open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
યુનિટ ૭૩૧

**યુનિટ ૭૩૧** (અંગ્રેજી: Unit 731; 731部隊 નાના-સાન-ઈચી-બુતાઈ, ચાઈનીઝ: 731部队) એ અત્યંત ગુપ્ત અને જાપાનીઝ ઇમ્પીરિઅલ આર્મી વડે રક્ષાયેલુ યુનિટ હતુ. આ યુનિટ (ટૂકડી) દ્વારા બીજા વિશ્વયુદ્ધ અને બીજા સીનો-જાપાનીઝ યુદ્ધ (૧૯૩૭-૧૯૪૫) દરમ્યાન જીવતા મનુષ્યો પર અત્યંત કૃર પ્રયોગો કરવામા આવ્યાં. જાપાન દ્વારા યુદ્ધ સમયે કરવામા આવેલા અમાનુષી ગુનાઓમાં સૌથી કુખ્યાત ગુનાઓ માટે યુનિટ ૭૩૧ જવાબદાર છે. એ સમયે યુનિટ ૭૩૧નું સ્થળ પીંગફાંગ જિલ્લાના હાર્બીન શહેરમાં આવેલું હતુ, જે મુંચુકો રાજ્યમાં આવેલું છે. મુંચુકો રાજ્ય હાલ ઉત્તર ચીનમાં આવેલું છે.

દુનિયાની આંખે પાટા બાંધવા માટે આ યુનિટ સત્તાવાર રીતે તેની ઓળખ એક સાફ-સુથરા "રોગચાળા નિવારણ અને પાણી શુદ્ધિકરણ વિભાગ" તરીકે આપતું હતું. તે ક્વાન્ટુંગ લશ્કર (关东军 防疫 给水 部 本部 Kantōgun Bōeki Kyūsuibu Honbu)નું યુનિટ હતું જે મૂળ જાપાન સામ્રાજ્યના કેમ્પીટાઈ લશ્કરી પોલીસ હેઠળ કામ કરતુ હતું. ક્વાન્ટુંગ સેનાના અધિકારી જનરલ  શિરો ઇશીની દેખરેખ હેઠળ યુનિટ ૭૩૧ યુદ્ધના અંત સુધી કાર્યરત રહ્યું હતું.

લગભગ ૩,૦૦૦થી ૧૨,૦૦૦ જેટલા પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો આ ટૂકડીના અમાનુષી પ્રયોગો દરમ્યાન મોતને ભેટ્યાં હતા. અંદાજીત ૬૦૦ની સંખ્યામાં દર વર્ષે કેમ્પીટાઈ લશ્કરી પોલીસ અહી મનુષ્યો પૂરા પાડતી હતી, આ આંકડા માત્ર એકલા યુનિટ ૭૩૧ દ્વારા પીંગફાંગની શિબિરમાં હાથ ધરવામાં આવેલા માનવ પ્રયોગો દરમિયાન મૃત્યુ પામેલા લોકોના છે, જેમાં અન્ય આવી શિબિરો દ્વારા ભોગ લેવામાં આવેલા મૃતકોના આંકડા સમાવિષ્ટ નથી. પીંગફાંગ શિબિરમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા, તેમા લગભગ 70% ચીની સામાન્ય નાગરિક સહિત લશ્કરી જવાનો હતા અને 30%થી ઓછા રશિયન હતા. અન્ય કેટલાક દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાઈ અને પેસિફિક ટાપુ બાજુની વસાહતના હતા, અને અમુક બીજા વિશ્વ યુદ્ધના યુદ્ધ કેદીઓ પણ હતા. (ઘણા વધુ યુદ્ધકેદીઓ યુનીટ ૭૩૧નો ભોગ બન્યા હતા પરંતુ અન્ય છાવણીઓ પર).

યુનિટ ૭૩૧માં સામેલ એવા ઘણા વૈજ્ઞાનિકોએ પાછળથી રાજકારણ, શિક્ષણ, વેપાર અને તબિબિક્ષેત્રે આગળ પડતી કારકીર્દી પણ બનાવી હતી, તો કેટલાકની સોવિયેત દળો દ્વારા ધરપકડ કરવામાં આવી અને ખબરોસ્ક યુદ્ધ અપરાધ ખટલામાં તેમનો ન્યાય કરવામા આવ્યો, બાકીનાઓએ અમેરિકન દળો સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. અમુક વૈજ્ઞાનિકો પર કાર્યવાહી ન થઈ તેનુ એક કારણ એવુ પણ મનાય છે કે જૈવિક યુદ્ધ માટેના અભ્યાસમાં મેળવેલી અગત્યની જાણકારી અને અનુભવ અમેરીકા માટે ખુબ મૂલ્યવાન હતા.

૬ મે ૧૯૪૭, ડગલસ મેકઆર્થર, સાથી દળોના સુપ્રીમ કમાન્ડર તરીકે વોશિંગ્ટનને લખે છે કે, "વધારાના ડેટા અને શક્યવત: 'જનરલ ઇશી'ના કેટલાક નિવેદનોને ગુપ્ત માહિતી તરીકે જાળવી રાખવામાં આવશે અને તેનો "યુદ્ધ અપરાધોના પુરાવા" તરીકે ઉપયોગ થશે નહીં જેનાથી કદાચ ભલે જાપાનની સામેલગીરી પણ સાબિત થતી હોય." આ સોદાનો નિષ્કર્ષ ૧૯૪૮માં આવ્યો હતો.

## ફિલ્મજગતમાં યુનિટ ૭૩૧
યુનિટ ૭૩૧ના ચોંકાવનારા તથ્યો પરથી પ્રેરિત થઈને બનાવાયેલી ફિલ્મો, ધરાવાહીકો અને ગીતો નીચે મુજબ છે.
***ફિલ્મ**
**મેન બીહાઈંડ ધ સન - ૧૯૮૮
**૭૩૧:ટુ વર્ઝન ઓફ અ હેલ - ૨૦૦૭
**ફિલોસોફી ઓફ અ નાઈફ - ૨૦૦૮
***ધારાવાહિક**
**ધારાવાહિક 'ધ એક્સ ફાઈલ'નો એપીસોડ '૭૩૧'
**ધરાવાહિક 'રિજીનેસીસ'નો એપીસોડ 'લેટ ઈટ બર્ન'
***ગીત**
**આલ્બમ 'ટીયર્સ ઓફ ધ ડ્રેગન'નું ગીત 'ધ બ્રીડીંગ હાઉસ'
**આલ્બમ 'વર્લ્ડ પેઈન્ટેડ બ્લડ'નું ગીત 'યુનિટ ૭૩૧'

## સંદર્ભ
શ્રેણી:જાપાન
નવાપુરા (તા. કડી)

**નવાપુરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કડી તાલુકાનું આવેલું એક  ગામ છે. નવાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:કડી તાલુકો
પ્રભુલાલભાઇ દવે

લોકસેવક **પ્રભુલાલભાઇ દવે** ‍‍‍(૦૪ જુલાઇ, ૧૯૨૬-૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૨)નો જન્મ અમરેલી પાસેના બાંભણિયા ગામે થયો હતો. હાઇસ્કૂલ અને કૉલેજનું શિક્ષણ જૂનાગઢમાં લઇ, અમદાવાદની કૉલેજમાં કાયદાના સ્નાતક થયા.

## કારકિર્દી
તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત ધારાશાસ્ત્રી તરીકે થઇ. ઇ.સ. ૧૯૪૯માં પ્રથમ વખત સુધરાઇમાં પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા. તેઓ ગુજરાત વિધાનસભાના ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.

## યોગદાન
જૂનાગઢ આયુર્વેદ કૉલેજની સ્થાપના, ખેતીવાડી કૉલેજ તથા કેમ્પસની સ્થાપના તથા વિકાસમાં તેમનું યોગદાન મહત્વનું હતું. ઉપરાંત ઔદ્યોગિક તાલીમશાળા, સાગવડી ફાર્મ, દૂધની ડેરી, સંશોધન કેન્દ્રો વગેરેની પ્રવૃતિમાં મહત્વની સેવાઓ આપી.

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૨માં મૃત્યુ
ખેરખટ્ટો

**ખેરખટ્ટો** એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું કાગડા કુળનું એક પક્ષી છે. આ પક્ષી એકલું કે જોડીમાં ફરતું જોવા મળે છે, કદીય ટોળામાં ફરતું નથી. તેનો અવાજ ઘડીકમાં મીઠો તો ઘડીકમાં કર્કશ સંભળાય છે.

## દેખાવ 
કાગડા કુળનાં પંખીઓમાં આ પક્ષી સૌથી આકર્ષક દેખાવ ધરાવે છે. તે રંગ અને રૂપથી દેખાવડો હોય છે. તેનું માથું, ડોક, ગળું, તથા છાતી ધૂમાડીયા કાળા રંગનાં અને બાકીનું શરીર કથ્થાઈ હોય છે. તેની પાંખ પર મોટું ધોળું ધાબું અને બાજુનો બાકીનો ભાગ કાળો હોય છે. તેની લાંબા કદની પૂંછડીના ઉપરના ભાગે રાખોડી રંગ અને છેડા પર કાળા રંગની પટ્ટી હોય છે. તેની ચાંચ નાની અને સહેજ વળેલી હોય છે. પગ ભૂખરા રંગના હોય છે. આ પક્ષી દેખાવમાં નર અને માદા સરખાં જ હોય છે..

## રહેઠાણ 
ખેરખટ્ટો બગીચા, જંગલ, ઝાડી ઉપરાંત ગામમાં મોટાં વૃક્ષો પર માર્ચ મહીનાથી શરૂ કરીને મે-જૂન સુધીમાં પોતાનો માળો બનાવે છે. તેનો માળો ઉંચા વૃક્ષ પર બેલાખામાં હોય છે. તેના ઈંડાનો રંગ લીલાશ પડતો હોય છે અને એના પર રાખોડી કથ્થાઈ છાંટણા હોય છે.

## ખોરાક 
કાગડાની જેમ ખોરાક તરીકે સર્વભક્ષી, ફળો, જીવડાં, ઈંડાં, નાના પક્ષીઓનાં બચ્ચાં, ઉંદર વગેરે બધું જ ખાય છે. ખોરાકથી ધરાઈ ગયા પછી વધુ ખોરાક ઝાડની કે મકાનની બખોલમાં છુપાવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:કાગડો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
મહાવીર જન્મ કલ્યાણક

**મહાવીર જન્મ કલ્યાણક** (અથવા **મહાવીર જયંતિ**)  જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટે પવિત્ર દિવસ ગણાય છે. આ દિવસને તેઓ તહેવાર તરીકે મનાવે છે. આ દિવસને **વીર તેરસ** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે જૈન ધર્મના ચોવીસમા તેમજ છેલ્લા તીર્થંકર મહાવીર સ્વામીનો જન્મ થયો હતો. એમનો જન્મ ભારતીય વૈદિક પંચાગના વિક્રમ સંવત મુજબ ચૈત્ર સુદ તેરસના દિવસે થયો હતો. આ દિવસે ભારતમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાહેર રજા હોય છે.

## આ પણ જુઓ 
* તીર્થંકર
* મહાવીર સ્વામી
* જૈન ધર્મ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:તહેવાર
કળથી

**કળથી** એ એક ધાન્ય છે. આ હલકું ધાન્ય ગણાય છે. કળથીના છોડ નાના કદના બે થી અઢી ફૂટ ઊંચા અને જમીન પર પથરાયેલા હોય છે. આ છોડ પર ચપટી શીંગો હોય છે. એના બીજ ખોરાકમાં તેમ જ ઔષધ તરીકે વપરાય છે. કળથીને અંગ્રેજી ભાષામાં હોર્સ ગ્રામ (Horse gram) કહેવામાં આવે છે. તેનું લેટીન નામ ડોલીકોસ બાઈફ્લોરસ છે.

