open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
સમાજવાદ

**સમાજવાદ** એક આર્થિક અને રાજકીય વિચારસરણી છે, કે જે માને છે કે ઉત્પાદનનાં તમામ સાધનોની પેદાશ, સર્જન, વહેંચણી તથા વિનિમય પર સમગ્ર સમાજની સામૂહિક માલિકી તથા પ્રભુત્ત્વ હોવું જોઈએ. સમાજવાદ માને છે કે ન્યાયના ધોરણ પર હાલની ઔદ્યોગિક પદ્ધતિ રચવા માટે દેશના ઉદ્યોગોની માલિકી અને વ્યવસ્થા સમાજને અથવા સમસ્ત પ્રજાને હસ્તક હોવાં જોઈએ. આ સિદ્ધાંતમાં રાજ્યના એક તંત્ર હેઠળ ઉદ્યોગ-વ્યવસ્થા રચવાનો ઉદ્દેશ હોવાથી સમાજવાદને સમૂહવાદ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

સમાજવાદ એ આર્થિક અને સામાજિક વ્યવસ્થાની એક શ્રેણી છે જે ઉત્પાદનના સાધન અને કામદારોના સ્વ-વ્યવસ્થાપનની સામાજિક માલિકી, તેમજ તેમની સાથે સંકળાયેલ રાજકીય સિદ્ધાંતો અને હિલચાલ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. સામાજિક માલિકી જાહેર, સામૂહિક અથવા સહકારી માલિકી અથવા તમામ નાગરિકોની સમાન રીતની માલિકી હોઈ શકે છે. સમાજવાદના ઘણા પ્રકારો છે અને તે બધાને સમાવવા માટે કોઈ એક જ વ્યાખ્યા નથી, સામાજિક માલિકી દ્વારા વહેંચાયેલ વિવિધ સ્વરૂપો એ તેમાં રહેલું સામાન્ય તત્વ છે. 

સમાજવાદી તંત્રોને બિન-બજાર અને બજાર સ્વરૂપોમાં વહેંચવામાં આવે છે. બિન-બજાર પ્રકારના સમાજવાદમાં પરિબળ બજારો અને નાણાંની જગ્યાએ એન્જીનિયરિંગ અને તકનીકી માપદંડનો સમાવિષ્ટ ગણતરીના સાથે સમાવેશ થાય છે, જેથી ત્યાં એક આર્થિક મિકેનિઝમ ઉત્પન્ન થાય છે જે મૂડીવાદના જ જુદા જુદા આર્થિક કાયદા અનુસાર કાર્ય કરે છે. મૂડી સંચય અને નફા પ્રણાલી સાથે પરંપરાગત રીતે સંકળાયેલ નબળાઇઓ અને કટોકટીઓને દૂર કરવા એ બિન-બજાર સમાજવાદનો હેતુ છે. તેનાથી વિપરીત રૂપે બજારોના સમાજવાદે નાણાકીય ભાવો, પરિબળ બજારો અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં નફાના હેતુનો ઉપયોગ જાળવી રાખ્યો છે, જે સામાજીક માલિકીના ઉદ્યોગોના સંચાલન અને તેમની વચ્ચે મૂડી ચીજોની ફાળવણી સંદર્ભે છે. આ કંપનીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત નફો પ્રત્યેક કંપનીના કર્મચારીઓ દ્વારા સીધો જ નિયંત્રિત કરવામાં આવતો હોય છે અથવા સામાજિક ડિવિડન્ડના રૂપમાં મોટા પ્રમાણમાં સમાજને પ્રાપ્ત થતો હોય છે.  

સમાજવાદી રાજકારણ અભિગમમાં આંતરરાષ્ટ્રીયવાદી અને રાષ્ટ્રવાદી બંને રહ્યું છે; રાજકીય પક્ષો દ્વારા સંગઠિત તે પક્ષના આંતરિક રાજકારણનો વિરોધ કરે છે; ટ્રેડ યુનિયન સાથે ઓવરલેપિંગ સમયે અને અન્ય સમયે સ્વતંત્ર અને યુનિયનોની ટીકાત્મક ભૂમિકા ભજવે છે; તે ઔદ્યોગિક અને વિકાસશીલ દેશો બંનેમાં હાજર છે. સમાજવાદી ચળવળમાં ઉદ્ભવતી સામાજિક લોકશાહીએ બજાર સાથે મિશ્ર અર્થતંત્રને સ્વીકાર્યું છે જેમાં આવક પુનઃવિતરણ અથવા આવક નિયમન અને કલ્યાણકારી રાજ્યના રૂપમાં નોંધપાત્ર રીતે રાજ્ય તરફથી દખલનો સમાવેશ થાય છે. બજાર સમાજવાદ એ એક પ્રકારની આર્થિક લોકશાહી ની દરખાસ્ત કરે છે જ્યાં કંપનીઓ, ચલણો, રોકાણો અને કુદરતી સંસાધનોનું વધુ વિકેન્દ્રિત નિયંત્રણ છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
શ્રેણી:રાજનૈતિક વિચારધારા
દાદા ભગવાન

**દાદા ભગવાન** (૭ નવેમ્બર ૧૯૦૮ - ૨ જાન્યુઆરી ૧૯૮૮, મૂળ નામ અંબાલાલ મૂળજીભાઈ પટેલ) ગુજરાત, ભારતના એક આધ્યાત્મિક ગુરુ હતાં. તેઓને 'દાદાશ્રી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે અક્રમ વિજ્ઞાન સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ નાનપણથી જ ધાર્મિક વૃત્તિ ધરાવતા હતા. ૧૯૫૮માં આત્મસાક્ષાત્કાર પ્રાપ્ત થતાં તેમણે મુંબઈ (ત્યારે બોમ્બે)માં ડ્રાય ડોક્સમાં રાખરખાવ કરનારી કંપનીના કોન્ટ્રાક્ટર તરીકેનો ધંધો છોડી દીધો અને પોતાના આધ્યાત્મિક લક્ષ્યો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેમના જ્ઞાનને અનુસરતી ચળવળ અક્રમ વિજ્ઞાન ચળવળ તરીકે પશ્ચિમ ભારત અને વિદેશમાં ફેલાઈ છે. 

## જીવનચરિત્ર 
### પ્રારંભિક જીવન 
અંબાલાલ મૂળજીભાઈ પટેલનો જન્મ ૭ નવેમ્બર ૧૯૦૮ના રોજ વડોદરા નજીક તરસાલી નામના ગામમાં થયો હતો. તેમના માતાપિતા મુળજીભાઇ અને ઝવેરબા વૈષ્ણવ પાટીદારો હતા. તેઓ મધ્ય ગુજરાતનાં ભાદરણ નામનાં ગામમાં ઉછર્યા. અંબાલાલભાઈએ તેમની અંદર અહિંસા, સહાનુભૂતિ, નિઃસ્વાર્થ ઉદારતા અને આધ્યાત્મિક તપશ્ચર્યાનાં મૂલ્યોની પ્રારંભિક શિક્ષા માટે તેમની માતાને શ્રેય આપ્યો હતો. એવું કહેવામાં આવે છે કે તે તેર વર્ષના હતા ત્યારે એક સંતે તેમને આશીર્વાદ આપ્યા હતો કે તેઓ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે. તેમણે ૧૯૨૪માં હીરાબા સાથે લગ્ન કર્યાં. ૧૯૨૮ અને ૧૯૩૧માં જન્મેલાં તેમનાં બાળકો જન્મ પછીના કેટલાક મહિનાઓમાં જ મૃત્યુ પામ્યાં હતાં, જેથી તેમના કોઈ બાળકો હયાત ન હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર નામના જૈન સાધુનાં લખાણોથી પણ પ્રભાવિત થયા જે ગૃહસ્થ, ધાર્મિક શિક્ષક અને મહાત્મા ગાંધીના આધ્યાત્મિક ગુરુ હતા. જેમના જ્ઞાને નવી ધાર્મિક ચળવળને પ્રેરણા આપી. તેમણે હંગામી બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવાનું શરૂ કર્યું અને બાદમાં આજીવન બ્રહ્મચર્યનું વ્રત અંગીકાર કર્યું. તેઓ વ્યવસાયે ઠેકેદાર હતા. તે મુંબઈ સ્થળાંતરીત થયા જ્યાં તેમણે પટેલ એન્ડ કુંના કોન્ટ્રાક્ટર તરીકે સફળતાપૂર્વક કામ કર્યું. કંપની મુંબઈ બંદરમાં ડ્રાય ડોક્સનું રાખરખાવ અને સમારકામ કરતી હતી.

### દાદા ભગવાન 
તેમણે જૂન ૧૯૫૮ માં સુરત રેલ્વે સ્ટેશન પર પ્લેટફોર્મ નંબર ૩ પર બેંચ પર બેસતી વખતે આત્મ-અનુભૂતિ પ્રાપ્ત કરવાનો દાવો કર્યો હતો. તે લગભગ ૬ વાગ્યાનો સમય હતો અને તે ૪૮ મિનિટ ચાલ્યો હતો. જો કે આ વાત શરૂઆતમાં તેમના દ્વારા જાહેર કરવામાં આવી ન હતી.

## માન્યતા 
૨૦૧૨ માં, અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને વિસત ક્રોસરોડ અને સાબરમતી ક્રોસરોડ વચ્ચેના રસ્તાને *પૂજ્ય દાદા ભગવાન રોડ* અને ઝુંડાલ ચોકને દાદા ભગવાન ચોક તરીકે નામ આપ્યું હતું.

## લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 
ફ્રેન્ચ-અલ્જેરિયાના દિગ્દર્શક સલીમ ખાસા દ્વારા દિગ્દર્શિત ૨૦૧૨ ની સ્વતંત્ર ફિલ્મ *ડેસ્પરેટ એન્ડેવર્સ*માં ગુલશન ગ્રોવરે દાદા ભગવાનનું પાત્ર ભજવ્યું હતું.

## ગ્રંથસૂચિ 
દાદા ભગવાન નીચે આપેલા પુસ્તકો હવે અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કરેલા છે: 

* *હું કોણ છું ?*; 
* *જનરેશન ગેપ*;  
* *લગ્નમાં સંપ*;  
* *સંઘર્ષ વિનાનું જીવન*;  
* *ક્રોધ*; 
* *ચિંતા*;  
* *કર્મનું વિજ્ઞાન*;  
* *સંઘર્ષ વિનાનું જીવન*;  

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ
રાષ્ટ્રીય નમક સત્યાગ્રહ સ્મારક

**રાષ્ટ્રીય નમક સત્યાગ્રહ સ્મારક** અથવા **રાષ્ટ્રીય મીઠા સત્યાગ્રહ મેમોરિયલ** અથવા **દાંડી મેમોરિયલ** એ દાંડી, ગુજરાત, ભારતમાં આવેલું એક સ્મારક છે, જે મીઠા સત્યાગ્રહના કાર્યકરો અને સહભાગીઓનું સન્માન કરે છે. આ સત્યાગ્રહ સંસ્થાનવાદી ભારતમાં અહિંસક સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળ હતી, જેનું નેતૃત્વ ૧૯૩૦ માં મહાત્મા ગાંધી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સ્મારક સમુદ્ર કિનારે જમીન પર ફેલાયેલું છે. આ સ્મારક દરિયાકાંઠે આવેલા દાંડી નામના નગરમાં આવેલું છે  જ્યાં ૬ એપ્રિલના ૧૯૩૦ન દિવસે દાંડી યાત્રા પૂર્ણ થઈ હતી અને અંગ્રેજ સરકારનો મીઠા પરનો ઈજારો સમુદ્ર પાણી ઉકાળી મીઠું ઉત્પન્ન કરી તોડવામાં આવ્યો હતો. આ પરિયોજના અંદાજીત  ના ખર્ચે વિકસાવવામાં આવી હતી. 

## ઇતિહાસ 
right|thumb|267x267px| મુખ્ય માળખા હેઠળ ગાંધીની પ્રતિમા
રાષ્ટ્રીય મીઠા સત્યાગ્રહ મેમોરિયલને વિકસાવવા માટેની પરિયોજના ઉચ્ચ કક્ષાની દાંડી મેમોરિયલ કમિટી (એચ. એલ. ડી. એમ. સી.) દ્વારા અપાયેલ પરિકલ્પના અને સલાહ અનુસાર કરવામાં આવી હતી અને ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે તેને સમર્થન આપ્યું હતું. આઈ. આઈ. ટી. મુંબઈએ ડિઝાઈન કોઓર્ડિનેશન એજન્સી તરીકે સેવાઓ પ્રદાન કરી હતી.  

