open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
રામ ચંદર

**ધોબી રામ ચંદર** એ ૧૯૪૭નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન મહાવીર ચક્ર (પુરસ્કાર) મેળવનાર એક નાગરિક હતા. આ સન્માન પ્રાપ્ત કરનાર બે નાગરિકોમાંના એક તેઓ છે.

## શરુઆતનું જીવન 
ચંદરનો જન્મ ૧૯૨૧માં કોટ કિશન ચંદ, જલંધર, પંજાબ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ફકીર ચંદ હતું.
## સૈન્ય કારકિર્દી 
મે ૧૯૪૭માં ચંદર ભારતીય ભૂમિસેનાની મદ્રાસ ઇજનેર જૂથની ૧૪મી ફિલ્ડ ઇજનેરી કંપનીમાં જોડાયા. તેઓ વ્યવસાયે ધોબી હતા અને ભૂમિસેનામાં નાગરિક કર્મચારી તરીકે નિયુક્ત હતા.

તેઓ ડિસેમ્બર ૧૮, ૧૯૪૭ના રોજ લેફ્ટ એફ ડી ડ્બલ્યુ ફાલોનના નેતૃત્વ હેઠળ જમ્મુ તરફ આવી રહેલ કાફલાનો ભાગ હતા. જ્યારે કાફલો ભામ્બલા ગામ (તત્કાલીન ઉધમપુર જિલ્લો અને હાલમાં રિઆસી જિલ્લો) પાસે પહોંચ્યો ત્યારે દુશ્મને તેના ઉપર ઘાત લગાવી અને હુમલો કર્યો. દુશ્મને પુલ પર પણ આડ ઉભી કરી અને આગળ વધવાનો રસ્તો બંધ કર્યો હતો. સતત ગોળીબાર વચ્ચે રામ ચંદરે કાફલાનું નેતૃત્વ કરી રહેલા લેફ્ટ ફાલોનને માર્ગમાંની અડચણ સફળતાપૂર્વક દૂર કરવામાં સહાય કરી. જ્યારે લેફ્ટ ફાલોન ઘાયલ થયા ત્યારે તેમની બંદૂક લઈ અને રામ ચંદરે દુશ્મનોનો સામનો કર્યો અને પાંચ અથવા છ દુશ્મનોને ઠાર માર્યા. ત્યારબાદ તેમણે ઘાયલ ફાલોનને આશરે ૧૩ કિમી દૂર દવાખાનાં ખાતે ખસેડવામાં સહાય કરી. આમ, ફરજથી ઉપર ઉઠી અને અપ્રતીમ સાહસના પ્રદર્શન માટે રામ ચંદરને મહાવીર ચક્ર એનાયત કરવામાં આવ્યું.

## મૃત્યુ 
ચંદરનું મૃત્યુ વર્ષ ૧૯૯૮માં થયું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાવીર ચક્ર વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૨૧માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ
મોસ્કો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી

**મોસ્કો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી** (Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова - Moscow State University) રશિયામાં સૌથી મોટી અને સૌથી જૂની યુનિવર્સિટી છે. તેની સ્થાપના ૧૭૫૫ માં થઈ હતી. તે મોસ્કો ખાતે સ્થિત છે. તે ઇવાન શુવાલોવ અને મિખાઇલ લોમોનોસવ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. તેને લોમોનોસોવની સ્મૃતિમાં તેમનું નામ અપાયું છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* Moscow State University
* Pictures of Lomonosov Moscow State University 
* Moscow State University campus on Google Maps

શ્રેણી:વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ
હું હુંશી હુંશીલાલ

***હું હુંશી હુંશીલાલ*** (અંગ્રેજી શીર્ષક: *Love in the Time of Malaria*) ૧૯૯૨ના વર્ષમાં રજૂ થયેલું ગુજરાતી ભાષાનું સંગીતમય રાજકીય કટાક્ષ ધરાવતું સંજીવ શાહ દ્વારા નિર્દેશિત ચલચિત્ર હતું.

## કથા 
ખોજપુરી રાજ્યમાં રાજા ભદ્રભૂપ દ્વિતિય (મોહન ગોખલે) મચ્છરોથી (મધ્યમ અને નીચલા વર્ગના પ્રતિનિધિ) નારાજ છે.

એક નાના ગામ ડુંગરીમાં એક ડૉક્ટરને ત્યાં હુંશીનો જન્મ થયો છે. જે મોટો થયા પછી વધુ આદર ધરાવતું નામ હુંશીલાલ (દિલીપ જોશી) નામ રાખે છે. હુંશીલાલ રાણીની લેબોરેટરીમાં કામ કરવા માટે ખોજપુરીમાં આવે છે, જે મચ્છરોનો ત્રાસ હંમેશ માટે નાબૂદ કરવા માટે સ્થપાયેલી હોય છે. ત્યાં હુંશીલાલ સાથી વૈજ્ઞાનિક, પરવીન (રેણુકા શહાણે)ના પ્રેમમાં પડે છે.

## પાત્રો 
* દિલીપ જોષી - હુંશીલાલ
* રેણુકા શહાણે - પરવીન
* મનોજ જોષી
* મોહન ગોખલે - ખોજપુરીનો રાજા ભદ્રભૂપ દ્વિતિય
* અરવિંદ વૈદ્ય - રાજાનો મદદનીશ

## સંગીત 
આ ચલચિત્રમાં ૪૫ ગીતો હતા. સંગીતકાર રજત ધોળકિયાએ તેમને બે દિવસમાં સંગીતમય કરેલા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર
હિસાબી ધોરણો

## સામાન્ય રીતે સ્વીકાર્ય હિસાબી સિદ્ધાંતો (Generally Accepted Accounting Principles) 
- નાણાકીય હિસાબ માટે માર્ગદર્શિકાઓનું પ્રમાણભૂત માળખું

GAAP સ્પષ્ટીકરણોમાં વિભાવનાઓ, સિદ્ધાંતોની વ્યાખ્યા તેમજ ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ નિયમોનો સમાવેશ થાય છે. GAAP નો હેતુ એ નાણાંકીય રિપોર્ટિંગ એક સંગઠનથી બીજામાં પારદર્શક અને સુસંગત છે તેની ખાતરી કરવાનું છે. વિશ્વભરના ઘણા દેશોએ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય અહેવાલ ધોરણો (IFRS) અપનાવ્યા છે. IFRS કેવી રીતે જાહેર કંપનીઓ તેમના નાણાકીય નિવેદનો તૈયાર કરે છે અને જાહેર કરવા માટે એક વૈશ્વિક માળખું પૂરું પાડવા માટે રચાયેલ છે. વિશ્વ વ્યાપી ધોરણોના એક સેટને અપનાવવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય દેશો માટે એકાઉન્ટિંગની કાર્યવાહી સરળ બને છે અને રોકાણકારો અને ઓડિટર્સને ફાઇનાન્સના સંયોજક દેખાવ સાથે પ્રદાન કરે છે. ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ રિપોર્ટિંગના નિયમોની જગ્યાએ, IFRS નાણાકીય નિવેદનોની તૈયારી માટે સામાન્ય માર્ગદર્શન પ્રદાન કરે છે.

GAAP નો ઉપયોગ કરવાનું એક કારણ એ છે કે બહુવિધ કંપનીઓના નાણાકીય નિવેદનો વાંચનાર કોઈપણ સરખામણી માટે વાજબી આધાર ધરાવે છે, કારણ કે GAAP નો ઉપયોગ કરતી બધી કંપનીઓએ સમાન નિયમોના નિયમોનો ઉપયોગ કરીને તેમના નાણાકીય પત્રકો બનાવ્યાં છે GAAP વ્યાપક વિષયના વિષયોને આવરે છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

* નાણાકીય નિવેદન પ્રસ્તુતિ (Financial Statement Presentation)
* મિલકતો (Assets)
* જવાબદારીઓ (Liabilities)
* ઇક્વિટી (Equity)
* આવક (Revenue)
* ખર્ચ (Expenses)
* વ્યાપાર સંયોજનો (Business Combinations)
* ડેરિવેટિવ્ઝ અને હેજિંગ (Derivatives and Hedging)
* યોગ્ય કીમત (Fair Value)
* વિદેશી ચલણ (Foreign Currency)
* ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ એકાઉન્ટિંગ, જેમ કે એરલાઇન્સ, નિષ્કર્ષ પ્રવૃત્તિઓ અને આરોગ્ય સંભાળ
ખલીલ ધનતેજવી

**ખલીલ ધનતેજવી** (મૂળ નામ: ખલીલ ઇસ્માઇલ મકરાણી) ‍ગુજરાતી અને ઉર્દૂ ગઝલકાર હતા.

## જીવન 
 સાથે]]
તેમનો જન્મ વડોદરા જિલ્લાના ધનતેજ ગામમાં ૧૨ ડિસેમ્બર ૧૯૩૫ના રોજ થયો હતો. તેમણે ૪ ધોરણ સુધીનું જ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.

ખલીલ ધનતેજવી સાહિત્યની સાથે સાથે પત્રકારત્વ, પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ અને ચલચિત્ર નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા હતા.

## સર્જન 
તેમનું કેટલુંક સર્જન નીચે પ્રમાણે છે. સાહિત્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ તેમને ૨૦૨૨ માં ભારત સરકાર દ્વારા મરણોપરાંત પદ્મશ્રી નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય પર ખલીલ ધનતેજવી

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૨૦૨૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૩૫માં જન્મ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
કમેંગ નદી

right|thumb|કમેંગ નદીના કિનારા પર ભાલુકપોંગ
**કમેંગ નદી** (અગાઉનું નામ: ભરેલી નદી (ভৰলী নদী)), ભારત દેશના પૂર્વોત્તર રાજ્યો અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી પૂર્વીય હિમાલય પર્વતમાળા પૂર્વીય ભાગમાં આવેલા તવાંગ જિલ્લામાં ગોરી ચેન પર્વતની તળેટીમાં આવેલ હિમ તળાવ ખાતેથી (), તેમ જ દરિયાઈ સપાટી થી   ઊંચાઈ પરથી ઉદ્ભવે છે, અને દક્ષિણ તિબેટ સાથેની ભારત-તિબેટ સરહદ  પરથી વહેતી અરુણાચલ પ્રદેશના પશ્ચિમ કમેંગ જિલ્લાના ભાલુકપોંગ વર્તુળ અને આસામ રાજ્યના સોનિતપુર જિલ્લામાંથી પસાર થઈ તેઝપુર ખાતે કોલીઆ ભામોરા સેતુથી પૂર્વમાં બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં મળી જાય છે. તે એક બ્રહ્મપુત્રા નદીની મુખ્ય ઉપનદીઓ પૈકીની એક નદી છે.

કમેંગ નદી  જેટલો લાંબો રસ્તો પસાર કરે છે. તેનો સ્ત્રાવ વિસ્તાર ૧૧૮૪૩ ચોરસ કિલોમીટર જેટલો છે.

કમેંગ નદી પૂર્વ કમેંગ જિલ્લા અને પશ્ચિમ કમેંગ જિલ્લાઓ વચ્ચે સરહદ બનાવે છે. આ ઉપરાંત નદીના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ *સેસા અને ઈગલનેસ્ટ અભયારણ્ય* અને પૂર્વ ભાગમાં આવેલ *પાક્કે ટાઈગર રિઝર્વ* વચ્ચે પણ સરહદ બનાવે છે. આ નદીની પૂર્વમાં દાફલા પહાડીઓ આવેલ છે, જ્યારે પશ્ચિમમાં અકા પહાડીઓ (અકા આદિજાતિનું ઘર) આવેલ છે. પશ્ચિમ કમેંગમાં નદીના પશ્ચિમ કાંઠા પરના ભાલુકપૉંગ-બોમડાલા ધોરી માર્ગ આસપાસનો જંગલનો સમગ્ર વિસ્તાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અદ્રશ્ય થઇ ગયો છે, જો કે સમગ્ર નદીકાંઠાનું જંગલ તંદુરસ્ત સ્થિતિમાં રહેલ છે.

