open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fala

She çhengey Romanagh ee **Fala**, as t'ee ry-chlashtyn 'sy Spaainey, 'sy voodeeys seyr Estremaura. T'ee ny çhengey jeh'n fo-phossan Portiugish-Galeeshish as ta mestit lesh Leonish. Ta mygeayrt 10,500 loayreyderyn as 5,500 jeu nyn gummal ayns glion ayns sheear hwoaie Estremaura faggys da'n joarey lesh y Phortiugal. Ta ny loayreyderyn nyn gummal ayns ny baljyn Valverdi du Fresnu, As Ellas as Sa Martín de Trebellu.

## Jeeagh er neesht
* Galeeshish-Portiugish
* Leonish
* Portiugish
* Galeeshish
* Fala dos arxinas
* Portuñol

## Kianglaghyn mooie
*Coontys Ethnologue son Fala

## Imraaghyn
Furlanish

She çhengey Romanagh ee **Furlanish** (Furlan:  ny  ; ), as t'ee ry-chlashtyn 'syn Iddaal.  Ta mysh 700 000 loayeyderyn eck, as Iddaalish oc y chooid smoo jeu myrgeddin.  Ta Furlanish coontit myr myn-hengey oikoil 'syn Iddaal neayr's 1999, rere leigh 482/1999 yn Iddaal, .

Ta'n bun cheddin ecksh as t'ec Ladjyn, ga dy row ee er scarrey jee fo cummaght ny çhengaghyn mygeayrt eck, as adsyn goaill stiagh Germaanish, Iddaalish, Sloveanish as Veneeshish.  Ta feanish jeh docamadyn 'sy çhengey neayr's y 11d eash, as jeh daanyn as screeuaght aynjee neayr's yn 13oo eash.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* https://dizionarifurlan.eu/. Fockleyr Furlanish
* Radio Onde Furlane. *Radio 'syn Urlanish*
* Societat Filologjiche Furlane
* Centri interdipartimentâl pe ricercje su la culture e la lenghe dal Friûl "Josef Marchet"
* [https://web.archive.org/web/20160303035918/http://www.friul.net/dizionario_nazzi/nazzi_italiano_friulano.php Fockleyr Iddaalish-Furlanish
Ladinish

She çhengey Romanagh ee **Ladinish** (Iddaalish: , Germaanish: ), as t'ee ry-chlashtyn 'syn Iddaal.  Ta mysh 30 000 loayeyderyn eck, as Iddaalish as Germaanish ec y chooid smoo jeu myrgeddin.  Ta Ladin coontit myr myn-hengey oikoil ny h-Iddaal neayr's 1999, rere leigh 482/1999 ny h-Iddaal, *[[Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche]]*.

Ta'n bun cheddin ecksh as t'ec Furlanish.

## Imraaghyn
Ligoorish

She çhengey Romanagh ee **Ligoorish** ( ; ), as t'ee ry-chlashtyn 'syn Iddaal, 'sy Rank as ayns Monaco.  Ta mysh 2 villioon loayreyder eck, as ad daa-hengagh son y chooid smoo.  

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

*Associazione O Castello (ayns Iddaalish as Ligoorish
*Académia Ligùstica do Brénno ('sy Ligoorish)
*A Compagna
Lombardish

She çhengey Ghoal-Iddaalagh lesh ny hengaghyn Romanagh ee **Lombardish** (, ,  ny , rere yn cairscreeu; fockley magh: ). Ta fo-straih hengoaylleeagh Cheltiagh as sur-straih hengoaylleeagh Langobardish eck as she continuum t'ee jeh abbyrtyn ta goll er loayrt lesh millioonyn dy loayreyderyn ayns Twoaie yn Iddaal as jiass yn Elveeish. Ta ny h-ardjyn shoh goaill stiagh y chooid smoo jeh Lombardia as ayrnyn jeh ny h-ardjyn faggys da, goaill stiagh Piemonte hiar as Trentino heear, as 'syn Elveeish, ayns ny cantoonyn Ticino as Grischuns. Ta'n çhengey goll er loayrt ayns Santa Catarina 'sy Vrasseel lesh arragheryn Lombardagh ass Queiggey Bergamo, 'syn Iddaal.

## Noteyn

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* Lengua Lombarda - sheshaght Lombardagh da cooid ynsee yn Lombardish
* Lioarlann vun-earrooagh y Lombardish
Piemontish

She çhengey Romanagh ee **Piemontish** (Piemontish:  ; Iddaalish: ), as t'ee ry-chlashtyn 'syn Iddaal ayns yn ard Piemont.  Ta mysh 2 villioon loayreyder eck, as ad daa-hengagh son y chooid smoo.  Cha nel ee er enney ec reiltys ny h-Iddaal, agh t'ee er enney ec ardwhaiyl ardjynagh Phiemont hene

.

## Imraaghyn
Veneeshish

She çhengey Romanagh ee **Veneeshish** ( ; ), as t'ee ry-chlashtyn ayns Vèneto as Friuli-Venezia Giulia 'syn Iddaal, chammah's y Chroit as y Clovean. Ta boodeeyssyn beggey ayns Lombardia, Trentin, Emilia-Romagna as Lazio 'syn Iddaal.  Ta mysh 2 villioon loayreyder eck, as ad daa-hengagh er y chooid smoo.  Cha nel ee er enney ec reiltys yn Iddaal, agh t'ee er enney ec ardwhaiyl ardjynagh y Veneesh hene.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* Venetan language (Vèneto)  
* —sampleyryn jeh'n Veneeshish screeuit as loayrit lesh Francesco Artico
* Teksyn as coadanyn-sheean jeh obbraghyn lesh Ruzante
Dalmaatish

She possan d'arraghyssyn Romanagh marroo ee **Dalmaatish** (Dalmaatish: , , ). V'eh er ny lhiassaghey rish coose y Dalmaat. Harrish ny h-eashyn chur y Chroitish as y Veneeshish stiagh orroo dy mooar as, fy yerrey, hie ad stiagh ayns nyn ynnydyn.

Jiu, s'doillee yn Dalmaatish dy rang-oardraghey mastey ny çhengaghyn Romanagh as foddee dy nee banglane lhee hene t'ee. Ayns nane jeh ny rang-oardraghyn s'jerree veih'n vlein 2017, ren olloo-rheynn Oaylleeaght y Çhennaghys Deiney lesh Undinys Max Planck cur ee stiagh 'sy fo-phossan Iddaalo-Dalmaatagh marish yn Istriotish.Ansherbee, cha nel rang-oardraghey yn Dalmaatish foast shickyr.

## Sheeanchoryssaghtys

## Arraghyssyn

### Ragusish
Va'n Ragusish goll er loayrt ayns Dubrovnik (). Focklyn eigsoylagh 'sy Ragusish, t'ad dy mie er fys ain veih docamadyn ynnydagh 'sy Ladjyn as 'sy Veneeshish. Myr sampleyr, ta un docamad recortyssey ny focklyn , , ,  as t'eh soilshaghey ny çhyndaayssyn 'arran', 'ayr', 'thie', 'jannoo'. Ta teksyn ennagh ayn 'sy Ragusish veih'n 14oo eash, agh ta cummaght vooar orroo veih'n Chroitish as y Veneeshish as s'doillee prowal magh troghyn Dalmaatish irrinagh.

Nane jeh ny troghyn 'sy Ragusish smoo cronnalagh t'ayn, t'eh çheet er freayltys (gyn cleaoilaghey)  as  'sy Ladjyn roish breeocklyn toshee, ta ry-akin ayns cummaghyn jarrooit lheid as    ry-gheddyn ayns Vegliote, gollrish y Romaanish, agh she  "hoght" <  yn ynrican sampleyr jeh t'ayn, agh s'liklee dy ren  "shiaght" <  bentyn rish rere cosoyley.

#### Sampleyr
Veih Udaina. Ta ny cowraghyn trimmid er ny ve scrysst magh.

### Elley
Va'n Dalmaatish goll er loayrt er ellanynmooarey as ayns baljyn rish y choose Aidreeatagh, myr Cres, Rab, Zadar, Trogir, Split, Kotor, as buill elley.

## Jeeagh er neesht
*Çhakavish
*Istriotish

## Imraaghyn

## Rolley lioaryn
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lhaih neesht
* 
* 

## Kianglaghyn magh

* Dalmatian basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
Çhengaghyn Oogragh

Ta ny **çhengaghyn Oogragh** nyn manglane çhengaghyn jeh'n chynney Finn-Oogragh. Ta'n fockle Oogragh çheet ass y fockle Yugra.