## વિશેષતા 
### સ્મારક 
right|thumb|267x267px| નીચેથી મુખ્ય માળખું
આ સ્મારક  અંગ્રેજી "A" આકારની સ્ટીલ ફ્રેમ ધરાવે છે જે બે હાથનું પ્રતીક છે. તેને દરિયા કિનારાના વાતાવરણથી બચાવવા માટે, તે કાટ-વિરોધી સામગ્રીઓથી બનાવેલું છે. સ્મારકની ટોચ પર,  મૂકવામાં આવેલો કાંચનો ઘન(ક્યુબ)  મીઠાના સ્ગટિકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ ક્યુબને રાત્રે લેઝર લાઇટ્સ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે જે પિરામિડનો અભાસ આપે છે. ક્યુબના છત્ર હેઠળ,  ઊંચી ગાંધીજીની આગે કૂચ કરતી પ્રતિમા મૂકવામાં આવી છે. ૨૦૧૪ માં આ પ્રતિમાને મુંબઈમાં સાઠ અલગ અલગ ટુકડાઓમાં ઢાળી, એક પ્રતિમા સ્વરૂપે જોડી અને દાંડીમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી હતી. તેમાં બે વર્ષથી વધુ સમય લાગ્યો હતો.  સદાશિવ સાઠે દ્વારા તેનું શિલ્પ તૈયાર કરાયું છે.  

### કૃત્રિમ તળાવ 
right|thumb|150x150px| કૃત્રિમ તળાવ અને પાછળના મેદાનમાં વૃક્ષના આકારમાં સોલાર પેનલ્સ.
મીઠાના સત્યાગ્રહના દરિયા કાંઠાનો પ્રતીક દર્શાવવા માટે કૃત્રિમ તળાવ બનાવવામાં આવ્યું છે. આ તળાવ અભેદ્ય, જીઓટેક્સટાઈલ આધારિત તળાવ છે, મીઠાના આયાતી ગળતરને અટકાવવા માટે નીચેથી અને ઉપરથી સીલ કરવામાં આવે છે. તળાવ વરસાદી પાણીથી ભરેલું છે જેને શુદ્ધિ કરણ પ્રક્રિયા કરી નિર્મળ ચળકતું શુધ્ધ પાણી બનાવવામાં આવે છે. 

### સૌર મીઠું બનાવવાની કડાઈઓ 
મુલાકાતીઓને ચળવળના ઉદ્દેશ્ય સાથે જોડાવવા માટે, સૌર મીઠું બનાવવાની તકતીઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. સ્મારક મુલાકાતીઓની મુલાકાતના સ્મૃતિચિહ્ન તરીકે, ઘરે એક ચપટી મીઠું લઈ જવાની છૂટ છે. આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ મહાત્માની વ્યૂહાત્મક તેજસ્વીતાની ઉજવણી કરવાનો છે, જેમણે સ્વતંત્રતા તરફ દોરી જવા માટે મીઠાના શક્તિશાળી રૂપકનો ઉપયોગ કર્યો. તેના માલિક દાઉદી બોહરા સમુદાયના ૫૧ મા ધાર્મિક વડા સૈયદના તાહેર સૈફુદ્દીનની હતા. ૧૯૬૧ માં, તેમણે વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુને આ વિલા રાષ્ટ્રીય વારસાના ભાગ રૂપે રાષ્ટ્રને અર્પણ કરવા વિનંતી કરી.  

૧૯૬૪ થી, વિલાનું સંચાલન ગુજરાત સરકાર કરે છે. તેની જાળવણી માટે સ્થાનિક જિલ્લા વહીવટને ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગમાંથી  દર મહિને મળે છે. વર્ષ ૨૦૧૬ માં, ભારતના પુરાતત્ત્વીય સર્વેક્ષણના વડોદરા સર્કલએ સૈફી વિલા અને પ્રાર્થના મંદિરને આંશિક રીતે પુનર્સ્થાપિત કર્યું હતું.  

## આ પણ જુઓ 
* દાંડી સત્યાગ્રહ 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:નવસારી જિલ્લો
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
સંઘર્ષ

**સંઘર્ષ** એટલે કોઈ પણ બે અથવા વધુ ઘટકો કે એકમો વચ્ચે પ્રત્યક્ષ અથવા પરોક્ષ વિવાદની સ્થિતિ. સંઘર્ષ એવી પ્રક્રિયાત્મક પરિસ્થિતિ છે કે જેમાં બે અથવા તેથી વધુ વ્યક્તિઓ કે સમૂહો પરસ્પરના હેતુઓને નિષ્ફળ બનાવવાના તથા પરસ્પરનાં હિતોની પરિપૂર્તિને અવરોધવા-અટકાવવા સક્રિય પ્રયત્ન કરે છે, અને તેમાં તેઓ પ્રતિસ્પર્ધીને ઘાયલ કરવાની કે તેનો નાશ કરવાની હદ સુધી પણ જઈ શકે છે.

સંઘર્ષ બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે, બે જૂથો વચ્ચે, બે પ્રદેશો વચ્ચે, બે વિચારસરણીઓ વચ્ચે, બે આંતરિક કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ વચ્ચે હોઈ શકે અથવા બે કે વધુ રાષ્ટ્રો વચ્ચે હોઈ શકે. સંઘર્ષની અસરો તેના પ્રકાર પર આધારિત છે. જ્યા સુધી કોઈ સંઘર્ષ સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પરિણમતો નથી ત્યાં સુધી તેની અસર મર્યાદિત પ્રમાણમાં રહે છે. જ્યારે કોઈ વિવાદ સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પરિણમે છે ત્યારે તેની રાજકીય, આર્થિક અને સામાજિક અસરો વધુ વ્યાપક બનતી હોય છે. વ્યક્તિગત સંઘર્ષ કરતાં જૂથો વચ્ચેનો સંઘર્ષ, જૂથો વચ્ચેનો સંઘર્ષ કરતાં પ્રદેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ અને પ્રદેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ કરતાં રાષ્ટ્રો વચ્ચેનો સંઘર્ષ સાપેક્ષ રીતે વધુ ખતરનાક હોય છે, અને જો તેનું સમયસર નિવારણ ન કરવામાં આવે તો તેમનો વ્યાપ પણ સતત વધતો જાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
પ્રાણાયામ

right|thumb|300x300px|પ્રાણાયામ
**પ્રાણાયામ** એ યોગમાં શ્વાસ નિયંત્રણની પ્રથા છે. તેનો કસરત તરીકે આધુનિક યોગમાં આસનો વચ્ચેની ગતિવિધિઓ સાથે શ્વાસને સુમેળમાં લેવાનો સમાવેશ થાય છે; પરંતુ તે સ્વયં શ્વાસ લેવાની કસરત પણ છે, જે સામાન્ય રીતે આસનો પછી કરવામાં આવે છે. ભગવદ ગીતા અને પતંજલિના યોગસૂત્રો  જેવા ગ્રંથોમાં અને પછી હઠ યોગ ગ્રંથોમાં તેનો અર્થ શ્વાસની સંપૂર્ણ સમાપ્તિ છે. 

## વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર 
**પ્રાણાયામ** (દેવનાગરી : ) એક સંસ્કૃત સંયોજન છે. તે વિવિધ લેખકો દ્વારા વિવિધ વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. 

મેકડોનેલના અનુસાર પ્રાણાયામ એટલે કે પ્રાણ (શ્વાસ) નો આયામ (નિયંત્રણ). 
thumb| મોનિઅર-વિલિયમ્સે કુંભકના તત્વોની દ્રષ્ટિએ પ્રાણાયામની વ્યાખ્યા કરી હતી.
મોનીયર વિલિયમ્સે તેની વ્યાખ્યા ત્રણ કસરત (પૂરક,રેચક અને કુંભક)ના સમન્વય" તરીકે કરી હતી. આ તકનીકી વ્યાખ્યા શ્વાસ નિયંત્રણની ચોક્કસ પ્રણાલીનો સંદર્ભ આપે છે, જે ભટ્ટાચાર્ય દ્વારા સમજાવાયેલ ત્રણ પ્રક્રિયાઓ છે : પૂરક (શ્વાસ અંદર લઈ જવા માટે), કુંભક (તેને જાળવવા માટે), અને રેચક (ઉચ્છવાસ માટે).     

## હિંદુ ધર્મ 
### ભગવદ ગીતા 
ભગવદ ગીતાના ૪.૨૯ શ્લોકમાં પ્રાણાયામનો ઉલ્લેખ છે. 

ભગવદ-ગીતા તેના મૂળ રુપે અનુસાર તેનો અનુવાદ "બધા શ્વાસ બંધ કરીને સ્થિતિ " ઉત્પન્ન કરવા માટે કરવામાં આવે છે. 

### *પતંજલિના યોગ સૂત્રો* 
પ્રાણાયામ એ *પતંજલિના યોગ સૂત્રોમાં* શ્લોક ૨.૨. માં ઉલ્લેખિત અષ્ટંગ યોગના આઠ અંગોનું ચોથું "અંગ" છે. પતંજલિ પ્રાણની પ્રકૃતિને સંપૂર્ણ રીતે સ્પષ્ટ કરી શકતા નથી, અને પ્રાણાયામનો સિદ્ધાંત અને અભ્યાસ તેમના પછી નોંધપાત્ર વિકાસ થયો હોવાનું જણાય છે. તે પ્રાણાયમની આવશ્યકતા એક કસરત તરીકે રજૂ કરે છે જે અગાઉના બૌદ્ધ ગ્રંથોની જેમ જ એકાગ્રતાની પ્રાથમિક છે.  

### કસરત તરીકે યોગ 
યોગ વિદ્વાન એન્ડ્રીયા જૈન જણાવે છે કે પ્રાણાયામ ૨૦ મી સદી પહેલા "સૌથી વધુ વ્યાપકપણે ટાંકવામાં આવતા સ્રોતોથી સીમાંત" હતા; તે લખે છે કે આધુનિક યોગમાં જ્યારે પ્રાણાયામ કરવામાં આવે છે ત્યારે કસરત તરીકે શ્વાસને હલનચલન ( આસન વચ્ચે) સાથે સુમેળમાં સમાવેલો છે, *ભગવદ ગીતા* અને *પતંજલિના યોગ સૂત્રો* જેવા ગ્રંથોમાં, પ્રાણાયામનો અર્થ "શ્વાસનો સંપૂર્ણ સમાધિ" છે, જેના માટે તે બ્રોનહર્સ્ટ ૨૦૦૭ ટાંકે છે. 

## બૌદ્ધ ધર્મ 
પાલી બૌદ્ધ કેનન અનુસાર, બુદ્ધે તેમના જ્ઞાનવૃત્તિ પહેલાં ધ્યાનની તકનીકનો અભ્યાસ કર્યો હતો જેમાં જીભથી તાળવું દબાવવું અને શ્વાસને બળજબરીપૂર્વક સંયમિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ બંને અત્યંત દુઃખદાયક અને જ્ઞાનપ્રાપ્તિ માટે અનુકૂળ ન હોવા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.  બૌદ્ધ યોજના અનુસાર, શ્વાસ ચોથા ઝાના (બૌદ્ધ અભિભાવના) સાથે અટકી જાય છે, જો કે આ તકનીકીની આડઅસર છે અને હેતુપૂર્ણ પ્રયત્નોના પરિણામ રૂપે આવતું નથી.  

## તબીબી 
### લાભો 
કેટલાક સંશોધકોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે પ્રાણાયામ તકનીકીઓ તાણ-સંબંધિત અનેક વિકારોની સારવારમાં ફાયદાકારક છે. શ્વાસ લેવાની કસરત દ્વારા અસ્થમાની રોગનિવારક રાહત અંગેની કોચ્રેન પદ્ધતિસરની સમીક્ષામાં આંકડાકીય રીતે નોંધપાત્ર સુધારણા મળી નથી પરંતુ જાણવા મળ્યું કે પ્રાણાયામ શ્વાસ દરમિયાન એફઈવી૧ (પીડી૨૦)માં ૨૦%નો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. 

### જોખમો 
પ્રમાણમાં સલામત હોવા છતાં, હઠયોગ જોખમ મુક્ત નથી. પ્રારંભિક લોકોએ તેમની ક્ષમતાઓમાં ભારે ચાલ અને વ્યાયામ કરવાનું ટાળવું જોઈએ. કાર્યાત્મક મર્યાદાઓને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.  