## ઇતિહાસ 
કમેંગ નદી ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી નદી છે. મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૧૩મી સદી થી ૧૬મી સદીના પ્રારંભ સુધીમાં, આ નદીને *સુટિયા રાજ* અને *કામાતા રાજ* વચ્ચેની સરહદ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવી હતી. પાછળથી ૧૬મી સદીમાં સુટિયા રાજ સાથે અહોમના જોડાણ પછી અને કામાતા રાજના પતન પછી, આ નદી *અહોમ રાજ* અને *બરો-ભુયાન રાજ* વચ્ચે સરહદ તરીકે વહેતી હતી.

વર્ષ ૨૦૧૧માં આ નદી પર એક તાર વડે બનેલો ઝૂલતો પુલ તુટી જવાની ઘટના બનતાં ૨૫ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. આ ઘટના પુલ પર તારી નામના સ્થાનિક તહેવારની ઉજવણી જોવા એકઠી થયેલ ભીડના વધુ પડતા વજનને કારણે થઈ હતી.

## ઉપનદીઓ 
સેસા અને ઈગલનેસ્ટ વન્ય અભયારણ્યના પૂર્વીય ભાગમાંથી તિપ્પી નદી ઉતરી આવે છે અને કમેંગ નદીને ભાલુકપૉંગ-બોમડાલા ધોરી માર્ગ પર આવેલા તિપ્પી ગામ પાસે મળી જાય છે. અન્ય મુખ્ય ઉપનદીઓ પશ્ચિમ કમેંગ જિલ્લામાંથી વહેતી તેંગા નદી, બિચોમ નદી અને દિરાંગ ચુ છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Wikimapia પર Kameng નદી
* તસવીરો: ગોરી ચેન શિખર

શ્રેણી:અરુણાચલ પ્રદેશ
ડાફલા પહાડીઓ

**ડાફલા પહાડીઓ** ભારત દેશના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલ આસામ અને અરુણાચલ પ્રદેશ રાજ્યોની સરહદના પશ્ચિમી ભાગ પર સ્થિત એક પર્વતશૃંખલા છે . તે તેજપુર અને લખીમપુર જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં આવેલ છે.

## લોકો અને ઇતિહાસ 
ડાફલા પર્વતીય વિસ્તારમાં ડાફલા નામથી ઓળખાતી આદિવાસીઓની વસ્તી રહે છે. ભારત ખાતે બ્રિટિશ રાજની શરૂઆતના સમયમાં આ વિસ્તારનો મોટો ભાગ બ્રિટિશ વ્યવસ્થાને આધીન ન હતો. વર્ષ ૧૮૭૨માં આ લોકો સ્વતંત્ર હતા પણ અચાનક જે વિસ્તારમાં બ્રિટિશ કબજો હતો, તે વિસ્તારમાં સ્થાયી તેમના જ પોતાના આદિજાતિના અન્ય લોકો પર હુમલો કર્યો હતો અને તેમાંથી ૪૪ લોકોને બંદી બનાવી લઈ ગયા હતા. તેના જવાબમાં વર્ષ ૧૮૭૪માં બ્રિટિશ રાજ દ્વારા ૧૦૦૦ સૈનિકોની ફોજ લઈને ડાફલા વિસ્તાર પર આક્રમણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમને આધીનતા સ્વીકારવા માટે વિવશ કર્યા હતા.

## આ પણ જુઓ 
* તેજપુર
* લખિમપુર જિલ્લો

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અરુણાચલ પ્રદેશ
કલાક

thumb|ડિજીટલ ઘડિયાળ પર મધ્ય રાત્રિથી ૧ વાગ્યા સુધી.
thumb|મધરાત ૧૨ થી રાત્રિના ૧ વાગ્યા સુધી, સાદી ઘડિયાળ પર.
**કલાક** (પ્રતિક: **h**; અથવા **hr**) સમયનો એક પરંપરાગત એકમ છે. જે દિવસનો  અને વૈજ્ઞાનિક માપનમાં ૩,૫૯૯ થી ૩,૬૦૧ સેકન્ડ તરીકે મપાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સમય
ઓપરેશન બાર્બોરોસા

ઓપરેશન બાર્બારોસા એ બીજાં વિશ્વયુધ્ધ દરમિયાન જર્મની દ્વારા સોવિયેત રશિયા પર કરેલ હુમલાનું કોડ નેમ હતું. ૨૨ જૂન, ૧૯૪૧નાં રોજ ૪૫ લાખથી વધુ સૈનિકોએ 2,900 કિલોમીટરનાં ફ્રન્ટ પર હુમલો કર્યો, જે આ ઓપરેશનને માનવ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું લશ્કરી આક્રમણ બનાવે છે. હુમલામાં 600,000 મોટર વાહનો અને 750,000 ઘોડાનો ઉપયોગ થયો હતો. ઓપરેશનની યોજનાની શરુઆત ડિસેમ્બર, ૧૯૪૦માં થઇ હતી. 

હુમલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સોવિયેત રશિયાની લશ્કરી શક્તિનો નાશ કરવાનો અને રશિયાની કુદરતી સંપત્તિ કબજે કરવાનો હતો.સોવિયેત રશિયા આ હુમલા માટે તૈયાર નહિ હતું પરંતુ તે છતાં જર્મનીનું આ ઓપરેશન નિષ્ફળ રહ્યું. જર્મનીએ યોજનાં મુજબ રશિયાનાં આર્થિક રીતે મહત્વનાં કેંદ્રો (જે મુખ્યત્વે યુક્રેનમાં હતાં) કબજે કર્યા હતાં. પણ 1941-42નો શિયાળો દરવખત કરતાં જલ્દી શરુ થયો અને જર્મન સૈનિકો રશિયાની ક્રૂર ઠંડી માટે તૈયાર નહિ હતાં. પ્રખર ઠંડીનાં કારણે જર્મનીની લશ્કરી સાધન-સામગ્રી ભાંગી પડી. જર્મન સૈનિકો પાસે ગરમ કપડાંનાં ન હોવાથી તેઓએ છાંપાને કપડાં વચ્ચે રાખી પોતાને ગરમ રાખવું પડ્યું અને ઘણાં જર્મન સૈનિકોનાં ઠંડીને લીધે મોત થયાં. 

આ હુમલાને લીધે દ્વિતીય વિશ્વયુધ્ધમાં પૂર્વીય મોરચો ખુલ્યો. રશિયાએ વળતો હુમલો કરી જર્મનીને રશિયામાંથી ખદેડી મુક્યા અને જર્મની દ્વારા જીતેલાં પૂર્વીય યુરોપનાં અન્ય વિસ્તારો પણ કબજે કર્યા. તેમણે જર્મની પર હુમલો કર્યો અને "બર્લિનનું યુદ્ધ" શરૂ કર્યું, જે જર્મનીના શરણાગતિ પહેલાંનું અંતિમ યુદ્ધ સાબિત થયું.  આ ઓપરેશનમાં જર્મન કરતાં લગભગ પાંચ ગણાં વધુ રશિયનો મૃત્યુ પામ્યા. હુમલામાં સામેલ અને મૃત્યુ પામનારા લોકોની સંખ્યા, ઓપરેશન બાર્બોરોસાને માનવીય ઇતિહાસમાં સૌથી મોટું લશ્કરી ઓપરેશન બનાવે છે.
હેરોલ્ડ પિન્ટર

**હેરોલ્ડ પિન્ટર **એક પ્રસિદ્ધ આંગ્લ નાટ્યલેખક અને દિગ્દર્શક હતા. તેઓ એક આધુનિક બ્રિટિશ નાટ્યકાર હતા જેમણે તેમના જીવનનાં ૫૦ કરતા વધારે વર્ષ લેખનમાં અર્પિત કર્યા હતા. ઇ.સ ૨૦૦૫માં તેમને સાહિત્ય માટેનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## જીવન
હોરોલ્ડ પિન્ટરનો જ્ન્મ એક યહૂદી કુટુંબમાં ૧૦ ઓકટોબર ૧૯૩૦ના રોજ થયો હતો. તેમનો ઉછેર લંડનના ઈસ્ટ એન્ડના શ્રમજીવી વિસ્તારમાં થયો હતો. જેના લીધે હિંસાનો તેમને નજીકનો અનુભવ થયો હતો. જેની તેમના નાટકમાં પણ અસર જોવા મળે છે. તેમને બીજા વિશ્વયુદ્ધનો પણ તેમને આકરો અનુભવ થયો હતો.

તેમના નાટકો ખાસ કરીને તેમાં રહેલ અલ્પોક્તિ, ટૂંકા-નાના સંવાદ અને પ્રસંગોપાત મૌનના ઉપયોગના લીધે પ્રસિદ્ધ બન્યા હતા. તેઓ સેમ્યુઅલ બકેટથી પ્રભાવિત થયા હતા તેમણે પોતાની એક વિશિષ્ટ લેખન શૈલી તૈયાર કરી હતી.

## શિક્ષણ
હેરોલ્ડ પિન્ટરનું પ્રાથમિક શિક્ષણ હૅકમાં થયું હતું. ત્યારબાદ તેઓ રૉયલ એકેડમી ઑવ ડ્રામેટિક આર્ટમાં અભિનય-તાલીમ મેળવવા માટે જોડાયા હતા. પરંતુ તે અભ્યાસ તેમણે અધુરો છોડ્યો. ૧૮ વર્ષની નાની વયે તેમને આર્મીની ભરતી માટે બોલાવવામાં આવ્યા હતા પણ અમુક કારણોસર તેમને દંડની સજા થઈ અને છોડી દેવામાં આવ્યા.

## સાહિત્યિક કાર્યો
ઇ.સ ૧૯૫૦માં તેમના કાવ્યો 'લંડન પોઈમ્સમાં' પ્રગટ થવાના શરૂ થયા. ત્યારબાદ તેમણે નાટ્યલેખનમાં પણ ભૂમિકા ભજવી. નાટ્યલેખનની શરુઆત તેમને 'ધ રૂમ' થી કરી. ત્યાર પછી તેમણે નાટકોનું દિગ્દર્શન કરવાનું શરૂ કર્યું અને તેઓ નામાંકિત દિગ્દર્શક પીટર હૉલના સંપર્કમાં આવ્યા અને ૧૯૭૩માં હૉલના અનુગામી તરીકે તેઓ નેશનલ થિયેટરના તેઓ સહ-દિગ્દર્શક બન્યા.

દિનેશ કોઠારીએ તેમના **ધ ડંબ વેઇટર્સ**નો અનુવાદ **ટ્રે** નામથી ગુજરાતીમાં કર્યો હતો.

### કેટલીક કૃતિઓ 
* *ધ ડંબ વેઇટર્સ*
* *ધ બર્થડે પાર્ટી*
* *ધ કેરટેકર*
* *ધ હોમકમિંગ*
* *ધ રૂમ*

## અવસાન 
હેરોલ્ડ પિન્ટર ૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ કેન્સરના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર

**માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર** પ્રકાશના વ્યતિકરણના સિદ્ધાંત પર રચાયેલું પ્રકાશીય ઉપકરણ છે, જેની શોધ અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી આલ્બર્ટ માઈકલસન કરવામાં આવી હતી. આ ઉપકરણનો ઉપયોગ અનેક પ્રયોગોમાં થાય છે, પણ એ માઈકલસન અને એમના સાથીદાર એડવર્ડ મોર્લે દ્વાર કરવામાં આવેલ 'માઈકલસન-મૉર્લે પ્રયોગ' માટે વધારે જાણીતું છે.

