Rikicin kabilanci na 1988 a Burundi

Kisan kiyashi na kabilanci a Burundi a cikin 1988 ya kasance kisan kiyashi ne na 'yan tsiraru na Tutsi da' yan **Ƙabilar** Hutu suka yi, sannan kuma kisan kiyashin Hutu da sojojin Tutsi suka yi, wanda ya faru a watan Agustan 1988 a cikin yankunan Ntega da Marangara a arewacin Burundi.

Hutu sune mafi girman kabilanci a Burundi, amma tun 1965, an tanada iko, gata, da dukiya ne kawai ga mambobin 'yan tsirarun Tutsi. A watan Agustan shekara ta 1988, wani tashin hankali na Hutu ya ɓarke a cikin yankunan Ntega da Marangara a arewacin kasar, wanda ya haifar da tayar da hankali daga jami'an Tutsi na gida da kuma tsoron sake maimaita Kisan kare dangi na 1972. A cikin kwanaki da yawa na tashin hankali, an kashe daruruwan Tutsi, ciki har da mata da yara da yawa. A matsayin fansa, sojojin gwamnati sun kashe tsakanin 15,000 da 30,000 Hutu, inda suka tilasta wasu 50,000 su tsere daga kasar. Kisan kiyashi a Ntega da Marangara ya haifar da fushin kasa da kasa, wanda ya tilasta wa Shugaba Pierre Buyoya ya fara tsarin Dimokuradiyya.

## Tarihin zamantakewa
Burundi, kamar makwabciyar Rwanda, ta sami 'yancin kai a ranar 1 ga Yulin 1962. Rashin jituwa da ke ƙaruwa tsakanin 'yan tsirarun Tutsi, waɗanda a al'adance suna da matsayi mafi girma na zamantakewa, da kuma Hutu da ke da rinjaye suna da tasiri sosai ga makomar ƙasashen biyu. [ƙananan alpha 1]A Rwanda, karuwar tashin hankali na kabilanci ya haifar da tashin hankali mai zubar da jini (1959-1962), wanda ya haifar da hambarar da mulkin mallaka na Tutsi da kuma kafa jamhuriya da Hutu ke mamayewa gaba ɗaya. Sabanin haka, Burundi, inda matsayi na zamantakewa da rarrabuwar kabilanci ba su da ƙarfi kuma sun fi rikitarwa fiye da maƙwabcinta, sun fara wanzuwarta mai zaman kanta a matsayin mulkin mallaka na tsarin mulki wanda Tutsi suka riƙe tasiri sosai. Koyaya, saboda jerin dalilai, dangantakar da ke tsakanin kabilun biyu ta lalace cikin sauri. Wani juyin mulki da bai yi nasara ba wanda wani rukuni na jami'an Hutu ya gudanar a watan Oktoba na shekara ta 1965 ya ba sojojin da ke karkashin ikon Tutsi damar samun rinjaye a kan al'amuran jihar. Bayan 'yan watanni na rashin jin daɗi, sojoji sun hambarar da mulkin mallaka kuma sun ayyana abin da ake kira Jamhuriyar Farko a ranar 28 ga Nuwamba 1966. Shugaban kasa ya zama Firayim Minista da Ministan Tsaro na lokacin, Kyaftin Michel Micombero . 

