Tsarin lokaci na siyasar yanayi na kasa da kasa

**Tsarin lokaci na siyasar yanayi na kasa da kasa** jerin abubuwan da suka faru da suka shafi siyasar canjin yanayi.

## Bayani na gaba ɗaya
Siyasar sauyin yanayi ba ta kai wani matsayi mai muhimmanci a cikin ajandar siyasar duniya ba har zuwa ƙarshen shekarun 1980. An yi gargaɗin cewa sauyin yanayi na iya zama barazana ga wayewa tun daga farkon shekarun 1930.  Masana kimiyya da ƙungiyoyin yaƙin neman zaɓen muhalli sun yi ƙoƙarin jawo hankalin masu tsara manufofi da ƙaruwar yawan amfani da iskar gas ta  a duniya bayan rahoton Charles Keeling na shekarar 1960 na ƙaruwar yawan iskar gas ta CO a duniya kowace shekara.  Duk da haka har zuwa shekarun 1990, ba a sami wani aiki na haɗin gwiwa tsakanin masu tsara manufofi na duniya ba.  

An kirkiro kwamitin Intergovernmental kan Canjin Yanayi a cikin 1988 ta Hukumar Kula da Yanayi ta Duniya da Shirin Muhalli na Majalisar Dinkin Duniya. A shekara ta 1992, gwamnatocin duniya sun amince da Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan Canjin Yanayi a Taron Duniya a Rio de Janeiro . Abubuwan da suka biyo baya sun kasance Yarjejeniyar Kyoto ta 1997, Taron Copenhagen na 2009 da Taron Paris na 2015. 

Bayan nasarar tattaunawar da ta haifar da sanya hannu kan Yarjejeniyar Montreal ta 1987 don kare Layer na Ozone, 'yan siyasa da masu gwagwarmaya sun fara da kyakkyawan fata game da yiwuwar samun nasarar shawo kan barazanar dumamar duniya. A farkon shekarun 2000, tare da fitar da hayaki na duniya ya karu sosai tun bayan yarjejeniyar 1992, ya zama bayyananne cewa rage hayaki na Duniya zai zama matsala mafi wuya.

## Jerin lokaci

### Abubuwan da suka faru kafin 1980

* 1969, a kan Shirin Shugaban Amurka Richard Nixon, NATO ta yi ƙoƙari ta kafa wani shafi na uku na farar hula kuma ta shirya ta kafa kanta a matsayin cibiyar bincike da shirye-shirye a yankin farar hula, musamman kan batutuwan muhalli. Daniel Patrick Moynihan, wakilin NATO na Nixon don batun  mai suna Ruwan sama mai zafi da tasirin greenhouse a matsayin ƙalubalen da ya dace na kasa da kasa da NATO za ta magance. NATO tana da ƙwarewar da ta dace a fagen, gogewa tare da daidaitawar bincike na kasa da kasa da kuma samun dama kai tsaye ga gwamnatoci. Bayan farawa mai farin ciki a matakin iko, gwamnatin Jamus ta Yamma ta mayar da martani da shakku. An ga wannan shirin a matsayin yunkurin Amurka  don sake dawo da kasa da kasa bayan Yaƙin Vietnam da ya ɓace. Batutuwan da daidaitawa na ciki da ƙoƙarin shirye-shirye duk da haka sun sami ƙarfi a taron farar hula da cibiyoyi a Jamus ta Yamma da bayan haka a lokacin gwamnatin Brandt.
* 1972 Taron Majalisar Dinkin Duniya kan Muhalli na Dan Adam,  jagorancin rawar da ya lashe kyautar Nobel-Chancellor na Jamus ta Yamma Willy Brandt da Firayim Ministan Sweden Olof Palme,  Yammacin Jamus ta ga ingantaccen hadin gwiwar bincike na kasa da kasa kan batun greenhouse kamar yadda ya kamata 
* 1977 Sir Crispin Tickell ya fitar da littafinsa Climatic Change and World Affairs, wanda ya taimaka wajen fara aiwatar da tabbatar da Gwamnatin Burtaniya.
* 1979: Taron Yanayi na Duniya na farko  a Geneva.
* 1980 Brandt Report da aka bayar a New York, game da rashin daidaito na ci gaban arewa maso kudu, tasirin greenhouse da aka magance a cikin sashin makamashi 

## Manazarta