open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
અર્ધધાતુ

thumb|alt=જર્મેનિયમ નામની અર્ધધાતું|જર્મેનિયમ નામની અર્ધધાતું
**અર્ધધાતુ** () રસાયણીક તત્ત્વો છે, જેનો ગુણધર્મ ધાતુ અને અધાતુની વચ્ચેનો કે એનાં મિશ્રણ સમાન છે. પરિણામે એનું ચોક્કસપણે ધાતુ કે અધાતુમાં વર્ગીકરણ કરવું મુશ્કેલ બને છે. અર્ધધાતુની કોઈ આદર્શ વ્યાખ્યા નથી.

બોરોન, સિલિકોન, જર્મેનિયમ, આર્સેનિક, એન્ટિમની અને ટેલુરિયમનો અર્ધધાતુઓમાં સમાવેશ થાય છે.

શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
ધાતુ

**ધાતુ** (metal) એ નક્કોર પદાર્થ છે જે સામાન્ય રીતે કઠણ, અપારદર્શક, ચળકાટયુક્ત અને સારી વિજ કે ઉષ્માવાહકતા ધરાવતો હોય છે. ધાતુ સામાન્ય રીતે ટીપી શકાય તેવી—એટલે કે, તેને ભાંગ્યા કે કાપ્યા વિના ટીપી અથવા દબાવીને તેનો આકાર બદલી શકાય છે—એ જ રીતે તે ઓગાળી શકાય તેવી અને તનનીય—એટલે કે, તેમાંથી તાર ખેંચી શકાય તેવી—હોય છે. આવર્ત કોષ્ટકનાં ૧૧૮માંથી ૯૧ તત્ત્વો ધાતુ છે.

શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
દીપચંદભાઇ ગાર્ડી

**દીપચંદભાઈ ગાર્ડી** (એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૧૫ - જાન્યુઆરી ૭, ૨૦૧૪) જાણીતા દાનવીર હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ રાજકોટ જિલ્લાનાં પડધરી ગામમાં થયો હતો. એમણે ત્રણ વર્ષની વયે પિતાની છત્રછાયા ગુમાવી દીધી હતી.

ભાવનગરમાં ફઇના ઘરે રહીને પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવ્યા બાદ એમણે માધ્યમિક શિક્ષણ સુરેન્દ્રનગરમાં મેળવ્યું હતું. અભ્યાસમાં તેજસ્વી હોવાના કારણે એમને સ્કોલરશીપ મળતી. ઇંગ્લેંડ જઇને બેરીસ્ટર થયા પછી એમણે મુંબઈને પોતાની કર્મભૂમિ બનાવ્યું હતું.

તેમનો દેહાંત ૯૯ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે થયો હતો.

## કારકિર્દી અને અન્ય માહિતિ 
ગુજરાત વિશ્વકોષના ખંડ ૪ જેની પ્રથમ આવૃત્તિ ૧૯૯૨માં પ્રકાશીત થઈ હતી તે દીપચંદભાઇ ગાર્ડીને સમર્પિત છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* દિવ્યભાસ્કરમાં દીપચંદભાઈ વિષેનો લેખ

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૫માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૪માં મૃત્યુ
મોચા (તા. પોરબંદર)

**મોચા (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મોચા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે. 

અહીં "મોચા હનુમાન" નામે પ્રખ્યાત હનુમાન મંદિર આવેલું છે.

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સિંહજર નેશ (તા. પોરબંદર)

**સિંહજર નેશ (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં, બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક સુંદર નેસ છે. 

શ્રેણી:નેસ

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ભમરીયા (તા. ગારીયાધાર)

**ભમરીયા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. 

## ધાર્મિક સ્થળો 
ગામમાં ઘૂટ બોવડી ખોડીયાર, શારદા માતા મંદિર, ભાથીજી મહારાજનું મંદિર, ભોળાનાથનું મંદિર તેમજ રામદેવપીરનું મંદિર આવેલ છે.
વિરામચિહ્નો

**વિરામચિહ્નો** એટલે લખાણની ભાષામાં વપરાતાં એવા ચિહ્નો જે લખાણ વાંચતા, કે બોલતા, ક્યાં કેટલી વિશ્રાંતિ લેવી એ દર્શાવે છે. એ ઉપરાંત વિરામચિહ્નો ભાષાનું સંયોજન અને બંધારણ પણ દર્શાવે છે. 

લેખીત ભાષામાં વિરામચિહ્નો અર્થભેદ પણ દર્શાવે છે. દા.ત. વાક્ય; "પુરુષ વિના, સ્ત્રી, અપૂર્ણ છે." (પુરુષનું મહત્વ), "પુરુષ, વિના સ્ત્રી, અપૂર્ણ છે." (સ્ત્રીનું મહત્વ). ભાષા, સ્થળ, કાળ, બોલી વગેરે પ્રમાણે વિરામચિહ્નોનાં નિયમો અલગ અલગ હોઈ શકે છે. બદલતા પણ રહે છે. વિરામચિહ્નોનાં કેટલાંક પાસા લેખક કે સંપાદકની વિશિષ્ટ શૈલીને લગતાં પણ હોઈ શકે છે.

## ગુજરાતીમાં વિરામચિહ્નો
ગુજરાતી ભાષામાં બાર ચિહ્નો વપરાય છે. જે નીચે મુજબ છે.

* પૂર્ણ વિરામ **.**
* અલ્પ વિરામ **,**
* પ્રશ્નચિહ્ન **?**
* ઉદ્‌ગારચિહ્ન **!**
* અર્ધ વિરામ **;**
* ગુરુવિરામ કે મહાવિરામ **:**
* વિગ્રહરેખા **–**
* ગુરુરેખા કે મહારેખા **—**
* અવતરણ ચિહ્ન **" "** કે **‘ ’**
* કૌંસ **( )** કે **[ ]** કે **{ }**
* લોપકચિહ્ન **’**
* કકપાદ ચિહ્ન ^

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
અલ્પ વિરામ

**૧.** જ્યારે નામો, વિશેષણો, ક્રિયાપદો કે અવ્યવો સાથે વપરાયાં હોય અને તેઓ ‘ને’, ‘અને’, ‘તથા’, એવાં ઉભયાન્વયી અવ્યવોથી જોડાયાં હોય ત્યારે તેવા શબ્દોની વચ્ચે અલ્પવિરામ મૂકવું. જેમકે,
* ત્યાંની સામાજિક, આર્થિક, રાજકીય અને ધાર્મિક વ્યવ્સ્થા તેને સહેજે સમજાતી જાય છે.

**૨.** સમાનાધિકરણ નામની પહેલાં અલ્પવિરામ મુકાય છે. જેમકે,
* શાળામાં પ્રથમ ક્રમાંકે આવનાર, સૌથી વધુ ગુણ લાવનાર, સૌથી હોંશિયાર, ટબૂકડો ટીનુ, અમારી સાથે અભ્યાસ કરતો હતો.

**૩.** સમાન કક્ષામાં આવેલા ઘણા શબ્દો કે વાક્યો સાથે ‘એ’, ‘આ’, ‘એવું’, ‘એમ’, ‘તે’, ‘તેમ’, જેવા શબ્દો આવ્યા હોય ત્યારે તે દરેક શબ્દસમૂહ કે વાક્ય પછી અલ્પવિરામ મુકાય છે. જેમકે,
* પવનની મંદ લહરીઓ, પક્ષીઓના કર્ણપ્રિય કલરવો, પુષ્પોના સુગંધી પરાગ, એ સૌ વાતાવરણને મનોરમ બનાવતા હતા.

**૪.** ‘ટૂંકમાં’, ‘સંક્ષેપમાં’, ‘ખરેખર’, ‘સારાંશ કે’, ‘જેમકે’, ‘જેવા કે’—આવા શબ્દો પછી અલ્પવિરામ આવે છે. જેમકે,
* તમે અહીં હસો, રમો, ફરો. ટૂંકમાં, ગમે તે કરો; પણ કાંઈ નુકશાન ન થાય તેનું ધ્યાન રાખશો.

**૫.** બે કે વધારે શબ્દો કે શબ્દસમૂહો પછી ‘વગેરે’ ‘ઇત્યાદી’ એવા શબ્દો આવે ત્યારે આવા દરેક શબ્દ કે શબ્દસમૂહ પછી અલ્પવિરામ મૂકવું. જેમકે,
* ખેતરમાં જતા ખેડૂતોના ડચકારા, બળદને ગળે બાંધેલી ઘંટડીઓના રણકાર, બાજુમાં ફરતી ઘંટીનો ઘેરો નાદ, પનિહારીઓનો પગરવ, બાળકોનો કિલકિલાટ અને બૂમરાણ, વગેરે વડે એક વિચિત્ર સ્વરસપ્તક રચાયું.

**૬.** સંબોધનાર્થે વપરાયેલા શબ્દ પછી અલ્પવિરામ મુકવું. જેમકે,
* રમણ, અહીં આવ.

**૭.** ક્રિયાપદ આજ્ઞાર્થમાં હોય અને તે પછી આખું વાક્ય તેના કર્મ તરીકે વપરાયું હોય તો તે આજ્ઞાર્થ ક્રિયાપદની પછી અલ્પવિરામ મૂકવું. જેમકે,
* જુઓ, આ ફૂલ કેવું સુંદર છે !
* સાંભળો, કેવા મીઠા સ્વરો આવે છે !

**૮.** નામવાક્ય કર્મ હોય અને તે પહેલાં ‘કે’ ન વાપર્યો હોય તો અલ્પવિરામ મૂકવું. જેમકે,
* એણે વિચાર્યું, હવે મારું શું થશે ? (એણે વિચાર્યું *કે* હવે મારું શું થશે ?)

**૯.** સંયુક્ત વાક્યનાં સહગામી વાક્યો પછી અલ્પવિરામ મૂકવું. જેમકે,
* આઠ થયા, સંગીત બંધ થયું, માણસો વીખરાવા લાગ્યા.

**૧૦.** મિશ્રવાક્યમાં ગૌણવાક્ય આરંભમાં આવેલું હોય અને લાંબું હોય તો તેને અલ્પવિરામ વડે મુખ્ય વાક્યથી જુદું પાડવું. એક કરતાં વધારે ગૌણવાક્યો હોય તો દરેકને છેડે અલ્પવિરામ મૂકવાં. જેમકે,
* જે રાજતંત્ર પોતે રચેલું નથી, જેના કાર્યમાં પોતાનો અવાજ નથી, જે દેશનું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતું નથી, જે જોરજુલમથી તેના પર સત્તા જમાવવા ઈચ્છે છે તેનો નાશ કરવો એ નાગરિકની એક ફરજ છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
પૂર્ણ વિરામ

**૧.** વાક્ય પૂરું થાય ત્યારે પૂર્ણવિરામ આવે છે, કારણ કે ત્યાં પૂરેપૂરો વિરામ લેવાનો હોય છે. જેમકે,

:પ્રકૃતિ અને માનવકૃતિનું અહીં સુંદર મિશ્રણ હતું. અનેક પર્વતોની હારમાળા પથરાયેલી હતી જ.

