open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uzamat Akinbile Yussuf

**Uzamat Akinbile Yussuf** he sọ yin yinyọnẹn di  **Uzamat Folashayo Akinbile Yussuf** (yin jiji to 1976), yin amàsinzọ́nwatọ, nukọ̀nyiyi jọja lẹ tọn dintọ  *(youth activist)*, tonudọtọ po tito nunina homẹdagbe tọn zedai-tọ po de. Ewọ wẹ yin nukúnpedonugotọ azọ́nwatẹn  Ministry of Tourism Ayimatẹn Awọnlin Tọn tọn. Azọ́ndenamẹ etọn yin didiọ sọn  Lagos Ministry of Home Affairs do Ministry of Tourism Lagos State.

## Wepinplọn
E yì wehọmẹ dokọ̀ tọn to Ansar-ud-deen Primary School, Ile ife to gblagbla owhe 1980 jẹ 1986 tọn lẹ mẹ. Enẹgodo, e biọ wehọmẹ daho Seventh Day Adventist Grammar school, Ile Ife tọn to gblagbla owhe 1987 jẹ 1992 tọn lẹ mẹ.
E yì wehọmẹ alavọ tọn Awọnlin tọn (University of Lagos), fie e fó te to 2006.  E yin dopo to hagbẹ́  Association of Ladies Pharmacists Society (ALPS), National Association of Social Workers of Nigeria (NASOW) po Pharmacists Society of Nigeria po tọn. Ewọ wẹ de zinjẹgbonu owe lọ Duty calls tọ́n.

## Gbẹ̀zan etọn
E ko wlealọ bosọ tindo ovi lẹ. 

## Sọ Pọ́n

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹn gbonu tọn he ṣáká dopọ hẹ ẹ lẹ
* http://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng/|title=Tourism, Arts &amp; Culture – Lagos State
* http://tourismartandculture.lagosstate.gov.ng|accessdate=2020-11-11

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Uzee Usman

**Uzee Usman Adeyemi** (azán wídopotọ, Abọ̀húsun, 1986) yin aihundatọ Naijilianu dé, podọ anadenanutọ tito aihundida tọn dé he yè yọnẹn na aihun etọn dé he hosọ etọn yin * Oga Abuja*. Nugopipe etọn nado doyẹyigona *Nollywood* po *Kannywood* po zọn bọ e mọ ajọ̀ susu yi podọ e yin yẹyidogona taidi *Young Entrepreneur of the Year* to hunwhẹ *National Heritage Award* tọn to 2016.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1986 lẹ
Vadi-gbe

**Vadi-gbe** lọ,  ***Tsuvadi***, yin ogbè Kainji tọn de he nọ yin dido to Naijilia gbọn omẹ Kambari tọn lẹ dali.

Kakihum (kavi Gadi, Gaɗi) yin akọ̀gbe de. is a dialect.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Ogbè lẹ
Valeria Gagealov

**Valerie Gagealov** yin jiji to azán ṣinẹnẹtọ Awewesun 1931 bo nọgbẹ̀ kaka jẹ azán ṣinẹnẹtọ́ Afínplọsun 2021 tọn. E yin aihundatọ Lomunu dé. E yin jiji to Galatia, Lomu. E yin yinyọnẹn to adà he e yiwa to *la Moara Cunoroc* mẹ to 1955, to *Columna* mẹ to 1968, to *Mihaiviteazul* mẹ to 1971 podọ to *Mihai caine de circ* mẹ to 1979. Gageolov kú to Bucharest na Azọ̀nylankan COVID-19 tọn he e jẹ wutu to whenue azọ̀n bẹplamẹ lọ gbajẹgbonu to Lomu to whenue e tindo owhe 89.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Vincent Mensah

**Vincent Mensah** (azan fọtọ̀n-nukun-ẹnẹtọ, Liyasun, owhe 1924 jẹ azan aotọ, Whejísun, owhe 2010) tọn mẹ. Vincent Mensah  yin Yewhenọ Katolíkí tọn dé to kando Porto Novo tọn mẹ, to otò Benẹ tọn mẹ.
Ye Dopé na Mensah ni do yin Biṣọpu to Diocese Porto Novo tọn to azan konukundopotọ zosun, owhe 1970.
E yin mẹhe yé yi Amisisadode taidi Biṣọpu to azan wiẹnẹtọ, Awewesun, owhe 1970 tọn mẹ whẹpo e yi gbọjẹ sọn azọnwiwa mẹ to azan gban-ewhe-dopotọ, Alunlunsun, owhe 2000 tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Virgil Abloh

**Virgil Abloh** yin jiji to azan gbantọ, Zósun, owhe 1980 jẹ azan ko-atọ́n-nukun-atọ̀ntọ, Abòhúsun, owhe 2021 tọn mẹ. E yin yẹdenanutọ dé podọ ajọwatọ otò Amẹlika tọn de po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Volodymyr Zelenskyy

**Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy** (yinkọ ehe nọ yin kinkan dole to Ukraine-gbe mẹ: Володимир Олександрович Зеленський; mẹhe yin jiji to azán koatọ́ntọ, Alunlunsun owhe 1978 tọn) yin tonudọtọ Ukraine-nu de, e sọ yin aihundatọ podọ aihun kàntọ de, podọ e sọ yin fànfúnnọ de ga. Ewọ wẹ yin togán otò Ukraine tọn sọn 2019.

Zelensky yí adà togán Ukraine tọn wá to aihun tele ji tọn owhe 2015 tọn he diyin taun de mẹ he hosọ etọn wẹ *Servant of the People*. Ogbẹ́ tonudidọ tọn de he yin yiylọdọ Devizọnwatọ Gbẹtọ lẹ tọn (*Servant of the People*) wá yin awuwlena to Whejisun owhe 2018 tọn
gbọn azọ́nwatọ he tin to azọ́nwhe aihundida tọn he yinkọ etọn nọ yin Kvartal 95 dali, azọ̀nwhe ehe sọ wleawuna aihun tele ji tọn de he hosọ etọn yin Devizọnwatọ Gbẹtọ lẹ tọn.

## Otàn Gbẹzan tọn

### Vuwhenu etọn
Zelensky  yin jiji to azán koatọ́ntọ, Alunlunsun owhe 1978 tọn to Kryvyi Rih, Ukrainian SSR, do whẹndo sinsẹn Ju tọn de mẹ.
Otọ̀ etọn, mẹhe yinkọ etọn nọ yin Oleksandr Zelensky, yin mẹplọntọgán de to wehọmẹ alavọ *Kryvyi Rih Institute of Economics* tọn. Onọ̀ etọn he yinkọ etọn wẹ Rymma Zelenska yin anazọ́nwatọ de. Jẹnukọnna wehọmẹ yiyi etọn, Volodymyr nọ̀ Mongolia na owhe ẹnẹ, yèdọ fie otọ́ etọn nọ wazọn te to ojlẹ lọ mẹ.

### Wepinplọn
Zelensky mọ̀ gbedewema yí to osẹ́n pinplọn mẹ to wehọmẹ alavọ *Kryvyi Rih Institute of Economics* tọn. E sè Ukraine-gbe po Russia-gbe po ganji.

### Azọ́n etọn to aihundida mẹ
To 2008, e sọawuhia to aihun tangan de he hosọ etọn yin *Love in the Big City* mẹ podọ dehe bọdego, *Love in the Big City 2* mẹ.
Zelensky sọ yí adà aihundatọ tangan tọn wà to aihun he bọdego ehelẹ mẹ; *Office Romance*, *Our Time*, *Rzhevsky Versus Napoleon*, *Love in the Big City 3*, *8 First Dates*, po mọmọ po. 

To 2015, Zelensky lẹzun aihundatọ tangan to aihun tele ji tọn nukundeji de he hosọ etọn yin *Servant of the People* mẹ, fie yí adà togán otò Ukraine tọn wà te. 

### Gandudu
Zelensky wẹ yin omẹ tọ́ntlọ́ngbọ́n to vòbibla he wa aimẹ to 2019 nado dè togán otò Ukraine tọn whenu.
To azán gban-nukun-dopotọ, Awewesun owhe 2018 tọn, e lá na mẹlẹpo dọ emi na yin dopo to mẹhe na blavo nado dugan lẹ mẹ, ṣigba osun ṣidopo jẹnukọnna ehe, e ko yin dopo to mẹhe to nulẹnpọn nado yin apadewhe vobibla lọ tọn lẹ mẹ. 

To Zósun owhe 2019 tọn, linlin de wá aimẹ dọ togán Amẹlika tọn whenẹnu tọn, mẹhe yinkọ etọn wẹ Donald Trump, dọna Zelensky to mẹyiylọ alokan ji tọn de whenu dọ na e ni basi dodinnanu gando whẹsadokọnamẹ he yin sisa do Joe Biden po ovi etọn Hunter Biden po go na nuṣiwa de. Ehe wá dekọtọn do obiọ lọ nado sawhẹdokọna Donald Trump na nuṣiwa voovo lẹ. 