A cikin shekaru masu zuwa, mulkin soja ya rage tasirin Hutu a siyasa, sojoji, da kuma gudanarwa. A watan Afrilu na shekara ta 1972, 'yan siyasa masu tsattsauran ra'ayi na Hutu, tare da taimakon' yan kwangila 'Yan Kongo, sun kaddamar da tashin hankali a lardunan kudancin kasar, a lokacin da aka kashe tsakanin daruruwan da dubban Tutsi. Koyaya, sojojin gwamnati sun murkushe tawaye da sauri, kuma zalunci a kan masu goyon bayanta ya karu zuwa ƙaddamar da ƙaddamar da ƙarancin zamantakewar Hutu. Daga ƙarshen Afrilu zuwa Satumba 1972, an kashe tsakanin 100,000 da 300,000 Hutu a Burundi, kuma an tilasta akalla 150,000 su tsere daga ƙasar. Wannan shi ne karo na farko da aka rubuta na kisan kare dangi a Afirka bayan mulkin mallaka. Kisan kiyashi na 1972 ya karfafa matsayin Tutsi a matsayin rukuni mai rinjaye. A cikin shekaru 16 masu zuwa, iko, tasiri, gata, da dukiya sun kasance kawai ga Tutsi, yayin da aka hana Hutu samun ilimi kuma an hana su daga aikin soja ko aiki a cikin gwamnatin jihar.

A ranar 1 ga Nuwamba 1976, an hambarar da Shugaba Micombero a juyin mulkin soja. Majalisar Sojoji ta Koli ta kwace iko, karkashin jagorancin Lieutenant Colonel Jean-Baptiste Bagaza. An san mulkinsa a tarihin Burundi a matsayin lokacin da ake kira Jamhuriyar Biyu. Da farko, Bagaza ya ɗauki jerin matakan da da ke da niyyar sauƙaƙe rikice-rikicen kabilanci da ke raba ƙasar. Koyaya, a zahiri, manufofinsa sun kasance don karfafa cikakken rinjaye na Tutsi a rayuwar siyasa da zamantakewa. Tsarin nuna bambanci na hukuma na Hutu wanda ya wanzu a lokacin Jamhuriyar Biyu (musamman a ilimi) wani lokacin ana kwatanta shi da wariyar launin fata na Afirka ta Kudu.   Har ila yau, gwamnatin Bagaza ta bi manufofi da ke ƙuntata haƙƙin Cocin Roman Katolika, wanda ake zargi da tallafawa burin Hutu.

## Haihuwar Jamhuriyar Uku

A tsakiyar shekarun 1980s, mulkin Bagaza ya zama wanda ba a yarda da shi ba a duk faɗin al'umma. A cikin ƙasa mai ra'ayin mazan jiya, manufofin adawa da coci na mulkin sun haifar da adawa ba kawai daga mafi rinjaye na Hutu ba har ma da Tutsi da yawa. Wasu mambobin masu mulki sun damu sosai cewa zalunci na cocin ya lalata martabar Burundi ta kasa da kasa kuma ya lalata dangantakar da manyan masu ba da agaji na kasashen waje. Yaduwar cin hanci da rashawa da nepotism sun kuma haifar da rashin gamsuwa a cikin soja da kuma tsarin mulki. Babban abin da ya haifar da tashin hankali shine shawarar Bagaza na tilasta babban rukuni na jami'ai zuwa ritaya da wuri - wani mataki wanda, saboda gwagwarmayar tattalin arzikin kasar, ya kai ga raguwar zamantakewa ga ma'aikatan soja da yawa. Rashin Bagaza ya zo ne a ranar 3 ga Satumba 1987, lokacin da wani rukuni na jami'ai da jami'an da ba su da kwamiti suka yi juyin mulki ba tare da jini ba. Yayinda mai mulkin kama-karya ke halartar taron koli na Organisation internationale de la Francophonie a Quebec, an cire shi daga dukkan mukamai na gwamnati da jam'iyya. Kwamitin Ceto na Kasa ya nada Manjo Pierre Buyoya a matsayin sabon shugaban kasa.