**૨.** સંક્ષિપ્ત વચનો બતાવનાર અક્ષરો પછી પૂર્ણવિરામ આવે છે. જેમકે,
:સ્વ. (સ્વર્ગસ્થ), તા. (તારીખ), શ્રી. (શ્રીયુત)

**૩.** નિયમોની સંખ્યા બતાવનાર આંકડાઓ કે અક્ષરો પછી તેમને બીજા શબ્દોથી જુદા પાડવા માટે પૂર્ણવિરામ મુકવામાં આવે છે. જેમકે,
:૧. નામ ૨. સર્વનામ કે અ. નામ બ. સર્વનામ વગેરે

## અન્ય
અંગ્રેજી ભાષામાં પૂર્ણવિરામ ’ફુલ સ્ટોપ’ (full stop) થી ઓળખાય છે. જો કે અમેરિકન અને કેનેડીયન અંગ્રેજીમાં તેને ’પિરિયડ’ (period) થી ઓળખવામાં આવે છે. અંગ્રેજીમાં, અને ગુજરાતીમાં પણ, "પૂર્ણ વિરામ"નો શાબ્દીક અર્થ "જે તે બાબતનો અંત" એવો પણ થાય છે. જેમકે, ‘હવે એ વાત પર પૂર્ણ વિરામ મુકો’ કે ‘We are calling a full stop to discussions on this subject’. દેવનાગરી લીપીમાં આ વિરામચિહ્નને બદલે વાક્યનાં અંતે ઊભી રેખા ("।" U+0964)નો વપરાશ થાય છે. જો કે એ જ લીપી વાપરતી ગુજરાતી, મરાઠી જેવી ભાષાઓ પૂર્ણવિરામ ચિહ્નનો ઉપયોગ કરે છે. 

આ વિરામચિહ્ન પછી નવું વાક્ય શરૂ કરતાં અગાઉ કેટલી જગ્યા છોડવી એ વિશે વિવિધ ભાષાઓ અને ફોન્ટ પ્રમાણે વિવિધ મત છે, પણ ગુજરાતીમાં સામાન્ય રીતે આ ચિહ્ન પછી એક જગ્યા છોડવામાં આવે છે. જો કે એ વિશે કોઈ ચોક્કસ નિયમ હોવાનું જણાતું નથી.

### ઇતિહાસ
આ ચિહ્ન વિરામચિહ્નોની પ્રથાનાં આવિસ્કારક એરિસ્ટોફેન્સ ઓફ બાઈઝેન્ટિયમ (Aristophanes of Byzantium) પાસેથી આવ્યું છે જેમાં ટપકાંની ઊંચાઈ પણ અર્થપૂર્ણ ગણાય છે. જેમકે, લીટીના ઉપરના છેડાનું ટપકું (˙) પેરિયોડોસ (periodos) કહેવાય છે જે વાક્ય કે વિચારની પૂર્ણતા દર્શાવે છે, મધ્યનું ટપકું (·) કોલોન (kolon) કહેવાય છે જે સંપૂર્ણ વિચારનો ભાગ દર્શાવે છે, જ્યારે નીચેનું ટપકું (.) ટેલિયા (telia) (ગ્રીક τέλος "telos: end: અંત") કહેવાય છે જે પણ સંપૂર્ણ વિચારનો ભાગ દર્શાવે છે.

### ગણિત
ગણિતમાં આ ચિહ્નનો ઉપયોગ દશાંશ ચિહ્ન તરીકે થાય છે. દા.ત. ૧૨૫.૨૫ વગેરે.

### કમ્પ્યુટીંગ
કમ્પ્યુટીંગ વિષયે આ ચિહ્ન સીમાંકનકારક (delimiter) તરીકે વપરાય છે જેને સામાન્ય રીતે "ડોટ" કહેવામાં આવે છે. ફાઇલનાં નામ, વેબ કે આઈ.પી. કે ડી.એન.એસ સરનામાં વગેરેમાં એ વપરાય છે. ઉ.દા. 
:www.wikipedia.org
:document.txt
:192.168.0.1 

પ્રોગ્રામ ભાષાઓમાં અને ડોસ કમાન્ડમાં પણ આ ચિહ્નનાં વિવિધ ઉપયોગો છે. જેમકે, ડોસ કમાન્ડમાં બે ટપકાં (..) એટલે પિતૃ ડિરેક્ટરી (parent directory) પર જવાનો આદેશ. 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
અર્ધ વિરામ

**અર્ધવિરામ** અલ્પ વિરામથી વધારે અને પૂર્ણ વિરામથી ઓછો વિરામ લેવાનું સૂચવે છે. તેનો વપરાશ:

**૧.** સંયુક્ત વાક્યનાં સહગામી વાક્યોને છૂટાં પાડવા માટે. જેમકે,
:જીવનનું મૂલ્ય કોઈ સુઘડ ઘર, સુંદર પથારી ને સરસ શાક વડે કરે છે; કોઈ પૈસા વડે, કોઈ કીર્તિ વડે કરે છે; કોઈ સત્તા વડે, કોઈ તપ વડે, કોઈ પ્રણય વડે કરે છે.

**૨.** બે વાક્યોના બનેલા સંયુક્ત વાક્યમાં બેની વચ્ચેનું ઉભયાન્વયી અવ્યવ અધ્યાહ્રત હોય તો. જેમકે,
:મહાત્મા હસે છે; એમને કાબરચીતરી મૂછોના ફરકાટમાં આજે જુદી જ ગતિ દેખાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
મહાવિરામ

**મહાવિરામ** કે **ગુરુવિરામ** ચિહ્ન અર્ધ વિરામથી વધારે અને પૂર્ણ વિરામથી કંઈક ઓછો વિરામ લેવાનું સૂચવે છે. તેનો વપરાશ:

**૧.** ગણતરી કરવી હોય, સમજૂતી આપવી હોય કે વર્ણન કરવું હોય તો પ્રસ્તાવરૂપ પ્રથમના વાક્ય પછી આ ચિહ્ન મુકાય છે. જેમકે,
:ઉત્તરોત્તર થતા જતા સુધારાનાં મુખ્ય બે ધ્યેય હતા: મુસાફરીની સગવડ વધારવી અને ગતિને ત્વરિત કરવી.
:વિભક્તિ: તેના અર્થ.

**૨.** કોઈના બોલેલા શબ્દો વાક્યના બીજા શબ્દોથી છૂટા પાડવા માટે અલ્પ વિરામને બદલે કેટલીક વખત આ ચિહ્ન વપરાય છે. જેમકે,
:પ્રધાનજી હસ્યા: "ના બાપુ! ના. આ સમય અનુકૂલ નથી."

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
વિગ્રહરેખા

**લઘુરેખા** કે **વિગ્રહરેખા**નો વપરાશ:

**૧.** સમાસનો વિગ્રહ કરતાં–છૂટા પાડતાં આવી નાની રેખા વપરાય છે. જેમકે,
:ભક્તિભૂખ્યા–ભક્તિ માટે ભૂખ્યા.
:ઉત્સાહમૂર્તિ–ઉત્સાહની મૂર્તિ.

**૨.** લખતાં લખતાં લીટીને અંતે શબ્દ અધૂરો રહે તે દર્શાવવા માટે પણ આવી રેખા મુકાય છે. જેમકે,
:પાંડવો અને કૌરવો ભેગા મળ્યા. કુરુક્ષેત્રમાં મહા–ભારત યુદ્ધ ખેલાયું.

*નોંધ:* લીટીને અંતે શબ્દો જેમતેમ છૂટા પડાતા નથી. શબ્દનો જે ભાગ જુદો ઉચ્ચારી શકાય ત્યાંથી જ શબ્દને છૂટો પડાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
મહારેખા

**ગુરુરેખા** કે **મહારેખા**નો વપરાશ:

**૧.** અમુક પદાર્થો ગણાવ્યા પછી ઉપસંહાર કરતાં મહારેખા મુકાય છે. જેમકે,
:સરિતાનું સ્વચ્છ પાણી, વનનો શીળો પવન, અને આસપાસની ધરિત્રીમાંથી પાકતું ધાન્ય—એ જીવન નિભાવની ત્રણે વસ્તુઓ ઈશ્વરે છૂટે હાથે વેરી હોય ત્યાં પછી શાની મણા રહે ?

**૨.** અમુક વસ્તુના જુદા જુદા પ્રકાર છે એમ કહી તે પ્રકારો ગણાવતા પહેલાં આ ચિહ્ન મુકાય છે. જેમકે,
:નવીન રાજકીય શસ્ત્રો—સત્ય અને અહિંસા. 
અહીં કેટલીક વખત મહાવિરામ અને મહારેખાનું સંયુક્ત ચિહ્ન **:—** પણ મુકાય છે. જેમકે,
:નવીન રાજકીય શસ્ત્રો :—સત્ય અને અહિંસા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
અવતરણ ચિહ્ન

કોઈના બોલેલા જ શબ્દો અથવા કોઈ લેખકનું લખાણ જેમનું તેમજ આપણે લખીએ ત્યારે **અવતરણ ચિહ્ન** મુકાય છે. જેમકે,

:અચાનક પેલો માણસ બોલ્યો, “આ સ્થળ તમને કોણે બતાવ્યું?”
:‘મને કોઈએ બતાવ્યું નથી; મેં જોયું ને મને ગમ્યું.’ 

ઘણી વખત આ ચિહ્ન મૂક્યા સિવાય માત્ર અલ્પ વિરામ મૂકીને જ કોઈના બોલેલા શબ્દો લખવામાં આવે છે. જેમકે,
:અચાનક પેલો માણસ બોલ્યો, આ સ્થળ તમને કોણે બતાવ્યું?

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
કૌંસ

{{વિરામચિહ્નો|() [] {} }}
**કૌંસ** ત્રણ જાતના છે. ( ), [ ] અને { }.

**૧.** કોઈ અઘરા શબ્દનો અર્થ એ શબ્દ પછી તરત જ કૌંસમાં મુકાય છે. જેમકે,
* દેહ (શરીર) અને દેહી (આત્મા) ની પવિત્રતા સાધીને જ મનુષ્ય ઊંચે ચડે છે.

**૨.** જુદા જુદા ફકરા કે મુદ્દા બતાવનાર આંકડાઓ કે શબ્દો ઘણીવાર કૌંસમાં મુકાય છે. જેમકે,
* નામના પ્રકારો :—
: (૧) જાતિવાચક --- [૧] જાતિવાચક
: (૨) સંજ્ઞાવાચક --- [૨] સંજ્ઞાવાચક

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
લોપકચિહ્ન

શબ્દમાં ‘હ’કારનો લોપ થયેલો હોય ત્યારે તે બતાવવા માટે **લોપકચિહ્ન** વપરાય છે. જેમકે,
:રે’વું (રહેવું), મા’રાજ (મહારાજ), મા’દેવ (મહાદેવ), વગેરે. આ ચિહ્ન ગ્રામ્યભાષામાં કે કવિતામાં જ વપરાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
પ્રાણલાલ પટેલ

[300px|thumb|પ્રાણલાલ પટેલે અમદાવાદ મહાનગર પાલિકા ખાતે ઝડપેલી [સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની તસ્વીર, ૧૯૩૫]]
**પ્રાણલાલભાઇ પટેલ** (જાન્યુઆરી ૧ ૧૯૧૦ - જાન્યુઆરી ૧૮, ૨૦૧૪), તસવીરકાર હતા.

તેમનો જન્મ જામનગર જિલ્લાના જોડિયા તાલુકાના કેશિયા ગામમાં થયો હતો. બાળપણમાં તેમના માતાનું અવસાન થતાં પોતે પોતાના મામાના ઘરે અમદાવાદ ગયા અને ત્યાં પ્રારંભમાં શિક્ષક તરીકે કારકિર્દી શરૂ કરી બાદમાં પોતે પટેલ સ્ટુડિયો ખોલી ફોટોગ્રાફીનો વ્યવસાય કર્યો. તેઓ ઈસ.૧૯૩૦થી ફોટોગ્રાફીનાં વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા હતા. ૧૯૩૭માં તેઓ આઝાદીની ચળવળમાં જોડાયેલા. આ સમય દરમિયાન તેમણે મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પર ખૂબ સારી ફોટોગ્રાફી કરી હતી. ફોટોગ્રાફીમાં ખાસ પ્રદાન બદલ ભારત સરકારના માહિતી અને પ્રસારણ ખાતા દ્વારા તેમનું લાઇફ ટાઇમ અચિવમેન્ટ એવોર્ડ આપીને સમ્માન કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૦૪ વર્ષની આયુએ તેમનું અવસાન થયું હતું. એક સામયિક સાથે થયેલા સાક્ષાત્કારમાં તેઓએ જણાવ્યું હતું કે તેઓનું સાચું જન્મવર્ષ ૧૯૦૮ હોવાનું તેમને યાદ છે પણ ખાત્રી નથી, જો કે જન્મ પ્રમાણપત્રમાં વર્ષ ૧૯૧૦ લખાયું છે અને તે જ માન્ય ગણાયું છે અન્યથા એમની આયુ ૧૦૬ વર્ષ ગણી શકાય.  

