open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Titus Zam

**Titus Zam Tartenger** (mai shekaru 53) ɗan siyasan Najeriya ne kuma zaɓaɓɓen Sanata mai wakiltar mazabar Benue ta Arewa maso Yamma .   

An naɗa shi shugaban kwamitin majalisar dattawa kan dokoki da kasuwanci na majalisar dattawa ta 10 a ranar 8 ga Agustan shekara ta 2023 

## Manazarta
Hukumar Kula da Lottery ta Kasa

## Tarihi
Hukumar Kula da Lottery ta Kasa ita ce hukumar da ke tsara ayyukan caca a Najeriya. An kafa hukumar ne ta hanyar Dokar Lottery ta Kasa ta shekarar 2005. Lanre Gbajabiamila shine Darakta Janar na Hukumar.

## Manazarta
Thoko Remigia Makhanya

**Thoko Remigia Makhanya** 'yar Afirka ta Kudu ce mai fafutukar yaki da nuna wariyar launin fata, mai fafutukar kare muhalli, kwararriya kan lafiyar mata kuma mawakiya.

## Tarihin Rayuwa
Makhanya ta kasance mai fafutuka a ƙungiyar yaki da wariyar launin fata United Democratic Front.  A cikin shekarar 1993, ta yi waƙar yabo "Mace Mai daraja ta Afirka" a Zulu don girmama Nokukhanya Bhengu, mai fafutukar yaƙi da nuna wariyar launin fata kuma gwauruwar Albert Luthuli.

Daga baya ta zama kwararriya a fannin lafiya kuma mai aikin ci gaba tare da mai da hankali kan ci gaban mata da lafiyar mata.  Ta yi aikin sa kai ga ƙungiyar PPHC HIV/AIDs a Durban a cikin shekarun 1990s.

A cikin shekarar 2010, Makhanya ta shiga cikin kwamitin amintattu na ƙungiyar adalci ta muhalli mai zaman kanta Biowatch Afirka ta Kudu, yaƙi da kwayoyin halitta (GMOs) da tsarin abinci mai masana'antu. She was a leader of the GM-Free KwaZulu-Natal campaign, Ta kasance shugabar GM-Free KwaZulu-Natal kamfen,  ta wayar da kan jama'a game da yadda American agribusiness corporation Monsanto, tare da haɗin gwiwar gwamnatin Afirka ta Kudu, suna rarraba GM tsaba ga manoma,   kuma ta ba da shawarar samun ikon mallakar abinci. Ta yi ritaya daga kwamitin amintattu a shekarar 2019. 

## Manazarta
Ma'aikatar Lafiya, Harkokin Jama'a da Ci gaban Jama'a ta Tarayyar Afirka

**Ma'aikatar Lafiya, Harkokin jin kai da ci gaban zamantakewa** ( **HHS** ) wani sashe ne na kungiyar Tarayyar Afirka (AU) da ke da alhakin inganta kiwon lafiya, taimakon jin kai, da ci gaban zamantakewa a fadin Afirka. Sashen yana mai da hankali kan inganta kiwon lafiya, aiki, aikin yi, ƙaura, ci gaban zamantakewa, yaƙi da miyagun ƙwayoyi, rigakafin laifuka, wasanni, da al'adu. 

## Tarihi
An kafa HHS a watan Fabrairun 2022 bayan sake fasalin tsarin hukumomin AU, wanda ya ga sauyi daga Sashen Harkokin Jama'a zuwa sabon sashen HHS. Sake fasalin dai na da nufin daidaita ayyuka da kuma kara karfin kungiyar ta AU wajen magance kalubalen kiwon lafiya, da jin kai, da zamantakewa a nahiyar.

## Umarni
Wa'adin sashen ya yi daidai da ajandar AU ta 2063 da kuma mai da hankali kan aiwatar da tsare-tsare na nahiyar don inganta kiwon lafiya, da kare al'umma, da ci gaba mai dorewa. Muhimman ayyukan sashen sun haɗa da:

* Taimakawa manufofin ƙasashe membobin kan aiki, aiki, yawan jama'a, lafiya, da ƙaura.
* Ƙirƙirar shirye-shirye da dabaru don sarrafa miyagun ƙwayoyi da rigakafin laifuka.
* Haɓaka kayan aikin AU don haɓaka tsarin zamantakewa da haɗin kai.
* Aiwatar da Babban Gidan Tarihi na Afirka a ƙarƙashin Agenda 2063.
* Jagoran Aikin Nazarin Kudin Yunwa a Afirka (COHA).
* Kaddamar da shirin hukumar wasanni ta Tarayyar Afirka (AUSC) don kula da wasannin nahiyar Afirka.

## Tsarin
**Kwamishinan Lafiya, Jin Dadin Jama'a da Ci gaban Al'umma** : HE Amb. Amma Twum-Amoah, Ghana (wanda aka zaba a watan Fabrairu 2025).

### Darakta

* **Daraktan Kula da Lafiya da Ayyukan Jin kai** : Farfesa Julio Rakotonirina, Madagascar
* **Daraktan Ci gaban Al'umma, Al'adu da Wasanni** : Mukaddashin Darakta Angela Martins, Mozambique

## Ofisoshin Fasaha
Sashen HHS yana ɗaukar nauyin kuma yana haɗin gwiwa tare da ofisoshi na musamman masu zuwa:

* **Kwamitin Kwararru na Afirka kan Hakki da Jin Dadin Yara** (ACERWC)
* **Kwalejin Harsunan Afirka** (ACALAN)
* **Cibiyar Nazarin Harshe da Nazarin Tarihi ta Al'adun Baka** (CELHTO)
* **Cibiyar Bayar da Kuɗi ta Afirka** (AIR)
* Cibiyar Kula da Cututtuka da Cututtuka ta Afirka (CDC)

## Manazarta
Sakataren Gwamnatin Tarayya

**Sakataren Gwamnatin Tarayya** ko **SGF** shine taken hukuma na wanda aka nada na siyasa wanda ke da alhakin tabbatar da ingantaccen daidaitawa da saka idanu kan aiwatar da manufofi da shirye-shiryen gwamnati a cikin matsayi na gwamnatin Najeriya. 

## Tarihi
Har zuwa lokacin da aka kawar da mukamin Firayim Minista a shekarar 1966, SGF ta yi aiki a matsayin babban Sakataren majalisa a Majalisar Zartarwa ta Tarayya. Bayan da Shugaba Muhammadu Buhari ya hau mulki a shekarar 2015, an ba da iko da yawa ga SGF har zuwa lokacin da wasu masu sharhi na siyasa suka ce yana da iko fiye da mataimakin shugaban kasa. A cikin yunkurin karfafa isar da sabis, Shugaba Bola Tinubu ya amince da tura cibiyoyin gwamnati 12 zuwa ofishin SGF.

## Ofishin Sakataren Gwamnatin Tarayya
Wadannan sune majalisun don aiwatar da ayyuka ta hanyar sakataren:

* Babban Ofishin Ayyuka
* Ofishin Harkokin Siyasa
* Ofishin Harkokin Tattalin Arziki
* Ofishin Ayyuka na Musamman
* Ofishin Ayyuka na Musamman

### Hukumomin da ke karkashin OSGF

* Hukumar Kula da Bayani ta Kasa
* Hukumar Tsaro ta Tarayya
* Hukumar Kirista ta Najeriya
* Hukumar Raya Delta ta Nijar
* Hukumar Hajji ta Kasa ta Najeriya
* Asusun Amincewa na Kasa
* Kyautar Kyautar Kasa ta Najeriya
* Hukumar Kula da Lottery ta Kasa
* Dokar Halin Ofishin
* Hukumar Kula da Makamashi ta Najeriya
* Hukumar Kula da Cututtukan Cututtuka ta Kasa
* Sabon Haɗin gwiwa don Ci gaban Afirka
* Shirin Kawar da Talauci na Kasa
* Hukumar 'Yan Gudun Hijira ta Kasa

## Sakatare

## Manazarta
Ma'aikatar Ci gaban Tattalin Arziki ta Tarayyar Afirka, Ciniki, Yawon Bude Ido, Masana'antu, Ma'adinai

**Sashen bunkasa tattalin arziki, kasuwanci, yawon shakatawa, masana'antu, ma'adinai** ( **ETTIM** ) wani sashe ne na kungiyar Tarayyar Afirka da ke da alhakin bunkasa tattalin arziki, samar da ayyukan yi, da masana'antu a fadin nahiyar Afirka. Babban makasudin sashen shi ne samar da manufofi, dabaru, da tsare-tsare masu inganta cinikayya da zuba jari tsakanin kasashen Afirka, tare da jawo jarin waje kai tsaye. 