To Afínplọsun owhe 2022 tọn, togán Zelensky do osẹ́n awhànzọ́watọ lẹ tọn ai to whenue togán Russia tọn, Vladimir Putin lá nado tọ́nawhàn Ukraine godo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wagasi

**Oyinnọ-sin** (kavi **Wagasi**) yin núdùdù vonọtaun dé he nọ yin dudu to Togbo Benẹ tọn mẹ.
E nọ sábà yin dudu to mẹhe tin to Whezẹtẹn-waji Benẹ tọn to Aflika mẹ lẹ podọ e nọ sábà yin awuwlena gbọn Fulani lẹ dali. Parakou he yin tohomẹ Benẹ tọn wẹ yé nọ sa tè hugan. E sọ nọ yin mimọ to Otò devo lẹ he tin to Wheyihọ-waji Aflika tọn, titengbe to Sahara waji to Age-waji Parakou tọn. E nọ sábà yin yiylọdọ *Wagasi* to ogbe he nọ yin Dendi mẹ, *Amọ*, wẹ e nọ yin to Fọn-gbe mẹ, Nagot-gbe nọ ylọẹdọ *Wara*, podọ Bariba-gbe nọ ylọẹdọ *Gasaru*, bọ e nọ yin yiylọ to Flanse-gbe mẹ dọ *Fromage*. Eyin núdùdù dé he bọ bosọ yọn du bo nọ sábà yin yiyizan nado danu. Taidi whevi, Olan, po Azin po he nọ yin dídá to núdùdù Benẹ tọn mẹ lẹ, Oyinnọ-sin lọsu nọ yin dida dó nusọnu mẹ bọ yé nọ du po Owọ, Agu, Kanna, Aplan, po Tevi-yan po.

## Lehe e nọ yin dídá gbọn
Yinnọ-sin nọ yin gbigblọ to adoji, bọ yé nọ yi ama de he ye san sọn Atin Fromagier tọn dó dan ẹn na bọ vudevude oyinnọ lọ na jẹ sinsinyẹn ji. Enẹgodo, dehe sinyẹn enẹlẹ na yin bibẹsẹ, bọ e na yin zinzin dó lóbótó ji bosọ yin kinkọn dó osin he ye de sọn ama devo mẹ nado basi hihọna ẹn ma nado gble.

## Nuhe ye sọgan yii dó da lẹ
Yinnọ-sin sọgan yin dida gbọn aliho depope mẹ, taidi sisọ kavi dida. Ye nọ sábà ma ẹ dó nududu ji nado diotẹnna whevi kavi Olan to nusọnu mẹ. Sisọ etọn lọsu sọ nọ yin sisa po takin po na gbejizọnlin-zintọ lẹ nado du.

## Pọnfi dogọ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹn devo lẹ

Adà:Núdùdù
Wehọmẹ Mictec tọn

**Wehọmẹ Mictec tọn** yin wehọmẹ dé he bẹ sunnu lẹ po yọnnu lẹ po hẹn bo tin to Ojota, to Ayimatẹn Awọnlin tọn, to otò Naijilia tọn mẹ.

## Bẹjẹeji etọn
Wehọmẹ Mictec tọn bẹ adà wepinplọn tọn ehelẹ hẹn; wepinplọn yọpọvu flin flin lẹ tọn, wepinplọn bẹjẹeji tọn, wepinplọn dokò tọn po wepinplọn daho po.
E nọ yin anadena gbọn Michael O.K Tejuosho dali. Wehọmẹ lọ sọ tindo owhé lẹ he ye nọ whé jo na wehọmẹvi he nọ dọ́ wehọmẹpa lọ mẹ lẹ.
To owhe 2010 tọn mẹ, wehọmẹ lọ basi hunwhẹ adà fifo wepinplọn tọn.

## Pọnfi dogọ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ
Wehọmẹ Treasure House tọn

**Wehọmẹ Treasure House tọn** yin wehọmẹ akuẹnọ tọn de he yin didoai to owhe 2007 tọn mẹ to Ilupeju, nọtẹn de to Awọnlin to Hùwaji-whèyihọ Naijilia tọn.

## Núwiwa lẹ
Wehọmẹ Treasure House tọn nọ yí ovi he ko dó sọ̀ osùn awe jẹ widopo mẹ lẹ do wehọmẹ viyẹyẹ lẹ tọn, wehọmẹ ovivu lẹ tọn po wehọmẹ dokọ̀ tọn lẹ po mẹ. Wehọ̀ lọ nọ do nuwiwa nuplọnmẹ tọn delẹ taidi, Cub Scout, Cockery, Redcross po devo lẹ po.
Wekantin

**Wekantin** yin azọnwanu he nọ yin yiyizan nado kannu kavi nado dè yẹdide dé. To whenuena osin he to wekantin dé mẹ tọ́n sọn  emẹ, e nọ hú po awuyiya po. Wekantin wunmẹwunmẹ wẹ tin.
Wekantin he nọ yin yiylọdọ *Reed* wẹ yin dehe dohó hugan he yin yinyọnẹn. Ejiptinu lẹ wẹ yin omẹ tintan he yinyọnẹn he zan wekantin ehe, e gbẹ nọ yin yiyizan to egbehe ga. 
Devo wẹ yin wekantin he nọ yin yiylọdọ *quill*, ehe lọsu ko dohó taun to wekantin he yin yinyọnẹn lẹ mẹ. Ehe lọ wẹ ofun ohẹ̀ tọn. Onù etọn nọ yin pipa tlọntlọn bo nọ yin yinylọn do osẹ̀n dé mẹ nado kannu.
Wekantin devo sọ nọ yin yiylọdọ *fountain*, ehe gbọnvona awe tintan lẹ na ehe nọ hẹn osẹ̀n na ojlẹ de to whenuena e to yinyin yiyizan na nukinkan. Etlẹ sọgan yin yiyizan nado kan weda blebu owe dé tọn whẹpo osẹ̀n he to emẹ nido vọ.
Wekantin *Ballpoint* tọn yin dehe to yinyin yiyizan to egbehe.
Wewe

**Wewe** yin yinyọnẹn taidi sinmẹ de. Sinmẹ devo lẹ wẹ yuyu, juju, koklojonọ, vẹvẹ po amamu po.
## Zẹẹmẹ wewe tọn
Wewe nọ yin kinkọndopọ podo hinhọn, dagbewa, wiwe, wiweyinyin po gbejininọ po. Na nugbo tọn, to whedelẹnu, e nọ yin pinpọnhlan taidi sinmẹ pipeyinyin tọn.
Whehutọ

**Whehutọ** yin mẹhe nọ wlé whèvi podọ to whedelẹnu e sọ nọ wlé kanlin to otọ me ga. Whèvi wiwle nọ yin yinyọnẹn taidi whéhuhu. Whéhuto
sọha na yi livi 38 wẹ tin. whéhuto nọ saba wlé whévi po ylanwle lọ po nado sa ẹ bo mọ akuẹ, kavi
nado du. Whèhuto delẹ ma nọ wle whévi nado du kavi sa sigba nujlomẹ wẹ whéhuhu yin na ye.

## Weda he gandegoá lẹ
*whehuhu

## Alọdlẹndonu le
Wahab Iyanda Folawiyo

**Wahab (Abdul-wahab) Iyanda Folawiyo** yin jiji to Azan fọtọnnukundopotọ osun ṣidopotọ owhe 1928, bo Basi matintọ to azan ṣidopotọ osun ṣidopotọ Owhe 2008 tọn mẹ. Eyin Ajọwatọ Naijilia tọn bosọ yin Alọgọnamẹtọ na gbẹtọ lẹ. To 1957, E dó Azọnwhe Folawiyo and Sons ayi. Iyanda Wahab Folawiyo yin jiji to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, bo yin jiji do hẹnnu Pa Tijani, mẹhe yin Ajọwatọ dé to gandudu (British Colonial Era) tọn whenu. Eyi wehọmẹ Alavọ North London tọn to 1951, fihe e yin Nina Ogantẹn de na oyọnẹn dogbọn nukunpipedo Azọnwhe go ganji te(Management), bo nọte do (ship Brokerage).
É lẹkọ dó whegbe bọ bẹ Azọn jẹ́eji to Azọnwhe Folawiyo and Sons, he E doai Na Nusisa po nuhihọ po to yovotomẹ(Import and export Business). Folawiyo yin mẹtintan na Baltiki Didiọ(Baltic Exchange) to London.

## Alọgọnamẹ etọn lẹ
Taidi alọgọnamẹtọ na mẹhe tin to nuhudo mẹ lẹ, E tindo mahẹ to nukọnyiyi susu to lẹdo lẹ mẹ Titengbe Sinsẹn Malenu tọn mẹ (Islam).
E gba Malehọ voovo lẹ do Togbo Naijilia tọn mẹ, delẹ to e mẹ wẹ Lagos Central po Suurulere mosques to Ayimatẹn Awọnlin tọn Po Malehọ Sultan Bello tọn to Kaduna. É sọ gba Ohọ Tọṣiọvi lẹ tọn (Babs Es Salam Home for Orphan in Lagos) do Awọnlin. Na nuhe du aihundida lanmẹyiya tọn,E sọ yin alọgọtọ na(Yinka Folawiyo U 15 Athletics Championship And The National Amateur Wrestling Championship). Na nuhe du wehọmẹ, E họ Aisinnu Akuẹ́gegenu dudu lẹ do Dodinnanu họsa to wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn (University of Lagos). E sọ dado Dodinnanu do Azọ̀n mẹ́husudò tọn to wehọmẹ Alavọ Ibadan tọn mẹ. To Owhe 1988, Folawiyo lẹzun mẹtintan he gba Dotowhe mẹdetiti tọn pẹ́vi dó wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn mẹ,hẹ wa lẹ́zun Dotowhe Daho Todin he ye sọ nọ de yẹdide X-ray tọn to finẹ.

