open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olu Atorongboye

**Olu Atorongboye (Olu Sebastian)** yin Olu ṣidopotọ to Ahọluduta Warri tọn mẹ he duahọlu do Itsekiri lẹ po mẹ he ma yin Itsekiri lẹ po ji to Ahọluduta etọn glọ. Eyin ovi na Olu Esigie, enẹwẹzọn bọ e do mọ lẹblanu-lọkẹyi nado du Ahọlu kavi Olu ṣidopotọ Warri tọn. Ajiyin etọn wẹ Prince Eyomasan.

Olu Atorongboye yin Olu tintan he yin Klistiani dé to Olu Dugan dó Ahọluduta Warri tọn ji. Ewọ po Ahọlu Portuguese tọn Ahọlu  Philip po dó haṣiṣan titengbe to owhe kanweko fọtọnnúnkundopotọ sin fifo. Ehe wẹ zọn bọ e do sẹ ovi etọn Olu Dom Domingos do Portugal nado yí plọnwe sọn 1600 jẹ 1611. Ovi etọn Olu Atuwatse I (Olu Dom Domingos) wẹ jẹ otẹn etọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olu Atuwatse I

**Olu Atuwatse I (Olu Dom Domingos)** yin Olu ṣiawetọ Ahọluduta Warri tọn he duahọlu do oto Warri tọn ji.

Eyin ovi na Olu Atorongboye (Olu Sebastian) bo gbọnmọ dali du Olu ṣiawetọ Ahọluduta Warri tọn. To vuwhenu etọn eyi wehọmẹ whegbe tọn, finẹ wẹ e plọn lẹ e sọgan hia bo kan Portuguese gbé do te. Enẹgodo eyi wehọmẹ to Portugal sọn 1600 jẹ 1611. 

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olu Esigie

**Olu Esigie** yin Ahọlu to Ahọluduta Itsekiri tọn mẹ. Edu Ahọlu bọdo otọ etọn Ogiame go, he yin Olu Ojoluwa to whenue e basi matintọ godo. E yin Ahọlugbakun ṣiọn na taidi Ogiame Esigie, he yin Olu Ahọluduta Warri tọn to Ode-Itsekiri, fihe yin owhe tọgbo Itsekiri-nu lẹ tọn. E Sinai do oganzinpo otọ etọn tọn ji to 1570 bo duahọlu kakajẹ 1597, to whenuena e basi matintọ. Ovi etọn Olu Atorongboye (Olu Sebastian) wẹ jẹ otẹn etọn mẹ to whenuena e basi matintọ godo.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olu Ojoluwa

**Olu Ojoluwa** yin Ahọlu to Itsekiri. E du Ahọlu to whenuena otọ etọn Ogiame, he yin Olu Irame basi matintọ godo. Eyin Ahọlugbakun ṣiọn na taidi Ogiame Ojoluwa, he yin Olu Ahọluduta Warri tọn to Ode-Itsekiri, he yin owhe na tọgbo Itsekiri tọn lẹ. Olu Ojoluwa duahọlu na nudi owhe koewhedopo yedọ sọn nudi 1550 yi jẹ 1569. To gandudu etọn whenu, e do walọ mẹbẹpli tọn bo sọ bẹ tomẹnu Ekpen (Ekpenede) tọn lẹ po pelu yedọ ye mẹ he yin kunkan Okere tọn lẹ dopọ hẹ tomẹnu tata he to Ahọluduta etọn mẹ lẹ. 

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Olusegun Obasanjo

**Mathew Aremu Olusegun Obasanjo** he ye ji to azán atọntọ osun atọntọ owhe 1937 yin  mẹduyin tohodọtọ akonka Awhangan he ko yi gbọjẹ podọ togbogan  he wayi tọn tò otògbo Naijilia tọn. Yinkọ otọ etọn tọn wẹ ye nọ ylọ dọ Amos Adigun Ọbaoluayesanjọ "Ọbasanjọ" Bankọle podọ onọ etọn he nọ yin  Asabi Obasanjo yin ovi jiji òwu tọn tò òtò Abẹokuta to Ayimatẹn Ogun tọn to otogbo Naijilia tọn mẹ. onọ etọn ku to owhe 1958 bọ otọ etọn lọsu yin matintọ to owhe 1959 ga.

## Ovu whenu etọn
Ye ji Olusegun Obasanjo to azan atọntọ osun atọntọ to owhe 1937 na Amos Ọbaoluayesanjọ Bankọle po Asabi po to lbogun ọlaogun. Eyin viplọnji na mẹjitọ etọn lẹ, ye ji ovi ṣiantọn bọdego ṣigba nọviyọnnu dopo wẹ pò nẹ. e lẹzun tọṣiọvi nọṣiọvi to whenu e do owhe konukunawe. Wehọmẹ Saint David Ebenezer school to lbogun wẹ Ọbasanjọ yi whehọmẹ dokọ tọn te to owhe 1948. Ọbasanjọ yin Awhàngan he ko Yi gbọjẹ  gaa sọn Awhànzọn podọ tonudidọ tọn mẹ. E du togbogan Naijilia tọn sọn owhe 1999 jẹ 2007. E basi whla awetọ́ he Ọbasanjọ du togbogan Naijilia tọn na e ko yin togbogan awhànwudotọ  tọn sọn 1976 jẹ 1979.

## Gbọjẹ gaa etọn
Whenuena e yi gbọjẹ godo, E lẹkọ do glézọn etọn kọn. Ọbasanjọ sin ogle gbloada bọ ada gle tọn de ma dẹ́n to finẹ. To owhe 1976 jẹ 1999 gblamẹ Ọbasanjọ yin yinyọnẹn lẹdo aihọn pé na vivẹnudido etọn to tonudido lẹdo aihọn pé. E tinto wedegbẹ Avùn gbigbọ tọn mẹ lẹdo aihọn pé tintengbe to mẹwi gbeji . E yin tlọntlọngbọn to ogbẹ̀ he gbewanna walọ gbigble enẹ *transparency international*, mẹ.To owhe 1999,Ọbasanjọ yin zize taidi togbogan Naijilia tọn gbọn tonudọgbẹ P.D.P tọn dali. Ye vọ e de di togbogan whla awe tọ to owhe 2003. Nukundido etọn tintengbe wẹ nado diọnukunsọ  otò kwẹbẹdu. Ọbasanjọ do vivẹnu nado ze Naijilia do otẹn sisi tọn dé mẹ to hagbẹtò etọn he ye nọ ylọ dọ *Committee of Nations* mẹ lẹdo aihọn pe. E sọ vọ gigo naira tọn he ko gble jlado. Ehe zọn bọ gbẹtọ lẹ do adọgbigbo to akwẹ sẹdotẹn mítọn mẹ. Dipo to tito gandudu Ọbasanjọ tọn wẹ nutindo ahọlu tọn lẹ sisa na gbẹtọ pàá he ye nọ ylọ dọ *privatisation policy*. Sigba tito ehe po pẹẹdẹ nido pe na mẹhe dokwẹ lẹ kẹdẹ wẹ sọgan họ.

## Nọtẹn intẹnẹt tọn
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1937 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Oluwole Bisayo Oke

**Oluwole Busayo Oke** he ye ji to azan gban-atọn-nukunatọntọ, Lidosun, owhe 1967 tọn mẹ yin ovi Naijilia tọn, eyin ajọwatọ podọ tonudọtọ dé po he ko wa sẹn di sẹndotọ, ewọ wẹ azinponọ na wedegbẹ sẹndotọ lẹ tọn na otò Naijilia tọn he tin to lẹdo Obokun Oriade tọn to Ayimatẹn Osun tọn to gandudu tonudọgbẹ *People's Democratic Party* Naijilia tọn.
 
## Wepinplọn
Oke yi Wehọmẹ Politẹknik togbo tọn to 1988 to ajọwiwa mẹ, enẹgodo, E zindonukọn yi Wehọmẹ Alavọ tọn Abuja fihe e tindo wadotana oyọnẹn tọn to àjọ wiwa mẹ to 1999. To owhe 2013, E yi Wehọmẹ Alavọ Lọndọnnu tọn fihe e yi gbedewema *Master* te.

## Nunọwhinnusẹn wedegbẹ tọn
To 1999, Oke yin dide do sẹndotọ Oriade Obokun tọn mẹ to Ayimatẹn Osun tọn. E ma din to agbawiwhlẹn he wayi to 2011 podọ to 2015 he  wayi.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1967 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Olàn

**Olàn** yin nude he nọ yin mimọ to kanlin mẹ bo nọ yin yiyizan taidi nududu. Olàn voovo wẹ tin. Di apajlẹ, Ogbọlàn tin, Oyinlàn tin, Ohanlàn tin, Osọlàn sọ tin, Lẹngbọlan tin, Gbọgbọẹlan tin, koklolan tin, papalan tin, Tolotololan tin, Owan delẹ tin he nọ yin yiyizan taidi olan, Apajlẹ, Owangongo. Hogbe lọ olan tlẹ sọgan yin yiylọdọ Nainnain. olan delẹ tin he ma nọ do ohu, He nọ yin Homẹnu kanlin tọn taidi
Olọn

**Olọn** sọ nọ yin yinyọnẹn taidi **Paladise** kavi **Jipamẹ** he yin fihe gbẹtọ dagbe lẹ nọ yi to whenue ye basi matintọ. Mẹdelẹ he yise to olọn mẹ dọmọ e yin nọtẹn dagbe kavi pipe hugan de. Ye yise dọ olọn wẹ yin fihe gbẹtọ lẹ nọ yi eyin ye basi matintọ ṣigba ye dona ko yin gbẹtọ dagbe to gbẹwhenu yetọn whẹ. Mẹdelẹ sọ do yise to olọnzomẹ dọ eyin fihe gbẹtọ ylankan lẹ nọ yi eyin ye ku. Nuplọnmẹ gando olọn po olọnzomẹ po mayin nudopolọ to sinsẹn lẹpo mẹ.