ભારત દેશમાં દક્ષિણ ભારત ઉપરાંત મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર તથા ગુજરાતના વનવાસીઓ કળથીની ખેતી કરે છે. દક્ષિણ ભારતમાં ઘોડાઓને ચણાને બદલે કળથીની ચંદી ખવડાવવામાં આવે છે.

## ઉપયોગિતા 
આયુર્વેદની દૃષ્ટિએ કળથી રસમાં કષાય, ઉષ્ણ વીર્યા, વિપાકે અમ્લ (ચરક), કટુ (સુશ્રુત) અને કફ-વાત દૂર કરનાર છે. 

તેનો ઉપયોગ ઉકાળો, તેની દાળ, સૂપ કે શાક નિયમિત લેવામાં આવે તો પથરી તૂટી તેના ટુકડા થઈ ઝીણી ઝીણી બની પેશાબ વાટે બહાર નીકળી જાય છે અને વ્યક્તિને પથરીથી મુક્તિ મળે છે. તેથી જ કળથીને આપણે રસોઈમાં સામેલ કરવી જોઈએ.

શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:ધાન્ય
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર
શ્રેણી:અનાજ
હીરાકુડ બંધ

thumb|right|હીરાકુડ બંધ (ડાઈક)|255px

**હીરાકુડ બંધ** ભારત દેશના અગ્નિ દિશામાં આવેલા ઓરિસ્સા રાજ્યમાંથી પસાર થતી મહા નદી પર બાંધવામાં આવેલી એક બહુહેતુક યોજના છે. હીરાકુડ બંધ સંબલપુર શહેરથી ૧૫ કિલોમીટરના અંતરે આવેલો છે. ઈ. સ. ૧૯૫૭ના વર્ષમાં બાંધવામાં આવેલ હીરાકુડ બંધ જગતના સહુથી લાંબા માનવનિર્મિત બંધો પૈકીનો એક ગણાય છે, જે આશરે ૨૬ કિલોમીટર (૧૬ માઈલ) જેટલી લંબાઈ ધરાવે છે. આ યોજનાનો મુખ્ય બંધ ૪.૮ કિલોમીટર (૩ માઈલ) જેટલી લંબાઈ ધરાવે છે. આ બંધ વડે રચાયેલું હીરાકુડ સરોવર ૫૫ કિલોમીટર જેટલી લંબાઈ ધરાવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* હીરાકુડ બંધ બાંધકામ વેળાનું દૃશ્ય-શ્રાવ્ય ચિત્રણ ૧૯૫૮ 
* વિકિમેપીઆ પર હીરાકુડ બંધ
* સંબલપુર જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 
* દેવરીગઢ વન્ય પ્રાણી અભયારણ્ય (Debrigarh Wildlife Sanctuary) 
* ઓરિસ્સાનો હીરાકુડ બંધ

શ્રેણી:ઑડિશા
શ્રેણી:ભારતના જળબંધો
બજાતે રહો

**બજાતે રહો** એ એક હિન્દી ચલચિત્ર છે. ૨૬મી જુલાઈ ૨૦૧૩ના રોજ રિલીઝ થનારી આ ફિલ્મ ઈરોઝ ઈન્ટરનેશનલ તથા એમએસએમ મોશન પિક્ચર્સના બેનર હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવી છે. કૃષિકા લુલ્લા આ ફિલ્મના નિર્માત્રી તરીકે, અને સહનિર્માતા તરીકે સુનીલ ચૈનાની અને સમીર ચંદ કાર્યરત રહ્યા હતા. આ ફિલ્મના નિર્દેશક શશાંત શાહ છે. હાસ્ય પ્રધાન આ ફિલ્મની વાર્તા વેરની વસૂલાતના બનાવ પર આધારિત છે, જેના લેખક ઝફરખાન છે. આ ફિલ્મનું સંગીત જયદેવ કુમાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે..

## કલાકારો 
* ડોલી અહલુવાલિયા
* વિનય પાઠક
* રણવીર શૌરી
* તુષાર કપૂર
* વિશાખા સિંહ
* રવિ કિશન
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિન્દી ચલચિત્ર
શિવલીંગી (વનસ્પતિ)

શિવલીંગી (વનસ્પતિ) અથવા કૈલાસપતિ નામ વડે પણ ઓળખાતા આ વૃક્ષનુ ઉદ્ભવસ્થાન અમેરિકા ખંડનો દક્ષિણ કેરેબિયન વિસ્તાર અને એમેઝોન વિસ્તાર ગણાય છે.. આ ઉપરાંત બીજા વિશ્વના ઘણા સ્થળોએ આ વૃક્ષ ઉગાડવામાં આવે છે.. ભારત દેશમાં પણ  લગભગ 3000 વર્ષોથી તેનું અસ્તિત્વ છે એમ વનસ્પતિશાસ્ત્રીઓ માને છે.

આ વૃક્ષનું વૈજ્ઞાનિક નામ Couroupita guianensis એ તેના શોધક એવા ફ્રેંન્ચ વનસ્પતિશાસ્ત્રી J.F. Aublet દ્વારા આપવામાં આવેલ છે.
   
આ વૃક્ષનું સામાન્ય અંગ્રેજી નામ તેના ફળોનો દેખાવ તોપગોળા જેવો હોવાના કારણે છે. આ વૃક્ષને માણસોની અવરજવરથી દૂર ઉગાડવામા આવે છે કારણ કે તેના ફળો પાકીને આપમેળે પડે ત્યારે ગંભીર ઇજા કરી શકે એટલા વજનદાર હોય છે. વૃક્ષ પર ફળો પાકે ત્યારે દૂર રહેવુ હિતાવહ છે.

આ વૃક્ષની ઊંચાઈ ૩૫ મીટર સુધી વધતી હોય છે. તેનાં પર્ણો ઝૂમખામાં અને વિવિધ કદનાં (૮ થી ૩૧ સે.મી.) હોય છે. એનાં ફૂલો તીવ્ર સુગંધ ફેલાવે છે, જેની માત્રા રાત્રી, તેમ જ વહેલી સવાર દરમ્યાન વધુ હોય છે.

આ વૃક્ષની છાલ, પર્ણો , ફૂલ અને ફળ ને ઔષધિય ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે અને તે એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને એન્ટીસેપ્ટિક ગુણધર્મો ધરાવે છે તેમ માનવામાં આવે છે.

આ વૃક્ષ શ્રીલંકા અને થાઇલેન્ડના બૌધ્ધ મંદિરોમાં પણ પવિત્રવૃક્ષ તરીકે ઉગાડેલું હોય છે. ભારતમાં તેને પવિત્ર ગણવામાં આવે છે કેમ કે તેના ફૂલની મધ્યમાં આવેલ પાંખડીએ નાગ જેવો આકાર ધારણ કરેલો હોય છે અને તે વચ્ચે આવેલા શિવલીંગ જેવા દેખાતા પૂકેસર ને શિવલીંગની જેમ ઢાંકી રાખતું હોવાથી શિવલીંગ જેવો આકાર ધારણ કરે છે.

## ચિત્ર દર્શન 

ચિત્ર:Cannonball tree flower buds.JPG|કળીઓ
ચિત્ર:Canonball Flower P1030858.JPG|ફૂલો
ચિત્ર:Couroupita_guianensis_fruits.JPG|ફળો
ચિત્ર:Couroupita_guianensis_m6d_(10).JPG|પાકાં અને સૂકાયેલા ફળો
ચિત્ર:Naglingam (Couroupita guianensis) young leaves in Hyderabad, AP W IMG 6606.jpg|પર્ણો
File:Couroupita guianensis MHNT.BOT.2008.1.23.jpg|Couroupita guianensis - Museum specimen
File:Cannonball tree flowers in Bhopal (24).jpg|ફૂલો

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વનસ્પતિ
ખાંડેક (તા.રાપર)

**ખાંડેક** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા રાપર તાલુકામા આવેલુ  ગામ છે.ખાંડેક ગામમાં વિવિધ જ્ઞાતીના લોકો વસે છે.ખાંડેક ગામમાં મુખ્ય વસ્તી બ્રાહ્મણોની છે.જે મુખ્યત્વે પરજિયા રાજગોર છે અને તેઓ સૌ પ્રથમ ગામમાં આવ્યા હતા અને વસવાટ કર્યો હતો.ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમજ પશુપાલન છે.  આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમજ દૂધની ડેરી અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામમાં ચામુંડા માતાજી તથા હિંગલાજ માતાજીના મોટા મંદિરો આવેલા છે.

ગામમાંથી નર્મદા કેનાલ પસાર થાય છે. ગામમાં એક વિશાળ તળાવ પણ આવેલું છે, જે *બાઇસરું તળાવ* અથવા *સાંખોલસર તળાવ*ના નામે ઓળખાય છે.

શ્રેણી:રાપર તાલુકો
શ્રેણી:વાગડ
પ્રાણ (અભિનેતા)

**પ્રાણ** (૧૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૦ – ૧૨ જુલાઇ ૨૦૧૩) હિન્દી ફિલ્મોના ખુબજ જાણીતા અને પ્રખ્યાત અભિનેતા હતા. એમણે મુખ્ય નાયકથી માંડીને સહાયક અભિનેતા તરીકેના પાત્રો ભજવ્યા હતા, પણ મુખ્યત્વે ખલનાયકના પાત્રમાં તેમણે ખૂબ જ સફળતા મેળવી હતી.

## કારકિર્દી 
તેમનું મૂળ નામ પ્રાણ કૃષ્ણ સિકંદ હતું પણ તેમના ફિલ્મોના નામ **પ્રાણ**થી જ તેઓ વધુ જાણીતા હતા. તેમનો જન્મ ૧૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૦ના રોજ જૂની દિલ્હીના કોટગઢમાં આવેલા બાલીમારનમાં સુખી-સંપન્ન પંજાબી કુટુંબમાં થયો હતો. તેઓ એમની ભૂમિકામાં દરેક પાત્રની જરૂરિયાત પ્રમાણે જાન રેડી દેતા હતા અને એને જીવંત બનાવી દેતા હતા. ૧૯૪૨માં રજૂ થયેલા ચલચિત્ર ખાનદાનથી તેમણે હિંદી ચલચિત્ર ઉદ્યોગમાં પદાર્પણ કર્યું હતું. મનોજ કુમાર જેવા અભિનેતા નિર્દેશકે એમને 'ઉપકાર' ચલચિત્રમાં મલંગચાચા નામના લંગડા પણ ભલા માણસની ભૂમિકા આપી હતી, તે ખૂબ યાદગાર નિવડી હતી. એ ફિલ્મનું એમના પર અંકિત થયેલું 'કસમે વાદે પ્યાર વફા' ગીત આજે પણ લોકોની સ્મૃતિમાં વસે છે. 'જંજીર' ફિલ્મમાં પણ એમની પઠાણની ભૂમિકા ખૂબ વખણાઈ હતી અને એમના પર અંકિત થયેલું 'યારી હૈ મેરા યાર જીન્દગી' અત્યંત લોકપ્રિય થયું હતું.

## અવસાન 
લાંબી બીમારીને કારણે ૧૨ જુલાઇ ૨૦૧૩ના દિવસે ૯૩ વર્ષની ઉમરે મુંબઈની લીલાવતી હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમ્યાન અવસાન થયું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૨૦માં જન્મ
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:૨૦૧૩માં મૃત્યુ
શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા
કર્ણ પ્રયાગ

thumb|right|380px| કર્ણ પ્રયાગ ખાતે પિંડાર અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ
**કર્ણ પ્રયાગ** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યના ચમોલી જિલ્લામાં આવેલું એક પર્વતીય તીર્થધામ છે. આ સ્થળ અલકનંદા નદી પર આવેલા પંચ પ્રયાગ તરીકે ઓળખાતા પાંચ તીર્થો પૈકીનું એક છે. અહીં અલકનંદા નદી અને પિંડાર નદીઓનો સંગમ થાય છે. આ સ્થળ ઋષિકેશ થી બદ્રીનાથ જતા માર્ગ પર આવેલું હોય એનું મહત્વ અધિક છે.