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અષ્ટાંગ યોગ
સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ શાંતિસ્થાપના

**શાંતિસ્થાપના** સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી એક વૈશ્વિક સૈન્ય કાર્યવાહી છે, જેના શાંતિ સ્થાપક દળ વિશ્વના મુખ્તલિફ અશાંત ક્ષેત્રોમાં શાંતિ જાળવવા માટે કાર્યરત છે. પાકિસ્તાન સેના, રાષ્ટ્રસંઘના આ કાર્યક્રમની સૌથી મોટી સહાયક સેના છે.
પાકિસ્તાનમાં જૈન ધર્મ

[thumb| સરકાપ ખાતેનું જૈન મંદિર, હાલના તક્ષશિલા, [પંજાબ (પાકિસ્તાન)|પંજાબ, પાકિસ્તાન નજીક ]]
**પાકિસ્તાનમાં જૈન ધર્મ** નો વ્યાપક વારસો અને ઇતિહાસ છે, જો કે જૈનો આજે તે દેશમાં ખૂબ નાનો સમુદાય બનાવે છે. તક્ષશિલા, પંજાબ થી લઈને સિંધ સુધી જૈન મંદિરો આવેલા છે; પણ મોટા ભાગનાં ખરાબ પરીસ્થિતિમાં છે.

## ઇતિહાસ 
thumb| ગુજરાનવાલામાં વિજયાનંદસૂરિનું સ્મારક કે જે હવે પોલીસ સ્ટેશન તરીકે વપરાય છે.
દેશભરમાં અનેક પ્રાચીન જૈન મંદિરો પથરાયેલા છે.  બાબા ધરમદાસ એક પવિત્ર વ્યક્તિ હતા, જેમની સમાધિ આજે પંજાબ, પાકિસ્તાનના સિયાલકોટ શહેરની નજીક, પાસરુરમાં કૃષિ મુખ્ય કાર્યાલયની પાછળ દેવકા નામની ખાડીની કાંઠે સ્થિત છે. પ્રદેશના બીજા એક જૈન સંત વિજયાનંદસૂરિ હતા કે જેમની સમાધિ હજુ પણ ગુજરાનવાલામાં આવેલી છે. 

## ભાબરા 
**ભાબરા** કે **ભાભરા** એ પંજાબનો એક પ્રાચીન વેપારી સમુદાય છે જે મુખ્યત્વે જૈન ધર્મનું પાલન કરે છે. 

ભાબરાઓનું મૂળ ગૃહ ક્ષેત્ર હવે પાકિસ્તાનમાં છે. જ્યારે વ્યવહારીક રીતે બધા ભાબરાઓ પાકિસ્તાન છોડી ગયા છે, ઘણા શહેરોમાં હજી પણ ભાબરાઓના નામના વિભાગો છે. 

* સિયાલકોટ : અહીંના બધા જૈન ભાબરા હતા અને મુખ્યત્વે સિયાલકોટ અને પસારુરમાં રહેતા હતા. સરાઇ ભાબ્રિયન અને ભબ્રીઆન વાલા વિસ્તારોના નામ તેમના નામે છે. ભારતના ભાગલા પહેલા અહીં અનેક જૈન મંદિરો હતા. 
* પસરુર : પસરુરનો વિકાસ જૈન જમીનદારે કર્યો હતો, જેને રાજા માનસિંહ દ્વારા જમીન આપવામાં આવી હતી. બાબા ધરમદાસ તે જમીનદાર પરિવારના હતા જેમની હત્યા વ્યવસાયિક મુલાકાતે થઈ હતી. 
* ગુજરાનવાલા : લાલા કરમચંદ ભાબરા દ્વારા સંચાલિત બે જૂના જૈન ગ્રંથાલયો અહીં હાજર હતા જેની મુલાકાત રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. 
* લાહોર : ત્યાં ઘણા સ્થળોએ જૈન મંદિરો હતા જેને હજી થરી ભાબરિયન કહેવામાં આવે છે. 

કેટલાક સિંધમાં પણ રહેતા હતા. 

## જૈન મંદિરો 
### પંજાબ 
thumb| નગરપારકર ખાતે એક પ્રાચીન જૈન મંદિર

* જૈન મંદિર, લાહોર શહેર. 
* જુના અનારકલી ચૌકમાં શિખરબદ્ધ જૈન દિગમ્બર મંદિર:  ૧૯૯૨ના રમખાણોમાં આ મંદિરનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. હવે અગાઉના મંદિરમાં મદરેસા ચાલે છે.  

### સિંધ 
**નગર પારકર મંદિર** એ નગરપારકરના મુખ્ય બજારમાં આવેલું છે. શિખર અને તોરણ સહિતના મંદિરની રચના સંપૂર્ણપણે અકબંધ છે. સ્પષ્ટરૂપે તે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાનની આઝાદી અને તે પછીના કેટલાક વર્ષો માટે સુધી ઉપયોગમાં હતું. આ શહેરની બહાર એક વિનાશ પામેલું મંદિર પણ છે.
**ભોડેસર જૈન મંદિર**,નગરપારકરથી ૭.૨ કિમી દૂર આવેલું આ મંદિર સોઢા શાસનથી અસ્તિત્વમાં હતું. ત્રણ મંદિરોના અવશેષો અત્યારે હાજર છે. ૧૮૯૭માં તેમાંથી બે પશુઓની ગમાણ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા હતા અને ત્રીજાના પાછળના ભાગમાં છિદ્રો હતા. સૌથી પ્રાચીન મંદિર, લગભગ 9 મી સદીની આસપાસ બાંધવામાં આવેલા કોઈપણ મોર્ટાર વિના પત્થરો સાથે શાસ્ત્રીય શૈલીમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું.
**કરૂંજર જૈન મંદિર** પર્વતના આધાર પર છે.
**વિરવાહ જૈન મંદિરમાં** જૈન મંદિરોના સંખ્યાબંધ ખંડેર છે. એક મંદિરે તેમાં ૨૭ દેવકુલિકાઓ હતી. સુપ્રસિદ્ધ પરિનગરના ખંડેર અહિં નજીકમાં છે. એક મંદિર સારી જાળવણીમાં છે.
**વિરવહ ગોરી મંદિર** વિરવહથી ૧૪ માઇલ દૂર છે. ૫૨ સહાયક મંદિરો સાથે સુપ્રસિદ્ધ મંદિર ૧૩૭૫ માં બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે જૈન તીર્થંકર ગોડી પાર્શ્વનાથને સમર્પિત છે 

## જૈન સમુદાય 
૧૯૪૭ પહેલા પંજાબ અને સિંધ પ્રદેશોમાં જૈનોના નાના સમુદાયો હતા. ભારતના ભાગલા વખતે લગભગ બધા જ જૈનો ભારતમાં સ્થળાંતરિત થયા હતા.  

## નોંધપાત્ર લોકો 
પાકિસ્તાનના ભાગલા પૂર્વેના પ્રખ્યાત જૈનો: 

* બાબા ધરમદાસ 
* ગુલુ લાલવાણી 
* વિજયાનંદસૂરી 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
સમાજ

**સમાજ** એટલે પરસ્પર સમાન પરંતુ અન્યોથી વિશિષ્ટ સંસ્કૃતિ ધરાવતા, નિશ્ચિત ભૌગોલિક વિસ્તારમાં રહેતા, એકતાની લાગણી ધરાવતા અને પોતાને બીજાથી અલગ માનતા એક જૂથ લોકો. માનવીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પાયાની તમામ સંસ્થાઓ સમાજ ધરાવતો હોય છે. કેટલાક માનવેતર જીવો પણ સમાજ-જીવન જીવતાં હોય છે.

રોબર્ટ મોરિસન મૅકાઇવરના મત મુજબ સામાજિક સંબંધો માળખું એટલે સમાજ. રોબર્ટ પાર્કના મત મુજબ સમાજ એટલે સમુદાય કરતાં ઉપરનું, વધુ નિરપેક્ષ અને સંચાર તથા સંસ્કૃતિ પર આધારિત વ્યાપક માનવ સંગઠન.

;વિશાળ સમગ્ર
સમાજ સ્વયં એક એકમ છે. તે બીજા કોઈ સમૂહનો પેટા સમૂહ નથી, એટલે કે સમાજ એક વિશાળ અને સમગ્ર એકમ છે કે જે અનેક સમૂહો અને સામાજિક સંબંધોનો બનેલો હોય છે. સમાજના સભ્યો ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં સહિયારુ જીવન જીવે છે. સભ્યો પરસ્પર કાર્યવિભાજન દ્વારા એકબીજાની જરૂરિયાતોને સંતોષે છે. તેથી તેઓ પરસ્પર અવલંબન ધરાવતા હોય છે.

;વિશિષ્ટ સંસ્કૃતિ
દરેક સમાજને તેની વિશિષ્ટ સંસ્કૃતિ હોય છે, જે અન્ય સમાજની સરખામણીમાં અલગ પડતી હોય છે. દરેક સમાજ જે સમયમાંથી પસાર થયો હોય તેના આધારે મેળવેલ અનુભવોના આધારે સંસ્કૃતિ ધારવતો હોય છે. આ સંસ્કૃતિના મૂલ્યોના આધારે જ તેનું અસ્તિત્વ ટકી રહે છે. કારણ કે સંસ્કૃતિનાં મૂલ્યોની સાથે સમાજના લોકોના વર્તન-વ્યવહારને સરખાવવામાં આવે છે. તેથી સંસ્કૃતિને એક માપદંડ માનવામાં આવે છે.

;સર્વગ્રાહિતા
દરેક સમાજ પોતાની આત્મનિર્ભરતા, અસ્તિત્વ અને વ્યવસ્થા માટે સમાજનાં ધોરણો, મૂલ્યો અને રિવાજો રચે છે. જે સમાજના દરેક સભ્યોએ ગ્રાહ્ય કરવા પડે છે. આથી સમાજ પાસે એક એવી સત્તા હોય છે કે જેનાથી પોતાના સભ્યોની જરીરિયાતો પૂરી કરી શકે છે, તેમજ લોકોનાં વર્તનને અમુક દિશામાં લઈ જઈ શકે છે. જેમ કે, દરેક સમાજમાં લોકરીતિઓ હોય છે. ભલે તે અનૌપચારિક હોય પરંતુ સમાજના સભ્યોએ તેને અનુરૂપ વર્તન કરવું જ પડે છે. સમાજ પોતે જ એક એકમ છે તેથી તેને અન્ય સમાજો ઉપર આધાર રાખવો પડતો નથી કે અન્ય સમાજોની અંધાધૂંધી કે અવ્યવસ્થાને સહન કરવી પડતી નથી. આમ દરેક સમાજ પોતાની જાતે જ સર્વગ્રાહ્યતા ધારાવતો હોય છે.

;સ્વ-સાતત્ય
સમાજના સાતત્ય માટે સમાજમાં સ્વયં નવા સભ્યોની ભરતી થતી જ રહે છે. સમાજમાન્ય લગ્નસંસ્થા દ્વારા, પ્રજોત્પત્તિ દ્વારા નવા સભ્યોના સામાજિકરણ દ્વારા સમાજનું વિસ્તરણ થયા કરે છે. તેમજ સમાજમાં અન્ય સમાજમાંથી લોકોનું સ્થળાંતર ચાલ્યા જ કરતું હોય છે. તેથી સમાજ પોતાની જાતે જ પોતાનું સાતત્ય જાળવી રાખે છે.

