Sare dazuzzuka a zamanin Romawa

**Sake sare dazuzzuka a zamanin Romawa** ya samo asali ne sakamakon fadada yankin daular Rum, tare da karuwar yawan jama'a, da yawan noma, da bunkasar tattalin arziki da ba a taba ganin irinsa ba. Faɗawar Romawa alama ce ta canji a cikin Bahar Rum daga tarihi (kusan 1,000 BC) zuwa lokacin tarihi wanda ya fara kusan 500 BC. Duniya ta ɗora mutane kimanin miliyan 8,000 a cikin shekaru da suka wuce kuma har yanzu tana da tsabta,  amma Roma ta kori cigaban ɗan adam a Yammacin Turai kuma ta kasance jagorar mai ba da gudummawar sare daji a kusa da Bahar Rum. 

## Dalilai

### Gidaje da gini
Mafi mahimmancin samar da gine-gine a zamanin Romawa itace. Ana datse bishiya zuwa gidaje da ke ƙara yawan jama'a a cikin Daular Roma. Kuma a Yayin da aka gina wasu gidajen Bahar Rum da bulo da dutse, ginin rufin da aka lulluɓe da fale-falen fale-falen buraka, da kuma benaye a cikin gine-ginen gidaje da yawa ana yin su da itace. 

An kiyasta cewa a wani lokaci daular Roma tana da yawan mutane miliyan 56.8 kuma an kiyasta kimanin miliyan daya ko fiye a Roma kadai (yawan al'ummar da ba a kai girman girmansu ba a Turai sai London a ƙarni na 19).  Tare da irin wannan karuwar yawan jama'a, haɗe tare da haɓaka salon rayuwa mai daɗi da kuma ɗabi'ar rayuwa ga Kuma al'ummomin da ke cikin birni na duniyar Romawa, amfani da albarkatu ya ƙaru.

### Mai
Itace shine tushen farko na dumama kuma ana amfani dashi sosai a masana'antu. Man itace ya ƙunshi kashi 90 cikin ɗari na yawan amfanin ƙasa gabaɗaya, kuma ya kasance babban al'amari a cikin saran gandun daji na Romawa. Sannan Itace ta kasance mahimmin man fetur a masana'antu kamar hakar ma'adinai, narkewa, da yin tukwane.  Itace da gawayi sune farkon daɗaɗɗen mai a wuraren jama'a, gidaje, wuraren wanka na jama'a da masana'antu waɗanda ke samar da haske da zafi.

An fara sare dazuzzukan dazuzzukan da ke kusa da cibiyoyin hakar ma'adanai, tare da cinye duk wani albarkatun kasa da ke kewayen wurin aiki. Sannan Kuma Da zarar an cinye dukkan albarkatun kasa da ke kewaye da wuraren da ake nomawa, sai a yi jigilar itace a kai su don samar da tanderu da narke don cibiyoyin hakar ma'adinai. Kuma Daga ƙarshe, waɗannan cibiyoyin za su rufe kuma su ƙaura zuwa yankunan da ke cikin yankin na Romawa don sake maimaita tsarin sare dazuzzuka iri ɗaya, suna ba da karuwar yawan jama'a da buƙatun amfani.

### Noma
Noma shi ne tushen tattalin arzikin daular Roma. Tare da karuwar yawan jama'a, share filayen don amfanin gona shine farkon dalilin sare dazuzzuka. Kuma Hannun mutane sun ba da damar garmar ƙarfe da kuma amfani da dabbobi don share dazuzzuka masu yawa don amfani da ƙasa mai albarka. 

Aikin noma ya samar da kayayyaki da ke ba da gudummawa ga ci gaban tattalin arzikin Romawa, waɗanda suka dogara da amfanin gona da ake samarwa daga bayi/masu ƙasa. A sakamakon haka, a shekara ta 111 K.Z., Dokar Romawa ta ba wa duk wanda ya mallaki ƙasar jama’a har ya kai    don kiyaye shi, idan an kawo shi cikin noma.  Irin wannan tsarin ya haifar da share fage kuma yana nuna mahimmancin aikin noma, ba kawai ga masu wadata ba, har ma ga 'yan ƙasa, kuma ga sojoji da 'yan kasuwa masu kasuwanci da sauran yankuna.

