Bala'in daukar ma'aikata na Hukumar Kula da Shige da Fice ta Najeriya, 2014

A ranar Asabar 15 ga Maris, **2014 ne wani bala’in daukar ma’aikata na Hukumar Shige da Fice ta Najeriya** ya faru a ranar Asabar 15 ga Maris, 2014, lokacin da mutane miliyan 6.5  a duk jihohi 37 na Najeriya (ciki har da FCT) suka mamaye cibiyoyin daukar ma’aikata daban-daban a cikin kasar don neman mukamai na gurbin mutum 4000 a cikin hukumar shige da fice ta Najeriya . Akalla masu neman aiki 16 ne aka tabbatar da mutuwarsu, sannan da dama sun jikkata. Manyan dalilan da suka haddasa mace-mace sun hada da cunkoson jama’a, da turmutsutsu, gajiya, da rashin hakurin masu neman aikin.

## Tarihi
A cewar Ofishin Kididdiga na Kasa, akalla kashi 23.9% na 'yan Najeriya ba su da aikin yi (kimanin miliyan 40) a shekarar 2014.  Dukkanin masu neman aikin sun biya Naira 1000 (kimanin $ 6) kafin su iya kammala rajistar su don gwajin. An kuma ba su umarni su samar da rahoton kiwon lafiya kafin a dauke su da cancanta don motsa jiki. Tun da yake Hukumar Shige da Fice ta Najeriya (NIS) hukuma ce ta Sojoji, an umurce su da su sa fararen tufafin wasanni don horar da motsa jiki da sauƙin ganewa. Ministan cikin gida, Abba Moro, da NIS sun ba da aikin ga wani kamfani mai ba da shawara suna nuna gaskiya da lissafi a matsayin dalilan wannan mataki.

## Wuraren da aka ji rauni ko aka mutu
Abubuwan da ke biyowa ba su haɗa da abubuwan da suka faru da yawa na raunin jiki ba, mafi yawansu suna da alaƙa da zafi, kuma dukansu an bi da su cikin nasara a wurin. A wani wuri, Dan Anyiam Stadium a Owerri, mutane goma sun fadi yayin jiran shiga wurin, ciki har da mata masu juna biyu uku.

### Filin wasa na Abuja, Abuja (mutum 10 sun mutu, mutum 50 sun ji rauni) '' (10 wadanda suka mutu, 50 wadanda suka ji rauni) ''
Kimanin masu sa ran aiki 100,000 sun isa don gwaji a Abuja. An gayyaci masu neman shiga 64,000 zuwa Filin wasa na Abuja na kasa mai iya ɗaukar 60,000. Lokacin da ƙofar ta buɗe, taron jama'a sun tashi, sun kashe mutane bakwai kuma sun ji wa wasu sama da 50. Uku daga cikin wadanda suka ji rauni sun mutu daga baya a Asibitin Kasa, wanda ya zama mai cike da damuwa kuma ya tura da dama daga cikin marasa lafiya da aka kwantar zuwa wasu asibitoci. An ci gaba da taron.

### Filin wasa na Samuel Ogbemudia, Benin '' (4 wadanda suka mutu, 50 wadanda suka ji rauni) ''
A Filin wasa na Samuel Ogbemudia, masu neman sun fara taruwa tun da karfe 6:00 na safe, kuma jami'an NIS sun rasa iko da taron mutane 28,000 da karfe 10:00 na safe. Sojoji sun fara harba bindigoginsu a cikin iska, wanda ya haifar da tsoro inda aka kashe masu neman hudu kuma 50 suka ji rauni. Kashi talatin daga cikin wadanda suka ji rauni sun sami magani a asibitoci da asibitocin gida. Wani mai shaida ya bayyana hudu da suka mutu a matsayin mata masu juna biyu uku da kuma uwar mai jinya. An fara tantance masu nema a karfe 2:15 na yamma, amma ba da daɗewa ba aka dakatar da taron.

### Makarantar Sakandare ta Rana ta Mata, Minna '' (3 wadanda suka mutu, 4 wadanda suka ji mummunan rauni) ''
An kashe masu neman aiki uku kuma an bar hudu a cikin mawuyacin hali bayan taron daukar ma'aikata na NIS a Minna. Wurin da ke makarantar sakandare ta mata yana da damar mutane 11,000. An cika shi zuwa iyawa tun daga karfe 7:00 na safe. An kafa layin a waje da wurin da ke da tsawon kilomita biyu. Lokacin da jami'an NIS suka fahimci cewa suna rasa iko a kan taron, sun yi amfani da iskar hawaye, wanda ya haifar da tsoro, wanda ya kai ga mutuwar masu neman uku da raunin da ya faru ga wasu hudu.