## બંધારણ
માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર પ્રકાશના વ્યતિકરણના સિદ્ધાંત પર રચાયેલું ઉપકરણ છે. આકૃતિમાં બતાવ્યા પ્રમાણે, એમાં M1 અને M2 બે સમતલ અરીસા છે. M1 અરીસાની સાથે એક માઈક્રોમીટર સ્ક્રૂ જોડેલો હોય છે. તેની મદદથી M1 અરીસાનું સ્થાન ચોકસાઈપૂર્વક નોંધી શકાય છે, અને M2 અરીસાની પાછળ ત્રણ સ્ક્રૂ હોય છે, તેની મદદથી અરીસાના સમતલમાં ફેરફાર કરી શકાય છે.
* આપાત થતા પ્રકાશની તરંગલંબાઈ માપવા માટે
* તરંગલંબાઈઓના નાના નાના તફાવતોનું મૂલ્યાંકન નક્કી કરવા માટે
* પાતળી તકતીના અપવર્તનાંકનું મૂલ્ય નક્કી કરવા માટે
* માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમેટ્રીનો ઉપયોગ ગુરુત્વાકર્ષણ તરંગોની ભાળ મેળવવા માતે થાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
આલ્બર્ટ અબ્રાહમ માઈકલસન

**આલ્બર્ટ અબ્રાહમ માઈકલસન** (૧૯ ડિસેમ્બર ૧૮૫૨ – ૯ મે ૧૯૩૧) અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા, કે જેઓ મુખ્યત્વે તેમના પ્રકાશના વેગના માપન માટેના કાર્ય માટે અને તે માટેના પ્રયોગ 'માઈકલસન-મૉર્લે પ્રયોગ' માટે જાણીતા છે. પ્રકાશના વેગનુ અત્યંત ચોકસાઈપૂર્વક માપન કરવા માટે તૈયાર કરેલા પ્રકાશીય ઉપકરણ માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર માટે તેમને ૧૯૦૭માં ભૌતિકવિજ્ઞાનનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ વિજ્ઞાનક્ષેત્રે નોબેલ પારિતોષિક મેળવનાર પ્રથમ અમેરિકન નાગરિક હતાં.

## જીવન
માઈકલસનના જન્મ વખતે તેમનું કુટુંબ પ્રશિયાના આધિપત્ય નીચે આવેલા પોલૅન્ડમાં સ્થાયી થયેલું હતું, પણ તેમની વય બે વર્ષની હતી ત્યારે કુટુંબ સ્થળાંતર કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં સ્થાયી થયું. તેમના પિતા સેમ્યૂએલ માઈકલસન અને માતા રોઝાલિયા યહૂદી કુળના હતા. ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેઓ યુનાઈટેડ સ્ટેટની નેવલ અકાદમીમાં દાખલ થયા અને ૧૮૭૩માં સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ૧૮૮૧માં નેવલ કમિશનમાંથી માઈકલસને રાજીનામું આપ્યું. ત્યારબાદ શિકાગોમાં સ્થાયી થઈ જીવન પર્યત શિકાગો યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિકવિજ્ઞાનનું અધ્યાપન કાર્ય કર્યું.

## સંશોધન
જર્મનીની યુનિવર્સિટી ઑફ બર્લિનમાં અભ્યાસ કરતી વખતે તેમણે ૧૮૮૦માં  વ્યતિકરણમાપક નામનું વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણ તૈયાર કર્યું. આ ઉપકરણ વડે તેઓ કાલ્પનિક માધ્યમ ઈથરમાં પ્રકાશનો વેગ નક્કી કરવા માગતા હતા. એ સમયે એવું માનવામાં આવતું હતું કે પ્રકાશને પ્રસરવા માટે માધ્યમની જરૂર છે અને ઈથર તે માટેનું એવું માધ્યમ છે. આ ઈથર સ્થાયી અને પારદર્શક માધ્યમ ગણાતું હતું. પ્રકાશનું કિરણ આ ઈથર માધ્યમમાં વિના અવરોધે પસાર થાય છે. માઈકલસને તૈયાર કરેલ આ પ્રકાશીય ઉપકરણ પછીથી માઈકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર તરીકે ઓળખાયું.

### માઈકલસન-મૉર્લે પ્રયોગ
પ્રકાશનું એક કિરણ એક દિશામાં ગતિ કરતું હોય અને બીજું કિરણ આ દિશાને કાટખૂણે ગતિ કરતું હોય તો પ્રકાશના તેવા બે કિરણોની ઝડપ માયકલસન ઈન્ટરફેરોમીટર વડે સરખાવી શકાય છે. યોગ્ય રીતે આવાં બે કિરણો લઈને તેમની વચ્ચેના વ્યતિકરણનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો, અને તે દ્વારા માયકલસને પૃથ્વીનો વેગ શોધવા પ્રયત્ન કર્યો. મળેલ વ્યતિકરણની ભાત ઉપરથી તેમણે નક્કી કર્યું કે ઈથરની સાપેક્ષે પૃથ્વીની ગતિ શૂન્ય મળે છે. ૧૮૮૭માં માઈકલસને પોતાના સાથીદાર અમેરિકન રસાયણશાસ્ત્રી અને ભૌતિકશાસ્ત્રી એડવર્ડ મોર્લે (૧૮૩૮-૧૯૨૩) સાથે મળીને આ પ્રયોગ કાળજીપૂર્વક અને પરિષ્કૃત રીતે કર્યો, જે બંને વૈજ્ઞાનિકના નામ પરથી 'માઈકલસન-મૉર્લે પ્રયોગ' તરીકે ઓળખાય છે. આ પ્રયોગનું પરિણામ અગાઉ કરેલા પ્રયોગના પરિણામ જેવું જ મળ્યું. આથી, આ પ્રયોગથી સાબિત થયું કે ઈથર જેવું માધ્યમ કાલ્પનિક છે, અને મુક્ત અવકાશમાં પ્રકાશનો વેગ એકસરખો રહે છે. પ્રકાશનો વેગ તેના ઉદગમસ્થાન કે અવલોકનકારની ગતિ ઉપર બિલકુલ આધારિત નથી.

આ પ્રયોગના પરિણામ પરથી આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનને સાપેક્ષતાના સિદ્ધાંત ઉપર ગંભીરતાથી વિચારવાની તક મળી.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૩૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ
કોસી નદી

**કોસી નદી** (નેપાળમાં **કોશી**) નેપાળ માં હિમાલયમાંથી નીકળે છે અને બિહાર રાજ્યમાં ભીમનગરના માર્ગ દ્વારા ભારત દેશમાં પ્રવેશે છે. આ નદીમાં આવતા પૂરને કારણે બિહાર રાજ્યમાં ઘણી હોનારત થાય છે, જેથી આ નદીને '**બિહારનો શાપ**' પણ કહેવાય છે.

આ નદીનું ભૌગોલિક સ્વરુપ જોતા ખબર પડે છે કે છેલ્લા ૨૫૦ વર્ષમાં તે ૧૨૦ કિ.મી. કરતાં વધુ પૂર્વ થી પશ્ચિમમાં ખસી ચૂકી છે. હિમાલયની ઊંચી પહાડીઓમાંથી વિવિધ પ્રકારનો કાંપ (રેતી, કાંકરા-પથ્થરો) ખેંચી લાવતી આ નદી સતત તેના ક્ષેત્રનો વિસ્તાર કરતી રહી છે. ઉત્તર બિહારના મેદાની વિસ્તારોને આ નદી ફળદ્રુપ પ્રદેશમાં ફેરવી રહી છે નેપાળ અને ભારત બંને દેશમાં આ નદી પર બંધો બનાવવામાં આવેલ છે, પરંતુ પર્યાવરણવાદીઓ કહે છે કે આમ કરવું નુકસાનકારક નીવડી શકે છે.

આ નદી ઉત્તર બિહારના મિથિલા સંસ્કૃતિનું પારણું પણ છે. કોશીની આસપાસના વિસ્તારોને નદીના નામથી કોશી ક્ષેત્ર કહેવામાં આવે છે.

## નામ 
હિન્દુ ગ્રંથોમાં આ નદીનો *કૌશિકી* નામથી ઉલ્લેખ કરવામાં આવેલ છે. એવું કહેવાય છે કે વિશ્વામિત્રએ આ નદીને કિનારે ઋષિ તરીકે માન્યતા મળી હતી. તેઓ કુશિક ઋષિના શિષ્ય હતા અને ઋગવેદમાં *કૌશિક* પણ કહેવામાં આવ્યું હતું. સાત ધારાઓ મળીને સપ્તકોશી નદી બને છે, જેને સ્થાનિક લોકો દ્વારા કોસી કહેવામાં આવે છે (નેપાળમાં કોશી). મહાભારતમાં પણ તેનો ઉલ્લેખ કૌશિકી નામ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે.

## માર્ગ 
કાઠમંડુથી એવરેસ્ટ ચઢાણ માટે જવાના માર્ગમાં આ નદીને ચાર ઉપનદીઓ મળે છે. તિબેટ સાથેની સરહદ પર આવેલું નામચે બાજાર કોસી નદીના પહાડી રસ્તા પરનું પ્રવાસ માટેનું સૌથી આકર્ષક સ્થળ છે. બાગમતી નદી અને બુઢી ગંડક નદી તેની મુખ્ય ઉપનદીઓ છે.

નેપાળમાં તે કંચનજંઘાની પશ્ચિમ ભાગમાં આવે છે. નેપાળના હરકપુરમાં કોસી નદીની બે સહાયક નદીઓ દુધકોસી અને સનકોસી મળે છે. સનકોસી, અરુણ અને તમર નદીઓ સાથે ત્રિવેણીમાં મળે છે. ત્યારબાદ આ નદીને સપ્તકોશી કહેવામાં આવે છે. બરાહક્ષેત્રમાં આ નદી તળેટી પ્રદેશ પ્રવેશ કરે છે અને અહીં તેને કોશી (અથવા કોસી) કહેવામાં આવે છે. તેની સહાયક નદીઓ એવરેસ્ટ શિખરની આસપાસથી આવે છે અને તે વિશ્વના સૌથી ઉંચાઈ પર આવેલ હિમનદીઓ (ગ્લેશિયરો)નું પાણી લાવે છે. ત્રિવેણી નજીક નદીના વેગથી એક કોતર બનેલ છે, જે આશરે ૧૦ કિલોમીટર લાંબી છે. ભીમનગર નજીક આ નદી ભારતીય સરહદમાં દાખલ થાય છે. ત્યારબાદ દક્ષિણ દિશા તરફ ૨૬૦ કિમી પછી કુરસેલા નજીક ગંગા નદીમાં મળી જાય છે.

## કોસી બંધ 
કોસી નદી પર વર્ષ ૧૯૫૮ અને ૧૯૬૨ વચ્ચે એક બંધ બાંધવામાં આવ્યો છે. આ બંધ ભારત-નેપાળ સરહદ નજીક નેપાળમાં સ્થિત છે. અહીં પાણીના નિયંત્રણ માટે ૫૨ દરવાજા બનાવવામાં આવેલ છે, જેનું નિયંત્રણ-કાર્ય ભારતીય અધિકારીઓ બજાવે છે. આ બંધ પછીના નદીના ભાગમાં (નીચાણ વિસ્તાર) ભારતીય સરહદમાં ભારત દ્વારા કેટલાક તટબંધોનું નિર્માણ કરવામાં આવેલ છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* કોસી સાહિત્ય (કોસી ક્ષેત્રમાં રચાયેલ સાહિત્ય વિશે વાંચો)
* કવિતા કોસી (હિંદી બ્લોગ ; અહીં કોસી નદી વિશે ઘણી વિગતવાર માહિતી છે.)

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
ઇમરાન ખાન (બોલીવુડ અભિનેતા)

**ઇમરાન ખાન** ભારતીય મૂળના અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતા છે, જેઓ હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કરે છે. તે અભિનેતા આમિર ખાન અને નિદેશક-નિર્માતા મનસુર ખાનના ભાણા, અને નિદેશક-નિર્માતા નાસિર હુસૈનના પૌત્ર છે. તેઓ *કયામત સે કયામત તક *(૧૯૮૮) અને *જો જીતા વોહી સિકંદર* (૧૯૯૨) ફિલ્મમાં બાળ કલાકાર તરીકે દેખાયા હતા.

