Tarkacen sharar gida

**Sharar gida** ko **[[tarkace]],** kowane irin tarkace ne daga tsarin gini. Hukumomin gwamnati daban-daban suna da bayyanannun ma'anoni. Misali, Hukumar Kare Muhalli ta Amurka EPA ta bayyana kayan gini da rugujewa a matsayin “ tarkacen da aka samu yayin gini, gyarawa da rushe gine-gine, hanyoyi da gadoji.”

Ana kuma kirkiran kayan gini da rushewa yayin aikin Kirkirar sabon gini ko tsari ko lokacin gyarawa ko rushe wani ginin da ake da shi. Wadannan kayan yawanci kayan aiki ne masu nauyi da ake amfani da su a cikin manyan kundin gini na zamani, kamar simgypsum. Karfe, itace, kwalta da gypsum Daga cikin jimillar sharar gida a Amurka,  kimanin kashi 90% na fitowa ne daga rugujewar gine-gine, yayin da kuma sharar da ake samu a lokacin gini ya kai kasa da kashi 10%.  Sharar gida akai-akai ya hada da kananan abubuwa masu hadari wadanda ke bukatar a zubar da su daban-daban fiye da yawancin sharar gini, kamar fitillu, batura, da sauran kayan lantarki.

Lokacin da aka kirkiri wadannan samfuran sharar gida, ana magance su ta hanyar fitar da su zuwa wurin zubar da kasa, kayan sake amfani da su don sabon amfani, kona sharar gida, ko sake amfani da su kai tsaye a wurin, ta hanyar hadawa cikin gini ko kuma cika datti. A cikin ma'amala da kayan sharar gini da rushewa, galibi yana kuma da wahala a sake yin amfani da su da sake yin amfani da su saboda tsadar sarrafawa. Kasuwancin sake amfani da kayan aikin dole ne suyi gogayya da sau da yawa karancin farashi na wuraren shara da sabbin kayan gini. A cikin wani rahoto da ya hada da bayanai daga jihohi 24 da ke shiga cikin Amurka, adadin dattin dattin da aka samu a Amurka wanda ya haifar da sharar gini da rushewar (C&D) ya kai kusan kashi 23%.  Wannan shi ne kusan kashi daya bisa hudu na jimlar dattin da Amurka ke samarwa, kuma ba ya hada da gurbataccen ruwan da iska da ake yi a lokacin gini da kuma lokacin da yawancin wannan sharar ke kashewa a cikin wurin da ake zubar da sinadarai masu guba cikin muhallin da ke kewaye.

## Nau'in sharar gida
Yawancin sharar gine-gine sun kunshi abubuwa kamar tubali, siminti da itace da suka lalace ko ba a yi amfani da su ba yayin ginin. Bincike na lura ya nuna cewa wannan zai iya kaiwa kashi 10 zuwa 15% na kayan da ke shiga cikin gini, kashi mafi girma fiye da kashi 2.5-5% yawanci masu bincike da masana'antar gini ke dauka. Tun da akwai babban canji tsakanin wuraren gine-gine, akwai dama mai yawa don rage wannan sharar gida. 

An kuma sami karuwa mai yawa a cikin sharar gine-gine da rushewar da aka haifar a cikin shekaru 30 da suka gabata a Amurka. A cikin shekarata 1990, an kirkiri tan miliyan 135 na gine-gine da tarkacen rugujewa da nauyi kuma sun haura zuwa tan miliyan 600 a shekarar 2018. Wannan habaka 300% ne, Sai Dai amma yana da mahimmanci a lura cewa tun shekarar 2015 EPA ta adana bayanan yadda ake zubar da sharar gida. A cikin shekarata 2018, an samar da tan miliyan 600 na sharar gida saboda gine-gine da rugujewa, kuma tan miliyan 143 na cikin sharar gida.  Wannan yana nufin cewa kusan kashi 76% na sharar yanzu ana kiyayewa kuma ana sake dawo dasu a cikin masana'antar, amma har yanzu akwai sauran sharar da ake fitarwa zuwa wuraren sharar kasa fiye da adadin da aka kirkira a cikin shekarar 1990.