A cikin Babi na 5 (" Ƙasashen Ƙasa na Roman ") na littafin *[http://journeytoforever.org/farm_library/Wrench_Recon/Wrench_Recon_ToC.html#Reconstruction ta hanyar Way of the Soil]* na Guy Theodore Wrench, marubucin ya bayyana mummunan tasirin da ya haifar da zubar da gandun daji da kuma yawan aiki na ƙasa don girma yawan hatsi don haɓakar daular Romawa. yawan jama'a a kasar:

### Dabbobi da kiwo
Babban abin da ya haifar da lalacewar muhalli da shingen sake farfado da gandun daji shine kiwo na dabbobin gida. Dabbobi sun yi kiwo tare da lalata wuraren da ba su dace da noma ba.  Cin shuke-shuken tsaunin tuddai da ƙananan bishiyoyi ya haifar da zaizayar kasa, ya kawar da kasa daga tuddai, daga karshe kuma ya tona asirin dutse. Silt da tsakuwa za su wanke daga tsaunuka da tsaunuka suna haifar da wasu matsaloli kamar ambaliya, dazuzzuka, da cike da ciyayi. 

### Soja
Yayin da albarkatun ƙasa ke raguwa, kiyaye ƙarfin soja don cin sabbin ƙasashe yana da muhimmanci a zamanin Romawa. Kamfen na sojoji sun lalata yankunan karkara. Kuam An tilasta wa wasu manoma fada maimakon kula da filayen. Lokacin da albarkatun ƙasa suka ƙare a yankuna da aka riga aka mamaye na Daular Roma, Kuma an tura sojoji don ba kawai don kare ƙasashen Romawa ba, har ma don tara wasu wuraren da ke da sha'awa waɗanda ke da wadataccen katako don biyan bukatun Romawa. tattalin arziki. Julius Kaisar da kansa ya umurci sojoji da su sare dazuzzuka don hana kai hare-hare na sattara. 

Rage gandun daji ya tabbatar da cewa dazuzzukan ba za su iya ba wa maƙiyan Roma mafaka da kama su ba. Girman sojojin da ke tsaye ya kai kusan 300,000 kuma ya ƙaru zuwa 600,000 zuwa ƙarshen lokacin daular.  Sojojin Romawa sun sare dazuzzuka inda suka yi sansani ko kuma su yi tattaki don su rage magabtan da abokan gābansu za su iya ɓuya ko kuma su kai farmaki a ɓoye.  Sojoji sun yi amfani da waɗannan albarkatu kuma sun gina kagara, tare da kayan aiki da sufuri don ɗaukar kayayyaki a inda ake buƙata.

### Gina jirgin ruwa
Ginin jirgin ruwa ya kasance babban mai ba da gudummawa ga sare dazuzzuka kuma yana da mahimmancin tattalin arziki da soja. Sannan kuma Ba za a iya ƙaryata mahimmancin da ke tattare da samar da katako don gina jiragen ruwa ba; jiragen ruwa suna da mahimmanci ga bunƙasar tattalin arziƙin tekun Bahar Rum, kuma ƙarfin teku yana da mahimmanci wajen sarrafa ikon siyasa.  Jiragen ruwa na yaƙi suna da fifiko akan tasoshin ciniki a gasar kayan. 

An gina dubban jiragen ruwa a wannan zamanin na gargajiya. Kuma A lokutan yaƙi, ana iya gina ɗaruruwa a cikin wata ɗaya. Wannan ya sanya matsin lamba mai yawa akan samar da katako mai amfani. Sakamakon haka, wani tasiri na cibiyoyin gine-ginen jirgi shine ƙarancin katako a yankunansu. Sa'an nan, bayan yankunan da ke kusa sun ƙare na albarkatun itace, jigilar katako daga wasu wurare shine zaɓi na gaba. Sufuri yana da tsada, amma ana buƙatar ƙarin adadin jiragen ruwa don ci gaba da mamaye sojojin ruwa.

### Birane
Farkon biranen Roma da kewaye an mayar da hankali ne kan ikon samun albarkatun ƙasa. Kuma Yankunan ƙananan ƙasa da wuraren da ke kusa da jigilar ruwa sun kasance cikin birni da farko, amma yayin da yawan jama'a ya karu tare da ciniki da masana'antu, ana buƙatar faɗaɗa daular da mulkin mallaka na yankunan da aka ci. Muhalli ya yi matukar lalacewa yayin da gurbacewar kona man fetur ya cika iska da masu narke da ke amfani da itace a matsayin mai ke watsa karafa masu nauyi zuwa sararin samaniya.

