Harin da aka kai wa Mers-el-Kébir

Harin da aka kai wa Mers-el-Kébir (Yaƙin Mers- el-Ké bir) a ranar 3 ga Yulin 1940, a lokacin Yaƙin Duniya na Biyu, wani hari ne na sojan ruwa na Burtaniya kan jiragen ruwa na Faransa a sansanin sojan ruwa a Mers El Kébir, kusa da Oran, a bakin tekun Aljeriya ta Faransa. Harin ya kasance babban bangare na Operation Catapult, wani shirin Burtaniya na hanawa ko lalata jiragen ruwa na Faransa don hana su fada hannun Jamus bayan da aka ci Allied a Yaƙin Faransa. Harin bama-bamai na Burtaniya a kan tushe ya kashe ma'aikatan Faransa 1,297, ya nutse wani jirgin yaki kuma ya lalata wasu jiragen ruwa biyar, saboda asarar Burtaniya na jirgin sama biyar da aka harbe kuma ma'aikata biyu sun mutu. Rundunar Sojan Ruwa ta Royal ce ta kai harin ta iska da teku, bayan Faransa ta sanya hannu kan armistice tare da Jamus da Italiya, wanda ya fara aiki a ranar 25 ga Yuni.

Abubuwan da suka fi muhimmanci ga Burtaniya sune jiragen yaki guda biyar na  da Richelieu da jiragen yaki guda biyu na Dunkerque, na biyu mafi girma na manyan jiragen ruwa a Turai bayan Royal Navy. Ma'aikatar Yakin Burtaniya ta ji tsoron cewa jiragen za su fada hannun Axis. Admiral François Darlan, kwamandan Sojan Ruwa na Faransa, ya tabbatar wa Burtaniya, har ma bayan Armistice na Faransa da Jamus da Italiya cewa rundunar za ta kasance a ƙarƙashin ikon Faransa. Winston Churchill da War Cabinet sun yanke hukunci cewa hadarin ya yi yawa. Darlan ya ki amincewa da buƙatun Burtaniya akai-akai don sanya rundunar a hannun Burtaniya ko tura ta zuwa West Indies na Faransa, daga iyakar Jamus.

An yi Allah wadai da harin Burtaniya a Faransa a matsayin hari kan wata kasa mai tsaka-tsaki kuma fushi ya karu shekaru da yawa game da abin da tsohon abokin tarayya ya yi la'akari da cin amana. Faransanci sun yi tunanin cewa tabbacin su yana da daraja kuma ya kamata ya isa. Marshal Philippe Pétain, wanda aka nada Firayim Minista na Faransa a ranar 16 ga Yuni, ya yanke dangantakar diflomasiyya da Ingila a ranar 8 ga Yuli.

Jirgin saman Faransa ya mayar da martani ta hanyar jefa bam a Gibraltar kuma jiragen ruwa na Faransa sun musayar wuta sau da yawa tare da jiragen ruwa na Burtaniya, kafin a lura da tsagaita wuta a yammacin Bahar Rum. A ranar 27 ga Nuwamba 1942, bayan farawar Operation Torch, mamayewar Allied na Faransanci Arewacin Afirka, Rundunar Sojan Ruwa ta Faransa ta rushe Case Anton, aikin Jamus da Italiya don kama jiragenta a Toulon, ta hanyar rushe su. A shekara ta 1997, Martin Thomas ya rubuta cewa harin da Birtaniya ta kai a Mers-el Kébir ya kasance mai kawo rigima amma wasu masana tarihi sun rubuta cewa ya nuna wa duniya cewa Burtaniya za ta yi yaƙi.

## Tarihi

### Yarjejeniyar Faransa da Jamus
Bayan faduwar Faransa a cikin 1940 da armistice tsakanin Faransa da Nazi Jamus, Ma'aikatar Yakin Burtaniya ta firgita game da iko kan rundunar sojan ruwa ta Faransa. Sojojin ruwa na Faransa da na Jamus sun haɗu na iya canza ma'auni na iko a teku, suna barazanar shigo da kayayyaki na Burtaniya a kan Tekun Atlantika da sadarwa tare da sauran Daular Burtaniya. A cikin Mataki na 8, sakin layi na 2 na sharuddan Armistice, gwamnatin Jamus "da karfi da karfi ta bayyana cewa ba ta da niyyar yin buƙatu game da rundunar sojojin Faransa a lokacin tattaunawar zaman lafiya" kuma akwai irin waɗannan sharuɗɗa a cikin armistice tare da Italiya amma Burtaniya ta ɗauka ba su da tabbacin kawar da rundunar jiragen ruwa ta Faransa. A ranar 24 ga Yuni, Darlan ya tabbatar wa Winston Churchill game da irin wannan yiwuwar. Churchill ya ba da umarnin cewa a yi buƙatar cewa Sojojin Ruwa na Faransa () ya kamata su shiga tare da Sojojin Sojojin Roja ko kuma a hana su ta hanyar da aka tabbatar don hana jiragen su fada cikin hannun Axis.