આ સ્થળ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૪૫૧ મીટર (૪,૭૬૦ ફૂટ) જેટલી ઊંચાઈ પર  સ્થાને આવેલું છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ચમોલી જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
હુગલી નદી

thumb|right|300px|કોલકાતા ખાતે હુગલી નદી
**હુગલી નદી** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં આવેલી એક મહત્વની નદી છે, જે ગંગા નદીની ઉપનદીઓ પૈકીની એક છે. આ નદીના પૂર્વ કાંઠે ભારતનાં સૌથી મોટાં શહેરો પૈકીનું એક એવું કોલકાતા મહાનગર વસેલું છે. આ નદી પર પ્રખ્યાત *હાવરા બ્રીજ* તરીકે ઓળખાતો પુલ ઈ. સ. ૧૯૪૩માં બાંધવામાં આવ્યો હતો. આ નદીની લંબાઈ ૨૬૦ કિલોમીટર (૧૬૦ માઇલ) જેટલી છે. આ નદીમાં ઈ. સ. ૧૯૭૪માં ગંગા નદી પર બંધાયેલ ફરાક્કા બંધમાંથી નહેર દ્વારા પાણી લઈ જવામાં આવે છે, જેથી કોલકાતા બંદર પર માટી બેસવાથી થતું પુરાણ ઓછું થઈ શકે. 

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
તલ

**તલ** (અંગ્રેજી: Sesame; વૈજ્ઞાનિક નામ: *Sesamum indicum*) એક તેલીબિયાં વર્ગની વનસ્પતિ છે. વનસ્પતિશાસ્ત્ર પ્રમાણે તે સપુષ્પી વનસ્પતિના સિસેમમ ગોત્રમાં આવે છે. ભારતમાં અને આફ્રિકામાં તેની અસંખ્ય જંગલી જાતો મળી આવે છે. ઉષ્ણકટિબંધના વિસ્તારોમાં તે સારી રીતે કેળવાય છે.

તલને સૌથી જૂના ખેતી કરીને પકવવામાં આવતા તેલીબિયાં તરીકે ગણવામાં આવે છે અને ૩,૦૦૦ વર્ષથી પણ વધુ સમયથી તેની માવજત થતી હોવાનું જાણમાં છે. તલ સુષ્કતા પ્રત્યે ખૂબ સારી સહિષ્ણુતા ધરાવે છે, એટલે કે સુકા વિસ્તારમાં તે સારી રીતે ઉગી શકે છે. જ્યાં બીજો કોઈ પાક થઈ ન શકતો તેવા વિસ્તારમાં તે સરળતાથી ઉગી શકે છે અને માટે અંગ્રેજીમાં તેને સર્વાઇવર ક્રોપ (survivor crop) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

બધાં તેલીબિયામાં તલ સૌથી વધુ તેલ ધરાવે છે. તલનું તેલ મીઠું હોય છે અને તે કારણે દુનિયાના લગભગ દરેક ભાગમાં ખાધ્યતેલ તરીકે વપરાય છે.

૨૦૧૦ની સાલમાં વિશ્વમાં તલનું કુલ ઉત્પાદન ૩૮.૪ લાખ ટન થયું હતું અને મ્યાનમાર (બર્મા) સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ હતો તલની ઘણી જાતિઓ છે, જે પૈકીની મોટા ભાગની જંગલી છે અને તે પૈકીની મોટાભાગની સબ-સહારન આફ્રિકાની વતની છે. સિસેમમ ઇન્ડિકમ (*Sesame Indicum*) કે જેની ખેતી કરવામાં આવે છે,  તેનો ઉદ્ભવ ભારતમાં થયો હતો. 

ઉત્ખનન દ્વારા મળી આવેલા તલના બળેલા અવશેષો ઇ.પૂ. ૩૫૦૦-૩૦૫૦ના ગાળાના હોવાનું સિદ્ધ થયું છે. ફુલરનો એમ નોંધે છે કે તલનો વેપાર મેસોપોટેમિયા અને ભારત (તથા આજના પાકિસ્તાન) વચ્ચે ઇ.પૂ. ૨૦૦૦ પહેલા શરૂ થઈ ચુક્યો હતો. કેટલાક એવો દાવો પણ કરે છે કે ઇજીપ્તમાં ટોલેમિયાક કાળ દરમ્યાન તલની ખેતી થતી હતી, જ્યારે અન્યોનું કહેવું છે કે નવા રાજ્યના કાળમાં સૌપ્રથમ ખેતી થઈ હતી.

આશરે ૪,૦૦૦ વર્ષ પુરાણા બેબીલોન અને એસ્સિરિયાના સંદર્ભોમાં પણ તલનો ઉલ્લેખ છે. ઇજીપ્તના લોકો તેને સેસેમ્ટ કહેતા અને ૩૬૦૦ કરતા પણ વધુ વર્ષો જૂના એબર્સ પેપીરસની હસ્તપ્રતમાં તેનો ઔષધિય વનસ્પતિ તરીકે સમાવેષ થયેલો છે. તુર્કીમાં થયેલા ઉત્ખનનના પુરાવાઓથી એમ સ્પષ્ટ થયું છે કે આજથી ઓછામાં ઓછા ૨૭૫૦ વર્ષ પૂર્વે ઉરર્તુના સામ્રાજ્યમાં તલ ઉગાડવામાં આવતા અને તેને પીલીને તેનું તેલ પણ કાઢવામાં આવતું.

તલ એક  ખડતલ પાક છે જેને ખૂબ ઓછી માવજતની જરૂર પડે છે અને તે દુકાળમાં, ઊંચા તાપમાનમાં, ચોમાસા પછી જમીનમાં બચી ગયેલા ભેજના સહારે કે જ્યારે ચોમાસું આવ્યું જ ન હોય ત્યારે પણ ઉગી શકે છે અને એટલું જ નહિ, અત્યાધિક વરસાદમાં પણ તે ટકી જાય છે. એ એક એવો પાક હતો જેની ખેતી એવા ખેડૂતો કરતા જેમની પાસે ગુજરાનનું બીજું કોઈ સાધન ન હોય, જેઓ રણની કિનારે રહેતા હોય અને તેમના વિસ્તારમાં અન્ય કોઈ પાક થતા નહી હોય.

૭૮ લાખ હેક્ટરથી પણ વધુ જમીન પર તલનું વાવેતર ૨૦૧૦માં થયું હતું.

## ચિત્રદર્શન

File:Simit-2x.JPG|સિમિત-તુર્કીશ બ્રેડ
File:Sesame(zbior).jpg|થાઇલેન્ડમાં તલની  લણણી કરતા ખેડૂતો
File:Til-Patti 2.jpg|તીલ પટ્ટી - તલસાંકળી જેવી રાજસ્થાની મીઠાઇ
File:Sesame-Seeds.jpg|સુકા તલ
File:Zin Deoi.jpg|તલના લાડુ
File:Burger king whopper.jpg|તલવાળો બર્ગરનો બન
File:Tahini without oil.JPG|તાહિની - તલની ચટણી

## સંદર્ભ
શ્રેણી:તેલીબીયા
ભાગ મિલ્ખા ભાગ

**ભાગ મિલ્ખા ભાગ** એક હિન્દી ચલચિત્ર છે. ૧૨મી જુલાઈ ૨૦૧૩ના રોજ રિલીઝ થયા બાદ દર્શકોનો ઘણો સારો પ્રતિસાદ મેળવી રહેલી આ ફિલ્મના નિર્માણ અને નિર્દેશનનું કાર્ય રાકેશ ઓમપ્રકાશ મેહરાએ સંભાળ્યું હતું. રમત પ્રધાન આ ફિલ્મની વાર્તા *ફ્લાઈંગ શીખ* તરીકે ચાહના મેળવી ચુકેલા ભારતીય દોડવીર મિલખા સિંઘની જીવનકથા પર આધારિત છે, જેના લેખક પ્રસૂન જોશી છે. આ ફિલ્મનું સંગીત શંકર-એહસાન-લોયની ત્રિપુટી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

## કલાકારો 
* ફરહાન અખ્તર
* સોનમ કપૂર
* યોગરાજસિંઘ
* મીશા શફી
*પવન મલહોતરા
*દિવયા દતતા
*પ઼કાશ રાજ
*આરટ મલિક
*કે કે રૈના
*દેવ ગિલ

## સંગીત
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિન્દી ચલચિત્ર
પંચામૃત

**પંચામૃત** હિંદુ ધર્મના પૂજન વેળા ઉપયોગમાં આવતું એક મિશ્રણ છે. આ મિશ્રણ ગાયનું દૂધ, દહીં, મધ, ઘી અને સાકર વડે બનાવવામાં આવે છે.

## મહત્વ 
ભારતના બધા ભાગોમાં પૂજા-પાઠના સમયે ભગવાનને અર્પણ કર્યા બાદ પંચામૃત બધાને વહેંચવામાં આવે છે. તહેવારોના દિવસોમાં પંચામૃતનું મહત્વ વિશેષ હોય છે, જ્યારે મંદિરોમાંથી પણ પૂજાપાઠ કર્યા બાદ પંચામૃત વહેંચવામાં આવે છે. ભગવાનને અભિષેક કરાવવા દરમ્યાન આ પાંચ દ્રવ્યો વપરાતાં હોય, તે ભેગાં કરી બનાવવામાં આવતા પંચામૃતને *ચરણામૃત* તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

પંચામૃતમાં તુલસીનાં પાન, ઈલાયચી, સુકો મેવો, જાયફળ, નારિયેળ (દક્ષિણ ભારતમાં) વગેરેનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:સંસ્કૃતિ
રાયડો

**રાયડો** અથવા **રાઈ ** (અંગ્રેજી: Mustard; વૈજ્ઞાનિક નામ: *Brassica juncea*) તેલીબીયાં આપતી એક બારમાસી વનસ્પતિ છે, જે પોતાના નાના કદથી માંડીને લગભગ ૧૨૦ સે.મી.ની ઊંચાઈ સુધી વધી જાય છે, પરંતુ એનું બંધારણ કમજોર હોય છે. રાયડાનાં પાનનો રંગ  લીલો અને ફૂલ પીળા હોય છે.

ભારતમાં ગુજરાત ઉપરાંત આસામ, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, પંજાબ અને હરિયાણા રાયડો પકવતા મુખ્ય રાજ્યો છે. ગુજરાતમાં પાટણ, મહેસાણા, બનાસકાંઠા અને સાબરકાંઠા જિલ્લાઓમાં રાયડાની ખેતી કરવામાં આવે છે.

## અગત્યની વિગતો
*પાકવાનો સમય - ૧૧૫ થી ૧૩૦ દિવસ
*છોડની ઉચાઈ - ૧૮૫ સે.મી.થી  ૨૧૦  સે. મી.
*૫૦% ફૂલ આવવાના દિવસો - ૪૨ થી ૫૦ દિવસ 

## ઉપયોગ
*રાયડાનો સૌથી વધુ ઉપયોગ તેલીબિયા તરીકે થાય છે. આ ઉપરાંત તેના બીજ, રાઈ, મસાલામાં વપરાય છે અને ગુજરાતી રસોઈમાં મોટેભાગે વઘારમાં રાઈ વપરાય છે.

