open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Béatrice Ahyi Aguessy

**Béatrice Akpé Ahyi-Aguessy** (he yin jiji to 1934 bo wá kú to 11 Alunlunsun 2019) yin Yọnnu Tintan to Bénin he lẹzun doto he nọ penukundo yọnnu hohonọ lẹ go.

## Otàn gbẹzan tọn
Béatrice Ahyi yin jiji to 1934 to Bénin. E fo wehọmẹ daho to 1958. Enẹgodo, e yì wehọmẹ dotozọ́n pinplọn tọn to Dakar. Ewọ wẹ yin wehọmẹvi mẹyuu tintan he wá finẹ. To whenue e plọnwe to finẹ na owhe ẹnẹ godo, e sẹtẹn yì Paris nado zindonukọn to wepinplọn etọn mẹ podọ to 1968, e fo dotozọ́n pinplọn. To owhe ẹnẹ godo e mọ gbedewema azọ́nyinyọnẹn tọn yí nado gọalọ na yọnnu hohonọ lẹ nado jivi. Owhe atọ̀n to enẹgodo, e wá yọ́n azọ́n ganji bo gán gọalọ na mẹhe ma mọviji lẹ. To ojlẹ dopolọ mẹ, e sọ wazọ́n to adà devo dotozọ́n tọn lẹ mẹ taidi:  Alọgigọna mẹhe jẹawutu na azọ́n he wà yé te wutu lẹ,  Nukunpipedo gàntọ he jẹazọ̀n lẹ go po Alọgigọna whẹndo lẹ nado bayi tito na ovi nabi he yé na ji po.
E plọnazọ́n doto susu lẹ to Wehọmẹ Alavọ Bénin.

### Nudọnamẹ devo lẹ gando ego
Béatrice Akpé Ahyi-Aguessy wẹ asi weyọnẹntọ Honorat Aguessy tọn. 

### Nuyiwa etọn to lẹdo mẹ
E do ogbẹ́ de ai he yé ylọ dọ *Sort Optimisme Club*. E gọalọna yọnnu lẹ nado hoavùn sọta kansẹẹ-zọ̀n wunmẹ awe; kansẹẹ anọ́ tọn po kansẹẹ asà mẹ tọn.

### Okú etọn
To 11 janvier 2019, Béatrice Ahyi Aguessy kú to whenue e tindo owhe 85, bosọ yin didi do Ouidah to 9 février 2019. To ṣiọdidi etọn whenu, togán hoho Bénin tọn Boni Yayi po omẹ nukundeji devo lẹ po wẹ wá nuwiwa lọ tẹnmẹ nado doyẹyigona ẹn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1934 lẹ
Adà:Mẹhe kú to 2019 lẹ
Claudine Talon

**Claudine Gbènagnon Talon** (he yin jiji to 1956) yin omẹ paa de, tonudọtọ, podọ Yọnnu Tintan Bénin tọn sọn 6 avril 2016 gbọ́n. E wlealọ hẹ Patrice Talon, heyin Togán Bénin tọn.

## Otàn gbẹzan tọn
Claudine Talon yin jiji to Porto-Novo.  E nọ tindo mahẹ to tonudidọ Bénin tọn mẹ gbọn asu etọn po nunina lẹblanu tọn titobasinanu tọn etọn titi po gblamẹ. To whenuena e ma ko yin mimọ na ojlẹ dindẹn godo, e sọawuhia to gbangba to 26 Whejisun 20 mẹ, yèdọ ojlẹ vude jẹnukọnna vòbibla togán lọ tọn.

## Nunina lẹblanu tọn
To whenuena asu etọn lẹzun Togán godo, Claudine Talon bẹ Claudine Talon Foundation jẹeji. Titobasinanu lọ nọ gọalọ nado hẹn gbẹzan yọnnu po ovi lẹ po tọn pọnte to Bénin. E nọ wazọ́n nado wleawuna osin he wé po lẹdo dagbe po. Titobasinanu lọ sọ jlo na hẹn wepinplọn po godoninọna yọnnu he tin to ninọmẹ sinsinyẹn mẹ lẹ po pọnte.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1956 lẹ
Bintou Chabi Adam Taro

**Bintou Chabi Adam Taro** yin tonudọtọ Bénin tọn de. E yin dopo to hagbẹ ogbẹ́ tonudidọ tọn *Union progressiste* tọn lẹ mẹ to gandudu Patrice Talon tọn glọ.

## Otàn gbẹzan tọn
Bintou Chabi Adam Taro kọnawudopọ hẹ gandudu Patrice Talon tọn to diọdo lizọnyizọnwiwa tọn he wá aimẹ to 27 octobre 2017 whenu. To gandudu ehe whenu e yin dide do gántẹn *Ministère des affaires sociales et de la microfinance* mẹ. 

E nọ gántẹn ehe mẹ kakajẹ Yọnnuzangbe, 5 septembre 2019, to whenue e wá yin didiọ to whenue Véronique Tognifode yin dide.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Fabienne Feraez

**Fabienne Feraez** (he yin jiji to 6 Avivọsun 1976) yin aihundatọ lanmẹyiya tọn he diyin taun de he agbasazọ́n etọn, he bẹjẹeji to sinmẹ Flansegbe tọn lẹ mẹ, bo dlẹnkan sọn 2003 yì Bénin.

## Azọ́n aihundida lanmẹyiya tọn
Bẹsọn vivọnu aihundida lanmẹyiya tọn, e yí hosọ etọn tintan to Flansegbe mẹ to mẹtlu 200 lẹ mẹ to 1998. To 1999, e mọ hosọ agbàwhinwhlẹn Flanse tọn tintan etọn yí to agbàwhinwhlẹn mẹtlu 200 tọn mẹ, podọ e yin apadewhe pipli 4x100m Flanse tọn he nọ hò fataka yí to Agbàwhinwhlẹn Aigba tọn mẹ  to Seville. 
To 2003, e basi dide nado ze afọ Bénin tọn dai, yèdọ otò he mẹ otọ́ etọn wá sọn, to agbàwhinwhlẹn akọjọpli tọn lẹ whenu. E duto agbàwhinwhlẹn aihundida lanmẹyiya Flanse tọn ji to 2006 to agbàwhinwhlẹn mẹtlu 400 tọn lọ whenu. E hẹn asia lọ na Bénin to agbàwhinwhlẹn 2004 Olympique tọn whenu to Athens po agbàwhinwhlẹn 2008 Olympique tọn po to Beijing. E tindo kandai akọta tọn lẹ to alewezun mẹtlu 60, 100, 200, 400 po 4x100 po tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1976 lẹ
Bernadette Sohoudji Agbossou

**Bernadette Sohoudji Agbossou** (he kú to 10 Alunlunsun 2011 to Bénin) yin tonudọtọ Bénin tọn de bosọ yin gandutọgbẹ́ hoho togán Thomas Yayi Boni tọn. To whedelẹnu yinkọ etọn nọ yin kinkan dole; "Sohoundji".

## Otàn gbẹzan tọn
Bernadette Sohoudji Agbossou wẹ yin azinponọ na Wepinplọn wehọmẹ daho po Alọnuzọ́n pinplọn po tọn sọn Alunlunsun 2007 jẹ Kọ́yànsun 2008 to gandudu Thomas Yayi Boni tọn glọ. E plọnnumẹ to *École nationale d'administration et de magistrature d'Abomey-Calavi*.

To 2010, e lẹzun anadenanutọ to *Générale du Conseil national des chargeurs du Bénin (CNCB)*.

E kú to 10 Alunlunsun 2011 to mẹgbeyinyan de whenu to whenuena e to mọto kùn jei whèyihọ-waji otò lọ tọn.

## Oflin
Owhe atọ̀n to okú etọn godo, wehọmẹ daho de he tin to Adjahonmè (to agbegbe Klouékanmè tọn mẹ), yin yinkọdona to yinkọ etọn mẹ nado do yẹyi go na ẹn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe kú to 2011 lẹ
Abiba Dafia Ouassagari

**Abiba Dafia Ouassagari**  yin tonudọtọ Bénin-nu de. Ewọ yin mẹbọdo nukọntọ go, enẹgodo nukọntọ Natingougou tọn de, podọ to godo mẹ ogán Kérou tọn.

## Otàn gbẹzan tọn
Abiba Dafia Ouassagari yin jiji to 1958 to Kpikiré. E plọnnu to Kpikiré, Djougou, Kandi podo Parakou po. To whenuena e yin dide to 1990, ewọ kẹdẹ wẹ yin nukọntọ yọnnu lẹ tọn to Bénin. E hẹn otẹn ehe go na owhe 12.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1958 lẹ
Adélaïde Fassinou

**Adélaïde Edith Bignon Fassinou** (he yin jiji to 15 Zósun 1955) yin wekantọ, mẹplọntọ podọ ahọluzọnwatọ akọjọpli tọn de he wá sọn Bénin. E ko kàn nudi owe kavi otàn kleunkleun lẹ ao dai to Flansegbe mẹ.

## Otàn gbẹzan tọn
Adelaïde Fassibou yin jiji to 1955 bo yin wehọmẹvi de to wehọmẹ he nọ yin yiylọdọ École Normale Supérieure. E lẹzun mẹplọntọ dagbe owe egbezangbe tọn de. E tindo gbedewema vonọtaun de he nọ yin yiylọdọ DEA to *Stylistique* he e mọ to Dijon.].

