open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kallithea

She **Kallithea** () y 8oo baljaght smoo 'sy Ghreag as y 4oo baljaght smoo ayns ard moirvaljagh ny h-Atheen (lurg yn Atheen hene, Piraeus as Peristeri). T'eh soit ny hoie mysh 3 km çheu yiass veih çheshvean yn Atheen.
Hasselt

She ard-valley as baljaght 'sy Velg eh **Hasselt** (). She preeu-valley y wheiggey Limburg. Ta'n valjaght goaill stiagh shenn ard-valley Hasselt, myrane lesh ny commyoonyn Sint-Lambrechts-Herk, Wimmertingen, Kermt, Spalbeek, Kuringen, Stokrooie, Stevoort as Runkst, as ny claghanyn as baljyn beggey Kiewit, Godsheide as Rapertingen.

'Sy vlein 2011 va 73,807 deiney cummal ayns Hasselt. Ta'n awin Demer as Ammyr Albert roie trooid y valjaght.

## Ard-valjyn lannoonys
Ta Hasselt goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*
Gleashtan

She sorçh dy charbyd gleashit ta ymmydit son troailtee y ymmyrkey fo broo jeshaght ny motor er lheh echey eh **gleashtan**, **gleayshtan** ny **carr**. Dy mennick, ta'n fockle "gleashtan" currit er carbid as kiare queeylyn as eddyr un hoiag as hoght soiagyn ayn. 'Sy vlein 2010 v'eh oolit dy row ny smoo na un villioon gleashtanyn er ny raaidyn, daa cheayrt ny smoo na'n 500 millioon v'ayn 'sy vlein 1986. Ta earroo ny gleashtanyn girree dy tappee, 'sy Çheen as 'syn Injey er lheh.

## Bun-ocklaght
Ta'n fockle "carr" çheet magh ass y raue Celtiagh **carr-* ("cairt" ny "waggon"). Mastey ny çhengaghyn elley ta jannoo ymmyd jeh focklyn as y fraue Celtiagh ayn myr bun, ta *carr* y Yernish as y Vretnish, *karr* y Vritaanish, *carrum* y Ladjyn, *carro* y Spaainish as *car* y Vaarle.
Hochschule für Musik Detmold

Ta **Colleish Chiaullee Detmold** () coontit myr fer jeh ny scoillyn ciaullee as keim ollooscoill oc 'sy Ghermaan. T'ee soit ayns Detmold, y Ghermaan. Ta'n cholleish çhebbal keimyn ayns cummey kiaull, ayns greieyn kiaullaneagh, pianney, goo, kiaulldramey, as stiurey, myrane lesh keimyn 'sy chiaull chillagh as ynsagh kiaullee.

## Strughtoor
'Sy vlein 2007 ren 594 scollagyn goaill y maireanagh, myrane lesh 22 scollag hosharagh. Ta'n cholleish stiurey mysh 300 cuirraghyn kiaull dagh blein. She yn Olloo Martin Christian Vogel y Stiureyder ec y traa t'ayn. 'Sy vlein 2008 v'eh aa-reiht er son imbagh elley. She ny h-ollooyn André Stärk as Norbert Stertz ny Co-Stiureyderyn. Va Hans Bertels pointit myr Shansyleyr ayns Boaldyn 2007. Ayns Mee ny Nollick 2006 va *Stiftung der Hochschule für Musik Detmold* ("Undinys Cholleish Chiaullee Detmold") currit er bun son reaghey argid ry hoi immeeaghtyn neuchadjinagh.

## Kianglaghyn mooie
* 
*
Ollooscoill ny h-Oaylleeaghtyn Feamagh, Ostwestfalen-Lippe

She undinys steat ta kiarail ronsaghey magh as ynsagh s'yrjey ayns kiare buill 'sy Ghermaan eh **Ollooscoill ny h-Oaylleeaghtyn Feamagh, Ostwestfalen-Lippe** ( ny ). Ta'n ard-champus soit ayns Lemgo, agh ta tree campussyn elley ry-gheddyn ayns Detmold, Höxter as Warburg chammah. Ta mysh 6,500 scollagyn claarit ayns 9 olloo-rheynnyn 'syn ollooscoill.

## Rheynnyn
* Ard-obbrinys as kiaddey shamyr
* Leayraghane ym-ysseraght
* Jeshaghteyrys shivoil
* Çhaghnoaylleeaghtyn oaylleeaght vea
* Jeshaghteyrys lectraghys as sheanse co-earrooagh
* Jeshaghteyrys obbrinagh as jeshtraneaghys
* Jeeillaght as argidys
* Jeshaghteyrys çhymmyltaghtoil as sheanse co-earrooagh feamagh
* Ard-obbrinys çheer-yallooagh as plannal hymmyltaghtoil
Plan earrooaghey çhellvane

She skeym earrooaghey eh **plan earrooaghey çhellvane** ta goll er ymmyd 'sy çhellinsh son earrooyn çhellvane y rheynn magh da fo-screeudeyryn as son eamyn çhellvane y stiurey ayns greasane çhellvane. Dy mennick, ta earrooyn çhellvane goll er brishey sheese ayns tree rheynnyn - y coad eddyr-ashoonagh (lheid as +44 y Reeriaght Unnaneysit as Vannin, +353 Nerin, a.r.e.), y coad ardjynagh (0207 as 0208 ayns Lunnin, 01624 ayns Mannin, 028 ayns Nerin Hwoaie, a.r.e.) as yn earroo ynnydagh. Dy mennick, tra ta dooinney cur eam er earroo çhellvane eddyr-ashoonagh, ta'n chied "0" 'sy choad ardjynagh goll er scryssey magh. M.s. my vel earroo çhellvane ayn ayns Lunnin as 1234567 yn earroo echey as 0208 y coad ardjynagh echey, foddee dooinney 'syn ard cheddin cur eam er yn earroo gyn coad erbee, .i. lesh yn earroo cadjin 1234567. My vel dooinney ayns ard elley geearree eam y chur er yn earroo shen, lhisagh eh cur fys er yn earroo lesh y choad ardjynagh, .i. 02081234567. Ansherbee, my vel dooinney ayns çheer elley geearree eam y chur er yn earroo, lhisagh eh cur fys er yn earroo lesh y choad ardjynagh as y choad eddyr-ashoonagh, .i. +442081234567, as y cowrey "+" shassoo son y coad magh.
Bank of Ireland

She banc cochionnee ayns Nerin eh **Bank of Ireland** (; ) (ISEQ: BKIR, LSE: BKIR, NYSE: IRE). T'eh coontit mastey ny "Kiare Bancyn Mooarey" ayns Pobblaght Nerin.

## Galleree

Bank of Ireland, Dublin, October 2010 (02).JPG|Eear-chione-cherroo Bank of Ireland
Bank of Irland headquarters on Mespil Road.JPG|Kione-cherroo Bank of Ireland


## Kianglaghyn magh
* Ynnyd-eggey oikoil y Vanc ayns Pobblaght Nerin
* Ynnyd-eggey oikoil y Vanc ayns Nerin Hwoaie
* Ynnyd-eggey oikoil y Vanc 'sy Reeriaght Unnaneysit
Plasmey (fishig)

Ta **plasmey** çheet er fer jeh ny kiare steatyn jeh'n stoo (she stooaltane, ushlagh, as gas ny tree steatyn elley). Foddee çhiassaghey gas ny co-vreneenyn ny breneenyn y eeaneaghey (leodaghey ny mooadaghey earroo ny lectraneyn t'ayndaue). Ta'n obbraid shen jannoo plasmey ass y ghas as eh jeant seose jeh partigalyn lectrit: eeaneyn jarrooagh as lectraneyn ny eeaneyn jiooldagh.

Cosoylagh rish y ghas, cha nel cummey ny towse shickyr ec y phlasmey, goaill magh tra t'eh cruinnit liorish saagh; neu-chosoylagh rish y ghas, fo cleayney magher magnaidagh, foddee strughtooryn lheid as fillamadyn, goullyn as jastanyn dooblit y chroo. Ta plasmaghyn cadjin ennagh ry-gheddyn ayns rollageyn as cowraghyn neoin.
Oświęcim

She balley ayns Queiggey yn Pholynn Veg ayns jiass y Pholynn eh **Oświęcim** (; ,  *Oshpitsin*, , ,  *Osventsim*, Sileeshish: *Uośwjyńćim*). T'eh ny lhie 50 km (31 mi) çheu heear veih Kraków, faggys da çheet ry-cheilley ny h-awinyn Wisła as Soła. Rere fysseree veih'n 31 Mayrnt 2011 va 40,324 deiney cummal 'sy valley. Rere ny staydraa shen, t'eh ny chiarroo balley smoo 'sy wheiggey.