શ્રેણી:તેલીબીયા
સામાન્ય જ્ઞાન

thumbnail|right|વિશ્વજ્ઞાનકોશ - સામાન્ય જ્ઞાનના પર્યાય તરીકે
**સામાન્ય જ્ઞાન** એ વિશાળ વિષયવસ્તુ છે. મનોવિજ્ઞાનની વ્યાખ્યામાં કહીએ તો સામાન્ય જ્ઞાન એટલે સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોનું જ્ઞાન હોવું અને તેનો રોજબરોજના જીવનમાં ઉપયોગ કરવો. જેનાથી પરોક્ષ કે પ્રત્યક્ષ  માધ્યમ સાથે ગુણવત્તાસભર વાતચીત કરી શકો. તેથી સામાન્ય જ્ઞાનને  વિશાળ વિષયવસ્તુમાં સમાવવામાં આવ્યું છે. આ વ્યાખ્યા માર્યદિત ધોરણ મુજબ આપી શકાય છે . 

સામાન્ય જ્ઞાનને કોઈ ક્ષેત્રની શ્રેષ્ઠ તાલિમ કે મર્યાદિત ભાગની માહિતીના માધ્યમ જોડે સરખાવી શકાય છે, પરંતુ કોઈ ક્ષેત્ર કે વિષયવસ્તુનું અત્યંત વિશિષ્ટ શિક્ષણ હોય તો ત્યાં સામાન્ય જ્ઞાનની વ્યાખ્યા જોડી શકાય નહી. જ્ઞાન એ  સુઘડ ગુપ્તતાનો મહત્વનો ઘટક છે અને તે વ્યાપક રીતે સામાન્યા જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલો છે તથા થોડેઘણે અંશે અનુભવ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે સંકળાયેલો છે. અભ્યાસ પરથી તારણ મળ્યું કે મોટા ભાગના લોકો પોતાના રસના વિષયમાં અવ્વલ હોય છે, તે જે તે ક્ષેત્રના સામાન્ય જ્ઞાન પર આધાર રાખે છે.

અસંખ્ય અભ્યાસોએ સાબિત કર્યું કે સ્ત્રીઓ કરતાં કદાચ પુરુષોનું સામાન્ય જ્ઞાન વધારે હોય છે. આનાથી એમ પણ સિદ્ધ થયું કે સામાન્ય જ્ઞાન યાદશક્તિની ક્ષમતા કરતાં જે તે વિષયના રસ પર વધુ આધાર રાખે છે. આ બાબત જાતિના તફાવતોને કારણે હોય છે. તાજેતરના અભ્યાસ દ્વારા જાણવા મળ્યું કે સામાન્ય જ્ઞાન એ શાળાની પરિક્ષા દરમિયાનના દેખાવ અને હેતુ સિદ્ધ કરવા ઉપયોગમાં લેવાતા  કૌશલ્ય સાથે સંકળાયેલું છે.

શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન
ટિંડોળી

**ટિંડોળી** અથવા **ઘિલોડી** એક બહુવર્ષાયુ વેલાવર્ગમાં આવતી વનસ્પતિ છે. ટિંડોળા અથવા ઘિલોડા તરીકે ઓળખાતાં તેનાં ફળ શાકભાજી તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. આ ફળનો ઉપયોગ આયુર્વેદના શાસ્ત્રમાં પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આ ફળ પુખ્ત થાય ત્યાં સુધી લીલા રંગનાં હોય છે, જ્યારે પાકી જાય ત્યારે લાલ રંગનાં જોવા મળે છે. આપણે ત્યાં ગુજરાત રાજ્યમાં સુરત, તાપી, નવસારી, વડોદરા, ખેડા, અમદાવાદ, જૂનાગઢ જેવા જિલ્લામાં ટિંડોળાનું ઉત્પાદન વિશેષ પ્રમાણમાં લેવામાં આવે છે. ટિંડોળાનું વાવેતર ચોમાસુ તથા ઉનાળુ પાક તરીકે કરી શકાય છે.

ટિંડોળાના પાકને ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા વધુ માફક આવે છે. સારા નિતારવાળી, મધ્યમ કાળી, બેસર, ગોરાડુ અને ફળદ્રુપ ભાઠાની જમીન આ પાક માટે વધુ માફકસરની ગણાય છે.

## ટિંડોળાની ખેતી 
ટિંડોળાની વાવણી એક વર્ષ જૂના વેલાઓના ટૂકડા વડે કરવામાં આવે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ટિંડોળાની ટૂંકા ફળવાળી જમીન પર ફેલાતી જાતનું વાવેતર ગાંઠ અથવા કંદ વડે કરવામાં આવે છે. રોપણી માટે રોગ-જીવાતથી મુકત વેલા પસંદ કરી ૪૦થી ૫૦ સે.મી. લંબાઈના ૩થી ૪ ગાંઠોવાળા ટૂકડા તૈયાર કરવામાં આવે છે. દરેક ખામણાની મધ્યમાં  બે ટૂકડા રોપવામાં આવે છે. વેલાના ટૂકડાના બંને છેડા જમીનની બહાર રહે તથા મધ્યભાગ જમીનમાં ૫થી ૭ સે.મી. ઉંડાઈએ રહે તે રીતે રોપણી કરવી. એક હેકટરમાં રોપણી માટે ૧૦ હજાર નંગ ટૂકડા રોપી શકાય છે. સામાન્ય રીતે ટિંડોળાનું વાવેતર ૨ બાય ૧ મીટરના અંતરે ખામણા બનાવીને કરવામાં આવે છે. 

ટિંડોળાના વાવેતર માટે જમીન તૈયાર કરતી વખતે ૧૫થી ૨૦ ટન સારૂં કહોવાયેલું છાણિયું ખાતર આપવાથી તેમ જ અનુકૂળતા હોય તો લીલો પડવાશ કરવાથી ઉત્પાદન સારૂં મેળવી શકાય છે. ટિંડોળાના પાક માટે દર હેકટરે ૫૦ કિ.ગ્રા. નાઈટ્રોજન, ૫૦ કિ.ગ્રા. ફોસ્ફરસ તથા ૫૦ કિ.ગ્રા. પોટાશ રોપણી કર્યા બાદ સ્ફૂરણ વખતે આપવું જરૂરી છે. ૨૫ કિ.ગ્રા. નાઈટ્રોજનનો હપ્તો ફૂલ બેસે ત્યારે અને ૨૫ કિ.ગ્રા. નાઈટ્રોજનનો હપ્તો આરામની અવસ્થા પછી આપવો. 

ટિંડોળાના વેલાને ટેકાની જરૂર હોય છે. જાતે ઉગી નીકળતા વેલા વાડનો કે મોટા પથ્થરનો સહારો લે છે, જ્યારે ખેતી કરી ઉગાડેલા વેલાને ટેકો આપવા લાકડા, સિમેન્ટ કે વાંસના થાંભલાનો મંડપ બનાવી ઉપરના ભાગે તારની જાળી બનાવવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં ટિંડોળાની ખેતીમાં હેકટર દીઠ સરેરાશ ૨૦ હજાર કિ.ગ્રા. જેટલું ઉત્પાદન મળે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર
શ્રેણી:શાકભાજી
પીપળાતા (તા. નડીઆદ)

**પીપળાતા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ખેડા જિલ્લાના નડીઆદ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. પીપળાતા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મકાઈ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:નડીઆદ તાલુકો
વિંછી (પ્રાણી)

**વિંછી** દક્ષિણ ધ્રુવ સિવાયના સમગ્ર વિશ્વમાં જોવા મળતો એક જીવ છે. અષ્ટપાદ (આર્થ્રોપોડા -Arthropoda) સમૂહમાં સમાવિષ્ટ આ ઝેરી જીવ કરોળિયા વર્ગમાં આવે છે.

તેના મોઢા આગળ બે અણીયાળા આંકડા અને વાંકી પૂંછડીને છેડે ઝેરી ડંખને કારણે ભયાનક દેખાવના વિંછી જંતુ નથી પણ આઠ પગ વાળા જીવ છે. તેને માથા ઉપર બે આંખો ઉપરાંત માથાની બંને બાજુ તરફ પાંચ પાંચ બીજી એમ કુલ બાર આંખો હોય છે. સખત કવચવાળા શરીરને કારણે તે ચમકતા હોય એવું લાગે છે. તે આઠ પગ વડે ઝડપથી ચાલે છે. તેના પેટ નીચે સુક્ષ્મ રૂંવાટી હોય છે. આ રૂંવાટીમાં સેન્સર હોય છે, જે જમીનમાં થતી ઝીણી ધ્રુજારી પણ પકડી લે છે, જેના વડે કઈ તરફ જવું તે નક્કી કરી શકે છે.

હાલમાં લગભગ ૧૫૦૦થી વધુ જાતિઓના વિંછી જગતમાં જોવા મળે છે, જે પૈકી લગભગ ૨૫ જેટલી જાતો ઘાતક નીવડે એવી ઝેરી હોય છે..

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
બાસ્કેટબોલ (રમત)

thumb|right|300px|અમેરીકન બાસ્કેટબોલ ખેલાડી માઈકલ જોર્ડન પ્રતિસ્પર્ધી ટીમના ગોલપોસ્ટ નજીક
**બાસ્કેટબોલ** એ આપણા વિશ્વમાં રમાતી સૌથી વધુ જોવાતી એક અત્યંત લોકપ્રિય રમત છે. આ રમત પાંચ-પાંચ ખેલાડીઓથી બનેલી બે ટીમ વચ્ચે રમાય છે. આ રમત માટેનું મેદાન લંબચોરસ આકારનું હોય છે. મેદાનના બંને છેડે ઉભા કરેલા થાંભલાની ઉપર લગાવવામાં આવેલી રીંગમાંથી બોલને પસાર કરવાનો હોય છે, જેને ગોલ થયો કહેવાય છે. ૧૮ ઈંચ વ્યાસ ધરાવતી આ રીંગ ૧૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર લગાવેલી હોય છે. દરેક ટીમના ખેલાડીઓ તેના દડાને બે હાથ વડે પકડીને પ્રતિસ્પર્ધી ટીમના મેદાન તરફના ગોલ તરફ લઈ જવાના પ્રયત્ન કરે છે, અને ગોલ નજીક પહોંચી ઝડપથી રીંગમાંથી પસાર કરવા પ્રયત્ન કરે છે. બોલ મેળવવાની ઝપાઝપી એ રમતને રસાકસીભરી બનાવે છે. ચોક્કસ સમયમાં જે ટીમના ખેલાડીઓ વધુ ગોલ કરે, એટલે કે દડાને વધુ વખત રીંગમાંથી પસાર કરે તે ટીમ વિજેતા જાહેર કરવામાં આવે છે.

આ રમતની શોધ ઈ. સ. ૧૮૯૧ના વર્ષમાં અમેરિકાના જેમ્સ નાઈસ્મિથે કરી હતી. ઈ. સ. ૧૯૩૬ના વર્ષમાં આ રમતને ઑલિમ્પિક રમતોત્સવમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય બાસ્કેટબોલની રમતનું મેદાન ૯૧.૯ ફૂટ લાંબુ અને ૪૯.૨ ફૂટ પહોળું હોય છેref>ગુજરાત સમાચાર વર્તમાનપત્ર; ઝગમગ પૂર્તિ; તા.૨૭મી જુલાઈ, ૨૦૧૩; પાના નં. ૫.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રમત
કપૂર

thumb|right|200px|ભારતીય બજારમાં મળતું કપૂર
thumb|કપૂર
**કપૂર** એક પદાર્થ છે, જે નરમ મીણીયો, સફેદ, અર્ધપારદર્શક, સળગી ઊઠે તેવો, ઝડપથી બાષ્પીભવન પામતો અને સુગંધી હોય છે અને બજારમાં ગોટી સ્વરૂપે મળે છે. દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં અને તેમાં પણ ખાસ કરીને ભારત દેશમાં કપૂરનો ઉપયોગ હિંદુ ધર્મના લોકો પ્રાચીન કાળથી પૂજા-પાઠ અને આરતી દરમ્યાન કરે છે. આ ઉપરાંત જંતુઓ ઘરમાં ન આવે તે માટે પણ લોકો કપૂરની ગોળીઓનો ઉપયોગ કરે છે. કપૂરનાં વૃક્ષ, કે જે અંગ્રેજી ભાષામાં *કેમ્ફોર લોરેલ* (camphor laurel) નામથી ઓળખાય છે, તેનાં લાકડામાંથી મળે છે. 

