open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
પશ્ચિમ સિક્કિમ જિલ્લો

250px|thumb|right|સિક્કિમ રાજ્યના જિલ્લાઓ અને તેના મુખ્ય મથકોનો નકશો

**પશ્ચિમ સિક્કિમ જિલ્લો** ભારત દેશના ઉત્તરપૂર્વ ભાગમાં આવેલા સિક્કિમ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૪ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે.

પશ્ચિમ સિક્કિમ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ગેયઝીન્ગનગર ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લાના વિસ્તાર પહાડી હોવાને કારણે અહીંના માર્ગોની પરિસ્થિતિ સારી નથી. વારંવાર જમીન ધસી પડવાના કારણે આ પરિસ્થિતિ ઉદભવે છે. જો કે આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી વધુ જળવિદ્યુત મથકો આવેલાં હોવાને કારણે વિજળીની સગવડ ખુબ જ સારી રીતે મળે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* જિલ્લાની અધિકૃત વેબસાઇટ
પાંડુ

ભારતીય ઉપખંડમાં સૌથી પ્રાચીન એવા હિંદુ ધર્મના મહત્વના ધર્મગ્રંથો પૈકીના એક એવા મહાભારતમાં વર્ણવ્યા અનુસાર હસ્તિનાપુરના રાજા  વિચિત્રવિર્ય તથા અંબાલિકા ના પુત્ર **પાંડુ** (સંસ્કૃત: पाण्‍डुः)નો જન્મ ઋષિ વેદવ્યાસથી થયો હતો. 

## જન્મ 
કાશીના રાજાની ત્રણ પુત્રીઓમાં સૌથી નાની પુત્રી અંબાલિકા હતી, જેને ભીષ્મ દ્વારા સ્વયંવરમાં જીતી વિચિત્રવિર્ય સાથે પરણાવવામાં આવી હતી. લગ્ન પછી થોડા સમયમાં વિચિત્રવિર્યને ક્ષયનો રોગ થવાથી તેઓ નિ:સંતાન મૃત્યુ પામ્યા. અંબાલિકા તથા તેની મોટી બહેન અંબિકા થકી રાજ્યને ઉત્તરાધિકારી આપવા માટે સત્યવતીએ ભીષ્મને વિનવ્યા, પરંતુ ભીષ્મ પોતાની બ્રહ્મચર્યની પ્રતિજ્ઞામાં અડગ રહ્યા. 

ત્યાર બાદ સત્યવતીએ તેમના પહેલા પુત્ર ઋષિ વેદવ્યાસને અંબિકા તથા અંબાલીકાથી સંતાનોત્પત્તિ માટે આજ્ઞા આપી. સત્યવતીએ અંબાલિકાને આંખો ખુલ્લી રાખવા ચેતવી હતી અન્યથા તે અંધ બાળકને જન્મ આપશે. ઋષિ વેદવ્યાસનું તેજ તથા તેમના ભયંકર રુપને જોતાંજ અંબાલિકાએ આંખતો મીચી નહીં પરંતુ તેનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો, આમ તેની કુખે જન્મનાર બાળક **પાંડુ** રોગીષ્ઠ (પાંડુ રોગી) જન્મ્યો.

## જીવન 
પાંડુ એક પાવરધો ધનુર્ધર હતો. તે ધૃતરાષ્ટ્રની સેનાનો સેનાપતિ બન્યો અને તેના વતી રાજ્ય પણ ચલાવતો. પાંડુએ દસર્નસ, કાશી, અંગ, વંગ, કલિંગ, મગધ, વિગેરે રાજ્યો જીત્યાં અને તેમની અન્ય રાજાઓમાં સર્વોપરીતા સિદ્ધ કરી.

પાંડુના લગ્ન મદ્ર દેશની રાજકુમારી માદ્રી અને વૃશિણીના રાજા કુંતીભોજની પુત્રી કુંતી સાથે થયા. જંગલમાં એક વખત શિકાર કરતી વેળા તેણે એક મૃગયા (શિકાર) ખેલતી વેળા અજાણતાં ઋષી પર બાણ ચલાવ્યું (જેઓ તે સમયે હરણ વેષમાં તેમની પત્ની સાથે સંભોગ કરી રહ્યાં હતાં), આથી ઋષીએ તેને શ્રાપ આપ્યો કે જ્યારે તે તેની પત્ની પાસે સંભોગ માટે જશે ત્યારે તેનું મૃત્યુ થશે. આ શ્રાપના આઘાતથી દુખી પાંડુ રાજા પોતાનું રાજ્ય છોડી પોતાની પત્ની સાથે જંગલમાં રહેવા લાગ્યા.

કુંતીએ દુર્વાસા દ્વારા મેળવેલા વરદાનનો ઉપયોગ કરી ત્રણ પુત્રો મેળવ્યા- યુધિષ્ઠિર (યમ દેવ દ્વારા), ભીમ (વાયુ દેવ દ્વારા) અને અર્જુન  (ઇંદ્ર દેવ દ્વારા). આ સિવાય કુંતીએ સુર્યદેવ દ્વારા કર્ણને પણ જન્મ આપ્યો હતો (લગ્ન પહેલા). તેણે પોતાના વરદાનનો મંત્ર માદ્રીને પણ પ્રયોગ કરવા આપ્યો. જેના દ્વારા દેવોના જોડીયા વૈદ્ય એવા અશ્વિનિકુમારો દ્વારા તેણે નકુળ અને સહદેવને જન્મ આપ્યો. આ રીતે પાંડુના પુત્રો પાંડવોનો જન્મ થયો.

## મૃત્યુ 
પાંડુ કોઈક અજ્ઞાત રોગથી પીડાતો હતો (સંભવતઃ પાંડુ રોગ એટલે કે શરીર ફિક્કું હોવું, જેને અંગ્રેજીમાં એનિમિયા કહે છે, જે રોગમાં વ્યક્તિનાં શરીરમાં જરૂરી પ્રમાણમાં હિમોગ્લોબીન બનતું નથી). ૧૫ વર્ષના સંયમ પછી એક વખત જ્યારે કુંતી બાળકો સહિત બહાર ગઈ હતી ત્યારે પાંડુ માદ્રી તરફ ખૂબજ આકર્ષિત થયો. માદ્રીને સ્પર્શ કરવા જતાં જ શ્રાપને લીધે તેનું મૃત્યુ થયું. આના પશ્ચાતાપમાં માદ્રી સતી થઈ.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
શ્રેણી:મહાભારત
કારગિલ

**કારગિલ** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા લદ્દાખ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશના કારગિલ જિલ્લાનું એક નગર છે. કારગિલમાં કારગિલ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.

કારગિલ એક મહત્વનું પર્યટન સ્થળ છે. આમ તો આ સ્થળ મુખ્યત્વે બૌદ્ધ પર્યટન કેન્દ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. અહીં બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ માટેના ઘણા જાણીતા મઠ આવેલા છે. આ મઠો ઉપરાંત અહીં અન્ય પણ જોવાલાયક સ્થળો આવેલાં છે. અહીંની પ્રાકૃતિક સુંદરતા પર્યટકોને પોતાની તરફ આકર્ષિત કરે છે. ટ્રેકિંગ જેવી સાહસિક પ્રવૃત્તિનો શોખ ધરાવતા લોકો માટે પણ કારગિલ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. કારગિલ જિલ્લો કાશ્મીરની ખીણના ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં આવેલો છે. આ સ્થળ લેહથી ૨૧૫ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે.

## કારગિલ યુદ્ધ 
આ વિસ્તારમાં ૧૯૯૯માં પાકિસ્તાન સાથે થયેલા યુદ્ધને કારણે કારગિલ જાણીતું બન્યું હતું.

શ્રેણી:લડાખ
પુલવામા જિલ્લો

**પુલવામા જિલ્લો** ભારત દેશના  જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યનો જિલ્લો છે. પુલવામા જિલ્લાનું મુખ્યાલય પુલવામામાં છે. 

શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીરનાં જિલ્લાઓ
ઉત્સવ

**ઉત્સવ** મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ છે, જેનો અર્થ છે, આનંદનો અને ઉત્સાહનો દિવસ, તહેવાર, મંદિર વગેરેમાં તહેવારને કારણે થતો વિશિષ્ટ વિધિ, ઓચ્છવ, મંગળ સમય; શુભ પ્રસંગ; સારો અવસર.

## વ્યુત્પત્તિ
"ઉત્સવ" શબ્દમાં ’ઉત્‌’ = દૂર કરવું, હટાવવું અને ’સવ’ = દુન્યવી દુ: ખ કે વિષાદ. આમ "દુઃખ કે વિષાદને દૂર કરનાર" એવો અર્થ થાય છે.

ભગવદ્ગોમંડલમાં આપેલા અર્થ પ્રમાણે, ’ઉદ્’ = વધારે અને ’સ્‌’ = ઉત્તેજવું. આમ વધારે ઉત્તેજનાર, ઉત્સાહ વધારનાર, એટલે ઉત્સવ.

## સંદર્ભો
ભવભૂતિ

**ભવભૂતિ** (સંસ્કૃત: भवभूति) ભારતના ૮મી શતાબ્દીના નાટ્ય અને કાવ્ય જેવા સંસ્કૃત સાહિત્યના વિદ્વાન સાહિત્યકારોમાંના એક હતા. તેમનાં નાટકો કાલિદાસના નાટકોની સમકક્ષ ગણાય છે. તેમનો જન્મ મધ્ય ભારતના, હાલના મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશના સરહદી વિસ્તાર એવા, વિદર્ભક્ષેત્રના ગોંદિયા જિલ્લાના પદ્મપુરા ગામના દેશસ્થ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયેલો. તેમનું સાચું નામ *શ્રીકાંત નિલકંઠ* હતું, તેમના માતા-પિતાનું નામ જતુકર્ણી અને નિલકંઠ હતું. તેમણે ગ્વાલિયરથી દક્ષિણ-પશ્ચિમે ૪૨ કિ.મી. દૂર આવેલા પદ્મપવય નામના સ્થાને, તેમના ગુરુ તરીકે જાણીતા પરમહંસ ધ્યાનનિધિ પાસેથી, શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરેલું. તેમણે તેમનું ઐતિહાસિક નાટક "કલ્પી" યમુના નદીના કિનારે રચેલું.
એમ મનાય છે કે તેઓ કનોજના રાજા યશોવર્ધનના રાજકવિ હતા. 
## સંદર્ભો
શ્રેણી:સંસ્કૃત કવિઓ
લેહ

**લેહ** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા લડાખ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના લેહ જિલ્લાનું એક નગર છે. લેહમાં લેહ જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે. અહીં કુશોક બાકુલા રિન્પોચે વિમાનમથક આવેલું છે, જે ભારતનું સૌથી ઊંચું વિમાનમથક છે. લેહ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૧,૫૦૦ ફુટની ઉંચાઈ પર, કાશ્મીરના મુખ્ય મથક શ્રીનગરથી ૧૬૦ માઈલ પૂર્વ દિશામાં આવેલ છે. અહીં એશિયાની સૌથી ઊંચાઈ પર આવેલી વેધશાળા (meteorological observatory) આવેલી છે. આ નગર જૂના સમયમાં તિબેટ, સિકીયાંગ તથા ભારતની વચ્ચેનું મહત્વપૂર્ણ વ્યાપારિક કેન્દ્ર હતું.