Da farko kallo, juyin mulkin ya zama kamar rikici ne na gidan sarauta, kamar yadda Buyoya ya kasance memba na dogon lokaci na masu mulki. Kamar shugaban da aka tsige, ya kasance daga ƙungiyar Tutsi-Hima kuma ya fito ne daga kudancin Lardin Bururi. Kwamitin Kasa na Ceto na Kasa, wanda ya karɓi iko, ya ƙunshi gaba ɗaya Tutsi, mafi yawansu ma daga Bururi ne. Duk da haka, Buyoya ya fara wasu gyare-gyare da nufin sassaucin ra'ayi na siyasa. Ya ba da fifiko ga daidaita dangantakar da coci, yana ɗaga mafi yawan ƙuntatawa da aka ɗora a lokacin Jamhuriyar Biyu. An saki daruruwan Hutu da aka daure saboda dalilai na siyasa, kuma an gurfanar da manyan jami'an Tutsi guda uku saboda cin hanci da rashawa. Kokarinta na yaki da smuggling hauren giwa ya kuma sami karbuwa a duniya. Wani muhimmin lokaci ya zo ne a ranar 5 ga watan Disamba na shekara ta 1987, lokacin da Kwamitin Kasa na Ceto na Kasa ya fitar da wata sanarwa ta kai tsaye da ke amincewa, a karo na farko a cikin shekaru, da kasancewar rarrabuwar kabilanci a Burundi. Takardar ta yi alkawarin cewa kwamitin zai yi duk abin da zai iya don "kawar da nau'o'in rarrabuwa daban-daban waɗanda ke barazana ga jituwa da hadin kai tsakanin kabilanci, yanki, da dangin al'ummar Burundi".

Bayan shekaru na mulkin ƙarfe, matsakaiciyar siyasa ta Buyoya ta haifar da babban bege tsakanin jama'ar Hutu don inganta halin da suke ciki. Koyaya, waɗannan alamu ba su da tasiri sosai a kan halayyar jami'an yankin da ƙwararrun mutane. Bugu da ƙari, Buyoya ba shi da niyyar aiwatar da sauye-sauye da za su lalata ikon Tutsi a kan soja da ikon gwamnati. Rashin daidaituwa tsakanin tsammanin Hutu da gaskiyar ya haifar da tashin hankali na siyasa. Tsakanin Janairu da Maris 1988, makarantun sakandare a duk faɗin Burundi sun sha wahala daga yajin aikin dalibai, tare da fitar da dalibai da yawa - galibi Hutu - ana fitar da su. A ranar 23 ga Afrilu 1988, yawancin ɗaliban Hutu sun tsere daga harabar jami'a a Bujumbura saboda dalilan da ba a sani ba. A lokaci guda, rahotanni sun fito ne daga lardunan arewacin Ngozi da Kirundo game da rarraba takardun adawa da gwamnati da tarurruka na sirri da suka shafi shugabannin Hutu na gida. Yawancin Hutu, suna tsoron ramuwar gayya, sun gudu zuwa makwabciyar Rwanda. A ranar 10 ga Mayu 1988, Bishop Bernard Bududira, talakawa na Roman Catholic Diocese na Bururi, ya fitar da wasika mai budewa wanda ya lissafa nau'o'in nuna bambancin kabilanci kuma ya bayyana cewa "duk lokacin da ƙungiyar Hutu suka taru, ana zargin su da makirci". Ya bukaci gwamnati da ta daina bi da rikice-rikicen kabilanci a matsayin batun da ba a yarda da shi ba kuma ta fara tattaunawa a kan batun. Sautin da ya dace da wannan wasika ya nuna canji a cikin halin da ake ciki a baya na bishop na Burundi. Muhimmancinsa ya kara karuwa da gaskiyar cewa Bishop Bududira da kansa ya fito ne daga asalin Tutsi.

