Rikicin Blue Nile (2022-2023)

A watan Yulin, Satumba, da Oktoba 2022, rikice-rikice sun tashi tsakanin mutanen Hausa da mutanen Funj da Berta game da rikice-rikicen ƙasa a jihar Blue Nile a kudu maso gabashin Sudan, musamman ma kafa masarautar Hausa a Jihar Blue Nile. A cikin hare-hare da kisan kiyashi da yawa, an kashe daruruwan fararen hula har sai tashin hankali ya ƙare a watan Janairun  shekara ta 2023. Wadannan rikice-rikicen sun haifar da asarar rayuka da yawa, ƙaura mai yawa, da kuma sanya dokar ta baci a wasu sassan Jihar Blue Nile.

Jihar Blue Nile tana da kabilun da suka bambanta, gami da yawan mutanen Hausa da suka daɗe, waɗanda suka fuskanci nuna bambanci na tarihi kuma galibi ana ɗaukar su a matsayin baƙi. Matsayin siyasa, musamman ayyukan shugabannin kamar Malik Agar, sun taka muhimmiyar rawa wajen kara tashin hankali. Neman Agar na iko da kawance da Hausa sun kara rikice-rikicen kabilanci. 

Rikicin ya ga mutuwar fararen hula sama da 600  da kuma gudun hijira na 211,000  da 235,000.  Don rage rikice-rikice na gaba, gwamnatin Sudan ta gabatar da matakan yaki da maganganun ƙiyayya da wariyar launin fata. Shugabannin kabilun sun kuma sanya hannu kan yarjejeniyoyi da nufin kawo karshen tashin hankali.

## Tarihi

### Tsarin kabilanci
Jihar Blue Nile ta kunshi kabilun da yawa. Hausa, asalinsa daga arewacin Najeriya, sun zauna a wasu sassan Sudan ƙarni da yawa da suka gabata don sauƙaƙa aikin Hajji. Hausas da ke zaune a yankin suna da nasu yankunan ƙasar da gwamnatin Burtaniya ta ba su a 1924, kodayake dokokin nuna bambanci da aka zartar a 1948 sun sa ya zama da wahala ga Hausas su sami 'yancin Sudan, kuma daga baya ya sa su kasa ba da ƙasar ga zuriyarsu. A cikin tarihin Sudan mai zaman kanta, an fahimci Hausas a matsayin baƙi duk da yawancin iyalai na Hausa da ke zaune a Sudan na ƙarni da yawa. A shekara ta 1974, zanga-zangar dalibai game da yarjejeniyar zaman lafiya da za ta kawo karshen Yaƙin basasar Sudan na farko ya shafi daliban Hausa da yawa. Magoya bayan yarjejeniyar zaman lafiya a Omdurman sun dauki mutuwar wani mai zanga-zangar Hausa a matsayin casus belli don kaddamar da kisan gilla a kan al'ummomin Hausa a cikin birni. An kori Hausa da yawa zuwa Adré, a gabashin Chadi, kodayake Chadi ta kore su kuma ta tilasta 'yan gudun hijirar Hausa su zauna a Darfur. Sau da yawa ana nuna wariya ga Hausa a cikin Blue Nile har zuwa yau saboda ana daukar su "baƙi" saboda asalinsu daga Yammacin Afirka.

### Tarihin siyasa
A shekara ta 1995, kabilun da fararen hula da yawa a jihar Blue Nile sun tayar da gwamnatin Sudan, karkashin jagorancin mai mulkin kama karya Omar al-Bashir.  Har ila yau, tashin hankali ya kasance a kan gwamnan Blue Nile Abdalla Abu-Fatma Abdalla, wanda ke kusa da Hausas. Saboda haka, gwamnatin Bashir ta fara son mutanen Hausa a cikin Blue Nile, yayin da suka fahimci cewa Hausa sun fi goyon bayan gwamnati fiye da sauran kabilun. A lokacin farkon tawaye na Blue Nile a kan SPLM-N a cikin 2011, Hausa sau da yawa ya shiga Sojojin Sudan da Janjaweed a kan SPLB-N da 'yan tawaye na kabilanci. Koyaya, wasu Hausa sun yi yaƙi a gefen 'yan tawaye. A cikin 2017, jagorancin SPLM-N ya rabu tsakanin Abdelaziz al-Hilu da Malik Agar kan kula da ayyukan masu tayar da kayar baya a cikin Blue Nile.  Rikicin ya karu da Hausa, wadanda ake zargi da tallafawa gwamnatin Agar wacce ba ta son Sudan mai zaman kanta.