Eddyr ny bleeantyn 1975 as 1998 va'n balley soit ayns Queiggey Bielsko-Biała.

Ta enney mooar er y valley er son y sleih-champ baaish va bunnit ec ny Natseeyn car y Nah Chaggey Dowanagh raad va ny smoo na millioon dy phryssoonee currit gy baase, y chooid smoo jeu ayns shamyryn gas.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Oświęcim goll er lannooney rish:
Düsseldorf

She preeu-valley yn Rhine Hwoaie-Westfalen, fer jeh steatyn, as cree ard moirvaljagh y Rhine-Ruhr, eh **Düsseldorf** (.

She cree dellal eddyr-ashoonagh as argidoil eh Düsseldorf as ta enney mooar er yn ard-valley son ny margaghyn fassan as traghtee. T'eh ny hoie ayns çheshvean y Vooar-Ard-valley Oarpagh as ta king-cherroo ec queig colughtyn Fortune Global 500 as ram colughtyn DAX soit ayn. Ta Messe Düsseldorf stiurey as reaghey begnagh queigoo jeh mooar-haishbynyssyn traghtee yn theihll.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valley lannoonit
Ta Düsseldorf goll er lannooney rish:

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

*
*
Rishon LeZion

She **Rishon LeZion** (, "Y Chied gys Seion") y kiarroo ard-valley smoo ayns Israel. T'eh soit rish thalloo rea slystagh Israel 12 km çheu yiass veih Tel Aviv. T'eh soit ayns ard moirvaljagh Gush Dan.

'Sy vlein 2011 va 232,410 deiney cummal 'syn ard-valley. Va'n ard-valley bunnit 'sy vlein 1882 ec arreyderyn stiagh Ewagh veih'n Oarpey, as by ayn va'n nah valley gowaltagh ayns Eretz Israel currit er bun, lurg Petah Tikva.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit

## Kianglaghyn magh

* Baljaght Rishon LeZion 
* Buill hurryssagh ayns Rishon LeZion
Petah Tikva

She ard-valley 'sy Clyst Veanagh ayns Israel eh **Petah Tikva** (, "Foshley yn Jerkallys") ny **Em HaMoshavot** keayrtyn ("Moir ny Moshavot"). T'eh ny lhie 10.6 km çheu hiar veih Tel Aviv. 'Sy vlein 2011 va 210,376 deiney cummal ayn. Ta'n ard-valley 35.9 km2 er eaghtyr.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Petah Tikva goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil
Ashdod

She **Ashdod** (;  ny , *Isdud*) yn ard-valley smoo 'sy Clyst Yiass ayns Israel. T'eh soit er coose y Veanvooir 32 km çheu yiass veih Tel Aviv, 20 km çheu hwoaie veih Ashkelon as 53 km çheu heear veih Jerusalem. She boayl scanshoil t'ayn er çheu yn çhynskyl. She Purt Ashdod y phurt smoo ayns Israel as 60% jeh cooid kionnit stiagh 'sy çheer goll trooid y phurt.

Va Ashdod noa-emshyragh currit er bun 'sy vlein 1956 er cruink gheinnee faggys da soiaghey yn çhenn valley. Va'n balley cochorpit myr ard-valley 'sy vlein 1968. 'Sy vlein 2011 va 212,278 deiney cummal ayn.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Ashdod goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Ashdod
*Ynnyd-eggey Phurt Ashdod
Beersheba

She **Beersheba** (ny **Be'er Sheva** dy h-oikoil; , ; , *Biʾr as-Sabʿ*; ; ; ) y chaayr smoo ayns faasagh Negev ayns jiass Israel, as y shiaghtoo caayr smoo 'sy çheer. 'Sy vlein 2011 va 196,355 deiney cummal ayn. Ta'n enmys "Preeu-valley yn Aasagh" currit er dy mennick.

Ta cooid vooar jeh pobble y chaayr nyn Ewnyn Sephardagh ren arraghey stiagh gys Israel veih çheeraghyn Arabagh lurg y vlein 1948. Ren tonnyn arraghey stiagh lurg ny 1990yn cur Ewnyn Ashkenazagh veih'n Unnaneys Soveidjagh myrane lesh arrayderyn stiagh Beta Israel veih'n Eetoip. Ren ny h-arreyderyn stiagh Rooshagh cur y feeal er oaie as jiu t'eh ny spoyrt smoo ayns Beersheba. She unnid ashoonagh feeal Israel t'ayn nish as ta ny smoo ard-eealeeyn ayn jiu na ayns caayr elley erbee 'sy theihll.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Beersheba goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Beersheba
Holon

She ard-valley er y choose meanagh çheu yiass veih Tel Aviv, Israel, eh **Holon** (). Ta'n ard-valley ny ayrn jeh ard moirvaljagh Gush Dan. 'Sy vlein 2011 va 182,575 deiney cummal ayn.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Holon goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Holon
Maria Luísa Mendonça

She ben-chloieder Brasseelagh ee **Maria Luísa Mendonça**. V'ee ruggit er 30 Jerrey Geuree 1970 'syn ard-valley Rio de Janeiro.
Nahariya

She **Nahariya** () yn ard-valley slystagh smoo twoaieagh ayns Israel as mysh 51,200 sleih cummal ayn. Ta ennym yn ard-valley çheet magh ass yn awin Ga'aton ta roie trooid yn ard-valley er yn oyr dy nee *nahar* (נהר) yn ennym Ewnish ta currit er awin. Va'n ard-valley bunnit ec kemmyrkee hea veih'n Ghermaan Natseeagh.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Nahariya goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Nahariya
Ashkelon

She ard-valley 'sy Clyst Yiass er coose Meanvooiragh Israel eh **Ashkelon** (;  *ʿAsqalān* ; ; Akkadish: *Isqalluna *). T'eh ny hoie 50 km çheu yiass veih Tel Aviv as 13 km çheu hwoaie veih'n joarey rish Straih Gaza. Ta'n ard-valley noa-emshyragh soit er purt ta cha eashit as yn Eash Noa-littagh. Va'n ard-valley stiurit as cummaltit ec ny Canaanee, ny Philistinee, ny h-Egyptee, ny h-Israeliteyn, ny h-Assyree, ny Babylonnee, ny Greagee, ny Feaneeckee, ny Hasmonee, ny Rauee, ny Pershee, ny h-Arabee as Sidooryn ny Croshey, derrey yn vlein 1270 tra v'ee scryssit ec ny Mamlukee.

Va'n balley beg Arabagh **al-Majdal** ny **al-Majdal Ascalun** (Arabish: المجدل‎; Ewnish: אל-מג'דל, מגדל) currit er bun faggys da'n voayl shenndeeagh 'sy 16oo eash fo reirey ny Turkee. 'sy vlein 1918, hie yn balley beg fo stiurey Lught Reill er Thallooyn Cummaltit ny Noidyn as 'sy vlein 1920 v'eh coontit myr cooid jeh'n Yn Phalasteen Anneydagh. Car y chaggey Israelagh-Arabagh 'sy vlein 1948 va'n ard-valley ny voayl toshee jeh Forseyn Contoyrtyssagh ny h-Egypt as y bun-ynnyd oc ayns Gaza.