Wannan rashin cigaba da amfani da albarkatun kasa yana haifar da habaka hadarin kasuwanci. Wannan ya hada da Karin farashin kayan abu ko rushewa a cikin sarkokin samarwa . A cikin shekarata 2010, EPA ta kirkiri Tsarin Dabarun Shirin Shirye-shiryen Gudanar da Kayayyaki Mai Dorewa (SMM) wanda ke nuna canjin dabarun EPA don matsar da fifiko daga babban shirin dawo da albarkatu zuwa sarrafa kayan dorewa. Tunda ka'idojin sarrafa kayan sun kasance galibi a matakin jiha da na gida, wannan ba ainihin daidaitaccen aiki ba ne a duk fadin kasar don alhakin dabarun rage sharar kayan gini . EPA na nufin Kara samun damar tattarawa, sarrafawa, da sake amfani da kayayyakin more rayuwa don cimma wannan batu gaba ɗaya.

### Manyan abubuwan da ke haifar da sharar gida

#### Karfe karfafa
Ana kuma amfani da karfe azaman karfafawa da amincin tsari a mafi yawan ayyukan gini. Babban dalilan da ke haifar da ɓarna da karfe a kan wani wuri shine saboda rashin alhaki na yanke katako da al'amurran kirkira. Mafi munin rukunin yanar gizon galibi suna karewa wadanda ba su da cikakkun bayanai na kira da ka'idodi, wanda zai iya haifar da barna saboda gajeriyar karshen sanduna da ake zubar da su bisa rashin tsarin yankewa.  Kamfanoni da yawa yanzu sun zabi siyan kayan karfafa karfe da aka hada. Wannan yana rage sharar gida ta hanyar fitar da shinge ga kamfanonin da ke ba da fifiko ga amfani da kayan aiki.

#### Simintin da aka riga aka gama
Simintin da aka gama da shi yana da dayan mafi kankanta ma'auni idan aka kwatanta da sauran kayan gini. Yawancin manajojin rukunin yanar gizon suna warware matsalolin sarrafa adadin isar da sako a matsayin babban batu wajen kididdige kankare dai-dai da ake bukata don rukunin yanar gizo. Bambance-bambancen da aka yi daga ainihin ginshikan siminti da katako da kirar kira da ake bukata sun kasance a cikin 5.4% da 2.7% girma fiye da yadda ake tsammani, bi da bi, yayin da aka kwatanta bayanan daga shafukan Brazil 30. Yawancin wadannan batutuwa an danganta su da rashin isassun sigar tsari ko rashin daidaito wajen tono tulin tushe . Bugu da kari, manajojin rukunin yanar gizon sun san cewa ana iya bukatar Karin siminti, kuma sau da yawa za su ba da umarnin wuce gona da iri don kada su katse simintin. 

#### Bututu da wayoyi
Sau da yawa kuma yana da wahala a tsara da kuma lura da duk bututu da wayoyi da ke wurin saboda ana amfani da su a wurare daban-daban na aikin, musamman ma lokacin da ake yin aikin lantarki da na famfo akai-akai. Yawancin al'amurra na sharar gida sun taso a wannan fanni na aikin gine-gine saboda rashin tsari da cikakkun bayanai da kuma yanke bututu da wayoyi marasa nauyi da ke barin gajerun bututu da wayoyi. 

## Sake amfani da su, zubarwa da tasirin muhalli

### Sake amfani da abu da sake amfani da su

Yawancin jagororin kan sarrafa sharar C&D suna bin tsarin sarrafa sharar gida. Wannan tsarin ya ƙunshi saitin hanyoyin magance sharar gida da aka tsara cikin tsarin fifiko. Matsayin sharar ra'ayi ne na ƙasa da ƙasa da aka yarda da shi da ake amfani da shi don fifiko da jagorar ƙoƙarin sarrafa sharar gida.  Zaɓuɓɓukan sun haɗa da rigakafi, taƙaituwa, sake amfani da s, dawo da makamashi, (maganin) da zubarwa.

Yana yiwuwa a sake sarrafa abubuwa da yawa na sharar gini. Yawancin lokaci ana amfani da kwantena na jujjuya don jigilar sharar gida. Ana iya murkushe tarkace kuma a sake amfani da shi wajen ayyukan gine-gine. Hakanan za'a iya dawo da itacen sharar gida da sake yin fa'idar ta.

### Kisan ƙasa
Wasu abubuwa na sharar gini kamar allon filasta suna da haɗari da zarar an cika ƙasa . Plasterboard yana rushewa a cikin yanayin zubar da ƙasa yana sakin hydrogen sulfide, iskar gas mai guba. Hanyar da aka saba zubar da sharar gine-gine ita ce a aika zuwa wuraren da ake zubar da shara. Aika sharar kai tsaye zuwa rumbun shara yana haifar da matsaloli da yawa:

* Almubazzaranci da albarkatun kasa
* Yana haɓaka farashin gini, musamman tsarin sufuri  
* Ya mamaye babban yanki na ƙasa
* Yana rage ingancin ƙasa
* Yana haifar da gurbatar ruwa ( Leachate )
* Yana haddasa gurbacewar iska
* Yana haifar da haɗarin tsaro da sauransu. 