Ta'n banglane goaill tree çhengaghyn stiagh 'syn earroo: Ungaarish (Magyar), as ny çhengaghyn Ob-Oogragh, Khanty (Ostyak) as Mansi (Vogul). Va'n çhengey Phroto-Oogragh chadjin oc loayrit veih jerrey yn 3-oo milley bleeaney RC derrey'n chied lieh jeh'n 1-d villey bleeaney RC, 'sy Çhibbeyr Heear, as çheu hiar veih Sleityn ny h-Ooral.

## Troyn strughtooragh

* Taahyn breear er lheh rere aistraght y vreear. Ny keayrtyn ta ny h-enmyssyn taahyn “kinjagh” noi “neuchinjagh” currit er, er y fa dy vel kinjaght y nhee jannoo paart choud's t'ou reih eddyr y daa 'ockle
* Ta Roie-ocklyn Breearagh - ceaghley keeal y vreear ayns eieyn jeeney as foayssagh

**Sambylyn veih Mansi**

ēl(a) - 'er oaie, ersooyl'

jōm- 'dy gholl, dy chesmadey'ēl-jōm- 'dy gholl ersooyl/er oaie'
tinal- 'dy chreck'ēl-tinal- 'dy chreck ass'


χot - 'troa magh veih red erbee as anchaslyssyn beggey jeh geyridyn obbraghey'

min- 'dy gholl'χot-min- 'dy gholl ersooyl, dy stappal'
roχt- 'dy chur aggle er'χot-roχt- 'dy ve agglit dy doaltattym'


**Sambylyn veih'n Ungaarish**

el - 'er oaie, ersooyl'

ugrik 'dy lheim'elugrik 'dy lheim ersooyl'
mosolyog 'dy vongey'elmosolyodik 'dy chur toshiaght er mongey'


ki - 'magh (veih)'

ugrik 'dy lheim'kiugrik 'dy lheim magh ass'
olvas 'dy lhaih'kiolvas 'dy lhaih er ard'


## Jeeagh er neesht

* Çhengaghyn Finn-Oogragh
* Çhengaghyn Ooralagh

## Imraaghyn

* Riese, Timothy: Vogul. Languages of the World/Materials 158, Lincom Europa, 2001. ISBN 3-89586-231-2
* Törkenczy, Miklós: Hungarian Verbs & Essentials of Grammar.  Passport Books, 1997. ISBN 0-8442-8350-9
Yn Oaraishey

She mooar-rheynn çheer-oaylleeagh ee **yn Oaraishey**. Ta'n enmys çheet er y thalloo vooar, goaill stiagh ny h-ellanyn as ny h-ardjyn oc, ta cruinnit liorish Mooir yn Arctagh 'sy twoaie, liorish y Cheayn Sheear 'sy neear, liorish y Veanvooir, Ammyr Suez, y Vooir Ruy, as y Keayn Injinagh 'sy jiass, as liorish y Cheayn Sheealtagh 'sy niar.
Galloish

She çhengey Romanagh as fer jeh ny çhengaghyn Oïl ta goll er loayrt ayns Breizh-Uhel ("y Vritaan Eaghtyragh"), y Vritaan, ee yn **Ghalloish** ('sy çhengey hene: ; ). Dy tradishoonagh, t'ee goll er loayrt ayns Il-ha-Gwilen, Liger-Atlantel as ayns shiar Mor-Bihan as Aodoù-an-Arvor. T'eh er ooley dy vel eddyr 29,060 as 200,000 dy loayreyderyn.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh
Normanish

She çhengey Romanagh ee **Normanish** (, , Guernésiais: , Jèrriais: ). T'ee ry-chlashtyn 'sy Norman 'sy Rank as ayns Ellanyn Vooir Eeaght.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

*
Picardish

She çhengey Romanagh ee yn **Phicardish**.  T'ee ry-chlashtyn ayns Picardie as Nord-Pas-de-Calais 'sy Rank, as 'sy Velg heear.  T'ad cur  urree ayns Picardie,  ny  ayns Nord-Pas-de-Calais,  ayns ard Lille as Valenciennes, ny  raad erbee 'sy Twoaie. Ta çhengeyderyn cur ad ry-cheilley fo'n ennym *Picardish*.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

*Tuarastyl Ethnologue son Picardish
*The Princess & Picard - traaght er y Phicardish veih Indiana University, SUA 
*Qu'est-ce que le Picard? - shennaghys y Phicardish 
*Bienvenue chez les Ch'tis - scannane aitt mysh ny caghlaaghyn eddyr twoaiee as jiassee ny Frank. 

### Eaisht rish y Phicardish
* Coadan-sheean 'sy Phicardish - foshlee eh dy jeeragh
* Chés Fermages - asstayrn beg ayns Frangish as ayns Picardish
* ''Centre de Ressources pour la Description de l'Oral'' (CRDO)
Langues d'oïl

Ta ***langues d'oïl*** ny enmys çhengoaylleeagh ny shendeeagh ta currit er ny çhengaghyn Goalagh-Romanagh as ad çheet magh as thallooyn twoaie Ghoal Raueagh, as ee jannoo y Rank hwoaie, ayrn ny Belg, as Ellanyn Vooir Eeaght. Jiu, ansherbee, ta'n Rangish Chadjinit (ee hene ny çhengey oïl myrgeddin) currit stiagh ayns nyn ynnyd myr çhengey oikoil as ard-chionyssagh ayns ny thallooyn shen, faagail Ellanyn Vooir Eeaght magh, raad dy vel Baarle ny preeu-hengey.

## Rolley abbyrtyn Oïl as çhengaghyn Oïl

Ta çhengoayllee noa-emshyragh rheynn ny çhengaghyn Romanagh ta loayrit 'sy Rank (y Rank vean-eashagh er lheh) ayns tree fo-phossanyn çheeroaylleeagh: t'ad Langue d'oïl as Langue d'oc y daa fo-phossan smoo; ta'n treeoo possan, Franco-Provençal, tastit myr çhengey hradishoonagh eddyr y daa phossan elley.

Ta ny çhengaghyn Oïl 'sy rheam veih'n Velg harrish twoaie as mean ny Frank as Ellanyn Vooir Eeaght jannoo sheeynag abbyrtagh. Ta'n rolley gow ayndaghey shendeeagh stiagh 'syn earroo:

* Çhengaghyn Oïl meanagh
** Francien ny *Parisien* (cf. heose)
*** Frangish
**** Frangish Québec
***** Joual
**** Acadish
***** Frangish Chajun
*** Orléanais

* Çhengaghyn Oïl twoaie
** Walloonish
** Picardish
** Champenois

* Çhengaghyn Oïl shiar
** Burgoonish
** Franc-Comtois
** Lorrainish

* Çhengaghyn Oïl sheear
** Normanish as çhengaghyn ta geddyn assjee
*** Anglo-Normanish (marroo)
*** Auregnais (marroo, loayrit ayns Alderney)
*** Cotentinais
*** Dgèrnésiais (loayrit ayns Guernsey)
*** Jèrriais (loayrit ayns Jersee)
**** Sercquiais (loayrit ayns Sark)
** Galloish (loayrit 'sy Vritaan Hiar)
** Poitevin as Saintongeais (loayrit ayns Poitou, Saintonge as Angoumois)
*** Maraichin (abbyrt heear-hwoaie jeh'n Poitevin-Saintongeais ta loayrit ayns Vendée Hwoaie, Liger-Atlantel Yiass)

## Imraaghyn
Stad (lieh-innys)

Ta **Stad** (*Stadt*, *Statt* ny *Stadlandet*, ny jean jarrood eddyr ee as y Deutsch *Stadt*, as Deitsch *Stad* ; ta'n *d* focklit magh myr *t*) ny lieh-innys 'sy valjaght Norlynnagh Selje. Ta emshyraght chreoi er y lieh-innys; ta bieauid s'tappee recortyssit ec y chione çheerey shoh dy mennick.
Rolley çhengaghyn Oïl

Ta ny **çhengaghyn Oïl** goaill 10 çhengaghyn as abbyrtyn ta loayrit 'syn Oarpey stiagh 'syn earroo; ta'n possan çhengagh shoh ny chooid jeh kynney çhengaghyn Romanagh.

*Burgoonish
*Champenois
*Franc-Comtois
*Frangish
*Gallo
*Lorrainish
*Normanish
**Anglo-Normanish†
**Normanish Ellanyn Vooir Eeaght
***Auregnais†
***Dgèrnésiais
***Jèrriais
***Sercquiais
*Picardish
*Poitevin
*Saintongeais
*Walloonish

† - cowraghey çhengey varroo ayns ymmyd dooghyssagh.