## Oku etọn
Wahab Basi Matintọ to Afọnnu fuu to Azan ṣidopotọ Osun Ṣidopotọ Owhe 2008, to owhé Etọn gbe to Queens Drive, Ikoyi to Ayimatẹn Awọnlin tọn. To Whenue E tindo Owhe kanaweewhedopo bo to nukundo hunwhẹ jijizan Etọn owhe kanawe tọn to madẹnmẹ. Iyanda yin Didi to Aliho Malenu lẹ tọn mẹ to Azan lọ gbe to ogan Atọ́n po nukunwhiwhe fọtọn mẹ (4:45) do Tẹpa he ye nọ di Nukọntọ Sinsẹn Malenu tọn lẹ dó. Omẹ Awe wẹ ko yin Didi dó Tẹpa lọ mẹ Jẹnukọn na Folawiyo, yelẹ wẹ Imam Ibrahim Otun po Imam Murah po. Gbẹtọ Nukundeji susu lẹ sọn Togbo Naijilia tọn mẹ wẹ Basi Hunwhẹ godotọ tọn na ẹn, delẹ to yé mẹ wẹ Togbogan Naijilia tọn to whenẹnu Oluṣẹgun Ọbásanjọ́, Mẹbọdomẹgotọ Etọn Atiku Abubakar,po Ayimatẹngan susu Devo lẹ po bo yí blawu jẹ hẹnnumẹ Etọn lẹ.

## Nunina he e mọyi lẹ

## Ogantẹn he ye na ẹn lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ
Wehomẹ Daho Redeemer's International Secondary School

Wehọmẹ Daho **Redeemer's International Secondary School** yin wehọmẹ dé he yin wehọmẹ akuẹnọ lẹ tọn bo tin to Maryland, to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ, to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Wehomẹ ehe yin didoai to owhe 1997. Eyin dopo to wehomẹ he sinsẹn *Christ the Redeemer's School Movement (CRSM)* doai lẹ mẹ. Mẹ he yin wehọmẹgan wehọ lọ tọn to alọnu wẹ Whesi. Feyisara Osinupebi.
## Otàn
To 2017, Wehọmẹ *Redeemer's International Secondary School* yin dopo to wehomẹ ẹnẹ he yi Ajọ̀ kavi gigopanamẹnu *International School Award* tọn sọn *British Council [[Naijilia]]* si, wehọmẹ he sọ hopodona ẹn lẹ wẹ Hallel College to Port Harcourt, Oxbridge College to Awọnlin, po Start-rite Schools, po to Abuja.

## Alọdlẹndonu lẹ
Whevi Owẹ́

**Whevi Owẹ́** yin whevi de he nọ saba yin yinyin na dudu. Osin he gblọ mẹ wẹ e nọ nọ. E nọ saba yin mimọ to oto taidi Aflika, agewaji po huwaji Amelika tọn, India po Sri lanka po mẹ.
E to todohukanji na whevi he yin yinyọnẹn hugan to aihọn lọ mẹ lẹ mẹ. E sọ nọ saba yin mimọ to tọsisa delẹ mẹ taidi tọsisa *endeavor* tọn, tọsisa *Queensland* tọn po tọsisa *Australia* tọn po mẹ. Whevi ehe to linlẹn de mẹ, ko tọn sọn tọsisa mẹ bo lin biọ ohu mẹ ga. 

## Alọdlẹndonu lẹ
Whẹdọtẹn Daho Awọnlin tọn

**Whẹdọtẹn Daho Awọnlin tọn** yin Whẹdọtẹn Daho hugan Ayimatẹn Awọnlin tọn fihe owhẹ wunmẹ depope sọgan yin dídá te. E do kando susú lẹ, dopo to Igbosere, devo to Lagos Island po Ikeja po. E sọ do to Kando Epe tọn mẹ, Kando Ajah tọn mẹ, Kando Gbagli tọn mẹ po Kando Ikorodu tọn mẹ ga. To enẹgodo wẹ
*Lagos State Judiciary po 
*Lagos State Judiciary po wa tin.
## Alọdlẹndonu lẹ
William Howard Taft

**William Howard Taft** (azán fọtọntọ Zósun owhè 1857 jẹ azán ṣiantọntọ whejisun owhè 1930 tọn) wẹ togbogan koatọnnukunawetọ otò Amẹlika tọn sọn (1909-1913) podọ whẹdatọgan otò Amẹlika tọn sọn (1921-1930). E wazọn taidi whẹdatọ do lẹdo ṣidopotọ ji, ayimatẹngán to otò Filipinu lẹ tọn mẹ, wekantọ awhàn tọn na Theodore Roosevelt po ayinamẹtọ gando osẹ́n go po. Sọn owhè 1914 jẹ owhè 1920, nuplọntọ́ daho to nupinplọn osẹ́n tọn wẹ e yin to wehọmẹ alavọ tọn *Yale University*.

## Azọ́n etọn taidi tonudọtọ de

## Ovo bibla 1908

## Ovo bibla 2012 tọn

## Whenue e jo togbogan do godo

## Bathtub

## Oku etọn

## Nọtẹn dopedido tọn devo lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Williams Uchemba

**Williams Uchemba** (mẹhe yin jiji to azán konukunawètọ Kọ́yànsun tọn to 1989) yin tovi Naijilia tọn dé he yin aihundatọ dé podọ mẹhe nọ deanana aihundida tele ji tọn dé, e yin yinyọnẹn taun na adà he e yiwa to aihun voovo ehelẹ mẹ; *Sugar Rush*, *Merry Men*, po *No string Attached* po.

## Otàn bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
Uchemba yin jiji to azán konukunawètọ Kọ́yànsun tọn to 1989. E wá sọn ayimatẹn Abia tọn he yin dopo to ayimatẹn gban-atọ́n-nukun-dopo he tin to otò Naijilia tọn mẹ lẹ.
E bẹ́ aihundida jẹeji sọn ovú. E yí gbedewema wehọmẹ dokọ tọn podọ wehọmẹ daho tọn etọn to ayimatẹn Abia tọn, enẹgodo e zindonukọn yì wehọmẹ alavọ tọn to *University of Nigeria, Nsukka*, fie e plọnnu gando *International relations* go te.
To nukọnmẹ, e wá dà Oscar Brunella taidi asì etọn.

## [[Azọ́n]] etọn lẹ
Williams Uchemba bẹ́ azọ́n aihundida tọn jẹeji to bẹjẹeji owhe 2000 tọn mẹ. E jẹ aihun dà ji sọn ovú podọ e sọawuhia to aihun dé he hosọ etọn yin *The Journey of the dead* mẹ taidi yọpọvu dé. To nukọnmẹ, e sọ sọawuhia to aihun dé he hosọ etọn yin *Oh My Son* mẹ to 2002, adà yọpọvu dé tọn wẹ e yiwa to aihun ehe lọsu mẹ ga.

## Aihun he mẹ e sọawuhia te lẹ

### Aihun lẹ po owhe he mẹ yé tọ́n te po

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wizkid

**Ayodeji Ibrahim Balogun** yin jiji to azán fọtọ̀n-nukundopotọ, Liyasun, owhe 1990 tọn mẹ. E sọ yin yinyọnẹn taidi **Wizkid** bo yin hanjitọ, hankantọ podọ mẹhe nọ de ohan tọ́n to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ do ogbẹ *Star Boy Entertainment* tọn ai to owhe 2013 tọn mẹ.

## Otan gbẹzan etọn tọn
Wizkid bẹ hanjiji to owhe 2001 whenue e tindo owhe widopo

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wole Ojo

**Wole Ojo** (yin jiji to azán ṣidopotọ, Ayidosun, owhe 1984) yin aihundatọ otò Naijilia tọn dé. E tọ́n to aihun mẹ whla tintan to 2009, to whenuena e du to agbawhinwhlẹ ẹnẹtọ he *Amstel Malta Box Office reality show* zedai ji.

## Wehihia etọn
E tindo gbedewema Bachelor's degree tọn to Creative Arts mẹ to Wehọmẹ Alavọ Awọnlin tọn.
## Aihun he e da lẹ

## Ajọ̀ lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹn intẹnẹt tọn devo lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1984 lẹ
Wushishi

**Wushishi** yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn 
glọ de to  Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Wushishi tọn mẹ.

Wushishi tin to gblagbla Agéwaji-Hùwaji *(Longitude)* 9°43'N podọ Whèzẹtẹn-Whèyihọ̀ *(Latitude)* 6°04'E po tọn to alihiamẹnu mẹ. 
Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 1,879 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 81,783 wẹ tin to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu.

Sọha pósu tọn *(postal code)* filọ tọn wẹ 922.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Władysław Baka

**Władysław Baka** (24 Whejisun 1936 – 3 Whejisun 2021) E yin adọkuntọ, tonuhodọtọ podọ azọnwatọ akuẹsẹdotẹn tọn oto poland tọn. E yin tatọ na owhe akuẹsẹdotẹn oto poland tọn sọn 1985 jẹ 1988 podọ sọn 1989 jẹ 1991. E yin dopo to hagbẹ ogbẹ Politburo of the Polish United Workers' Party tọn sọn 1988 jẹ 1989.
Baka e basi matintọ to 3 Whejisun 2021 to whenue e tindo owhe 84.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Wẹkẹ

**Wẹkẹ** yin dopo to nudida lẹ mẹ sọn Jiwheyẹwhe de he ko yin didá sọn bẹjẹeji na gbẹtọvi lẹ nado nọ nọ e mẹ.

## Tito wẹkẹ lọ tọn
Sunwhlẹvu lẹ yin tito tẹnwin-lẹnwin tọn de to agahomẹ, linlinwe lọ *Astronomy* dọ dọ didẹn de ye dẹn do yede ma yin gbọn kosọ dali. Gbọnna?
Dodinnanutọ lẹ dọ dọ nuhe nukun ma sọgan mọ de he nọ yin yiylọdọ *matiere noire* wẹ nọ hẹn ye dote. Ehe nọ deanana bẹplidopọ sunwhlẹvu lẹ tọn, pẹvi, daho po daho blibata lẹ po.

Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Xabier Agirre

**Xabier Agirre López **(Nọgbẹ sọn azan ṣiatọntọ Lidosun owhe 1951 jẹ azan Wiatọntọ Afínplọsun owhe 2021 tọn) yin Anadenanutọ po Tohodọtọ Spanish tọn dé po. Eyin jiji to Vitoria-Gasteiz, to Spain. Eyin gbẹvi *Basque Nationalist Party*. 
Agirre sọ gbẹ yin gbẹvi na *Basque Parliament* sọn 2004 kakajẹ 2007 podọ whladopo dogọ sọn 2012 kakajẹ 2016. 
Agirre basi matintọ to otò Pamplona tọn mẹ, to Spain to azan wiatọntọ Afínplọsun owhe 2021, to whenuena e do owhe 69.
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yemi Blaq

**Yemi Blaq** yin ovi Folayemi Olatunji mẹhe yin aihundatọ Naijilia tọn dé, sinimabayitọ, ohankantọ podọ ajọjlatọ dé .

## Bẹjẹeji gbẹzan podo wehọmẹ etọn po
Yemi yin jiji na Mr Olatunji Blaq  to ayimatẹn Ondo tọn mẹ, to otò Naijilia tọn mẹ. Yemi Blaq yin pinpọnwhẹn to Awọnlin to fihe e bẹ bosọ fo wehọmẹ pẹvi po daho po te. E yì *Adeyemi Demonstration Secondary school* he tin to Ondo, to ayimatẹn Ondo tọn, bo sọ yin tatọ sunnu wehọmevi etọn lẹ tọn. E bẹ aihundida jẹeji to whenuena e to wehọmẹ daho bo ka sọ gbẹ po to aihunda kakajẹ egbe.

## Azọn etọn
Yemi Blaq bẹ azọ́n aihundida tọn jẹeji na taun tọn to 2005. E ze yinkọ doai po *Actors Guild of Nigeria* nado yin aihundatọ. Aihun tintan etọn he zọn bọ e do yin yinyọnẹn wẹ *Lost of Lust* ehe e basi po Mercy Johnson po. To aihun tintan lọ godo, e ko yin oylọbasina gbọn azọnwhe sinima ton susu lẹ dali to Naijilia podọ sọn whenẹnu e ko da aihun sinima tọn susu lẹ.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yeni Kuti

**Omoyeni 'Yeni' Anikulapo-Kuti** (he yin yinyọnẹn taidi **YK** yin jiji to azan konukunẹnẹtọ Nuwhàsun, owhe 1961 to 
Glẹnsi tomẹ *United Kingdom*) yin wedutọ, Hansinọ podọ whẹndo daho Ransome-Kuti tọn mẹ wẹ é tlọn. Onọ daho etọn Funmilayo Ransome-Kuti yin avunhona jlọjẹ yọnnu lẹ tọn to otò Naijilia tọn mẹ.
Yeni Anikulapo-Kuti wẹ bọ nukọn na linlẹn nado nọ basi *Felabration* he yin hunwhẹ hanjiji tọn nado nọ oflin otọ etọn Fela Kuti na ninina etọn dó otò Naijilia tọn mẹ.

## Otàn Gbẹzan etọn tọn
Anikulapo-Kuti yin jiji to Glẹnsi tomẹ taidi ovi tintan na dowatọ *afrobeat* tọn Fela Kuti po onọ̀ etọn he yin Glẹnsinu *Britani* tọn po. E fó wehọmẹ bẹjẹẹji etọn po wehọmẹ daho etọn po to otò Naijilia tọn mẹ to whenuena é tlọn yovotomẹ *United Kingdom* to whenue e dó owhe Awe. E yi gbedewema *diploma* tọn to linlinhodidọ mẹ sọn wehọmẹ daho *Nigerian Institute of Journalism* tọn mè.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yetunde Barnabas

**Yetunde Barbnas** yin nusisọdidoatọ Naijilia tọn ahọsi whanpẹnọde aihundatọ lanmeẹyiya zize do kanjitọ de. To bẹjẹeji, eyin yinyọnẹn taidi mẹhe ze agba de na nuhe du awu whanpẹnọde to ayimatẹn Abuja tọn mẹ  to 2017 podọ eyin jẹgbakún na nuhe du sadidi Naijilia tọn to owhe 2019. Eyin yinyọnẹn to aihundida mẹ taidi Miss pepeye to aihun he nọ yin yinylọdọ Papa Ajasco and company podo nususu devo lẹpo to Yoruba sin aihundida lanmẹyiya tọn lẹ mẹ. E wlealọ he bọlugbatọ de he nọ yín Peter Ọlayinka he to bọlu gba to alọnualọnu na Slavia Prague to otògbó Czech Republic tọn mẹ.

 

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yewande Adekoya

**Yewande Adekoya ** (mẹhe yin jiji to azan kotọ Alunlunsun tọn to 1984) yin aihundatọ Televiziọn ji tọn de podọ tòvi Naijilia tọn de wẹ e yin, e sọ yín mẹde he nọ wleawuna aihundida lẹ, podọ bo sọ nọ deanana lehe aihundida de na yi do, podọ azọ́n etọn wẹ nado dè aihun lẹ tọ́n.

## Ovu whenu po wepinplọn etọn po
Yewande yin jiji to Awọnlin ṣigba mẹjitọ etọn lẹ wa sọn Ososa Ijẹbu to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ he tin tò wheyihọwaji Naijilia tọn. E yi wehọmẹ bẹjẹẹji tọn etọn to *Bright Star Nursery and Primary School*. Enẹgodo, e zindonukọn yí wehọmẹ daho *Bright Star Comprehensive High School*. E yi gbedewema etọn to azọn *Mass Communication* tọn mẹ to wehọmẹ daho *Babcock University* tọn. Yéwándé Adekoya ko wlealọ bo sọ jivi lẹ. 

## Azọn etọn lẹ
Yewande Adekoya bẹ azọ́n aihundida tọn etọn jẹeji to 2002 po  azọnwhe *Alphabash Music And Theatre Group* tọn po. E basi kandai aihundida etọn tintan tọn bosọ deè tọn to 2006 bo ylọ ẹ dọ *Life Secret*. E ko deanana aihun Naijilia tọn susu bo sọ de ye tọ́n, dopo to ye mẹ wẹ *Omo Elemosho*, yèdọ aihun de he e detọn to 2012 he mẹ Bimbo Oshin, Muyiwa Ademola po Yomi Fash-Lanso po sọawuhia te. Aihun lọ dọn ayidonugo mẹsusu tọn.
E he zọn bọ e mọ pipa po nunina susu po yí. Di apajlẹ, to 2014 e mọ pipa yí dọ ewọ wẹ yin "aihundatọ yọyọ he yọn azọn hugan" to aihundida Ayọnu lẹ tọn mẹ, e mọ pipa ehe yí to *2014 City People Entertainment Awards*. To owhe dopolọ mẹ, ada he e yiwa to aihun lọ *Kudi Klepto* mẹ sọ zọn bọ e sọ mọ pipa dopolọ yi whladopo dogọ to *2014 Best of Nollywood Awards*. Aihun etọn devo he e ylọ dọ *Kurukuru* lọsu dọn ayidonugo mẹsusu tọn bọ to *2016 ACIA ceremony*, e mọ pípa devo yi taidi aihundatọ he yọn hugan. To 2017 aihun etọn *Iyawo Adedigba* mọ pipa yi di aihun he yọn hugan to owhe lọ blebu mẹ.

## Aihun he mẹ e sọawuhia te lẹ
*Life Secrets 1 (2006)
*Life Secrets 2 (2007)
*Igbo Dudu (2009)
*Omo Elemosho (2012)
*Kudi Klepto (2013)
*Emere (2014)
*Kurukuru (2015)
*The Sacrifice (2016)
*Tamara (2016)
*Ayanmo (2016)
*Ota Ile (2016)
*Once Upon a Time (2016)
*Iyawo Adedigba (2017)
*Fadaka (2018)
*Belladonna (2018)
*Odun Ibole (2018)
*Ewatomi (2018)
*Omo Aniibire (2019)

## Ohia yẹyidogonamẹ tọn he mọyi lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yinka Ayefele

**Yinka Ayefele** *MON* yin ohan Naijilia tọn bayitọ de, ohàn sinsẹn tọn jitọ, *CDS*, *VCDS*, Nuzedaitọ to Ladio họsa podọ Ogan daho ladio *Fresh FM* tọn, to Ibadan.

## Bejẹeji gbẹzan etọn tọn
Ayefẹlẹ yin jiji to Ipoti-Ekiti, to Ayimatẹn Ekiti tọn mẹ to Huwaji-Wheyihọ Naijilia tọn mẹ.

## Wepinplọn etọn
Eyi wehọmẹ *Our Saviour Anglican* to Ipoti-Ekiti tọn na wehọ̀mẹ bẹjẹeji tọn etọn po de he bọdego whẹpo e do zindonukọn yi wehọmẹ daho nudide podọ lẹnwunnuyọnẹn tọn to Kare-Akoko, Ayimatẹn Ondo tọn, to Otogbo Naijilia tọn mẹ.