૨૦૦૮ માં રોમેન્ટિક કૉમેડી *જાને તુ... યા જાને ના* ફિલ્મ સાથે ખાને પોતાના પુખ્ત અભિનયની શરૂઆત કરી હતી, જે વ્યાપારી અને વિવેચનાત્મક રીતે સફળ રહી હતી. ફિલ્મમાં તેમની કામગીરીએ તેમને શ્રેષ્ઠ પુરુષ પ્રવેશ માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેમની આગામી બે ફિલ્મોની નિષ્ફળતા બાદ, મીડિયા દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ "એક ફિલ્મ અજાયબી (વન ફિલ્મ વંડર)" છે. ત્યાર બાદ તેમણે *આઈ હેટ લવ સ્ટોરીસ* (૨૦૧૦), *દેલી બેલી* (૨૦૧૧) અને *મેરે બ્રધર કી દુલ્હન* (૨૦૧૧) જેવી ઘણી વ્યાવસાયિક રીતે સફળ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો. મેરે બ્રધર કી દુલ્હન (૨૦૧૧) એ તેમની છેલ્લી વ્યાવસાયિક રીતે સફળ ફિલ્મ હતી. ત્યાર બાદની ફિલ્મો બૉક્સ-ઑફિસ પર સફળ રહેવામાં નાકામ રહી.

ફિલ્મોમાં અભિનય સિવાય ખાન એક સામાજિક કાર્યકર્તા પણ છે, અને તેમણે *હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ* માટે લેખો પણ લખ્યા છે. તે *પેટા *ના સમર્થક પણ છે. તેમણે દસ વર્ષના સંબંધ પછી જાન્યુઆરી ૨૦૧૧માં *અવંતિકા મલિક* સાથે લગ્ન કર્યા.

## પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ 
ઇમરાન ખાનનો જન્મ ૧૩ જાન્યુઆરી ૧૯૮૩ એ મેડિસન, વિસ્કોન્સિન, યુ.એસ. માં ઇમરાન પાલ તરીકે થયો હતો. તેમના પિતા અનિલ પાલ, એક સોફ્ટવેર એન્જિનિયર છે અને માતા નૂઝત ખાન, મનોવિજ્ઞાની. ઇમરાનના પિતા બંગાળી અને અંગ્રેજી મૂળના હિન્દુ છે અને તે યુ.એસ.એ.ના સિલીકોન વેલિમાં યાહૂના વરિષ્ઠ મેનેજર તરીકે કામ કરે છે. ઇમરાનની માતા ફિલ્મ કુટુંબની એક મુસ્લિમ છે, જે નિદેશક-નિર્માતા નાસિર હુસૈનની પુત્રી, નિદેશક-નિર્માતા મનસુર ખાનની બહેન અને અભિનેતા આમિર ખાનની પિતરાઈ બહેન છે. ખાનના માતાપિતાએ છૂટાછેડા લીધા હતા જ્યારે તેઓ હજુ નવું ચાલવાનું શીખતું બાળક હતા અને તે પછી તેમની માતા મુંબઈ રેહવા આવી ગયા હતા. 

ખાનએ સન્નીવેલ, કેલિફોર્નિયાની ફ્રેમોન્ટ હાઇસ્કૂલથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું. તે ફિલ્મ ડિરેક્ટર બનવા ઇચ્છતા હતા જેથી તેઓ એ ન્યૂ યોર્ક ફિલ્મ એકેડેમીની લોસ એન્જલસ શાખા માંથી ફિલ્મ નિર્માણની ડિગ્રી લીધી હતી. નિદેશન, લેખન અને સિનેમેટોગ્રાફીના અભ્યાસ કરતી વખતે, ખાન લેખક રોઆલ્ડ ડહલ દ્વારા પ્રેરણીત થયા હતા.  ડિગ્રી પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તેમણે બજાર સંશોધન અને જાહેરાતમાં પ્રવેશ કર્યો.

## ફિલ્મોગ્રાફી 
## પુરસ્કારો અને નામાંકનો 
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:બોલીવુડ
શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૮૩માં જન્મ
શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ
સ્વરૂપ સંપત

**સ્વરૂપ સંપત** (જન્મ ૩ નવેમ્બર ૧૯૫૮) એ એક ભારતીય અભિનેત્રી છે. તેમણે નરમગરમ જેવી અનેક હિન્દી ફીલ્મોમાં અભિનય કર્યો છે. તેમણે ૧૯૭૯માં મિસ ઈન્ડિયા પ્રતિયોગિતા જીતી હતી અને ૧૯૭૯ની મિસ યુનિવર્સ પ્રતિયોગિતામાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.

## પ્રારંભિક જીવન 
સ્વરૂપે યુનિવર્સીટી ઑફ વોરસેસ્ટરમાંથી શિક્ષણ વિષય પર પીએચ.ડી. કર્યું હતું. તેમણે શીખવાની અક્ષમતા કે અલ્પક્ષમતા ધરાવતા બાળકોને નાટક દ્વારા જીવન કૌશલ્ય શીખવાડવાના વિષય પર મહાનિબંધ લખ્યો હતો.

## અભિનય કારકીર્દી 
દૂરદર્શન પર આવતી હાસ્ય ધારાવાહિક *યે જો હૈ જીંદગી* દ્વારા સ્વરૂપ સંપત ખૂબ ખ્યાતિ પામ્યા હતા. આ ધારાવાહિકમાં તેમણે સફી ઈનામદારની પત્નીની ભૂમિકા ભજવી હતી. યે જો હૈ જીંદગીની સ્ક્રીપ્ટ તેમને ગમી જવાથી તેમણે તે સમયની એક અન્ય ધારાવાહિક કરવાની ના પાડી હતી. તેમણે કમલ હસન - રીના રૉય અભિનિત ફીલ્મ કરિશ્મામાં બિકીની ધારણ કરી હતી.

તેમણે શ્રીંગાર કુમકુમ કંપની માટે મોડેલિંગ કર્યું હતું. તેઓ અપંગ બાળકોને અભિનય શીખવાડે છે.

## અન્ય કાર્યો 
તેઓ ભારતભરમાં પ્રવાસ કરી શિક્ષકો માટે કાર્યશાળા યોજે છે. જેથી બાળકોને શિખવાડી શકાય.

તેમને તે સમયના મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતમાં બાળકોના શિક્ષણ માટેની યોજનાના પ્રમુખ નીમ્યા હતા.

## અંગત જીવન 
સ્વરૂપના લગ્ન પરેશ રાવલ સાથે થયા છે. તેઓ તેમના પતિ સાથે નાટકો લખી તેમાં અભિનય પણ કરે છે. તેમને બે બાળકો છે અનિરુદ્ધ અને આદિત્ય. 

## ફિલ્મોગ્રાફી 
## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* I wasn't an actress to begin with (Hindustan Times) 

શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૫૮માં જન્મ
માનવ ગોહીલ

**માનવ ગોહીલ **(જન્મ : ૯ નવેમ્બર ૧૯૭૪) એ એક ભારતીય ટેલીવિઝન અને ફીલ્મ અભિનેતા છે. તેઓ "કહાની ઘર ઘર કી" ન્દ્વાઆમ્રાઅની ટીવી ધારાવહીક દ્વારા જાણીતા બન્યા હતા. ત્ સિવાય તેમણે ડાન્સ રિયાલીટી શો "નચ બલીયે -૨", જાસૂસી ધારાવાહીક "સી. આઈ. ડી."માં પણ કાર્ય કર્યું છે. હાલમાં તેઓ તેનાલીરામા નામની ધારાવાહીમાં રજા કૃષ્ણ દેવરાયની ભૂમિકા ભજવે છે.

## કારકીર્દી 
સ્નાતક સુધીનો અભ્યાસ કર્યા પછી તેમણે મનોરંજન ક્ષેત્રને વ્યાવસાયિક ધોરણે અપનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. તેમણે કહાની ઘર ઘર કી, કસૌટી, કુસુમ, અગલે જનમ મ્હે બિટિયા હી કીજો અને બડ્ડી પ્રોજેક્ટ જેવી ધારાવાહીકમાં અભિનય કર્યો છે. તેમણે મંદિરા બેદી સાથે "ફેમ ગુરુકુલ"નામના શોનું સંચાલન પણ કર્યું છે. 

હિન્દી ફિલ્મ સિવાય સ્વરૂપ સંપટ સાથે તેમણે ગુજરાતી ફીલ્મ, સપ્તપદીમાં પણ અભિનય કર્યો છે.

આ સાથે તેમણે ખાલિદ મહોમ્મદ ના "કેનેડી બ્રીજ" અને ઈલા અરુણના "લેડી ફ્રોમ ધ ઓશન" નામના નાટકો માં પણ અભિનય કર્યો છે. તેમણે હોન્ડા અમેઝ, વોલ્ક્સ વેગન, આઈ. સી.આઈ. સી.આઈ. અને મહિન્દ્રા આદિની જાહેરતોમાં કામ કરેલ છે. 

## ખાનગી જીવન 
તેમનો જન્મ ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગરમાં થયો હતો. ત્યાર બાદ તેઓ અભ્યાસ અર્થે વડોદરા જઈ વસ્યા હતા.  તેમણે કોમર્સમાં સ્નાતક અને એમ. બી. એ. નો અભ્યાસ વડોદરામાં પૂરો કર્યો. તેમના લગ્ન ટેલિવીઝન અભિનેત્રી શ્વેતા કાવત્રા સાથે થયા છે. . તે બંને એ સાથે મળી નચ બલીયે - ૨ માં ભાગ લીધો હતો. અહીં માનવને બેસ્ટ ડાન્સરનો ખિતાબ મળ્યો હતો. ૧૧ મે ૨૦૧૨ના દિવસે તેમને એક બાલિકા જન્મી હતી.

## ફીલ્મોગ્રાફી 
* સપ્તપદી (૨૦૧૩) - સિદ્ધાર્થ સંઘવી
* *લવ યુ સોનિયે* (૨૦૧૩) - પરમીંદર
* *ધન્ત્યા ઓપન* (૨૦૧૭) - પ્રકાશ શાહ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* માન્વગોહીલની સત્તાવાર વેબસાઈટ 
* 

શ્રેણી:જીવિત લોકો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
મણિલાલ ગાંધી

**મણિલાલ મોહનદાસ ગાંધી** (૨૮ ઓક્ટોબર ૧૮૯૨ – ૫ એપ્રિલ ૧૯૫૬) મહાત્મા ગાંધી અને કસ્તુરબા ગાંધીના બીજા ક્રમે જન્મેલા પુત્ર હતા.

મણિલાલનો જન્મ રાજકોટ, બ્રિટિશ ભારત ખાતે ૧૮૯૨ના વર્ષમાં થયો હતો. વર્ષ ૧૮૯૭માં મણિલાલ દક્ષિણ આફ્રિકા પ્રથમ વખત પ્રવાસ ખેડી ગયા હતા, જ્યાં તેમણે કામ ડર્બન નજીક આવેલ ફિનિક્સ આશ્રમ ખાતે કામ કરી બાકીનો સમય ગાળ્યો. પછી વર્ષ ૧૯૧૭માં એક ટૂંકી મુલાકાત માટે ભારત આવી, મણિલાલ દક્ષિણ આફ્રિકા ખાતે *ઈન્ડિયન ઓપિનિયન* નામના એક ગુજરાતી–અંગ્રેજી સાપ્તાહિકના પ્રકાશન માટે મદદ કરવા ફિનિક્સ, ડર્બન પરત ફર્યા હતા. વર્ષ ૧૯૧૮માં, મણિલાલે મોટા ભાગના પ્રેસના કામ કર્યાં અને ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૨૦માં સંપાદક તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. તેમના પિતાની જેમ, મણિલાલને પણ બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદી સરકાર સામે અન્યાયી કાયદાઓ માટે વિરોધ પ્રદર્શન બદલ ઘણી વખત જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. તેમણે સંપાદક તરીકે વર્ષ ૧૯૫૬ સુધી (મૃત્યુપર્યંત) કાર્ય સંભાળ્યું હતું.

