open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ron Flowers

**Ronald Flowers** nọgbẹ to gblagbla (28 Liyasun 1934 - 12 Abọ̀húsun 2021) bo yin bọluhotọ yovotomẹ tọn de. Otẹn ṣẹnṣẹn tọn wẹ e nọ ho, bo ka yin yinyọnẹn na azán po ganmẹ he e zan po hẹ bọluhogbẹ́ Wolverhampton  wanderers tọn po. E yin dopo to mẹhe nọ ho bọlu ganji to ogbẹ́ etọn he ho bọlu akọta lẹpo tọn he wá aimẹ to 1966. To 12 Abọ̀húsun 2021, Flower yin matintọ to whenue e tindo owhe 87.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (he nọgbẹ̀ sọn 6 Afínplọsun 1911 jẹ 5 Ayidosun 2004) yin aihundatọ  podọ tonudọtọ de po to Amẹlika, E wa lẹzun ayimatẹngán 33tọ ayimatẹn California tọn tọn podọ tògan 40tọ Amẹlika tọn. Ewọ sọ wẹ asu Jane Wyman tọn (1940 jẹ 1948)  podọ to enẹgodo, Nancy Reagan (ye wlealọ to 1952).

## Alọdlẹndonu lẹ
Ronke Odusanya

**Ronke Odusanya** yin yọnnu aihundatọ sinima Ayọgbe tọn de po sinima-bayitọ de po, podọ aihundatọ oploji tọn dé po.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Ronke Odusanya yín jiji to azán atọ̀ntọ, Nuwhàsun, owhe 1973 tọn mẹ.

## Wehọmẹ yiyi etọn
Ronke bẹ wehọmẹ yiyi jẹeji to *St. Benedict Nursery & Primary School* bosọ zindonukọn bo yi *Federal Government Girls College, Akure*. E sọ yi wehọmẹ Alavọ Olabisi Onabanjo tọn, bo mọ gbedewema degree tọn yi to Mass communication mẹ.

## Azọn etọn
E bẹ azọ́n aihundida tọn etọn jẹeji to whenuena e tindo owhe fọtọ̀nnukundopo. To gbedewema yiyi etọn godo, E yin yinkọdona dọ "Flakky Idi Dowo" to ada he e yiwa to aihundida Fathia Balogun tọn bo yin Folake to emẹ to owhe 2006 tọn mẹ.
Ronke tọ́n to aihundida Oga Bello tọn he yin "Kerikeri" mẹ. E basi aihundida Nollywood tọn tintan etọn to sinima he nọ yin " Baba Ologba" mẹ to owhe 2001 tọn mẹ.
E ko tọ́n to sinima Naijilia tọn susu lẹ mẹ he bẹ aihundida he nọ yin Jenifa tọn hẹn fihe e wa ada Becky tọn te, Twisted, po A Girl's Note among others po.
Ye doyin na ẹn na ada titengbe he e yiwa to aihun Ayọgbe Nollywood tọn mẹ to owhe 2017 tọn mẹ bo yí ajọ̀ to aihundida he nọ yin "Ailatunṣe" mẹ.

## Delẹ to aihun he eda lẹ mẹ
*Twisted (2007)
*Jenifa (2008)
*Láròdá òjò (2008)
*Eekan soso (2009)
*Emi Nire Kan (2009)
*Astray (Isina) (2016)
*A Girl's Note (2016)
*Asake Oni Bread (2016)
*The Stunt (2017)
*Ayomide (2017)
*Obsession (2017)
*Ailatunse (2017)
*Olorire (2018)
*Owo Agbara (2018)

## Ajọ̀ lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹn Intẹnẹt tọn devo lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1973 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Roy Gaines

**Roy James Gaines** (mẹhe yin jiji to azán wíawetọ Avivọsun tọn owhe 1934 bo nọgbẹ jẹ azan wídopotọ Avivọsun tọn owhe 2021 tọn) yin Amẹlika-nu dé he nọ hò jinta wunmẹ ohàn *Texas blues* po *electric blues* po, e sọ nọ wleawuna hangbe bo nọ ji í. E wleawuna bosọ ji *"A hell of a Night"* to 1982. Ewọ wẹ yín nọvi na ohàn blues-jitọ Grady Gaines tọn. Gaines kú to Avivọsun owhe 2021 tọn, yèdọ azán dopo jẹnukọnna jijizan 84tọ tọn etọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Rukky Sanda

**Rukky Sanda** (yin jiji to azan Konukunatọ̀ntọ Avivọsun tọn to 1984) yinkọ etọn to gigọmẹ nọ yin **Rukayat Akinsanya**. E yin Aihundatọ to otò Naijilia tọn mẹ. 

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Rukayat Akinsanya yin jiji to azan Konukunatọ̀ntọ Avivọsun tọn to 1984. E yin jiji to Ayimatẹ̀n Awọnlin tọn mẹ. Rukky yi wehọmẹ Alavọ Ayimatẹn Awọnlin tọn, wehọmẹ lọ wẹ e tin te to whenue e bẹ́ azọ́n ahihundida tọn jẹeji. E fó wehọmẹ Alavọ Ayimatẹ̀n Awọnlin tọn to 2007.

## Gbẹzan mẹdetiti tọn
Rukayat yin nọvi na aihundatọ Bolanle Ninọlowo.

## Azọ́n he e wà lẹ
**Lethal Woman (2008)*
**Obscure Motives (2009)*
**Lovelorn (2012)*
**Miami Heat (2012)*
**Keeping My Man (2013)*
**White Chapel*
**The Seekers*
**Legal War*
**Campus Love*
**Keeping my Man (2013)*
**Gold Diggin (with Yvonne Nelson)*
**What's Within (with Joseph Benjamin)*
**The Relationship (2016) with Eddie Watson Jnr, [[Lisa Omorodion]] and [[Jennifer Eliogu]]*

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sabah Abdul-Jalil

**Sabah Abdul-Jalil**  (1 Liyasun 1951 - 28 Afínplọsun 2021) yin anadenamẹtọ bọluhotọ lẹ tọn na otò Iraqi tọn podọ bọluhotọ otẹn ṣẹnṣẹn tọn. Al-Quwa Al-Jawiya wẹ e deanana gbọngodo.  Whla ṣidopo wẹ e deanana ogbẹ́ bọluhotọ otogbo lọ tọn lẹ sọn 1975 jẹ 1979.
Abdul-Jalil wá kú to azán 28 Afínplọsun 2021 gbọn azọ̀n bẹlpamẹ lọ Azọ̀nylankan COVID-19 dali to Baghdad, podo e tindo owhe 69 to whenue e kú.
 
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Russia

**Russia** (to Russia-gbè mẹ: Россия), he nọ yin yiylọ to osẹ́nliho dọ **Russian Federation** (to Russia-gbè mẹ: Российская Федерация) yin  otò de to Whèzẹtẹn-waji Europe tọn po Agéwaji Asia tọn po. Ewọ wẹ yin otò he kló hugan to aihọ́n mẹ, po nudi gbẹtọ sọha livi 146 e lán fọtọ́n dònu ṣinawe po. Ewọ wẹ yin otò he mẹ gbẹtọ su te hugán to Europe, podọ Moscow he yin tòdaho tatọ́-tẹnnọ̀, ewọ sọ wẹ yin tòdaho he kló hugan to Europe. Ogbè he nọ yin dido hugan to Russia wẹ̀, Russia-gbè, ewọ sọ wẹ yin ogbè he nọ yin dido hugan to agbegbe Europe tọn ji, podọ ga ewọ  wẹ yin ogbè Slav lẹ tọn he nọ yin dido hugan. Tògbo ehe wẹ kló hugan to aigba ji na nue du gbigbló lẹdo he ji yè sọgan nọ tọn, bọ  Canada hopódona ẹn, enẹgodo, Amẹlika, po China po. 

Russia má dogbó hẹ otò voovo 16, to Europe po Asia po mẹ. Ehelẹ wẹ: Norway, Finland, Estonia, Latvia, Lithuania po Poland po (awe lẹ gbọn Kaliningrad Oblast), Belarus, Ukraine, Togbó Georgia tọn, Azerbaijan, Kazakhstan, China, Mongolia, po North Korea po. E tindo kanṣiṣa hẹ ohù fọtọ̀nnukúndopo (16), po ohù daho atọ̀n po. 

Sọṣì Katoliki Whèzẹtẹn-waji tọn *(Eastern Orthodox Church)* wẹ yin sinsẹ̀n he gbayipe hugan to Russia.

Russia yin otò daho he sọ má do ogbẹ́ voovo lẹ ji de. Bẹsọn owhe 1922 jẹ 1991, ewọ wẹ yin adà tangan Soviet Union tọn. E yin tògbo de he aliho gandudu tọn etọn sinai do anademẹ Communist lẹ tọn dai amọ todin e ko lẹzun tògbo de he to anademẹ tògan tọn glọ ṣogan bo tindo Lizọnyizọnwatọ Tangan de po Tòwedegbẹ de po  *(semi-presidential republic)*. E tindo nugonu aliho gandudu tọn he mẹ gándutọ lẹ nọ yin dide gbọn omẹ paa lẹ dali *(democracy)* de tọn nkọ  lẹ. Tògan lọ nọ yin dide gbọn vodide tlọlọ dali, amọ agbàwhlẹnhẹmẹtọ etọn lẹ ma nọ yin dotẹnmẹna nado yi azọ́nwatẹn linlinnamẹ tọn lẹ zan, ṣogan yẹ tindo dotẹnmẹ nado yí nọtẹn gbẹ́dido internet ji tọn lẹ, nọtẹn linlinnamẹwe internet ji tọn lẹ po linlinnamẹnu tògodo tọn lẹ tọn zan to gigọ mẹ, podọ e yin dotẹnmẹna na nado mọ lehe kọdetọn vodide lọ tọn to yìyì do. 

