Babban zaben Najeriya na 1943

An gudanar da babban zabe a Najeriya a 1943, tare da kujeru biyu kawai daga cikin kujerun da aka zaba guda huɗu.

## Tarihi
An gudanar da Babban Zabe da ya gabata a shekarar 1938. Koyaya, tun lokacin zaben, an gudanar da zabubbuka biyu; daya a cikin 1941 bayan mutuwar Olayinka Alakija kuma ɗaya a cikin 1941 bayan Kofo Abayomi ya yi murabus daga Majalisar Dokoki.

Maimakon gudanar da sabbin zabe ga dukkan kujeru huɗu, an gudanar da zabe ga kujeru biyu waɗanda membobinsu suka yi cikakken wa'adin shekaru biyar tun 1942; kujerar Calabar da Okon Efiong ke riƙe da kujerar Legas da H. S. A. Thomas ke riƙe da ita. An kuma sabunta kujerun da aka nada.

## Tsarin zabe
Dokar Najeriya ta 1922 (Majalisar Shari'a) a Majalisar ta samar da Majalisar Dokoki mai mambobi 46, daga cikinsu 23 jami'an da aka zaba ne, hudu jami'an ne, har zuwa 15 an nada su mambobi marasa izini kuma an zabi hudu (uku a Legas da daya a Calabar).  Jami'an 23 na officio sun hada da Gwamna, Babban Sakatare da mataimakin su, Mataimakin Gwamna da Sakatare na lardunan Arewa da Kudancin, Babban Lauyan, Kwamandan Rundunar Najeriya, Darakta na Ayyukan Kiwon Lafiya, Ma'aikatar Kudi, Daraktocin Ruwa, Mai Kula da Kwastam, Sakataren, tare da manyan mazauna goma.

An ƙuntata ikon mallakar ga maza masu shekaru 21 ko sama da haka waɗanda suka kasance 'yan Burtaniya ko' yan asalin Najeriya waɗanda suka zauna a yankin karamar hukuma na watanni 12 kafin zaben, kuma waɗanda suka sami akalla £ 100 a cikin shekarar kalandar da ta gabata. An hana 'yancin jefa kuri'a daga wadanda aka yanke musu hukunci da aikata laifi kuma aka yanke musu hukuncin kisa, aiki tuƙuru ko kurkuku sama da shekara guda, ko kuma suna da "magana mara kyau". Mutane 341 ne kawai suka yi rajista a Calabar, kodayake yawan mutanen garin ya kai 16,653 bisa ga ƙidayar shekara ta 1931. 

Dukkanin masu jefa kuri'a da suka cancanci za su iya tsayawa takara sai dai idan suna da fatarar kuɗi, sun sami taimako a cikin shekaru biyar da suka gabata ko kuma ma'aikacin gwamnati ne. Ana buƙatar 'yan takara su sami gabatarwa na akalla masu jefa kuri'a uku da aka yi rajista kuma su ajiya £ 10. Lokacin Majalisar Dokoki ya kasance shekaru biyar.

An yi takarar kujerar Calabar a karo na farko tun 1923. Gage Hewett Hall O'Dwyer da Otu Bassey Otu ne suka kalubalanci Efiong mai mulki, tare da dukkansu uku suna gudana a matsayin masu zaman kansu. Wani dan kasuwa na asalin Creole na Saliyo da kuma asalin mahaifiyar Efik, O'Dwyer memba ne na Kwamitin Ba da Shawara na Calabar Township, shugaban reshen Calabar na Kamfanin Kasuwancin Afirka da kuma Ofishin Jakadancin Musamman na garin. Otu shugaba ne wanda ya yi aiki a matsayin malami da mai ba da rancen kuɗi. Efiong ya shahara a tsakanin masu jefa kuri'a na gida kuma shugabannin yankin sun goyi bayansa, yayin da al'adun O'Dwyer (ko da yake mahaifiyarsa Efik ce, mahaifinsa ya fito ne daga Saliyo) ya ƙidaya a kansa.

Ba a kalubalanci kujerar Legas guda ɗaya ba kamar yadda E. A. Akerele shine kawai dan takara. Akerele tsohon mataimakin shugaban kungiyar matasa 'yan jam'iyyar Nigerian Union of Young Democrats, amma ya gudu a matsayin mai zaman kansa.

### Ta hanyar mazabar

### Jerin mambobi
Gwamnan ya nada mambobi 13 ba bisa ka'ida ba a Majalisar Dokoki, daga cikinsu hudu 'yan Turai ne (daga bakwai a 1938) kuma tara 'yan Afirka ne (karuwa daga takwas). Mutanen Turai guda huɗu sun wakilci bangaren hakar ma'adinai da bukatun kasuwanci na Kano, Legas da Port Harcourt, tare da kujerun banki, jigilar kaya da Calabar da aka bar babu kowa. 'Yan Afirka tara sun wakilci Kamaru na Burtaniya, Colony of Legas, Ijebu, Ondo Oyo Province, Rivers district, Egba, Ibibio da Ibo, yayin da Benin da Warri suka bar babu kowa. Bayan rasa zaben a Calabar, an nada G H H Dwyer a matsayin memba na Ibibio. 

## Sakamakon haka
An gudanar da zabubbuka a Legas a 1945 da 1946 don maye gurbin Jibril Martin da Ernest Ikoli (wanda aka zaba a cikin zabubbukan 1940 da 1941 bi da bi) lokacin da wa'adin shekaru biyar suka ƙare.

## Manazarta