Ƙirƙirar manyan garuruwa ya taimaka wajen sare dazuzzuka a duniyar gargajiya. cunkoson jama'a ya tilastawa 'yan kasar ƙaura zuwa tsaunin da dazuzzukan suka taɓa tsayawa don gina gidajensu. 

## Sakamakon sare itatuwa

### Ƙasa
Tare da karuwar bukatar albarkatu da abinci, an matsa lamba akai-akai akan ƙasa da ƙasa don samar da abinci da haɓakar tattalin arziki. Sannan Kuma Share da noma akai-akai ya gaji da ƙasa, wanda a ƙarshe ya zama marar haihuwa. Guduwar ruwa da zaftarewar ƙasa daga tsaunin da aka sare dazuzzuka na kara yawan dazuzzuka tare da hana kwararar ruwa zuwa yankunan noma. 

A ƙarshe, saboda yanayin tekun Bahar Rum da kuma ƙarar ƙarancin abinci na ƙasa daga ɗaruruwan shekaru na girbi, amfanin gona ya ragu.  Ruwan ruwan sama da aka kulle a cikin ƙasa ta hanyar ciyayi da dazuzzuka a yanzu yana gudu da sauri, kuma kowace ɗigon ruwan sama ba ta da kariya daga tsiro ko ɗigon shara. 

### Ambaliyar ruwa/ tashar jiragen ruwa da tashoshi
Zaizayar kasa ta kara habaka har zuwa ninki ashirin a ƙarni na 3, inda ta haifar da kwararowar da ba za a iya amfani da su ba, wadanda ke yada cututtuka kamar zazzabin cizon sauro. Sannan Kuma Ambaliyar ruwa daga magudanar ruwa ya kawo cikas ga samar da ruwa zuwa maɓuɓɓugar ruwa da koguna, amma kuma ya ƙara dazuka zuwa yankunan bakin teku da tashar jiragen ruwa a raƙuman kogi. Kuma Ruwan sama ya kawar da duniyar da ba ta da kariya kuma ya canza gaɓar teku sosai, a wasu lokuta, yana tura su mil da yawa zuwa teku kamar yadda ya faru a bakin kogin Po. 

Wanke ƙasan ƙasa da ajiyar ƙasa da tsakuwa na nufin cewa tashar jiragen ruwa da tashoshi suna buƙatar motsawa, yana haifar da ƙarin nauyi ga tattalin arzikin. Ko kuma a birnin Rome, ambaliya ta mamaye sassan birnin tare da tallafawa magudanar ruwa. An lura da irin wannan ambaliya ta farko a cikin 241 BC; bayanai sun nuna karuwar ambaliyar ruwa daga wannan lokacin. 

### Waiwaye da fadakarwa
Sharewa don buƙatun noma da zafi ya zama dole don rayuwa na dogon lokaci a zamanin Romawa, ko da yake akwai muhawara kan ko Romawa sun fahimci abubuwan da ke tattare da sare itatuwa. Richard Grove ya ce, "jihohi za su yi aiki don hana lalata muhalli ne kawai lokacin da aka nuna cewa ana fuskantar barazana kai tsaye ga muradun tattalin arzikinsu." Romawa suna da wasu nau'ikan kiyaye muhalli ko da yake. Sannan Kuma An sake yin amfani da kayan gilashin tare da ƙirar gine-gine waɗanda aka yi amfani da dumama hasken rana. Dazuzzuka kuma sun kasance ƙarƙashin dokokin gwamnati kuma an kiyaye su don albarkatu na gaba.  Abin baƙin ciki, waɗannan yunƙurin na iya yin ɗan lokaci kaɗan.

A ƙarni na 5 BC Plato ya yi korafin cewa "rashin katako ya lalata tsaunuka da filayen da ke kewaye da Athens kuma ya haifar da zaizayar kasa."  Cicero kuma ya lura cewa "mu (mutane) ne masu mallakar abin da ƙasa ke samarwa," da "dukkan abubuwan da ke cikin wannan duniyar da mutane ke aiki an halicce su kuma an tanadar su domin mutane." 

