Ƙungiyar kare haƙƙin iyaye

**Ƙungiyar kare haƙƙin iyaye** ƙungiya ce ta haƙƙin farar hula wacce membobinta suka fi sha'awar al'amuran da suka shafi iyaye maza da mata da yara da suka shafi dokar iyali, gami da kula da yara.

## Rikon yara
Wasu masu kare hakkin iyaye suna da'awar cewa an dakatar da haƙƙin iyaye da yawa ba dole ba, kuma an raba yara daga iyaye da 'yan uwansu kuma an karɓe su ta hanyar ayyukan kotunan iyali da hukumomin gwamnati da ke neman biyan nasu manufofi, maimakon kallon fa'idodin kowane shari'a.

## Ƙasar Ingila

### Ƙarfafawa da tallafi
A watan Yunin 2007, masu fafutukar kare hakkin iyaye na Burtaniya sun soki kotun cikin gida, da da'awar cewa tana ɗaukar yara a matsayin kayayyaki da za a iya ɗauka, an yanke hukunci kan rashin shaida da shaidar zur, kuma sirrin kotun yana cutar da iyalai da yara.  A watan Yulin 2017, wani alkali ya yanke hukuncin cewa Majalisar gundumar Gloucestershire ta cire jaririya daga mahaifiyarta mai rauni ba bisa ka'ida ba. 

### Magani na kiwon lafiya
Batun hakkin iyaye  ya taso ne dangane da rashin jituwar jinya. Manyan shari'o'i biyu na kwanan nan a Burtaniya sune shari'ar Charlie Gard a cikin shekarar 2017 da shari'ar Ashya King a cikin shekarar 2014. A duka ɓangarorin biyu dai an samu sabani tsakanin iyaye da likitoci kan hanyar da za a bi wajen magance matsalar kuma an kai karar zuwa kotu. Wannan ya haifar da muhawara mai cike da ruɗani game da wanda ya kamata ya yi magana ta ƙarshe  iyaye ko likitoci. 

## Amurka

### Gyara Haƙƙin Iyaye ga Kundin Tsarin Mulkin Amurka
Rep. Pete Hoekstra (R-MI) ne ya gabatar da Gyaran Haƙƙin Iyaye a ranar 31 ga watan Maris, 2009, kuma mai lamba HJRes.42. A ranar 27 ga watan Afrilu, 2009, an tura shi zuwa ga Kwamitin Tsarin Mulki, 'Yancin Jama'a, da 'Yancin Jama'a. Ya tattara masu tallafawa 141. 

A cikin Majalisar Dattijai, wani doka iri ɗaya (wanda aka ƙidaya SJRes.13) Sen. David Vitter (R-LA) ya gabatar da shi a ranar 3 ga watan Maris, 2009, amma ba shi da ƙarin masu tallafawa. An mika shi ga kwamitin kula da harkokin shari'a.

A ranar 14 ga watan Mayu, 2009, Sen. Jim DeMint (R-SC) ya ba da shawarar Gyara Haƙƙin Iyaye tare da ƙarin sashe yana bayyana cewa "Wannan labarin zai fara aiki bayan ranar amincewa." An ƙidaya shi SJRes.16; an mika shi ga kwamitin kula da harkokin shari’a. Ya karɓi masu tallafawa guda shida. 

Yarjejeniyar kare hakkin yara ta duniya, wadda kowane memba na Majalisar Ɗinkin Duniya ya amince da shi in ban da Amurka da Somaliya, ta firgita masu sukanta na Amurka, ta yadda wasu ke yunƙurin ƙara wa kundin tsarin mulkin gyare-gyaren yancin iyaye a matsayin wani mataki na hana shi. Ɗan Majalisar Wakilan Amurka na Republican Pete Hoekstra ya ba da shawarar gyara ga Kundin Tsarin Mulki don kare haƙƙin iyaye a matsayin abin da zai hana Amurka amincewa da Yarjejeniyar Majalisar Ɗinkin Duniya kan 'yancin yara. Masu adawa da wannan yarjejeniya sun ce za ta baiwa jami'an gwamnati da kwamitin kwararru na Majalisar Ɗinkin Duniya da ke Geneva damar tsoma baki cikin ikon iyaye. 

Dan majalisa Hoekstra ya ce shi da abokansa sun damu da wasu hukunce-hukuncen kotu na baya-bayan nan da suke kallon tauye hakkin iyaye, amma yarjejeniyar Majalisar Ɗinkin Duniya ita ce babbar damuwarsu.

Gyaran da ya yi ya buɗe ta wajen bayyana cewa: “’yancin iyaye na ja-gorar tarbiyya da tarbiyyar ’ya’yansu hakki ne na asali.” Ya ce gwamnatin Amurka da jihohi ba za su iya keta wannan hakkin ba tare da bayyananniyar hujja ba kuma ta kammala: “Ba za a amince da wata yarjejeniya ba kuma ba za a yi amfani da wata tushen dokokin ƙasa da ƙasa don maye gurbin, gyara, fassara, ko amfani da haƙƙin da wannan labarin ya ba da."