ઈંડોનેશિયા, તાઈવાન, જાવા અને સુમાત્રામાં કપૂરનાં ઝાડ થાય છે. આ વૃક્ષ ૨૦ થી ૩૦ મીટર જેટલાં ઊંચા હોય છે, તેનાં પાન ચીકણાં અને સુગંધીદાર હોય છે. આ વૃક્ષ ઉપર સફેદ ફૂલો અને ગોળાકાર કાળા રંગનાં ફળો થાય છે. કપૂરના લાકડાને ઉકળતા પાણીમાં નાખીને તેમાંથી તેલ છૂટું પાડવામાં આવે છે.

કપૂર કેટલીક મીઠાઈઓની બનાવટમાં સુગંધ ઉમેરવા માટે વપરાય છે. કપૂર વધુ પડતું ખાવામાં આવી જાય તો ઝેરી અસર થાય છે. ખાદ્ય કપૂર અલગ હોય છે અને કૃત્રિમ રીતે ક્રૂડ ઓઈલમાંથી બનાવવામાં આવતું કપૂર અલગ હોય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Camphor Evidence-based Monograph નેચરલ મેડીસિન્સ કોમ્પ્રિહેન્સિવ ડેટાબેઝમાંથી (from Natural Medicines Comprehensive Database)
* INCHEM આઈ.પી.સી.એસ ખાતે (at IPCS -International Programme on Chemical Safety)

શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
ઉધઈ

**ઉધઈ** એક નાનકડું જંતુ છે. તેને અંગ્રેજી ભાષામાં વ્હાઈટ એન્ટ (White ant) અથવા ટર્માઈટ (Termite) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઉધઈ કીડીની માફક ઝૂંડમાં ફરતી જોવા મળે છે. ઉધઈનો ખોરાક લાકડું, લાકડામાંથી બનેલી વસ્તુઓ અને ઝાડ-પાંદડાં હોય છે. તે મોટેભાગે જગતભરના બધા જ ભાગોમાં જોવા મળે છે. તે લાકડાને એવી રીતે ખાય છે કે પછી લાકડું આખું સડી જાય છે અને કોઈ પણ કામનું નથી રહેતું.

ઉધઈની મુખ્ય બે જાતો જોવા મળે છે. એક મજૂર વર્ગ (વર્કર) અને બીજી રાણી વર્ગ (સ્વાર્મર). વર્કરની જાત ઘી જેવા રંગની ૩ થી ૪ મી. મી. લાંબી અને સ્વાર્મરની જાત ઘેરા તપખીરીયા રંગની અથવા કાળા રંગની હોય છે. વર્કર ઉધઈ આખું વર્ષ જોવા મળતી હોય છે, જ્યારે સ્વાર્મર ઉધઈ માર્ચ અને એપ્રિલ મહિનાઓમાં જ જોવા મળે છે.

ઉધઈ આપણા ઘર ઉપરાંત જંગલ અને જમીનની અંદર રાફડો બનાવીને રહેતી પણ જોવા મળે છે. લાંબા સમયથી બંધ પડેલાં મકાનોમાં ઉધઈ ઝડપથી ફેલાતી હોય છે.

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
પન્ના ધાઈ

**પન્ના ધાઈ(આયા)** ૧૬મી સદીમાં થઇ ગયેલી એક વીરાંગના છે. તે મેવાડના રાજા સંગ્રામ સિંહ (પહેલા) (૧૫૦૯-૧૫૨૭)ના ચોથા પુત્ર ઉદય (જન્મ ૪ ઓગસ્ટ ૧૫૨૨)ની દેખરેખ માટે નિમાયેલી આયા હતી. રાજસ્થાનમાં પોતાનું ધાવણ આપનાર 'ધાઈ ' તરીકે ઓળખાય છે. તેમને પોતાનો પણ એક પુત્ર હતો જેનું નામ ચંદન હતું અને તે ઉદય જેટલી જ ઉંમરનો તેમ જ ઉદયનો મિત્ર હતો.

૧૬મી સદી એ ભારત અને હિંદુ રાજાઓ માટે કપરો સમય હતો. ઉદય કે જે આગળ જઈને મહારાણા ઉદય સિંહ તરીકે પ્રખ્યાત થયા તેમના પિતા સંગ્રામ સિંહ (રાણા સાંગા) ૧૫૨૭માં મુઘલ રાજા બાબરની વિરુદ્ધ ખાનવાના યુધ્ધમાં જખ્મી થયા હતા. તે જખ્મોનો ઇલાજ ન થઇ શકતા ટૂંક સમયમાં મૃત્યુ પામ્યા. ત્યાર બાદ સંગ્રામ સિંહના જીવિત સૌથી મોટા પુત્ર રતન સિંહ (બીજા)ને રાજા બનાવવામાં આવ્યા. રતન સિંહની ચાર જ વર્ષની અંદર ૧૫૩૧માં રાજપાટની લાલચમાં હત્યા કરવામાં આવી હતી અને માત્ર ૧૪ વર્ષનો વિક્રમાદિત્ય(બીજો) રાજગાદીએ બેઠો. તેના કાળ દરમ્યાન તુર્કી રાજા બહાદુર શાહે ચિત્તોડ પર ૧૫૩૪માં હુમલો કર્યો હતો અને ઉદયને તેની ધાઈ પન્ના સહિત સુરક્ષા માટે 'બુંદી' મોકલવામાં આવ્યો. વિક્રમાદિત્ય નાનો હોવા ઉપરાંત એક અવિવેકી અને અક્ષમ રાજા હતો. તેણે દરબારમાં એક વાર ૧૫૩૬ની સાલમાં એક પ્રૌઢ અને પ્રતિષ્ઠિત સરદારનું  અપમાન કર્યું ત્યારે અન્ય સભાસદોએ નક્કી કર્યું કે તેને કિલ્લામાં બંદી બનાવી રાખવો અને તેના સ્થાને ઉદયને રાજા જાહેર કરવો.

કારણકે ઉદય પણ નાનો(૧૪ વર્ષનો) હતો, તેના કાકા પૃથ્વી રાજના (સંગ્રામ સિંહના મોટા ભાઈ) અવૈધ મનાતા પુત્ર બનબીરને વચગાળા પૂરતો કારભાર સોંપાયો હતો. પૃથ્વીરાજ મોટો હોવા છતાં સંગ્રામ સિંહ સાથે ઝઘડો થતાં તેને દેશવટો અપાયો હતો અને તેના સ્થાને સંગ્રામ સિંહને રાજા બનાવાયો હતો. બનબીર આ કારણસર પોતાને મેવાડની ગાદીનો ખરો વારસદાર માનતો હતો. તેણે વિક્રમાદિત્યની હત્યા કરી અને ઉદયને પણ મારી નાંખવા તેના ઓરડા તરફ આગળ વધ્યો જેથી રાજપાટ માટે તેના સિવાય કોઈ વારસદાર ના બચે. 

પન્ના ધાઈને અન્ય દાસીઓ પાસેથી વિક્રમાદિત્યની હત્યાની જાણ થતાં જ તે ચેતી ગઈ. તે સમજી ગઈ કે બનબીર ઉદયને પણ મારી નાંખવા ચોક્કસ આવશે. ઉદયના રક્ષણ માટે તેણે પોતાના પુત્ર ચંદનને ઉદયના પાટમાં સૂવાડીને ધાબળો ઓઢાડી દીધો. 

બનબીર હાંફળો-હાંફળો આવ્યો, તેણે પન્ના ધાઈને પૂછ્યું ઉદય ક્યાં છે? પન્ના ધાઈએ પલંગ તરફ ઈશારો કર્યો અને બનબીરે ચંદનને ઉદય સમજી તેની હત્યા કરી નાંખી. 

૧૫૩૯માં જયારે આ હકીકત જાહેર થઇ ત્યારે ઉદયસિંહ ૧૭ વર્ષના થઇ ચૂક્યા હતા અને રાજા બનાવામાં આવ્યા. આ એજ ઉદયસિંહ કે જે મહા-બળવાન મહારાણા પ્રતાપસિંહના પિતા હતા.

શ્રેણી:ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વ
નૌરુ

**નૌરુ**, પ્રશાંત મહાસાગર માં આવેલો એક ટાપુ દેશ છે, જે વિશ્વના સૌથી નાના દેશો પૈકીનો એક ગણાય છે. પહેલા આ દેશ **પ્લિઝન્ટ ટાપુ** ના નામે ઓલખાતો હતો. *યેરેન* અહીંનું પાટનગર છે. આ દેશમાં ઓસ્ટ્રેલિયન ડૉલરનું ચલણ છે. આ દેશ ૩૧મી જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ સ્વતંત્ર થયો હતો. નૌરુ પ્રશાંત મહાસાગરના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા ટાપુઓ વડે બનેલો છે, તે માત્ર ૨૧ ચોરસ કિલોમીટર (૮.૧ ચોરસ માઈલ) જેટલો વિસ્તાર ધરાવે છે. અહીંની વસ્તી અગીયાર હજાર જેટલી છે, વેટિકન સીટી પછી સૌથી ઓછી વસ્તી ધરાવતો આ બીજા નંબરનો દેશ છે. વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ આ વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી નાનો દેશ છે.

આ ટચૂકડા દેશની આર્થિક પરિસ્થિતિનો મદાર દરિયાઈ સજીવસૃષ્ટિ પર રહેલો છે, આ ઉપરાંત જંગલની પેદાશોની નિકાસ કરીને પણ તેમાંથી લોકો આવક પ્રાપ્ત કરે છે.
thumb|300px|right| નૌરુ સંસદભવન

## ઈતિહાસ 
નૌરુમાં મનુષ્યોનો સૌપ્રથમ પ્રવેશ લગભગ 3000 વર્ષ પહેલા થયો હોવાનું મનાય છે. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ નૌરુ પર જર્મન સામ્રાજ્યએ કબજો કર્યો હતો, પરંતુ દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાની સેનાએ નૌરુ પર અધિકાર જમાવ્યો'તો. વિશ્વયુદ્ધની સમાપ્તી બાદ નૌરુ **સંયુક્ત રાષ્ટ્ર**ના વાલીપણાં હેઠલ આવ્યુ અને 1968માં પુર્ણ સ્વતંત્રતા હાંસલ કરી. **જોન ફર્ન** નામને વ્હેલ માછલીનો શિકારી 1798માં નૌરુની ધરતી પર પગ મુકનાર પ્રથમ વિદેશી વ્યક્તિ હતો.

## સંદર્ભ યાદી 
શ્રેણી:દેશ
મેલાટોનિન

**મેલાટોનિન** એ સજીવના શરીરમાં થતી જૈવિક પ્રક્રિયાઓને લીધે બનતો એક અંત:સ્ત્રાવ છે, જે ઊંઘ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. મેલાટોનિનનું રાસાયણિક નામ '''*N*-acetyl-5-methoxytryptamine''' છે. મેલાટોનિન માનવ શરીરમાં દિવસે ઓછું અને રાત્રે વધુ પ્રમાણમાં બને છે. મેલાટોનિનનું સ્તર જેમ વધારે હોય તેમ વધારે ઊંઘ આવે છે. આથી જ આપણને દિવસના અજવાળામાં ઊંઘતા નથી અને રાત્રીનો સમય થતાં જ ઊંઘ આવવા માંડે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:અંત:સ્ત્રાવ
સામ પિત્રોડા

**સત્યનારાયણ ગંગારામ પિત્રોડા** અથવા **સામ પિત્રોડા** (જન્મ: ૪ મે ૧૯૪૨) ભારતનાં જાણીતાં એન્જિનિયર, વેપારી અને સલાહકાર છે.