Haink ny forseyn Israelagh stiagh 'sy valley beg er 5 Sauin 1948. Tra haink ad stiagh 'sy valley beg v'eh jee-chummaltit hannah hene as ren Ewnyn arraghey stiagh ayn ny s'anmey 'sy vlein shen. By ad **Migdal Gaza**, **Migdal Gad** as **Migdal Ashkelon** ny h-enmyn va currit er y valley Ewagh hoshiaght agh 'sy vlein 1953 va'n nabooys Afridar cochorpit rish y valley beg as va'n ennym "Ashkelon" doltit reesht myr ennym y valley. 'Sy vlein 1961 va Ashkelon ny 18oo valley smoo ayns Israel as 24,000 deiney cummal ayn. 'Sy vlein 2010 va 112,900 deiney cummal ayn.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Ashkelon goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Ashkelon
Ard Judaea as y Tamaar

She enmys oikoil Israelagh eh **Ard Judaea as y Tamaar** (, *Ezor Yehuda VeShomron*, ny יו"ש *Yosh* or ש"י *Shai* myr aagherridyn; , *Yahuda was-Sāmerah*) ta currit er ard ta coreggyrtagh rish y Vroogh Heear, faagail magh Jerusalem Hiar. Er yn oyr dy vel Jerusalem Hiar coontit ec y lught eddyrashoonagh myr cooid jeh'n Vroogh Heear, ta eaghtyr Judaea as y Tamaar beggan ny sloo na'n Broogh Heear.
Kempten

She **Kempten** y balley smoo ayns Allgäu, ard ayns sheear yiass y Vaveyr, y Ghermaan. 'Sy vlein 2006 va mysh 61,000 deiney cummal 'sy valley. She fer jeh ny baljyn shinney 'sy Ghermaan t'ayn.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Kempten goll er lannooney rish:
Nasair

She **Nasair** (, *Na'tzeret* ny *Natzeret*; , *an-Nāṣɪra* ny *an-Naseriyye*) yn ard-valley smoo 'sy Clyst Hwoaie ayns Israel. Ta Nasair goll er enney myr "preeu-valley Arabagh Israel" er yn oyr dy nee seyraanee Arabagh y chooid smoo jeh cummaltee yn ard-valley. Ta'n chooid smoo jeu nyn Moslymee (69%) ny nyn Greestee (30.9%). 'Sy Chonaant Noa, ta cur sheese jeant er yn ard-valley myr balley Yeesey Chreest aeg, as, er yn oyr shen, she ynnyd pirgrinys Creestee t'ayn.

Ta Nasair ny soie mysh 25 km çheu heear veih Faarkey Ghalilee as mysh 9 km çheu heear veih Slieau Tabor. 'Sy vlein 2011 va 73,658 deiney cummal 'syn ard-valley as ny smoo na 200,000 deiney 'syn ard moirvaljagh. She Arabee 69% jeh pobble yn ard-valley as Ewnyn 41%. Cha nel ard-valley elley erbee ayns Israel raad dy vel ny h-Arabee nyn dromlagh.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Nasair goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil Nasair
Yn Clyst Hwoaie (Israel)

She fer jeh slystyn Israel ee **yn Clyst Hwoaie** (, *Mekhoz HaTzafon*; , *Minṭaqat ash-Shamāl*). Ta'n clyst 4,478 km² er eaghtyr. She Nasair y preeu-valley as yn ard-valley smoo 'sy clyst. Ta'n clyst goaill stiagh Ardjyn Golan veih'n vlein 1981 as yn ard shen goll er reirey myr fo-lyst y lyst, ga nagh vel y cummaltys as y goaill stiagh Israelagh er enney ec yn AU.

She Arabee (53%) y chooid smoo jeh'n phobble as she Ewnyn 43.5% jeh'n phobble. Cha nel slyst elley erbee ayns Israel raad dy vel y chooid smoo jeh'n phobble nyn Arabee.

## Gurneilys ynnydagh
### Fo-lystyn
Ta'n Clyst Hwoaie goll er rheynn magh ayns queig slystyn:
*Fo-Lyst Safed
*Fo-Lyst Kineret
*Fo-Lyst Jezreel
*Fo-Lyst Acre
*Fo-Lyst Golan

### Baljaghtyn
Slyst Haifa

She fer jeh slystyn Israel ee **Slyst Haifa** (, *Mehoz Ḥeifa*; ). Ta'n clyst 864 km² er eaghtyr. She Haifa y preeu-valley.

Rere staydraa veih Ard-Rheynn Staydraa Israel 'sy vlein 2005, va 858,000 deiney cummal 'sy clyst. She Ewnyn 71.27% jeh pobble y lyst. Ta 18.81% nyn Arabee Voslymagh, 1.78% nyn Arabee Chreestee, as 2.52% nyn Nroosee. Cha row 4.9% jeh pobble y lyst rang-oardit rere craueeaght.

## Gurneilys ynnydagh
Slyst Jerusalem

She fer jeh slystyn Israel ee **Slyst Jerusalem** (, *Mehoz Ḥeifa*; ). Ta'n clyst 864 km² er eaghtyr. She Jerusalem y preeu-valley.

Ta ny smoo na 920,000 deiney cummal 'sy clyst as ta 67.8% jeu nyn Ewnyn as 30.6% nyn Arabee. Ta queigoo jeh Arabee Israel cummal 'sy clyst, as ee goaill stiagh Jerusalem Heear as Hiar. Ta'n chooid smoo jeh ny h-Arabee nyn Balasteenee gyn seyraanaght ga dy vel reihys oc. Ta'n chooid sloo jeh ny h-Arabee nyn Arabee Israelagh as t'ad cummal ayns Abu Ghosh, Beit Safafa as Jerusalem Hiar. Ta'n pobble neu-Ewagh jeant seose jeh Moslymee (28.3%), Creestee 1.8% as deiney gyn rang-oardraghey (1.4%).

## Gurneilys ynnydagh
Yn Clyst Yiass (Israel)

She fer jeh slystyn Israel ee **yn Clyst Yiass** (, *Mehoz HaDarom*; ). Ta'n clyst 12,000 km² er eaghtyr as, rere yn earroo shen, t'ee ny slyst smoo ayns Israel. She Beersheba y preeu-valley as she Ashdod y chaayr smoo 'sy clyst. T'ee coodaghey y chooid smoo jeh Faasagh Negev myrane lesh glion Arabah.

Ta ny smoo na 1,000,000 deiney cummal 'sy clyst as ta 86% jeu nyn Ewnyn as 14% nyn Arabee (y chooid smoo jeu nyn Moslymee).

## Gurneilys ynnydagh
### Fo-lystyn
Yn Clyst Veanagh (Israel)

She fer jeh slystyn Israel ee **yn Clyst Veanagh** (, *Meḥoz haMerkaz*; ). Ta'n clyst 1,293 km² er eaghtyr as t'ee goaill stiagh y chooid smoo jeh ard Sharon. She Ramla y preeu-valley as she Rishon LeZion yn ard-valley smoo 'sy clyst. Rere Ard-Rheynn Staydraa Israel va ny smoo na 1,700,000 deiney cummal 'sy clyst as va 88% jeu nyn Ewnyn as 8.2% nyn Arabee. Cha row rang-oardraghey ec 4% jeh pobble y lyst.

## Gurneilys ynnydagh
### Fo-lystyn
Ta'n clyst goll er rheynn magh ayns kiare fo-lystyn:
*Fo-Lyst Petah Tikva
*Fo-Lyst Ramla
*Fo-Lyst Rehovot
*Fo-Lyst Sharon

### Baljaghtyn

### Eear-valjaghtyn

## Imraaghyn
Slyst Tel Aviv

She **Slyst Tel Aviv** (, *Mehoz Tel Aviv*; ) y clyst sloo mastey slystyn Israel. Ta'n clyst 176 km² er eaghtyr. She Tel Aviv y preeu-valley as y chaayr smoo 'sy clyst. Ta ny smoo na 1,200,000 deiney cummal 'sy clyst as she Ewnyn 99% jeh pobble y lyst. Ta 1% nyn Arabee (0.7% nyn Arabee Voslymagh as 0.3% nyn Arabee Chreestee).

## Gurneilys ynnydagh
Slystyn Israel

Ta Israel goll er rheynn magh ayns shey **slystyn**, ta goll er enney 'syn Ewnish myr ***mehozot*** (; un. *mahoz*), as queig fo-lystyn jeig, ta goll er enney 'syn Ewnish myr ***nafot*** (, un. *nafa*). Ta dagh fo-lyst goll er rheynn magh ayns jeih ardjyn najooragh as daeed.

Ta ny staydraa 'syn ard shoh bunnit er earrooyn veih Ard-Rheynn Staydraa Israel as, er yn oyr shen, t'ad goaill stiagh dagh boayl fo reirey theayagh Israel (goaill stiagh ardjyn fo cummaltys Israel 'sy Vroogh Heear as ayns Ardjyn Golan). Ta ny earrooyn heese fo Slyst Jerusalem goaill stiagh Jerusalem Hiar, ta foast er enney ec yn AU myr cooid y Vroogh Heear.