## પર્યટક આકર્ષણો 
* લેહ પેલેસ
* શાંતિ સ્તુપ
* હેમીસ ગોમ્પા
* લડાખ મેરેથોન
* લડાખ ટ્રેકિંગ ટ્રેઈલ્સ
* વોર મ્યુઝિયમ
* ચંબા મંદિર
* પથ્થર સાહિબ ગુરુદ્વારા
* જો ખાંગ ગોમ્પા
* નામગ્યાલ ત્સેમો ગોમ્પા
* સંકર ગોમ્પા
* સ્ટોક પેલેસ
* ઝોરાવર ફોર્ટ
* ચુંબકીય ટેકરી
* પેન્‌ગોંગ લેક
* ત્સોમોરોરી લેક
* વિક્ટરી ટાવર
* ખારદુંગ લા
* અલ્ચી મોનેસ્ટ્રી
* હુન્દર વેલી
* સિયાચીન ગ્લેશિયર
* નુબ્રા વેલી
* તી-સુરુ
* તુર્તુક
* જામા મસ્જિદ

## છબીઓ 

Image:Leh, Ladakh, India.jpg|લેહ.
Image:LehPalace.jpg|લેહ પેલેસ.
Image:Leh old market.jpg|જુની બજાર.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:લડાખ
સિંધી ભાષા

**સિંધી ભાષા** ભારતનાં પશ્ચિમ અને ઉત્તર ભાગમાં અને એમા પણ ખાસ કરીને ગુજરાત અને દિલ્હી તથા પાકિસ્તાનનાં સિંધ પ્રાંતમાં બોલવામા આવતી એક મૂળ ભાષા છે.

મૂળ સિંધ પ્રદેશમાંથી સ્થળાંતર કરીને આવેલાં લોકો કે જેઓ સિંધી તરિકે ઓળખાય છે તેઓની આ માતૃભાષા છે. તેનું વર્ગીકરણ આર્ય ભાષાના પેટા પ્રકાર તરીકે કરવામાં આવે છે. આર્ય ભાષા પરિવાર જેમા સંસ્કૃત, હિન્દી, ગુજરાતી, પંજાબી, વિગેરે ભાષાઓ શામેલ છે. સિંધી ભાષા અરબી લિપિમાં લખવામાં આવે છે અને ભારતમાં આના માટે અરબી અને દેવનાગરી બંને લિપિઓનો ઉપયોગ થાય છે.

## કઈ રીતે લખાય 
### અરબી 
સિંધી ભાષા અરબી ભાષાની જેમ જમણા થી ડાબી બાજુ લખાય છે. આમા 52 અલ્ફાબેટસ છે. જેમા 34 અલ્ફાબેટસ ફારસી ભાષા માં થી છે અને 18 અલ્ફાબેટસ આ પ્રમાણે છે,ڄ ,ٺ ,ٽ ,ٿ ,ڀ ,ٻ ,ڙ ,ڍ ,ڊ ,ڏ ,ڌ ,ڇ ,ڃ ,ڦ ,ڻ ,ڱ ,ڳ ,ڪ.

### દેવનાગરી 
જ્યારે ભારત માં અરબી અને દેવનાગરી એમ બને લિપી નો ઉપયોગ થાય છે. દેવનાગરી લિપી જે ગુજરાતીની જેમ ડાબે થી જમણી બાજુ લખાય છે.

## અંક 
## આમ બોલચાલ 
* * કીયં આહિયો / કીયં આહીં.* - "કેમ છો?"
* * આઉં / માં ઠીક આહિંયા.* - "મજા માં."
* * તવાહિન્જી મહેરબાની.* - "ધન્યવાદ / તમારો આભાર."
* * હા* - "હા"
* * ન* - "ના"
* * તવાહિન્જો / તુહિન્જો નાલો છા આહે?* - "તમારુ નામ છુ?"
* * મુહિન્જો નાલો _____ આહે.* - "મારુ નામ _____ છે."
* * હિક* - "એક"
* * બઃ* - "બે"
* * ટેહ્* - "ત્રણ"
* * ચ્હાર* - "ચાર"
* * પંજઃ* - "પાંચ"
* * છઃ* - "છ"
* * સતઃ* - "સાત"
* * અઠઃ* - "આઠ"
* * નવં* - "નવ"
* * ડહઃ* - "દસ"

શ્રેણી:ભાષાઓ
શ્રેણી:દેવનાગરી લિપિમાં લખાતી ભાષાઓ
સંજય

**સંજય**() હસ્તિનાપુર નરેશ ધૃતરાષ્ટ્રનો સલાહકાર તથા સારથિ હતો. તેને ઋષિ વેદવ્યાસ દ્વારા દિવ્ય દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થયેલી જેના વડે તે મહાભારતના યુદ્ધનું વિવરણ ધૃતરાષ્ટ્રને કહી શકતો. તે મુખ્યત્વે કડવું સત્ય સ્પષ્ટ રીતે કહેવા માટે જાણીતો હતો અને યુદ્ધની સ્થિતિ તે નિર્ભય બનીને કહેતો. ભગવદ્ ગીતાની શરુઆત "સંજ્ય ઉવાચ" થી થાય છે.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
દુઃશાસન

**દુઃશાસન**કે **દુશાસન** (સંસ્કૃત: दु:शासनः) મહાભારતમાં વર્ણવ્યા અનુસાર હસ્તિનાપુર નરેશ ધૃતરાષ્ટ્ર તથા ગાંધારીનો બીજો પુત્ર તથા દુર્યોધનનો નાનો ભાઈ હતો. 

## જન્મ અને ઉછેર 
જ્યારે રાણી ગાંધારીને કોઈક કારણસર ગર્ભપાત થઈ ગયો ત્યારે તે વ્યાસમુનીને પ્રાર્થના કરે છે અને વેદ વ્યાસ તે ગર્ભને એકસરખા ૧૦૦ ભાગમાં વિભાજિત કરી અને તેને ઔષધો વાળા ઘી ભરેલા પાત્રોમાં ભરી, પાત્રોનાં મોઢા પર કપડું બાંધી તેમને નવ માસ સુધી સુધી એક ઓરડામાં મુકી દે છે અને તે ઓરડામાં સહુને પ્રવેશ નિષેધ કરી દેવામાં આવે છે. આ સમયનાં અંતે પહેલું પાત્ર ખોલવામાં આવે છે જેમાંથી જન્મનાર બાલકનું નામ દુર્યોધન અને બીજા પાત્રમાંથી જન્મેલા બાળકનું નામ દુઃશાસન પાડવામાં આવ્યું. દુઃશાસન તેના મોટા ભાઈ દુર્યોધનની ખુબ નજીક હતો અને પાંડવો વિરુદ્ધના મોટા ભાગના ષડયંત્રમાં તેના મોટા ભાઈનો સાથી હતો.

## દ્રૌપદી ચિરહરણ 
કૌરવોનાં મામા શકુની સાથેના ધ્યુત (જુગાર)ની રમતમાં યુધિષ્ઠિર એક એક કરીને તેની સંપત્તિ, રાજ્ય, ભાઈઓ અને તેની પત્નીને હારી જાય છે, ત્યારે દુઃશાસન તેના ભાઈ દુર્યોધન વતી દ્રૌપદીને ભર સભામાં ઘસડી લાવે છે અને તેનું વસ્ત્ર હરણ કરવા પ્રયત્ન કરે છે. પરંતુ દ્રૌપદી શ્રીકૃષ્ણની પરમ ભક્ત અને સખી હોઇ તેમનું સ્મરણ કરે છે અને શ્રીકૃષ્ણ તેનાં ચિર (સાડી)ને અનંત લંબાઇનું બનાવી દે છે જેથી દુઃશાસન તેનું હરણ કરી ન શકે.

પરંતુ તેણીને વાળ દ્વારા ઘસડીને સભામાં લાવવામાં આવી હતી જે તેનું અપમાન હતું, આ અપમાનનું વેર વાળવા તેણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે તે જ્યાં સુધી મૃત દુઃશાસનના રક્તથી વાળ નહિ ધુએ ત્યાં સુધી તે પોતાના વાળ બાંધશે નહિ. ભીમ પણ દુઃશાસનની છાતી ચીરી તેનું લોહી પીવાની પ્રતિજ્ઞા કરે છે.

## મૃત્યુ 
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં ભીમ દુઃશાસનનો વધ કરે છે, તેનો બાહુ શરીરથી જુદો કરી તેનું રક્ત પી પોતાની પ્રતિજ્ઞા પુરી કરે છે અને દ્રૌપદીની પ્રતિજ્ઞા પણ પુરી કરાવડાવે છે. દુઃશાસનનો વધ, કર્ણ અને દુર્યોધનને ખુબજ વિચલિત કરી દે છે. ભીમનું ક્રોધાયમાન વિકરાળ રૂપ જોઈ કૌરવ સેનાનું જોમ નાશ પામે છે.

## નામ 
મોટે ભાગે આ નામને સંસ્કૃતના બે શબ્દોમાંથી લેવામાં આવ્યું હોય એમ લાગે છે, 'દુઃ' અર્થાત સખત મજબૂત અને 'શાસન'નો અર્થ છે સંયમ.
હજીરા (તા. ચોર્યાસી)

**હજીરા** ગુજરાતના સુરત જિલ્લામાં આવેલ એક નગર, બંદર અને ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર છે. તેની ભૌગોલિક અવસ્થાને કારણે એક સમયનું પ્રવાસન કેન્દ્ર અને ગામ હવે એક ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર બની ગયું છે.

## વ્યુત્પત્તિ
આ ગામનું ખરું નામ ઢઉ હતું પરંતુ અહીં વૉક્સ નામના અંગ્રેજી સાહેબનો હજીરો એટલે કે કબર આવેલી હોવાથી તેનું નામ હજીરા તરીકે પ્રચલિત થયું. 

## ભૂગોળ 
હજીરા તાપી નદીના કિનારે અરબી સમુદ્રથી ૮ કિમીના અંતરે વસેલું છે. સુરતથી તે ૨૫ કિમી અને મુંબઈથી ૩૦૦ કિમીના અંતરે આવેલું છે.

## આ પણ જુઓ 
* હજીરા બંદર

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ચોર્યાસી તાલુકો
સિંધી

**સિંધી** શબ્દ એક કરતા વધુ અર્થમાં વાપરી શકાય છે, અને માટે આ શબ્દને સંલગ્ન એકથી વધુ લેખ હોઇ શકે:

* સિંધી વ્યક્તિ, જેવી રીતે લાલકૃષ્ણ અડવાણી, હેમુ કાલાણી, ભગવંતી નાવણી, કમલા કેસવાણી.
* સિંધી ભાષા, એક આર્ય ભાષા જે ભારત અને પાકિસ્તાનમાં બોલાતી એક ભાષા છે.  
* સિંધી માર્કેટ, રેવડી બજાર અને કુબેરનગર સિંધી માર્કેટ તરીકે ઓળખાય છે, બંને ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરમાં આવેલાં છે.
* સિંધુ નગર, જેને કલ્યાણ કે ઉલ્હાસનગર પણ કહેવાય છે, જે મહારાષ્ટ્રમાં આવેલું એક નગર છે.
* સિંધીઓ ના તહેવાર, સિંધી તહેવારનું વર્ગીકરણ.
* સિંધી રસોઇ (પક્વાન), સિંધી રસોઇનું વર્ગીકરણ.
શકુની

**શકુની** (સંસ્કૃત: शकुनिः) ગાંધાર દેશનો રાજા અને ગાંધારીનો ભાઈ હતો. તે ધૃતક્રિડામાં અત્યંત પારંગત હતો અને તેણે ધૃતક્રિડામાં પાંડવોનું રાજ્ય તેના પ્રિય ભાણેજ દુર્યોધન માટે જીત્યું હતું. 

