Yernish Chonnaghtey

Ta **Yernish Chonnaghtey** (*Gaeilge* ayns jiass y wheiggey, *Gaedhilic*, *Gaeilic*, *Gaeilig* ([ˈɡeːlʲɪc]) ny *Gaedhlag* ([ˈɡeːl̪ˠəɡ]) 'sy twoaie) ny h-abbyrt jeh'n Yernish ta loayrit ayns Queiggey Connaghtey. Ta ardjyn gaeltacht ry-gheddyn ayns Coontae Vay Eo (dy mynchooishagh ayns Tuar Mhic Éadaigh, Aghill, as Iorras) as ayns Coontae ny Galliu (dy mynchooishagh ayns rinkyn jeh Conamara as er Ellanyn Aran). Ta abbyrtyn Vay Eo as ny Galliu anchasley rish y cheilley ayns ram bollee, er yn oyr dy vel troghyn ennagh ec Yernish Vay Eo ry-chlashtyn ayns Yernish Ulley raad dy vel ny troghyn cheddin ec Yernish ny Galliu cosoylagh rish ad ayns Yernish Vooan.

## Focklyn
Ta anchaslyssyn ennagh ry akin eddyr Yernish Vay Eo as Yernish ny Galliu:

## Sheeanchoryssaghtys
Ta cummal sheeanagh Yernish Chonnaghtey (bunnit er abbyrt Huar Mhic Éadaigh ayns Coontae Vay Eo) taishbynit 'sy chaart shoh eiyrtyssagh (jeeagh er Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh ry hoi meenaghey er ny cowraghyn). Ta ny cowraghyn 'sy lieh eaghtyragh taishbyney corocklyn coghooysagh (ny corocklyn "lhean" dy tradishoonagh) choud's t'adsyn 'sy lieh eeghtyragh taishbyney corocklyn cleaoil ("keyl"). Cha nel y corockle  ny chorockle lhean ny keyl.

Ta ny breeocklyn ayns Yernish Chonnaghtey taishbynit 'sy chaart eiyrtyssagh. Cha nel ny buill shoh agh buill faggyssagh, er yn oyr dy vel cleaoilaghys as coghooysaghys jeh ny corocklyn cruinn cur cleayney er ny breeocklyn.

Ayns bishaght lesh shen, ta ny daaghooaghtyn  ry-chlashtyn ayns Yernish Chonnaghtey chammah.

T'ad ny troghyn ayns Yernish Chonnaghtey ta rheynn ee magh veih ny h-abbyrtyn elley na:

* Ayns sorçhyn ennagh, liuraghey breeockle roish dhossanyn sthie-focklyn jeh corockle bleaystagh gooagh + ushlagh (m.s.   "agglish")
* Ayns sorçhyn ennagh, anchaslys kiare vollagh mastey corocklyn stronnagh crooinagh as lhiattee: , dy mennick gyn liuraghey ny breeocklyn giare cairscreeuagh rouesyn.
* 'Syn abbyrt ta loayrit ayns Cois Fhairrge (yn ard rish coose twoaie Vaie ny Galliu eddyr Bearna as Casla), ta'n  giare bunneydagh focklit magh myr  toshee foddey choud's ta  foddey bunneydagh focklit magh myr  cooyl.
* Ta  focklit magh myr  (ny ta  currit ayns e ynnyd) jei corocklyn magh veih . T'eh shen ry-chlashtyn ayns Yernish Ulley chammah.

## Jalloo-oaylleeaght
### Ennymocklyn
Ayns abbyrtyn ennagh jeh Yernish Chonnaghtey ta ny meeryn jerree yl-rey *-annaí* as *-achaí* currit ayns ynnyd ny meeryn jerree cadjinit  as . T'eh ry-chlashtyn dy mennick ayns ram ardjyn Gaeltacht ayns Conamara dy vel y cummey unnaneagh toyrtagh jeh dagh ennymockle jeh'n nah jee-chleayney doltit myr y cummey ennymagh, as eh shen cur y meer yerree hampleyragh ayns corocklyn cleaoilagh 'syn unnaneagh ennymagh. T'eh shen soilshit magh 'sy lettraghey lesh yn *i* roish y chorockle jerrinagh.

### Breearyn

She tro ny breearyn ayns Yernish na mestey cummaghyn *oltscarree* (raad dy vel oayllys mychione y phersoon kiarit liorish far-ennym) as cummaghyn *taahit* (raad dy vel oayllys mychione earroo kiarit ayns meer yerree er y vreear) 'sy cho-whingys oc. Ayns Galliu as May Eo, myr t'eh ayns Queiggey Ulley, ta ny cummaghyn oltscarree ymmydit ayns ram cummaghyn raad dy vel cummey taahit 'sy çhengey chadjinit, m.s.  "ta shin moylley" (cadjinit ) ny  "voyllagh ad" (cadjinit ''). Foddee dy vel ny cummaghyn taahit, goaill stiagh ad nagh vel currit stiagh 'sy çhengey chadjinit ny s'odjey, dy ve ymmydit as feyshtyn er çhee freggyrt.

## Imraaghyn