Waƙoƙin yanci a Jirgin ƙasa

**Waƙoƙin Jirgin ƙasa** na karkashin kasa waƙoƙi ne na ruhaniya da na aiki da aka yi amfani da su a farkon zuwa tsakiyar karni na 19 a Amurka don ƙarfafawa da isar da bayanan da aka ƙayyade ga bayi masu tserewa yayin da suke motsawa ta hanyoyi daban-daban na Jirgin ƙasa. Kamar yadda ba bisa ka'ida ba ne a yawancin Jihohin bawa su koya wa bayi su karanta ko su rubuta, an yi amfani da waƙoƙi don sadarwa da umarni game da lokacin, inda, da kuma yadda za su tsere, da kuma gargadi game da haɗari da cikas a kan hanya.

## Waƙoƙi
Ɗaya daga cikin waƙoƙin da aka ruwaito na Underground Railroad shine "Bollow the Drinkin' Gourd". An ce taken waƙar yana nufin tsarin tauraron (asterism) da aka sani a Amurka da Big Dipper kuma a Turai da The Plough . *taurari* masu nunawa na Big Dipper sun haɗa da North Star. A cikin wannan waƙar ana maimaita layin "Bincika Drinkin' Gourd" sau da yawa a matsayin umarni ga masu tserewa bayi su yi tafiya zuwa arewa ta hanyar bin North Star, suna jagorantar su zuwa jihohin arewa, Kanada, da 'yanci: Waƙar da alama tana ƙunshe da umarnin tserewa da taswira daga Mobile, Alabama, a kan rabuwa zuwa Kogin Tennessee, sannan a ƙasa zuwa inda kogin Tennessee da Ohio suka haɗu a Paducah, Kentucky.

Wani waka tare da ma'anar sirri da aka ruwaito shi ne "Yanzu Bari Ni Ta tashi"  wanda ke nuni da labarin Littafi Mai-Tsarki na Ezekiel's Wheels .  Waƙar tana magana ne game da ƙasar da aka yi alkawari. Wannan waƙar na iya bunkasa halin kirki da ruhun bayi, yana ba su bege cewa akwai wurin da ke jira wanda ya fi kyau fiye da inda suke.

"Ku tafi Musa", wani ruhaniya wanda ke nuna labarin Littafi Mai-Tsarki na Musa a cikin Fitowa yana jagorantar mutanensa zuwa 'yanci, wasu sun yi imanin cewa yana da ma'anar ma'anar masu gudanarwa a kan Hanyar jirgin kasa ta karkashin kasa. Mai zalunci a cikin waƙar shine Fir'auna, amma a rayuwa ta ainihi zai kasance mai bawa.

Kiɗa yana da mahimmanci a cikin addinin 'yan Afirka na yau, kamar yadda yake a cikin faɗar' yanci.

Frederick Douglass ya kasance bawa ne da ya tsere kuma marubucin abolitionist. A cikin tarihin kansa na ƙarni na 19, Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave (1845), Douglass ya ba da misalai game da yadda waƙoƙin da bayi suka rera suna da ma'anoni da yawa. Ana ambaton misalansa a wasu lokuta don tallafawa da'awar waƙoƙin bawa. Douglass kamar haka yana ba da maganganu masu ban sha'awa amma ba a bayyane yake a cikin My Bondage and Freedom ba: "Mai kallo mai zurfi na iya ganowa a cikin maimaita waƙoƙinmu na 'Ya Kan'ana, Kan'ana mai dadi, ina ɗaure zuwa ƙasar Kan'ana' wani abu fiye da fatan isa sama. Muna nufin mu isa arewa - kuma arewacin Kan'ana ne. Na ji su ce, / Akwai zakuna a hanya, / Ba na sa ran zama / Ya fi son iska da sauri zuwa ga mahajjata duka, yana nufin saurin duniya.

Abubuwan da Douglass ya lura a nan kuma ba su zama shaida a fili game da nasarar amfani da kalmomin waƙoƙi don taimakawa masu tserewa; yana rubutawa a nan ne kawai game da ƙaramin rukuni na bayinsa waɗanda ke ƙarfafa juna yayin da suke kammala shirye-shiryen su na tserewa, ba na yaduwar amfani da lambobin a cikin waƙoƙin waƙoƙoƙi ba. A farkon wannan sakin layi, ya rubuta cewa mai bautar yana iya ganin ta hanyar lambar da suke amfani da ita: "Na fi son tunanin cewa ya yi mana tuhuma, saboda... mun yi abubuwa da yawa na wauta, an lissafa su sosai don tayar da tuhuma. " Douglass nan da nan ya ci gaba da tattauna yadda maimaita waƙoƙin 'yanci ya kasance ɗaya daga cikin waɗannan "abubuwa da yawa na' yanci".

## Labari ko gaskiya na birni

Duk da yake mutane da yawa sun yi imanin cewa labarun da aka fada game da waƙoƙin Jirgin Kasa na karkashin kasa gaskiya ne, akwai kuma masu shakku da yawa. Wasu suna da'awar cewa waƙoƙin Underground Railroad labari ne na birni wanda ya fara daga ƙarshen karni na 20 da farkon karni na 21.

Masu shakka sun yi iƙirarin cewa marubuta masu gaskatawa sun karɓi labarin kuma an buga shi a matsayin gaskiya ba tare da takardun tarihi ba. Wasu marubutan da suka yi imanin cewa waƙar tana da umarni don tserewa daga bautar sun yarda da yanayin tarihin baki, sau da yawa suna amfani da irin waɗannan kalmomi kamar "wanda ake tsammani", "bisa ga masu ilimin gargajiya", da kuma "masu binciken bishara", don gabatar da maganganun su.

Yawancin sanannun kafofin suna da'awar cewa ruhaniya da sauran waƙoƙi, kamar "Steal Away" ko "Follow the Drinkin' Gourd", sun ƙunshi bayanan da aka ƙayyade kuma sun taimaka wa mutane su kewaya hanyar jirgin ƙasa, amma waɗannan kafofin suna ba da ƙananan shaidar tarihi na gargajiya don tallafawa da'awar su. Wasu malamai da suka bincika waɗannan da'awar sun yi imanin cewa yayin da waƙoƙin bayi tabbas sun nuna bege don ceto daga baƙin ciki na wannan duniya, waɗannan waƙoƙun ba su ba da taimako na zahiri ga bayi masu gudu ba.

Akwai shaidar, duk da haka, cewa mai gudanarwa na karkashin kasa Harriet Tubman ya yi amfani da akalla waƙoƙi biyu. Sarah Bradford ta biography of Tubman, Scenes in the Life of Harriet Tubman, wanda aka buga a 1869, ya nakalto Tubman yana cewa ta yi amfani da "Go Down Moses" a matsayin ɗaya daga cikin waƙoƙi guda biyu don sadarwa tare da 'yan gudun hijira da ke tserewa daga Maryland. 

## Manazarta