## સમાજ અને વ્યક્તિ
સમાજની પ્રત્યેક વ્યક્તિઓ સમાજને અસર કરે છે. પરંતુ કેટલીક વિશિષ્ટ વ્યક્તિઓની સમાજ ઉપર વિશેષ અસરો હોય છે. આવી વ્યક્તિઓની વિચારસરણીથી સમાજને દિશાસૂચન મળે છે. ગાંધીજી, રાજા રામમોહનરાય, ઇશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર, સ્વામી વિવેકાનંદ વગેરે લોકોએ સમાજમાંથી અંધશ્રદ્ધાઓ, કુરિવાજો, વહેમો અને ખોટી માન્યતાઓને દૂર કરવામાં ફાળો આપ્યો છે અને સમાજને સુવ્યવસ્થિત બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. આથી આવી વિશિષ્ટ વ્યક્તિઓના વિચારોને સમાજના લોકો સ્વિકારે છે અને અપનાવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
શિવસેના

alt=શિવસેનાનું ચૂંટણી પ્રતિક|thumb|200x200px|શિવસેનાનું ચૂંટણી પ્રતિક 

**શિવસેના** (અનુવાદ:*શિવાજી ની સેના*) એ મરાઠી પ્રાદેશિક અને હિન્દૂ રાષ્ટ્રવાદી રાજકીય સંગઠન છે. રાજકીય કાર્ટૂનિસ્ટ બાલ ઠાકરેએ ૧૯ જૂન ૧૯૬૬ના રોજ તેની સ્થાપના કરી હતી. આ પક્ષ મૂળ બોમ્બે (હાલના મુંબઈ) ના એક આંદોલનમાંથી ઉભર્યો હતો, જે શહેરમાં સ્થળાંતર કરતા મહારાષ્ટ્રીયન લોકો માટે અધિમાનની માંગ કરતો હતો. શિવસેનાના સભ્યોને **શિવસૈનિક** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 

જોકે પાર્ટીનો પ્રાથમિક આધાર હજી મહારાષ્ટ્રમાં છે, પરંતુ તેણે સંપૂર્ણ ભારત સુધી વિસ્તરણ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ૧૯૭૦ના દાયકામાં તે ધીરે ધીરે માત્ર મરાઠી તરફી વિચારધારાની હિમાયત કરવાને બદલે એક વ્યાપક હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદી એજન્ડાને સમર્થન આપવા તરફ પ્રયાણ કર્યું, કારણ કે તેણે પોતાનું ભારતીય જનતા પાર્ટી સાથે ગઠન કર્યું હતું. પાર્ટીએ શરૂઆતથી જ મુંબઈ (બીએમસી) મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. ૧૯૮૯માં તેણે લોકસભા અને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ માટે ભાજપ સાથે જોડાણ કર્યું, જે બાદમાં ઓક્ટોબર ૨૦૧૪ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં અસ્થાયી ધોરણે તૂટી ગયું હતું. ગઠબંધનમાં ઝડપથી સુધારો થયો અને શિવસેના ડિસેમ્બર ૨૦૧૪માં મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ સરકારનો ભાગ બની ગઈ. ૧૯૯૮થી ૨૦૧૯ સુધી તે રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક જોડાણમાં (એનડીએ) તે ગઠબંધન ભાગીદાર રહી, જેમાં ૧૯૯૮-૨૦૦૪ દરમિયાન વાજપેયી સરકાર અને ૨૦૧૪-૧૯ દરમિયાનની નરેન્દ્ર મોદી સરકારનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૯માં મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ સાથે તે ચૂંટણી લડી પરંતુ મુખ્યમંત્રી પદ માટે દેવેન્દ્ર ફડણવીસને બદલે શિવસેનામાંથી દાવેદાર કરવાનો આગ્રહ રાખ્યો; બાદમાં ગઠબંધન તોડી નાખ્યું. ત્યારબાદ ઉદ્ધવ ઠાકરે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી બન્યા અને ૨૦૨૨માં એકનાથ શિંદેએ શિવસેનાના ભાગલા કરતા ઠાકરેની સરકાર પડી ગઈ. 

બોલીવુડ ફિલ્મ ઉદ્યોગ ઉપર પાર્ટીની શક્તિશાળી પકડ છે. તેને "ઉગ્રવાદી", "અંધરાષ્ટ્રવાદી",  તેમજ " ફાસીવાદી પક્ષ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.  શિવસેનાને ભિવંડીમાં ૧૯૭૦ની કોમી હુલ્લડો, ૧૯૮૪ના ભિવંડી હુલ્લડ અને ૧૯૯૨-૧૯૯૩નાં બોમ્બેના રમખાણોમાં થયેલી હિંસા માટે જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા છે. 

પાર્ટી મહારાષ્ટ્રના મરાઠા અને કુંબી સમુદાયોનું સમર્થન ધરાવે છે, જેને સેનાએ કોંગ્રેસ પાર્ટીથી દૂર કરી દીધા છે.

## ઈતિહાસ 
મુંબઈમાં ગુજરાતીઓ ઉદ્યોગો અને ધંધા પર રાજ કરતા હતાં અને દક્ષિણ ભારતના લોકો મજૂરી કરતા હતાં જેને લીધે ત્યાંના મરાઠી લોકોમાં અસંતોષ હતો; બાલ ઠાકરેએ શરુઆતથી જ આ અસંતોષનો ફાયદો ઉઠાવી પોતાના *માર્મિક* નામના સામયિકમાં પ્રહાર કર્યા અને ૧૯જૂન ૧૯૬૬ના રોજ પાર્ટીની સ્થાપના કરી. ત્યાંના સ્થાનિકોને ગુજરાતી અને દક્ષિણ ભારતીયો વિરુદ્ધ ભડકાવી હુમલા કરાવ્યા. બેરોજગાર મરાઠીઓ બાલ ઠાકરેના આવા વિચારોથી જોડાયા અને દક્ષિણ ભારતીયોની હોટલમાં તોડફોડ કરી મરાઠીઓને નોકરી અપાવવા દબાણ કરવા લાગ્યા. ૧૯૭૦ના દશકમાં આ અભિયાન નિષ્ફળ જતા ભાજપ સાથે ગઠબંધન કર્યું અને હિંદુવાદી અભિગમ અપનાવ્યો.

## મુખ્યમંત્રીઓ 
શિવસેના તરફથી મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રીઓની યાદી નીચે મુજબ છે

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજકારણ
પાકિસ્તાન ભૂમિસેના

**પાકિસ્તાન ભૂમિસેના** (ઉર્દૂ:پاکستان فوج‎) ઇસ્લામિક ગણરાજ્ય પાકિસ્તાનની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે કાર્યરત ભૂમિસૈન્ય દળ છે. તેનું ગઠન 14 ઑગસ્ટ 1947ના રોજ રૉયલ ઇન્ડિયન આર્મીમાંથી કરાયું હતું. સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ શાંતિસ્થાપના મિશનમાં આ સેના સૌથી મોટી સહભાગી રહી છે.
મિનલ રોહીત

**મિનલ રોહિત** એક ભારતીય વૈજ્ઞાનિક અને ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ઇસરો) સાથે સંકળાયેલ સિસ્ટમ એન્જિનિયર છે. તેણીએ મંગળ પર *મંગળયાન* મોકલવાની પરિયોજનામાં કાર્ય કર્યું હતું.  

નિરમા ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ ટેકનોલોજીમાંથી સ્નાતક થયા બાદ, મિનલ ઇસરોમાં જોડાયા. તેણે એમ.ઓ.એમ.ની ટીમના મિકેનિકલ એન્જિનિયરો સાથે કામ કર્યું. નો જન્મ ભારતના રાજકોટમાં થયો હતો.

બાળપણમાં, મિનલે ડૉક્ટર બનવાનું સ્વપ્ન જોયું હતું, પરંતુ વર્ગ ૮ માં ભણતા ત્યારે ટીવી પરના એક સ્પેસ શો જોતાં તેમણે તેમનું ધ્યેય બદલી નાખ્યું હતું. સંદેશાવ્યવહારમાં બી. ટેક. સાથે તેઓ સ્પેસ એપ્લીકેશન સેન્ટરમાંથી સ્નાતક થયા અને અમદાવાદની નિરમા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેકનોલોજી અને સાયન્સમાંથી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને કમ્યુનિકેશન એન્જિનિયરિંગમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યાં.

## કારકિર્દી 
મિનલે ઇસરોમાં સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન્સ એન્જિનિયર તરીકેની કારકિર્દી શરૂ કરી હતી અને સ્પેસ એપ્લિકેશન સેન્ટરમાં કામ કર્યું હતું. મંગળ ઓર્બિટર મિશન પર કામ કરનારા ૫૦૦ વૈજ્ઞાનિકોમાંના તે એક હતા. મિશનના સિસ્ટમ ઇજનેર તરીકે, તેમણે ઓર્બિટર દ્વારા લઈ જનારા સેન્સર્સને એકીકૃત કરવામાં અને પરીક્ષણ કરવામાં મદદ કરી. અને ચંદ્રયાન-૨ પ્રોજેક્ટ્સના પ્રોજેક્ટ મેનેજર હતા. હાલમાં તેઓ ઇસરોમાં ડેપ્યુટી પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર છે. તે રાષ્ટ્રીય અવકાશ એજન્સીના પ્રથમ મહિલા ડિરેક્ટર બનવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.

## સંશોધન યોગદાન 
મિનલ ઇસરો દ્વારા હાથ ધરાયેલ મંગળયાન મિશન પર કામ કરનારા ૫૦૦ વૈજ્ઞાનિકોમાંના એક હતા અને આ પ્રોજેક્ટ જેમને સોંપાયો હતો એવી ૧૦ મહિલાઓમાંની તે એક હતી. તેણીએ પ્રોજેક્ટ મેનેજર તેમજ સિસ્ટમ એન્જિનિયર તરીકે સેવા આપી હતી અને તે મિથેન સેન્સર (એમ એસ એમ), લિમેન-આલ્ફા ફોટોમીટર (એલ એ પી), થર્મલ ઇન્ફ્રારેડ ઇમેજિંગ સ્પેક્ટ્રોમીટર (ટી આઈ એસ), અને મંગળ કલર કેમેરા (એમ સી સી) ના ભાગોના સમાયોજન કરવાના કાર્ય સાથે સંકળાયેલી હતી. 

## પુરસ્કારો અને સિદ્ધિઓ 
મિનલે ૨૦૦૭ માં તેમના ટેલિમેડિસિન પ્રોગ્રામમાં ફાળો આપવા બદલ ઇસરો તરફથી *યંગ સાયન્ટિસ્ટ મેરિટ એવોર્ડ* અને ઈનસેટ ૩-ડી મીટિરીઓલોજિકલ પેલોડ્સ પરના તેમના કામ માટે *ઇસરો ટીમ એક્સેલન્સ એવોર્ડ* ૨૦૧૩ માં જીત્યો હતો. એમ.ઓ.એમ. પ્રોજેક્ટ અંગે, મિનલ અને તેમના સાથીઓએ ૧૫ મહિનાના ટૂંકા સમયમાં મિશન પર કરેલા કામ અંગે વડા પ્રધાન મનમોહનસિંઘે તેમના ભાષણમાં પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી ઇલેક્ટ્રોનિક અને કમ્યુનિકેશન એન્જિનિયરિંગમાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો હતો. તેમને સી.એન.એન.ની ૨૦૧૪ની *વુમન ઑફ યર*માં નામ આપવામાં આવ્યું હતું. 

## અંગત જીવન 
મિનલને એક પુત્ર છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:ઇસરો

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* https://www.shethepeople.tv/home-top-video/chandrayaan-૨-minal-rohit-scientist-systems-engineer(https://www.shethepeople.tv/home-top-video/chandrayaan-2-minal-rohit-scientist-systems-engineer)
કબા ગાંધીનો ડેલો

**કબા ગાંધીનો ડેલો** એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં રાજકોટ શહેરમાં આવેલું એક મકાન છે. આ ઘર ભારતીય નેતા મહાત્મા ગાંધીનું ૧૮૮૧થી ૧૯૧૫ સુધી મુખ્ય કુટુંબ નિવાસ હતું. તે પરંપરાગત સૌરાષ્ટ્રીયન સ્થાપત્ય શૈલીમાં બાંધવામાં આવ્યું છે અને વર્તમાનમાં ગાંધી સ્મૃતિ નામના કાયમી પ્રદર્શનમાં પરિવર્તીત કરવામાં આવ્યું છે.

## ઇતિહાસ 
મહાત્મા ગાંધીના પિતા કરમચંદ ગાંધી કબા ગાંધી તરીકે પ્રખ્યાત હતા અને તેથી તેમનું ઘર  *કબા ગાંધીનો ડેલો* તરીકે ઓળખાતું હતું. કબા ગાંધી પોરબંદરના વતની હતા અને ૧૮૭૪માં જ્યારે તેઓ રાજકોટ રાજ્યના દિવાન તરીકે નિયુક્ત થયા ત્યારે તેઓ રાજકોટ આવ્યા હતા. પરિવાર બે વર્ષ બાદ રાજકોટ આવ્યો હતો. રાજકોટ રાજ્યએ તેમને ૧૮૮૦ની શરૂઆતમાં ૪૦૦ વાર જમીન આપેલી જ્યાં તેમણે ઘર બંધાવ્યું અને પરિવાર ૧૮૮૧માં ભાડાના મકાનમાંથી નવા મકાનમાં રહેવા ગયો. જ્યારે તેઓ અહીં આવ્યા ત્યારે મહાત્મા ગાંધી ૧૨ વર્ષના હતા. ૧૮૮૧થી ૧૮૮૭ દરમિયાન તેઓ આ ઘરમાં રહ્યા હતા જે ગાળામાં તેમણે કસ્તુરબા સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમના મોટા પુત્રો હરિલાલ અને મણિલાલનો જન્મ થયો. કબા ગાંધી ૧૮૮૫માં મૃત્યુ પામ્યા હતા. ગાંધીજી લંડન અને દક્ષિણ આફ્રિકામાં રહ્યા હતા તે વર્ષો દરમિયાન પણ આ ઘર ૧૯૧૫ સુધી ગાંધી પરિવારનું મુખ્ય નિવાસ રહ્યું હતું. ૧૯૧૫માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી પાછા ફર્યા પછી તેમણે અમદાવાદમાં કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના કરી.

