પીડોફિલિયા (બાળ યૌનશોષણ)

**પીડોફિલિયા** (અથવા **પૅડોફિલિયા** ) એ વયસ્કો અથવા મોટા કિશોરો(16 અને તેથી વધુ મોટી કિશોર વ્યક્તિઓ)માં જોવા મળતો એક માનસિક વિકાર છે, જેમાં તેઓ હજી કિશોરાવસ્થામાં ન પ્રવેશ્યા હોય તેવાં બાળકો તરફ મુખ્ય અથવા વિશેષ લૈંગિક રસ ધરાવે છે.  માત્ર વર્તણૂકના સંદર્ભમાં, "પીડોફિલિયા" શબ્દને બાળ લૈંગિક અપરાધ સૂચવવા માટે વાપરવામાં આવે છે, અને તેને "પીડોફિલિક વર્તણૂક" પણ કહેવામાં આવે છે. અથવા કોઈ બાળક કે સગીર કિશોરનું લૈંગિક કે યૌન શોષણ કરનારા માટે વપરાય છે. મહિલાઓ પણ પીડોફિલ હોય છે, પણ મોટા ભાગના પીડોફિલ પુરુષો છે. યુનાઈટેડ કિંગડમ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં હાથ ધરાયેલા અભ્યાસો સૂચવે છે કે લગભગ 5%થી 20% જેટલા બાળ લૈંગિક શોષણના અપરાધોમાં દોષિત વ્યક્તિ મહિલા હતી.

ફોરેન્સિક માનસશાસ્ત્ર અને કાયદા અમલીકરણમાં, વર્તણૂક અને ચાલકબળોના આધારે પીડોફિલોને વર્ગીકૃત કરવાનું સૂચવતી બહુવિધ પ્રતીકાત્મક વ્યાખ્યાઓ છે. આ શબ્દને "વાયોલેશન ઓફ ઈન્ડિવિજ્યુઅલ્સ અન્ડર એજ ઓફ ફોર્ટીન (ચૌદ વર્ષથી નીચેની વ્યક્તિઓનો બળાત્કાર)" શીર્ષક હેઠળના વિભાગમાં વાપરવામાં આવ્યો હતો, જે એકંદર બાળ લૈંગિક અપરાધીઓના ફોરેન્સિક માનસશાસ્ત્રના પાસા પર કેન્દ્રિત હતો. ક્રાફ્ટ-ઈબિંગ અપરાધીની કેટલીક પ્રતીકાત્મક વ્યાખ્યાઓ વર્ણવે છે, તેમને મનોવૈજ્ઞાનિક (સાયકોપેથોલૉજિકલ) અને બિન-મનોવૈજ્ઞાનિક (નોન-સાયકોપેથોલૉજિકલ) ઉદ્ગમોમાં વિભાગે છે, અને બાળકોનાં શોષણ તરફ દોરી જઈ શકે તેવાં કેટલાંક દેખીતાં કારણદર્શક પરિબળો અંગે પૂર્વધારણા રજૂ કરે છે.

"પીડોફિલિયા" શબ્દ એકંદરે સ્વીકૃત બન્યો છે અને *સ્ટેડમૅન્સની* 5મી આવૃત્તિ જેવી અનેક લોકપ્રિય તબીબી શબ્દકોશોમાં તેને સ્થાન આપીને, 20મી સદીની શરૂઆતમાં તેને વ્યાપક માન્યતા પણ મળી હતી. 1952માં, ડાયગ્નોસ્ટિક એન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ મૅન્યુઅલ ઓફ મેન્ટલ ડિસઓર્ડર્સની પહેલી આવૃત્તિમાં તેને સમાવવામાં આવ્યો હતો. આ આવૃત્તિ અને તેના પછીની ડીએસએસ(DSM)-IIમાં આ વિકારને "લૈંગિક વિચલન"ના એક પેટા-પ્રકાર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું હતું, પણ નિદાન માટેના કોઈ માનદંડો પૂરા પાડવામાં આવ્યા નહોતા. 1980માં પ્રકાશિત, ડીએસએમ(DSM)-IIIમાં, આ વિકારનું સંપૂર્ણ વિવરણ આપવામાં આવ્યું હતું અને તેના નિદાન માટેની માર્ગદર્શિકાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવી હતી. 1987માં ડીએસએસ-III-આર (DSM-III-R)ની સુધારેલી આવૃત્તિમાં, વિવરણને તો મહદ્ અંશે સરખું જ રાખવામાં આવ્યું હતું, પણ નિદાન માટેના માનદંડોને અદ્યતન અને વિસ્તારિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## નિદાન 
આઈસીડી (*ICD* - *ઈન્ટરનેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ક્લાસિફેકેશન ઓફ ડિસિસિઝ એન્ડ રિલેટેડ હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ* ) (F65.4) પીડોફિલિયાને "સામાન્ય રીતે કિશોરાવસ્થામાં ન પ્રવેશ્યાં હોય અથવા કૂમળી કિશોરાવસ્થામાં હોય તેવાં બાળકો, છોકરાઓ અથવા છોકરીઓ અથવા બંને, માટેની લૈંગિક પસંદગી" તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

