Mata a Ivory Coast

**Mata an Ivory Coast** sun kafa kasa da rabin yawan jama'ar kasar a shekara ta shekara ta alif dubu biyu da ukku 2003.  Matsayinsu na zamantakewa da damarsu sun canza tun lokacin Mulkin mallaka na kasar Faransa.

Daga samun 'yancin kai a shekarar ta alif dubu daya dari tara da sittin 1960, matsayin mata a karkashin doka ya fi na maza, kuma wannan ya ci gaba har zuwa shekarun 1990. Canje-canje na shari'a bayan mutuwar shugaban kasa Félix Houphouët-Boigny sun kawo ci gaba a cikin damar shari'a da ilimi ga mata a kowane mataki, kuma mata suna motsawa cikin mafi girman matakan kasuwanci da gwamnati.

Al'adun da ayyuka, ma, yawanci suna nuna mata don matsayi mara kyau. Duk da yake bin matsayin gargajiya ya ci gaba, wannan ci gaba - da kuma al'adun kansu - sun bambanta sosai da wuri da mahallin zamantakewa. Kasar Ivory Coast tana da kabilun sama da 60, yawanci ana rarraba su cikin manyan ƙungiyoyi biyar: Akan (gabas da tsakiya, gami da "Mutanen Lagon" na kudu maso gabas), Krou (kudu maso yamma), Mandé (Mandé yamma da Mandé arewa maso yamma), da Senufo-Lobi (arewacin tsakiya da arewa maso gabas). Kowane ɗayan waɗannan ƙungiyoyi yana da matsayinsa na gargajiya ga mata, kamar yadda addinan da ake yi a ƙasar (Kirista 20-30 cikin ɗari, Musulmi 15-20 cikin ɗari), 'yan asalin 35-50 cikin ɗari).

Arewacin kasar Ivory Coast na yau ya kasance a gefen Daular Mali da manyan jihohin Sahel na zamani, yayin da Portuguese (daga 1460s) da kuma fadada mulkin mallaka na kasar Faransa daga baya, mata na yankunan kudancin sun fuskanci yaƙe-yaƙe na mulkin mallaka da juriya. A cikin shekarun 1970s, an dauki kasar Ivory Coast a matsayin jagoran tattalin arziki a Afirka ta Yamma, amma tun daga shekarun 1990s, talauci da rikici sun karu, a wasu lokuta suna shafar mata sosai. Haɗin gwiwar duk waɗannan abubuwan ya canza matsayin zamantakewar mata a cikin al'ummar kasar Ivory Coast.

Babban batun daidaiton jinsi a kasar Ivory Coast shine ilimi. A cewar CIA World Factbook, yawan masu karatu da rubutu an kasar Ivory Coast gabaɗaya shine kashi  43.1%. Zuwa kashi 53.1% na maza na iya karatu da rubutu kuma kawai 32.5% na mata na iya karatu da rubutu. Wannan ya nuna cewa fiye da rabin maza na iya karatu, kuma kasa da rabin mata na iya karatu. Har ila yau, ya bayyana cewa tsammanin rayuwar makaranta ga maza shine shekaru goma, yayin da ga 'yan mata shine shekaru takwas. Ya zuwa yanzu, babu takamaiman kungiyoyi da suka taimaka wa mata ilimi a kasar Ivory Coast. Koyaya, ƙungiyoyi da yawa sun taimaka wa ilimi ga mata a Afirka gaba ɗaya, kamar su kasar Africa Education Trust da Taimako ga Afirka.

Don ilimin mata ya zama daidai da na maza a kasar Ivory Coast, dole ne gwamnati ta samar wa Alumma da karin makarantu kyauta, don mutane kada suyi tunani game da matsalolin kudi da zarar sun sanya yaransu a makaranta, don haka iyaye za su iya sanya 'ya'yansu maza da mata a makaranta. Ilimi kyauta ne an kasar Ivory Coast, amma iyaye dole ne su san ma yaran kayan makaranta, wanda zai iya zama ƙalubale idan suna da yara fiye da ɗaya (Afirka tamu). Wannan na Iya sa mata su rika zuwa  makaranta. Don wannan ya faru, dole ne mutane su sanar da gwamnati kuma idan sun ki, su yi zanga-zanga. Ilimi hakki ne na asali wanda ya kamata kowa ya biya, ba tare da la'akari da jinsi ba.

Ta hanyar samar da ilimi kyauta, yana ɗaukar  nauyi ɗaya daga kafadu na manya. Wannan zai tabbatar da cewa mata da yawa za su sami ilimi mai kyau .Ta hanyar yin wannan, aikin yara zai ragu, yara za su sami ilimi kyauta kuma mai  kyau kuma a nan gaba, za su iya samun aiki. Wannan zai sauƙaƙa rayuwar 'yan kasar Afirka dangane da samun kudi da ilimi.

## Matsayin mata a gaban mulkin mallaka
Ƙungiyoyin kabilanci da al'adu sun bayyana matsayin mata a hanyoyi daban-daban a gaban mulkin mallaka, tare da imani game da rawar da mata ke takawa a cikin al'umma wani bangare sakamakon takamaiman kabilanci na kabilanci lyanayin tarihi. An yi jayayya cewa al'adun kasar Ivory Coast galibi suna da bambancin al'adu game da daidaito tsakanin jinsi, wanda aka tsara a cikin dokar al'ada kuma an tsara shi a lokacin mulkin mallaka. Amma marubutan kasar Ivory Coast sun kalubalanci wannan ra'ayi, wadanda ke jayayya cewa a cikin al'ummomin da yawa kafin mulkin mallaka, mata suna da ikon siyasa da ko tattalin arziki daidai da maza da yawa. Da yake duban musamman ga mutanen *N'Gongbo* Baoulé, wani marubuci ya bambanta matsayin mata na kasar Ivory Coast da al'adun gargajiya na Yamma inda aka raba jama'a da masu zaman kansu, tare da manyan wuraren jama'a don maza, kuma yana jayayya cewa masu ilimi na Yamma suna canza wannan samfurin zuwa al'ummomin "al'ada" a Afirka. Maimakon haka, an ce kwarewar Afirka ta kasance ta hanyar kasancewa tare da matsayi, matsayi mai yawa, da hadin gwiwar jinsi.

## Manazarta