મણિલાલ મગજની સેરેબલ થ્રોમ્બોસિસ નામની તકલીફના કારણે થયેલ એક સ્ટ્રોક દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યા હતા.

## અંગત જીવન 
વર્ષ ૧૯૨૭માં, મણિલાલનાં લગ્ન સુશીલા મશરુવાલા (૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૦૭-૧૯૮૮), અને એમને બે પુત્રીઓ હતી, સીતા (જન્મ: ૧૯૨૮) અને ઈલા (જન્મ: ૧૯૪૦), અને એક પુત્ર અરુણ (જન્મ: ૧૯૩૪) હતો. અરુણ અને ઈલા પણ સામાજિક–રાજકીય કાર્યકરો છે. તેમની મોટી પુત્રી સીતાની પુત્રી ઉમા ડી. મેસ્થ્રી દ્વારા તાજેતરમાં મણિલાલનું જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.

## નોંધ 
* Mesthrie, Uma Dhupelia. *Gandhi’s Prisoner? The Life of Gandhi’s Son Manilal*. Permanent Black: Cape Town, South Africa, 2003. 
* Dhupelia-Mesthrie, Uma, "Writing the Life of Manilal Mohandas Gandhi," *Journal of Natal and Zulu History* 24 & 25 (2006-2007): 188-213.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રંગભેદ વિરોધી સેનાની
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૬માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
પુષ્પાવતિ વિલ્હેરી

**પુષ્પાવતિ વિલ્હેરી** સંત તારણનું જન્મ સ્થળ છે. આ સ્થળ કટની જિલ્લામાં જિલ્લા મુખ્ય મથક કટનીથી આશરે ૨૦ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે.

અહીં તારણ જયંતિ પર ત્રણ દિવસનો મેળો ભરાય છે. 

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
નિસઇજી સૂખા

**નિસઇજી સૂખા** તારણપંથનું એક તીર્થ સ્થળ છે અને અહીં સંત તારણે ધર્મનું પ્રચાર પ્રસાર કર્યું હતું. આ સ્થળ દમોહ જિલ્લામાં આવેલું છે.

અહીં દેવ અગિયારસ પર ત્રણ દિવસનો મેળો ભરાય છે. અહીં કાચથી બનેલું મંદિર આવેલું છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
મહાલક્ષ્મી મંદિર, દહાણુ

300px|thumb|મહાલક્ષ્મી મંદિર, દહાણુ
**મહાલક્ષ્મી મંદિર** એ મહાલક્ષ્મી માતાનાં સૌથી પ્રસિદ્ધ મંદિરો પૈકીનું એક છે, જે  મુંબઈ-અમદાવાદ રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ પર આવેલ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના ચારોટી નજીક દહાણુ ખાતે આવેલ છે. આ મંદિર હિંદુ ધર્મના દેવી-દેવતાઓ પૈકીના લક્ષ્મી માતાજીના એક સ્વરૂપ મહાલક્ષ્મી માતાને સમર્પિત છે.

આ ઉપરાંત અહીંથી નજીકના વિવળવેઢે અને રાણશેત ગામ વચ્ચે આવેલ ડુંગર (જે મહાલક્ષ્મી ગઢ તરીકે ઓળખાય છે) પર પણ માતાજીનું સ્થાનક આવેલ છે.

## નવરાત્રી ઉત્સવ 
નવરાત્રીની ઉજવણી દરમિયાન માતાજીના ભક્તો દૂરના સ્થળોએથી દર્શન માટે આવતા હોઈ મંદિર ખાતે ભારે ભીડ જામે છે, આ પ્રસંગ માટે મંદિરને શણગારવામાં આવે છે. ભકતો હાથમાં માતાજીને અર્પણ કરવા માટે નારિયેળ, ફૂલો અને મીઠાઈ લઈને દર્શન કરવા માટે કલાકો સુધી લાંબી કતારમાં ઊભા રહે છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* મંદિર વિષયક માહિતી 
* મહાલક્ષ્મી ગઢ - તસવીરદર્શન

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
નિસઇજી સેમરખેડી

**નિસઇજી સેમરખડી** તારણપંથનું એક તીર્થ સ્થળ છે. અહી સંત તારણે દીક્ષા લીધી હતી અને ધ્યાન કર્યું હતું. આ સ્થળ વિદિશા જિલ્લામાં આવેલું છે.

અહી વસંતપંચમી પર ત્રણનો મેળો ભરાય છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
ઉદય કોટક

**ઉદય કોટક** (જન્મ ૧૫ માર્ચ ૧૯૫૯) એ એક ભારતીય બેન્કર છે. તે કોટક મહિન્દ્રા બેંકના એક્ઝિક્યુટિવ વાઈસ ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડાયરેક્ટર છે. 

૧૯૮૦ના દાયકામાં જ્યારે ભારતીય હજી એક સંરક્ષિત અર્થતંત્ર હતું  અને આર્થિક વિકાસ કુંઠિત હતો ત્યારે ઉદય કોટકે આકર્ષક પગારવાળી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીની નોકરી છોડી સ્વયં રોજગાર કરવાનું નક્કી કર્યું. ત્યાર બાદ થોડા વર્ષો સુધી તેમણે બિલ ડિસ્કાઉંટીંગ, શેર દલાલી (સ્ટોક બ્રોકિંગ),  ઈનવેસ્ટમેંટ બેંકિંગ, કાર ફાયનાંસ, જીવન વીમો અને મ્યુચલ ફંડ જેવા વિવિધ નાણાંકીય ક્ષેત્રે વિવિધધંધાકીય પહેલ કરી.  ૨૨ માર્ચ ૨૦૦૩ના દિવસે ભારતીય કોર્પોરેટ્સના ઇતિહાસમાં કોટક મહિંદ્રા ફાયનાંસ લિમિટેડ  આર. બી. આય. દ્વારા બેંકિંગ લાયસન્સ મેળવનારી સૌ પ્રથમ ભારતીય કંપની બની. 

*૨૦૧૮માં  ફોર્બ્સ* એ તેમની સંપત્તિ ૧૦૬૦ કરોડ જેટલી આંકી છે. ૨૦૦૬માં તેમણે ગોલ્ડમૅન સૅશ સાથેની ૧૪ વર્ષની ભાગીદારીનો અંત કરી બે ઉપ કંપનીઓમાંના ૨૫% શેર ૭.૨૦ કરોડમાં ખરીદી લીધા હતા.

## શરૂઆતનું જીવન અને અભ્યાસ 
ઉદય કોટકનો જન્મ ગુજરાતી લોહાણા સમાજના ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના સંયુક્ત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પરિવારમાં ૬૦ જણાં હતાં જેઓ એક છત નીચે રહેતા અને એક જ રસોડે જમતા હતા. શરૂઓઆતમાં પરિવાર કપાસના ધંધામાં હતો. આ પારિવારિક વ્યવસ્થાને તેઓ "કાર્યમાં મૂડીવાદ અને ઘરમાં સમાજવાદ" એમ ઓળખાવતા.

ક્રિકેટ અને સિતારવાદન તેમના ખાસ શોખ છે. ૨૦૧૪ને એનડીટીવીને આપેલા સાક્ષાત્કારમાં તેમણે જણાવ્યું કે હવે તેઓ સિતાર વગાડી શકતા નથી.

ગણિતશાસ્ત્રમાં મહારતે તેમના વ્યાવસાયિક કારકીર્દીની પસંદગી પર પ્રભાવ પાડ્યો. તેમણે મુંબઈની સિડેનહામ કૉલેજમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી અને જમનાલાલ બજાજ ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ મેનેજમેંટમાંથી ૧૯૮૨માં વ્યવસ્થાપન વિષયમાં (મેનેજમેન્ટ)માં અનુસ્નાતક પદવી મેળવી.

## કારકીર્દી 
એમ.બી.એ. પૂર્ણ કર્યા પછી ઉદય કોટકે *કોટક કેપિટલ મેનેજમેંટ ફાયનાંસ લિમિટેડ* નામની કંપની શરૂ કરી જે પાછળાથી *કોટક મહિંદ્રા ફાયનાંસ* તરીકે ઓળખાઈ. ૮૦,૦૦૦ યુ.એસ. ડોલર જેટલું ભંડોળ કુટુંબીઓ અને મિત્રો પાસેથી જમા કરી તેમને બિલ ડિસ્કાઉંટીંગ વ્યવસાયની શરૂઆત કરી અને આગળ વધી તે વિવિધ નાણાકીય સેવાઓ પૂરી પાડનારી ૧૯ બિલિયન ડોલર (માર્ચ ૨૦૧૪)ની થાપણો ધરાવતી એક મોટી સંસ્થા બની ગઈ. માર્કેટ કેપિટલ અનુસાર આ બેંક ૬૦૦ શાખાઓ સાથે ભારતની ચોથા ક્રમની નીજી બેંક બની રહી.

૨૦૧૪ના વર્ષમાં તેમણે ડચ નાણાકીય જૂથ INGની માલિકીની *આઈએનજી વૈશ્ય બેંક* સાથે ૨૦૪ બિલિયન ડોલરનો કરાર કર્યો, જેને પરિણામે તેમની બેંકના શૅર સૌથી ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યા અને તેમની અસ્કાયતો બમણી થઈ ગઈ.

૨૦૧૫માં તેઓ સામાન્ય વીમા (જનરલ ઈન્સ્યોરેન્સ) ક્ષેત્રમાં ઉતર્યા અને તેમણે સુનીલ મિત્તલની ભારતી એરટેલ સાથે કરાર કરી સ્મોલ પેમેંટ બેંક ચાલુ કરી.

તેમણે કોટક મહિંદ્રા બેંકમાં પોતાનો ભાગ ૪૦% જેટલો લાવી મૂક્યો છે. ૨૦૧૬ સુધી તેમણે તેમનો ભાગ ૩૦% જેટલો કરવો પડશે.

## સન્માન અને પુરસ્કાર 
* જૂન ૨૦૧૪, અર્ન્સ્ટ ઍન્ડ યંગ, વર્લ્ડ આંત્રેપ્રેન્યોર ઍવોર્ડ, ૨૦૧૪.
* મની માસ્ટર્સ : નાણાકીય વિશ્વમાં સૌથી શક્તિ શાળી વ્યક્તિઓની આંતરરાષ્ટ્રીય યાદી ફોર્બ્સ સામાયિક (ને ૨૦૧૬)માં સ્થાન પામનાર તે એક માત્ર ભારતીય હતા.
* ૨૦૧૭માં ઇન્ડિયા ટુડે એ તેમને સૌથી શક્તિશાળી ભારતીય વ્યક્તિઓની યાદિમાં ૮મે ક્રમાંકે મુક્યા હતા. 

## સભ્યપદ 
ભારત સરકારની નાણાકીય માળખાગત સુવિધા માટેની કમિટી, ભારતીય પ્રતિભૂતિ ઔર વિનિમય બોર્ડની મૂળભૂત માર્કેટની સલાહકર કમિટી, નેશનલ ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ સિક્યૂરીટી માર્કેટ્સ અને ICRIERના બોર્ડ ઑફ ગવર્નર્સ આદિના તેઓ સભ્ય છે. તેઓ મહિન્દ્રા યુનાયટેડ વર્લ્ડ કૉલેજ ઑફ ઈંડિયા અને સી.આય.આયની નેશનલ કાઉન્સીલના સભ્ય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૫૯માં જન્મ
નિસઇજી મલ્હારગઢ

**નિસઇજી મલ્હારગઢ** તારણપંથનું સૌથી મોટું તીર્થ સ્થળ છે, જે મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના અશોકનગર જિલ્લામાં આવેલું છે. આ સ્થળ મુગાવલીથી ૧૪ કિમી દૂર આવેલું છે.

