Tsaro na ruwa

Tsaron ruwa yana da fannoni daban-daban: famfon ruwa na gama gari don samar da ruwa a Soweto, Afirka ta Kudu; mazauna da ke tsaye a cikin ruwan ambaliyar ruwa a Kampala, Uganda; gurɓatar ruwa na iya haifar da ambaliyar ruwa, furannin algae masu cutarwa da kuma kashe kifaye ; garin Farina da ke Kudancin Ostiraliya ya yi watsi da shi saboda shekaru na fari da guguwar ƙura.
Manufar Tsaro na ruwa ita ce kara fa'idodin ruwa ga mutane da yanayin halittu. Manufar ta biyu ita ce iyakance haɗarin tasirin lalacewa na ruwa zuwa matakin da ya dace.[1][2] Wadannan haɗarin sun haɗa da ruwa mai yawa (ambaliyar ruwa), ruwa kaɗan (fari da ƙarancin ruwa), da ruwa mara inganci (marasa tsabta). [1] Mutanen da ke zaune tare da babban matakin tsaro na ruwa koyaushe suna da damar samun "adadin da ya dace da ingancin ruwa don kiwon lafiya, rayuwa, da samarwa".[2] Misali, samun ruwa, tsaftacewa, da sabis na tsabta wani ɓangare ne na tsaro na ruwa.[3] Wasu kungiyoyi suna amfani da kalmar "Tsaron Ruwa" a takaice, suna nufin fannoni na samar da ruwa kawai.

Masu yanke shawara da manajojin ruwa suna da niyyar cimma burin tsaro na ruwa wanda ke magance damuwa da yawa. Wadannan sakamakon na iya haɗawa da haɓaka tattalin arziki da lafiyar jama'a yayin rage haɗarin da ke da alaƙa da ruwa.[1] Akwai alaƙa da cinikayya tsakanin sakamako daban-daban.[2]: 13 Masu tsarawa galibi suna la'akari da tasirin tsaro na ruwa ga kungiyoyi daban-daban lokacin da suke tsara dabarun rage canjin yanayi.[3]:19–21

Babban dalilai guda uku suna ƙayyade yadda yake da wahala ko sauƙi ga al'umma don ci gaba da tsaron ruwa. Wadannan sun hada da yanayin ruwa, yanayin zamantakewa da tattalin arziki, da canje-canje na gaba saboda tasirin canjin yanayi.[1] Masu yanke shawara na iya tantance haɗarin tsaro na ruwa a matakai daban-daban. Wadannan sun fito ne daga gida zuwa al'umma, birni, kwandon, ƙasa da yanki.[2] : 11 :11

Sabanin tsaro na ruwa shine *Rashin tsaro na ruwa*. : 5 Rashin tsaro na ruwa yana da barazana ga al'ummomi. : 4 Babban abubuwan da ke ba da gudummawa ga rashin tsaro na ruwa shine karancin ruwa, gurɓataccen ruwa da ƙarancin ingancin ruwa saboda tasirin Canjin yanayi. Sauran sun hada da talauci, ikon lalacewar ruwa, da bala'o'i da suka samo asali daga haɗarin halitta. Canjin yanayi yana shafar tsaron ruwa a hanyoyi da yawa. Canjin yanayin ruwan sama, gami da fari, na iya yin babban tasiri ga wadatar ruwa. Ambaliyar ruwa na iya kara ingancin ruwa. Guguwa mai karfi na iya lalata ababen more rayuwa, musamman a Kudancin Duniya. : 660 

Akwai hanyoyi daban-daban na magance matsalar rashin ruwa. Hanyoyin kimiyya da injiniya na iya ƙara yawan samar da ruwa ko kuma sa amfani da ruwa ya fi inganci. Kayan aikin kuɗi da tattalin arziki na iya haɗawa da hanyar tsaro don tabbatar da samun dama ga talakawa. Kayan aikin gudanarwa kamar iyakokin buƙata na iya inganta tsaron ruwa.  Suna aiki kan ƙarfafa cibiyoyi da hanyoyin sadarwa. Hakanan suna iya inganta kula da ingancin ruwa, da kuma ƙara saka hannun jari a fannin samar da ruwa . Inganta juriyar yanayi na ayyukan ruwa da tsafta yana da mahimmanci. Waɗannan ƙoƙarin suna taimakawa wajen rage talauci da cimma ci gaba mai ɗorewa . 

Babu wata hanya guda ɗaya da za a iya auna tsaron ruwa.  Ma'aunin tsaron ruwa kusan ya kasu kashi biyu. Wannan ya haɗa da waɗanda suka dogara da *gogewa* idan aka kwatanta da ma'aunin da suka dogara da *albarkatu.* Na farko ya fi mayar da hankali kan auna abubuwan da suka shafi ruwa na gidaje da walwalar ɗan adam. Na biyun ya fi mai da hankali kan adana ruwa mai tsafta ko tsaron albarkatun ruwa *. *

Rahoton Bincike na shida na IPCC ya gano cewa karuwar yanayi da abubuwan da suka faru na yanayi sun fallasa miliyoyin mutane ga Rashin tsaro na abinci da rage tsaro na ruwa. Masana kimiyya sun lura da tasirin da ya fi girma a Afirka, Asiya, Amurka ta Tsakiya da Kudancin, Ƙananan Tsibirin da Arctic.[1] : 9 Rahoton ya yi hasashen cewa dumamar duniya ta 2 °C za ta fallasa kusan mutane biliyan 1-4 ga damuwa na ruwa. Ya sami mutane biliyan 1.5-2.5 suna zaune a yankunan da ke fuskantar karancin ruwa.[1] :660 

## Ma'anar

### Bayani mai zurfi
Akwai ma'anoni daban-daban don kalmar Tsaro na ruwa.[1][2] : 5 Ya fito ne a matsayin ra'ayi a cikin karni na 21. Ya fi girma fiye da rashin karancin ruwa.[3] Ya bambanta da ra'ayoyin Tsaro na abinci da Tsaro na makamashi. Ganin cewa waɗannan ra'ayoyin suna rufe amintaccen damar samun abinci ko makamashi, tsaron ruwa yana rufe ba kawai Rashin ruwa ba har ma da kasancewarsa lokacin da akwai yawa daga ciki.[4]

Ɗaya daga cikin ma'anar tsaro na ruwa shine "abin da ya dace da adadin da ingancin ruwa don kiwon lafiya, hanyoyin rayuwa da samarwa, tare da matakin da ya dace na haɗarin da ke da alaƙa da ruwa".[1]

Irin wannan ma'anar tsaro na Ruwa na Majalisar Dinkin Duniya ita ce: "ikon jama'a don kare damar samun isasshen ruwa mai inganci don kiyaye hanyoyin rayuwa, jin daɗin ɗan adam, da ci gaban zamantakewar tattalin arziki, don tabbatar da kariya daga gurɓataccen ruwa da bala'o'i masu alaƙa da ruwa, da kuma adana yanayin muhalli a cikin yanayin zaman lafiya da kwanciyar hankali na siyasa" [1]: 1 [2]

Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta kuma ba da irin wannan ma'anar a cikin 2020. "Domin dalilan wannan rahoton, mun ayyana tsaro na ruwa a matsayin ikon yawan jama'a zuwa

* kiyaye damar samun isasshen ruwa mai inganci don kiyaye hanyoyin rayuwa, jin daɗin ɗan adam, da ci gaban zamantakewa da tattalin arziki.
* karewa daga gurɓataccen ruwa da bala'o'in da suka shafi ruwa; da
* adana yanayin halittu, wanda wadatar ruwa mai tsabta da sauran ayyukan yanayin halittu suka dogara. ": 17 

### Ƙananan ma'anar tare da mai da hankali kan samar da ruwa
Wasu kungiyoyi suna amfani da Tsaro na ruwa a takamaiman ma'ana don komawa ga samar da ruwa kawai. Ba sa la'akari da haɗarin da ke tattare da ruwa mai yawa. Misali, ma'anar WaterAid a cikin 2012 yana mai da hankali kan batutuwan samar da ruwa. Sun bayyana tsaro na ruwa a matsayin "amintaccen damar samun ruwa na isasshen adadi da inganci don bukatun ɗan adam na asali, ƙananan hanyoyin rayuwa da sabis na yanayin halittu na gida, tare da haɗarin da aka sarrafa da kyau na bala'o'in da suka shafi ruwa".[1] : 5 Majalisar Ruwa ta Duniya tana amfani da wannan takamaiman tsarin tare da mai da hankali kan samar da ruwa. "Tsaron ruwa yana nufin wadatar ruwa, a cikin isasshen adadi da inganci, don ci gaba da duk waɗannan buƙatu tare (sashen zamantakewa da tattalin arziki, da kuma manyan buƙatun tsarin halittu na duniya) - ba tare da wuce ikon sabuntawa ba. "[2][3]

### Dangantaka da WASH da IWRM
WASH (ruwa, tsaftacewa da tsabta) muhimmiyar ra'ayi ce lokacin da ake tattaunawa game da tsaro na ruwa. Samun damar ayyukan WASH wani bangare ne na cimma tsaron ruwa.[1] Dangantakar tana aiki a hanyoyi biyu. Don ci gaba, ayyukan WASH suna buƙatar magance matsalolin tsaro na ruwa.[2] : 4 Misali WASH ya dogara da albarkatun ruwa waɗanda suke wani ɓangare na sake zagayowar ruwa. Amma canjin yanayi yana da tasiri da yawa a kan sake zagayowar ruwa wanda zai iya yin barazana ga tsaro na ruwa.[3] ::vII Hakanan akwai karuwar gasa don ruwa. Wannan yana rage wadatar albarkatun ruwa a wurare da yawa a duniya.[2] : 4 :4

Tsaron ruwa ya ƙunshi ra'ayoyi da ra'ayoyin da suka shafi dorewa, hadewa da daidaitawa na kula da albarkatun ruwa.[1][2] A baya, masana sun yi amfani da kalmomi kamar hadin gwiwar albarkatun ruwa (IWRM) ko Gudanar da ruwa mai ɗorewa don wannan.

## Abubuwan da suka danganci

### Hadarin ruwa
Hadarin ruwa yana nufin yiwuwar matsaloli da za a yi da ruwa. Misalan su ne karancin ruwa, damuwa da ruwa, ambaliyar ruwa, lalacewar ababen more rayuwa da fari.[1] : 4 Akwai wata alaƙa da ba ta dace ba tsakanin haɗarin ruwa da tsaro na ruwa. Wannan yana nufin yayin da haɗarin ruwa ke ƙaruwa, tsaro na ruwa yana raguwa. Hadarin ruwa yana da rikitarwa kuma yana da yawa. Ya haɗa da haɗarin ambaliyar ruwa da fari. Wadannan na iya haifar da gazawar ababen more rayuwa da kara yunwa.[2] Lokacin da waɗannan bala'o'i suka faru, suna haifar da karancin ruwa ko wasu matsaloli. Matsalolin tattalin arziki na haɗarin ruwa suna da mahimmanci a lura. Hadarin ruwa yana barazana ga dukkan masana'antu. Misalan su ne bangaren abinci da abin sha, noma, mai da iskar gas da kayan aiki. Aikin noma yana amfani da kashi 69% na jimlar ruwa mai laushi a duniya. Don haka wannan masana'antar tana da matukar damuwa ga damuwa da ruwa.[3]

Haɗari haɗuwa ce ta haɗari, fallasawa da rauni.[1] Misalan haɗari sune fari, ambaliyar ruwa da raguwar inganci. Rashin ababen more rayuwa da mummunar mulki suna haifar da haɗari mai yawa.

Sashin kudi yana ƙara sanin tasirin tasirin haɗarin ruwa da buƙatar gudanar da shi yadda ya kamata. Zuwa 2025, haɗarin ruwa zai yi barazanar dala tiriliyan 145 a cikin kadarorin da ke ƙarƙashin gudanarwa.[1]

Don sarrafa haɗarin ruwa, kamfanoni na iya haɓaka tsare-tsaren kula da haɗarin ruwa.[1] Masu ruwa da tsaki a cikin kasuwannin kuɗi na iya amfani da waɗannan tsare-tsaren don auna aikin muhalli, zamantakewa da shugabanci (ESG). Za su iya gano shugabannin a cikin kula da haɗarin ruwa.[2][3] Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta haɓaka dandalin bayanan ruwa na kan layi mai suna Aqueduct don kimanta haɗari da sarrafa ruwa. China Water Risk kungiya ce mai zaman kanta da aka sadaukar don fahimtar da sarrafa haɗarin ruwa a China. [4][5] Asusun Kula da namun daji na Duniya yana da Filter na Hadarin Ruwa wanda ke taimaka wa kamfanoni kimantawa da amsawa ga hadarin ruwa tare da abubuwan da suka faru na 2030 da 2050. [6]

Fahimtar haɗari wani bangare ne na manufofin tsaro na ruwa. Amma kuma yana da mahimmanci a yi la'akari da daidaito na zamantakewa.[1]

Babu cikakkiyar ka'idar da aka yarda da ita ko tsarin lissafi don tantancewa ko sarrafa haɗarin ruwa.[1] : 13 Maimakon haka, manajoji suna amfani da ra'ayoyi da yawa, samfuran da fasaha don fahimtar cinikayya da ke akwai wajen amsawa ga haɗari.

### Rikicin ruwa

## Sakamakon da ake so
Akwai kungiyoyi uku na sakamakon tsaro na ruwa. Wadannan sun hada da tattalin arziki, muhalli da daidaito (ko zamantakewa). [1] Sakamakon abubuwa ne da ke faruwa ko kuma mutane za su so su ga hakan ya faru sakamakon manufofi da gudanarwa:

* Sakamakon tattalin arziki: Ci gaba mai ɗorewa wanda ke ɗaukar sauye-sauyen bukatun ruwa da barazanar. Ci gaba mai ɗorewa ya haɗa da samar da aiki, haɓaka yawan aiki da yanayin rayuwa.