A cikin 2020, Sudan ta fuskanci juyin juya hali, ta hambarar da mulkin Bashir kuma sakamakon haka ta kara tashin hankali tsakanin Hausa da kabilun Blue Nile. A ƙarshen 2020, gwamnatin Sudan da bangarorin biyu na SPLM-N sun sanya hannu kan Yarjejeniyar zaman lafiya tare da sabuwar gwamnatin Sudan, da niyyar kawo karshen rikici a Blue Nile. A lokacin sake gina ayyukan jama'a, kungiyoyi kamar Funj waɗanda suka yi yaƙi a cikin SPLM-N sun ji an ware su bayan Malik Agar ya ba da ayyukan gwamnati, gami da Gwamnan Blue Nile, ga mutane a cikin kabilinsa, Anqassana.  Yayin da shahararren Agar ya fara raguwa, ya nemi kawance tare da Hausa don tabbatar da matsayinsa da kabilarsa a gwamnatin Sudan.

Bayan juyin mulki a 2021, Agar ya ci gaba da matsayinsa a majalisar rikon kwarya saboda ka'idojin da ke cikin Yarjejeniyar Zaman Lafiya ta Juba, kuma "ya haɓaka kyakkyawar dangantaka da shugabannin juyin mulkin Abdel Fattah al-Burhan da Mohamed Hamdan Dagalo".  Shugabannin kabilun Funj sun soki kusanci Agar da shugabannin juy mulkin, kuma sun kaddamar da zanga-zangar da "kwamitin adawa" a kan Agar.

### Maimaitawa a cikin rikice-rikice na ƙasa
Shugabannin siyasa da manazarta duk sun yi nuni da laifin da Malik Agar ke da shi kan fara sabon rikicin. A kokarinsa na samun goyon baya daga wasu kabilu ciki har da Hausawa, da kuma kawar da goyon bayan Funj, Agar ya nada dan uwansa, El Obeid Hamad Abu Shotal (dan kabilar Funj), a matsayin Babban Hakimin daukacin kabilun Blue Nile.    Sai Abu Shotal ya nada shugaban Hausawa sannan ya zayyana iyakar kasar Hausa.  Sabon gwamnan Blue Nile , Ahmed al-Omda, ya amince da bukatar shugabannin Hausawa na kafa masarautu a jihar Blue Nile, kan filayen da iyalan Hausawa suka mallaka.  al-Omda ya yi iƙirarin a gidan talabijin na Sudan TV, gidan talabijin na gwamnati, cewa rikicin ma ya faro ne a watan Mayun 2022, lokacin da shugabannin Hausawa suka nemi ƙara shigar da su cikin gwamnatin yankin Blue Nile.  A mayar da martani, Abu Shotal ya ce "Wannan [yankin] na kabilar Blue Nile ne, kuma ku ne bakonmu. Ta yaya za ku yi iƙirarin cewa kuna cikin gwamnatin ƙasa?"  A daidai wannan lokaci ne Abu Shotal ya daure sarkin Hausawan gidan yari bayan ya hana 'yan matan Hausawa shiga kasuwannin jama'a.  Bangarorin Hausa sun taso da shi.  Jam'iyyar Kwaminisanci ta Sudan ta yi ikirarin cewa a watan Yunin 2022, makaman da ake zargin gwamnatin mulkin Sudan ta bayar sun kai ga 'yan kabilar Hausa a maimakon kokarin shawo kan lamarin. 

## Manazarta