## Jeeagh er neesht
*Langues d'oïl
*Creeoleyn Frangish
*Frangish ayns ny Steatyn Unnaneysit
* Rolley çhengaghyn Romanagh

## Kianglaghyn mooie
*Billey çhengaghyn Oïl
Poitevin

She çhengey Romanagh ee **Poitevin**.  T'ee ry-chlashtyn ayns Poitou as Vendée 'sy Rank.  Ny keayrtyn, t'ee currit marish Saintongeais myr Poitevin-Saintongeais.

## Imraaghyn
Poitevin–Saintongeais

She shenn rang çhengoaylleeagh ee **Poitevin-Saintongeais**. T'ad eddyrscarrey y daa hengey jiu, dys Poitevin as Saintongeais.
Saintongeais

She çhengey Romanagh ee **Saintongeais**.  T'ee ry-chlashtyn ayns Charente as Charente-Maritime 'sy Rank.  Ny keayrtyn, t'ee currit marish Poitevin myr Poitevin-Saintongeais.

Va cummaght mooar ec Saintongeais er abbyrtyn Cajun, Québécois as Acadian ny Frangish t'er nyn loayrt ayns ny Steatyn Unnaneysit America as 'sy Chanadey.

## Imraaghyn
Romansh

She çhengey Romanagh ee **Romansh** (Romansh: ).  T'ee ry-chlashtyn ayns Graubünden 'syn Elveeish, raad t'ee mastey kiare çhengaghyn oikoil ny çheerey, as ish y çhengey sloo ny mast'oc. 

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* Ynnyd-eggey yn reagheydys ''Lia Rumantscha''
* Radio Televisiun Rumantscha
* Straih artyn bentyn rish Romansh veih swissinfo 
* Lexicon Istoric Retic (LIR) – Kicklipaid bentyn rish yn Elveeish. Lieh-hyndaa jeh Fockleyr Shenndeeagh yn Elveeish 'sy Romansh marish brash artyn.
* RumantschVivo – ardan er-linney da ynsaghey yn Romansh myr nah hengey
* Fockleyryn
** Romansh-Baarle, marish arraghyssyn y ROmansh
** Romansh-Germaanish/Germaanish-Romansh
Walloonish

She çhengey Romanagh ee **Walloonish**.  T'ee ry-chlashtyn 'sy Velg as 'sy Rank.  

## Kianglaghyn mooie

* Common Written Walloon
* Grammeydys y Walloonish (Frangish)
* Sheeanaghtys y Walloonish
* Union Culturelle Wallonne
* Coontey Ethnologue er Walloonish
* L'Arsouye, cyber-gazette wallonne

## Imraaghyn
Mozarabish

She çhengey Romanagh varroo ee **Mozarabish**.  V'ee ry-chlashtyn 'syn Ibeir rish reilley Moslymagh ny Spaainey ayns ny Mean Eashyn, as ny Creestee jannoo ymmyd jeh'n çhengey.

Ga dy vel ad cur **Mozarabish** urree, she ennym jeianagh t'ayn.  Va ny sleih cliaghtey cur *Latinus* ny *Latino* er y çhengey v'oc (as shen çheet er çhengey Romanagh, cosoylit rish çhengey Arabagh ny Moslymee).

## Imraaghyn
Ladeenish

She çhengey Romanagh ee **Ladeenish** (Ladeenish: , , , ), er ny ghoaill ass Shenn Chasteelish. Ta loayreyderyn nyn Ewnyn Sephardagh son y chooid smoo. Ta'n çhengey gannoonaghey er fud ny cruinney; ta sleih aeg ayns Israel çheet dy loayrt Ewnish, as ayns çheeraghyn America Yiass, ta'n çhengey covestey marish y Spaainish.

Rere shenn ymmyd, va *Ladino* çheet er aase çhyndaa ren cur Spaainish, fockle er fockle, er Ewnish.  V'ad cur *Espanyol* (gollrish *Español*, ennym Spaainish Spaainish) er y çhengey hene.  Ta sleih er jeet dy chur *Ladino* urree rish yn 20oo Eash.

## Imraaghyn
Abbyrlhit Arabagh

She abjad eh **abbyrlhit Arabagh** (أبجدية عربية), as ta ymmyd jeant jeh son dy screeu ymmodee çhengaghyn ny h-Aishey as ny h-Affrick, myr sampleyr, Urdu, Arabish as Pershish.  She abbyrlhit smoo cadjin 'sy teihll t'ayn er-lhimmey jeh'n Abbyrlhit Romanagh.

## Imraaghyn
Marçhan

Ta **marçhanyn** obbraghey myr lught ny gerrymyn ta dellal lesh traght as earraghtyn nagh vel jeant oc hene son cosney y yannoo.

Foddee dy vel marçhanyn jeh daa horçh:

# Ta'n **marçhan slanechreck** gobbraghey 'sy driaght eddyr y troareyr as y chreckeyder. Cha nel slanechreckeyderyn ennagh agh stiurey arraghey cooid, choud's ta slanechreckeyderyn elley scughey ny cooid ad hene.
# Ta'n **marçhan mynchreck** ny yn **[[mynchreckeyder]]**, creck earraghtyn dys feallagh-kionnee (goaill dellalyn stiagh). Ta'n shappeyder ny varçhan mynchreck.

## Imraaghyn

* *The Merchant Class of Medieval London* liorish Sylvia L. Thrupp http://books.google.com/books?id=AhJ5JE57ga4C&dq=merchant+class&printsec=frontcover&source=web&ots=PUTKdRHchs&sig=ut4FBDV_4fECoHO4ZBFuZ-1HfeM 
## Jeeagh er neesht

* Margeeys eirinys
* Capitlaghys
* Cochionneeaght 
* Livrey-ys
* Marçhantaght
* Arraghey lhuingey
* Coontys marçhantagh
* Creck
Argid

Ta ny smoo ny un cheayll lesh y fockle **Argid**:
*Argid cadjin, unnid coonree son dellal tarmaynagh
*Argid, bun-stoo ayns kemmig
*Argid baiht, aastiurey argid veih ymmyd jiu, dy yannoo cosney 'sy traa ta ry-heet
*Argid bea, argid ta currit da penshyneyryn, a.r.e.
*Argid bio, ennym elley da'n vun-stoo mercur
*Argid-pohlldal, argid ta currit da penshyneyryn, a.r.e.
*Argid reill, reill liorish y lught berçhagh, ny niart ta currit roish ec y lught berçhagh
*Argidys, magher ta jannoo studeyrys er smooinaghtyn traa, argid, as gaue as cre'n aght dy vel ad covooinjeragh
Pobble y theihll

**Pobble y theihll**, she earroo sleih ta nyn gummal ayns çheer, ard, thalloo, slyst, balley, a.r.e. Dy cadjin, ta earroo yn phobble shen towshit liorish coontey-pobble ny ooley-pobble.

## Jeeagh er neesht
* Rolley çheeraghyn rere earroo yn phobble
* Glooaght y phobble
Sassarish

She çhengey Romanagh ee **Sassarish** (), ayns y phossan beg dy hengaghyn Romanagh Jiass.  Ta stayd oikoil eck ayns ard seyr yn Tardeen.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh
* A ischora di sassaresu - Sassari.tv
* Saggio di grammatica sassarese, Antoninu Rubattu
* TOGO, Dizionario Italiano-Sassarese
Cappan yn Oarpey, 2007 (badmyntyn)

Va **Cappan yn Oarpey ayns [[badmyntyn]] 'sy vlein 2007** ny 30-oo lhieggan dy Chappan ny h-Oarpey. Haghyr eh eddyr 27 Mean Souree as 1 Jerrey Souree, 2007 ayns Juliana van Stolberghal, ayns Amersfoort ny h-Ollan. Va'n cohirrey reaghit liorish BC Amersfoort lesh Badminton Europe as Sheshaght Vadmyntyn ny h-Ollan.

## Eiyrtyssyn

## Kione-chloie

## Imraaghyn
*Europe Cup? Local Favourites Bow To Talented Russians 
*Badminton Europe: 2007 Europe Cup 

## Kianglaghyn mooie
*Ynnyd-eggey oikoil 
*TournamentSoftware: Europe Cup 2007
Amhrán na bhFiann

T'eh **"Amhrán na bhFiann"** (Fockley magh Yernish: [ˈəuɾˠaːn̪ˠ n̪ˠə ˈvʲiːən̪ˠ]) ny **"The Soldier's Song"** (Gaelg: *Arrane ny Sidooryn*) arrane ashoonagh Nerin. Va'n kiaull cummit ec Peadar Kearney as Patrick Heeney, as va ny focklyn bunneydagh screeuit (myr "A Soldier's Song") ec Kearney. Jiu, ta'n arrane kiaullit 'sy lhieggan Yernish aascreeuit liorish Liam Ó Rinn. Ta tree raneyn 'syn arrane, agh ta'n arrane ashoonagh jeant seose agh lesh yn aaraa ynrican.