## Linlẹn gbagbọnọ lẹ tọn
Sọgbe hẹ biblu, Zẹẹmẹ voovo wẹ tin na hogbe lọ olọn,
#whla tintan he jikun ja, ye dọ Jiwheyẹwhe hun họngbo olọn tọn do nuvo.
#Ye dọ olọn yin fihe jiwheyẹwhe nọ nọ bosọ to finẹ kakadoi. Mẹhe yin yiylọdọ yẹwhegan lẹ to biblu mẹ taidi Isaiya nọ saba dọho gando Ahọluduta olọn tọn go he na dlẹnkan wa aigba ji bọ Messiah wẹ na yin Ahọlu etọn fihe mi na tindo agbasa pipe he ma na ku gbede ba. susu gbagbọnọ lẹ tọn yise dọ olọn taidi nuhe yin mimọ sọn numimọ Johanu tọn mẹ,
*Gigo jiwheyẹwhe tọn wẹ hinhọn.
*Olọn yin fihe yisenọ nugbo lẹpo na yi.
*Amlọn matin, na agbasa pipe wutu.
*Olọn tindo họngbo wiawe he yin bibasi po peali po.
*Aliklan he yin bibasi po sika po.
*Tosisa ogbẹ tọn.
*Atin to ada tọsisa lọ tọn lẹpo mẹ.
Sinsẹn katọliki yise dọ malia wẹ yin Ahọsi olọn tọn he didọ gbọn Pope Pius xii to owhe 1954.

## Linlẹn Malenu lẹ tọn
Omobola Johnson

**Omobola Johnson** (yin jiji to azán gbanewheawetọ, ayidosun owhe 1967). E yin tovi Naijilia tọn. Eyin Dopo to mẹhe tindo oyọnẹn to azọn Tẹkinọlọji tọn mẹ, ewọ wẹ sọ yin azinponọ na ogbẹ *Alliance for Affordable Internet* tọn. Eyin azọnwatọ Tẹkinọlọji tọn dai to gandudu Tògán Naijilia tọn Good luck Jonathan tọn whenu. 

## Tito wehihia etọn tọn
E hiawe to wehọmẹ *International School Ibadan*, bo yi wehọmẹ Alavọ *University of Manchester* tọn to' *Electrical and Electronics Engineering*. E Basi *masters* degree etọn to King's College to Otò London tọn mẹ. E yí *Doctorate degree* etọn to *Cranfield University* na *Business Administration*.

## Azọ́n
Omobola yin Azinponọ na Azọnwhe Accenture tọn to Naijilia whẹpo e do lẹzun mínístà hodidọ Tẹkinoloji tọn. E bẹ azọ́n jẹeji hẹ Accenture to owhe 1985 to whenue azọnwhe lọ gbẹ yin *Andersen Consulting*. Omobola yin azinponọ na azọnwanu hodọhẹmẹ Tẹkinoloji tọn he yin didoai to Otogbo Naijilia tọn mẹ. Omobola yin dopo to mẹhe dó Ogbẹ yọnnu WIMBIZ tọn ai to 2001. E ko yí pipa susu to kọmẹnu lẹ de to Whenue E ko lẹzun azọnwatọ Ahọlu tọn to 2011. Dopo to kọdetọn etọn lẹ mẹ wẹ *Nigcomsat-IR statelite*. To Whenuena e to otẹn Azọnwatọ tọn mẹ, sọha 700 azọnwanu kọmputa tọn lẹ wẹ e dohlan wehọmẹ lẹ to tito he e ylọ dọ *School Access programme (SAP)*.
To Owhe 2013, Osun atọ́ntọ, Omobola na togan Good luck Jonathan Tito *National Broadband Plan* na owhe 2013 jẹ 2018. To osun ṣinẹnẹtọ owhe 2013, Togbo lọ dè Omobola dó otẹn anadenanutọ na azọ́n lẹunnuyọnẹn po Tẹkinọlọji bẹplidopọ Otò lọ tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1967 lẹ
Omotunde Adebowale

**Omotunde Adebowale David** he tẹnmẹ-yinkọ etọn yin **Lolo 1** yin aihundatọ po hoyidokanjitọ dé po to otò Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ yin dowatọ tito *Oga Madam* tọn to *Wazobia 91.4FM*.

## Bẹjẹeji gbẹzan po wepinplọn etọn po
Omotunde yì wehọmẹ daho to *Anglican Girls Secondary School* to Ìjẹ̀bú Ode. E hia owe oyọnẹn osẹn tọn to Wehọmẹ Alavọ *Lagos State University* tọn.

## Azọn etọn
Omotunde basi aihun tintan etọn to owhe 2020 mẹ he e ylọ hosọ etọn dọ *When love is not enough*. Okiki Afolayan wẹ yin nukọntọ na aihun lọ. E yi tẹnmẹ-yinkọ etọn to tito dé mẹ he e yin nukọntọ na. E dọ na gbẹtọ lẹ dọ yé ni na emi tẹnmẹ-yinkọ dé. To tẹnmẹ-yinkọ he gbẹtọ lẹ yi na ẹn mẹ wẹ e dè *Lolo 1* sọn. To Liyasun, owhe 2017 tọn mẹ, *La Mode Magazine* yíì do basi yẹdide he to weda tintan linlinwe yetọn tọn ji.

## Nunina he e mọ yi lẹ
Omotunde yi nunina hoyidokanji tọn he tọn ta hugan to *Nigeria Broadcasters Merit Awards* si.

## Gbẹzan etọn
Omotunde yin onọ ovi enẹ tọn, sunnu atọn po yonnu dopo po. E ma tin to opọ́ po asu etọn po ba.

## Alọdlẹndonu lẹ
Omowumi Akinifesi

**Omowumi Akinifesi** yin ajọwatọ́ otò Naijilia tọn dé podọ afọzedaitọ nukunpedo lẹdó Ayimatẹn Awọnlin tọn go tọ dé wẹ e yin ga.

## Vuwhenu po wehọmẹ etọn po
Viyọnnu anadenanutọ́ akuẹsẹdotẹn daho otò Naijilia tọn dai tọn wẹ e yin. Akinnifesi yin jiji to azán ẹnẹtọ, Awèwèsun owhe 1986 tọn to awọnlin, ṣigba e zan vuwhenu etọn to otò Sierra Leone tọn mẹ whẹpo do lẹkọ do otò Naijilia tọn mẹ po whẹndo etọn po. E yì wehọmẹ daho *Queen's College Yaba* tọn fie e mọ gigopanamẹnu susu yí te to anazọn etọn lẹ mẹ.
To owhe 2008, Akinnifesi fó wehọmẹ alavọ *University of Lagos* tọn. To 2012, e yí gbedewema daho to nupinplọn gando nukunpipedo ninọmẹ lẹdo tọn go mẹ, Aṣọ́dido po nukunpipedego po to wehọmẹ daho *Kings College* to London.

## Azọn etọn lẹ
To 2005 whenuena Akinnifesi to owhe fọtọnnukunatọ̀n dó, e yí jẹgbakún viyọnnu he yọnwhanpẹ hugan to otò Naijilia tọn mẹ tọn (*Most Beautiful Girl in Nigeria*), to owhe dopolọmẹ, ehe hùn dotẹnmẹ dote na ẹn nado yin afọzedaitọ Naijilia tọn to China to whenue yé jlo na dè mẹhe yọn whanpẹ hugan to aihọn lọ blebu mẹ. To otò China tọn mẹ, e kọnawudopọ́ to atín didó na ahọlududu otò China tọn.
Akinnifesi zé otẹn awetọ to wedudu adà Naijilia tọn he yé ylọ dọ *Strictly Come Dancing Celebrity Takes 2* tọn mẹ whẹpo do bẹ azọ́n haṣinṣan gbẹtọ lẹ tọn *Public relation* po ajọ̀ gbẹtọ whíwhéjó nado gọalọ to hunwhẹ nuwiwa tọn lẹ whenu *Usher-hiring business* he nọ yin *Elle Poise*.
Akinnifesi ko yin pipa to azọ́n aṣa wunmẹwunmẹ didetọn tọn to ojlẹ ehelẹ mẹ, bọ to 2011, yè na ẹn gigo dé to hunwhẹ gigopanamẹnu tọn he yé ylọ dọ *Allure Style Awards*. To 2016, Akinnifesi hùn ajọ̀họ abọ wunmẹ etọn tọn he yin *Omowunmi*.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Omowunmi Akinnifesi

**Omowunmi Akinnifesi** yin Naijilia-nu bo yin yọnnu ajọwatọ podọ nukunpedo wiwejininọgan po na Awọnlin.
                         
## Bẹjẹeji podọ wehiha etọn po
Oviyọnnu po anadenanutọ akuẹ bẹyi tọn hoho de he yinkọ etọn no yin Ọmọwunmi Akinnifesi yin jiji to azán ẹnẹtọ osun wiawetọ owhe 1986 to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. E zan gbẹzan bẹjẹeji etọn to otò Sierra Leone whepo do lẹkọyi owhé etọn to otò Naijilia tọn podo whẹndo etọn po. E yi wehọmẹ *Queens College, Yaba* fihe e mọ nunina yi te na nudida sin azọ́n etọn. To owhe 2008 Akinnifesi tọ́n wehọmẹ daho awọnlin tọn mẹ podo  owe hi dohi dọ eyinukon to nuyinyonen gbemele podo tito basinanu ledo tọnto 2012 Akinnifesi tindo lebla podo nusisodi dohametọ podo nukunpedo nugotọ sọn *kings College*

## Nuyiwa
To 2003 oviyọnnu fọtọnnukunatọnmẹvi Akinnife tọn  ze agba tintan whanpẹ yinyọnẹn tọn to Naijilia podọ e mọ lẹblanulọkẹyi lọ nado sọawuhia di tovi yọnnude na oto etọn to China to [owhe] enẹ mẹ.








[Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1986 lẹ
Omu

**Omu** tin to kanlin he nọ zlọn lẹ mẹ. Omu asi nọ saba jẹ do kanlin he ohun etọn nọ gblọ lẹ ji. To whenue e jẹ do kanlin mọnkọ de ji, e nọ gbọ́n ohun kanlin lọ tọn bo nọ gọ otán etọn do filọ. Otán etọn nọ gọna owan flinflin he ma sọgan yin mimọ lẹ.

## Nududu po vijiji etọn po
Omu asu po asi po nọ saba du kavi nu vivi vounvoun tọn lẹ. Na Omu asi lẹ, ye dona nu ohun whẹpo do penugo bo do azin lẹ. Osin he kudiho mẹ wẹ e no do azin etọn lẹ do. Finẹ wẹ e dona nọ, kakajẹ ojlẹ he mẹ e na fle te.

## Aligiglọnna Omu to fininọ lẹ
Aliho voovo wẹ tin nado glọnalina Omu to fihe gbẹtọ lẹ nọ nọ.
*Gbọn Omuhunu zinzan dali.
*Gbọn hinhẹn lẹdo lọ mẹ do wiweji.
*Gbọn aligiglọnna diho po osin dihonọ lẹ po sọn whegbe.

## Alọdlẹndonu lẹ
One Million Boys

**One Million Boys** yin tẹnmẹyinkọ hé ogbẹ ajotọ tọn delẹ nọ yizan to azọn ajojijẹ yetọn tọn whenu to Awọnlin po lẹdo etọn lẹ po mẹ. To bíbẹ whenu to Ajegunle he tin to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ wẹ yé dó ogbẹ dé dibla yi sunnu oko (20) tọn te nado hoavùn sọta mawadodo he to jijọ to lẹdo lọ mẹ. Sigba hagbẹ delẹ sọn ogbẹ lọ mẹ zan dotẹnmẹ lọ nado jẹ nù ylankan lẹ taidi ajojijẹ, zanhẹmẹ gannugannu po, awugblenamẹ po daanu dèvo lẹ po wa ji.
Sinimọto he hosọ etọn nọ yin  *1 Million boyz* yin didetọn gándo ajojijẹ po nuwiwa yetọn lẹ go.
To azan ṣiẹnẹtọ Kọyànsun, owhè 2012, gbẹtọ diblayi kàntọ̀n-awo (130) wẹ yin wiwle gbọn ponọ Awọnlin tọn lẹ dali whenue yé to danúwatọ́ lẹ wle to lẹdo Apapa po Ajegunle po tọn mẹ.
## Alọdlẹndonu lẹ
Onilude Olusegun Adeniran

**Onilude Olusegun Adeniran Teliat** (mẹhe yin jiji to azán tintan osun ṣiatọ̀ntọ owhe 1966 tọn) yin jiji do Ahovikoh to tòpẹvi Gbagli tọn mẹ he to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to tògbo Naijilia tọn mẹ. Ewọ wẹ sọ yin Azinponọ na Gandudu Dokọtọn Gbagli tọn to alọnu din.

## Tito wehihia tọn etọn
E yì wehọmẹ bẹjẹeji tọn etọn to *Answer-ur-deen Primary School* sọn Owhe 1972 jẹ 1978. Enẹgodo e yì wehọmẹ daho *Baptist Boy's High School* to Abeokuta he tin to Ayimatẹn Ogun tọn to togbo Naijilia tọn mẹ nado yi hiawe to wehọmẹ daho to 1979 jẹ 1984. Todin, e yì Male *Comprehensive High School*, he to Igbesa to Ayimatẹn Ogun tọn fihe e bayi zepọn etọn godo tọn to wehọmẹ daho te, yedọ WAEC examination to 1984. Mọdopolọ, Olusegun Onilude yì ''Adeniran Ogunsanya College of Education'' to Ijanikin fihe e yí Gbedewema (*NCE*) tọn etọn te. Enẹgodo e yì wehọmẹ Alavọ tọn *Ogun State University* he to Ago-Iwoye, finẹ wẹ e yí gbedewema etọn tintan te to wepinplọn Ajọwiwa mẹ te to owhe 2002 mẹ. Na e yiwanna nupinplọn wutu, e zindonukọn bo yi Wehọmẹ Alavọ tọn *University of Lagos* to Ojo fihe e yí gbedewema titengbe te to Núpinplọ́n gándo *Public Administration (MPA)* po gbedewema titengbe devo po to nupinplọn gando wepinplọn go, enẹ wẹ *Education Management (M.Ed)* to owhe 2009 po 2013 dile yé bọdoyedegodo.

## Whẹndo etọn
Olusegun Onilude dó asi po ovi lẹ po.

## Azọ́n etọn
To whenuena Olusegun Onilude bẹ azọ́nwiwa nado penukundo ede po whẹndo etọn po go, e bẹjẹeji taidi nuplọnmẹtọ de to wehọmẹ dokọtọn he yin *Luwasa High School*, to Ijede-Ikorodu to owhe 1989 mẹ. To 2001 yé dèe hlan *Community Secondary School*, to Ojo. Yé sọ dèe nado penukundo wepinplọn go to gbagli, enẹ wẹ nado mọdọ wepinplọn yí dó ganji to Ablọde Gbagli tọn mẹ to 2005. Vivẹnudido etọn po azọ́n yinyọnẹn etọn po zọn bọ e vọ yín dide whladopo dogọ nado yin wekantọgán na nukunpipedo wepinplọn Ablọde Gbagli tọn go to owhe 2011 tọn mẹ.

## Tonudidọ etọn
To 1998 wẹ Olusegun Onilude bẹ tonudidọ jẹeji to whenuena e lẹzun gbẹvi Avunhihona gandudu midedenu tọn, yedọ Ogbẹ *Alliance for Democracy* tọn. E sọ wa yin ogbẹvi ACN tọn to owhe 2011 tọn mẹ, to whenẹnu wẹ ogbẹ lọ dee nadó yi nọte na Gbagli to sẹndoaiwhe *Federal Constituency* tọn mẹ. E yin yinyọnẹn ganji na nugopipe etọn nadó bẹ gbẹtọ lẹ pli to tonudidọ lẹnu Gbagli tọn mẹ. Enẹwẹzọn bọ e do yin dide taidi Azinponọ na mẹbẹplitọ tohodọtọ lẹ tọn to vobibla he wa aimẹ to 2015 mẹ to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1966 lẹ
Adà:Naijilia-nu lẹ
Onyeka Ibe

**Onyeka Ibe** (yin jiji to azán 29, Zósun, owhe 1971) yin anazọnwatọ otovi Naijilia po Amelika po tọn.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Osó Kilimanjaro

**Osó Kilimanjaro** Yín zẹẹmẹ basina taidi osó sisẹnọ dé, to otò Swahili tọn mẹ e nọ yin yiylọdọ **Osó Kaiser-Wilhelm-Spitze**, E yin Osó dé to agewaji whezẹtẹn tọn to otò Tanzania tọn mẹ. Kilimanjaro yin osó he yiaga fiofio hugan osó susu devo lẹ lẹdo aihọnpe. E yiaga sọ̀ mita 4,600 kavi afọpa 5,000 sọn dodonu kakajẹ fifónu agayiyi etọn tọn to mẹyugbeji. To nudi sọha 5895 afọpa tọn mẹ kavi afọpa 193,440 tọn mẹ, e nọ do ohia nupọnhlan tọn hia to nuhe lẹdo e lẹ mẹ taidi mẹpọnnu nkọ tọn. Diblayi kanweatọ́n to kanwekoji (85%) nkọtọn osin-agó tọn nọ ṣinyọn Kilimanjaro ji bo nọ bui sọn osun aotọ mẹ to owhe 1912 kaka jẹ osun ṣidopotọ owhe 2011 tọn. Kilimanjaro sọ vọ yin osó whanpẹnọ dé to osó lẹ mẹ he nọ wu jẹgbonu, godo tọn he e wujẹgbonu, e wujẹgbonu to owhe fọtọ́n-kanweko(100,000) lẹ die wayi. kilimanjaro tindo agayiyi 5,895 tọn.

## Agayiyi po yọnnayizan jẹhọn tọn po
Ali voovo ṣidopo wẹ tin he yè sọgan gbọn do hẹ́ oṣó Kilimanjaro ji: Lemosho, Machame, Marangu, Umbwe, Rongai po Northern Circuit po. 
To whenue e yindọ vogbingbọn daho tin to ali voovo lọ lẹ ṣẹnsẹn, ali devo lẹ tin he bọawu nado gbọn do hẹ́ osó Kilimanjaro ji, podọ finẹ wẹ osóhẹtọ he ma ko tindo numimọ susu lẹ nọ gbọn nado hẹ́ eji.

## Alọdlẹndonu lẹ
Osẹnsisa

**Osẹnsisa** wẹ nado yi osẹn dó dé yẹdide dé kavi nado sanudo Ohọ, Ado, kavi Ògán de nado hẹn ẹn yọnwhanpẹ. Osẹn wunmẹwunmẹ wẹ tin bọ yé nọ yi dó sanu, delẹ to emẹ wẹ osẹn osinọ, osẹn aminọ, po osẹn odẹnọ dé po. Nudetọ delẹ nọ zan wekantin, devo lẹ sọ nọ zan Akan podọ ga wekannu devo lẹ. 

Yẹdide je yọnwhanpẹ lẹ mọ saba yin zizesẹdo yẹdidehọsa lẹ taidi dehe ye bọ ylọdọ *National Gallery* to London po Louvre po to Paris fie yẹdide he diyin hugan to aihọn lọ blebu mẹ yin tẹ, yẹdide lọ wẹ yé nọ ylọdọ Mona Lisa. Leonardo da Vinci wẹ  yinkọ mẹhe de yẹdide lo ton mọ yin.
Yẹdide se sẹdotẹn wunmẹwunmẹ lẹ wẹ yin lẹdo aihọn pé bọ yẹdide he ye yi osẹn dó doaṣọna lẹ tin to ye mẹ.
Vogbigbọn tin to nudide po Yẹdide po mẹ. Nudide lẹ nọ dó lehe nude tin te do hia, ṣigba Yẹdide lẹ nọ dó nujọnu yinyin nudide de tọn hia. Enẹwẹzọn bọ ni azọn ma fo to Yẹdide deji ema nọ yọnwhanpẹ nado pọn. 