## Azọn
Ayefẹlẹ wazọn bleun taidi linlinzọnwatọ podọ linlinhiatọ to *Federal Corporation of Nigeria* to Ibadan, to fihe e  basi ajọjijla po ohan po to Ladio ji. E bẹ ohanzọn jẹeji to 1997 to whenuena e mọ èdè tó nugbajẹmẹji ajiji gbẹduhun tọn dé mẹ he gbleawuna nẹgbehu etọn bọ e do lẹzun sẹkunọ-kẹkẹ zantọ. To whenuena e ko zan osun ṣiẹnẹ, họtọn etọn dlaẹpọn to dotowhe bo na ayinamẹ nado bẹ ohan delẹ pli bo bayi. Ayinamẹ lọ dekọtọndo ohan etọn tintan didetọn dali he yin yiylọdọ *Bitter Experience* to 1998 ehe dike e lẹzun mẹhe diyin. E de ohan ehe yin yiylọdọ numimọ vivi to whenuena e basi numimọ vivẹ godo. Ohàn ehe hànjitọ wẹndagbe lọ basi bọdego lẹ yin, alọgọ Jiwheyewhe tọn podọ ogbẹ to oku godo, ehe e basi nado pagigona Gbenga Adeboye, Naijilia linlin ladio zedonukọnnamẹtọ, hànjitọ podọ fanfunnọ de. Ohàn ehe yin yiylọdọ numimọ vivẹ lọ yin wadohia numimọ etọn tọn podọ numimọ vivi lọ yin vivi numimọ vivẹ tọn

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Yinkọgbe

**Yinkọgbe** yin hogbe de he nọ yinuwa taidi yinkọ nude tọn kavi nususu tọn, taidi yinkọ gbẹtọ de tọn, kanlin de tọn, nọtẹn de, onú de, nuwiwa de, jẹhẹnu, kavi linlẹn de; e yin dopo to adà hodidọ tọn lẹ dandan tọn to ogbè susu mẹ, gọna Gùngbe lọsu.
Yovoyan

**Yovoyan** yin gbetato de he mẹ ye nọ hù whèvi te to whèyihọwaji Gbagli tọn. Azọn whèvi huhu tọn wẹ ye yinwanna hugan, ehe zọn bọ azọn lọ wa lẹzun azọn vonọtaun de na Yovoyan-nu lẹ.
Yẹdenanutọ

**Yẹdenanutọ** yin mẹhe tindo oyọnẹn azọn yẹdide po zomọ yẹdenanu tọn po. Yẹdenanutọ he ma tindo oyọnẹn etọn nọ de yẹdide lẹ na nujlomẹ poun. Yẹdenanutọ azọnyọnẹntọ nọ yi yẹdide do do azọn. Susu gbẹtọ lẹ tọn nọ ylọ yẹdenanutọ lẹ wá alọwle lẹ tẹnmẹ kavi nuwiwa vonọtaun lẹ tẹnmẹ, nado wa yi yẹdide yetọn lẹ to nuwiwa lọ whenu nado do oflinnu nuwiwa lọ tọn.
Zack Orji

**Zachee Ama Orji** yin jiji to Libreville, Gabon, to owhe 1960. Eyin Anadenanutọ podọ Aihundatọ sinimọto tọn to Otò Naijilia tọn mẹ.
Orji hiawe po to Wehọmẹ Daho Nsukka tọn to Naijilia. Na e whẹ́n to Otò Kameroonu Benin tọn mẹ, e penugo nado dó Glẹnsigbe po Fransegbe po ganji. Hosọ Sinima etọn tintan tọn wẹ e ylọdọ *Unforgiving Sin*. To hokansemẹ̀ de tẹnmẹ̀ po *NollyWood Post* po, Orji ma lehe e basi Sinima lọ dó pó kọ̀detọ́n dagbe po. Sọ́n whelọ́nu gbọn, Orji ko yin didohia to Sinima voovo lẹ mẹ bo sọ yin ogán aihundatọ sinimọto lẹ tọn. E wealọ̀ hẹ́ Ngozi Orji bo tindo ovi atọ̀n bo nọ nọ̀ Naijilia. 
Zack Orji do ede hia taidi Anadenanutọ to owhe 2000, bo basi Aihundida Sinimọto he hosọ́ etọ̀n yin "WEB" he dó Aihundatọ yọnnu Ghánànu de he nọ yín Kalsoume Sinare hia. Sinima lọ duto sinima devo lẹ ji bo mọ̀ yẹyidogonamẹ̀ yi to owhe 2001.

## Aihun sinimọto etọn lẹ
**Women's Cot*
**Big Town*
**Nneka the Pretty Serpent*
**Sweet Face*
**Our Jesus Story*
**Asimo*
**Lost Hope*
**Love Castle*

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọtẹ̀n intẹnẹt tọn devo lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1960 lẹ
Zain Asher

**Zain Ejiofor Asher** (yin jiji to azan gban-ewhe-awetọ, Avivọsun, owhe 1983) tọn mẹ. Eyin ovi jiji Naijilia po Britain po tọn, e yin hoyidokanjitọ na *CNN International* to New York City. E Kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN to owhe 2013. E sọ nọ wazọn na *Money Magazine*.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn po tito wepinplọn etọn po
Ye ji to *Balham*, *London Borough of Wandsworth*, *England*. Mẹjitọ etọn lẹ yin tovi Naijilia tọn. Asher yin novi na aihundatọ Chiwetel Ejiofor. E wa sọn topẹvi Ezeagu to Ayimatẹn Enugu tọn to oto Naijlia tọn mẹ. To owhe 2005, Ashley yi wehọmẹ alavọ tọn Keble College to Oxford University fihe e plọn ogbe Spanish po Flansegbe po te. To owhe he bọdego, e fo wehọmẹ alavọ tọn etọn to Columbia University fihe e plọnnu gando oyọnẹn linlin tọn te.

## Azọn
E kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN to Afínplọsun owhe 2013. Ṣigba,Whẹpo e do kọnawudopọ hẹ azọnwhe CNN, e wazọn hẹ *Money Magazine* fihe e yin wekantọ akuẹ tọn te. E sọ wazọn na New 12 Brooklyn taidi linlinnamẹtọ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Zainab Balogun

**Zainab Balogun-Nwachukwu** (he yin jiji to azán 10tọ osun 10tọ owhe 1989) yin aihundatọ po hodọtọ do jẹhọn mẹ, to oto Naijilia. Ebẹ azọn hodidọ tọn etọn to whenue e tindo owhe fọtọnnukundopo. E tin to mẹhe yin dowatọ The j-1st tv, to fihe ye nọ dọho do aṣa aigba afilika tọn po nuhe gandego lẹ po. E wazọn hodidọ tọn na azọnwhe Ebony tv, fihe e yin tọntlọngbọn na tito The spot. E ko nọ nukọn na tito jumia tv lọsu.  

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn po tito wepinplọn tọn etọn po
Ye ji Zainab do oto london tọn mẹ, sigba mẹjitọ etọn lẹ yin vijiji Naijilia tọn. E yin egbavi to Abẹokuta, to Ayimatẹn Ogun Tọn mẹ. E yi wehọmẹ alavọ tọn to University of Kent, fihe e plọn owe oyọnẹn osẹn tọn te.

## Azọn
Balogun wazọn na *premier models management* to whenue e tindo owhe fọtọnnukundopo taidi modẹli. to whenue e fo oyọnẹn osẹn tọn godo, e tindo mahẹ to aihundida taidi *material girls*, *cocktail', *the chalartans* po *The Dark knight rises*. Zainab yin hoyidokanjitọ na azọnwhe Ebonylife tv fihe e yin nukọntọ na ye te. E ko sọ yin nukọntọ na tito delẹ di *EL NOW*, *The Spot''.

## Nunina

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1989 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Zangbetọ

**Zangbetọ** yin vodún de he yè nọ yí do ṣọ́zán to Gunnu-gbeji lẹ to Benẹ, Togo po Naijilia po de. Zangbetọ lẹ taidi ponọ he nọ penukundo jijọhomẹ-ninọ po hihọ́ gbetato dopodopo tọn po go. Ye nọ to dindanpe to okle po ozán po nado mọ dọ hihọ tin na gbẹtọ lẹpo titengbe to zánmẹ. Ye tin nado dobu na ajotọ lẹ po azétọ lẹ po ma nado wa basi awugblenu de na kọmẹnu lẹ bosọ nọ wle dehe ye mọ lẹ bo nọ ze ye sọyi kọmẹgán lẹ kavi ponọ Ahọlu tọn lẹ dè nado yin yasana dile e jẹ dó.

## Zẹẹmẹ he yin bibasi gando Zangbetọ go lẹ
Sọgbe aṣà Gunnu lẹ tọn, zangbetọ  lẹ yin yinyọnẹn bosọ yin alọkẹyi nado nọ penukundo jijọhomẹninọ po hihọ gbétatò lẹ tọn po go to Gunnugbeji lẹ. Na ehe wutu, yé sọgan nọ yin yiylọdọ Ponọ Gunnu-gbeji tọn lẹ. Yinkọ yetọn lọ Zangbetọ zẹẹmẹdo mẹhe nọ penukundo ozán go lẹ. Zangbetọ lẹ nọ ṣinyọ́n azànma he yè basi taidi okàn susu kavi atìkan lẹ. Yé sọ nọ saba sá osẹ̀n sinmẹ voovo lẹ do yé go nado hẹn yé yọnwhanpẹ bosọ yọnpọ́n.