## Focklyn
### Aaraa
Ta'n aaraa ny Arrane Ashoonagh fondit. Ta anchaslyssyn beggey ayn ayns lhiegganyn soilshit; ta ny teksyn shoh çheet magh ass Rheynn Chooishyn Joarree.



## Imraaghyn
Aromaanish

She çhengey Romanagh ee **Aromaanish** (), ayns y phossan beg dy hengaghyn Romanagh Hiar.  Ta staydys oikoil eck 'sy Vassadoan Hwoaie, raad t'ee ry-ynsaghey ayns kuse dy vunscoillyn, as foddee sleih loayrt ee ayns quaiylyn.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* 
*Ynnyd-eggey yn Aromaanish
Eintracht Frankfurt

Ta **Eintracht Frankfurt** ny chlub soccer Germaanagh ta cloie 'sy Vundesliga. Va'n club bunnit 'sy vlein 1899 myr *Frankfurter Fußball-Club Viktoria von 1899*. Ec y traa t'ayn, she Albert Riera y reireyder. 

## Cloiederyn
&nbsp;&nbsp;

## Reireyderyn

* Felix Magath (1999-2001)
* Rolf Dohmen (2001)
* Friedel Rausch (2001)
* Martin Andermatt (2001-2002)
* Armin Kraaz (2002)
* Willi Reimann (2002-2004)
* Friedhelm Funkel (2004-2009)
* Michael Skibbe (2009-2011)
* Christoph Daum (2011)
* Armin Veh (2011-2014)
* Thomas Schaaf (2014-2015)
* Armin Veh (2015-2016)
* Niko Kovač (2016-2018)
* Adi Hütter (2018-2021)
* Oliver Glasner (2021-2023)
* Dino Toppmöller (2023-2026)
* Dennis Schmitt (2026)
* Albert Riera (2026-jiu)

## Kianglaghyn magh

* 
* Eintracht Frankfurt ec Bundesliga
* Eintracht Frankfurt ec UEFA
* Ynnyd-eggey oikoil y staid 
* Meer ruggyr
Abejar

Ta **Abejar** ny valjaght ta ny hoie ayns queiggey Soria, y Chashteel as León, y Spaainey. Ta  sleih cummal ayn.
Abbyrlhit Seeragh

Yn **abbyrlhit Seeragh**, shen abjad as ymmyd jeant jeh son dy screeu Seerish, as ny keayrtyn, fir elley.  T'eh goll er screeu voish jesh dys toshtal.

## Lettyryn yn Abbyrlhit Seeragh

:
Kampal

Ta **Kampal** (, Galloish: *Champiao*) ny chommyoon as ny valley 'sy *département* Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.

Ta'n ennym Frangish *Champéens* currit er cummaltee yn valley.
Kornilieg

Ta **Kornilieg** () ny chommyoon as ny valley 'sy *département* Frangagh Il-ha-Gwilen 'sy Vritaan hwoaie.
Viktors Bertholds

She Livonagh as fer jeh ny Livonisheyryn dooghyssagh s'jerree va **Viktors Bertholds** (16 Jerrey Geuree 1921 &ndash; 28 Toshiaght Arree 2009). V'eh ruggit 'sy valley beg Vaide () 'sy vlein 1921. V'eh er credjal dy nee eshyn va'n Livonisheyr jerrinagh, agh v'eh feddynit magh ny s'anmey dy nee Grizelda Kristiņa, ben vooinjerey lesh Bertholds hooar baase 'sy vlein 2013, va'n Livonisheyr jerrinagh

## Kianglaghyn magh
* Jalloo

## Imraaghyn
Anemoi

Ayns feayn-skealleydaght Ghreagagh, va'n fockle **Anemoi** (ayns Greagish, **Ἄνεμοι** — "geayaghyn") currit er jeeghyn ny geayee as va ny kiare ardjyn currit daue.

## Y Gheay Neear (Zephyrus)

She **Zephyrus**, ny **Zephyr** (Greagish: Ζέφυρος, *Zéphuros*), Favonius ayns Ladjyn, jee Greagagh ny geayee neear. Va Zephyrus er enney myr y gheay smoo mial, as v'eh er enney chammah myr y gheay ta gymmyrkey mess, as çhaghter yn arree. T'eh er credjal dy row cummal echey ayns ooig ayns Trakia.

Ta coontys ayn dy row shiartanse dy vraane sheshey echey ayns skeealyn anchasley. T'ad gra dy row eh ny heshey da'n çhuyr echey Iris, ben jee ny goal twoaie. Ghow eh shuyr elley, y ven jee Chloris, ersooyl echey as hug eh jee çhiarnys ny blaaghyn. Lesh Chloris, va Karpos ("mess") gientit echey.
Mandarinish

She possan dy h-abbyrtyn Sheenish as mooinjerys eddyr oc ee **Sheenish Vandarin**, ny **Mandarin** ny **Sheenish** ny keayrtyn .  T'ee ry-clashtyn harrish yn  Çheen twoaie as sheear-jiass.  Myr t'ee coontit myr çhengey hene, ta ny smoo loayeyderyn ec Mandarin na ec çhengey erbee elley.  Cha nel y keeal shoh cadjin agh mastey çhengoayllee; son y chooid smoo ta sleih çheet er y chummey oikoil, Mandarin Chadjinit.

Ayns Mandarin hene, t'ad cur jee *Guānhuà*, "glare ny fir oik" (), ny *Běifānghuà*, "abbyrt ny twoaie" ().

## Imraaghyn
Sheenish Chadjinit

She cummey oikoil Gheynphobblaght ny Sheen jeh Sheenish Vandarin ee **Mandarin Chadjinit**.  T'ee rere abbyrt Mandarin Beijing.  Ta ymmodee enmyn eck:
* Ayns Deynphobblaght ny Sheen, Hong Kong as Macau, **Putonghua** (, *çhengey chadjin*).
* Ayns Pobblaght ny Sheen, as ny keayrtyn ayns Hong Kong, (, *çhengey ashoonagh*).
* Ayns Singapore as yn Valaysia, (, *çhengey chultoor Sheenagh*).

## Sheeanaghtys

### Corocklyn Vandarin Chadjin

Shoh corocklyn Vandarin Chadjinit, ayns y vlass Beijing, rere Lee & Zee (2003)

:

* Ta ʰ cowraghey ennnalaghey sheeanagh (cha nel shen bentyn da ceaghlaghyn "ennalaghey" gollrish adsyn 'sy Ghaelg)
* Cha nod agh stronnaghyn cur jerrey er shillab ayns Mandarin Chadjinit
* Cha nel [ɹ̺] as [ʐ] ry-chlastyn jeh'n y loayreyder cheddin; t'ad nyn naa chummey jeh'n çheean cheddin.

### Breeocklyn Vandarin Chadjinit

Shoh breeocklyn y vlass Beijing.





Cha nel /o/ ny /e/ ry-chlashtyn agh ayns daaghooaghtyn.

### Moir as drane

Ayns y corys tradishoonagh Sheenagh, cha nel focklyn goll er eddyrscarrey dys *[[corockle]]* as *[[breeockle]]* ayns yn aght cheddin as çhengaghyn yn Europey.  Ayns ynnyd jeh shen, t'ad eddyrscarrey ad ayns *soiagh-er* (声母, *shēngmǔ*, "moir y heean") as *drane*  (韵母, *yùnmǔ*, "drane y heean").  Ta dagh shillab jeant jeh soiagh-er ec y toshiaght as drane ny lurg (ga dy vel soiagh-er "follym" ny keayrtyn, dy ghra myr shen, veg).  Ny yei shen, ta sheeanyn ny çhengey ry-eddyrscarrey dys corockle as breeockle son sheeanaghtys.

#### Moir

Ta *moir* ny sheean ec toshiaght hillab.

#### Draneyn

Ta drane ny sheean ec jerrey hillab.  T'ad jeant jeh un vreeockle ny ny smoo, as ny keayrtyn, ta corockle stronnagh ec jerrey y çhillab.