*ડાયગ્નોસ્ટિક એન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ મેન્યુઅલ ઓફ મેન્ટલ ડિસઓર્ડર્સ* ની ચોથી આવૃત્તિના સુધારેલા લખાણમાં (DSM-IV-TRમાં) આ વિકારના નિદાન માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા ચોક્કસ માનદંડોની રૂપરેખા આપવામાં આવી છે. તેમાં કિશોરાવસ્થામાં ન પ્રવેશેલા બાળક (પ્યૂબર્ટિની ઉંમર ફેરફારને પાત્ર છે છતાં 13 વર્ષ કે તેથી નાનું બાળક) સાથે, છ મહિના કે તેથી વધુ સમય સુધી, કોઈક પ્રકારની લૈંગિક પ્રવૃત્તિને સામેલ કરનારી લૈંગિક ઉન્માદ જગાવતી કલ્પનાઓ, વર્તણૂકો અથવા એવા તલસાટોની હાજરી, અને એ વ્યક્તિએ આ ઉત્તેજનાઓ અનુસાર વ્યવહાર કર્યો હોય અથવા એ લાગણીઓના પરિણામે માનસિક રીતે પીડાતા હોવાને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. માનદંડ એવું પણ સૂચવે છે કે આ વિકાર ધરાવતી વ્યક્તિ 16 કે તેથી વધુ મોટી હોવી જોઈએ અને જે બાળક કે બાળકો વિશે તે કલ્પનામાં રાચતી હોય તે તેનાથી ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ નાનાં હોવાં જોઈએ, અલબત્ત 12-13 વર્ષનાં અને કિશોરાવસ્થાના ઉત્તરાર્ધમાં હોય તેવાં બાળકો વચ્ચેના લૈંગિક સંબંધોને આ ગણતરીમાંથી બાકાત રાખવાનું સલાહ આપવામાં આવે છે. વ્યક્તિ જે જાતિના બાળક પ્રત્યે આકર્ષણ અનુભવતી હોય, તેના આવેગો અથવા વ્યવહાર નિકટનાઓ પૂરતા મર્યાદિત છે કે કેમ, અને તેનું આકર્ષણ "માત્ર બાળકો માટેનું" છે કે "બાળકો સાથે અન્યો માટેનું" પણ છે તેના આધારે નિદાનને વધુ નિશ્ચિત કરવામાં આવે છે. ઘણી વખત નિદાન કરતાં પહેલાં, આ વર્તણૂકોને ક્લિનિકલ જજમેન્ટના ઘટકના સંદર્ભમાં વિચારવું જરૂરી હોય છે. એ જ રીતે, જ્યારે દર્દી તેની કિશોરાવસ્થા પૂરી કરવાને આરે હોય ત્યારે, ઉંમરના તફાવતને જડપણે આંકડાઓમાં નિશ્ચિત કરવામાં નથી આવ્યો અને તેના બદલે ત્યારે પરિસ્થિતિને કાળજીપૂર્વક ધ્યાન પર લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

નાનાં બાળકો અને શિશુઓ (સામાન્ય રીતે 0-3 વર્ષની ઉંમરના) માટેની લૈંગિક પસંદગીનો ઉલ્લેખ કરવા માટે *નેપિઓફિલિયા* , જેને *ઈન્ફન્ટોફિલિયા* પણ કહેવામાં આવે છે, શબ્દ વાપરવામાં આવે છે.

ઈગો-ડાયસ્ટોનિક સેક્સ્યુઅલ ઓરિન્ટેશન(Ego-dystonic sexual orientation)()માં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ પોતાની કિશોરાવસ્થામાં ન પ્રવેશી હોય તેવી વ્યક્તિઓ માટેની લૈંગિક પસંદગીથી વાકેફ હોય છે, પણ તેની સાથે સંકળાયેલા મનોવૈજ્ઞાનિક અને વર્તણૂક સંબંધી વિકારોના કારણે તે જુદી હોત તો સારું એમ ઇચ્છે છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) દર્દીને પોતાના લૈંગિક અભિમુખમાં બદલાવ લાવવા માટે સારવાર માગવાની છૂટ આપે છે.

## જીવવિજ્ઞાન સંબંધી બાબતો 
2002થી શરૂ કરીને, સંશોધકોએ પીડોફિલિયાને મગજની રચના અને કાર્ય સાથે જોડતા તારણોની શૃંખલાનો અહેવાલ આપવો શરૂ કર્યોઃ પીડોફિલિક (અને હેબેફિલિક) પુરુષો નીચો IQ (બુદ્ધિઆંક) ધરાવતા હોય છે, સ્મૃતિ કસોટીઓમાં અતિશય ઓછા ગુણો મેળવે છે, IQ (બુદ્ધિઆંક) તફાવત ઉપરાંત શાળામાં નાપાસ થવાનો દર વધુ હોય છે, શારીરિક ઊંચાઈ ઓછી હોય છે, બાળપણમાં માથામાં વાગવાથી બેભાન થઈ ગયા હોય તેવા બનાવો તેમની સાથે ઘટ્યા હોવાની સંભાવનાઓ વધુ હોય છે, અને એમઆરઆઈ(MRI) થકી નોંધાતી મગજની રચનામાં કેટલાક તફાવતો ધરાવતા હોય છે. તેમનાં તારણોનો અહેવાલ એવું સૂચવે છે કે તેમનામાં જન્મ સમયે એવી એક કે તેથી વધુ ચેતાકીય લાક્ષણિકતાઓ હાજર હોય છે જે તેમના પીડોફિલિક બનવા પાછળ કારણભૂત રહે છે અથવા તેમની પીડોફિલિક જેવા બનવાની સંભાવનાઓને વધારે છે. પીડોફિલિયાના વિકાસ માટે, વારસાગતતા કે કૌટુંબિક વાહકક્ષમતાના પુરાવાઓ "જનનિક પરિબળો જવાબદાર છે એમ સૂચવે છે, પણ સાબિત કરતા નથી."