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* દિવ્યભાસ્કરનો લેખ અને ચિત્રો (સંગ્રહિત)

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૪માં મૃત્યુ
પ્રશ્નચિહ્ન

**૧.** પ્રશ્નરૂપે પૂરેપૂરો વિચાર દર્શાવાતો હોય તો વાક્યને અંતે પ્રશ્નચિહ્ન મુકાય છે. જેમકે,
* સંપના અભાવે ભારતને શું ઓછું સહન કરવું પડ્યું છે ?

**૨.** મિશ્રવાક્યમાં આ ચિહ્ન મૂકતાં નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી: 
* મુખ્ય વાક્યમાં પ્રશ્ન હોય તો પ્રશ્નચિહ્ન વાપરવું જ. જેમકે,
** કોણ કહે છે કે તે પ્રમાણિક નથી ?

* ગૌણવાક્યમાં પ્રશ્ન હોય પરંતુ તે વાક્યને અંતે આવ્યું હોય તો પણ પ્રશ્નચિહ્ન મૂકવું. જેમકે,
** તે બોલ્યો, તમે અમદાવાદથી ક્યારે પાછા ફરશો ?

* ગૌણવાક્યમાં પ્રશ્ન હોય અને તે વાક્યની શરૂઆતમાં આવ્યું હોય તો પ્રશ્નચિહ્ન મુકાતું નથી. જેમકે,
** તમે અમદાવાદથી ક્યારે પાછા ફરશો એમ તેણે પૂછ્યું. 

**૩.** આજ્ઞાના સ્વરૂપમાં પ્રશ્ન હોય તો પ્રશ્નચિહ્ન મુકાતું નથી, પણ પૂર્ણવિરામ જ મુકાય છે. જેમકે,
* ફ્રાન્સની રાજધાની કહો.
* નામના પ્રકાર ગણાવો.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વિરામચિહ્નો
ઉદ્‌ગારચિહ્ન

**૧.** આશ્ચર્ય કે લાગણીનો આવેશ જે વાક્યોથી બતાવાય છે તેવા વાક્યોને અંતે. જેમકે,
* કેવું અદ્‌ભુત દૃશ્ય!
* બિચારો મનુષ્ય! તેના મીઠામાં મીઠા ગીતના સ્વરો કારુણ્યથી રંગાયેલા છે! તેના હાસ્યસાગરને તળિયે રુદનનાં બિન્દુ બાઝેલાં છે!

**૨.** લાગણી કે આશ્ચર્ય બતાવનાર કેવળપ્રયોગી અવ્યવો પછી. જેમકે,
* અરેરે! પેલો માણસ કેટલો દુઃખી છે!
* અહો! અહો! આ અવલોકિતેશ્વર!

**૩.** સંબોધનની પછી કેટલીક વખત ઉદ્‌ગારચિહ્ન આવે છે. જેમકે,
* હે પ્રભુ! તું મને આ સંકટમાંથી બચાવ.

## સંદર્ભો
રતનવાવ (તા. ગારીયાધાર)

'''''' ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
લચિત બોરફૂકન

**લચિત બોરફૂકન** અહોમ સામ્રાજ્યનો એક મહાન સેનાપતિ હતો જે સન ૧૬૭૧માં આસામના સરાઈઘાટમાં મુઘલો વિરુદ્ધની લડાઈમાં પોતાની કાબેલિયત અને નેતૃત્વ-ક્ષમતાના લીધે જાણીતો થયો હતો. મોગલોએ કામરૂપ શહેર પર ફરી કબજો જમાવવાના ઈરાદાથી રામસિંહ પહેલાના નેતૃત્વ હેઠળ હુમલો કર્યો હતો જે લાચિત ખૂબ જ ઓછા સેન્ય સાથે ખાળવામાં સફળ રહ્યો હતો. આ યુધ્ધના વર્ષ બાદ માંદગીના લીધે લચિતનું અવસાન થયું હતું.

## સંક્ષિપ્ત જીવન
લચિત બોરફૂકન મોમાઈ તામુલી બોડ્બરુઆના સૌથી યુવાન પુત્ર હતા જેઓ પ્રતાપ સિંહના શાસનકાળ દરમ્યાન પહેલા બોડ્બરુઆ (આસામના રાજ્યપાલ અને અહોમ સૈન્યના સેનાપતિ) હતા. લચિતે પિતાના મોભા અને હોદ્દાના લીધે ઉચ્ચ કુટુંબોના બાળકોને મળતી એવી માનવતા, શાસ્ત્રો અને યુદ્ધકળા જેવા વિષયની તાલીમ લીધી હતી. તે જેમ જેમ મોટા થતાં ગયા તેમ તેમ તેમની મોટી જવાબદારીઓ વાળા પદ પર નિયુક્તિ થતી ગઈ. સૌપ્રથમ તેમની નિયુક્તિ ધ્વજ-વાહક (સોલધર બરુઆ) તરીકે થઇ હતી જે એક મહત્વાકાંક્ષી રાજનેતા કે રાજકારણી માટે પ્રથમ પગથિયું ગણાતું. ત્યારબાદ તેઓ રાજા ચક્ર-ધ્વજ સિંહની શાહી અશ્વ-શાળાના ઉપરી (ઘોડ બરુઆ) તરીકે નિમાયા.

## સરાઈઘાટનું યુદ્ધ
મુઘલોને આશરે ૧૬૦૨ની આસપાસ બ્રહ્મપુત્ર ખીણ અને તેની આજુબાજુના વિસ્તારોમાં (હાલનું આસામ) રસ પડવા માંડ્યો અને ઢાકાના નવાબે રાજા પરીક્ષિત નારાયણ શાસિત આસામના પશ્ચિમ છેડે આક્રમણ કર્યું. ત્યારથી લઈને ૧૬૬૦ સુધી મુઘલોએ ૧૭ વાર નિષ્ફળ પ્રયત્નો કર્યા અને વીર તેમ જ રાષ્ટ્રપ્રેમી આસામી હિન્દુઓએ દરેક વખતે તેમને હરાવ્યા. ૧૬૫૮માં ઔરંગઝેબની દિલ્હીના ગાદીનો વારસદાર નિમાયાના ત્રણ જ વર્ષ બાદ ૧૬૬૧માં, ઔરંગઝેબના આદેશાનુસાર મીર જુમલાએ અહોમની રાજધાની ઘરગાંવ ઉપર આક્રમણ કર્યું અને તે સમયના અહોમ રાજા જયધ્વ્જ સિંહે માત્ર થોડાક દિવસની ધીરજ ગુમાવતાં જીતેલી લડાઈ હારી ગયો અને પરાજયના શોકમાં થોડાક જ દિવસમાં મૃત્યુ પામ્યો. મરણશૈયા ઉપર તેણે તેના અનુગામી ચક્રધ્વજસિંહને "દેશની છાતીએ વાગેલો પરાજયના અપમાનનો ભાલો" ખેંચી કાઢી નાખવા હાકલ કરી હતી.

## સ્મારકો અને યાદગીરી
### લચિત દિવસ
દર વર્ષે ૨૪ નવેમ્બરના રોજ આસામમાં લચિત શૌર્યને બિરદાવવા રાજ્યવ્યાપી *લચિત દિવસ* ઉજવવામાં આવે છે.

### લચિત બોરફૂકન સુવર્ણ ચંદ્રક
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અકાદમીમાં આસામ રાજ્ય સરકારના સફળ પ્રયાસ બાદ વર્ષ ૨૦૦૦થી દર વર્ષે સૌથી શ્રેષ્ઠ વિદ્યાર્થીને લચિત બોરફૂકન સુવર્ણ-ચંદ્રકથી નવાજવામાં આવે છે. 

### લચિત બોરફૂકન મેદાન
લચિતની યાદગીરીમાં જોરહાટ, આસામમાં લચિત બોરફૂકન મેદાનનું સન ૧૬૭૨માં અહોમ રાજા ઉદયિત્ય સિંહ દ્વારા નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું જે આજે પણ હયાત છે.

## છબીઓ 

File:Lachit Bhawan at Lachit maidam.JPG|લચિત મેદાનમાં લચિત ભવન.
Image:Lachit Barphukan's maidam.JPG|હુલુંગપારા, જોરહાટમાં લચિત સ્મારક.
Image:NDA pics 014.jpg|લચિત બોરફૂકન સ્મારક, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અકાદમી, ખડકવાસલા ખાતે  
File:Lachit Borphukon's Statue near Church field, Tezpur.jpg|લચિત બોરકૂકનનું બાવલું, ચર્ચ ફિલ્ડ, તેઝપુર

## જાણવા જેવું
લચિત બોરફૂકન ઉપર આસામીયા ભાષામાં એક ચલચિત્ર પણ રજુ થયેલ છે. 

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:આસામ
તાપમાન

**તાપમાન** કોઈ પણ જગ્યા કે વસ્તુની ઉષ્ણતાનું માપ છે. એટલે કે, તાપમાન દ્વારા એમ જાણી શકાય છે કે કોઈ વસ્તુ ગરમ છે કે ઠંડી. ઉદાહરણરૂપે, જો કોઈ એક અસ્તુનું તાપમાન ૨૦ અંશ છે અને અન્ય બીજી અસ્યુનું તાપમાન ૪૦ અંશ છે, તો એમ કહી શકાય કે અન્ય બીજી વસ્તુ પહેલી વસ્તુ કરતાં ગરમ છે. 

એક અન્ય ઉદાહરણ - જો બેંગલોર શહેર ખાતે, ૪ ઓગસ્ટ ૨૦૦૬ના રોજ સરેરાશ તાપમાન ૨૯ ડિગ્રી સેન્ટિગ્રેડ હતું અને ૫ ઓગસ્ટના રોજ તાપમાન ૩૨ ડિગ્રી સેન્ટિગ્રેડ હતું, તો બેંગલોર ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૬ના રોજ ૪ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૬ના રોજની સરખામણીમાં વધારે ગરમ હતું.

## એકમ 
ઉપરોક્ત ઉદાહરણોમાં તાપમાનને અંશ તેમ જ ડિગ્રીમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે, જે વાસ્તવમાં જુદા જુદા એકમો વડે દર્શાવવામાં આવે છે - સેલ્સિયસ, કૅલ્વિન, ફેરનહીટ, રોમર વગેરે.

### સેલ્સિયસ 
આ એકમને સેન્ટિગ્રેડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ એકમ મુજબ પાણી, સામાન્ય દબાણે ૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન જામી જાય છે અને ૧૦૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાને ઉકળવા માંડે છે.

આ એકમનો ઉપયોગ દૈનિક કાર્યોમાં મોટાભાગે થતો જોવા મળે છે.

### કેલ્વિન 
આ એકમ અનુસાર પાણી, સામાન્ય દબાણે ૨૭૩.૧૫ ડિગ્રી કેલ્વિન તાપમાને જામી જાય છે અને ૩૭૩.૧૫ ડિગ્રી કેલ્વિન તાપમાને ઉકળવા માંડે છે.

આ એકમનો ઉપયોગ વૈજ્ઞાનિક ગણનાઓ તથા અન્ય કાર્યોમાં મોટા પ્રમાણમાં થતો જોવા મળે છે.