:

## Imraaghyn
Carl Zeiss

She jantagh greieyn oaylleeagh, speckleyreyder, as delleyder Germaanagh va **Carl Zeiss** (11 Mean Fouyir 1816 – 3 Nollick 1888). Ayns 1846 vunnee eh e heyrlann, ta foast gobbraghey jiu myr Carl Zeiss AG. Hayrn Zeiss possan dy speckleyreyderyn jeantagh as sheiltynagh chammah's glesseyderyn dys y chooid smoo jeh gientyn greieyn reayrtagh y aachummey. Ren e cho-obbraghey marish Ernst Abbe caghlaa yn sheiltynys reayrtagh as y kiaddey obbree jeh mynreayrtanyn. Hayrn nyn ronsaght Otto Schott stiagh 'sy ventyr dy vooadaghey ny gleashaghtyn shen. Haink y colught echey dy ve coontit mastey ny colughtyn reayrt-oaylleeagh smoo 'sy theihll.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* Beashnys Carl Zeiss ec Encyclopædia Britannica
* Zeiss Shennaghys y cholught
* Y chied vynreayrtan neuchramp va jeant ec Carl Zeiss ayns 1847/1848
* Co-vynreayrtan leah va jeant ec Carl Zeiss
Ardjyn Innlynn

Ta Finnlynn rheynnit ayns 20 **ardjyn** (Finnlynnish: *maakunta*; Soolynnish: *landskap*). Ta ny h-ardjyn stiurit liorish coonseilyn ardjynagh, quoi ta nyn vorymyn co-obbraghey ry hoi baljaghtyn yn ard.

## Rolley ardjyn

### Aa-ardjyn

## Noteyn

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

*Coonseilyn Ardjynagh Innlynn &ndash; Ynnyd-eggey oikoil
*Jantyssyn Reiragh Ardjynagh y Steat
Uusimaa

: *Ta'n ard shoh cur sheese er ard noa-emshyragh Finnlynn. Son ymmydyn elley jeh'n fockle Uusimaa, jeeagh er [[Uusimaa (reddaghey)]].*

Ta **Uusimaa**, ny **Nyland** ayns Soolynnish (*Çheer Noa*), ny h-ard (*maakunta* / *landskap*) ayns Jiass Finnlynn. T'ee çhemmit liorish ny h-ardjyn Finnlynn Chiart, Kanta-Häme, Päijät-Häme as Uusimaa Hiar. Ta preeu-valley Finnlynn, Helsinki, ny lhie ayns mean Uusimaa, as lesh shen, ta'n ard ny h-ard smoo clannit 'sy çheer.

## Queiggaghyn shendeeagh
*Son shennaghys, çheer-oaylleeaght as cultoor jeeagh er: [[Uusimaa (queiggey shendeeagh)]]*

## Coonseil ardjynagh

## Baljaghtyn

Ta 21 valjaght ayns Uusimaa. Ta ny h-ard-valjyn as baljyn ry-akin ayns clou trome.

**Fo-ard Helsinki:** 
* **[[Helsinki]]** (Helsingfors)
* **[[Vantaa]]** (Vanda)
* **[[Espoo]]** (Esbo)
* **[[Kauniainen]]** (Grankulla)
* **[[Hyvinkää]]** (Hyvinge)
* **[[Järvenpää]]** (Träskända)
* **[[Kerava]]** (Kervo)
* Kirkkonummi (Kyrkslätt)
* Mäntsälä
* Nurmijärvi
* Pornainen (Borgnäs)
* Siuntio (Sjundeå)
* Tuusula (Tusby)

**Fo-ard Lohja:** 
* **[[Karkkila]]** (Högfors)
* **[[Lohja]]** (Lojo)
* Vihti (Vichtis)

**Fo-ard Ekenäs:**
* **[[Hanko, Finland|Hanko]]** (Hangö)
* Ingå (Inkoo)
* **[[Raseborg]]** (Raasepori)

## Kianglaghyn mooie

* Coonseil Ardjynagh Uusimaa 
* Caslys çheerey eddyr-obbragh Uusimaa (jeerit er Ingå)
Yn Laplann (Finnlynn)

Ta'n **Laplann** (Finnlynnish: *Lappi*, Saamish Hwoaie: *Lappi*, Soolynnish: *Lappland*) nane jeh ny h-ardjyn ayns Finnlynn. Ta ny baljaghtyn 'syn ard co-obbraghey ayns Coonseil Ardjynagh. Ta'n Laplann çhemmit liorish Pohjanmaa Hwoaie da'n jiass. T'ee çhemmit liorish Lhoob Bothnia, Coontae Norrbotten 'sy Toolynn, ny coondaeghyn Finnmárku as Romsa ayns Norlynn as Queiggey Murmansk 'sy Roosh.

## Queiggaghyn shendeeagh
:*Son shennaghys, çheeroaylleeaght as cultoor jeeagh er: [[Yn Laplann (queiggey shendeeagh)|Yn Laplann]], [[Pohjanmaa (queiggey shendeeagh)|Pohjanmaa]] as [[Västerbotten]].*
Va'n Laplann rheynnit magh ass Queiggey Oulu 'sy vlein 1936. Lurg y Nah Chaggey Dowanagh, va ny h-ardjyn Peäccam as Salla lhiggit da'n Unnaneys Soveidjagh.
Çhengaghyn Sheenagh

She possan mooar 'sy lught-çhengagh Sheenagh-Tibetagh ny **çhengaghyn Sheenagh**.  Ta Glottolog as Ethnologue gra dy re çhengaghyn anchasley ny çhengaghyn shoh, agh 'sy Çheen t'ad gra dy re un çhengey t'ayn, as dy re fo-ghlaareyn ny *çhengaghyn* shoh.

## Imraaghyn
Vantaa

Ta **Vantaa** (Soolynnish: *Vanda*) ny valley as ny baljaght ayns Finnlynn. Ta Helsinki, Vantaa, Espoo, as Kauniainen jannoo seose Ard Moirvaljagh Helsinki.

Lesh 196,228 cummaltee (2009), she Vantaa yn kiarroo balley smoo ayns Finnlynn. Ta'n phurt-aeragh smoo 'sy çheer, Purt Aeragh Helsinki-Vantaa, ny lhie 'sy valjaght. Ta'n undinys oaylleeaght Heureka ayn chammah.

Ta enney er Vantaa myr boayl ruggyree yn immanee ratçhal Finnlynnagh, Mika Häkkinen.

## Kianglaghyn magh

*Ard-valley Vantaa – Ynnyd-eggey oikoil
*Purt Aeragh Helsinki
*Thie Tashtee Ard-valley Vantaa
Brattagh São Tomé as Príncipe

Va **brattagh [[São Tomé as Príncipe]]** doltit er 5 Sauin, 1975.

Ta'n troorane jiarg cowraghey yn strepey er son seyrsnys, as ta'n daa rollage ghoo soilshaghey yn daa phreeu-ellan. Ta ny daaghyn eayney, buigh as doo nyn naaghyn ooilley-Affrickagh.
Rolley bratteeyn y Litaan

Shoh **rolley [[Brattagh y Litaan|bratteeyn]] [[Yn Litaan|y Litaan]]**.

## Brattagh ashoonagh as brattagh y steat

## Bratteeyn reiltyssagh

## Bratteeyn caggee

## Bratteeyn shendeeagh

## Bratteeyn ny coondaeghyn
Ta brattagh doltit ec dagh coontae 'sy Litaan, as t'ad coreggyrtagh rish un chummey: ta kiare-chuilleig gorrym, lesh jeih sampleyryn jeh Crosh Vytis ta ry-akin ayns airh, lhiggey myr çhemmal da cummey meanagh y vrattagh, as eh reiht liorish y choontae hene. Va'n chooid smoo jeh ny cummaghyn meanagh aachummit ass cowraghyn cleinney ny coondaeghyn.

## Jeeagh er neesht

* Brattagh y Litaan
* Armys y Litaan
Lhoob Innlynn

Ta **Lhoob Innlynn** ny logh marrey smoo shiar jeh'n Vooir Valtagh ta sheeyney magh eddyr Finnlynn da'n twoaie as yn Estaan da'n jiass shiar dys Caayr Pheddyr 'sy Roosh, raad dy vel y Neva teaumey stiagh 'sy vooir. T'ad Helsinki as Tallinn ny h-ard-valjyn mooarey urree.

