Diego Durán

**Diego Durán** (kimanin 1537 &#x2013; 1588) wani firist ne na Dominican wanda aka fi sani da marubucinsa na ɗaya daga cikin littattafan Yamma na farko kan tarihi da al'adun Aztecs, *Tarihin Indies na New Spain*, wani littafi da aka yi suka sosai a rayuwarsa saboda taimaka wa "arna" su ci gaba da al'adunsu. 

Har ila yau an san shi da Durán Codex, An kammala Tarihin Indies na New Spain a cikin kimanin shekara ta 1581. Durán ya kuma rubuta *Littafin alloli da bukukuwan* (1574-1576), da *Kalandar Dā* (c. 1579).  Ya kasance mai iya magana da Nahuatl, harshen Aztec, sabili da haka ya sami damar tuntuɓar 'yan asalin ƙasar da ƙididdigar Aztec da kuma aikin da 'yan majalisa na baya suka yi. Yanayinsa na tausayi ya ba shi damar samun amincewar 'yan asalin ƙasar da yawa waɗanda ba za su raba labarun su tare da wasu Turawa ba, kuma ya sami damar yin rubuce-rubuce da tatsuniyoyi da yawa da ba a sani ba a baya waɗanda suka sa aikinsa ya zama na musamman.

## Rayuwa ta farko
An haifi Durán a wani lokaci a kusa da 1537 a Seville, Spain. Iyalinsa sun yi tafiya zuwa Mexico lokacin da yake kimanin shekaru bakwai. Daga baya ya rubuta "ko da yake ban sami hakoran madara a Texcoco ba, na sami na biyu a can".

Durán ya girma a Tetzcoco (Texcoco), a cikin jihar Mexico ta yanzu, wani muhimmin cibiyar ilmantarwa inda akwai babban ɗakin karatu na littattafai na pre-Hispanic a cikin hoto, yanzu ana kiransa "codices". Mazaunan Tetzcoco suna magana da Nahuatl, yaren Aztec, kuma nan da nan yaron ya yi magana da shi da kuma asalinsa na Mutanen Espanya. Wannan ya taimaka masa sosai a cikin aikinsa na baya tsakanin 'yan asalin a matsayin ɗan majami'a kuma a matsayin masanin ilimin lissafi, yana hira da mutanen da ke magana da Nahuatl a yankunan karkara.

Lokacin da yake matashi, iyalinsa sun koma Mexico City inda ya halarci makaranta kuma an fallasa shi ga al'adun Aztec a ƙarƙashin mulkin mallaka na Spain, da kuma yawancin 'yan Afirka da Mutanen Espanya suka kawo a matsayin bayi. A cewar Heyden, Durán sau da yawa yana mamakin haɗakar launin fata da al'adu da muhimmancin su ga zamantakewar jama'a.

A shekara ta 1556 ya shiga Dominican Order kuma an tura shi zuwa Oaxaca a shekara ta 1561 bayan an horar da shi a Birnin Mexico. Ya zauna na wani lokaci a wani gidan ibada, ko kuma friary, a Oaxtepec,  kuma a can ya sami masu ba da labari da yawa a cikin Cocin. An yi imanin cewa Dominican Fray Francisco de Aguilar ne ya koya masa, wanda ya taɓa zama soja da ke da hannu a kewaye da Tenochtitlan. Aguilar daga baya ya shiga tsarin Dominican, kuma yana da abubuwa da yawa da zai gaya wa Durán game da Aztecs a farkon hulɗa. Durán ya ambaci shi akai-akai a cikin *Tarihi*.

Durán daga baya ya zama vicar a wani gidan ibada a Hueyapan kuma a can ne ya fi koyo daga 'yan asalin Nahuas. Charles V ya ba da umarni ga masallatai don yin wa'azi da kalmar Kirista ga ƙauyukan ƙauyuka na asali kuma Durán ya shiga cikin ƙauyuka akai-akai don tattaunawa da 'yan asalin can. Malamai sun kuma kiyaye al'adun asali da neman takardu na dā musamman da ya ɓace Nassosi Masu Tsarki na Saint Thomas (wanda aka yi imanin ya kasance tushen Quetzalcoatl na Aztecs). 

A shekara ta 1585, Durán ya koma Mexico City cikin rashin lafiya don rayuwa da aiki a cikin Convent na St. Dominic a can, a matsayin mai fassara daga Nahuatl zuwa Mutanen Espanya don Inquisition. Ya mutu a shekara ta 1588 daga rashin lafiya da ba a sani ba.

## Dubi kuma

* Codices na Mesoamerica
* Littafin Aztec codex
* Littattafan Maya
* Aztec
* Tarihin Mexicayotl
* Nahuatl
* Dokar Dominican
* Jerin mutane daga Morelos, Mexico
* Kalandar Mesoamerica Long Count
* Littattafan Mesoamerica

## Manazarta