E nọ plọn Flansegbe to wehọmẹ daho Bénin tọn lẹ bosọ nọ kàn owe lẹ. E kọnawudopọ hẹ kándo Bénin tọn de to UNESCO podọ to enẹgodo ze ayidonugo do mẹhomẹ lẹ pinplọn to wehọmẹ alavọ tọn po azọ́nyọnẹntọ lẹ po ji. Sọn 1999 gbọ́n, e lẹzun azọngbannọ na nukunpipedo titobasinanu Bénin tọn de go, enẹ wẹ *Institut national pour la formation et la recherche en éducation (INFRE)*. Na taun tọn, e nọ tẹnpọn nado hẹn gbẹzan yọnnu po ovi lẹ po tọn pọnte. E ko kàn bẹplidopọ otàn tọn kleunkleun susu po vọkan etọn lẹ po heyin zinzinjẹgbonu to Bénin gbọn *Éditions du Flamboyant* dali bosọ yin zinzinjẹgbonu to France gbọn *L’Harmattan* dali. E sọ wlan owe ovi lẹ tọn, gọna *L'oiseau messager*, heyin zinzinjẹgbonu to 2002.

## Owe tangan lẹ
* *Modukpè, le rêve brisé*. Paris: L'Harmattan (Collection Encres Noires no 194), 2000. (130 pp.). . Novel.
* *Yémi ou le miracle de l'amour*. Cotonou (Bénin): Editions du Flamboyant, 2000 (142 pp.). . 
* *L'Oiseau messager*. Cotonou: Editions Ruisseaux d'Afrique, 2002 (24 pp.). .
* *Toute une vie ne suffirait pas pour en parler*. Paris: L'Harmattan, 2002 (194 pp.). . Nouvelles. 
* *Enfant d'autrui, fille de personne*. Cotonou: Editions du Flamboyant, 2003 (172 pp.). . Roman.
* *Jeté en pâture*. Paris: L'Harmattan, 2005 (228 pp.). . Roman. 
* *La petite fille des eaux*. Bertoua/Cameroun: Editions Ndzé: 2006 (96 pp.). . Roman (wekantọ 10 devo lẹ wẹ kàn ẹn).

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1955 lẹ
Barbara Akplogan

**Barbara Akplogan** (he yin jiji to 5 Alunlunsun 1984) yin wekantọ Bénin tọn po ohó milomilo-kàntọ de po.

## Otàn gbẹzan tọn
### Wepinplọn
Barbara Akplogan yin jiji to 5 Alunlunsun 1984. E dotana wehọmẹ daho to Notre-Dame des Apôtres bo mọ gbedewema yí to wepinplọn ajọwiwa akọjọpli tọn mẹ to Wehọmẹ Alavọ *Catholic University of West Africa (UCAO)* to Cotonou, Benin. Enẹgodo, e mọ gbedewema azọ́nyinyọnẹn tọn yí sọn *Institut international de management en communication marketing*. 

### Agbasazọ́n
Barbara Akplogan bẹ yanwle etọn jẹeji to 2000 to agbàwhinwhlẹn ayidego tọn de godo gando jijọho go he yin titobasina gbọn *Amnesty International* dali. E kàn otàn kleun awe delẹ he yin zinzinjẹgbonu to 2017. Ewọ wẹ sọ yin kàn ohó milomilo de he hosọ etọn yin *Mots d'amour*. po azọ́n awe devo lẹ po.

Na e yin ogán de to akuẹsẹdotẹn de to Cotonou wutu, e nọ wleawuna avọ̀ tafo ji tọn lẹ, afọpa lẹ po nuyizan devo lẹ po gbọn ojẹ́kun yiyizan dali. E yin nukọntọ na ogbẹ́ de he nọ yin yiylọ dọ *Rotaract Club à Cotonou*, e sọ yin wekantọ na ogbẹ́ devo de he yè nọ ylọ dọ *Association des Poètes Littéraires (APOL)*.

## Nudọnamẹ devo lẹ gando ego
Barbara Akplogan ko wlealọ bo ko ji ovi awe.

## Azọ́n etọn lẹ
**Barbara Akplogan, Les mots d'amour, 2008 (ISBN 978-99919-59-39-9 et 99919-59-39-4, OCLC 793808200)*
**Barbara Akplogan (préf. Jérôme Carlos), Un amour sans lendemain : nouvelles, 2008 (ISBN 978-99919-66-80-9 and 99919-66-80-3, OCLC 646633662)*

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1984 lẹ
Brigitte Houssou

**Brigitte Houssou** (he yin jiji to 1980) yin núdùdù-datọ Bénin-nu de he hùn núdùdù-satẹn Aflika tọn tintan to France.

## Otàn gbẹzan tọn
### Vuwhenu
Brigitte Houssou yin jiji to 1980. E tindo nọvisunnu ẹnẹ podọ yémẹpo wẹ mẹjitọ yetọn lẹ plọn ajọ́ núdùdù dida tọn sọn ovu whenu yetọn.

### Agbasazọ́n
To 2017 Brigitte po nọvisunnu etọn ẹnẹ lẹ po hùn núdùdù-satẹn yetọn Villa Massai to Paris.
E nọ yin pinpọnhlan taidi yọnnu nukundeji de to Bénin podọ to France. Aliho nudida tọn etọn, he to adàgbo taun, yin nudego to linlinwe de mẹ to France.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1980 lẹ
Aurélie Adam Soule

**Aurélie Adam Soule** kavi **Aurélie Adam Soule Zoumarou** (he yin jiji 1984) yin tonudọtọ de sọn Bénin. Ewọ wẹ yin agbagogán whẹho akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji tọn po hodọdopọ lẹ po tọn to gandudu Bénin tọn mẹ.

## Vuhwenu po azọ́n po
Soule yin jiji to Nikki to 1984. E tindo gbedewema titengbe wehọmẹ alavọ tọn to azọ́n nuyọnẹn wintinwintin tọn mẹ sọn Telecom SudParis po gbedewema de po to nukunpedo gbẹtọ paa lẹ po nukọntọ-yinyin po go sọn Wehọmẹ Alavọ Syracuse tọn to New York. E wazọ́n to France whẹpo do lẹkọyi Bénin to 2008. 

## Azọ́n tonudidọ tọn
To Kọ́yànsun 2017, Togán Patrice Talon dè Soule taidi agbagogán whẹho akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji tọn po hodọdopọ lẹ po tọn na Bénin.

To Abọ̀húsun 2018, Wekantọ Daho Plidopọ Akọta lẹ tọn, António Guterres, dè Soule nado kọnawudopọ hẹ Plidopọ Akọta lẹ tọn to akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji tọn na gbemima yanwle nukọnyiyi tọn lẹ tọn, he yin anadena gbọn Maria Ramos po Achim Steiner po dali.

To 2019, Soule yin dide nado deanana agbagogán lẹ sọn otò he nọ do Flansegbe lẹ mẹ, he to vivẹnudo nado hẹn tito akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji tọn yetọn lẹ pọnte dogọ. E nọgodona linlẹn lọ na nukọnyiyi akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji tọn to Bénin po godonọnamẹ UNCTAD tọn po. Dile etlẹ yindọ osẹ́n lẹ nado deanana akuẹzinzan he to Intẹnẹt ji lọ yin yiylọ, yé ma ko yin alọkẹyi gba. Soule dọ dọ azọ̀nylakan Covid-19 tọn lọ to 2020 hùn dotẹnmẹ dote na Bénin nado gbloada na ajọwiwa he to intẹnẹt ji.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1984 lẹ
Chantal Yayi

**Chantal de Souza Yayi** (he yin jiji to 28 Alunlunsun 1949) yin tonudọtọ Bénin tọn de bosọ yin Yọnnu Tintan Bénin tọn sọn 2006 kakajẹ 2016. Ewọ wẹ yin asi Togán Bénin tọn dai tọn, Thomas Boni Yayi.

## Otàn gbẹzan tọn
Chantal wá sọn Ouidah. E wá sọn whẹndo De Souza tọn mẹ, ehe yin asisa Portugal-vi po Brazil-vi lẹ po tọn. E tindo nọvi ao. Mẹdaho etọn, Marcel Alain de Souza, yin akuẹsẹdotọ de bo nọ deanana azọ́ndenamẹ ECOWAS tọn. E kú to 2019. Chantal sọ yin ovivi-vivi Francisco Félix de Sousa tọn, mẹhe yin ajọwatọ he nọ họ̀ afanumẹ lẹ Brazil-vi de podọ nukọntọ de to Ouidah. Tavẹ etọn, Isidore de Souza, yin Yẹwhenọgan de to Cotonou sọn 1990 jẹ 1999.

Marcel do Chantal hia asu etọn, Thomas Boni Yayi. Yé tindo ovi atọ́n dopọ. To 2008, ahọlu Nigeria-vi lẹ tọn he tin to Ile-ife na yé tẹnmẹ-yinkọ lẹ taidi omẹ nukundeji.

Taidi Yọnnu Tintan de, Chantal wazọ́n do wepinplọn po nukunpedomẹgo dotowhé tọn po ji. To 2016, e gọalọna nọvisunnu etọn nado bẹ pipli tonudidọ tọn pẹvi de jẹeji he nọ yin yiylọdọ Front républicain pour une alternative patriotique, (Frap). Marcel wẹ yin nukọntọ pipli ehe tọn bosọ basi nujijlá na otẹn togán tọn ṣigba vòbibla 0.13% poun wẹ e mọyi. 