## Slyst Hwoaie
Slyst Hwoaie (*Mehoz HaTzafon*). Earroo yn phobble: 1,241,900

Preeu-valley: Nasair

*Safed (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 100,500
*Kinneret (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 100,300
*Yizre'el (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 444,400
*Akko (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 555,300
**Golan (fo-lyst)* &ndash; earroo yn phobble: 41,400 (she Seeree lieh yn phobble as cummaltee Israelagh y lieh elley.

## Slyst Haifa
Slyst Haifa (*Mehoz Heifa*). Earroo yn phobble: 880,700

Preeu-valley: Haifa

*Haifa (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 529,300
*Hadera (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 351,400

## Slyst Tel Aviv
Slyst Tel Aviv (*Mehoz Tel Aviv*). Earroo yn phobble: 1,227,900

Preeu-valley: Tel Aviv

## Slyst Veanagh
Slyst Veanagh (*Mehoz HaMerkaz*). Earroo yn phobble: 1,770,000

Preeu-valley: Ramla

*Sharon (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 389,600
*Petah Tikva (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 604,600
*Ramla (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 282,800
*Rehovot (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 493,000

## Slyst Jerusalem
Slyst Jerusalem (*Mehoz Yerushalayim*). Earroo yn phobble: 907,300

Preeu-valley: Jerusalem

## Slyst Yiass
Slyst Israel (*Mehoz HaDarom*). Earroo yn phobble: 1,201,200

Preeu-valley: Beersheba
*Ashkelon (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 456,000
*Be'er Sheva (fo-lyst) &ndash; earroo yn phobble: 565,300

## Ard Judaea as ny Samaar
Ard Judaea as ny Samaar (*Ezor Yehuda VeShomron*).
Earroo yn phobble: 327,750  cummaltee Israelagh (jeeagh er Deyn-oaylleeaght y Vroogh Heear son earroo ny Palasteenee)

Caayr Israelagh smoo: Modi'in Illit

Shoh yn rang-oardraghey çheer-oaylleeagh son y chummaltys Israelagh 'sy Vroogh Heear, faagail magh Jerusalem Hiar as thalloo dooinney erbee Israelagh&ndash;Jordaanagh faggys da Latrun. Hie yn ard shen fo stiurey Israel ayns Caggey ny Shey Laaghyn 'sy vlein 1967 agh cha row eh goit stiagh. Ta ram Israelee coontey yn thalloo shen myr cooid jeh Eretz Israel, agh cha nel eh coontit myr cooid jeh Steat Israel ec ashoon erbee ny ec yn AU. Jeeagh er Eaghtyrys Ashoonagh ny Palasteen son lught-reill ny Palasteen. Ta Reiltys Theayagh Israel freggyrtagh ayns obbraghey as co-oardaghey ry-cheilley rish yn EAP.

## Imraaghyn

## Jeeagh er neesht
* Çheer-oaylleeaght Israel
* Rolley caayryn ayns Israel
Bnei Brak

She ard-valley er coose Meanvooiragh Israel, beggan çheu hiar veih Tel Aviv eh **Bnei Brak** ny **Bene Beraq** ( *Bəne βəraq*). T'eh soit ayns Gush Dan ayns Slyst Tel Aviv. She cree yn Ewaghys Cair-chredjuagh eh Bnei Brak.

Ta'n ard-valley 7.3 km2 er eaghtyr. 'Sy vlein 2012, rere staydraa Ard-Rheynn Staydraa Israel, va 176,556 deiney cummal 'syn ard-valley. Rere yn earroo shen, t'eh ny jeihoo ard-valley smoo 'sy çheer.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Bnei Brak goll er lannooney rish:
Knesset

Ta'n **Knesset** (, *HaKnesset* "y Chruinnaght" ny "y whaiyl";  *Al-Kinīsat*) ny whaiyl lattyssagh un-hamyragh er Israel. Myr crouw slattyssagh reiltys Israel, ta'n Knesset cur stiagh dagh leigh, reih yn Eaghtyrane as yn Ard-Vinishter (ga dy vel y fer jerrinagh pointit dy jesh-chliaghtagh ec yn Eaghtyrane), lowal rish yn arreydaght, as oaseiraghey obbyr y reiltys. Myrane lesh shen, t'eh moylley shirreyder da oik y Scruteyder Coontey da'n Eaghtyrane. Ta'n Knesset ny hoie ayns Givat Ram, Jerusalem.

## Kianglaghyn magh
*
Huizhouish

She aarheynn jeh ny çhengaghyn Sheenagh ee **Huizhouish** () ny **Huiish** ().  Ta arganeys ayn er y stayd eck: ta kuse dy hengoayllee ish y chur fo Wuish, kuse marish Ganish, as kuse elley ish y phointeil myr e banglane hene.

Ta Huizhouish goll er loayrt ayns ard shennaghyssagh Huizhou (bun yn ennym eck), ayns coondaeghyn sleitagh Anhui jiass, as beggan coondaeghyn ayns Zhejiang as Jiangxi.  Ta caghlaaghyn abbyrt eck, as s'doillee da loayreyderyn loayrt rish pobble ass coondaeghyn foddey.

## Rang-oardraghey
Hoshiaght, hug ad Huizhouish fo Mandarin Jianghuai, agh ta rang-oardraghey er lheh eck jiu.  Ayns 1987, ren Colleish Oaylleeaght Heshoil ny Sheen coardail rish rheynn Huizhouish jeh Mandarin Jianghuai.

## Troyn
Bentyn rish sheeanchoryssaghtys, cosoylit marish aarheynnyn Sheenagh elley, cha nel monney codaghyn shillabagh ec Huizhouish. T'ee er goayll -i, -u, as stroinee:

## Imraaghyn

## Kianglaghyn çheumooie
* Classification of Hui Dialects
Shenn Loghlynish

She çhengey Ghermaanagh y Twoaie va goll er loayrt ec cummaltee Loghlin as ec cummaltee ny baljyn va bunnit oc harrish ny faarkaghyn car Eash ny Loghlynee ee va'n **Çhenn Loghlynish**.

Hie yn Phroto-Loghlynish er ny lhiassaghey myr y Çhenn Loghlynish roish y 8oo eash, as hie yn Çhenn Loghlynish er ny lhiassaghey myr ny çhengaghyn Germaanagh Hwoaie 'sy 14oo eash veanagh ny yeianagh. Ren yn aght shen cur jerrey rish y Çhenn Loghlynish. Er y laue elley, ta sampleyryn y Çhenn Loghlynish screeuit foast ry-gheddyn as ad screeuit sheese 'sy 15oo eash.

Va'n Çhenn Loghlynish rheynnit magh ayns tree abbyrtyn: Shenn Loghlynish y Niar, Shenn Loghlynish y Neear, as y Çhenn Ghutnish. She reayn abbyrtagh va Shenn Loghlynish y Niar as y Neear gyn joarey baghtal eddyr oc. Myr sampleyr, va troghyn Loghlynish y Niar ry-gheddyn ayns Norlynn hiar, as troghyn Loghlynish y Neear ry-gheddyn 'sy Toolynn heear. She Shenn Loghlynish y Niar va çhengey vooinjer y Danvarg as y Toolynn. Er cooishyn y çheer-oaylleeaght, ta'n Çhenn Ghutnish currit ry cheilley lesh Shenn Loghlynish y Niar, ga dy row troghyn er lheh eck anchasley rish ny Loghlynishyn elley.

Jiu, ta sluightyn y Çhenn Loghlynish, çhengaghyn so-hoiggalagh rish nyn geilley, foast goll er loayrt: yn Eeslynnish, yn Aaroish, y Norlynnish, y Danvargish, as y Toolynnish.
Salzburg

She **Salzburg** (; Austeyro-Vaveyrish: *Såizburg*, "Doon y Tollan") y kiarroo caayr smoo 'syn Austeyr as preeu-valley y steat conastagh Salzburg. 'Sy vlein 2012 va begnagh 150,000 deiney cummal 'sy chaayr. By voayl ruggyree yn chummeyder kiaull Wolfgang Amadeus Mozart y chaayr.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Salzburg goll er lannooney rish:
Doour Sulby

She **Doour Sulby** () yn doour as y logh smoo ayns Mannin, as eh  er eaghtyr.

## Y doour
She doour stangit eh Doour Sulby. Va'n stangey troggit ayns 1982 as ta cleigh creggagh  er yrjid echey. Ta'n doour  er mooadys as ta'n boayl s'diuney  er diunid. Ta'n ushtey stroo dys Obbraghyn Glennee Ushtey Sulby raad t'eh pumpit dys ny ceaueyderyn.

