Strabo

**Strabo** (/ˈstreɪboʊ/; Girkanci: Στράβων,  Strábōn; 64 ko 63 BC -  ) masanin ilimin ƙasa ne na Girka wanda ya zauna a Asia Minor a lokacin canji na Jamhuriyar Roma zuwa Daular Romawa. An fi saninsa da aikinsa na Geographica, wanda ya gabatar da tarihin mutane da wurare daga yankuna daban-daban na duniya da aka sani a lokacin rayuwarsa. Bugu da ƙari, Strabo ya rubuta ayyukan tarihi, amma raguwa da ƙididdigar waɗannan ne kawai suka tsira a cikin rubuce-rubucen wasu marubuta.

## Rayuwa ta farko

An haifi Strabo ne a cikin iyali mai arziki daga Amaseia a Pontus a kusa da 64 BC.[1] Iyalinsa sun shiga siyasa tun aƙalla mulkin Mithridates V.[2] Strabo yana da alaƙa da Dorylaeus a gefen mahaifiyarsa. Sauran dangin da yawa, ciki har da kakan mahaifinsa, sun yi wa Mithridates VI hidima a lokacin Mithridatic Wars . Yayin da yaƙin ya zo kusa, kakan Strabo ya juya sansanoni da yawa na Pontic ga Romawa.[3] Strabo ya rubuta cewa "an yi manyan alkawura don musayar waɗannan ayyukan", kuma, yayin da al'adun Farisa suka jimre a Amaseia har ma bayan an ci Mithridates da Tigranes, masana sun yi hasashe game da yadda goyon bayan iyali ga Roma zai iya shafar matsayinsu a cikin al'ummar yankin da kuma ko ana iya ba su zama ɗan ƙasar Roma a matsayin lada.[2] 

## Ilimi
Strabo ya yi karatu a karkashin manyan malamai da yawa na fannoni daban-daban a duk lokacin da yake yaro. Ya ambaci dukkan ko mafi yawan malamansa a matsayin fitattun 'yan ƙasa na biranen su, a wurare daban-daban yayin tafiye-tafiyen Bahar Rum. Babi na farko na iliminsa ya faru ne a Nysa (Sultanhisar na zamani, Turkiyya) a ƙarƙashin maigidan Aristodemus, jikan sanannen Posidonius, wanda tasirinsa ya bayyana a cikin Geography na Strabo. Aristodemus ya riga ya koya wa 'ya'yan janar na Romawa wanda ya mallaki Ponto. Wannan kuma yana nuna *Yanayin ƙasa* da kasa na zamanin da masu ilimi na Girka za su sau da yawa ba da umarni ga manyan Romawa. Aristodemus ya kasance shugaban makarantu biyu na maganganu da harshe, daya a Nysa kuma daya a Rhodes. Makarantar da ke Nysa tana da sha'awar ilimi a cikin wallafe-wallafen Homer da fassarar tsoffin tarihin Girka. Strabo ya kasance mai sha'awar waƙoƙin Homer, watakila sakamakon lokacin da ya yi a Nysa tare da Aristodemus . 

Hecataeus da Aristotle ne suka rinjaye shi.

A kusa da shekaru 21 Strabo ya koma Roma, a cikin 44 BC, kuma ya zauna a can, yana karatu da rubutu, har zuwa akalla 31 BC. Ya yi karatun falsafar tare da Peripatetic Xenarchus, mai koyarwa mai daraja sosai a kotun Augustus. Duk da sha'awar Aristotelian na Xenarchus, Strabo daga baya ya nuna shaidar bunkasa sha'awarsa ta Stoic, wanda malaminsa na gaba Athenodorus ya rinjayi shi, wanda shi ma malamin Augustus ne. A Roma, ya kuma koyi harshe a ƙarƙashin mai arziki kuma sanannen masanin Tyrannion na Amisus . Ta haka ne ya kammala ilimin gargajiya na Girkanci a cikin maganganu, harshe, da falsafar. An san Tyrannion da yin abota da Cicero kuma ya koya wa dan uwansa, Quintus. Kodayake Tyrannion ma Peripatetic ne, ya kasance mai daraja a kan yanayin ƙasa, gaskiyar wasu muhimmancin la'akari da gudummawar Strabo na gaba a fagen.&nbsp;&nbsp;