ગાંધી પરિવારે ૧૯૨૦માં આ ઘર વેચી દીધું હતું. ભારતની આઝાદી પછી, સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય સરકારે તેને ૧૯૪૮માં તે વખતના માલિક પાસેથી ખરીદ્યું હતું. ૧૯૬૯માં ગાંધી જન્મ શતાબ્દી પર તેને ગાંધી સ્મૃતિ ટ્રસ્ટને સોંપવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ થોડા વર્ષો સુધી પુતળીબા ઉદ્યોગમંદિર ટ્રસ્ટ અહીં શૈક્ષણિક અને સીવણ વર્ગો ચલાવતું હતું. તેમાં હવે કાયમી પ્રદર્શન છે, જે ગાંધી સ્મૃતિ તરીકે ઓળખાય છે.

## સ્થાપત્ય 
આ હવેલીનું નિર્માણ પરંપરાગત સૌરાષ્ટ્રીયન (કાઠિયાવાડી) સ્થાપત્ય શૈલીમાં કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં એક કમાનવાળું પ્રવેશદ્વાર છે, જે ઓરડાઓથી ઘેરાયેલા આંગણા તરફ દોરી જાય છે.  ઘરનું સરનામું ૮, કડિયા નવલાઈન છે. તે લાખાજીરાજ રોડ પર અને ઘીકાંટા રોડ પર સ્થિત છે. તે સફેદ અને પીળું રંગવામાં આવ્યું છે. આ ઘર નજીકની દુકાનો અને અન્ય દરવાજાની સરખામણીમાં મોટો દરવાજો ધરાવે છે. ઘરમાં નવ ઓરડા અને આંગણાને અડીને રસોડું છે. હવે ઘરમાં એક કાયમી ચિત્ર પ્રદર્શન છે જેમાં મહાત્મા ગાંધીની છબીઓ, ચિત્રો, વસ્તુઓ અને સામાન પ્રદર્શિત છે. આંગણામાં હેન્ડપંપ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:ગુજરાતના સંગ્રહાલયો
શ્રેણી:ગાંધી સંગ્રહાલય
જૈન ધર્મ અને હિંદુ ધર્મ

**જૈન ધર્મ** અને **હિંદુ** **ધર્મ** બે પ્રાચીન ભારતીય ધર્મો છે. બંને ધર્મો વચ્ચે કેટલીક સમાનતાઓ અને તફાવતો છે. મંદિરો, દેવતાઓ, ધાર્મિક વિધિઓ, ઉપવાસ અને જૈન ધર્મના અન્ય ધાર્મિક ઘટકો હિંદુ ધર્મ કરતા અલગ છે. 

"જૈન" શબ્દ *જિન*  પરથી ઉદ્ભવેલો છે, જિન તરીકે એવા મનુષ્યનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જેણે તમામ આંતરિક જુસ્સા (ક્રોધ, આસક્તિ, લોભ અને ગૌરવ) પર વિજય મેળવ્યો છે અને કેવલ જ્ઞાન ધરાવે છે. જિને બતાવેલા માર્ગના અનુયાયીઓને જૈન કહેવામાં આવે છે.  હિંદુ ધર્મના અનુયાયીઓને હિંદુ કહેવામાં આવે છે. 

## દાર્શનિક સમાનતા અને તફાવતો 
જૈન ધર્મ અને હિંદુ ધર્મમાં *સંસાર*, *કર્મ* અને *મોક્ષની* વિભાવનાઓ સહિત ઘણી સમાન લાક્ષણિકતાઓ છે. જો કે તેઓની આ વિભાવનાઓ બદલાતી રહે છે. જૈન ધર્મના સિધ્ધાંતમાં ન્યાય-વૈશેષિક અને સાંખ્યવાદ સાથે નજીવી સમાનતા છે. જૈન સિધ્ધાંત એ પરમાણુતા શીખવે છે જે વૈશેષિક પદ્ધતિ, સાંખ્યવાદ અને નાસ્તિકવાદમાં પણ જોવા જોવા મળે છે. જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતની અંદર કેટલાક *ધર્મ* અને *અધર્મ* તત્ત્વ છે (જેને જૈન આધ્યાત્મિક પદ્ધતિમાં પદાર્થો તરીકે જોવામાં આવે છે). ગુણસ્થાન અને લેશ્યા પણ આવેલા છે, એ એવી આધ્યાત્મિક વિભાવનાઓ છે કે જે હિંદુ ધર્મમાં જાણીતી નથી. અનેકાંતવાદ અને સ્યાદ્વાદની પદ્ધતિ હિંદુઓમાં નથી. ભૂતકાળમાં, હિંદુ દેવતાઓ અને જૈન ધર્મના તીર્થંકરની વિભાવનાઓને જોડવાના પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા હતા. હિંદુઓની બ્રહ્માંડવિદ્યા જૈનોની જેમ જ સમાન છે અને આ પ્રણાલીઓમાં સ્વર્ગીય દેવતાઓનાં સમાન નામ છે.

ઉપનિષદમાં પણ જૈન ધર્મના ઉપદેશોની જેમ નિવેદન થાય છે કે પુનર્જન્મ અનિચ્છનીય છે અને મોક્ષ એ અંતિમ ધ્યેય છે. 

### મોક્ષ
જૈન ધર્મમાં મુક્તિ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરવાનો એક નિશ્ચિત માર્ગ સૂચવવામાં આવ્યો છે. સૂચવેલા ત્રિગુણક પથમાં જૈન ધર્મની રત્નત્રયીમાં (સમ્યક દર્શન, જ્ઞાન અને ચરિત્ર) નો સમાવેશ થાય છે. હિંદુ ધર્મમાં કોઈએ પણ મુક્તિનો કોઈ એક ચોક્કસ માર્ગ સૂચવ્યો નથી. 

### બ્રહ્માંડ 
જૈન બ્રહ્માંડવિદ્યા મુજબ બ્રહ્માંડ શાશ્વત છે; તે ન તો બનાવવામાં આવ્યું છે કે ન તો તેનો નાશ થઈ શકે છે. હિંદુ ધર્મમાં તે એક સર્જક દ્વારા બનાવેલું માનવામાં આવે છે અને ભગવાન દ્વારા નાશ પામે છે અને ફરીથી તેનું નિર્માણ થાય છે. 

### કર્મ 
કર્મ હિંદુ ધર્મમાં એક અદૃશ્ય શક્તિ છે, જ્યારે જૈન ધર્મમાં તે એક પ્રકારનું પદાર્થ છે જે આત્માને ચોંટેલું રહે છે.

### આત્મ રક્ષા 
જૈનો હિંદુઓ સાથે સંમત થાય છે કે આત્મરક્ષણમાં હિંસાને ન્યાયી ઠેરવી શકાય છે, અને તેઓ સંમત થાય છે કે લડાઇમાં દુશ્મનોને મારનાર સૈનિક કાયદેસરની ફરજ બજાવી રહ્યો છે. જૈન સમુદાયોએ તેમના સંરક્ષણ માટે લશ્કરી શક્તિનો ઉપયોગ સ્વીકાર્યો હતો; ઘણાં રાજાઓ, લશ્કરી સેનાપતિ અને સૈનિકો જૈન હતા. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો

**ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો** (૫ જાન્યુઆરી ૧૯૨૮ – ૪ એપ્રિલ ૧૯૭૯) પાકિસ્તાની વકીલ અને રાજનેતા હતા. તેમણે ૧૯૭૧–૭૩ સુધી પાકિસ્તાનના ૪થા રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો તેમજ ૧૯૭૩–૭૭ સુધી ૯મા વડાપ્રધાન તરીકેનો હોદ્દો સંભાળ્યો હતો. તેઓ પાકિસ્તાન પિપલ્સ પાર્ટી (પી.પી.પી.)ના સંસ્થાપક હતા તેમજ ૧૯૭૯માં તેમને ફાંસી આપવામાં આવી ત્યાં સુધી પક્ષના અધ્યક્ષ પણ રહ્યા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન
ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો એક સિંધી રાજપૂત પરિવાર સાથે સંબંધ ધરાવતા હતા. તેમનો જન્મ શાહનવાજ ભુટ્ટો અને ખુર્શીદ બેગમના ત્રીજા સંતાન તરીકે લરકાના, સિંધમાં થયો હતો. તેમના પિતા જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાન હતા. તેમનું પ્રારંભિક શિક્ષણ મુંબઈની કેથેડ્રલ અને જૉન કોનન શાળામાં થયું હતું. ૧૯૪૩માં તેમના લગ્ન શીરીન આમીર બેગમ સાથે થયા.૧૯૪૭માં તેમણે રાજનીતિ વિજ્ઞાનના અભ્યાસ માટે દક્ષિણ કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો.

૧૯૪૯માં ભુટ્ટોને કેલીફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બર્કલે ખાતે બદલી કરવામાં આવી જ્યાં તેમણે રાજનીતિ વિજ્ઞાન વિષયમાં બી.એ. (ઓનર્સ)ની પદવી પ્રાપ્ત કરી.૧૯૫૩માં તેમના પહેલા સંતાન બેનજીરનો જન્મ થયો હતો.

## રાજકીય કારકિર્દી
.]]
ભુટ્ટો એક પાકિસ્તાની રાષ્ટ્રવાદી અને સમાજવાદી હતા.૧૯૫૮-૬૦ દરમિયાન બેરિસ્ટર તરીકેની પ્રેક્ટીસ દરમિયાન તેમણે રાજકારણમાં રસ લેવાનો શરૂ કર્યો.અય્યુબખાનના લશ્કરી શાસન દરમિયાન તેઓ પાકિસ્તાનના વાણિજ્યપ્રધાન (૧૯૫૮-૬૦) તથા વિદેશપ્રધાન (૧૯૬૦-૬૩) રહ્યા હતા.

૧૯૬૭માં તેમણે પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૬૮માં અય્યુબખાનના લશ્કરી શાસન સામે આંદોલન ચલાવ્યું હતું. ૧૯૬૯ના માર્ચ મહિનામાં અય્યુબખાન સત્તા પરથી પદભ્રષ્ટ થતાં યાહ્યાખાન (૧૯૬૮-૭૧) વડાપ્રધાન બન્યા હતા. એ દરમિયાન તેઓ નાયબ વડાપ્રધાન અને વિદેશપ્રધાન બન્યા હતા.

૧૯૭૦ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં ભુટ્ટોના પક્ષે ૧૪૪ માંથી ૮૮ બેઠકો મેળવી હતી. ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં પરાજયના પગલે યાહ્યાખાને રાજીનામું આપતાં ભુટ્ટોને પ્રમુખ બનાવાયા હતા. ૨૦ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ના રોજ ભુટ્ટો ૪૪ વર્ષની વયે પાકિસ્તાનના સૌથી યુવા પ્રમુખ બન્યા હતા.

માર્શલ લૉ નો અંત (૨૧ એપ્રિલ ૧૯૭૨) અને લોકશાહી શાસનપદ્ધતિને અનુસરતા બંધારણનો અમલ (૧૪ એપ્રિલ ૧૯૭૩) એ તેમના પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાનના અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યો છે. નવા બંધારણના અમલ બાદ ૧૯૭૭માં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીમાં ભૂટ્ટોના પક્ષને બહુમતી મળી. આમ, તેઓ ચૂંટાયેલી સરકારના પ્રથમ વડાપ્રધાન બન્યા.