### Filin wasa na Port Harcourt, Port Harcoort (5 wadanda suka mutu, fiye da 8 sun ji rauni) '' (5 wadanda suka mutu, fiye da 8 wadanda suka ji rauni) ''
NIS ta gayyaci manema aiki mutum 25,000 zuwa filin wasa na Port Harcourt mai iya ɗaukar mutane 16,000, kodayake mai magana da yawun NIS na Kwamandan Port Harcoort, Bisong Abang, ya kiyasta taron zuwa 40,000. Da karfe 10:00 na safe, jami'an NIS sun buɗe ɗaya daga cikin ƙofofin biyu don fara tantance masu neman. Jama'a sun tashi zuwa gaba, kuma da yawa daga cikin wadanda ke gaba sun fadi a ƙasa, tare da wadanda ke bayansu sun fadi a saman su a cikin faduwar jama'a. Sojoji sun harbe bindigoginsu a cikin iska, kamar yadda suka yi a Benin, kodayake wannan ya haifar da karin tsoro a cikin taron. Wani mai shaida da ba a ambaci sunansa ba ya ce "ƙananan mutane da za su mutu a yau idan jami'an ba su harbe su cikin iska ba. "  Lokacin da ya ƙare, mutane biyu sun mutu a wurin, kuma uku sun mutu daga baya a asibiti na gida. Wani likita, yana magana ba tare da an san shi ba, a asibitin kwararru na Braithwaithe ya ce an kawo marasa lafiya 12 zuwa wannan wurin. Daga cikin wadanda 12, hudu sun mutu, hudu suna cikin mawuyacin hali, kuma hudu an kula da su kuma an sake su. Sauran marasa lafiya an kula da su a asibitin soja da ke kusa.

Kodayake harbi ya haifar da tsoro, aƙalla ɗaya daga cikin shaidu ya yaba da ayyukan sojoji tare da ceton ransa, yayin da shi da wasu a gaban layin ke murkushewa da waɗanda ke bayansa, wasu sun rasa sani, kuma harbin bindiga ya watsar da taron.

### Filin wasa na Sani Abacha, Kano '' (0 wadanda suka mutu, 7 wadanda suka ji rauni) ''
Mutane bakwai sun ji rauni lokacin da hauhawar ta haifar da murkushewa a ƙofar da aka buɗe kawai zuwa Filin wasa na Sani Abacha. Ba a bayar da rahoton mutuwar mutane a Kano ba.

### Legas (watakila mutum daya ne ya mutu ko fiye, raunin da ba a sani ba) '' (watakila mace-mace ɗaya ko fiye, raunin da ba a sani ba) ''
Moro ya gaya wa manema labarai cewa mataimakin mai kula da aikin shige da fice da fasfo ya gaya masa cewa ya dakatar da taron daukar ma'aikata a Legas saboda "halayyar rashin biyayya na masu neman". Moro ya kuma lissafa wurin zama na Legas a cikin wuraren da mutuwar ta faru, kodayake ba a nakalto shi ba da lamba. Kimanin masu neman 64,000 sun zo wannan shafin na daukar ma'aikata.

## Martani
A ranar 16 ga Maris, 2014, Ministan Cikin Gida Patrick Abba Moro ya bayyana a cikin wata hira cewa rashin haƙuri da rashin bin umarni shine dalilin bala'in. Kungiyar Coalition Against Corrupt Leaders (CACOL) ta yi kira ga gurfanar da Moro. Moro ya bayyana a gaban kwamitin majalisar dattijai a cikin gida na kwana biyu na sauraron jama'a. A ranar 27 ga watan Maris, ya yarda da alhakin abubuwan da suka faru kuma ya nuna baƙin cikinsa. Ya ce ya yi baƙin ciki cewa kokarinsa na kawo karshen nepotism da fifiko a cikin tsarin daukar ma'aikata ya zama kamar haka. Shugaba Goodluck Jonathan ya ba da umarnin aiki na atomatik ga iyalai da abin ya shafa. Ya kuma ba da umarnin dawo da duk kudaden da aka tattara daga masu neman. Ya ci gaba da cewa za a sami sabon aikin daukar ma'aikata kuma za a soke wanda ya gabata.  

## Manazarta