Abdullahi Burja

**Abdullahi Ɗan Kanajeji**, wanda aka fi sani da **Abdullahi Burja**, shi ne sarkin Kano na sha shida. Ta hanyar ƙulla ƙawance mai ƙarfi da samar da hanyoyin kasuwanci a jihar Kano, Burja ya sauya sunan masarautar Kano zuwa kasuwanci da kasuwanci, abin da Kano da al’ummarta suka yi suna a yau. Shi ne Sarkin Hausawa na farko da ya karrama Bornu wanda ya ƙulla yarjejeniyar buɗe hanyoyin kasuwanci daga Gwanja zuwa Bornu. Kuma shi ne Sarki na farko da ya mallaki raƙuma a ƙasar Hausa. A ƙarshen ƙarni na 15, Kano ta zama ɗaya daga cikin manyan cibiyoyin kasuwanci a yankin Sahel. Ta hanyar kasuwanci, harshen Hausa da al’adun Hausawa sun yaɗu a yankin.

## Mi'iraji da Mulki
Sunan mahaifiyar Abdullahi Burja Tekidda. Shi ne ɗan Sarki Kanajeji na uku da aka naɗa Sarkin Kano. Kamar yadda littafin tarihin Kano ya nuna, sarautarsa ta zo daidai da zamanin tsohuwar sarauniya Amina ta Zazzau . An ce Sarkin Musulmi ya yi yaƙi a Dutse, daga baya ya auri ‘yar shugabansu a matsayin matarsa, wanda shi ne farkon ambaton Dutse a tarihi. Burja ya ƙulla huldar kasuwanci da Bornu tare da samar da hanyoyin kasuwanci daga Gwanja zuwa Bornu. Wannan yunƙuri na kasuwanci ya ƙara tsananta hare-haren bayi da Kano ke kaiwa kudancin ƙasar don fitar da su zuwa Bornu. Abdullahi Burja ta hannun Galadima ne ya samar da sabbin yankunan bayi guda ashirin da ɗaya. Sannu a hankali kasuwancin kano ya koma kan wasu kayayyaki. A wannan lokacin duk samarin Kano an umurce su da su shiga aikin soja, sai dattijo kawai suka rage a Kano. Kano Chronicle ya lura da Abdullahi saboda karamcinsa.

### Amfanin Galadima
Galadima Dauda ya roki Burja da ya dawo gida bayan yaƙin neman zaɓen sa a Dutse, inda ya sha alwashin yin duk abin da Sarki ya ga dama. Galadima Dauda ya yi wani balaguron fataucin bayi a yankunan kudancin Kano inda ya riƙa samar da bayi dubu a kowane wata tsawon shekaru bakwai kafin Sarki ya ce ya kuma dawo gida. A hanyarsa ta komawa Kano, Galadima zai gina sabon gari duk mil uku da bayi maza ɗari biyar da mata ɗari biyar. Da ya isa Kano ya baiwa Sarkin Musulmi bayi dubu uku ya sanar da shi abubuwan da ya yi. Baki daya Galadima Dauda ya gina sabbin garuruwa ashirin da ɗaya waɗanda ya kira “Ibdabu” kuma Sarkin Musulmi ya naɗa wadannan garuruwa.

### Dagachi
A zamanin magabacinsa, ɗan uwansa, Dauda Baƙon Damisa, wani babban basarake na Bornu wanda Girgam ya tabbatar da Othman Kalnama ya nemi mafaka a Kano kuma ya ɗauki laƙabin Dagachi. Daga nan ne ake kiran wannan adadi da Dagachi don haka yana iya yiwuwa a ba wa zuriyar Othman wannan laƙabi. An kuma ce Dagachi ya fara tara dukiya da mulki a zamanin Dauda kuma hakan ya ci gaba a zamanin Abdullahi Burja. Lokacin da Abdullahi ya dawo daga balaguron da ya yi a Dutse, ya tarar Dagachi ya kafa kasuwa a Karabka ya gina gidaje marasa adadi. Dagachi zai yi tawaye ba tare da nasara ba a lokacin Abdullahi Ɗan Rumfa tare da danginsa a Bornu suka kawo masa agaji.

### Iyali da Aure
Abdullahi Burja shine sarki na farko da ya auri 'ya'yan Galadima, Sarkin Rano, Sarkin Dutse, da Sarkin Shirra. Shi ne mahaifin Sarkin Musulmi Yakubu, wanda shi ne mahaifin Muhammad Rumfa.

### Mutuwa da gado
Wafatin Abdullahi Burja a shekara ta 1452 ya gamu da rashin zaman lafiya na ƙanƙanen lokaci wanda ya haifar da Sarakuna uku cikin kwanaki takwas. Magajinsa na farko, ɗansa Dakauta, bebe ne kuma mutane sun yi tunanin cewa zama Sarki zai sa ya yi magana. Ya fito bayan kwana ɗaya ba a dawo da maganarsa ba. Ɗan Dakauta ya hau karagar mulki amma bayan kwana 7 ya sauka saboda tsoron Galadima Dauda, wanda hakan ya baiwa ɗan Abdullahi Burja Yakubu damar sarautar Kano.

## Tarihin Rayuwa a ''Tarihin Kano''
A ƙasa akwai cikakken tarihin Abdullahi Burja daga littafin Palmer na *[[Tarihin Kano|Kano Chronicle]]* na Turanci a shekarar 1908. 

## Manazarta