Littafin Zanj

Akwai rubuce-rubuce guda biyu na Littafin, wanda ya fi kwanan nan yana ba da rubutu mai faɗaɗa. Tsohon, mai lakabi da K ko C, an samar da shi jim kadan bayan 1888. A cikin 1923, yana cikin mallakar qāḍī na Kismayo, lokacin da Enrico Cerulli ya sayi kwafin. Ƙarami, mai lakabi da L ko W, an yi shi ne bayan 1902 a Witu don Alice Werner . Cerulli ne ya saye shi a shekarar 1926.[1] Dukkanin rubuce-rubucen an fassara su cikin Turanci.[1]

Ba a san marubutan nau'ikan **'Littafin**' ba. An rubuta rubutun a cikin Larabci na ƙarancin inganci kuma harshen farko na marubuta tabbas Swahili_language" id="mwHg" rel="mw:WikiLink" title="Swahili language">Swahili ne. Akwai Swahili da yawa a cikin rubutun da kuma quatrain guda ɗaya a cikin Swahili .  Dukkanin marubutan sun rubuta a Bājūn kuma suna jin tausayi ga sarakunan Pate da na Siyu, amma suna adawa da Mazrūʿī  na Mombasa. Manufar Littafin ita ce gano Larabawa da bangaskiyar Islama ta Swahili zuwa kwanakin farko na Islama kuma su nuna juriyarsu ta hanyar lokutan Shiga tsakani na Abbasid, Shige da fice na Farisa da Mulkin mallaka na Turai.

Darajar tarihi na *Littafin* ba ta da tabbas. Cerulli yana da ra'ayin cewa zai tabbatar da cewa yana da ƙimar tarihi. Neville Chittick ya kuma yi jayayya cewa ya adana al'adun gaskiya da daidaitattun al'adun Bantus na farko a Gabashin Afirka. Binciken archaeological ya ba da haske kaɗan game da batun. Dukkanin nau'ikan *Littafin* da kuma irin wannan *Kawkab al-durriya li-akhbār Ifrīqiya* suna da kusan asusun iri ɗaya har zuwa karni na 17, saboda sun dogara ko dai akan irin wannan rubutun ko al'adun baki. Akwai bambanci mafi girma a cikin asusun su na abubuwan da suka faru kwanan nan. James Ritchie da Sigvard von Sicard sun ba da dalilai guda biyar da ya sa tarihin farko a cikin *Littafin* "yana iya zama fiye da kawai tunani ko labari", yayin da suke yarda cewa ana buƙatar ƙarin binciken archaeological da tarihi don wuce abin da ake tsammani.

Dukkanin sassan sun fara ne da labarin la'anar Ham,  kafin su ci gaba zuwa Sabaeans (9th-1st ƙarni BC) da Himyarites, gami da labarin Shekarar Goge.  Ya bayyana kabilun Kushūr, Mutanen Mijikenda waɗanda ke zaune a Shungwaya kusa da Kogin Juba har sai da Oromo mai ƙaura ya tilasta su kudu; raƙuman ruwa da yawa na ƙaura zuwa Gabashin Afirka, kafin da bayan juyowa zuwa Islama; da kuma isowar Portuguese a ƙarƙashin Vasco da Gama. *Littafin* ya lura da manyan comets na 1830, 1844, 1845, 1854, 1860, 1861, 1882 da 1901. K version ya ƙare tare da mutuwar Sultan Zanzibar" id="mwdg" rel="mw:WikiLink" title="Barghash bin Said of Zanzibar">Barghash bin Saʿīd na Zanzibar da kuma maye gurbin Khalīfa bin Saʿīd a cikin 1888. Fassarar L ta ƙare tare da mutuwar Sultan Ḥamūd bin Muḥammad da kuma maye gurbin ʿAlī bin Ḥamūd a cikin 1902, yana mai lura da cewa ƙarshen ya kasance mai mulki ne kawai.

Richard F. Morton ya ɗauki *Littafin* a matsayin takardar doka don amfani da alƙalai na Islama (*qāḍī*), ra'ayi da Chittick ya ƙi.

## Karin bayani
Farawar rubutun a cikin rubutun K ya kasance kamar haka:A cikin sunan Allah mai jinƙai mai tausayi, kuma muna kira gare shi don taimako, wannan shine Littafin Zunūj da bayani game da su a bakin Tekun Indiya zuwa Yamma.

Yabe Allah Mahalicci da Mai Makirci, Mai Ƙauna, Mai Kyau, Mai Kyauta da Kyau, Wanda ya sanya wa halittunsa launuka, fari, ja da baki, kuma ya ba da fifiko ga wasu game da ubangiji, girman [na mulki] da farin ciki, kuma ya umarce shi da baƙar fata na fuska a gare shi da zuriyarsa, kuma ya kamata su zama bayi ga 'ya'yansa maza biyu. Kuma addu'o'i da zaman lafiya su kasance a kan Zaɓaɓɓen, Mai Girma, da iyalinsa da Abokansa, mutanen da suka durƙusa da kuma sunkuyar da kansu.

Don haka mun taƙaita bayanai game da Zunūj a bakin tekun Indiya zuwa Yamma, da kuma Equator, don bayyana mazaunan Zanji waɗanda Allah ya halicce su a ciki, waɗanda suke a kan Juba, wato, Kushūr a cikin asalin harshen Larabci da WaNyika a cikin harshen Swahili; da kuma bayani game da Larabawa waɗanda suka zo ƙasar Zanj kuma suka gina gidaje a cikin gundumomi da garuruwa da ƙauyuka, kuma suka zauna a cikinsu daga lokacin *Yahiliyya* . . .

## Manazarta