બીજો એક અભ્યાસ, MRI બંધારણનો ઉપયોગ કરીને, દર્શાવે છે કે એક નિયંત્રિત જૂથ કરતાં પુરુષ પીડોફિલ્સ શ્વેત દ્રવ્યનો ઓછો જથ્થો ધરાવે છે. 2008ના એક ફંક્શનલ ન્યુરોઈમેજિંગ અભ્યાસ નોંધે છે કે વિષમલિંગી "પીડોફિલે ફોરેન્સિક ઈનપેશન્ટ્સ"માં જાતીય ઉત્તેજનાની કેન્દ્રીય પ્રક્રિયા કદાચ પ્રિફ્રંટલ નેટવર્કોમાંના વિક્ષેપના કારણે બદલાઈ શકે છે, જેને "લૈંગિક વર્તણૂકની તીવ્ર ઇચ્છા જેવી, ઉત્તેજનાવશ વર્તણૂકો સાથે સાંકળી શકાય". આ તારણો "લૈંગિક ઉત્તેજનાના આગળ વધવાના સંજ્ઞાનાત્મક તબક્કા વખતે અપક્રિયા" પણ સૂચવે છે.

બ્લાનચાર્ડ, કૅન્ટર, અને રોબિચાઉડ(2006)એ પીડોફિલોના હોર્મોનનાં પાસાને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરનાર સંશોધનનું ફેરઅવલોકન કર્યું. તેઓ એ નિષ્કર્ષ પર આવ્યા કે પીડોફિલક પુરુષો, નિયંત્રિતો કરતાં ઓછું ટેસ્ટોસ્ટેરોન ધરાવતા હોવાના કેટલાક પુરાવા છે ખરા, પણ એ સંશોધનની ગુણવત્તા નબળી છે અને તેથી તેના આધારે કોઈ સ્પષ્ટ તારણ કાઢવું મુશ્કેલ છે.

કોમોરબિડ(comorbid) માનસિક બીમારી – જેમ કે વ્યક્તિત્વ મનોરોગ અને માદક દ્રવ્યોનું સેવન – મૂળે તેના પોતાનામાં પીડોફિલિયા માટે કારણભૂત હોતી નથી, પણ પીડોફિલિક આવેગોને વશ થઈ વ્યવહાર કરી બેસવા માટેનાં જોખમી પરિબળો છે. બ્લાનચાર્ડ, કૅન્ટર અને રોબિચાઉડ(2006)એ કોમોરબિડ માનસિક બીમારી અંગે નોંધ્યું હતું કે, "તેના સૈદ્ધાન્તિક સૂચિતાર્થો બહુ સ્પષ્ટ નથી. શું જે-તે રંગસૂત્ર અથવા જન્મ પહેલાંના વાતાવરણમાંના અપકારક પરિબળો એક પુરુષને લાગણીના વિકારો અને પીડોફિલિયા, એમ બંને વિકસાવવા માટે ઉન્મુખ કરે છે, કે પછી અસ્વીકૃત લૈંગિક ઇચ્છાઓના કારણે પેદા થયેલી હતાશા, જોખમ અને અટૂલાપણું- અથવા ક્યારેક ક્યારેક ચોરછૂપીથી એ ઇચ્છાઓને સંતોષવું- એ અસ્વસ્થતા અને નિરાશા તરફ દોરી જાય છે?" અને નબળું સામાજિક કૌશલ્ય, એકબીજા સાથે સંબંધ ધરાવતા હોવાના અહેવાલો આપ્યા હતા. બાળ સેક્સ અપરાધીઓનો અભ્યાસ કરતાં, કોહેન et al. (2002), લખે છે કે પીડોફિલ્સ બગડેલા અંતર્વૈયક્તિક સંબંધો અને ઊંચી ઉદાસીન-આક્રમકતા, તેમ જ પાંગળી સ્વ-કલ્પના ધરાવતા હોય છે. બિન-અવરોધાત્મક લાક્ષણિકતાઓમાં, પીડોફિલ્સ ઊંચી સોશિયોપથી (sociopathy) અને વિચારપૂર્વકની વિકૃતિઓ પ્રત્યે ઝોક દર્શાવે છે. લેખકો અનુસાર, પીડોફિલ્સમાંની રોગાત્મક વ્યક્તિત્વ લાક્ષણિકતાઓ એવી ધારણાને ટેકો આપે છે કે આવું રોગવિજ્ઞાન પીડોફિલિક વર્તણૂક પાછળના ચાલકબળ અને તેને અંકુશમાં રાખવાની નિષ્ફળતા એમ બંને સાથે સંબંધિત છે.

