Burtaniya na iya rushe cinikin bayi da karfi a wannan yankin, kuma jami'an Burtaniya na baya kama jiragen ruwa na Legas da aka samu a ko'ina suna ci gaba da Cinikin Bawa; kuma Sarki da Shugabannun Legas za su kasance ƙarƙashin mummunar rashin jin daɗi daga Sarki da Sarauniya na Ingila.*

**Mataki na IV***Za a ba da bayi da aka riƙe don fitarwa ga kowane jami'in Burtaniya da aka ba da izini don karɓar su, don a kai su zuwa mulkin mallaka na Burtaniya, kuma a can an 'yantar da su; kuma duk kayan aikin Cinikin Bawa, da barikin ko gine-ginen da aka yi amfani da su kawai a Cinikin Bauta, za a lalata su nan da nan.*

**Mataki na V***Za a kori Turawa ko wasu mutanen da ke cikin Cinikin Bauta daga kasar; za a lalata gidaje, shagunan, ko gine-ginen da aka yi amfani da su a matsayin masana'antun bayi, idan ba a canza su zuwa dalilai na doka ba a cikin watanni uku bayan kammala wannan Haɗin kai.*

**Mataki na VI***Mutanen Sarauniyar Ingila na iya cinikayya da 'yan Legas a kowane labarin da suke so su saya da siyarwa a duk wurare, da tashar jiragen ruwa, da koguna a cikin yankunan Sarki da Shugabannin Legas, da kuma duk yankunansu; kuma Sarki da Shuwagabannin Legas sun yi alkawarin ba za su nuna ni'ima ba da dama ga jiragen ruwa da 'yan kasuwa na wasu ƙasashe waɗanda ba su nuna wa waɗanda ba su Ingila ba.*

**Mataki na VII***Sarki da Shugabannin Legas sun bayyana cewa babu wani mutum da za a yi hadaya a cikin yankunansu a kowane lokaci saboda addini ko wasu bukukuwan; kuma za su hana mummunar al'ada na kashe fursunoni da aka kama a yaƙi.*

**Mataki na takwas***Za a ba da cikakkiyar kariya ga Masu wa'azi a ƙasashen waje ko Ministocin Linjila, na kowace ƙasa ko ƙasa, suna bin aikin yada ilimin da koyarwar Kiristanci, da kuma fadada fa'idodin wayewa a cikin yankin Sarki da Shugabannin Legas.*

*Za a ba da ƙarfafawa ga irin waɗannan Mishaneri ko Ministoci a cikin ayyukan masana'antu, a cikin gina gidaje don zama, da makarantu da ɗakin sujada. Ba za a hana su ba ko kuma a dame su a kokarin su na koyar da koyarwar Kiristanci ga duk mutanen da suke son a koyar da su; kuma ba za a dame su ba daga Sarki da Shugabannin Legas waɗanda zasu iya rungumar bangaskiyar Kirista a kan wannan dalili, ko kuma saboda koyarwar ko aikinta, a dame su ko kuma a cikin matsala ta kowace hanya.*

*Sarki da Shugabannin Legas sun ci gaba da amincewa da rarraba wani yanki, a cikin nesa mai kyau daga manyan garuruwa, don a yi amfani da shi azaman wurin binnewa ga Kiristoci. Kuma jana'izar da kaburbura na matattu ba za a dame su ba ko a kowace hanya ko a kowane fanni.*

**Mataki na IX***An tanada ikon ga Gwamnatin Faransa don zama jam'iyya ga wannan Yarjejeniyar, idan ta yi tunanin ya dace, daidai da tanadin da ke cikin Mataki na V na Yarjejeniyar tsakanin Mai Girma da Sarkin Faransanci don murkushewar Traffic In Slaves, wanda aka sanya hannu a London, Mayu 22, 1845.*

*A cikin bangaskiya wanda muka sanya hannayenmu da hatimi, a Legas, a cikin jirgin ruwan Mai Girma na Britaniya Penelope, 1 ga Janairu, 1852.*

 (L.S.) H. W. BRUCE (L.L.) JOHN BEECROFT (L.s.) SING AKITOYE (L. S.) ATCHOBOO (L.

## Bayanan da aka ambata