## મહત્વ 
અહીં સંત તારણે સમાધિ લીધી હતી. અહીં હોળી પછી ચાર દિવસનો મેળો ભરાય છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
નીલ્સ બૉહર

**નીલ્સ હેન્રિક ડેવિડ બૉહર** (૭ ઓક્ટોબર ૧૮૮૫ – ૧૮ નવેમ્બર ૧૯૬૨) ડેનીશ ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા કે જેમણે ૧૯૨૨નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું. આ પારિતોષિક તેમને પરમાણુના બંધારણ તથા તેમાંથી ઉત્સર્જિત થતા વિકિરણના સંશોધન માટે એનાયત થયું હતું. આધુનિક પારમાણ્વિક સિદ્ધાંતનો પાયો નાખનારાઓમાંના એક તરીકે તેમની ગણના થાય છે. તેમના પુત્ર આગે બૉહરને પણ ૧૯૭૫નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## જીવન
બૉહરનો જન્મ ૭ ઓક્ટોબર ૧૮૮૫ના રોજ કોપનહેગન, ડેન્માર્કમાં ક્રિશ્ચિયન બૉહર અને એલન ઍડલર બૉહરને ત્યાં થયો હતો. તેઓ તેમના પિતા ક્રિશ્ચિયન બોહરના ત્રણ સંતાનો પૈકિના બીજા સંતાન હતાં. તેમના પિતા શરિરવિજ્ઞાનના પ્રાદ્યાપક હતા. આથી બૉહરનો ઉછેર એક શૈક્ષણિક કૌટુંબિક વાતાવરણમાં થયો હતો. ૧૯૧૧માં કોપનહેગન યુનિવર્સિટીમાંથી સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રમાં પીએચ.ડી મેળવીને તેઓ ત્યાર પછીના પાંચ વર્ષ સુધી કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં રિસર્ચ સ્કૉલર તરિકે જોડાયા. અહીં તેમણે સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રી રૂથરફર્ડના પ્રભાવ હેઠળ રહીને પરમાણુના બંધારણમાં રસ લેવા માંડ્યો. ઇંગ્લેન્ડના માન્ચેસ્ટરમાં તેઓ થોડો સમય વ્યાખ્યાતા તરીકે રહ્યાં. યહૂદી હોવાના કારણે તેમણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન દેશવિદેશમાં હદપારી ભોગવીને વસવાટ કરવો પડ્યો હતો.

૧૯૧૨માં બોહરે માર્ગરેટ નોર્લન્ડ સાથે લગ્ન કર્યું. તેમને છ પુત્રો હતા જેમાંથી બે મૃત્યું પામ્યા. બાકીના ચાર પુત્રોની જુદા જુદા વ્યવસાયમાં પ્રતિષ્ઠિત કારકિર્દી રહી. તેમના પુત્ર આગે બૉહરને પણ ૧૯૭૫નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## સંશોધન
સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રી રૂથરફર્ડના પરમાણુ બંધારણના ખ્યાલથી બૉહર પ્રભાવિત થયા હતા. રૂથરફર્ડના ખ્યાલ મુજબ પરમાણુ એક નાનકડિ સૌરપ્રણાલી જેવો છે, જેમાં ધનવિદ્યુતભારીત ન્યૂક્લિયસની આસપાસ ઈલેક્ટ્રૉન ઘૂમતા હોય છે. ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો અનુસાર વર્તુળગતિમાં ઘૂમતા વિદ્યુતભારિત કણ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરી, ઊર્જા ગુમાવીને, સર્પિલ આકારે ગતિ કરી કેન્દ્રમાં જતા રહે છે. રૂથરફર્ડના સૌર-પ્રણાલી મૉડેલની સ્વીકૃતિ માટે, ઈલેક્ટ્રીન વડે થતા ઊર્જા-ઉત્સર્જન માટેની નવી કાર્યવિધિ શોધવાનિ એ સમયે જરૂરિયાત હતી. તે કામ બૉહરે કર્યું.

હાઈડ્રોજનનો પરમાણુ સૌથી સાદો અને સરળ હોવાથી (કેમે કે તેનો પરમાણુ માત્ર એક પ્રોટોન અને એક ઈલેક્ટ્રૉનનો બનેલો છે) બૉહરે તેને ઉદાહરણ તરીકે લઈને સમજાવ્યું કે, જ્યાં સુધી ઈલેક્ટ્રૉન તેની સૌથી નિમ્ન ઊર્જા-અવસ્થામાં, એટલેકે ધરા-અવસ્થામાં હોય ત્યાં સુધી તે કોઈ ઊર્જાનું ઉત્સર્જન કરતો નથી. પરમાણુમાં આવેલી જુદા જુદા ઊર્જાસ્તર ધરાવતી શક્ય હોય તેટલી બધી કક્ષાઓમાંથી, ઈલેક્ટ્રૉન કોઈ પણ એક કક્ષામાં આવેલો હોય છે. જો પરમાણુને બહારથી ઊર્જા પૂરી પાડવામાં આવે તો ઈલેક્ટ્રૉન, ધરા-અવસ્થા કરતાં કોઈ ઊંચી ઊર્જા ધરાવતી કક્ષામાં કૂદકો મારીને સ્થાનાંતર કરે છે. આ ઈલેક્ટ્રૉન ફરી પાછો મૂળ ધરા-અવસ્થામાં પહોંચે નહિં ત્યા સુધી નિમ્ન ઊર્જા સ્તરોમાં કૂદકા મારતો રહે છે. આમ કરવામાં તે મુખ્યત્વે ઊર્જાનું પ્રકાશના 'ક્વૉન્ટા' (ફોટોન) સ્વરૂપે ઉત્સર્જન કરે છે. આ ક્વૉન્ટાનું પ્રમાણ એટલે કે ઉત્સર્જિત થતા પ્રકાશની તરંગલંબાઈ, ઈલેક્ટ્રૉન જુદા જુદા તબક્કે કૂદકા મારીને પાછો ધરા-અવસ્થામાં જાય, તે બે કક્ષાઓના ઊર્જા સ્તરના તફાવત ઉપર આધારિત હોય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:૧૯૬૨માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૮૫માં જન્મ
જેમ્સ ચૅડવિક

**સર જેમ્સ ચૅડવિક** (૨૦ ઓક્ટોબર ૧૮૯૧ – ૨૪ જુલાઈ ૧૯૭૪) ઈંગ્લીશ ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા કે જેમણે મૂળભૂત કણ ન્યુટ્રૉનની શોધ માટે ૧૯૩૫ના વર્ષનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## જીવન
જેમ્સ ચૅડવિકનો જન્મ ૨૦ ઓક્ટોબર ૧૮૯૧ના રોજ બોલિંગ્ટન, ઇંગ્લેન્ડમાં થયો હતો. તેઓ તેમના પિતા જ્હૉન જોસેફ ચૅડવિકના પ્રથમ સંતાન હતા. જેમ્સનું નામ તેમના દાદાના નામ પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું તેમણે શરૂઆતનો અભ્યાસ માન્ચેસ્ટર ગ્રામર સ્કૂલમાંથી સંપન્ન કર્યો અને ૧૯૧૧માં યુનિવર્સિટી ઑફ માન્ચેસ્ટરમાંથી સ્નાતક થયા અને ત્યારબાદ ૧૯૧૧ થી ૧૯૧૩ દરમ્યાન અર્નેસ્ટ રૂથરફર્ડના માર્ગદર્શન હેઠળ ફિઝિકલ લૅબોરેટરી, માન્ચેસ્ટરમાં રહીને કિરણોત્સર્ગી તત્ત્વોના પરમાણુઓમાંથી બહાર આવતાં વિકિરણોની ઊર્જાના માપન અને તેમના ઉદભવ અંગે સંશોધન કર્યું. ૧૯૧૩માં બર્લિનમાં પ્રો. ગાઈગરના હાથ નીચે રેડિયોસક્રિતા ઉપર તેમને કામ શરૂ કર્યું. બ્રિટિશ નાગરિક હોવાને કારણે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન તેમને અનેક મુશ્કેલીઓ નડવા છતાં તેમણે મેક્સ પ્લાન્ક, નર્ન્સ્ટ, માઈટનર જેવા વૈજ્ઞાનિકો સાથે કામ ચાલું રાખ્યું અને મૂળ તત્ત્વોમાંથી બહાર આવતા બીટા-કણોની ઊર્જાનું મૂલ્યાંકન કર્યું. આ અભ્યાસ બીટા-કિરણ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી તરીકે ઓળખાય છે.

૧૯૩૨માં તેમને રૉયલ સોસાયટીનું સભ્યપદ અને હ્યુજીન્સ ચન્દ્રક પ્રાપ્ત થયાં હતાં. ૧૯૪૫માં તેમને ઉમરાવપદ (નાઇટહૂડ) આપવામાં આવ્યું. ૧૯૪૮માં તેમને લિવરપૂલ છોડી કેમ્બ્રિજમાં ગોન્વિલે કૉલેજનું આચાર્યપદ સંભાળ્યું. તેમના મુખ્ય શોખ માછીમારી અને બાગાયત હતા.

## સંશોધન
૧૯૨૩માં ચૅડવિક કૅવેન્ડિશ લૅબોરેટરી ફૉર એક્સપરિમેન્ટલ ફિઝિક્સના ઉપનિયામક નિમાયા. ત્યાં તેમણે રૂથરફર્ડ સાથે પરમાણુકેન્દ્રો ઉપર આલ્ફા-કણ પ્રતાડનનો અભ્યાસ કર્યો. તેમને જોયું કે બેરિલિયમના કેન્દ્ર ઉપર આલ્ફા-કણોનો મારો ચલાવવામાં આવે ત્યારે તેમાંથી એક એવું વિકિરણ ઉદભવે છે જે હાઈડ્રોજન-સમૃદ્ધ પૅરેફિનમાંથી પ્રોટોન મુક્ત કરે છે. તેમણે દર્શાવ્યું કે, આ વિકિરણ ન્યુટ્રૉન નામના, પ્રોટૉન કરતાં ૧.૦૦૬૭ ગણા ભારે અને વીજભારવિહીન કણોનું બનેલું છે. ૧૯૧૫ થી ૧૯૩૩ના ગાળામાં રૂથરફર્ડ સાથેનાં સંશોધનો વડે તેમણે સિદ્ધ કર્યું કે: પરમાણુઓનું કૃત્રિમ રૂપાંતરણ શક્ય છે, તત્વના પરમાણુની ત્રીજ્યાનો અંદાજ કાઢી શકાય છે, અને પરમાણુના કેન્દ્રમાં પ્રોટૉન ઉપરાંત ન્યુટ્રૉન નામનો પણ કણ આવેલો છે. ન્યુટ્રૉનની શોધ ઘણી અગત્યની સાબિત થઈ. તે વીજભારવિહીન કણ હોવાથી પરમાણુ કેન્દ્રના વિભેદન અને પરખ માટે ઘણો અસરકારક છે. ન્યૂટ્રૉનના ઉપયોગથી પરમાણુ વિખંડનની અને કેન્દ્રીય ભઠ્ઠીઓની શોધ થઈ.