To 2021, Chantal tindo nuhahun agbasalilo tọn lẹ, e jẹazọ̀n asaku-awàku tọn. E yin nukunpedego to dotowhé Amelika tọn de bo yì Europe to godo mẹ na nukunpedomẹgo dogọ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1949 lẹ
Éléonore Yayi Ladekan

**Éléonore Yayi Ladekan** yin tonudọtọ Bénin tọn de bosọ yin mẹplọntọ. Ewọ wẹ yin Agbagogán wepinplọn dahodaho lẹ tọn po dodinnanu lẹnunnuyọnẹn tọn po agọe tọn to Bénin,he ko yin dide do otẹn azọngban tọn mẹ to bẹjẹeji 2021 tọn gbọn togán Bénin tọn, heyin Patrice Talon dali.
Ojlẹ he e yizan to wekantẹn etọn bẹjẹeji to 25 Nuwhàsun 2021.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Colette Sénami Agossou Houeto

**Colette Sénami Agossou Houeto** (he yin jiji to 1939) yin mẹplọntọ Bénin tọn de, ohó milomilo-kàntọ yọnnu po tonudọtọ de po.
E yin Agbagogán wehọmẹ dokọ̀ tọn po wehọmẹ daho tọn po to gandudu Boni Yayi tọn tintan whenu.
## Otàn gbẹzan tọn
Colette Houeto yin jiji to 1939 to Porto-Novo to Ouémé Department. E yì wehọmẹ dokọ̀ tọn lẹ whẹpo do yì wehọmẹ daho tọn to Cotonou. E yì Wehọmẹ Alavọ Strasbourg tọn podọ to godo mẹ Wehọmẹ Alavọ Ludwig Maximilian tọn to Munich. To Bénin, e wadevizọn taidi Wehọmẹ Azọ́nplọnmẹ po Dodinnanu po tọn sọn 1977 jẹ 1981. E sọ wlan bladopọ ohó milomilo lẹ tọn de, heyin zinzinjẹgbonu to 1981. Sọn 1986 jẹ 1991, e wazọ́n hẹ Akuẹsẹdotẹn Nukọnyiyi Aflika tọn, bo to tintẹnpọn nado dọ̀n yọnnu lẹ biọ tito-to-whinnu nukọnyiyi Bénin tọn mẹ.
Colette Houeto ko yin zohunhunnọ to tonudọgbẹ́ *Democratic Renewal Party* he Adrien Houngbédji wleawuna lọ mẹ.
## Owe lẹ
* 'La femme, source de vie dans l'Afrique traditionnelle', in *La Civilisation de la femme dans la tradition africaine*, Paris: Présence africaine, 1975
* 'Education et mass-media', *Présence Africaine*, No. 95 (1975), pp.428-40
* *L'aube sur les cactus*. Porto-Novo, Bénin, 1981. Preface by Jean Pliya. Illustrated by Jean-Claude Lespingal.
* 'Women and Education: the Case of Benin', *EDUAFRICA*, Vol. 8 (1982), pp.169-179
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1939 lẹ
Evelyne Sossouhounto

**Evelyne Hortense Amélie Sossouhounto Kaneho** (2 Nuwhàsun 1956 – 29 Whejisun 2024) yin mẹplọntọ Bénin tọn po tonudọtọ de po.

## Otàn gbẹzan tọn
### Vuwhenu po wepinplọn po
Evelyne Sossouhounto yin jiji to 2 Nuwhàsun 1956 to Abomey. Mẹplọntọ lẹnunnuyọnẹn tọn de wẹ e yin bo nọ wazọ́n taidi mẹhe nọ deanana lẹnunnuyọnẹn agbasamẹ tọn, lẹ́nunnuyọnẹn he nọ do lehe onu lẹ yin awuwlena do hia, po azọ́n nuyọnẹn wintinwintin tọn lẹ po.

### Azọ́n
Bọdo vòbibla Boni Yayi tọn go, e kọnawudopọ hẹ gandudu lọ taidi Agbagogán wehọmẹ dokọ̀ tọn po wehọmẹ daho tọn po. Jẹnukọnna ehe, sọn mars jẹ Avivọsun 2006, e basi tito nado nọgodona tito nupinplọn tọn yọyọ lẹ to wehọmẹ daho. 

Sọn 1988 jẹ 1998, ewọ wẹ yin anadenanutọ azọ́nplọnmẹ nuyọnẹn wintinwintin tọn na azọ́nplọnmẹ lẹnunnuyọnẹn tọn na mẹdezejotọ *United States Peace Corps* tọn lẹ. Bẹsọn 2009, e deanana azọ́nplọnmẹ de he nọ yin yiylọdọ "Prime Pedagogical Workshops", po yanwle lọ po nado wleawuna numimọ he sinai do azọ́nyinyọnẹn ji lẹ.

## Okú etọn
Sossouhounto kú to Amelika to 29 Whejisun 2024.

## Ajọ̀
To 8 Kọ́yànsun 2014, e yin dide taidi Awhàngán daho Titonu Akọta tọn Bénin tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1956 lẹ
Adà:Mẹhe kú to 2024 lẹ
Claudine Prudencio

**Claudine Afiavi Prudencio** yin tonudọtọ de sọn Bénin. E yin yinyọnẹn taidi azinponọ tintan na Nupinplọn Otò tọn he yin Yọnnu lẹ to Bénin. E yin dide do Wedegbẹ́ Agbagogán lẹ tọn mẹ podọ ewọ wẹ yin azinponọ *National Renewal Party (RN)* tọn. To agbasazọ́n etọn lẹpo mẹ, Prudencio ko yin hagbẹ Pipli sẹ́nbasitọ lẹ tọn tọn bosọ wadevizọn taidi agbagogán to ojlẹ voovo tọn.

## Azọ́n
Sọn Kọ́yànsun 2010 jẹ 20 Ayidosun, Prudencio wẹ yin azinponọ na tonudọgbẹ́ UDBN tọn. E wadevizọn taidi Agbagogán Anazọ́n po Gbejizọnlin tọn po gblagbla 2010 po 2011 po tọn mẹ. Enẹgodo, sọn 2011 jẹ 2015, ewọ yin dopo to hagbẹ Wedegbẹ́ Tonudidọ tọn mẹ. Ewọ wẹ yin wekantọ Pipli Sẹ́nbasitọ lẹ tọn tintan podọ e sọ yin dopo to hagbẹ Pipli Sẹ́nbasitọ lẹ tọn mẹ.

Sọn 2015 jẹ 204, Prudencio zindonukọn to azọ́n etọn mẹ taidi Osẹ́n-doaitọ lẹ. Ewọ wẹ yin ogán Wedegbẹ́ lọ tọn to Wepinplọn, Aṣa, Azọ́nwiwa, po whẹho pọmẹ tọn lẹ po mẹ. E gbẹ́ yin dopo to hagbẹ *Pan-African Parliament* tọn mẹ bo sẹ̀n to *Parliamentary Assembly la Francophonie* tọn ji.

To 11 Awewesun 2024, Prudencio yin dide taidi  Agbagogán-Anademẹtọ Togán Bénin tọn, he nọ penukundo whẹho agbasalilo tọn go.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Geneviève Boko Nadjo

**Geneviève Boko Nadjo** (he yin jiji to 26 Awewesun 1956) yin whẹ̀yidọtọ Bénin tọn de. E ko yin whẹylọmẹtọ de to Cotonou bo yin dopo to hagbẹ atọ́n Wekantẹn Bénin tọn he nọ penukundo vòbibla lẹ go lẹ mẹ. Gbẹtọ lẹ nọ dọho gando mẹdide do otẹn mẹ go na ewọ nọ yin pinpọnhlan taidi mẹhe sẹpọ Togán lọ wutu.

## Otàn gbẹzan tọn
Nadjo yin jiji to1956 to Cotonou. E mọ gbedewema wehọmẹ alavọ tọn etọn yí to 1977 bo kọnawudopọ hẹ Wehọmẹ Alavọ Bénin tọn. E tindo gbedewema wehọmẹ alavọ tọn de to nuyọnẹn osẹ́n tọn mẹ to 1981.
Sọn 1983 jẹ 1986, e wazọ́n na Azọ́nwatẹn Tito po Sọha nulinlẹn tọn lẹ po Azọ́nwatẹn whẹho jlọjẹ tovi-yinyin tọn po sẹ́nhẹngbatọ po to Azọ́nwatẹn Whẹdida Dodo tọn.

To 1988, e lẹzun whẹdatọ de to whenuena e fó wehọmẹ to Wehọmẹ Akọta tọn na Anadenanutọ lẹ po Whẹdatọ lẹ po, fie e plọnnu te.

Sọn 1988 kakajẹ 2006, e yin mẹbọdomẹgo whẹylọmẹtọ tọn to lẹdo Cotonou tọn mẹ, podọ to enẹgodo, e yin azinponọ na whẹdatẹn Cotonou tọn de.

Nadjo lẹzun Azinponọ na Yọnnu lẹ to Osẹ́n po Nukọnyiyi po mẹ to Aflika (*Femmes, Droit et Développement en Afrique*) to apadewhe Aflika tọn etọn. To 8 Nuwhàsun 2014, e yin dide gbọn suhugan hagbẹ Pipli sẹ́nbasitọ lẹ tọn dali taidi afọzedaitọ whẹylọmẹtọ lẹ tọn to *Commission électorale nationale autonome (CENA)* tọn to Bénin. Mẹhe yin dide taidi vòbibla lẹ nọ yinuwa na ojlẹ dide de poun, ṣigba diọdo de nọ yin bibasi bọ hagbẹ atọ́n nọ yin dide. Gbẹtọ lẹ nọ dọho gando mẹdide do otẹn mẹ go na e yin mimọ taidi dopo to hagbẹ awe he yin pinpọnhlan taidi mẹhe sẹpọ togán lọ lẹ mẹ wutu. Awe to mẹhe pò lẹ mẹ yin pinpọnhlan taidi mẹhe jẹ mẹdekannu, ṣigba omẹ awetọ wẹ Emmanuel Tiando, heyin agbagogán dai tọn de, he hẹn gbẹtọ lẹ lẹndọ CENA mayin ahundoponọ gba.

E mọ ajọ̀ Aské tọn de yí na yọnnu nukundeji hugan lẹ to Aflika to 2018. To vòbibla togán tọn to 1990 whenu to Bénin, ewọ wẹ yin mẹbọdo azinponọ go CENA tọn. E basi zẹẹmẹ bosọ yiavunlọna ahọ́nkan godonọnamẹ tọn. E sọ dọna linlin-kàntọ lẹ dọ aṣa lọ nado nọ biọ akuẹ nado nọgodona mẹhe jlo na yin dide taidi togán lẹ ma sọgbe hẹ osẹ́n. Yinkọ dagbe Bénin tọn na gandudu démocratie tọn ko gbẹ́ to owhe agọe tọn lẹ mẹ. Patrice Talon ko yigbe nado nọte bo basi diọdo agọe tọn lẹ to osẹ́n lọ mẹ dohia dọ mẹhe jlo na dugán lẹ tindo nuhudo godonọnamẹ hagbẹ 16 tọn heyin sẹ́nhẹngbatọ lẹ tọn podọ diblayin hagbẹ pipli sẹ́nhẹngbatọ egbezangbe tọn lẹpo wẹ yin hagbẹ pipli he Talon kọngbedopọ hẹ lẹ tọn. E yin didọdai dọ Talon sọgan sọ yin dide taidi togán whladopo dogọ matin nukundiọsọmẹ depope.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1956 lẹ
Evelyne Sossouhounto/guw-bj

**Evelyne Hortense Amélie Sossouhounto Kaneho** (2 Nuxwàsun 1956 – 29 Xwejisun 2024) nyí mɛkplɔ́ntɔ Bénin tɔn kpó tònuɖɔtɔ́ ɖé kpó.
## Otàn gbɛzǎn tɔn
### Vuhwenu kpó wekpinkplɔ́n kpó
Evelyne Sossouhounto nyí jiji to 2 Nuxwàsun 1956 to Abomey. Mɛkplɔ́ntɔ lɛnunnunywɛ tɔn ɖé wɛ é nyí bo nɔ wazọ́n tayiɖi mɛxe nɔ ɖéanana lɛnunnunywɛ agbasamɛ tɔn, lɛ́nunnunywɛ xe nɔ dó lexe onǔ lɛ nyí awuwlena dó xya, kpó azọ́n nunywɛ wintinwintin tɔn lɛ kpó.
### Azɔ̌n
Bɔɖo vòbibla Boni Yayi tɔn go, é kɔnawudókpɔ́ xɛ ganɖuɖu lɔ tayiɖi Agbagogán wexɔmɛ ɖokɔ̀ tɔn kpó wexɔmɛ ɖaxo tɔn kpó. Jɛnukɔnna exe, sɔ́n mars jɛ Avivɔsun 2006, é basí tito nadó nɔgodóná tito nukpinkplɔ́n tɔn yɔ́yɔ́ lɛ to wexɔmɛ ɖaxo. 
Sɔ́n 1988 jɛ 1998, ewɔ wɛ nyí anaɖenanutɔ azọ́nkplɔ́nmɛ nunywɛ wintinwintin tɔn ná azọ́nkplɔ́nmɛ lɛnunnunywɛ tɔn ná mɛɖezejotɔ *United States Peace Corps* tɔn lɛ. Bɛsɔ́n 2009, é ɖéanana azọ́nkplɔ́nmɛ ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ "Prime Pedagogical Workshops", kpó nyawle lɔ kpó nadó wleawuna numimɔ xe sinai dó azọ́nnyinywɛ ji lɛ.
## Okú etɔn
Sossouhounto kú to Amɛlika to 29 Xwejisun 2024.
## Ajɔ̀
To 8 Kɔ́nyàsun 2014, é nyí ɖiɖe tayiɖi Ahwàngán ɖaxo Titonu Akɔta tɔn Bénin tɔn. 
## Alɔdlɛndónù lɛ

Adà:Otàn Gbɛzǎn tɔn
Adà:Nyɔnu Benɛnu lɛ
Adà:Mɛxe nyí jiji to 1956 lɛ
Adà:Mɛxe kú to 2024 lɛ
Agó Rashford tɔn gɔalɔná Man Utd nadó ɖuto West Ham ji

**tɛnigbe, kɔ́nyàsun 31, 2022** 

Bɔlu-xogbɛ́ Manchester United xò West Ham United 1-0 to sɛgbe to bɔlu-xòtɛn Old Trafford tɔn, okpɛ ɖaxo ná Marcus Rashford xe dó agó to nukúnxwixwe 38 mɛ.

Agó ɖokpó gee xe Rashford dó ko kpé nadó hɛn yě ɖuto aihun lɔ ji exe sisɛ yě yi otɛn atɔ́ntɔ́ mɛ kpóɖo agó *(points)* 23 kpó to *[[English Premier League|Premier League]] table* ji ɖilě Chelsea zlɔn jɛ otɛn ciɖokpótɔ mɛ.

Kɔɖetɔn ɖagbe yětɔn kpóɖo agó lɔ kpó nyí agó 100tɔ xe é ko dó ná bɔlu-xogbɛ́ Red Devil tɔn.

## Asisa lɛ
*Sharon Osaji. "Rashford’s goal helps Man Utd beat West Ham". — Punch. October 30, 2022

Adà:Linlin lɛ
Adà:Kɔ́nyàsun 31, 2022
Adà:Europe
Adà:Aihundida lanmɛyiya tɔn
Adà:English Premier League
Angela Kpeidja/guw-bj

**Angela Kpeidja** nyí lɛnunnunywɛtɔ akonka ɖé, zomɔ-zɔ́nwatɔ, linlin-kàntɔ, kpóɖɔ tatọ́ mɛxe nɔ wazọ́n to ORTB nɔtɛn intɛnɛt tɔn ji. Ewɔ nyí ɖokpó to nyɔnu Bénin tɔn tintan lɛ mɛ nadó gblehwɛɖo nuyiwaxɛmɛ agọ̀ zanxɛmɛ tɔn to gbangba.

## Otàn gbɛzǎn tɔn
Angela Kpeidja nyí lɛnunnunywɛtɔ akonka ɖé gbɔn azọ́nkplɔ́nmɛ dali. To oxwe atọ́n yiyizan to azọ́n nunywɛ wintinwintin tɔn mɛ godo, é tọ́n sɔ́n otɛn etɔn mɛ nadó jɛ linlinnamɛwe lɛ gbeje kpọ́n ji to fie é nyí linlin-kàntɔ agbasalilo tɔn to tito-to-hwinnu "weekend - matin" tɔn Steve Facia tɔn ji to bɛjɛeji. É nasɔ sɔawuxya to tito-to-hwinnu televiziɔn gbangba tɔn ɖé ji xe nɔ nyí yiylɔɖɔ "5 SUR 7 MATINS". É sɔ nɔ yí tito-to-hwinnu laɖio ji tɔn ɖé zan bo nɔ nyí ɖiɖe tayiɖi ogán tito-to-hwinnu ɖokpólɔ tɔn to ORTB ji to azán 18tɔ Nuxwàsun 2020.

## Zanxɛmɛ gánnugánnu
To azán 1 Nuxwàsun 1990, Angela Kpeidja to nɔtɛn gbɛdidó intɛnɛt ji etɔn ji  jɛagɔɖo aca fɛnnuwiwa zanxɛmɛ tɔn lɛ to ORTB mɛ yèɖɔ televiziɔn Bénin tɔn lɛ bosɔ to avùnxo sɔ́n gbenɛgbe gbọ́n nadó hɛn xoɖiɖɔ nyɔnu lɛ tɔn vɔnu. É sɔ nyí alɔkeyi gbɔn Togán Bénin tɔn Patrice Talon dali.

## Alɔdlɛndónù lɛ

Adà:Otàn Gbɛzǎn tɔn
Adà:Nyɔnu Benɛnu lɛ
Angela Kpeidja

**Angela Kpeidja** yin lẹnunnuyọnẹntọ akonka de, zomọ-zọ́nwatọ, linlin-kàntọ, podọ tatọ́ mẹhe nọ wazọ́n to ORTB nọtẹn intẹnẹt tọn ji. Ewọ yin dopo to yọnnu Bénin tọn tintan lẹ mẹ nado gblewhẹdo nuyiwahẹmẹ agọ̀ zanhẹmẹ tọn to gbangba.

## Otàn gbẹzan tọn
Angela Kpeidja yin lẹnunnuyọnẹntọ akonka de gbọn azọ́nplọnmẹ dali. To owhe atọ́n yiyizan to azọ́n nuyọnẹn wintinwintin tọn mẹ godo, e tọ́n sọn otẹn etọn mẹ nado jẹ linlinnamẹwe lẹ gbeje pọ́n ji to fie e yin linlin-kàntọ agbasalilo tọn to tito-to-whinnu "weekend - matin" tọn Steve Facia tọn ji to bẹjẹeji. E nasọ sọawuhia to tito-to-whinnu televiziọn gbangba tọn de ji he nọ yin yiylọdọ "5 SUR 7 MATINS". E sọ nọ yí tito-to-whinnu ladio ji tọn de zan bo nọ yin dide taidi ogán tito-to-whinnu dopolọ tọn to ORTB ji to azán 18tọ Nuwhàsun 2020.

## Zanhẹmẹ gánnugánnu
To azán 1 Nuwhàsun 1990, Angela Kpeidja to nọtẹn gbẹdido intẹnẹt ji etọn ji  jẹagọdo aṣa fẹnnuwiwa zanhẹmẹ tọn lẹ to ORTB mẹ yèdọ televiziọn Bénin tọn lẹ bosọ to avùnho sọn gbenẹgbe gbọ́n nado hẹn hodidọ yọnnu lẹ tọn vọnu. E sọ yin alọkeyi gbọn Togán Bénin tọn Patrice Talon dali.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Bernardine do Régo

**Bernardine do Régo** yin jiji to 1937. E yin tòvi Bénin tọn de he nọ wazọ́n dopọ hẹ otò devo lẹ.

## Otàn gbẹzan tọn
Bernardine do Régo yin jiji to 20 août 1937. E yì wehọmẹ to Dakar, podọ to Paris ga. E plọnwe to wehọmẹ alavọ Paris tọn sọn 1961 jẹ 1963,  podọ to *Institut des hautes études d'Outre-Mer (IHEOM)* sọn 1962 jẹ 1964. To 1964, e mọ azọndenamẹ de yí nado wazọ́n to ahọluwhé nado nọ gọalọna mẹlẹ gando lehe yé na deahi hẹ otò devo lẹ gbọn.  To 1970, e mọ azọ́n titengbe devo. E nọ na ayinamẹ togán otò lọ tọn gando nudide he vẹawu lẹ go.  To 1972 godo, e wazọ́n dopọ hẹ otò France tọn, otò États-Unis tọn podọ hẹ Nigeria. Cotonou wẹ e te to alọnu to whenue e jo azọ́n godo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1937 lẹ
Abdoulaye Bio Tchané/guw-bj

**Abdoulaye Bio Tchané** (xe nyí jiji to Abɔ̀xúsun 1952) nyí akwɛ́zinzan kplɔ́ntɔ kpó tònuɖɔtɔ́ ɖé kpó sɔ́n Bénin.
## Vuhwenu kpó wekpinkplɔ́n Kpó
Abdoulaye Bio Tchané nyí jiji to Djougou, Bénin. É kplɔ́n akwɛ́zinzan to Wexɔmɛ Alavɔ Dijon tɔn hwenu, fie é mɔ gbeɖewema yí te. É sɔ kplɔ́n akwɛ́sɛɖotɛn to *Centre Ouest-Africain de Formation et d'Etudes Bancaires* mɛ to Dakar, Sénégal.
## Azɔ̌n
Bio Tchané jɛ azɔ́nwa ji to Akwɛ́sɛɖotɛn Ɖaxo Otò Xe Tin To Hwèyixɔ-Waji Aflika Tɔn Lɛ Mɛ Tɔn. É lɛzun anaɖenanutɔ Azɔ́nwatɛn xe nɔ kpénukúndó dodinnanu akwɛ́zinzan kpó Hwɛxo akwɛ́ tɔn lɛ kpó tɔn go tɔn. Sɔ́n 1998 jɛ 2002, ewɔ wɛ nyí agbagogán hwɛxo akwɛ́zinzan tɔn to Bénin to ganɖuɖu Togán Mathieu Kérékou glɔ. Sɔ́n 2002 jɛ 2007, Bio Tchané wazɔ́n tayiɖi anaɖenanutɔ Azɔ́nwatɛn Aflika tɔn to *International Monetary Fund (IMF)* tɔn. To nukɔn mɛ, sɔ́n 2008 jɛ 2010, ewɔ wɛ nyí azinkponɔ Akwɛ́sɛɖotɛn Xe nyí Zizedó Nukɔnyiyi To Hwèyixɔ-Waji Aflika Tɔn Mɛ Ji tɔn.

To 2011, Bio Tchané dó éɖé xya nadó nyí togán to Bénin. Ewɔ nyí ɖokpó to mɛxe go yè sɔgan ɖéjidó lɛ mɛ, cigbǎ é ɖotana to otɛn atɔ̀ntɔ mɛ. To vòbibla mɛ to 2016, é yí 8.9% to vòbibla lɔ lɛ mɛ.

To agayiyi tintan lɔ godo, é nɔgodóná Patrice Talon. To hwenuena Talon ɖuto vòbibla lɔ ji, Bio Tchané nyí ɖiɖe tayiɖi Agbagogán xe nɔ kpénukúndó Nuɖɔnamɛ kpó Nukɔnyiyi kpó go to 6 Liɖosun 2016.
## Alɔdlɛndónù lɛ


Adà:Otàn Gbɛzǎn tɔn
Adà:Ovi xe yě ji to oxwe 1952 lɛ
Sonya Agbéssi

**Sonya Agbéssi** yin mẹhe nọ zlọn yi aga taun de to Bénin. E nọ whlẹnagbà to hunwhẹ lanmẹyiya alunlun tọn 1992 tọn mẹ, fie e sọ yin asia - hẹntọ na Bénin te to hùnwhẹ bẹjẹeji tọn lọ whenu.
To 2000, e mọ jẹgbakun yí nado yin tọ́ntlọ́ngbọ́n to azọ́nwatẹn daho Canada tọn he nọ penukundo azọ̀nhẹngbọ go lẹ mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Bertille Marcos Guèdègbé

**Bertille Marcos Guèdègbé** yin glezọ́n-watọ de he wá sọn Bénin, e sọ yin ajọwatọ de ga. E nọ gọalọna gbẹtọ lẹ nado do *ananas* bo sọ bẹ ajọ́ etọn jẹeji. Ewọ wẹ yin nukọntọ pipli de tọn he nọ do bosọ nọ sà *ananas* lẹ.

## Otàn gbẹzan tọn
To 2014, e bẹ pipli de jẹeji na yọnnu he nọ wà anazọ́n lẹ. Ewọ wẹ yin ogán azọ́nwhé de tọn he nọ yin yiylọdọ *Fruits Tillou*. Yé nọ sà *ananas* po nudevo he yin dide sọn *ananas* mẹ lẹ po sọn Benin yì otò devo lẹ mẹ. E sọ nọ gọalọna gbẹtọ lẹ nado plọn lehe yé na penukundo ogle lẹ go do. Podọ e bẹ ogbẹ́ de jẹeji nado gọalọna gbẹtọ lẹ vọnu.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Pélagie Gbaguidi

**Pélagie Gbaguidi** (he yin jiji to 1965) yin anazọ́nwatọ Bénin-nu de he nọ nọ̀ Brussels bosọ nọ wazọ́n to finẹ. Ewọ yin yinyọnẹn ganji na anazọ́n debọdo-dego etọn lẹ bosọ nọ dọ̀n tẹnmẹ-yinkọ etọn lẹ wá “le Code noir”  he nọ dekọtọn do danuwiwa azọ́n afanumẹ lọ tọn po nugandomẹgo etọn po mẹ do whẹndo he bọdego to Whèyihọ-waji Aflika tọn lẹ ji.

## Otàn gbẹzan etọn tọn
Gbaguidi yin jiji to Dakar to 1965. E plọn anazọ́n to Liège, Belgium to l'École des beaux-arts Saint-Luc fie e mọ gbedewema yí te to 1995.

## Azọ́n etọn
To paa mẹ, anazọ́nwatọ lọ nọ ylọ ede dọ "griot” ovivu de he nọgbẹ̀ to ojlẹ dopolọ mẹ hẹ to Whèyihọ-waji Aflika tọn; yèdọ anazọ́nwatọ de he nọ yí anazọ́n po húnhiho po zan taidi nuyizan lẹdogbedevomẹ tọn yetọn. Kanbiọ mẹhẹnlẹnnupọn tọn he mẹlọ tindo lẹ nọ whàn ẹn nado plọn hogbe hohowhenu tọn lẹ bo ze apajlẹ dagbe dai na ẹn nado sọgan yin zẹẹmẹ basina gbọn mẹhe nọ nọ̀ lẹdo lọ mẹ lẹ dali.
Anazọ́n etọn yin ohia po ohia azọ̀n tọn lẹ po, podọ e yin zize sinai do nujijọ ajiji po nujijọ ajiji whenuho Aflika tọn lẹ po ji. Po azọ́n etọn po, e kàn ayiha nado wọnji awusinyẹnnamẹnu he ylan hugan to ojlẹ he wayi lẹ mẹ go. To nulinlẹnpọndo nujijọ mẹhẹngbọjọ tọn ehelẹ ji mẹ, e taidi dọ linlẹn gigẹdẹ he e tindo lẹ fọ́n linlẹn niyaniya - yinyin tọn de dote to anazọ́nwatọ lọ lẹ mẹ nado wleawuna yẹdide he nọ hẹnmẹ jẹ mẹdekannu lẹ, yèdọ nuhudo lọ nado wleawuna yẹdide he na hẹn yé jẹ mẹdekannu lẹ he na wá sọn wunmẹ voovo ojlẹ lọ tọn lẹ mẹ.

## Fihe enọ lẹ
*2018 - Civitella Ranieri Foundation Fellowship.
*2016 – NIROX Foundation, South Africa.
*2013 - Villa Waldberta Munich
*2012 - IFITRY Morocco
*2011 - Thamgidi FoundaXon, Netherlands
*2007 - Factory, Krems, Austria
*2004 - Lieu Unique, Nantes, France

## Agban etọn lẹ
*L'Artothèque, île de la Réunion
*Holocaust Memorial Foundation, Chicago IL, USA
*Casa África, Las Palmas de Gran Canaria, Spain
*Memorial ACTe, Pointe-à-Pitre, Guadeloupe Islands
*Mu.ZEE, Ostende, Belgium
*Kanal - Centre Pompidou, Brussels, Belgium
*Private Collection, Zurich, Switzerland

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1965 lẹ
Queen Fumi

**Queen Fumi** (yin jiji taidi **Fumilayo Raim**) yin hànjitọ Bénin-nu de he ɖe agban etọn tintan tọ́n to 2016.
E de ohàn lẹ taidi "Romantic Boy" po "Zero" po tọ́n to adà tintan po godo tọn 2018 tọn po mẹ, podọ "Madame" to adà tintan owhe 20tọ tọn mẹ.
Nupinpọn - do - plọnnu agọe tọn he e basi po nuhiho po to "Coco" ko "hẹn ẹn zun nupinpọn - do - plọnnu he ma yọn - na - yizan ba, bo ko sọ duale mẹplidopọ dogọ etọn lẹ tọn dogọ to awà Aflika tọn devo lẹ ji podọ to aliho devo lẹ mẹ.

## Bẹjẹeji gbẹ̀zán etọn
Fumilayo bẹ gbẹzan húnhiho tọn etọn jẹeji to owhe wehọmẹ daho tọn etọn lẹ mẹ, ṣigba ojlo he e tindo to húnhiho mẹ bẹjẹeji to tintan whenu to whenue e tindo owhe 8. Bẹsọn owhe 12 mẹvi yinyin mẹ, e tindo mahẹ to nuwiwa aṣa tọn heyin titobasina gbọn azọ́nwatọgbẹ́ etọn lẹ dali lẹ mẹ bo bẹ azọ́n húnhiho paa tọn etọn jẹeji to 2015,bo de ohàn pipà tintan etọn tọ́n to mars 2016.

## Azọ́n etọn
Queen Fumi wleawuna aliho húnhiho tọn de he kọ̀n tòdaho po aṣa lẹdo he mẹ e wá sọn tọn po dopọ. E bẹ gbejizọnlin hànjiji tọn etọn jẹeji gbọn talẹnti etọn didohia to nọtẹn Intẹnẹt tọn voovo lẹ ji dali whẹpo do zindonukọn to nujijla lọ mẹ sọn République dominicaine to 2017,fie e sẹtẹn po awuyiya po gbọn pipli yetọn mẹ to pọmẹ hẹ hànjitọ Bénin tọn devo lẹ taidi Blue Diamond production po Fanicko, Manzor, po te.  
To whenuena e ko diyin jẹ obá he yiaga hugan de mẹ to otò Bénin tọn mẹ godo, e sẹtẹn nado jo ohàn he ko yin hihò lọ do to owhe awe godo, ehe hẹn kọdetọn dagbe susu wá na ẹn. To 2020, linlin lẹ gbayipe gando 'Affaire de Boy' go dọ e jo anazọ́n etọn lẹ do bo dohia dọ emi to awuwle nado do ede hia taidi anazọ́nwatọ he tin to mẹdekannu hugan de.

## Ajọ̀ he mọ yi lẹ

## Ohàn etọn lẹ
* Zero, 2018
* Madame, 2018
* Coco, 2019
* Affaire de Boy, 2019

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Valériane Vukosavljević

**Valeriane Ayayi** (he yin jiji to 29 Lidosun 1994) yin Flanse-nu azọnyọntọ balọn-hamẹ hotọ de na USK Praha. 
E ko ho balọn na San Antonio Stars of the Women's National Basketball Association (WNBA) to ojlẹ de mẹ wayi.

## Gbẹzan mẹdetiti tọn etọn
Atọ̀n to nọvi etọn lẹ mẹ, he yemẹpo yin jọja, nọ ho balọn hamẹ tọn:  Joël hò balọn hamẹ tọn to wehọmẹ alavọ tọn to Amelika.
To Wehọmẹ Alavọ Gonzaga tọn na Los Angeless Lake of the Alunlun mẹ, to alọnu din to aliho debọdo-dego tọn Washington, bo ko sọ ze afọ France tọn dai to jọja-whenu, bo ko sọ yiaga, Gérald ko daihun to mimá atọ̀ntọ France tọn mẹ taidi azọ́nwhé de bo nọ yin pinpọnhlan taidi aihundatọ wehọmẹ alavọ tọn lẹ, podọ Gérald tindo mẹmẹyọnnu ahoho de he nọ daihun lanmẹyiya tọn ga.Tovi wẹ e yin to otò Bénin tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1994 lẹ
Shadiya Alimatou Assouman

**Shadiya Alimatou Assouman** yin tonudọtọ podọ mẹplọntọ Benẹnu de tọn po. Ewọ wẹ yin Azó‌nwatọgbé‌ Azó‌nwatẹn He Nọ Penukundo Akuẹ Gbẹtọvi lẹ Tọn Go to Bénin,  bo ko yin dide do otẹn lọ mẹ to bẹjẹeji 2021 tọn gbọn azinponọ Bénin tọn he tin to alọnu din dali, Patrice Talon . E bẹ azọ‌n etọn jẹeji to 25 May 2021. 

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Abraham Zinzindohoue

**Abraham Zinzindohoue** (he yin jiji to 1948 to Bohicon) yin whẹ̀yidọtọ po tonudọtọ de po sọn Bénin. Ewọ wẹ Agbagogán Whẹdida Dodo tọn sọn avril 2006 jẹ 2007.
Ewọ wẹ yin Azinponọ Whẹdatẹn Daho Hugan Bénin tọn podọ mẹbọdo azinponọ hagbẹ whẹdatẹn daho tọn go to 2005.
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Mẹhe yin jiji to 1948 lẹ
Soraya Milla

**Soraya Milla** (he yin jiji to 1989), yin sinima-zọ́nwatọ France-nu he yọn azọ́n etọn ganji de, he sọ nọ deanana sinima lẹ. Ewọ yin Cameroun-nu de he wá sọn Benẹ, podọ azọ́n etọn nọ saba gando omẹ yuu lẹ go podo whẹho mehe tindo aṣa hugan dopo lẹ. 

E deanana sinima kleunkleun awe delẹ he yin Exotique (2015), gando oda yuu,  po Vitiligo (2018), gando agbasa yuu. Milla's web series Afropolitaine (2020), Milla's web series Afropolitaine (2020), yin kinkan po Onọ etọn Aline Angelo Milla po; bo nọ nọtena nuwiwa egbesọegbesọ gbẹzan whẹndo france-nu lẹ tọn sọn Aflika.  Linlin-kàntọ 2tọ gando atin - sinsẹ́n he TV5 Monde detọ́n go mọ ale dagbe hugan lọ yí na yẹdide debọdo-dego lẹ to Luchon Film Festival, gọna ale he yọnnu lẹ nọ mọyi na yọnnu he yọ́n hugan lẹ nado nọ dà asi yetọn lẹ bo nọ hodo yé.  

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1989 lẹ
Thérèse Waounwa

**Thérèse Waounwa** yin tonudọtọ de he wá sọn Bénin.
Taidi dopo to omẹ tintan he yin tọ́ntlọ́ngbọ́n to avunlọyi na jlọjẹ gbẹtọvi lẹ tọn to adà Communiste tọn (PCB) Benin tọn mẹ lẹ mẹ, to 1977, ewọ wẹ yin azọngbannọ na titobasinanu lọ na godoninọna jlọjẹ gbẹtọvi tọn lẹ.

## Bẹjẹeji gbẹzan etọn tọn
### Bẹjẹeji gbẹzan po wepinplọn etọn po
Thérèse Waounwa mọ gbedewema de yí he yin nina ẹn to wehọmẹ daho Coulibaly tọn, enẹgodo e zindonukọn  bo plọnwe gando lehe ye nọ penukundo whẹho osẹ́n tọn lẹ go to Wehọmẹ Alavọ Bénin tọn mẹ.
E nọ tindo mahẹ to akuẹ wehọmẹ alavọ tọn lẹ didepo mẹ, to pọmẹ hẹ Séraphin Agbahoungbata po Sodji Thomas po,  to Benin, Ehe zọ́n bọ awhànfuntọ lọ lẹ po ponọ lẹ po yan ẹn to owhe atọ̀ntọ oplọn tọn etọn mẹ.
E yin wiwle do gànmẹ bo yin nuyiwahẹ po kanyinylan po, podọ taidi kọdetọn de, e doalọtena oplọn osẹ́n tọn etọn lẹ bo nọ yì nuglọ nado plọnnu gando ajọwiwa po ajọwiwa lẹ po go. E yí "azọ́nyinyọnẹn lẹnunnuyọnẹn tọn" etọn zan.

### Azọn etọn
Thérèse Waounwa yin dopo to mẹhe ze Azọ́n Hagbẹ Anademẹtọ Bénin tọn (PcB) ai lẹ mẹ to 1977.
E nọgodona gandudu Ogbẹ́ Gbẹtọvi lẹ Tọn to Bénin to 1980 lẹ gblamẹ.
Sọn 1985 jẹ 1989, e yin yinyọnẹn taidi mẹhe nọ hoavùn sọta miyọ́n - zọ́nwatọ de kakajẹ whenue Gandudu Nupojipetọ Otò lọ tọn [wá] yin didoai to Afínplọsun 1990.
Hagbẹ Adà Communiste Bénin tọn de wẹ e yin, bo zindonukọn nado to nujijla basi na gandudu dagbe po vọjlado ninọmẹ gbẹninọ gbẹtọ lẹ tọn po.
E tin to finẹ to avunhino na jlọjẹ gbẹtọvi lẹ tọn whenu,  bo nọ sinai do nujijọ tonudidọ tọn devo lẹ po ji.
Thérèse Waounwa sọ yin nusatọ de to Missèbo, podọ azinponọ wedegbẹ́ he nọ penukundo tito - to - whinnu ahi Bénin tọn go lẹ tọn.
Ewọ wẹ sọ yin anadenanutọ azọ́nwatọ Bénin tọn lẹ tọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Tempa Ndah

**Rosalie Tempa Ndah François** (yin jiji to Lidosun 15, 1973) wẹ yin vankuntọ Balọn-hotọ Benẹ-nu tọn.
Azọn oda binla tọn wẹ e plọn, e bẹ azọn  balọn tọn etọn jẹeji to 2003 Whẹpo a nado dlẹnalọdo Aihundida Aihundida lanmẹyiya 2003 tọn lẹpo he nọ yin bibasi to vivọnu Aihundida lanmẹyiya tọn to China, podọ alọgọtọ de wẹ e yin he nọ yin yiyizan nado dlẹnalọdo balọn hiho  to 2007.

Ndah yin nina taidi dopo to alọgọtọ he yọ́n hugan lẹ mẹ to owhe 2007 to *Oscars du football béninois* tọn mẹ  (Tovi-balọn Oscar tọn lẹ mẹ).
E sọ wazọ́n taidi alọgọtọ de to agbàwhinwhlẹn alunlun mẹ tọn whenu to 2008 podọ to 2012  podọ to agbàwhinwhlẹn 2011 tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1973 lẹ
Laraïba Seibou

**Laraïba Seibou** (he yin jiji to 6 Awewesun 2000) yin tọ̀lẹtọ Bénin-nu de. To owhe 15 mẹvi yinyin mẹ, e yin dide taidi dopo to kalti ajọ́jijla tlọlọ Bénin tọn lẹ mẹ na Aihundida lanmẹyiya tọn po agbàwhinwhlẹn tọn he nọ yin bibasi to omẹ 50 he pli dopọ lẹ mẹ po. Dile etlẹ yindọ e lẹkọwa to yozò etọn mẹ whla awetọ po nukunwhiwhe 33.01. Awetọ, kandai he e basi lọ dohia dọ e ma ko tin jẹnukọnna ojlẹ he mẹ bato lẹ nọ yin kùnkùn te gba.

## Bẹjẹeji gbẹ̀zán etọn
Laraiba Gnon Cessy Seibou yín jiji to 6 Awewesun 2000 to  Benin.

## Agbàwhinwhlẹn 2016 tọn
To owhe 15 mẹvi yinyin mẹ, Seibou yin yiylọ to lẹdo Bénin tọn mẹ na Azọ́n nuyọnẹn wintinwintin etọn wa agbàwhinwhlẹn 2016 tọn lọ to Rio de Janeiro, Brazil. Seibou dó agahun sọn Rio de Janeiro,   nado kọnawudopọ hẹ pipotọ pipli lọ tọn to 3 août.  Gbejizọnlin etọn lẹ ko dẹn-to-aimẹ to whenuena e ko yin didetọ́n sọn tike de he dọ dọ  eyin sunnu de godo, e mayin yọnnu de   Ehe gbẹ́ pò to nukọnna ahọluzọnwatọ afọzedaitọ lọ lẹ, he dó agahun yì New York na azán atọ̀n to enẹgodo. To tọ̀lẹtọ-gbẹ́ ṣidopo he tin to pipli lọ mẹ lẹ mẹ, e yin dopo to yọnnu awe he nọ yin Noélie Yarigo.
To whenuena e yindọ nuhe yọ́n hugan dọ e ni vọ́ owhẹ̀ dọ vọ́nu 50tọ wẹ yin owhe 37. 672 he tin to gbonu "Azọ́njiawu lẹ Hinhẹn pegan na ojlẹ 26. 17  Awetọ, e whlẹnagbà to Rio lọ mẹ to dodonu kalti de tọn ji lẹdo aihọn pé nado mọ nunina de yí na Bénin.
E diahi hẹ yọnnu 50 lọ lẹ po awuyiya po to azán 12 août tọn gbè, to yozò awetọ mẹ. E fó whla awetọ po ojlẹ 33. Awetọ, to godo mẹ mẹhe gbawhàn lọ tọn lẹ, Anaenennanana, ( depope to yé mẹ wẹ yin tọ́ntlọ́ngbọ́n to azọ́n lọ mẹ. 15 awetọ) mẹ. Depope to ojlẹ he mẹ miyọ́n lẹtliki tọn depope ma tin to yozò lọ mẹ te lẹ mẹ ma sinyẹn sọmọ nado hẹn yé pegan na nuhe bọdego helẹ gba, dile e yin kinkàndai do to ojlẹ he jẹnukọn lẹ mẹ kakati nido yin to godo mẹ. Taidi omẹ mọnkọtọn lẹ, tọ̀zẹ́n he nọ yin yiyizan na zomọ gbèzeyiaga tọn lọ lẹpo wẹ wá sọn ṣinẹnẹtọ, aotọ, aotọ, po yozò sinsinyẹn lẹ po mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 2000 lẹ
Odile Ahouanwanou

**Odile Ahouanwanou** (he yin jiji to Alunlunsun 1991) yin Bénin-nu de he nọ basi kandai Bénin-nu lẹ tọn, he nọ wazọ́n sinsinyẹn to agbàwhinwhlẹn 100 lọ lẹ mẹ; e nọ basi kandai Bénin - nu lẹ tọn to nujijọ awe lọ lẹ whenu. E whlẹnagbà to Aihundida Aihundida lanmẹyiya tọn 2012 tọn whenu, 2015 po Aihundida Aflika tọn awe po to Aihundida lanmẹyiya Aflika tọn lẹ mẹ to Aihundida lanmẹyiya tọn lẹ mẹ, bo hò fataka - kuẹ de yí to Aihundida Aflika tọn lẹ whenu to 2015.
## Agbàwhinwhlẹn
Ahouanwanou detọ́n ṣigba to otò Aflika tọn lẹ mẹ to Ogle Aflika tọn lẹ mẹ to Porto-Novo, Benin. e nọ whlẹnagbà to avọ̀ta he yè nọ yí sika tọn do basi mẹ bosọ dotana nuagokun ṣidopotọ po nuagokun susu po he tin to godo na nuyizan sika tọn lọ lẹ.   Nuhe nọ dekọtọn do mẹplọnlọ mẹdopodopo tọn mẹ wẹ ẹnẹtọ to sébibla po osò po mẹ. To alunlun - whenu 2012 tọn, e whlẹnagbà to agbàwhinwhlẹn 100 he yin fùnfùn lẹ mẹ.  Azọ́njiawu - watọ ṣinatọ̀ntọ he wá sọn atọ̀ntọ mẹ to Heat 6, to kandai otò tọn yọyọ Bénin tọn de mẹ to 14. 76tọ. 
Whladopo dogọ,  Ahouanwanou's wẹ yin agbàwhinwhlẹn titengbe lọ he nọ yin yiylọdọ Whèyihọ - waji Aflika tọn to Apos, to fie e dotana ṣinatọ̀ntọ te po nuagokun 4 po.   E duto osò lọ ji bo domẹplọnlọ e go, ṣigba nuhahun 100 he e pehẹ lẹ sù taun. To enẹgodo, A nugbo lọ gbayipe to Aihundida Aflika tọn he nọ yin yiylọdọ 2015 lẹ mẹ, fie e yí fataka - kuẹ he tin to ṣọfu lọ mẹ lẹ zan te, ehe mẹ e pé te whla atọ́ntọ to tọ̀sisa - atọ́ntọ mẹ,  bo pé whla ṣinatọ̀ntọ to avùnhiho lọ mẹ, bo pé omẹ ṣinatọ̀ntọ to tòpẹvi lọ lẹ mẹ, bo pé omẹ ṣinatọ̀ntọ lẹ to tọ̀sisa - atọ́ntọ lẹ mẹ. E dotana to nọtẹn 8tọ mẹ to lẹdo he mẹ e nọ nọ̀ to lẹdo he mẹ gbẹtọ lẹ nọ nọ̀ mẹ to otò 2019 ehe mẹ. Po kandai akọta tọn yọyọ de po, e donù 6210 go.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1991 lẹ
Félicite Bada

**Félicite Bada** yin jiji to 14 mars 1962. E wá sọn Bénin. Ewọ yin wezundotọ awuyatọ de. E họ̀nwezun to nujijọ titengbe awe mẹ. To 1987, Félicite họ̀nwezun to agbàwhinwhlẹn * Jeux africains* whenu. E họ̀nwezun po awuyiya po to wezunhinhọ̀n mẹtlu 200 tọn whenu. Nukunwhiwhe 25.08 gblamẹ wẹ e họ̀nwezun lọ te. To 1988, Félicite yì núwiwa Olympics tọn tẹnmẹ to Seoul. Bénin wẹ e họ̀nwezun na. E họ̀nwezun to wezunhinhọ̀n mẹtlu 100 tọn whenu. E ma duto agbàwhinwhlẹn lọ ji, ṣigba e gbẹ́ họ̀nwezun po awuyiya po. E fó to nukunwhiwhe 12.27 gblamẹ. 

## Otàn gbẹzan tọn
Félicite Bada yin jiji to 14 mars 1962. Ewọ yin wezundotọ dagbe taun de to vivọnu 1980 lẹ tọn. Ojlẹ he e yizan nado họ̀nwezun he yọ́n hugan wẹ nukunwhiwhe 25.08 to wezunhinhọ̀n mẹtlu 200 whenu. E wà ehe to 11 août 1987, to Nairobi, Kenya. Dile etlẹ yindọ ojlẹ dagbe hugan etọn niyẹn, otẹn ṣinatọ̀ntọ mẹ wẹ sọawuhia  
Félicite Bada pegan na agbàwhinwhlẹn Olympics 1988 tọn, he wá aimẹ to Seoul. E yin afọzedaitọ na Bénin. Omẹ ṣinawe devo lẹ sọn Bénin sọ yì Seoul hẹ ẹ ga. Omẹ ehelẹ wẹ Daniel Dohoua Dossou, Issa Alassane-Ousséni, José de Souza, Fortune Ogouchi, Patrice Mahoulikponto, Dossou Vignissy, po Issa Alassane-Ousséni po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1962 lẹ
Guy Abeille

**Guy Abeille** yin osẹ́n-zọ́nwatọ Flansinu de. E yin pipà dọ e wleawuna "osẹ́n akọta lẹpo tọn " he yin yiyizan na gandudu gandudu aṣẹ-glanglan-panamẹ tọn to France, ehe wá yin hinhẹn gblodeji to godo mẹ hlan awa Europe tọn lẹ ji.