## Ard-valjyn as baljyn

## Ellanyn mooarey

* Bolshoy Tyuters (*Tytärsaari*)
* Hogland (*Suursaari*)
* Ellan Kotlin
* Lavansari (Lavansaari)
* Naissaar
* Grachevo (Seiskari)
* Ellanyn Pakri
Sheenish

Ta ymmodee sorçhyn dy ghlare goll er loayrt 'sy Çheen.  Foddee **Sheenish** çheet er:

* Mandarin, possan dy h-abbyrtyn ayns Deynphobblaght ny Sheen hwoaie as çheeraghyn elley
** Mandarin Chadjinit, cummey oikoil jeh Mandarin ayns Deynphobblaght ny Sheen
* Cantoanish ny Yue, çhengey ta ry-akin ayns Deynphobblaght ny Sheen yiass
* Ganish
* Hakkaish
* Ny çhengaghyn Min
* Wuish
* Xiangish
* Çhengaghyn Sheenagh-Tibetagh, kynney çhengey mooar 'syn Aishey
Ganish

She aarheynn vooar jeh ny çhengaghyn Sheenagh ee **Ganish** (Mandarin Chadjinit: , *Gànyǔ​*; Ganish: *Kon*) ny **Jiangxihua** (Mandarin Chadjin: , *Jiāngxīhuà*; Ganish: *Kongsi ua*).  Ta loayreyderyn cummal ayns Deynphobblaght ny Sheen son y chooid smoo, 'sy vooar-rheynn Jiangxi, ayns Fujian sheear-hwoaie, Hunan shiar, as ardjyn jeh Anhui as Hubei.

## Imraaghyn
Espoo

Ta **Espoo** (Soolynnish: *Esbo*) ny balley as ny baljaght ayns Finnlynn. T'ee ny nah valley smoo ayns Finnlynn rere earroo yn phobble lesh mygeayrt 240,000 cummaltee aynjee. T'ee ny cooid jeh Ard Moirvaljagh Helsinki myrane lesh Helsinki, Vantaa as Kauniainen. Ta'n valjaght çhemmit liorish Nurmijärvi as Vihti 'sy twoaie as liorish Kirkkonummi 'sy neear. Ta'n pairk ashoonagh Nuuksio ny lhie ayns sheear hwoaie Espoo.

Ta Ollooscoill Çhaghnoaylleeaght Helsinki soit ayns Otaniemi, Espoo, myrane lesh co-phobble oaylleeagh ta goaill stiagh ram colughtyn toshee as sheshaghtyn lheid as Valtion teknillinen tutkimuskeskus - Laare Ronsaghey Çhaghnoaylleeagh Finnlynn. Ta kione-cherroo yn cholught Nokia soit ayns Keilaniemi, Espoo, myrane lesh colughtyn ard-çhaghnoaylleagh elley lheid as KONE as Fortum.
Çhengaghyn Min

She aarheynn vooar jeh ny çhengaghyn Sheenagh eh **Min** (, Mandarin: **Mǐnyǔ**; Min POJ: * Bân gú*; Min BUC: Mìng ngṳ̄).  Ta'n chooid smoo jeh loayreyderyn cummal ayns Deynphobblaght ny Sheen, 'sy vooar-rheynnyn Fujian, Guangdong, Hainan, Zhejiang, Zhoushan.  Ta fir elley cummal ayns ellyn ny Taiwaan.

Ta rheam lheead ec Min; son y chooid smoo, t'ee goll er aarheynn ayns queig dys nuy çhengaghyn.  Ta ny fir smoo cadjin Min Bei, Min Nan, Min Dong, Min Zhong as Min Puxian.  Ny keayrtyn, t'ad eddyrscarrey Shaojiang veih Min Bei, as aarheynn Min Nan ayns Hainanish, Leizhou, Teochew as Hokkien.

Ta Min jannoo ymmyd jeh Hànzì myr corys screeuee.  Ta tree coryssyn Romanaghey eck: Pe'h-ōe-jī son Hokkien, Bàng-uâ-cê son Min Dong, as Pêh-uē-jī son Teochew.

## Imraaghyn
Wuish

She aarheynn vooar jeh ny çhengaghyn Sheenagh ee **Wuish** (, *Wúyǔ*).  Ta'n chooid smoo jeh loayreyderyn cummal ayns Deynphobblaght ny Sheen hiar.  

## Imraaghyn
Xiangish

She aarheynn vooar jeh ny çhengaghyn Sheenagh ee **Xiangish** (, *Xiāngyǔ* ny , *Húnányǔ*).  Ta loayreyderyn cummal ayns Deynphobblaght ny Sheen, ayns ny mooar-rheynnyn Hunan son y chooid smoo, agh ayns Sichuan as Guangxi myrgeddin.  

## Imraaghyn
Yn Vooir Valtagh

Ta'n **Vooir Valtagh** ny mooir antraieagh ta ny lhie 'syn Oarpey Hwoaie, veih 53° Hwoaie dys 66° Hwoaie er dowan-lheead as veih 20° Hiar dys 26° Hiar er dowan-liurid. T'ee caglit liorish Lieh-innys Loghlin, yn Oarpey vooarheeragh, as ellanyn ny Danvarg. T'ee teaumey stiagh dys y Kattegat trooid yn Øresund, y Chryss Vooar as y Chryss Veg. Ta'n Kattegat sheeyney magh trooid y Skagerrak dys Mooir Hostyn as y Cheayn Sheear. Ta'n Vooir Valtagh kianglt dy ellynagh rish y Vooir Vane liorish Ammyr ny Mooir Bane as jeeragh rish Mooir Hostyn liorish Ammyr Chiel. Ta'n vooir caglit er y çheu hwoaie liorish Lhoob Bothnia, er y çheu hiar hwoaie liorish Lhoob Finnlynn, as er y çheu hiar liorish Lhoob Rīga.
Minish Yiass

She aarheynn jeh ny çhengaghyn Min ee **Minish Yiass**.  Ta'n ennym çheet er ymmodee abbyrtyn ta goll er loayrt ayns Fujian jiass.  Va çhengoayllee cliaghtey rheynn Min ayns Minish Hwoaie as Minish Yiass; agh jiu, t'ad rheynn ad ny smoo. 

## Imraaghyn
Minish Hwoaie

She aarheynn jeh ny çhengaghyn Min Sheenagh ee **Minish Hwoaie** (Minish Hwoaie:  *Mǐnběiyǔ*).  Ta'n ennym çheet er ymmodee abbyrtyn ta goll er loayrt ayns Fujian meanagh as sheear-hwoaie.  Va çhengoayllee cliaghtey rheynn Min ayns **Minish Hwoaie** as Minish Yiass; agh jiu, t'ad rheynn ad ny smoo.  Rere'n chiaddey shoh, ta Min Bei çheet er abbyrtyn Shibei ayns Pucheng Xian, Chong'an, Wufu as Xingtian ayns Wuyishan Shi, Zhenghe as Zhengqian ayns Zhenghe Xian.

## Imraaghyn
Minish Hiar

She aarheynn jeh ny çhengaghyn Min ee **Minish Hiar** (Minish Hiar: *Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄*).  Ta'n ennym çheet er ny h-abbyrtyn Min ta goll er loayrt ayns Fujian sheear.

## Imraaghyn
R202 (raad)

Ta'n **R202** ny raad ardjynagh ayns Nerin ta kiangley Dromad, Coontae Lheeahtrim lesh An Muileann Iarainn ayns Coontae yn Chavan. Ta'n raad goll trooid Maothail as Béal an Átha Móir. Ta'n raad 40 km er lhiurid.

## Jeeagh er neesht
*Raaidyn ayns Nerin

## Imraaghyn
*Slattys Raaidyn 1993 (Rang ny Raaidyn Ardjynagh) Oardagh 2006 – Rheynn Arraghey
Hànzì

She possan dy chowraghyn screeu fockle eh **Hànzì**, haink rish 'sy Çheen ayns yn Eash Ooha, myr *[[Screeuyn craueyn oracle]]*.  Ga dy vel ny cowraghyn er gaghlaa rish ny keeadyn, ta'n corys hene er varraghtyn.  Chammah's ymmyd 'sy Çheen, skeeayll ny cowraghyn dys çheeraghyn elley.  Foddee yn ennym "Hànzì" çheet er cowraghyn ymmodee eashyn ny Sheen, as ny keayrtyn, er Hànzì ayns çhengaghyn elley; agh dy mennick, t'eh çheet er screeuyn jeianagh ny Sheen (tradishoonagh ny aashagh).

## Hànzì as çhengaghyn Sheenagh

Ta'n chooid smoo jeh çhengaghyn Sheenagh goll er screeu liorish Hànzì (ga dy vel coryssyn elley ec fir jeu, myr sampleyr, Pe'h-ōe-jī son Min Nan).

Bentyn rish Sheenish, t'ad rheynn Hànzì ayns eashyn rere cummey ny cowraghyn:
* Screeuyn craueyn oracle 'syn Eash Ooha.
* Screeuyn seal 'syn Eash Ooha.
* Screeuyn cleragh 'syn Eash Ooha as Eash Yiarn.
* Hànzì tradishoonagh neayr's y 5oo Eash BNJ.  
* Hànzì aashagh neayr's 1956 ayns Deynphobblaght ny Sheen (agh ta ny fir tradishoonagh ry-akin foast ayns çheeraghyn elley).