અમુક સ્ત્રોત કહે છે કે જ્યારે શકુનીએ તેની પ્રિય બહેનને અંધ કુરુ રાજા સાથે પરણાવી ત્યારે તેનું અપમાન કરવામાં આવ્યું અને ત્યારે જ તેણે કુરુ વંશનો નાશ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. આ પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરવા તેણે પોતાના અસ્થિર ભાણેજ દુર્યોધનને પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરવા પ્રેર્યો, જેથી કૌરવ કુળનો નાશ થયો. આમ, ઘણાં લોકો તેને કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધનું કારણ માને છે. એવું પણ કહેવાય છે કે જ્યારે શકુની એ કૌરવ કુળનો નાશ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી ત્યારે શકુનીના પિતાએ શકુનીના પગ પર લાત મારીને લંગડો કરી દીધો જેથી તે જ્યારે પણ ચાલે ત્યારે તેને લીધેલી પ્રતિજ્ઞા યાદ આવે.

## ચોસર 
thumb|જાવાનીઝ શકુની
જ્યારે પાંડવોને હસ્તિનાપુરનો બંજર ભાગ આપવામાં આવ્યો- ત્યારે તેમણે મૂબ મહેનત અને કષ્ટ વેઠી તે બંજર અને શુષ્ક જમીનને ઇંદ્રપ્રસ્થ નામના એક સુંદર શહેરમાં રુપાંતરીત કરી. તુરંત જ આ શહેરની ખ્યાતી ચારે બાજુ ફેલાઈ અને ખુદ દુર્યોધન તેમનો મહેલ જોવા આવ્યો. તેણે પાણીને જમીન સમજી તેની ઉપર મુક્યો અને પાણીમાં પડી ગયો. આ જોઈ પાંડવોની પત્ની- દ્રૌપદી ખડખડાટ હસી પડી અને અંધ પિતાનો અંધ પુત્ર કહી તેનું અપમાન કર્યું. ક્રોધિત દુર્યોધન હસ્તિનાપુર પાછો ફર્યો. ભત્રિજાની મન: સ્થિતી સમજી પાંડવોને ઈંદ્રપ્રસ્થમાંથી હાંકી કાઢવાની ચતુર યોજના ઘડી કાઢી. તેણે પાંડવોને દુર્યોધન સાથે તેની પોતાની નિગરાનીમાં મૈત્રીપૂર્ણ ધૃતક્રિડાની રમત રમવા બોલાવ્યાં. જ્યારે રમત શરુ થઈ ત્યારે તેણે યુધિષ્ઠિરની ધૃતવિજયની લાલસાને તીવ્ર બનાવવા તેને નાની નાની રમતો જીતવા આપી. થોડીજ વારમાં શકુનીએ પોતાની કળા કામે લગાડી અને યુધિષ્ઠિરની લાલસાને લગામ આપી શકાય તે પહેલા તેઓ પોતાની સંપત્તિ અને રાજ્ય હારી ચૂક્યા હતાં. પછી શકુનીએ લાલચ આપી કે જો તે પોતાના ભાઈઓને દાવ પર લગાડે તો યુધિષ્ઠિરે ગુમાવેલું બધું તે જીતી શકે છે. જ્યારે જ્યારે યુધિષ્ઠિરે રવમવાનું છોડવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે તેણે ટોણાં મારી તેને રમવા ઉત્તેજીત કર્યો. અન્ય બે દાવમાં યુધિષ્ઠિર તેના ભાઈ અને તેની પત્ની દ્રૌપદીને પણ હારી ચૂક્યો- અને દુર્યોધનનો પ્રતિશોધ પૂર્ણ થયો.

કુરુક્ષેત્રમાં શકુની કૌરવોના પક્ષે લડ્યો. યુદ્ધભૂમિ પર તે સહદેવના હાથે માર્યો ગયો.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
શ્રેણી:મહાભારત
કસ્તુરબા

**કસ્તુરબા** અથવા **કસ્તુર મોહનદાસ ગાંધી** (૧૧ એપ્રિલ ૧૮૬૯ –૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪), જેમને પ્રેમથી બધા "બા" કહેતા, તેઓ મહાત્મા ગાંધીના ધર્મપત્ની હતા. તેમના લગ્ન ૧૩ વર્ષની ઉંમરે થયા હતા. લગ્ન સમયે તેઓ નિરક્ષર હતા, બાદમાં ગાંધીજીએ તેમને લખતા-વાંચતા શીખવ્યું.

## જીવન 
કસ્તુરબાનો જન્મ ગુજરાતના પોરબંદરમાં એપ્રિલ ૧૮૬૯માં થયો હતો. ગાંધીજી પોતાના પત્નીને બા તરીકે સંબોધતા એટલે કસ્તુરબાઈ ‘કસ્તુરબા’ તરીકે પ્રખ્યાત થયાં. એમના પિતાનું નામ ગોકુળદાસ અને માતાનું નામ વ્રજકુમારી હતું. માત્ર ૧૩ વર્ષની ઉંમરે એમનું લગ્ન મોહનદાસ ગાંધી સાથે થયું હતું. ગાંધીજી કરતાં ઉંમરમાં એ ૬ મહિના મોટા હતા.

વિવાહ સમયે કસ્તુરબાને અક્ષરજ્ઞાન ન હતું. ગાંધીજીના પ્રેમાગ્રહને લીધે કસ્તુરબાએ ભણવાની વ્યક્તિગત પ્રવૃત્તિ સહિતની અનેકવિધ રાષ્ટ્રીય પ્રવૃત્તિઓમાં પણ ખભેખભો મિલાવીને સહકાર આપ્યો. ગાંધીજીએ કંઈકેટલીય બાબતોમાં કસ્તુરબાને પોતાના ગુરુ તરીકે સ્વીકાર્યા છે. સત્યાગ્રહના જે અહિંસક શસ્ત્રથી ગાંધીજીએ ભારતને સ્વતંત્ર કરાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી એ સત્યાગ્રહના પાઠ એમને કસ્તુરબાએ જ ભણાવ્યા હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહની લડત દરમિયાન બાએ મહિલા સત્યાગ્રહીઓનું નેતૃત્ત્વ પણ કરેલું. જ્યારે ૯ જાન્યુઆરી ૧૯૧૫ના રોજ ભારત પરત આવ્યા પછી બાપુએ સ્થાપેલા સાબરમતી આશ્રમની વ્યવસ્થા બાએ જ સંભાળી હતી. ગાંધીજીએ નોંધ્યું છે કે, એમનામાં એક ગુણ સૌથી સારો હતો કે જે દરેક હિન્દુ પત્નીમાં ઓછાવત્તા અંશે હોય જ છે- ઈચ્છા કે અનિચ્છાએ અથવા જાણે-અજાણ્યે એ મારા પદચિહ્નો પર ચાલવામાં ધન્યતા અનુભવતા હતા.

ગાંધીજીએ ભારતની સ્વતંત્રતા માટે જે કોઈ પણ આંદોલનો શરુ કર્યા એમાં કસ્તુરબાએ પણ એક સજ્જ સૈનિક તરીકે ભાગ લીધો. દક્ષિણ આફ્રિકાથી પરત આવ્યા પછી ગાંધીજીએ સ્થાપેલા આશ્રમ અને એના રસોડાની જવાબદારી એમણે સ્વીકારી લીધી. સભા સરઘસમાં ભાગ લેવાને લીધે જેલવાસ પણ ભોગવ્યો. ૯ ઓગસ્ટ ૧૯૪૨ના રોજ ભારત છોડો આંદોલનમાં ગાંધીજીની સાથે ૭૩ વર્ષની જૈફ વયના કસ્તુરબાને પણ પૂનાની આગાખાન જેલમાં બંદી બનાવવામાં આવ્યા. ત્યાં એમનું સ્વાસ્થ્ય વધુ કથળ્યું. આખરે બાવીસમી ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૪ના રોજ ૭૫ વર્ષીય કસ્તુરબાનું અવસાન થયું.

શ્રેણી:નારીવિશેષ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૮૬૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૪૪માં મૃત્યુ
દુશલા

મહાભારતમાં **દુશલા** દુર્યોધનની બહેન હતી જેને સિંધુ નરેશ જયદ્રથ સાથે પરણાવવામાં આવી હતી. જયદ્રથ નો વધ અર્જુને કર્યો હતો. દુશલાને જયદ્રથથી એક પુત્ર થયો હતો જેનુ નામ *સુરથ* રાખવામાં આવ્યુ હતું. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધ પછી જ્યારે યુધિષ્ઠિરે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો ત્યારે અર્જુન દિગ્વિજ્ય માટે સિંધુ પ્રદેશ પહોચ્યો. આ સમયગાળામાં સુરથના પુત્રએ અર્જુન સાથે યુદ્ધ કર્યુ પરંતુ જ્યારે અર્જુનને ખબર પડે કે તે દુશલાનો પ્રપૌત્ર છે ત્યારે તેને યુદ્ધને અટકાવી સિંધુ પ્રદેશ નો કબજો લીધો નહીં.
ગુજરાતીલૅક્સિકન.કોમ

**ગુજરાતીલૅક્સિકન.કોમ** એ ગુજરાતી (તેમજ અન્ય ભાષાના) શબ્દોનો ભંડોળ ધરાવતી વેબસાઇટ છે. આ વેબસાઇટની રજૂઆત ૧૩ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૬ના રોજ થઈ હતી. આ વેબસાઇટ ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન શબ્દકોશ અને સ્પેલચેકર (જોડણી તપાસ) વાપરવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ વેબસાઇટના સ્થાપક રતિલાલ ચંદરયા હતા.

ગુજરાતીલેક્સિકન સોફ્ટવેર વિન્ડોઝ અને મેકિન્ટોશ પ્લેટફોર્મ માટે પ્રાપ્ત છે.

## વિભાગો 
ગુજરાતીલૅક્સિકોન.કોમ વેબસાઇટમાં નીચેનાં વિભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવેલ છે.

* ગુજરાતી-ગુજરાતી શબ્દકોશ
* ગુજરાતી-અંગ્રેજી શબ્દકોશ
* અંગ્રેજી-ગુજરાતી શબ્દકોશ
* હિન્દી-ગુજરાતી શબ્દકોશ
* મરાઠી-ગુજરાતી શબ્દકોશ
* ગુજરાતી થિસોરસ
* ગુજરાતી રૂઢિપ્રયોગો
* ગુજરાતી વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો
* ગુજરાતી-ગુજરાતી કહેવતો
* ગુજરાતી-અંગ્રેજી કહેવતો
* અંગ્રેજી-ગુજરાતી કહેવતો 
* શબ્દ સમૂહ માટે એક શબ્દ
* ગુજરાતી સાહિત્ય
* ગુજરાતી શબ્દ રમત (ક્વીઝ)
* ક્રોસવર્ડ 
* ઉખાણાં - સામાન્ય જ્ઞાનનાં પ્રશ્નો - હેન્ગ મંકી- મેચ વર્ડ - જમ્બલ ફમ્બલ અને બીજી અન્ય રમત 
* ડાઉનલોડ વિભાગ
* સરસ સ્પેલચેકર 
* ગુજરાતીલેક્સિકનની ફેસબુક એપ્લિકેશન 
* અગત્યના પૌરાણિક પાત્રોના નામ, પક્ષીઓના નામ, છંદ, વનસ્પતિના નામ
* હોમિયોપેથી શબ્દકોશ

## મોબાઇલ 
ગુજરાતીલેક્સિકન વેબસાઇટના વિવિધ વિભાગો હવે મોબાઇલ પર એન્ડ્રોઇડ, આઇફોન, બ્લેકબેરી અને વિન્ડોઝ પ્લેટફોર્મ માટે ઉપલબ્ધ છે.

### પોપ અપ ડિક્શનરી 
આઇ.આઇ.એમ. અમદાવાદ ખાતે આયોજિત ‘ઍપ ફેસ્ટ ૨૦૧૩’માં ગુજરાતીલેક્સિકનની 'પોપઅપ ડિક્શનરી ઍપ્લિકેશન'ને દ્વિતીય પારિતોષિક મળ્યું હતું. એન્ડ્રોઇડ પ્લેટફોર્મ પર કાર્યરત આ ગુજરાતીલેક્સિકનની ઑફલાઇન અને ઓનલાઇન ઍપ્લિકેશન છે.  

