Sanarwar 'Yancin Mutum da na Dan kasa na shekara ta 1793

**Sanarwa na Haƙƙin Dan Adam da na ɗan ƙasa na shekarar 1793** (Faransanci: *Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen de 1793* ) wata takarda ce ta siyasa ta Faransa wacce ta gabaci kundin tsarin mulkin ƙasar na farko. An amince da sanarwar da Kundin Tsarin Mulki ta hanyar kuri'a na jama'a a watan Yulin shekarar 1793, kuma aka amince da ita a hukumance a ranar 10 ga watan Agusta; duk da haka, ba su taba aiki ba, kuma an dakatar da kundin tsarin mulkin a hukumance a ranar 10 ga watan Oktoba. Babu tabbas ko ana tunanin wannan dakatarwar zata shafi Sanarwar ita ma. Hukumar da ta haɗa da Louis Antoine Léon de Saint-Just da Marie-Jean Hérault de Séchelles ne suka rubuta sanarwar a lokacin juyin juya halin Faransa . Babban bambanci tsakanin sanarwar shekarar 1793 da ayyana 'yancin ɗan adam da na ɗan ƙasa na shekara ta 1789 shine dabi'arsa ta daidaito : daidaito shine haƙƙin da ke cikin wannan sanarwar. Sigar a shekara ta 1793 ta haɗa da sabbin haƙƙoƙi, da bita ga waɗanda suka gabata: yin aiki, don taimakon jama'a, zuwa ilimi, da tsayayya da zalunci. 

Hérault de Séchelles ne ya rubuta rubutun, wanda za a iya samun salonsa da rubuce-rubucensa a yawancin takardun hukumar da kuma suka rubuta kundin tsarin mulkin Faransa a shekara ta  1793 ("Constitution of the Year I") wanda ba a taɓa aiwatar da shi ba.  Aikin farko na Kundin Tsarin Mulki na Jamhuriya ta Hudu ta Faransa kuma ta yi nuni ga sigar a shekara ta 1793 na ayyana 'yancin ɗan adam da ɗan ƙasa. Yakubuins ne ya rubuta takardar a shekara ta  1793 bayan sun kori Girondists . Yarjejeniya ce da aka tsara a matsayin makamin farfaganda kuma bai cika nuna tsattsauran ra'ayi na shugabannin Jacobin ba. Ba a taba sanya shi cikin karfi ba. 

## Daidaito a matsayin haƙƙin farko na halitta na ɗan adam
Daidaituwa shine mafi mahimmancin al'amari na Sanarwar a shekara ta 1793. A cikin labarinsa na biyu, daidaito shine haƙƙin farko da aka ambata (wanda ya biyo bayan 'yanci, tsaro, da dukiya). A cikin Mataki na ashirin da 3 ya ce "Dukan maza suna daidai da yanayi kuma a gaban doka ". Kamar yadda irin wannan, ga mawallafin wannan shela daidaito ba kawai a gaban doka ba amma kuma haƙƙin halitta ne, wato, gaskiyar yanayi.

Akwai riga a wancan lokacin wata mazhabar tunani da ta bayyana cewa 'yanci da daidaito na iya yin karo da juna cikin sauri; 'yanci ba ya magance rashin daidaiton zamantakewa tun da akwai wasu rashin daidaito na halitta (na hazaka, hankali, da sauransu). Wannan makarantar ta yi la'akari da cewa gwamnati tana da kawai don kare 'yanci da kuma shelar daidaito na halitta kawai, kuma a ƙarshe 'yanci za su yi nasara akan daidaiton zamantakewa tun da dukan mutane suna da basira da iyawa daban-daban kuma suna da 'yancin yin amfani da su.

Tambayar da wannan sanarwar ta gabatar ita ce yadda za a magance rashin daidaito tsakanin al'umma. Mataki na 21 ya bayyana cewa kowane dan kasa na da hakkin ya samu taimakon jama'a, al'umma na bin kowane dan kasa bashi, don haka wajibi ne a taimaka musu. 'Yan kasa suna da ' yancin yin aiki kuma al'umma na da alhakin ba da agaji ga wadanda ba za su iya aiki ba. Mataki na ashirin da biyu ya bayyana haƙƙin ilimi . Ana ɗaukar waɗannan haƙƙoƙin a matsayin " haƙƙin ƙarni na biyu na ɗan adam ", 'yancin tattalin arziki da zamantakewa (na farko zai kasance na halitta ko siyasa). Waɗannan haƙƙoƙi sun haɗa da tsoma baki mafi girma na gwamnati don cimma burin al'umma kamar yadda aka bayyana a cikin Mataki na 1: jin daɗin jama'a.

## Kare 'Yanci
'Yancin mutum ɗaya har yanzu haƙƙi ne na farko kuma wasu al'amura an fi bayyana su daidai fiye da bayanin a shekara ta 1789 . Sanarwar ta fito karara ta bayyana 'yancin yin addini, taro, da 'yan jarida (Mataki na 7), na kasuwanci (Mataki na 17), da na koke (Sashe na 32). Mataki na 18 ya haramta bautar da ke cewa: "Kowane mutum na iya yin kwangilar hidimarsa da lokacinsa, amma ba zai iya sayar da kansa ba kuma ba za a sayar da shi ba: mutuminsa ba dukiya ba ne."

## Kare 'yan kasa daga gwamnatinsu
Idan a wata hanya, wannan ikirari yana da mafi sassaucin ra'ayi a ma'anar Amurka ta zamani, tunda ta bayyana cewa ya kamata a sami manufofin jama'a don jin daɗin jama'a, kuma ya ƙunshi wasu mahimman fannoni na 'yanci . Mataki na 7 ya ce, "Wajibi na fitar da waɗannan haƙƙoƙin yana zaton ko dai kasancewar ko kuma sabon tunawa na son zuciya." Mataki na 9: "Doka ya kamata ta kare 'yancin jama'a da na mutum daga zaluncin masu mulki." Mataki na 33 ya bayyana cewa tsayin daka na zalunci wani sakamako ne na hankali na hakkokin dan Adam: "Tsarin zalunci shi ne sakamakon sauran hakkokin mutum". Mataki na 34 ya ce idan aka zalunta, kowa da kowa. Mataki na 27 ya ce, "Duk mutumin da zai iya kwace mulki a kashe shi nan take ta hannun 'yantattu." Ko da yake ba a yi cikakken bayani game da cin amanar mulki ba, an bayyana ikon mallaka a cikin labarin 25 a matsayin zama “a cikin mutane”. Ko shakka babu wannan hanyar tunani ta yi tasiri sosai ga gwamnatin juyin juya hali a lokacin Mulkin ta'addanci . Mataki na 35 yana cewa, "Lokacin da gwamnati ta keta hakkin jama'a, tayar da hankali na mutane ne kuma ga kowane bangare na jama'a shine mafi tsarki na hakkoki kuma mafi mahimmancin ayyuka." Ko da yake ba a taɓa aiwatar da wannan furucin ba (kamar Kundin Tsarin Mulki na shekarar  1793), tarihi ya nuna cewa mutanen Faransa sun bi wannan shawara tare da samun nasara da yawa (1830, 1848) da rashin nasara (a shekara ta 1832 zuwa shekarar 1870) juyin juya hali a cikin ƙarni na 19.

## Manazarta