## Hànzì as Shapaanish

Ta Kanji Shapaanagh jeh sliught Hànzì.  Ta ymmyd jeant jeu mastey ymmodee coryssyn screeuee elley (Hiragana, Katakana as ny keayrtyn, rōmaji).

Shoh sampleyr jeh kione-linney pabyr naight (ass *[[Asahi Shimbun]]* er 19 Averil, 2004) as eshyn jannoo ymmyd jeh'n chiare coryssyn: : kanji (jiarg), hiragana (gorrym), katakana (geayney), as yn Abbyrlhit Romanagh as earrooyn Arabagh (doo):

:

## Hànzì as Koreeish

Ta Hanja Koreeish jeh sliught Hànzì.

## Hànzì as Vietnamish

'Sy Vietnam, v'ad cliaghtey jannoo daa ymmyd jeh.  V'ad screeu obbraghyn ard-scollairagh ayns Sheenish Chlassicagh liorish Hán tự (yn ennym v'oc er Hànzì), as lettyraght Vietnamish ayns Chữ Nôm (corys jeant liorish Hànzì as cowraghyn gollrish Hànzì).  Rish reill ny Frank, haink quốc ngữ y ve ny screeyn oikoil ayns 1910, as rish mean y 20oo eash va dagh ooilley red screeut liorish, faggys.
Screeu fockle

She corys screeuee eh **screeu fockle**, as ny cowraghyn ("lettyryn") echey cowraghey unnaneid as keeal echey: fockle ny myn-yalloo.

## Imraaghyn
Brattagh Nerin

She brattagh ashoonagh Nerin eh **brattagh Nerin** (, "Y Brattagh Ashoonagh" dy lettyragh), as she brattagh ny shenn-steatyn, Seyr Steat Nerin as kied Phobblaght Nerin eh. Ta'n ennym **treeghaagh** currit er as eh ny treeghaagh pontreilagh ta jeant seose jeh ny daaghyn eayney (ec y heise), bane, as oranje-vuigh. Ta'n lhiurid echey daa cheayrt ny smoo na'n lheead echey. Ta'n eayney shassoo seose son y tradishoon Gaelgagh choud's ta'n oranje-vuigh shassoo seose son cooidjeyderyn Illiam ass Orange. Ta'n bane 'sy çheshvean shassoo seose son shee eddyr ny "h-Eaynaghyn" as ny "h-Oranjeyn".

Va'n brattagh currit stiagh gys Nerin son y chied cheayrt liorish Thomas Francis Meagher ayns 1848, agh cha row eh ry-akin derrey Irree magh ny Caisht ayns 1916, tra v'eh troggit harrish Ard-oik y Phost ayns Divlyn, myrane lesh brattagh eayney lesh ny Irish Republic screeuit er. Haghyr er y vrattagh dy ve coontit myr y brattagh ashoonagh ec y traa shen. Mac meoir Phurt Largey, Thomas Meagher, Jr., va ruggit ayns Thalloo yn Eeast as Labrador, v'ayns Meagher, as va'n brattagh echey cur ardsmooinaght da treeghaagh Halloo yn Eeast as eh hene bunnit ayns 1843.

Va'n brattagh doltit ayns 1919 liorish y chied Phobblaght Yernagh car caggey ny seyrsnys, as ny yei shen liorish Seyr Steat Nerin (1922–1937). Hooar y brattagh staydys bunraghtoil fo Bunraght Nerin 'sy vlein 1937. Ta'n brattagh coontit myr brattagh ashoonagh yn ellan er feie liorish ashooneyderyn. Lesh shen t'eh croghit (dy arganagh dy mennick) liorish ram ashooneyderyn ayns Nerin Hwoaie as liorish Commyn Roortaghys Gaeil

## Imraaghyn
Brattagh Vannin

Ta **brattagh [[Ellan Vannin]]** taishbyney tree cassyn ayns çheshvean brattagh jiarg. Ta ny tree cassyn kianglt ec y shleayst as lhoobit ec y ghlioon. Ry hoi jeeraghey ny mairyn coshey myr y clag er daa çheu y vrattagh, ta cowrey daa-çheuagh ymmydit.

Ta brattagh Vannin bunnit er cowrey cleinney y Ree Loghlinagh jerrinagh jeh Mannin, Magnus III. Ta lhieggan ceaghlit jeh'n chowrey cleinney shoh ymmydyt ec sluightee Vagnus ayns Norlynn, y lught thie Skanke.

Ta bun ny tree cassyn ry-akin ayns cowrey greiney ny Celtiee leah. Va'n cowrey shen ymmydit ec ram ard-veenidyn shendeeagh elley goaill ny Mykenae as ny Lykiae. Ta'n brattagh cosoylagh rish brattagh ny Shissyl.

Ta mergey jiarg lesh ny tree cassyn 'sy lheijey ymmydit myr mergey theayagh.
Corys screeuee

Ta **corys screeuee** (ny **screeuyn**, ny **cairscreeu** ny keayrtyn) çheet er çhymsaght dy markyn, kiaddee, ny cowraghyn ("cowraghyn" ny "lettyryn"), as adsyn bentyn rish troggalyn ny çhengey ayns aght ennagh.

* Ta abbyrlhit çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er myn-heean ennagh.
* Ta shillabaght çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er shillab ennagh.
* Ta abjad çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er corockle ennagh.  Cha nel breeocklyn screeut.
* Ta abugida çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er corockle ennagh, agh t'eh ort cowraghey magh breeocklyn liorish caghlaa cummey y lettyr, ny liorish scarreydee.
* Ta screeu caslys çheet er corys screeuee as dagh cowrey ny chaslys dy red ennagh.  Ta ymmyd jeant jeu jiu son fograghyn as y lheid.
* Ta screeu eie çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er eie ennagh.  Ta ymmyd jeant jeu jiu, myr sampleyr, ayns maddaght; ta'n cowrey "+" çheet er yn eie cheddin, ga nagh vel yn ennym cheddin er ayns dagh çhengey.
* Ta screeu fockle çheet er corys screeuee as dagh cowrey çheet er myn-yalloo ny fockle ennagh.

## Imraaghyn
Rollaghyn Celtiee

Ta ny duillagyn shoh kiarail rollaghyn ashoonyn ny sleih jeh sluight Celtiagh, oardit rere banglane kynneeaghys Celtiagh ny possan çhengey:

**Gaeil**
* rolley Albinee
* rolley Manninee
* rolley Yernee

**Brythonee**
* rolley Bretnee
* rolley Britaanee
* rolley Cornee
Il-ha-Gwilen

She nane jeh rheynnyn y Rank ee **Il-ha-Gwilen** (Frangish: *Ille-et-Vilaine*). Ta'n rheynn soit 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny çheerey. She Roazhon preeu-valley, ny meoiraght, ny rheynn.
Liger-Atlantel

She nane jeh rheynnyn y Rank ee **Liger-Atlantel** (). Ta'n rheynn soit 'syn ard Pays de la Loire ayns sheear hwoaie ny çheerey. V'ee ny cooid jeh'n Vritaan derrey 1941, tra v'ee rheynnit magh assjee. She Naoned preeu-valley, ny meoiraght, ny rheynn.
Yn Unnaneys Rollageydagh Eddyrashoonagh

Ta'n **Unnaneys Rollageydagh Eddyrashoonagh** (**URE**) ny yn **IAU** (Baarle: *International Astronomical Union*, Frangish: *Union astronomique internationale*) ny çhaglym jeh rollageyderyn gerrymoil, ec keim y Ph.D. ny ny s'yrjey, as ad breeoil ayns ronsaghey gerrymoil as ynsagh ayns rollageydys. Lesh y kione-cherroo ayns Paarys ny Frank, t'eh gobbyr myr lught-reill eddyr-ashoonagh ry hoi livreys enmyssyn da corpaneyn niauoilagh (rollageyn, planaidyn, roltagee a.r.e.) as da ny troghyn thallooin orroo, as t'eh ny oltey jeh Coonseil Eddyr-ashoonagh ny h-Oaylleeaght (ICSU).

