Yarjejeniyar Afirka ta Kudu ta Ƴancin Addini da' Yanci

**Yarjejeniyar Afirka ta Kudu ta 'Yancin addini da' Yanci** (**SACRRF**) wata yarjejeniya ce ta haƙƙin da kungiyoyin addini da na farar hula na Afirka ta Kudu suka tsara wacce aka yi niyya don bayyana' yancin addini, haƙƙoƙi da alhakin' yan Afirka ta Kudu. Manufar masu tsara yarjejeniyar ita ce Majalisar ta amince da ita dangane da sashi na 234 na Kundin Tsarin Mulki na Afirka ta Kudu.  

SACRRF ta ba da cikakken bayani game da abin da bayyanar doka da na jama'a na haƙƙin 'yancin addini zai kasance ga mutane, kungiyoyi da kungiyoyin hukuma a Afirka ta Kudu. Yana bayyana abin da 'yancin addini ke nufi ga waɗanda ke da imani da addini da ƙungiyoyin addini da kuma' yanci na yau da kullun, haƙƙoƙi da nauyin da ke da alaƙa da wannan haƙƙin. Wadannan sun hada da haƙƙin taruwa don kiyaye imani na addini, 'yancin faɗar albarkacin baki game da addini, haƙƙin' yan ƙasa don yin zabi bisa ga gaskatawarsu, haƙƙin canza bangaskiyarsu, haƙƙoƙin samun ilimi a cikin addininsu, haƙƙin ilimantar da yaransu bisa ga gaskatun falsafa da addini da haƙƙin ƙin yin wasu ayyuka ko taimakawa a ayyukan da suka saba wa imanin addininsu  .

## Shari'a
Hakkin 'yancin addini an tsara shi a cikin Kundin Tsarin Mulki na Afirka ta Kudu . Babi na 2 na Kundin Tsarin Mulki na Afirka ta Kudu, wanda ke dauke da Dokar 'Yancin, ya bayyana cewa kowa yana da' yancin 'yancin addini, imani da ra'ayi. Sashe na 9, sashi na daidaito, ya haramta nuna bambanci mara adalci a kan dalilai daban-daban ciki har da addini. Sashe na 15 yana ba da izinin bukukuwan addini a cikin cibiyoyin da ke da tallafi na jihohi da na gwamnati, idan sun bi ka'idojin ikon gwamnati, ana gudanar da su daidai kuma halartar kyauta ce da son rai, kuma yana ba da amincewa da tsarin shari'ar addini da aure waɗanda ba su dace da Kundin Tsarin Mulki ba. Sashe na 31 yana kare haƙƙin mutanen da ke cikin al'ummar addini don yin addininsu tare da sauran membobin wannan al'umma kuma su kafa ƙungiyoyin addini na son rai.

Sauran tanadi daban-daban na Kundin Tsarin Mulki sun shafi addini da 'yancin addini. Sashe na 185 da 186 sun samar da kwamiti don ingantawa da kare haƙƙin al'adu, addini da al'ummomin harshe. Bugu da ƙari, haƙƙin ɗan adam kamar haƙƙin mutuncin ɗan adam, haƙƙin 'yancin faɗar albarkacin baki da haƙƙin' yancin tarayya suna da alaƙa da kai tsaye da kariya ga' yancin addini. Hakkin 'yancin faɗar albarkacin baki bai kai ga maganganun ƙiyayya ba bisa dalilai daban-daban ciki har da addini.

Sashe na 234 na Kundin Tsarin Mulki ya ba da izini ga takardun haƙƙoƙi da suka dace da Kundin Tsarin mulki da Majalisar za ta karɓa. Sashe na 234 ya bayyana cewa "Domin zurfafa al'adun dimokuradiyya da Kundin Tsarin Mulki ya kafa, Majalisar na iya karɓar Yarjejeniyar 'Yancin da ta dace da tanadin Kundin Tsarin Tsarin Mulki". Yarjejeniyar Sabis don Wadanda ke fama da Laifi a Afirka ta Kudu ta amince da ita bisa ga wannan tanadin kundin tsarin mulki a ranar 1 ga Disamba 2004.