## Mabuɗin Hakki
ETTIM yana mai da hankali kan mahimman fannoni masu zuwa:

* Ci gaban tattalin arziki da samar da ayyukan yi
* Haɓaka kasuwanci da saka hannun jari a tsakanin Afirka Samar da dabarun haɓaka masana'antu
* Samar da ci gaban yawon bude ido
* Haɓaka manufofin kasuwanci da yarjejeniya
* Jawo hannun jari kai tsaye daga ketare

### Rarraba

* Ci gaban Tattalin Arziki
* Ciniki
* Yawon shakatawa
* Masana'antu
* Ma'adinai

## Manazarta
Caesarina Kona Makhoere

**Caesarina Kona Makhoere** (an haife ta a shekara ta 1955) tsohuwar mai fafutukar yaƙi da wariyar launin fata ce ta Afirka ta Kudu kuma marubuciyar gidan yari.

## Tarihin Rayuwa
An haifi Makhere a kusa da Pretoria a cikin shekarar 1955 kuma ya halarci Makarantar Fasaha ta Vlakfontein.  Tare da danginta, an cire ta da karfi a ƙarƙashin dokar yanki na ruƙuni  kuma aka koma Mamelodi tun tana yarinya. 

Makoere ta zama tana alaƙa da ƙungiyar gwagwarmaya ta Black Sash. An kama ta a watan Oktoba 1976 a ƙarƙashin dokar ta'addanci kuma ta yi watanni goma a Ofishin 'yan sanda na Silverton, Mamelodi, Gauteng, tana jiran shari'a. A cikin shekarar 1977, an yanke mata hukunci saboda ƙoƙarin yin horon soja don yin adawa da dokar cewa za a koyar da azuzuwan makaranta a duk faɗin Afirka ta Kudu cikin harshen Afrikaans.

A cikin shekarar 1982, tare da ƴan gwagwarmayar adawa da wariyar launin fata Elizabeth Komikie Gumede, Thandi Modise, Elizabeth Nhlapo da Kate Serokolo, Makhoere ta gabatar da aikace-aikacen ga Ministan Shari'a, Kobie Coetsee, yana fatan cewa warewarsu ya zama haramun  kuma don inganta yanayin rayuwarsu.  An musanta hakan, amma an sake ta daga kurkuku a watan Oktoba 1982. 

Makhere kuma ta zama marubuciyar adabin gidan yari, tana rubuta *wasan No Child's Play: In Prison Under Apartheid* (1988) game da abubuwan da ta samu a gidan yari.  A cikin littafin, ta wakilci jikinta a matsayin makami a yakin siyasa, a ciki da wajen gidan yari, kuma ta yi amfani da sunan jam'i da muke yi don bayyana kanta tare da wasu masu fafutuka.

## Manazarta
Hukumar leken asiri ta kasa (Nijeriya)

Hukumar leken asiri ta kasa (NIA) kungiya ce ta gwamnatin Najeriya wacce ke da alhakin kula da ayyukan leken asiri na kasashen waje da kuma ayyukan leken asirin.

## Tarihi
Fitar da ɗaya daga cikin alkawuran da ya yi a cikin jawabinsa na farko na ƙasa a matsayin shugaban kasa, a watan Yunin 1986, Ibrahim Babangida ya ba da Dokar Lamba ta 19, ta rushe Hukumar Tsaro ta Kasa (NSO) da sake fasalin ayyukan tsaro na Najeriya zuwa ƙungiyoyi uku daban-daban a ƙarƙashin Ofishin Mai Gudanar da Tsaro na Kasa.

* Ofishin Tsaro na Jiha (SSS) - Mai alhakin leken asiri na cikin gida
* Hukumar leken asiri ta kasa (NIA) - Mai alhakin ayyukan leken asiri na kasashen waje da na leken asiri
* Hukumar leken asiri ta tsaro (DIA) - Mai alhakin leken asiri na soja.

## Daraktoci Janar na NIA

## Manazarta
Mbuyisa Makhubo

**Mbuyisa Makhubu** (an haife shi a shekara ta 1957 ko 1958) ɗan gwagwarmayar yaƙi da nuna wariyar launin fata ne na Afirka ta Kudu wanda ya ɓace a shekarar 1979. Ya yi fice ne bayan an gan shi ɗauke da Hector Pieterson a wani hoton da Sam Nzima ya ɗauka bayan an harbe Pieterson a lokacin tashin hankalin Soweto a shekarar 1976.  Duk da juriyar hoton, ba a san komai game da Makhubu ba. 

Bayan da aka fitar da hoton, jami'an tsaro sun tursasa Makhubu, kuma an tilasta masa ya tsere daga Afirka ta Kudu. Mahaifiyarsa mai suna Nombulelo Makhubu ta shaida wa hukumar gaskiya da sasantawa cewa ta samu takarda daga Najeriya a shekarar 1978, amma tun daga lokacin ba ta ji ɗuriyarsa ba. Ta mutu a shekara ta 2004, da alama ba ta san abin da ya faru da ɗanta ba.  Mbuyisa na ɗaya daga cikin ’yan gwagwarmayar Afirka ta Kudu da  Najeriya ta bashi mafaka kai tsaye bayan faruwar lamarin Soweto. Ya kasance ɗaya daga cikin uku da suka zauna a makarantar sakandare ta allo a Kudu maso yammacin Najeriya - Kwalejin Gwamnatin Tarayya, a lokacin shekarar karatu ta 1976-1977. Amma duk sun kasa daidaitawa, kuma sun ci gaba a cikin shekara.

A cikin shekarar 2013, an yi ikirarin cewa wani mutum, Victor Vinnetou, da aka ɗaure a Kanada shekaru takwas da suka gabata bisa zargin shige da fice shi ne Makhubu.  An gudanar da gwaje-gwajen kwayoyin halitta don tantance ko da gaske ne Mbuyisa Makhubo ne.   Daga baya an ba da rahoton cewa gwajin DNA ɗin bai tabbatar da ikirarin da mutumin ya yi na cewa shi Makhbu ba ne, abin da ya ba iyalin Makhbu kunya, ko da yake an ce an yi gwajin DNA a kan wani dangin  ba tare da dangantaka ta jini da iyayen biyu ba. 

Ya zuwa shekarar 2020, har yanzu ba a san inda yake ba.   A wannan shekarar, wani shirin bidiyo mai jigo huɗu mai taken *Ta hanyar Cracks*, wanda aka fitar a ranar cika shekaru 44 na tawaye a ranar 16 ga y Yuni, 2020, ya ba da wasu cikakkun bayanai da ba a taɓa samun su ba game da rayuwar Makhubu.  An kuma bayar da rahoton cewa, za a sanya allunan tunawa da Makhubu a ranar 16 ga watan Yuni, 2020, haka nan. 

## Kara karantawa

* Davie, Lucille. "Hector Pieterson Yana Samun Tunawa Da Shi." Shafin Yanar Gizo na Birnin Johannesburg
* Davie, Lucille. "Ranar da Hector Pieterson ya mutu."  