૫ જુલાઈ ૧૯૭૭ના રોજ પાકિસ્તાની સેનાના જનરલ મોહમ્મદ ઝિયા-ઉલ-ખાને ભુટ્ટોને પદભ્રષ્ટ કરી પુન: લશ્કરી શાસનની સ્થાપના કરી હતી. ઝિયા-ઉલ-ખાને ભુટ્ટોને ૧૯૭૪માં કરાયેલી રાજકીય હત્યાઓ અને ચૂંટણીમાં આચરેલી ગેરરીતિઓ બદલ જવાબદાર ઠેરવી ફાંસીની સજા ફરમાવી હતી. ફાંસી વખતે તેમની ઉંમર ૫૦ વર્ષની હતી.

## સંદર્ભ
## આ પણ જુઓ
બેનઝિર ભુટ્ટો

## સંદર્ભ સૂચિ
* 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ
* Official web site of Zulfikar Ali Bhutto
* Biography with brief video clip from TV address on 18 November 1970
* 
* 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૯માં મૃત્યુ
ખેડા સત્યાગ્રહ

**ખેડા સત્યાગ્રહ** એ ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં મહાત્મા ગાંધીની આગેવાની હેઠળ બ્રિટીશ રાજ વિરૂદ્ધનો એક સત્યાગ્રહ છે. આ આંદોલન ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો એક પ્રમુખ વિદ્રોહ છે. ચંપારણ સત્યાગ્રહ અને અમદાવાદ મિલ હળતાલ બાદનું આ ત્રીજું મહત્ત્વનું આંદોલન છે. ખેડા જિલ્લાના ખેડૂતો પાક નિષ્ફળ જવાના કારણે તથા પ્લેગનો રોગચાળો ફાટી નીકળવાના કારણે અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા નાખવામાં આવેલો ઊંચો કર ભરી શકે તેમ નહોતા આથી ગાંધીજીએ ખેડૂતોના સમર્થનમાં આ આંદોલન કર્યું હતું.

## નેતૃત્ત્વ
ગુજરાતમાં ચાલેલી આ ચળવળમાં ગાંધીજી મુખ્યત્ત્વે આધ્યાત્મિક અને નૈતિક આગેવાન હતાં. તેમના મુખ્ય સેનાપતિ તરીકે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને અન્ય ગાંધીવાદી નેતાઓ જેવા કે, નરહરી પરીખ, મોહનલાલ પંડ્યા, રવિ શંકર વ્યાસ મુખ્ય હતા. તેમણે ગ્રામ્ય ક્ષેત્રોની મુલાકાત લઈ લોકોને સંઘર્ષ માટે તૈયાર કર્યા તથા તેમની લડતને રાજનૈતિક નેતૃત્ત્વ, પીઠબળ અને દિશાનિર્દેશ આપ્યાં હતાં.ગુજરાતના અમદાવાદ અને વડોદરા શહેરના ઘણાં લોકો આ ચળવળમાં જોડાયાં હતા પરંતુ ગાંધીજી અને સરદાર પેટેલ આ આંદોલનને ગુજરાતીઓની સ્થાનીક ચળવળ બનાવી રાખવા ઈચ્છતા હોવાથી તેમણે દેશના અન્ય પ્રાંતોમાંથી લોકોનો આ વિદ્રોહમાં જોડાવાનો વિરોધ કર્યો.

## સંઘર્ષ
પટેલ અને તેમના સહયોગીઓએ કર વિરોધી આંદોલનનુ આયોજન કર્યું તેમાં ખેડા જિલ્લાના સર્વ જ્ઞાતિ–સમુદાયના લોકોએ સહભાગ આપ્યો. ખેડૂતોએ ચાલુ વર્ષે અતિવૃષ્ટીની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખી પાક નિષ્ફળ જવાના કારણે કરવેરો માફ કરવા માટેની એક અરજી પર હસ્તાક્ષર કરી કોર્ટમાં એક મુકદ્દમો દાખલ કર્યો. મુંબઈ સરકારે આ અરજી ફગાવી દીધી. સાથે જ સરકારે ચેતવણી આપતા જણાવ્યું કે જે પણ ખેડૂતો કરવેરો નહિ ભરે તેમની જમીન તથા અન્ય સંપતિ જપ્ત કરવામાં આવશે તથા કોઇપણ રીતે પાછી આપવામાં આવશે નહિ. જોકે સરકારની આ ચેતવણી છતાં ખેડૂતો પોતાની માંગ પર અડીખમ રહ્યાં.

કર જમા ન થતાં સરકારે કલેક્ટર અને ઠેકેદારોને ખેડૂતોની જમીન તથા ઢોર જપ્ત કરવાના આદેશ આપ્યા. પોલીસને ખેતીવાડીની જમીનો તથા તથા અન્ય સંપતિ જપ્ત કરવાના આદેશ આપ્યા. ખેડૂતોએ પોલીસ દ્વારા થતી અટકાયતો તેમજ બળપ્રયોગનો કોઇ પણ જાતનો વિરોધ ન કર્યો.

આ ચળવળમાં એકતા અને શિસ્તનું અજોડ પ્રદર્શન થયું. તેમનાં ઘર, જમીન, ઢોર તથા આજીવિકાના અન્ય સ્રોત છીનવી લેવા છતાં મોટા ભાગના ખેડૂતો શાંત રહ્યાં અને સરદાર પટેલને મજબૂત ટેકો આપ્યો. દેશના અન્ય ભાગમાં રહેતાં ગુજરાતીઓએ વિદ્રોહ પ્રત્યે સહાનૂભૂતિ દર્શાવતાં સરકાર સમક્ષ વિરોધ નોંધાવ્યો અને ચળવળમાં ભાગ લેનારા ખેડૂતોના પરિવારોને ખોરાક, રહેવાની સગવડો કરી આપી.

## પરિણામ
આંદોલનના પરિણામે સરકાર કર માફ કરવા બાધ્ય બની. તેણે ચાલુ તથા આગામી વર્ષનો કરવેરો માફ કર્યો તથા કરના દરમાં કરેલો વધારો પાછો ખેંચ્યો. સાથે જ લોકોની જપ્ત કરાયેલી સંપતિ પરત આપવાનો પણ નિર્ણય કરવામાં આવ્યો. 

લોકોએ જપ્ત જમીનોને તેમના મૂળ માલિકોને પરત કરવાના કાર્યમાં એકતા દર્શાવી.

## આ પણ જુઓ 
*સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળ
*અસહકારની ચળવળ
*બારડોલી સત્યાગ્રહ
*બોરસદ સત્યાગ્રહ

## સંદર્ભો 
## સંદર્ભ સૂચિ
* 

શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
ગોડી મંદિર, નગરપારકર

**ગોડી મંદિર** અથવા **ગોડી જો માંદર** એ નગરપારકરનું એક જૈન મંદિર છે.આ મંદિર વિરવાહ મંદિરથી ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશામાં લગભગ ૧૪ માઈલના અંતરે આવેલું છે.મંદિરનું નિર્માણ 52 ઇસ્લામિક શૈલીના ગુંબજ અને ૩ મંડપ સહિત ગુજરાતી શૈલીમાં (૧૩૭૫-૭૬) કરવામાં આવ્યું છે. મંદિરને વિશેષરૂપે જૈનોના ૨૩મા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથને સમર્પિત કરવામાં આવ્યું છે.

## વ્યુત્પત્તિ
આ મંદિરનું નામ કાળક્રમે ઘણીવાર બદલવામાં આવ્યું છે. તેનું નિર્માણ ઇ.સ. ૩૦૦માં ચારગોમ નામક એક જૈન ઉપાસક દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. કેટલાક સ્ત્રોત પ્રમાણે તેનું નિર્માણ ૧૬મી સદીમાં કરવામાં આવેલું છે.

## શૈલી
ગોડી મંદિરની વાસ્તુકલા માઉન્ટ આબુ, રાજસ્થાનને મળતી આવે છે.મંદિરના અંદરના ભાગમાં નકશીકામ કરેલા સંગેમરમરના સ્તંભ આવેલા છે. મંદિરના પ્રવેશદ્વારના મંડપ પર જૈન ધર્મની પૌરાણિક કથાઓ દર્શાવતા ચિત્રો કંડારવામાં આવ્યા છે.આ ભીંતચિત્રો ભારતીય ઉપમહાદ્વીપના સૌથી પુરાણા ભીંતચિત્રો છે.

સંગેમરમરનું બનેલું આ મંદિર ૧૨૫ X ૬૦ ફૂટનું છે.સમગ્ર મંદિર એક ઉચ્ચ મંચ પર બનાવવામાં આવ્યું છે અને નકશીકામ કરેલા પગથિયાં દ્વારા ત્યાં પહોંચી શકાય છે.

## ચિત્ર ઝરૂખો

ચિત્ર:Gori Temple (1).jpg|ગોડી મંદિર
ચિત્ર:Gori temple, ceiling.jpg|છત
ચિત્ર:Remains of Worship Area in Goddi Temple.JPG|ભગ્નાવશેષો

## સંદર્ભો 
## આ પણ જુઓ
* નગરપારકર જૈન મંદિરો

શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
જ્હોન રસ્કિન

**જ્હોન રસ્કિન**, (૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૧૯, લંડન, ઇંગ્લેંડ – ૨૦ જાન્યુઆરી ૧૯૦૦, કોનિસ્ટન, લેન્કેશાયર)  કલા, સ્થાપત્ય, અને સમાજના વિવેચક હતા. તદુપરાંત તે  પેઇન્ટર અને વિક્ટોરિયન પોલેમિકલ ગદ્યના લેખક જે સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક પરિવર્તન લાવવા માંગતા હતા.

## જીવન 
જ્હોન રસ્કિનનો જન્મ નેપોલિયનિક યુદ્ધો પછીના વર્ષોમાં  બ્રિટનના સમૃદ્ધ અને શક્તિશાળી વ્યાપારી વર્ગોમાં થયો હતો. તેના પિતા, જ્હોન જેમ્સ રસ્કીન સ્કોટ્સના દારૂના વેપારી હતા, જે લંડન ગયા હતા અને ત્યાં શૈરી વેપારમાં ભાગ્ય અજમાવ્યું હતું. જ્હોન રસ્કીન માતા માગરિટ અને પિતા જૉન જેમ્સના એકમાત્ર સંતાન હતા.તેમને  પિતા દ્વારા સમકાલીન વોટર કલર્સ એકત્રિત કરીને ચિત્ર  અને તેમના ધર્મનિષ્ઠ પ્રોટેસ્ટંટ માતા દ્વારા બાઇબલનું જ્ઞાન આપવામાં આવ્યું હતું.વારસામાં મળેલી મિલકતનો મોટો હિસ્સો રસ્કિને જરુરિયાતમંદોને વહેંચી દીધેલો.

## શિક્ષણ 
રસ્કિનનું મોટાભાગનું શિક્ષણ ઘરે થયું હતું.ડલ્વીચ કૉલેજ પિક્ચર આર્ટ ગૅલરીમાં ચિત્રો જોઈ તેઓ ખૂબ પ્રભાવિત થયા હતા. ત્યારબાદ જળરંગી ચિત્રકાર કૉપ્લે ફીલ્ડિંગ પાસેથી 12 વર્ષની વયે ચિત્રકળાની તાલીમ મેળવી. રાજ્યશાસ્ત્ર, રાજકારણ, અર્થશાસ્ત્ર અને સાહિત્યના તેઓ શોખીન હતા. છ વર્ષ સુધી ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ, ઓક્સફર્ડમાં શિક્ષણ લીધું. અભ્યાસ દરમિયાન 'ન્યૂડિગેટ પ્રાઇઝ' મેળવ્યું. બ્રિટન અને યુરોપનાં અનેક સ્થળોના, માતાપિતા સાથે કરેલા પ્રવાસોમાંથી અનુભવનું શિક્ષણ મેળવ્યું.

## કલા અને ટીકા
રુસ્કીને ૨૫૦ થી વધુ કૃતિઓ લખી હતી. તેમના મૃત્યુ પછી, રસ્કિનના કાર્યો ૩૯ વોલ્યુમ "લાઇબ્રેરી એડિશન" માં એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે તેના મિત્રો એડવર્ડ ટ્યાસ કૂક અને એલેક્ઝાંડર વેડરબર્ન દ્વારા ૧૯૧૨ માં પૂર્ણ થયું હતું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૦માં મૃત્યુ
સામાજિક પરિવર્તન

**સામાજિક પરિવર્તન** એ સમાજમાં આવતું પરિવર્તન છે. સામાજિક દરજ્જા, ભૂમિકા નિયમો, સામાજિક સંસ્થાઓ વગેરેમાં જોવા મળતા વ્યાપક અને પ્રમાણમાં સ્થાયી ફેરફારોને સામાજિક પરિવર્તન કહેવામાં આવે છે.