તેમનો જન્મ ઑડિશાના તિતલાગઢ ગામમાં ગુજરાતી કુટુંબમાં થયો હતો. તેઓ રાજીવ ગાંધીના સમયમાં તેમના કોમ્પ્યુટર અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીમાં યોગદાન માટે જાણીતા છે. તેઓ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહના ટેકનોલોજી સલાહકાર રહ્યા હતા.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સામ પિત્રોડાનો પરિચય

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ
અશેળિયો

**અશેળિયો** એક ઔષધિય વનસ્પતિ છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ લેપિડિયમ સટાઇવમ (*Lepidiumus sativum*) છે. ભારત દેશમાં મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના ખાનદેશમાં તેમજ મુંબઈ-મહારાષ્ટ્રમાં તેની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત વિશ્વમાં ઈંગ્લેન્ડ, ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ અને સ્કેન્ડીનાવિયા ખાતે પણ તેની ખેતી કરવામાં આવે છે.

અશેળિયાના છોડ એક વર્ષમાં એકથી બે ફૂટ જેટલા ઊંચા થાય છે, જેને નદી-નાળાના કિનારા પરની જમીન વધુ માફક આવે છે. તેનો પાક ફાગણ-ચૈત્ર મહિનામાં તૈયાર થાય છે. તેનાં મૂળ પાસેનાં પર્ણો લાંબી ડીંટડીવાળાં અને વિભાજીત હોય છે. ડાંડી પરનાં પર્ણો ડીંટડી વગરનાં અને સાંકડાં હોય છે, જેની ઉપર સફેદ રૂંછા જોવા મળે છે. તેનાં ફળ દોઢ ઈંચ લાંબી રેખા જેવાં હોય છે. ફળનાં દરેક ખાનામાં એક એક બીજ હોય છે. આ બીજ નાનાં સળી જેવાં લાલ રંગનાં હોય છે. બીજને પાણીમાં પલાળવાથી ચીકણી લુગદી તૈયાર થાય છે.

## રાસાયણિક ઘટકો 
અશેળિયાનાં બીજમાં ઉડનશીલ સુગંધી તેલ, ક્રિયાશીલ તત્ત્વ તથા સ્થિર તેલ હોય છે. પંચાંગમાં આયોડીન, લોહ, ફોસ્ફેટ, પોટાશ, તિક્ત સત્વ, જળ અને ગંધક હોય છે.

## ઔષધિય ઉપયોગ 
આ વનસ્પતિનાં બીજનો ઉપયોગ ધાવણ-વૃધ્ધિ, કમર-પીડા, રાંઝણ, ધાતુપુષ્ટિ, આમવાત, મૂઢમારની પીડા, સોજો, ઊંચાઈ વધારવા જેવી તકલીફ વેળાએ કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* દિવ્ય ભાસ્કર વર્તમાનપત્રમાં અળેશિયા વિશે એક લેખ

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎
શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં
શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ
તોરણમાળ

**તોરણમાળ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા નંદરબાર જિલ્લાના અકરાણી તાલુકામાં આવેલું હવા ખાવાનું સ્થળ છે, જે સાતપુડાની પર્વતમાળામાં દરિયાઈ સપાટીથી ૩,૭૭૦ ફૂટ (૧,૧૫૦ મીટર) જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલું છે. અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલું તેમ જ નજીકમાં કોઈ મોટું શહેર ન હોવાને કારણે અહીં સહેલાણીઓની અવરજવર ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે, પરંતુ તેને કારણે આ સ્થળ શાંત અને રમણીય લાગે છે.

તોરણમાળથી સૌથી નજીકનું મોટું મથક શહાદા છે, જે ૫૫ કિલોમીટર (૩૪ માઈલ)ના અંતરે આવેલું છે. શહાદા જવા માટે સુરત-ભુસાવળ રેલ્વે લાઈન (તાપ્તી લાઈન) પરના નંદરબાર અથવા દોંડાઈચા રેલ્વે સ્ટેશને ઉતરવું પડે છે. સડક માર્ગે શહાદા સુરતથી આશરે ૨૦૦ કિલોમીટર અને નાસિકથી આશરે ૩૦૫ કિલોમીટર જેટલા અંતરે છે.

## દર્શનીય સ્થળો 
* યશવન્ત તળાવ
* આવશાબારી પોઈન્ટ
* સનસેટ પોઈન્ટ
* કોફી ગાર્ડન
* ચેક ડેમ
* ગોરખનાથ મંદિર
* નાગર્જુન પોઈન્ટ
* સાત પાયરી (સાત મજલી) વ્યૂ પોઈન્ટ
* કમલ તળાવ
* વન કેન્દ્ર અને ઔષધિય વનસ્પતિ ગાર્ડન
* સીતા ખાઈ

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* નંદરબાર જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 
* લોકસત્તા વર્તમાનપત્ર (મરાઠી ભાષા) 

 
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગિરિ મથકો
શ્રેણી:નંદરબાર જિલ્લો
ખીરભવાની મંદિર

thumb|right|300px|ખીરભવાની મંદિર, જમ્મુ અને કાશ્મીર
**ખીરભવાની માતા** હિંદુ ધર્મના લોકોના દેવી-દેવતાઓ પૈકીનાં ભવાની માતાનું એક નામ છે. એમનું પ્રખ્યાત મંદિર  જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના શ્રીનગર જિલ્લામાંથી છૂટા પાડવામાં આવેલા ગંડરબલ જિલ્લામાં આવેલા તુલમુલા (Tula Mula) ગામમાં એક પવિત્ર પાણીના ઝરા પાસે આવેલું છે. આ સ્થળ શ્રીનગર શહેરની પૂર્વમાં ૧૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. ખીરભવાની માતાની પૂજા બધા હિંદુઓ કરે છે. પરંપરાગત રીતે વસંત ઋતુમાં આ મંદિરમાં માતાને ખીર ચઢાવવાનો રિવાજ ચાલ્યો આવે છે, આથી જ એમનું નામ *ખીરભવાની માતા* પડ્યું, એમ કહેવાય છે. ખીર ભવાની માતાને *મહારજ્ઞા દેવી* પણ કહેવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ખીરભવાની મંદિર વિડિયો દર્શન
* ખીરભવાની માતાનું કાશ્મીરી ભજન - तुलमुल्ली नागस लगे परि पारी

શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
તવા નદી

**તવા નદી** નર્મદા નદીની એક ઉપનદી છે. આ નદી ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલ સાતપુડા પર્વતમાળામાં આવેલા બેતુલ જિલ્લામાંથી નીકળી હોશંગાબાદ જિલ્લામાં આવેલા બાન્દ્રાભન (Bandra Bhan) ગામ પાસે નર્મદા નદીમાં મળી જાય છે. નર્મદા નદીની ઉપનદીઓ પૈકીની સૌથી મોટી એવી આ નદી કુલ ૧૭૨ કિલોમીટર (૧૦૭ માઈલ) જેટલું અંતર કાપે છે.

## બંધ 
આ નદી પર ઈ. સ. ૧૯૭૮ના વર્ષમાં *તવા બંધ* બાંધવામાં આવ્યો છે, જેના વડે રચાયેલા સરોવરમાં કુલ ૪૪ ગામો ડુબાણમાં ગયા હતાં.

## ખીણ પ્રદેશ 
આ નદીની ખીણમાં ગાઢ જંગલો આવેલાં છે, જેને અંગ્રેજોના શાસન વેળા ઈ. સ. ૧૮૬૫ના વર્ષમાં *બોરી રીઝર્વ ફોરેસ્ટ* તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. વર્તમાન સમયમાં આ જંગલ *બોરી અભયારણ્ય* તરીકે ઓળખાય છે, જે *પંચમઢી રક્ષિત ક્ષેત્ર* અંતર્ગત આવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
સિક્કા (તા. જામનગર)

**સિક્કા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જામનગર તાલુકામાં આવેલું એક મહત્વનું નગર છે. સિક્કા નગરના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. અહીં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

## ઉદ્યોગો 
સિક્કા દરિયાકાંઠા પર વિશિષ્ટ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિમાં આવેલું હોવાથી તેનો બંદર તરીકે વિકાસ થયો છે. ગુજરાતના મહત્વના બંદરોમાં સિક્કાનો પણ સમાવેશ થાય છે. અહીં સિમેન્‍ટ ફેકટરી તથા અગત્‍યનું મત્‍સ્‍ય કેન્‍દ્ર સ્થપાયેલું છે, જ્યાં બે મત્‍સ્‍યસંવર્ધન કેન્‍દ્રો આવેલા છે. તદૌપરાંત છેલ્લા ૧૫ વર્ષોમાં અહીં રીલાયન્સ ઓઇલ રીફાયનરી, એસ્સાર ઓઇલ રીફાયનરી અને જી.એસ.એફ.સી. જેવા મહાકાય ઉધોગોની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. જેના પરીણામે અન્ય નાના ઔધોગીક એકમો તેમજ બીજી અનેક પ્રકારની રોજગારી ઉપલબ્ધ બની છે.

## આ પણ જુઓ 
* સિક્કા તાપ વિદ્યુત મથક

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં બંદરો
શ્રેણી:જામનગર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બૂઢા અમરનાથ

**બાબા બૂઢા અમરનાથ** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના સરહદી એવા પુંચ જિલ્લાના મંડી તાલુકા (મંડી તેહસીલ)માં આવેલા રાજપુર ગામ પાસે આવેલું એક ધાર્મિક સ્થળ છે. જમ્મુ શહેરથી ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશામાં આ સ્થળ ૨૯૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે લોરેન વેલીમાં, પર્વતમાળાઓની ગોદમાં વહેતી પુલસ્તી નદીની જમણે કાંઠે, દરિયાઈ સપાટીથી ૪૫૦૦ મીટર જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલું છે. 

બૂઢા અમરનાથ મંદિરમાં બિરાજમાન શિવલિંગ શ્વેત સ્ફટિક પથ્થરનું બનેલું છે. બર્ફાની બાબા અમરનાથની પદયાત્રાનો મહિમા અષાઢ-શ્રાવણ મહિનામાં છે, પરંતુ બાબા બૂઢા અમરનાથનાં દર્શન કોઈપણ સમયે કરી શકાય છે.

અહીં પહોંચવા માટે જમ્મુથી સુંદરબની-નૌશર-રાજૌરી-બીમબરગલી-સ્વર્ણકોટ (સુરનકોટ)-ચંડક થઈને મંડી પહોંચી શકાય છે. ચંડક થી પુંચ થઈને પણ મંડી જવાનો એક રસ્તો છે, જે વિકટ હોવા ઉપરાંત અહીં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓની વધુ શક્યતાઓ હોવાને કારણે ભારતીય સેના દ્વારા આ માર્ગ માત્ર દિવસના સમયે સવારે ૭ (સાત) વાગ્યા થી સાંજના ૪ (ચાર) વાગ્યા સુધી જ ખુલ્લો કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
સુભાનપુરા, વડોદરા

**સુભાનપુરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લા તેમ જ વડોદરા તાલુકાના મુખ્ય મથક તેમ જ આઝાદી પહેલાંના સમયના ગાયકવાડી શાસનના મુખ્ય મથક એવા વડોદરા શહેરના પશિમ ભાગમાં આવેલ એક ગામ હતું, જે હાલ વડોદરા શહેરનો એક ભાગ ગણાય છે અને આ વિસ્તાર વડોદરા મહાનગરપાલિકાના અધિકારક્ષેત્રમાં સમાવિષ્ટ છે. સુભાનપુરા એ એક વિશાળ વિસ્તાર છે, જેમાં મુખ્યત્વે રહેણાંકની સોસાયટીઓ આવેલી છે, જેમાં મુખ્યત્વે નજીક આવેલી આઈ.પી.સી.એલ., ગુજરાત રીફાઈનરી, જી.એસ.એફ.સી. જેવી કંપનીના કર્મચારીઓ મોટી સંખ્યામાં રહે છે. આ ઉપરાંત અહીં કેટલાક શોપિંગ મોલ, સિનેમા હોલ, હોસ્પિટલો વગેરે પણ આવેલા છે.

