Cibiyar Kula da namun daji ta ASEAN

An ƙaddamar da **Ƙungiyar Tabbatar da Namun Daji ta ASEAN** (ASEAN-WEN) a hukumance a ranar 1 ga Disamba, 2005, a matsayin wani shiri na yanki tsakanin hukumomi da gwamnatoci don yaƙi da cinikin kan iyakoki ba bisa ƙa'ida ba a cikin flora da fauna da ke fuskantar barazanar ɓacewa. Yana taimaka wa ƙasashe su raba bayanai kan magance laifukan namun daji da ke ketare iyaka, kuma yana sauƙaƙa musayar mafi kyawun hanyoyin yanki wajen yaƙi da waɗannan laifuka. A matsayin babbar ƙungiyar tabbatar da dokokin namun daji a duniya, ta ƙunshi hukumomin tilasta bin doka na ƙasashen ASEAN 10 ( Brunei, Cambodia, Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Vietnam da Thailand ) waɗanda ke kafa ƙungiyar aiwatar da dokoki ta yanki.

## Bayani
Kafa ASEAN-WEN martani ne daga gwamnatocin Kudu maso Gabashin Asiya game da cinikin namun daji ba bisa ƙa'ida ba . ASEAN-WEN ta magance cin zarafi ba bisa ƙa'ida ba da cinikin namun daji a cikin jerin nau'ikan CITES da ke fuskantar barazanar karewa a yankin ASEAN. ASEAN-WEN tana haɓaka aiwatar da dokokin kare namun daji na ƙasa da yarjejeniyoyin kare namun daji na duniya, da nufin rage cinikin namun daji ba bisa ƙa'ida ba a Kudu maso Gabashin Asiya ta hanyar wargaza manyan hanyoyin safarar namun daji na yankin. ASEAN-WEN tana aiki kafada da kafada da Sakatariyar ASEAN da ke Jakarta, Indonesia.

### Abokan hulɗa
ASEAN-WEN tana samun tallafi daga USAID, Hukumar Ci Gaban Ƙasashen Duniya ta Amurka. Abokan hulɗar ƙungiyoyi masu zaman kansu sun haɗa da Gidauniyar FREELAND, da kuma TRAFFIC, cibiyar sa ido kan cinikin namun daji ta duniya. ASEAN-WEN ta ƙirƙiri alaƙa da ƙasashe masu haɗin gwiwa da ƙungiyoyin gwamnatoci kamar Sakatariyar CITES (Yarjejeniyar Ciniki ta Ƙasa da Ƙasa a Kan Nau'in Da Ke Fuskantar Barazana), Amurka, Interpol, Ofishin Majalisar Ɗinkin Duniya kan Magunguna da Laifuka ( UNODC ), Shirin Muhalli na Majalisar Ɗinkin Duniya ( UNEP ), Cibiyar ASEAN don Bambancin Halittu (ACB), Bankin Duniya, Shirin Damisar Duniya, da Ƙungiyar Kwastam ta Duniya ( WCO ). Cibiyar sadarwa tana gina haɗin gwiwa da China, Kudancin Asiya,  Ƙungiyar Tarayyar Turai, Afirka (ta hanyar Rundunar Ayyukan Lusaka) Ostiraliya da New Zealand.

### Tarihi da asali
A watan Oktoban 2004, Ministocin ASEAN sun nuna goyon bayansu ga haɗin gwiwa don inganta aiwatar da CITES . A watan Mayun 2005, an ƙirƙiro Tsarin Aiki na Yankin ASEAN kan Ciniki a Fauna da Furen Daji (2005–2010). An amince da shirin, wanda ya haɗa da ASEAN-WEN, a watan Agusta mai zuwa a Phnom Penh yayin taron Manyan Jami'an ASEAN kan Gandun Daji (ASOF).

An ambaci ASEAN-WEN a ƙarƙashin Manufar Biyu ta Tsarin Aiki don ƙarfafa haɗin gwiwa tsakanin hukumomin tsaro a ƙasashen ASEAN don yaƙi da cinikin haramtacciyar namun daji da flora. 

An kafa ASEAN-WEN a ranar 1 ga Disamba, 2005 a Bangkok.