## Manazarta
Samar da doka daga masu doka

Tsarin Mulki na Amurka, shafi na 1
Doka ita ce hanya ko sakamakon yin rajista, zartarwa, ko ƙaddamar da dokoki ta hanyar majalisa, majalisa, ko hukumar gudanarwa mai kamanceceniya. Kafin wani abu na doka ya zama doka ana iya saninsa da lissafin kudi, kuma ana iya kiransa gabaɗaya da “doka” yayin da ake ci gaba da la’akari da shi don bambanta shi da sauran kasuwancin. Doka na iya samun dalilai da yawa: don tsarawa, ba da izini, don haramtawa, ba da (kudade), don sanya takunkumi, bayar da izini, bayyanawa, ko ƙuntatawa. Ana iya bambanta shi da wani aikin da ba na doka ba ta wata hukuma mai zartarwa ko  a ƙarƙashin ikon dokar doka

## Dubawa
Doka don tsarawa ko gyara wani lissafin yana buƙatar gano ainihin batun ta hanyar da ta dace. Lokacin shiga cikin dokoki, masu tsarawa da masu tsara manufofi dole ne su yi la'akari da mafi kyawun hanyoyin da za a magance matsalolin Matsaloli masu yuwuwa a cikin tanadin lissafin na iya haɗawa da aiwatar da takunkumi, niyya ɗabi'un kai tsaye, ba da izinin aikin hukuma, da sauransu.

Yawancin lokaci dan majalisa ne ke gabatar da doka (misali dan majalisa ko majalisa), ko kuma ta bangaren zartarwa, inda 'yan majalisa ke muhawara a kan ta kuma galibi ana gyara su kafin zartarwa. Yawancin manyan majalisu suna zartar da ɗan ƙaramin kaso ne kawai na kudurorin da aka gabatar a wani zama.[6]
## Shiga jama'a a cikin dokoki
Duk kundin tsarin mulki na zamani da dokoki na asali sun ƙunshi kuma sun bayyana ra'ayi da ka'idar ikon mallakar jama'a, wanda ke nufin cewa mutane su ne tushen ikon jama'a ko ikon gwamnati. Ma'anar ikon mallakar jama'a yana ɗauka ne kawai cewa a cikin al'ummar da aka tsara don aiwatar da siyasa, ra'ayin jama'a gaba ɗaya shine kawai ma'auni na siyasa. Ana iya la'akari da shi a matsayin muhimmin abu a cikin tsarin dubawa da ma'auni da dimokuradiyya mai wakilci. Don haka, jama'a suna da haƙƙin kai tsaye ko da shiga cikin aiwatar da doka. Wannan rawar da take takawa ta danganta ƴan ƙasa da gwamnatinsu da ƴan majalisa tana da alaƙa da ra'ayi na halal. Yin amfani da ikon mulkin dimokuradiyya a kan tsarin majalisa da tsarin tsara manufofi na iya faruwa ko da lokacin da jama'a ke da fahimtar matakin farko na majalisar dokoki ta kasa da membobinta. Ilimin al'umma hanya ce mai mahimmanci don ƙarfafa sa hannun jama'a da amincewa da tsarin doka.

## manazarta
Taraiyar Najeriya

Kudin Najeriya na shilling 1, 1959
Tarayyar Najeriya ta kasance magajin Najeriya ta zamani daga 1954 zuwa 1963. Ya kasance mai karewa na Burtaniya har zuwa lokacin da ya sami 'yancin kai a ranar 1 ga Oktoba 1960.

Mulkin Burtaniya na Mulkin mallaka na Najeriya ya ƙare a shekarar 1960, lokacin da *Dokar 'Yancin Najeriya ta 1960*  ta sanya tarayyar ta zama ƙasa mai zaman kanta. Elizabeth II ta kasance shugabar kasa a matsayin Sarauniyar Najeriya, da sauran yankuna da yankuna. Matsayinta na tsarin mulki a Najeriya ya kasance mai aiwatar da shi ta Gwamna Janar na Najeriya. Mutane uku sun rike mukamin gwamna-janar a duk lokacin da Tarayyar Najeriya ta kasance:

# Sir John Stuart Macpherson 1954 - 15 Yuni 1955
# Sir James Wilson Robertson 15 Yuni 1955 - 16 Nuwamba 1960
# Nnamdi Azikiwe 16 Nuwamba 1960 - 1 Oktoba 1963

Sir Abubakar Tafawa Balewa ya rike mukamin Firayim Minista (kuma shugaban gwamnati).

Jamhuriyar Tarayyar Najeriya ta wanzu a ranar 1 ga Oktoba 1963. An soke mulkin mallaka kuma Najeriya ta zama jamhuriya a cikin Commonwealth. Bayan kawar da mulkin mallaka, tsohon Gwamna Janar Nnamdi Azikiwe ya zama Shugaban Najeriya, a matsayin mukamin bikin a karkashin kundin tsarin mulki na 1963.

Elizabeth II ta ziyarci Najeriya a 1956 (28 Janairu-16 Fabrairu).

## Stamps na Tarayyar

Fayil:Queen_stamp_Nigeria.jpg|Coronation stamp, 1953
Fayil:BR-NGA_1953_MiNr0073_pm_B002.jpg|Depicting the groundnuts harvest, 1953
Fayil:BR-NGA_1953_MiNr0074_pm_B002.jpg|Depicting tin mining in Nigeria, 1953
Fayil:Nigeria_royal_visit_stamp_1956.jpg|Overprinted to mark the Queen's visit in 1956
Fayil:Nigeria_3d_Victoria_Centenary_stamp_1958.jpg|Commemorating the centenary of the city of Victoria, 1958


## Manazarta
Holodomor

**Holodomor** (Ukr. **Голодомор**) ya kasance yunwa da gwamnatin Joseph Stalin ta shirya a 1932-1933 don murkushe adawa da mulkin kama-karya. Yawancin al'ummar Ukraniya sun rayu a yankunan da wannan ya shafa, don haka da yawa masana tarihi na kallon wannan lamari a matsayin kisan kare dangi na al'ummar Ukraniya.

Tushen shi ne sauyin yanayin tattalin arziƙin gabaɗaya zuwa ga ikon gwamnati, cikakken rufe iyakokin Tarayyar Soviet, hani kan 'yancin faɗar albarkacin baki da kuma rashin tausayi na Joseph Stalin. Batun wannan yunwa ya kasance haramun ne a cikin Tarayyar Soviet har sai da ta ruguje a shekarar 1991 

## Manazarta
Masu Gudanarwar (gwamnati

Hukumar zartaswa ita ce bangaren gwamnati da ke aiwatarwa ko aiwatar da doka. Ana iya tsara shi a matsayin reshe na gwamnati, kamar yadda dimokuradiyya masu sassaucin ra'ayi ke yi ko kuma a matsayin wata kungiya ta hadaddiyar tsarin gwamnati, kamar yadda ake yi a jihohin gurguzu.

## Aiki
Matsakaicin ikon zartarwa ya bambanta sosai dangane da yanayin siyasar da ya fito, kuma yana iya canzawa cikin lokaci a cikin ƙasa. A cikin ƙasashe masu mulkin demokraɗiyya, masu zartaswa galibi suna yin tasiri mai yawa akan siyasar ƙasa, kodayake galibi ana amfani da iyakancewa ga zartarwa.[1]

A cikin tsarin siyasa da aka danganta da raba madafun iko, ana rarraba ikon gwamnati a tsakanin rassa da yawa don hana ikon tattarawa a hannun mutum ɗaya ko ƙungiya. Don cimma wannan, kowane reshe yana ƙarƙashin kulawa da sauran rassan; a dunkule aikin majalisa shi ne samar da dokoki, sai bangaren zartaswa ke aiwatar da su, sannan kuma bangaren shari’a ke fassara su. Har ila yau, zartarwa na iya zama tushen wasu nau'ikan doka ko dokoki da aka samo asali, kamar doka ko odar zartarwa.