Azọn debọdodego Ẹnẹ wẹ nọ yin wiwà whẹpo Yẹdide de do nọ yọnpọn:

#Awuwiwle: Osẹnsatọ he nọ yi osẹn dó dé yẹdide dé nọ wleawuna owhlẹ daho de,bo nọ yi  osẹn wéwé dó sa ẹ. Enẹgodo e nọ jo e dó bọ e nọ hu ganji. Osẹn wewe lọ nọ  hẹn yọnbasi na nupọntọ lẹ nado mọ whanpẹ yẹdide lọ tọn ganji.
#Numima: Nado yi osẹn dó dé yẹdide dagbe de, owhlẹ daho lẹ nọ yin mima dó tẹnmẹ voovo po nukantin dé po nado sa sẹndo fi voovo lẹ na eni dó yọnpọn.
#Osẹnvọsado osẹn ji: Todin osẹn sinmẹ wunmẹwunmẹ lẹ nọ yin sisa dó yedelẹ ji nado hẹn yẹdide lọ wá aimẹ. Bọ todin yẹdide ko to sisẹpọ nujọnu de.
#Nujijlado tẹnmẹ: Fi ehe wẹ nọ hẹn azọn he su hugan to azọn lọ lẹ po mẹ, na fi wẹ yẹdide lọ nọ yin vivọjlado te bọ e dó nọ yọnpọn. 

## Alọdlẹndonu lẹ
Otàngblo

**Otàngblo** nọ dlẹnalọdo bẹplidopọ otàn voovo he ma do dodonu nugbo de he gbẹtọgun lẹ nọ dọ kavi nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ lẹ go. Lẹdo otàn lọ tọn he nọ basi zẹẹmẹ jọwamọnu, otàn po nuyiwa lẹ po. E sọgan sọ dlẹnalọdo nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ go. Otàngblo yin otàn he ma yin nugbo. E zẹẹmẹdo dọ e na gbẹ yin zẹẹmẹ basina. Otàngblo sọgan yin yọyọ kavi hoho. Kandai sọgan nọ ma tin dọ e ji, sigba ada delẹ to otàngblo mẹ sọgan yin nugbo. E sọgan yin yinyọnẹn eyin mẹho de pintan lọ na yọpọvu lẹ. Otàngblo delẹ nọ bẹjẹeji taidi otan nugbo ṣigba dile gbẹtọ lẹ to didọ bosọ to vivọdọ nude lẹ sọgan yin didiọ to emẹ, enẹ nọ zọn bọ nugbo lọ ma nọ họnwun ba. Nudẹlẹ sọgan ko yin didiọ gbọn nuṣiwa dali kavi nado hẹn fọnjlodotenamẹ wutu. Aṣa lẹpọ wẹ tindọ otàngblo etọn. Otàn he gando Glẹki po yẹwhẹ Lomu tọn po go yin otàngblo. Gbẹtọ lẹ no tindo yise to nujijo hoho lẹ he gando nudida po kanlin po go. Di apajlẹ, yẹwhe greek ton Zeus tindo huhlọn do hinhọn ji. Whedepope he yewhe Zeus jlo nude, e nọ zan nudida delẹ nado do huhlọn etọn hia. Modopolọ, sogbẹ hẹ otàngblo Hindu tọn. Hẹvioso wẹ yin homẹgblẹ India tọn, yèdọ ogan yẹwhe lẹpọ tọn, Azọnwanu huhlọnnọ etọn daho lọ we Hẹvioso, e yin didọ dọ mẹdepopẹ ma sọgan  họngan to whenue e zan azọnwanu ehe do pehẹ mẹde. Devo wẹ yẹwhẹ Egipt tọn, Atum he yin didọ dọ ewọ wẹ da nulẹpo to wẹkẹ lọ mẹ.

## Nuhe otàngblo bẹhẹn lẹ

Aṣa lẹpo wẹ tindo otàngblo yẹtọn sọn ojlẹ dindẹn die, nupinplọn gando otàngblo go bẹ nususu hẹn taidi otàn hoho lẹ sinsẹn, otàn do lehe ogbẹ lọ wa aimẹ gbọn po nudida tintan lẹ po. Otàngblo nọ tindo huhlọn po nuyiwadomẹji he sinyẹn taun enẹ lọ wẹ na ko yin whẹwhinwhẹn he wutu e do gbẹ nọ tin to aimẹ dile ojlẹ lẹ to yiyi, to whedelẹnu e nọ yi owhe fọtọn lẹ. Nuhe tin to e mẹ tintengbe wẹ yin yẹwhe po huhlọn jowamọ gbẹtọvi tọn. To lẹdo delẹ mẹ, nujijọ he ko wayi, otàn hoho lẹ nọ zọn bọ ye nọ pọn otàngblo di nugbo.

## Pọndohlan otàn lẹ tọn do otàngblo ji
Na nugbọ tọn otàngblo nọ yin pinpọnhlan taidi nuhe ma jọ, tanpintọ lẹ lẹndọ otàngblo gando nujijọ he ko wa yin ṣiṣakadopọ po ohia sinsinyẹn  he tindo zẹẹmẹ lẹ po, kavi ko yin didiọ, kavi ko yin tẹnsẹna dile ojlẹ to yiyi. Aliho dopo nado lẹnnupọn do otàngblo ji wẹ nado pọn otàngblo hlan di lalo.

## Dodinnanu dogọ lẹ
Otó

**Otó** yin awutugonu agbasa tọn he nọ zọn bọ kanlin podo gbẹtọ po nọ senu. Gbẹtọ lẹ po kanlin asi lẹ po nọ saba tindo otó nujọnu tọn. 

Otó nọ wazọn to whenue nude yin didọ do nuvo otó lọ tọn mẹ. Nudidọ ehe nọ yin sisẹdo apọnmẹ nado wazọn dopọ.
 
Ada otó tọn delẹ nọ yin ṣiṣakadopọ po nẹgbehu kanlin asi tọn delẹ po. Otó sọ nọ yin yiyizan to aliho devo mẹ. Ajanaku  meyuugbeji tọn nọ yi oto daho yetọn do nọ falanmẹ na yede to whenue yozo tin. Mọwe, kanlin devo lẹ nọ yi otó yetọn do nọ basi ohia na yedelẹ.

## Hosọ devo
Otó homẹ tọn.

## Alodlẹndonu lẹ
Owanari Duke

**Onari Duke** yin whẹyidọtọ Otò Naijilia tọn dé bosọ yin asi na Donald Duke.
Ewọ wẹ *Azinponọ na board of Dizengoff Nigeria* podọ *non-executive director* to *United Bank for Africa* po.
Duke tọ́n po LLB Hons po to Wehọmẹ Alavọ Ahmadu Bello tọn to owhe 1983 mẹ bosọ yi Wehọmẹ osẹn tọn to Awọnlin to Otò Naijilia tọn mẹ to owhe 1984 mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Owanyi

**Owanyi** yin bẹplidopọ numọtolanmẹ po nuyiwa tọn po he nọ do ojlo sinsinyẹn he ye tindo na mẹde kavi nude hia. Owanyi nọ dekọntọn do họntọnjiji mẹ, enẹgodo, alọwle to whenue zanhẹmẹ nọ bọdego. Mẹde sọgan sọ tindo ojlo na họntọn kavi whẹndo.

## Owanyi tẹnmẹtẹnmẹ
Owanyi tẹnmẹtẹnmẹ wẹ tin. owanyi na mẹdetiti tin, owanyi na jiwheyẹwhe tin podọ owanyi na nude poun tin. Họntọnjiji yin dohia owanyi tọn he sọgan gbakija to nukun whiwhe mẹ gbọn gbemanọpọ de dali.

## Owanyi po Agbasalilo po
Owanyi nọ tindo nuyiwadomẹji he sinyẹn do agbasaliho po dagbemẹninọ poji, etomọsọ mdelẹ ma nọ tindọ numotolanmẹ owanyi tọn.

## Weda lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ
Owe Awhàn Tọn

**Owe Awhàn Tọn** (孫子兵法) yín nukìnkán awhànfuntọ hòhò chinese tọn. E yín kínkàn gbọn Sun Tzu dalì, ogán podo nukọnto awhànfuntọ de. Wekínkán bé hẹn, wétá dẹ nọ ohò gándọ awhan gọ hẹn. Owe lọ ko yin kinkan sọn owhe 2500 diẹ. Owe Awhàn Tọn yin dopọ tọ owe he gbẹ tin to aime alonu. To tintan whenué yin kinkan do ọba he yin linlin dẹ jì, bọ nọ yin hìahìa gbọn tonudọtọ, wehomeví, pọ nukonto awhànfuntọ lẹ̀ dalì. ledogbedevomẹ́ etọn tintan yin tọ japan po korea po mẹ. Enegọdọ eyín lilẹdọ french to owhe 1772 gbòn jean joseph marie Amioe. E yin lilẹdo Glẹnsigbe tọn mẹ gbọn Lionel Giles to owhe 1910. *The Art of War* yin lilẹdo ogbe Russian tọn mẹ tọ owhe 1950.