### Konewa da haɗarin lafiya
Idan sake yin amfani da shi ba zaɓi ba ne, zubar da sharar gini da kayan haɗari dole ne a aiwatar da su bisa ga dokokin majalisu da hukumomin da suka dace. Hukunce-hukuncen zubar da sharar gine-gine da rashin dacewa, gami da asbestos, na iya kaiwa ga dubun-dubatan daloli ga kasuwanci da dai-daikun mutane. Dama masu lura da yanayin

Wuraren sharar gida da kuzari suna ƙone sama da kashi 13% na ƙaƙƙarfan sharar gari. Tushen mai guba da tsire-tsire na WTE ke fitarwa zai iya ƙunshi sinadarai masu cutarwa kamar su mercury da sauran ƙarfe masu nauyi, carbon monoxide, sulfur dioxide, da dioxins .

An kuma yi amfani da Dioxin azaman mai mai a cikin Times Beach, Missouri . Kwanaki bayan shigar da sinadarai ga al'umma dabbobi sun fara mutuwa. A lokacin da EPA ta ɗauka cewa dioxins na da guba sosai a cikin shekarata 1980s, CDC ta ba da shawarar a bar garin gaba ɗaya saboda gurɓataccen kayan sharar da ke yankin. A shekara ta 1985, an ƙaura da dukan jama'ar Times Beach, wanda ya sa Missouri ta gina sabon incinerator a kan gurbataccen ƙasar. Sun ci gaba da kona tan 265,000 na gurbataccen gurbataccen dioxin har zuwa shekarata 1997.

Dioxins dangi ne na sinadarai da aka samar azaman samfuri yayin kera magungunan kashe qwari da kayan gini da yawa kamar carpeting da PVC . Dukkan Wadannan sinadarai suna wanzuwa a muhallin da ke makale da kasa ko tarkacen kura wadanda ido tsirara ba ya iya gani.

Dioxins suna rushewa a hankali. Har yanzu yana barazana ga lafiyar jama'a a ƙananan matakan. Tun da masana'antu sun daina samar da dioxins, ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawar sakin dioxins masu cutarwa da suka rage a cikin Amurka shine ƙonewa. An tabbatar da Dioxins don haifar da ciwon daji, al'amurran haifuwa da ci gaba, da lalacewar tsarin rigakafi. Adadin ciwon daji irin su lymphoma wanda ba Hodgkin ba da sarcoma mai laushi ya tashi sosai yayin da mutum ya kusanci tushen gurɓataccen abu.

## Dabarun gudanarwa

### Kudaden sarrafa shara
Kuɗaɗe kula da sharar gida, a ƙarƙashin 'ƙa'idar biya mai gurbata muhalli', na iya taimakawa rage matakan sharar gini.  Akwai kaɗan kaɗan game da ƙayyadaddun kuɗin sarrafa shara don sharar gini da aka ƙirƙira. Yawancin samfura don wannan an ƙirƙira su a baya, to amma kuma suna da na yau da kullun kuma suna da lahani. A cikin shekarata 2019, an gabatar da hanyar nazari don inganta kuɗin sarrafa sharar gini. Sabon tsarin ya fadada kan na baya ta hanyar yin la'akari da tsadar rayuwa ta sharar gine-gine tare da auna shi da niyyar inganta sharar gine-gine. An gudanar da binciken ne daga ƙasar Sin. Kasar Sin tana da babban batu na sarrafa sharar gida, kuma wuraren da ake zubar da shara a cikin su na cike da yawa a birane. Sakamakon binciken ya nuna nau'ikan kuɗaɗen sarrafa sharar gida na ƙarfe, itace, da sharar gida kamar $9.30, $5.92, da $4.25, bi da bi. Kudin sarrafa sharar gida a kowace murabba'in mita, ko kuma ƙasa da murabba'in ƙafa 11, a matsakaita an sami $0.12.  Irin wannan tsarin kula da sharar yana buƙatar aiwatar da aikin majalisa sama-sama. Ba zabi bane dan kwangilar yana da alatu na yin shi da kansa.

