El Niño-Kudancin Oscillation

Canje-canje ga zafin jiki da hazo a lokacin El Niño (hagu) da La Niña (dama). Taswirar biyu na sama na Disamba zuwa Fabrairu, na ƙasa biyu na Yuni zuwa Agusta ne.**El Niño**-Southern Oscillation (**ENSO**) wani yanayi ne na duniya wanda ke fitowa daga bambancin iska da Yanayin zafi na teku a kan Tekun Pacific mai zafi. Wadannan bambance-bambance suna da tsari mara kyau amma suna da kama da sake zagayowar. Abubuwan da suka faru na ENSO ba za a iya hango su ba. Yana shafar yanayin yawancin wurare masu zafi da subtropics, kuma yana da alaƙa (Haɗin kai) zuwa yankuna masu girma na duniya. Lokacin dumama na yanayin zafi na teku an san shi da "El Niño" kuma lokacin sanyaya shine "La Niña". **Kudancin Oscillation** shine yanayin da ke tattare da shi, wanda aka haɗa shi da canjin zafin teku.

El Niño yana da alaƙa da matsin iska na iska fiye da na yau da kullun a kan Indonesia, Ostiraliya da kuma fadin Tekun Indiya zuwa Tekun Atlantic. La Niña tana da kusan tsari na baya: matsin lamba a tsakiya da gabashin Pacific da ƙananan matsin lamba ta hanyar yawancin sauran wurare masu zafi da subtropics. Abubuwan biyu na faruwa suna wucewa a shekara ko haka kowannensu kuma yawanci suna faruwa a kowace shekara biyu zuwa bakwai tare da bambancin ƙarfi, tare da lokutan tsaka-tsaki na ƙananan ƙarfi. Abubuwan da suka faru na El Niño na iya zama mafi tsanani amma abubuwan da suka faru a La Niña na iya maimaitawa kuma sun daɗe. Abubuwan da suka faru na El Niño, a matsakaici, sun rage lokutan ruwa na Canal na Panama-ba daidai ba ne da imani.

Wani mahimmin tsari na ENSO shine ra'ayin Bjerknes (mai suna bayan Jacob Bjerkne a cikin 1969) wanda canje-canjen yanayi ke canza yanayin zafi na teku wanda hakan ke canza iskar yanayi a cikin kyakkyawan ra'ayi. Rashin ƙarfi na iska na gabas yana haifar da hauhawar ruwan zafi zuwa gabas da rage yawan ruwan teku a kan ma'auni. Hakanan, wannan yana haifar da yanayin zafi na teku (wanda ake kira El Niño), yaduwar Walker mai rauni (yaduwar gabas zuwa yamma a cikin yanayi) har ma da iskar kasuwanci mai rauni. A ƙarshe ruwan dumi a yammacin Pacific mai zafi ya ƙare sosai don yanayin ya koma yadda ya kamata. Takamaiman hanyoyin da ke haifar da oscillation ba su da tabbas kuma ana nazarin su.

Kowace ƙasa da ke sa ido kan ENSO tana da ƙofar daban-daban ga abin da ya zama taron El Niño ko La Niña, wanda aka tsara don takamaiman bukatun su.  El Niño da La Niña suna shafar yanayin duniya kuma suna rushe yanayin yanayi na yau da kullun, wanda a sakamakon haka zai iya haifar da guguwa mai tsanani a wasu wurare da fari a wasu. Abubuwan da suka faru na El Niño suna haifar da gajeren lokaci (kimanin shekara 1 a tsawon) a cikin matsakaicin zafin jiki na duniya yayin da abubuwan da suka faru a La Niña ke haifar da sanyaya na gajeren lokaci. Sabili da haka, yawan dangi na El Niño idan aka kwatanta da abubuwan da suka faru na La Niña na iya shafar yanayin zafin jiki na duniya a kan lokutan kusan shekaru goma. Kasashen da ENSO ta fi shafa sune Kasashe masu tasowa waɗanda ke kan iyakar Tekun Pacific kuma suna dogara da noma da kamun kifi.

A cikin kimiyyar Canjin yanayi, an san ENSO a matsayin daya daga cikin abubuwan da suka faru na Canjin yanayi na ciki. : 23 Abubuwan da ke faruwa a nan gaba a ENSO saboda canjin yanayi ba su da tabbas,  kodayake canjin yanayi yana kara tasirin fari da ambaliyar ruwa. Rahoton Bincike na shida na IPCC ya taƙaita ilimin kimiyya a cikin 2021 don makomar ENSO kamar haka: "A cikin dogon lokaci, mai yiwuwa ne cewa bambancin hazo da ke da alaƙa da El Niño-Southern Oscillation zai karu". Yarjejeniyar kimiyya ita ce kuma cewa "yana da matukar yiwuwar cewa bambancin ruwan sama da ke da alaƙa da canje-canje a cikin ƙarfi da girman sararin samaniya na haɗin ENSO zai haifar da canje-canjen gagarumin a sikelin yanki". : 114 

## Ma'anar da ƙamus

El Niño-Southern Oscillation wani yanayi ne guda daya wanda ke canzawa lokaci-lokaci tsakanin matakai uku: Neutral, La Niña ko El Niño .  La Niña da El Niño matakai ne masu tsayayya a cikin oscillation wanda ake zaton yana faruwa lokacin da aka kai ko wuce takamaiman yanayin teku da yanayi.

Wani rubutu na farko da aka ambaci kalmar "El Niño" ("The Boy" a cikin Mutanen Espanya) don komawa ga yanayi ya faru ne a shekara ta 1892, lokacin da Kyaftin Camilo Carrillo ya gaya wa taron jama'a a Lima cewa ma'aikatan jirgin ruwa na Peru sun kira ruwan kudu mai zafi na yanzu "El Niños" saboda ya fi shahara a kusa da Kirsimeti. Kodayake al'ummomin pre-Columbian tabbas sun san abin da ya faru, sunayen 'yan asalin sun ɓace a tarihi.

Kalmar El Niño tana nufin Kristi Yaro, Yesu, saboda yawanci ana lura da zafi a cikin Pacific kusa da Kudancin Amurka a kusa da Kirsimeti.

## Manazarta