## Tafsiri

### Zato akan rushewar Rum
 
Tainter yayi jayayya da cewa "sare gandun daji bai haifar da rugujewar Rum ba,"  amma wanda zai iya yin shari'ar zama wani ɓangare na shi. Sannan Kamar yadda Williams ya rubuta, yana iya yiwuwa a ce yaƙe-yaƙe na yau da kullun, annoba masu ɓarna, tawaye, mamayewa daga waje, raguwar yawan jama'a, da wuce gona da iri na birane daban-daban ko a hade, sun yi aiki a cikin ƙasa a cikin daular da ta fi ƙarfinta. 

A cikin littafin muhalli na shekarata 2011 *Life Without Oil* na Steve Hallett, marubucin ya yi iƙirarin cewa rugujewar Daular Roma na iya kasancewa yana da alaƙa da yanayin kololuwar itace a cikin tekun Bahar Rum. Ya ba da shawarar cewa, kamar yadda dole ne a fitar da itace daga nesa, dokar rage dawowa ta lalata ayyukan tattalin arzikin masana'antar Romawa, kuma ta bar Roma ta zama mai rauni ga ɗayan, an rubuta matsalolin mamayewa da rarraba cikin gida. Suna tattauna wannan a matsayin tatsuniya na taka tsantsan kwatanta shi da yiwuwar al'umma ta wannan zamani a karkashin yanayin mai bayan kololuwar yanayi.

### Madadin kallo
Wasu suna jayayya cewa kusan duk abubuwan da ke sama sun dogara ne akan hasashe mara tarihi na abubuwan da ke damun yanzu, sannan a kan abubuwan da suka gabata.  Wannan madadin ra'ayi yana ba da hujjar cewa akwai ɗimbin rikitattun lokaci, sararin samaniya, yanayi, ilimin ƙasa da yanayin ƙasa waɗanda, idan aka haɗa su da cikakkun bayanan mu masu ɓarna, ke sa gama gari kusan ba zai yiwu ba. Noman bishiya, dabino, ɓaure, zaitun, ƙirji da sauransu, sun taka muhimmiyar rawa a aikin noma na Romawa. Yawancin lokaci ana haɗa hatsi da waɗannan amfanin gonakin bishiyar. Kusan dukkan nau'ikan bishiyoyi suna sake girma idan aka sare su. Yanke itace ba, da kansa, Kuma ya lalata gandun daji. Coppicing wata hanya ce da za a iya girbe itace bisa ga ɗorewar misali. An riga an yi amfani da na'ura don ƙona mai mara kyau kamar bambaro da kwal. Akwai dalili mai kyau na yarda cewa duka bambaro da gawayi sun kasance mahimmin makamashi a zamanin da, musamman a Birtaniya ta Roman inda gawayin ya cika a wurare da yawa. Babban kariya daga zaizayar ƙasa yana tasowa ne daga tsaunin tuddai. Ba mu san girman filaye ba a zamanin da, to amma da yawa na zaizayar ƙasa a nan da ake zaton Romawa ne suka haifar da su, na iya zuwa zamanin Duhu lokacin da kula da filayen ya lalace. Canje-canje a cikin murfin bishiyar na iya tasowa daga bambance-bambancen yanayi, Kuma waɗanda har yanzu ba a fahimce su sosai ba. Amma akwai wasu shaidun da ke nuna cewa raguwar ƙasashen Yammacin Roma na da alaƙa da sauyin yanayi. 

Slash da ƙona aikin noma, wanda ke da alaƙa da ƙananan al'umma fiye da lokacin Romawa, na iya zama aƙalla alhakin sare bishiyoyi da zaizayar ƙasa kamar aikin noma na Romawa. Marshes na bakin teku na iya haifar da canje-canjen matakin teku kamar zaizayar ƙasa. Sannan Kuma Akwai dalilai da za a yi imani da cewa cututtukan bishiya tun a farkon shekaru 6,000 da suka gabata sun haifar da raguwar elm amma wannan raguwar bishiyar tana da alaƙa ta wata hanya mai rikitarwa ga ayyukan manoma Neolithic.

## Duba wasu abubuwan

* Alkaluman alƙaluma
* *Adnin Farko: Duniyar Bahar Rum da Mutum*

## Manazarta