To alọnu din, Vladimir Putin wẹ to gánzinpo ji. Tògan lọ wẹ nọ pàṣẹ dó otò lọ ji bọ Tòwedegbẹ Russia tọn *(Russian Parliament)* bọdego. 

## Kikló-yinyin po adọkunnu lẹ po
Po aigba he gbló sọ̀ kilomẹtlu 17,075,400 lẹdope  (enẹ wẹ, maili 6,592,800 lẹdope) po, Russia wẹ yin tògbo he kló hugan to aihọ́n mẹ, e dù sọ dopo to ṣinatọ̀n (1/8) ji lẹdo fininọ Aigba ji tọn. Russia wẹ yin akọta ṣinatọ̀n-tọ he mẹ gbẹtọ sù te hugan po gbẹtọ sọha livi 140 po to owhe 2022 mẹ. Russia nọ de huhlọ́n susu tọ́n sọn amì po amì jẹhọ̀nno jọwamọ tọn *(natural gas)* po mẹ. 

Gbọ̀n kàndindlẹn gbọn Whèzẹtẹn-waji Europe tọn kakajẹ agéwaji Asia tọn lẹpo ji, Russia dasá pọnla ganmẹ voovo tọn widopo ji bo tindo ninọmẹ aimẹ tọn po wunmẹ aigba tọn voovo susu lẹ po. Russia wẹ do fie adọkunnu jọwamọ tọn lẹ hlá do hugan to aigba ji te, bosọ yin otò he nọ dè amì po amì jẹhọ̀nnọ jọwamọ tọn tọ́n hugan to gbẹ̀mẹ. Russia wẹ sọ tindo zùngbó hládotẹn *(forest reserves)*  daho hugan to gbẹ̀mẹ, podọ ga nọ̀whe etọn lẹ wẹ bẹ dopo to ẹnẹ̀ ji (1/4) osìn dagbe aigba tọn lẹ hẹn.

## Osẹ́n

## Tònudidọ

## Otàn
## Nudọnamẹ gando lẹdo etọn lẹ go

## Demographic

## Aṣà

Adà:Otò
Rutherford B. Hayes

**Rutherford Birchard Hayes** (azán ẹnẹtọ Kọ́yànsun tọn to 1822 – azán fọtọnnukun-awetọ Alunlunsun tọn to 1893) yin tonudọtọ otò Amẹlika tọn tọn de, e sọ yin whẹyidọtọ de podọ nukọntọ otò tọn he yin awhànfuntọ de, ewọ wẹ sọ yin togán 19tọ otò Amẹlika tọn (sọn 1877 jẹ 1881).

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sagbohan Danialou

**Sagbohan Danialou** he yinkọ etọn titi nọ yin **Sagbohan Daniel** yìn hànjitọ Benẹ tọn de hé yin jiji to azán widopo, Awèwèsun owhe 1951 to Ekpè tomẹ. Mẹjitọ etọn lẹ tlọn Abomey.

## Vuwhenu po oplọn he eyi po
Sagbohan Danialou sìn otọ́ yin hànjitọ podọ onọ̀ etọn yin hansinọ dé sọn Abomey. E zan vuwhenu étọn to onọ̀ etọn sìn mẹjitọ lẹ dè. Ohàn he e nọ doto sọn ṣọṣi Methodisti tọn he pannukọn ohọ yetọn po vodun han he ye nọ ji to zanfinfọ̀n to hunwhẹ lẹ whenu wẹ fọn jlo hanjiji tọn dó lanmẹ na ẹn. Otọ́ étọn sọn plọn ẹ nuhiho voovo taidi: kpahlouẹ, maracas, po kpezi po. E biọ numẹnsẹ̀n kosi lẹ tọn mẹ to whenuena e do owhe atọ́n na nunina hanjijitọn etọn wutu. To whenue e do owhe fọ̀ntọ̀nnukundopo, ye plan ẹn do yi Cotonou nado yi plọn Anazọn. Cotonou tohomẹ wẹ e biọ hanjigbẹ dè mẹ te, bo sọ̀ yin ganklekle hotọ to bíbẹ whenu. Gandopolọmẹ wẹ e dó na plọn nuhiho whemitọnnu tọn lẹ yiyizan te. Nado penukundo hanjiji he é yinwanna podọ nado sọgan yí nukọn to é mẹ, Sagbohan Danialou jo anazọn wíwá dó bo pannukọn hanjiji.

## Whẹndo  etọn
Sagbohan Danialou ji ovi ṣidopo, he susu to ye mẹ nọ hodo e yi hanjitẹmẹ.
#Ovi mẹho etọn, Djibril ku to owhe 2013.
#Raimi gankekehotọ̀, 
#Kamal lọsu yin nuhotọ ga, 
#Yọnsi atọ́n wẹ yin mẹhe po lẹ.

To owhe 1968,whenue Sagbohan Danialou to owhe fọ̀ntọ̀nnukunawe dó bọ sọ to anazọn etọn wa to Cotonou tohomẹ, e ho ohun dè yé nọ ylọ dọ *congas* na nuhogbẹ *los commandos* he yin nuhogbẹ congas tọn tintan to Benẹ he do òhún wunmẹ vovo lẹ.
To whejayi dopo, anadenahantọ lọ sọ na kọja Sagbohan dọ̀ ni yi ho ohun, na húnhotọ yetọn ma wa wutu. Sagbohan ho ohungbe hanjitọ James Brown tọn, bọ é sọ yọn sise na todoaitọ lẹ podo ògán gbẹdutẹn lọ tọn po, na ehe yin nù yọyọ dè na yé to whelọnu.
Nujijọ ehe wẹ zọn bọ ògán gbẹdutẹn fie Sagbohan honu te lọ tọn plan ẹn yi otò Naijilia tọn mẹ na dó honu.

## Oku Djibril tọn
To azán wiawetọ Awèwèsun owhe 2013, aṣọdonanutọ aṣa Benẹ tọn El pidio, Sagbohan Danialou podo ovi sunnu etọn Djibril po du nudido to whenuena ye nu amasin sọn amasin go de mẹ. Nado sọgan gbọ manọna he Djibril to jijẹ dè, Sagbohan Danialou na ẹn amasin sọn amasin go de e họ to mọto dè mẹ to aliho ji na dó nù. Djibril nù amasin lọ, enẹgodo wẹ é ku dó dotopamẹ El Fateh tọn to  họgbonu tohomẹ. Sagbohan Danialou podo El Pidio de Souza lọsu po yin zize yi dotowhe daho Hubert K Maga tọn to Cotonou, na yelọsu nù pẹdè to amasin lọ mẹ wutu. Sigba yé penukundo yé go bọ é sọ pọnte na yé.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sahara

**Danfafa Sahara tọn**, he tin to agewaji Aflika tọn, wẹ yin danfafa he klohugan to aigba blebu ji podọ ewọ sọ wẹ danfafa he hunmiọn hugan. Gbiblo danfafa Sahara tọn dlẹnkan gbọn otò susu mẹ podọ ehe bẹ otò lẹ taidi Morocco, Algeria, Tunisia, Libya, Egipti, Mauritania, Mali, Niger, Chad, po Sudan po hẹn. Susu fie e dlẹnkan gbọn lẹ tọn wẹ gbẹtọ ma nọ nọ̀, ṣigba mẹdelẹ penugo nado nọ adà he mẹ osin tin te lẹ. Danfafa Sahara tọn gblo sọ kilomita livi ṣinẹnẹ to adà etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ. To ojlẹ de mẹ wayi, danfafa ehe wá fa sọ mọ bọ jinukun lẹ sọgan wú to lẹdo etọn delẹ mẹ ṣigba to nukọnmẹ, e sọ vọ hú whladopodogọ. Danfafa Sahara tọn wẹ yin fie hunmiọn hugan to aigba blebu ji ṣigba e ma yin ewọ wẹ fie hú hugan. Danfafa he hú hugan wẹ danfafa "*Atacama*" tọn he tin to huwaji Amẹlika tọn.

## Ninọmẹ aimẹ tọn danfafa lọ tọn
Ninọmẹ aimẹ tọn sahara tọn yin dopo to dehe sin-ẹn hugan to aigba ji lẹ mẹ. Jikun vude wẹ nọ ja to lẹdo danfafa sahara tọn, jẹhon ahizi sọ nọ sọawuhia sọn ojlẹ de jẹ devo mẹ. To lẹdo danfafa lọ tọn delẹ ji, jikun sọgan nọ ma ja na nudi owhe dopo blebu. To alunlun whenu, hihla nọ sù taun to okle. To avivọ-whẹnu, fifa nọ tin taun to agewaji danfafa lọ tọn, podọ to huwaji, ninọmẹ lọ nọ pọnte pẹẹde. Osin-ago nọ ja to lẹdo osó  tọn etọn lẹ ji to whedelẹnu. 

