Célia Xakriabá

**Célia Nunes Correa** (an haife ta a ranar 9 ga watan Mayu 1990), wacce aka fi sani da **Célia Xakriabá** , malama ce 'yar asalin ƙasar kuma mai fafutuka na mutanen Xakriabá na Brazil. An fi saninta da gudanar da muhawara da laccoci a jami'o'i a Brazil don inganta, a tsakanin sauran abubuwa, ci gaban matsayi da 'yancin mata na asali, 'yancin filaye na asali, da ilimin 'yan asalin.  

## Rayuwar farko
An haifi Xakriabá a cikin gundumar São João das Missões a cikin jihar Minas Gerais ta Brazil. Ta yi makaranta a Makarantar Jiha ta Indigenous Xukurnuk.  Daga baya, ta halarci kuma ta koyar da ilimin 'yan asali a Jami'ar Tarayya ta Minas Gerais a shekarar 2013.  Daga shekarun 2016, Xakriabá ta sami digiri na biyu a fannin ilimi daga Jami'ar Brasília a shekarar 2018.  Ita ce ‘yar ƙabilarta ta farko da ta samu digiri na biyu. 

Xakriabá ta kasance mai fafutukar kare hakkin ƴan asalin ƙasar tun tana 'yar shekara 13. 

## Sana'a

### Aikin ilimi
A cikin shekarar 2015, Xakriabá ta zama mace ta farko na 'yan asalin da ta wakilci ƴan asalin ƙasar Brazil a cikin Sashen Ilimi na Minas Gerais.   Ta riƙe muƙamin daga shekarun 2015 zuwa 2017.  Xakriabá ta yi iƙirarin cewa ilimin da matasa 'yan asalin ƙasar Brazil ke samu bai isa ba saboda bai koya musu yancinsu na ƙasar da tarihinsu ba.  Ta kuma ce a ilimin ƙasashen yamma duk ilimi ya fito daga wurin malami, amma a ilimin ɗan kasa kowa yakan kawo ilimi don rabawa. 

Tun daga shekarar 2017, Xakriabá ta yi magana a tarurruka daban-daban da muhawara a jami'o'i a Brazil dangane da haƙƙin 'yan asalin, kamar inganta ilimin 'yan asalin,  da ƙarfafa farfaɗowar harsunan asali a Brazil. 

### Aikin siyasa
Xakriabá ta yi adawa da wani kudirin doka da aka gabatar a Majalisar Dokoki ta Minas Gerais wanda zai haramta wa masu magana sanya rigunan kai ko kuma “fitattun kaya”. Ta ce wannan kudiri an yi shi ne don iyakance ga masu magana da yaren.  A watan Fabrairun 2019, ta shiga kwamitin ba da shawara na Socialism da wakilin Jam'iyyar Liberty Áurea Carolina daga Minas Gerais.  a babban zaɓen shekarar 2022, Xakriabá ta zama mace ta farko daga Minas Gerais da aka zaɓa zuwa Majalisar Tarayya.  

## Ra'ayi
Xakriabá ta ba da hujjar cewa ilimin Brazil a yau bai yi isa ba don bincika tarihin tsiraru kamar ƴan asalin ƙasar Brazil da na Afirka, wanda ta ce yana haifar da waɗannan al'ummomin suna jin cewa ba su da alaƙa da tarihinsu da zuriyarsu. Xakriabá ta yi iƙirarin cewa ilimi ga ƴan asalin ƙasar Brazil dole ne su sanya alaƙa tsakanin ƙasar kakanninsu da al'adunsu, ainihi, da ruhinsu. Xakriabá kuma ta kasance mai sukar kiyaye bukukuwan kalandar Gregorian a cikin ilimin Brazil, yana mai cewa bukukuwan yammaci da na Kirista ba su da wata mahimmanci ga 'yan asalin Brazil. 

Ta ce rashin samun matan Brazil daga muƙaman mulki, gaba ɗaya, musamman mata ‘yan asalin ƙasar, yana da alaka da mulkin mallaka da kimar ƙasashen yamma. Xakriabá ta ce rashin wakilcin mata na ɗaya daga cikin abubuwan da ke haifar da cin zarafi ga mata 'yan asalin ƙasar Brazil.  A cewarta, tasirin mata kuma ya iyakance ne ta yadda makarantun Brazil ke ba da tarihin mulkin mallaka, wanda ya sa al'ummomin ƴan asalin su zama kamar na farko da na uba fiye da yadda ta yi imani da su. 

Xakriabá ta ce tsarin mulkin mallaka na kisan kiyashi da ƙabilanci yana farawa ne da kashe ƴan asalin ƙasar, sannan kuma lalata asalin asali, kuma a ƙarshe, lalata ilimin ɗan asalin.  Xakriabá ta kare umarni na asali kuma ta samar da silima, tana mai cewa yana haɓaka ilimin ɗan ƙasa. 

Ita ce mai sukar lamirin manufofin gwamnatin Jair Bolsonaro, tana mai cewa gadon mulkin farar fata ne da kisan kare dangi na asali wanda ya samo asali daga mulkin mallaka.  A lokacin zaɓen shekara ta 2018, Xakriabá ta shiga zanga-zangar adawa da Bolsonaro a São Paulo. 

## Manazarta