Livonish

Ta **Livonish** ( ny  "glare ny çhengey yn choose") nane jeh ny çhengaghyn Finnagh 'sy chynney çhengey Ooralagh. T'ee ny çhengey lieh-vio va loayrit gys nish ec mygeayrt 35&nbsp;loayreyderyn, as 10 jeu nyn loayreyderyn flaaoil. Ta faggys-vooinjerys eddyr ee as yn Estoinish. She Coose Livonia (*Līvõmō*) thalloo dooie ny Livonee, as t'ee ny lhie 'sy Latvey, ayns twoaie lieh-innys y Churlynn. Ta Livonee chynneeagh ennagh gynsaghey yn çhengey as ad jannoo eiyrtys y çhengey y aavioghey, agh er-yn-oyr dy vel ny Livonee nyn mynlagh, cha nel ram caayn ayn dys ymmyd y yannoo lesh y Livonish. Hooar y Livonisheyr jerrinagh, Grizelda Kristiņa, baase er 2 Mean Souree 2013.

## Sheeanchoryssaghtys
### Breeocklyn
Ta 8 breeocklyn 'sy Livonish:

# Ta  gyn trimmid focklit magh myr .

Foddee dy vel dagh breeockle liauyr ny giare. Ta breeocklyn giare screeuit myr ta soilshit magh 'sy taabyl; ta breeocklyn liauyr screeuit lesh macron ("¯") erskyn shen çheu heose jeh'n lettyr, myr sampleyr,  = . Ta cronnalys er corys breeocklagh y Livonish er son shellooderys *[[stød]]*, cosoylagh rish y Danvargish. Myr t'ayns çhengaghyn elley lesh y tro shen, t'eh er credjal dy vel y yindys shen ny lorg blass ardjey ny s'leah.

### Corocklyn
Ta 23 corocklyn 'sy Livonish:

Ta  çheet dy ve  roish  ny .

## Abbyrlhit

Ta'n abbyrlhit Livonagh ny chrosh-sheelragh ta mestey cairscreeu Latvagh as Estoinagh.

A/a, Ā/ā, Ä/ä, , B/b, D/d, , E/e, Ē/ē, F/f, G/g, H/h, I/i, Ī/ī, J/j, K/k, L/l, Ļ/ļ, M/m, N/n, Ņ/ņ, O/o, Ō/ō, , , Õ/õ, , P/p, R/r, Ŗ/ŗ, S/s, Š/š, T/t, , U/u, Ū/ū, V/v, Z/z, Ž/ž

## Grammeydys

## Shennaghys
'Sy 19oo eash, va 2,000 Livonisheyryn ayn; ayns 1852, cha row agh 2,394 Livonisheyryn faagit (Ariste 1981: 78). Chur ram taghyrtyn shendeeagh lesh baase çhengagh y Livonish:
* 'Sy 13oo eash, va mygeayrt 30,000 Livonisheyryn (Schätzung Vääri, 1966).
* Y Ruegys Germaanagh: mygeayrt ny bleeaney 1200, ren Braaryn Livonagh y Chliwe as ny reejeryn Teutonagh cummaltys er Livonia, as y taghyrt shen çheet dys arganys fo stiurey yn ard shen eddyr ny h-oardee shen as Ard-aspickys Rīga.
* 1522: Çheet stiagh y Aachummey. Va Kurzeme greimmit ec y Danvarg.
* 1557: Y Ruegys Rooshagh.
* 1558-1583: Caggey Livonia. Haghyr caggey eddyr ny Rooshee, ny Soolynnee, ny Danvargee, ny Litaanee as ny Polynnee mychione reill yn ard.
* 1721: Conaant Nystad. Haink er Livonia as Kurzeme dy ve nyn queiggaghyn 'sy Roosh Tsaragh.
* 1918: Bunneeaght ny Latvey; haghyr aavioghey y Livonish.
* Y Nah Chaggey Dowanagh as yn Unnaneys Soveidjagh: Ooirraghey y Livonish.

## Abbyrtyn cadjin
* Hello! – Tēriņtš!
* Bon Appetit - Jõvvõ sīemnaigõ!
* Moghrey mie! - Jõvā ūomõg! / Jõvvõ ūomõgt!
* Laa mie! - Jõvā pva! / Jõvvõ päuvõ!
* Gura mie ayd! - Tienū!
* Blein Vie Noa! - Vndzist Ūdāigastõ!
* geddyn baase - klmä
* un – ikš
* daa – kakš
* tree – kuolm
* kiare – nēļa
* queig – vīž
* shey – kūž
* shiaght – seis
* hoght – kōdõks
* nuy – īdõks
* jeih – kim

## Sampleyr screeuit jeh'n çhengey
**Mustā plagā valsõ**

:Kubbõ āt tuļ immõr satunnõd mingizt.
:Mustā lupāt um vrd tutkām jūs.
:Nlgalizt nīelõb min mistõmõt rõkūd
:Sigžtūļ käds ikš dadžā ja ūgõb.

:Mitikš äb tō ku sa kēratõkst pgiñ:
:Um jõvīst, až sāina pl kēratõd "A".
:Võid stalažod arrõ, až sainõ äb sita -
:Ma vāgiž set kītõb, ku jõvīst tīed sa

:Ja tikkiž ja tegīž um lagtõd sin tōmi
:Sīest, mis sinnõn tīemõst ja mis sinā võid.
:Až suggõbõd suodād ja revolūtsijõd,
:Siz nustām sīes pāikal. Pdõ ka mēg.

:Až nai ikškõrd vāldiž ka mäddõn tīeb sillõ.
:Īezõ palābõd sīlmad, kus pīegiļtiz irm.
:Siz grumā touvõd mäd' āndabõd villõ
:Ja kõzzist pīkstõbõd pimdõd joud.

:Ni īdskubs himnõ mēg lōlam īe pierrõ,
:Sīest mēi ta kāitsõb ja sīnda ka tōks.
:Sīest lōlam mēg: "Julgizt ni, veļīd, tīe jūrõ!"
:Täuds sidāms oppõrmīel põrāndõks.

:Leb Valst āigastsadā võilõb se kāngaz,
:Mustā ku loptõmõt mōīlmarūim.
:Kuñš īebõd pandõkst, kūoõd ja kuodād,
:Täddõn nagrõs muidlõb kūolõn plū.

:*Focklyn liorish [[Tõnu Trubetsky]]*

## Imraaghyn

## Jeeagh er neesht
* Min izāmō – Arrane ashoonagh ny Livonee
* Tulli Lum - Possan kiaullee lesh arraneyder Livonish

## Claare lioaragh
* Fanny de Sivers. 2001. ''Parlons live – Une langue de la Baltique''. Paris: L'Harmattan. ISBN 2-7475-1337-8. 
* Paul Ariste 1981. *Keelekontaktid*. Tallinn: Valgus. [pt. 2.6. *Kolme läänemere keele hääbumine* lk. 76 - 82] 
* Lauri Kettunen. 1938. *Livisches Wörterbuch : mit grammatischer Einleitung*. Helsinki: Finno-Ugrian Society. 
*  

## Kianglaghyn magh

*Livones.lv
*Virtual Livonia
*Lioar raaghyn Latvish–Livonish–Baarle
* Saaseyn çhengey bentyn rish y Livonish ec Giellatekno
* Fockleyr Livonish – Latvish/Estoinish/Finnish