## સમાચાર 
* ૧૮ જુલાઈ, ૨૦૧૪ - ગુજરાતીલેક્સિકન.કોમની નવી આવૃત્તિની રજૂઆત
* ૧૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૯ - ગુજરાતીલેક્સિકન.કોમની ચોથી આવૃત્તિ જાહેર.
* ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૮ - ગુજરાતીલેક્સિકન.કોમની ત્રીજી આવૃત્તિ જાહેર.
* ૨૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૭ - ગુજરાતીલેક્સિકન-સાર્થ સ્પેલચેકરનું લોકાર્પણ સાહિત્ય પરિષદ, ગાંધીનગર ખાતે.
* ડિસેમ્બર, ૨૦૦૬ - ગુજરાતીલેક્સિકનની બીજી આવૃત્તિ જાહેરમાં.
* ૧૩ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૬ - ગુજરાતીલેક્સિકન.કોમનું જાહેર લોકાર્પણ, મુંબઈ ખાતે.
* ઓગસ્ટ ૨૦૦પ - ગુજરાતીલેક્સિકન.કોમ (બીટા)ની શરૂઆત

## બાહ્ય કડીઓ 
* વૈશ્વિક ભાષાઓનો સમન્વય કરતી ગ્લોબલ.ગુજરાતીલેક્સિકોન  (ગુજરાતી-જાપાનીઝ, ગુજરાતી-ચાઇનીઝ, ગુજરાતી-ફ્રેન્ચ શબ્દોનો સમાવેશ)
* સ્વાહિલી ભાષાના શબ્દોને સમાવતી સ્વાહિલીલેક્સિકન.કોમ  
* પાયાથી ગુજરાતી ભાષાનો પરિચય કરાવતી વેબસાઇટ લેટ્સલર્નગુજરાતી.કોમ 
* ગુજરાતીલેક્સિકનની વિવિધ ઍપ્લિકેશન:
** એન્ડ્રોઇડ - https://play.google.com/store/search?q=gujaratilexicon&c=apps
** આઇફોન - https://itunes.apple.com/us/app/gujaratilexicon-dictionary/id663856148?mt=8
** વિન્ડોઝ - http://www.windowsphone.com/en-in/store/app/shabdakosh-gujaratilexicon/73c2fdd2-936c-4726-ae3b-e6e53ef182be 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી વેબસાઇટ
દ્રુપદ

મહાભારતમાં પાંચાલ નરેશ **દ્રુપદ** (સંસ્કૃત: द्रुपद), દ્રૌપદીના પિતા હતા. તેમને **યજ્ઞસેન** તરીકે પણ ઓળખવામા આવતા. 

બાળપણમા તેઓ દ્રોણના સહપાઠી અને મિત્ર હતા. અભ્યાસકાળ દરમિયાન મિત્રતા વધતા દ્રુપદે દ્રોણને રાજા બન્યા પછી અડધુ રાજ્ય દેવાનું વચન આપ્યું. કાળક્રમે દ્રુપદ રાજા બન્યા અને દ્રોણની દરિદ્રતા વધવા પામી. એક વાર દ્રોણના પુત્ર અશ્વત્થામાએ દૂધ પીવા માટે જીદ કરી. અત્યંત દરિદ્રતાને લીધે ઘરમાં દૂધ નહોતું. આથી દ્રોણના પત્ની કૃપિએ પૌઆમાં પાણી નાખી અશ્વત્થામાને મનાવ્યા. આ જોઇ તેઓ વ્યથિત થયા અને કૃપિએ તેમને મિત્ર દ્રુપદ પાસેથી એક ગાય માંગવા વિનવ્યા. પરંતુ દ્રોણ જ્યારે દ્રુપદ પાસે ગયા ત્યારે દ્રુપદે પોતાનુ વચન પાળ્યુ નહીં અને તેમનું અપમાન કર્યું. આમ દ્રોણ તેમના શત્રુ બન્યા.

દ્રોણે હસ્તિનાપુરના રાજકુમારોને શિક્ષા આપી અને ગુરુદક્ષિણામાં દ્રુપદને બંદી બનાવવાની આજ્ઞા આપી. આથી પાંડવો દ્રુપદને બંદી બનાવી લાવ્યા અને દ્રોણે તેને જીવન દાન આપી તેની ગૌશાળામાં રહેલી અડધી ગાયો ઉપરાંત એક વધારાની ગાય લીધી.

દ્રુપદ પણ પ્રતિશોધની અગ્નિથી પિડાવા લાગ્યા અને તેમણે દ્રોણને મારી શકે તેવા પુત્રની પ્રાપ્તિ માટે યજ્ઞ કર્યો. યજ્ઞમાંથી તેમને પુત્ર પ્રાપ્ત થયો જેનું નામ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન રાખવામાં આવ્યું અને જે પુત્રી પ્રાપ્ત થઇ તેનુ નામ દ્રૌપદી પાડવામા આવ્યું. ધૃષ્ટદ્યુમ્નએ મહાભારતના યુદ્ધમાં દ્રોણનો છળથી વધ કર્યો હતો.

દ્રુપદ શિખંડીના પણ પિતા હતા કે જે પૂર્વજન્મમા અંબા હતી.
સિણધઇ

**સિણધઇ ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. સિણધઇ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દુધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. સિણધઇ ગામમાં અંબિકા નદીના કિનારા પર આવેલું ભવ્ય સાંઇ મંદિર જોવાલાયક છે.

સિણધઇ ગામ પ્રખ્યાત યાત્રાધામ ઉનાઇથી વહેવલ જતા માર્ગ પર ઉનાઇથી માત્ર ૨ (બે) કિલોમીટરના અંતરે પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. 

આ ગામમાં મુખ્ય વસ્તી આદિવાસીઓની છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે. આ ઉપરાંત થોડાં પાટીદાર લોકોનાં ઘરો પણ આવેલાં છે. અંહીનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. 

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
ચઢાવ

**ચઢાવ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ચઢાવ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી,  પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન  છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો ગામિત બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે. 

ચઢાવ ગામ વાપી-શામળાજી રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૫ અ ઉપર ઉનાઇ અને વાંસદા વચ્ચે, કોસખાડી નદીને કિનારે આવેલું છે. અહીંથી ઉનાઇનું અંતર ૨ કિમી તેમ જ તાલુકામથક વાંસદાનું અંતર ૧૧ કિમી જેટલું થાય છે. આ ગામની આસપાસ ચરવી, ઉનાઇ, બારતાડ, સિણધઇ, કોસ, પાલગભાણ અને ભિનાર ગામ આવેલાં છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
કુરેલિયા

**કુરેલિયા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કુરેલિયા ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, સરકારી માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. ડાંગર, તુવર, શેરડી, જુવાર, ચીકુ, કેરી તેમ જ વિવિધ જાતનાં શાકભાજીઓ આ ગામનાં ખેત-ઉત્પાદનો છે.

thumb|300px|left| કુરેલિયા ગામની પ્રાથમિક શાળા
આ ગામની વસ્તી લગભગ ૧૦૦ ટકા આદિવાસીઓની છે, જેમાં ધોડીયા, ગામિત, કુકણા, નાયકા તેમ જ કોટવાળીયા લોકો
અહીં વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.

કુરેલિયા ગામથી ભિનાર, વાંસદા, ઉનાઇ તેમ જ સરા જવા માટે પાકા રસ્તાની સગવડ છે.

કુરેલિયા ગામની પૂર્વ દિશામાં કુકડા ગામ, ઉત્તર દિશામાં કેળકચ્છ ગામ, દક્ષિણ દિશામાં હોળીપાડા ગામ તેમ જ કાવેરી નદી અને પશ્ચિમ દિશામાં ભિનાર ગામ તેમ જ ડુંગરી આવેલી છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
મોટી વાલઝર

**મોટી વાલઝર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. મોટી વાલઝર ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી,  પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન  છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે. 

આ ગામમાંથી ચિખલીથી વાંસદા, વઘઇ થઇને આહવા જતો રાજ્ય ધોરી માર્ગ પસાર થાય છે. આ ગામ આ માર્ગ પર કંડોલપાડા અને ખડકાલા (ભિનાર)ની વચ્ચે, કાવેરી નદીના કિનારા પર આવેલું છે. આ ઉપરાંત અહીંથી દક્ષિણ દિશામાં ઉપસળ, દુબળ ફળિયા, લિમઝર તરફ પાકો સડક માર્ગ જાય છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
ભિનાર, વાંસદા તાલુકો

**ભિનાર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા  ગુજરાત રાજ્યના નવસારી  જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ભિનાર ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, દૂધની ડેરી, સરકારી આયુર્વેદિક દવાખાનું, પંચાયતઘર, આંગણવાડી જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન  છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, જુવાર, વાલ, તુવેર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં લગભગ ૧૦૦ % આદિવાસી લોકો વસે છે. અહીંના લોકો ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.

અહીંની દુધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી ખાતે રીવર્સ ઓસ્મોસીસ પદ્ધતિ વડે પીવાનું પાણી શુદ્ધ કરવાનો યાંત્રીક પ્લાન્ટ તેમ જ અદ્યતન મકાન જેવાં મહત્વનાં વિકાસ કાર્યો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં આવેલાં છે. આ મંડળી ખાતે પશુઓ માટેના દાણ, દવાઓ વગેરે પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

## ભૂગોળ 
ભિનાર ગામમાં કાજીયા ફળિયું, દેસાઈ ફળિયું, ટાંકલી ફળિયું, પાટી ફળિયું, લુહાર ફળિયું, નિશાળ ફળિયું, આશ્રમ ફળિયું, ડુંગરી ફળિયું, પુલ ફળિયું, ખડકાળા , અનાવલ ફાટક, કોલવું, થાણા ડુંગરી, મામાદેવીનું મંદિર, દેવલી માડીનું મંદિર જેવા વિસ્તારો આવેલા છે. ભિનાર ગામની ઉત્તર દિશામાં ચઢાવ ગામ તેમ જ કોસખાડી નદી, પૂર્વમાં ડુંગરી તેમ જ કુરેલિયા ગામ, દક્ષિણમાં કાવેરી નદી તેમ જ પશ્ચિમમાં પાલગભાણ ગામ આવેલું છે. ભિનાર ગામ વાપી થી શામળાજી જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૫-એ  દ્વારા તેમજ અન્ય રાજ્ય ધોરી માર્ગ દ્વારા વાંસદા, ઉનાઇ, અનાવલ, ચિખલી, ધરમપુર, આહવા, સાપુતારા, બીલીમોરા, વ્યારા, મહુવા, બાજીપુરા જેવાં મહત્વનાં સ્થળો સાથે જોડાયેલું છે. આ ઉપરાંત પાકા રસ્તા દ્વારા ગામમાં તેમ જ આજુબાજુના ગામો સાથે પણ જોડાયેલું ભિનાર ગામ રાજય પરિવહન (એસટી) દ્વારા ચાલતી બસની સારી સગવડ ધરાવે છે.

## જાનકી વન 
ભિનાર ગામ ખાતે રાજ્યના વન વિભાગ દ્વારા જાનકી વન પર્યાવરણ-સુરક્ષા, વન્ય સમૃધ્ધિનું જતન-સંવર્ધન, પર્યટન સ્થળ, વન્ય ઔષધિ-ઉછેર વગેરે હેતુથી સ્થાપવામાં આવેલ છે. તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી આનંદીબેન દ્વારા ૬૬માં રાજય વન મહોત્સવની ઉજવણીના ભાગરૂપે ૧પ.૬૬ હેકટર જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલા રાજયના ૧૨મા સાંસ્કૃતિક વન તરીકે જાનકી વનનું લોક-સમર્પણ બીજી ઓગસ્ટ,૨૦૧૫ના દિવસે કરવામાં આવ્યું હતું.