વિલ્સન અને કોક્સ (1983) મુજબ, "ઉંમર-સાથેના નિયંત્રણો કરતાં પીડોફિલ્સ માનસિક રોગીઓ, અંતર્મુખતા અને ન્યરોટોસિઝમમાં નોંધપાત્ર રીતે ઊંચા ઊભરી આવે છે. (પણ) અહીં કાર્ય-કારણનો સંબંધ ઉકેલવો કઠિન છે. આપણે એ કહી શકીએ તેમ નથી કે પીડોફિલ્સ અત્યંત અંતર્મુખ હોવાને કારણે, અને તેમને વયસ્કો કરતાં બાળકોની સોબત ઓછી ડરામણી લાગતી હોવાથી તેઓ બાળકો તરફ ખેંચાય છે કે પછી તેમની અંતર્મુખતા જે સામાજિક પીછેહટ વ્યક્ત કરે છે તે તેમની પસંદગીના કારણે (એટલે કે, "સામાજિક સ્વીકૃતિ વિશેની અને તેમની પસંદગી જે વિરોધ પેદા કરશે તે અંગેની જાગૃતિ"માંથી પેદા થયેલું અટૂલાપણું છે.(પૃ.&nbsp;324).

બાળ સેક્સ આપરાધીઓનો અભ્યાસ કરતો, 1982થી 2001 દરમ્યાન પ્રકાશિત ગુણાત્મક સંશોધન અભ્યાસોનો રીવ્યૂ તારણ આપ્યું હતું કે પીડોફિલ્સ પોતાની અંગત જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સંજ્ઞાનાત્મક વિકૃતિઓનો ઉપયોગ કરે છે, બહાનાં આપીને દુર્વ્યવહારને વાજબી ઠેરવે છે, પોતાની વર્તણૂકના પ્રેમ અને પારસ્પરિકતા તરીકે ફરીથી સ્પષ્ટ કરે છે, અને દરેક વયસ્ક-બાળ સંબંધમાં સહજ એવા સત્તાના અસંતુલનનો દુરુપયોગ કરે છે. અન્ય સંજ્ઞાનાત્મક વિકૃતિઓમાં "બાળકને લૈંગિક વ્યકિત તરીકે જોવું," "અનિયંત્રિત લૈંગિકતા," અને "લૈંગિક અધિકાર અંગેનો પૂર્વગ્રહ" જેવા ખ્યાલોનો સમાવેશ થાય છે.

આ સાહિત્યની એક સમાલોચનામાં નિષ્કર્ષ આપવામાં આવ્યો છે કે પીડોફિલ્સમાં વ્યક્તિત્વ સહસંબંધ અને મનોરોગવિજ્ઞાન પરનું સંશોધન ભાગ્યે જ પદ્ધતિસરતાની દૃષ્ટિએ સાચો છે, દા.ત. તે પીડોફિલ્સ અને બાળ લૈંગિક અપરાધીઓ વચ્ચે ભેળસેળ સર્જે છે, તેમ જ પીડોફિલ્સ સમુદાયના નમૂનારૂપ, કોઈ પ્રતિનિધિ મેળવવાની મુશ્કેલીના કારણે પણ તેની પદ્ધતિસરતા અંગે પ્રશ્નાર્થ રહે છે. સેટો (2004) ધ્યાન દોરે છે કે જે પીડોફિલ્સ ક્લિનિકલ સેટિંગમાંથી મળે છે તે તેમની લૈંગિક પસંદગીના કારણે ઊભા થયેલા માનસિક ત્રાસના કારણે અથવા અન્યોના દબાણના કારણે ત્યાં છે. એટલે તેઓ માનસિક સમસ્યાઓ દર્શાવે તેવી શક્યતાઓ વધી જાય છે. તેવી જ રીતે, કોઈ સુધારણા ગૃહમાંથી લાવવામાં આવેલા પીડોફિલ્સ કે જેમને કોઈ અપરાધ માટે દોષી ઠેરવાયા છે, તે સમાજ-વિરોધી લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે તેવી વધુ શક્યતાઓ છે. અને સતત બદલાતી વ્યાખ્યાઓ અને માનદંડોને કારણે સંશોધન પણ અત્યંત પરિવર્તનશીલ રહે છે. જેઓ નેદાનિક નિદાનનાં ધોરણોમાં બંધ બેસતાં ન હોય, તે સહિતના તમામ બાળ લૈંગિક દુર્વ્યવહાર અપરાધીઓને વર્ણવવા માટે *પીડોફિલ* શબ્દને પ્રચલિત રીતે વપરાય છે. કેટલાક લોકો આ શબ્દપ્રયોગને વાંધાજનક ગણે છે. અમેરિકન સાઈક્યાટ્રિક એસોસિએશનનાં ધોરણોને "અસંતોષકારક" ઠેરવીને, વર્ગીકરણ સરળીકરણના ઉપાય તરીકે, માત્ર આચરણ કે વ્યવહારને જ પીડોફિલિયાના નિદાન માટેનો એક માત્ર માનદંડ ગણવાની તરફેણ કરી હતી.