## શિક્ષણ સંસ્થાઓ 
સુભાનપુરા વિસ્તારમાં કેટલીક પ્રખ્યાત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આવેલી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે.

# વિદ્યા વિહાર
# એલેમ્બિક સ્કૂલ
# તેજસ વિદ્યાલય
# વિદ્યા વિકાસ
# સી.એચ. વિદ્યાલય
# નૂતન વિદ્યાલય
# દુર્ગા વિદ્યાલય
# બરોડા હાઈસ્કૂલ, વડીવાડી
# અંધજન શાળા
# ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એન્જિનિયર્સ

શ્રેણી:વડોદરા શહેર
મુનિ કી રેતી

thumb|right|300px| મુનિ કી રેતી ખાતે ગંગા નદીના પટમાં આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિ
**મુનિ કી રેતી** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યના તેહરી ગઢવાલ જિલ્લામાં ઋષિકેશ નજીક પવિત્ર ગંગા નદીને કિનારે વસેલી નગર પંચાયત છે. વર્તમાન સમયના વિકાસને ધ્યાનમાં લેતાં આ સ્થળ હાલમાં ઋષિકેશ શહેરનો એક ભાગ હોય તેમ લાગે છે, પરંતુ હિમાલયની તળેટીમાં આવેલું આ સ્થળ એક સમયે ચારધામ યાત્રાનું પ્રવેશદ્વાર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતું. આ સ્થળનું નામ અહીં ગંગા નદીના રેતાળ પટમાં સાધુઓ દ્વારા આલતી આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓ પરથી પડ્યું છે, એમ કહેવાય છે. અહીં મોટે ભાગે આધ્યામિક કેન્દ્રો ચાલે છે, જેના દર્શને આવતા શ્રદ્ધાળુઓને કારણે અહીંના સ્થાનિક લોકો રોજગાર મેળવે છે. અહીં પ્રાચીન મંદિરો, વર્તમાન મંદિરો, પૌરાણિક કથાઓ સાથે સંકળાયેલાં સ્થળો, યોગ કેન્દ્રો, આધ્યાત્મિક આશ્રમો ઉપરાંત આરામદાયક આધુનિક હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ તથા સહેલાણીઓને લાયક બજાર જોવા મળે છે. આ સાથે અહીં ગંગા નદીમાં વોટર રાફ્ટીંગ જેવી સાહસિક પ્રવૃત્તિ પણ ચાલે છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* મુનિ કી રેતી વિષે માહિતી 
* Muni Ki Reti પાલિકા પાર્કિંગ, મુનિ કી રેતી *વિકિમેપિયા*

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
ફતેહપુરા (વિજાપુર)

﻿
**ફતેહપુરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વિજાપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ફતેહપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં,વરિયાળી, બાજરી, કપાસ,તમાકુ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:વિજાપુર તાલુકો
પેટ્રોનાસ જોડિયા ટાવર

thumb|300px|right| પેટ્રોનાસ જોડિયા ટાવર
**પેટ્રોનાસ જોડિયા ટાવર** કે જે **પેટ્રોનાસ ટ્વીન ટાવર્સ** તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે મલેશિયા દેશની રાજધાનીના શહેર કુઆલાલમ્પુર ખાતે આવેલી એક પ્રસિદ્ધ આધુનિક ઈમારત છે. આ ઈમારતની ગણના વિશ્વની સૌથી ઊંચી (ગગનચુંબી) ઈમારતો પૈકીની એક છે. આ ઈમારતના નિર્માણ કાર્યમાં લગભગ ત્રણ વર્ષ જેટલો સમય લાગ્યો હતો. આ ૮૮ મજલાની ઈમારતના બંને ટાવરના ૪૧મા તથા ૪૨મા મજલાને એક બીજા સાથે જોડી દેવામાં આવ્યા છે.

ઈ. સ. ૧૯૯૮ *તાઈપેઈ ૧૦૧* તરીકે પ્રસિદ્ધ ઈમારત (૧૦૪ મજલા) પૂર્ણ થઈ ત્યાં સુધી આ ઈમારત દુનિયાની સૌથી ઊંચી ઈમારત હતી, અને આજે પણ આ પેટ્રોનાસ ટાવર દુનિયાની સૌથી ઊંચી જોડિયા ઈમારત છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
*Petronas Towers official website 
* Petronas Tower 1  on CTBUH Skyscraper Center
* Petronas Tower 2  on CTBUH Skyscraper Center
*Introduction and Overview of the Petronas Towers 
*Design and construction of the Petronas Towers 

શ્રેણી:મલેશિયા
શ્રેણી:સ્થાપત્ય
ગુલઝારીલાલ નંદા

**ગુલઝારીલાલ નંદા** (૪ જુલાઈ, ૧૮૯૮ - ૧૫ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૮) ભારતીય રાજકારણી હતા. એમનો જન્મ સિયાલકોટ, પંજાબ, પાકિસ્તાન ખાતે થયો હતો. તેઓ ઈ. સ. ૧૯૬૪ના વર્ષમાં ભારત દેશના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના અવસાન પછી કાર્યકારી વડાપ્રધાન બન્યા હતા. કોંગ્રેસ પક્ષ પ્રતિ સમર્પિત એવા ગુલઝારીલાલ નંદા પ્રથમ વાર પંડિત જવાહરલાલ નેહરુના અવસાન બાદ, અને ત્યાર પછી ઈ. સ. ૧૯૬૬ના વર્ષમાં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અવસાન બાદ પણ કાર્યકારી વડાપ્રધાન બન્યા હતા. એમનો વડાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યકાળ બંને વખત કોંગેસ પક્ષ દ્વારા નવા વડાપ્રધાન નક્કી કરવામાં આવ્યા, ત્યાં સુધી જ રહ્યો હતો. તેઓ ભારત દેશની પ્રથમ પાંચ લોકસભામાં ચુંટાઈ આવ્યા હતા. તેમણે કેબીનેટ કક્ષાના મંત્રી તરીકેના વિવિધ હોદ્દાઓ સંભાળ્યા હતા.

તેમનું ભારત રત્ન તેમ જ પદ્મવિભૂષણ તરીકે સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતના વિદેશમંત્રીઓ
શ્રેણી:૧૮૯૮માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
કંસારો (પક્ષી)

**કંસારો** અથવા **ટુકટુક** તરીકે પણ ઓળખાતું નાના કદનું પક્ષી છે, જે તેના માથા પર શોભતા ચળકતા રંગોને કારણે ખુબ જ પ્રખ્યાત છે. તેના ગળામાંથી નીકળતો ટુક-ટુક અવાજ એ તાંબા-પિત્તળના વાસણ બનાવતા કારીગર(કંસારા) દ્વારા સતત હથોડી ટીપવાથી થતા અવાજ જેવો જ હોય છે, જેથી તેને આ નામ મળ્યું છે. તે મોટેભાગે ભારતીય ઉપમહાદ્વીપ અને અગ્નિ એશિયામાં જોવા મળે છે. તે બગીચાઓ, ઓછી માનવવસ્તી વાળા જંગલો અને ગાઢ જંગલોમાં જોવા મળે છે.

## ખોરાક 
આ પક્ષી મોટેભાગે વડનાં ટેટા, પીપળાનાં ફળ, અંજીર અને અન્ય જંગલી ફળો પર આધાર રાખે છે. તે આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં વાંદો નામથી ઓળખાતી પરોપજીવી વનસ્પતિનાં ફળ ખાસ આરોગે છે, અને અઘાર દ્વારા તેના બીજને ફેલાવે છે. જેથી ફળઝાડના બગીચામાં આ પક્ષી વાંદાના બીજ ફેલાવી પરોક્ષ રીતે નુકસાન કરે છે. આસપાસમા વાંદાનો ઉપદ્ર્વ હોય તો ત્યાં આ પક્ષીની હાજરી જરૂર હોય છે. ક્યારેક જીવજંતુઓ ખાતા પણ જોવા મળે છે. દરરોજ તે પોતાના શરીરના વજન કરતા દોઢ (૧.૫) થી ત્રણ (૩) ગણા 'બેરી વર્ગના ફળો આરોગી શકે છે.

## સંવનન 
ભારતીય ઉપમહાદ્વીપમાં આ પક્ષીનો સંવનનકાળ ફેબ્રુઆરીથી એપ્રિલનો હોય છે. અન્ય પ્રદેશોમાં આ પક્ષીના સંવનનકાળમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે. સંવનન સમયમાં નર મધુર સંગીત રેલાવે છે, પોતાનું ગળું ફૂલાવે છે, માથું નીચે કરીને માદાને સંકેત આપે છે અને આકર્ષિત કરવા પ્રયાસ કરે છે. નર અને માદા બંને મળીને માળો બનાવે છે. તે ઝાડની બખોલમાં માળા બાંધે છે. ત્રણ-ચાર ઈંડા મુકે છે. ઇંડાનો સેવનકાળ લગભગ બે થી અઢી અઠવાડિયાનો માનવામાં આવે છે. નર અને માદા બંને મળીને ઈંડા સેવે છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Coppersmith Barbet videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Skull 

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:જીવશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:ચટકાકાર ગોત્રના પક્ષીઓ
રેડિયો સ્ટુડિયો 54 નેટવર્કના

**રેડિયો સ્ટુડિયો 54 નેટવર્ક**, **અથવા સ્ટુડિયો 54 નેટવર્ક**, Locri, Calabria આધારિત ઇટાલિયન ખાનગી રેડિયો સ્ટેશન છે. Messina, રેજિયો Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro, Cosenza, Crotone, લેસે, પોટેન્ઝા અને સાલેર્નો): ઉત્સર્જન દક્ષિણ ઇટાલી પાંચ પ્રદેશોમાં નવ પ્રાંતોમાં એફએમ પર સ્ટુડિયો 54 નેટવર્ક સુધી પહોંચે છે. આ પ્રોગ્રામિંગ 28 દૈનિક સુધારાઓ સાથે, સંગીતવાદ્યો હિટ અને પ્રત્યક્ષ સમયનો માહિતી પ્રસારણ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* Radio Studio 54 Network Official Website 
* Studio 54 Network webcast streaming

