Bauta a Habasha

**Bauta a Habasha** ya wanzu tsawon ƙarni, ya koma 1495 BC kuma ya ƙare a 1942. Akwai kuma kafofin da ke nuni da fitar da bayi daga daular Aksumite (100-940 AD). Al'adar ta kafa wani muhimmin bangare na al'ummar Habasha . A al'adance an zana bayi daga kungiyoyin Nilotic da aka fi sani da *Shanqella*, da kuma Oromos. Fursunonin da aka yi garkuwa da su wani tushen bayi ne, ko da yake hasashe, jiyya da ayyukan waɗannan fursunoni ya bambanta sosai.  Dokokin addini sun haramta wa Kiristocin da suke bautar bautar da su bautar Kirista, duk da haka da yawa Musulmi ‘yan kasuwan bayi na Habasha sun shiga cinikin bayi na Larabawa .

Kawar da bauta ya zama babban fifiko ga gwamnatin Haile Selassie wanda ya fara a 1930. Matsi na ƙasa da ƙasa sun tilasta yin aiki, kuma ana buƙatar zama memba a cikin Ƙungiyar Al'ummai . A lokacin mamayar Italiya, gwamnatin wucin gadi ta fitar da dokoki biyu a watan Oktoba 1935 da kuma a cikin Afrilu 1936 wanda ya kawar da bautar kuma ya 'yantar da bayi 420,000 na Habasha. Bayan da aka kori Italiyanci, Sarkin sarakuna Haile Selassie ya koma kan karagar mulki kuma ya soke bautar da ba da son rai a hukumance, ta hanyar sanya shi doka a ranar 26 ga Agusta 1942.    Daga baya Habasha ta amince da Yarjejeniyar Bauta ta 1926 a 1969.  Bayan kawar da bautar a cikin 1940s, ’yantattun bayi galibi suna aiki a matsayin marasa ƙwararru ta tsoffin iyayengijinsu. 

## Tarihi

### Daukar Aksumite
Yankin Habasha-Eritrea, wanda ke tsakanin manyan hanyoyin kasuwanci guda biyu, ya kasance wata muhimmiyar cibiyar cinikin bayi. Tana da damar shiga Tekun Bahar Maliya a gabas da Kogin Nilu a yamma, wanda ya haɗa shi da kasuwar bayi a duniya tsawon ƙarni da yawa. Bugu da ƙari, wannan yanki ya ba da bayi ga al'ummar Hellenistic da na Romawa saboda alaƙar sa da kasuwancin Bahar Rum . Yankunan da ke tsakanin daulolin Aksumite da na Sudan, dake yankin Nilo-Saharan, ana kai hare-hare da kuma kama bayi.  Tashar jiragen ruwa ta Adulis ta shahara a matsayin cibiyar cinikin bayi tun daga farkon karni na farko ta Pliny the Elder .  Wani bincike da aka yi a yankin Aksumite na Matara ya gano wani kwarangwal din dan Adam da har yanzu yake sanye da mari.  A cikin karni na 6, matafiyi na Girka Cosmas Indicopleustes ya nuna cewa an kawo yawancin bayi daga yankin Aksumite na Sasu (watau yankunan Fazogli Sudan a yau  ) da Barbaria (Somaliland) . 

### Zamanin tsakiya
Yunkurin da sarki Amda Seyon ya yi ya haifar da adadi mai yawa na bayi. Marubucin tarihinsa ya sha ba da labarin kama fursunoni da dama a lokacin balaguron soji: “Ya tafi ƙasar Hadiya ya kashe [da yawa] mutanen ƙasar, sauran kuma ya yi garkuwa da sarkinsu, manya (maza) da ƙanana, maza da mata, manya da matasa, ya kai su cikin mulkinsa.   Sharuɗɗan da marubutan tarihin Amda Seyon suka yi amfani da su wajen bayyana nasarorin da ya samu sun nuna a fili cewa hare-haren bayi wani muhimmin abu ne daga yawancin yaƙin neman zaɓensa: "A wannan lokacin Gemaldin sarkin musulmi ya zo wurin sarki da kyaututtuka masu yawa, ya ce, 'Ina roƙonka, ya sarki, ka koma babban birninka, tun da ka naɗa ni, zan zama shugaban ƙasarka. To, ku bar abin da ya rage (a cikin) ƙasar, kuma kada ku sake ɓãta ta, dõmin su yi muku aiki da fatauci. Sarki ya amsa masa a fusace, ya ce, ‘Ba lokacin da kuraye da karnuka, da ‘ya’yan macizai da ‘ya’yan mugaye suka cije ni ba, wadanda ba su dogara ga Dan Allah ba, zan koma babban  hoto na cin kasuwa: "[Musulman yan kasuwa] sun yi kasuwanci a Indiya, Masar, da kuma mutanen Girka da kuɗin sarki. Ya ba su hauren giwa, da dawakai masu kyau daga Shäwa da ja, zinariya tsantsa daga Enarya ... da waɗannan Musulmai ... sun tafi Masar, Girka, da Roma kuma suka musanya su da kyawawan damasks da aka yi wa ado da kore da ja-jajayen duwatsu masu daraja da zinariya da zinariya  zinariya . ciniki a cikin masarautar tun zamanin da, tare da kogin Takaze, Barka, da Ansäba, da sauran yankuna suna da wadatar giwaye da sauran namun daji. Sarakunan sun shirya farautar giwaye na tsare-tsare kuma sun damka hanu ga wakilansu na kasuwanci.