Amincewa da yarjejeniyar ƙasa da ƙasa na buƙatar goyon bayan kashi biyu bisa uku a majalisar dattijai, wanda zai  a tsarin gyaran majalisar na yanzu na buƙatar fiye da rabin dozin na Republican su shiga cikin 'yan Democrat masu rinjaye. 

Har ya zuwa yanzu, kudirin bai kai zauren Majalisa ko Majalisar Dattawa don kada kuri’a ba kuma an sake gabatar da shi a kowane zama tun da aka fara gabatar da shi.

A ranar 30 ga watan Janairu, 2019, Bill HJRes.36, "Bayar da gyare-gyare ga Kundin Tsarin Mulki na Amurka dangane da haƙƙin iyaye",  an gabatar da shi ga Majalisar ta Wakilin Jim Banks (R-IN). Wani sabon tsarin gyara tsarin mulki zai kafa haƙƙin iyaye a cikin Kundin Tsarin Mulki na Amurka  tare da yancin faɗar albarkacin baki, addini, jarida, da sauran su. 

Musamman, zai ba da “’yancin iyaye su ja-goranci tarbiyya, ilimi, da kula da ’ya’yansu.” Ɓangaren ilimi zai ba da damar zaɓar makarantu masu zaman kansu, makarantar addini, ko makarantar gida. 

Har ila yau, ya fayyace cewa gyaran ba zai “yi amfani da aikin iyaye ko shawarar da za ta kawo ƙarshen rayuwa ba. Ma'ana, wannan mai yiwuwa yana nufin haƙƙin iyaye ba zai ƙara zuwa ga 'yancin zubar da ciki ba. 

A ranar 22 ga watan Satumba, 2020, Gidauniyar Kula da Iyali, ƙungiya mai zaman kanta ta 501(c)(3) mai fafutukar kare haƙƙin yara da na iyaye, ta ƙirƙiri koke akan gidan yanar gizon "Mu Jama'a" a petitions.whitehouse.gov don tattara sa hannu don roki Majalisa ta yi aiki akan HJRes.36 wanda ke gaban majalisa yayin zaman (2019-2020). 

Magoya bayansa suna jayayya cewa kudirin ya ba wa iyayen Amurka miliyan  ƙarin haƙƙi da yanci baya ga ikon gwamnati.

### Adawa
Abokan hamayyar sun ce gyara na iya haifar da sakamakon da ba a yi niyya ba, daga likitanci zuwa na doka.

Meg Gardinier, shugabar gamayyar ƙasa da ƙasa dake goyon bayan yarjejeniyar ta ce "Ba wata yarjejeniya ta Majalisar Ɗinkin Duniya da za ta taba kwace ikon ƙasa na wannan ƙasa." "Tabbatar da ra'ayinmu zai inganta amincinmu a duniya." 

Patricia Donovan na Cibiyar Guttmacher ta rubuta a taƙaice irin wannan yanayi: "Gyarjejeniyar tana da haɗari, saboda za a bar yara a gidajen cin zarafi kuma za a hana matasa samun bayanai da ayyukan da za su taimaka musu su guje wa ciki, STDs da zubar da ciki." matakin gyaran tsarin mulki wanda ya gaza a Colorado. 

Donovan ya ci gaba da cewa, "Ko da yake yana da kyau a kan takarda," in ji Donovan, "a aikace, za ta mayar da makarantun gwamnati zuwa fagen fama na akida ga iyaye masu adawa da dabi'u da kuma sanya riko da wahala saboda za a iya kalubalanci wurin ɗaukar yara a kotu kwararar ƙarar da iyayen da suka fusata suka fara, a kan kuɗin masu biyan haraji, a kan duk wanda ke aiki tare da yara, ciki har da malamai, masu karatu, ma'aikatan jin daɗi da masu ba da shawara." 

### Massachusetts
Masu fafutukar kare hakkin iyaye sun bayyana cewa ma’aikatan hukumar kula da ayyukan jin kai ta Massachusetts (DSS) suna kwashe yara daga hannun iyayensu ba tare da dalili ba.  Sun ƙara da cewa waɗannan ma'aikatan, waɗanda suka ce sun sami rigakafi ba daidai ba daga Kotun Koli ta Massachusetts,  suna barazanar iyaye mata tare da asarar 'ya'yansu don tilasta musu su rabu da mazajensu  da halartar kungiyoyin tallafi.  Sun bayyana cewa waɗannan kungiyoyin tallafi suna aiki ne da manufa guda biyu na baiwa abokan huldar ma’aikatan DSS damar samun karin tallafin gwamnati don tafiyar da kungiyoyin tallafi, da baiwa ma’aikatan DSS damar samun bayanan da ake amfani da su wajen kwashe ‘ya’ya daga hannun iyayensu.  Masu fafutukar kare haƙƙin iyaye sun bayyana cewa cin zarafin iko ya faru  kuma mai son rai ya taka rawa. 

## Duba kuma

* An tilastawa tallafi a Burtaniya
* Ruby Franke

## Manazarta