Dodinnanu dohia dọ yé nọ dó huhlọn jọwamọ tọn bọ e ma sọ yin gbẹtọ lẹ wẹ nọ nọ̀ Zanhọ lọ glọ gba, ṣigba gbigbọ jiawu lẹ wẹ nọ nọ̀ Zanhọ lọ lẹ glọ. Zangbetọ lẹ do ogbẹ́, to ogbẹ́ lọ mẹ wẹ Zanvi lẹ, Zangán lẹ, po gbẹtọ mọmọ lẹ po nọ nọ̀. Mẹhe ma yọ́n ozán lẹ ma nọ yí Zanpli lẹ po yé po gba. Zangbetọ lẹ nọ wa nujiawu lẹ, taidi yé ni biọ Ogo mẹ kavi na yé ni jivi he yin Zangbetọ pẹvi devo lẹ kavi na yé ni fiọ yé bọ yé ni sọ vọjọ.

## Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ
Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ nọ yin bibasi to gbétatò voovo lẹ mẹ to ojlẹ voovo lẹ mẹ to Gunnugbeji lẹ. To whedelẹnu Zangbetọ lẹ nọ yin yiylọ nado wá yi nujiawu he ye nọ basi lẹ do hẹn awuya mẹhe nọ wá nuwàtẹn lẹ kavi hunwhẹ devo lẹ tẹnmẹ. Hunwhẹ Zangbetọ tọn lẹ nọ yin bibasi to ofi voovo lẹ to Họgbonu to togbo Benẹ tọn mẹ, podọ ga to Ajido to togbo Naijilia tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Aṣa
Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de

**Zannu oflin tọn na Asisoẹ-tin de** (To glẹnsigbe mẹ: *The Agia Tree Monument* kavi *Agiya Tree Monument*) yin otẹn fie zannu oflin tọn de yin zize tùnte do, do fie Asisoẹ-tin de ko nọ̀ wayi de, sẹpọ Plitẹnhọ topẹvi Gbagli tọn (Badagry Town Hall). Asisoẹ-tin lọ yin atin de he yiji sọ̀ 160 feet (49 m) podọ gbiblo etọn sọ̀ 30 feet (9.1 m). E yin yinyọnẹ̀n na taun tọn na atin ehe glọ wẹ yẹwheho sinsẹ̀n klistiani tọn yin lila te whlà tintan to Naijilia gbọn Thomas Birch Freeman po Henry Townsend po dali to azán konukunẹnẹtọ, Zósun owhe 1842 tọn, atin lọ nọgbẹ na nuhe hugan owhe fọde-kanweko (300), ṣigba e wá yin hihọliai gbọn yujẹhọn de dali to azán kotọ, Ayidosun owhe 1959 tọn.  

To 2012, zannu oflin tọn de yin zize tùnte do otẹn etọn mẹ nado flin bẹjẹeji sinsẹ̀n klistiani tọn to otò Naijilia tọn mẹ he ko dẹ̀n sọ owhe 170 to ojlẹ lọ mẹ. 

## Alọdlẹndonu lẹ
Zeynab Habib

**Zeynab Habib** (yinkọ etọn to gigọ́ mẹ wẹ **Oloukèmi Zeynab Abibou**, e yin jiji to azán koatọntọ Zósun tọn to 1975). E yin hànsinọ Benẹnu de he yin jiji to Abidjan, to tògbo Ivory Coast tọn mẹ, e sọ yin Ayọnu de. E mọ nunina yẹyidogonamẹ tọn de yí to owhe 2005 he doyẹyigona ẹn taidi yọnnu hànsinọ he yọn hugan to wheyihọwaji aflika tọn. E sọ yin afọzedaitọ otò tọn na *Unicef*  sọn owhè 2007.

## Otàn gbẹzan tọn etọn
Otọ́ etọn yin nuyizan lẹtliki tọn lẹ jladotọ de podọ onọ̀ etọn yin ajọwatọ de. Ewọ wẹ yin ovi ṣinatọntọ mẹjitọ etọn lẹ tọn bo yin pinplọnwhẹn to whẹndo daho malénu tọn de mẹ, e tindo nọvi he hugan fọtọnnukun-dopo.

To whenue Zeynab tin to ovu, e yì wehọmẹ de he mẹ yè nọ plọnmẹ ohàn te. To nukọnmẹ, e wá yì wehọmẹ dahò de he tin to Alada to 1993. Dile etlẹ yindọ e fó adà de to wehọmẹ daho etọn mẹ, e wá jo wehọmẹ do nado domọ̀na hànjiji. E wá jẹ awusọhia ji vudevude bo sọ nọ wleawuna nuhiho etọn lẹ nado yì hònu to ofi voovo lẹ bo tlẹ sọ hònu na ojlẹ de to *Alex's Hotel* lọsu ga to Kutọnu (Cotonou).

Zeynab wá yin yinyọnẹn to otò susu mẹ na ohàn he nkọ e nọ ji wutu, ogbẹ́ UNICEF tọn lọsu doayi hànjiji etọn go ga. To Kọ́yànsun owhe 2015 tọn, e yin dide taidi afọzedaitọ otò tọn na ogbẹ́ UNICEF tọn to otò Benẹ tọn mẹ.

To hànjiji etọn de whenu to 2015, e dọn ayidonugo hanjigbẹ *Super Quartz* tọn he wá ylọ ẹ nado wá jihàn na yé. Ehe hundotẹnmẹ lọ na ẹn nado wá yọn hànjitọ he diyín taun to ojlẹ lọ mẹ lẹ bo tlẹ sọ jihàn hẹ yé, hànjitọ lẹ taidi Fifi Rafiatou, Awilo Logomba, Jacky Rapon, Jimmy Hope, Nel Oliver (fespam, Congo), Back Médio, KiriKanta po Madou Isbat po.

## Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Zinpo

**Zinpo** he ye sọ nọ ylọ́ dọ Ofìn Dahomey tọn yin Ofìn họnmẹ tọn dè to Dahomey he mi yọnẹn taidi Benẹ to egbehe.
Zinpo ehe yin nujọnu dè he ye ze do ohọ nuhoho pọntẹn *Nacional Museum of Brazil* to tatọ-tonọ *Rio dè Jeneiro* tọn. Yinkọ devo he ye do nọ ylọ ẹ lẹ wẹ Zingpogandeme (ahọlu sìn oján) podọ Zingpojandeme (oján he ye lọ̀n po aṣọ́ po).
Dodinanu dohia dọ Zinpo yin babasi sọ́n owhè kanweko fọtọnnukunatọ̀
ntọ biọ kanweko fọtọnnukunẹnẹtọ whemitọnnu tọn. Ye zèè dó ohọ nupọntẹn *kumbukumbu* tọn.
Zinpo lọ taidi ofìn he ahọlu ṣinawetọ Dahomey tọn *kpangla* zan to whelọnu.
Afọzedaitọ ahọlu *Adandozan* tọn lẹ wẹ yi Zinpo dó Basi nunina na ahọvi *John vi de* Otógbo Potuga tọn to owhe 1810 Kavi 1811. Enẹgodo wẹ yé zèè dó họ́nmẹ nuhoho pọntẹn to owhe 1818. Zinpo yin fifiọ to míọn mẹ to owhe 2018.

## Alọdlẹndonu lẹ
Woodrow Wilson

Doto **Thomas Woodrow Wilson** (azán Koatọ́n-nukunatọntọ Awewesun, owhe 1856 yi jẹ azán atọ̀ntọ Afínplọsun, owhe 1924) yin Ayimatẹngan kande-atọ́ntọ otò New Jersey tọn (1911-1913). E wa lẹzun togbogan Koatọ́n-nukunatọntọ to otò Amẹlika tọn mẹ (1913-1921). Eyin togbogan tintan he dugan whla awe debọdodego to *White House*, to whenuena Andrew Jackson ko dugan po godo.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Zẹndido

**Zẹndido**  wẹ nado yi Oko kavi Obọ po okọyinyan po dó Basi nuzinzan dé.
Zẹndotọ lẹ nọ basi onu susu lẹ taidi  Ozẹn, Kọfo, kavi nuhe nọ hẹn Aṣọ yọn to họmẹ lẹ. Fihe yé nọ Basi Zẹndido ehelẹ te nọ yin yiylọdọ Zẹndotẹn. Zẹndido sọ sọgan yin alọnuzọn aṣọdonanu wọn dé. Nuhe zẹndotọ dé nọ Basi lẹ nọ yin bibasi po ọkọ dé po he yé nọ Yan po nudevo lẹpò nado na yé nuhe din yé té, enẹgodo yé nọ yi miyọn dó da nuhe yé to bibasi lọ to nudanu he nọ yin Kiln dé mẹ. Miyọn nọ zon bọ Oko lọ nọ sinyẹn. Enẹgodo zẹndotọ lọ nọ yi osẹn zan nado hẹn ẹn lodo  bosọ yọnpọn bọ nọ wa zee dó miyọn mẹ dévo. Miyọn lọ sọ nọ hẹn ẹn didun họn, bosọ yọnwhanpẹ nado pọn bosọ sọgan hẹn Osin. Zẹndotọ dé lẹ nọ Basi nuhe mayọn na yizan lẹ bo yin bosiọ dé kavi nudide devo lẹ. Mọjanwẹ zẹndotọ devo lẹ nọ zan  osẹn, yélẹ wẹ nọ Basi Tọzẹn lẹ po Nudazẹn lẹ po.