## Çheer-oaylleeaght
Ta'n doour soit ec baare Ghlion Sulby faggys da moir Awin Sulby, yn awin s'liurey er yn ellan. T'eh soit ec çheet ry-cheilley ny glionteenyn Eairee Horkill, Glion y Chrammag, y glion raad ta'n ayrn heose jeh Awin Sulby soit, as y kiarroo glion nagh vel enmyssit. T'eh geddyn ushtey veih awinyn y Rheynn Eas, Awin Horkill, Awin y Chrammag, as Awin Sulby hene. T'eh soit ec çheet ry-cheilley tree skeerey: Maayl, Creest ny h-Ayrey, as Braddan. Ta'n doour soit mysh  çheu heear veih baare Sniaull, y slieau s'yrjey er yn ellan. T'eh fo currym lesh Lught-Reill Bun-Shirveishyn Vannin.

## Ymmyd
Ta'n doour kiarail ushtey da'n lieh my hwoaie jeh'n ellan, Balley Keeil Eoin, Purt ny h-Inshey, Balley Keeill Vaayl, Balley ny Loghey, Andreas, Breshey, Rhumsaa, as Laksaa. Chammah's shen, foddee ushtey dy ve pumpit dys Doour Voaldyn Heear ta kiarail ushtey da Doolish as y lieh my yiass jeh'n ellan.

Ta'n doour cur bree rish stashoon ushtey-lectragh ta soit  sheese yn awin. Ta ushtey roie trooid piob veih'n doour dys y stashoon lectraghys. Ta'n stashoon lectraghys geddyn stroo ushtey veih doour elley chammah, Doour Vlock Eairee ta ny sloo na Sulby. Va corys aagheddyn bree currit stiagh ec Obbraghyn Glennee Ushtey Sulby ayns 2013 son ushtey-lectraghys y ghientyn veih'n ushtey as, lurg shen, t'eh glennit as pumpit er-oaie dys ny ceaueyderyn.

Ta breckeraght ayn er y doour chammah as pairk ghleashtan. Chammah's shen, she laare speyr dorraghey t'eh.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh
* Doouryn ayns Mannin
Traa ynnydagh yn Oarpey Veanagh

Ta **traa ynnydagh yn Oarpey Veanagh**, ny **CET** (veih *Central European Time* y Vaarle) ny chryss hraa ta goll er ymmyd 'sy chooid smoo jeh'n Unnaneys Oarpagh as ayns çheeraghyn Oarpagh elley er lheh. Ta'n chryss hraa shoh un oor er oaie jeh'n Traa Cho-oardit Chadjin.

Car y tourey ta CEST, ny Traa Houree ny h-Oarpey Meanagh, ymmydit ayns dagh çheer ta goaill ymmyd jeh CET.

## Traa houree yn Oarpey Veanagh
Ta ny çheeraghyn sheese veih shoh goaill ymmyd jeh **Traa Houree yn Oarpey Veanagh** (UTC+02:00 eddyr 1:00 UTC er y Jedoonee jerrinagh jeh Mee Vayrnt as 1:00 UTC er y Jedoonee jerrinagh jeh Mee Yerrey Fouyir:

* Yn Albaan, dy reiltagh veih'n vlein 1975
* Andorra, dy reiltagh veih'n vlein 1984
* Ard-Valley yn Phaab, dy reiltagh veih'n vlein 1966
* Yn Austeyr, dy reiltagh veih'n vlein 1980
* Bosnia as Herzegovina, dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Y Phobblaght Çheck, dy reiltagh veih'n vlein 1979
* Y Çheer Injil, dy reiltagh veih'n vlein 1977
* Y Chroit, dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Y Clovack, dy reiltagh veih'n vlein 1979
* Y Clovean, dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Y Danvarg (gyn Greenlynn as Ellanyn ny Geyrragh), dy reiltagh veih'n vlein 1980
* Yn Elveeish, dy reiltagh veih'n vlein 1981
* Y Ghermaan, dy reiltagh veih'n vlein 1980
* Gibraaltar, dy reiltagh veih'n vlein 1982
* Yn Iddaal, dy reiltagh veih'n vlein 1966

* Liechtenstein
* Lucsemburg, dy reiltagh veih'n vlein 1977
* Monaco, dy reiltagh veih'n vlein 1976
* Montenegro, dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Norlynn, dy reiltagh veih'n vlein 1997
* Y Pholynn, dy reiltagh veih'n vlein 1977
* Y Rank (cooid Oarpagh), dy reiltagh veih'n vlein 1976
* San Marino, dy reiltagh veih'n vlein 1976
* Y Serb, dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Y Spaainey (gyn ny h-Ellanyn Canaaragh), dy reiltagh veih'n vlein 1974
* Y Toolynn, dy reiltagh veih'n vlein 1996
* Yn Ungaar, dy reiltagh veih'n vlein 1980
* Yn Valta, dy reiltagh veih'n vlein 1974
* Y Vassadoan,dy reiltagh veih'n vlein 1983
* Y Velg, dy reiltagh veih'n vlein 1977 (as roish shen, veih'n vlein 1916 derrey 1940)

Va CEST ymmydit 'sy Phortiugal eddyr ny bleeantyn 1942 as 1945 (myr THHL dooblit) as reesht eddyr ny bleeantyn 1993 as 1995 (myr THHL).

### Çheeraghyn elley
Son çheeraghyn elley, jeeagh er UTC+01:00.

## Jeeagh er neesht
* Traa Houree yn Oarpey
Bonn

She ard-valley er brooinyn y Rhine ayns steat y Rhine Hwoaie-Westfalen, y Ghermaan, eh **Bonn**. She preeu-valley va Bonn er y Ghermaan Heear veih'n vlein 1949 derrey yn vlein 1990, as, reesht eddyr ny bleeantyn 1990 as 1999 she soiag y reiltys v'eh er y Ghermaan unnaneysit. Ta Bonn ny hoie ayns jiass yn ard moirvaljagh smoo 'sy Ghermaan.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Bonn goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

* 
* Fysseree hurryssagh
Stuttgart

She preeu-valley yn steat Baden-Württemberg ayns jiass y Ghermaan eh **Stuttgart** (). She eshyn y sheyoo ard-valley smoo 'sy Ghermaan as ny smoo na 613,000 sleih cummal ayn 'sy vlein 2011. Ec y traa cheddin ta ny smoo na 5.4 millioon sleih cummal 'syn ard moirvaljagh.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Stuttgart goll er lannooney rish:

### Baljyn caarjyssagh
Ta caarjyssyn er lheh eddyr Stuttgart as ny h-ard-valjyn shoh heese:

## Kianglaghyn magh

*
*Ynnyd-eggey oikoil
Nürnberg

She caayr ayns steat y Vaveyr, y Ghermaan, eh **Nürnberg** (; ta'n ennym **Nuremberg** currit er dy mennick). T'eh ny chaayr smoo 'syn ard reiragh Mittelfranken lesh ny smoo na 510,000 deiney cummal ayn 'sy vlein 2011. Ta ny smoo na 3.5 millioon deiney cummal 'syn ard moirvaljagh. T'eh ny hoie er yn awin Pegnitz as er Ammyr y Rhine-Main-Danube mysh 170 km çheu hwoaie veih München.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as caayryn lannoonit
Ta Nürnberg goll er lannooney rish:

### Baljyn caarjyssagh
Ta caarjyssyn er lheh eddyr Nürnberg as ny caayryn shoh heese:

## Kianglaghyn magh

*
*
Hadera

She ard-valley ayns slyst Haifa, Israel, eh **Hadera** (, *Ḥadera*; , *al-Ḫuḍayrah*). T'eh ny hoie mysh 45 km veih ny h-ard-valjyn Haifa as Tel Aviv. Ta'n ard-valley sheeyney magh er feie 7 km er Strah Lystagh Veanvooiragh Israel. Ta ny smoo na 82,000 deiney cummal 'syn ard-valley as she arreyderyn stiagh ren arraghey stiagh gys Israel lurg y vlein 1990 veih'n Eetoip as yn Unnaneys Soveidjagh er lheh y chooid smoo jeh cummaltee yn ard-valley.

