Callisto (eayst)

She **Callisto**, ny **Jupiter IV**, y nah eayst smoo jeh Jupiter, lurg Ganymede. She Callisto y trass eayst smoo ayns Corys ny Greiney lurg Ganymede as Titan, eayst smoo Harn. Va Callisto feddynit magh ayns 1610 liorish Galileo Galilei. Lesh crantessen er 4,821 km, ta Callisto 99% cha mooar as y planaid Crean, ga nagh vel agh trass jeh'n ghlout echey. T'eh ny chiarroo eayst Ghalileagh rere foddeeaght voish Jupiter as craue raadeeoil cruinlagh er mysh 1,883,000 km echey. Neughollrish ny h-eaystyn Galileagh elley—Io, Europa, as Ganymede—cha nel eh ayns aavuilley cruinlagh as, rere shen, cha nel çhiow tidee er lheh ry-akin. Ta çhyndaa Callisto kianglt dy tidee rish y chruinlagh echey mygeayrt Jupiter as, rere shen, ta'n lieh-chruinney cheddin jeeaghyn dy beayn rish Jupiter. Rere shen, ta boal er eaghtyr Callisto raad Jupiter ry-akin jeeragh erskyn kione y vaghteyr. Cha nel magnaidosfeyr Jupiter cha breeoil er Callisto ny myr t'eh er ny fo-phlanaidyn sthie elley, kyndagh rish y chruinlagh ny s'odjey beggan çheumooie jeh ard-chryss goulraght t'ec Jupiter.

Er y chooid smoo, ta Callisto jeant ass creg as rioghyn ayns mooadyn corrym, lesh glooid er mysh 1.83 g/cm3, y ghlooid as yn ym-hayrn eaghtyragh s'inshley mastey eaystyn mooarey Jupiter. Ta co-vunstooghyn t'er ny ve cronnit dy spectroscoipagh er yn eaghtyr goaill stiagh rio ushtey, daa-ocseed charboan, silicaityn, as co-vunstooghyn orgaanagh. Ren scrutaght liorish y taagh spoar *[[Galileo (saagh spoar)|Galileo]]* anchoodaghey dy oddagh cree silicait beg ve ec Callisto chammah as keayn fo-eaghtyragh jeh ushtey foddee eh ve 100 km fo eaghtyr yn eayst.

She eaghtyr Callisto yn eaghtyr shinney as smoo towlit ayns Corys ny Greiney. Ta'n eaghtyr echey slane coodit liorish tuill vuillee. Cha nel feanish ny cowraghyn ayn bentyn rish obbraghyn fo-eaghtyragh lheid as tectoanys plaityn ny vulcaanaghys, as, feeu, cha nel cowrey er bee ayn bentyn rish gastey creg-oaylleeagh as s'liklee cha daghyr eh; t'eh er credjal dy dirree yn eaghtyr magh myr t'eh fo cleayn buillaghyn. Ta ny h-ard-troyn eaghtyragh goaill stiagh strughtooryn yl-fainnagh, tuill vuillee jeh cummaghyn eigsoylagh, as driaghtyn as straihyn tuill vuillee (*catenae*) ta kianglt rish lhiargeeyn, dreeyminyn, as fooillee. Er scaailey beg, ta'n eaghtyr jeant seose jeh fooillee rioeeagh veggey er birr vuill ardey as ad cruinnit liorish coodagh dy stoo dorraghey injil. T'eh er credjal dy daink eh shen ass neealaghey ny cummaghyn thallooin beggey as ta'n eie shen geddyn feanish voish assaar tuill vuillee veggey as faare moylyn beggey ta coontit myr remladyn. Cha nel fys ain er eashyn ny cummaghyn thallooin, ansherbee.

Ta aeraght ghoan ec Callisto as t'ee jeant ass daa-ocseed charboan as, s'liklee, ocsygien co-vreneenagh, as ta eeanasfeyr trome echey chammah. T'eh er credjal dy row Callisto crooit trooid aase ry-cheilley voish jysk y ghas as y joan va cruinlaghey Jupiter ec eash e chrooaght. Ren y co-ymmyrkey çheusthie jeh Callisto, ghow toshiaght tammylt beg lurg e chrooaght, cur rish ughtaghey neuchorrymagh as, foddee, rish crooaght keayin fo-eaghtyragh as cree creggagh.

## Imraaghyn

## Kianglaghyn magh

* Fysseree bentyn rish Callisto ec *The Nine Planets*
* Google Callisto 3D, caslys-çheerey eddyr-obbragh jeh Callisto