Mesa

**Mesa** tana daga cikin nau'ukan macizai wato macijiya sai dai ita Mesa babbar macijiya ce don kuwa tana da hatsarin gaske, tunda har mutane takan haɗiye ba tare da wani ɓata lokaci ba. 
Mafi akasari mesa tana rayuwarta ne a daji tana haɗiye namun daji har na ruwa takan haɗiye kada da kifi da sauran halittun ruwa. 
Ana kuma samunta a yankunan Afirka Asiya da kuma ƙasar Ostireliya (Australia) a waɗannan yankunan Mesa ta fi yawa, sai kuma irin ƙasashen Indiya Bangladesh, Pakistan, China da dai sauransu. 
Ana samun Nau'ukan mesa har kusan kala arba'in da biyu (42) a faɗin duniya. 
.

## Yadda Mesa take haihuwa
Mesa tana haihuwa ne ta hanyar yin ƙwai kamar ƙadangare, tsaka maciji da dangin su. Matan mesa su ne suke ƙyanƙyashe ƙwansu da kansu. 
Sai dai duk da haɗarin da ke tattare da mesa mutane suna farautarta sosai saboda wasu suna cin namanta, ana kuma amfani da fatarta wajen ɗinka takalma, jaka da maɗaurin wando (belt) dai sauransu.

## Amfanin da sassan jikin Mesa keyi

Ana amfani da wasu sassan jikin mesa don yin waɗansu magunguna, wato masu maganin gargajiya suna amfani da fatarta, jininta da kitsenta don yin wasu magunguna a ƙasashen Afirka kenan su ne suke da waɗannan sirrikan game da mesa. Misali masu maganin gargajiya suna amfani da kitsen mesa don maganin sanyi, dafin maciji da kuma maganin mayu da dai sauransu. Har ila yau dai, su masu bada maganin gargajiya ko kuma ƴan bori suna amfani da fatar mesa don yin kayan sawa wato (walki) sai kuma idan ka je ƙasar Afirka ta Kudu suna ɗaukar mesa a matsayin wata alamar ƙarfi ce shi yasa suke yawan yin amfani da fatu da sauran sassan jikin ta tun ba ƴan ƙabilar zulu ba. Haka ana amfani da kitsen mesa wajen maganin ciwon gaɓoɓi ko kuma gaɓɓai, haƙora da kuma maganin ciwon ido wasu suna ganin har maganin ciwon hauka kitsen mesa yana yi. Haka kuma, ana amfani da jinin mesa wajen magunguna iri-iri. 
Yaren Sukuma da yake a ƙasar Tanzaniya suna amfani da wasu sassan jikin mesa don yin maganin ciwon baya, ana sawa ne a jikin mutum a bar shi na tsawon kwana biyu ko uku.
Idan kuma muka dawo nan gida Najeriya muna amfani da hantar mesa don maganin sauran macizai. Har ila yau, dai a Najeriya ana amfani da kan mesa don maganin mayu. 
Idan kuma muka koma ƙasar Ghana su kuma suna ganin mesa wata Kariya ce a kan sauran macizai. 
A takaice dai Mesa macijiya ce mai haɗiyar duk  nama ko mutum ko dabba.

Mesa ta kashe tare da haɗiye wata mata a yankin Jambi da ke Indonesoya, a cewar kafafen yaɗa labaran ƙasar - amma ta yaya maciji ke iya hadiye mutum? Mesar ta tare Jahrah mai shekara 50 ce a lokacin da take kan hanyarta ta komawa gida bayan tashi daga inda take aiki a ranar Lahadi da safe. Tun daga ranar ba a ji ɗuriyarta ba, sai mutanen ƙauyen suka gano wata mesa da cikinta ya yi ɗirkeke - suka kashe ta sai suka ga gawar matar a ciki. "An gano matar ne a cikin mesar," kamar yadda babban jami'in ƴan sandan yankin Jambi AKP S Harefa ya shaida wa kafafen yada labarai. Ya ƙara da cewa an samu gawar matar ba wani abu da ya cire daga jikinta. Tsayin mesar ya kai mita biyar, in ji mazauna yankin. Duk da cewa ba a cika samun irin waɗannan abubuwan ban mamakin ba, ba shi ne karo na farko da irin hakan ya faru a Indoseniya ba.

‎A shekarun 2017 da 2018 ma macizai sun taɓa hadiye mutum biyu. Ta yaya maciji ke kai wa mutum hari?