## Rubuce-rubucen Yarjejeniyar
A cikin 1990 Alkalin Albie Sachs, Mai Shari'a na Kotun Tsarin Mulki na Afirka ta Kudu daga 1994 zuwa 2009, ya rubuta:

Bukatar tsara takardar shaidar da za ta bayyana abin da 'yancin addini ke tattare da shi ga mutanen Afirka ta Kudu, ta mutanen Afirka ta Kudancin, an fahimci shi ne bayan tarurruka kan dangantakar da ke tsakanin addini da jihar da' yancin addini a Jami'ar Stellenbosch a bayan wariyar launin fata Afirka ta Kudu.

An tsara yarjejeniyar a cikin shekaru da yawa ta ƙungiyar masana kimiyya, malaman addini, shugabannin addini, kwamishinonin doka da masana shari'a na duniya a cikin shawarwari tare da dukkan manyan ƙungiyoyin addini, haƙƙin ɗan adam da kafofin watsa labarai a Afirka ta Kudu.   

An gabatar da rubutun farko na sashin a wani taron kungiyoyin addini a ranar 14 ga Fabrairu 2008.  Daga cikin wadanda suka halarci taron akwai wakilan addinan Kirista, majami'u masu zaman kansu na Afirka, na Yahudawa da addinin Islama, Tarayyar Tamil ta SA da cibiyoyin ilimi da hukumomin doka. Wadanda ke wurin wannan taron ne suka nada *Kwamitin Ci gaba* don kammala aikin kammala yarjejeniyar.

*Kwamitin Ci gaba* ya yi gyare-gyare ga takardar kuma an haɓaka shi ta hanyar shawarwari da shigarwa daga al'ummar shugabannin da kungiyoyi waɗanda aka rarraba su kafin amincewar jama'a a ranar 21 ga Oktoba 2010.  

An samar da takardar shaidar a cikin harsuna shida na Afirka ta Kudu, wato Turanci, Afrikaans, isiXhosa, isiZulu, Sepedi da Tswana.

Mambobin *Kwamitin Ci gaba* ta takardar ƙarshe, kamar yadda aka yi gyare-gyare a ranar 6 ga Agusta 2009 da 1 ga Oktoba 2009, sune: P Coertzen (Shugaba), I Benson, S Boshoff, J Creer, D Erekson, Rabbi Greens, A Knoetze, C Landman, W Langeveldt, E Malherbe, Nndende, A Sedick da K Thompson.

## Tabbatar da yarjejeniyar
An rubuta amincewar yarjejeniyar kamar haka:

An fara sanya hannu kan yarjejeniyar ne a wani bikin amincewa da jama'a a Johannesburg a ranar 21 ga Oktoba 2010 a gaban masu sanya hannu da babban mai magana Mataimakin Babban Alkalin Dikgang Moseneke da masu sanya hannu suna ci gaba da karawa a cikin takardar budewa.

Moseneke ya yi maraba da shirin da jama'a suka yi amma bai bayyana ra'ayi na kansa game da sashin ba ko kuma ya goyi bayan shi. A cikin jawabinsa, Moseneke ya ce:

Masu sanya hannu daga dukkan manyan addinai a Afirka ta Kudu da Hukumar Kula da Ingantawa da Kare Hakkin Al'adu, Addini da Harshe sun amince da yarjejeniyar. Wadanda suka sanya hannu sun hada da wakilan kungiyoyin addinai da kungiyoyi, kungiyoyin kare hakkin dan adam, hukumomin shari'a da ilimi da kuma kafofin watsa labarai.

A taron shekara-shekara na farko na *Majalisar Afirka ta Kudu don Karewa da Inganta 'Yancin Addini da' Yanci* a cikin 2011, kungiyoyin addinai 67, gami da ƙungiyoyin Kirista da yawa da ke wakiltar kusan 'yan Afirka ta Kudu miliyan 8 zuwa 10, sun sanya hannu kan yarjejeniyar.