૧૯૩૫ થી ૧૯૪૮નાં વર્ષોમાં તેઓ યુનિવર્સિટી ઑફ લિવરપૂલમાં પ્રાધ્યાપક રહ્યા, તે દરમ્યાન પ્રતાડન માટે આલ્ફા કણોને બદલે સાયક્લોટ્રૉન જેવા કણ-પ્રવેગકો દ્વારા મળતા અત્યંત વેગવાળા વીજભારિત કણોનો ઉપયોગ કરી ઊંચા પરમાણુભાર ધરાવતાં તત્ત્વોનું વિખંડન તેમને શક્ય બનાવ્યું. ૧૯૪૩માં પરમાણુબૉમ્બ વિકસાવવા માટેના મૅનહટન પ્રૉજેક્ટમાં અમેરિકન ટુકડીના નેતા એનરિકો ફર્મી હતા, જ્યારે અમેરિકા ગયેલી બ્રિટિશ ટુકડીના નેતા ચૅડવિક હતા. આ પ્રૉજેક્ટના ફળસ્વરૂપે ૧૯૪૫માં પરમાણુબૉમ્બ તૈયાર થયો જેના ઉપયોગથી જાપાનને બિનશરતી શરણાગતિ સ્વીકારવી પડી અને વિશ્વયુદ્ધ સમાપ્ત થયું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૭૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૧માં જન્મ
રુડૉલ્ફ મોસબાઉઅર

**રુડૉલ્ફ લુડ્વિગ મોસબાઉઅર** (૩૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૯ – ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧) જર્મન ભૌતિકશાત્રી હતાં, કે જેમને ગેમા-કિરણના અનુનાદ-શોષણને લગતા સંશોધન તથા 'મોસબાઉઅર ઘટના'ની શોધ માટે ૧૯૬૧નું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## જીવન
રુડૉલ્ફ મોસબાઉઅરનો જન્મ ૩૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૯ના રોજ મ્યુનિકમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ લુડ્વિગ મોસબાઉઅર તથા માતાનું નામ ઍર્ના હતું. ૧૯૪૮માં તેઓ મૅટ્રિક થયા અને ત્યારબાદ તેમણે ટેક્નિકલ યુનિવર્સિટી ઑફ મ્યુનિકમાંથી શિક્ષણ લીધું હતું. તેઓ જ્યારે મૅક્સ પ્લાન્ક મેડિકલ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટમાં ડૉક્ટરેટ પદવી માટે સંશોધન કરતા હતા ત્યારે સંશોધનાત્મક અભ્યાસકાળ દરમિયાન મોસબાઉઅર ઘટનાની શોધ ૧૯૫૭માં કરી. ત્યારબાદ કૅલિફોર્નિયા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી અને મ્યૂનિકમાં પ્રાધ્યાપકનો હોદ્દો ધારણ કર્યો.

મોસબાઉઅરે ૧૯૫૭માં એલિઝાબેથ પ્રિટ્ઝ સાથે લગ્ન કર્યા હતાં. તેમને પીટર નામનો એક દિકરો અને રેગીના નામની એક દિકરી તેમજ અન્ય એક દિકરી - એમ ત્રણ સંતાન હતાં. ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સંશોધન
મોસબાઉઅરે પારમાણ્વિક ન્યૂક્લિયસ વડે થતા ગૅમા-વિકિરણની ઉત્સર્જન અને શોષણનો અભ્યાસ કર્યો. રેડિયો-ઍક્ટિવ તત્વનું ન્યૂક્લિયસ ગૅમા-કિરણનું શોષણ કરે ત્યારે તે બળનો અનુભવ કરે છે. આ દરમ્યાન વિકિરણ દ્વારા ઊર્જા ઘુમાવાય છે. ઘન પદાર્થની લૅટિસ રચનામાં ન્યૂક્લિયસ ચુસ્ત રીતે જકડાયેલી હોય તો ગૅમા-કિરણનું ઉત્સર્જન કે શોષણ પ્રત્યાઘાતથી મુક્ત રહે છે, કારણ કે આ પરિસ્થિતિમાં પ્રત્યાઘાતની પ્રક્રિયામાં સમગ્ર ઘન પદાર્થ ભાગ લે છે અને તેનું દળ ઘણું વધારે હોવાથી પ્રત્યાઘાત જેવી અસર થતી નથી, પરિણામે ઊર્જા ઘુમાવાતી નથી. મોસબાઉઅરે  જોયું કે ગ્રાહી વડે આવું વિકિરણ ત્યારે જ ગ્રહણ થાય છે, કે જ્યારે પ્રેષક અને ગ્રાહીને એક જ આવૃત્તિ પર સમસ્વરિત કરવામાં આવે. આ ઘટનાને અનુનાદ-શોષણ કહે છે, જ્યારે પરમાણુનું ન્યૂક્લિયસ ગેમ-વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે, ત્યારે તે પ્રત્યાઘાત અનુભવે છે અને પરિણામે થોડી ઊર્જા ઘુમાવે છે અને તેની આવૃત્તિમાં ઘટાડો થાય છે. મોસબાઉઅર ઘટનાનો વિવિધ ક્ષેત્રે ઉપયોગ થાય છે. આઇન્સ્ટાઇનના સાપેક્ષવાદને ચકાસવા માટે મોસબાઉઅર ઘટનાનો ઉપયોગ મહત્વનો છે. પારમાણ્વિક ન્યૂક્લિયસના ચુંબકીય ક્ષેત્રના માપન માટે પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. આ ઉપરાંત રસાયણ શાસ્ત્ર, જીવવિજ્ઞાન વગેરે ક્ષેત્રે આ ઘટનાનો ઉપયોગ થાય છે.

મોસબાઉઅર એક ઉત્તમ શિક્ષક હતા. તેમણે અનેક વિષયો પર અભ્યાસપૂર્ણ વક્તવ્યો આપ્યા હતાં જેમ કે, ન્યૂટ્રીનો ભૌતિકશાસ્ત્ર, ન્યૂટ્રીનો ઑસ્સિલેશન, વિદ્યુતચુંબકીય અને નિર્બળ આંતરક્રિયાઓનો એકિકરણ સિદ્ધાંત તેમજ ફોટૉન અને ન્યૂટ્રોનની દ્રવ્ય સાથેની આંતરક્રિયાઓ વગેરે.

## સન્માન
તેમના ગૅમા-કિરણના અનુનાદ-શોષણને લગતા સંશોધન (મોસબાઉઅર ઘટના) અને એ ક્ષેત્રે કરેલ આનુષંગિક શોધ માટે તેમને ૧૯૬૧નું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું. આ ઉપરાંત તેમને એલિઓટ ક્રેસન મૅડલ (૧૯૬૧) અને લોમોનોસોવ ગોલ્ડ મૅડલ (૧૯૮૪) પ્રાપ્ત થયેલ છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* રુડૉલ્ફ મોસબાઉઅરનો ઈન્ટરવ્યૂ (૧૮ મિનિટ) nobelprize.org ઉપર

શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૧માં મૃત્યુ
મણિબેન કારા

**મણિબેન કારા** (૧૯૦૫-૧૯૭૯) એ એક ભારતીય સમાજ સેવક અને શ્રમ સંઘવાદી (ટ્રેડ યુનિયનિસ્ટ) હતા. તેમણે *હિંદ મઝદૂર સભા*ની સ્થાપના કરી અને તેઓ તેના પ્રમુખ પદે રહ્યા હતા. ૧૯૭૦માં ભારત સરકારે ચોથા સૌથી મોટા નાગરીક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી વડે તેમને સન્માનિત કર્યા હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ઈ.સ. ૧૯૦૫માં ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં આવેલા મુંબઈમાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર એક મધ્યમ વર્ગીય આર્ય સમાજી પરિવાર હતો. મણિબેને મુંબઈના ગામદેવી ખાતે આવેલી સેંટ કોલમ્બા હાઈ સ્કુલમાંથી શાલેય અભ્યાસ પૂરો કર્યો અને બર્મિંગહૅમ વિશ્વ વિદ્યાપીઠમાંથી સમાજ વિજ્ઞાનમાં પદવીકા (ડિપ્લોમા) મેળવી. ઈ.સ. ૧૯૨૯માં તેઓ ભારત પાછા ફર્યા અને ભારતની સ્વતંત્રતાની લડતમાં જોડાયા. તેમણે *સેવા મંદિર* નામે એક છાપખાનું શરૂ કર્યું અને તેમાં તેઓ શ્રી એમ.એન રોયનું *ઇન્ડિપેન્ડેન્ટ ઈંડિયા* (સ્વતંત્ર ભારત) નામનું એક રાષ્ટ્રવાદી પ્રકાશન છાપતાં. ત્યાર બાદ નારાયણ મલ્હાર જોષી નામના ઑલ ઈન્ડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસના શરૂઆતના નેતાનો તેમના વિચારો પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો અને તો ટ્રેડ યુનિયન આંદોલનમાં જોડાયા. તેમનું કાર્ય ક્ષેત્ર મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટી હતી, જ્યાં તેઓ મુંબઈ ઇમ્પ્રૂવમેમ્ટ ટ્રસ્ટના સંવર્ધન કાર્યો સાથે સંકળાયેલા હતા. તેમણે માતાઓનું મંડળ (મધર્સ ક્લબ) અને સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્ર સ્થાપ્યા અને સ્વચ્છતા અને સાક્ષરતાના વિચારોનો ઝૂંપડપટ્ટીના રહેવાસીઓમાં ફેલાવો કર્યો.

ત્યાર બાદ બીજા તબક્કાના કાર્યમાં તેમણે મુંબઈ પોર્ટ ટ્રસ્ટ અને ડોક યાર્ડના કામગારોને સંગઠીત કર્યા. આ યુનિયનમાં આગળ જતા દરજીઓ અને મિલ કામગારો પણ તેમાં ઉમેરાયા. તેઓ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઈન્ડિયાની ટ્રેડ યુનિયન શાખા, *ઑલ ઈંડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસ*માં જોડાયા અને ઘણી હડતાલોમાં આગેવાની લીધી. આને પરિણામે ૧૯૩૨માં તેઓ જેલમાં પણ ગયા. તેમનું કાર્ય ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનના દિવસોથી ચાલુ હતું. ૧૯૪૬માં કેન્દ્રીય ધારાસભા (સેન્ટ્રલ લેજીસ્લેટીવ અસેમ્બ્લી)માં તેમની નિમણૂક થઈ અને તેમને શ્રમ મંત્રાલયનો કાર્યભાર સોંપાયો હતો. ભારતની સ્વતંત્રતા પછી *હિંદ મઝદૂર સભા*ની સ્થાપના થઈ. તેઓ આ સભાના મહત્વના સભ્ય હતા તેઓ *ઑલ ઈંડિયા રેલ્વેમેન્સ ફેડરેશન* સાથે પણ સંકળાયેલા હતા અને તેના પ્રમુખ પણ રહ્યા હતા. તેઓ *ઈંટરનેશનલ કન્ફેડરેશન ઑફ ફ્રી ટ્રેડ યુનિયન* (ICFTU)ના સ્થાપક સભ્ય હતા. તેઓ *નેશનલ કમિટિ ઓન સ્ટેટસ ઑફ વુમન* જેવી સરકારી કમિટિઓના પણ સભ્ય હતા.  આ સિવાય અન્ય સરકારી યોજનાઓમાં પણ તેઓ સભ્ય હતા.

મણિબેન કારા, ક્યારેય રાજનૈતિક ચૂંટણી લડ્યા ન હતા, ૧૯૭૦માં ભારત સરકારે તેમને પદ્મશ્રી નામનો નાગરીક સન્માન એનાયત કર્યો હતો. તેના ૯ વર્ષ પછી ૭૪ વર્ષની વયે તેઓ અવસાન પામ્યા. આ સંસ્થા મુંબઈના ગ્રાંટ રોડ ખાતે મણિબેન કારા ફાઉન્ડેશન હૉલ ચલાવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૦૫માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૯માં મૃત્યુ
રોનાલ્ડ રીગન

**રોનાલ્ડ રીગન**(અંગ્રેજી: Ronald Reagan) સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના ૪૦મા રાષ્ટ્ર પ્રમુખ હતા.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ
સુમતિ મોરારજી

**સુમતિ મોરારજી** (૧૩ માર્ચ ૧૯૦૯-૨૭ જૂન ૧૯૯૮), એ પુરુષપ્રધાન એવા શીપિંગ ઉદ્યોગના પ્રથમ ભારતીય મહિલા તરીકે જાણીતા છે. વહાણ માલિકોના સંગઠનના વિશ્વમાં પ્રથમ મહિલા પ્રમુખ હોવાનું શ્રેય પણ તેમને જાય છે. તેઓ *ઈન્ડિયન નેશનલ સ્ટીમશીપ ઓનર્સ એસોશિએશન*ના (પાછળથી નામ પરિવર્તન થઈ : *ઈન્ડિયન નેશનલ શીપ ઓનર્સ એસોશિએશન*)ના પ્રમુખ હતા. ઈ.સ. ૧૯૭૧માં તેમને તેમની નાગરીક સેવાઓ માટે ભારતનું દ્વિતીય સર્વોચ્ચ સન્માન પદ્મવિભૂષણ એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું.