### ફેરનહીટ 
આ એકમ અનુસાર પાણી, સામાન્ય દબાણે ૩૨ ડિગ્રી ફેરનહીટ તાપમાને જામી જાય છે અને ૨૧૨ ફેરનહીટ તાપમાને ઉકળવા માંડે છે. પરંપરાગત થર્મોમીટર, કે જેનો ઉપયોગ તાવના દર્દીના શરીરનું તાપમાન માપવા માટે કરવામાં આવે છે, તેમાં આ એકમ વડે તાપમાન દર્શાવવામાં આવે છે. માણસના શરીરનું સામાન્ય તાપમાન ૯૮.૬ °ફેરનહીટ (૩૭.૦ ° સેન્ટિગ્રેડ) જેટલું ગણાય છે. આ તાપમાન કરતાં વધારે તાપમાન હોય તો તે માણસ જ્વરપીડિત એટલે કે તાવનો દર્દી ગણાય છે.

આ એકમનો ઉપયોગ દૈનિક હવામાન તથા અન્ય કાર્યોમાં મોટા પ્રમાણમાં થતો જોવા મળે છે.

### રોમર 
આ એકમ અનુસાર પાણી, સામાન્ય દબાણે ૦ (શૂન્ય) ડિગ્રી રોમર તાપમાને જામી જાય છે અને ૮૦ ડિગ્રી કૅલ્વિન તાપમાને ઉકળવા માંડે છે.

આ એકમનો ઉપયોગ ઘણા ઓછા પ્રમાણમાં થતો જોવા મળે છે.

શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
ગિરિજા દેવી

**ગિરિજા દેવી** ભારત દેશના એક શાસ્ત્રીય ગાયક છે. એમનો જન્મ ૮ મે, ૧૯૨૯ના દિવસે વારાણસી ખાતે થયો હતો.. એમણે શાસ્ત્રીય સંગીતનું જ્ઞાન જાણીતા સારંગીવાદક અને ગાયક સરજુપ્રસાદ મિશ્રા પાસેથી મેળવ્યું હતું..

ગિરિજા દેવીને શાસ્ત્રીય કલામાં તેમના યોગદાન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મભૂષણ ખિતાબ વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૭માં મૃત્યુ
જિમ્મી વેલ્સ

thumb|right|300px|જિમ્મી વેલ્સ એમના બીજીવારના પત્ની ક્રિસ્ટીન સાથે
**જિમ્મી વેલ્સ** હુંતિવલી, અલબામા ખાતે જન્મ્યા હતા. એમણે એક નાની ખાનગી શાળામાં અભ્યાસ કરી, પછી એક યુનિવર્સિટીમાં સ્નાતક, અને ત્યારબાદ વાણિજ્ય શાખામાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી. ત્યારબાદ વેલ્સ એક વાણિજ્ય કંપનીમાં નોકરી કરવા લાગ્યા અને ત્યારબાદ કેટલાક વર્ષો સુધી એમણે શિકાગો ખાતે એક વાયદા અને વિકલ્પ કંપનીના શોધ નિર્દેશક તરીકે કામ કર્યું. ઈ. સ. ૧૯૯૬ના વર્ષમાં જિમ્મી વેલ્સ અને એમના બે સાથીઓએ મળીને એક વેબ પોર્ટલની સ્થાપના કરી અને એમણે વિકિપીડિયા અને નુપેડિયા માટે પ્રારંભિક ધનરાશિ ઉપલબ્ધ કરાવી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:વિકિપીડિયા
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૬માં જન્મ
એટિયોલેશન

**એટિયોલેશન** એ પ્રકાશની વનસ્પતિ પર થતી અસર છે. વનસ્પતિને પોતાના જીવન માટે હવા, પાણી અને ખોરાક ઉપરાંત પ્રકાશની જરૂર પડે છે. વનસ્પતિના વિકાસ પર પ્રકાશની તરંગલંબાઈના ફેરફારની અસર થાય છે, જેને એટિયોલેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો વનસ્પતિને અંધારામાં રાખવામાં આવે તો તેનું થડની લંબાઈ ઝડપથી વધતી જોવા મળે છે તથા તેનાં અંગો ઢીલાં અને નરમ પડવા લાગે છે. તેનાં પાન અર્ધવિકસિત, નબળાં અને ઢીલાં બને છે. પરિણામે વનસ્પતિ નબળી બને છે.

શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર
રાજગીર

thumb|right|300px|રાજગીર ક્ષેત્રમાં આવેલ ગીધટેકરી (Vulturepeak)
**રાજગીર** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બિહાર રાજ્યના નાલંદા જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર છે. રાજગીર ક્ષેત્ર એક સમયે મગધ સામ્રાજ્યની રાજધાની પણ રહ્યું હતું, જેના પછી મૌર્ય સામ્રાજ્યનો ઉદય થયો.

રાજગીર નગર ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે. વસુમતિપુર, બૃહદ્રથપુર, ગિરિવ્રજ અને કુશાગ્રપુરના નામથી પણ ઓળખાતા ક્ષેત્રને વર્તમાન સમયમાં રાજગીર નામ વડે ઓળખવામાં આવે છે. પૌરાણિક સાહિત્ય અનુસાર રાજગીર બ્રહ્માની પવિત્ર યજ્ઞ ભૂમિ, સંસ્કૃતિ અને વૈભવનું કેન્દ્ર તથા જૈન તીર્થંકર મહાવીર અને ભગવાન બુદ્ધની સાધનાભૂમિ રહ્યું છે. જેનો ઉલ્લેખ ઋગવેદ, અર્થવવેદ, તૈત્તિરીય પુરાણ, વાયુ પુરાણ, મહાભારત, વાલ્મીકિ રામાયણ વગેરેમાં કરવામાં આવેલ છે. જૈન ગ્રંથ વિવિધ તીર્થકલ્પ અનુસાર રાજગીર જરાસંઘ, શ્રેણિક, બિમ્બસાર, કર્ણિક વેગેરે પ્રસિદ્ધ શાસકોનું નિવાસ સ્થાન હતું.

શ્રેણી:બિહાર
શ્રેણી:ઐતિહાસિક સ્થળો
શ્રેણી:નાલંદા જિલ્લો
સુરેશ વાડકર

**સુરેશ વાડકર** (મરાઠીઃसुरेश ईश्वर वाडकर) (૭ ઓગષ્ટ ૧૯૫૪, કોલ્હાપુર (મહારાષ્ટ્ર)) એક હિન્દી તેમજ અન્ય ભાષાના પાર્શ્ચગાયક છે. મુખ્યત્વે એમણે મરાઠી અને હિન્દી ચલચિત્રોમાં પાર્શ્ચગાયક તરીકે યોગદાન આપેલ છે. આ ઉપરાંત એમણે ગુજરાતી, ભોજપુરી, કોંકણી, મલયાલમ, બંગાળી, સિંધી ચલચિત્રો માટે પણ પોતાના કંઠે ગીતો ગાયાં છે. તેઓ ખાસ કરીને સુગમ સંગીત, ભાવગીતો તેમ જ ભક્તિગીતોના ગાયક તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા છે.

## જીવન 
સુરેશ વાડકરનો જન્મ સાતમી ઓગસ્ટ, ૧૯૫૪ના દિવસે મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં આવેલા કોલ્હાપૂર ખાતે થયો હતો. એમણે આઠ વર્ષની વયે જિયાલાલ વસંત પાસેથી સંગીતની તાલીમ લેવાની શરૂઆત કરી હતી.

શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:બોલિવુડ
શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
શંકર મહાદેવન

**શંકર મહાદેવન** (૩ માર્ચ ૧૯૬૭) (તમિળ: சங்கர் மகாதேவன் ) (જન્મ: તરકડ ગામ, પલક્કડ, કેરળ) એક ભારતીય સંગીતકાર તથા પાર્શ્ચગાયક છે. એમણે તમિલ, હિંદી, મરાઠી ચલચિત્રો માટે સંગીતકાર તરીકે તથા પાર્શ્ચગાયક તરીકે પોતાનું યોગદાન આપેલ છે. ભારતીય ચલચિત્રો માટે સંગીતનિર્દેશનનું કાર્ય સંભાળતી શંકર-અહેસાન-લોયની ત્રિપુટી પૈકીના તેઓ એક છે.

મહાદેવને હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતનું પ્રશિક્ષણ મેળવ્યું છે. એમણે મરાઠી સંગીતકાર શ્રીનિવાસ ખળે પાસેથી સંગીતનું શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ *બ્રેથલેસ* નામના હિંદી પોપ આલ્બમ દ્વારા પ્રસિદ્ધ થયા.

શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૭માં જન્મ
ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા

**ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા** એટલે એવી શાળા કે જ્યાં માધ્યમિક શાળા પછીનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવતો હોય. ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ એટલે કે ધોરણ ૧૧ અને ૧૨નું શિક્ષણ. ગુજરાત રાજ્યના બધાં જ શહેરો અને ઘણાં ગામોમાં ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. ઉચ્ચતર માધ્યમિક અભ્યાસ પછી લેવાતી પરીક્ષા ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા લેવાય છે, જેને ઉચ્ચતર માધ્યમિક પરીક્ષા (HSC) કહે છે.

ઘણાં મોટાં શહેરોમાં ગુજરાતી સિવાયની ભાષાઓમાં શિક્ષણ આપતી ઉચ્ચતર માધ્યમની શાળાઓ પણ આવેલી છે.

## આ પણ જુઓ
* પ્રાથમિક શાળા
* માધ્યમિક શાળા

## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાત ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડની વેબસાઇટ

શ્રેણી:શિક્ષણ
ગીતાંજલિ

**ગીતાંજલિ** (બંગાળી ઉચ્ચારણ: *ગીતાંજોલિ*) રવિન્દ્રનાથ ટાગોર દ્વારા રચાયેલ કવિતાઓનો સંગ્રહ છે, જેના માટે એમને ઈ.સ. ૧૯૧૩ના વર્ષના નોબૅલ પારિતોષિક વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. 'ગીતાંજલિ' શબ્દ ગીત અને અંજલિ એમ બે શબ્દ મળીને બને છે, જેનો અર્થ છે - ગીતોનો ઉપહાર (ભેટ).

આ રચનાનું મૂળ સંસ્કરણ બંગાળી ભાષામાં હતો, જેમાં મોટેભાગે ભક્તિમય રચનાઓ સામેલ હતી, ત્યાર પછી ઇંગ્લેન્ડના પ્રવાસ દરમિયાન એમણે અંગ્રેજી અનુવાદ કરી આ કાવ્ય સંગ્રહની રચના કરી હતી. આ અનુવાદિત કાવ્યસંગ્રહ પશ્ચિમી જગતમાં ખુબ જ પ્રસિદ્ધ થયો અને ત્યારપછી અનેક ભાષાઓમાં તેનો અનુવાદ કરવામાં આવ્યો હતો.

## પ્રકાશન
મૂળ બંગાળી ગીતાંજલિ ૧૯૧૦માં પ્રગટ થઈ હતી અને એમાં ૧૫૭ ગીતરચનાઓ છે, પરંતુ જે અંગ્રેજી ગીતાંજલિને અનુલક્ષીને નોબેલ પારિતોષિક જાહેર થયેલું, એ સૌપ્રથમ નવેમ્બર ૧૯૧૨માં લંડનમાં રવિન્દ્રનાથના મિત્ર અને પ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર રોથેન સ્ટાઈનની પ્રેરણાથી ઈન્ડિયા લાઈબ્રેરીએ ૭૫૦ નકલની સીમિત આવૃત્તિરૂપે પ્રગટ કરી હતી. તે પછી બીજે વર્ષે ૧૯૧૩માં મેકમિલન કંપનીએ આ પુસ્તક પ્રગટ કર્યુ હતું, અને ત્યારબાદ એ જ કંપની દ્વારા એની અનેક આવૃત્તિઓ પ્રગટ કરવામાં આવી છે. પ્રથમ અંગ્રેજી આવૃત્તિ પ્રસિદ્ધ કવિ અને પછીથી નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા ડબલ્યુ. બી. યેટ્સની ભૂમિકા સાથે પ્રગટ થઈ હતી.