## Lẹdo
Osó he yiaga hugan to danfafa sahara tọn wẹ 'Emi Koussi'  he yiaga sọ mita 3415. Osin-ago nọ ja to lẹdo osó tọn he yiaga taun lẹ, e tlẹ yin to alunlun whenu. Osó tangan he tin to lẹdo lọ mẹ wẹ osó 'Atlas' tọn he tin to Algeria. Fihe yido hugan to lẹdo sahara tọn mẹ wẹ "The Qattara Depression" he tin to Egipti. Otọ̀ susu wẹ jugbọn danfafa sahara tọn ji. Etomọṣo, susu nọ sọawuhia bo sọ nọ busẹ to ojlẹ voovo lẹ mẹ, ṣigba otọ̀ 'Nile' tọn po otọ̀ "*Niger*" tọn po ma nọ hú.
Saheed Sedonu Adamson

Ahọlu **Saheed Sedonu Adamson** yin vijiji Ajido tọn he yin topẹvi dé to gandudu dókọtọn Gbagli tọn glọ, to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ to otògbo Naijilia tọn mẹ.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn

## Wepinplọn etọn

## Azọn etọn

## Gigopanamẹnu he eyi lẹ
To owhe 2016 tọn mẹ, Saheed Sedonu Adamson mọ lẹblanu-lọkẹyi nado lẹzun Ahọlu widopotọ to Ahọluduta Ajido tọn mẹ. Whenẹnu wẹ e wa lẹzun *His Royal Majesty*, Ahọlu Saheed Adamson, he yin Topon Toyiaga I, Ahọlu Ahọluduta Ajido tọn, to Gandudu Dókọtọn Gbagli tọn mẹ to Ayimatẹn Awọnlin tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ .

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Ahọlu lẹ to Naijilia
Salaudeen Latinwo

**Salaudeen Latinwo** yin (jiji to owhe 1943-2023) mẹ. Eyin vijiji Otogbo Naijilia tọn bosọ yin Ayimatẹn-gan Ayimatẹn Kwara tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ
Salleh Abas

**Mohamed Salleh bin Abas** (yin jiji to Azan ko-nukun-atọ́ntọ́, Avivọsun, Owhe 1929 jẹ Azan fọtọ̀n-nukun-dopotọ, Alunlunsun, Owhe 2021) tọn mẹ.
E yin tonudọtọ po whẹ̀yidọtọ Otò Malaysia tọn po
Ewọ wẹ ogan whẹdatọ lẹ tọn to Whẹdatẹn daho hugan Otò Malaysia tọn bẹsọn Owhe 1984 kakajẹ 1988 mẹ. Sọn Owhe 1999 jẹ Owhe 2004, e yin gbẹvi *Terengganu State Legislative Assembly* tọn.
Abas yin dopo to gbẹvi ogbẹ  Malenu he tin to Otò Malaysia tọn mẹ.
Abas basi matintọ to Azan fọtọ̀n-nukun-dopotọ, Alunlunsun, Owhe 2021 tọn mẹ to Dotowhe dé he tin to Kuala Terengganu, Otò Malaysia tọn gbọn Azọ̀nylankan COVID-19 tọn to whenue e tindo Owhe kan-awe-elan-widopo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sambasa Nzeribe

**Sambasa Nzeribe** mẹhe yinkọ etọn to gigọ́ mẹ wẹ Chiedozie Nzeribe Siztus yin aihundatọ Sinimọto tọn de po aihun tele ji tọn de datọ po to otò Naijilia tọn mẹ. E wá sọn Ayimatẹn Anambra Tọn mẹ to otogbo Naijilia tọn. E ko sọ tọ́n to aihun susu lẹ mẹ taidi *A Mile from Home* (2013), *Out of Luck* (2015), *Just Not Married* (2015), *A Soldier's Story* (2015), *Hotel Choco (2015)*, *[[The Wedding Party]]*(2016), *The Island* (2018), *Slow Country* (2018), *Elevator Baby* (2019), *Kasala* (2018) po *The Ghost and the Tout* (2018) po. To 2016, e mọ gigopanamẹnu *AMVCA* tọn yí na azọ́n dagbedagbe he e wà to aihun he e basi lẹ mẹ wutu. 

## Aihun he e da lẹ
**A Mile from Home* (2013)
**Out of Luck* (2015)
**Just Not Married* (2015)
**A Soldier's Story* (2015)
**Hotel Choco* (2015)
**The Wedding Party* (2016)
**My Wife & I* (2017)
**The Island* (2018)
**Slow Country* (2018)
**Elevator Baby* (2019)
**Kasala* (2018)
**Coming From Insanity* (2018)
**The Ghost and the Tout* (2018)
**Four Crooks And A Rookie* 

## Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Sambasa whẹn to ninọmẹ mẹdekannujẹ tọn de mẹ na otọ́ etọn basi matintọ to whenue e gbẹ yin yọpọvu wutu. Isolo, he to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ wẹ e whẹn te. To whenue e to whinwhẹn e yinwanna aihun nupinpọn-do-plọnnu tọn dídá taun, enẹwẹzọn bọ e joawu na hanjigbẹ sinsẹn họmẹ tọn po ogbẹ aihundida sinsẹn etọn tọn po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Samuel Eto'o

**Samuel  Eto'o** (yin jiji to azan aotọ Whejisun Owhe 1981 tọn). Yin bọọluhotọ Otò Cameroon tọn dé. E ko ho bọọlu na *Internazionale  Milano* po bọọlu hogbẹ Otò Cameroon tọn po.

To Zósun owhe 2021 tọn mẹ, Samuel Eto'o, hẹn dide etọn nado du Azinponọ na bọluhihogbẹ Otò Cameroon tọn zun yinyọnẹn (Fecafoot).

## Bọlu hogbẹ he mẹ e wazọn te lẹ
*Leganés
*Real Madrid
*Espanyol 
*Barcelona
*Real Madrid
*Internazionale Milano

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Samuel Hundogan

**Samuel Hundogan** (yin jiji to Azan fọtọntọ Osun ṣidopotọ Owhe) Eyin tovi Gbagli tọn to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to Togbo Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin Tatọ Whẹndo Ganho tọn, podọ ga, ewọ wẹ yin Mẹgantẹnmẹ Agoloto Ahọluduta Gbagli tọn.

## Jọja whenu etọn po wepinplọn etọn po

## Otàn gbẹzan etọn tọn
Samuel Hundogan wlealọ hẹ Mẹmẹyọnnu Oluyemisi Hundogan to Azan wiatọntọ, Osun wiawetọ, Owhe 1997 tọn mẹ. Samuel jívi atọn, Sunnu awe podọ Yonnu dopo. Yinkọ yetọn lẹ wẹ Elizabeth Abimbọla Hundogan, David Adetokunbo Hundogan po Benjamin Olufemi Hundogan po.

## Azọn he e wa lẹ po ogan he edu lẹ po

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Samuel Ortom

**Samuel Loraer Ortom** (he yin jiji to azán 23tọ Lidosun 1961 tọn) yin tonudọtọ, ajọwatọ po lẹblanu homẹdagbenọ, tovi ayimatẹn Benin tọn to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ yin ayimatẹngan benin tọn to alọnu. To owhè 2015 wẹ e yin dide taidi ayimatẹngan to tonudọgbẹ APC tọn glọ. To whenue e jẹ owhè 2019 tọn, e sọ vọ yin dide whla awetọ taidi ayimatẹngan benin tọn sigba to tonudọgbẹ PDP tọn glọ. To whenue Goodluck Jonathan tin to ganzinpoji, samuel ortom wẹ yin minista họglọ tọn na karai po tito ajọwiwa tọn.
 