Mai ba da shawara na ƙarshe ga Strabo shine Athenodorus Cananites, masanin falsafa wanda ya shafe rayuwarsa tun daga 44 BC a Roma yana ƙirƙirar dangantaka da manyan Romawa. Athenodorus ya ba da falsafarsa ga Strabo, iliminsa da lambobinsa. Ba kamar Aristotelian Xenarchus da Tyrannion waɗanda suka riga shi a koyar da Strabo ba, Athenodorus ya kasance Stoic kuma kusan tabbas shine tushen karkatar da Strabo daga falsafar tsoffin masu ba da shawara. Bugu da ƙari, daga kwarewarsa ta farko, Athenodorus ya ba Strabo bayani game da yankuna na daular wanda Strabo ba zai sani ba. Na farko daga cikin manyan ayyukan Strabo, *Tarihin Tarihi* (Historica hypomnemata), wanda aka rubuta yayin da yake Roma ( ), kusan ya ɓace gaba ɗaya. Manufar rufe tarihin duniya da aka sani daga nasarar da Romawa suka yi wa Girka, Strabo da kansa da sauran marubutan gargajiya sun ambaci cewa ya wanzu, kodayake kawai takardar da ta tsira ita ce raguwar papyrus yanzu a hannun Jami'ar Milan (wanda aka sake kiranta [Papyrus] 46).&nbsp;&nbsp;

## Ayyuka

Rayuwar Strabo ta kasance da tafiye-tafiye masu yawa. Ya yi tafiya zuwa Misira da Kush, har zuwa yammacin yankin Tuscany, har zuwa kudu har zuwa Habasha, ban da tafiye-tafiyensa a Asia Minor da lokacin da ya yi a Roma. Tafiya a ko'ina cikin Bahar Rum da Gabas ta Tsakiya, musamman don dalilai na ilimi, ya shahara a wannan zamanin kuma an sauƙaƙe shi ta hanyar zaman lafiya da aka ji daɗi a duk lokacin mulkin Augustus (27 BC - AD 14). A cikin 29 BC, a kan hanyarsa zuwa Koranti (inda Augustus yake a lokacin), ya ziyarci tsibirin Gyaros a cikin Tekun Aegean . Kusan 25 KZ, ya tashi zuwa Filae" id="mwfA" rel="mw:WikiLink" title="Nile">Kogin Nilu har sai ya isa Philae, bayan haka akwai ɗan rikodin tafiye-tafiyensa har zuwa AD 17.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

Ba a san daidai lokacin da aka rubuta Geography na Strabo ba, kodayake maganganu a cikin aikin da kansa sun sanya fasalin da aka gama a cikin mulkin Sarkin sarakuna Tiberius. Wasu sun sanya rubutun farko a kusa da 7 BC, wasu a kusa da AD 17 ko AD 18. Sabon sashi wanda za'a iya sanya kwanan wata shine ambaton mutuwarsa a AD 23 na Juba II, sarkin Maurousia (Mauretania), wanda aka ce ya mutu "kwanan nan". Wataƙila ya yi aiki a kan Geography na shekaru da yawa kuma ya sake duba shi a hankali, amma ba koyaushe ba. Tarihi ne na encyclopedic kuma ya ƙunshi bayanin siyasa, tattalin arziki, zamantakewa, al'adu, da na ƙasa wanda ya rufe kusan dukkanin Turai da Bahar Rum: Burtaniya da Ireland, Iberian Peninsula, Gaul, Germania, Alps, Italiya, Girka, yankin Arewacin Bahar Maliya, Anatolia, Gabas ta Tsakiya, Asiya ta Tsakiya da Arewacin Afirka. Geography shine kawai aikin da ke ba da bayani game da mutanen Girka da Romawa da ƙasashe a lokacin mulkin Augustus.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

## Manazarta