Oboro

**Oboro** ita ce mafi girma a cikin dangi hudu a cikin karamar hukumar Ikwuano ta jihar Abia, Najeriya. Ya yi iyaka da arewa da kabilar Ibeku da Bende, yamma ta Olokoro da Ngwa, gabas da Ibere da kudu da Isuogu (Ariam/Usaka da Oloko). An rarraba Oboro a cikin gungu na Ohuhu-Ngwa na yankin Kudancin Igbo ta hanyar masana ɗan adam ɗan Burtaniya Forde da Jones. Haka kuma yana daya daga cikin ’yan kabilar Igbo 18 da ke yankin Old Bende da ke rusasshiyar lardin Owerri. Oboro suna magana da yare gama gari tare da sauran dangi 17 na Bende Division kodayake akwai bambancin yare. Waɗannan dangi suna da tarihin dangantakar ƙabilun.

## Asalin
Mazaunan farko a Oboro sun fito ne daga yankunan Bende, Ngwa da Ukwa. Sun yi galaba a kan ’yan asalin Ibibio a Mbiopong (wanda ake kira Isiala a yanzu) kuma suka fara zama a Ahiafor daga baya kuma suka gangara zuwa Ahuwa inda suka zauna. Wasu daga cikin Ibibios sun koma wurin danginsu a Nkari, yayin da wasu suka yi ritaya zuwa wani shinge mai nisan mil kudu maso yammacin Mbiopong. A yau, ana kiran wannan ƙauyen da sunan Obunta.

Ɗaya daga cikin ƙungiyoyin farko da suka zauna a yankin Oboro ta zo da gumaka biyu, Ikenga Oboro, wani allahn namiji da Ala Oboro, matar. Lokacin da firist na Ala Oboro ya mutu, matarsa ta yi aure daga mutanen Mbiopong da aka ci nasara kuma ta koma wurin mutanenta tare da allahntaka. Kafin wannan, Ikenga Oboro ya zama abin tsoro ga mutanen Ahuwa da suka yi murna da kawar da shi. Don haka, lokacin da aka kai Ala Oboro zuwa Mbiopong, mutanen ƙauyen Ahuwa sun yarda da sauri kuma suna neman a mayar da fushin Ikenga zuwa Mbiopong, suka umurci duk mutanen da suka zo yin hadaya ga Ikenga da su tura su Ala Oboro inda Ikenga zai iya jin daɗin sadaukarwar tare da matarsa. Ta haka ne, Mbiopong, gidan asalin mazauna Oboro, ya zama hedkwatar Oboro.

Wasu daga cikin kauyukan sun yi ikirarin cewa zuriyar mutanen ne da suka taba zama a Mbiopong amma sun bar wurin saboda karancin ruwa kuma sun koma inda kauyukansu ke da yawa inda ruwa ke da yawa. Ruwa ya yi karanci a Mbopong ko da yake sauran sassan Oboro suna da ruwa sosai. Mutanen Mbiopong sun yi iƙirarin cewa sun fito ne daga Umuemenike, ƙauyen dangin Ibere. Wasu kauyuka sun bayyana cewa kakanninsu sun fito ne daga kauyuka daban-daban. Don haka, Ekebedi ya ce sun fito ne daga kauyukan Ntalakwu na Itu a Bende Ofufa kusa da kan iyakar Ikot Ekpene. Ogbuebulle ya ce kakanninsu sun fito ne daga Idima Abam kuma suka zauna a Amaoba, wani kauyen Oboro kuma a cikin lokaci aka samu sabani. Sakamakon haka, kakannin kauyen Ogbuebulle na yanzu sun bar Amaoba suka zauna a Ogbuebulle. Umuohu ita ce mazauni mafi tsufa a Nnono a cikin ƙauyuka biyar daban-daban, kowannensu yana da nasa tarihin asalinsa. Oronta, wadda ta kasance al’umma ce mai zaman kanta, daga baya ta koma Nnono, inda ta zama ƙauyuka shida. Oronta yana da ƙauyuka uku; Okpuala, Umugbari and Ubibia. Tarihi ya nuna cewa ‘yan’uwa biyu; Ebuta da Otogu daga Ubibia a Itumbauzo sun yi hijira zuwa Oronta a karni na 17 don kafa sabon matsuguni. Okwe ya isa Oboro ne daga Ukwa Nkasi na yankin Aro, bisa jagorancin wani mutum daga harabar Akpakara. Ndoro ya fito daga Amaoba, dangin Mazi Odugbo Ajonu na Abam. Kauyen Ogbuebulle yana kan sansani daya da Ndoro.

Kauyen Ekweri zuriyar Mbiopong ne kuma yanzu shine iyaka tsakanin Oboro da Ariam.

## Manazarta