Kashewa da duwatsu

Stoning, ko **jajjefewa**, hanya ce ta azabtar da kisa inda rukuni ke jefa duwatsu a kan mutum har sai batun ya mutu daga rauni. An tabbatar da shi a matsayin wani nau'i na azabtarwa ga mummunar mummunar laifuffuka tun zamanin d ̄ a.

Kashewa da duwatsu ya bayyana a matsayin hanyar da aka saba amfani da ita wajen azabtar da kisa a Isra'ila ta dā. An tabbatar da amfani da shi a farkon zamanin Kirista, amma kotunan Yahudawa gabaɗaya sun guje wa hukuncin dutse a lokutan baya. Sai kawai 'yan lokuta masu banƙyama na dutse na shari'a an rubuta su a cikin tarihin zamani na duniyar Islama. A cikin 'yan shekarun da suka gabata jihohi da yawa sun saka dutse da sauran *hudud* (pl. na *hadd*) azabtarwa a cikin ka'idojin azabtarwa karkashin tasirin ƙungiyoyin Islama. Wadannan dokoki suna da mahimmanci ga masu ra'ayin mazan jiya na addini saboda asalin nassi, kodayake a aikace sun taka muhimmiyar rawa ta alama kuma sun kasance ba a amfani da su ba.

Attaura da Talmud sun ba da umarnin dutse a matsayin horo ga laifuka da yawa. A cikin ƙarni, Addinin Yahudanci na Rabbinic ya haɓaka ƙuntatawa da yawa waɗanda suka sa waɗannan dokoki kusan ba za a iya aiwatar da su ba. Kodayake ba a ambaci dutse a cikin Alkur'ani ba, Shari'a Musulunci ta gargajiya (*[[Fiƙihu|fiqh]]*) ta sanya dutse a matsayin *hadd* (sharia-ya tsara) hukunci ga wasu nau'ikan *Zina* (ba bisa ka'ida ba) bisa ga hadith (magana da ayyukan da aka danganta ga annabin Musulunci Muhammadu). Har ila yau, ya haɓaka buƙatun tsari da yawa waɗanda suka sa *Zina* ya zama da wahala a tabbatar da shi a aikace.

A cikin 'yan kwanakin nan, dutse ya kasance hukunci na doka ko na al'ada a Iran, Hadaddiyar Daular Larabawa, Qatar, Mauritania, Saudi Arabia, Sudan, Yemen, arewacin Najeriya, Afghanistan, Brunei, da kuma yankunan kabilanci na Pakistan, gami da arewa maso yammacin Kurram Valley da yankin arewa maso yamma na Khwezai-Baezai kodayake ana aiwatar da shi da wuya. A wasu daga cikin wadannan kasashe, gami da Afghanistan, 'yan ta'adda, shugabannin kabilanci, da sauransu sun gudanar da shi ba tare da shari'a ba. A wasu ƙasashe, ciki har da Najeriya da Pakistan, kodayake dutse wani nau'i ne na doka, ba a taɓa aiwatar da shi bisa doka ba. Kungiyoyin kare hakkin dan adam sun yi Allah wadai da dutse.

## Tarihi
An tabbatar da dutse a Gabas ta Tsakiya tun zamanin d ̄ a a matsayin wani nau'i na hukuncin kisa ga manyan zunubai. Koyaya dutse a matsayin aikin ba a iyakance shi ba ga Gabas ta Tsakiya kawai, kuma akwai muhimmiyar tarihin dutse da ake amfani da shi tsakanin Helenawa da Romawa. Tsohon masanin ilimin ƙasa Pausanias ya bayyana duka tsofaffi da ƙarami Aristocrates na Orchomenus da aka jajjefe su har mutuwa a tsohuwar Girka a kusa da karni na 7 KZ.

Stoning shine "watakila" al'ada na hukuncin kisa a tsohuwar Isra'ila. An tabbatar da shi a cikin Tsohon Alkawari a matsayin horo don saɓo, bautar gumaka da sauran laifuka, inda dukan al'umma suka jefa mai laifi da duwatsu a waje da birni. Mutuwar Istifanus, kamar yadda aka ruwaito a Sabon Alkawari (Ayyukan Manzanni 7:58) an kuma shirya ta wannan hanyar. An jajjefe Bulus kuma an bar shi ya mutu a Lystra (Ayyukan Manzanni 14:19). Josephus da Eusebius sun ba da rahoton cewa Farisiyawa sun jajjefe Yakubu, ɗan'uwan Yesu, bayan sun jefa shi daga saman Haikali jim kadan kafin faduwar Urushalima a cikin 70 AZ. Masana tarihi ba su yarda da ko hukumomin Romawa sun ba da izinin al'ummomin Yahudawa su yi amfani da hukuncin kisa ga waɗanda suka karya dokokin addini ba, ko kuma waɗannan abubuwan sun wakilci wani nau'i na kisan kai. A lokacin Late Antiquity, halin da ba za a yi amfani da hukuncin kisa ba ya zama ruwan dare a kotunan Yahudawa. Inda kotunan Yahudawa na zamani na zamani suna da ikon zartar da kuma aiwatar da hukuncin kisa, sun ci gaba da yin hakan don manyan laifuka, kodayake ba lallai ba ne a cikin waɗanda doka ta bayyana, kuma gabaɗaya sun guji yin amfani da dutse.

## Manazarta