## ministoci

Majalisar ministocin Vanhanen II a wani zama na Majalisar Finnish a 2007
A tsarin majalisa, zartaswa ce ke da alhakin zaɓaɓɓu na majalisa, wanda dole ne ya kiyaye amincewar majalisa ko wani ɓangare na shi, idan na biyu. A wasu yanayi (bambanta ta jiha), majalisa na iya bayyana rashin amincewarta ga bangaren zartarwa, wanda ke haifar da sauyi a jam’iyya mai mulki ko kungiyar jam’iyyu ko kuma babban zabe. Tsarin majalisa na da shugaban gwamnati (wanda ke jagorantar zartaswa, wanda galibi ake kiransa ministoci) yawanci ya bambanta da shugaban kasa (wanda ke ci gaba ta hanyar sauye-sauyen gwamnati da na zabe). A tsarin majalisar dokokin Westminster, ka'idar raba madafun iko ba ta da tushe kamar yadda wasu ke yi. Mambobin zartaswa (ministoci), su ma ’yan majalisa ne, don haka suna taka muhimmiyar rawa wajen rubutawa da tabbatar da doka. A tsarin shugaban kasa, zababben shugaban gwamnati kai tsaye ne ke nada ma'aikatu. Masu zabe za su iya zabar ministoci kai tsaye.[2]

A cikin wannan mahallin, zartarwa ta ƙunshi shugaba ko shugaban ofishi ko ofisoshi da yawa. Musamman, manyan ayyukan jagoranci na bangaren zartarwa na iya haɗawa da:

shugaban kasa - sau da yawa sarki, shugaban kasa ko shugaban koli, babban wakili da kuma rayayyen alamar hadin kan kasa.
Tsarin amincewa

Amincewa shine tabbacin doka na shugaban makaranta na wani aiki na wakilinsa. A dokokin kasa da kasa, tabbatarwa ita ce hanyar da wata kasa ta bayyana amincewarta a kan wata yarjejeniya. Dangane da yarjejeniyoyin da ke tsakanin kasashen biyu, ana samun amincewa ta hanyar musayar kayan aikin da ake bukata, kuma a cikin yarjejeniyar da aka saba, tsarin da aka saba shi ne mai ajiya ya tattara takardun amincewar dukkan jihohi, tare da sanar da dukkan bangarorin halin da ake ciki.

Cibiyar tabbatarwa ta ba da damar bayyana lokacin da ya dace don neman amincewar da ake bukata don yarjejeniyar a matakin cikin gida da kuma samar da dokokin da suka dace don ba da tasiri a cikin gida ga wannan yarjejeniya. Kalmar ta shafi dokar kwangila masu zaman kansu, yarjejeniyoyin ƙasa da ƙasa, da tsarin mulki a jihohin tarayya kamar Amurka da Kanada. Hakanan ana amfani da kalmar a cikin tsarinmajalisa a majalissar shawara.

## Dokar kwangila
A cikin dokar kwangila, buƙatar tabbatarwa sau da yawa yana tasowa ta hanyoyi biyu: idan wakilin ya yi ƙoƙari ya ɗaure shugaban makarantar duk da rashin ikon yin haka; kuma idan shugaban makarantar ya ba da izini ga wakili don yin yarjejeniya, amma yana da hakkin ya amince da shi. Misalin tsohon halin da ake ciki shine ma'aikaci wanda ba shi da alhakin siyan kayayyaki yana yin kwangilar yin hakan a madadin mai aiki. Zaɓin mai aiki akan gano kwangilar shine tabbatar da ita ko ƙin yarda da ita.

Halin na ƙarshe ya zama ruwan dare a cikin yarjejeniyar haɗin gwiwa ta ƙungiyar kwadago. Ƙungiyar ta ba da izini ga ɗaya ko fiye da mutane don yin shawarwari da sanya hannu kan yarjejeniya tare da gudanarwa. Yarjejeniyar ciniki ta gama gari ba za ta iya zama doka ba har sai mambobin ƙungiyar sun amince da yarjejeniyar. Idan mambobin kungiyar ba su amince da ita ba, yarjejeniyar ba ta da tushe, kuma tattaunawar ta ci gaba.

## Ta Hanyar majalisa
Shawarar Majalisar , ta hanyar amfani da tsarin majalisa, na iya amincewa da matakin da ba a dau inganci ba. Misali, matakin da aka dauka a wurin da babu adadin kuri’un da aka yi a taron bai inganta ba har sai an amince da shi a wajen taron da aka samu kuri’a

Amincewa da yarjejeniyar kasa da kasa
Duba kuma: Jerin yarjejeniyoyin da adadin jam'iyyu
Amincewa da yarjejeniyoyin duniya koyaushe ana cika su ta hanyar shigar da kayan aikin tabbatarwa kamar yadda aka tanadar a cikin yarjejeniyar. A yawancin dimokuradiyya, majalisa ta ba wa gwamnati izinin amincewa da yarjejeniyoyin ta hanyar daidaitattun hanyoyin majalisu ta hanyar zartar da doka.
## manazarta
Rarabewar iko

Ka'idar raba iko a aiki ta bambanta nau'ikan iko na jihohi (yawanci aiwatar da doka, yanke hukunci, da zartarwa) kuma yana buƙatar waɗannan ayyukan gwamnati su kasance masu rarrabewa a cikin ra'ayi da hukuma kuma a bayyana su, ta yadda za su kiyaye mutuncin kowannensu Don aiwatar da wannan tsari a aikace, anrraba gwamnati zuwa rassa masu zaman kansu masu zaman kansu don aiwatar da ayyuka daban-daban (mafi yawancin majalisu, ma'aikatar shari'a da gudanarwa, wani lokaci ana kiranta da trias politica). Lokacin da aka keɓe kowane aiki ga reshe ɗaya, ana siffanta gwamnati da cewa tana da babban matsayi na rabuwa; alhali, lokacin da mutum ɗaya ko reshe ya taka muhimmiyar rawa wajen aiwatar da ayyuka fiye da ɗaya, wannan yana wakiltar haɗakar iko.

## Tarihi
Bambance-bambancen ƙasa
Kwanakin Jamhuriyar
batutuwa masu alaƙa
ikon Portal Siyasa
zo
Dada
Polybius (Histories, Book 6, 11-13) ya kwatanta Jamhuriya ta Roma a matsayin gwamnati mai gauraya wacce Majalisar Dattijai, Consuls da kuma Tarikai na Roma ke mulki. Polybius ya yi bayani dalla-dalla tsarin lissafin kuɗi da ma'auni, inda ya yaba wa Lycurgus na Sparta da gwamnatin farko irin wannan.[I

## Tsarin uku-uku
A lokacin yakin basasar Ingila, 'yan majalisa na kallon tsarin mulkin Ingila a matsayin wanda ya ƙunshi rassa uku - Sarki, House of Lords da House of Commons - inda na farko ya kamata ya sami ikon zartarwa kawai, da na biyu na biyu na majalisa. Ɗaya daga cikin takardun farko da ke ba da shawarar tsarin raba iko da sassa uku shi ne Instrument of Government, wanda Janar na Ingila John Lambert ya rubuta a 1653, kuma ba da daɗewa ba an amince da shi a matsayin tsarin mulkin Ingila na wasu shekaru a lokacin The Protectorate. Tsarin ya ƙunshi reshe na majalisa (Majalissar) da rassa na zartarwa guda biyu, Majalisar Dokokin Ƙasa ta Ingilishi da Ubangiji Kare, duk an zaɓe su (ko da yake an zaɓi Ubangiji Kare har abada) kuma suna duba juna.

## Ra'ayoyin na rabon iko
Akwai ra'ayoyi daban-daban game da yadda za a bambanta ayyukan gwamnati (ko nau'ikan ikon gwamnati), ta yadda za a iya rarraba su a tsakanin tsarin gwamnati da yawa (wanda aka fi sani da rassan gwamnati, ko makamai). Akwai ka'idodin nazari waɗanda ke ba da ruwan tabarau na ra'ayi ta hanyar da za a fahimci rarrabuwar madafun iko kamar yadda aka samu a cikin gwamnatocin duniya na zahiri (wanda aka haɓaka ta hanyar ilimin ilimi na gwamnatin kwatankwacin); akwai kuma ra'ayoyi na al'ada, duka na falsafar siyasa da dokokin tsarin mulki, waɗanda ke nufin ba da shawara (ba na al'ada ko na sabani ba) don raba iko. An samu sabani tsakanin ka’idoji na al’ada daban-daban musamman game da abin da ake so (wanda ake so, a fannin falsafar siyasa, ko sharuddan, a fannin nazarin shari’a) rabon ayyuka ga takamaiman hukumomin gwamnati ko sassan gwamnati[ Yadda ake zayyana daidai ko kuma da amfani da ayyana 'ayyukan jiha' wani babban kashi ne na jayayya.

