Agitu Ideo Gudeta

Agitu Ideo Gudeta (Oromo: Aggituu Ida'o Guddataa; Amharic: Agitu Gudeta; 1 Janairu 1978 - 29 Disamba 2020) manomin Oromo ne , 'yar kasuwa, kuma mai kula da muhalli wacce ta yi hijira zuwa Italiya bayan ta fuskanci rikici saboda gwagwarmayar siyasa ta kasa da kasa. Ta kafa aikin noman akuya ta amfani da nau'in Pezzata Mòchena na asali don samar da kiwo da kayan kwalliya. Gudeta ya zama alama ta ƙasa na kare muhalli da cin nasarar shigar da 'yan gudun hijira cikin al'ummar Italiya ta 'yan jaridu da 'yan siyasa. An kashe ta a watan Disamba na 2020; An tuhumi Adams Suleiman ma'aikaciyar kasar Ghana da ta dauka aiki da laifin yi mata fyade da kuma kashe ta.

## Rayuwar Farko da Ilimi
An haifi Agitu Ideo Gudeta a ranar 1 ga Janairu 1978 a Addis Ababa. Ta koyi dabarun noma daga kakanninta waɗanda ke zaune a karkara.[5] Gudeta ta kammala karatunta daga Jami'ar Trento da digiri a fannin ilimin zamantakewa.[6]

## Sana'a
Gudeta ta koma Habasha don yin aiki kan shirye-shiryen noma mai dorewa.[7] Ta jagoranci ayyukan tsara manoma da rage ayyukan yi ta hanyar horo, ilimi, da injina. Manufarta ita ce tabbatar da isasshen kuɗin shiga.[8] Gudeta ta zama mai fafutukar siyasa da ke da hannu a zanga-zangar da aka yi a Addis Ababa kan masana'antu marasa tsari da kwace filaye da gwamnatin Habasha ta yi a madadin kamfanonin ƙasa da ƙasa.[9][10]

Tana tserewa daga rikicin a shekarar 2010, Gudeta ta yi ƙaura zuwa Trentino a matsayin 'yar gudun hijira. Bayan ta yi bincike kan albarkatun noma na gida, ta kafa, da farko a Val di Gresta sannan a Valle dei Mocheni, La Capra Felice (Akuya Mai Farin Ciki), gonar akuya a kan filayen gama gari wanda a da aka yi watsi da shi.[10] Ta yi nazarin yadda ake yin cukuwar akuya a Faransa.[7] Gonarta ta samar da kayayyakin kiwo da kwalliya da aka yi da nau'in 'yan asalin ƙasar, Pezzata Mòchena.[6][9] Gudeta ta fara da awaki 15 kafin ta faɗaɗa aikin noma zuwa dabbobi 180 nan da shekarar 2018. Rayuwarta da gonarta su ne batun wani shirin Deutsche Welle.[9] A watan Yunin 2020, ta buɗe shagonta na farko, Bottega della Capra Felice, a Piazza Venezia (Trento).[11]

Kyaututtuka da girmamawa

Gudeta ta zama alamar ƙasa ta kare muhalli da kuma nasarar haɗa kan 'yan gudun hijira a Italiya bayan da 'yar siyasa Emma Bonino ta yaba mata.[3] A shekarar 2019, Legambiente ta zaɓi kyautar Luisa Minazzi-Mai Kula da Muhalli ta Shekara.[3] Wani lokaci kafofin watsa labarai kan kira ta da "La Regina delle Capre Felici" ("Sarauniyar Awaki Masu Farin Ciki").[12][13]

Rayuwar Kanta

Tun daga shekarar 2020, ta zauna a wani gida kusa da cocin da ke Plankerhoff, wani ƙauye da ke magana da Jamusanci kusa da Frassilongo.[3] Tana da abokantaka da marubuciya kuma mai wasan kwaikwayo Gabriella Ghermandi.[5]

## Kisa
A ranar 29 ga Disamba 2020, an kashe Gudeta, tana da shekaru 42, a cikin gidanta sakamakon dukan da ta yi mata da guduma,[3] bayan ta sha yunƙurin cin zarafin mata (an same ta da rabi tsirara).[14][15] An gano gawar daga baya cewa babu wata alamar cin zarafin mata.[16] Maƙwabta ne suka gano gawarta bayan ta rasa ganawa da wani kamfani.[4][6] An kama Adams Suleiman, wani ma'aikacin yanayi na ɗan lokaci na Ghana da ta ɗauke shi aiki, kuma an tuhume shi da laifin kisan kai.[17][18]

Bayan rasuwarta, jakadan Habasha a Italiya, Zenebu Tadesse, ya yi tafiya zuwa Trentino don yin aiki tare da Ma'aikatar Harkokin Waje.[7] Babban Kwamishinan 'Yan Gudun Hijira na Majalisar Dinkin Duniya ya nuna nadama kuma ya bayyana cewa Gudeta "ta nuna yadda 'yan gudun hijira za su iya ba da gudummawa ga al'ummomin da ke karɓar bakuncinsu... Duk da mummunan ƙarshenta, UNHCR tana fatan za a tuna da Agitu Ideo Gudeta kuma a yi bikinta a matsayin abin koyi na nasara da haɗin kai da kuma ƙarfafa 'yan gudun hijira waɗanda ke fafutukar sake gina rayuwarsu".[5]

Takardar Bayani

Yin cuku a Alps - labarin haɗin kai, Takardar Bayani ta Deutsche Welle - 2019

## Manazarta