A shawarar Italiyanci, an yi gyare-gyare ga sharuddan armistice don ba da izinin rundunar sojojin Faransa na ɗan lokaci su zauna a tashar jiragen ruwa ta Arewacin Afirka, inda sojojin Italiya na iya kama su daga Libya. Birtaniya sun yi wani shiri na gaggawa, Operation Catapult, don kawar da rundunar sojojin Faransa a tsakiyar watan Yuni, lokacin da ya bayyana cewa Philippe Pétain yana kafa gwamnati tare da manufar kawo karshen yakin kuma yana da alama cewa sojojin Faransa za su iya kama su. A cikin jawabin da ya yi wa majalisar, Churchill ya sake maimaita cewa Armistice na 22 ga Yuni 1940 cin amana ne ga yarjejeniyar Allied ba don yin zaman lafiya daban ba. Churchill ya ce, "Mene ne darajar wannan? Tambaki kasashe rabin goma sha biyu; menene darajar irin wannan tabbacin mai tsanani? ... A ƙarshe, za a iya soke armistice a kowane lokaci a kowane dalili na rashin kiyayewa".

Rundunar sojojin Faransa ba ta ga gwagwarmaya sosai ba a lokacin yakin Faransa kuma galibi ba ta da kyau. Ta hanyar tonnage, kusan kashi 40 cikin dari ya kasance a Toulon, kusa da Marseille, kashi 40 cikin 100 a Faransanci Arewacin Afirka da kashi 20 cikin 100 a Burtaniya, Alexandria da Faransanci West Indies. Kodayake Churchill ya ji tsoron cewa Axis za ta yi amfani da rundunar, buƙatar mutum, kiyayewa da kuma makamai ga jiragen Faransa da abubuwa waɗanda ba su dace da kayan aikin Jamus da Italiya ba ya sa hakan bai yiwu ba.  da Benito Mussolini sun gabatar da kara amma Adolf Hitler ya ji tsoron cewa yunkurin karɓar mulki zai sa rundunar sojojin Faransa ta sauya sheka ga Birtaniya. Churchill da Hitler sun kalli rundunar a matsayin barazana mai yuwuwa; shugabannin Faransa sun yi amfani da rundunar (da yiwuwar sake komawa ga Allies) a matsayin mai sayarwa da Jamusawa don kiyaye su daga Faransa da ba a mamaye su ba (yanki mai zaman kanta) da Faransanci Arewacin Afirka. Armistice ya dogara ne akan haƙƙin Faransa na yin amfani da jiragensu kuma Ministan Sojan Ruwa na Faransa, Admiral François Darlan, ya ba da umarnin jirgin ruwa na Atlantic zuwa Toulon da kuma sakewa, tare da umarni don rushe jiragen idan Jamusawa sun yi ƙoƙarin ɗaukar su.

### Tattaunawar Burtaniya da Faransanci
Birtaniya ta yi ƙoƙari ta shawo kan hukumomin Faransa a Arewacin Afirka don ci gaba da yakin ko kuma su mika rundunar ga ikon Burtaniya. Wani admiral na Burtaniya ya ziyarci Oran a ranar 24 ga Yuni, kuma Duff Cooper, Ministan Bayanai, ya ziyarci Casablanca a ranar 27 ga Yuni. Tashoshin jiragen ruwa na Atlantic na Faransa suna hannun Jamus kuma Burtaniya tana buƙatar kiyaye jiragen ruwa na Jamus daga Bahar Rum, ƙuntata jiragen ruwa na Italiya zuwa Bahar Rum da kuma toshe tashoshin jiragen sama har yanzu a ƙarƙashin ikon Faransa. Admiralty ta yi adawa da wani hari kan rundunar sojojin Faransa idan jiragen ba su da isasshen lalacewa, Faransa ta ayyana yaki kuma yankunan Faransa ba za su iya ficewa ba. Rundunar Sojan Ruwa ta Royal ba ta da jiragen ruwa har abada don toshe sansanonin sojan ruwa na Faransa a Arewacin Afirka da kuma ci gaba da bude hanyoyin Atlantic, wanda ya sanya haɗarin Jamus ko Italiya da suka kwace manyan jiragen ruwa na Faransa. Saboda rundunar jiragen ruwa a Toulon tana da tsaro sosai ta hanyar bindigogi na bakin teku, Royal Navy ta yanke shawarar kai hari kan sansanin a Arewacin Afirka.

## Manazarta