Va Hadera currit er bun 'sy vlein 1891 myr balley coloinagh eirinagh ec olteynyn y phossan Seionagh Hovevei Zion veih'n Litaan as y Latvey. 'Sy vlein 1948 v'eh ny voayl ardjynagh as 11,800 deiney cummal ayn. Hooar yn ard-valley staydys ard-valjagh 'sy vlein 1952. Ta'n ard-valley 53 km2 er eaghtyr.

## Mooinjerys eddyr-ashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Hadera goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn magh

*Ynnyd-eggey oikoil yn ard-valley
Shavei Tzion

She moshav shitufi ayns twoaie Israel eh **Shavei Tzion** (; "[Adsyn ren] çheet er ash gys Seion"). T'eh soit eddyr Acre as Nahariya as t'eh 2 km2 er eaghtyr. T'eh goll fo stiurey Choonseil Ardjynagh Mateh Asher. 'Sy vlein 2011 va 942 ghooinney cummal ayn.

Va'n balley beg currit er bun er 13 Averil 1938 myr cooid jeh'n skeym cummaltys toor as sonnagh. Ren ny bunneyderyn, arreyderyn stiagh veih Rexingen y Ghermaan, çheet gys Israel car y Wheiggoo Aliyah.

Ta mooinjerys caarjoil eddyr Shavei Tzion as y chaayr Ghermaanagh, Stuttgart.
Hatikvah

She **Hatikvah** ny **HaTikvah** ( *haTiqṿah*, "y Jerkallys") arrane ashoonagh Israel. Va ny focklyn jeshit veih focklyn daan va screeuit ec Naphtali Herz Imber, feelee Ewagh veih Złoczów, queiggey yn Ghaleesh, ayns Impiraght yn Austeyr as yn Ungaar. Va'n chied draght jeh'n daan screeuit ec Imber 'sy vlein 1877 tra v'eh tannaghtyn myr oast marish schoillar Ewagh ayns Iași 'sy Romaan. Ta cooish yn arrane aahoilshaghey jerkallys ny h-Ewnyn çheet er ash gys Eretz Israel as eh y aaruggyr as y chur er ash myr ashoon seyr.
Placosoa

She bun-phossan neuvertebragh eh **Placosoa**.  Ta strughtoor placosoagh ny sloo cramp na baagh yl-chillagagh elley nagh vel ny headane.  She un dooie ayn rere rang-oardraghey cadjin, shen *[[Trichoplax adhaerens]]*, agh ta caghlaays ayn, myr shen ta ymmodee dooieyn casley rish y cheilley ayn, foddee.  Ga dy jagh ad er feddyn ayns 1883 ec Franz Eilhard Schulze, as va obbyr jeant orroo ayns ny 1970yn ec Karl Gottlieb Grell cha nel ennym cadjin oc foast.  She "beiyn rea" keeayll yn ennym oaylleeagh oc.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn çheumooie

*The ''Trichoplax adhaerens'' Grell-BS-1999 v1.0 Genome Portal ec DOE Joint Genome Institute
*The ''Trichoplax'' Genome Project ec Yale Peabody Museum
*A Weird Wee Beastie: Trichoplax adhaerens
*Artyn ITZ, TiHo Hannover
*Fys veih Ollooscoill California ayns Berkeley
*  - Ronsaghey GDN mitochondriagh as MT-RNR2 er *Trichoplax adhaerens*
*Shennaghys ronsee ''Trichoplax''
*Science Daily:Genome Of Simplest Animal Reveals Ancient Lineage, Confounding Array Of Complex Capabilities
*Vicki Buchsbaum Pearse, and Oliver Voigt, 2007. Field biology of placozoans (Trichoplax): distribution, diversity, biotic interactions. Integrative and Comparative Biology,  .
Baie ny Biscaayn

She lhoob ny baie jeh'n Cheayn Sheear eh **Baie ny Biscaayn** (;  ny  ny s'menkey; ; ; ; ). T'eh ny lhie çheu yiass veih'n Vooir Cheltiagh, as t'eh sheeyney my yiass veih Brest 'sy Vritaan, rish coose heear y Rank gys y Çheer Vascagh raad t'eh cassey sheear rish coose hwoaie yn Spaainey gys Meayll Ortegal 'sy Ghaleesh. Ta ennym queiggey y Viscaayn currit er y vaie.

Ta'n baie 1,744 m er mean-diunid as t'eh 5,049 m er diunid ec y voayl s'diuney. T'eh mysh 225,000 km2 er eaghtyr.
Ammyr Bristol

She gullad vooar y Vretyn Vooar ta scarrey Bretyn Yiass veih Devon as Somerset ayns sheear yiass Hostyn ee **Ammyr Bristol** (, ). T'ee sheeyney magh veih inver yiass Awin Hafren sheear gys y Vooir Cheltiagh. Ta ennym y chaayr Bristol currit er yn ammyr. T'ee 30 mi (50 km) er lheead ec y voayl s'lhea.

Ta ayrnyn liauyrey y choose er dagh çheu yn ammyr enmyssit myr Coose Eiraghtagh, goaill stiagh Exmoor, Baie Bideford, Gob Hartland, Ellan Lundy, Morgannwg, Lieh-innys Gŵyr, Sir Benfro Yiass as Innys Bŷr.
Acre, Israel

She ard-valley ayns ard Ghalilee heear ayns Israel hwoaie eh **Acre** (, *Akko *; , *ʻAkkā*). T'eh ny lhie ec y voayl smoo twoaieagh jeh Baie Haifa. She fer jeh ny buill chummaltit shinney 'sy çheer t'ayn. She Acre yn ard-valley smoo casherick mastey lught credjuagh y chraueeaght Bahá'í. 'Sy vlein 2011 va 46,464 deiney cummal ayn. She ard-valley mestit t'ayn as 72% jeh'n phobble nyn Ewnyn as 28% nyn Arabee. She Shimon Lankri, va aa-reiht 'sy vlein 2011, y meoir.

## Mooinjerys eddyrashoonagh

### Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Acre goll er lannooney rish:

## Kianglaghyn mooie

*Ynnyd-eggey oikoil Akko
Çhengaghyn Dhimalagh

She kynney çhengey beg Tibetagh-Burmagh ad ny **çhengaghyn Dhimalagh**, shen Dhimalish as Totoish.  T'ad ry-chlashtyn 'syn yn Injey as Nepaal.

## Imraaghyn
* Ethnologue
*
Eumetasoa

She clade eh **Eumetasoa** (Greagish: εὖ [eu], *mie* + μετά [metá], *marish* + ζῷον [zóon], *baagh*).  T'e goaill stiagh dagh ooilley baagh, er lhimmey jeh thoagyn, placosoa, as shiartanse dy veiyn marroo, ny gyn enney ec sleih neuoaylleeagh (myr sampleyr, Dickinsonia).  Ta ny troghyn oc goaill stiagh feer stoo kirpey reaghit myr brattyn mwanagh, as am gastrula ayns aase ny mwane. 

Dy cadjin, t'ad cur Ctenophora, Cnidaria, as Bilateria ayn dy fondagh, agh ta arganeys ayn my ta Mesosoa as Placosoa ayns Eumetasoa ny dyn.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn çheumooie
*''Bilateria.'' Tree of Life, US National Science Foundation. 2002.
*Invertebrates and the Origin of Animal Diversity
*Metazoa: the Animals
Yn Chreestiaght

Craueeaght un-jeeagh ee **yn Chreestiaght**. T'ee bunnit er seihll as focklyn Yeesey Chreest ayns ny sushtallyn agglishagh 'sy Chonaant Noa. Ta Creesteenyn credjal dy row Yeesey ny Haualtagh as, myr eiyrtys er shen, ta'n ennym *Y Chreest* (veih Χριστός, *Christós* "Y Fer Ooillit" y Çhenn Ghreagish) currit er. Ta mysh 2.6 billoon Creesteenyn er feie yn theihll, as, rere shen, t'ee ny craueeaght smoo 'sy theihll. She yn Chreestiaght yn ard-chraueeaght ayns America Hwoaie, America Yiass, 'syn Oarpey, ayns ny h-Ellanyn Philippeenagh, 'syn Aarkeylann as ayns ayrnyn mooarey jeh'n Affrick. T'ee gaase dy tappee 'syn Aishey as 'sy Çheen as 'sy Chorea Yiass er lheh.

Haink y Chreestiaght er y theihll 'sy chied eash myr shaghrynys credjue Ewagh. Ta cooid vie jeh ny teksyn crauee goll er rheynn magh lesh yn Ewaghys, y Shenn Chonaant er lheh. Myrane lesh yn Ewaghys as yn Islam, ta'n Chreestiaght coontit myr craueeaght Abrahamagh er yn oyr dy vel ny tree craueeaghtyn tayrn y bun oc veih skeeal Abraham.

She yn credjue smoo scanshoil 'sy Chreestiaght ny dy nee Yeesey Mac Jee, lane-dooinney as lane-jee, as Saualtagh y Dooieaght. Er yn oyr shen, ta Creesteenyn cur sheese er Yeesey myr Creest ny Messias. Ta Creesteenyn cur sheese er sushtallys, baase ourallagh as aavioghey Yeesey myr y Sushtal, as eh çheet er "naigh vie" (veih εὐαγγέλιον, *euangélion* y Ghreagish). Ayns beggan focklyn, she naigh barriaght veayn Yee er yn olk, as gialdynys y taualtys as y theihll beayn da dagh dooinney, liorish grayse jeeoil eh yn Sushtal.

Ta'n Chreestiaght goll er rheynn magh ayns tree mooar-rheynnyn - yn Agglish Chatoleagh Raueagh, Agglish Chair-chredjuagh y Niar as ny rheynnyn eigsoylagh 'sy Phrotestoonys. Ren ard-ayraghtyn yn Agglish Chatoleagh Raueagh as yn Agglish Chair-chredjuagh scarrey magh veih nyn geilley ayns 'sy Çhismey Hiar-Heear 'sy vlein 1054 BNJ, as haink y Protestoonys er y theihll car yn Aachummey Protestoonagh 'sy 16oo eash as ny h-agglishyn shen scarrey magh veih'n Agglish Chatoleagh Raueagh.
Yn Ewaghys

She craueeaght, fallsoonys as aght bea ny h-Ewnyn eh **yn Ewaghys** (veih *Iudaismus* y Ladjyn, *Ioudaïsmos* y Ghreagish, as, fy yerrey, veih  *Yehudah*, "Judah" yn Ewnish;  *Yahadut*, troghyn er lheh ny h-Ewnyn). She craueeaght un-jeeagh as y bun echey 'sy Vible Ewagh (ny yn Tanakh) lesh ronseeyn ayns teksyn ny s'lhea, lheid as y Talmud eh yn Ewaghys. T'eh coontit ec Ewnyn crauee myr dreagh y vooinjerys conaantagh va bunnit ec Jee lesh Cloan Israel. Ta'n Ewaghys Rabbinagh jeean-loayrt dy ren Jee taishbyney ny leighyn as ny h-annaghyn da Moses er Sliau Sinai ayns cummey yn Torah Screeuit as Loayrit. Ren possanyn eigsoylagh, lheid as ny Sadduceeyn as ny h-Ewnyn Greagagh car eash y Nah Hiamble, ny Karaiteyn as ny Sabbateeyn car y vean-eash, as possanyn mastey ny gleashaghtyn aachummey noa-emshyragh, ceau ourys er y jeean-loayrtys shen. Ta gleashaghtyn libraalagh 'sy traa t'ain, lheid as possanyn 'syn Ewaghys Sheelnaueagh, as ad coontit myr possanyn neu-yeeagh.

Ta'n Ewaghys ny shinney na 3,000 bleeaney d'eash as shennaghys gyn brishey echey. Mastey ard-chraueeaghtyn y theihll, ta'n Ewaghys coontit myr fer jeh ny craueeaghtyn un-jeeagh shinney. Va'n enmys "Ewnyn" currit er ny Hebrewnyn / Israeliteyn ayns ny lioaryn jeianagh jeh'n Tanakh, lheid as ayns Lioar Esther as yn enmys shen currit ayns ynnyd yn enmys "Cloan Israel". Ren teksyn, tradishoonyn as scansh yn Ewaghys cur dy mooar er ny craueeaghtyn Abrahamagh elley, goaill stiagh y Chreestiaght, yn Islam as y credjue Baha'i.
Yn Islam

She craueeaght un-jeeagh Abrahamagh eh **yn Islam** ( *al-ʾislām* ). Ta'n Islam bunnit er fockley yn Qur'an, as y teks shen coontit ec y lught eiyrtyssagh echey myr goo firrinagh Jee ( *[[Allāh]]*), as er ynseeyn as sampleyr (y *[[Sunnah]]*, as eh jeant seose jeh *[[Hadith]]*) Mahommad. Ta'n lught eiyrtyssagh coontey Mohammed myr faihder jerrinagh Jee. She Moslymagh yn ennym ta currit er dooinney eiyrtyssagh yn Islam.

Ta Moslymee credjal dy nee jee ynrick, slane as neuchosoylagh eh Jee as dy nee graihaghey as tendeil Jee cooish y vea. Ta Moslymee credjal dy nee yn Islam y lhieggan slane as co-chadjin jeh credjue bunneydagh hie er ny haishbyney dooin dy mennick as ayns ram buill, goaill stiagh trooid Abraham, Moses as Yeesey, as ny tree fir shen coontit myr faihderyn. T'ad cummal seose yn eie dy row mee-vaght currit er ny çhaghteraghtyn as ny h-ashlishyn roish shoh, as dy vel 'sy Qur'an goo neu-cheaghlit as jerrinagh Jee. Ta cliaghtaghyn as smooinaghtyn crauee yn Islam goaill stiagh queig colloonyn yn Islam as goaill rish leigh yn Islam. She smooinaghtyn bunneydagh as aghtyn bunneydagh yn ooashlaghey t'ayn ayns ny queig colloonyn, as ta leigh yn Islam bentyn er begnagh dagh ayrn jeh'n theihll as jeh'n çheshaght, goaill stiagh y vankeyraght, lhiass, y caggey as y çhymmyltaght.

Ta'n chooid smoo jeh Moslymee goll er rheynn magh ayns daa ard-rheynnyn: yn Islam Sunni as yn Islam Shia. Ta'n chooid smoo jeh Moslymee cummal 'syn Aishey Yiass, 'sy Niar Meanagh as 'syn Affrick, as ta Moslymee ry-gheddyn 'sy Çheen, 'sy Roosh as ayns mooar-rheynn America. Ta mysh 1.57 billioon Moslymee ayn 'sy theihll, as, rere shen, t'eh ny nah chraueeaght smoo er y theihll.
Laramie, Wyoming

Ta **Laramie** ny ard-valley ayns Albany County, Wyoming, ny Steatyn Unnaneysit. Va 31,312 cummaltee 'syn ard-valley rere coontey-pobble ny bleeaney 2011. She Dave Paulekas meoir y valley.

## Çheer-oaylleeaght
Rere Oik Coontey-pobble ny Steatyn Unnaneysit, ta'n ard-valley 46.00 km² er eaghtyr

## Kianglaghyn magh

* 
* Sheshaght Lught Traghtee Laramie
*
Gillette, Wyoming

Ta **Gillette** ny ard-valley ayns Campbell County, Wyoming, ny Steatyn Unnaneysit. Va 31,971 cummaltee 'syn ard-valley rere coontey-pobble ny bleeaney 2014. Va'n ard-valley bunnit 'sy vlein 1892.

## Çheer-oaylleeaght
Rere Oik Coontey-pobble ny Steatyn Unnaneysit, ta'n ard-valley 49.21 km² er eaghtyr.

## Kianglaghyn magh

*
Rock Springs, Wyoming

Ta **Rock Springs** ny ard-valley ayns Sweetwater County, Wyoming, ny Steatyn Unnaneysit. Va 24,047 cummaltee 'syn ard-valley rere coontey-pobble 'sy vlein 2012. She Carl Demshar meoir yn ard-valley. V'eh bunnit 'sy vlein 1888.

## Çheer-oaylleeaght
Rere Oik Coontey-pobble ny Steatyn Unnaneysit, ta'n ard-valley 50.09 km² er eaghtyr.

## Kianglaghyn magh

* 
* Sheshaght Lught Traghtee Rock Springs
Cheyenne, Wyoming

She **Cheyenne** y preeu-valley as yn ard-valley smoo ayns Wyoming. Va 62,845 cummaltee 'syn ard-valley rere coontey-pobble ny bleeaney 2014. 

## Çheer-oaylleeaght
Rere Oik Coontey-pobble ny Steatyn Unnaneysit, ta'n ard-valley 63.79 km² er eaghtyr, 63.51 km² jeh ayns thalloo as 0.28 km² ny 0.45% ayns ushtey.