બંગાળી ગીતાંજલિ અને અંગ્રેજી ગીતાંજલિ અર્થાત *સૉઙ ઑફ રિંગ્જ* વચ્ચે ભેદ છે. અંગ્રેજી આવૃત્તિમાં રવીન્દ્રનાથે બંગાળી ગીતાંજલિ ઉપરાંત પોતાના અન્ય કાવ્યસંગ્રહો *નૈવેદ્ય*, *ગીતિમાલ્ય*, *ખેયા*, *અચલાયતન*, *સ્મરણ*, *કલ્પના*, *વૈતાલિ* અને *ઉત્સર્ગ*માંથી કાવ્યો પસંદ કરીને જાતે જ તેના કાવ્યાત્મક અંગ્રેજી અનુવાદો પ્રગટ કર્યા છે.

## આવકાર
પ્રસિદ્ધ કવિ અને પછીથી નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા ડબલ્યુ. બી. યેટ્સે આ સંગ્રહની ઉષ્માપૂર્ણ ભૂમિકા લખી છે. ૧૯૧૨માં એઝરા પાઉન્ડે અંગ્રેજી ગીતાંજલિની હસ્તપ્રતમાંથી છ કાવ્યો પસંદ કરી શિકાગોથી હેરિયર મનોરાના તંત્રીપદે પ્રગટ થતા *પોએટ્રી* સામયિક માટે મોકલતાં લખેલું કે, આ કાવ્યોનું પ્રકાશન અંગ્રેજી જ નહિ, વિશ્વકવિતાના ઈતિહાસની ઘટના છે.

## અનુવાદ
વિશ્વની તેમજ ભારતની મહત્વની ભાષાઓમાં ગીતાંજલિના અનુવાદો થયા છે. આન્દ્રે જિદે તેનો ફ્રેન્ચમાં તેમજ હિમેનેથે તેનો સ્પેનિશમાં અનુવાદ કર્યો છે, જે બંને સાહિત્યકારોએ પાછળથી નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા બન્યા હતા. ગુજરાતીમાં મૂળ અંગ્રેજી કે બંગાળીમાંથી આજ સુધીમાં નવ જેટલા અનુવાદો થયા છે. પહેલો અનુવાદ હરિભાઈ દેસાઈએ ૧૯૧૭માં બંગાળીમાંથી કર્યો હતો. એ પછી બીજો અંગ્રેજી પરથી અનુવાદ કાન્તે કર્યો હતો અને ૧૯૧૯માં પ્રગટ થયો હતો. રામચંદ્ર અધ્વર્યુએ તેનો શાસ્ત્રીય રાગોમાં અનુવાદ કર્યો છે. સૌથી શ્રદ્ધેય ગણાતો અનુવાદ નગીનદાસ પારેખે ૧૯૪૨માં કાકાસાહેબ કાલેલકરની પ્રસ્તાવના સાથે પ્રકાશિત કર્યો હતો. તે ઉપરાંત ૧૯૯૪માં પણ કાંતિલાલ પરીખ દ્વારા પણ એક અનુવાદ પ્રકાશિત થયેલ છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:પુસ્તક
શ્રેણી:બંગાળી સાહિત્ય
જેસલ જાડેજા

**જેસલ જાડેજા** એ કચ્છના સંતકવિ હતા. તેમનો જન્મ ૧૪મી સદીની આસપાસ કચ્છનાં દેદા વંશનાં રાજપૂત રાવજી  જાડેજાના પુત્ર ચાંદોજી જાડેજાને ત્યાં થયો હતો. જેસલનું પૂર્વજીવન રાજ્ય સામે બહારવટે ચડેલા લૂંટારા તરીકે સર્વત્ર આલેખાયું છે. તેને 'કચ્છજી ધરતી જો કાળો નાગ' (કચ્છની ધરતીનો કાળો નાગ) તરીકે પ્રખ્યાત હતો. પોતાની ભાભીનું મહેણુ ભાંગવા, સૌરાષ્ટ્રનાં રાજવી સાંસતિયા કાઠીને ત્યાં તેની ઘોડી અને તલવાર ચોરવા જતાં પાટપૂજન વિધી સમયે અચાનક સાંસતિયાની પત્નિ તોરલને જોઈ. ક્રુર અને બહારવટીયા જેસલનાં જીવનનો ઉદ્ધાર કરવાનાં આશયથી સાંસતિયાએ પોતાની ઘોડી, તલવાર સાથે તોરલ પણ જેસલને સોંપી દીધી હતી. ત્યાર બાદ અનેક કસોટીઓની વચ્ચે તોરલે તેનો બચાવ કર્યો અને ધીરેધીરે જેસલનું હૃદય પરિવર્તન થતાં મહામાર્ગમાં દીક્ષિત થયા હતાં. તેઓએ ઘણાબધા પ્રચલિત ભજનોની રચના કરી હતી. જેમાં પોતાનાં પાપોનું પ્રાયશ્ચિત અને હૃદયવ્યથાનું નિરૂપણ છે.

ગુજરાત રાજ્યનાં કચ્છનાં અંજાર શહેરમાં તેમણે જીવતા સમાધી લીધી હતી, જે આજે પણ પ્રખ્યાત સ્થળ છે. તેઓ આજે *જેસલપીર* તરીકે પુજાય છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
ચિખલી, મહારાષ્ટ્ર

**ચિખલી** મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના બુલઢાણા જીલ્લામાં આવેલું એક શહેર અને નગરપાલિકા છે. તે પૂણે-નાગપુર હાઇવે પર આવેલું છે. અહીના લોકો સામાન્ય રીતે ખેતી અને વેપારના કામો કરે છે. અહીના મોટાભાગના લોકોની માતૃભાષા અને વ્યવહારની ભાષા મરાઠી છે.

## ભુગોળ 
ચિખલી શહેર  પર આવેલું છે.

## શિક્ષણ 
અનુરાધા એન્જીનીયરીંગ કોલેજ અહીંથી ચાર કિલોમીટરનાં અંતરે આવેલી છે, જેમાં મિકેનીકલ, કેમિકલ, ટેકસટાઇલ, કોમ્પ્યુટર, આઈ.ટી. અને ઇલેક્ટ્રોનીક્સ એન્ડ ટેલિકોમ્યુનિકેશનના વિભાગો આવેલા છે. આ કોલેજની બાજુમાં અનુરાધા કોલેજ ઓફ ફાર્મસી આવેલી છે. આ સિવાય અહી ડૉ. કે. બી. હેડગેવાર આયુર્વેદિક કોલેજ પણ આવેલી છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
રેણુકા દેવીનું મંદિર અહી સુપ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં ચૈત્રી પૂનમના દિવસે મેળો ભરાય છે. અહી હનુમાન જયંતી અને ગણેશ ચતુર્થી ખાસ તહેવારો છે. ખામગાવ રોડ પર પંચમુખી મહાદેવનું મંદિર અહીનું એકમાત્ર મોટું શિવાલય છે. અહીંથી ૧૭ કિલોમીટર દૂર વિશ્વવિખ્યાત બાબા સૈલાનીની દરગાહ આવેલી છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
હિબ્રુ યુનિવર્સિટી ઑફ જેરુસલેમ

**હિબ્રુ યુનિવર્સિટી ઑફ જેરુસલેમ** (હિબ્રુ: האוניברסיטה העברית בירושלים) ઇઝરાયેલમાં રાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટી છે. આ યુનિવર્સિટી જેરુસલેમમાં આવેલી છે. તે ત્રણ કેમ્પસ સાથે ઇઝરાયેલમાં ખોલવામાં આવેલી પ્રથમ યુનિવર્સિટી હતી.

## બાહ્ય કડીઓ 
* હિબ્રુ યુનિવર્સિટી ઑફ જેરુસલેમની વેબસાઇટ

શ્રેણી:વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ
અભંગ

**અભંગ** એ મહારાષ્ટ્રના પ્રદેશોમાં વિઠોબા કે વિઠ્ઠલા તરીકે ઓળખાતા વિષ્ણુ ભગવાનની સ્તુતિ માટે ગવાતાં એક પ્રકારનાં કાવ્યો છે. મહારાષ્ટ્રના વારકરી સંપ્રદાયના સંતોએ ૧૩મી સદીમાં સમાજમાં ભક્તિનો અલખ જગાવવા માટે ક્ષેત્રીય ભાષામાં કાવ્યોની રચના કરી હતી, જે અભંગ તરીકે ઓળખાય છે.

સામાન્ય રીતે અભંગ બે પ્રકારના હોય છે - ચાર ચરણનાં અભંગ અને બે ચરણનાં અભંગ. ચાર ચરણોવાળા અભંગનાં પ્રથમ ત્રણ ચરણોમાં ૬-૬ અક્ષર હોય છે, જ્યારે અંતિમ ચરણમાં ૪ અક્ષર હોય છે.

દા.ત.

काय करूँ आता , धरुनिया भीड़
नि:शंक हे तोंड, वाजविले ।।
नव्हे जगी कोणी, मुक्तियांचा जाण
सार्थक लाजुण, नव्हे हित ।।

બે ચરણવાળા અભંગના પ્રત્યેક ચરણમાં ૮-૮ અક્ષર હોય છે.

દા.ત.

जे का रंजले गांजले।
त्यासी म्हणे जो आपुले।।
## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સંત તુકારામનાં અભંગો (DV-TTYogesh ફોન્ટમાં)

શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
કૂકડો

thumbnail|right|ભારતીય કૂકડો
**કૂકડો** (સંસ્કૃત : कुक्कुट, પ્રાકૃત : કુકુડ, અંગ્રેજી : Rooster, cockerel કે cock) એ ‘મરઘો’ નામે પણ ઓળખાય છે. કૂકડા જાતિના નરને કૂકડો અને માદાને કૂકડી (મરઘો, મરઘી) નામે ઓળખવામાં આવે છે. આ gallinaceous (ગૅલિનેશસ, મરઘાં, બતક ઇ.) ના વર્ગનું પક્ષી છે. જો કે અંગ્રેજી ભાષામાં સામાન્ય રીતે નરને (કૂકડાને) જ રૂસ્ટર (Rooster) એવા નામે ઓળખવામાં આવે છે. 

શ્રેણી:પક્ષી
ત્રિશૂલ

[right|thumbnail|ત્રિશૂલધારી [શિવ, દિલ્હી]]
100px|thumbnail|left
**ત્રિશૂલ** (સંસ્કૃત : त्रिशूल, અંગ્રેજી : trident) એ દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં જોવા મળતું ત્રિપાંખીયું આયુધ છે. હિંદુ ધર્મનાં ઘણાં દેવી દેવતાઓના આયુધ તરીકે ત્રિશૂલ (ત્રિશૂળ) ઘણું જાણીતું છે. જેમ કે શિવ, દુર્ગા વગેરે. સંસ્કૃત ભાષાના આ શબ્દનો અર્થ ‘ત્રણ ફણાવાળું’ એવો થાય છે. 

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:શસ્ત્રો
કલાલી

**કલાલી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લામાં આવેલા તથા વડોદરા શહેરની આસપાસનાં વિસ્તારમાં આવેલા વડોદરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામ વિશ્વામીત્રી નદીના કિનારે આવેલું છે. વડોદરા રેલ્વેસ્ટેશન થી આ ગામનું અંતર આશરે ૭ કી. મી. જેટલું છે. કલાલી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ફુલ, મકાઈ, બાજરી, કપાસ, ડાંગર, તમાકુ અને શાકભાજી આ ગામનાં ખેત ઉત્પાદનો લેવામાં આવતાં હતાં, પરંતુ વર્તમાન સમયમાં વડોદરા શહેર નજીકનો વિસ્તાર હોવાને કારણે અહીં સોસાયટીઓ તેમ જ શોપિંગ સેન્ટરો તેમ જ ઓફિસોનાં બાંધકામ જોવા મળે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

અહીં શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહંસ હોસ્પીટલ આવેલી છે. જેનું સંચાલન શ્રૌફ ફાઉંડેશન દ્વારા થાય છે. અહીં વડતાલ સંસ્થાન દ્વારા સંચાલિત વિશાળ સ્વામિનારાયણ મંદિર પણ આવેલું છે, જેની સ્થાપના ગોપાળાનંદ સ્વામી દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

શ્રેણી:વડોદરા તાલુકો
ગોધીયાર (તા. નખત્રાણા)

'''''' ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, નોકરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગ , તલ, બાજરી, જુવાર, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

----

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
હસનપીર, દેલમાલ

**હસનપીરની દરગાહ** હસનપીર નામના દાઉદી વોરા કોમના શહીદનો રોજો છે, જે ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ચાણસ્મા તાલુકાના દેલમાલ ગામમાં આવેલો છે. સફેદ આરસથી બંધાયેલું આ સ્થાનક લગભગ ૬૦૦ વર્ષ જૂનું મનાય છે.

## નજીકના સ્થળો 
અહીંથી નજીકમાં સિદ્ધપુર તાલુકાના ઉનાવા ગામે પુષ્પાવતી નદીને કાંઠે એક ઓલિયાની દરગાહ મુસ્લિમોને માટે ઘણી શ્રદ્ધા છે, અન્ય ધર્મના શ્રદ્ધાળુઓ પણ અહીં બાધા ઉતારવા આવે છે. ચાણસ્માથી લગભગ ૨૧ કિ.મી ના અંતરે દાઉદી વોરા કોમની બે જૂની દરગાહો છે, અહીં પણ સંખ્યાબંધ ભાવિકો આવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
રાવલ નદી

**રાવલ નદી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ગીરના જંગલમાંથી નીકળતી એક નદી છે. પૂર્વ ગીરના જંગલમાં આવેલા દુધાળા ગામના ઉપરના ભાગેથી આ નદી નીકળે છે. આ નદીની મહત્તમ લંબાઇ ૬૫ કિમી છે અને કુલ સ્ત્રાવક્ષેત્ર  છે. ગીરના જંગલમાંથી પસાર થતી આ નદી જાફરાબાદ તાલુકાના ધારાબંદર ગામ પાસે અરબી સમુદ્રમાં મળી જાય છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીએ રાવલ નદીને "અબોલા રાણી" કહી છે.

આ નદીને બંને કાંઠે ઘટાટોપ વનરાઈ, ઉંચી-નીચી ભેખડો, માલધારીઓ તથા સિંહો જોવા મળે છે.

ઉના તાલુકામાં આવેલા મહોબતપરા ગામ પાસે આ નદી ઉપર એક નાનો બંધ બાંધવામાં આવેલ છે. તેમ જ ઉના તાલુકામાં જ આવેલા ચીખલકુબા ગામ પાસે આ નદી ઉપર એક મોટો બંધ બાંધવામાં આવેલ છે. ઉના તાલુકાને મછુન્દ્રી નદી અને રાવલ નદી પરના બંધના પાણીનો લાભ મળે છે. રાવલ નદી પરના બંધમાંથી પાઇપલાઇન દ્વારા દીવને પીવાનું પાણી પણ પુરું પાડવામાં આવે છે. આ નદીના બંધમાં જમરી નદીનું પાણી પણ ઠલવાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
શ્રેણી:ગીર સોમનાથ જિલ્લો
મહારાજા ભગવતસિંહજી

**ભગવતસિંહજી સંગ્રામસિંહજી જાડેજા** અથવા **મહારાજા ભગવતસિંહજી** ગોંડલના મહારાજા હતા. તેઓ તેમના પ્રજાકલ્યાણના કાર્યો તેમજ ભગવદ્ગોમંડલના નિર્માણ માટે જાણીતા છે.

## જીવન
નવ વર્ષની ઉંમરે રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજમાં પ્રવેશ. રાજકુમાર કોલેજમાં કેળવણી પૂરી કર્યા બાદ ૧૮૮૩ માં ઉચ્ચ કેળવણી માટે યુરોપનો પ્રવાસ. ૧૮૮૪ માં ગોંડલ રાજ્યની કુલ સત્તા યુવક રાજ્વીને હસ્તક. ૧૮૮૫ માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ફેલો. ૧૮૮૬ માં વૈદકીય જ્ઞાનસંપાદન માટે સ્કોટલેન્ડનો પ્રવાસ. ૧૮૯૨ માં ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી તરફથી ડી.સી.એમ.ની પદવી ૧૮૯૫ માં એડિનબરો યુનિવર્સિટી તરફથી ‘આર્યુવેદનો સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ’ પર એમ.ડી. ગોંડલ રાજ્યનાં પ્રજાકલ્યાણનાં અનેક કામો ઉપરાંત વાચનમાળા, અક્ષરમાળા, શિક્ષણમાળા, પાઠ્યપુસ્તકમાળા વગેરેનું આયોજન.

ગુજરાતી ભાષાનો અપૂર્વ કહી શકાય એવો, ૨,૮૧,૩૭૦ શબ્દો સમાવતો શબ્દકોશ ‘ભગવદ્ગોમંડલ’-ભાગ ૧ થી ૯ (૧૯૪૪-૪૬) એમણે તૈયાર કર્યો છે.

* ૨૫ ઑગસ્ટ, ૧૮૮૪ - રાજ્યાભિષેક
* ૧૯૩૦-૩૩ - કરોડો રૂપિયાના લોકોપયોગી કાર્યો - પુલો, નિશાળો, રસ્તા, ધોરાજી અને ઉપલેટામાં વીજળી, ટ્રામની સગવડ; ગોંડલ, ધોરાજી અને ઉપલેટા દેશનાં શ્રેષ્ઠ શહેરો ગણાયા; ગોંડલ અને મોવિયા ગામને સાત ટાંકીમાંથી શુદ્ધ પાણી, ગોંડલમાં તે જમાનામાં અંડર ગ્રાઉન્ડ ગટર વ્યવસ્થા, અંડર ગ્રાઉન્ડ વીજળીનું પ્લાનિંગ અને રાજ્યનાં તમામ ગામડાંઓ ગોંડલ સાથે ટેલિફોનથી જોડાયેલાં હતાં.
* શિક્ષણ ક્ષેત્ર – કન્યા કેળવણી મફત અને ફરજિયાત બનાવી
* વૃક્ષપ્રેમ - ગોંડલ રાજ્યના રસ્તાઓની બંને બાજુએ અસંખ્ય વૃક્ષો વવડાવ્યાં હતાં, પરિણામે વટેમાર્ગુઓ વૃક્ષોની શીતળ છાયા હેઠળ આરામથી મુસાફરી કરી શકતા.
* પુસ્તક પ્રકાશન – ભગવદ્ગોમંડલના કુલ નવ દળદાર ગ્રંથોના ૯૮૭૦ જેટલા વિશાળ પૃષ્ઠોમાં વિશ્વકોશ જેવી કક્ષાની ભારતીય સંસ્કૃતિની માહિતીનો સંગ્રહ.

## સન્માન
* ૧૮૯૭ - મહારાણી વિક્ટોરિયાની ડાયમંડ જ્યુબિલીમાં કાઠિયાવાડના રાજાઓના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજરી અને જી.સી.આઈ.ઈ. નો ઇલકાબ
* ૧૯૩૪ - તેમના રાજ્યકાલના પચાસ વર્ષ પૂરા થતાં, પ્રજાએ પોતાના ખર્ચે તેમની સુવર્ણતુલા કરી, સોનું એકઠું કર્યું હતું જે જાહેર કામો માટે વાપરવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:રાજનેતા

શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૪માં મૃત્યુ
મછુન્દ્રી નદી

**મછુન્દ્રી નદી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ગીરના જંગલમાંથી નીકળતી એક નદી છે. પૂર્વ ગીરના જંગલમાં રાજમલ તળેટીના જેનગરના ઉપરના ભાગેથી આ નદી નીકળે છે. હડાળા પાસેના ભગતના કુવેથી આ નદી નીકળે છે એવી પણ સ્થાનિક માન્યતા પ્રવર્તે છે. આ નદીની લંબાઇ આશરે ૬૦ કિલોમીટર જેટલી છે. ગીરના જંગલમાંથી પસાર થતી આ નદી ઉના તાલુકાના નવાબંદર ગામ પાસે અરબી સમુદ્રમાં મળી જાય છે.

ઉના તાલુકામાં આવેલા કોદિયા ગામ પાસે આ નદી ઉપર એક મોટો બંધ બાંધવામાં આવેલ છે, જેની સિંચાઈથી ઉના તાલુકાનાં ગામોને લાભ મળે છે. તેમ જ દ્રોણેશ્વર પાસે આ નદી ઉપર એક બંધ બાંધવામાં આવેલ છે, જે વર્ષો જૂનો છે. ઉના તાલુકાને મછુન્દ્રી નદી અને રાવલ નદી પરના બંધના પાણીનો લાભ મળે છે.

આ નદીને બંને કાંઠે ઘટાટોપ વનરાઈ, ઉંચી-નીચી ભેખડો, માલધારીઓ તથા સિંહો જોવા મળે છે. જંગલ વિસ્તારમાંથી પસાર થતી આ નદીના કાંઠે દ્રોણેશ્વર મહાદેવનું પુરાતન મંદિર આવેલ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
શ્રેણી:ગીર સોમનાથ જિલ્લો
દ્રોણેશ્વર મહાદેવ, ગીર

**દ્રોણેશ્વર મહાદેવ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ગીરના જંગલમાંથી પસાર થતી મછુન્દ્રી નદીને કાંઠે ઉના તાલુકામાં આવેલું એક ધાર્મિક સ્થળ છે. અહીં ચારે તરફ વનરાજીને કારણે પ્રકૃતિનું સૌંદર્ય પણ માણવા મળે છે, જેથી શ્રદ્ધાળુઓ ઉપરાંત સહેલાણીઓ પણ અહીં પર્યટન અર્થે આવતા હોય છે.

અહીં મંદિરના ગર્ભ દ્વારમાં ભુગર્ભમાંથી આવતો પાણીનો ધોધ ગૌ મુખ દ્વારા શિવલીંગ ઉપર અવિરતપણે જળ ધારા વહાવતો જોવા મળે છે, જે દર્શનીય છે. તાલુકામથક ઉનાથી તલાલા જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ (SH 98) પર આવેલા ગીરગઢડા થી ઉત્તર પૂર્વમાં આવેલા દ્રોણ ગામ થઈને અહીં જવાય છે. અહીંથી ગીરગઢડા આશરે ૬ (છ) કિલોમીટર અને ઉના ૨૩ (ત્રેવીસ) કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. અહીંથી નજીકમાં નદીના ઉપરવાસમાં બંધ બાંધવામાં આવેલ છે. 

## બાહ્ય કડીઓ 
* દ્રોણેશ્વર મહાદેવ દર્શન (વિડીઓ)

શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
ચીનુભાઈ પટવા

**ચીનુભાઈ પટવા** (ઉપનામ: ફિલસૂફ) એ જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યકાર હતા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્યમાં હળવી શૈલીના લેખો લખનાર કટાર લેખક તરીકે *ફિલસૂફ* ઉપનામ વડે પ્રસિદ્ધ હતા. 