## manazarta
Hukunci

Hukunci shine tsarin shari'a wanda mai yanke hukunci ko alkali ya yi bitar shaida da muhawara, gami da hujjar shari'a da bangarorin da ke adawa da juna ko masu kara suka yi, don yanke hukunci da ke kayyade hakkoki da wajibai a tsakanin bangarorin da abin ya shafa.

Har ila yau, yanke hukunci na iya komawa ga tsarin da ake gudanarwa a gasar raye-raye, a wasan kwaikwayo na talabijin da kuma a sauran tarurrukan gasa, inda ake tantance masu fafatawa da matsayi kuma a sami wanda ya yi nasara.

## Hanyoyin shari'a
Ana iya bayyana hukunci a matsayin "hanyar shari'a ta warware takaddama. Ba da kyauta ko bayyana hukunci ko yanke hukunci a cikin shari'ar kotu; da kuma hukunci ko yanke shawara da aka bayar. Shigar da wata doka ta kotu game da bangarorin a cikin shari'ar. Yana nuna karar da kotu ta yi, bayan sanarwa, na shaidar shari'a a kan al'amurran da suka shafi gaskiya (s) da ke ciki; yana iya zama daidai da abin da ya faru. an yi la’akari da shi kuma an saita shi a huta.”  A wasu lokuta, neman yanke hukunci wata hanya ce ta shari’a maimakon neman zaman kotu.

## Dokar gini

### Ostiraliya
Kowace jiha da yanki sun kafa dokar tsaro na biyan kuɗi wanda ke ba da hukunci ga ci gaban da'awar gina gine-gine, farawa daga New South Wales a 1999. Babu daidaituwa sosai tsakanin doka a kowane yanki game da iyakokin kwangilar da aka rufe da kuma tsarin yanke hukunci. Koyaya, a cikin dukkan hukunce-hukuncen hukunce-hukuncen shari'a na wucin gadi ne har zuwa lokacin da za a warware takaddamar ta ƙarshe a ƙarƙashin sharuɗɗan kwangilar.

### kudancin wales
Dokar Tsaron Masana'antar Gina da Gine-gine ta 1999  ta fara aiki a New South Wales a ranar 26 ga Maris, 2000 kuma ta shafi duk kwangilolin gini da aka fara a ranar ko bayan wannan. Ba zai yiwu a yi kwangila daga cikin doka ba. Gyaran dokar da aka yi a shekarar 2013 ba wai baya ba ne, duk da haka, gyare-gyaren da aka yi a baya. Dokar ba ta shafi aikin hakar ma'adinai ba, duk da haka, an rufe aikin gine-ginen da ke da alaƙa da aikin ma'adinai. Har ila yau, dokar ba ta shafi aikin da aka yi wa mai gida a cikin ma'anar Dokar Gina Gida ta 1989. 

## manazarta
Rikicin tsarin mulki

A kimiyyar siyasa, rikicin tsarin mulki matsala ne ko rikici a cikin aikin gwamnati wanda tsarin mulki na siyasa ko wasu muhimman dokokin mulki ke ganin ba za su iya warwarewa ba. Akwai bambance-bambance da yawa ga wannan ma'anar. Misali, mutum ya siffanta shi da rikicin da ke tasowa daga gazawa, ko kuma a kalla hadari mai karfi na gazawa, na kundin tsarin mulki don aiwatar da ayyukansa na tsakiya. Rikicin na iya tasowa daga dalilai iri-iri. Misali, gwamnati na iya son kafa wata doka da ta saba wa kundin tsarin mulkinta; Kundin tsarin mulki na iya kasa ba da cikakkiyar amsa ga takamaiman yanayi; Kundin tsarin mulki na iya zama karara, amma a siyasance ba zai yiwu a bi shi ba; su kansu cibiyoyin gwamnati na iya tabarbarewa ko kasa aiwatar da abin da doka ta tsara su zama; ko kuma jami'ai a cikin gwamnati na iya ba da hujjar gujewa tunkarar wata babbar matsala dangane da ƴan taƙaitaccen fassarar doka.[  misalai na musamman sun haɗa da rikicin kundin tsarin mulki na Afirka tKudu a shekarun 1950, ballewar jihohin kudancin Amurka a 1860 da 1861, korar gwamnatin tarayyar Ostireliya a 1975 da rikicin Ukraine na 2007. Yayin da Burtaniya ta Burtaniya da Ireland ta Arewa ba ta da kundin tsarin mulki, ana ganin tana da tsarin da ba a tantance shi ba, kuma ana bayyana batutuwa da rikice-rikice a Burtaniya da kasashen da ke cikinta a matsayin rikicin tsarin mulki.

Rikicin tsarin mulki na iya zuwa daga kanana zuwa bukatar sabon kundin tsarin mulki. 
## Sakamakon rikice-rikice tsakanin sassan gwamnati
Rikicin tsarin mulki na iya tasowa daga rikice-rikice tsakanin bangarori daban-daban na gwamnati, rikici tsakanin gwamnatocin tsakiya da na kananan hukumomi, ko kuma kawai rikici tsakanin bangarori daban-daban na al'umma. A cikin tsarin gwamnati, rikicin yana faruwa ne lokacin da ɗaya ko fiye daga cikin ɓangarorin siyasa da gangan suka zaɓi keta dokar kundin tsarin mulki ko kuma suka yi watsi da babban taron tsarin mulkin da ba a rubuta ba; ko yin jayayya da fassarar shari'a na dokar tsarin mulki ko na al'adar siyasa da ba ta dace ba. Wannan al’amari na XYZ ya nuna hakan, wanda ya shafi cin hanci da rashawa na jami’an Faransa da wata tawagar kwamishinonin Amurka da aka aika don wanzar da zaman lafiya tsakanin Faransa da Amurka.  buga lamarin a cikin jaridun Amurka kuma ya haifar da rikicin manufofin kasashen waje, wanda ya sa aka zartar da Ayyukan Alien da Sedition. Masu adawa da waɗannan ayyuka a cikin hanyar Virginia da Kentucky Resolutions sun ba da misali da cewa sun keta 'yancin faɗar albarkacin baki tare da gargaɗin jihohi da su ƙi aiwatar da su tunda sun keta Kundin Tsarin Mulki.

## Saboda shubuhar tsarin mulki
Lokacin da rikici ya taso saboda kundin tsarin mulki yana da ma'ana a bisa doka, ƙuduri na ƙarshe yakan kafa tushen doka don warware rikice-rikice na tsarin mulki na gaba. Haka lamarin ya kasance a gadon shugaban kasa na Amurka John Tyler, wanda ya tabbatar da cewa magajin shugaban kasa ya karbi mukamin ba tare da wata iyaka ba.

## manazarta
Majalisar dattawa ta bayalsa ta tsakiya

**gundumar Bayelsa ta tsakiya a jihar Bayelsa**, Najeriya ta kunshi kananan hukumomi hudu na Kolokuma/Opokuma, Kudancin Ijaw da Yenagoa wanda shine babban birnin jihar. Wannan gundumar tana da Wuraren Rajista 43 (RAs) da kuma rumfunan zabe 789 (PUs). Cibiyar tattarawa ita ce zauren majalisar karamar hukumar Yenagoa.

## Jerin Sanatocin da ke wakiltar Bayelsa ta tsakiya

## Manazarta
Majalisar dattawan Bayelsa ta yamma

**Gundumar Bayelsa ta Gabas** a jihar Bayelsa a Najeriya ta kunshi kananan hukumomi uku na Brass, Ogbia da Nembe. Hedikwatar Bayelsa ta Gabas ita ce Brass. Ya zuwa 2019, gundumar Bayelsa ta Gabas tana da wuraren yin rajista (RA) 36 da rumfunan zabe 622. Cibiyar tattarawa tana ofishin INEC na karamar hukumar Brass.