### Turai
A cikin Tarayyar Turai (EU), yanzu an ba da fifiko sosai kan sake amfani da kayan gini da ɗaukar akidar shimfiɗar jariri zuwa kabari idan ana maganar ƙira, gini, da rushewa. Shawarwarinsu sun fi bayyana da sauki a matakin kananan hukumomi ko yanki, ya danganta da tsarin gwamnati. A cikin shekarata  2016 EU Construction & Demolition Waste Management Protocol, sun jaddada fa'idodin da suka wuce ribar kuɗi don sake amfani da su kamar samar da ayyukan yi da rage shara. Har ila yau, sun jaddada la'akari da wadata da buƙatun yanayin ƙasa ; idan tsire-tsire masu sake yin amfani da su sun fi kusa da yankunan birane fiye da jimlar quaries wannan zai iya ƙarfafa kamfanoni su yi amfani da wannan samfurin da aka sake sarrafa koda kuwa ba a fara araha ba. A Ostiriya, an sami sabbin ci gaba a sake yin amfani da kayan itace da ba za a iya amfani da su ba da za a ƙone a cikin ƙirƙirar siminti wanda ke daidaita sawun carbon na samfuran biyu. 

Ƙungiyar ta EU ta bukaci hukumomin yankin da ke ba da izinin rushewa da sake gyarawa da su tabbatar da cewa ana bin tsarin kula da sharar gida mai inganci, sannan sun jaddada bukatar bin diddigin rugujewar domin sanin ko ana bin tsare-tsaren da aka aiwatar. Har ila yau, sun ba da shawarar yin amfani da haraji don rage fa'idar tattalin arziƙin wuraren ajiyar ƙasa don haifar da yanayin da sake yin amfani da su ya zama zaɓi mai ma'ana ta kuɗi. Duk da haka, sun haɗa da gaskiyar cewa harajin ya kamata ya shafi kayan sharar da za a sake amfani da su kawai. Babban abin da ya shafi yadda Turawa ke zabar magance wannan al’amari na sarrafa sharar gida shi ne ta hanyar amfani da kayan aikin da aka bai wa wata hukuma domin kare al’ummarta. Ba kamar a Amurka ba, falsafar EU game da sarrafa sharar gida ba wai abu ne mai kyau na zaɓi a yi ba lokacin da za ku iya sai dai wani yanki na tilas na gine-gine a ƙarni na 21 don tabbatar da kyakkyawar makoma ga tsararraki masu zuwa.

Harajin ajiyar shara ya kasance mafi inganci a Belgium, Denmark da Ostiriya, waɗanda duk sun rage yawan zubar da shara da sama da kashi 30% tun bayan ƙaddamar da harajin. Denmark ta yi nasarar yanke amfani da sharar gida da sama da kusan kashi 80 cikin 100, inda ta kai adadin sake yin amfani da shi sama da kashi 60%. A cikin Ƙasar Ingila, duk ma'aikatan da ke yin gine-gine ko share sharar gini ana buƙatar doka don yin aiki don kasuwanci mai rijista na CIS.  Koyaya, samar da sharar gida a Burtaniya na ci gaba da girma, amma adadin karuwar ya ragu. 

### Amurka
Amurka ba ta da haraji ko kuɗaɗen shara na ƙasa, amma yawancin jahohi da ƙananan hukumomi suna karɓar haraji da kudade kan zubar da shara. An ƙirƙiri Sashen Sake Amfani da Albarkatun Albarkatun California ( CalRecycle ) a cikin shekarata 2010 don magance haɓakar matsalar sharar C&D a Amurka. CalRecycle yana taimakawa wajen ƙirƙirar ƙa'idar tsarin karkatar da sharar C&D a cikin ƙananan hukumomi. Hakanan suna ba da bayanai da sauran abubuwan ilimi akan madadin wuraren sharar C&D. Suna haɓaka waɗannan farillai ta hanyar ƙirƙirar shirye-shirye masu ƙarfafawa don ƙarfafa kamfanoni su shiga cikin ayyukan karkatar da sharar gida. Hakanan akwai tallafi da lamuni ga ƙungiyoyin agaji a dabarun rage sharar gida. 

## Duba sauran abubuwa

* Sharar rushewa
* Sake yin amfani da su
* Kankare sake yin amfani da su
* Gudanar da sharar gida
* COSHH
* Carbon da aka haɗa

## Manazarta

## Hanyoyin haɗi na waje

* Bayanai na Gudanar da Sharar Gina daga Gabaɗayan Jagoran Ƙira na Cibiyar Nazarin Gine-gine ta Ƙasa
* https://www.rmf-services.co.uk/recycled_raised_flooring/construction_waste_facts.aspx