## Kisan kiyashi a Ntega da Marangara
Rikicin siyasa da ya mamaye Burundi a shekarar 1988 an ji shi musamman a garin Marangara a lardin Ngozi da kuma garin Ntega makwabta a lardin Kirundo. Dukkanin yankuna biyu suna cikin arewacin kasar, kusa da iyakar Rwanda. Baya ga abubuwan da aka bayyana a baya a duk fadin kasar, yanayi da yawa na cikin gida sun kara taimakawa wajen bunkasa rikice-rikicen kabilanci a yankin:

* Bayan nasarar juyin juya halin Hutu a Rwanda, 'yan gudun hijirar Tutsi da yawa sun zauna a lardunan arewacin Burundi. Yawancin su sun bi da mutanen Hutu na yankin tare da ƙiyayya da ƙyama.
* Mazaunan Ntega da yankunan da ke kusa da su sun dogara da noman kofi don rayuwarsu. Yankin ya kasance mai wadata - a cikin 1985, GDP na kowane mutum a lardin Kirundo ya kasance 40,000 Burundian francs, sama da 50% sama da matsakaicin ƙasa. Koyaya, yayin da yawancin manoma Hutu ne, yawancin matsakaici da 'yan kasuwa na kofi Tutsi ne. Wannan bambancin tattalin arziki ya lalata dangantakar da ke tsakanin kabilun biyu, musamman lokacin da rikicin tattalin arziki ya faru a tsakiyar shekarun 1980 saboda faduwar farashin kofi a kasuwannin duniya.
* Duk da cewa gwamnatin tsakiya tana samar da kudaden shiga masu yawa daga gonakin kofi na gida, ababen more rayuwa a Ntega da Marangara sun kasance ba su da ci gaba kuma galibi ba za a iya isa ga talakawa Hutu ba. Misali, a Ntega, wanda ke da yawan jama'a sama da 40,000, akwai ma'aikacin kiwon lafiya guda daya kawai. Kashi 40% ne kawai na yara masu zuwa makaranta suka halarci makarantar firamare. Bugu da ƙari, a makarantun lardin Kirundo, yawan ɗaliban Hutu da Tutsi sun kusan daidai, duk da gaskiyar cewa Hutu sun kasance mafi yawan jama'a.
* A lokacin girbi kofi (Afrilu-Mayu), zirga-zirgar kan iyaka ta karu sosai. 'Yan adawar Hutu da ke gudun hijira a Rwanda sun yi amfani da wannan damar don yada farfagandar adawa da gwamnati a lardunan arewacin Burundi.
* A watan Afrilu na shekara ta 1988, an gudanar da zabe a Ntega da Marangara don kwamitocin sashi na jam'iyyar UPRONA mai mulki. [ƙananan alpha 1]Hutu sun lashe mafi yawan kujeru (kimanin kashi 84% a Ntega), amma wannan bai yi tasiri sosai ga mulkin gida ba, kamar yadda masu gudanar da gari - yawanci Tutsi - ke da kusan cikakken iko. Wannan ya haifar da mummunan fushi tsakanin Hutu, waɗanda suka kira zaben a matsayin "ƙaddamarwa".
* Fushi da fushin Hutu sun kara tsanantawa ta hanyar tayar da hankali daga jami'an Tutsi da manyan mutane. Musamman an raina Emmanuel Kajambere daga Marangara da Réverien Harushingoro daga Ntega. Kajambere, mai gudanarwa na gari, an san shi da girman kai, rashin amincewa, da kuma kare bukatun Tutsi. Harushingoro, mai cinikin kofi mai arziki, manoman Hutu sun ƙi shi kuma an san shi da hannu sosai a kisan kare dangi na 1972. 

Yayin da tashin hankali ya karu, a ranar 28 ga Yuni 1988, Kajambere ya shirya taron jami'an gida da manyan mutane (duka Tutsi da Hutu) a Marangara. Manufar ita ce ta tattauna matsalar "tarurrukan kabilanci ba bisa ka'ida ba da kuma sirri". Kajambere ya gargadi Hutu game da yiwuwar sakamakon ayyukansu na adawa da gwamnati, yana nuna cewa ana iya maimaita kisan kiyashi na 1972. Bayan 'yan makonni, a ranar 5 ga watan Agusta, an tura rundunonin 'yan sanda daga Ngozi don yin sintiri a yankin. Kasancewarsu, tare da barazanar Kajambere na baya, ya haifar da tsoro tsakanin manoman Hutu, waɗanda suka fara gina shingen hanya da shirya kungiyoyin kare kansu da ke dauke da baka, hoes, da machetes. A daren 5-6 ga watan Agusta, an lalata gadoji da yawa na gida, sannan wasu biyar suka biyo baya washegari.