## Otan gbẹzan etọn po wepinplọn po
Dile mi ko dọ do jẹnukọn, yé ji samuel ortom to azan konukunatọntọ osun ẹnẹtọ owhè 1961 tọn to ayimatẹn benin tọn to ahọluduta guma tọn glọ to otò Naijilia tọn mẹ. E bẹ wehọmẹ dokọ tọn to st john primary school to topẹvi gboko tọn mẹ to owhè 1970 po st catherine primary school po, to ayimatẹn maiduguri tọn mẹ, e yin dẹpẹgan ayimatẹn benin tọn to 1974, e fo wehọmẹ dokọ tọn etọn to owhè 1976. E zindonukọn to wepinplọn etọn tọn mẹ to Idaha secondary commercial college, to ayimatẹn koggi tọn, sigba e ma fo e na wehọmẹ kwẹ tọn wutu na otọ etọn ko gbọjẹ to azọnmẹ. Ojlẹ enẹ mẹ wẹ e lẹzun hunkuntọ dé nado penukundo ede go. samuel ortom ma dike enẹ ni hẹn ẹn gbọjọ. To whenue e jẹ akwẹ pẹde pẹde mọ ji, e zindonukọn to wepinplọn etọn mẹ kaka e do yí gbedewema wesetọ tọn, *Doctor of Philosophy (Ph.D)* to commonwealth university, Belezi, gando tito wepinplọn whegbetọn go. Jẹnukọn na ojlẹ enẹ, e hiawe diploma to oyọnẹn nusisa tọn to amadu bello university, to otò zaria tọn to benue state university, to fihe e hiawe diploma to azọn linlin tọn mẹ to 1998.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Samuel Ladoke Akintola

**Samuel Ladoke Akintola** (osun ṣianwetọ azán ṣidopotọ owhe 1906 - osun tintan azán fọtọ̀ntọ owhe 1966). Yin tonudọtọ ovi akọta Naijilia tọn sọn okun Ayọnu to whezẹtẹn waji. E yin jiji to azan ṣidopotọ osun ṣianwetọ owhe 1906 to oto ogbomọṣọ tọn mẹ.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Ye ji Samuel do whẹndo Akintola tọn to oto ogbomọsọ tọn mẹ, otọ́ etọn wẹ Akintọla Akinbọla to whenue onọ etọn nọ yin Akankẹ Akintola. Otọ́ etọn yin ajọwatọ he wa sọn hẹnnu ajọwatọ tọn mẹ. Whenue e tin to pẹvi, mẹjitọ etọn lẹ sẹtẹn yi oto mínna tọn he yin ayimatẹn naija tọn to egbehe. E hiawe to aganu to wehọmẹ bẹjẹẹji tọn to Church Missionary Society. To owhe 1922, E lẹkọ yi ogbomọṣọ nado yi nọ baba daho etọn de, E sọ zindonukọn to oplọn etọn mẹ to wehọmẹ bẹjẹẹji tọn oniyẹtọmi jẹnukọn whẹpo e sọ do zindonukọn to wehọmẹ kọlẹẹji onitẹbọmi to owhe 1925. E wazọn mẹplọntọ tọn to wehọmẹ akadẹmi onitẹbọmi to owhe 1930 po 1942 po ṣẹnṣẹn, ehe godo wẹ e wazọn po azọnwhe ogbẹ tọn he nọ penukundo ohún pinpan tọn to Naijilia. Ojlẹ ehe mẹ, E tindo kọndopọ podo H.O Davies po, he yin whẹyidọtọ po tonudọtọ po, E sọ kọnawudopọ po ogbẹ tonudidọ Nigerian Youth Movement fihe e hopodona Ikoli nado yin dopo to ovi hagbẹ he yin nukunmọnu ayimatẹn Awọnlin tọn mẹdemẹtọ lẹ de Samuẹl Akinsanya, mẹhe Nnamdi azikwe kẹalọyi di mẹhe na jẹ otẹn lọ mẹ. Akintola sọ kọnawudopọ hẹ azọnwhe linlinwe tọn taidi azọnwatọ,bọ e sọ lẹzun hodọtọ na linlinwelọ to owhe 1953 po godonọnamẹ akinọla maja he yin dọpo  to akwẹnọ linlinwe tọn he jẹ tẹnmẹ Ernest Ikoli tọn mẹ hodọtọ́. Akinọla lọsu ze linlinwe Ayọnu he ye yi ogbe Ayọnu tọn do zedai to egbesọegbesọ. To owhe 1945, e jeagọ do afọdide azọndote he ogbẹ tonudidọ NCNC he azikwe po Michael Imodu na ze dote, ehe zọn bọ e lẹzun alẹdatọ to nukun tonudọtọ lẹ tọn mẹ di Anthony Enahoro. To owhe 1946, Akintọla mọ alọgọ oplọn vọnu yi nado yi hiawe vọnu to U.K, fihe e fo oplọn etọn  gando oyọnẹn osẹn tọn, bọ e wa to azọnwa di whẹyidọtọ na osẹn oto tọn. To owhe 1952, ewọ po chris ogunbanjọ, Ahọluzọnwatọ Bọde po Michael Ọdẹsanya po nọpọ bo yin dopo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Tonudọtọ lẹ to Naijilia
Samuel Wheto

Ahọlu **Samuel Olusegun Wheto** (he yin jiji to azán fọtọ̀ntọ Zósun 1960) yin tòvi Dalẹ tọn, Dalẹ yin gbétatò de he tin to otò Gbagli tọn mẹ to aṣẹpipa Ayimatẹn Awọnlin tọn glọ to togbo Naijilia tọn mẹ.

## Wepinplọn etọn
Ahọlu Samuel Wheto nọ̀ nafẹ etọn dè to gbétatò Agonu tọn he to tòpẹvi Irewe-Osolu tọn mẹ to Gandudu Dókọ tọn Ojo tọn glọ. Finẹ wẹ e yì wehọmẹ bẹjẹeji tọn etọn te to St. Francis Catholic Primary School, Igbo-Oja to owhe 1968. Enẹgodo, e yì wehọmẹ daho Methodist Secondary Modern School to Gbagli to 1974. Enẹgodo, e yì na zepọn de he mẹ e yí gbedewema he yin *Modern III School Certificate* te to 1977.

## Otàn gbẹzan etọn tọn
Samuel Olusegun Wheto dà asi lẹ bo sọ jivi lẹ.

## Azọ́n he e wà lẹ po ogán he e dù lẹ po
Samuel Wheto wazọ́n to Ahọlugbasa Ahọlu Akran Menutoyi tọn mẹ. E sọ do lẹblanulọkẹyi lọ nado dù gbétatògán na nudi owhe 20 do gbétatò he nọ yin Dalẹ ji. Mọdopolọ, dile ojlẹ to yiyi do, gbẹtọ lẹ wá to susu deji to gbétatò Dalẹ tọn mẹ, whenẹnu wẹ gbétatògán lọ, yedọ Baalẹ, wá dovivẹnu bọ vivẹnudido etọn sọ pa ẹ bọ e wá lẹzun Ahọlu de. Gbétatògán Dalẹ tọn mọ lẹblanulọkẹyi lọ yí to azán awetọ, Osun ṣinẹnẹtọ, owhe 2020 tọn nado lẹzun Ahọlu de do Ahọluduta Dalẹ tọn ji. Enẹwẹ zọn bọ Ahọlu Samuel Olusegun Wheto Ṣewhenu Toyọn I Ahọluduta Dalẹ-Whedakọ tọn do yin Gbétatògán godotọn po Ahọlu tintan Dalẹ-Whedakọ tọn po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1960 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Sarah Bernhardt

**Sarah Bernhardt** (23 Kọ́yànsun 1844 - 26 Whejisun 1923) yin yọnnu flansenu he nọ daihun oplo ji tọn, yinkọ etọn to whenuena e yin jiji wẹ Henriette-Rosine Bernard, e sọawuhia to aihun oplo ji tọn he diyin hugan to ojlẹ etọn mẹ lẹ mẹ. Delẹ to aihun he mẹ e sọawuhia te to ojlẹ etọn enẹlẹ mẹ wẹ *La Dame Aux Camelias* he yin awuwlena gbọn Alexandre Dumas fils dali; *Ruy Blas* he yin awuwlena gbọn Victor Hugo dali, *Fédora and La Tosca* he yin awuwlena gbọn Victorien Sardou dali, po *L'Aiglon* po he yin awuwlena gbọn Edmond Rostand dali. Bernhardt daihun gbọn otò susu mẹ lẹdo aihon pe, e sọ yín dopo to aihundatọ tintan he yihodokanji lẹ mẹ. E yin pipa taidi dopo to yọnnu aihundatọ he bikan hugan to whenẹnu. 

## Vuwhenu etọn
Bernhardt yin jiji to *5 rue de L'École-de-Médicine* to Paris to azán ko-nukunawetọ kavi ko-nukunatọntọ Kọ́yànsun tọn to owhe 1844, yinkọ onọ etọn tọn wẹ Judith Bernard(mẹhe sọ nọ yin yiylọdọ dọ Julie kavi Youle). Yinkọ otọ etọn tọn ma yin yinyọnẹn taun, sọgbe hẹ nuhe mẹdelẹ dọ, otọ etọn sọgan ko wa sọn whẹndo akuẹnọ de tọn mẹ. Onọ etọn ma na ẹn ayidonugo sọmọ to whenue e tin to ovu. Sigba to whenue e tindo owhe ṣinawe, onọ etọn ze e do wehọmẹ de to Paris, finẹ wẹ e daihun oplo ji tọn etọn tintan te. 
To owhe 1859 Bernhardt se dọ otọ emitọn ko kú to yovotomẹ. Onọ etọn ylọ whẹndo Otọ etọn tọn lẹ bo kanse ye nuhe Bernhardt na wa todin, dopo to ye mẹ he yinkọ etọn nọ yin Morny dọ e na yọn taun eyin Bernhardt na lẹzun aihundatọ oplo ji tọn de, nudide ehe ma hẹn homẹhun Bernhardt sọmọ ṣigba e kẹalọyi.

## Yanwle etọn lẹ
Yanwle Bernhardt tọn bẹjẹeji to 1862 whenue e yin nuplọntọ to *Comẹdie Francause*, e ma tindo kọdetọndagbe  sọmọ to finẹ bo wa tọn sọn finẹ. To 1865, e lẹzun mẹhe diyin to Europe podọ to 1870 lẹ gblamẹ, ehe zọn bọ yé to oylọ basi nanẹn lẹdo Europe po New York po pe. E na  ko lẹzun mẹhe diyin hugan to aihundatọ yọnnu lẹ mẹ to owhe kanweko fọtọnnukunẹnẹtọ mẹ ṣigba é plọn yọnnu jọja susu dogbọn aihun etọn lẹ dali. 