## જીવન અને કારકિર્દી 
એમનો જન્મ ઈ.સ. ૧૯૧૧માં મુંબઈ મુકામે થયો હતો. એમણે લેખન પ્રવૃતિની શરૂઆત કોલેજકાળથી કરી હતી. 'ચા' ના શોખીન ચીનુભાઈએ ‘ચા પીતાં પીતાં’ની શ્રેણી નવ સૌરાષ્ટ્ર વર્તમાનપત્રમાં શરૂ કરી હતી, આ ઉપરાંત પાનસોપારી, શકુંતલાનું ભૂત, ચાલો સજોડે સુખી થઈએ જેવી કૃતિઓ તેમણે હળવી શૈલીમાં લખી છે. એમણે લખેલા નિબંધોમાં સાંપ્રત સામાજિક અને રાજકીય સમસ્યાઓને વક્રદૃષ્ટીએ અવલોકવાની, એમાં પણ સવિશેષ તો અમદાવાદી સમાજના રંગઢંગ વિશિષ્ટ રીતે આલેખ્યા છે. એમણે અમદાવાદથી મુંબઈ સુધીનો સાયકલ પ્રવાસ, સત્યાગ્રહમાં ભાગ લેવા જેવા અનેક સાહસપૂર્ણ કાર્યો કર્યા હતાં. એમના લેખોમાં તીક્ષ્ણ વ્યવહાર, બુદ્ધિ ઉપરાંત અવળવાણીની ફાવટ છે.

## અવસાન 
૮ જુલાઈ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ
કલ્યાણરાય ન. જોષી

**કલ્યાણરાય જોષી** ગુજરાતી સાહિત્ય અને શિક્ષણ સાથે સંકળાયેલા કેળવણીકાર, સમાજસુધારક અને સાહિત્યકાર હતા. ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જાણીતા યાત્રાધામ દ્વારકા પાસે આવેલ બેટ શંખોદ્ધામાં કલ્યાણરાયનો જન્મ ઇ.સ. ૧૮૮૫ના જુલાઈ માસની ૧૨મી તારીખે થયો હતો. એમણે વિજ્ઞાન, ભૂગોળ, આરોગ્યશાસ્ત્રી, ભૂસ્તરવિજ્ઞાન અને પુરાતત્ત્વ કે જે તેમના પ્રિય વિષયો રહ્યા હતા, તેને લગતાં ૨૮ જેટલાં પુસ્તકો લખ્યાં છે.
તેમણે લખેલા "ઓખામંડળના વાઘેરો" નામના પુસ્તક માટે તેમને "નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક" એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. રણજિતરામ વાવાભાઇએ એમને સૌરાષ્ટ્રના સાચા માસ્તર તરીકે નવાજયા હતા. કવિ ન્હાનાલાલે તેમને દ્રારકાના સાચા બ્રાહ્મણ ગણાવ્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૭૬ના માસની ૧૯મી તારીખે ૯૨ વર્ષની પાકટ વયે પોરબંદર ખાતે તેમણે જીવનલીલા સંકેલી લીધી.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૭૬માં મૃત્યુ
પાટલીપુત્ર

પાટલીપુત્ર, જે આધુનિક સમયમાં પટના તરીકે ઓળખાય છે, જૂના સમયમાં ભારતની રાજધાની હતું. ઇસ પૂર્વે ૪૯૦માં તેની સ્થાપના પાટલીગ્રામના કિલ્લા તરીકે ગંગા નદી નજીક સ્થાપક અજાતશત્રુ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

## ઇતિહાસ
પાટલીપુત્રનું સ્થાન ઉત્તર મધ્ય ભારતમાં હોવાથી કેટલાંય વંશોએ તેમની રાજધાની અહીં સ્થાપી હતી, જેવાં કે નંદ, મોર્ય, સુંગ અને ગુપ્ત થી લઇને પાલ વંશ. ગંગા, ગંધકા અને સોણ નદીઓ નજીકમાં હોવાથી પાટલીપુત્રને પાણીનો કિલ્લો અથવા જલદુર્ગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતી હતી. તેનાં સ્થાનને કારણે મગધનાં શરુઆતના સમયમાં તે જળ વ્યાપારમાં મહત્વનું હતું. તે વેપારનું મહત્વનું કેન્દ્ર હોવાથી વેપારીઓ અને બુધ્ધિજીવી લોકોને પૂરા ભારતમાંથી આકર્ષતું રહ્યું હતું, દા.ત. ચાણક્ય. પ્રથમ બે મહત્વની બુધ્ધ મંત્રણાઓ, પહેલી બુધ્ધનાં અવસાન સમયે અને બીજી અશોકના સમયમાં, અહીં યોજાઇ હતી.

ઇસ પૂર્વે ૩જી સદીમાં, અશોકના સામ્રાજ્ય દરમિયાન, તે ૧,૫૦,૦૦૦-૩,૦૦,૦૦૦ ની વસ્તી સાથે  દુનિયાનું સૌથી મોટાં શહેરમાંનું એક હતું. પાટલીપુત્ર તેની સમૃધ્ધિની ચરમસીમાએ મહાન મોર્ય સામ્રાજ્યમાં, ચંદ્રગુપ્ત મોર્ય અને અશોકના સમયમાં પહોંચ્યું હતું. મોર્ય સમય દરમિયાન શહેર સમૃધ્ધ બન્યું અને ગ્રીક રાજદૂત મેગેસ્થિનિસએ આનું વિસ્તૃત વર્ણન કર્યું હતું. શહેર ગુપ્ત વંશ (૩જી થી ૬ઠી સદીઓ) અને પાલ વંશ (૮થી-૧૨મી સદીઓ) દરમિયાન રાજધાની રહ્યું. હુન-શાંગની મુલાકાત દરમિયાન શહેર મોટાભાગે ખંડેર હતું, અને ૧૨મી સદીમાં મુસ્લિમ આક્રમણો વડે વધુ વિનાશ પામ્યું. ત્યારબાદ, શેરશાહ સૂરીએ પાટલીપુત્રને પોતાની રાજધાની બનાવી અને તેનું નામ પટણા કર્યું.

## બાંધકામ
ઐતહાસિક નગરનો કેટલોક ભાગ ઉત્ખન્ન કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, કેટલોક ભાગ હજુ સુધી આધુનિક પટણા નીચે દટાયેલો છે. મોર્ય સમય દરમિયાન, શહેર એક સમચોરસ આકારમાં વર્ણવવામાં આવ્યું હતું જે ૧.૫ માઇલ પહોળું અને ૯ માઇલ લાંબુ હતું. તેની લાકડાની દિવાલમાં ૬૪ દરવાજાઓ હતા. અશોકના સમયમાં તેને પથ્થરની મજબૂત દિવાલમાં ફેરવવામાં આવી હતી.

## નામ
પાટલીપુત્ર નામની વ્યુત્પત્તિ અસ્પષ્ટ છે. પુત્ર એટલે કે સંતાન, અને પાટલી એટલે કે ચોખા અથવા એક પ્રકારનું ધાન્ય. પરંપરાગત માન્યતા છે કે શહેરને ધાન્યની પાછળ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. બીજી માન્યતા છે કે પાટલીપુત્ર એટલે પાટલીનો પુત્ર, જે રાજા સુદર્શનની પુત્રી હતી. જે મૂળમાં પાટલી-ગ્રામ તરીકે જાણીતું હતું, એટલે કેટલાક વિદ્વાનો માને છે કે પાટલીપુત્ર એ પાટલીપુરામાંથી ઉતરી આવ્યું છે.

## ચિત્રો

Image:Magadha.GIF|મગધ સામ્રાજય ની રાજધાની તરીકે પાટલીપુત્ર.
Image:Nanda Empire.gif | નંદ સામ્રાજય ની રાજધાની તરીકે પાટલીપુત્રા.
Image:Maurya empire in 265 BCE.jpg| મોર્ય સામ્રાજ્ય ની રાજધાની તરીકે પાટલીપુત્ર.
Image:SungaEmpireMap.jpg | સુંગ સામ્રાજય ની રાજધાની તરીકેે પાટલીપુત્ર.
File:Gupta Empire 320 - 600 ad.PNG| ગુપ્ત સામ્રાજ્ય ની રાજધાની તરીકે પાટલીપુત્ર.
Image:Sher Shah's empire.png|શેર શાહ સુરીના સામ્રાજ્યની રાજધાની તરીકે પાટલીપુત્ર.

## સંદ્રભ
પ્રભાશંકર સોમપુરા

**પ્રભાશંકર ઓઘડભાઈ સોમપુરા** (૧૩ મે ૧૮૯૬ - ૨૮ મે ૧૯૭૮) જાણીતા સ્થપતિ અને શિલ્પશાસ્ત્રી હતા. તેઓ પદ્મશ્રીથી સન્માનિત હતા.

## જીવનચરિત્ર 
તેમનો જન્મ ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પાલીતાણા ખાતે ૧૩ મે ૧૮૯૬ના દિવસે શિલ્પકળા માટે જાણીતા એવા સોમપુરા પરિવારમાં થયો હતો. સાતમા ધોરણ સુધી ગુજરાતીમાં અને સંસ્કૃતનો અલ્પ અભ્યાસ કરીને તેઓ પોતાના પારિવારીક વ્યવસાયમાં જોડાયા; તેમણે ઘરમાં પૂર્વજોએ સંગ્રહેલા શિલ્પશાસ્ત્રોના ગ્રંથોનો અભ્યાસ પણ કર્યો હતો. વગેરે જાણીતાં છે. એમણે શિલ્પશાસ્ત્રને લગતો 'દિપાર્ણવ' ગ્રંથ પણ પ્રસિદ્ધ કર્યો હતો અને આ જ વિષય પર લગભગ ૧૪ જેટલા ગ્રંથોનું સંપાદન કાર્ય કર્યું હતું.

રાષ્ટ્રપતિએ ચાર હજાર રૂપિયાનો પુરસ્કાર આપીને તેમનું બહુમાન કર્યું હતું અને શંકરાચાર્યે તેમને 'શિલ્પ વિશારદ'ની પદવી આપી હતી. તેમને ૧૯૭૩માં ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી પુરસ્કાર પણ એનાયત થયો હતો.

તેમનું અવસાન ૮૨ વર્ષની વયે ૨૮ મે ૧૯૭૮ના દિવસે થયું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૭૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૬માં જન્મ
જાન

**જાન** ભારતીય ઉપખંડ (ભારત અને પાકિસ્તાન)માં કોઈ પણ લગ્ન પ્રસંગમાં પરણનાર છોકરાના ઘરથી છોકરીના ઘરે જતા લોકોના સમુહને કહેવામાં આવે છે. આ સમયે મોટે ભાગે પરણનાર વરરાજા ઘોડા કે ઘોડી પર બેસીને વરઘોડો કાઢીને પોતાનાં કુટુંબીજનો તથા મિત્રો સાથે, બેન્ડ-વાજા સાથે નાચતાં નાચતાં જાન લઈ કન્યાના ઘરે અથવા વિવાહના સ્થળ પર જાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
સ્ત્રી

માદા જાતીના મનુષ્યને **સ્ત્રી** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેને જ બાલ્યાવસ્થામાં છોકરી અને તરુણ અવસ્થામાં તરુણી કહેવામાં આવે છે. ક્યારેક વળી ઉંમરને ધ્યાને લીધા વિના દરેક ઉમરની મનુષ્ય માદાને "સ્ત્રી" તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે, જેમ કે વસતી ગણતરીની વિગતો કે ‘સ્ત્રી અધિકારો’ જેવી શાબ્દિક ઉક્તિઓ.
thumbnail|left|સ્ત્રી સુંદરતાનું પશ્ચિમી પ્રતિક અને સૌંદર્યની દેવી, વિનસ.
અન્ય મોટાભાગની માદાની જેમ, સ્ત્રીમાં પણ માતા અને પિતા બંન્ને તરફથી X રંગસૂત્ર વારસામાં મળે છે. સ્ત્રીભ્રૂણમાં પુરુષભ્રૂણ કરતાં વધુ પ્રમાણમાં સ્ત્રી અંત:સ્ત્રાવ (estrogen) ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે પુરુષ અંતઃસ્ત્રાવ (androgen) બહુ ઓછા પ્રમાણમાં ઉત્પન્ન થાય છે. અંતે આ તફાવત સ્ત્રીને પુરુષ કરતા અલગ બનાવે છે.