‎An yi amanna cewa yawancin macizan da suka kashe mutane a Indonesiya a cikin shekara biyar da suka gabata manyan mesa ne.

‎Tsawonsu kan kai ƙafa 32 ko fiye kuma suna da ƙarfi sosai. Sukan yi kwanton ɓauna ne idan za su kai wa mutum hari, sai su nannaɗe mutum a jikinsu su murƙushe shi - su kanannaɗe mutum ta yadda zai kasa shaƙar numfashi. Yawanci rashin shaƙar numfashi ko buguwar zuciya ke kashe mutum cikin mintuna kaɗan. Mesa kan haɗiye duk abin da ta kashe ɗungurungum. Bakinsu kan wage sosai ta yadda duk abin da suka hadiye yakan shige cikinsu. Idan mutum suka zo haɗiyewa, "to sukan ci karo da ƴar tangarɗa saboda kafaɗun mutum ba sa tanƙwarewa cikin sauƙi," a cewar Mary-Ruth Low, wata mai bincike kan namun daji kuma ƙwararriya kan abin da ya shafi macizai a Singapore, kamar yadda ta taɓa shaida wa BBC. SunaSuna cin sauran dabbobi?

In this video grab taken on November 24, 2018 villagers try to capture a large python in Padang Pariaman, in West Sumatra.

‎Asalin hoton,RONAL EFENDI COTO/AFP via Getty Images

‎Ms Low ta ce "Yawanci abincin mesa mutune ne da dabbobi masu shayarwa, duk da ba su faye cin dabbobi masu jan ciki kamar su kada ba. Sannan sukan ci ɓeraye da sauran ƙananan dabbobi, in ji ta, "amma akwai wani matakin girma da idan suka kai ba su faye damuwa da cin ɓera ba saboda namansa ba ya isarsu. "A taƙaice dai za su iya yin girman da za su kai duk wani waje da abincinsu yake."

‎Hakan kan haɗa da dabbobi masu girma irin su aladu da shanu. A wasu lokutan sai a ga kamar ba za su iya cinye wasu abubuwan ba saboda girmansu. A shekarar 2005 wata mesa ta haɗiye wata kada a birnin Florida na Amurka. A garin hadiyewar ne sai suka yi mutuwar kasko, daga baya mafarauta suka gano gawarwakinsu. Amma sai dai a wasu lokutan waɗannan macizan kan zama masu tsirfa. Idan ba su samu abin farautar da suke so ba, sukan ɗauki lokaci ba su ci wani abin kirki ba har sai sun ga babbar dabba da za ta ishe su.

‎Wannan ne karon farko da mesa ta haɗiye mutum?

‎A'a, sau biyu irin wannan lamari na faruwa a Indonesia cikin shekara biyar da suka gabata. A shekarar 2018, an nemi wata mata an rasa a lokacin da take duba shukar kayan miyarta a yankin Sulawesi. Washe gari aka ga takalmanta da adda da kuma wata mesa kwance a can gefe cikinta ya yi ɓulele. "Mazauna wajen sun yi zargin cewa maciji ne ya haɗiye matar, don haka suka kashe shi, sannan suka fitar da shi daga lambun," kamar yadda babban jami'in ƴan sandan yankin ya shaida wa AFP. "An farke cikin macijin aka ga matar a ciki." Sannan a shekarar 2002, an samu labarin yadda mesa ta hadiye wani yaro ɗan shekara 10 a wajen wasu tsaunuka a Afirka ta Kudu. A watan Maris ɗin 2017 kuma mesa mai tsawon mita bakwai ta hadiye wani manomi a Sulawesi da ke Indonesia. A shekarar dai kuma da ƙyar wani mutum daga yankin Suamtra na Indonesiya ya ceci kansa a hannun wata mesa mai tsawon mita 7.8 da ta so hadiye shi a gonar kwakwar manja. Ya tsira amma ya ji raunuka. Wasu labarai da ake bayarwa sun ce abin na faruwa sosai sai dai ba a samun labaran ne kawai. Wani masanin tarihin rayuwar ɗan adam Thomas Headland, wanda ya shafe gomman shakaru a cikin ƙabilar Agta, waɗanda mafarauta ne a Philippines, ya ce kashi ɗaya bisa ukun mazan ƙabilar, mesa ke kashe su.

## Manazarta