Kissa

## Kissa
wani nau’i ne na adabin baka na Hausa da ke ƙunshe da labari mai tsari, wanda yawanci ke da alaƙa da tarihi, addini ko rayuwar fitattun mutane. Ana gabatar da kissa domin ilmantarwaɹ, nishaɗantarwa da kuma isar da darasi ga al’umma.

A cewar Abdulkadir Dangambo (2008), kissa, Labari ne na gaskiya (ba almara ba) na wasu annabawa. Labari ne wanda ya kunshi wani Annabi. Kuma Labari ne da yake cikin Alkur'ani Mai Girma. Missali, Kissar Annabi Yusuf da Zulaihatu. Shi wannan Labari ne na yadda ita wannan mace, Zulaihatu, matar wani Waziri ce, uban gidan Annabi Yusufu, ta yi kokarin ta sa Annabi Yusufu ya nemeta. Amma Shi ya ki. Akwai kuma kissar Mutanen Kogo.   
### Kissar Mutanen Kogo
Kissar Mutanen Kogo, tana da ban mamaki. Mutanen Kogo, wadansu samari ne mumunai, da aka yi su samanin wani Sarki, sai ya tsorata su da azaba mai tsanani Saboda sun yi Imani da Allah shi kadai. Saboda haka sai suka gudu, suka buya a cikin wani Kogo, suka ce, "Allah ka riske mu da jinkanka. Ka kyautata al'amuranmu." Sai Allah ya sa musu bacci a wannan kogon, shekaru masu yawa, sannan Allah ya tashe su. Wannan, ya nuna Allah mai iko ne bisa tashin komai da kowa.
Su dai kamar yadda aka ce,samari ne wadanda suka yi Imani da Allah. Allah kuma ya kara musu Imani. Ya kuma karfafesu fadan gaskiya. Wata rana sun tsaya gaban sarkinsu, ya ce su yi wa gumaka sujjada. Sai suka kada baki suka ce, "Ubangijinmu shi ne Ubangijin sammai da kassara. Mu kuma ba za mu bauta wa waaninsa ba." Daga nan suka yanke gaduwa su buya cikin Kogo tare da neman taimako daga Allah.
Abin mamaki. Idan rana ta hudo, sai ka ga ta karkace ga barin kogonsu wajen dama. Idan kuma za ta fadi ta tsallake su, ta yi wajen hagun dinsu. Abin mamaki. Rana ba ta Samun su ko daya. Suna cikin kogon a wuri mayalwaci, suna shan iska mai sanyi. Duk wanda ya gansu sai ya yi zaton idonsu biyu, alhali kuwa bacci suke yi. Mahalacci yana juya su daga barinsu na dama zuwa barinsu na hagu. Ba don komai ba, sai don kada kasa ta ci jikinau. Ga karensu ya kwanta, ya shimfida kafafuwansa na gaba a farfajiyar kogon. Idan suka juya daga baccinsu, shi ma sai ya juya.
Haka suka zauna cikin kogon shekaru daruruwa. Rannan sai Allah ya tashe su. Daya daga cikin su sai ya ce, "kwana daya ko yini guda." Saboda sun shiga kogon ne lokacin da rana za ta hudo, aka tashe su lokacin da rana za ta fadi. Sai suka yi zaton faduwar ranar da suka shiga ne. Suka ce "Allah dai shi ya san iya kwanan da muka yi a cikin wannan Kogo. Mu tura dayanmu ya duba abincin da ya fi kowanne zama na halal ya sayo mana." Da ya shiga gari sai yaga birnin ya canza ba yadda ya san shi ba,.... 

### Asalin Kissa
Kissa na samo asali ne daga: * labaran tarihi * labaran addini * rayuwar jarumai da shugabanni  Haka kuma, kissa ta samu tasiri daga addinin Musulunci, musamman ta hanyar labaran annabawa, sahabbai da sauran salihai.  

### Siffofin Kissa
Kissa na da wasu siffofi da suka bambanta shi da sauran nau’o’in adabin baka:  * Yana da labari mai tsari (farko, tsakiya da ƙarshe) * Yawanci yana da alaƙa da gaskiya ko tarihi * Yana ɗauke da darasi ko faɗakarwa * Ana iya danganta shi da addini ko al’ada * Ana gabatar da shi cikin tsawo da bayani 

### Nau’o’in Kissa
Dangane da Dangambo (2008), ana iya raba kissa zuwa:  
* Kissan Addini, Wannan ya haɗa da:
labaran annabawa, 
labaran sahabbai,  da
labaran bayin Allah na gari.
* Kissar Tarihi, Wannan ya haɗa da: 
labaran sarakuna, 
labaran yaƙe-yaƙe, 
labaran abubuwan tarihi. 
* Kissar Almara, Wannan nau’i yana ɗauke da wasu abubuwan almara, amma har yanzu yana ƙoƙarin kusantar gaskiya. 

### Bambanci Tsakanin Kissa da Sauran Nau’o’i
** Kissa da Tatsuniya ** 
* Kissa: tana kusanci da gaskiya ko tarihi. Tatsuniya: tana ɗauke da almara sosai  
** Kissa da Hikaya ** 
* Kissa: tana da alaƙa da tarihi ko addini. Hikaya: ta fi karkata ga darasi a rayuwar yau da kullum  

### Muhimmancin Kissa === Kissa na taka muhimmiyar rawa a al’ummar Hausawa:
* Koyar da darussan rayuwa 
* Ƙarfafa imani da addini 
* Adana tarihi da al’ada 
* Samar da nishaɗi tare da ilimi  
### Kammalawa === Kissa wani muhimmin ɓangare ne na adabin baka na Hausa wanda ke taimakawa wajen isar da saƙo, adana tarihi da kuma koyar da darussa ga al’umma.  === Manazarta