## Whenuho gándo Zẹndido go
Zẹndido ko tin sọn whenu dindẹn gbọn. dopo to apajlẹ he mi dọ lẹ mẹ wẹ dehe tin to *Eastern-Europe*, he ko tin sọn owhe 25,000 diẹ wayi. Bosiọ yọnnusi dé tọn wẹ he nọ yin *Venus of Dolni Vestonice*, sọn palaeolithic sìtè  tò oto *Moravia*, he to Czech Republic mẹ. E na ko yin bibasi taidi Yẹsu didena bosiọ Vijiji tọn. Yẹdide mọnkọtọn devo lẹ sọ gbẹ yin pọọ. Sọn whenuena Glelilẹ ko yin nujọnu bọ Họgbigba ko wa lẹzun onu tangan to otò daho lẹ mẹ wẹ yẹdide wunmẹwunmẹ lẹ ko wa gbayipe to Zẹndotẹn susu lẹ.

## Zẹndotẹn lẹ
Zẹndotẹn lẹ wẹ nọ yin yiylọdọ *Stroke-on-Trent* to otogbo *England* tọn mẹ, podọ whedelẹnu  yé sọ nọ ylọẹdọ *Staffordshire Potteries*. Otò pevi ṣidopo (6) wẹ yé nọ yi oyin zẹndotẹn  ehe tọn dó ylọ tòdin. Yelẹ wẹ: *Tunstall, Burslem, Hanley, Stroke, Fenton po Longton* po. Fi ehelẹ wẹ adọ Zẹndido yovo lẹ tọn jẹ egbehe. Fi ehe dó nuzinzan Zẹndido tọn lẹ taidi Oko, Obọ, Ojẹ, po miyọnkan lẹ po. Sindo daho lẹ mẹ wẹ yé nọ hẹn ozẹn he yé Basi lẹ gbọn dó yi fihe yé na saẹ tẹ kavi zan ẹ te lẹ. Ozẹn susu lẹ wẹ yin bíbẹ sọyi otò devo lẹ mẹ hugan owhe 200 sọn 1760 jẹ 1960. Àmọ́ to wẹkẹwhan awetọ godo, oto *[[China]]* tọn wa Basi Oka lẹ po Lọba lẹ po bo dó hẹn ajọgble na Azọnwhe *Stroke pottery Industry* tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ
Đorđe Balašević

**Đorđe Balašević** (Serbian Cyrillic: Ђорђе Балашевић; 11 Nuwhàsun 1953 – 19 Afínplọnsun 2021) yin Yugoslav hanjitọ, ohankantọ oto Serbia tọn. E yin jiji to  Novi Sad, PR Serbia.  Ohan wunmẹ he eji lẹ wẹ folk, soft rock, pop podọ chanson.

## Oku
Balašević yin kukutọ to 19 Afínplọsun 2021 tọn to Novi Sad sọn nuhahun vẹgomẹ tọn he yin hinhẹnwa gbọn Azọ̀nylankan COVID-19 tọn dali.

## Azọn solo tọn
*Pub (1982)
*Celovečernji The Kid (1983)
*003 (1985)
*Bezdan (1986)
*Panta Rei (1988)
*Tri posleratna druga (1989)[6]
*Marim ja... (1991)
*Jedan od onih života... (1993)[8]
*Naposletku... (1996)
*Devedesete (2000)
*Dnevnik starog momka (2001)[11]
*Rani mraz (2004)

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1953 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Kelechi Nwaneri

**Kelechi Nwaneri** (yin jiji tọn 1994) eyin Aihundatọ nupinpọn-dó-plọnnu tọn he plọn ede azọn lọ. Eyin jiji do Awọnlin.
Kelechi nọ daihun sọgbe hẹ nuhe e mọ to lẹdo etọn mẹ lẹ kavi sọgbe hẹ nuwiwa kavi hunwhẹ he to yiyi to lẹdo etọn mẹ lẹ. Aihundida etọn lẹ nọ saba do aṣà po hunwhẹ Igbo-nu lẹ tọn po hia. E yi gbedewema daho to *Agricultural Extension* mẹ sọn Wehọmẹ Alavọ tọn Naijilia tọn, to Nsukka to 2015, bo sọ du to agbawhinwhlẹn *Spanish Embassy annual Visual Art Competition* tọn ji to 2018, to Ayimatẹn Abuja tọn, to otò Naijilia tọn mẹ. To 2020, eyin Aihundatọ he yin dide na *AKKA PROJECT* to Venice, yedọ Italy.

## Aihundida etọn lẹ
**Aihundida Solo tọn**

2021 *Myths* Kristin Hjellegjerde Berlin

2020 “Modern marks” Ebony/curated Capetown, South-Africa

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1994 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Wole Soyinka

**Akinwande Oluwole Babatunde Soyinka** (yin jiji to azán wiatọntọ, Liyasun, owhe 1934) tọn mẹ. Eyin nuyọnẹntọ dé to oyọnẹn  tọn mẹ, podọ mẹhe nọ basí kandai Aihundida oploji tọn podọ ga, e sọ yin akọmlantọ dé. Wole Soyinka yin vijiji jọun ayọgbeji tọn to Togbo Naijilia tọn mẹ. Yé na ẹn nunina *Nobel* tọn to owhe 1986 tọn mẹ na azọn vẹkuvẹku he e wa dó oyọnẹn nukinkan tọn ji.

## Jọja whenu po wepinplọn etọn po
Wole Soyinka yin jiji to otò Abẹ́òkúta tọn to Ayimatẹn Ogun tọn mẹ. To whenue e fo wepinplọn etọn to Togbo Naijilia tọn podọ to *United Kingdom* Po godo, e wazọn po *Theatre Royal Court* to Otò London tọn mẹ. E zindonukọn to nukinkan gándo Aihundida Nupinplọn-do-plọnnu tọn mẹ to Togbo Awe lọ lẹ mẹ to tele ji podọ to Ladio ji. E wazọn titengbe to whẹho tonudidọ tọn mẹ, podọ e dó vivẹnu vẹkuvẹku na Avunhihona jlọjẹ mẹdekannujẹ tọn yiyi na Togbo Naijilia sọn Gandudomẹji *Great Britain* tọn si.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1934 lẹ
Zémijan

**Zémijan** kavi **Kẹkẹnọ** yin alọpa gbejizọnlin zinzin tọn de he nọ yin yiyizan to Benẹ mẹ to wheyihọ-waji Aflika tọn. Kutọnu Tohomẹ wẹ Zémijan su dó taun hugan to Otogbo Benẹ tọn mẹ. Finẹ wẹ yé mọ Zémijan nayi Fọtọndonu-kanwekoewheṣiatọn te. 
Zémijan yin zokẹkẹ afọ awe nọ he ye nọ yi dó ze omẹ dopo Kavi awe to Tohomẹ lẹ kavi Gbetato lẹ. Akuẹ etọn nọ yin didọ dego, e ma yin Akuẹ he tin to ote.
Zémijannọ lẹ dó Azọnvọ he ye nọ do, bọ e sọ do sinmẹ vonọtaun he e dona yin sọgbe hẹ lẹdo he mẹ Zémijan kuntọ dé to Azọnwa te. Mọdopolọ avọ lọ nọ do yinkọ Kavi sọha de he dohiagona kunkuntọ lọ bo mọ yin kinkan do nẹgbe naẹ. Yinkọ lọ Zémijan yin dide sọn hogbe fongbe tọn de mẹ he zẹẹmẹdo *Zémi yi fihe njei bleun* Kavi Zémi na ma jẹ dọn dó ganmẹ. Gbẹtọ lẹ nọ dawha bo nọ dọ kẹkẹnọ Kavi Zémijannọ nado do zokẹkẹ he to yiyi dé te, bọ yé nọ sọ kuẹ ho whẹpo bọ kẹkẹnọ lọ nado ze mẹ lọ. Akuẹ he whe hugan bọ kẹkẹnọ dé nọ yi wẹ 100FCFA to Benẹ podọ 50 Naira to Naijilia mẹ Aihun nupinpọn-do-plọnnu tọn de he nọ yin yiylọdọ *Dreamcycles* he *Nelson  Roubert* bayi dogbọn kẹkẹnọ he tin to *Tevisodji Park* lẹ ji.