## આ પણ જુઓ 
* કલ્યાણભાઈ બાબરભાઈ પટેલ

## બાહ્ય કડીઓ 
* ભિનાર ગામ વિશે માહિતી ફોલીંગરેઇન ડોટકોમ પર

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
અહિલાવતી

હિંદુ ધર્મના મહાભારત ગ્રંથમાં વર્ણવ્યા મુજબ પાંચ પાંડવો પૈકીના ભીમના પુત્ર ઘટોત્કચની પત્ની **અહિલાવતી** એક નાગ કન્યા હતી. લગ્નપૂર્વે તે **મૌરવિ** નામે ઓળખાતી હતી. ઘટોત્કચે તેણીના ખુબ અટપટા સવાલોના જવાબ આપી જીતી હતી.
ઘટોત્કચથી તેને બર્બરિક નામનો પુત્ર થયો હતો.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
ચેકિતાન

**ચેકિતાન** () એ કૈકેઇ રાજ ધૃષ્ટકેતુનો પુત્ર હતો, જેણે પાંડવોના પક્ષમાં રહી કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ કર્યુ હતું. મહાભારતના યુદ્ધના પ્રથમ દિવસે જ દુર્યોધનના હાથે તે હણાયો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાભારત
અભિનવ બિંદ્રા

**અભિનવ બિંદ્રા** ૧૦ મીટર એર રાયફલ સ્પર્ધામાં ભારત દેશના મુખ્ય નિશાનેબાજ છે. એમણે ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ના દિવસે બેજિંગ ઓલમ્પિક રમતોત્સવની વ્યક્તિ સ્પર્ધામાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીતીને વ્યક્તિગત સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતા પ્રથમ ભારતીય રમતવીર બન્યા છે. ક્વોલિફાઇંગ સ્પર્ધામાં ૫૯૬ અંક પ્રાપ્ત કર્યા પછી અભિનવ બિંદ્રાએ પોતાની માનસિક એકાગ્રતાનો પરિચય આપી અંતિમ દૌરમાં ૧૦૪.૫ અંક મેળવ્યા હતા. એમણે કુલ ૭૦૦.૫ અંકો મેળવી સુવર્ણ ચંદ્રકનું લક્ષ્ય વેધવામાં સફળતા હાંસલ કરી. અભિનવ બિંદ્રાએ ક્વોલિફાઇંગ સ્પર્ધામાં ચોથું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું, જ્યારે એમના હરીફ ગગન નારંગ બહુ ઓછા તફાવતથી ફાઇનલમાં પહોંચવામાં અસફળ રહ્યા હતા. તેઓ નવમા સ્થાન પર રહ્યા હતા.

અભિનવ બિંદ્રા એર રાયફલ નિશાનેબાજ તરીકે વર્ષ ૨૦૦૬માં પણ વિશ્વવિજેતા થયા હતા. 

શ્રેણી:૧૯૮૨માં જન્મ
અધિરથ

**અધિરથ** હસ્તિનાપુર નરેશ ધૃતરાષ્ટ્રના સારથી અને મિત્ર હોવાની સાથે સાથે દાનવીર કર્ણના પાલક પિતા હતા. 

## સંદર્ભ 
**A Dictionary of Hindu Mythology & Religion* by John Dowson
*Laura Gibbs, Ph.D. Modern Languages MLLL-4993. Indian Epics. Adhiratha

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
કુકડા

**કુકડા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કુકડા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામમાં મોટા ભાગની વસ્તી આદિવાસીઓની છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે.

કુકડા ગામ પાસેથી કોસખાડી નદી વહે છે. આ ગામ ભિનારથી પૂર્વ દિશામાં ૪ કિમીના અંતરે તેમ જ મોટી ભમતીથી ઉત્તર દિશામાં પ કિમીના અંતરે આવેલું છે. અહીંથી પાકા સડક માર્ગ દ્વારા ઉનાઇ, ભિનાર, તાલુકામથક વાંસદા, કુરેલિયા તેમ જ સરા ગામ પણ જઇ શકાય છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
બાલાસિનોર

**બાલાસિનોર** અથવા **વાડાસિનોર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મહીસાગર જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે. બાલાસિનોર ખાતે બાલાસિનોર તાલુકાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
ભારતની આઝાદી પૂર્વે, બાલાસિનોર બાલાસિનોર રજવાડું નામે રજવાડું હતું જે બાબી વંશ, મરાઠા તેમ જ અંગ્રેજોના શાસન હેઠળ રહી ચુક્યું હતું. અહીંના વેપારીઓની તેમ જ ઉત્પાદકોની શાખ ઘણાં વર્ષો પહેલાં દેશ-વિદેશમાં હતી.

## ભૂગોળ 
સમુદ્રની સપાટીથી આ શહેરની સરેરાશ ઊંચાઇ ૭૨ મીટર (૨૩૯ ફીટ) છે. આ શહેર રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૨ પર વસેલું છે.

## પ્રવાસન 
* સુદર્શન તળાવ
* કેદાર મહાદેવ
* ભીમભમરડા
* હનુમાન ટેકરી
* ડાયનોસોર પાર્ક, રૈયોલી (બાલાસિનોર થી ૧૧ કિ.મી)
* કેડીગઢ મહાકાલી મંદિર (બાલાસિનોર થી  રર કિ.મી)
* જુનુ પ્રચીન લીલવણીયા મહાદેવ મદિર (જેઠોલી)
* અંબાજી મંદિર
* વણાકબોરી ડેમ

## બાહ્ય કડીઓ 
* શ્રી બાલાસિનોર નવયુવક સંઘ 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:બાલાસિનોર તાલુકો
ચરવી

**ચરવી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ચરવી ગામ ઉનાઇ ગામને અડીને આવેલું હોવાથી આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, સરકારી દવાખાનું, દૂધની ડેરી,  પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી અને પશુપાલન છે. આ ગામમાં ડાંગર, શેરડી, તુવર તથા શાકભાજીની ખેતી કરવામાં આવે છે. અહીંના લોકો ગામીત બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે. 

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
કીલાદ

**કીલાદ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. કીલાદ ગામમાં આંગણવાડી, પ્રાથમિક શાળા, દુધની ડેરી, પંયાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામ ગાઢ જંગલમાં તેમ જ ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી મહુડાનાં ફુલ તેમ જ બી, ખાખરાનાં પાન, ટીમરુનાં પાન, સાગનાં બી, કરંજના બી જેવી વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.

*ગુજરાત રાજ્ય વન વિભાગ* તરફથી અહીંથી બે કિલોમીટર અંતરે અંબિકા નદીને કિનારે પર્યાવરણ શિબિર માટેનું કેન્દ્ર ઊભું કરવામાં આવ્યું છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
તેલ નદી

તેલ નદી ભારત દેશના  છત્તીસગઢ રાજ્યના રાયપુર જિલ્લાના આદિવાસી વિસ્તાર દેવભોગ વિકાસ ખંડમાં વહેતી એક મહત્વની નદી છે. તેલ નદીમાં ગરમીની ઋતુ દરમિયાન પણ રેતીની નીચે પાણીનું પુરતું વહેણ રહે છે. તેલ નદી મહા નદીની સહાયક અથવા ઉપનદી નદી છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* વિકિમેપિયા પર તેલ નદી અને હાટી નદીનો સંગમ 

શ્રેણી: ભારતની નદીઓ
શ્રેણી: છત્તીસગઢ
સરા

**સરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. સરા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, દુધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસીઓની વસ્તી છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી, ગામીત બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે.

## ભૂગોળ 
thumb|300px|સરા ગામમાંથી દેખાતો તોરણિયો ડુંગર
અહીંથી તોરણિયો ડુંગર માત્ર બે કિલોમિટર અંતરે આવેલો છે.

## પરિવહન 
અહીં સરા લાઇન તરીકે ઓળખાતી નેરોગેજ રેલ્વેનું સ્ટેશન આવેલું છે.

## આ પણ જુઓ 
* તોરણિયો ડુંગર
* સરા લાઇન

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
શ્રેણી:નવસારી જિલ્લામાંનાં રેલ્વે સ્ટેશનો
સાત્યકિ

]]

યદુવંશી **સાત્યકિ** (સંસ્કૃત: सत्यकि) એક મહાન યોદ્ધા હતો જેને **યુયુધાન** ના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. 

સાત્યકિ એ કૃષ્ણ ભક્ત અને અર્જુનનો મિત્ર છે જેણે અર્જુન સાથે જ દ્રોણ પાસે યુદ્ધ કૌશલ શીખ્યું હતું. તે વૃષ્ણી કુળમાં શીણીના પરિવારમં જન્મ્યો હતો. તે સત્યકનો પુત્ર હતો. તેણે કૌરવો વિરુદ્ધ ખૂજ સાતત્ય અને ઉત્સાહથી કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પાંડવોનો સાથ આપ્યો હતો. યુદ્ધ પહેલાં શાંતિ સંદેશ લઈને કુરુ રાજધાની ગયેલા શ્રી કૃષ્ણ સાથે સાત્યકી પણ ગયો હતો. પણ આ સંદેશ દુર્યોધને નકારી કાઢ્યો હતો.

કુરુક્ષેત્રમાં સાત્યકિ અને કૃતવર્મા આ બંને યાદવ વીરોએ વિરુદ્ધ ખેમામાં ભાગ લીધો. સાત્યકિ પાંડવો તરફથી લડ્યા જ્યારે કૃતવર્મા કૌરવો સાથે જોડાયા. સાત્યકિ ખૂબજ બહાદુર વીર હતો અને એક વખત તો તેણે ૧૦૧ વખત દ્રોણના ધનુષ્ય તોડી પાડ્યાં હતાં. યુદ્ધના ૧૪મા દિવસે ભૂરિશ્રવા(જેની સાથે તેને પહેલેથી જ લાંબા સમયથી ચાલ્યો આવતો કૌટુંબિક ક્લેશ હતો) સામે ખૂબ ઘમાસાણ યુદ્ધ કર્યું. લાંબા અને રક્તરંજીત યુદ્ધને લીધે સાત્યકિ થાકી ગયો. ભૂરિશ્રવાએ તેના પર પ્રહાર કર્યે રાખ્યા અને તેને યુદ્ધભૂમિમાં ઘસડવા લાગ્યો. આ બાબતે કૃષ્ણએ અર્જુનને સાવધાન કર્યો. ભૂરિશ્રવા સાત્યકિને મારવા તૈયારી કરે છે પણ અર્જુન તેના તીર દ્વારા ભૂરિશ્રવાની ભુજા કાપી સાત્યકીને બચાવે છે. 

ભૂરીશ્રવાએ તેને સાવધ કર્યા વગર તેના પર હુમલો કરવાથી રોકકળ કરી અને કહ્યું કે અર્જુન યોદ્ધાના નામ પર કલંક છે. તેના જવાબમાં અર્જુને કહ્યું સંરક્ષણ રહિત સાત્યકિ પર હુમલો કરવો પણ એક હિન કાર્ય છે. તેણે આગળ કહ્યું કે કોઈ પણ ભોગે પોતાના મિત્ર અને સાથી લડવૈયા એવા સાત્યકિને બચાવવો એ તેનું પહેલું કર્તવ્ય છે. સાત્યકિ પોતાની તંદ્રામાંથી બહાર આવી ચપળતાથી શત્રુને પરવશ કરી દે છે.

સાત્યકિ અને કૃતવર્મા બંને યુદ્ધમાંથી ઉગરી ગયાં. રાતના સમયે પાંડવોના પુત્ર અને પાંચાલોની હત્યામાં અશ્વત્થામા અને કૃપાચાર્ય સાથે કૃતવર્મા પણ શામેલ હતો. યુદ્ધના ૩૬ વર્ષ પછી સાત્યકિ અને કૃતવર્મા યાદવો મદિરા પીને આપસમાં ઝઘડવા લાગ્યાં. સૂતેલા સૈનિકો પર પ્રહાર કરવા બદલ સાત્યકિ કૃતવર્માની નિંદા કરવા લાગ્યો અને નિ:શસ્ત્ર ભૂરીશ્રવાનો શિરચ્છેદ કરવા બદલ ભૂરીશ્રવા સાત્યકિને કોસવા લાગ્યો. આ ઝઘડો ખૂબ જ વધી મરામારી થઈ અને ગાંધારીના શાપ અનુસાર યાદવકુળનો નાશ થયો. કૃષ્ણની ઈચ્છા હતી કે તેમનો અવતાર કાળ પૂરો થાય ત્યાં સુધી સમગ્ર યાદવકુળ પૃથ્વી પરથી નામશેષ થઈ જાય આથી પૃથ્વી પરથી પાપી આક્રમક લડવૈયાઓનો લોપ થાય જે કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધનો અન્ય બૃહદ ઉદ્દેશ હતો.

## બાહ્ય કડીઓ
*યદુવંશ 
*સી રાજગોપાલાચારીએ કરેલું મહાભારતનું ભાષાંતર 

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
મયાસુર

**મયાસુર** (मयासुर) અથવા **મય** (मय) એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા અનુસાર દાનવોનો રાજા તથા એક મહાન શિલ્પી હતો. તેની રાજધાનીનું નામ *મય રાષ્ટ્ર* હતું જે અત્યારે મેંરુતના નામે ઓળખાય છે. રાવણની ગુણવાન તથા પરંમ સુંદરી પત્નિ મંદોદરી, તેની પુત્રી હતી.

## ત્રિપુર 
મય દાનવે ત્રણ અપ્રતિમ પુર (નગરો)ની રચના કરી હતી જે ઉડી઼ પણ શકતા હતા. આ ત્રણે નગરો સમૃદ્ધ, શક્તિશાળી તથા દુનિયા પર પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. પરંતુ આ નગરોમાં પાપાચાર વધતા ભગવાન શિવે તેનો નાશ કર્યો હતો, પણ મય દાનવને જીવનદાન આપ્યું હતું કારણ કે તે શિવભક્ત હતો. 

## રામાયણમાં 
હનુમાનજી એ જ્યારે લંકા ધ્વંસ કર્યો ત્યારે રાવણે મયાસુરની મદદથી લંકા નગરીની પુનઃ રચના કરી હતી.

## મહાભારતમાં 
ખાંડવપ્રસ્થના નિર્માણ વખતે જ્યારે મયાસુરનું યુદ્ધ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તથા અર્જુન સાથે થયું, ત્યારે તે હાર પામ્યો અને શ્રીકૃષ્ણઍ તેને અભય દાન આપ્યું. શ્રીકૃષ્ણઍ તેને યુધિષ્ઠિર માટે ઇન્દ્રપ્રસ્થ નગરમાં એક ભવનનું નિર્માણ કરવા માટે આજ્ઞા કરી. મયાસુરે તે વખતનો મોટામાં મોટો અને અત્યંત સુંદર તથા બેજોડ ભવન નિર્માણ કર્યો, જે **મયસભા** તરીકે વિખ્યાત થયો.

## બાહ્ય કડીઓ 
* http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html 
* http://mythfolklore.net/india/encyclopedia/maya.htm
* http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html 
* https://web.archive.org/web/20041201114902/http://members.cox.net/apamnapat/articles/Mahabharata017.html

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
છત્તીસગઢી ભાષા

છત્તીસગઢી ભાષા ભારત દેશના ઉત્તર તેમ જ મધ્ય ભાગમાં આવેલા છત્તીસગઢ રાજ્યમાં વહેવારમાં વપરાતી મુખ્ય ભાષા છે. આ ભાષા હિન્દી ભાષા પરથી ઉતરી આવેલી ભાષા છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર તેમ જ મધ્ય ભારતમાં આવેલાં ઘણાં રાજ્યોમાં લોકો આ ભાષા બોલી, વાંચી કે લખી શકે છે.

આ ભાષાને લખવા માટે દેવનાગરિ લિપિનો ઉપયોગ થાય છે.

શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ
શ્રેણી:છત્તીસગઢ
રાજસ્થાની ભાષા

**રાજસ્થાની ભાષાઓ** ભારત દેશના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યમાં વહેવારમાં વપરાતી મુખ્ય ભાષાઓનો સમૂહ છે. આ ભાષાઓ હિંદી ભાષા પરથી ઉતરી આવેલી ભાષાઓ છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર તેમ જ પશ્ચિમ ભારતમાં આવેલાં ઘણાં રાજ્યોમાં લોકો આ ભાષાઓ બોલી, વાંચી કે લખી શકે છે.

આ ભાષાઓને લખવા માટે દેવનાગરી લિપિનો ઉપયોગ થાય છે.

શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:દેવનાગરી લિપિમાં લખાતી ભાષાઓ
શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ
થાઇલેન્ડનો ઇતિહાસ

## થાઇલેન્ડના શાસકો
### આધુનિક સમયકાળ
**ચક્રી વંશ**
(Chakri Dynasty) (૧૭૮૨-વર્તમાનકાળ)

*બુદ્ધ યોદ્ફા ચુલલોક (રામ ૧) (Buddha Yodfa Chulalok, the Great) (Rama I) ૧૭૮૨-૧૮૦૯ 

*બુદ્ધ લોએત્લ નભલાઇ (રામ ૨) (Buddha Loetla Nabhalai) (Rama II) ૧૮૦૯-૧૮૨૪ 

*નંગક્લવ (રામ ૩) (Nangklao) (Rama III) ૧૮૨૪-૧૮૫૧ 

*મોંગ્કુટ (રામ ૪) (Mongkut) (Rama IV) ૧૮૫૧-૧૮૬૮ 

*ચુલલંગકોર્ન (રામ ૫) (Chulalongkorn, the Great) (Rama V) ૧૮૬૮-૧૯૧૦ 

*વાજિરવુધ (રામ ૬) (Vajiravudh) (Rama VI) ૧૯૧૦-૧૯૨૫ 

*પ્રજાધિપોક (રામ ૭) (Prajadhipok) (Rama VII) ૧૯૨૫-૧૯૩૫ 

*આનંદ મહિડોલ (રામ ૮) (Ananda Mahidol) (Rama VIII) ૧૯૩૫-૧૯૪૬ 

*ભુમિબોલ અદુલ્યદેજ (રામ ૯) (Bhumibol Adulyadej, the Great) (Rama IX) ૧૯૪૬-વર્તમાન સમય

Category : થાઇલેન્ડ
તાળું

**તાળું** એક યાંત્રિક ઉપકરણ છે, જેને ઘરના દરવાજા, વાહનો, મોટાં વાસણોના ઢાંકણો વગેરેમાં લગાવવામાં આવે છે, જેથી કોઇ અન્ય વ્યક્તિ એની અંદર પ્રવેશી ન શકે અથવા અંદરની વસ્તુઓને લઇ ન શકે કે એનો ઉપયોગ ન કરી શકે. તાળું, ચાવી અથવા તો યોગ્ય ક્રમના સંયોજન (કોમ્બીનેશન)ની સહાયતા વડે ખોલી શકાય છે.

ના સિરપુરમાંથી મળી આવેલું બારમી સદીનું ચાવી સહિતનું લોખંડનું તાળું]]

## જુદા જુદા પ્રકારનાં તાળાં 
right|thumb| એક તાળાનું ચિત્ર
right|thumb|એક દરવાજાનાં બે તાળાં

* ૫ લીવરનું તાળું
* સાયકલનું તાળું
* કૈમ તાળું
* ક્રમિક તાળું
* Cruciform lock
* નાળયાવાળું તાળું
* ડેડબોલ્ટ તાળું
* ઇલેક્ટ્રોનિક તાળું
* ચુમ્બકીય તાળું
* કીકાર્ડ તાળું
* લીવર ટમ્બલર તાળું
** ચબશોધક તાળું
** રક્ષક તાળું
* ચુંબકીય ચાવીવાળું તાળું
* સાદુંતાળું
* પીન ટમ્બલર તાળું
* રીમ તાળું
* નળાકાર ટમ્બલર તાળું
* સમય તાળું
* ટર્નર તાળું
* વેફર ટમ્બલર તાળું
* વોર્ડેડ તાળું

## બાહ્ય કડીઓ 
* History of Locks from the Chubb website 
* Locksmithing Throughout the Ages 
* The History of Locks
* General Information 
* West Coast Lock Collectors Association 
* American Lock Collectors Association

શ્રેણી:યાંત્રિક ઉપકરણો
શ્રેણી:સુરક્ષા
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
ચિરંજીવી

**ચિરંજીવી** (સંસ્કૃત: चिरंजीवी) એ હિન્દુત્વ અનુસારના પ્રદીર્ઘ આયુષ્ય ભોગવનાર વ્યક્તિ વિશેષો પૈકીનો એક છે. તેને અગ્રેજીમાં Chiranjeevin તરીકે લખવામાં આવે છે. આ શબ્દ બે શબ્દો જોડીને બનેલો છે. "ચિર" (લાંબુ) અને "જીવી" (જીવનાર). આ શબ્દને ઘણી વાર ખોટી રીતે અમરત્વ તરીકે સમજવામાં આવે છે. 

## સાત ચિરંજીવીઓ 
* અશ્વત્થામા, જેને અમરત્વ શાપ રૂપે ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા આપવામાં આવ્યું. અનંત પીડા, ધુત્કાર અને પ્રેમરહીત અનંત જીવન, તેને પાંડવોના પાંચ પુત્રો અને અર્જુનના પૌત્રની હત્યાના પ્રયાસ બદલ આપવામાં આવ્યું.
* હનુમાનજી, જેમણે રામની સેવા કરી.
* આચાર્ય કૃપ, મહાભારતમાં રાજકુમારોના શિક્ષક.
* બલી રાજા, ધાર્મિક અસુર રાજા જેમણે સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળ એમ ત્રણે લોક જીતી તેના પર અધિકાર જમાવ્યો, જેને વામન અવતાર દ્વારા પાછા મેળવવામાં આવ્યાં.
* પરશુરામ, વિષ્ણુનો એક અવતાર, જેણે પૃથ્વીને ક્ષત્રિય વિહોણી બનાવી હતી. 
* લંકાના રાજા વિભીષણ, રાવણનો ભાઈ જેને રામ દ્વારા લંકાનો રાજા બનાવવામાં આવ્યો.
* વેદવ્યાસ, ઋષિ પરાશર અને મત્સ્યકન્યા સત્યવતીના પૂત્ર, જેમણે વેદો અને પુરાણો રચ્યા.

આ સિવાય અનેક અન્ય વ્યક્તિત્વને પણ ચિરંજીવી કહેવાયા છે. જેમકે જાંબવંત. જોકે હિંદુ વિચારધારામાં 'અમર' નો અર્થ 'શાશ્વત' કરવામાં નથી આવતો. પ્રલય સમયે સૃષ્ટિના રચયિતા બ્રહ્મા સહિત બધુંજ વિલય પામે છે. શાશ્વત તો માત્ર ત્રિમૂર્તિના વિષ્ણુ અને શિવ (પરમ બ્રહ્મના રૂપ), શેષનાગ અને ચાર વેદ જ છે.

