અંગ્રેજી સાહિત્ય

**અંગ્રેજી સાહિત્ય**ના પ્રાચીન સમયથી લઈને વર્તમાન સુધીના સમયગાળાને ઘણા પરિમાણોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે. આ વિભાગ અભ્યાસને સરળ બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે. તેના મુખ્ય ત્રણ યુગ મનાય છે: (૧) આંગ્લસેકસન (૨) નોર્મન વિજયથી ચોસર સુધી અને (૩) ચોસરથી નવ જાગૃતિ સુધી. 

## જૂનું અંગ્રેજી સાહિત્ય(c.૪૫૦-૧૦૬૬)
*બેઆવુલ્ફ*એ જૂની અંગ્રેજી એંગ્લો-સેકસન ભાષામાં લખાયેલું સૌથી પ્રાચીન વીરકાવ્ય છે. જેમાં છઠ્ઠી સદીની જર્મન પ્રજાના શૌર્યયુગનું વર્ણન કરે છે. એંગ્લો-સેકસન ગદ્ય સાહિત્યના પિતા તરીકે રાજા આલ્ફ્રેડ (૮૪૯-૮૯૯) ઓળખાય છે. રાજા અલ્ફ્રેડના કાર્યકાળ દરમિયાન લેટિન ધર્મકથાઓના ભાષાંતરથી ગદ્ય સાહિત્યનો વિકાસ થયો. 

પુનુરુત્થાન યુગમાં સાહિત્યક્ષેત્રમાં કવિતાનું પ્રભુત્વ જોવા મળે છે. ગદ્યસાહિત્યમાં પણ ૧૬૧૧માં થયેલ બાઈબલનો અનુવાદ એક મહત્વનો બનાવ હતો.

### નાટક
રેસ્ટોરશન કૉમેડી પર બેન જોન્સનનો પ્રભાવ વધારે જોવા મળે છે. તેમાં વાક્ચાતુર્ય, તીક્ષ્ણ, ચાબરાકીભર્યા વાક્યુદ્ધ અને લગ્નની સંસ્થાઓ પરના પ્રત્યાઘાતના વિષયો કેન્દ્રમાં હતા. તેમાં ફલેચર અને બોમાંની અસર પણ જોવા મળે છે.

#### હાસ્યનાટક
રેસ્ટોરશન યુગના નાટ્યલેખકોમાં ડ્રાયડનનું નામ પહેલું છે. તેમની પહેલી કૉમેડી *‘ધ વાઇલ્ડ ગેલાન્ટ* ’ (૧૬૬૩) હતી. ત્યારબાદ *‘ધ રાઈવલ લેડિઝ’* અને '''સિક્રેટ લવ’* પણ રચાઇ. જ્યોર્જ એથરિજ રેસ્ટોરેશન કોર્ટના રંગીલા, વિલાસચતુર વર્તુળના પ્રતિનિધિરૂપ હતા. *‘ધ કમર્શિયલ રિવેંજ ઓર લવ ઇન અ ટબ* ’ (૧૬૬૪) તેમનું પહેલું નાટક હતું. ત્યારબાદ તેમણે *‘શી વૂડ ઇફ શી કૂડ* ’ (1688) અને *‘ધ મેન ઓફ મોડ'* , ઓર *ધ ફોપ્લિંગ ફટલર* ’ (1676) રજૂ થઈ. વિલિયમ વિશર્લી(1640-1716) પણ એક નાટ્યકાર હતા. તેમની કુલ ચાર કૉમેડી *‘લવ ઇન અ વૂડ’* , *'ધ જેન્ટલમેન ડાન્સિગ માસ્ટર’* , *‘ ધ કન્ટ્રી વાઈફ’* અને *‘ધ પ્લેન ડીલર’* પ્રકાશિત થઈ. વિલિયમ કૉન્ગ્રીવ(૧૬૭૦-૧૭૨૯) પણ ચાર કૉમેડીની રચના કરી: *‘ધ ઓલ્ડ બેચલર’* , *‘ધ ડબલ ડીલર’* , *‘લવ ફોર લવ’* અને *'ધ વે ઓફ ધ વર્લ્ડ’*.

#### કવિતા
ઑગસ્ટન યુગના કવિઓએ પ્રકૃતિ કાવ્યો અને ગોપકાવ્યો રચ્યા. ડેન્હામનું *‘કુપર્સ હિલ’*, પોપનું *‘વિન્ડસર ફોરેસ્ટ’* જાણીતા કાવ્યો હતા. તેમનું કેન્દ્રનું સૂત્ર હતું, *“The proper study of mankind was man.”* 

જોસેફ એડિસન(૧૬૭૨-૧૭૧૯) અને રિચાર્ડ સ્ટીલે(૧૬૭૨-૧૭૨૯) શરૂ કરેલ સામાયિકથી ફ્રાન્સિસ બેકને સોળમાં સૌકામાં શરૂ કરેલ નિબંધમાં વિસ્તાર થયો. ત્યારબાદ તેમણે *‘સ્પેક્ટેટર’* શરૂ કર્યું. તેમણે મિતભાષી, હળવું, કટાક્ષયુક્ત અને ઉપદેશાત્મક વિષયવસ્તુ પર લખ્યું જે મધ્યમવર્ગને પસંદ પડ્યું. જેથી નિબંધક્ષેત્ર વિકાસ પામ્યું.

રોબર્ટ બર્ન્સ(૧૭૫૯-૧૭૯૬) રોમેન્ટિક ચળવળના મુખ્ય કવિ હતા. તેમની સાહિત્ય કૃતિઓ ૧૭૮૯ થી ૧૭૯૬ના ગાળામાં પ્રકાશિત થઈ. વિલિયમ બ્લેક(૧૭૭૪-૧૮૧૦) એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા કવિ હતા. *'પોયેટિકલ સ્કેચીઝ' *(૧૭૮૩) તેમનું પુસ્તક છે જે તેમના મિત્રની આર્થિક મદદથી પ્રકાશિત થયું.

### બીજી પેઢીના કવિઓ
પર્શી બાઈસી શેલી એક આદર્શવાદી કવિ હતા. તેમની કવિતાઓમાં પણ પયગંબરી સંદેશ જોવા મળે છે. *‘પ્રોમિથીયસ અનબાઉન્ડ* ’ (૧૮૨૦) શેલીની ઉર્મિપ્રધાન નાટ્ય રચના છે. *‘ટુ એ સ્કાયલાર્ક* ’ (૧૮૨૦), *'ધ કલાઉડ* ’ (૧૮૨૦), *‘ઓડ ટુ ધ વેસ્ટ વિન્ડ* ’ (૧૮૨૦) તેમની ખ્યાતનામ કૃતિઓ છે.

## ૨૦મી સદી
૨૦મી સદીના નાટકોમાં બૌદ્ધિક તત્વ અને વાસ્તવવાદને કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવ્યો. જે જોહન અરવિન (૧૮૮૩-૧૯૦૧) અને જોન મેસફિલ્ડ (૧૮૧૮-૧૮૮૭)ની કૃતિઓમાં જોવા મળે છે. ૨૦મી સદીના સમર્થ અને વિલક્ષણ નાટયકાર જ્યોર્જ બર્નાર્ડ શો (૧૮૫૬-૧૯૫૦) હતા. તેમના સાહિત્યિક જીવનની શરૂઆત ઇ.સ ૧૮૯૨માં *‘વિડોઅર્સ હાઉસિસ’*થી કરી. તેઓ એક કટાક્ષકાર હતા. શોએ નાટકો બે ભાગમાં વહેચ્યાં (૧) *‘પ્લેઝ પ્લેઝન્ટ’* અને (૨)* 'પ્લેઝ અનપ્લેઝન્ટ’*. તેમણે કુલ ૫૨ જેટલા વિવિધ પ્રકારના નાટકો રચ્યા.

ટી.એસ.એલિયટ (૧૮૮૮-૧૯૬૫)નો જન્મ અમેરીકામાં થયો પણ તેમણે બ્રિટિશનું નાગરિકત્વ અપનાવ્યું. એલિયટ કવિ હતા.કવિતા સાથે તેમણે નાટકમાં રસ પડ્યો અને ત્રીજા દાયકમાં પદ્યનાટકોનું સફળ પ્રયોજન કર્યું. *‘મર્ડર ઇન ધ કથીરડલ* ’ (૧૯૩૫), *‘ફેમિલી રિયુનિયન* ’ (૧૯૩૯), *‘ધ કોકટેલ પાર્ટી’* તેમની ખ્યાતનામ કૃતિઓ છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધની દુખદ પરિસ્થિતિના વર્ણનની અસર તેમની રચનામાં પડી. ડબલ્યુ.એચ.ઓર્ડન(૧૯૦૭-૭૫) પદ્યનાટકોમાં સાથ આવે છે. *‘એસેન્ટ ઓફ એફ.સિક્સ’*ની રચનાએ અલગ અસર ઉપજાવી.બીજા વિશ્વયુદ્ધની સમાપ્તિ પછી *‘રોયલ કોર્ટ થિયેટર મંડળ’*ની સ્થાપના થઈ જેમાં જોન ઓસબોર્નનું *‘લુક બેક ઇન એંગર’* (૧૯૫૬) ભજવાયું. તેમને સાહિત્ય માટે નોબલ પારિતોષિક પણ એનાયત થયો. *'ધ વેસ્ટલેન્ડ' *(૧૯૨૨), *'ધ હોલો મેન' *(૧૯૨૫), *'ધ ફોર ક્વાટર્સ'* (૧૯૪૩) તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમની અસર ઓર્ડન, સ્ટીફન, સ્પેન્સર અને સેસિલ ડે લુઈસ વગેરે પર જોવા મળે છે. જેમણે કાવ્યક્ષેત્રે મોટું યોગદાન આપ્યું. 

### ટૂંકી રચનાઓ
આ સમયગાળામાં ટૂંકી રચનાઓ રચાવાની ચાલુ થઈ. રોબર્ટ લુઈ સ્ટીવન્સન(૧૮૫૦-૧૮૯૪)ની ‘ટ્રેઝર આઇલેન્ડ ’ (૧૮૮૩)માં વાંચકોની બદલાતી અભિરુચિ જોવા મળે છે. *‘ડોં.જેકીલ એન્ડ મી. હાઈડ* ’ (૧૮૮૬) દ્વારા સ્ટીવન્સે નવા પ્રકારની લઘુનવલકથાઓ રચી. કોનન ડોઈલે(૧૮૫૯-૧૯૩૦) ડોં. શેરલોક હોમ્સના પાત્ર દ્વારા નવલકથામાં નવી રાહ આપી. રૂડ્યાર્ડ કિપ્લિંગ(૧૮૬૫-૧૯૩૬)નો જન્મ ભારતમાં થયો હતો. તેમણે ભારત દેશ પર આધારિત સંખ્યાબંધ વાર્તાઓ રચી. સાહિત્ય માટે નોબલ પારિતોષિક(૧૯૦૭) મેળવનાર તેઓ પ્રથમ અંગ્રેજ હતા. *‘પ્લેઇન ટેલ્સ’* , *'ફ્રોમ હિલ્સ’* , *‘ધ જંગલ બુક’* અને *‘કિમ’* તેમની પ્રખ્યાત નવલકથાઓ છે. 

વીસમી સદીની શરૂઆતમાં સમાજિક નવલકથાકાર જોન ગલ્સવર્ધી (૧૮૬૭-૧૯૩૦)એ *‘ફોરસાઇટ સાગા* ’ (૧૯૨૨) શિર્ષકના ૬ ગ્રંથની ગ્રંથમાળા રચી. જેમાં મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગના જીવનનું આલેખન કર્યું. તેમણે નાટકો પણ લખ્યા. ગાલ્સવર્ધીને ૧૯૩૨માં નોબલ પારિતોષિક એનાયત થયો. 

વીસમી સદીની પ્રખ્યાત નવલકથામાં સમરસેટ મૉમ (૧૮૭૪-૧૯૬૫)ની *‘અ પેસેજ ટુ ઈન્ડિયા* ’ (૧૯૨૪) અને *‘ઓફ હ્યુમન બોન્ડજ’* (૧૯૧૫), ડી.એચ.લોરેન્સ (૧૮૮૫-૧૯૩૦)ની *‘લેડી ચેટર્લીઝ લવર’* અને *'સન્સ એન્ડ લવર્સ’* તથા આલ્ડસ હક્સલી (૧૮૮૪-૧૯૬૩)ની *‘બ્રેવ ન્યુ વર્લ્ડ* ’ (૧૯૩૨)નો સમાવેશ થાય છે. જેમ્સ જોઈસે (૧૮૮૨-૧૯૪૧) નવલકથાક્ષેત્રમાં નવા પ્રયોગો કર્યા. જેના પરિણામે તેમણે *‘યુલિસસ’'' રચાઇ.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
શ્રેણી:સાહિત્ય