બાળક સાથે લૈંગિક દુર્વ્યવહાર કરનારા અપરાધીને સામાન્ય રીત પીડોફિલ માની લેવામાં આવે છે અને તેનો એ રીતે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે; જો કે, અપરાધ પાછળ અન્ય ચાલકબળો પણ હોઈ શકે છે બાળક સાથેનો લૈંગિક દુર્વ્યવહાર એ અપરાધી એક પીડોફિલ છે તેનો સૂચક હોઈ પણ શકે અને ન પણ હોઈ શકે. અપરાઘઓને બે પ્રકારોમાં વહેંચી શકાયઃ માત્ર બાળકોને જ પસંદ કરનારા (એટલે કે, "સાચા પીડોફિલ") અને વિશેષ પસંદ ન ધરાવનારા (અથવા, કેટલાક કિસ્સામાં, "બિન-પીડોફિલિક"). 2429 વયસ્ક પુરુષ પીડોફિલ લૈંગિક અપરાધીઓ પરના એક યુ.એસ.ના અભ્યાસ અનુસાર, તેમાંથી માત્ર 7%એ પોતાની જાતને બાળકો માટેની વિશેષ પસંદગી ધરાવનારા તરીકે ઓળખાવી હતી; જે એમ દર્શાવતું હતું કે ઘણા અથવા મોટા ભાગના અપરાધીઓ વિશેષ લૈંગિક પસંદ ન ધરાવનારાઓના વર્ગમાં આવે છે. જો કે, મેયો ક્લિનિકના અભિપ્રાય મુજબ પીડોફિલિયાના નેદાનિક માનદંડો સાથે બંધબેસતા અપરાધીઓ, બિન-પીડોફિલ અપરાધીઓ કરતાં વધુ અપરાધ આચરે છે, અને વધુ સંખ્યામાં શિકાર બનાવે છે. તેઓ લખે છે કે લગભગ 95% જેટલા બાળ લૈંગિક દુર્વ્યવહારો, પીડોફિલિયાના નિદાનના માનદંડો સાથે બંધ બેસનારા 88% બાળકોની છેડતી કરનારા અપરાધીઓ દ્વારા થયેલા હોય છે. 

*બ્રિટિશ જર્નલ ઓફ સાઈકાયટ્રિ* માંનો એક સમાલોચના લેખ કુટુંબ બહારના અને કુટુંબની અંદરના અપરાધીઓ વચ્ચે અધિવ્યાપ હોવાનું નોંધે છે. એક અભ્યાસે તેના નમૂનામાં શોધ્યું હતું કે કુટુંબ બહારના તરીકે દુર્વ્યવહાર કરનારા પિતાઓ અને સાવકા પિતાઓમાંથી અડધોઅડધ તેમનાં પોતાનાં સંતાનો સાથે પણ એવો દુર્વ્યવહાર કરતા હતા.

ઍબેલ, મિટલમૅન, અને બેકરે (1985) તથા વાર્ડ *et. al.* (1995)એ નોંધ્યા મુજબ, સામાન્ય રીતે બે પ્રકારના અપરાધીઓની લાક્ષણિકતાઓમાં ઘણું અંતર હોય છે. પરિસ્થિતિજન્ય અપરાધીઓ મોટા ભાગે તણાવગ્રસ્ત સમયે અપરાધ કરતા હોય છે; અપરાધ કરવાની શરૂઆત મોડી ઉંમરે થતી હોય છે; તેમનો શિકાર બનનારા ઓછી સંખ્યામાં, અને મોટા ભાગે કુટુંબમાંના હોય છે; તથા તેમની સામાન્ય પસંદગી વયસ્ક સાથીદારોની હોય છે. જ્યારે, પીડોફિલિક અપરાધીઓ, મોટા ભાગે નાની વયે અપરાધ આચરવા શરૂ કરી દે છે; મોટા ભાગે તેમનો શિકાર બનનારાની સંખ્યા ઘણી મોટી હોય છે અને તે બહુધા કુટુંબ બહારના હોય છે; તેઓ અંદરખાનેથી અપરાધ તરફ વધુ વળેલા હોય છે; તથા અપરાધાત્મક જીવનશૈલીને પ્રબળપણે વાજબી ઠેરવતાં મૂલ્યો અથવા માન્યતાઓ ધરાવતા હોય છે. સંશોધકો સૂચવે છે કે કૌટુંબિક વ્યભિચાર આચરનારા અપરાધીઓ, બાળકોની છેડતી કરનારી કુટુંબ બહારની વ્યક્તિઓ કરતાં લગભગ અડધા દરે અપરાધ ચાલુ રાખતા હોય છે, અને એક અભ્યાસના અંદાજા મુજબ સારવાર માટે દાખલ થતાં પહેલાં, છોકરાઓની છેડછાડ કરનાર બિન-અગમ્યાગમનાત્મક (કુટુંબ સિવાયના શિકાર શોધનારા) પીડોફિલ્સે સરેરાશ 150 શિકારો પર 282 જુલમ ગુજાર્યા હતા.