સામાજિક પરિવર્તન સાર્વત્રિક પ્રક્રિયા છે, અને તે દરેક સમાજમાં દરેક સમયે અપવાદ વગર જોવા મળે છે. જુદાં જુદાં સમાજમાં પરિવર્તનના કારણો જુદાં જુદાં હોઈ શકે છે અને એ મુજબ તે સમાજની ગતિ અને દિશા નક્કી થાય છે; પણ પરિવર્તન વગરનો કોઈ સમાજ જોવા મળતો નથી. સમાજના લોકો પણ પરિવર્તન ઈચ્છતા હોય છે, આથી કેટલાક કિસ્સાઓમાં આયોજિત પ્રયાસો દ્વારા પરિવર્તન લાવવામાં આવે છે. મેકાઈવર અને પેજ સામાજિક સંબંધોને એક જાળ તરીકે વર્ણવે છે. એટલે એમના અભિપ્રાય મુજબ મનુષ્યોના પારસ્પરિક સંબંધોમાં થતા ફેરફારને જ સામાજિક પરિવર્તન કહી શકાય.

વિદ્વાનો સામાજિક પરિવર્તનના ખ્યાલનો મર્યાદિત અર્થ કરી તેને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનના ખ્યાલથી અલગ પાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે. પરંતુ કેટલાક વિદ્વાનો સામાજિક પરિવર્તન અને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તન વચ્ચે ભેદ ન કરતાં બન્ને શબ્દોનો સમાન અર્થ કરે છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભો
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
સામાજિક ધોરણો

પૂર્ણ થયા બાદ બન્ને ટીમના સભ્યો એકબીજા સાથે હસ્તધૂનન કરે — એ સામાજિક ધોરણનું ઉદાહરણ છે.]]
**સામાજિક ધોરણો** એટલે અમુક સામાજિક પરિસ્થિતિ કે સામાજિક રચનાતંત્રમાં કોઈક સામાજિક સ્થાન સાથે સંકળાયેલી સમૂહની સહિયારી અપેક્ષાઓ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, કોઈ પણ સમાજમાં ચાલતી પારસ્પરિક આંતરક્રિયાઓની સહિયારી પેદાશ રૂપે સમાજના સભ્યો દ્વારા પ્રસ્થાપિત લિખિત અથવા અલિખિત નિયમોનું પ્રારૂપ.

સામાજિક ધોરણો એ સમાજજીવનમાં જુદી જુદી પરિસ્થિતિઓમાં જુદા જુદા સામાજિક દરજ્જાઓ ધરાવનાર વ્યક્તિઓના વર્તનની ઉચિતતા-અનુચિતતા દર્શાવતી સહિયારી અપેક્ષાઓ અથવા નિયમો છે. આ ધોરણો એક સહ્ય વર્તનની સીમા (range of tolerable behavior) બાંધે છે. સામાન્ય રીતે તેની મર્યાદામાં રહીને જ સમાજના સભ્યે પોતાના લક્ષ્યની પ્રાપ્તી માટે પ્રયત્ન કરવાનો હોય છે.

## સમજૂતી
સામાજિક વિજ્ઞાનોમાં 'સામાજિક ધોરણ' (social norm) એવો શબ્દપ્રયોગ સૌપ્રથમ ૧૯૩૬માં મુઝફર શેરિફે પોતાના *સાઇકૉલૉજૉ ઑવ્ સોશિયલ નૉર્મ્સ* પુસ્તકમાં કર્યો હતો.

દરેક સામાજિક ધોરણ જે તે સમાજના સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય પર રચાયેલું હોય છે. સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો સમાજજીવનમાં અગ્રિમતા, પસંદગી અને ઈચ્છનીયતા સૂચવે છે. એટલે કે સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો સામાજિક વર્તન અંગેના વિશાલ આદર્શો સૂચવે છે, જ્યારે સામાજિક ધોરણો તેવાં મૂલ્યોને આધારે કરવાના સામાજિક વર્તનના ચોક્કસ સ્વરૂપો દર્શાવે છે.

## પ્રકારો
ધોરણો એ ઉચિત અને અનુચિત વર્તનનું સ્પષ્ટીકરણ કરતા નિયમો છે, જેના ઉલ્લંઘન માટે સજા કરવામાં આવે છે. ઈરાદાપૂર્વક અને સભાન રીતે સંસ્થીકૃત થયેલા લિખિત સ્વરૂપનાં ધોરણોને ઔપચારિક ધોરણો કહેવામાં આવે છે. સાહજિક રીતે પરસ્પર નિકટવર્તી સામાજિક વ્યવહારમાંથી રચાતાં, લાગણીઓ અને નિકટવર્તી સામાજિક સંબંધો સાથે સંકળાયેલા વર્તનને સ્પર્શતા અને મુખ્યત્વે અલિખિત સ્વરૂપનાં સામાજિક ધોરણોને અનૌપચારિક ધોરણો કહેવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન
* 
* 

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્રીય પરિભાષાઓ
શીતળા

ના એક બાળકની ૧૯૭૩માં લેવાયેલ તસ્વીર. પાણી ભરેલા પરપોટા જેવા ચાઠા જેના કેન્દ્રમાં ખાડા જેવું હોતું તે જોઈ શકાય છે.]]
**શીતળા** એક ચેપી રોગ છે જે એક વિષાણુ (વાઇરસ)ના બે પ્રકારો વેરીઓલા મેજર અને વેરીઓલા માઇનોરના લીધે થાય છે. આ રોગનો છેલ્લો કુદરતી કિસ્સો ઓકટોબર ૧૯૭૭માં જોવા મળેલો અને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા ૧૯૮૦માં રોગને વૈશ્વિક ધોરણે નાબૂદ જાહેર કરવામાં આવેલો. આ રોગથી મૃત્યુ થવાની શક્યતા ૩૦% હતી અને મહદઅંશે બાળકોમાં તેનું પ્રમાણ ઊંચું રહેતું. જે લોકો રોગમાંથી બચી જતા તેમના શરીરે ચાઠા રહી જતા અને કેટલાક અંધ બનતા. ત્યારબાદ મોઢામાં ચાંદા અને ચામડી પર લાલ ચાઠા પડતા. શીતળાની રસીથી આ રોગ ફેલાતો અટકાવી શકાય છે.

શીતળાના ઉદ્ભવ અંગે જાણકારી નથી. ભૂતકાળમાં આ રોગ ઉત્પાત સ્વરૂપે થતો જેમાં ટૂંકા ગાળામાં એક વિસ્તારના લોકોમાં થાય. આ મૃત્યુઓમાં ચાર રાજાઓ અને એક રાણીનો સમાવેશ પણ થાય છે. શીતળાની નાબુદી પૂર્વેના ૧૦૦ વર્ષમાં ૫૦ કરોડ લોકો તેનાથી મૃત્યુ પામેલા. છેક ૧૯૬૭ સુધી દર વર્ષે દોઢ કરોડ લોકોને શીતળા થતો. તેના અંગ્રેજી નામ *સ્મોલપોક્સ*નો ઉપયોગ ૧૬મી સદીના બ્રિટનમાં શરૂ થયેલ જ્યારે સિફિલિસને *ગ્રેટપોક્સ* કહેવાતો. અન્ય અંગ્રેજી નામોમાં *પોક્સ*, *સ્પેકલ્ડ મોન્સ્ટર* અને *રેડ પ્લેગ*નો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રોગ
નગરપારકર જૈન મંદિરો

**નગરપારકર જૈન મંદિરો** પાકિસ્તાનના દક્ષિણી સિંધ પ્રાંતમાં નગરપારકરના આસપાસના ક્ષેત્રમાં આવેલાં છે. આ સ્થળે ખંડિયેર જૈન મંદિરો તથા મંદિરની સ્થાપત્ય શૈલીથી પ્રભાવિત એક મસ્જિદ આવેલી છે. આ મંદિરો ૧૨થી ૧૫મી સદીના હોવાનું મનાય છે.ગોડી મંદિરના ભીંતચિત્રો ભારતીય ઉપમહાદ્વીપના સૌથી પુરાણા જૈન ભીંતચિત્રો છે.

ભૌગોલિક કારણોસર તટપ્રદેશમાં થયેલા ફેરફારોને કારણે અરબ સાગરની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ મંદ પડવા લાગી. પરિણામે આ ક્ષેત્રમાં જૈન પ્રવૃત્તિઓમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો અને ૧૯મી શતાબ્દીમાં મોટાપાયે જૈન સમુદાયો આ ક્ષેત્રમાંથી સ્થળાંતરિત થયા. શેષ સમુદાયે પણ ભારત વિભાજન બાદ આ ક્ષેત્ર છોડી દીધું. જોકે હાલ બાકી બચેલા હિંદુ સમુદાય દ્વારા આ મંદિરોની જાળવણી કરવામાં આવી રહી છે. આ જૈન મંદિરો આસપાસના વિસ્તારમાં પર્યટન કેન્દ્ર તથા ધરોહર સ્થળ તરીકે વિખ્યાત છે.માર્ગ વાહનવ્યવહારની અપર્યાપ્ત સવલતો આ સ્થળના સંરક્ષણ માટે અપ્રત્યક્ષરૂપે મદદરૂપ થાય છે. હાલમાં માર્ગ નિર્માણને કારણે પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ખાસ્સો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

### ગોડી મંદિર
 શૈલીમાં (૧૩૭૫-૭૬) કરવામાં આવ્યું છે.સંગેમરમરનું બનેલું આ મંદિર ૧૨૫ X ૬૦ ફૂટનું છે.

## વાસ્તુ પ્રભાવ
### ભોડેસર મસ્જિદ
જૈન સ્થાપત્ય શૈલીથી પ્રભાવિત ભોડેસર મસ્જિદ ઇ.સ. ૧૫૦૫માં ગુજરાતના સુલતાન મહમદ બેગડા દ્વારા બાંધવામાં આવેલી હતી.

## ચિત્ર ઝરૂખો

ચિત્ર:Ghori Temple, Tharparkar.jpg|ગોડી મંદિર
ચિત્ર:Jain Temple 1.jpg|કરુંજર પહાડી પરનું એક જૈન મંદિર
ચિત્ર:Jain Temple Nagarparkar by smn121-16.JPG|નગરપારકરના બજાર મંદિરનું શિખર
ચિત્ર:Jain Temple, Nagarparkar - The Goddess resize.jpg|બજાર મંદિરના ચિત્રો
ચિત્ર:Jain_Temple_Nagarparkar_by_smn121-21.JPG|નગરપારકર મંદિરની વાસ્તુશૈલી
ચિત્ર:Jain Temple Nagarparkar by smn121-6.JPG|નગરપારકરના બજાર મંદિરનું કોતરણી કામ
ચિત્ર:Jain Temple Nagarparkar by smn121-4.JPG|તીર્થંકરનું ચિત્ર
ચિત્ર:Pillars_and_Roof_designs_of_Goddi_Temple.JPG|ગોડી મંદિરનું પ્રવેશદ્વાર
ચિત્ર:Remains_of_Worship_Area_in_Goddi_Temple.JPG|ગોડી મંદિરનું સંકીર્ણ શિલ્પકામ
ચિત્ર:Bhodesar_Stone_Mosque_Dome_Ceiling.JPG|જૈન મંદિરોની સ્થાપત્ય શૈલીથી પ્રભાવિત ભોડેસર મસ્જિદનો ગુંબજ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
તાડપત્ર

center|thumb|600x600px|લગભગ ઇ.સ. પૂર્વે ૩૦૦નું તમિલ તાડપત્ર
center|thumb|600x600px|નેપાળથી પ્રાપ્ત થયેલા તાડપત્ર પર દેવીમાહતમ્ય
તાડના સૂકા પાંદડા પર લખેલી હસ્તપ્રતોને **તાડપત્ર** કહે છે. હસ્તપ્રત માટે તાડપત્રનો ઉપયોગ એશિયાના કેટલાક ભાગોમાં (મુખ્યત્વે ભારત) ઇ.સ. ૧૫મી સદી સુધી જોવા મળે છે. શરૂઆતમાં જ્ઞાન એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી મૌખિક રીતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવતું હતું. પરંતુ, લિપિના ઉદભવ પછી, જ્ઞાનને તાડપત્રોમાં સુરક્ષિત કરવાનું શરૂ થયું.
ભોજપત્ર

[right|thumb|300x300px| [કાશ્મીર પ્રાપ્ત ભોજપત્ર હસ્તપ્રત ]]
યુરોપ, એશિયા અને ઉત્તર અમેરિકામાં ઉગતા ઘણા પ્રકારના ભોજ ઝાડની છાલને ભોજપત્ર   (Birch bark या birchbark) કહેવામાં આવે છે. પ્રાચીન સમયમાં તેનો ઉપયોગ ગ્રંથ  લખવા માટે થતો હતો. તેના અન્ય ઘણા ઉપયોગો પણ છે. 

*
અહમદ વલી

**અહમદ વલી** () અફઘાનિસ્તાનના લોકપ્રિય ગઝલ ગાયક છે. તેમણે ૧૯૭૦ના દશકમાં પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. અફગાનિસ્તાનની રાજકીય ઉથલપાથલને પગલે દેશ છોડી તેઓ જર્મનીમાં સ્થાયી થયા હતા. તેમના ગાયન કાર્યક્રમો યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં લોકપ્રિય છે.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
વલીનો જન્મ કાબુલ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા પોલીસ અધિકારી હતા. ૧૨ વર્ષની ઉંમરે તેમણે તબલા શીખવાની તાલીમ શરૂ કરી હતી પરંતુ ધીમે ધીમે તેઓ ગાયન તરફ વળ્યા. જ્યારે તેઓ હબીબીયા સ્કૂલના વિદ્યાર્થી હતા ત્યારે તેમણે એક *ડેમો ટેપ*નું રેકોર્ડિંગ કરેલ જે કાબુલ રેડિયોના નિર્દેશક અને પ્રસિદ્ધ અફગાન ગાયક ઉસ્તાદ જાલન્દના ધ્યાન પર આવેલું. તેની તુરંત બાદ અહમદ વલીએ બે અન્ય ગીત રેકોર્ડ કર્યાં જે પૈકીનું એક ગીત ઉસ્તાદ જાલન્દના કંઠે ગવાયેલું હતું. અન્ય ગીત *માહ-રૂએ-તુ* મહમદ વલીની પોતાના રચના હતી. શાળાજીવન દરમિયાન જ વલીએ સમગ્ર અફઘાનિસ્તાનમાં પોતાના જીવંત કાર્યક્રમો રજૂ કર્યાં. ત્યારબાદ તેમણે ઇરાન ખાતે યોજાયેલ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગીત પ્રદર્શનમાં ભાગ લીધો.

## કારકિર્દી 
કારકિર્દીની શરૂઆતમાં વલી વ્યાવસાયિક સંગીતકાર તરીકેના જીવન માટે ગંભીર નહોતા આથી તેમણે કાબુલ પોલીસ અકાદમીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. વલીને નકલી પાસપોર્ટ પર ભારત સુધીના વિઝા મળ્યા. ભારતથી તેઓ બિમારીના બહાને જર્મનીના વિઝા મેળવવામાં સફળ રહ્યા.૧૮ ઓગસ્ટ ૨૦૦૫ ના રોજ અહમદ વલીએ અમેરિકાની રાજધાની વોશિગટન ડી.સી. ખાતેના અફઘાન દૂતાવાસમાં અફઘાનિસ્તાનના સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણીના ભાગરૂપે એક સંગીત કાર્યક્રમનું પ્રદર્શન કર્યું હતું.

## અંગત જીવન 
અહમદ વલી હાલ અમેરિકાના વર્જિનિયામાં વસવાટ કરે છે. તેમની પહેલી પત્ની હંગામા દ્વારા તેમને માસિહ વલી નામનો એક પુત્ર છે. વલી અફઘાન ગાયકો હૈદર સલીમ અને સલમા જહાનીના પિતરાઈ ભાઈ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અફઘાનિસ્તાન
શ્રેણી:ગાયક
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
સૂર્યગ્રહણ

alt=|thumb|સંપૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ
**સૂર્યગ્રહણ** એ એક પ્રાકૃતિક ઘટના છે જેમાં સૂર્યનો પ્રકાશ અવરોધાય છે અને પૃથ્વી પર અંધારું છવાય છે. તે ત્યારે થાય છે જ્યારે પૃથ્વીનો કોઈ ભાગ ચંદ્ર હેઠળ છાયામાં પડેલો હોય છે જે સૂર્યપ્રકાશને સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રૂપે અવરોધે છે. જ્યારે સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વી એક જ રેખામાં આવે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે સૂર્યગ્રહણ થાય છે. સંપૂર્ણ સૂર્યગ્રહણમાં સૂર્ય પૂરી રીતે ચંદ્ર વડે ઢંકાઈ જાય છે. જ્યારે ખગ્રાસ અને કોણીય ગ્રહણમાં સૂર્યનો માત્ર અમુક ભાગ જ ઢંકાય છે.

જો ચંદ્રની કક્ષા સંપૂર્ણ ગોળાકાર હોત અને જો તે પૃથ્વીની નજીક હોત તો દરેક અમાસે સૂર્યગ્રહણ થાત. જો કે ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષા સૂર્યની ફરતે રહેલી પૃથ્વીની કક્ષામાં ૫ ડિગ્રીથી વધુની તરફ નમેલી હોવાથી તેનો પડછાયો સામાન્ય રીતે પૃથ્વીને ચૂકી જાય છે. સૂર્યગ્રહણ ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે ચંદ્ર અમાસ દરમિયાન ગ્રહણ સમતલની નજીક હોય. સૂર્ય (અને ચંદ્ર) ગ્રહણ વર્ષમાં બે વાર તો થાય જ અને વધુમાં વધુ માત્ર પાંચ વાર થઈ શકે. આ ગ્રહણોમાં સંપૂર્ણ ગ્રહણ વર્ષમાં બે થી વધુ હોઈ જ ના શકે.

સંપૂર્ણ ગ્રહણો દુર્લભ છે કારણ કે અમાસ વખતે બરાબર ગોઠવણી થવી મુશ્કેલ છે. આ ઉપરાંત ચંદ્રની લંબગોળ ભ્રમણકક્ષા ઘણી વાર તેને પૃથ્વીથી ખૂબ દૂર લઈ જાય છે કે તેનું કદ સૂર્યને સંપૂર્ણ અવરોધિત કરવા માટે પૂરતા કદનું નથી.

ગ્રહણ એ એક કુદરતી ઘટના છે. જો કે કેટલીક પ્રાચીન અને આધુનિક સંસ્કૃતિઓમાં, સૂર્યગ્રહણ અલૌકિક કારણોને આભારી છે અથવા ખરાબ શુકન તરીકે ગણવામાં આવે છે. જેમકે ભારતમાં એવી અંધશ્રદ્ધા છે કે રાહુ અને કેતુ આ સમય દરમિયાન સૂર્યનું ભક્ષણ કરતા હોય છે. સંપૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ એવા લોકો માટે ભયાનક બની શકે છે જેઓ તેના ખગોળીય વિવરણથી અજાણ હોય છે, કારણ કે સૂર્ય દિવસ દરમિયાન અદૃશ્ય થઈ જાય છે અને થોડીવારમાં આકાશ કાળું પડી જાય છે.

સૂર્યને પ્રત્યક્ષ રીતે સીધો જોવામાંથી આંખને કાયમી નુકસાન થાય છે અથવા અંધત્વ થઈ શકે છે, તેથી સૂર્યગ્રહણ જોતી વખતે આંખની વિશેષ સુરક્ષા અથવા પરોક્ષ રીતે જોવા માટેની તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સહાય વિનાની આંખ અને સંરક્ષણ વિના કુલ સૂર્યગ્રહણના કુલ તબક્કાને જોવાનું તકનીકી રૂપે સલામત છે; જો કે, આ એક ખતરનાક પ્રથા છે, કારણ કે ગ્રહણના તબક્કાઓને ઓળખવા માટે મોટાભાગના લોકોને તાલીમ આપવામાં આવતી નથી, જે બે કલાકથી વધુનો સમયગાળો કરી શકે છે જ્યારે કુલ તબક્કો ફક્ત એક જ સ્થાન માટે મહત્તમ 7.5 મિનિટ ચાલે છે. ઘણી વાર ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને ગ્રહણ રસિયાઓ દૂરના સ્થાને તેને જોવા માટે જતા હોય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
લીલો

thumb|લીલા રંગનો દેડકો
**લીલો** એ દૃશ્યમાન તરંગપટ પર વાદળી અને પીળો રંગની વચ્ચે આવેલો રંગ છે. તે એવા પ્રકાશ દ્વારા ઉદભવ્યો છે જેની તરંગલંબાઈ ૪૯૫-૫૭૦ મિમી છે. પેઇન્ટિંગ અને રંગ છાપવા માટે વપરાતી સબટ્રેક્ટિવ કલર સિસ્ટમ્સમાં, તે પીળા અને વાદળી રંગ અથવા પીળા અને સ્યાન રંગના સંયોજન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે ટેલિવિઝન અને કમ્પ્યુટર સ્ક્રીનો પર ઉપયોગમાં લેવાતા આરજીબી રંગ મોડેલમાં લાલ અને વાદળી સાથે એક ઉમેરવામાં આવતા પ્રાથમિક રંગોમાંનો એક છે, જે અન્ય તમામ રંગો બનાવવા માટે વિવિધ સંયોજનોમાં ભળી જાય છે. પ્રકૃતિમાં લીલોતરીનો સૌથી મોટો ફાળો આપનાર હરિતદ્રવ્ય છે, જે રસાયણ દ્વારા છોડ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે અને સૂર્યપ્રકાશને રાસાયણિક ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે. ઘણા પ્રાણીઓ લીલા રંગને પોતાના છદ્માવરણ તરીકે અપનાવીને તેમના લીલા વાતાવરણમાં અનુકૂળ થાય છે. કેટલાક ખનિજોમાં લીલો રંગ હોય છે; જેમાં નીલમનો સમાવેશ થાય છે, જે તેમાં રહેલા ક્રોમિયમ ને લીધે લીલા રંગનો હોય છે. 

લીલો રંગ સામાન્ય રીતે ક્લાસિકલ પછીના અને આધુનિક યુરોપના પ્રારંભમાં સંપત્તિ, વેપારીઓ, બેન્કરો અને નમ્રતા સાથે સંકળાયેલ હતો, જ્યારે લાલ રંગ એ ઉમદા (ઉચ્ચ) વર્ગ માટે અનામત હતો. આ કારણોસર લિયોનાર્ડો દા વિન્સી દ્વારા પ્રખ્યાત ચિત્ર *મોના લિસા*ના પોશાક અને બ્રિટનમાં રહેલા હાઉસ ઑફ કોમન્સની બેઠકોનો રંગ લીલો છે જ્યારે હાઉસ ઑફ લોર્ડ્સમાં તે લાલ છે. આયર્લેન્ડ, ઇસ્લામિક સંસ્કૃતિ અને ગેલિક સંસ્કૃતિના રંગ તરીકે પણ તેની લાંબી ઐતિહાસિક પરંપરા છે.

અમેરિકન, યુરોપિયન અને ઇસ્લામી દેશોમાં કરવામાં આવેલા સર્વેક્ષણો મુજબ લીલો રંગ એ સૌથી પ્રકૃતિ, જીવન, આરોગ્ય, યુવાની, વસંત, આશા અને ઈર્ષ્યા સાથે સંકળાયેલ છે. યુરોપિયન યુનિયન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લીલો રંગ ક્યારેક ઝેરી દવાઓ અને નબળા સ્વાસ્થ્ય સાથે પણ સંકળાયેલો છે. પરંતુ ચીન અને મોટાભાગના એશિયામાં તે ખૂબ જ હકારાત્મક છે તથા પ્રજનન અને ખુશીના પ્રતીક તરીકે વપરાય છે.  

પ્રકૃતિ સાથેના જોડાણને કારણે તે પર્યાવરણીય ચળવળનો પણ રંગ ગણાય છે. પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને સામાજિક ન્યાયની હિમાયત કરતા રાજકીય જૂથો પોતાને લીલી ચળવળના ભાગરૂપે વર્ણવે છે, તેઓ પોતાને ગ્રીન પાર્ટીનું પણ નામ આપે છે. લીલો રંગ એ સલામતી અને પરવાનગીનો પરંપરાગત રંગ પણ છે. ગ્રીન લાઈટ એટલે આગળ વધવુંના અર્થમાં વપરાય છે તે જ રીતે ગ્રીન કાર્ડ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કાયમી રહેવા માટે પરવાનગી આપે છે. 
## સંદર્ભ
શ્રેણી:Articles containing Japanese-language text
શ્રેણી:રંગ