* Sakamakon muhalli: Inganci da wadatar ruwa don Ayyukan yanayin halittu waɗanda suka dogara da wannan albarkatun ruwa. Rashin bambancin halittu na ruwa mai laushi da raguwar ruwan kasa misalai ne na mummunan sakamako na muhalli.
* Adalci ko sakamakon zamantakewa: Ayyuka masu hadawa don masu amfani, masana'antu da aikin gona su iya samun ruwa mai aminci, abin dogaro, isasshen ruwa mai araha. Wadannan kuma suna nufin za su iya zubar da Ruwa mai guba lafiya. Wannan yanki ya haɗa da batutuwan jinsi, karfafawa, shiga da lissafi.

Akwai manyan wuraren mayar da hankali guda huɗu don tsaro na ruwa da sakamakonsa. Yana game da amfani da ruwa don kara tattalin arziki da jin dadin jama'a, matsawa zuwa ga dorewa na dogon lokaci ko rage haɗarin da ke da alaƙa da ruwa.[1] Masu yanke shawara da manajojin ruwa dole ne suyi la'akari da alaƙa da cinikayya tsakanin nau'ikan sakamako daban-daban.[2] : 13 :13

Inganta tsaro na ruwa shine mahimmin abu don cimma ci gaba, ci gaban da ke ci gaba da rage talauci.[1] Tsaron ruwa kuma game da Adalci na zamantakewa da rarraba amfanin muhalli da lahani.[2] Ci gaban da ke ci gaba zai iya taimakawa wajen rage talauci da haɓaka yanayin rayuwa. Wannan yana iya amfana da waɗanda tasirin albarkatun ruwa marasa aminci a yankin ya shafa, musamman mata da yara.

Tsaron ruwa yana da mahimmanci don cimma mafi yawan manufofi 17 na ci gaban ci gaba na Majalisar Dinkin Duniya (SDGs). Wannan shi ne saboda samun isasshen ruwa mai aminci shine wajibi don saduwa da yawancin manufofi na mutum.[1] : 4-8 Hakanan yana da mahimmanci don samun ci gaba wanda ke da juriya ga canjin yanayi.[1] : 4-7 Masu tsarawa suna lura da sakamakon tsaro na ruwa ga kungiyoyi daban-daban a cikin al'umma lokacin da suke tsara dabarun daidaita canjin yanayi.[2] : 19–21 :19–21

## Abubuwan da ke ƙayyadewa
Babban dalilai guda uku sun ƙayyade ikon al'umma don kiyaye tsaro na ruwa: 

# Yanayin ruwa
# Yanayin zamantakewa da tattalin arziki
# Canje-canje a cikin yanayi na gaba (saboda tasirin canjin yanayi) 

### Yanayin ruwa
Yanayin ruwa yana da mahimmanci ga tsaro na ruwa. Kalmar yanayin ruwa tana nufin "cikakken matakin wadatar albarkatun ruwa". Amma kuma yana nufin yadda ya bambanta a lokaci da wuri. Inter-annual yana nufin daga shekara guda zuwa na gaba, Intra-annual na nufin daga kakar wasa daya zuwa na gaba. Yana yiwuwa a koma ga wuri a matsayin rarraba sarari.[1] Masana sun bambanta tsakanin yanayin ruwa wanda yake da sauƙin sarrafawa da wanda yake da wahala.[1]

Yanayin ruwa mai sauƙin sarrafawa zai zama ɗaya tare da ƙananan ruwan sama. A wannan yanayin ana rarraba ruwan sama a ko'ina cikin shekara kuma kogin yana gudana ta hanyar ruwa mai zurfi. Misali, yawancin Kasashe masu masana'antu a duniya suna da yanayin ruwa wanda za su iya sarrafawa cikin sauƙi. Wannan ya taimaka musu cimma tsaron ruwa a farkon ci gaban su.[1]

Wani yanayi mai wahala don sarrafa yanayin ruwa shine wanda ke da cikakkiyar karancin ruwa kamar hamada ko ƙasashe masu ƙasƙanci waɗanda ke fuskantar haɗarin ambaliyar ruwa mai tsanani. Yankunan da ruwan sama ya bambanta sosai daga wata kakar zuwa ta gaba, ko yankunan da ruwan kasa ya bambanta sosai frá shekara guda zuwa ta gaba suma suna iya fuskantar ƙalubalen tsaro na ruwa. Kalmar wannan ita ce babban canjin yanayi na shekara-shekara. Misali zai zama Gabashin Afirka, inda aka yi fari mai tsawo a kowace shekara biyu zuwa uku tun daga shekara ta 1999.[1] Yawancin kasashe masu tasowa na duniya suna da ƙalubale wajen sarrafa ilimin ruwa kuma ba su sami tsaro na ruwa ba. Wannan ba daidaituwa ba ne.[2]

Tunanin talauci da ilimin ruwa ya bayyana cewa yankunan da ke da wahalar ilimin ruwa sun kasance matalauta saboda gwamnatocin da suka dace ba su iya yin babban saka hannun jari da ake buƙata don cimma tsaron ruwa ba. Misalan irin waɗannan yankuna za su kasance waɗanda ke da bambancin ruwan sama a cikin shekara guda kuma a cikin shekaru da yawa. Wannan yana haifar da rashin tsaro na ruwa wanda ke hana ci gaban tattalin arziki.[1] Akwai alaƙa ta kididdiga tsakanin karuwar canje-canje a cikin tsarin ruwan sama da ƙananan kudaden shiga na kowane mutum.[2]

### Yanayin zamantakewa da tattalin arziki
Matsayi na ci gaban tattalin arziki da daidaito ko rashin daidaito sune mahimman abubuwan da ke tattare da tsaro na ruwa na al'umma da na gida. Duk da yake ra'ayin talauci da ilimin ruwa ya nuna cewa akwai alaƙa tsakanin talauci da yanayin ruwa mai wahala, akwai misalai da yawa na "harkokin ruwa masu wahala" waɗanda ba su (har yanzu) haifar da talauci da rashin tsaro na ruwa ba.[1][2]

Rashin daidaito na zamantakewa da tattalin arziki sune manyan direbobi na rashin tsaro na ruwa, musamman a cikin al'umma da ma'auni na gida. Rashin daidaito tsakanin jinsi, kabilanci da kabilanci duk an haɗa su da bambancin samun damar samun sabis na ruwa kamar ruwan sha da tsabta. Musamman mata da 'yan mata galibi suna da karancin damar samun damar tattalin arziki da zamantakewa a matsayin sakamakon kai tsaye na kasancewa da alhakin biyan bukatun ruwa na gida. Dukan tafiyar daga maɓuɓɓugar ruwa zuwa wurin amfani yana cike da haɗarin da mata da 'yan mata ke fuskanta.[1] Akwai shaidu masu karfi cewa inganta samun ruwa da tsabtace muhalli hanya ce mai kyau don magance irin wannan rashin daidaito.

### Canjin yanayi
Impacts of climate change that are tied to water, affect people's water security on a daily basis. They include more frequent and intense heavy precipitation which affects the frequency, size and timing of floods.[1] Also droughts can alter the total amount of freshwater and cause a decline in groundwater storage, and reduction in groundwater recharge.[2] Reduction in water quality due to extreme events can also occur.[3]: 558  Faster melting of glaciers can also occur.[4]

Canjin yanayi na duniya mai yiwuwa zai sa ya zama mai rikitarwa da tsada don tabbatar da tsaro na ruwa.[1] Yana haifar da sabbin barazanar da ƙalubalen daidaitawa.[2] Wannan shi ne saboda canjin yanayi yana haifar da karuwar bambancin ruwa da matsananciyar. Canjin yanayi yana da tasiri da yawa akan sake zagayowar ruwa. Wadannan suna haifar da bambancin yanayi da na ruwa, wanda zai iya yin barazana ga tsaron ruwa.[3] ::vII Canje-canje a cikin sake zagayowar ruwa suna barazana ga kayan aikin ruwa na yanzu da na gaba. Zai zama da wuya a tsara saka hannun jari don ababen more rayuwa na ruwa na gaba saboda akwai rashin tabbas da yawa game da canjin canji na gaba don sake zagayowar ruwa.[2] Wannan ya sa al'ummomi su fi fuskantar haɗarin abubuwan da suka faru da ke da alaƙa da ruwa sabili da haka yana rage tsaro na ruwa.[3] : na biyu:vII

Yana da wahala a hango hasashen tasirin canjin yanayi a matakin ƙasa da na gida. Tsaron ruwa zai shafi hauhawar matakin teku a yankunan bakin teku yayin da yawan mutanen da suka dogara da dusar ƙanƙara kamar yadda tushen ruwa zai shafi koma bayan kankara da dusar dutse.[1] : 21 :21

Dole ne a kalli canjin yanayi na gaba a cikin wasu kalubalen da ke akwai don tsaro na ruwa. Sauran ƙalubalen da ke akwai canjin yanayi a yankunan da ke kusa da ma'auni, ƙaruwar yawan jama'a da ƙaruwar buƙatun albarkatun ruwa. Sauran sun haɗa da ƙalubalen siyasa, ƙaruwar bala'i saboda daidaitawa a yankunan da ke da haɗari, da lalacewar muhalli.[1] : 22 Bukatar ruwa don ban ruwa a aikin gona zai karu saboda canjin yanayi. Wannan shi ne saboda yawan evaporation da kuma yawan ruwa asarar daga amfanin gona zai zama mafi girma saboda hauhawar yanayin zafi.[2] : 4 :4

Abubuwan yanayi suna da babban tasiri ga tsaron ruwa a matsayin matakai daban-daban. Bambancin yanayin ƙasa a cikin wadatar ruwa, amincin ruwan sama da kuma rauni ga fari, ambaliyar ruwa da guguwa sune haɗarin da ke shafar damar ci gaba. Wadannan suna wasa a kasa da kasa zuwa ma'auni na ciki. A ma'auni na gida, rashin lafiyar zamantakewa wani abu ne wanda ke kara haɗarin tsaro na ruwa, komai dalilin.[1] : 6 Misali, mutanen da talauci ya shafa na iya samun karancin ikon jimrewa da girgizar yanayi.[1]

## Kalubale da barazanar
Akwai dalilai da yawa da ke taimakawa ga karancin tsaro na ruwa. Wasu misalai sune: : 4 : 9

* Rashin ruwa: Bukatar ruwa ta wuce wadata a yankuna da yawa na duniya. Wannan na iya zama saboda karuwar yawan jama'a, mafi girman yanayin rayuwa, fadada tattalin arziki gaba ɗaya da / ko yawan ruwa da aka yi amfani da shi a aikin gona don ban ruwa.
* Ƙara gurɓataccen ruwa da ƙananan matakan tsabtace ruwa, wanda ke sa ruwa na gida ba zai iya amfani da shi ba.
* Rashin shiri na amfani da ruwa, rashin kula da ruwa da rashin amfani. Wadannan na iya haifar da matakan Ruwa na ƙasa, koguna da tabkuna su bushe, da kuma yanayin halittu na gida su rushe.
* Ruwan da ke kan iyaka da koguna na kasa da kasa waɗanda ke cikin ƙasashe da yawa. Yankunan ƙasashe galibi ba sa daidaitawa da ruwa na halitta. Ɗaya daga cikin dalilan shi ne cewa iyakokin kasa da kasa sun samo asali ne daga iyakoki a lokacin mulkin mallaka.
* Canjin yanayi. Wannan ya sa bala'o'in da suka shafi ruwa kamar fari da ambaliyar ruwa sun fi yawa kuma sun fi tsanani; hauhawar yanayin zafi da matakan teku na iya gurɓata hanyoyin ruwa mai laushi. : 9 

### Rashin ruwa
Babban barazana ga tsaro na ruwa shine karancin ruwa. Kimanin kashi 27% na yawan mutanen duniya sun zauna a yankunan da karancin ruwa ya shafa a tsakiyar shekarun 2010. Wannan adadin zai iya ƙaruwa zuwa 42% nan da shekara ta 2050.[1]

### Rashin gurɓata ruwa
Rashin gurɓata ruwa barazana ne ga tsaron ruwa. Zai iya shafar samar da ruwan sha kuma ba da gudummawa kai tsaye ga karancin ruwa.

### Rage ingancin ruwa saboda canjin yanayi

Yanayi da girgizar da ke tattare da shi na iya shafar ingancin ruwa a hanyoyi da yawa. Wadannan sun dogara da yanayin yankin da mahallin.[1] Tsoro da ke da alaƙa da yanayi sun haɗa da ƙarancin ruwa, ruwan sama mai ƙarfi da matsanancin zafin jiki. Za su iya lalata ababen more rayuwa ta hanyar rushewa a ƙarƙashin ruwan sama mai yawa da ambaliyar ruwa, haifar da asarar maɓuɓɓugar ruwa a cikin fari, kuma su sa ingancin ruwa ya lalace.[1]

Canjin yanayi na iya rage ƙarancin ingancin ruwa ta hanyoyi da yawa: :

* Ruwan sama mai yawa na iya rage ingancin ruwa a cikin koguna da ruwa mai zurfi. Zai iya shafar ingancin ruwa a cikin tafkuna koda kuwa waɗannan tasirin zasu iya zama masu jinkiri. Ruwan sama mai yawa yana tasiri ga ruwan kasa a cikin zurfi, wanda ba a karya shi ba. Amma waɗannan tasirin ba su da yawa. Ruwan sama na iya kara gurɓataccen turare na maɓuɓɓugar ruwa.
* Ambaliyar ruwa bayan ruwan sama mai yawa na iya haɗakar ruwan ambaliyar ruwa tare da Ruwa mai guba. Hakanan gurɓataccen abu na iya kaiwa ga jikin ruwa ta hanyar ƙara yawan ruwa.
* Ingancin ruwan kasa na iya lalacewa saboda fari. Rashin gurɓataccen koguna da ke ciyar da ruwan kasa ya zama mai ƙarancin narkewa. Yayin da matakan ruwa na ƙasa ke raguwa, koguna na iya rasa hulɗa kai tsaye da ruwan ƙasa.
* A yankunan bakin teku, ƙarin Ruwan gishiri na iya haɗuwa cikin ruwa mai laushi saboda hauhawar matakin teku da guguwa mai tsanani. : 16  Wannan tsari ana kiransa intrusion na ruwan gishiri.
* Ruwa mai zafi a cikin tabkuna, tekuna, tafkuna da koguna na iya haifar da karin eutrophication. Wannan yana haifar da furanni masu cutarwa akai-akai. : Yanayin zafi mafi girma yana haifar da matsaloli ga jikin ruwa da yanayin halittu na ruwa saboda ruwa mai zafi yana dauke da karancin iskar oxygen.
* Rashin narkewar gashi yana haifar da karuwar gurbataccen abubuwa.
* Ƙarin ruwan da ya narke daga kankara na iya fitar da gurɓataccen abu. Yayin da kankara ke raguwa ko ɓacewa, tasirin tasirin ruwa mai narkewa na yanayi akan ingancin ruwa ta hanyar narkewa yana ɓacewa.

### Talauci
Mutanen da ke cikin ƙasashe masu ƙarancin kuɗi suna cikin haɗarin rashin tsaro na ruwa kuma suna iya samun ƙarancin albarkatu don rage shi. Wannan na iya haifar da wahalar ɗan adam, ci gaba da talauci, ƙuntataccen ci gaba da rikice-rikicen zamantakewa.

Rashin tsaro na abinci da ruwa yana haifar da manyan ƙalubale ga mutane da yawa a duk faɗin Amurka. Shirye-shiryen da gidaje ke amfani da su don mayar da martani ga waɗannan batutuwan gaggawa sun haɗa da hanyoyin aiki mai zurfi, kamar narke kankara, samun albashi, da kuma wasu lokuta haifar da bashi, duk an yi niyya ne don kiyaye ruwa. Bugu da ƙari, iyalai na iya juyawa zuwa neman shuke-shuke da dabbobi na ruwa, neman wasu hanyoyin abinci. Daidaita tsarin amfani ya zama dole, wanda ya haɗa da rarraba kayan aiki da kuma ba da fifiko ga darajar abinci mai gina jiki, musamman ga membobin da ke da rauni kamar kananan yara. Hakanan ana lura da sabon abu na maye gurbin abinci mai tsada, mai gina jiki tare da madadin da ya fi rahusa.[1]

Bugu da ƙari, mutane na iya cinyewa daga tushen da al'umma ke ɗauka "abin kunya", kamar fitsari ko ruwa mara tacewa. Shige da fice ya fito ne a matsayin zaɓi mai yiwuwa, tare da iyalai da ke kula da yara ga dangi a waje da yankunan yunwa da kuma shiga cikin yanayi ko sake zama na dindindin. A wasu lokuta, adana albarkatun ya haɗa da ƙalubalen yanke shawara na watsar da takamaiman dangin. Ana samun wannan ta hanyar hana albarkatun daga wadanda ba dangin ba, ba da fifiko ga lafiyar wasu dangin fiye da wasu, kuma, a matsanancin yanayi, barin mutane a baya. Yayin da yanayin yanayi ke canzawa, ana jin tasirin rashin tsaro na abinci da ruwa ba daidai ba, yana buƙatar sake kimanta kuskuren al'umma game da waɗanda ke yin sadaukar da rayuwa. Manyan hukumomi, gami da gwamnati da kungiyoyi daban-daban, suna ba da taimako bisa ga albarkatun da ke akwai, suna nuna muhimmancin magance gibin bayanai a cikin takamaiman bayanai.[1]

### Ƙarfin ruwa mai lalacewa

Ruwa na iya haifar da mummunar lalacewa saboda babbar ikonsa.[1] Wannan lalacewa na iya haifar da abubuwan da suka faru ba zato ba tsammani. Misalan su ne tsunami, ambaliyar ruwa ko rushewa ƙasa. Abubuwan da ke faruwa a hankali a tsawon lokaci kamar rushewa, hamada ko gurɓataccen ruwa na iya haifar da lalacewa.[1]

### Sauran barazanar
Sauran barazanar tsaro na ruwa sun hada da:

* Bala'o'i da suka haifar da haɗarin halitta kamar guguwa, girgizar ƙasa, da gobarar daji. Wadannan zasu iya lalata gine-ginen da mutum ya yi kamar madatsun ruwa da cika hanyoyin ruwa da tarkace.
* Wasu matakan Rage canjin yanayi waɗanda ke buƙatar ruwa mai yawa. Bioenergy tare da kamawa da adana carbon, gandun daji da sake dasa bishiyoyi na iya amfani da ruwa mai yawa idan an yi shi a wuraren da ba su dace ba. : 4-8 Kalmar wannan babban sawun ruwa ne.
* Ta'addanci kamar ta'addanci na samar da ruwa; 
* Radiation saboda hadarin nukiliya; 
* Sabon amfani da ruwa kamar fashewar ruwa don albarkatun makamashi;
* Rikicin makamai da ƙaura. Gudun hijira na iya zama *saboda* karancin ruwa a asalin ko kuma yana iya haifar da karancin ruwa mai yawa a wuraren da aka yi niyya. : 9 

## Hanyoyin gudanarwa
Akwai hanyoyi daban-daban don magance rashin tsaro net ruwa.[1] Hanyoyin kimiyya da injiniya na iya kara yawan samar da ruwa ko yin amfani da ruwa ya fi dacewa. Ana iya amfani da kayan aikin kuɗi da tattalin arziki azaman hanyar tsaro ga talakawa. Farashin sama na iya karfafa ƙarin saka hannun jari a cikin tsarin ruwa. A ƙarshe, kayan aikin gudanarwa kamar ƙididdigar buƙata na iya inganta tsaro na ruwa.[2] : 16, 104 Masu yanke shawara suna saka hannun jari a cibiyoyi, hanyoyin bayanai da ababen more rayuwa don cimma babban matakin tsaro na ruwa.[3]

### Shawarwarin saka hannun jari

#### Cibiyoyin
Cibiyoyin da suka dace suna da mahimmanci don inganta tsaro na ruwa.[1] Cibiyoyin suna sarrafa yadda yanke shawara zasu iya ingantawa ko hana sakamakon tsaro na ruwa ga matalauta.[2] Ƙarfafa cibiyoyin na iya haɗawa da sake rarraba haɗari da ayyuka tsakanin jihar, kasuwa da al'ummomi a sababbin hanyoyi. Wannan na iya haɗawa da samfuran da suka danganci aiki, haɗin tasirin ci gaba, ko haɗin kuɗi daga gwamnati, masu ba da gudummawa da masu amfani. Wadannan hanyoyin kudi an kafa su ne don yin aiki tare da jihohi, kamfanoni masu zaman kansu da masu saka hannun jari na al'ummomi.[2] : 37 :37

Manufar Ci Gaban Ci gaba mai dorewa 16 game da zaman lafiya, adalci da cibiyoyi masu ƙarfi ne. Ya fahimci cewa cibiyoyi masu ƙarfi suna da mahimmanci don ci gaba mai ɗorewa, gami da tsaro na ruwa.[1] : 35 :35

Ingancin ruwan sha da gurɓataccen ruwa suna da alaƙa. Amma masu tsara manufofi galibi ba sa magance su a cikakke. Misali, gurɓataccen daga masana'antu galibi ba ya da alaƙa da ingancin ruwan sha a kasashe masu tasowa.[1] : 32 Tsayawa da kogi, ruwan kasa da ruwa mai guba yana da mahimmanci. Zai iya gano tushen gurɓataccen abu da kuma jagorantar martani na tsarawa. WHO ta bayyana Shirye-shiryen tsaro na ruwa a matsayin hanya mafi inganci don kiyaye samar da ruwan sha mai aminci ga jama'a.[2]

#### Bayani yana gudana
Yana da mahimmanci ga cibiyoyin samun damar samun bayanai game da ruwa. Wannan yana taimaka musu da shirinsu da yanke shawara.[1] Har ila yau, yana taimakawa tare da bin diddigin yadda manufofi masu tasiri da tasiri suke. Zuba jari a cikin kayan aikin bayanai na yanayi waɗanda suka dace da mahallin gida suna da amfani.[2] : 59 Suna rufe nau'ikan ma'auni na lokaci da sararin samaniya. Har ila yau, suna amsawa ga haɗarin yanayi na yanki da ke da alaƙa da ruwa.[2] : 58 :58 

 
A yankunan da ruwan sama ya bambanta da yanayi kuma daga shekara zuwa shekara, manajojin ruwa za su so su sami cikakkun hasashen yanayi na yanayi. A wasu wurare farawar ruwan sama na yanayi yana da wuyar hangowa. Wannan shi ne saboda fannoni na tsarin yanayi suna da wuyar bayyanawa tare da tsarin lissafi. Misali, ruwan sama mai tsawo a Gabashin Afirka wanda ya fadi Maris zuwa Mayu ya kasance da wahala a kwaikwayon tare da samfuran yanayi. Lokacin da samfuran yanayi ke aiki da kyau suna iya samar da tsinkayen yanayi masu amfani. Ɗaya daga cikin dalilan waɗannan matsalolin shine yanayin da ke tattare da yankin. Inganta fahimtar hanyoyin yanayi na iya ba da damar masana kimiyya na yanayi don samar da ƙarin bayani mai dacewa da na gida ga manajojin ruwa a kan lokaci. Hakanan zasu iya samar da ƙarin cikakkun tsinkaye don tasirin canjin yanayi a cikin lokaci mai tsawo.

Misali daya zai zama hasashen yanayi na ruwan sama a cikin Kogin Awash na Habasha. Wadannan na iya zama daidai ta hanyar fahimtar yadda Yanayin zafi na teku a yankuna daban-daban na teku ke da alaƙa da tsarin ruwan sama a cikin wannan tafkin kogi. A mafi girman yanki, kyakkyawar fahimtar dangantakar da ke tsakanin tsarin matsin lamba a Tekun Indiya da Kudancin Atlantic a gefe guda, da saurin iska da tsarin ruwan sama a cikin Babban Horn na Afirka a gefe guda zai taimaka. Irin wannan binciken kimiyya na iya ba da gudummawa ga inganta wakilcin wannan yankin a cikin tsarin yanayi don taimakawa shirin ci gaba. Hakanan yana iya jagorantar mutane lokacin da suke shirin rarraba ruwa a cikin kogin ko shirya shirye-shiryen mayar da martani na gaggawa don abubuwan da za su faru a nan gaba na karancin ruwa da ambaliyar ruwa.

#### Infrastructure
Abubuwan more rayuwa na ruwa suna aiki don samun dama, adanawa, tsarawa, motsawa da kiyaye ruwa. Abubuwa da yawa suna aiwatar da waɗannan ayyuka. Abubuwan halitta sune tabkuna, koguna, wuraren da ke da ruwa, ruwa, maɓuɓɓugar ruwa. Kayan injiniya sune kayan aikin sarrafa ruwa, kamar madatsun ruwa. Misalan sun hada da: 

* Inganta ajiyar ruwa: ta amfani da tsarin ajiyar ruwa na halitta kamar aquifers da wetlands ko gine-ginen da aka gina kamar tankunan ajiya da madatsun ruwa.
* Yin amfani da sabbin maɓuɓɓugar ruwa don ƙarawa ga samar da ruwa na yanzu. Ana iya yin wannan ta hanyar sake amfani da ruwa, cire gishiri, Girbi ruwan sama da famfo na ruwa.
* Rashin ruwa (ko dam ko dike) don kariya daga ambaliyar ruwa.

Kudin jama'a da masu zaman kansu a kan ababen more rayuwa na ruwa da cibiyoyin tallafawa dole ne su kasance daidai. Wataƙila za su canza a tsawon lokaci. Wannan yana da mahimmanci don kauce wa farashin zamantakewa da muhalli ba tare da tsarawa ba daga gina sabbin wurare.

Misali, a cikin yanayin Afirka, saka hannun jari a cikin amfani da ruwan kasa wani zaɓi ne don kara tsaro na ruwa da kuma daidaita Canjin yanayi. Tsaron ruwa a kasashen Afirka na iya amfana daga rarraba ajiyar ruwa da sake caji a nahiyar. Recharge tsari ne inda ruwa ke motsawa zuwa ruwan kasa. Kasashe da yawa da ke da ƙananan caji suna da adana ruwa mai yawa. Kasashen da ke da ƙananan ajiya yawanci suna da babban caji na yau da kullun.

### Yin la'akari da ma'auni
Mutane suna kula da haɗarin tsaro na ruwa a ma'auni daban-daban. Wadannan sun fito ne daga gida zuwa al'umma, gari, birni, kwandon da yanki. : 11 A cikin gida, 'yan wasan kwaikwayo sun haɗa da gwamnatocin gundumar, makarantu, kungiyoyin masu amfani da ruwa, masu samar da ruwa na gida da kamfanoni masu zaman kansu. A sikelin da ya fi girma akwai kwandon da kuma 'yan wasan kwaikwayo na kasa. Wadannan 'yan wasan kwaikwayo suna taimakawa wajen gano duk wani hani game da manufofi, cibiyoyi da saka hannun jari. A ƙarshe, akwai 'yan wasan duniya kamar Bankin Duniya, UNICEF, FCDO, WHO da USAID. Suna taimakawa wajen bunkasa samfuran isar da sabis masu dacewa. : 11 

yanayin jiki na ƙasa yana nuna ma'auni mai kyau wanda masu tsarawa ya kamata su yi amfani da shi don sarrafa haɗarin tsaro na ruwa. Ko da a cikin ƙasa, yanayin ruwa na iya bambanta sosai. Dubi misali bambance-bambance a cikin ruwan sama na yanayi a duk faɗin Habasha.

### Rage rashin daidaito a cikin tsaro na ruwa
Rashin daidaito game da tsaro na ruwa a cikin al'umma yana da tushen tsari da tarihi. Suna iya shafar mutane a ma'auni daban-daban. Wadannan sun fito ne daga gida, zuwa al'umma, gari, tafkin kogi ko yankin. : 20 Ana iya gano kungiyoyin zamantakewa da yankuna masu haɗari yayin muhawara ta siyasa amma galibi ana watsi da su. Rashin daidaito na ruwa sau da yawa yana da alaƙa da jinsi a cikin ƙasashe masu ƙarancin kuɗi. A matakin gida, mata galibi "masu kula da ruwa" ne. Amma suna da iyakantaccen zabi akan ruwa da batutuwan da suka shafi. : 21 

### Inganta yanayin yanayi na ruwa da sabis na tsabta

Cibiyoyi da yawa suna aiki don haɓaka ayyukan WASH waɗanda ke jure wa yanayi. 