કેટલાક બાળકોની છેડતી કરનારાઓ – પીડોફિલ્સ હોય કે ન હોય – તેમના શિકાર ક્યાંક તેમની વર્તણૂક જાહેર ન કરી દે તે માટે તેમને ડરાવે છે.

## સારવાર 
પીડોફિલિયાનો કોઈ કાયમી ઉપચાર હજી સુધી શોધાયો નથી, પણ પીડોફિલિક વર્તણૂકની અભિવ્યક્તિને ઘટાડવા કે અટકાવવા માટે, અને તેમ કરીને બાળક પ્રત્યેના લૈંગિક દુર્વ્યવહારની વ્યાપકતાને ઘટાડવા તરફ લક્ષિત વિવિધ સારવારો ઉપલબ્ધ છે.  પીડોફિલિયાની સારવાર મોટા ભાગે કાયદાના અમલીકરણ અને આરોગ્ય સંભાળ, એમ બંનેનો સહયોગ માગી લે છે.

### સંજ્ઞાનાત્મક વર્તણૂક થેરાપી ("ઊથલો અટકાવવો") 
સેક્સ અપરાધીઓના સંદર્ભમાં સંજ્ઞાનાત્મક વર્તણૂક થેરાપી (કૉગ્નિટીવ બિહેવિયરલ થેરાપી) અપરાધ ચાલુ રાખવાની વૃત્તિમાં ઘટાડો કરતી હોવાનું જોવા મળ્યું હતું.

કૅનેડિયન સેક્સોલોજિસ્ટ (સેક્સ તજજ્ઞ) માઈકલ સેટો અનુસાર, સંજ્ઞાનાત્મક-વર્તણૂક સારવારો જે અભિગમો, માન્યતાઓ, અને વર્તણૂકો બાળકો સામેના લૈંગિક અપરાધોની શક્યતાને વધારતા હોવાનું માનવામાં આવે છે તેની પર કામ કરે છે, અને "ઊથલો અટકાવવો" તે સંજ્ઞાનાત્મક-વર્તણૂક સારવારનો સૌથી પ્રચલિત પ્રકાર છે. ઊથલો અટકાવવાની ટૅકનિકો વ્યસનોની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સિદ્ધાંત પર આધારિત હોય છે.
ડૉ. ઝોનાના કહે છે તેમ, બીજા વિજ્ઞાનીઓએ પણ કેટલુંક સંશોધન કર્યું છે જે સૂચવે છે કે થેરાપીથી દૂર ભાગતા પીડોફિલ્સ કરતાં, થેરાપીમાંથી પસાર થનારા પીડોફિલ્સમાં અપરાધ ચાલુ રાખવાની વૃત્તિનો દર ઓછો હોય છે.

માનસિક ક્ષતિઓ ધરાવતા લૈંગિક અપરાધીઓને પ્રયોજિત વર્તણૂક વિશ્લેષણ લાગુ પાડવામાં આવ્યું હતું.

### ઔષધિવિજ્ઞાન સંબંધી હસ્તક્ષેપો 
ટેસ્ટોસ્ટિરોનની સક્રિયતામાં દમ્યાનગીરી કરીને પીડોફિલ્સના સેક્સ પ્રવાહને ધીમો કે શાંત પાડવા માટે દવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમ કે ડેપો-પ્રોવેરા (મિડ્રોક્સીપ્રોજેસ્ટિરોન ઍસિટેટ), એન્ડ્રોકુર (સાયપ્રોટિરોન ઍસિટેટ), અને લુપ્રોન (લ્યૂપ્રોલાઈડ ઍસિટેટ).

કામવાસના ઘટાડવા માટે ગોનાડોટ્રોપિન-મુક્ત કરનારા હોર્મોન અનુરૂપો પણ અસરકારક હોય છે, જે વધુ લાંબો સમય ટકે છે અને ઓછી આડઅસરો ધરાવે છે, તેમનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

સામાન્ય પણે "રાસાયણિક ખસીકરણ" તરીકે ઓળખાતી આ સારવારો, મોટા ભાગે ઉપર નોંધ્યા મુજબના બિન-તબીબી અભિગમો સાથે જોડીને વાપરવામાં આવે છે. એસોસિએશન ફોર ધ ટ્રીટમેન્ટ ઓફ સેક્સ્યુઅલ એબ્યુઝર્સ મુજબ, "એન્ડ્રોજન-વિરોધી સારવાર વ્યાપક સારવાર ગોઠવણીના ભાગરૂપે યોગ્ય નિયમન-દેખરેખ અને કાઉન્સેલિંગ સાથે જ અપાવી જોઈએ."