## Jerin Sanatocin da ke wakiltar Bayelsa ta Gabas
Majalisar Dattawan Anambra ta kudu

**Gundumar Anambra ta Kudu a jihar Anambra**, Najeriya na ɗaya daga cikin gundumomin sanatoci uku a jihar. Yana da kananan hukumomi bakwai. Waɗannan su ne: Aguata (300PU), Ekwusigo (175PU), Ihiala (278PU), Nnewi North (198PU), Nnewi south(295PU), Orumba North(231PU), Orumba South(192PU) jimillar kuri'u 1,669.

Gundumar ta ƙunshi 1,320 daga cikin 4,887 km2 na jihar Anambra. Majalisar dattawan za ta gudanar da zaben bankwana bayan rasuwar wakilinsu a majalisar dattawan Najeriya, Ifeanyi Ubah wanda ya rasu a ranar 27 ga Yuli 2024.

## Kananan hukumomi da hedkwatarsu
Aguata (Ekwulobia)

Ekwusigo (Ozubulu)

Ihiala (Ihiala)

Nnewi North (Nnewi)

Nnewi south (Ukpor)

Orumba North (Ajali)

Orumba South (Umunze)

## Fitattun mutane a gundumar Anambra ta Kudu
Farfesa Humphrey Nwosu, tsohon shugaban INEC. An yaba masa da gudanar da zabe na gaskiya da adalci na farko a Najeriya .

Charles Soludo, gwamnan jihar Anambra kuma tsohon gwamnan babban bankin Najeriya

Virginia Etiaba, tsohon gwamna kuma mace ta farko a Najeriya.

Nwafor Orizu, Tsohon Shugaban Majalisar Dattawan Najeriya

Obiageli Ezekwesili, kwararre kan manufofin tattalin arziki

Chukwuemeka Ezeife, Tsohon Gwamna

Chinwoke Mbadinuju, Tsohon Gwamna

Emeka Sibeudu, Tsohon Mataimakin Gwamna

Mbazulike Amaechi, dattijon Najeriya kuma ministan sufurin jiragen sama na farko

Ikechukwu Obiorah, Tsohon Sanatan Tarayyar Najeriya

Emmanuel Nnamdi Uba, Tsohon Sanatan Tarayyar Najeriya

Oliver De Coque, ɗan wasan kata na Najeriya kuma ɗaya daga cikin ƙwararrun mawakan naɗaɗɗen rikodi na Afirka.

Cletus Ibeto, dan kasuwan Najeriya kuma shugaban kungiyar Ibeto

Innocent Chukwuma, wanda ya kafa kuma Shugaba na Kamfanin Kera Motoci na Innoson.

Ifeanyi Ubah, Tsohon Sanatan Tarayyar Najeriya, Shugaban Kamfanin Capital Oil da Ifeanyi Ubah FC.

## Manazarta
Majalisar dattawan Benue ta Arewa maso Gabas

**Gundumar Sanatan Benue North-East** wacce aka fi sani da zone A cikin jihar Benue ta kunshi kananan hukumomi bakwai da suka hada da Katsina-Ala, Logo, Ukum, Konshisha, Vandeikya, Kwande da Ushongo. Akwai gundumomin zabe 84 da rumfunan zabe 1,389 a zaben 2019. Hedikwatar mazabar Benue North-East Senatorial District Katsina-ALA. Wakilin na yanzu shine Sanata Gabriel Suswam.

## Jerin sunayen Sanatocin da ke wakiltar Benue Arewa maso Gabas tun bayan samun ‘yancin kai

## Manazarta
Majalisar dattawan Benue ta Arewa maso yamma

**Gundumar Benuwe North-West** sanata ce da aka fi sani da Zone B a jihar Benue. Majalisar dattawan tana da kananan hukumomi bakwai da suka hada da Buruku, Gboko, Tarka, Guma, Makurdi, Gwer da Gwer West. Akwai gundumomin zabe 90 da kuma rumfunan zabe 1,286 ya zuwa zabukan 2019. Wakilin mazabar Benuwe ta Arewa maso Yamma a yanzu shi ne Titus Zam na jam’iyyar All Progressives Congress (APC).

## Jerin sunayen Sanatocin da ke wakiltar gundumar Benuwe ta Arewa maso Yamma

## Manazarta
Dokar yan kasa

Dokar farar hula (tsarin doka)
Daga Wikipedia, encyclopedia na kyauta
Wannan labarin yana game da tsarin doka wanda ya samo asali daga Faransa da Italiya. Don dokar da ba ta aikata laifi ba a ƙarƙashin tsarin shari'a na gama gari wanda ya samo asali daga Ingila, duba Dokar farar hula (dokar gama gari). Don wasu amfani, duba Dokar farar hula (rashin fahimta).

Tsarin doka na duniya. Tsarukan tushen dokokin farar hula suna cikin shuɗi, tare da gaurayawan tsarin da ke haɗa abubuwa biyu na dokar farar hula da na gama gari cikin ruwan hoda.
Sashe na jerin kan

## Dabarun hanyoyin
Ƙididdigar doka ta NormativePrescriptive
Muhawara ta doka
Ra'ayoyin shari'a da na shari'a
zo
Dokokin farar hula tsarin doka ne wanda ya samo asali a cikin Daular Rome kuma an tsara shi gabaɗaya kuma an watsa shi tun daga ƙarni na 19, musamman tare da lambar Napoleonic ta Faransa (1804) da Bürgerliches Gesetzbuch na Jamus (1900).  kamar tsarin doka na gama-gari ba, waɗanda ke dogaro da tsarin shari’a,  tsarin dokokin farar hula suna da alaƙa da dogaro da ka’idojin doka waɗanda ke aiki a matsayin tushen doka na farko  

Yawancin tsarin dokokin farar hula yana bambanta da tsarin dokokin gama gari, wanda ya samo asali a Ingila ta tsakiya. Ganin cewa dokar farar hula tana ɗaukar nau'ikan ka'idodin doka, dokar gama gari 

A tarihi, dokar farar hula rukuni ne na ra'ayoyi da tsarin shari'a a ƙarshe waɗanda aka samo daga Corpus Juris Civilis, amma Napoleonic, Jamusanci, canonical, feudal, da ayyukan gida sun mamaye su,

A bisa manufa, dokar farar hula tana fitowa ne daga abstractions, tana tsara ƙa'idodi na gaba ɗaya, kuma ta bambanta ƙa'idodi masu mahimmanci daga ƙa'idodin tsari.

## Dubawa
Tsarin dokokin farar hula shi ne tsarin doka mafi yaɗuwa a duniya, wanda ake amfani da shi ta nau'i daban-daban a cikin ƙasashe kusan 150.

## Asalin da fasali
Dokar farar hula wani lokaci ana kiranta da dokar Neo-Roman, dokar Romano-Jamus ko dokar Nahiyar. Kalmar "dokar farar hula" fassarar Latin jus civile ce, ko "dokar ƴan ƙasa", wanda shine ƙarshen mulkin daular don tsarin shari'arta, sabanin dokokin da ke mulkin mutanen da aka ci nasara (jus gentium); Saboda haka, taken Justinian Code Corpus Juris Civilis. Masu aikin shari'a, duk da haka, a al'adance suna yin la'akari da tsarin su a cikin ma'ana mai fa'ida a matsayin jus commune. Ya samo asali sosai daga dokar Romawa, wanda za'a iya cewa shine tsarin shari'a mafi rikitarwa kafin zamanin zamani.