## Bẹjẹeji gbẹ̀zán etọn tọn
**Guy Abeille** mọ gbedewema yí sọn Ecole Nationale de la Statistique to Paris.[1]

## Azọ́n etọn
**Abeille** wazọ́n etọn tintan to  whenue e wazọ́n po Azọ́nwhé he nọ penukundo tito ajọwiwa po akuẹzinzan po go to togan  Valéry Giscard d'Estaing glọ.[2]
To vivọnu owhe 1970 lẹ tọn po bẹjẹeji 1980 lẹ tọn po, Abeille yin dopo to Azọ́nwatọ he to azọnwa to tito ajọwiwa po akuẹzinzan po tọn otò lọ tọn kọn bo sọ nọ dọ lehe nulẹ sọgan yi do to nukọnmẹ gando  akuẹzinzan go.[1]
To 1981, to whenuena Nae Mnene wá dugán godo, e yin bibiọ to ewọ po lẹnunnuyọnẹntọgbẹ́ etọn de po si nado ze nujinọtedo owù tọn de dai na Azọ́nwatẹn Daho Otò lọ tọn, he nọ penukundo akuẹzinzan otò lọ tọn go. 
To 1981, to whenuena François Mitterrand jẹ gandu ji godo, e yin bibiọ to ewọ po asu etọn Roland de Villepin po si nado ze nujinọtedo owù tọn de dai na Azọ́nwatẹn Daho Otò lọ tọn, to Pierre Biger.[1][3]
Gbọnmọ dali, Abeille po Villepin po yin didohia taidi mẹhe wleawuna "osẹ́n otò lọ tọn he yiaga hugan 3 to kanweko ji lẹdo otò lọ tọn.[1][3]
Gandudu otò voovo 3 tọn wá yin kinkọndopọ to godo mẹ do nujinọtedo Mana tọn lẹ mẹ, he do nubiọtomẹsi he kọ̀n hagbẹ whẹndo tọn de sọgan jẹ lẹ hia nado sọgan biọ adà atọ̀ntọ Atọ̀ntọ Atọ̀ntọ Hihọ́ - basinamẹ lọ tọn mẹ bo kẹalọyi yé taidi akuẹ - hẹnnu yetọn.

Gandudu lọ ko yin nukunpedego to adà he bọdego lẹpo mẹ gbọn Ogbẹ́ Núdùdù Amelika tọn de gblamẹ, he bẹ tito - to - whinnu po Jideji Sinsẹ̀n tọn po hẹn gọna Nuzedai Europe tọn lẹ.[1][4][5][6][7]

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Gloria Koussihouèdé

**Gloria Koussihouèdé** yin jiji to 4 avril 1989 to Porto-Novo, e yin sinlìntọ de he wá sọn Bénin. 

## Otàn gbẹzan tọn
### Vuwhenu
Gloria Koussihouèdé yin jiji to Porto-Novo.

### Azọ́n
Ewọ wẹ yin afọzedaitọ Bénin tọn to agbàwhinwhlẹn Olympic tọn he wá aimẹ to 2004.

E sọ whlẹnagbà to agbàwhinwhlẹn Olympic tọn he wá aimẹ to 2008 tọn whenu, Amọ adà tintan janwẹ e penugo bo bai. Sọgbe hẹ linlinwe de he nọ yin * La Nouvelle Tribune*, nue zọn wẹ yindọ e ma wleawu ganji.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1989 lẹ
Christiane Chabi-Kao

**Christiane Chabi-Kao** yin jiji to 30 juin 1963. E yin tòvi Bénin tọn. E nọ basi sinima lẹ bo nọ kàn otàn lẹ dai.

## Otàn Gbẹzan tọn
Christiane Chabi-Kao yin jiji to Marseille, France to 1963. E plọnnu to France sọn 1984 jẹ 1986, bo wá sẹtẹn yì Aflika to 1990. Sinima etọn tintan, he hosọ etọn yin *Les enfants esclaves*, dọho gando ovi he nọ yin nuyiwa hẹ taidi kanlinmọ lẹ go.

To 2007, e basi sinima de he nọ yin yiylọdọ *Les inseparables*. Sinima lọ dọho gando nọvi awe go, Yawa po Abi po. Otọ́ yetọn sà yé na mẹhe nọ sà yọpọvu lẹ. Onọ̀ yetọn yì ponọ lẹ dè nado dín yé mọ. Sinima lọ yin awuwlena po alọgọ sọn pipli *UNICEF* tọn, podọ sọn notẹn televiziọn ji tọn (ORTB) si. E yin didohia to adà pẹvi ẹnẹ mẹ.
Chabi-Kao basi tito sinima lọ tọn nado gọalọna mẹlẹ nado yọnẹn gando mẹylankan he nọ sà ovi flinflin lẹ go bo doalọtena yé. Sinima lọ mọ nunina daho awe yí. E mọ dopo to nunina lọ lẹ mẹ yí to Canada to 2008. E mọ awetọ yí to Aflika to 2009. Mẹdelẹ ma nọ jlo dọ sinima lọ ni yin didohia vọnu. Enẹwutu Chabi-Kao do e hia wehọmẹvi 300 sọn Burkina Faso.

To 2009,  Christiane yin dide do otẹn anadenanutọ tọn mẹ na hùnwhẹ sinima tọn de. Hùnwhẹ lọ nọ yin yiylọ dọ *Lagunimages*. Jẹnukọnna ojlẹ he mẹ e yin dide te, e ko wazọ́n sinsinyẹn na nukọnyiyi hùnwhẹ lọ tọn owhe susu lẹ. E tlẹ mọ azọnplọnmẹ vonọtaun yí nado plọ́n lehe yè nọ deanana hùnwhẹ lọ do.
To 2013, Christiane basi aihundida televiziọn ji tọn de he nọ yin yiylọdọ *Les Chenapans*. E tindo adà 14. Aihun lọ gando jọja aflanmẹ atọ́n he wá sọn Bénin delẹ go, podọ nuhahun he yé to pipehẹ lẹ. Christiane yí gbẹtọ paa lẹ zan to aihun lọ mẹ, e ma yin taidi aihundatọ lẹ gba.

## Sinima etọn lẹ
*2005: *Les enfants esclaves*
*2007: *Les inseparables*
*2013: *Les Chenapans*
*2014: *Crocodile dans la Mangrove*

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1963 lẹ
Guenshi Ever

**Guendehou Sidonie Evelyne** yin hànjitọ de he wá sọn Bénin. E kú to 25 Awewesun 2021. Yinkọ he mẹlẹ yọnẹn na ganji wẹ **Guenshi Ever**. 

## Otàn gbẹzan tọn
To 1983, Guenshi Ever jihàn do agbán de ji hẹ hànsinọ nukundeji devo lẹ. Delẹ to yé mẹ wẹ: Honoré Avolonto, Danialou Sagbohan, po Vicky Amenoudji po. Guenshi Ever wẹ yin hànjitọ tangan to madoawe agbán lọ lẹ tọn ji, to kọndopọ mẹ hẹ Vicky Amenoudji. E de agbán de tọ́n to 1988 he bẹ ohàn ehelẹ hẹn:  Senye, Musumugbaléo, po Gbèmèdan po. The following year, she released an album on vinyl titled "obe oho yesron" with the label Gaseg. To owhe he bọdego, e de agbán devo tọ́n he hosọ etọn yin "obe oho yesron". To 2017, hànjitọ Bénin tọn de he nọ yin Ayôdélé la dọdọ emi de ohàn yọ́yọ́ de tọ́n po Ever po.

Guenshi Ever kú to 25 décembre 2021.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
Adà:Mẹhe ku to 2021 lẹ
Brigitte Affidehome Tonon

**Brigitte Affidehome Tonon** wá sọn Bénin. E nọ basi dodinnanu, nọ kàn owe lẹ, podọ to dai, e nọ hò bọlu he yè nọ yìn do odọ̀ mẹ. E sọ yin mẹplọntọ na pipli sunnu Bénin-nu lẹ tọn he nọ hò bọlu he yè nọ yìn do odọ̀ mẹ. Ewọ wẹ yọnnu tintan to Aflika nado plọn pipli sunnu lẹ tọn de.

## Otàn Gbẹzan tọn
Pierre Coffi Tonon wẹ otọ́  Tonon tọn. Ewọ yin omẹ nujọnu tọn de to pipli sunnu Bénin-nu lẹ tọn he nọ hò bọlu he yè nọ yìn do odọ̀ mẹ.

Tonon plọnnu sinsinyẹn bo mọ gbedewema nukundeji de yí sọn wehọmẹ alavọ tọn de mẹ to Bénin.

## Azọ́n
To 2017, Tonon lẹzun anadenanutọ pipli sunnu Bénin-nu lẹ tọn he nọ hò bọlu he yè nọ yìn do odọ̀ mẹ lẹ tọn. E plan pipli lọ jẹ awhàngbigba daho de kọ̀n sọta Burkina Faso. Tonon sọ nọ plọnnu mẹplọntọ wehọmẹ tọn lẹ to wehọmẹ aihundida lanmẹyiya tọn de mẹ to Porto Novo. Tonon works at the Benin Sports Institute in Porto Novo as a Coaches, Instructor

E sọ kàn owe susu lẹ gando aihundida lanmẹyiya tọn go na e plọnnu taun bosọ yọn nususu to adà ehe mẹ wutu.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Yọnnu Benẹnu lẹ
M. A. Zaher

**M. A. Zaher** yin tonudọtọ de he nọ nọ̀ Bangladeshi.
E yin hagbẹ Jatiya Sangsad bo nọtena tonudidọ Comilla-5 tọn.
## Gbẹzan tonudidọ tọn etọn
**M A Zaher**  yin dide taido hagbẹ Tohodọtọ de to otò etọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