## Pọn fi dogọ
*Taxicab 
*Motorcycle taxi

## Alọdlẹndonu lẹ
James Madison

**James Madison** (azán 16tọ Whejisun 1751 jẹ azán 28tọ Ayidosun, 1836 tọn) wẹ yin tògan ẹnẹtọ Amẹlika tọn  (1809–1817). E wazọ́n dopọ hẹ John Jay po Alexander Hamilton po, nado kàn linlinwe *Federalist Papers* tọn lẹ podọ mẹlẹ nọ saba ylọ ẹ dọ Otọ́ Osẹndoai Amẹlika tọn lẹ tọn *(Father of the United States Constitution)*.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (azán 13tọ Lidosun, 1743 – azán 4tọ Liyasun 1826 tọn) wẹ yin tògan atọ̀ntọ Amẹlika tọn.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Barack Obama

**Barack Hussein Obama II** (mẹhe yin jiji to azán 4tọ Avivọsun, owhe 1961 tọn)  yin Aṣẹpatọ Amẹlika-nu de sọn Illinois, podọ Tògan Amẹlika tọn 44tọ.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1961 lẹ
Harry S. Truman

**Harry S. Truman** (azán 8tọ osun 3tọ, owhe 1884 - azán 26tọ osun 12tọ, owhe 1972) yin togán 33tọ na otò Amẹlika tọn (1945-1953). E yin mẹbọdomẹgotọ togán tọn to bẹjẹeji, E wá lẹzun togán to whenue Franklin D. Roosevelt basi matintọ godo.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1884 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 1972 lẹ
Esther Olukoya po Emily Ogunde po

**Esther Taiwo Olukoya po Emily Kehinde Olukoga-Ogunde po** (yin jiji to 1913, to Ijebu-Ode). Yé yin ahoho he di yede taun bo wa sọn otò Naijilia mẹ de. 
Yé basi hunwhẹ jijizan kanweko tọn yetọn to azán fọtọ̀n-nukun-dopotọ whejisun tọn, owhe 2013 tọn mẹ, taidi ahoovi lẹ he poyọnho hugan to Naijilia.
To ojlẹ enẹ mẹ, dopo to ahoho lọ lẹ mẹ he nọ yin Esther nọ zan kẹkẹvi sẹkunọ lẹ tọn tọn. Ajọ́ wẹ yé omẹ awe lọ lẹ nọ wà.
Emily sọ yin dopo to asi he aihundatọ numimọnọ Hubert Ogunde da lẹ mẹ.
Yé dugu gbẹninọ ojlẹ gaa tọn (onọ̀ yetọn basi matintọ to whenue e tindo owhe kanweko-elan-ẹnẹ) podọ na yé dè nado zan gbẹzan yetọn po jijọho agbasamẹ tọn po wutu bosọ tindo yise to Jiwheyẹwhe mẹ wutu (depope to yé mẹ ma nọ nu azọ̀ kavi ahàn sinsinyẹn). Emily basi matintọ to Zósun owhe 2013 tọn mẹ.
E ku bo jo awetọ etọn, visunnu dopo, ovivi susu lẹ po ovi-vivi, po hẹnnumẹ devo lẹpo dó. Esther basi matintọ to owhe 2018 mẹ.

## Alọdlẹndonu Lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1913 lẹ
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** (azán atọ́ntọ Awèwèsun, owhe 1782 tọn jẹ azán konukunẹnẹtọ Liyasun owhe 1862 tọn) he tẹnmẹyinkọ etọn nọ yin Old Kinderhook, wẹ togán ṣinatọntọ otò Amẹlika tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1782 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 1862 lẹ
Obesere

**Abass Akande Obesere**,  he sọ yin yinyọẹn taidi **Omo Rapala** yin tòvi Ibadan tọn he yin otò he klo hugan to wheyihọ waji Naijilia tọn. Hànjitọ nukundeji fuji tọn wẹ e yin, Obesere dovivẹnu nado yin omẹ nukundeji gbọn ohàn po aṣa he e nọ yizan lẹ po dali ehe nọ hẹn hànsetọ etọn lẹ biọ bẹwlumẹ. Gbọn hihodo apajlẹ hànjitọ he ko tindo kọdetọn dagbe delẹ taidi, Sikiru Ayinde Barrister, Obesere ko ze fuji-hàn etọn yì aihọn lọ blebu mẹ. E yin hinhẹn biọ hanjigbẹ *Sony Music* tọn mẹ sigba bo lẹkọ yì hànjigbẹ devo na wiwọ akuẹ tọn. Na suhugan azọ́n hànjiji etọn wẹ e do whlẹnagban hẹ K1 De Ultimate he yin fuji hànjitọ nukundeji tọn de.
Todin e tin to ogbẹ́ *Mayors Ville Entertainment* tọn, ogbẹ́ he nọ gọalọ na aihundatọ lẹ podọ na ogbẹ́ *Maxgolan Entertainment Group*, azọ́nwhe he nọ deanana hànjiji  to Awọnlin Naijilia.
Alhaji Obesere yin whinwhlẹngan sọn asidan  moto tọn de mẹ to Ijebu-Ode to moto etọn Lexus jeep LX470 mẹ to gbejizọnlin etọn yì Awọnlin whenu. Asidan lọ wá aimẹ to sẹgbe Lidosun 8, 2012 to ogàn ṣianwe-da mẹ (7:30pm). Linlin dohia dọ hànjitọ lọ  po omẹ awe devo lẹ po gbleawu bo yin zizeyì  dotowhe Orisunbare, Jakande Isolo tọn to Awọnlin.

## Bladopọ azọ́n etọn lẹ tọn
*"Introduction"
*"Oodua"
*"Diplomacy"
*Elegance
*"Live in Europe"
*"Asakasa" (Sony)
*"O.B.T.K" (Sony)
*"Mr. Teacher" (Sony)
*"Omorapala Overthrow" (Dudu Heritage)
*"American Faaji Series 1&2" (Dudu Heritage)
*Mr Teacher
*"His Excellency" (Bayowa)
*"Egungun Be Careful (Bayowa)
*"Old Skool Lape" (Bayowa)
*"Apple Juice" (Bayowa)
*"Okokoriko" (Bayowa)
*"Obaadan" (Bayowa)
*"Effissy" (Corporate Pictures)
*"Confirmation" (Corporate Pictures)
*New Face
*Jaforie
*Alaimore (Ingrate)
*Mr Magic

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Kelvin Wachukwu

**Kelvin Kinikanwo Wachukwu** yin anazọ́nwatọ otò Naijilia tọn de, he sọ yin Nukunpedo-azọ́ngotọ to Ayimatẹn Rivers tọn  (*Commissioner of Works*) sọn Awewesun owhe 2015 tọn jẹ Lidosun 2016 tọn. E yin dide sọn azọnmẹ na, nukun ma pedo azọ́n go po azọ́n ma ylọdọ nujọnu etọn po wutu. E gbọawupo taun to azọ́n he yin dide na ẹn lẹ mẹ. Yé yí Harrison B. Iheanyichukwu do diọtẹnnaẹn to azán ṣiẹnẹtọ Nuwhàsún, owhe 2016 tọn.
## Sọ pọ́n
## Alọdlẹndonu lẹ
Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Tijjani Yahaya Kaura

**Tijjani Yahaya Kaura** yin tonudọtọ otò Naijilia tọn de he yin Devizọ́nwatọ Ayimatẹn tọn na linlin Jonọgbeji tògbo Naijilia tọn po Wekantọ na Ayimatẹngán Zamfara tọn (SSG). Ewọ wẹ tin to Otẹ̀n Sẹ́nnamẹ̀tọ́ nukunmọnu Ayimatẹn Zanfara North tọn to Togbo Naijilia tọn (National House Of Assembly). E yin Vòdiná to owhe 2015 podọ whladopodogọ́ to azán Ko-nukunatọ̀ntọ Òsùn Awetọ́ to Vodidi Gbangba tọn to Owhe 2019to Togbo Naijilia tọn to Tonudọgbẹ́ *All Progressive Party (APC)* tọn glọ. E sẹ̀n Taidi Azinponọ̀gán Sẹ́nnamẹtọ́ lẹ tọn dó walọyizan po Gandudu tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Osí

**Osí** wẹ yin ada godo tọn awutugonu agbasa kanlin de tọn. Kanlin susu wẹ tindo osí, taidi asé, avun, ozín po mọmọ po. 

## Alọdlẹndonu lẹ
Adajahú

**Adajahú** yin dopo to ohú gbẹtọvi lẹ po kanlin lẹ po tọn. Ohú hiha delẹ wẹ yin Adajahú. Adajahú nọ yin mimọ to akọnnu  waji. E nọ basi hihọna nugonu homẹ tọn lẹ sọn awugble si. Gbẹtọ lẹ nọ saba tindo adajahú wiawe to ada dopodopo mẹ to akọ́nnu. Ohú he yin kinkọndopọ podo ohú akọ́nnu tọn po tlọlọ wẹ adajahú. Mẹdelẹ nọ do adajahú widopo kavi wiatọn to ada dopodopo etọn lẹ tọn. Ohú he ma yin kinkọndopọ tlọlọ po ohú akọ́nnu tọn po ma yin jọun adajahú tọn, enẹ wẹ ohú (8tọ, 9tọ  po 10tọ po).

## Alọdlẹndonu lẹ
Obi of Onitsha

The **Obi of Onitsha** yin togán Onitsha tọn he yin apadewhe ayimatẹn Anambra tọn he to hùwaji-whèzẹtẹn Naijilia tọn. 
Otẹn **Obi** tọn yin yinọẹn to ahọludu ayimatẹn podo ahọludu ayimatẹngan otò Naijilia tọn mẹ  podọ Obi na ede nọ yin mimọ taidi tẹnmẹpọntọ kavi nukunmọnu na omẹ Onitsha tọn lẹ to ohọludu ayimatẹn podo ayimatẹngan otò lọ tọn glọ.
Obi din tọn wẹ **Ahọlu Igwe Nnaemeka Alfred Ugochukwu Achebe**.

## Todohukanji gandutọ Onitsha tọn lẹ
* (Eze) Chima (Mid-16th century)
* Oreze (16th–17th century)
* Chimaevi (17th century)
* Chimukwu (17th century)
* Chimaezi (17th century)
* Nafia (17th century)
* Tasia (17th century)
* Eze Aroli (17th–18th century)
* Chimedie (18th century)
* Omozele (18th century)
* Ezeolisa (18th century)
* Ijelekpe (18th–19th century)
* Udogwu (C. 1820)
* Akazue (1840–1873)
* Diali (1873–1874)
* Anazonwu (1874–1899)
* Samuel Okosi (1901–1931)
* James Okosi (1935–1961)
* Joseph Okwudili Onyejekwe (1962–1970)
* Ofala Okechukwu Okagbue (1970–2001)
* **Alfred Achebe** (2002–present)

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn