Zicism

**Zicism** shine tsarin tunanin siyasa wanda aka danganta ga Nnamdi Azikiwe ("Zik"), ɗaya daga cikin iyayen da suka kafa Najeriya ta zamani kuma Shugaban Najeriya na farko. Azikiwe ya fadada wannan falsafar ta hanyar ayyukan da ya buga, kamar su Renascent Africa (1973) da tarihin kansa My Odyssey .

Zikism kuma ya sa wani rukuni na samari su dauki tsayayya da mulkin mallaka a Najeriya.

## Bayani na gaba ɗaya
Zikism yana da ka'idoji biyar don 'yancin Afirka:

* **Daidaitawar Ruhaniya**

: Don nuna tausayi ga ra'ayoyin wasu mutane, da kuma amincewa da haƙƙinsu na riƙe irin waɗannan ra'ayoyi.

* **Sabuntawa ta zamantakewa**

: Don fitar da mutum daga son kai na kasa, addini, launin fata, kabilanci, siyasa da tattalin arziki, da nuna bambanci na ɗabi'a.

* **Ƙaddamar da tattalin arziki**

: Don fahimtar cewa kasancewa da wadatar da kai a tattalin arziki shine tushen ceto Renascent African.

* **<nowiki/>'Yanci na hankali**

: Don zama mai masaniya game da tarihin Afirka da nasarorin da aka samu, da kuma watsar da kowane irin rikitarwa da kowane kabila ko kabila ke nunawa.

* **Farfadowar siyasa**

: Don sake samun ikon mallakar da Afirka ta rasa ga masu mulkin mallaka.

## Yunkurin Zikist
A cikin mulkin mallaka na Najeriya na 1940, ra'ayoyin Azikiwe game da 'yan Afirka da ke gudanar da al'amuran su da gwagwarmayarsa da hukumomin mulkin mallaka sun zama wahayi ga samari da ke son' yancin siyasa da tattalin arziki. Daga cikin wadannan maza akwai Nwafor Orizu, wanda ya keɓe wani babi a cikin littafinsa, Ba tare da Bitterness ba, wanda aka buga a 1944, ga akidar Zikism. A cikin littafin, Orizu ya bayyana manufofi, duk da cewa ba a san shi ba game da gina sabuwar al'ummar Afirka tare da sabon ra'ayi game da iyali, siyasa, zamantakewa, da rayuwar tattalin arziki.

A shekara ta 1946, wani rukuni na matasa 'yan Najeriya da aka yi wahayi zuwa gare su ta hanyar jawabai da rubuce-rubucen Azikiwe da Orizu sun kafa ƙungiyar Zikist, reshen matasa a cikin NCNC tare da tutar kanta, waƙa, da tambarin. Taron farko na motsi ya kasance a cikin zauren makarantar sakandare ta Tinubu Methodist kuma yana da mutane da yawa waɗanda daga baya suka taka muhimmiyar rawa a hanyar Najeriya zuwa ga 'yancin kai.

Lokacin farko na motsi shine mafi yawan aiki. A watan Oktoba na shekara ta 1948, a cikin Tom Jones Hall, a wani taron da Tony Enahoro ya jagoranci, Osita Agwuna, mataimakin edita tare da Daily Comet, ya gabatar da jawabi mai banƙyama game da mulkin mallaka mai taken A Call to Action . Sautin yaƙi ya kama sha'awar jami'an mulkin mallaka waɗanda suka yi tsayayya da ra'ayi na gurguzu na yawancin Zikists da kuma damar da za su iya zama tushen tallafi daga Tarayyar Soviet don inganta Marxism. An kama mambobin kungiyar, Agwuna, Anthony Enahoro, Fred Anyiam, Raji Abdallah, Smart Ebbi, da Oged Macaulay, kuma an tuhume su da tayar da kayar baya. A cikin ɗakin kotu, Abdallah da Agwuna sun kasance masu tayar da kayar baya, amma an sami mafi yawansu da laifi kuma daga baya aka ci tarar ko kuma aka daure su. Sauran abubuwan da suka faru guda biyu sun ba da gudummawa ga haɓakar bayanan motsi. A shekara ta 1949, a tsakiyar yajin aikin ma'aikatan ma'adinai, rikici ya fito ne bayan wani yunkuri da jami'an 'yan sanda suka yi na motsa fashewa ya haifar da kisan ma'aikatan hakar ma'adanai a Iva Valley Enugu , kuma wani lamari na nuna bambancin launin fata a Otal din Bthe ristol, inIkoyi ya sa mambobin su jagoranci zanga-zangar adawa da mulkin mallaka ta hanyar aiki mai kyau. Amma yunkurin kisan kai na wani jami'in mulkin mallaka da wani mutum da ake zargi da kasancewa memba na motsi ya haifar da haramtacciyar motsi a watan Afrilu na shekara ta 1950.

Kodayake manufofin motsi sun kasance daidai da halin Azikiwe da maganganun, Azikiwe ya kasance mai rikitarwa game da ra'ayoyinsu na siyasa da tattalin arziki, kuma ba su sami goyon baya mai yawa daga gare shi ba kamar yadda yawancin mambobi zasu yi fatan. Bugu da kari, yakin neman zabe na gurguzu da na mulkin mallaka bai haifar da irin wannan sha'awa tsakanin wasu mambobin NCNC ba.

## Bayani game da Zikism
Game da babban Zik, ya zama sananne tsakanin mabiyansa da magoya bayansa su zama Zikist. Amma Zikism ba daidai ba ne da akidar kabilanci, kuma ba dalilin rarrabuwa ba ne. Maimakon haka, Zikism ya fi zama akidar Renaissance na Afirka, yana jaddada maido da mutuncin baƙar fata bayan ƙarni na tilasta mulkin mallaka da cin zarafi.

## Bayanan da aka ambata