Hukumar Kula da Muhalli ta Kasa ta Kenya

**Hukumar Kula da Muhalli ta Ƙasa** (NEMA) ita ce hukumar gwamnatin Kenya da ke da alhakin kula da manufofin muhalli da muhalli. Hukumar gwamnati ce mai cin gashin kanta (SAGA) a cikin Ma'aikatar Muhalli da Gandun Daji. Hukumar tana aiki kafada da kafada da ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa kamar UNEP, UNDP, da DANIDA . Tun lokacin da aka kafa ta, NEMA ta aiwatar da tsare-tsare uku na inganta yanayin muhalli na Kenya.

## Tsarin Tsarin Mulki
Kundin Tsarin Mulkin Kenya yana da tanade-tanaden kiyayewa da amfani da albarkatun ƙasa. Dokar Kula da Muhalli da Daidaito Mai Lamba ta 8 ta 1999 (EMCA) ta ƙirƙiri Hukumar Kula da Muhalli ta Ƙasa (NEMA) don fitar da jagororin gudanarwa mai ɗorewa da amfani da albarkatun jihar don amfanin 'yan ƙasa.  EMCA ta yi tanade-tanaden kamar haka ga ayyukan NEMA:

* Dole ne NEMA ta shiga cikin ilimin muhalli da wayar da kan jama'a 
* Dole ne NEMA ta kafa Kwamitocin Muhalli kai tsaye da na Larduna waɗanda za su ƙirƙiri shirye-shiryen ayyukan muhalli ga yankunan da ke ƙarƙashin ikonsu 
* Dole ne NEMA ta ɗauki matakai don tabbatar da bambancin halittu 
* Dole ne NEMA ta sami izinin Darakta Janar nata don fara wasu ayyuka 
* Dole ne Kwamitin Korafe-korafen Jama'a (PCC) ya binciki NEMA saboda zarge-zarge da korafe-korafe 
* Kwamitin NEMA mai alhakin tsara tsarin aiki, Kwamitin Tsarin Ayyukan Muhalli na Ƙasa (NEAPC), dole ne ya gabatar da tsari duk bayan shekaru biyar domin Majalisar Dokoki ta amince da shi 
* Dole ne NEMA ta bayar da umarnin gyara muhalli ga waɗanda suka lalata muhallin da ayyukan ci gabansu 
* Dole ne Kwamitin Bitar Ma'auni da Aiwatar da Aiwatarwa (SERC) ya ba NEMA shawara kan kafa da kuma daidaita ka'idojin ingancin muhalli 
* Dole ne NEMA ta rarraba lasisi ga duk wani aiki da zai iya lalata muhallin jihar 
* Dole ne NEMA ta samar da wasu umarni na kula da muhalli, bincike, da kuma sa ido 
* Dole ne NEMA ta kafa masu duba muhalli waɗanda za su iya gurfanarwa da kuma sa ido kan bin dokokin muhalli 

## Izinin EIA/Izinin Shiga
Dole ne dukkan ayyuka su gabatar da Binciken Tasirin Muhalli (EIA) ga NEMA don samun izinin shiga, kuma daga baya za a tantance waɗannan ayyukan don tabbatar da cewa suna bin ƙa'idodin da aka tsara a cikin EIA.  Kwararrun da ke da alhakin nazarin tsare-tsaren EIA suna da rijistar NEMA.  NEMA tana da tsarin cibiya don taimakawa wajen aiwatar da izinin shiga.  Domin a ɗauki aikace-aikacen a matsayin cikakke, dole ne ya ƙunshi waɗannan:

* Sa hannun mutanen da aka ba izini
* Shaidar biyan kuɗi
* Cikakken shawarar aiki
* Izinin bincike ta hanyar Hukumar Kimiyya, Fasaha, da Kirkire-kirkire ta Ƙasa (NACOSTI)
* Sanya hannu kan yarjejeniyar da aka riga aka sanar da ita da kuma sharuɗɗan da aka amince da su - tare da mintuna na tarurruka
* Kwafin katin shaida ko fasfo
* Kwafin aikace-aikacen mai laushi
* CV na mutanen da ke cikin aikin
* Bayanin cibiya/kamfani/kamfani
* Shaidun tallafin kuɗi
* Yarjejeniyar canja wurin kayan da aka sanya hannu
* Takardar fahimtar juna/yarjejeniya idan ana aiki tare 

Idan aka gabatar da cikakkun takardu ga NEMA, za a saka sanarwar aikace-aikacen a cikin Jaridar Kenya da kuma jarida. Bayar da Bayanan Hukuncin Hukumar zai kasance cikin kwanaki 60 bayan karɓar aikace-aikacen bisa ga tantancewar da Kwamitin Fasaha na Raba Fa'idodin Samun Dama (ABS) na NEMA ya yi. Akwai shawarwari uku da Hukumar za ta iya yankewa:

# An amince - an ba da izinin shiga mai sabuntawa na shekara ɗaya
# Amincewa da Jiran Lokaci - Ana dakatar da lokacin aiwatar da izinin shiga har sai an warware matsalolin da suka dace da gamsuwar Hukumar
# ƙin amincewa - an hana izinin shiga saboda dalilan da aka bayar 

### Ƙungiyoyin Masu zaman kansu na Kenya (KEPSA)
Ƙungiyar Kamfanonin Zamani ta Kenya (KEPSA), wata ƙungiya mai zaman kanta da ke neman ɗaukar alhakin wakilan kamfanoni masu zaman kansu a cikin Kwamitin Muhalli na Ƙasa (NEC), tana da kwamitin ɓangaren muhalli wanda ke da alhakin hulɗa da NEMA a madadin membobinta. 

### Kotun Kula da Muhalli ta Ƙasa (NET)
Kotun Kula da Muhalli ta Ƙasa (NET) ikon shari'a ne wanda ke warware takaddamar da ta samo asali daga shawarwarin gudanarwa na NEMA.  NET tana da alhakin horar da gwamnatocin gundumomi 47 na Kenya kan ilimin muhalli, amma ba su da ikon yin hukunci na asali. Suna aiki tare da NEMA don wayar da kan jama'a game da muhalli tsakanin ƙungiyoyin ƙwararru ta hanyar bita. Kotun ta fara aiki a shekara ta 2002 kuma an tabbatar da muhimmiyar rawar da suke takawa a cikin gwamnati lokacin da suka shiga cikin gabatar da alkalan Kotun Kula da Muhalli da Ƙasa (E&LC). Kotun tana da membobi biyar:

## Amincewa
Asusun Kula da Yanayi na Kore (GCF) ya amince da NEMA a watan Maris na 2016. Ƙungiyarsu da ke cikin GCF, wadda za ta ƙare a watan Afrilun 2026, an rarraba ta a matsayin ƙananan kamfanoni, tana cika ƙa'idodin Nau'i na B don muhalli da haɗarin zamantakewa, kuma tana cika ƙa'idodin jagororin Gudanar da Ayyuka na asali da na Ayyuka. Suna amfani da takardar shaidar GCF don yin aiki zuwa ga "Kenya 2030," wani shiri da ke bayyana dabarun aiwatar da canjin yanayi da haɓakar kore don rage fitar da hayakin iskar gas nan da shekarar 2030. Sun aiwatar da ayyukan rage sauyin yanayi da juriya daga dala miliyan 10 zuwa dala miliyan 255. 

Hukumar NEMA ta kuma sami amincewar Asusun Adaptation tun daga Maris 2012. An sake amincewa da su a watan Mayu 2019 da Mayu 2021. 

## Manazarta