## Kayan aiki na auna

Babu wata hanyar da za a auna tsaro na ruwa. : Babu daidaitattun alamomi don auna tsaro na ruwa. Wannan shi ne saboda ra'ayi ne wanda ke mai da hankali kan sakamako. Sakamakon da ake la'akari da mahimmanci na iya canzawa dangane da mahallin da masu ruwa da tsaki.

Maimakon haka, ya zama ruwan dare a *Kwatanta* matakan dangi na tsaro na ruwa ta hanyar amfani da ma'auni don wasu fannoni na tsaro na ruwan kasa. : Misali, Ƙididdigar Tsaro ta Ruwa ta Duniya ta haɗa da ma'auni akan:

* samuwa (ƙididdigar ƙarancin ruwa, ƙididdigar fari, ƙarancin ruwan ƙasa);
* Samun dama ga ayyukan ruwa (samun damar tsabtace muhalli da ruwan sha);
* aminci da inganci (ƙididdigar ingancin ruwa, yawan ambaliyar duniya);
* gudanarwa (World Governance Index, tsarin shari'a na iyaka, tashin hankali na siyasa na iyaka). 

Masana kimiyya suna aiki a kan hanyoyin da za a auna tsaro na ruwa a matakai daban-daban. Ma'aunin kusan ya fada cikin rukuni biyu. Akwai wadanda suka dogara da *abubuwan da suka faru* da ma'auni wadanda suka dogara ne akan *albarkatun*. Tsohon yafi mayar da hankali kan auna abubuwan da suka faru na gidaje da jin daɗin ɗan adam. A halin yanzu ƙarshen yana mai da hankali kan adadin ruwan sha da ke akwai.

Scale na Rashin Tsaro na Ruwa na Gida (HWISE) Scale yana auna abubuwa da yawa na rashin tsaro na ruwa a matakin gida. Wadannan sun hada da isasshen, amintacce, samun dama da aminci. Wannan sikelin na iya taimakawa wajen gano ƙananan mutane masu rauni da kuma tabbatar da cewa an rarraba albarkatun ga waɗanda ke cikin bukata. Hakanan yana iya auna yadda tasirin manufofi da ayyukan ruwa suke.

## Ƙididdigar Duniya
Rahoton Bincike na shida na IPCC ya taƙaita yanayin tsaro na ruwa na yanzu da na gaba. Ya ce karuwar yanayi da matsanancin yanayi sun haifar da Rashin tsaro na abinci da rage tsaro na ruwa ga miliyoyin mutane. Ana ganin tasirin mafi girma a Afirka, Asiya, Amurka ta Tsakiya da Kudancin, Ƙananan Tsibirin da Arctic. : 9 

The same report predicted that global warming of 2&nbsp;°C would expose roughly 1-4 billion people to water stress. This would depend on regional patterns of climate change and the socio-economic scenarios. On water scarcity which is one factor in water insecurity the report finds 1.5-2.5 billion  people live water scarce areas.

Rashin ruwa da tsaro na ruwa ba koyaushe suke daidai ba. Akwai yankuna masu tsaron ruwa mai yawa duk da cewa suna fuskantar karancin ruwa. Misalan sune sassan Amurka, Ostiraliya da Kudancin Turai. Wannan ya faru ne saboda ingantaccen sabis na ruwa wanda ke da babban matakin aminci, inganci, da kuma samun dama. : Koyaya, har ma a cikin waɗannan yankuna, ƙungiyoyi kamar 'Yan asalin ƙasar suna da ƙarancin samun ruwa kuma suna fuskantar rashin tsaro a wasu lokuta. : 562 

## Misalan ƙasashe

### Bangladesh
 Ruwa mai yawa na iya haifar da rashin tsaro na ruwa. Hagu: Ambaliyar ruwa a Bangladesh; dama: Mutanen da ke tsibirin a cikin kogi mai ambaliyar ruwa.
Hadarin tsaro na ruwa a Bangladesh sun hada da: : 45

* haɗarin halitta da ke da alaƙa da yanayi (Hadarin yanayi) 
* wasu tasirin birni
* tasirin daga canjin yanayi kamar canje-canje ga tsarin hazo da hauhawar matakin teku.

Kasar tana fuskantar haɗarin tsaro na ruwa a babban birnin Dhaka da kuma yankin bakin teku. A cikin Dhaka, bugun ruwan sama na iya haifar da Ambaliyar birane. Wannan na iya gurɓata samar da ruwa. Yawancin matakai da abubuwan da suka faru suna haifar da haɗarin ruwa ga kimanin mutane miliyan 20 a yankunan bakin teku. Wadannan sun hada da aquifers da ke samun gishiri, karancin ruwa na yanayi, gurɓataccen datti, da ambaliyar ruwa daga ruwan sama da kuma guguwar guguwa saboda guguwa. : 64 

Nau'ikan ambaliyar ruwa daban-daban suna faruwa a bakin tekun Bangladesh. Su ne: ambaliyar kogi, ambaliyar ruwa da ambaliyar guguwa saboda guguwa ta wurare masu zafi. Wadannan ambaliyar ruwa na iya lalata kayan aikin ruwan sha. Hakanan zasu iya haifar da rage ingancin ruwa da kuma asarar aikin gona da kifi. Akwai alaƙa tsakanin rashin tsaro na ruwa da talauci a cikin ƙananan yankuna a cikin Ganges-Brahmaputra tidal delta plain. Wadannan yankuna masu ƙasƙanci sune yankuna masu banƙyama a bakin tekun Bangladesh.

Gwamnati tana da shirye-shirye daban-daban don rage haɗari ga mutanen da ke zaune a cikin al'ummomin bakin teku. Wadannan shirye-shiryen kuma suna haifar da karuwar lafiyar tattalin arziki. Misalan sun haɗa da "Coastal Embankment Improvement Project"  ta Bankin Duniya a cikin 2013, aikin BlueGold  a cikin 2012, shirin "Managed Aquifer Recharge" na UNICEF a cikin 2014 da kuma shirin Bangladesh Delta a cikin 2014. Irin wannan saka hannun jari a cikin tsaro na ruwa yana da niyyar kara yawan amfani da kiyaye wuraren ruwa. Za su iya taimaka wa al'ummomin bakin teku su tsere wa tarkon talauci wanda rashin tsaro na ruwa ya haifar.

Shirin da ake kira "Tsarin SafePani" yana mai da hankali kan yadda jihar ke raba haɗari da alhakin tare da masu ba da sabis da al'ummomi. Wannan shirin yana da niyyar taimakawa masu yanke shawara don magance haɗarin yanayi ta hanyar tsarin da ake kira tsarin tsaro na ruwa mai tsauri. Shirin hadin gwiwa ne tsakanin UNICEF da Gwamnatin Bangladesh.

