Co-ordrail y Vretnish

## Oardagh ny focklyn

Ta oardagh cadjin *Breear-Kione-Cass* (ny *BKC*) ec Bretnish, gollrish çhengaghyn Celtiagh Ellanagh elley.  She oardagh neuchadjin ayns çhengaghyn Ind-Oarpagh t'ayn: dy chooilley çhengey Ind-Oarpagh elley, ta oardagh neuchowrit KCB ny KBC oc.  She çhengey reiltagh ayns y chied cheayrt t'ayn, myr dagh çhengey Cheltiagh: myr shen, ta'n *reiltagh* (fockle smoo scanshoil y raa) ec toshiaght y raa, as reddyn elley ny lurg.  Myr sampleyr, ta ennymocklyn çheet lurg roie-ocklyn, as marenmyn as cummaghyn gienneydagh çheet lurg yn ennymockle v'ad bentyn rish.  She çhengey cowraghey reiltee t'ayn chammah.

Chammah's y vreear as kione y raa, ta Bretnish cliaghtey cur reddyn ayns oardagh myr shoh:

* Ayrneen roie-vreearagh
* Breear
* Kione
* Cass jeeragh
* Stoo rovreearagh: (rovreearyn, raaghyn roie-ocklagh, a.r.e.)

:

### Breearyn ayns raaghyn

#### Emshiryn ym-loayrtagh

Ta kiare emshiryn ym-loayrtagh ec breearyn Bretnish, as t'adsyn jannoo ymmyd jeh : yn emshir laaragh, yn emshir chaie (immeeaght as creaghnit), yn emshir ry-heet, as yn emshir chianglagh.

Ta'n taabyl shoh taishbyney cummaghyn loayrtagh jeinagh y vreear  (*ee*) ayns y chied phersoon unnaneagh.

:

## Ayrneenyn ayns Bretnish

### Ayrneenyn jarrooagh
Ayns Bretnish focklymagh, ta'n ayrneen "y" (ny "yr" roish breeocklyn) ny hoie roish y vreear "bod" (*ve*) ayns oltyn jarrooagh 'syn emshir laaragh ny chaie:

**(1)**

Cha nel y vreneen shoh ry-chlashtyn 'sy çhengey chadjin, agh ta lorg jeh ry-chlastyn myr *"r-" roish breeockle ec toshiaght chummaghyn jarrooagh "", gollrish "".

Ta daa vreneen jarrooagh elley ec y çhengey chadjin: "" as "".  Dy cadjin, t'ad gra dy vel "" ry-chlashtyn 'sy Twoaie as "" ry-chlashtyn 'sy Jiass.  Agh ta'n chooish beggan ny s'crampey na shen.  Ta "" ry-chlashtyn (ny keayrtyn) marish breear çheorit erbee, *'er-lhimmey jeh** "" 'syn emshir laaragh ny emshir chaie.  Ta "" ry-chlastyn marish breear çheorit erbee **er-lhimmey jeh** "" 'syn emshir laaragh treeoo phersoon.  Sampleyryn:

**(2)**


Ta "" as "" nyn oyryn [[#boggaghys|boggaghys]], myr shen, "", "" as gollroosyn, cha nel "" as "".  Ny keayrtyn, cha nel sleih fockley magh yn ayrneen hene; agh ta'n ceaghley jeant oc ny yei shen.  Myr shen, vees "" ayn.

====Ayrneenyn jarrooagh ayns oltyn curmeydagh====

Ayns y çhengey focklymagh, ta "" ny "" roish olt jarrooagh fogrey.  Cha nel shen ayn dy mennick 'sy çhengey chadjin.  Ta (3a) y cummey focklymagh as (3b) y chormid cadjin echey:

**(3)**


===Ayrneenyn feyshtagh===

Ayns Bretnish focklymagh, ta'n ayrneen "a" ny hoie roish breearyn "bod" (''ve'') ayns oltyn feyshtagh, ma t'ad nyn ard-oltyn ny nyn oltyn curmeydagh.  Cha nel shen ry-chlashtyn dy mennick ayns Bretnish chadjin.  Ny yei shen, ta ceaghley jeant ec y vreneen, as ta'n ceaghley tannaghtyn 'sy çhengey chadjin.  Ta (4a) y cummey focklymagh as (4b) y chormid cadjin echey.:

**(4)**


Er y fa nagh vel ny h-ayrneenyn "", "" as "" ayn dagh keayrt, ny keayrtyn cha nod oo eddyrscarrey raaghyn jarrooagh as feyshtagh agh liorish bingys.  Jean cosoylaghey (4b) as (4c):



===Ayrneenyn obballagh===

Ayns Bretnish focklymagh, ta’n ayrneen "" ("" roish breeockle) ny hoie roish ard-oltyn obballagh fogrey, as "" ("" roish breeockle) ny hoie roish fo-oltyn obballagh fogrey as troggal marish [[far-ennym feyshtagh| feyshtyn "wh-"]].  Cha nel "" ry-chlashtyn ec Bretnish chadjin, agh ta "" eck.

Shoh ymmd "".  Ta'n ayrneen shen gollrish ''cha...nel'' 'sy Ghaelg.  Ta (5a) y cummey focklymagh, as (5b) y cormid cadjin.  Ta (5c) sampleyr elley.

**(5)**


Shoh sampleyryn dy ymmyd "".  Ta (6a) y cummey focklymagh, as (6b) y cormid cadjin.  Ta'n ayrneen shoh gollrish ''nagh'' 'sy Ghaelg.

**(6)**


===Ayrneen feyshtagh obballagh ===

Ta ayrneen elley, "" ("" roish breeockle) ny hoie roish feyshtyn obballagh focklymagh.

Onid nhw sy'n eich llusgo chi o flaen y llysoedd?.

**(7)**


===Ayrneenyn ayns "troggalyn wh-"===

Ta daa vreneen elley ry-akin ayns "troggalyn wh-" (raaghyn ta jeant lesh [[far-ennym feyshtagh]], as adsyn fir gollrish ''quoi'', ''cre'', ''cuin'' as nyn lheid; ta'n ennym rere lettraghey focklyn [[Germaanish]] as [[Baarle]]).

Ta ny focklyn shoh "" ("" roish breeockle) as "".  Cha nel eh yn ""/"" cheddin as [[#ayrneenyn jarrooagh|y fer jarrooagh]].  

Ta "" ry-chlastyn ayns raaghyn 'syn emshir chaie, as "" ayns raaghyn 'syn emshir ry-heet ny kianglagh.  Agh ayns yn emshir laaragh, ta " + mae" caghlaa dys cummey er lheh: [[#sydd|"" ny ""]].

Shoh sampleyryn jeh ymmyd ny h-ayrneenyn shoh.  Ta (8a), (8c) as (8e) taishbyney ny cummaghyn focklymagh as (8b), (8d) as (8f) taishbyney ny cormidyn cadjin oc:

**(8)'''

Shoh sampleyryn jeh cummaghyn marish "".

## Imraaghyn