An kafa Ofishin Fadada Dokokin Aiki (LEEO) na ASEAN WEN PCU a shekarar 2008 ta hanyar yarjejeniya da Gwamnatin Royal Thai, Shirin Tallafawa ASEAN-WEN (2005-2010), Sakatariyar ASEAN, da Ma'aikatar Harkokin Wajen Amurka. Ana ba da aikin LEEO don tallafawa da daidaita al'amuran aiwatar da doka da kuma binciken namun daji na ƙasashen waje. Jami'an LEEO ne suka ɗauki nauyin aikin daga 'Yan sandan Royal Thai, Sashen Wuraren Shakatawa na Ƙasa, Kare Namun Daji da Tsirrai (DNP) da Sashen Kwastam, kuma yana nan a Sashen Albarkatun Ƙasa da Laifukan Muhalli na 'Yan sandan Royal Thai. Babban jami'in farko na LEEO shine Manjo Janar na 'Yan sanda Surasit Sangkaphong (2008-2009), wanda 'Yan sandan Royal Thai suka naɗa a hukumance don jagorantar LEEO. A shekarar 2010, Shirin Tallafawa ASEAN-WEN, Gwamnatin Malaysia (a lokacin tana aiki a matsayin Shugabar Ƙasa ta ASEAN-WEN), da Ma'aikatar Wuraren Shakatawa na Ƙasa, Namun Daji da Kare Shuke-shuke sun amince da ƙirƙirar muƙamin Babban Mai Ba da Shawara kan Fasaha don Aiwatar da Dokar don jagorantar LEEO a hukumance. Daga 2010 zuwa 2012, Janar na 'yan sanda Dr. Chanvut Vajrabukka (Mai Ritaya), tsohon Mataimakin Kwamishinan 'Yan sandan Royal Thailand, kuma Kwamishinan Shige da Fice na Thailand ya riƙe muƙamin Babban Mai Ba da Shawara kan Fasaha na LEEO. Daga 2013 zuwa yanzu, Kyaftin ɗin 'yan sanda mai girma Dr. Vatanarak Amnucksoradej, tsohon INTERPOL Thailand mai kula da batun laifukan muhalli, tsohon Mai Ba da Shawara ga Ministan Kimiyya da Fasaha, Zaɓaɓɓen Ɗan Majalisa - Gundumar Bangkok ta 10 kuma Mai Ba da Shawara kan Kwamitoci da yawa na Majalisar Wakilai, Masarautar Thailand. A halin yanzu yana riƙe da muƙamin Daraktan Ofishin Fadada Dokokin Tilasta Bin Dokoki na Ƙungiyar Tsaron Namun Daji ta ASEAN. Dr.Vatanarak ya sami digirinsa na farko, digiri na biyu da na uku tare da Summa Cum Laude (girmamawa ta farko) daga jami'o'i masu daraja a Amurka. A halin yanzu, ASEAN-WEN LEEO yana aiki a Sashen Laifukan Albarkatun Ƙasa da Muhalli, 'Yan sandan Royal Thai (RTP).

A ƙarƙashin PCU, tare da jagorancin ƙasashen ASEAN-WEN/ASEAN, LEEO tana jagorantar haɗin gwiwar ASEAN-WEN PCU da INTERPOL, Ƙungiyar Kwastam ta Duniya (WCO), ASEANAPOL da sauran hukumomin tsaro. A ranar 29 ga Satumba, 2011, Kwamishinan 'Yan Sanda na Thailand ya amince da haɗa Ofishin Fadada Dokokin Tilasta Namun Daji na ASEAN (ASEAN-WEN) da Ofishin 'Yan Sanda na Royal Thai - Cibiyar Haɗa Laifuka ta Ƙasashen Waje (TNCCC). Wannan shawarar ta ba LEEO damar fara samar wa Cibiyar Tilasta Namun Daji ta Thailand sabbin albarkatun fasaha, bayanai da taimako a yaƙinta da laifukan yanayi. Hakanan yana share hanyar da za ta yi aiki iri ɗaya a matakin yanki, yana aiki a matsayin sashin kula da laifukan namun daji na yankin ASEAN-WEN da kuma sashin leƙen asiri. A halin yanzu, ASEAN-WEN da LEEO suna samun tallafi daga Shirin Ra'ayin Yankin Asiya ga Fataucin Namun Daji Masu Fuskantar Barazana (ARREST), wanda USAID ke tallafawa, tare da tallafin kuɗi da na kayan aiki daga Gwamnatin Royal Thai.