## Yanwle he gbọngodo lẹ
To 1905, to whenue e to aihunda to *Rio de Janeiro*, Bernhardt gbleawuna ede sọn afọ adusi tọn etọn to whenue e to ada godo tọn etọn basi dile  e zlọn sọn ado he yiaga  de ji, afọ lọ ma gbọ ganji. To 1915, afọ lọ kò ji zẹjlẹgo bọ afọ adusi tọn etọn dona yin sinsansẹ, he zẹemẹdo dọ sẹkunọ de wẹ e wa lẹzun bo sọ nọ kẹkẹvi de mẹ na osun susu lẹ, mahopọnna ehe, e zindonukọn to  yanwle etọn mẹ, e disa lẹdo Amẹlika pe to 1915 po kọndetọn dagbe po bo wa ku to whenue e lẹkọ do France to Azan koatọntọ, Whejisun, Owhe 1923 tọn. Bernhardt ku na azọn wutu to whenue ayi etọn gbẹazọn, ye dii do *Père lachaise* sín yọwhe to Paris.

## Owe lẹ

## Nuyiwa lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Ada ordinatẹ tọn lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Saratu Gidado

**Saratu Gidado** he yin yinyọnẹn taidi **Daso** yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunawe osun tintan owhe 1968 bo yin aihundatọ oto Naijilia tọn, bẹjẹeji to azọnwhe *kannywood film industry* po. E yin yinyọnẹn na ada he e nọ yiwa to aihundida mẹ di apajlẹ, E nọ saba gblehomẹ sinsinyẹn to aihundida delẹ mẹ bo sọ nọ daihun ylankan delẹ na e nido tọnta. Aihundida tintan he mẹ e yin yinyọnẹn te mẹ hugan wẹ dehe mẹ e sọawuhia te to owhe 2000 he hosọ etọn yin *Linzami Da Wuta*, he yin didetọn gbọn azọnwhe *Sarauniya Movies* dali. Devo lẹ wẹ Nagari, Gidauniya, Mashi po Sansani po.

## Aihundida etọn lẹ
Saratu Gidado kọnawudopọ hẹ azọnwhe aihundida tọn lọ *Kannywood film industry* to owhe 2000, bosọ sọawuhia to aihundida devo lẹ mẹ he hugan kanweko.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1968 lẹ
Segun Arinze

**Segun Arinze** yin jiji to Owhe 1965 bo yin tovi  Naijilia tọn. Yinkọ etọn to gigọ mẹ wẹ **Segun Padnou Aina Arinze**.

## Gbẹzan po wehọmẹ yiyi etọn tọn po
Segun yin jiji to Onisha, to Ayimatẹn Anambra Tọn mẹ. Otọ́ etọn nọ yin Bamidele Padonu bọsọ yin Ayọnu de, ṣigba Onọ̀ etọn nọ yin Lydia Padonu bọsọ yin Igbonu de. Segun wẹ yin ovi tintan mẹjitọ etọn lẹ tọn to ovi ṣianwe he yé ji lẹ mẹ. Avọ̀ wẹ Onọ etọn nọ tọ̀. Gbagli wẹ kunkan etọn tọ́n sọn to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E yì Wehọmẹ Victory College Of Commerce tọn he tin to Ilorin. Enẹgodo, e sọ wá yì Taba Commercial College to Ayimatẹn Kaduna Tọn to fie e fó Wehọmẹ dokọtọn etọn te. Todin e yì Wehọmẹ Alavọ tọn Obafemi Awolowo tọn, fie e plọnnu gando Aihundida Nupinplọn-do-plọnnu tọn te. E wá yin yinyọnẹn ganji taidi *Black Arrow*, yinkọ de he yé do na-ẹn to Aihundida Nupinplọn-do-plọnnu tọn de he e basi to Owhe 1996 tọn mẹ he yinkọ aihun lọ tọn wẹ *Silent Killer*. Chico Ejiro wẹ yinkọ mẹhe kàn aihun lọ tọn nọ yin, ṣigba e ma sọ tin to ogbẹ̀ ba.
Segun Arinze da dopo to Aihundatọgbẹ́ etọn lẹ mẹ he nọ yin Anne Njemanze, ṣigba pọninọ yetọn ma dẹn sọmọ de. Yé ji viyọnnu dopo he yinkọ etọn nọ yin Renny Morenike to Osun atọ̀ntọ, azán aotọ mẹ.

## Azọn etọn
Segun jẹ hanji ji bosọ nọ da aihun nupinplọn-do-plọnnu tọn lẹ. Na taun tọn, hanjiji wẹ hẹn ẹn diyin taun to whenuena e dè agbán etọn Dream tọn, ehe ma sà to ahimẹ sọmọ ṣigba e hẹn-ẹn diyin. Ilorin wẹ e bẹ azọ́n Aihundida tọn etọn te. Gbọnvona azọn Aihundida tọn, e sọ nọ plọnnu mẹdevo lẹ gando Aihundida go to Azọnwhe Prestigious African International Film Festival tọn mẹ. Na e jlo dọ mẹdevo he ja to godo na-ẹn lẹ ni yọn azọ́n lọ ga.

## Aihun he mẹ e tọn te lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ
Seyi Shay

**Seyi Shay** E yi jiji to ( azan konukundopo awewesun owhe 1985 )  yinkọ etọn to gigọmẹ nọ yin **Deborah Oluwaseyi Joshua**
Shama-gbe

**Shama-gbe**, kavi **Shama-Sambuga-gbe**, sọgbe hẹ akọ̀gbe etọn awè lẹ, yin ogbè Kainji tọn de he nọ yin dido to Naijilia. 

E sọgbe nado dọ dọ̀ Shambuga ko busẹ sọn aimẹ. Yè nọ dó e to dai to topẹvi Sambuga tọn he to kilomẹtlu 10 do agéwaji-whèyihọ Kagara tọn mẹ to LGD Rafi tọn to ayimatẹn Niger Tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Ogbè lẹ
Seh-Dong-Hong-Beh

**Seh-Dong-Hong-Beh** (Zẹẹmẹdo Jiwheyẹwhe nọ dọ nugbo ) nukọntọ na awhanfuntọ Dahomey tọn. To 1851 eyin nukọn yọnnu awhanfuntọ lẹpo he bẹ soha 6000 gangansu lẹ yi pe Ẹgba mẹlẹ tọ Abeokuta, nado mo afanume he Dahomey nado wajọ mẹsisa tọn. Owhe etọn po ọjlẹ he mẹ e yin matintọ te ma yin yinyọnẹn. E sogan ko tin to gblagbla owhe kotọ kavi bejejeji owhe gbantọ to whenue e yin nudego to 1850. Whenue e yindo nukọnto awhanfuntọde we e yin, yẹdide etọn do danu he e ko wa. Whlasusu wẹ e ko yin nudego taidi yọpọvu, he ma hugan owhe 8-10 tọn mẹ. To whenue ye yi awhangbenu, susu yetọn wẹ na ko yin huhu. E yin linlẹn dọ e na ko yin jiji to gblagbla Owhe 1815 po 1835 po sẹnsẹn. E ma yin nudego gbọn awhanfuntọ french tọn to awhan he wa aimẹ to Dahomey po French po sẹnsẹn, enẹwutu e yonbasi dọ ni ko basi matintọ kavi ko gbọjẹ to gblagbla ojlẹ 1851, 1874, 1889 owhe he french po dahomey pe na awhan whla tintan. E yin pipa po yẹdide alọ tọn po boso yin sẹn sa na to avọ etọn mẹ po gbẹtọta po to alọ etọn mẹ. Owe Dahomey po Dahomevi lẹ he yin kinkan to 1851 Frederick  Edwyn Forbes, Nukọntọ awhanfuntọ sinji tọn Bristish tọn. Taidi mẹhẹ jẹagọ do mehuhu, E tọnwhẹn wa awanu Dahomey tọn to 1849 - 50 po linlẹn lọ po nado diọ linlẹn na Ahọlu Gueze nido doalọtẹna meyu sisa yido wajọ (African Slave Trade). E donu awhanfuntọ yọnnu dahomey tọn lẹ, dọho gando gbẹzan yetọn go to gigọ mẹ. F. E Forbes ma yin awhangan tintan he tẹnpọn nado doalọtena mẹyu yido wajọ to wheyihọ  waji africa tọn. Nado hẹn onu enẹlẹ wa vivọnu, Awhangan british tọn lọ din mẹhe to ajọ lọ wa lẹ bo na ye sọha akuẹ tọn he su taun de na ye nido dopa dọ ye na dọalọte to nuwiwa mọnkọ lẹ. Guezo Ahọlu dahomey tọn tindo awhanfuntọ yonnu 3000, yemẹpo we e sọ da di asi, to whenue e ko sa sunnu di afanumẹ.