## Hukumar Kare da Inganta 'Yancin Addini a Afirka ta Kudu

Bayan amincewa da yarjejeniyar a bainar jama'a, an kafa *Hukumar Kare da Inganta 'Yancin Addini a Afirka ta Kudu* domin kula da tsarin aiwatar da yarjejeniyar ta zama doka a karkashin dokokin Afirka ta Kudu ta hannun Majalisar Dokoki. An kafa kwamitin jagoranci karkashin jagorancin Farfesa Pieter Coertzen domin shirya kundin tsarin mulki na hukumar.

Mambobin hukumar, wasu daga cikinsu sun taba kasancewa a cikin *Kwamitin Ci Gaba*, sun hada da:

* Farfesa Pieter Coertzen (Cocin Dutch Reformed, Jami’ar Stellenbosch)
* Dakta Nokuzola Mndende (Addinin Gargajiya na Afirka)
* Shawn Boshoff (Cocin Yesu Almasihu na Tsaunukan Masu Tsarki)
* Marius Oosthuizen (Ministocin Rhema)
* Dakta Mary-Anne Plaatjies van Huffel (Cocin Uniting Reformed a Kudancin Afirka)
* F Matthew Esau (Cocin Anglican na Kudancin Afirka)
* Moss Nthla (Kungiyar Kiristoci 'Yan Wa'azi ta Afirka ta Kudu)
* Reg Willis (Kungiyar Lauyoyin Kirista)
* K Padayachy (Kungiyar SA Tamil)
* Anton Knoetze (Hukumar Kare Haƙƙin Al’adu, Addinai da Harsuna)

Masana da aka nada a cikin kwamitin jagoranci sun hada da:

* Farfesa Iain Benson (Jami’ar Notre Dame, Sydney, Ostiraliya; Cibiyar Duniya ta Hadin Kai da Bambancin Ra'ayi; Jami’ar Free State; Miller Thomson LLP)
* Victor Van Vuuren
* Farfesa Erasmus Malherbe (Tsohon malami a Jami’ar Johannesburg)

## Suka kan yarjejeniyar

An yi suka kan yarjejeniyar daga wasu 'yan Afirka ta Kudu masu bin addinin Pagan da kuma wadanda ba su da addini.

Mambobin Majalisar Pagan na Afirka ta Kudu sun nuna damuwa cewa yarjejeniyar za a iya amfani da ita wajen tabbatar da wariyar addini a cikin al'umma, misali ta hanyar bayar da cikakken ikon kin yi wa 'yan kasa hidima bisa ra’ayin addini, da kuma saka koyar da addini da gwamnati ke daukar nauyi a cikin kasa marar addini.

Jacques Rousseau na Free Society Institute yana ganin cewa dokokin da ke akwai yanzu kan kare 'yancin addini suna da isasshen kariya kuma sun bayyana. Ya bayyana damuwa cewa yarjejeniyar za ta bude hanya ga nuna wariya ga wadanda ba su da addini, tare da hana 'yancin fadin albarkacin baki fiye da abin da dokar kasa ta tanada kan batun kalaman kiyayya. Haka kuma ya nuna damuwa game da wasu kalmomi da ba su da ma’anar da ta bayyana, wanda hakan zai iya janyo fassarar da ba ta dace ba a takardar da ke neman fayyace haƙƙin kundin tsarin mulki.

A cewar kungiyar Freedom from Religion South Africa, wadda ta kunshi masu tunani kai, masu shakku, da agnostics da ke goyon bayan kasa marar addini, yarjejeniyar za ta ci gaba da raunana tsarin kasa marar addini, dimokiradiyya da 'yanci a Afirka ta Kudu. Kungiyar na nuna damuwa cewa, maimakon yarjejeniyar ta karfafa 'yancin addini, za ta karfafa addini da hana 'yancin addinin wadanda ke cikin kankatattun addinai da wadanda ba su da addini. Kungiyar ta ce yarjejeniyar na kokarin kafa tushen addini a cikin tsarin ilimi da hukumomin gwamnati ta hanyar amfani da ikon gwamnati da kudaden gwamnati. Kungiyar ta rubuta kuma ta gabatar da nata *Yarjejeniyar 'Yancin Kasa daga Addini ta Afirka ta Kudu* a matsayin martani ga yarjejeniyar.

## Manazarta