Naƙasasshi a Ghana

Rahotanni na Hukumar Kididdiga ta Ghana daga ƙidayarsu ta 2021 sun nuna cewa kusan kashi takwas cikin dari (2,098,138 mutane) na yawan mutanen Ghana suna fuskantar wasu nau'ikan nakasa, tare da mafi girma tsakanin mata (8.8%) fiye da maza (6.7%).  Naƙasassun sun fi yawa a yankunan karkara (9.5%) idan aka kwatanta da yankunan birane (6.5%).  Daga cikin yankuna shida na nakasa, wahalar gani ita ce mafi yaduwa, tana shafar kashi huɗu cikin ɗari na yawan jama'a, yayin da wahalar sadarwa ita ce mafi ƙarancin, tana shawo kan kashi ɗaya. Batutuwan nakasassu a Ghana sun samo asali ne daga damuwa game da haƙƙin ɗan adam zuwa batun ci gaba saboda yawan talauci na Ghana.

## Manufofin da dokoki
A shekara ta 2006, gwamnatin Ghana ta zartar da Dokar Mutanen da ke da Naƙasasshe (Dokar 715) tare da kungiyoyin farar hula da ƙungiyoyin ƙungiyoyin nakasassu don rufe haƙƙoƙi, ilimi, kiwon lafiya, aiki, sufuri, gidaje, farfado da kiwon lafiya. Ghana ta kuma himmatu ga yarjejeniyoyi daban-daban na kasa da kasa, gami da Shekaru goma na Afirka na nakasassu  da Yarjejeniyar kan 'Yancin nakasassu, ta zama ƙasa ta 119 a duniya da ta tabbatar da wannan yarjejeniyar don kare hakkoki da mutuncin mutanen da ke zaune tare da nakasassu. Kodayake Ghana ta sanya hannu kan Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya kan 'Yancin Mutanen da ke da nakasa a watan Maris na shekara ta 2007, gwamnati ta kammala tsarin tabbatarwa a watan Agusta na shekara ta 2012. 

An kiyasta 'yan Ghana miliyan biyar suna da nakasa, daga cikinsu miliyan 2.8 suna da nakasar kwakwalwa, duk da haka kashi ɗaya cikin ɗari na kasafin kuɗin kiwon lafiya na ƙasar an ware shi don ayyukan kiwon lafiyar kwakwalwa.

## Stigma da rashin daidaito game da nakasa
Duk da manufofi na kasa da kokarin kungiyoyin bayar da shawarwari don inganta lafiyar mutanen da ke zaune tare da nakasa a Ghana, har yanzu suna fuskantar kunya, wanda ya samo asali ne daga rashin fahimta game da nakasa, halayen al'umma, kuskuren ra'ayi da imani na al'adu. . Wannan zargi yana ba da gudummawa ga warewa da warewa ga wannan rukuni daga cikakken shiga cikin al'ummar Ghana, wanda ke haifar da ƙalubalen zamantakewa da tattalin arziki. Mutanen da ke da nakasa a Ghana suna fuskantar manyan rashin daidaito, gami da talauci, rashin isasshen damar samun kiwon lafiya da yawan rashin aikin yi. Rashin son kai a Ghana wanda ke kallon mutanen da ke da nakasa kamar yadda ba su da ƙwarewa sau da yawa yakan sa su zama 'yan takara marasa kyau ga masu iya daukar ma'aikata. Bugu da ƙari, suna samun iyakantaccen damar ilimi da ci gaban ƙwarewa saboda rashin isasshen saka hannun jari a cikin bukatunsu na ilimi da kuma nuna musu wulakanci a makarantu.

A wasu al'ummomi a Ghana, ana zaton mutanen da ke da nakasa ko nakasa sun mallaki mugayen ruhohi.

## Abin da ya faru a cikin ruhun yara
A cikin 2013, ɗan jaridar bincike na Ghana Anas Aremeyaw Anas ya ba da rahoton al'adar yara ta Ruhu da ake yi a wasu al'ummomi a Ghana. "Yaro mai ruhu" yaro ne mai nakasa wanda aka yi imanin yana da ikon sihiri wanda ke kawo masifa. An yi wa nakasassu a Ghana kunya, kuma a wasu al'ummomi, bisa ga shawarar likitan al'umma, an kashe yaro da ake zaton yaro ne na ruhu. A cikin Gundumar Kassena-Nankana a Arewacin Ghana, ana kiran Yara na Ruhu da *Chichuru* ko *Kinkiriko.* Wadannan yara da farko sun fito ne daga matalauta, yankunan karkara. Koyaya, idan an ɗauki yaro mai ruhu "mai kyau", babu wani hukunci ga yaron ko danginsu. A cikin 2013, al'ummomin yankin inda al'adar kashe jarirai masu nakasa ta faru sun kafa doka don hana kashe "yara na Ruhu".

## Manazarta