A mayar da martani, hukumomi sun tura rundunar sojan kasa ta 4 zuwa Marangara. Ministan cikin gida ya kuma ziyarci garin da kansa, yana da niyyar kula da sake gina gada da kuma warware tashin hankali ta hanyar tattaunawa da shugabannin Hutu na gida. An gudanar da taro a wani asibiti a Murehe, inda shugabannin Hutu suka bukaci a kori Kajambere, alƙali na gida, da kuma *mai kula da lafiya* da ke aiki a Mure He (Tutsi na Rwanda). Ministan ya ki yin biyayya. Ya ci gaba da bincikensa na lardin yayin da sojoji da 'yan sanda ke ci gaba da sintiri. An kama Hutu da yawa saboda lalata gadoji, kuma daga cikin sauran jama'a, tsoro ya karu cewa gwamnati tana shirin sake maimaita kisan kare dangi na shekaru 16 da suka gabata. Wani Hutu na gida, wanda daga baya ya gudu zuwa Rwanda, ya tuna a wata hira da wani ɗan jarida na ƙasashen waje: "Mun san abin da [Tutsi] ke shirin yi. Kowane mutum ya ci gaba da cewa: 1972! 1972!".  An kuma jawo kamanceceniya ga gaskiyar cewa Shugaba Buyoya ya fito ne daga dangin Tutsi guda kamar Shugaba Micombero, wanda ke da alhakin kisan kare dangi na 1972 ("Shi ɗan Micombero ne! 1972 yana sake faruwa!").

Rikicin, duk da haka, ya fara barkewa a makwabciyar Ntega. A ranar 14 ga watan Agusta, Hutu na yankin sun lura da Réverien Harushingoro wanda aka ƙi yana jagorantar ƙungiyar sojoji ta cikin tuddai da ke kewaye. A wannan dare, wani rukuni na Hutu ya kewaye gidansa. Cikin firgici, Harushingoro ya bude wuta a kan taron, inda ya kashe mutane shida. Nan da nan aka kashe shi, tare da iyalinsa, kuma an ƙone gidansa. A ƙarshen 15 ga watan Agusta, cikakken tawaye na Hutu ya ɓarke a cikin tuddai da ke kusa da Ntega da Marangara. Kungiyoyin masu tayar da kayar baya - dauke da baka, mashi, clubs, da machetes - sun ƙone gidajen Tutsi kuma sun kashe mazauna ba tare da la'akari da shekaru ko jinsi ba. Daruruwan Tutsi sun yi ƙoƙari su ceci kansu ta hanyar ɓoyewa a cikin daji ko a cikin mishan na Katolika. Koyaya, har ma da manufofi ba koyaushe ba ne ke ba da aminci. A Ntega, kimanin Tutsi 300 da suka nemi mafaka a wani aikin gida 'yan Hutu ne suka kashe su. A cikin kwanaki da yawa na tashin hankali, an kashe akalla daruruwan Tutsi.

Amsar gwamnati ta kasance mai tsanani sosai. Akalla battalions biyu na soja, sanye take da helikofta da motocin makamai, an tura su don murkushe tashin hankali. A matsayin fansa ga mutuwar 'yan uwan su Tutsi, sojoji sun gudanar da ta'addanci ba tare da nuna bambanci ba, suna kashe dubban Hutu ba tare da la'akari da shekaru ba, jinsi, ko duk wata alaƙa da tawaye. An ƙone ƙauyuka kuma an kashe su har ma da inda babu wani Tutsi da Hutu ya cutar da shi. Ba a san ainihin adadin wadanda aka kashe ba. Kimanin mafi yawan masu ra'ayin mazan jiya sun nuna cewa an kashe akalla 15,000.  Koyaya, adadin na iya kaiwa 20,000 ko ma 30,000 Hutu. Akalla Hutu 50,000 sun gudu zuwa Rwanda, inda aka tilasta musu zama a sansanonin 'yan gudun hijira a karkashin yanayi na asali.   Kimanin 'yan gudun hijira 45,000 sun koma Burundi, amma jami'an tsaro na Burundi sun kama mutane da yawa bayan dawowarsu.