## Osen lẹ didiọ
To whenue sun Tzu kan Owe Awhàn Tọn, E ma yin owe tintan he dọho do awhàn ji. E yi nudelẹ son *Owe Awhànfuntọ Anadenunatọ* gbọn Chun Cheng dali. Chun Cheng sin wema ehe ma yin yinyọnẹn sọmọ to egbehe na e ma yin mimọ. Awhàn wẹ yin aihundida lanmeyiya gbẹtọ nukundeji lẹ tọn. Sun Tzu gbẹ nado pọn awhàn di aihundida lanmeyiya tọn. Ehewutu e diọ osẹn awhan tọn lẹ na e monukunujẹemẹ dọ awhan ma yin aihundída. Sun Tzu yise dọ whenue awhan bẹ, linlẹn lọ wẹ nado duto kẹntọ lẹ ji.

## David pehẹ Goliati
Tọ whenue huhlọn pẹvinọ pehẹ huhlon dahonọ. Nuyọnẹn Sun Tzu tọn nọ wazọn bonọ gọalọ. David po Goliati po yin otàn Biblu tọn de he mẹ omẹ pẹvi de po huhlon pevi po yi pehẹ awhanfuntọ azọnyọnẹnto de. David zan azọnwanu he ye ma lẹn de do gbawhan Goliati tọn. Owe Awhàn Tọn yin alọkẹyi gbọn Mao Zedong taidi nuhe gọalọ na ẹn nado duto Chiang kai-shek to awhan Chinese tọn whenu.

## Dodinnanu dogọ

Adà:Whenuho
Adà:Owe lẹ
Owhe

**Owhe** dopo yin azán 365. E nọ yin ojlẹ de na aihọn lọ nido lẹdo owhè lọ blebu whlà dopo. E nọ bẹjẹeji to azán tintan osun alunlun tọn mẹ bo nọ fó to azán gban-nukundopotọ osun Awewe tọn mẹ.
Owọ́

**Owọ́** yin dopo to nududu dé he gunnu lẹ yinwanna taun bo nọ du ganji lẹ mẹ. Gbado mẹ wẹ yé nọ dé owọ́ sọn, ehe dohia dọ gbado he hú ganji wẹ nọ yin yiya bo dé dopodopo etọn bo ze yi omọ̀mẹ na lili, eyin e ko yin lili po godo, e nọ wa lẹzun nuhe gunnu lẹ nọ ylọdọ lifin.
Lifin ehe wẹ nọ yin yiyizan nado da Owọ́.

## Lehe e nọ yin dídá gbọn
Onu tintan he na yi adò ji wẹ osin, enẹgodo mi na jodo na nukun-whiwhe kleun dé na e nido hunzo ganji, enẹgodo mi na ba lifin lọ pẹvide dó agban he sọgan hẹn osin  dé mẹ bo ba osin fifa dó e ji bo na hò koko etọn to aigba. Todin mi na ze wọdatin kavi to hogbe devo mẹ atinpẹ bo kọn koko lọ dó osin miọnawu he to adò ji lọ mẹ bo na jẹ dindán ẹn ji po atinpẹ kavi wọdatin lọ po na ojlẹ kleun dé. Nuhewutu mi dona dán ẹn wẹ yindọ na e ni ma dó dó ago lẹ, ojẹ̀ sọgan yin yiyi do emẹ, ehe yin nudide mẹdetiti tọn. To ojlẹ kleun dé godo, mi na dè  atinpẹ kavi wọdatin lọ sẹ bo sunudo e domọ to adoji na nukun-whiwhe kleun devo na e nido fiẹsin ganji enẹgodo mí na hùn nusu sọn enu bo ba lifin devo bo dó dan ẹn ganji jẹ whenue e na sinyẹn vude bo sọgan yin dudu po nusọnu depope po. Ṣigba mẹdevo lẹ nọ jlo bibọ etọn ehe dohia dọ e sọgan yin dídá dó bibọ kavi dó sinsinyẹn lọji. Eyin e nọ adò ji na ojlẹ vude bo bí ganji godo, mí na zlọn ẹn dó aigba bo kan ẹn do núdùpanu mẹ bo dunu. Ṣigba, eyin e po jẹ azan awetọ gbe è nọ lẹzun owọ́ adlọ kavi owọ̀koli.

## Oto he mẹ owọ́ nọ yin dudu te lẹ
*Gbagli
*Agbómẹ̀.
*Ajá.
*Port-Novo.
*Pobé.

Adà:Núdùdù
Oyinkansola Abayomi

Mẹgantẹnmẹ **Oyinkansọla Abayọmi** he ye nọ ylọ dọ Oyinkan we ye ji to azan ṣiẹnẹtọ ọsun àtóntọ́ owhe 1897 tọn, eyin avunhona jlọ́jẹ́ Yọnnu lẹ tọn tọ de podọ avunhona mẹdekannujẹtọ de to Otogbo Naijilia tọn me. Ewọ wẹ sọ yin ògán na ogbẹ tonudidọ tọn yọnnu lẹ tọn. Nigerian women's Party (NWP).

## Jọja whenu etọn po wepinplọn etọn po
Ye ji Oyinkansọla Ajasa to owhe 1897 to Togbo Naijiliatọn mẹ. Mẹjitọ etọn lẹ wẹ nọ ylọ ẹ dọ Oyinkan. E do nọvi dopo he nọ yin Akeuṣọla Ajasa. E sọ ku to whenuena e yin owhe awe mẹvi. Otọ yetọn he nọ yin Kitoye Ajasa, Ayọnuvi jiji wẹ eyín. Togbo Bilitiṣi tọn sọ yíi dó du ògán na agun de. Iya etọn wẹ Lucretia Olayinka Moore he yin Ahoviyọnsi oto Ẹgba tọn. Kofo Ademola yin mẹgandomẹgo yetọn ga. Eyi wehọmẹ yonusi lẹ tọn Girls Seminary to Ayimatẹn Awọnlin tọn to Otogbo Naijilia tọn mẹ. E yi wehọmẹ bo yi gbedewema to Young Ladies Academy he to Gyford Hall he tin to Gloucestershire to Yovotomẹ, to owhe 1909. To owhe 1917 tọn mẹ, E hiawe to Royal academy Of Music to London. E sọ nọ plọn wehọmẹvi lẹ hanjiji to Anglican Girl's Seminary. Enẹgodo wẹ e mọ mẹhe wa yin asu etọn bọ oyin etọn nọ yin Moronfolu Abayomi bọ yé wá dá yede to 1923.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Paikoro

Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn, **Paikoro**, yin dopo to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn 774 he tin to  Naijilia lẹ mẹ podọ e yin dopo to Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn koàtọ́n (25) he to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ lẹ mẹ.

Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Paiko tọn mẹ to nudi kilomẹtlu 25 hlan hùwaji-whèzẹtẹn tatọ́-tẹnnọ̀ ayimatẹn lọ, Minna tọn tọn.

Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu  2,066 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 158,086 wẹ tin to finẹ to mẹhihia owhe 2006 tọn whenu; po nukúndido lọ po dọ jideji gbàn-atọ́n to kanweko ji (35%) na nọ tin to whemẹwhemẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Papasumehatin

**Papasumehatin** yin atin sinsen de bo e sin gan yin mimo to agewaji otò Naijilia ton me e nọ dite sọ petlezin awagba dopo e nọ sin ẹn taun sìnsẹn e tọn nọ nọ apa mẹ apa lọ nọ dite pẹẹ de bọ sínsẹn atọn,ẹnẹ kabí atọn nọ yin mimọ to apa dopo mẹ gbẹtọvi nọ du sínsẹn e tọn nidọ sínsẹn lọ nọ apa mẹ kaka bọ e zin nidọ jẹhọn yin apa lọ na kẹnu bọ sínsẹn lọ lẹ na flẹ jaí nídọ jẹhọn yin bọ e dukosọ na onu kikẹ apa lọ tọn jẹhọn nọ ze sọyí fí díndẹn bọ e sọ nọ wu nldọ jlẹ to yiyi,na do dui ye nọ daẹ ganji bọ yè na fle flo he tin to agbasa go nẹ yè nọ yi whlakọ de go do du kabí yè ni yi dó nsọnu mẹ, IBONU LẸ nọ yí do du, UKOBI
Paracetamol

**Paracetamol** (kavi **acetaminophen**) yin amasin he nọ yin yiyizan nado de vivẹ po. E sọ nọ yin yiyizan nado gbọ ova po tadudu po. E nọ tin to amasin depope he nọ yin yiyizan nado gbọ alinpọn mẹ dandan. 
Harmon Northrop Morse wẹ yin omẹ tintan he basi Paracetamol to owhe 1878. Amasin devo lẹ he yin bibasi po paracetamol po lẹ sọawuhia to owhe 1950 gblamẹ. To egbehe, amasin ehe wẹ nọ yin yiyizan taun po amasin devo lẹ taidi Salicylic acid kavi Ibuprofen  po. To owhe 1977, Paracetamol tin to hukan amasin vonọtaun he ogbẹ *WHO* tọn nọ yizan lẹ mẹ.

## Lehe e nọ yin yiyizan do gbọn
Paracetamol yin amasin he nọ tin to aimẹ whepoponu. Nuhahun lọ wẹ yindọ, gbẹtọ lẹ nọ zan amasin lọ zẹjlẹgo, na ye ma yọn lehe ye na zan ẹn do.

Adà:Amasin
Paris

**Paris** (he sọ nọ yin yiylọ dọ "tòdaho hinhọ́n tọn") yin tatọ-tonọ otò France tọn bo sọ yin tòdaho he klo hugan to France. Gbiblo etọn sọ kilomita kanweko-atọ́n (105) to ada etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ podọ gbẹtọ hugan livi awè wẹ nọ nọ e mẹ. Eyin fíninọ he lẹdo e pé lẹ na yin linlẹndopọ po e po, gbẹtọ sọha he nọ nọ lẹdo Paris tọn hugan gbẹtọ livi ao.
Paris wẹ yin tòdaho he mẹ gbẹtọ su te hugan to bẹplidopọ otò he tin to Elopu mẹ lẹpo mẹ. Eyin aigba he tin to Paris lẹpo yin mimadozẹnzẹn (enẹwẹ kilomita dopo to ada etọn ẹnẹ lẹ dopodopo mẹ), gbẹtọ hugan fọtọ́n-donu-ko (20,000) wẹ nọ nọ ada dopodopo mẹ.
Owhán

**Owhán** yin azọnwanu hohowhenu tọn he nọ yin yiyizan na awhan. E nọ yin yiyizan nado sọ́ nude. owhán delẹ tin he nọ pẹn taun bọ delẹ tin he nọ fua. Awhanfuntọ osọ́nọ lẹ wẹ nọ saba zan owhán to awhangbenu.

