Founders’ Day (Ghana)

Founders’ Day de la nɛra woo vo'osego daarɛ n boi Gaana so’olum.

Ti ba tara ka tiisera la nɛresɛba n yuum lagum basɛ ti Gaana tarayɔlesum ti ba yi'ira ba ti "Big six ,  ti nɛrebana wa n yuum suŋɛ ti Gaana nyaa bɔna la yɔlesum .  Ba yuum  gulesere dabeserɛ wa mɛ ti pa'ala ti la de la nɛreyinɛ dabeserɛ n de Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah gee nyaa tee gulesera ti pa'alɛ ti ba zo'e mɛ gee la dagi nɛreyinɛ dabeserɛ.

Kwame Nkrumah n yuum de Gaana yia kukazuudaana gee mi yuum pa'asɛ " kãraba bayoobi" wa puan mɛ. Ba yuum dɔgɛ e la Fɔɔ 21,n sɔi ti dabeserɛ dɛna daarɛ ni dɛna vo'osegɔ daarɛ la dita gee nyɛɛna ba kukerɛ ze'ele British Colonial nu'usin.

## Tuusum
Suŋereba dabeserɛ (ti ba  yuum ni yie amiŋa solemiisi la nuusi la, ti Gaana wa gɔmena n yuum dɛna, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah, gee ti ba ta'am tɛra ba yele la ba yuum zãbe fã Gaana ti Gaana bɔna fai la, yese la Gaana kɔmtuula bayoobe wooo ba yu'ura n de se'em la "Big Six".Kukazuodaana "President" Nana Addo Dankwa Akufo-Addo, sanseka ti a yuum to'e na'am la doose ba yi ti ba tĩi kɔmtuula bayoobe la yele la "Big Six" yuum gulese la gɔŋɔ bo nɛrisɛba n bigere nua palimenti ti loe Sakutega ŋmarega ka dabisa anaasi daare ti la dɛna dabesepaalɛ ti dita mɛtiba la de'ego, ti ba ta'am basɛ ti dabesere yalekɛ ti ba ta'am lagum tɛra nɛrisɛba n yuum lagum suŋɛ ti Gaana yuum nyɛ fãare la yele so'olum wa puan.

4 Salurego ŋmarega ka dabisa anaasi daare ti yuum loe ti la kɔ'ɔm dɛna mɛtiba dabesere gee me kelum dɛna se'em ti Gaana duma wan dikɛ tɔra tuusum nimmu'ure yɛla ayi Gaana wa. Yia de la  Firstly, on Salurego ŋmarega ka dabisa anaasi 4, 1897, Gold Coast Aborigines' gee ti "Rights Protection Society" ŋwana wa John Mensah Sarbah n yuum boi nɔŋa ti la maalɛ was. Kelum pa'asɛ, "United Gold Coast Convention (UGCC)" me yuum wa'ana bɔna ŋwana wa me yuum iŋɛ la Salurego ŋmarega ka dabisa anaasi 4, 1947, J.B. Danquah la George Alfred Paa Grant n me yuum boi nɛŋa.

Kukazuodaana Nana Addo Dankwa Akufo-Addo .......

## Dabeserɛ la yelesuma
Suŋereba dabeserɛ la kelum dɛna la dabeserɛ sɛka ti Gaana duma ni dikɛ ka ti la dɛna yɔ'ɔ bo ba ti ba tiigɛ mua sɛka ti ba yaabeduna yuum zabɛ yese Gaana duma ba ma'a la.  

Yiiŋɔ duma zo'e zo'e n boi yɛsera yetɔgum, sɔsega, nɛreba zo'e zo'e zamesegɛ, la a si'a yɛsera tiŋa la yɛla e tole, e boi zina la ka e kini na.  yɛla zo'e zo'e yɛsera ba n de'eni gee bisera suŋereba dabeserɛ saŋa la kɔ'ɔm bɔna ti ba kpemese la Gaana duma n boi tiŋa la puan la la saŋa ti ba to'e Gaana ti ka dɛna ba tiŋa. , le pa'asɛ yele ana wa kelum ta pa'asɛ la dabeserɛ sɛka ti de la ba suŋɛ tuunɛ in boi Gaana.

Dagi suŋereba dabeserɛ de'eŋo la ma'a n kpemeseri Gaana duma ti ba sakɛ ba itesuŋɔ tuunɛ ti ba niŋa duma tum gee me kelum tum bala nuu yɛsera ba n wan iŋɛ se'em tiŋa la puan yɛla la za'a puan. 

## Nɛreba zo'e zo'e zamesegɔ
. Fɔɔ nambua 4, 2019 ti yia suŋereba dabeserɛ, kaŋa n de Fɔɔ 4, 2019 yuum sigera n boi bakɔi ba'asegɔ puan gee ti "interior" minisita, Ambrose Dery, yuum yele yeti fu san bisera dabeserɛ la sigeri la Alaherɛ daarɛ, ti kuka zuudaana Nana Addo Dankwa Akufo-Addo n de niŋa daana (EI) yuum bo nuurɛ Atɛni daarɛ, 5 Salurego nambua, ti ka dɛna nɛra woo vo'osego daarɛ ti ba dikɛ bisɛ  n de se'em tiŋa la za'a wuusa, a yuum ze'ele la wuntɛɛndia bo niŋa/kiinduma n boi Ankara ba lagesegɔ kekeko la puan.

. Salurego 4, 2020

Dagbon tindaana n yuum de kuka zuudaana  bo nɛreba zo'e zo'e zamesegɔ la, a de ka Yaa Naa Abubakari Mahama II, eŋa la nɛreba basɛba n biseri n biseri tiŋa la n boi Dagbon n daa boi bini.

Mina n tɔgeri n boi palamɛnti , prof. Aaron Mike Oquaye n daa bo nɛreba zo'e zo'e zamesegɔ la. Yaa Naa kpana la, Zamgbali Naa, Dr Jacob Mahama n daa daa kaalɛ ki'ima poorum yɛla  ze'ele bo nɛra woo n lagum po  lagesɛ  suŋɛ ti ba zabɛ to'e Gaana tiŋa la yese gee le iŋɛ yelesaanɛ le yɛ'ɛsa pa'alɛ sum yɛla yɛsera na'asegɔ gee ka dikera fu puti'irɛ  za'a kɔ'ɔm basera Kwame Nkrumah ma'a zuo.

VI's egg lɔgerɔ
Buuri buuri:All
Buuri buuri:DWUG Article of the Week 2025