એક સૃષ્ટિના અંતે અર્થાત એક કલ્પનાં પૂર્ણ થતાં અને બીજાની શરૂઆત થતાં હયગ્રીવ નામના અસુરે બ્રહ્માના મુખમાંથી સરી પડેલા વેદોને ગળી જવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ વિષ્ણુ ભગવાને મત્સ્ય અવતાર લઈ તેમને પુન:સ્થાપિત કર્યાં. વિષ્ણુએ હિરણ્યકશિપુ અને રાવણ જેવા અન્ય અસુરોનો પણ સંહાર કર્યો, જેમણે દેવોના વરદાન દ્વારા અમર બનવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

એક અન્ય હયગ્રીવની કથા અનુસાર હયવ્રીવ (ઘોડાના માથાવાળો)ને અન્ય હયગ્રીવ જ મારી શકે. અસુર હયગ્રીવોએ ત્રણે લોકમાં આતંક મચાવ્યો હતો. કોઈક રીતે ઊંઘમાં વિષ્ણુનું માથું અલગ થઈ ગયું, જેને ઘોડાના માથા વડે જોડવામાં આવ્યું હતું. આમ તેઓ હયગ્રીવનો અંત આણી શક્યાં.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ચિરંજીવીઓ 

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
યુધિષ્ઠિર

ભારતીય ઉપખંડના મહત્વના અને પ્રાચીન એવા હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ મહાભારતમાં વર્ણવ્યા અનુસાર જયેષ્ઠ પાંડુ પુત્ર **યુધિષ્ઠિર** (સંસ્કૃતઃ  युधिष्ठिरः) ધર્મના અવતાર હતા. તેઓ ભાલો ચલાવવામાં નિપૂણ હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
શ્રેણી:મહાભારત
નકુલ

**નકુલ** (સંસ્કૃતઃ नकुलः) કે **નકુળ** પાંડુ તથા માદ્રીનો પુત્ર હતો. નકુલ અને સહદેવ અશ્વિનીકુમારના અવતાર માનવામાં આવે છે. તેઓ બન્ને ગૌ તથા અશ્વપાલનમાં નિષ્ણાંત હતા. નકુલ હંમેશા પોતાના મોટા ભાઈ ભીમનાં તોફાનો પર નજર રાખતો.

વનવાસ દરમિયાન જ્યારે યક્ષે યુધિષ્ઠિર પાસે કોઇ પણ એક ભાઈનું જીવનદાન માંગવા કહ્યું, ત્યારે યુધિષ્ઠિરે નકુલને માંગ્યો કારણકે તે ધર્મનો અવતાર હતા અને તેઓ માતા કુંતી કે માતા માદ્રી વચે ભેદ નહોતા ગણતા. 

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ભગવદ્ગોમંડલમાં નકુલ વિષે (ગુજરાતી લેક્સિકનની વેબસાઇટ પર)

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
યુયુત્સુ

**યુયુત્સુ** () ધૃતરાષ્ટ્રનો દાસીથી થયેલો પુત્ર હતો. એક માત્ર એવો કૌરવ હતો, જેણે પાંડવો તરફથી કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ કર્યું હતું. તે દુર્યોધનથી નાનો તથા દુસાશનથી મોટો ભાઈ હતો. તેનું જીવન અપમાનોથી ભરેલુ હતુ પરંતુ તે ન્યાયપ્રિય હતો તેથી તેણે પાંડવોનો પક્ષ લીધો હતો. કુરુક્ષેત્રનાં યુદ્ધ બાદ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોમાંથી તે એક માત્ર જીવીત બચ્યો હતો.

## પાંડવપક્ષમાં યુદ્ધ 
યુયુત્સુ પોતે કૌરવ હતા અને જ્યારે દુર્યોધને યુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો, ત્યારે એ પણ કૌરવપક્ષે યુદ્ધ કરવા વિવશ બન્યા હતા. મહાભારતનું યુદ્ધ આરંભની અણીએ હતું, ત્યારે યુધિષ્ઠિરે ઘોષણા કરી કે, 'મારો પક્ષ ધર્મ પક્ષ છે. જે પણ ધર્મનાં પક્ષે યુદ્ધ કરવા સજ્જ હોય, તે હજુ પણ આ પક્ષે આવી શકે છે.' યુધિષ્ઠિરની ઘોષણા પછી માત્ર એક યોદ્ધા યુયુત્સુ જ કૌરવપક્ષ છોડી પાંડવોનાં પક્ષમાં જોડાયા હતા.

પાંડવપક્ષમાં જતાં યુયુત્સુનું કૌરવોએ અપમાન કર્યું પરંતુ યુયુત્સુએ પોતાનો નિર્ણય બદલ્યો નહી. પાંડવપક્ષમાં રહી તેણે ઉલૂકની સાથે યુદ્ધ કર્યું હતું.

યુધિષ્ઠિર નિવૃત્તિ પામ્યા ત્યારે તેણે યુયુત્સુ રાજ્યની સ્થાપના કરી હતી અને પરિક્ષિતને હસ્તિનાપુરનો રાજા બનાવ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
ખાંભલા

**ખાંભલા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નવસારી જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વાંસદા તાલુકાનું ગામ છે. ખાંભલા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, દૂધની ડેરી, પંચાયતઘર જેવી સગવડો ઉપલબ્ધ થયેલ છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. અહીંની મુખ્ય ખેતપેદાશ ડાંગર, શેરડી, કેરી તેમ જ શાકભાજી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી લોકો વસવાટ કરે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી અને ધોડીયા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.

શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
એકલવ્ય

**એકલવ્ય** (સંસ્કૃત:एकलव्य) એ ભારતીય ઉપખંડના મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ મહાભારતમાં દર્શાવવામાં આવેલું  એક પાત્ર છે. તે હિરણ્ય ધનુ નામના શિકારી (નિષાદ)નો પુત્ર હતો. ગુરુ દ્રોણે શીખવવાની ના પાડતાં એમની મુર્તિને ગુરુપદે સ્થાપી વિદ્યા મેળવનાર એકલવ્યની ગુરુભક્તિ મહાન હતી. તેના ગુરુએ માંગણી કરતાં ગુરુદક્ષિણા રૂપે પોતાના જમણા હાથનો અંગૂઠો તેણે ગુરુને સમર્પિત કરી દીધો હતો.

## ગુરુ 
એકલવ્ય ધનુર્વિદ્યા શીખવાના ઉદ્દેશ્યથી દ્રોણાચાર્યનાં આશ્રમમાં આવ્યો, પરંતુ નિમ્ન વર્ણનો હોવાને કારણે ગુરુ દ્રોણાચાર્યએ  તેને પોતાનો શિષ્ય બનાવવાનો ઇનકાર કર્યો. આથી નિરાશ થઈ એકલવ્ય વનમાં ચાલ્યો ગયો. વનમાં તેણે દ્રોણાચાર્યની એક મૂર્તિ બનાવી અને તે મૂર્તિને ગુરુ માની ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કરવા લાગ્યો. એકાગ્ર ચિત્તથી સાધના કરતાં અલ્પકાળમાં જ તે ધનુર્વિદ્યામાં અત્યંત નિપુણ થઈ ગયો.

## કૌશલ્ય 
એક દિવસ પાંડવ તથા કૌરવ રાજકુમારો ગુરુ દ્રોણ સાથે આખેટ (શિકાર) માટે  તે જ વનમાં ગયાં, જ્યાં એકલવ્ય આશ્રમ બનાવી ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કરી રહ્યો હતો. રાજકુમારોનો કૂતરો ભટકતો ભટકતો એકલવ્યનાં આશ્રમમાં જઈ પહોંચ્યો. એકલવ્યને જોઈ તે ભોંકવા લાગ્યો, આથી ક્રોધિત થઈ એકલવ્યએ તે કૂતરાને પોતાના બાણ ચલાવી  તેના મોંને બાણો વડે ભરી દીધું. એકલવ્યએ એવા કૌશલ્યથી બાણ ચલાવ્યા હતાં કે કૂતરાને કોઈ પ્રકારની ઈજા ન પહોંચી, પણ બાણોથી બંધાઈ જવાથી તેનું ભોં-ભોં બંધ થઈ ગયું.

## દ્રોણનું આશ્ચર્ય 
કૂતરાના પાછા ફરવા પર અર્જુને સિફત પૂર્વક ચલાવવામાં આવેલાં બાણો જોઈ દ્રોણાચાર્યને કહ્યું, "હે ગુરુદેવ! આ કૂતરાના મોંમાં જે કૌશલ્યથી બાણ ચલાવાયાં છે, તેથી તો પ્રતીત થાય છે કે અહીં કોઈ મારાથી પણ મોટો ધનુર્ધર રહે છે." પોતાના બધાં શિષ્યોંને લઈ દ્રોણાચાર્ય એકલવ્ય પાસે પહોંચ્યા અને પૂછ્યું, "હે વત્સ! શું આ બાણ તેં જ ચલાવ્યાં છે?" એકલવ્યનાં સ્વીકાર કરવા પર તેમણે તેને પુનઃ પ્રશ્ન કર્યો, "તને ધનુર્વિદ્યાની શિક્ષા દેવાવાળો કોણ  છે?" એકલવ્યએ ઉત્તર આપ્યો, "ગુરુદેવ! મેં તો તમને જ ગુરુ સ્વીકારી ધનુર્વિદ્યા શીખી છે." તેનો ઉત્તર સાંભળી દ્રોણાચાર્ય બોલ્યાં, "પણ વત્સ! મેં તો તને ક્યારેય શિક્ષા નથી આપી." આ સમયે એકલવ્યએ હાથ જોડી કહ્યું, "ગુરુદેવ! મેં આપને જ પોતાના ગુરુ માની આપની મૂર્તિ સમક્ષ ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કર્યો છે. અતઃ આપ જ મારા પૂજનીય ગુરુદેવ છો." આટલું કહી તે દ્રોણાચાર્યને તેમની મૂર્તિ  સમક્ષ લઈ ગયો.

ગુરુ દ્રોણ જાણતા હતા કે એકલવ્ય હિરણ્યધનુ નો પુત્ર છે,વૈદિક સંસ્કૃતિ માં નામ પ્રમાણે ગુણ હોય અને હિરણ્ય નો મતલબ થાય સોનું(gold) ધનુ એટલે 'તેમાં રતપત'.તે જાણતા હતા કે  જો એકલવ્ય હોશિયાર છે,શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર છે માટે તેમને લાગ્યું કે જેમના પિતા ને માત્ર વિત થી મતલબ હોય તો પુત્ર પણ કદાચ વિત (પૈસા) માટે અધર્મ નો સાથ આપી વેચાય જઇ શકે.આથી તેઓએ એકલવ્યને કહ્યું, જો હું તારો ગુરુ છું, તો તારે મને ગુરુદક્ષિણા આપવી પડશે." એકલવ્ય બોલ્યો, "ગુરુદેવ! ગુરુદક્ષિણાના રૂપમાં આપ જે પણ માંગશો, તે હું આપવા તૈયાર છું." દ્રોણાચાર્યએ એકલવ્ય પાસેથી ગુરુદક્ષિણાના રૂપમાં તેના જમણા હાથના અંગૂઠાની માંગણી કરી. એકલવ્યે  સહરધન્ય છે તે એકલવ્ય ને કે તેને ક્ષણ નો પણ વિચાર કર્યા વગર દક્ષિણા માં અંગુઠો આપી દીધો. 