## Alọdlẹndonu lẹ
Owhé

**Owhé** yin ohọ he nọ yin gbigba na gbẹtọ lẹ nido nọ nọ e mẹ. E nọ yin ohọ gbigba tẹgbẹ tọn de. E ma nọ bọawu nado gbaẹ hanyan podọ nado yin tẹnsẹna taidi ava he yin dido nado nọ e sa. Mẹhe matindo owhé nọ yin pinpọnhlan taidi mẹhe matindo fibẹtado. Owhé kavi Ohọ nọ tindo wunmẹ voovo kavi awusọhia voovo. Delẹ nọ whe bo sọgan yin họnudopo kavi klo bosọ tindo họnususu. Ohọ delẹ nọ yin gbigba pedo devo go.

## Wunmẹ voovo owhé tọn lẹ

### Owhé he yin klandovo
To oto taidi Amẹlika, *Canada*, *Australia* po *New Zealand* po, susu whẹndo tọn lẹ nọ nọ owhé he yin kinklandovo na owhé devo lẹ sigba bo sẹpọ tohomẹ bosọ nọ tindo aliho he yọn ganji. To oto devo lẹ mẹ, etlẹ yin *Europe*, nado tindo owhé mọnkọ ma nọ bọawu adavo mẹlọ yin adọkunnọ ganji, ehe lọ wẹ nọ yin ojlo mẹlẹpo tọn.

## Owhé to lẹdo wamọnọ tọn lẹ mẹ
To oto wamọnọ tọn lẹ susu mẹ, susu gbẹtọ lẹ tọn nọ nọ họnudopo mẹ. Ye nọ saba zan adado dopo to pọmẹ, bo nọ da nududu yetọn lẹ to gbangba. Owhé ehelẹ nọ yin gbigba po azọnwanu zanpo lẹ po taidi ogan hoho,nuhe mẹdevoko zan kavi panu zanpo lẹ.

## Họnmẹ
Họnmẹ nọ yin owhé he nọ yin gbigba na gbẹtọ taidi Ahọlu lẹ kavi Ahọsi po Adọkunnọ lẹ po. Họnmẹ nọ saba yin owhé Ahọvi lẹ tọn. Dopo to họnmẹ he diyin to aihọn lọ mẹ wẹ Họnmẹ Buckingham tọn to *London*.

## Azọnwanu họgbigba tọn lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ
Paul McGrath

**Paul McGrath** (Sunnusi Ajọwatọ) yin Azinponọ/Gandutọ-apaṣẹnọ na "Mobil Producing Nigeria"
Paulin Joachim

**Paulin Joachim**(sọn Azan 20 zosun, owhe 1931 jẹ azan 24 abọhunsun, owhe 2012) he sọ nọ yin yiylọ dọ Paulin Joachim Branco de Souza, yin Homilomilo kantọ de, podọ Linlinnamẹtọ de he wa sọn Otogbo Benẹ tọn mẹ, e wa lẹzun tovi France tọn.
Mẹsusu wẹ yọnẹn na hodidọ po zohunhun po etọn, enẹwutu wẹ yé nọ ylọẹ dọ Linlinnametọ daho Aflika tọn (*A Legend of Journalism in Africa*).

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Peju Ogunmola

**Peju Ogunmola** yin yọnnu sinima-zọ́nwatọ dé he ko wazọn susu to sinima  ayọgbe tọn lẹ mẹ to otò Naijilia tọn mẹ. 
Ovi sinima-zọ́nwatọ numimọnọ Kola Ogunmọla tọn wẹ e yin.
Asu etọn wẹ Sunday Omobolanle, aihundatọ-sinima tọn, aihunkantọ, anadenanutọ sinima lẹ tọn, podọ sinima-bayitọ otò Naijilia tọn dé. Ewọ wẹ onọ-pẹvi na Sunkanmi Omobolanle, he ewọ lọsu sọ yin aihundatọ dé ga.

## Ajọ̀ lẹ
To owhe 2016 tọn, yè doyẹyigona ẹn 
po *Icon Category Award, 2016* tọn po hẹ *Afro-Heritage Broadcasting and Entertainment Awards*.
  

 

 

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Penicillin

**Penicillin** yin amasin huhlọnnọ de, he nọ yin yiyizan nado gbọ azọ̀n sinsinyẹn lẹ taidi azọ̀n bẹplamẹ lẹ. Amasin ehe wẹ yin tintan he yin dodinna nado gbọ azọ̀n sinsinyẹn lẹ. E yin dodinna gbọn dodinnanutọ Sir Alexander Fleming dali to owhe 1928 mẹ, ṣigba e mayin bibayi tọn kakajẹ owhe 1940. To egbehe, amasin sinsinyẹn devo lẹ ko yin bibayi gbọn penicillin dali. Amasin taidi Penicillin G, Procaine penicillin, benthazine penicillin po Penicillin V po. Amasin penicillin to whedelẹnu, e nọ yin yiyizan nado gbọ azọ̀n taidi Asamẹzọn po Opẹn gbọhlihẹ tọn po. E sọ yin yiyizan taun to wẹkẹ whan awetọ whenu. Mẹdelẹ tin he amasin lọ yinuwado to aliho agọ mẹ do ye ji. Mẹdelẹ nọ slu, nu nọ sẹn do agbasa na mẹdelẹ, e nọ bẹ avivọ pla mẹdelẹ, mẹdelẹ nọ yi afọdai whẹwhẹ. Mọdopolọ, mẹdelẹ tin he agbasa nọ hli ye taun eyin amasin lọ ma yi ye. Na azọnwiwa amasin lọ tọn wutu, e ko to
yinyin yiyizan to dotowhe lẹ lọsu.
## Alọdlẹndonu lẹ

 
 

Adà:Lẹnunnuyọnẹn
Pilar Bardem

**María del Pilar Bardem Muñoz** (14 Whejisun 1939 – 17 Liyasun 2021) Eyin aihundatọ spain tọn podọ avunhotọ na jlọjẹ mẹ tọn lẹ. E yin jiji to Seville, Spain. E bẹ azọ́n jẹeji  to 1965. 

E yin yinyọnẹn na ada etọn to aihun *Doña Julia in Nobody Will Speak of Us When We're Dead (1995)*. 
Bardem wẹ yin onọ na aihundatọ Carlos Bardem, Mónica Bardem po Javier Bardem po.
Bardem basi matintọ to 17 Liyasun 2021 to Madrid sọn azọn vẹgo mẹ tọn podo owhe 82 po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Pita De Yin Daho-gbó

**Pita De Yin Daho-gbó** Kavi **Pita I Oto Russia tọn** E nọgbẹ bẹsọn azán 7tọ osun 2tọ owhe 1682 yi azán 8tọ osun 2tọ owhe 1725. E lẹzun Awhangan otò Russia tọn to azan koatọntọ osun ṣidopotọ owhe 1682 to whenue mẹdaho etọn yọnnusi he nọ yin yiylọdọ Sophia Alekseyevna ṣiawhan. To owhe 1697, E dla Oto Elọpu tọn pọn bo  basi dide dọ otò Russia tọn dona tindo mima to nuwiwa Ohu ji tọn lẹ mẹ. E ze dodonu fihe agban he nọ gbọn Ohu ji lẹ na nọ yin bibẹ do podọ tọjihun dahọ glitẹn he no yin yiylọdọ *St Petersburg* he wa lẹzun tatọ-tonọ otò Russia tọn to owhe 1711. E diọ tito otò Russia tọn gbọn osẹn yọyọ lẹ didoai nado hẹn otò lọ zun egbezangbe tọn. Ahọvi Alexander Danilovich Menshikov wẹ yin họntọn vivẹ Awhangan lọ tọn, Sigba e wa e wa yin winyando na nutindo oto lọ tọn finfin wutu.

## Awhan
Awhan he oto Russia tọn fun to whenue Awhangan Pita to anadenaẹn lẹ die: 
*Awhan sinsinyẹn Turkish tọn: To awhan ehe mẹ Oto Russia tọn funawhan hẹ Awhanpa *Ottoman* tọn bosọ dudeji.
*Awhan sinsinyẹn whezẹtẹn tọn: Oto Russia tọn funawahan hẹ Oto Sweden tọn to awhan sinsinyẹn whezẹtẹn whenu. To owhe 1700, Oto Saxony, Denmark po Russia  po nọpọ do pehẹ oto Sweden tọn po. Oto Sweden tọn pehẹ oto Russia tọn bọ avun bẹ, Awhan ehe lọ yin yiylọdọ Avun Poltava tọn. Oto Russia tọn du to awhan lọ ji, ṣigba, susu to awhanpa Oto Sweden tọn, etlẹ yin Ahọlu yetọn, Enẹ wẹ Ahọlu Charles xii oto Sweden tọn họn 
              
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Povita

**Povita** yin Gbetadé he tin to Nọwhepa to Gandudu Dókọtọn Gbagli tọn mẹ to Aimatẹn Awọnlin tọn mẹ to Otogbo Naijilia tọn mẹ.

