Sashe na Hadith

Malamai daban-daban sun yi amfani da **nau'ikan [[hadisi]]** daban-daban (maganganun da aka danganta ga Annabi Muhammad ) a fannoni daban-daban. Masana a fannin nazarin hadisi galibi suna amfani da kalmomi biyu - *taqrīr* don amincewa a ɓoye, da kuma *khabar* don maganganu da ayyukan da aka danganta ga Muhammadu.

Kalmar taqrīr tana nufin cewa, a gaban Muhammadu, mumini ya yi wani abu, wanda Annabi ya lura amma bai ƙi ko ya yi Allah wadai da shi ba. Don haka, aikin da mumini ya yi ya sami amincewa a ɓoye daga Muhammadu. Ana yarda cewa khabar na iya zama gaskiya ko ƙarya. Masana kimiyyar sukar hadisi sun yi imanin cewa khabar, saboda haka, hadisi na iya zama rahoto na gaskiya ko kuma wani abu da aka haɗa. Bisa ga wannan hujja ne malaman Musulmi suka yi imani cewa hadisi yana ba da shaida ta *ẓannī* (wanda ba a kammala ba/mai yiwuwa gaskiya). Kamar dai hadisi yana iya samun damammaki da yawa a kan matakin aminci.  Wannan rarrabuwa tana nufin kimantawa mara cikawa, ta tunani wanda ke bayyana ƙarshen da marubucin hadisi ya cimma sakamakon nazarinsa da kimantawarsa. Abin da wani marubucin hadisi ya ga abin dogaro ne, wani na iya ɗaukarsa a matsayin rauni ko ma ƙirƙira.

## Rarraba bisa ga aminci

* *Saḥīḥ* - an ruwaito shi ta hanyar jerin masu ba da labari marasa karyewa waɗanda dukkansu suna da halaye masu kyau da tunawa. Bai kamata irin wannan hadisin ya yi karo da wani rahoto mafi inganci ba kuma bai kamata ya sha wahala daga wata matsala ta ɓoye ba. 
* *Hassan* - an ruwaito shi ta hanyar jerin masu ba da labari marasa karyewa waɗanda dukkansu suna da halaye masu kyau amma aƙalla ɗaya daga cikinsu yana da ƙarancin ƙwaƙwalwar ajiya. Bai kamata wannan hadisin ya yi karo da wani rahoto mafi inganci ba kuma bai kamata ya sha wahala daga wata matsala ta ɓoye ba. 
* *Ḍaʻīf* - ƙasa da matsayin hasan saboda ba shi da wani abu ko fiye na hadisin hasan. (Misali, idan mai ba da labarin ba shi da ƙwaƙwalwar sauti da halayyar sauti, ko kuma idan akwai wani ɓoyayyen kuskure a cikin labarin ko kuma idan jerin masu ba da labarin ya karye). 
* *Mawḍūʻ* - an ƙirƙira shi kuma an danganta shi da Muhammadu ba daidai ba. (Misali, idan jerin masu ba da labari ya haɗa da maƙaryaci da aka sani). 
* *Maqlūb* - Wannan hadisin ne, a cikin ruwayoyi guda biyu daban-daban waɗanda aka canza sunayen masu ba da labari.

## Rarraba bisa ga adadin masu ba da labari

* *Mutawatir na Khabar-i* - Hadisan mutawatir sun ruwaito ta hanyar adadi mai yawa na masu ruwaya waɗanda ba za a iya ɗauka cewa sun ƙirƙira kuma sun ba da wata al'ada tare game da wata matsala ba tare da ƙarfin da ke tilastawa ba. 
* *Khabar-i wāhid* (pl.: *akhbār-i āhād* )- yana nufin labarin tarihi wanda bai kai ga samar da wani ilimi ba. Ko da fiye da mutum ɗaya ne suka ba da rahoton labarin, hakan ba ya tabbatar da gaskiya mai gamsarwa sai dai idan adadin masu ba da labarin ya ƙaru har ya kai ga yiwuwar cimma matsaya kan ƙirƙira ƙarya ya ɓace gaba ɗaya.

## Rarrabawa ta hanyar ƙimar ilimin lissafi
A cikin ɗaya daga cikin manyan ayyukan kimiyyar hadisi, Al-Khatib al-Baghdadi ya raba labaran ɗaiɗaikun zuwa rukuni masu zuwa, bisa ga ƙimar iliminsu: 

* Hadisi ne da aka yarda da shi kuma sahihi ne

:# Labarun da ke ɗauke da rahotanni sun shaida ta hanyar "hankali na ɗan adam" ( *mimmā tadullu al-'uqūl 'alā mūjabihī* ) da kuma waɗanda suka yi daidai da hankali.
:# Labarun da suka yi daidai da nassin Alqur'ani da *[[Sunnah]]* .
:# Labarun da *al'umma* gaba ɗaya ta karɓe su a matsayin abin karɓa.

:# Labarun da ke ɓata wa hankali rai.
:# Riwayoyin da suka saba wa Alqur'ani da Sunnah.
:# Labarun da ke tattauna batutuwa masu muhimmanci a cikin addini waɗanda ke buƙatar cikakken tabbaci.
:# Labarun da aka yi game da batutuwa waɗanda, bisa ga yanayinsu, suna buƙatar cewa ya kamata mutane da yawa su ba da rahoton su, ba za a yarda da su ba.
:: A cewar malaman fikihu *[[Hanafiyya|na Hanafiyya]]*, a cikin batutuwan *<nowiki/>'umūm-i balwā* (matsalolin da dabi'a ke jawo hankalin al'umma baki daya. Misali, adadi da siffar Addu'ar ta wurin matsayinta a cikin addini tana buƙatar a karɓe ta, a yi ta kuma a isar da ita ga dukkan tsara. Irin waɗannan batutuwa ba a bar su a kan zaɓin mutane ƙalilan ba.), labaran da aka yi a cikin mutane ba su da wani nauyi. A cikin irin waɗannan batutuwa suna fifita qiyasi da ijtihadi fiye da waɗannan nau'ikan labaran da aka yi a cikin mutane.

## manazarta