### Habasha

Habasha tana da manyan lokutan ruwa guda biyu a kowace shekara. Ana ruwan sama a lokacin bazara da rani. Wadannan alamu na ruwan sama sun bambanta sosai a duk faɗin ƙasar. Yammacin Habasha yana da yanayin ruwan sama na yanayi wanda yayi kama da Sahel. Yana da ruwan sama daga Fabrairu zuwa Nuwamba (wanda ke raguwa zuwa arewa), kuma yana da ruwan sama mai yawa daga Yuni zuwa Satumba. Kudancin Habasha yana da tsarin ruwan sama mai kama da na Gabashin Afirka. Akwai yanayi biyu daban-daban na rigar a kowace shekara, Fabrairu zuwa Mayu, da Oktoba zuwa Nuwamba. Tsakiyar da gabashin Habasha suna da ruwan sama tsakanin Fabrairu da Nuwamba, tare da karamin ruwan sama daga Maris zuwa Mayu da kuma mafi girma na biyu daga Yuni zuwa Satumba.

A cikin 2022 Habasha ta sami daya daga cikin fari mafi tsanani da La Niña ta haifar a cikin shekaru arba'in da suka gabata. Ya faru ne saboda lokutan ruwan sama guda hudu a jere wanda bai samar da isasshen ruwan sama ba. Wannan fari ya kara rashin tsaro na ruwa ga fiye da makiyaya miliyan 8 da masu kiwon noma a yankunan Somaliya, Oromia, SNNP da Kudu maso Yamma. Kimanin mutane miliyan 7.2 suna buƙatar taimakon abinci, kuma mutane miliyan 4.4 suna buƙatar taimako don samun ruwa. Farashin abinci ya karu sosai saboda yanayin fari. Mutane da yawa a yankin da abin ya shafa sun fuskanci karancin abinci saboda yanayin rashin tsaro na ruwa.

A cikin kwarin Awash a tsakiyar Habasha ambaliyar ruwa da fari sun zama ruwan dare. Aikin noma a cikin kwandon galibi ana ruwan sama (ba tare da tsarin ban ruwa ba). Wannan ya shafi kusan kashi 98% na jimlar gonar amfanin gona tun daga shekarar 2012. Don haka canje-canje a cikin yanayin ruwan sama saboda canjin yanayi zai rage ayyukan tattalin arziki a cikin kwandon. Ruwan sama yana da tasiri kai tsaye ga aikin gona. Rage ruwan sama a cikin kwandon Awash na iya haifar da raguwar 5% a cikin GDP na kwandon. GDP na noma na iya raguwa da kusan 10%.

Haɗin gwiwa tare da Ofishin Ci Gaban Awash Basin (AwBDO) da Ma'aikatar Ruwa, Ruwa da Wutar Lantarki (MoWIE) sun haifar da ci gaban sabbin samfuran rabon ruwa a cikin kwandon Awash. Wannan na iya inganta tsaro na ruwa ga mazauna miliyan 18.3 a cikin kwandon. Tare da wannan za su sami isasshen ruwa don bukatun gida, ban ruwa da masana'antu.

### Kenya
Kenya ta kasance ta 46 cikin kasashe 54 na Afirka a cikin kimantawar tsaro na ruwa a shekarar 2022. Manyan batutuwan tsaro na ruwa a Kenya sun hada da lafiyar ruwan sha, karancin ruwa, rashin ajiyar ruwa, rashin kula da ruwa mara kyau, da fari da ambaliyar ruwa. Tsarin yanayi mai girma yana tasiri ga tsarin ruwan sama a Gabashin Afirka. Irin waɗannan yanayin yanayi sun haɗa da El Niño-Southern Oscillation (ENSO) da Indian Ocean Dipole (IOD). Rashin sanyi a cikin Tekun Pacific a lokacin La Niña na ENSO yana da alaƙa da yanayin bushewa a Kenya. Wannan na iya haifar da fari kamar yadda ya yi a 2016-17. A gefe guda, ruwan zafi na Yammacin Indiya saboda karfi mai karfi na Tekun Indiya ya haifar da ambaliyar ruwa mai tsanani a Kenya a shekarar 2020.

Kimanin kashi 38% na yawan jama'ar Kenya da kashi 70% na dabbobinta suna zaune a cikin ƙasashe masu busasshiyar ƙasa. Wadannan yankuna suna da karancin ruwan sama wanda ya bambanta sosai daga wata kakar zuwa ta gaba. Wannan yana nufin cewa ruwa na sama da albarkatun ruwa na ƙasa sun bambanta sosai ta wurin wuri da lokacin shekara. Mazauna a Arewacin Kenya suna ganin karuwar canje-canje a cikin yanayin ruwan sama da kuma yawan fari. Wadannan canje-canje suna shafar rayuwarsu a wannan yankin inda mutane ke zaune a matsayin makiyaya masu ƙaura. Ana amfani da su don kiwon dabbobi tare da tsarin ƙaura na yanayi. Mutane da yawa yanzu suna zaune a cikin ƙananan birane, kuma akwai karuwar rikice-rikice game da ruwa da sauran albarkatu. Rashin tsaro na ruwa wani fasalin rayuwa ne ga masu zama da makiyaya. Mata da yara suna ɗaukar nauyin ɗaukar ruwa.

Maɓuɓɓugar ruwa na ƙasa! suna da babban damar inganta samar da ruwa a Kenya. Koyaya, amfani da ruwan ƙasa yana iyakance ta hanyar ƙarancin inganci da ilimi, yin amfani da ruwan kasa da yawa, wanda aka sani da overdrafting, da kuma shigar da ruwan gishiri tare da yankunan bakin teku. Wani kalubale shine kula da ababen more rayuwa na ruwa, galibi a yankunan karkara.

### Ukraine
Sojojin Rasha sun lalata kashi ɗaya bisa uku na ajiyar ruwan sha na Ukraine tun daga Fabrairu 2022 zuwa 2024.  An yanke ruwan sha, masana'antu da ban ruwa a kudanci da gabashin kasar. Kashe yankunan kudanci da gabashin Ukraine da kuma lalata tafkin Kakhovka sun dakatar da ban ruwa. Girbi da aka yi ban ruwa da amfanin gona na fasaha yanzu ba su da fa'ida, koda kuwa inda za a iya - ba mafi mahimmanci ba saboda wahalar siyarwa da fitar da kayan. Ci gaban dabarun ban ruwa ya kamata ya dogara da fasaha mafi kyau don rage farashin ruwa da sake tsara tsarin noma, alal misali, ta hanyar ban ruwa, juyawa daban-daban na amfanin gona da kuma mayar da hankali kan aikin gona, gonaki, da noman inabi.

## Dubi kuma

* Global Water Security & Sanitation Partnership - Asusun amincewa na Bankin Duniya
* Human right to water and sanitation
* Water footprint - Yankin amfani da ruwa dangane da amfani da mutane
* Water security in Australia
* Water security in the United States

## Manazarta

## Haɗin waje

* Cibiyar Tsaro ta Ruwa ta Duniya
* Tsaron Ruwa (mujallar budewa wacce ta fara a shekarar 2017)