A cikin tsarin shari'a na dokokin farar hula inda lambobi ke wanzu, tushen doka na farko shine lambar doka, tsarin tarin labaran da ke da alaƙa,  wanda aka tsara ta hanyar batu a cikin wasu takamaiman tsari. Lambobin suna bayyana ka'idodi na doka, haƙƙoƙi, da kuma masu cancanta, da kuma yadda ainihin hanyoyin doka suke aiki. Manufar codeification shi ne don samar da dukan 'yan ƙasa da halaye da kuma a rubuce tarin dokokin da suka shafi su da kuma wadanda alƙalai dole ne su bi. Lambobin doka dokoki ne da majalisa ta kafa, koda kuwa gabaɗaya sun fi sauran dokoki yawa. Maimakon lissafin dokoki ko kasida na shari'ar shari'a, lambar ta tsara ƙa'idodi na gaba ɗaya a matsayin ƙa'idodin doka.
## manazarta
Kwamitin Majalisar Dokokin Banki da Kudi (Nijeriya)

**Kwamitin majalisar mai kula da harkokin banki da hada-hadar kudi**, wani kwamiti ne na dindindin a majalisar wakilan Najeriya mai kula da harkokin bankunan kasar, manufofin kudi, da cibiyoyin hada-hadar kudi. Hon. Mohammed Bello El-Rufai, kwamitin yana hada gwiwa da Babban Bankin Najeriya (CBN), Ma’aikatar Kudi ta Tarayya, da sauran hukumomin da suka dace don tabbatar da daidaiton harkokin kudi da bunkasa tattalin arziki. Ta hanyar sa ido na majalisa, sauraron ra'ayoyin jama'a, da kuma bitar manufofin, kwamitin yana magance matsalolin banki da suka wuce kima da kuma al'amuran sarrafa kudaden yayin da suke samar da lissafi da kuma amincewa da tsarin kudi na Najeriya.

## Hukunci
Kwamitin majalisar mai kula da harkokin banki da kudaden kudi na majalisar wakilan Najeriya na da hurumin hukumta wasu muhimman sassa na bangaren hada-hadar kudi na kasar. Ayyukan farko sun haɗa da:

**Bankuna da Banki**: Kula da ayyuka, ƙa'idodi, da manufofin da suka shafi cibiyoyin banki, gami da inshorar ajiya da manufofin kuɗi.

Gudanar da Kuɗi: Kula da fitar da kuɗin ƙasa, yaɗawa, da al'amuran ƙa'ida.

**Cibiyoyin Kuɗi**: Gudanar da ƙungiyoyin kuɗi waɗanda ba na banki ba don tabbatar da bin dokokin kuɗi da manufofin kuɗi na ƙasa.

**Sa ido kan Manufofin Kudi**: Sa ido da tantance yadda Babban Bankin Najeriya (CBN) ke aiwatar da manufofin kudi don tabbatar da daidaito da manufofin tattalin arzikin kasa.

**Tsarin Doka**: Haɓaka da gyara dokoki waɗanda ke tafiyar da sashin kuɗi don haɓaka kwanciyar hankali, haɓaka, da kariyar mabukaci.

## Tarihi
An kafa kwamitin ne don sa ido kan sassan bankunan kasar, da ka'idojin kudi, da manufofin kudi. Ƙirƙirar ta ya samo asali ne daga Kundin Tsarin Mulki na Tarayyar Najeriya, wanda ya ba Majalisar Dokokin Ƙasa damar kafa kwamitocin da suka dace don gudanar da ayyukanta na majalisa yadda ya kamata. Musamman, sashe na 62 (1) na Kundin Tsarin Mulki yana cewa:

“Majalisar Dattawa ko ta Wakilai na iya nada wani kwamiti na ‘ya’yanta don wasu ayyuka na musamman ko na gama-gari domin a ra’ayinta zai fi dacewa da tsari da gudanar da shi ta hanyar amfani da irin wannan kwamiti.

Majalisar dokokin kasar ta kafa hurumin kwamitin ne domin magance matsalolin da ke kara tabarbarewar tsarin hada-hadar kudi na Najeriya da kuma samar da nagartaccen sa ido na majalisar dokoki. Tana taka muhimmiyar rawa wajen tsara dokokin hada-hadar kudi da tabbatar da kwanciyar hankali da rikon amana a cibiyoyin hada-hadar kudi na Najeriya. A cikin shekarun da suka gabata, kwamitin ya ba da gudummawa wajen tsarawa da kuma gyara wasu muhimman dokoki, kamar dokar Bankuna da sauran cibiyoyin hada-hadar kudi (BOFIA), wadanda ke tafiyar da ayyukan banki a Najeriya.

Ayyukanta sun yi daidai da tanade-tanaden tsarin mulki da kuma babban aikin Majalisar Dokoki ta kasa na kiyaye tsarin tattalin arzikin kasa. A zaman majalisar da aka yi a jere, kwamitin ya gudanar da taron jin ra’ayin jama’a, tare da yin hulda da masu kula da harkokin kudi kamar babban bankin Najeriya (CBN), da kuma magance matsalolin da suka shafi harkar hada-hadar kudi, kamar yawan kudaden banki da kuma sarrafa kudaden.

## Manazarta
Shugaban masu rinjaye

A cikin siyasar Amurka (kazalika a wasu ƙasashe masu amfani da tsarin shugaban ƙasa), shugaban ƙasa mafi rinjaye matsayi ne na bangaranci a cikin majalisa.

## Amurka
A Majalisar Tarayya ta Amurka, ayyukan shugaban masu rinjaye na majalisar da kuma shugaban masu rinjaye na majalisar dattawa sun bambanta kadan. A matakin jiha, shugaban masu rinjaye na majalisar dokokin jiha yakan yi irin wannan rawar da takwarorinsu na tarayya.

## Majalisar Dattawa
A majalisar dattijai, mataimakin shugaban kasar Amurka shine shugaban majalisar dattawa a hukumance kuma shugaban kasa pro tempore yana zama shugaban majalisar dattawa idan babu mataimakin shugaban kasa. Sai dai a zahirin gaskiya, ba kasafai mataimakin shugaban kasa ke shiga majalisar dattawa ba, balle a ce kai tsaye ya jagoranci zaman majalisar, sai dai idan ana sa ran za a kada kuri’a, sannan kuma shugaban kasa ya zama wani aikin biki da aka hana shi yin shugabanci.

Don haka ana kallon shugaban masu rinjaye a matsayin shugaban majalisar dattawa, musamman a wannan zamani, don haka bisa tsarin dokokin majalisar, shugaban majalisar na lokacin ya ba shugabanin masu rinjaye fifiko wajen samun karbuwa wajen yin magana a zauren majalisar kuma su ke tantance ko wane kudiri ne aka kada kuri’a a kansu. Ana kallon shugaban masu rinjaye a matsayin babban mai magana da yawun jam’iyyarsu a majalisar dattawa.
Kwamitin Majalisar kan Ilimi da Hidima

**Kwamitin majalisar kan ilimi da aiyuka na yau da kullun ne na majalisar wakilan Najeriya,** mai alhakin sa ido kan dokoki da ciyar da manufofin ilimi na asali a Najeriya. Yin aiki tare da takwaransa na Majalisar Dattijai, kwamitin yana tabbatar da ingantaccen aiwatar da shirye-shiryen ilimi da ka'idoji. Sa idon ya kai ga hukumomi irin su Hukumar Kula da Ilimi ta Duniya (UBEC) da Ma’aikatar Ilimi ta Tarayya, wanda hakan ya sa ta zama kungiya mai tasiri wajen tsara fannin ilimin Najeriya.

## Tarihi

### Tushen Tsarin Mulki
Kwamitin majalisar kan kafa ilimi na asali da ayyuka ya samo tushe ne a cikin kundin tsarin mulkin Najeriya, wanda ya ba da ayyukan sa ido na majalisa ga majalisar dokokin kasa. Babi na biyu, sashe na 18 na kundin tsarin mulkin Nijeriya na shekarar 1999 (kamar yadda aka yi wa gyara) ya ce:

"Gwamnati za ta jagoranci manufofinta don tabbatar da daidaitattun damammaki na ilimi a kowane mataki"

Wannan tanadin ya nuna muhimmancin sa ido a kan ‘yan majalisa wajen ganin an samu ingantaccen ilimi da inganci a fadin kasar nan. Majalisar kasa ta hanyar kwamitocinta daban-daban, tana da ikon sanya ido da kuma tasiri wajen aiwatar da manufofi da shirye-shiryen ilimi.

### Samuwar
An kafa kwamitin majalisar mai kula da harkokin ilimi da ayyuka a matsayin wani bangare na kwamitocin dindindin na majalisar wakilan Najeriya. Kafa kwamitin ya samo asali ne daga karuwar bukatar magance kalubalen da ake fuskanta a fannin ilimi a Najeriya da suka hada da samun dama, inganci, da kudade.