Babu wata shaida da ta nuna cewa tashin hankali na Hutu a Ntega da Marangara ta kasance ta hanyar adawa da Hutu. Ya kasance ba zato ba tsammani, saboda tsoron maimaita kisan kare dangi na 1972 kuma jami'an Tutsi na yankin sun haifar da shi.[1][2] A gefe guda, sikelin kisan kiyashi na ramuwar gayya mai yiwuwa ne saboda shirin jami'ai da sojoji da ke ƙasa, maimakon umarni kai tsaye daga jagorancin ƙasa.

## Sakamakon siyasa
Da farko, gwamnatin Burundi ta yi ƙoƙarin rage girman rikicin a Ntega da Marangara, kuma martanin da ta bayar bai bambanta sosai da ayyukan da suka gabata ba. An danganta dalilan kisan kiyashin ga "ƙarfafawa daga waje", yayin da aka ayyana adadin waɗanda aka kashe a matsayin 5,000 kawai. Gwamnati ta ci gaba da musanta wanzuwar rikice-rikicen kabilanci a Burundi. Lokacin da wani ɗan jarida na ƙasashen waje ya tambayi adadin Hutu da Tutsi da aka kashe, Buyoya ya amsa, "Dukkanmu 'yan Burundi ne." Tsakanin ƙarshen watan Agusta zuwa farkon Satumba 1988, an kama Hutu 48 da ake zargi da shiga cikin hare-hare kan Tutsi. Babu ɗayansu da aka gurfanar da shi gaban kuliya; an azabtar da da yawa, kuma biyu sun mutu a kurkuku. Ragowar fursunonin 46 an sake su ne kawai a ƙarƙashin matsin lamba na duniya a watan Agusta 1990. A halin yanzu, babu wani Tutsi da ke da hannu a kisan kiyashi a kan Hutu da aka gurfanar da shi.

A ranar 22 ga Agusta 1988, manyan malaman Hutu 27 sun aike da buɗaɗɗiyar wasika ga Shugaba Buyoya. Sun zargi gwamnati da ci gaba da rashin adalci da rashin daidaiton zamantakewa, suna nuna cewa ka'idojin kabilanci sun kasance masu mahimmanci a rarraba iko da dukiya. Marubutan wasikar sun zargi sojoji kai tsaye da kisan kiyashin a Ntega da Marangara kuma sun buƙaci kafa kwamitin bincike na duniya da matakan tabbatar da ƙarin wakilcin Hutu a gwamnati da rundunar sojoji. Sun zama abin hari ga munanan hare-hare na farfaganda na gwamnati; shida an ɗaure su ba tare da shari'a ba, yayin da wasu tara suka gudu zuwa Ruwanda saboda tsoron kama su.

Duk da haka, tun daga Oktoba 1988, manufofin gwamnati sun sami sauyi mai tsattsauran ra'ayi, galibi saboda matsin lamba na duniya. Duk da yake kisan kare dangi na Hutu na 1972 ya haifar da ƙarancin martani na duniya, bala'in 1988 a Ntega da Marangara ya haifar da babban fushi. An ruwaito kisan kiyashin sosai a cikin jaridu a Belgium, Faransa, Yammacin Jamus, da Amurka, kuma ƙungiyoyin kare haƙƙin bil'adama sun yi zanga-zanga sosai. Ministocin harkokin waje na Belgium da Kanada sun nemi bincike na duniya (a ranar 24 da 31 ga Agusta 1988, bi da bi), yayin da Majalisar Tarayyar Turai ta zartar da ƙuduri mai tsauri a watan Satumba 1988, yana haɗa kisan kiyashin da manufofin gwamnatin na nuna wariyar launin fata. Bankin Duniya ma ya nuna damuwa kuma ya aike da wata musamman "taimakon bayanai da tattaunawa" zuwa Burundi a watan Oktoba 1988. Faransa, wadda a al'adance mai kare ƙasashe masu magana da Faransanci, ta ci gaba da zama mai rashin kulawa.