## Azọnwhe he tin to Povita lẹ

## Alọdlẹndonu Lẹ
Prince Eke

**Prince Oluebube Eke** (yin jiji to azan fọtọn-nukun-atọ̀ntọ, Avivọsun, owhe 1981) yin aihundatọ otò Naijilia tọn, anadenanutọ sinima tọn, nukantọ, e nọ tọn to televizion ji bosọ yin whanpẹjọjlatọ dé po.
E wlealọ hẹ Muma Gee, ajọwatọ dé he ji ovi atọ̀n na ẹn.
E diyin to tintan whenu taidi aihundatọ dé  to owhe 2003 mẹ to whenuena e sọawuhia to sinima Nollywood tọn de he yin *Indecent Proposal* mẹ.
Sinima etọn devo lẹ wẹ *Spade: *The Last Assignment* (2009), *Mirror of Life* (2010), *Secret Code* (2011) po * A Minute Silence (2012) po.

## Bẹjẹeji gbẹzan po wepinplọn etọn po
E yin jiji to otò de he nọ yin Ngor Okpala, to Ayimatẹn Imo tọn mẹ, Eke wẹ ovi podé to whẹndo visunnu ṣianwe po viyọnnu dopo tọn po mẹ. 
E yi wehọmẹ daho *Holy Ghost* tọn to Owerri bosọ yi gbedewema daho to *International Relations* mẹ to Wehọmẹ Alavọ tọn he to  Ayimatẹn Imo tọn mẹ.

## Aihun he e da lẹ

## Alọdlẹndonu lẹ

## Nọten intẹnẹt tọn devo lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Pọninọ Mẹyu Lẹ Tọn

Ogbẹ **pọninọ mẹyu tọn lẹ** sìn dọndopọ yin kande-wiẹnẹ (54) to otò Aflika tọn lẹ mẹ. Eyin didoai to otò Durban tọn mẹ to osun ṣiẹnẹtọ owhe 2002 tọn mẹ. Mẹyu sin pọninọ biọ pọninọ devo de he ye nọ ylọdọ *Organisation Of Africa Unity (OAU)*. Omẹ tintan he du ogan do Pọninọ Mẹyu lẹ tọn ji wẹ yin Felix Tshisekedi, ewọ wẹ sọ yin nukọntọ otò Congo tọn sọn azan ṣidopotọ osun awetọ owhe 2021. Pọninọ Mẹyu tọn to owhe he já to nukọnmẹ, yé jlo na basi pọninọ nado sọgan dé akuẹ dopo tọn podọ yé dóna dó hunhlun to pọninọ dopo mẹ, podọ na Akuẹ ye tọn ni bo sọ dó oganvi dagbe lẹ. Ojlo ye tọn wẹ yin dọ yé ní hẹn aṣẹpipa yé tọn dó te. Otò yetọn lọ lẹ ní sọ nọpọ dó yi nukọn. Ye sọ jlo nadó tẹ avun hiho otò yetọn lẹ nà Jijọho nido tin to otò aflika tọn mẹ,bo sọ dé ahi dopo tọn dó yedélẹ mẹ.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Ogbẹ́
Philippe Adrien

**Philippe Adrien** (yin jiji to azán fọtọ̀n-nukunẹnẹtọ, Awewesun, owhe 1939 jẹ azán fọtọ̀ntọ, Zósun, owhe 2021) tọn mẹ. Eyin anadenanutọ aihundida oploji tọn, aihundatọ dé podọ nukantọ aihundida flansenu dé po. Aihundatọ ehe yin yinyọnẹn na ada he e yiwa to aihundida awhanfun tọn he yin *Green Harvest* to owhe 1959 tọn mẹ. Adrien jẹ ahundida kan ji to vivọnu owhe 1960 tọn mẹ.
To owhe 1985 tọn mẹ, Adrien mọ *L'atelier de Recherche et de Réalisation Théatrale*.
Adrien basi matintọ to azán fọtọ̀ntọ, Zósun, owhe 2021 tọn mẹ to whenuena e tindo owhe kan-awe-elan-dopo (81).

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1939 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Peter Scolari

**Peter Thomas Scolari** (azán wiawetọ Zósun, owhe 1955 tọn jẹ azán konukunawetọ Kọyànsun, owhe 2021 tọn) yin aihundatọ sinimọto tọn he wá sọn otò Amẹlika tọn mẹ. E yin yinyọnẹn taidi, *Micheal Harris* to sinimọto lọ *Newhart* he mẹ e sọawuhia te sọn owhe 1984 jẹ 1990, podọ e sọ zan yinkọ *Henry Desmond* to sinimọto lọ *Bosom Buddies* mẹ sọn owhe 1980 jẹ 1982. Mọdopolọ e sọ sọawuhia taidi *Billy the lonely Boy* to sinimọto he yin bibasi to owhe 2004 he ye nọ ylọ dọ *The Polar Express* mẹ.
Scolari mọ gigopanamẹnu yí to owhe 2016 to sinimọto *Girls* tọn mẹ fie e zan yinkọ lọ *Tad Horvath* te. Scolari kú gbọn azọ̀n ylankan he nọ yin *leukemia* dali, to otò *New York* tọn mẹ. E tindo owhe 66.
Owhe awè wẹ e do jẹ azọ̀n lọ na whẹpo do kú.
Scolari dà asi voovo ẹnẹ. E dà asi tintan *Lisa Kretzehmar* to 1981 ṣigba yé tún alọwle lọ́ to  1983. E dà asi awetọ *Debra Steagal* to 1986, alọwle lọ sọ tún to 1996. E sọ dà asi atọ̀ntọ́ *Cathy Trien* to 1998 bọ yé nọpọ́ jẹ 2004. 
Owhè 2013 wẹ e dà asi ẹnẹtọ́ *Tracy Shayne* te. Scolari ji ovì ẹnẹ.

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Queeneth Agbor

**Queeneth Agbor**. (mẹhe yin jiji to Calabar) Yin Aihundatọ sinimọto Naijilia tọn. E yin pinplọ́nwhẹ́n to Calabar. Bo lẹkọ̀ do Awọnlin to whenue e mọdọ gbẹtọ lẹ to tukla dó e mapote nado lẹzun aihundatọ. E yin yinyọnẹ̀n na adà he e yiwa to aihundida *NollyWood* tọn lẹ mẹ taidi *Painful Kingdom*, *Olu Jacobs*, *Francis Duru* po *The Movement* po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Rachel Oniga

**Rachel Oniga** (azán ko-nukunatọ̀ntọ Nuwhàsun owhe 1957 jẹ azán gbàn-nukundopotọ to ojlẹ Liyasun owhe 2021) yin aihundatọ otò Naijilia tọn.

## Vuwhenu po azọ́n etọn po
Rachel sin kúnkan tlọn *eku* to ayimatẹn Delta tọn he tin to huwaji otò Naijilia tọn. Ṣigba e yin jiji to azan konukunatọ̀ntọ
Nuwhàsun owhe 1957 to *Ebute Metta* to ayimatẹn awọ̀nlin tọn mẹ. Rachel bẹ aihundida etọn jẹeji to owhe 1993 to ojlẹ kleun dè asu etọn kú godo. E wazọn na whenu pẹde ti azọnwhe *Ascoline Nigeria Limited* whẹpodo Basi sinimọto etọn tintan he nọ̀ yin *Onome* podọ sinimọto Ayọgbe tọn he mẹ e sọawuhia te tintan wẹ * Owo Blow*. To owhè susu he ko juwayi lẹ mẹ, Oniga ko sọawuhia to sinimọto susu he yin nukundeji lẹ to oto Naijilia tọn mẹ taidi *Sango* he yin anadena gbọn *Wale Ogunyemi* dali, podo aihun sẹmẹsẹmẹ tọn *Super Story* he *Wale Adenuga* deana na po.

## Otàn Gbẹzan etọn tọn
Oniga lẹzun onọ̀ daho whenuena ovi etọn Georgia ji ovi godo. Oniga ku to azan gbannukundopotọ Liyasun owhe 2021 gbọn azọ̀n he gándo ahún go dali.

## Sinimọto he mẹ e sọawuhia tẹ lẹ
# Owo Blow
# Sango
# Out of bounds
# passion of mind
# Power of Sin
# Restless Mind
# Doctor Bello
# 30 days in Atlanta
# The royal Hibiscus Hotel
# Power of 1
# Rise of the Saints
# Inspector K
# My Village People
# Progressive Tailors Club
# Love Castle
# A Naija Christmas

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1957 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Adà:Sinimọto-basitọ lẹ to Naijilia
Adà:Naijilia-nu lẹ
Rafi, Nigeria

**Rafi** yin Lẹdo Gandudu Dokọ̀ tọn de to aṣẹpipa Ayimatẹn Niger Tọn glọ de to  Naijilia. Tatọ́-tẹnnọ̀ etọn tin to topẹvi Kagara tọn mẹ to lẹdo alihogbó A125 tọn mẹ. Dogbó hùwaji tọn wẹ Tọsisa Kaduna tọn  *(Kaduna River)* tin te. LGD topẹvi lọ tọn lẹ bẹ  Tegina po  Pandogari po hẹn.

Lẹdo etọn gbló sọ̀ kilomẹtlu 3,680 lẹdo pé podọ gbẹtọ sọha 181,929 wẹ to finẹ to mẹhihia 2006 tọn whenu. 

Sọha pósu tọn *(postal code)* lẹdo lọ tọn wẹ 922.

## Ogbè He To Rafi lẹ
*Hausa
*Fulah
*Ura
*Pongu
*Kamuku
*Ngwe
*Kambari
*Gwari

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Lẹdo Dokọ̀ tọn Ayimatẹn Niger tọn lẹ
Razzy Bailey

**Rasie Michael "Razzy" Bailey** (Afínplọsun 14, 1939 – Avivọsun 4, 2021) yin ohanjitọ podọ ohankantọ otò Amẹlika tọn. E yin jiji to *Five Points, Alabama*. E bẹ azọ́n jẹeji to 1966.
E yinyọẹn ganji na ohanjiji "Loving Up a Storm", "Midnight Hauler" and "She Left Love All Over Me" tọn.
Bailey basi matintọ to Avivọsun 4, 2021 to Goodlettsville, Tennessee podo owhe 82 po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Redeemer's International Secondary School

**Redeemer's International Secondary School**  yin wehọmẹ vonọtaun de to Maryland, Awọnlin, Naijilia. Eyin didoai to 1997. Eyin apadawhe nukọnyiyi wehọmẹ *Christ the Redeemer's School Movement (CRSM)* tọn. Ogán wehọmẹ lọ tọn wẹ Whési Feyisara Osinupebi.