નિયંત્રિત ડેપો-પ્રોવેરા સારવારમાં 40 સેક્સ અપરાધીઓ અંગેના અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો- જેમાં 23 પીડોફિલ્સ પણ હતા - જેમણે ડેપો-પ્રોવેરા લીધી હતી, અને 21 સેક્સ અપરાધીઓએ માત્ર મનોચિકિત્સા મેળવી હતી. સારવાર-નહીં પામેલા જૂથની સરખામણીમાં સારવાર પામેલા જૂથના પરિણામી ફોલ-અપે દર્શાવ્યું કે ડેપો-પ્રોવેરાથી ઉપચારિત જૂથમાં ફરીથી અપરાધનો દર નોંધપાત્ર રીતે ઓછો હતો. અઢાર ટકાઓ સારવાર ચાલુ હતી તે દરમ્યાન ફરીથી અપરાધ કર્યો હતો; 35 ટકાએ સારવાર પૂરી થયા બાદ ફરીથી અપરાધ કર્યો હતો. તેનાથી વિપરીત, માત્ર માનસિક સારવાર મેળવનારા, નિયંત્રિત દર્દીઓમાંથી 58 ટકાએ, ફરીથી અપરાધ આચર્યો હતો. થેરાપી બંધ હોય ત્યારે, સ્થિર કે સ્થાયી તરીકે સ્પષ્ટીકૃત કરાયેલા દર્દીઓ કરતાં, પ્રત્યાગમિત તરીકે સ્પષ્ટીકૃત કરાયેલા દર્દીઓ ફરીથી અપરાધ કરે તેવી વધુ શક્યતાઓ છે.

### અન્ય થેરાપીઓ 
બર્લિનમાંની યુનિવર્સિટી હૉસ્પિટલ, ચારીતે(Charité) ખાતેની, ઈન્સ્ટ્ટિયૂટ ઓફ સેક્સોલોજી અને સેક્સ્યુઅલ મેડિસનના ક્લાઉસ એમ. બેઈઅરે, પ્રાથમિક અભ્યાસમાં પીડોફિલ્સને કોઈ બાળક પર લૈંગિક હુમલો નહીં કરવા માટે મદદ કરવા રોલ-પ્લે થેરાપી અને "આવેગ-દબાવી દેતી દવાઓ"ના ઉપયોગને મળેલી સફળતાનો અહેવાલ આપ્યો હતો. સંશોધકો મુજબ, સ્પર્શ બાળ સેક્સ અપરાધીઓ એકવાર કિશોરાવસ્થામાં ન પ્રવેશેલા યુવાના દૃષ્ટિકોણને સમજી લે તે પછી પોતાના આવેગોને વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત કરી શકતા હતા.

### સારવારની મર્યાદાઓ 
આ પરિણામો સંપર્કમાંના બાળ લૈંગિક અપરાધીઓને ફરીથી દુર્વ્યવહાર કરતાં અટકાવવા માટે પ્રસ્તુત હોવા છતાં, આવી થેરાપી પીડોફિલિયાનો ઈલાજ છે તેવું કોઈ આનુભવિક સૂચન તેમાં નથી. જ્હોન્સ હોપકિન્સ સેક્સ્યૂઅલ ડિસઓર્ડર્સ ક્લિનિકના સ્થાપક, ડૉ. ફ્રેડ બર્લિન માને છે કે જો તબીબી સમુદાય પીડોફિલિયા પ્રત્યે વધુ ધ્યાન આપે તો તેનો સફળતાપૂર્વક ઈલાજ જરૂર થઈ શકે. જ્યારે આ પ્રકારના લૈંગિક આવેગો, કામવાસનાથી પ્રેરિત હોય, ત્યારે તેને દૂર કરવામાં કાં તો શારીરિક કે રાસાયણિક ખસીકરણ ખૂબ અસરકારક રહે છે, પણ જ્યારે આ આવેગ ક્રોધ અથવા સત્તા અને નિયંત્રણની અભિવ્યક્તિ હોય (ઉદાહરણ તરીકે, હિંસાત્મક/જાતીય પરપીડન કરનારા અપરાધીઓ) ત્યારે આ પદ્ધતિ સલાહકારક નથી. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધના વખતથી કેટલાક યુરોપીય દેશોમાં રાસાયણિક અથવા સર્જિકલ ખસીકરણનો ઉપયોગ થતો હતો, અલબત્ત રાષ્ટ્રીય સમાજવાદ હેઠળ નિયોજિત હોય તેટલી હદે નહીં. 2000 પછી હેમ્બર્ગમાંના કાર્યક્રમને અટકાવી દેવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે પોલેન્ડ હવે અત્યારે રાસાયણિક ખસીકરણને શરૂ કરવા માગી રહ્યું છે. જ્યાં હજી પણ અદાલત થકી આ પ્રથા ચાલુ છે તે પૂર્વ યુરોપના દેશોમાં તેનો અંત આણવા માટે કાઉન્સિલ ઓફ યુરોપ પ્રયાસ કરી રહી છે.

