ગરીબ દાસ

**સંત ગરીબદાસજી મહારાજ** એક આધ્યાત્મિક નેતા અને સુધારક હતા, તેમનો જન્મ ઈ.સ. ૧૭૧૭માં ભારતના હરિયાણા રાજ્યના ઝજ્જરજિલ્લાના છુડાની ગામમાં ધનખર જાટ પરિવારમાં થયો હતો. તે એક શ્રીમંત ખેડૂત હતા, તેમની આધ્યાત્મિક યાત્રા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે "allmighty god" કબીર તેમને મળ્યા અને 10 વર્ષની ઉંમરે તેમને દીક્ષા આપી. "allmighty god કબીર" પાસેથી આધ્યાત્મિક જ્ઞાન મેળવ્યા પછી, તેમણે ઘણી વાણીઓ બોલી જે પવિત્ર ગ્રંથ ગરીબ દાસ કી ગ્રંથ તરીકે સંગ્રહિત છે. ગરીબદાસ પંથ પણ એક કબીરપંથ છે. સંત ગરીબદાસજીએ તેમની વાણીઓ દ્વારા કહ્યું કે કબીર સાહેબ જ સતલોક માં પૂર્ણ બ્રહ્મ પરમાત્મા છે. ગરીબદાસનું અવસાન ઈ.સ. ૧૭૭૮ માં થયું હતું, અને તેમના અવશેષો પર એક સ્મારક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું.

## પરિવાર અને પ્રારંભિક જીવન
સંત ગરીબદાસજીનો જન્મ ઈ.સ ૧૭૭૭ માં ગામ છુડાની, જિલ્લો ઝજ્જર, હરિયાણામાં ધનખર જાટ પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ શ્રી બલરામજી અને માતાનું નામ શ્રીમતી રાની દેવી હતું. છુડાની ગામ ગરીબદાસજી મહારાજનું મોસાળ હતું. તેમના પિતા હરિયાણાના રોહતક જિલ્લાના કરોંથા ગામના ધનખર ગોત્રના હતા. તેમના પિતા શ્રી બલરામજીના લગ્ન છુડાની ગામમાં શિવલાલ સિંહની પુત્રી રાની દેવી સાથે થયા હતા. શ્રી શિવલાલજી ને કોઈ પુત્ર ન હતો. તેથી શ્રી બલરામજીને ઘરજમાઈ રાખવામાં આવ્યા હતા. લગ્નના 12 વર્ષ બાદ છુડાની ગામમાં સંત ગરીબદાસજી મહારાજજીનો જન્મ થયો. શ્રી શિવલાલજી પાસે ૨૫૦૦ વીઘા જમીન હતી (મોટો વીઘો જે આજના વીઘા કરતા ૨.૭૫ ગણો મોટો હતો એમ ૧૪૦૦ એકર જમીન હતી).
શ્રી બલરામ તે બધી જમીનના વારસદાર હતા અને તેમના પછી, તેમના એકમાત્ર પુત્ર સંત ગરીબ દાસજીને તે બધી જમીન વારસામાં મળી. ગરીબ દાસજી બાળપણથી જ અન્ય ગોપાલકો સાથે ગાય ચરાવવા જતા હતા.

## આધ્યાત્મિક યાત્રા
સંત ગરીબદાસજીની આધ્યાત્મિક યાત્રા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે કબીરજી તેમને ૧૦ વર્ષની ઉંમરે મળ્યા હતા.
તેમના વર્ણન મુજબ, 'પરમેશ્વર કબીર' પાસેથી દીક્ષા લીધા પછી, તેઓ તેમની સાથે સતલોક ગયા. રસ્તામાં, કબીરજીએ તેમને સ્વર્ગ પણ બતાવ્યું. જ્યારે તેઓ સતલોક પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે કબીરજીને સિંહાસન પર બેઠેલા જોયા. ગરીબદાસ ચોંકી ગયા કારણ કે એક કબીરજી તેમની સાથે પણ ઉભા હતા. થોડા સમય પછી, બંને સ્વરૂપો એકબીજામાં ભળી ગયા, અને ફક્ત કબીર પરમેશ્વર જ સિંહાસન પર બેઠેલા રહ્યા. ત્યાર પછી, કબીરજીએ તેમને પૃથ્વી પર પાછા મોકલ્યા. પૃથ્વી પર પાછા આવ્યા પછી, તેમણે ગામડાના લોકોને સૃષ્ટિ ની રચના થી લઈ બધું આધ્યાત્મિક વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું.

'ભગવાન' પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલ જ્ઞાન ગરીબ દાસના બોરના બગીચામાં ખીજડા ના ઝાડ નીચે બેસીને સાત મહિનામાં સંકલિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને આ રીતે 'ગરીબ દાસ જી કી ગ્રંથ' (અમરબોધ, અમરગ્રંથ) ની રચના કરવામાં આવી હતી. તેમના અનુયાયીઓ દાવો કરે છે કે ગરીબ દાસજી ૧૭૭૮માં ૬૧ વર્ષની ઉંમરે 'સતલોક' ગયા હતા. છુડાની ગામમાં છત્રી સાહેબ નામનું એક સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ફરીથી એ જ શરીરમાં પ્રગટ થયા અને ઉત્તર પ્રદેશના સહારનપુરમાં ૩૫ વર્ષ રહ્યા. સહારનપુરમાં પણ તેમના નામનું એક સ્મારક છે.

## કબીરપંથ
સંત ગરીબદાસ જી ગરીબદાસ પંથથી ચાલી આવતો સંપ્રદાય પણ કબીરપંથ છે. અને, પવિત્ર કબીર સાગર અધ્યાય કબીર વાણી (બોધ સાગર) અને અધ્યાય કબીર ચરિત્ર બોધમાં, ગરીબદાસ પંથને કબીરપંથના બારમા સંપ્રદાય (પંથ) તરીકે લખવામાં આવ્યો છે અને બારમો પંથ "પ્રભાત" હશે. પવિત્ર કબીર સાગરમાં એવું પણ લખ્યું છે કે બારમા પંથમાંથી તેરમો પંથ ત્યારે ઉદ્ભવશે જ્યારે કબીર સાહેબ પોતે બારમા પંથમાં આવશે.

## કાર્ય 
સંત ગરીબદાસજી દ્વારા બોલવામાં આવેલી વાણીઓ કે જે સત ગ્રંથ સાહિબ અથવા અમર ગ્રંથ સાહિબ તરીકે સંગ્રહિત છે, તે અમરગ્રંથ આજે પણ એમના અનુયાયીઓ માટે પૂજનીય છે. આ પવિત્ર ગ્રંથમાં સંત ગરીબદાસજી મહારાજની અમૃત વાણીઓનો સંગ્રહ છે.  તેમાં લગભગ 24,000 વાણીઓ છે.

## તત્ત્વજ્ઞાન 
ગરીબદાસજીએ પૃથ્વી પર પાછા ફર્યા પછી તેમણે જોયેલા અમરલોક સતલોકમાં વિશે અને સતલોકમાં પૂર્ણ પરમાત્મા સ્વરૂપે બિરાજમાન કબીર પરમાત્માની મહિમા અસંખ્ય વાણીઓ દ્વારા કહી. કહેવાય છે કે કબીર સાહેબની જેમ, ગરીબદાસજીએ પણ હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો બંનેના આધ્યાત્મિક ગુરુઓની સમાજમાં અજ્ઞાનતાપૂર્વક ખોટી પૂજા અને જ્ઞાનનો પ્રચાર કરવા બદલ ટીકા કરી છે - જોકે કબીરજીના ઉપદેશો વિદ્વતાપૂર્ણ ચર્ચાનો વિષય છે.

## આ પણ જુઓ
* સંત કબીર
* દાદુ દયાલ
* મલુકદાસ

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સંત