## Baljyn as ard-valjyn lannoonit
Ta Cheyenne lannoonit rish ny baljyn as ny h-ard-valjyn shoh heese:

## Kianglaghyn magh

* 
* 
*
Casper, Wyoming

Ta **Casper** ny ard-valley ayns Natrona County, Wyoming, ny Steatyn Unnaneysit. Va 55,988 cummaltee 'sy valley rere coontey-pobble ny bleeaney 2011. She John C. Patterson meoir yn ard-valley.

## Çheer-oaylleeaght
Rere Oik Coontey-pobble ny Steatyn Unnaneysit, ta'n ard-valley 70.55 km² er eaghtyr, 69.67 km² jeh ayns thalloo as 0.88 km² jeh ayns ushtey. 

## Kianglaghyn magh

* 
* Sheshaght Lught Traghtee Ard Casper
Dicyemida

She phylum sheeadaneagh eh **Dicyemida** ny **Rhombosoa**.  T'ad cummal ayns aaraghyn cephalopodyn.  Ren Krohn ad y 'eddyn magh ayns 1839.  Gyn scansh da tosheeaght, ta sleih jannoo ymmyd jeh *Rhombosoa* foast ny keayrtyn.

## Imraaghyn

*  

### Ry-lhaih
* Furuya, H., F. G. Hochberg, & K. Tsuneki. 2003. Reproductive traits in dicyemids. Marine Biology 143: 693-706.
* Hochberg, F.G. 1982. The "kidneys" of cephalopods: a unique habitat for parasites. Malacologia 23: 121-134.
* McConnaughey, B.H. 1951. The life cycle of the dicyemid Mesozoa. University of California Publications in Zoology 55: 295-336.
*
Jool Kaesar

Va **Jool Kaesar** (, ; J. Souree 100 RC &mdash; 15 Mayrnt 44 RC) ny ghineraal, ny pholitickeyr, ny chonsyl as ny screeudeyr Raueagh. Va paart mooar echey ayns ny taghyrtyn ren cur rish tuittym y Phobblaght Raueagh as irree Impiraght y Raue. 'Sy vlein 60 RC, ren Kaesar, Crassus as Pompei cur cochaarjys politickagh er bun va feer phooaroil as ren kioneyssaghey politickaght y Raue er feie shiartanse dy vleeantyn. Ren y lught ooasle cumaadagh jeh Shannad y Raue, Cato Aeg lesh pohlldey veih Cicero ny mast'oc, shassoo noi ny h-eiyrtyssyn v'ec y trooraght pooar y gheddyn liorish croutyn foayroil. Ren barriaght Chaesar er Goal, va creaghnit 'sy vlein 51 RC, sheeyney magh thalloo yn Raue gys y Vooir Eeaght as y Rhine. Haink er Kaesar dy ve ny chied ghineraal Raueagh ren goll tessen y daa ushtey shen tra ren eh croo droghad harrish y Rhine as tra ren eh cur stiagh er y Vretyn Vooar.

Ren ny cooilleenaghyn shen cur pooar cahnagh da as ren ad baggyrt er shassoo Pompei, as eh er ve aa-heughit rish y Çhannad lurg baase Crassus 'sy vlein 53 RC. Tra haink jerrey rish ny Caggaghyn Goalagh, ren y Shannad oardaghey Kaesar y kioneys cahnagh v'echey as çheet er ash gys y Raue. Yiooldee Kaesar, as hie eh tessen y Rubicon marrish leejoon, as eh faagail e wheiggey as goll stiagh 'sy Raue lesh armyn. Haghyr caggey theayagh er eiyrtys er shen, as dirree Kaesar magh myr reilleyder y Raue gyn coghrialtagh.

Lurg ren eh goaill stiurey er y reiltys, chur Kaesar claare lhiassaghyn sheshoil as reiltyssagh er bun, goaill stiagh doltey feaillere Yool. Ren eh laaraghey rheynneydys y Phobblaght as fy yerrey v'eh fogrit magh myr "jaghteyr son dy bragh". Ansherbee, cha row ny fo-streeuyn kiarit, as er Idus Mayrnt (15 Mayrnt) 44 RC, va Kaesar marrooit liorish possan dy hannadeyryn fo kioneys Marcus Junius Brutus. Vrish straih noa dy chaggaghyn theayagh magh as cha row reiltys bunraghtoil y Phobblaght currit er bun reesht. Dirree mac doltit Chaesar, Octavian (va goll er enney fo'n ennym Augustus ny s'anmey), myr eiraghtagh er e ayr. She toshiaght Impiraght y Raue v'ayn.
Yn Anglicaanaght

She tradishoon çheusthie jeh'n Chreestiaght as ta jeant seose jeh Agglish Hostyn as agglishyn eigsoylagh as kianglaghyn shenndeeagh ny credjueyn, cliaghtaghyn as strughtooryn cosoylagh ree ee **yn Anglicaanaght**. Ta'n fockle *Anglicaanaght* çheet magh ass *ecclesia anglicana*, abbyrt veanagh y Ladjyn veih'n vlein 1246 ny ny s'leah as ee çheet er "Agglish Hostyn". Ta'n chooid smoo jeh Anglicaanee nyn olteynyn jeh agglishyn as adsyn hene nyn olteynyn jeh'n Chommeeys Anglicaanagh eddyr-ashoonagh. Ansherbee, ta agglishyn elley ta coontey adsyn hene myr agglishyn Anglicaanagh agh nagh vel coontit çheusthie jeh'n Chommeeys Anglicaanagh. T'ad goll er enney myr Agglishyn Anglicaanagh Beaynagh.

## Kianglaghyn magh

* Ynnyd-eggey yn Çheshaght Anglicaanagh
*
Kione ny h-Ayrey

She **Kione ny h-Ayrey** () y boayl smoo twoaieagh ayns Mannin. T'eh ny lhie ec kione hwoaie Vaie Rhumsaa, 10 km (6.2 mi) çheu hwoaie veih Rhumsaa. Ta'n boayl so-roshtynagh liorish yn raad A16 veih Skyll Vreeshey. Cha nel boayl elley er yn ellan ny s'niessey da mooar-heer y Vretyn Vooar as eh ny lhie 26 km (16 mi) çheu yiass veih Burrow Head.
Aramaaish

She kynney çhengaghyn jeh'n chrouw Hemittagh ee yn **Aramaaish**. She çhengey Hemittagh Heear Hwoaie t'ayn, gollrish ny çhengaghyn Canaanagh lheid as yn Ewnish as y Feaneeckish. Va abbyrlhit yn Aramaaish doltit ec çhengaghyn elley as she ayr ny h-abbyrlhittyn Arabagh as Ewnagh.

Ta'n Aramaaish screeuit ny shinney na 3,000 bleeantyn d'eash, as by hengey reiragh ayns shiartanse d'impiraghtyn as myr çhengey ooashlaghey. By hengey laaoil ee yn Aramaaish car eash y Nah Hiamble ayns Israel (539 RC - 70 BNJ), as rere shen, by ard-hengey Yeesey ish, s'liklee. Myrane lesh shen, she çhengey ayrnyn mooarey lioaryn bibleagh Daniel as Ezra, as ard-hengey yn Talmud t'ayn.

Ta'n Noa-Aramaaish goll er loayrt jiu ayns ram boodeeyssyn beggey Ewagh, Creestee as Mandeagh as ad skeaylt as anerit er feie yn Niar Meanagh..

## Imraaghyn

## Kianglaghyn mooie

*Coontys er yn Aramaaish er Ethnologue
Paul McCartney

Ta'n **Reejerey James Paul McCartney** (ruggit 18 Mean Souree 1942) ny chiaulleyder, ny arraneyder, ny vard arrane, ny yl-chloieder greienyn as ny chummeyder Sostynagh. Marish John Lennon, George Harrison, as Ringo Starr, hooar eh ard-ghoo myr oltey jeh the Beatles, as ta'n co-obbraghey marish Lennon echey nane jeh ny boodeeyssyn smoo ennymoil jeh'n 20oo cheead. Lurg ren y phossan brishey seose, ren eh lorgey coorse lomarcan, as ren eh croo yn possan Wings marish e chied ven, Linda, as arraneyder-bard arranee Denny Laine.

## The Beatles
Ayns ny bleeantyn tree-feed, ren Paul cloie bass, 'sy phossan ard-ghooagh, The Beatles.

## Kianglaghyn magh

* 
*