## કાયદાકીય અને સામાજિક પ્રશ્નો 
### પરિભાષાનો દુરુપયોગ 
"પીડોફિલ" અને "પીડોફિલિયા" શબ્દોનો વારંવાર એવી પરિસ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરવા માટે દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે કે જેમાં એક વયસ્ક વ્યક્તિ, કાયદા મુજબની સંમતિની ઉંમર કરતાં નાની, પણ *તરુણાવસ્થા* માં પ્રવેશી ચૂકેલી અથવા *કિશોરાવસ્થા વટાવી ચૂકેલી* વ્યક્તિ સાથે લૈંગિક સંબંધો ધરાવે છે. આ કિસ્સાઓમાં, "હેબેફિલિયા" અથવા "ઈફેબોફિલિયા" શબ્દો વાપરવા વધુ ઉચિત છે, પણ ત્યારેપણ કદાચ તેના સાચા અર્થ કરતાં, એ કૃત્ય કરનારને (actus reus) ઉદ્દેશીને તેનો ઉપયોગ કરવો ભૂલભરેલો હશે, મોટી વ્યક્તિના એ વય-જૂથ માટેની *પસંદગી* ધરાવે એ તેનો સાચો અર્થ છે. જ્યારે નાની વ્યક્તિ કાયદાકીય રીતે પુખ્ત વયની તો હોય, પણ સામાજિક રીતે તેને તેના મોટા સાથી કરતાં ઘણી નાની જોવામાં આવતી હોય, અથવા જ્યારે મોટી વ્યક્તિ તેમના પર સત્તા ધરાવતી હોય, તેવા સંબંધોનો ઉલ્લેખ કરવા માટે જ્યારે આ શબ્દોનો દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે વધુ સમસ્યારૂપ દુરુપયોગ હોય છે.

### પીડોફિલ સક્રિયતાવાદ 
1950ના દાયકાના ઉત્તરાર્ધથી લઈને 1990ના દાયકાના પૂર્વાર્ધ દરમ્યાન, કેટલાક પીડોફિલ સદસ્યો ધરાવતાં સંગઠનોએ કાયદાકીય સંમતિની વયમાં સુધારો લાવી ઓછી કરવા અથવા સંમતિની ઉંમરને લગતા કાયદાઓને નાબૂદ કરવાની, અને પીડોફિલિયાને એક મનોરોગ ગણવાની જગ્યાએ તેને એક લૈંગિક અભિમુખ ગણીને તેનો સ્વીકાર કરવાની, તેમ જ બાળ પોર્નોગ્રાફીને કાયદેસર બનાવવાની હિમાયત કરી હતી. અને આજે પણ તેમાંનાં કેટલાંક હજી વિલિન ન થયેલાં જૂથો અસ્તિત્વ ધરાવે છે, પણ તેમના સદસ્યોની સંખ્યા અતિશય જૂજ છે અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ ગણીગાંઠી વેબસાઈટો પૂરતી મર્યાદિત છે.

### પીડોફિલ-વિરોધી સક્રિયતાવાદ 
પીડોફિલ-વિરોધી સક્રિયતાવાદમાં, પીડોફિલો સામેનો, પીડોફિલ હિમાયતી જૂથો સામેનો, તથા બાળ પોર્નોગ્રાફી અને બાળકો સાથેનો લૈંગિક દુર્વ્યવહાર જેવા પીડોફિલિયા સાથે સંબંધિત બાબતો સામેનો વિરોધ સામેલ છે. લૈંગિક અપરાધીઓ, વયસ્કો અને બાળકો વચ્ચે લૈંગિક સંબંધોની હિમાયત કરી તેની કાયદેસરતા માગતાં જૂથો, અને સગીર વયની વ્યક્તિઓ સામે અનૈતિક પ્રસ્તાવ મૂકતા ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ સામેના વિરોધ-પ્રદર્શનોને પીડોફિલ-વિરોધી સીધાં પગલાં તરીકે જોવામાં આવે છે.

### નૈતિક આતંક અને તકેદારીવાદ 
શેતાની કર્મકાંડ માટેનો દુર્વ્યવહાર અને દિવસના બાળસંભાળ કેન્દ્રોમાં લૈંગિક દુર્વ્યવહારના કિસ્સાઓ પણ જેમાં સામેલ હતા તે બાળ અપહરણ અને હત્યાના હાઈ-પ્રોફાઈલ કિસ્સાઓના પ્રેસ અહેવાલોના પગલે, 1990 અને 2000ના દાયકામાં લોકોમાં પીડોફિલિયા સાથે સંકળાયેલો નૈતિક આતંક ફેલાયો હતો. તકેદારી સભ્યોએ દોષી પુરવાર થયેલા સામે અથવા લોકોની નજરમાં આશંકિત એવા બાળ લૈંગિક અપરાધીઓ સામે ખુલ્લો વિરોધ દર્શાવ્યો હતો; ઉદાહરણ તરીકે, 2000ના દાયકાના આરંભમાં, યુકે(ઉક)માં *ન્યૂઝ ઓફ ધ વર્લ્ડ* "નેમિંગ એન્ડ શેમિંગ" અભિયાન પછી હિંસાત્મક બનેલું ટોળું.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય લિંક્સ 
* પીડોફિલિયા પરના એમઆરઆઈ (MRI) સંશોધન અંગેની સમજણ 
* DSM5 માટે પીડોફિલિયા માટેના પ્રસ્તાવિક નૈદાનિક માનદંડો
* મહિલા સાથે લૈંગિક દુર્વ્યવહારઃ સમાજના છેલ્લા પ્રતિબંધની વણકહી કથા

શ્રેણી:ઉધાર ગ્રીક શબ્દો
શ્રેણી:અપકામુકતા
શ્રેણી:પીડોફિલિયા