Tawayen Boudican

**Tawayen Boudican** wani bore ne da 'yan asalin ƙasar Celtic suka yi wa Daular Romawa a lokacin da Romawa suka mamaye Birtaniya . Ya faru ne a kusan shekara ta 60-61 AD a lardin Romawa na Birtaniya, kuma Boudica, Sarauniyar ƙabilar Iceni ce ta jagorance shi. Tawayen ya samo asali ne daga gazawar Romawa wajen cika yarjejeniyar da suka yi da mijin Boudica, Prasutagus, game da gadon mulkinsa bayan mutuwarsa, da kuma mummunan zalunci da Romawa suka yi wa Boudica da 'ya'yanta mata ta hanyar zaluncin da Romawa suka yi mata.

Duk da cewa sun fi yawa, rundunar Romawa ƙarƙashin jagorancin Gaius Suetonius Paulinus ta yi nasara a kan ƙabilun da ke kawance a wani yaƙi na ƙarshe wanda ya jawo asarar rayuka masu yawa ga 'yan Birtaniya. Ba a san inda wannan yaƙin ya faru ba. Ya nuna ƙarshen adawa da mulkin Romawa a mafi yawan rabin kudancin Birtaniya, lokacin da ya daɗe har zuwa AD 410.  Masana tarihi na zamani sun dogara ne da bayanai game da juyin juya hali da kuma shan kashi na Boudica bisa ga labaran da masana tarihi na Romawa Tacitus da Cassius Dio suka rubuta, waɗanda su ne kawai labaran da suka rage game da yaƙin da aka sani yana wanzuwa. 

## Dalilin tawayen
A shekara ta 43 AD , Roma ta mamaye kudu maso gabashin Birtaniya.  An yi nasarar cin nasara a hankali, kuma yayin da aka kayar da wasu masarautun asali a yaƙi aka mamaye su, wasu kuma suka ci gaba da kasancewa masu cin gashin kansu a matsayin abokan Daular Roma . 

Ɗaya daga cikin irin waɗannan ƙabilu ita ce Iceni a yankin da yanzu ake kira Norfolk . Sarkinsu, Prasutagus, ya yi ƙoƙarin tabbatar da 'yancin mulkinsa ta hanyar barin ƙasarsa tare ga 'ya'yansa mata da kuma sarkin Romawa a cikin wasiyyarsa. Duk da haka, lokacin da ya mutu, an yi watsi da wasiyyarsa. Tacitus ya bayyana Romawa a matsayin waɗanda suka kwace filaye, suka bautar da Iceni, kuma suka wulaƙanta dangin sarki; an yi wa bazawararsa, Boudica, bulala a bainar jama'a kuma aka yi wa 'ya'yansu mata fyaɗe.   A cewar Dio, masu kuɗi na Romawa, kamar Seneca Ƙarami, sun kira a ba su lamuni. 

## Ayyukan farko na 'yan tawaye
A shekara ta 60 ko 61 AD, yayin da gwamnan Roma, Gaius Suetonius Paulinus, ke jagorantar wani yaƙi a kan tsibirin  ( Anglesey na zamani) a gefen gabar tekun arewa maso yammacin Wales, mafaka ga 'yan tawayen Burtaniya da kuma sansanin 'yan tawayen Druids, Iceni sun haɗa kai da maƙwabtansu Trinovantes, da sauransu, don tayar da zaune tsaye.

Boudica ita ce shugabansu. A cewar Tacitus, 'yan tawayen sun sami kwarin gwiwa daga misalin Arminius, yarima Cherusci wanda ya kori Romawa daga Jamus a shekara ta 9 AD, da kuma kakanninsu waɗanda suka kori Julius Caesar daga Birtaniya.  Cassius Dio ya ce a farkon Boudica tana amfani da wani nau'in duba, tana sakin zomo daga rigarta tana fassara alkiblar da take bi, kuma ta kira Andraste, wata allahiyar nasara ta Burtaniya.

A cikin wani jawabi na hasashe, masanin tarihin Romawa Tacitus ya sa Boudica ta yi wa rundunarta jawabi da waɗannan kalmomi: "Ba kamar mace ce daga zuri'a mai daraja ba, amma a matsayina na ɗaya daga cikin mutane nake ɗaukar fansar 'yancin da aka rasa, jikina da aka yi wa bulala, da kuma ɗabi'ar 'ya'yana mata masu ban haushi," kuma ya kammala da cewa, "Wannan ƙudurin mace ne; game da maza, za su iya rayuwa su zama bayi." [1] Tacitus ya kwatanta Boudica a matsayin wanda aka azabtar da bauta da lalata ta Romawa, yaƙinta da ya sa ta zama zakara ga 'yancin 'yanci na 'yan Adam da na Birtaniya; [2] kuma ya kwatanta ayyukan Boudica a matsayin misali na jarumtar mace 'yanci, maimakon sarauniya, yana kare ta daga mummunan ma'anoni da ke da alaƙa da sarauta a duniyar da ta gabata. [2]

### Kamulodunum
Farkon abin da 'yan tawayen suka kai hari shi ne tsohon babban birnin Trinovantes, Camulodunum ( Colchester ), wanda aka mayar da shi  ga tsoffin sojojin Romawa. An zargi waɗannan tsoffin sojoji da cin zarafin mutanen yankin. An kuma gina wani babban haikali ga tsohon sarki Claudius a cikin birnin da babban kuɗi ga jama'ar yankin, wanda ya haifar da ɓacin rai.  Gwamna mai jiran gado Quintus Petillius Cerialis, wanda a lokacin yake jagorantar Legio IX , ya yi ƙoƙarin kawo ƙarshen birnin, amma ya sha kashi mai yawa. An kashe sojojin da ke tare da shi duka kuma kwamandan da wasu daga cikin sojojin dawakansa ne kawai suka tsere.  Ba a san inda aka yi wannan yaƙin ba. 

## Manazarta