A watan Satumba na 1988, Majalisar Wakilai ta Amurka ta gudanar da taron jama'a kan abubuwan da suka faru a Burundi. A ranar 7 ga Oktoba 1988, dukkan sassan Majalisar Dokokin Amurka sun zartar da kuduri wanda ke la'antar tashin hankali da kuma kira ga gwamnatin Burundi da ta dauki matakai don sasanta kasa. Kudurin ya kuma kira ga shugaban Amurka da sakataren harkokin waje da su gudanar da cikakken nazari kan dangantakar Amurka da Burundi da kuma dakatar da duk wani taimakon tattalin arziki ga Burundi (sai dai taimakon jin kai) da kuma hana Bankin Duniya ba da rancen ga kasar sai dai, a cikin watanni shida na amincewa da kudurin:

* An gudanar da bincike mai zaman kansa wanda ya haɗa da kwararru na duniya;
* Gwamnatin Burundi ta dauki mataki don hukunta waɗanda ke da alhakin kisan kiyashin – jami'an soji, jami'ai, da daidaikun mutane;
* Gwamnati ta dauki matakai masu mahimmanci don baiwa 'yan gudun hijira damar komawa gidajensu;
* Gwamnati ta ba da damar 'yan jarida na ƙasashen waje da ƙungiyoyin jin kai damar shiga yankunan da tashin hankali ya shafa ba tare da takura ba.

Saboda tsoron keɓewa a duniya da takunkumin tattalin arziki, Buyoya ya fara gagarumin gyare-gyare. A ranar 4 ga Oktoba 1988, an kafa Hukumar Kasa ta Nazarin Batutuwan Hadin Kai ta Kasa mai membobi 24, tare da adadi daidai na wakilan Hutu da Tutsi. Daya daga cikin ayyukanta shine binciken dalilai da yadda kisan kiyashin a Ntega da Marangara ya faru da kuma samar da shawarwari don inganta hadin kan kasa. Watanni shida bayan haka, hukumar ta buga rahotonta na karshe. Kodayake yana dauke da abubuwa da yawa na rabin-gaskiya da kuma abubuwan da aka cire, shi ne takardun gwamnati na farko da suka bayyana a fili cewa adawar Hutu-Tutsi ta kasance daya daga cikin manyan batutuwan da Burundi ke fuskanta.

A halin yanzu, Buyoya ya kuma aiwatar da manyan canje-canje a gwamnatinsa. Adrien Sibomana, tsohon gwamnan lardin Muramvya kuma dan kabilar Hutu, an nada shi firaminista, yayin da adadin ministocin Hutu ya karu daga shida zuwa goma sha biyu. A karon farko tun 1965, Burundi tana da gwamnati wadda firaminista da rabi na ministoci Hutu ne. Ba da daɗewa ba, an amince da sabon kundin tsarin mulki da kuma "Charter of National Unity". A cikin shekarun da suka biyo baya, aikin dimokuraɗiyya ya ci gaba duk da ƙalubale da yawa, ciki har da rikice-rikicen kabilanci masu zafi a lokacin kaka na 1991 da kuma yunkurin juyin mulki da yawa. Babban abin da ya faru a wannan tsari shine zaɓen shugaban ƙasa na Yuni 1993, wanda ɗan takarar adawa na Hutu mai matsakaicin ra'ayi, Melchior Ndadaye, ya yi nasara.

## Manazarta

## Mahaɗa
* 
*