## Dodinnanu dogo
Seriki Williams Abass

**Seriki Williams Abass** (1870-1919) yin kanlinmọ jọwatọ dai, ewọ lọsu yin kanlinmọ de he yin wiwle gbọn Danhomẹ-nu de he nọ yin Abass dali. Williams he e nọ yin, yin yinkọ klunọ etọn he họẹ bo hẹn ẹn yi Brazil fihe e plọn ogbe voovo ẹnẹ te. Abass yin malenu de he du ogan *Seriki Adini* tọn to Gbagli. Taidi kandai anago oṣhọ tọn, Abass yin denuhọtọ owhe klunọ etọn tọn, e sọ yin mẹhe klunọ etọn William yinwana taun bo gbẹ nado saẹ na mẹdevo, kanlinmọ ehe yọnnuin bọ walọ etọn sọ yọn susu, e yọnnuin sọmọ bọ etlẹ sọ penugo nado se ogbe voovo ẹnẹ, yedọ̀ Dutch-gbe, glẹnsigbe, Spanish-gbe po Portuguese-gbe po. Whenue ojlẹ lẹ wa to yiyi, klunọ etọn dọ ni kọnawudopọ hẹ emi to àjọ kanlinmọ sisa tọn mẹ, klunọ etọn wẹ zọn bọ e do lẹkọ do mẹwigbeji. To whenue e jẹ Naijilia,  e lẹkọ do Lopo Awọnlin tọn.

## Vuwhenu etọn
Abass yin jiji to Ìjọga Orile to Ayimatẹn Ogun tọn, yinkọ he ye do na ẹn  wẹ Famerilekun. Kanlinmọ jọwatọ William wẹ họẹ to Abass sí bo hẹn ẹn sọyi Brazil, na walọ dagbe etọn wutu e gbẹ nado saẹ bọ e nọ nọ po e po. Klunọ etọn William wẹ zọn bọ e gọ do mẹwiyigbeji whenue e jẹ Naijilia e nọ Lopo Awọnlin tọn whẹpo dó lẹkọ do Gbagli. Klunọ etọn po họntọn etọn lẹ po wẹ gba Brazillian Baracoon he ye yi gbaglo do gba to 1840. Abass mọ yọnnu kantọnwiawe bo du ogan Seriki Adini tọn ayọnugbeji lẹpo tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ
Shettima Mustapha

**Shettima Mustapha** OFR (he yin jiji to azán 26tọ Abọ̀húsun 1939 — azán 17tọ Abọ̀húsun 2022) yin wesetọ dé po tonudọtọ dé po, e sọ yin ovijiji otodaho Naijilia tọn. E wazọn taidi lizọnyizọnwatọ na tito glelilẹ ton sọn owhe 1990 kakajẹ owhe 1992. To 2007 yé dee nado yin lizọnyizọnwatọ na tito hihọ tọn to gandudu Yar'adua glọ. To owhe 2010 mẹ wẹ Shettima jo azọn lizọnyizọnwatọ dó to whenuena Goodluck Jonathan vọ vọjlado basina gandudu etọn.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Shettima Mustapha wẹ yé ji dó fihe nọ yin Ayimatẹn Yobe Tọn tosin to owhe he mi dọ dó àga. Wehọmẹ Borno Middle tọn he tin to Maiduguri wẹ e yi bẹsọn owhe 1946 jẹ 1952. E wazọn taidi Medical Field Assistance to Ayimatẹn Kano tọn mẹ to owhe 1955 je 1956. e sọ wazọn to *Borno Native Administration* sọn  owhe 1954 yi 1964. Enẹgodo wẹ e sọ wazọn jẹ Azọnwhe Ladio tọn po to Kaduna sọn owhe 1965 jẹ 1967. To whenuena Shettima dó owhe koatọnnukunatọntọ to owhe 1967 tọn mẹ wẹ yé dèe taidi weplọnmẹtọ dé to wehọmẹ Alavọ tọn Ahmadu Bello University. Enẹgodo e sọ yi wehọmẹ bo yí gbedewema bo sọ wa wazọn taidi Dodinnanutọ dé gándo glelilẹ go. Enẹgodo  e sọ yi wehọmẹ wunmẹ wunmẹ devo lẹ, bo yí gbedewema susu devo lẹ ga.

## Tozọn he e wa lẹ
Shettima Mustapha wẹ yín kọmisọna to Ayimatẹn Borno tọn mẹ to togan Mohammed Goni glọ. Enẹgodo wẹ e wa yin dide nado yin  awetọ na mẹhe na dù togan Ayimatẹn lọ tọn to ọgbẹ *Nigeria People's Party* glọ to owhe 1983 Amọ  Shehu Shagari wẹ dù to ovo lọ ji to whelọnu. Enẹgodo Awhangan Muhammad Buhari yi gan gannugannu bo ze Shettima dó ganmẹ bọ to whenuena e tọn e lẹkọ bo yí bẹ azọn mẹplọntọ tọn etọn jẹeji.

## Lizọnyizọnwatọ to Yar'adua glọ
Tògbogan tògbo Naijilia tọn he yin Umaru Yar'adua wẹ wa dé Shettima taidi lizọnyizọnwatọ tangan na whẹho hihọ tọn na otò lọ. Enẹgodo e sọ gbẹ yin lizọnyizọnwatọ tangan to owhe 2008 tọn mẹ bọ Godwin Abbewa yi otẹn etọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2022 lẹ
Shina Rambo

**Shina Rambo** (yin jiji to 1958) yin Ajotọgan dé po mẹyihutọ dé po he do tukla na mẹ tin to Hùwaji-whèyihọ tọn otò Naijilia tọn lẹ to gbagbla owhe 1990 tọn lẹ mẹ. Eyin jiji to otò Abeokuta tọn mẹ to Ayimatẹn Ogun tọn. Eyin bojlẹtọ dé he do hunhlọn jọwamọ̀ tọn bo do yise to gbẹtọ yiyi dó sanvọ na vodun lẹ mẹ.

Ewa lẹzun sinsẹn-gan dé to whenuena e lẹkọ sọn ganpamẹ to whenue Olusegun Obasanjo to togbogan yin to Naijilia bo sọ nọ la wẹndagbe taun. Nupaṣamẹnu wẹ e yin na Ponọ lẹ to whenue ye wa yọnẹndọ mẹ he ye la na aihọn dọ emi ko hùn gbẹ tin to ogbẹ.
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Shingini-gbe

**Ogbè Shingini tọn lọ**, *Tsishingini* kavi *Cishingini (Chishingini)*, kavi *Ashaganna*, yin ogbè Kainji tọn de to Naijilia gbọn omẹ Kambari tọn lẹ dali. Akọ̀gbè etọn awè lẹ wẹ, Tsishingini po Cishingini po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Ogbè lẹ
Shiroro

**Shiroro** yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to  Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn lẹ tin to topẹvi Kuta tọn he tindo agbegbe *(ward)* fọtọ̀n [15], dile yé yin sislẹ bọdego do:
#Allawa
#Bangajiya
#Bassa/kukoki
#Egwa/gwada
#Erena
#Galkogo
#Gurmana
#Gussoro
#Kato
#Kushaka/kurebe
#Kwaki/chukuba
#Manta
#Pina
#She
#Ubandoma
podọ ogbè tangan he yé nọ dó wẹ Gbagyi.
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 5,015 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 235,404 wẹ tin to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.

Sọha pósu tọn *(postal code)* lẹdo lọ tọn wẹ 921.

## Sọ Pọ́n

*Agahúnglintẹn Shiroro Tọn
*Zòmọ Daho He Nọ Wleawuna Miyọ́n Lẹtliki Tọn Shiroro Tọn
*Todohukanji adó osìn ginglọn tọn po nuhẹnnú osìn tọn lẹ po tọn to Naijilia

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Shock G

**Gregory Edward Jacobs** (yin jiji to azán koatọntọ avivọsun owhe 1963 jẹ Lidosun, azán konukùnawetọ owhe 2021)
E yin yinyọnẹn di **shock G**. Eyin hànjitọ *Rap* tọn de to otò Amẹlika tọn mẹ. To azan konukúnawetọ, Lidosun, owhe 2021 tọn mẹ Shock G sìn osiọ, yin mimọ to jonọwhé Tampa, Florida tọn me. Kunnudenu de matin gando lehe e kú gbọn go. To azan aotọ osùn owhe 2021 tọn mẹ to Otọ̀ *Hillsborough* tọn mẹ dodinanutọ́ Agasa tọn basi nulila okù etọn tọn dọ shock G kú na ṣiṣizan amasin adinọ tọn wutu. 

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1963 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Shola Adewusi

**Shola Adewusi** yin Jiji to 1963 bo sọ yin aihundatọ oploji yovogbe tọn, sinima bayitọ podo 
hladio po.
Telezọn etọn bẹ Little Miss Jocelyn,  aihundida BBC etọn nọ basi wadohia nukinkan vovo lẹ po nukantọ Jocelyn Jee Esien. To yidogọmẹ,  Adewusi ko yin mimọ to aihundida 'Lewis'(Season 3, Episode 4), My Hero, The Bill, Casualty, Bad Girls, Family Affairs, Emmerdale, podọ Chewing Gum to tele ji. E sọ yin nina aihun nukọntọ tọn to CB'S Bob Hearts Abishola taidi Auntie Olu.
E ko sọ daihun hladio ji tọn susu lẹ na BBC World Service.
Azọn oploji etọn bẹ  *CRAZYBLACKMUTHAFXXKINSELF* to *Royal Court Theatre*. E sọ yin dopo to hagbẹ  he to azọnwa to Intermission Youth Theatre. E basi nutangan to aihundida yetọn mẹ "Verona Road". Azọn etọn so bẹ apa ehe e da to Paddington 2.

## Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
*Shola Adewusi at IMDb
*Shola Adewusi at The Spotlight website

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sikiru Adesina

**Sikiru Adesina** ( 1971 -  Afínplọsun 8, 2016), yinyoẹn na taun tọn taidi **Arakangudu**,  e yin sinimabayitọ Naijilia tọn, anadenatọ podọ nubayitọ. E yin yinyọnẹn ganji na ada amanọ ehe e nọ da, ajotọ kavi ogbẹ ylankan to sinima mẹ.
To Afínplọsun azán ṣiatọ́ntọ, 2016, e basi matintọ to owhe etọn gbe to Kaduna, agewaji Naijilia tọn.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Sikiru Ayinde

**Sikiru Ayinde** yin hànjitọ fuji tọn, bọ sọ yin Naijilia vijiji. Ayinde Barrister jẹ ohàn ji sa ji to owhe 1966-2008. Barrister de ohan susu he sọ 127 tọn. Delẹ to yé mẹ wẹ 
*Oke Agba (1980)
*Ijo ọlọmọ (1983) 
*Nigeria (1983)
*Military (1984)
*Barry Wonder (1987) 
*Fuji Garbage (1988) 
*Music Extravaganza (1990) po 
*Fuji waves (1991) po.

## Otàn gbẹzan etọn tọn
Sikiru Ayinde yin jiji dó hẹnnu Balogun tọn mẹ to Ibadan tomẹ, Otọ Etọn yin Lanhusatọ dé, bọ onọ Etọn yin onu flinflin lẹ satọ de. Eyi wehọmẹ dokọtọn Muslim mission po wehọmẹ model mushin tọn he tin to Awọnlin. Enẹgodo e Yi wehọmẹ Azọnpiplọn, Azọnyinyọnẹn Yaba polytechnic tọn nado plọn wezinzin po Alọnuzọn devo po. Ayinde Barrister bẹ hanjiji jẹeji sọn pẹvi gbọn. Bọ ni wazon to malenu lẹ sìn nubibla Whenue ga.dile e to azọn wa é sọ nọ to ohàn Etọn lẹ ji. É wazọn wezinzin tọn na azọnwhe he nọ Basi Ahan, Nigeria breweries. Na kanvivan Etọn to Awhan nuglọ tọn whenu e wazọn wezinzin tọn na azọnwhe Awhanzọnwatọ̀ Otogbo Naijilia tọn. E wazọn taidi Awhanzọnwatọ̀ to Awhangbẹ Ao tọ '10th'Brigade mima awetọ '2nd' division Azọnwhe Awhanzọnwatọ̀ Naijilia tọn to Awhangan 'Adeniran' glọ. E sọ hoavun taun to Awka, Abagana po Oníṣa po.

## Oku po siodidi etọn po
Barrister ku to azán fọtọ̀n-nukundopotọ Awewesun 2010 to London fihe é yi pọngbọ na azọn Adọvivi tọn (diabetes) tọn. Eyin didi to azán gbàntọ Awewesun 2010 to owhe etọn gbe to Awọnlin.

## Alọdlẹndonu Lẹ

## Kanṣadopọ intẹnẹt tọn
Sikiru Kayode Adetona

Ahọlu **Sikiru Kayode Adetona** (mẹhe yin jiji to azán aotọ Nuwhàsun tọn to 1934) wẹ Ahọlu otò Ìjẹ̀bú tọn, ye sọ nọ ylọ-ẹ dọ Awujalẹ Ijẹ̀bú tọn. E jẹ gandu ji taidi Ahọlu sọn azan awetọ Lidosun tọn to 1960, ehe wẹ zọn bọ Adetona dó yin dopo to Ahọlu he dẹn hugan to ahọluzinpo ji to Naijilia. Otọ etọn wẹ yin Ahọlu Rufai Adetona podọ oyin onọ etọn tọn wẹ Ajibabi Onashile. E yin dopo to mẹhe tin to ogbẹ́ whẹndo Ahọlu tọn Anikinaiya tọn lẹ mẹ. 

## Wepinplọn etọn.
Jọja Ahọvi Adetona yi wehọmẹ Baptisti tọn wunmẹwunmẹ lẹ, delẹ to ye mẹ wẹ; Eroko to Ijẹ̀bú Ode, wehọmẹ dọkọ tọn Ogbere United he tin to oke agbo to Ijẹ̀bú-igbo po wehọmẹ Ansarudeen to Ijẹ̀bú Ode bẹsọn 1943 jẹ 1950. E zindonukọn yi wehọmẹ daho kọlẹẹji. E yi kọlẹẹjì Olú-Ìwà tọn (he wa nọ yín yiylọdọ Adeola Odutola todin)  he tin to Ijẹ̀bú-ode sọn 1951 jẹ 1956. To gblagbla owhe 1957 jẹ 1958 tọn, e wazọn hẹ azọnwhe de he nọ gbadopọnna whẹho Akuẹ tọn lẹ to ìbàdàn. To owhe 1958 Ahọvi Adetona kanwe bo jo azọ́n he wa e te enẹ lọ do nado domọna wepinplọn Akuẹlinlẹn tọn to Yovotomẹ, oto he to gandu do Naijilia ji to whenẹnu.

## Whenue e jẹ gandu jí taidi Ahọlu
To azan ẹnẹtọ Alunlunsun tọn to 1960, wekanhlanmẹ de yín wiwlán sẹdo mẹhe yín ayinamẹtọ podọ nukọntọ na topẹvi Ìjẹ̀bú Ode tọn tò whenẹnu, he dohia dọ aimatẹn-gan whenẹnu tọn ko kẹalọyi dọ Ahọvi Sikiru Kayode Adetona ni yín dide taidi Ahọlu, podọ na e ní yín alọkẹyi taidi Awujale yọyọ otò Ìjẹ̀bú tọn he gandudu etọn dona bẹjẹeji sọn azan ẹnẹtọ Alunlunsun tọn to 1960. Ehe zọn bọ e to dandan mẹ dọ omẹ nukundeji otò Ìjẹ̀bú tọn lẹ taidi Ogbeni-Oja, Ògán (Dr.) Timothy Adeola Odutola, Bobasuwa I, Ògán Emmanuel Okusanya Okunowo (MBE, KFNM), po Asiwaju, Ògán Samuel Olatubosun Shonibare po, ni wleawuna lehe hùnwhẹ lọ nado do kuavọ na Ahọlu yọyọ yetọn na yi do. To azan fọtọnnukun-atọntọ Alunlunsun tọn to 1960, mẹhe yin nukọntọ na otò Ìjẹ̀bú Ode  tọn to whenẹnu, Ogbeni-Oja, Ògán Timothy Adeola Odutola, lá na gbẹtọ lẹpo dọ Ahọlu yetọn yọyọ ko jẹ̀ gandu ji. Na taun tọn, bẹjẹeji onu yọyọ dé tọn wẹ nulila ehe hẹnwa na omẹ Ìjẹ̀bú tọn lẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Ahọlu lẹ to Naijilia
Sinagọgu

To paa mẹ, **sinagọgu** zẹẹmẹdo nado *plidopọ*. E nọ dlẹnalọdo pipli kavi agun Ju lẹ tọn, podọ to godo mẹ yinkọ lọ nọ wá yin yiyizan na nọtẹn kavi ohọ̀ he mẹ gbẹtọ lẹ nọ pli do. Sọgbe hẹ nuhe mẹsusu yise, sinagọgu lẹ jẹ yinyin yiyizan ji to whenue Juvi lẹ nọ kanlinmọgbenu to Babilọni na owhe kande-gbantọ kavi tlolo he yé lẹkọ godo. Sinagọgu lẹ nọ yin yiyizan na nupinplọn, sinsẹ̀n-bibasi, Owe-wiwe lẹ hihia, po tudohomẹninamẹ gbigbọmẹ tọn po. Otò he tin to Palestine lẹpo wẹ tindo sinagọgu to owhe kanweko tintan C.E. Tòdaho lẹ nọ tindo hugan dopo, podọ Jelusalẹm tindo susu. Ṣigba to kanlinmọgbenu-ninọ Babilọni tọn godo, e ma yin Ju lẹpo wẹ lẹkọwa Palestine gba. Mẹsusu yì otò devo lẹ mẹ na whẹho ajọ́ tọn lẹ wutu. To bẹjẹeji owhe kanweko atọ́ntọ B.C.E., agbegbe 127 he tin to Ahọluigba Pẹlsia tọn glọ lẹpo mẹ wẹ Ju lẹ nọ nọ̀. Dile ojlẹ to yìyì, Ju lẹ sọ wá sù to tòdaho he lẹdo Meditelane pé lẹ mẹ. Ju he gbàpe ehelẹ nọ do sinagọgu lẹ ai to fidepope he yé jẹ.Osẹ́n Mose tọn nọ yin hihia bo nọ yin zẹẹmẹ basina to Gbọjẹzangbe lẹpo to sinagọgu lẹ mẹ. Owe nọ yin hihia sọn oplò he yiaga de ji, bọ gbẹtọgun lẹ nọ sinai to agosu atọ̀n oplò lọ tọn lẹ mẹ. Juvi depope he yin sunnu bo tindo zohunhun na sinsẹ̀n-bibasi wẹ sọgan tindo mahẹ to wehihia, yẹwhehodidọ, po tudohomẹninamẹ po mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ
Simisola Bolatito Ogunleye

**Simisọla Bọlatito Ogunlẹyẹ** yin jiji to azan fọtọnnukunẹnẹtọ osun ẹnẹtọ owhe 1988 bosọ yin yinyọnẹn taidi **Simi** bo yin hànjitọ po hankantọ otò Naijilia tọn de po. Ohàn he e ji bo yin yinyọnẹn na taun wẹ yin *Tiff* po *Jamb question* po to owhe 2014.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
E yin jiji to Surulere to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E fo wehọmẹ alavọ tọn etọn to Wehọmẹ Alavọ tọn Covenant tọn mẹ.