A karni na 14, malamin musulmi al-Umari ya bayyana cinikin bayi da kuma yadda ake mu'amala tsakanin sarakunan musulunci da masarautun tsaunukan kiristoci, inda ya bayyana cewa, an yi kaurin suna a wani wuri da ake kira Washlu dake kudancin Habasha na Kirista. Daga nan sai ’yan kato-da-gora za su warke a masarautar Hadiya kafin a sayar da su a kan farashi mai tsada a Larabawa, inda ake darajan eunus sosai. Wannan rarrabuwar kawuna tsakanin Washlu, wurin arna, wanda ya kware a simintin gyare-gyare, da kuma Hadiya, ƙwararre a fannin warkarwa, François-Xavier Fauvelle ya lura da cewa "ba shi da kuzari ta hanyar hankali na tattalin arziki fiye da munafunci na gama-gari wanda ya ba wa Kirista da Musulmi damar haɗin gwiwa a cikin wani aiki wanda suka fi son kada su gani." 

A daidai wannan lokacin ne kasar Kiristocin Habasha ta kulla hulda da wani “bakar fata” da aka fi sani da *Shanqellas*, wadanda ke zaune a kusa da bakin kogin Blue Nile . Hakazalika da *baraya*, ƙasar Shanqella za ta zama ƙasar da Abyssiniyawa ke kai hare-haren bayi akai-akai . Bisa ga waƙar soja na ƙarni na goma sha biyar na Sarkin sarakuna Yeshaq I, an tilasta Shankellas su ba da kyauta ga Abyssinians. A kusan wannan lokacin, an fassara lambar da aka fi sani da Fetha Negest (Dokar Sarakuna), zuwa Ge'ez kuma ta fara aiki a matsayin dokar gargajiya ga Kiristocin Orthodox na Habasha. Bisa ga wannan dokar, Kiristocin da aka haifa suna da ’yanci kuma ba su da iyaka, yayin da waɗanda ba Kiristocin da aka kama a yaƙi za a iya bautar da su ba. Saboda haka rashin bangaskiya ne ya jawo bautar, amma duk da haka tuban bayin arna zuwa addinin Kiristanci bayan kafa haƙƙin mallaka da iyayengiji suka yi bai kawar da bautar ba. Ta wannan hanyar, ƙa'idar ta ba da tushe na keɓance gaskiya ta addini da bautar da waɗanda ba Kiristoci da Kirista ba waɗanda rashin bangaskiya a baya ya haifar da bautarsu.  

A zamanin Sarsa Dengel, arna da yawa daga cikin mutanen kudu sun koma Kiristanci don guje wa ƙarin hare-haren bayi. Daga cikin wadanda suka nemi musuluntar akwai ‘yan kabilar Gafat a tsohuwar gundumar Shat da ke Damot; Sarsa Dengel ya biya bukatar su a 1581. Hakazalika, mutanen Ennarea sun nemi a tuba, wanda Sarsa Dengel kuma ya yarda a 1587. A lokacin ƙauran Oromo na ƙarni na 16 ƴan asalin ƙasar da yawa sun zama Gabaros ( serfs ).   Oromos sun karɓi Gabaros ɗin gabaɗaya, suka ɗauke su zuwa ga qomo (ƙabila) a tsarin da aka sani da Mogasa da Gudifacha . Ta hanyar karban tallafi na gama-gari, an yi wa kungiyoyin da ke da alaka da su sabon salo, aka fara kirga kakanninsu da suka rasu, kamar yadda ’yan uwansu suka yi riko da su, kuma a matsayinsu na Gabaro an bukaci su biya harajinsu da yi wa wadanda suka ci nasara hidima.   kamar a Damot, inda a cewar Bahrey, dangin Boran sun kewaye lardin "sun bautar da mutanen kuma suka kwashe dabbobi". 