## Imraaghyn
Corys çhyndaaee (rollageydys)

She enmys rollageagh eh **corys çhyndaaee** ta çheet er daa nhee 'sy spoar (rollageyn dy cadjin, agh goaill stiagh planaidyn, co-rollageyssyn ny roltagee) ta cha gerroil as t'ad cruinlaghey mygeayrt çheshvean glout rere eddyr-obbraghey ym-hayrnagh. Ta *yl-chorys* çheet er corys as ny smoo na daa nhee ayn.
Saamish Hwoaie

Ta **Saamish Hwoaie** ny **Laplannish Hwoaie** (*Davvisámegiella*, eear-ennym *Davvisámi* ny *Davvisaami*) ny çhengey Laplannagh smoo loayrit. Ta ard ny Saamish Twoaie goaill stiagh rinkyn twoaie jeh Norlynn, y Toolynn, Finnlynn myrane lesh rinkyn beggey ayns sheear hwoaie ny Roosh. T'eh oolit dy vel eddyr 15,000 as 25,000 loayreyderyn ayn. Ta 2,000 jeu nyn gummal ayns Finnlynn as eddyr 5,000 as 6,000 nyn gummal 'sy Toolynn.

## Imraaghyn
Dunganish

She çhengey Sheenagh ee **Dunganish**.  Ta'n ennym çheet er ny sleih Dungan, mooinjer Islamagh ny sleih Hui 'sy Çheen, as Dunganish y çhengey oc.

Anchasley rish çhengaghyn Sheenagh elley, cha nel Dunganish goll er screeu liorish Hànzì.  V'ad cliaghtey screeu liorish Xiao'erjing, as shen ny chummey jeh'n Abbyrlhit Arabagh, agh hug y reiltys Soviedjagh lhiettrimys er dagh screeuyn Arabagh ayns ny 1920yn.  Eisht screeu ad ayns lettyryn Romanagh, derrey 1940, tra chroo y reiltys y corys Kyrillagh jeianagh.

## Imraaghyn
Jinish

She aarheynn ayns ny çhengaghyn Sheenagh ee **Jinish** (Mandarin: 晋语, *jìnyǔ*).  Cha nel stayd soit eck; ta kuse dy hengoayllee cur ee mastey aarheynnyn Vandarin, agh er lesh fir elley, she banglane er lheh t'ayn.

Ta Jinish goll er loayrt ayns Shanxi as 'syn Vongol Sthie, chammah's ayns arjdyn jeh Hebei, Henan as Shaanxi bentyn roo.

## Imraaghyn
Kamassish

Ta **Kamassish** ny çhengey Ooralagh varroo jeh possan yiass ny çhengaghyn Samoidagh. Ta'n possan shen goaill stiagh çhengaghyn Matorish, Koibalish, as Selkupish. Hooar y loayreyder jerrinagh, Klavdiya Plotnikova, baase 'sy vlein 1989. Va Kamassish loayrit 'sy Roosh shiar veih Sleityn yn Ooral, liorish ny Kamassee.

## Kianglaghyn mooie
*Coontys Ethnologue ry hoi'n Chamassish 
*Fockleyr beg Kamassish-Baarle
*Fockleyr Kamassish-Rooshish (~300 focklyn)
Matorish

Ta **Matorish** ny çhengey Ooralagh varroo jeh possan yiass ny çhengaghyn Samoidagh. Ta'n possan shen goaill stiagh çhengaghyn Kamassish, Koibalish, as Selkupish. Va'n çhengey loayrit ayns ard hwoaie ny Sleityn Sayan 'sy Çhibbeyr, faggys da'n joarey rish y Vongoil. Hooar y çhengey baase ayns ny 1840yn.

## Kianglaghyn mooie
*Coontys Ethnologue ry hoi'n Vatorish
*Fockleyr beg Matorish-Baarle
Planaid crivassanagh

Ta'n enmys **planaid crivassanagh** çheet er corpane niauoilagh ta cruinlaghey yn Ghrian as eh cha mooar as dy ve cruinnit rere yn ym-hayrn echey, agh nagh vel y nabooys echey glennit jeh planaidesimalyn, as nagh vel ny fo-phlannad, myr ta meenit liorish yn Unnaneys Rollageydagh Eddyrashoonagh. Chammah as shen, lhisagh glout fondagh ve echey dys goll harrish y troshaght chovroojagh echey as cormid ushtey-hassooagh y gheddyn. Ny jean jarrood eddyr eh as myn-phlanaid.

## Imraaghyn
Rolley Manninee

She possan kynneeagh ass Mannin ad ny Manninee. Dy mennick, t'ad coontit mastey ny Celtiee noa-emshiragh kyndagh rish y çhengey Cheltiagh yeianagh t'oc, agh ta bun mestit oc ta goaill stiagh sleih Germaanagh (Loghlynagh as Sostynagh) as linnaghyn Goal-Gaelgagh.

## Rolley

## Jeeagh er neesht
*Rolley cummaltee Vannin
*Rollaghyn sleih rere ashoonaght
*Manninee

## Imraaghyn
Cleayn

Dy cadjin, she uillin eddyr plaaney ogheragh as plaaney elley ny essylys leeideilagh eh **cleayn**. Ta'n jeeigey essylagh focklit myr yn uillin ta jeant ec essylys y phlanaid as linney ta gientit trooid çheshvean y phlanaid as eh jeeraghan rish y phlaaney essylagh.

## Co-earroo
Ayns dynamickyn rollageagh, foddee yn **cleayn** i\, dy ve co-earrooit myr shoh:

i=\arccos{h_\mathrm{z}\over\left|\mathbf{h}\right|}\,

raad dy vel:
*h_\mathrm{z}\, ny z-cho-olt jeh \mathbf{h}\,,
*\mathbf{h}\, ny vaghtoor momentum cruinlagh ta jeeraghyn rish y phlaaney essylagh.
Taygish

Ta **Taygish** ny çhengey Ooralagh varroo jeh possan yiass ny çhengaghyn Samoidagh. Ta'n possan shen goaill stiagh çhengaghyn Kamassish, Koibalish, as Selkupish. Dy mennick, ta'n çhengey currit stiagh myr abbyrt ny Matorish, agh ayns 1984 v'ee rang-oardraghit myr çhengey er lheh liorish kicklipaid Britannica ny bleeaney 1984. Va'n çhengey loayrit ayns ard hwoaie ny Sleityn Sayan 'sy Çhibbeyr. Hooar y çhengey baase ec toshiaght ny 19oo eash.

## Farraneyn-fys
* Britannica, 1984 Edition, Vol. 18, p. 1024
Yuratsish

Ta **Yuratsish** ny çhengey Hamoidagh va loayrit ayns tundrey ny Shibbeyr çheu heear veih Awin Yenisei. Hooar ee baase ec toshiaght ny 1800yn. Va Yuratsish ny çhengey aistragh eddyr y Nenetsish as yn Enetsish.

## Imraaghyn
Miju-Mishmish

She çhengey çhengaghyn Tibetagh-Burmagh ee **Miju-Mishmish** (**Geman, Kaman, Mishmi, Miju**).  Ta'n chooid smoo dy loayreyderyn cummal ayns Arunachal Pradesh 'syn Injey.  T'ee goll er loayrt ayns Meoiraght Nyingchi ayns Tibet myrgeddin, rish yn Awin Chayu.

V'ee er ny dooblaghey myr çhengey Deng as y coad gen urree derrey 2008, tra hug ad y jees oc ry-cheilley.

## Imraaghyn
Yn Thaimish

Ta'n **Thaimish** () ny h-awin vooar ta roie trooid jiass Hostyn. Ta enney share urree er yn oyr dy vel ee roie trooid Lunnin veanagh, agh t'ee roie trooid baljyn elley, goaill stiagh Aah yn Ollee, Reading, as Windsor.
Duraish

She çhengey çhengaghyn Tibetagh-Burmagh ee **Duraish**, as ish ayns gaue trome.  T'ee goll er loayrt ayns Gandaki ayns Nepaal, agh ta'n chooid smoo jeh'n sleih Dura er ngoaill toshiaght loayrt Nepaalish.  Rere coontaghyn-phobble, ta eddyr 3 396 as 5 676 jeu; ta kuse jeu goaill padjeryn ayns Duraish foast.  Ta'n Shalee Çhengaghyn Himalayagh jannoo recortyssyn er Duraish, as ta mysh 1 500 focklyn as 250 raaghyn oc.  Loayreyder s'jerree ny çhengey, she Soma Devi Dura ee, as ish ruggit ayns 1926 vlein dy eash.

Cha nel oardaghey baghtal ec Duraish.  V'ad cliaghtey cur ee ayns y phossan Bodagh Sheear, agh rere obbyr jeianagh, ta banglane e hene eck: Magaragh.

## Imraaghyn
Chepangish

She nane jeh ny çhengaghyn Tibetagh-Burmagh ee **Chepangish**.  T'ee goll er loayrt ayns Gandaki, Narayani as Terai Sthie ayns Nepaal.

## Imraaghyn
Bujhyalish

She çhengey Tibetagh-Burmagh ee **Bujhyalish**.  T'ee goll er loayrt ayns Tanahu ayns Nepaal.

## Imraaghyn