## Yanwle
To owhe 2006, Simi de ohàn tintan etọn tọ́n he yin ohàn pipa tọn de he hosọ etọn yin *Ogaju*, he yin anadena gbọn Samklef dali. 
To owhe 2014, e de ohàn devo tọ́n he hosọ etọn yin *Restless* he bẹ ohan flinflin voovo atọ́n hẹn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1988 lẹ
Simon Achidi Achu

Mẹdaho **Simon Achidi Achu** (yin jiji to azán atọ́ntọ, Abòhúsun, owhe 1934 jẹ azán ẹnẹtọ, Nuwhàsun, owhe 2021) tọn mẹ.
E yin Tonudọtọ otò Cameroon tọn tọ̀n. Ewọ wẹ Lizọnyizọnwatọ Tangan otò Cameroon tọn sọn owhe 1992 jẹ 1997 mẹ.
Ewọ sọ wẹ Lizọnyizọnwatọ dodowiwa tọn sọn owhe 1972 jẹ 1975 mẹ. Achu wẹ yin anadenanutọ na ogbẹ́ tonudidọ tọn *Cameroon People's Democratic  Movement (CPDM)*. E yin dide taidi Azinponọ na *National Investment Corporation* to owhe 2003 tọn mẹ, bosọ yin dide gbọn Ovo dali do otẹn Wedegbẹ́ Tonudidọ tọn otò Cameroon tọn to Owhe 2003 tọn mẹ.
Achu basi matintọ gbọn azọn dali to azan ẹnẹtọ, Nuwhàsun, owhe 2021 tọn mẹ to Dotowhe he tin to otò Amẹlika tọn mẹ, owhe etọn wẹ kan-awe-elan-ṣidopo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ
Sito Gbethrome Secondary School

**Sito Gbethrome Secondary School** Eyin didoai to azan tintan, alunlunsun, owhe 1970 tọn mẹ. Son whenue gbọn wehọmẹ lọ ko yin didoai, ogbẹ dopo ji wẹ e te. Ṣigba to azan ṣidopotọ, alunlunsun, owhe 2003, E yin mima do ogbẹ awe ji enẹ wẹ pẹvi po daho po, tintan, Sito Gbethrome Junior Secondary School. Ogbẹ awetọ, Sito Gbethrome Senior Secondary School. Wehọmẹvi lọ lẹ ko hunnukun do azọ́n sinsinyẹn wiwa go nado penukundo yede go, taidi nado kun Zemijan, bẹ agban na mẹdevo kavi wa azọn he ma sọgbe hẹ osẹn lẹ, ehe ko yinuwado wehọmẹvi lọ lẹ ji taun na nuhe du wepinplọn yetọn. 

## Ayinamẹ na wehọmẹvi lọ lẹ
Tuli nina wehọmẹvi lọ lẹ mapote nado penukundo wepinplọn yetọn go. Nudevo wẹ yindọ mẹjitọ lẹ lọsu dona wa nuhe go ye pe lẹpo nado penukundo ovi yetọn go. Hodidọ tulinamẹ tọn na wehọmẹvi lẹ titengbe nado diọ sọn walọyizan ylankan tọn yetọn mẹ. 

## Hudo alọgọ tọn
*Hudo tin na ohọ he mẹ wehọmẹvi lẹ nọ plọnnu dogọ te.
*Hudo tin na mẹplọntọ lẹ.
*Hudo tin na fihe wehọmẹvi lẹ na nọ do hiawe te.
*Hudo
## Azọ́n he nọ yin pinplọnmẹ to wehọmẹ lọ lẹ
* Economics
* Mathematics
* Geography
* Biology
* English language
* Yoruba
* Mathematics
* Chemistry
* Physics
* Further Mathamatics

## Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Wehọmẹ lẹ
Sjarifuddin Baharsjah

**Sjarifuddin Baharsjah** ( yin jiji to azan fọtọ̀n-nukundopotọ, Nuwhàsun, owhe 1931 jẹ azan wiẹnẹtọ, Alunlunsun, owhe 2021) yin tonudọtọ Otò Indonesia tọn bosọ plọnnu gándego. E yin jiji dó West Java; Indonesia tọn. Sọn owhe 1993 jẹ 1998, e yin Minister of Agriculture to gandutọgbẹ Suharto tọn lẹ mẹ. E wlealọ hẹ Justika Baharsjah.

Baharsjah basi matintọ to azan wiẹnẹtọ, Alunlunsun owhe 2021 to Jakarta to whenue e tindo owhe kan-awe-elan-ṣiẹnẹ.
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sola Asedeko

**Sola Asedeko** yin aihundatọ sinima tọn, sinima-bayitọ, podọ anadenanutọ dé po he yin Naijilia-nu dé.
E yin yinyọnẹn lẹdo taidi *Abeni* na ada tangan he e yiwa to Abeni mẹ, yedọ sinima Otò Naijilia tọn dé he yin Bibasi to owhe 2006 mẹ bosọ yin anadena gbọn Tunde Kelani dali.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Asedeko yin jiji dó Ayimatẹn Awọnlin tọn, Hùwaji-Whèyihọ tọn to Otò Naijilia tọn mẹ.
E yi Wehọmẹ Somori Comprehensive High to Ogba fihe e yi gbedewema wehọmẹ daho tọn te whẹpo e do dedo Wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn fihe e yi gbedewema bachelor's degree to theatre art mẹ te, enẹgodo e yi gbedewema daho to *Public Administration* mẹ.

## Azọn etọn
E bẹ azọn aihundida tọn jẹeji to owhe 2006 mẹ, owhe dopolọ he mẹ eyin tlọntlọngbọn to *[[(sinima) Abeni|(sinima) Abeni]]* tọn mẹ, sinima dé he Tunde Kelani yin basitọ podọ anadenanutọ dé na.

Sinima lọ hẹn ẹn diyin to lẹdo etọn mẹ, ehe dọn ayidonugo mẹdaho *Tunde Kelani* tọn, mẹhe yin anadenanutọ aihun lọ tọn, bọ e sọ vọ yíì zan to aihun nukundeji devo mẹ he hosọ etọn yin *The narrow path*, podọ ewọ wẹ yin omẹ tangan he sọawuhia to aihun ehe mẹ fie e sọawuhia taidi yọnnu jọja dé he dona dè dopo to sunnu awe he jlo na dà ẹ lẹ mẹ te.
Aihun ehe wá yin pinpọnhlan di dehe dona yin nina ajọ̀ dé.
E ko sọawuhia to sinima Otò Naijilia tọn po soap operas tọn susu po mẹ.

## Aihun he e da lẹ
*Abeni (2006)
*The Narrow Path (2006)

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Sola Fosudo

**Sola Fosudo** (yin jiji to owhe 1958) yin aihun nupinpọn-do-plọnnu tọn plọnmẹtọ dé, wekantọ dé, dodinnanutọ dé, aihundatọ dé po anadenanutọ aihundida tọn dé po he yin Naijilia-nu dé.
## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn po azọn etọn po
**Sola** wa sọn Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. Eyin azọnplọn taidi Aihundatọ nupinpọn-dó-plọnnu tọn dé to Wehọmẹ Alavọ tọn *Obafemi Awolowo University* po *University of Ibadan* po fihe eyi gbedewema daho etọn yedọ *Master of Art degree* to nupinpọn-do-plọnnu mẹ te. E ko sọ tọ̀n to aihun susu lẹ mẹ bo ko sọ deanana aihun susu devo lẹ ga to Naijilia mẹ. E sọ yin ogan na adà aihundida po anazọnwiwa po (*Department of Theatre Art*), to Wehọmẹ Alavọ Ayimatẹn Awọnlin Tọn po anadenanutọ linlin tọn wehọmẹ Alavọ lọ tọn.

## Delẹ to aihun he eda lẹ mẹ
**True Confession*
**Glamour Girls I*
**Rituals*
**Strange Ordeal*
**Iyawo Alhaji*
**Family on Fire (2011)*

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1958 lẹ
Adà:Awọnlin-nu lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