## જૈવિક સંજ્ઞા
thumb|right|100px
ખગોળશાસ્ત્રમાં શુક્રના ગ્રહ માટે વપરાતી સંજ્ઞા જીવવિજ્ઞાનમાં સ્ત્રી માટે પણ વપરાય છે. પશ્ચિમી માન્યતા પ્રમાણે આ સંજ્ઞા સૌંદર્યની દેવી વિનસનાં હસ્ત-દર્પણ (હાથ અરીસો)ને દર્શાવે છે, અથવા તો દેવીની અમૂર્ત સંજ્ઞા છે : એક વર્તુળની નીચે સમભુજ ચોકડી. આ શુક્ર સંજ્ઞા નારીત્વનું પણ પ્રતિક છે, અને પ્રાચીન રસાયણ શાસ્ત્રમાં તાંબાની સંજ્ઞા છે. 

શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
પંગારો

**પંગારો** અથવા **પનેરવો** (અંગ્રેજી:Indian coral tree) એ એક વનસ્પતિ છે. તેનું ઝાડ સૂકી જમીનમાં પણ ઝડપથી ઉગી નીકળે તેવું અને ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતું હોય છે. તેનાં પર્ણો બીલીના પર્ણોની જેમ ત્રણ પાંદડાંના ઝૂમખામાં હોય છે. તેનાં ફૂલ અત્યંત સુંદર હોય છે. તેના પર ૮-૧૨ સેમી લાંબી શીંગો બેસે છે. થડ અને શાખાના ભાગે કંટક હોય છે. તેને શેઢા કે અન્ય જગાએ વાડ તરીકે રોપવામાં આવે છે. ખાસ કરીને પવનને રોકવા પણ આ વૃક્ષને હારબંધ ઉગાડવામાં આવે છે. તેના મૂળ નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા સુક્ષ્મ જીવાણુઓનું આક્ષયસ્થાન હોવાને કારણે તે જમીનને ફળદ્રુપ પણ બનાવે છે.
thumb|right|300px| પંગારાનાં સુંદર ફૂલો
શ્રેણી:વૃક્ષ
લીલા મજમુદાર

**લીલા મજમુદાર** (બંગાળી ભાષા:লীলা মজুমদার) (અંગ્રેજી ભાષા:Lila Mojumdar) એ એક જાણીતાં બંગાળી સાહિત્યકાર હતાં. ખાસ કરીને બંગાળી બાળસાહિત્યના ક્ષેત્રમાં એમનું યોગદાન મહત્વનું રહ્યું છે. એમનો જન્મ ઈ. સ. ૧૯૦૮ ના વર્ષમાં ફેબ્રુઆરી મહિનાની છવ્વીસમી તારીખે કલકત્તા ખાતે થયો હતો.

## બાળપણ અને શિક્ષણ 
એમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ લોરેન્ટ કોન્વેન્ટ, શિલોંગ ખાતે લીધું હતું, જ્યાં એમનું બાળપણ વીત્યું હતું. ઈ. સ. ૧૯૧૯ના વર્ષમાં એમના પિતાની બદલી થતાં પછીનું શિક્ષણ તેણીએ કલકત્તા ખાતે લીધું હતું. ઈ. સ. ૧૯૨૪ના વર્ષમાં તેણીએ કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી અને ત્યારબાદ અનુસ્નાતકની ઉપાધિ તેણીએ અંગ્રેજી સાહિત્યના વિષય સાથે મેળવી હતી.

## કારકિર્દી 
ઈ. સ. ૧૯૩૧ના વર્ષમાં તેણી દાર્જીલીંગ ખાતે મહારાણી કન્યા શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે જોડાયાં હતાં. ત્યાર પછી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના આગ્રહથી તેણી શાંતિનિકેતનમાં શિક્ષિકા તરીકે જોડાયાં હતાં.  એક વર્ષ ત્યાં રહ્યા પછી તેણી આશુતોષ કોલેજ, કલકત્તાના સ્ત્રી વિભાગમાં જોડાયાં હતાં. આ સાથે તેણી ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોમાં પ્રોડ્યુસર તરીકે પણ સેવા આપી હતી.

એમણે બંગાળી બાળસાહિત્યમાં ૧૨૫ જેટલાં પુસ્તકો લખ્યાં છે. બાળ સાહિત્ય ક્ષેત્રે એમણે આપેલા યોગદાનની કદર રૂપે એમણે ઘણાં સન્માન અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર પણ મેળવ્યા છે.

## અવસાન 
એમનું અવસાન ઈ. સ. ૨૦૦૭ના વર્ષમાં એપ્રિલ મહિનાની પાંચમી તારીખે ૯૯ વર્ષની જૈફ વયે થયું હતું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ
બાઘ ગુફાઓ

thumb|350px|right|બાઘ ગુફાઓ

**બાઘ ગુફાઓ** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા ધાર જિલ્લાના કુક્ષી તાલુકામાં વિંધ્યાચળ પર્વતમાળામાં દુર્ગમ વિસ્તારમાં આવેલી છે. આ ગુફાઓ કુદરતી રચના નથી, પણ ભારતીય શિલ્પ સ્થાપ્ત્ય કલા મુજબ પથ્થર કોતરીને બનાવવામાં આવેલ છે. આ ગુફાઓ તેનાં ભીંતચિત્રો માટે પ્રખ્યાત છે. બૌદ્ધ ધર્મનો વિકાસ ક્રમ અહીંના વિસ્તારમાં મંદ પડતાં વાઘ આ ગુફાઓમાં રહેતા હોવાથી તેનું નામ બાઘ ગુફા પડ્યું છે. આ ગુફાઓ પ્રાચીન માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો ચોક્કસ સમય આપવામાં આવ્યો નથી.

આ ગુફાઓના સમુહમાં કુલ ૯ (નવ) ગુફાઓ આવેલી છે. પહેલી ગુફા ગૃહ ગુફા કહેવાય છે. બીજી ગુફા પાંડવ ગુફા કહેવાય છે. આ ગુફા બધી જ ગુફાઓ કરતાં મોટી અને સુરક્ષિત પણ છે. બૌદ્ધ ભિક્ષુકોના રહેઠાણની વ્યવસ્થા ધરાવતી ત્રીજી ગુફાનું નામ હાથી ગુફા છે. પછીની ચોથી ગુફા રંગમહેલ છે અને પાંચમા નંબરે આવેલી ગુફા ભિક્ષુકોને પ્રવચન આપવા માટે છે. પાંચમી અને છઠ્ઠી ગુફા એકબીજાને મળેલી છે અને આ બન્ને ગુફાઓ વચ્ચે સભામંડપ આવેલ છે, જે ૪૬ ફૂટ જેટલી પહોળાઈ ધરાવે છે. આ ગુફાઓ રેતીલા પર્વતને કોતરીને બનાવવામાં આવેલી હોઈ અંદર કેટલીક જગાએ પાણીના ઝરા પણ જોવા મળે છે. ગુફાનો ગર્ભ ભાગ ખૂબ જ ઠંડકવાળો છે.

સાતમી, આઠમી અને નવમી ગુફાઓની સ્થિતિ જર્જરીત છે, જે માત્ર અવશેષરૂપે જ બચી છે. 

ઈ. સ. ૧૯૫૩ના વર્ષમાં ભારત સરકારે આ સ્થળને રાષ્ટ્રીય સ્મારક ઘોષિત કરી, તેની જવાબદારી પુરાતત્ત્વ વિભાગને સુપરત કરી છે.

આ સ્થળ ઈન્દૌરથી આશરે ૧૫૦ કિલોમીટર તેમ જ જિલ્લા મથક ધાર શહેરથી આશરે ૯૭ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલી છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* બાઘ ગુફાઓ વિશે અંગ્રેજી ભાષામાં માહિતી
 

શ્રેણી:ઐતિહાસિક સ્થળો
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
શ્રેણી:ભારતની ગુફાઓ
હોર્નેડ ગુઆન

**હોર્નેડ ગુઆન** એ એક મોટા કદનું અને માથા પર શિંગડું ધરાવતું પક્ષી છે. ૮૫ મીટર જેટલી લંબાઈ ધરાવતા આ પક્ષીના આખા શરીરે પીછાં હોય છે. તેના માથા પર નાનું લાલ શિંગડું હોય છે. તેની ગરદનના નીચેના ભાગમાં સફેદ રંગનાં પીછાં હોય છે, જ્યારે આખા શરીરે ચળકતા કાળા રંગનાં પીછાં હોય છે. તેના પગ લાલ રંગના, ચાંચ પીળા રંગની અને અણીદાર અને પૂંછડી લાંબી હોય છે. નર અને માદા પક્ષી બંને દેખાવમાં સમાન હોય છે. તે એક વર્ષનું હોય ત્યારથી શિંગડું ઊગવા માંડે છે. તે ખોરાકમાં મોટે ભાગે ઝાડનાં પાન અને ફળો ખાવાનું પસંદ કરે છે.

તેની પ્રજાતિમાં હાલના સમયમાં જોવા મળતું એકમાત્ર પક્ષી છે, બાકીનાં પક્ષીઓ લુપ્ત થઈ ગયાં છે. આ પક્ષીઓ મેક્સિકો અને અમેરિકામાં જોવા મળે છે. 

## બાહ્ય કડીઓ 
* પક્ષીજીવન પ્રજાતિઓ વિશે માહિતી 
*તસવીરો , Article  એવેન્ટ્યુરસ નેચરલ્સ (Aventuras Naturales)
*તસવીરો ; Article  (તૈલ ચિત્ર Oil paintings)
*ટપાલ ટિકિટો  (for Mexico, three types)
*તસવીર-દર્શન 
*વિડિયો-દર્શન ઈન્ટરનેટ બર્ડ કલેક્શન (Internet Bird Collection) પર

શ્રેણી:પક્ષી
સિમ્બા

**સિમ્બા** (ડિઝની વર્લ્ડ) એ એક એનિમેટેડ ફિલ્મ નું કાલ્પનિક પાત્ર છે.

તે ડિઝનીની ઇ.સ. ૧૯૯૪ માં રજુ થયેલી ફિલ્મ "ધ લાયન કિંગ" નો મુખ્ય નાયક છે. સિમ્બા એક નવું જન્મેલું સિંહનું બચ્ચું છે. મુફાસા અને સરાબી સિમ્બાનાં માતા-પિતા છે અને સ્કાર તેના કાકા છે. તેના માથા અને શરીર ઉપર આછા રંગના ડાઘ છે. સિમ્બાના શરીર ઉપર આછા ભૂખરા સોનેરી રંગની અને પેટ તથ પગના પંજા ઉપર આછા સફેદ રંગની રુંવાટી છે. તેનુ નાક ગુલાબી રંગનું તેમજ તેની આંખો મોટી વિશાળ છે. આંખોનો રંગ કેસરી તથા પીળાશ પડતો છે.

આ પાત્રની લોકપ્રિયતાના કારણે અત્યાર સુધીમા સાત જેટલી ફિલ્મો, નવ જેટલી વીડિયો ગે‌ઇમ્સ અને ત્રણ ટીવી સિરિયલો બની ચુકી છે.

શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો