Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya na Yaki da Laifukan Intanet

Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya akan laifuka ta Intanet (wani lokaci ana taqaita da Yarjejeniyar Kan Laifukan Intanet) yarjejeniya ce don sauƙaƙe haɗin kai tsakanin ƙasashen duniya kan batutuwan da suka shafi laifukan yanar gizo. Babban taron ne ya amince da shi a watan Disamba 2024 a cikin turjiya daga kungiyoyin kare hakkin dan adam. Kungiyoyi masu zaman kansu, malamai, kamfanonin fasaha, da ƙwararrun manufofi sun soki yarjejeniyar don faɗaɗa ikon sa ido da tattara bayanai na gwamnatocin zalunci ba tare da kare haƙƙin ɗan adam ba. Korafe-korafe na mayar da hankali ne kan sassauƙan hanyar da ta bayyana irin laifuffukan da ake amfani da su da kuma yadda take bi da kowane ƙasashe don sanin yadda za a kare haƙƙin ɗan adam. An shirya bikin rattaba hannu a watan Oktoba na shekarar 2025, bayan da kasashe mambobin kungiyar za su yanke shawara a cikin gida ko za su amince da shi. Yarjejeniyar za ta fara aiki ne bayan kasashe mambobi arba'in sun amince da shi.

## Fage da tsari
A farkon shekarun 2000, Majalisar Turai ta kafa yarjejeniya ta farko ta kasa da kasa don magance laifukan intanet da kwamfuta, da daidaita dokokin kasa yadda ya kamata, inganta dabarun bincike, da kara hadin gwiwa tsakanin kasashe. Ya fara aiki a watan Yuli 2004, kuma jihohi 78 ne suka amince da shi, gami da da yawa daga wajen Turai, har zuwa 2025.

Kasar Rasha ce ta fara gabatar da yarjejeniyar ta yanar gizo ta Majalisar Dinkin Duniya a cikin 2017. A cikin 2019, Babban Taro ya yanke shawarar ƙirƙirar abin da ya zama Kwamitin Ad Hoc don Faɗakar da Cikakkiyar Yarjejeniyar Kasa da Kasa kan Yin Amfani da Fasahar Watsa Labarai da Sadarwa don Manufofin Laifuka. Kwamitin ya gana sau da yawa tsakanin 2021 da 2024, tare da goyon baya daga ofishin Majalisar Dinkin Duniya kan kwayoyi da laifuffuka, samar da amincewa da daftarin babban taron a watan Agusta 2024.

Babban taron ya amince da kudurin a watan Disamba 2024. Cikakken taken shi ne Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya da Yaki da Laifukan Intanet; Ƙarfafa Haɗin gwiwar Ƙasashen Duniya don Yaƙar Wasu Laifukan da aka aikata ta hanyar Hanyoyin Watsa Labaru da Fasahar Sadarwa da Rarraba Shaida ta hanyar Lantarki na Muggan Laifuka.

An shirya bikin rattaba hannu na shekarar 2025, bayan da kasashe mambobin kungiyar za su yanke shawara a cikin gida ko za su amince da shi. Yarjejeniyar za ta fara aiki ne bayan kasashe mambobi arba'in sun amince da shi.

## Abun ciki
Yarjejeniyar na da nufin sauƙaƙe haɗin gwiwar kasa da kasa wajen aiwatar da dokokin aikata laifuka ta yanar gizo. Yana buƙatar ƙasashe masu shiga da su hukunta wasu nau'ikan laifuffukan yanar gizo, kamar samun damar shiga tsarin bayanai ba bisa ka'ida ba, tsoma bakin bayanai, da kuma amfani da tsarin kwamfuta don zamba ko cin zarafin yara. Har ila yau, ya kafa hanyoyin da hukumomin tilasta bin doka don tattarawa da adana bayanan lantarki. Yana ƙirƙirar tsarin haɗin gwiwa, gami da taimakon shari'a na juna da fitarwa. Har ila yau, akwai tanadi don tsarin tallafi, samar da hanyar sadarwa don sarrafa buƙatun bayanai da sauri. Tare da waɗannan tanade-tanade, taron ya tattauna batun buƙatar mutunta dokokin haƙƙin ɗan adam na ƙasa da ƙasa, amma ya dogara da kayan aiki da ake dasu kamar yarjejeniyar kasa da kasa akan 'yancin ɗan adam da siyasa maimakon kafa sabbin ƙa'idoji ko faɗaɗa musamman ga laifukan yanar gizo. Aiwatar da ayyukan kiyaye haƙƙin ɗan adam an bar su ga daidaikun ƙasashe don yin doka.

## Mukamai na kasa
A cewar Joan Barata, bayan da Rasha ta fara ba da shawarar dokar a cikin 2017, "kasashen da ke son gina tsarin da ya saba wa kariyar da mafi yawan abubuwan da suka dace na kare hakkin dan adam na kasa da kasa suka bayar, ciki har da Belarus, China, Iran, Sudan, Venezuela, Nicaragua, Koriya ta Arewa ko Cuba" sun kasance ". Kafin a karbe shi a Majalisar Dinkin Duniya, Iran ta yi ta neman kuri'u don cire harshen "babu wani abu a cikin wannan Yarjejeniyar da za a fassara shi a matsayin ba da izinin murkushe 'yancin ɗan adam ko 'yancin ɗan adam", wanda Rasha, Indiya, Sudan, Venezuela, Siriya, Koriya ta Arewa, Libya, da wasu jihohi 16 suka goyi bayan hakan, amma a ƙarshe sun ƙi.

Gwamnatin Biden a Amurka ta kada kuri'ar amincewa da kudurin ne a daidai lokacin da ake adawa da kungiyoyin kare hakkin bil'adama da 'yan majalisar dokokin Amurka da ke da ra'ayin cewa hakan zai saukaka wa abokan adawar Amurkan na ketare damar sanya ido kan 'yan kasarsu da kuma samun bayanan da aka samar a cikin iyakokin Amurka.

## Manazarta