### Bukata
Masu fasa kwaurin namun daji galibi suna cikin ƙungiyoyin masu aikata laifuka, suna amfani da kayayyakin more rayuwa na Asiya don jigilar namun daji a ciki da wajen yankin. Hukumomin muhalli da ƙungiyoyin sa kai ba su da iko ko ikon dakatar da laifukan da aka tsara. ASEAN-WEN yana sauƙaƙa wa hukumomi da ƙungiyoyi daban-daban da kuma masu ketare iyaka, gami da 'yan sanda, kwastam da kuma shari'a. Sakataren Harkokin Wajen Amurka ya nuna muhimmancin ƙarfafa haɗin gwiwa da cibiyoyin sadarwa kamar ASEAN-WEN da ke fatan gina irin waɗannan hanyoyin sadarwa a Kudancin Asiya da Tsakiyar Amurka. 

### Tsarin ƙasa da yanki
ASEAN-WEN ta ƙunshi hukumomin CITES,  kwastam, 'yan sanda, masu gabatar da ƙara, ƙungiyoyin gwamnati na musamman kan kare namun daji da sauran hukumomin tsaro na ƙasa masu dacewa daga faɗin yankin ASEAN.

ASEAN-WEN tana aiki a matakin ƙasa da na yanki. Ana sa ran kowace ƙasa za ta kafa rundunar aiki tsakanin hukumomi ta ƙasa wadda ta ƙunshi 'yan sanda, kwastam, da jami'an muhalli. Masarautar Thailand, Philippines, Cambodia, Indonesia da Malaysia sun kafa rundunonin aiki na ƙasa. Lao PDR da Vietnam suna shirin kafa rundunonin aiki na ƙasa nan ba da jimawa ba. Jami'an tsaro a rundunonin aiki na ƙasa suna samun horo kan bincike, gano nau'ikan halittu da dokokin namun daji.

### Sakatariya
Sakatariyar ASEAN-WEN ita ce Sashen Haɗa Shirye-shiryen ASEAN-WEN (PCU), wanda ke Bangkok, Thailand. Yanzu haka sakatariyar tana Jakarta, Indonesia.

### Shirin Kama Kamuwa (Martanin Yankin Asiya ga Fataucin Nau'o'in da ke Fuskantar Barazana)
Tare da ƙasashen membobin ASEAN, ASEAN-WEN tana samun tallafin Shirin ARREST (Martani ga Yankin Asiya ga Fataucin Nau'o'in da ke Fuskantar Barazana): ARREST shiri ne na shekaru biyar wanda Hukumar Ci Gaban Ƙasa da Ƙasa ta Amurka (USAID) ke ɗaukar nauyinsa kuma Gidauniyar FREELAND ke aiwatarwa. Shirin yana yaƙi da fataucin namun daji ba bisa ƙa'ida ba a Asiya ta hanyoyi uku: rage buƙatar masu amfani; ƙarfafa tilasta bin doka; da kuma ƙarfafa haɗin gwiwa a yankuna da hanyoyin hana fataucin mutane. ARREST ya haɗa ƙoƙarin ƙasashe membobin ASEAN, China da Kudancin Asiya, ƙungiyoyi masu zaman kansu, da ƙungiyoyi masu zaman kansu. 

### Labarun Nasara
Kaddamar da hanyar sadarwar ta samar da tsarin ci gaba da haɗin gwiwa na dogon lokaci don dakatar da cinikin namun daji ba bisa ƙa'ida ba a kudu maso gabashin Asiya. ASEAN-WEN ita ce mafi girman irin wannan shiri tsakanin gwamnatoci wanda aka keɓe don magance laifukan namun daji. An ƙirƙiro jagororin gano nau'ikan halittu, littattafan horo da jagororin malamai a cikin harsunan gida.

Tun daga shekarar 2008, hukumomin ASEAN sun bayar da rahoton ayyukan jami'an tsaro na namun daji sama da 200 a fadin yankin, kusan dabbobi masu rai 58,000 ne suka kama, dabbobi 42,000 ne suka kama da matattun dabbobi da kayan da suka samo asali, kuma sun kama mutane sama da 200. An kiyasta cewa darajar kayayyakin da aka kwace a yankin ASEAN a wannan lokacin ta zarce dala miliyan 45.  

## Manazarta