## શરૂઆતનું જીવન 
તેમનો જન્મ મુંબઈના ધનાઢ્ય પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ મથુરાદાસ ગોકુલદાસ હતું અને તેમની માતાનું નામ પ્રેમબાઈ હતું. સુમતિનું મૂળનામ જમના હતું. આ નામ કૃષ્ણ અને વૃંદાવનની પવિત્ર જમુના નદી પરથી રખાયું હતું. તે સમયની સામાજિક રુઢિઓ અનુસાર નાની વયમાં જ તેમનું સગપણ નરોત્તમ મોરારજીના એક માત્ર પુત્ર શાંતિકુમાર નરોત્તમ મોરારજી સાથે થયું. નરોત્તમ મોરારજીએ *સ્કીન્ડિયા સ્ટીમ નેવીગેશન કંપની* નામે કંપની સ્થાપી હતી જે આગળ જતા ભારતની સૌથી મોટી શીપિંગ કંપની બની હતી.

## સ્કીન્ડિયા સ્ટીમ નેવીગેશન કંપની 
ઈ.સ. ૧૯૨૩માં ૨૦ વર્ષની ઉંમરમાં તેમને  કંપનીની મેનેજીંગ એજન્સીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. સુમતિએ જ્યારે વ્યવસાયમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તે ખૂબ નાનકડી કંપની હતી જેમાં અમુક વહાણો અહીં તહીં ફેરી કરતા. ઈ.સ. ૧૯૪૬માં જ્યારે પૂરી સત્તા તેમની પાસે આવી ત્યાં સુધીમાં કંપની લગભગ ૬૦૦૦ વ્યક્તિઓને રોજગાર આપતી હતી. તેઓ કંપનીના બોર્ડ ઑફ ડાયરેક્ટરમાં હતાં અને તેમને ઘણાં વર્ષોનો શિપીંગનો અનુભવ હતો. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ કંપનીના વિકાસને કારણે ઈ.સ. ૧૯૫૬માં, તે પછીના ૨ વર્ષોમાં અને ૧૯૬૫માં તેઓ *ઈન્ડિયન નેશનલ સ્ટીમશીપ ઓનર્સ એસોશિએશન*ના (પાછળથી નામ પરિવર્તન થઈને: *ઈન્ડિયન નેશનલ શીપ ઓનર્સ એસોશિએશન*) ના પ્રમુખ ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. તેમના નેતૃત્ત્વમાં કંપનીની વહાણ સંખ્યા ૪૩ જેટલી વધી અને કંપની ૫૫૨,૦૦૦ ટન માલ વહન કરતી હતી.

ઈ.સ. ૧૯૭૯ થી ઈ.સ. ૧૯૮૭ સુધી તેઓ કંપનીના પ્રમુખ રહ્યા. ત્યાર બાદ દેવામાં ડૂબેલી સ્કીન્ડિયા સ્ટીમ નેવીગેશન કંપનીને સરકારે પોતાને હસ્તક લીધી. તેઓ ઈ.સ. ૧૯૯૨ સુધી  કંપનીના માનદ્ પ્રમુખ બન્યા રહ્યા. 

## મહાત્મા ગાંધીનો પ્રભાવ 
સુમતિ નિરંતર મહાત્મા ગાંધીના સંપર્કમાં રહેતા હતા. ઘણાં પ્રસંગે તેઓ મળ્યા પણ હતા. તેમની મુલાકતો વિષે વર્તમાન પત્રોમાં નોંધ લેવાતી. ગાંધીજી સુમતિને પોતાના અંગત મિત્રોમાંના એક ગણતા. ૧૯૪૨થી ૧૯૪૬ સુધીના ભૂગર્ભ સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં તેઓ સામેલ હતા.

## ઉપલબ્ધિઓ 
* તેઓ જૂહુની સુમતિ વિદ્યા કેન્દ્ર નામની શાળાના સ્થાપક હતા.
* તેઓએ *ઈન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર ક્રિષ્ના કોન્શીયસનેસ* (ઈસ્કોન-ISKCON)ના આચાર્ય સ્થાપક સ્વામી પ્રભુપાદને ૧૯૬૫માં એક માર્ગીય પ્રવાસ આપ્યો હતો.
* ૧૯૭૦માં *વર્લ્ડ શીપિંગ ફેડરેશન*, લંડનના તેઓ ઉપપ્રમુખ ચુંટાયા હતા. 
* *નરોત્તમ મોરારજી ઈન્સ્ટીટ્યૂટ* ઑફ શીપિંગના તેઓ પ્રમુખ હતા.
* તેઓ ભારતના ભાગલા વખતે પાકિસ્તાનમાંથી સિંધીઓને ભારત લાવવામાં ઘણાં કાર્યશીલ હતા. 
* તેમણે આધુનિક ભારતીય શીપિંગ કંપનીઓ માટે એક ઉદાહરણ પુરું પાડ્યું. તેમણે વિશ્વને ધંધાગત આદર્શો અને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને વારસાને ફેલાવવા મદદ કરી.

## મૃત્યુ 
તેઓ ૨૭ જૂન ૧૯૯૮ના દિવસે હૃદય રોગના હુમલાથી ૯૧ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૦૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ
મણિબેન પટેલ

**મણિબેન વલ્લભભાઈ પટેલ** (૩ એપ્રિલ ૧૯૦૩, કરમસદ - ૧૯૯૦) એ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના કાર્યકર અને ભારતીય સંસદના સભાસદ હતા. તેઓ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને નેતા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના પુત્રી હતા. તેમનો અભ્યાસ મુંબઈમાં થયો હતો અને તેમણે ૧૯૧૮માં ગાંધીજીની વિચારધારાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. ત્યાર બાદ તેઓ નિયમીત રીતે અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમમાં સેવા આપતા હતાં.

## પ્રારંભિક જીવન 
મણિબેનનો જન્મ ૩ એપ્રિલ ૧૯૦૩ના દિવસે ગુજરાતમાં આવેલા કરમસદમાં થયો હતો. તેઓ જ્યારે છ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું હતું. ત્યાર પછી તેમના કાકા વિઠ્ઠલભાઈ પટેલે તેમને ઉછેરીને મોટા કર્યા. તેમણે શરૂઆતનો શાલેય અભ્યાસ મુંબઈની ક્વીન મેરી હાઈસ્કુલમાં કર્યો. ઈ.સ. ૧૯૨૦માં તેઓએ અમદાવાદ સ્થળાંતર કર્યું અને ત્યાં ગાંધીજીએ સ્થાપેલી ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં પોતાનો અભ્યાસ આગળ ચાલુ રાખ્યો. ઈ.સ. ૧૯૨૫માં તેમણે સ્નાતક સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો અને ત્યાર બાદ તેઓ તેમના પિતાના કાર્યમાં મદદ કરવા લાગ્યા.

## બોરસદ સત્યાગ્રહ 
ઈ.સ. ૧૯૨૩-૨૪માં અંગ્રેજોએ લોકો પર શિક્ષાત્મક કરવેરો લાદ્યો હતો. તે કર ન ભરી શકનાર લોકોની ઢોર, જમીન જેવી અસ્કાયતો સરકાર તાબામાં લેવા લાગી અને લોકો પર જુલમ કરવા લાગી. આ અત્યાચારનો વિરોધ કરવા માટે મણિબહેને ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ દ્વારા ચલાવાતી ના-કરની ચળવળમાં જોડાવા માટે સ્ત્રીઓને ઘરથી બહાર નીકળી આગળ આવવાની બોરસદ સત્યાગ્રહમાં જોડાવા પ્રેરણા આપી. ઈ.સ ૧૯૫૩ થી ૧૯૫૬ સુધી ગુજરાત રાજ્ય કોંગ્રેસના સચિવ (સેક્રેટરી) રહ્યા હતા. ઈ.સ ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૪ સુધી ગુજરાત રાજ્ય કોંગ્રેસના ઉપ-પ્રમુખ હતા. તેઓ ઈ.સ. ૧૯૬૪માં રાજ્યસભામાં ચૂંટાઈ આવ્યા અને ૧૯૭૦ સુધી રાજ્ય સભાના સભ્ય રહ્યા હતા. તેઓ કોંગ્રેસના કયા પક્ષના નેતા હતા તે વિષે માહિતી મળતી નથી. તેઓ મુખ્ય કોંગ્રેસ પાર્ટીના સભ્ય હતા કે પછી સ્વતંત્રતા પાર્ટીના સભ્ય હતા કે પછી કોંગ્રેસ (ઓ)ના સભ્ય હતા તે વિષે ચોક્કસ માહિતી નથી. ઈ.સ ૧૯૬૭ થી ઈ.સ. ૧૯૭૧ દરમ્યાન મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વ વાળી કોંગ્રેસ (ઓ) અને સ્વતંત્ર પક્ષ બંને બળવાન હતા. તેઓ ઈંદિરા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળની કોંગ્રેસ (આઈ) છોડીને કોંગ્રેસ (ઓ)માં જોડાયા હતા. તેમણે કટોકટીનો વિરોધ કર્યો હતો અને જનતા પાર્ટીની ટિકિટ પર ૧૯૭૭માં મહેસાણામાંથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.

તેઓ ઘણી શિક્ષણ સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા હતા જેમ કે ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, વલ્લભ વિદ્યાનગર, બારડોલી સ્વરાજ આશ્રમ અને નવજીવન ટ્રસ્ટ સાથે સંકળાયેલા હતા.

તેમનું અવસાન ૧૯૯૦માં થયું હતું.

ઈ.સ. ૨૦૧૧માં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ટ્રસ્ટ અને નવજીવન પ્રકાશને મળીને તેમની ગુજરાતી ડાયરી છાપીને પ્રકાશિત કરી.

## સર્જન 
* *ઈન્સાઈડ સ્ટોરી ઑફ સરદાર પટેલ: ધ ડાયરી ઓફ મણિબેન પટેલ, ૧૯૩૬-૫૦*, મણિબેન પટેલ. આવૃત્તિ. પ્રભા ચોપરા. વિઝન બુક્સ, ૨૦૦૧. .

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૦૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૦માં મૃત્યુ
ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ

**ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ** (; ) એક ઉર્દૂ-હિંદી નારો છે, જેનું ભાષાંતર "ક્રાંતિ અમર રહો!" એવું થાય છે.

આ નારો ઉર્દૂ કવિ અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની મૌલાના હસરત મોહાની દ્વારા ૧૯૨૧માં રચવામાં આવ્યો હતો. તે ભગત સિંહ (૧૯૦૭ - ૧૯૩૧) દ્વારા ૧૯૨૦ના દાયકામાં તેમના ભાષણો અને લખાણો દ્વારા લોકપ્રિય બન્યો હતો. તે *હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન*નો સત્તાવાર નારો હતો. એપ્રિલ ૧૯૨૯માં આ નારો ભગત સિંહ અને તેમના સાથી બી. કે. દત્ત વડે સંસદમાં બોમ્બ ફોડ્યા પછી પોકારવામાં આવ્યો હતો. પછીથી, જૂન ૧૯૨૯માં પ્રથમ વખત દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં જાહેરમાં તેમના સંયુક્ત નિવેદનમાં પણ તેનો સમાવેશ થયો હતો. ત્યારથી, આ નારો ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના આંદોલનોમાં વારંવાર પોકારવામાં આવતો હતો. સ્વતંત્રતા સંગ્રામ પર આધારિત ભારતીય રાજકીય નવલકથાઓમાં આ નારો ઘણી વખત વિવિધ પાત્રો દ્વારા પોકારાતો જોવા મળે છે.

આ નારો હવે સમાજવાદીઓ અને સામ્યવાદીઓ, ખાસ કરીને CPI (M), CPI અને ડાબેરી રાજકીય પક્ષો દ્વારા વારંવાર વપરાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