### Shekarun farko
A cikin shekarun farko, kwamitin ya yi aiki kafada da kafada da hukumar kula da ilimin bai daya (UBEC) da ma’aikatar ilimi ta tarayya wajen sa ido kan aiwatar da shirin ilimi na bai daya (UBE), wanda aka bullo da shi a shekarar 1999 don ba da ilimi kyauta ga yaran Najeriya. Ta hanyar sauraron ra'ayoyin 'yan majalisa, ziyarar sa ido, da kasafin kudi, kwamitin ya tabbatar da fadada damar samun ilimi, musamman a yankunan da ba a kula da su ba.

### Girma da tasiri
A tsawon lokaci, tasirin kwamitin ya karu yayin da ilimi ya zama babban fifiko a cikin kasa, musamman tare da kudurin Najeriya na cimma burin ci gaba mai dorewa (SDGs) mai alaka da ilimi. Kwamitin ya taka muhimmiyar rawa wajen sa ido da kuma tantance ayyukan gwamnatin tarayya, ciki har da rabon kudade a karkashin shirin UBE Ayyukan sa ido a halin yanzu sun haɗa da sauraron jama'a, kuɗaɗen dokoki da nufin inganta matakan ilimi, da hulɗa kai tsaye tare da gwamnatocin jihohi don tabbatar da bin ka'idodin ilimin tarayya.

## Manazarta
Alamar shugaban Najeriya

Alamar shugaban Jamhuriyar Tarayyar Najeriya alama ce ta hukuma ta Shugaban Najeriya. Shugaba Shehu Shagari ne ya fara amfani da shi a shekarar 1979 a cikin Jamhuriyar ta biyu da ba ta da kyau, kuma gwamnatocin soja da suka biyo baya sun watsar da shi daga 1983 zuwa 1999. Alamar shugaban kasa ta koma amfani da ita bayan Jamhuriyar ta huɗu a 1999, kuma ta ci gaba da amfani da ita tun lokacin.

## Manazarta

* Alamomin Kasa na Najeriya
* Najeriya: Za a iya fitar da sabon jirgin sama na shugaban kasa
Kwamitin Majalisa kan Tallafi, Lamuni da Kula da Bashi

**Kwamitin majalisar kan bada tallafi**, lamuni, da kuma kula da basussuka, wani kwamiti ne na majalisar wakilai ta tarayya a Najeriya. An dora alhakin sa ido kan yadda ake tafiyar da lamuni da ake samu daga waje, da tabbatar da cewa an yi amfani da lamuni da taimakon kasashen waje yadda ya kamata kuma a bayyane. Kwamitin ya tantance buƙatun lamuni, ya yi nazari kan tasirin da za su iya yi kan basusukan da ake bin Nijeriya, tare da ba da shawarwari ga majalisar.

Tun daga watan Janairun 2025 kwamitin yana karkashin Honarabul Abubakar Hassan Nalaraba, yayin da Honorabul Lanre Okunlola ya zama mataimakin shugaba. Kwamitin ya tsunduma cikin nazari tare da amincewa da lamuni a matsayin wani bangare na shirin karbo rancen waje na Najeriya, kuma yana taka muhimmiyar rawa wajen kula da basussukan da ke kan kasar.

## Tarihi
An kafa kwamitin majalisar mai kula da bada tallafi, lamuni, da kuma kula da basussuka a matsayin wani bangare na tsarin majalisar dokoki na kula da hakokin kudi na waje a Najeriya. An kafa kwamitin ne domin tabbatar da gaskiya da rikon sakainar kashi wajen tafiyar da lamuni, agajin kasashen waje, da kula da basussuka a cikin gwamnatin tarayya. Ƙirƙirar ta ya kasance a matsayin mayar da martani ga ƙara damuwa game da karuwar bashin Najeriya da kuma tasirin da zai iya haifar da tattalin arzikin kasa.

Tun da aka kafa kwamitin, an dora wa alhakin kula da shawarwari da amincewa da ba da lamuni, tare da tabbatar da cewa an gudanar da irin wannan rancen cikin aminci da dorewa. Ta taka rawar gani sosai wajen bitar yarjejeniyoyin lamuni na waje, da yin nazari kan sharuddan tallafin kudi, da kuma baiwa majalisar wakilai shawara kan illolin da gwamnati ke samu. Kwamitin ya ci gaba da yin aiki don ganin an kula da basussukan waje daidai da manufofin tattalin arzikin kasar, tare da mai da hankali kan tallafawa manufofin ci gaban Najeriya.

## Membobi
Mambobin kwamitin majalisar kan bada tallafi, lamuni, da kula da basussuka sun kunshi zababbun wakilai daga majalisar dokokin Najeriya, musamman daga jam’iyyun siyasa daban-daban. Ana nada membobi ne bisa kwarewarsu da sha'awar gudanar da kasafin kudi, kudaden jama'a, da kuma kula da basussuka.

Kwamitin dai yana karkashin jagorancin shugaba ne, wanda ke da alhakin gudanar da ayyukansa da tabbatar da gudanar da ayyukansa yadda ya kamata. Sauran mambobi sun hada da mataimakan shugabanni, da mambobi daban-daban wadanda ke ba da gudummawa ga kananan kwamitoci daban-daban da rundunonin aiki da aka kafa don magance wasu abubuwan da suka shafi aikin kwamitin.

Tun daga shekarar 2025, kwamitin yana karkashin jagorancin:

•Abubakar Hassan Nalaraba - Shugaba

•Lanre Okunlola – Mataimakin shugaba

## Manazarta
Kwamitin Kasuwanci na Majalisar

**Kwamitin majalisar kan harkokin kasuwanci**, shi ne zaunannen kwamitin majalisar wakilai a majalisar dokokin Najeriya. Yana da alhakin sa ido a kan harkokin kasuwanci da masana'antu na kasa, ciki har da cinikayyar cikin gida, yarjejeniyoyin cinikayya na kasa da kasa, kariya ga masu amfani, da ci gaban masana'antu.

## Wajabcin kundin tsarin mulki
Kwamitin ya samu ikonsa ne daga sashe na 4 da na 62 na kundin tsarin mulkin tarayyar Najeriya na shekarar 1999 (kamar yadda aka yi wa kwaskwarima), wanda ke ba Majalisar Dokoki ta kasa damar yin doka a kan al’amuran da ke cikin jerin ‘yan majalisa na musamman da kuma samar da kwamitocin wucin gadi ko na wucin gadi don gudanar da aikin majalisa mai inganci. Kasuwanci, ciniki, da manufofin masana'antu sun shiga cikin tsarin ikon majalisar dokokin kasa.

## Matsayi a cikin tsarin mulkin Najeriya
Kwamitin Kasuwanci na Majalisa yana aiki a tsaka-tsakin sa ido na majalisa, nazarin manufofi, da kuma kula da hukumomi. Ayyukanta na da mahimmanci ga dorewar tattalin arziƙin Najeriya da ajandar ɗimbin yawa. Kwamitin ya hada kai da masu ruwa da tsaki da dama da suka hada da fadar shugaban kasa, da ma’aikatar masana’antu, kasuwanci da zuba jari ta tarayya, da kananan hukumomi, kungiyoyin farar hula, da kuma cibiyoyin kasuwanci, domin tabbatar da cewa manufofin da suka shafi kasuwanci sun yi daidai da muradun kasa.

## Tasirin manufofi da ayyukan hukumomi
A tarihi dai kwamitin ya taka rawar gani wajen duba yadda Najeriya ta aiwatar da yankin ciniki cikin 'yanci na nahiyar Afirka (AfCFTA), tare da yin cudanya da hukumar bunkasa fitar da kayayyaki ta Najeriya (NEPC), Hukumar bayar da rahoton kudi ta Najeriya (FRC), da kuma kungiyar kula da ingancin kayayyaki ta Najeriya (SON). Tana gudanar da taron sauraren ra’ayoyin jama’a kan kudirori kamar dokar kariyar gasa da masu amfani da kuma hada kai da masu ruwa da tsaki irin su NACCIMA da kungiyar masana’antu ta Najeriya (MAN) don tantance shirye-shiryen kasuwancin Najeriya da gasa ta fitar da kayayyaki zuwa kasashen waje.

## Manazarta