Samun damar samun bayanai a Girka

**[[Yancin Bayanai|samun damar samun bayanai]] na jama'a** da **[[Yancin Bayanai|<nowiki/>'yancin bayanai]] (FOI) ** suna nufin haƙƙin samun damar samun bayanai da hukumomin jama'a ke riƙewa wanda aka fi sani da "yancin sanin". Samun damar samun bayanai na jama'a ana ɗaukarsa muhimmiyar mahimmanci ga ingantaccen aiki na tsarin dimokuradiyya, yayin da yake inganta alhakin gwamnatoci da jami'an gwamnati, haɓaka sa hannun mutane da kuma ba da damar sa hannun jama'a. Babban jigon haƙƙin samun damar bayanai na jama'a shine cewa bayanan da cibiyoyin gwamnati ke riƙewa a ka'idar jama'a ne kuma ana iya ɓoye su ne kawai bisa ga dalilai na halal waɗanda ya kamata a ba da cikakken bayani a cikin doka.

A Girka, samun dama ga bayanai haƙƙin Tsarin Mulki ne. Samun damar samun bayanai na jama'a ana sarrafa shi ta dokoki da yawa tun 1986, amma bisa ga Transparency International Girka aiwatar da waɗannan tanadi ba shi da kyau. Bugu da kari, Dokar 3448/2006, kan sake amfani da bayanan bangaren jama'a, ta daidaita dokokin ƙasa tare da bukatun kan Dokar Tarayyar Turai ta 2003/98/EC . Saboda Rikicin bashin gwamnatin Girka, an zartar da doka a watan Yulin 2010 wanda ke ba da damar buga dukkan yanke shawara a kan layi game da alkawuran kudade a bangaren gwamnati.

## Sharuɗɗan FOI a ƙarƙashin doka
Dangane da tsarin shari'ar Girka, duk mutane suna da 'yancin samun bayanai bisa ga doka. Za'a iya sanya ƙuntatawa ne kawai bisa ga dalilan da doka ta ƙayyade kuma gwargwadon yadda suke da mahimmanci kuma sun cancanci dalilai na tsaron ƙasa, ya bambanta da aikata laifuka da aka shirya da kuma kare hakkoki da bukatun wasu.

Samun damar Girka ga dokar bayanai ya shafi takardun gudanarwa, musamman, kawai ga wasu nau'ikan takardun gwamnati, kamar rahotanni, karatu, minti, bayanan kididdiga, sakonni, amsoshin Gudanarwa, ra'ayoyi da ƙuduri.

Ma'anar "hidimomin jama'a" waɗanda ke ƙarƙashin damar samun doka ta bayanai sun haɗa da duk tsakiya, yanki da kuma karamar hukuma, amma ba reshen zartarwa ba. Dokar ba ta bayyana ko ta shafi kamfanonin mallakar Jiha ba (masu kasuwanci waɗanda mallakar Jihohi ke sarrafawa ko sarrafawa), ga wasu hukumomin gwamnati (ciki har da tsarin mulki, doka da kuma kula, kamar kwamishinan zabe ko kwamishinan bayanai / er, ko kuma ga hukumomin masu zaman kansu da ke yin aikin jama'a ko karɓar kudaden jama'a masu yawa.

Hukumomi masu ƙwarewa suna da alhakin ɗaukar buƙatun kuma su yanke shawara a kansu a cikin iyakar lokacin, idan akwai, wanda aka tsara ta tanadi na musamman, in ba haka ba, cikin kwanaki sittin. Idan ba za a iya magance buƙatar a cikin wannan iyakar lokaci ba, ana tilasta wa ma'aikacin da ya dace ya sanar da waɗannan ga mai sha'awar a rubuce: dalilin jinkirin; jami'in gwamnati wanda aka ba shi shari'ar da lambar tarho; takardun tallafi waɗanda zasu iya ɓacewa 

Kudin samun dama ga bayanai a karkashin dokar FOI an iyakance su ga ainihin farashin don sake buga takardun. Dangane da dokar samun bayanai ta Girka, ikon majalisa mai ƙwarewa na iya ƙin gamsar da haƙƙin samun bayanai idan takardun da aka nema suna nufin tattaunawar majalisar ministocin idan gamsuwar wannan haƙƙin na iya hana binciken shari'a, 'yan sanda ko hukumomin soja game da aikata laifi ko keta doka. 

Ya kamata a tabbatar da kin ba da damar yin amfani da takardu a ƙarƙashin dokar FOI kuma a sanar da shi a rubuce ga mai nema a cikin wata ɗaya bayan gabatar da buƙatar. Idan aka ƙi, masu nema na iya neman aiki ga ikon gudanarwa wanda ya ba da takardar (aika don magani) ko don soke shi ga ikon da ya ba da aikin (ƙarar matsayi).  Hakkin gabatar da roko na waje tare da hukumar kula mai zaman kanta (misali kwamishinan bayanai ko mai ba da shawara) doka ba ta ambaci shi ba, mai ba da labari a Girka yana da halin da ake ciki wajen kare damar shiga filin takardun jama'a.

Ka'idar nuna gaskiya a duk fannoni na rayuwar jama'a, gami da kafofin watsa labarai, ana sa ran za a inganta shi saboda akwai Shirin Ayyuka da ke inganta Gwamnatin Budewa tun daga 2014 (Hellenanci Action Plan 2014-16). An karɓi canje-canje na fasaha da na ma'aikata don haɓaka ƙa'idar nuna gaskiya kuma waɗannan ya kamata su haifar da haɓaka aikin aikin DIAVGEIA (Transparency Program Initiative),  zuwa buga sayen jama'a da kuma buɗewa, bayyane da amintaccen musayar takardun jama'a. An fara aikin DIAVGEIA a ranar 1 ga Oktoba, 2010. A karkashin wannan Shirin Bayyanawa, duk cibiyoyin gwamnati suna da alhakin loda ayyukansu da yanke shawara akan Intanet tare da kulawa ta musamman ga batutuwan tsaro na kasa da bayanan sirri masu mahimmanci. Kowane takarda an sanya hannu ta hanyar dijital kuma an sanya shi lambar Uploading ta Intanet ta musamman (IUN) wanda ke tabbatar da cewa an ɗora shawarar a "Transparency Portal". Biye da sabon shirin majalisa (Dokar 4210/2013) na Ma'aikatar Gyaran Gudanarwa da Gudanar da e-Gwamnati, ayyukan gudanarwa da yanke shawara ba su da inganci sai dai idan an buga su a kan layi.

Musamman, game da haƙƙin samun damar bayanan jama'a, sababbin abubuwan da Shirin Ayyuka ya bayar don inganta Gwamnatin Budewa sune: 

* Ayyukan da ba a buga su a cikin Official Gazette ba, suna da inganci kuma suna fara aiki ne kawai idan an buga su a kan Bayyanawa Portal
* Takardar da aka ɗora ta fi ƙarfin duk sauran nau'ikan aikin (alamu a cikin takarda) 
* Ayyukan da aka ɗora su na iya amfani da su ta hanyar 'yan ƙasa da sauran hukumomin gwamnati ba tare da tabbatarwa ba, ta hanyar ambaton lambar su ta musamman.

## Samun damar samun bayanai na jama'a a aikace

## Dubi kuma

* Samun damar samun bayanai na jama'a a Turai
* 'Yanci na bayanai
* Dokokin 'yancin bayanai ta ƙasa
* Bayyanawa na mallakar kafofin watsa labarai a Turai
* Kafofin watsa labarai na Girka
* Budewa a Girka zuwa sadarwa ta ilimi
* Bayyanawa na mallakar kafofin watsa labarai a Girka

## Manazarta