## Otàn
To 2017, *Redeemer's International Secondary School* yin dopo to wehọmẹ ẹnẹ̀ ehe yi Ajọ̀  wehọmẹ togodo tọn sọn Tòwedegbẹ Britain tọn to Naijilia. Wehọmẹ atọ̀n  ehe hopodona ye wẹ *Hallel College* to Port Harcourt, *Oxbridge College* to Awọnlin , podọ *Start-rite Schools* to Abuja.

## Alọdlẹndonu lẹ
Raúl Baduel

**Raúl Isaías Baduel** (6 Liyasun 1955 – 12 Kọ́yànsun 2021) 
E yin tonudọtọ Venezuela tọn podo Ogan awhanfuntọ tọn. 
E yin Ogan na awhanfuntọ lẹ to gandudu tatọ President Hugo Chávez sọn 2006 jẹ 2008. E yin jiji to Guárico, Venezuela.
Baduel yin kukutọ to 12 Kọ́yànsun 2021 do dotowhe de to Caracas, Venezuela sọn azọn ahun tọn ehe yin hihẹnwa gbọn Azọ̀nylankan COVID-19 dali podo owhe 66 po.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Reshe-gbe

**Reshe-gbe**  wẹ yin ogbè he gbayipe hugan to ogbè Kainji tọn lẹpo mẹ to Naijilia. E nọ yin dido to agéwaji po hùwaji Nọwhe Kainji tọn lẹ tọn. E nọ yin dido to LGD Yauri tọn mẹ to Ayimatẹn Kebbi tọn podọ to LGD  Borgu tọn mẹ to ayimatẹn Niger tọn mẹ ga.

Birnin Yauri (kavi, Ireshe ubinə) wẹ yin tòdaho hohowhenu tọn omẹ Reshe tọn lẹ tọn, bo tin to nudi maili atọ́n dohlán Whèzẹtẹn-waji na Yelwa.

## Alọdlẹndonu lẹ

## Hia dogọ́
**[https://www.sil.org/resources/archives/9131 Sociolinguistic survey (level one) of the Reshe people]*

## Nọtẹn gbonu tọn he ṣáká dopọ hẹ ẹ lẹ
*Reshe dictionary

Adà:Ogbè lẹ
Rhythm 93.7 FM Lagos

**Rhythm  93.7 FM Lagos** yin ladiohọ he nọ na [linl to yovogbe mẹ bo yin didoai do Victoria Island to Ayimatẹn [Awọnlin tọn mẹ, to whenue e yin tẹnsẹna sọn Lekki to Ayimatẹn Awọnlin tọn mẹ. Ladiohọ lọ nọ na linlin gando nuhiho go, nuhiho taidi R&B, hiphop po nuhiho aṣa tọn lẹ po. Mẹhe tindo ladiohọ lọ wẹ * Silverbird Communication*, to ogbẹ Silverbird tọn glọ, podọ ewọ wẹ yin ladiohọ mẹdetiti tọn he diyin hugan to otogbo Naijilia tọn mẹ.
## Titoji

## Nunina lẹ
Nigeria Dotcom Awards 2014-Best lutent Radio Station. 

## Sọ pọn
Todohukanji azọnwhé ladiohọ tọn lẹ to aimatẹn awọnlin tọn.

## Alọdlẹndonu
Revaz Gabriadze

**Revaz "Rezo" Gabriadze** (Georgia-nu) yin jiji to azán gbanewhèawetọ Ayidosun tọn to owhe 1936 jẹ azàn ṣidopotọ Ayidosun to owhe 2021. E yin aihundatọ lanmẹyiya Georgia-nu tọn dé po aihunkantọ dé po osẹ́n satọ de po. E yin jiji to Kutaisi, *Georgian SSR*. E yin yinyọnẹn taidi omẹ he kan  wema he yin *Screenplays of Passport, Kin-dza-dza!*, *Mimino* po *Don't Grieve* po. Gavriade kú to azán ṣidopotọ Ayidosun owhe 2021 tọn to Tbilisi, Georgia to whenuena epo osẹ atọn na eni do du jijizan 85tọ etọn.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1936 lẹ
Adà:Mẹhe kú to owhe 2021 lẹ
Richard Akinjide

Akọ̀-gán **Osuolale Abimbola Richard Akinjide**, *SAN* (he yin jiji to 4 Abọ̀húsun 1930 bo kú to 21 Lidosun 2020) yin whẹ̀yidọtọ po tonudọtọ Nigeria tọn de po. E wadevizọn taidi agbagogán wepinplọn tọn to tohọluduta tintan mẹ podọ agbagogán whẹdida dodo tọn to tohọluduta awetọ mẹ.

## Otàn gbẹzan tọn
Pita yin jiji to Kọlinti to 1930. E wá sọn whẹndo de mẹ he tindo kanṣiṣa hẹ kọmẹgán lẹ. Otọ́ onọ̀ etọn tọn Akọ̀-gán Oderinlo wẹ yin awhàngán to Ibadan.  E yì Oduduwa College to Ile-Ife bo fó wehọmẹ po gbedewema dagbe po. Akinjide yì United Kingdom to 1951 na nupinplọn dogọ bo lẹzun whẹ̀yidọtọ de to finẹ to 1955. To nukọn mẹ, e lẹkọwa Nigeria. E bẹ wekantẹn osẹ́n tọn etọn titi jẹeji he nọ yin yiylọdọ Akinjide & Co.

E yin agbagogán wepinplọn tọn to gandudu Togán Tafawa Balewa tọn glọ to tohọluduta tintan lọ whenu. To nukọn mẹ, e wá lẹzun agbagogán whẹdida dodo tọn to gandudu Togán Shehu Shagari tọn glọ to tohọluduta awetọ mẹ. E gọalọ nado kàn osẹ́n yọyọ lẹ dai taidi apadewhe wedegbẹ́ de tọn to 1975–1977 mẹ. To 1978, e kọnawudopọ hẹ National Party of Nigeria bo lẹzun ayinamẹtọ osẹ́n tọn yetọn whẹpo e do sọ yin agbagogán whẹdida dodo tọn whladopo dogọ.Pita hẹn tẹnmẹ - yinkọ he yiaga lọ he nọ yin yiylọdọ whẹ̀yidọtọ daho Nigeria tọn.

Akinjide hẹn tẹnmẹ-yinkọ he yiaga lọ he nọ yin yiylọdọ *Senior Advocate of Nigeria*.

Gbọnvona dọ e wá sọn whẹndo akọ̀-gán de tọn mẹ, e sọ wazọ́n taidi akọ̀-gán de to gandudu Olubadan tọn glọ to Ibadan.

## Ojlẹ he e sẹ̀n taidi Whẹ̀yidọtọ daho
To ojlẹ etọn mẹ, Nigeria doalọtena yasanamẹ okú tọn na ajotọ lẹ na ojlẹ gli de.

Osẹ́n de yin didesẹ he ko glọnalina mẹhe nọ nọ̀ gbonu Nigeria tọn lẹ ma nado lẹkọwa.

Ewọ wẹ whẹylọmẹtọ daho lọ to whẹdidana Bukar Zanna Mandara na e ko blasé sọta gandudu lọ wutu.

E deanana nuyiwa he de jonọ susu sẹ̀ matin wema sọgbe hẹ osẹ́n lẹ, ehe hẹn nuhahun flinflin lẹ wá Nigerianu lẹ po jonọ delẹ po ṣẹnṣẹn. E sọ do nuhahun akuẹzinzan tọn he gbayipe to otò Whèyihọ-waji Aflika tọn lẹ ṣẹnṣẹn hia.

## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Naijilia-nu lẹ
Adà:Mẹhe yin jiji to 1930 lẹ
Adà:Mẹhe kú to 2020 lẹ
Adà:Tonudọtọ lẹ to Naijilia
Rodolfo Aínsa

**Rodolfo Aínsa Escartín** (17 Zósun  1944 yi jẹ 26 Avivọsun 2021) yin tonudọtọ Spain tọn  podọ
ajọwatọ de. E yin aṣẹpatọ otò tọn sọn 2004 jẹ 2008. E yin jiji to Sabiñánigo, Spain. 
Aínsa  yin dopo to hagbẹ́ tònudọgbẹ *People's Party* tọn. Ewọ wẹ yin tatọ tonọ Huesca tọn sọn 1995 jẹ 1999.
Aínsa basi matintọ to 26 Avivọsun 2021 to owhe etọn gbe to todaho etọn mẹ to owhè 76 mẹvi yinyin mẹ.
## Alọdlẹndonu lẹ

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Rilwan Akiolu

Ahọlu **Rilwan Akiolu Babatunde Osuolale Aremu** (yin jiji to azán gbanewhèdopotọ Kọyansun owhe 1943 tọn). E yin Ahọlu Ayimatẹn Awọnlin tọn podọ ewọ wẹ sọ yin azinponọ na Ahọlu lẹpo to Ayimatẹn Awọnlin tọn.
Ahọlu Rilwan ṣiọn ahọlugbakun bo jẹ azinpoji taidi Ahọlu Ayimatẹn Awọnlin tọn to azan ṣinẹnẹtọ Avivọsun tọn to owhe 2003 tọn mẹ.
Ahọlu Adeyinka Oyeka wẹ jẹ nukọn na ahọlu Rilwa,ṣigba de ahọlu Adeyika Oyekan do bayi
Matin tọ wẹ ahọlu do jẹ Rilwan Akinolu ji
                      

 

Adà:Otàn Gbẹzan tọn
Adà:Ovi he ye ji to owhe 1943 lẹ