શ્રેણી: ઇટાલી રેડિયો સ્ટેશનો
તારા માછલી

thumbnail|right|240px| તારા માછલી
thumb|right|240px| Astropecten lorioli - જુરાસિકની એક પ્રજાતિ
**તારા માછલી** *ઈકાઇનોડર્મ્સ સમૂહ*માં આવતું પૃષ્ઠ વગરનું પ્રાણી છે, જે માત્ર સમુદ્ર-જળમાં જ જોવા મળે છે. તેના શરીરનો આકાર તારા જેવો હોય છે તેમ જ તેના ધડને પાંચ ભૂજાઓ હોય છે. આ ભૂજાઓ સખત કવચ વડે ઢંકાયેલી હોય છે. તેના ઉપરી ભાગ પર કાંટળી રચના હોય છે. ધડના મધ્ય ભાગમાં ગુદા હોય છે. નીચેના ભાગમાં ધડની મધ્યમાં તેનું મોં હોય છે. તેના પ્રચલનની ક્રિયા ભુજાઓ દ્વારા અને શ્વસન ક્રિયા પેપુલી દ્વારા થાય છે. આ માછલીની એક પ્રજાતિ, જે ગોહોન્ગેઝ (Gohongaze) નામ વડે ઓળખાય છે, તે જાપાનના લોકોને ખૂબ જ ભાવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવશાસ્ત્ર
શ્રેણી:જળચર
બાતુ ગુફાઓ (મલેશિયા)

thumb|right|300px| બાતુ ગુફાઓ ખાતે મુરુગન સ્વામીની વિશાળ કદની મૂર્તિ
**બાતુ ગુફાઓ** મલેશિયા દેશના ગોમ્બેક જિલ્લામાં આવેલ એક ધાર્મિક સ્થળ છે. અહીં ચૂનાના પથ્થરોની ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોતરકામ કરી ગુફાઓ બનાવવામાં આવી છે. આ સ્થળ પહાડીઓમાં મલેશિયાની રાજધાનીના શહેર કુઆલાલમ્પુર થી ૧૩ કિલોમીટર (૮ માઈલ) દૂર આવેલ છે. અહીંની પહાડીઓમાંથી વહેતી બાતુ નદી પરથી આ સ્થળનું નામ પડ્યું છે. આ ગુફા મંદિરો ભારત દેશની બહાર આવેલાં હિંદુ ધર્મનાં પવિત્ર સ્થળો પૈકીનું પ્રસિદ્ધ ધાર્મિક સ્થળ છે, વિશેષ રુપે દક્ષિણ ભારતીય તમિલ લોકો માટે તેનું મહત્વ વધુ છે. આ ગુફાઓમાં મુખ્ય મંદિર શિવ અને પાર્વતીના પુત્ર  કાર્તિકેયને સમર્પિત છે, જે અહીં *મુરુગન સ્વામી* તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્થળ મલેશિયામાં વસવાટ કરતા હિંદુ ધર્મના લોકો દ્વારા મનાવવામાં આવતા *થાઈપુસમ* તહેવારનું મુખ્ય કેંદ્ર છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* "Batu Caves now on world map for Hindu pilgrims" . *The Star* (Kuala Lumpur). 23 November 2006.
* Batu Caves Famous Murugan Temple outside India, Hindu Devotional Blog.
* Murugan.org - Batu Caves
* Batu Caves Thaipusam Official Page
* Thaipusam at Batu Caves, Malaysia
* Cave fauna 
* Rock Climbing in Batu Caves
* Thaipusam at Penang, Malaysia

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
સિપાહી બુલબુલ

**સિપાહી બુલબુલ** એક પક્ષી છે. આ પક્ષી સામાન્ય રીતે ૨૦ સે. મી. (૮ ઈંચ) લંબાઈનું હોય છે. તેના પીઠના ભાગે તપખીરીયા બદામી રંગનું, પેટના ભાગે સફેદ રંગનું, ડોક કાળા રંગની, માથા પર મોટી કાળા રંગની કલગી, આંખો ઉપરના ભાગે લાલ રંગના ટપકાં, ગાલના ભાગે સફેદ રંગના પટ્ટા જોવા મળે છે. આ પક્ષી હડિયા બુલબુલ (Red vented bulbul)ના જેવો જ દેખાવ ધરાવે છે, પરંતુ આંખની ઉપરના ભાગનાં લાલ ટપકાં તેમ જ માથા પરની ઊંચી કલગીથી આ પક્ષી અલગ પડે છે.

## વિસ્તાર 
રાજસ્થાન રાજ્યના અમુક ભાગોને બાદ કરતાં આખા ભારત દેશમાં તેમ જ બાંગલાદેશ, મ્યાનમાર દેશોમાં આ પક્ષી જોવા મળે છે. જગતમાં ઓસ્ટ્રેલિયા દેશમાં,  હવાઈ ટાપુઓમાં, મોરેશિયસ વગેરે સ્થળોએ પણ આ પક્ષીઓ જોવા મળે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:જીવશાસ્ત્ર
સામો

**સામો** કે ** સાંબો** અથવા **મોરિયો** કે **મોરૈયો** એક ખડધાન્ય છે જે વાનસ્પતિક દૃષ્ટિએ ઘાસના બીજ છે. એ ઘાસનું વૈજ્ઞાનિક નામ ઍચિનોક્લોઅ કોલોના (*Echinochloa colona*) છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ઉપવાસના દિવસોમાં સામો કે મોરિયાની ખીચડી અને અન્ય વ્યંજનો બનાવીને ખવાય છે. સંસ્કૃતમાં આને શ્યામક/શ્યામાક  (श्यामक/श्यामाक) અને પ્રાકૃત ભાષામાં તેને સામય(सामय) કહે છે.  હિંદીમાં તેને સાંવાં (साँवाँ) અને મરાઠીમાં આને "વરી ચા તાંદુળ" (वरी चा तांदुळ) કે સાંવા (सांवा) કહેવાય છે.  

પહેલાના કાળમાં આ જાતિનું વર્ગીકરણ પેનીકમ પ્રજાતિમાં કરાતું હતું. આ ઘાસ ઍચિનોક્લોઆ ફ્રમેન્ટેશિયા એટલે કે સાવા મીલેટનો જંગલી પૂર્વજ મનાય છે.

તેનાં પાન લાંબાં અને સાંકડાં થાય છે. ફૂલની ચમરી પાસે પાસે આવેલી, ધોળા રંગની હોય છે.  છે. આ ધાન્યને ખોદતાં તેમાંથી નાના કણના ચોખા નીકળે છે. આ ઘાસ ઢોરને વિશેષ ખવરાવે છે. સામાના દાણા માણસો ખાય છે. ઋષિવ્રતમાં તે ફરાળ તરીકે ખવાય છે. ભાદરવા સુદ પાંચમે તે ખાવાનું માહાત્મ્ય છે. આયુર્વેદિક મત પ્રમાને સામો ગુણે શોષક, વાતલ, કફઘ્ન અને પિત્તહર છે.
## વહેંચણી અને સ્થાન
વગર ખેડ્યે કે વાવ્યે આ ખડધાન્ય ઉગી નીકળતું હોય છે. આ ઘાસ સમષીતોષ્ણ એશિયા અને આફ્રિકાના ખેતરોમાં અને  રસ્તાની બાજુએ ઉગતું જોવા મળે છે. ઉત્તર અમેરિકામાં આનું અનુકૂલન કરવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* *Echinochloa colona*. UC Davis IPM.

શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:ધાન્ય
શ્રેણી:અનાજ
નંદ પ્રયાગ

thumb|right|380px| નંદપ્રયાગ ખાતે નંદાકિની અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ
**નંદપ્રયાગ** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યના ચમોલી જિલ્લામાં આવેલું એક પર્વતીય તીર્થધામ છે. આ સ્થળ અલકનંદા નદી પર આવેલા પંચ પ્રયાગ તરીકે ઓળખાતા પાંચ તીર્થો પૈકીનું એક છે. અહીં અલકનંદા નદી અને નંદાકિની નદીઓનો સંગમ થાય છે. આ સ્થળ ઋષિકેશ થી બદ્રીનાથ જતા માર્ગ પર આવેલું હોય એનું મહત્વ અધિક છે.

આ સ્થળ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૩૫૮ મીટર (૪,૪૫૫ ફૂટ) જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલું છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ચમોલી જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
લાકડશી

**લાકડશી** અથવા **મોતૈયા લાડુ** અથવા **મોતીયા લાડુ**એ બૂંદીને ખાંડીને બનાવવામાં આવતી એક મીઠી વાનગી છે. 
કચ્છના વાગડ પ્રાંતમાં મોતૈયા લાડુ ખુબ લોકપ્રિય છે.  એક અન્ય મત અનુસાર કઠણ અને  સ્વાદવગરના લાડવાને પણ લાકડશી કહે છે.  

આ વાનગીને ચણાનો લોટ, ઘી, ખાંડ, કેસર, એલચી, દૂધ, બરાસ (ખાદ્ય કપૂર - ભીમસેન કપૂર) વાપરીને  બનાવાય છે. આ વાનગીને સૌપ્રથમ ચણાના લોટની (લાકડી, શેરવા, ગાંઠીયા) પાડી તેને પીસીને બનાવાય છે.   આ પરથી તેનું નામ લાકડશી પડ્યું હોવું જોઈએ. એક અન્ય મત પ્રમાણે આ લાડુ  લાકડા જેવા કઠણ હોવાથી તેને લાકડશી કહે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:મીઠાઈ
ફાફડા

**ફાફડા** એ ચણાના લોટમાંથી બનતું ફરસાણ છે, જે મોટાભાગે જલેબી સાથે ખવાય છે. 

ફાફડા ચણાના લોટ ઉપરાંત અડદની દાળના લોટમાં પણ બનાવવામાં આવે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં આને *તાણેલા ગાંઠીયા* પણ કહેવાય છે. ફાફડાને સ્વાદીષ્ટ બનાવવા તેમાં અજમો ઉમેરવામાં આવે છે. 

ગુજરાતી લોકો દશેરાનો તહેવાર (મોટે ભાગે સવારના પહોરમાં) ફાફડા-જલેબી ખાઈને ઉજવે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:ફરસાણ
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો

**દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો** ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલો જિલ્લો છે. ખંભાળિયા આ જિલ્લાનું વહીવટી મથક છે.

## ઇતિહાસ 
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાની રચના ૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૩ના રોજ સાત નવરચિત જિલ્લાઓ સાથે થઇ હતી. આ જિલ્લો જામનગર જિલ્લામાંથી છૂટો પડાયો હતો.

## પ્રવાસન 
આ જિલ્લામાં પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ દ્વારકા, બેટ દ્વારકા, નાગેશ્વર જેવા પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે.

## વસ્તી 
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાની વસ્તી ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ૭,૫૨,૪૮૪ અને વિસ્તાર ૪,૦૫૧ ચોરસ કિમી છે.

## રાજકારણ 
### વિધાનસભા બેઠકો 
|}

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લા પંચાયત 
* દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લા કલેક્ટરની વેબસાઇટ

શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
કોદરા

**કોદરા**, **કોદરો** કે **કોદરી** એક ખડધાન્ય છે તેને સંસ્કૃતમાં કોદ્રવા (कोद्रवा:) કહે છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ *પેસ્પાલમ સ્ક્રોબિક્યુલેટમ* છે. આ ધાન્ય પોએસી કૂળનું મનાય છે. સામાન્ય અંગ્રેજીમાં તેને કોડા મીલેટ, કોડો મીલેટ કે કોડ્રા મીલેટ કહે છે. તમિળ ભાષામાં તેને વારાકુ કે કરુવારુકુ કહે છે. આ ધાન્યની જંગલી જાતો સમગ્ર આફ્રિકામાં ફેલાયેલી છે.

કોદરાના દાણા રાઈથી મોટા, લાલ અને ફોતરીવાળા હોય છે. કોદરાને ખડની માફક થૂંબડું થઈ અંદરથી સળી નીકળી ઉપર ડૂંડી થાય છે. કોદરાની કંઠી કાળી થાય એટલે કોદરા તૈયાર થયા ગણાય છે. તેની ચાર જાત હોય છે: રામેશ્વરી, શિવેશ્વરી, હરકોણી અને માંજર.

કોદરા બગડતા કે સડતા નથી. પ્રાચીન કાળમાં દુકાળના સમય માટે કોદરાની મોટી વખારો ભરી રાખવામાં આવતી. તે સાધારણ રીતે ગરીબ લોકોનો ખોરાક છે.

પહેલાંના સમયમાં ભારતના ગુજરાતમાં આનું મોટા પ્રમાણમાં વાવેતર થતું હતું અને ગુજરાતી રસોઈમાં તેનો ઉપયોગ પણ સારા પ્રમાણમાં થતો હતો. પરંતુ છેલ્લા ૪-૫ દાયકાથી ઘઉં, ચોખાનું વાવેતર વધતાંં તેના વાવેતરમાં અને વપરાશમાં ઘટાડો આવ્યો છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:ધાન્ય
શ્રેણી:અનાજ