Susenyos zan kai wasu manyan hare-hare guda shida na bayi a kan Shanqellas da ke yammacin tsaunuka, wanda ya haifar da kama bayi da yawa mata da maza. Marubucin nasa ya kwatanta kalar bayi da “baƙar fata” ba “ja kamar na al’ada ba”. Susneyos zai shiga hannun ɗimbin bayi baƙar fata waɗanda ya ƙaura zuwa yankin Gonder . A cewar Manuel de Almeida, da yawa daga cikin wadannan bayi za a nada su zuwa "mafi girman ofisoshi" na kotu, kuma Sarkin sarakuna ya amince da shi fiye da 'yan uwan da aka haifa. Almeida ya yi ƙaulin cewa Sarkin sarakuna ya taɓa bayyana cewa mutanen da suka kasance da aminci a gare shi su ne waɗanda ya “halicci kuma ya yi daga ƙura”.

### Lokacin Gonderine
An sake kai farmakin bayi a yammacin Shankellas a karkashin sarakunan Fasilides, Yohannes I da Iyasu I . Sakamakon haka, Gonder da sauran sassan daular Kirista suna da yawan bayi, galibi daga Shankellas da sauran “bakar fata” daga yamma mai nisa. James Bruce ya ce kowane sashe yana "cike da su" kuma cewa sarki ya dauki yara maza da mata kuma "ya koyar da su tun farkon addinin Kirista". Yawancin waɗannan bayi sun zama sojoji, waɗannan sojojin bayi an san su da *Welajoch* . Welajoch, kamar sauran rundunonin bayi da yawa a tarihi, ba da daɗewa ba suka sami iko na siyasa. Bayan mutuwar Dawit III a 1721, bayin "baƙar fata" a fadar sun yi ƙoƙari su karɓe mulki. Daga nan sai sarki Bakaffa ya bayar da umarnin korar duk wani bakaken bayi a birnin Gonder tare da shelanta cewa duk wanda aka samu da daya a gidajensu to ya fuskanci hukunci mai tsanani. Duk da haka, Welajoch ya yi watsi da wannan umarni kuma ya fara washe yankunan karkara. Littafin tarihin ya la'anci Welajoch kuma ya bayyana cewa su masu kisankai ne da suka kama mata a gaban mazajensu, kuma budurwoyi a gaban uwayensu kuma "duniya ta san muguntarsu." Daga nan sai Baffaka ya aike da sojoji suka yi wa Welajoch kwanton bauna a kudancin birnin Gonder. An kashe da dama, an kuma kori wadanda aka kama. Marubucin ya bayyana cewa, wannan nasara ta haifar da farin ciki sosai a Gonder, wanda ya ce ’yan kasarta, da a ce Welajoch ya yi nasara. 

Anestasyos ya kaddamar da wani hari kan Tulama a Shewa, inda aka ce ya kama dubban bayin Oromo. 

### Karni na 18 zuwa 20
Kafin fadada daular zuwa kudu Asandabo, Saqa, Hermata da Bonga sune kasuwannin bayi na farko na masarautar Guduru, Limmu-Enaria, Jimma da Kaffa .  Kauyukan ‘yan kasuwa da ke makwabtaka da wadannan manyan kasuwannin kudu maso yammacin kasar Habasha suna cike da bayi, wadanda manyan mutane ke musanya da kayayyakin da suke sha’awa. An tattaki bayin zuwa manyan kasuwannin raba kayan abinci kamar Basso a Gojjam, Aliyu Amba da Abdul Resul a cikin Shewa .  Babban tushen bayi ga yankunan kudanci shi ne ci gaba da yake-yake da hare-hare a tsakanin kabilu da kabilu daban-daban da aka shafe shekaru dubbai ana yi, kuma yawanci yakan biyo baya ne da bautar da aka saba yi a lokacin yake-yaken wancan lokacin.      Sau da yawa sarakuna daban-daban sun yi ta ba da bayi da suka kai farmaki ga makwabta.  A cewar Donald Levine, ya zama ruwan dare ka ga ‘yan kabilar Oromo suna bautar mutanen Konso. Yunwa kuma ita ce wata hanyar da ake samun bayi, kuma a lokutan fari da ake fama da ita, da kuma yaɗuwar cutar shanu, kasuwannin bayi a duk faɗin ƙasar za su cika da waɗanda yunwa ta shafa. Alal misali, Babban Yunwar ta 1890-91 ta tilasta wa mutane da yawa daga Kiristocin arewa ( Tigrai da Eritriya ta yau) da kuma kudancin Habasha su sayar da ’ya’yansu, a wasu lokuta, su zama bayi ga ’yan kasuwa Musulmi.  Tun da dokar addini ba ta ƙyale Kiristoci su shiga wannan sana’ar ba, Musulmi ne suka mamaye cinikin bayi, galibi suna tafiya can nesa da nisa don nemo kayayyaki. 

A kudancin Habasha sarakunan Gibe da Kaffa sun yi amfani da ’yancinsu na bautar da ’ya’yan iyayen da ba su da talauci don biyan haraji. [1] Guma na daya daga cikin Jihohin Gibe da ke makwabtaka da Enarea inda Abba Bogibo ya yi mulki kuma a karkashin mulkinsa mazauna Guma sun fi na kowace kasa da aka yi wa bauta. Kafin Abba Rebu ya rungumi addinin Islama al’adar sayar da iyalai gaba daya kan kananan laifuffuka da mutum daya ya yi al’ada ce

A jahohin Oromo da ke tsakiyar kwarin Gibe da Didesa, aikin noma da masana'antu ana yin su ne ta hanyar aikin bayi. Jihohin Gibe sun hada da Jemma, Gudru, Limmu-Enarya da Gera. Kusa da jihohin Oromo na yamma akwai daular Omotic ta Kaffa da kuma wasu jihohin kudu a cikin kogin Gojab da Omo inda bayi ke kan gaba wajen noman noma. [1] A Jihohin Gibe kashi daya bisa uku na al'ummar kasar sun hada da bayi yayin da bayi ke tsakanin rabin zuwa kashi biyu bisa uku na al'ummar Masarautar Jimma, Kaffa, Walamo, Gera, Janjero da Kucha. Hatta Kaffa ta rage yawan bayi da tsakiyar karni na 19 saboda tsoron yawan al'ummarta. [2] [3] Bawan da ake yi a fannin noma a kudu maso yammacin Habasha yana nufin cewa bayi sun kasance mafi yawan yawan jama'a idan aka kwatanta da arewacin Habasha inda masu noma ke da 'yancin Gabbars. [3] [4] Gabbars sun mallaki fili nasu a matsayin “rist” kuma wajibcinsu na shari’a shi ne su biya kashi biyar na amfanin gonakinsu a matsayin harajin filaye da kuma asrat, wani kashi goma, tare da kashi daya bisa uku na abin da ake nomawa a matsayin haraji da za a raba tsakanin mai laifin da gwamnati. Baya ga waɗannan haraji, manoma na arewacin Habasha suna da wajibai na yau da kullun inda za a tilasta musu su "yi aikin tilas " kamar noma, niƙa masara, da gina gidaje da katanga waɗanda suka ɗauki kashi ɗaya bisa uku na lokacinsu. [4] An yi amfani da wannan tsarin na Gabbar a Kudancin Habasha bayan fadada Masarautar Shewan yayin da akasarin masu mulkin kudancin kasar suka zama Balabates (masu rike da mulki) har sai da sarki Haile Selassie ya kawar da fiefdom ( gultegna ), cibiyar tsakiya ta 'yan tawaye, a kudu da arewacin Habasha a shekara ta 1966 bayan karuwar matsin lamba na gida don sake fasalin ƙasa. [5] [6] A karni na sha tara an sami karuwar bautar da ba a taba ganin irinta ba a kasar, musamman a garuruwan kudancin Oromo, wanda ya fadada yayin da kwararar bayi ke karuwa. A cikin tsaunukan kiristoci, musamman a lardin Shoa, yawan bayi ya yi yawa a tsakiyar ƙarni. [7] Duk da haka, duk da hare-haren da aka kai, 'yan kabilar Amhara ba su dauki Oromo a matsayin 'barya' na kabilanci ba, saboda asalinsu na Afro-Asiya. [8]

### Karni na 20