Rashin fyade a Afghanistan

Rape babban batu ne a Afghanistan. Kungiyoyin kare hakkin dan adam da yawa sun soki dokokin fyade na kasar da aiwatar da su.

## Ma'anar
Rape wani nau'i ne na cin zarafin jima'i wanda yawanci ya haɗa da jima'i ko wasu nau'o'in shiga jima'i da aka yi wa mutum ba tare da yarda mutumin ba. Ana iya aiwatar da aikin ta hanyar karfi, tilasta, cin zarafin iko ko kuma a kan mutumin da ba zai iya ba da izini ba. Wannan na iya haɗawa da wanda ba shi da hankali, wanda ba shi na iyawa, yana da nakasa ta hankali ko kuma yana ƙasa da shekarun yarda. Ana amfani da kalmar *fyade* a wasu lokuta tare da kalmar *cin zarafin jima'i.*

## Yaduwar
Rikicin da aka yi wa mata a Afghanistan ya kai matakin rikodin a cikin 2013, a cewar Hukumar Kare Hakkin Dan Adam ta Afghanistan (AIHRC). Ana girmama mata saboda budurwa, kuma ko da mace ta yi ciki bayan an yi mata fyade, ba a saba da shi ba ga mai fyade ya aure ta. Ta haka ne ake hukunta mace saboda kasancewa "marasa tsabta". Hukumomin Taliban suna ɗaukar irin waɗannan shari'o'in a matsayin Zina (zina). An bayar da rahoton Zina daga kowane lardin kasar. Ko da ba a hukunta matar ba, al'umma ta ci gaba da ƙi ta a matsayin "marar mutunci" (badnaam a cikin Pashto), yayin da ba a dauke mai fyade a matsayin wanda ba shi da mutunci.

## Dokar Afghanistan
Yarjejeniyar 'yan mata marasa shekaru don jima'i ba ta rufe ta da dokoki a Afghanistan amma auren yara marasa shekaru, tilasta aure, duka, fyade, "baahd" (bayar da dangi na mace ga wani iyali don warware bashin ko jayayya), wulakanci, tsoratarwa da ƙin cin abinci an sanya shi ba bisa ka'ida ba a lokacin Shugabancin Hamid Karzai. 

An yanke wa wata mace hukunci na Zina (zina) kuma an yanke mata hukuncin kisa ta hanyar jajjefewa har zuwa mutuwa lokacin da ta bayyana cewa surukinta ya yi mata fyade; alƙalin ya ɗauki ciki a matsayin tabbacin zina tunda mijinta yana cikin kurkuku a wannan lokacin kuma ba ta iya samar da shaidu don fyade ba.

Dokar Islama (Shari'a), kamar yadda aka fassara a cikin mahallin yankin kuma ta rinjayi al'adun kabilanci, kodayake ba a tsara su ba, sun dakatar da cin nasarar wasu shari'o'in fyade a kasar. Alkur'ani bai ambaci hukunci don fyade ba, amma a karkashin fassarar Shari'a, shugabannin kabilun yankin na iya ɗaukar fyade a matsayin nau'in zina, wanda za'a iya azabtar da shi ta hanyar jefawa dutse har zuwa mutuwa ko bulala 100, kodayake babu rahotanni game da irin waɗannan shari'o'in a cikin shekara.

Yin zina, fyade da laifukan ɗabi'a na iya haifar da kisan gilla idan iyali ya ji cewa an rasa girmamawa kuma a wasu lokuta hukumomi suna da'awar cewa tsare mata da ake zargi da waɗannan ayyukan shine don kare su kamar yadda za a iya kashe su in ba haka ba.

Har ila yau, Afghanistan ta zartar da Dokar Iyali ta Shia a shekarar 2009 a karkashin Shugaban Afghanistan Hamid Karzai . Asusun Ci Gaban Majalisar Dinkin Duniya na Mata, NATO, Kanada, Amurka, Jamus da sauran kasashe sun zo gaba suna nuna damuwa game da yanayin zalunci na doka. Dokar Iyali ta Shia ta karɓi haƙƙin mata a cikin aure kuma ta ƙayyade cewa dole ne matan Shia su miƙa wuya ga bukatun mijinsu. Har ma ya bayyana cewa dole ne su yi jima'i da mazajensu aƙalla sau ɗaya a kowace rana huɗu sai dai idan akwai rashin lafiya. Dokar za ta shafi mata Shia ne kawai, wadanda suka kai kimanin miliyan 6 a Afghanistan. Tattaunawar da ke goyon bayan wannan dokar ita ce ingantacciyar doka ce ta yankin da aka ɗora a baya.&nbsp;

Rape a Afghanistan wani laifi ne wanda za'a iya gurfanar da shi bisa doka, amma a aikace ba a bayar da rahoton sau da yawa kuma ba a aiwatar da yawancin dokokin fyade ba, saboda haka akwai manyan haɗari da mata ke fuskanta idan sun ba da rahoton hakan. Wadanda aka yi wa fyade a kasar suna fuskantar haɗari biyu na fuskantar tashin hankali: a gefe guda za su iya zama wadanda ke fama da kisan gilla da iyalansu suka yi, kuma a gefe guda dokokin kasar za su iya azabtar da su. Mata kuma suna yin ƙananan haɗari ga matsayinsu na zamantakewa da rayuwar yau da kullun:  Ana iya tuhumar su da Zina, laifi wanda za'a iya hukunta su da mutuwa. Bugu da ƙari, iyalansu na iya tilasta musu su auri mai fyade wanda ke iya yiwuwa idan mace ta yi ciki. Saboda wasu manyan lokuta, hadarin da za a gurfanar da shi ga Zina ya haifar da babbar damuwa ga mata kada su bayar da rahoton cewa an yi musu fyade a Afghanistan a yau.

Wadanda aka yi wa fyade a Afghanistan sun fi nuna musu zargi fiye da masu fyade. Mata da aka yi wa fyade na iya zama kuma sau da yawa ana hukunta su, yayin da takwarorinsu maza ba sa fuskantar lokacin da aka zarge su da fyade. Sau da yawa ana hukunta mata da aka yi wa fyade saboda Zina a ƙarƙashin dokokin zina maimakon samun adalci. Sau da yawa ana rinjayar mata su auri mai fyade da fatan dawo da girmamawa ga iyalinta. Ana kuma yin wannan don mai fyade ya guje wa fuskantar tuhuma. Don haka sanya mata a cikin, sau da yawa haɗari, matsayin ko dai auren mutumin da ya yi musu fyade kuma ya kai musu hari ko fuskantar laifukan girmamawa, mai yiwuwa kisan kai, a hannun danginsu.

## Manazarta