## એકલવ્યની રીત 
અંગૂઠો કપાઈ ગયાં પછી એકલવ્ય તર્જની અને મધ્યમા આંગળીનો ઊપયોગ કરી તીર ચલાવવા લાગ્યો. અહીંથી તીરંદાજી કરવાની આધુનિક પદ્ધતિનો જન્મ થયો. નિઃસંદેહ આ બહેતર પદ્ધતિ છે અને આજકાલ તીરંદાજી આજ રીતે થાય છે. જે રીતે અર્જુન તીરંદાજી કરતો હતો, તેવી રીતે વર્તમાન કાળમાં કોઈ તીરંદાજી નથી કરતું. ખરેખર એકલવ્ય મહાન ધનુર્ધર હતો.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
શ્રેણી:મહાભારત
કૃપ

thumb|જાવાનીઝ કળામાં દર્શાવેલ કૃપ
સંસારના આઠ ચિરંજીવીઓ માના એક, **કૃપ** હસ્તિનાપુરના રાજ પુરોહિત અને દ્રોણના સાળા હતા. તેમની સહોદર બહેન કૃપિના વિવાહ દ્રોણ સાથે કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના પિતાનું નામ *શરદવન* તથા તેમની માતાનું નામ જનપદિ હતું. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં તેઓ કૌરવો તરફથી લડ્યા હતા અને યુદ્ધ પછી તેઓ પરીક્ષિતના આચાર્ય બન્યા હતા. 

## જન્મ અને કાર્ય 
મહર્ષી ગૌતમને શરદવન નામે એક પુત્ર હતો. શરદવન તીર સાથે જન્મ્યો હતો અને જન્મજાત ધનુર્ધર હતો. પોતાના બાળપણથી જ વેદોના અભ્યાસ કરતાં તેમને ધનુર્વિદ્યામાં વધારે રુચિ હતી. તેઓ ધ્યાન કરતા અને તેમણે સર્વ પ્રકારના યુદ્ધ કૌશલમાં પ્રાવીણ્ય મેળવ્યું હતું. તે એટલા મહાન ધનુર્ધર હતા કે કોઈ તેમને હરાવી શકવા સમર્થ ન હતું. આથી દેવોમાં ભયની લાગણી ફરી વળી, જેમાં ખાસ કરીને ઈંદ્ર ખૂબ જ ભયગ્રસ્ત હતાં. તેમણે આ સક્ષમ ઋષિની સાધના ભંગ કરવા સ્વર્ગમાંથી એક સુંદર અપ્સરાને મોકલી. જનપદી નામની તે અપ્સરા તેમની પાસે આવી અને ભાત ભાતની કળા અજમાવી, તેમને આકર્ષવા લાગી. આવી સુંદર અપ્સરાને જોઈ શરદવન પોતાના પરનું નિયંત્રણ ગુમાવવા લાગ્યાં. જેમ કે તેઓ મહાન સંત હતા એટલે તેઓ પોતાના મનની ઈચ્છાઓ અને ભાવનાઓ પર કાબુ જાળવી શક્યા, પણ તેમની એકાગ્રતા તૂટી ગઈ અને તેમના હાથમાંથી ધનુષ્ય બાણ છટકી ગયાં. તેમનું વીર્ય રસ્તાની બાજુ પર આવેલ ઝાંખરા પર પડ્યું, જેના બે ટુકડા થયા. તેમાંથી એક બાળક અને એક કન્યા ઉત્પન્ન થયાં. ઋષિ ત્યારબાદ આશ્રમ છોડી વનમાં તપસ્યા કરવા ચાલ્યા ગયા. સંજોગવસાત- રાજા શંતનુ- પાંડવોના પરદાદા- તે સમયે ત્યાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા અને તેમણે રસ્તામાં બે બાળકોને પડેલાં જોયાં. તેમને જોઈ- એક જ નજરે રાજા ઓળખી ગયા કે આ મહાન ધનુર્ધારી બ્રાહ્મણનાં જ સંતાન છે. તેમણે તેમને કૃપ અને કૃપી નામ આપ્યાં અને તેમને પોતાના મહેલમાં લઈ જવાનો નિર્ણય કર્યો. જ્યારે આ વિષે શરદવનને ખબર પડી, ત્યારે તે મહેલમાં આવ્યો અને પોતાની ઓળખ આપી અને બાળકોના જે સંસ્કાર હોય તે કર્યાં. તેમણે બાળકોને ધનુર્વિધ્યા, વેદ અને અન્ય શાસ્ત્રોનો તેમ જ વિશ્વના રહસ્યોનું જ્ઞાન આપ્યું. આ બાળકો મોટા થઈ યુદ્ધકળામાં પારંગત બન્યા. આ બાળક આગળ જઈ *કૃપાચાર્ય* નામથી ઓળખાયા, જેમને બાળ રાજ કુમારોને યુદ્ધકળા શીખવવાનું કાર્ય સોંપવામાં આવ્યું.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
ઘટોત્કચ

**ઘટોત્કચ** (સંસ્કૃતઃ घटोत्कचः) મહાભારતનું એક પાત્ર છે જે ભીમ અને હિડિંબાનો પુત્ર હતો. ઘટોત્કચ એક મહાન પરાક્રમી યોદ્ધા હતો. માતા રાક્ષસી હોવાને લીધે તે અનેક માયવી વિદ્યા પણ જાણતો હતો. સંસ્કૃતમાં ઘટ એટલે ઘડો અને ઉત્કચ એટલે માથું, જન્મ સમયે તેનું માથુ ઘટ (ઘડા) જેવુ હતું તેથી તેનું નામ *ઘટોત્કચ* રાખવામા આવ્યું.

ઘટોત્કચ બાળપણમાં તેની માતા સાથે રહ્યો. એક વખત બાળપણમાં તે તેના પિતરાઈ અભિમન્યુને ન ઓળખવાને લીધે તેની સાથે યુદ્ધ કરી બેઠો હતો. ઘટોત્કચની ગણના એક પ્રમાણિક અને નમ્ર પાત્ર તરીકે થાય છે. જ્યારે પણ જરૂર પડતી ત્યારે તે હંમેશા પોતાને અને પોતાના અનુચરોને ભીમની સેવા માટે ઉપલબ્ધ રાખતો. ભીમે તેને બોલાવવા માત્ર તેને યાદ જ કરવો પડતો અને તે હાજર થઈ જતો. તેના પિતાની જેમ જ ઘટોત્કચ પણ ગદાથી જ યુદ્ધ કરતો.

તેની પત્નીનું નામ અહીલવતી હતું અને પુત્રનું નામ બર્બરીક હતું. મહાભારતમાં ભીમે ઘટોત્કચને કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પાંડવોના પક્ષે લડવા માટે બોલાવ્યો હતો. પોતાની માયાવી શક્તિના પ્રતાપે ઘટોત્કચ કૌરવોની સેનામાં કાળો કેર વર્તાવે છે. ખાસ કરીને જયદ્રથનાં મૃત્યુ પછી જ્યારે યુદ્ધ સૂર્યાસ્ત પછી ચાલુ હતું ત્યારે (રાત્રે) તેની શક્તિઓ ખૂબ ઉપયોગી થઈ પડી. આવી પરિસ્થિતીમાં કૌરવ નેતા દુર્યોધને તેના સર્વોત્કૃષ્ટ યોદ્ધા કર્ણને ઘટોત્કચનો વધ કરવાની વિનંતિ કરી કેમ કે ઘટોત્કચે હવાઈ આક્રમણ દ્વારા સમગ્ર કૌરવ સૈન્યને વિનાશને આરે લાવી મૂક્યું હતું. કર્ણ પાસે ઈંદ્ર દેવ પાસેથી મેળવેલું દિવ્ય અમોઘ અસ્ત્ર હતું- જેનો ઉપયોગ તે માત્ર એક જ વખત કરી શકતો. તેના મહાશત્રુ પાંડવ યોદ્ધા અર્જુન સાથેના યુદ્ધમાં વાપરવા તેણે તે બચાવી રાખ્યું હતું. પોતાના પરમમિત્ર દુર્યોધન જેને વફાદાર રહેવાની તેણે પ્રતિજ્ઞા કરી હતી તેની વિનંતિને તે ના ન પાડી શક્યો. છેવટે તેણે તે અમોઘ અસ્ર ઘટોત્કચ પર છોડ્યું અને તેને મારી નાખ્યો. આ ઘટનાને યુદ્ધની દિશા પરિવર્તક ગણવામાં આવે છે. ઘટોત્કચના મૃત્યુ પછી પાંડવોના માર્ગદર્શક કૃષ્ણ હસ્યા કેમકે હવે કર્ણ પાસે અર્જુન સામે લડવા કોઈ દિવ્ય અસ્ત્ર ન હોતાં યુદ્ધનું પરિણામ પાંડવોના પક્ષમાં નક્કી જ હતું.

## સંસ્કૃતિમાં 
હિમાચલ પ્રદેશમાં મનાલીમાં દેવી હિડમ્બાના મંદિર નજીક ઘટોત્કચનું પણ મંદિર છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* Mahābhārata Book 7 Ghatotkacha-vadha Parva

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
સહદેવ

thumb|right|જાવાનિઝ છાયા કઠપુતળી ખેલમાં સહદેવનું પાત્ર
ભારતીય મહાકાવ્ય મહાભારત પ્રમાણે **સહદેવ** (સંસ્કૃત सहदेवः, શબ્દાર્થ : સહસ્ત્ર દેવતા), પાંડુ તથા માદ્રીનો પુત્ર અને પાંડવોમાં સૌથી નાનો ભાઈ હતો. સહદેવ તથા નકુળ જોડીયા ભાઈ હતા જે અશ્વિનીકુમારના અવતાર માનવામાં આવે છે. તેઓ બન્ને ગૌ તથા અશ્વપાલનમાં નિષ્ણાત હતા. સહદેવ એક મહાન જ્યોતિષી પણ હતો. 

શસ્ત્રવિદ્યામાં સહદેવ ખાસ કરીને તલવારબાજીમાં નિપૂણ હતો. સહદેવની ઓળખ ઋજુ સ્વભાવ વાળા, શરમાળ અને નીતિમાન તરીકેની ગણાય છે. અન્ય ભાઈઓની જેમ સહદેવને પણ દ્રૌપદીથી શ્રુતકર્મા નામનો એક પુત્ર પ્રાપ્ત થયો હતો. આ ઉપરાંત સહદેવે પોતાના મામા, મદ્રનરેશ દ્યુતિમાતની પુત્રી વિજયા સાથે પણ લગ્ન કર્યા હતા જેનાથી પણ તેમને સુહોત્ર નામનો પુત્ર હતો. 

પાંડવોના ગુપ્તવાસ દરમ્યાન તેઓ વિરાટ રાજાના રાજ્યની ગૌશાળામાં ગૌપાલક તરીકે રહ્યો હતો. જુગટામાં હાર અને અપમાન સમયે તેણે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે તે ગંધાર રાજા શકુનીની હત્યા કરશે. યુદ્ધના છેલ્લેથી બીજા દિવસે તેણે શકુનીનો વધ કરી પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરી હતી. 

મહાભારતના યુદ્ધ પછી યુધિષ્ઠિરે સહદેવ અને નકુળને મદ્રપ્રદેશના રાજાનું પદ આપ્યું હતું.

અંતકાળે પાંડવો જ્યારે અર્જુનના પૌત્ર પરિક્ષિતને રાજકાજ સોંપી હિમાલય પર હેમાળો ગળવા (હેમાળો ગળવો = હિમાલયમાં જઈ દેહત્યાગ કરવો), સદેહે સ્વર્ગે જવા, નીકળી પડ્યા ત્યારે દ્રોપદી પછી બીજા ક્રમે દેહત્યાગ કરનાર સહદેવ હતો. ભીમે આશ્ચર્યવત્‌ યુધિષ્ઠિરને પુછ્યું કે સહદેવ કેમ સદેહે સ્વર્ગનો ભાગી ન થયો ? ત્યારે યુધિષ્ઠિરે જણાવ્યું કે સહદેવને પોતાના ડહાપણનું અભિમાન હતું, તે માનતો હતો કે ડહાપણ બાબતે જગતમાં પોતાની તોલે આવે એવું કોઈ નથી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN 0-500-51088-1) by Anna Dhallapiccola

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો