open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ખારવા

**ખારવા** એ માછીમારી કરતી ભારતની, અને ખાસ કરીને ગુજરાતની સાહસિક જ્ઞાતિ છે.

## ઇતિહાસ અને મૂળ
ખારવા માછીમારી કરતો સમૂહ છે જે સૌરાષ્ટ્રનાં પોરબંદર, વેરાવળ, માંગરોળ,સુરત, જામનગર, કોડીનાર, દીવ, દમણ, જાફરાબાદ વિગેરે જેવા સમૂદ્ર કિનારાનાં સ્થળોએ પથરાયેલો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ખારવા સમૂદાય રાજસ્થાનથી દશમી શતાબ્દીમાં સ્થળાંતર કરીને કિનારાનાં પ્રદેશોમાં આવેલો છે. તે પછી તેઓએ માછીમારીની શરૂઆત કરી, જે તેઓ કોળી સમૂદાય પાસેથી શીખ્યા. તેમાંના ઘણાં રાજપૂત હોવાનો દાવો પણ નોંધાવે છે, અને પોતાને સોલંકી તરીકે ઓળખાવે છે.

## વર્તમાન સ્થિતિ
હાલ માછીમારી એ પારંપારિક વ્યવસાય રહ્યો છે. આર્થિક, સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત ખારવા સમાજ મોટાભાગે માછીમારી વ્યવસાય પર નિર્ભર છે, તેઓ તેમની પારંપારિક આવડત વડે અરબી સમુદ્રમાંથી માછલી પકડે છે. ઐતિહાસિક રીતે ઘણાં ખારવાઓ પર્શિયાનાં અખાતમાં ચાંચિયાગીરી પણ કરતા હતા. હવે તેઓ યાંત્રિક હોડીઓ વાપરે છે અને પરસ્પર સહાય માટે સહકારી મંડળીઓ પણ રચે છે. તેઓ ધર્મે હિંદુ છે અને વિવિધ સંપ્રદાયોમાં જોડાયેલા હોય છે. સૌરાષ્ટ્ર માં પોરબંદર, વેરાવળ અને માંગરોળ બંદરોમાં ખારવા સમાજની મુખ્યત્વે પ્રજા વસે છે,તેઓ સંગઠિત સમાજ વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ ધરાવે છે, સમાજમાં પટેલશાહી આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે,સમાજના લોકોના મોટા ભાગના વિવાદિત કેશોનું સમાધાન અને નિરાકરણ સમાજના ચૂંટાયેલ પટેલ અને પંચ સભ્યો દ્વારા  કરવામાં આવે છે, ખારવા સમાજના પૂર્વજો દ્વારા સમાજ વ્યવસ્થાની સુંદર વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ છે,

## સંદર્ભો
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
રવાનો શીરો

300px|thumbnail|right|રવાનો શીરો
**રવાનો શીરો** એ રવા કે સોજીમાંથી બનતી એક મીઠાઈ છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને *સૂજી કા હલવા* તરીકે ઓળખે છે. મહારાષ્ટ્રમાં તેને *રવા ચ્યા શિરા* કહે છે અને તેને સત્ય નારાયણની પૂજામાં પ્રસાદ તરીકે ચઢાવાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં  આને *કેસરી* તરીકે ઓળખાય છે.

## સામગ્રી
રવો, ઘી, ખાંડ, પાણી, સુકી દ્રાક્ષ (કિશમીસ), કાજુ

## કૃતિ
* એક વાસણમાં પાણી ગરમ કરવા મૂકો. ઉકળે એટલે તેમાં સુકી દ્રાક્ષ ઉમેરી બાજુએ મૂકો.
* કડાઈમાં ઘી લઈ તેમાં રવો ધીમા તાપે શેકો.
* રવો આછો ગુલાબી રંગ પકડે કે તેમાં ગરમ પાણી ઉમેરો અને ખાંડ, કાજુ અને દ્રાક્ષ ઉમેરો.
* મિશ્રણને હલાવતા રહો.
* ઘી છુટું પડે એટલે શિરો તૈયાર.

## નોંધ
* આને નાસ્તા તરીકે અથવા જમણમાં લઈ શકાય છે.
* દક્ષિણ ભારતમાં બનતા કેસરીમાં રંગ ઉમેરીને તેને કેસરી બનાવાય છે અને તેમાં ખાવાનું કપૂર ઉમેરાય છે.
* વિવિધતા લાવવા આ શિરામાં પીળો રંગ અને પાયનેપલ એસેંસ નખી શકાય છે.

શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:મીઠાઈ
કઢી

*કઢી* એ દહીં કે છાશમાંથેએ બનતી સૂપ કે દાળ જેવી તરલ વાનગી છે. કઢી સંપૂર્ણ ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે. તેને ખીચડી સાથે ખવાય છે. ગુજરાતી ભોજન કે ગુજરાતી થાળીમાં કઢી અવશ્ય હોય છે.

### ભારત 
ઉત્તર ભારતમાં,ખાટા દહીંને તેમાં સ્વાદ ઉમેરવામાં આવે છે. તેઓ ક્યાંક તો બાફેલા ચોખા અથવા રોટી સાથે ખાવામાં આવે છે. રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં, તે સામાન્ય રીતે ખીચડી, રોટી, પરાઠા અથવા ચોખા સાથે પીરસવામાં આવે છે. તે હલકો ખોરાક ગણાય છે. રાજસ્થાની અને ગુજરાતી કઢી ઉત્તર પ્રદેશની વિવિધતાથી અલગ છે.ગુજરાતી કઢી છાશથી પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે કારણ કે તે દહીંની તુલનામાં વધુ સરળ છે. આ મૂળભૂત વાનગી પરની ભિન્નતા ચોક્કસ શાકભાજીના ઉમેરાનો સમાવેશ થાય છે, ખાસ કરીને ભિંડી (ઓકરા) જેમાં તેને 'ભીંડા ની કઢી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પંજાબ કઢીમાં એક સરળ, ઝડપી શિયાળુ ભોજન છે. સુસંગતતા વધારવા માટે બેસાના (જેને ચણાના લોટ અથવા ગ્રામ ફ્લોર તરીકે પણ ઓળખાય છે) બનાવવામાં આવે છે, અને પકોરા ઉમેરી રહ્યા છે, તે લાંબા સમય સુધી અનાજ બાસમતી ચોખા અથવા, (વધુ સામાન્ય રીતે) રોટી સાથે ખાવામાં આવે છે. બાકીના ભારતની જેમ, ખાટા દહીં ઉમેરવામાં આવતો નથી, માત્ર સંપૂર્ણ ચરબીનો છાશ, અથવા નકામા દહીં.

thumb|કઢી અને ભાત

## વિવિધરુપો
* ગુજરાતી કઢી
* કચ્છી કઢી
* સિંધી કઢી
* કશ્મીરી કઢી

## ગુજરાતી કઢી
##### સામગ્રી
દહીં કે જાડી છાશ, ચણાનો લોટ કે બેસન, મેથીના દાણા, લીમડાના પાન કે કડી પત્તા, લીલું મરચું, હળદર (પીળો રંગ જોઈએ તો), મીઠું, હિંગ, લવીંગ, ગોળ.

##### કૃતિ
* દહીં માં પાણી ઉમેરી તેની ઘટ્ટ છાશ બનાવો.
* તેમાં ચણાનો લોટ ધીરે ધીરે ઉમેરો અને ઝેરવતા રહો જેથી ગઠ્ઠા ના રહી જાય.
* આ મિશ્રણને ગળણીથી ગાળી લો.
* એક જાડી તપેલીમાં ઘી લો અને મેથી, લવીંગ, રાઈ, હિંગ, લીમડા, લીલા મરચાંનો વઘાર કરો.
* તેમાં તૈયાર કરેલ છાશ ઉમેરો.
* મીઠું અને ગોળ ઉમેરી ઉભરા શરુ થવા દો. (ચમચાથી હલાવી ઉભરો શાંત પાડવો)
* દહીં એકરસ થઈ જાય અને ઉભરો શમી મિશ્રણ ખદબદે ત્યારે સમજવું કઢી તૈયાર થઈ.

## કચ્છી કઢી
##### સામગ્રી
છાશ,બાફેલી તુવેરનીદાળ,મીઠું, આદુ મરચાં, હળદર, લીમડો (પાન), મૂળા , બટેટા, ફણસી, કેળાં , વટાણા, સરગવાની શિંગ, રાઈ, જીરું, ધી, મેથી, હિંગ અને લીલા મરચાં

##### કૃતિ
* મધ્યમ જાડી છાશ અને તુવેરની દાળનું ઓસામણ ૨:૧ ના પ્રમાણમાં લો.
* તેમાં આદુમરચાં, મીઠું, હળદર, આદુના ટુકડા અને લીમડો ઉમેરો.
* પેણીમાં ઘી લઈ રાઈ જીરું, હિંગ, મેથી, લીલા મરચાં અને લીમડાનો વઘાર કરો.
* તેમાં દાળ અને છાશનું મિશ્રણ ઉમેરો.
* તેમાં મૂળા, કાકડી, બટેટા, વટાના, શિંગ અને અન્ય શાક બાફીને નાખવા.
* ઉભરો આવે તો કેળાં નાખી દેવા.

## સિંધી કઢી
##### સામગ્રી
ચણાનો લોટ, બાફેલ શાકભાજી (જે ભાવે તે), કોકમના ફૂલ,મીઠું, હળદર, વાટેલ ધાણા મરચું ઘી, રાઈ, મેથી, હિંગ 

##### કૃતિ
*ચણાનો લોટ શેકી લો. તેમાં થોડું પાણી ભેળવી પેસ્ટ બનાવો અને તેમાં બીજું પાણી ઉમેરો અને ઓસામણ જેવું પ્રવાહી બનાવો.
*જોઈતા શાક બાફીને રાખો.
*પ્રવાહીમાં બાફેલ શાક ભાજી, કોકમના ફૂલ, મીઠું, હળદર, વાટેલ ધાણા , અને મરચું ઉમેરો.
*ઘીમાં રાઈ, મેથી, હિંગનો વઘાર કરો અને તેમાં ઉપર પ્રમાણે તૈયાર કરેલ મિશ્રણ ઉમેરો. 
*અને કઢી ઉકાળો. ભાવતા પ્રમાણેમાં જાડી થાય ત્યારે ચૂલા પરથી ઉતરો.

શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:વાનગી
રૂપાયતન આશ્રમશાળા

**રૂપાયતન ટ્રસ્ટ** કે જે *રૂપાયતન* નાં ટુંકા અને હુલામણા નામથી વધુ પ્રચલિત છે, તે ગુજરાત રાજ્યનાં સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા જુનાગઢ જિલ્લાનાં ભવનાથમાં આવેલી છે. આ સંસ્થા અહી રૂપાયતન આશ્રમશાળા ચલાવે છે. રૂપાયતન ટ્રસ્ટ બાલભવન પણ ચલાવે છે, જે નેશનલ બાલભવન, દિલ્હી દ્વારા નિયંત્રિત છે. અહીં શિક્ષણ ઉપરાંત ગુજરાતી સાહિત્યને લગતા ઘણા બધા કાર્યક્રમો પણ યોજાય છે. ગુજરાતી સાહિત્યનો પ્રસિદ્ધ અને સન્માનિય પુરસ્કાર નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ અહીં અપાય છે. આ કાર્યક્રમ નરસિંહ મહેતા સાહિત્ય નીધી અને રૂપાયતન દ્વારા કરવામાં આવે છે.

આરઝી હકૂમતના સર સેનાપતિ રહેલા સ્થાપના રતુભાઇ અદાણીએ રૂપાયતન ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી હતી. રૂપાયતને તેમની યાદમાં જૂનાગઢ રેલ્વેસ્ટેશને રતુભાઈ અદાણી સર્કલ બનાવડાવ્યું છે.

રૂપાયતન બાલભવને તાજેતરમાં ઓડિઓ-વિડિઓ થિએટર તથા સાઉન્ડ સિસ્ટમ વિકસાવ્યું છે, જેનું ઉદ્ઘાટન મોરારીબાપુ એ કરેલું.

## પુરસ્કારો 
ભારત સરકારનાં માનવ સંસાધન મંત્રાલય દ્વારા સ્થપાયેલા રાષ્ટ્રીય બાલભવનનો નેશનલ વેલ્યુઝ એવોર્ડ વર્ષ ૨૦૧૦ માટે રૂપાયતનની તમામ પ્રવૃત્તિઓને લક્ષ્યમાં લઇને ૧૪ નવેમ્બરના રોજ જૂનાગઢની રૂપાયતન સંસ્થાને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.   

## સંદર્ભ
શ્રેણી:આશ્રમશાળા
શ્રેણી:શિક્ષણ
શ્રેણી:જૂનાગઢ
વજાપુર (તા. ભિલોડા)

**વજાપુર (તા. ભિલોડા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વજાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:ભિલોડા તાલુકો
પીઠી

**પીઠી** એ હિંદુ ધર્મના લોકોમાં લગ્ન સંબંધની વિધીઓ પૈકીની એક પરંપરાગત અને શાસ્ત્રો પ્રમાણેની વિધી છે. એને  હરિદ્રાલેપન સંસ્કાર તરીકે પણ ઓળખાય છે. વિવાહ પહેલાં વર અને કન્યાને હળદર ચઢાવવાનો રિવાજ છે.  

આ વિધીનું સંક્ષિપ્ત વિધાન આ પ્રકારે છે-
સવર્પ્રથમ ષટ્કર્મ, તિલક, કલાવા, કલશપૂજન, ગુરુવન્દના, ગૌરી-ગણેશ પૂજન,
સર્વદેવનમસ્કાર, સ્વસ્તિવાચન કરો.  તત્પશ્ચાત્ નિમ્ન મંત્ર બોલતા 
વર/કન્યા ની હથેળી- અન્ય-અવયવોં પર (લોકરીતિ કે અનુસાર) હરિદ્રાલેપન કરો-

**ૐ કાણ્ડાત્ કાણ્ડાત્પ્રરોહન્તી, પરુષઃ પરુષસ્પરિ ૤ એવા નો દૂવેર્ પ્ર
તનુ, સહસ્ત્રેણ શતેન ચ૥** -૧૩.૨૦

આ બાદ વર ના જમણા હાથ માં તથા કન્યા ના ડાબા હાથ માં રક્ષા
સૂત્રકંકણ (પીળા વસ્ત્ર માં કોડ઼ી, લોખંડની વીંટી, પીળી સરસવ, પીળા
અક્ષત આદિ બાંધી બનાવાય છે.)
નિમ્નલિખિત મન્ત્ર થી પહેરાવો-

**ૐ યદાબધ્નન્દાક્ષાયણા, હિરણ્ય શતાનીકાય, સુમનસ્યમાનાઃ ૤ તન્મઽઆબધ્નામિ
શતશારદાય, આયુષ્માઞ્જરદષ્ટિયર્થાસમ્૥** -૩૪.૫૨

તત્પશ્ચાત્ ક્ષમા પ્રાથર્ના, નમસ્કાર, વિસજર્ન, શાન્તિપાઠ  સાથે
કાયર્ક્રમ પૂર્ણ કરો.

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
વાંકાનેર (તા. ભિલોડા)

વાંકાનેર (તા. ભિલોડા) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર-પૂર્વ સ્થિત સાબરકાંઠા જિલ્લામાં (હવે નવા સૂચિત અરવલ્લી જિલ્લામાં) આવેલા કુલ ૧૩ (તેર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ભિલોડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. વાંકાનેર અરવલ્લીની રમણીય પર્વતમાળાના ડુંગરોની તળેટીમાં આવેલું ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે બ્રાહ્મણ ઉપરાંત ઠાકોર, દરજી અને અન્ય વસ્તી છે. વાંકાનેર ત્રિવેદી મેવાડા બ્રાહ્મણ (બારીશી) જ્ઞાતિના બાર ગામો પૈકીનું એક ગામ છે. બ્રાહ્મણોમાં ઠાકર, પંડ્યા અને ઉપાધ્યાય પરિવાર વસેલા છે. ગામમાં શિવ મંદિર, હનુમાન મંદિર અને રાધા-કૃષ્ણ મંદિર આવેલ છે. વાંકાનેરના ઘણા પરિવારો ઉદ્યોગ અને આજીવિકા અર્થે મુંબઈ તેમ જ અન્ય સ્થળોએ સ્થાયી થયા છે. 

જૂના સમયમાં વાંકાનેર દરબારી ગામ કહેવાતું. એક વાયકા પ્રમાણે વાંકાનેરના દરબારે ઇડર રાજ્યમાં ભળવાની મનાઈ કરી સ્વતંત્ર રહેવું પસંદ કર્યું હતું. ગામના મધ્ય ભાગમાં દરબારનો ડેલો હજી પણ જોવા મળે છે.

વાંકાનેર ગામમાં ગ્રંથાલય, પ્રાથમિક શાળા, ટપાલ કચેરી અને પંચાયત કચેરી આવેલી છે. તદુપરાંત ગામમાં દેના બેન્કની શાખા ઘણા વર્ષોથી કાર્યરત છે. વાંકાનેરમાં લઘુ ઉદ્યોગ સંકુલ આવેલું છે જ્યાં રમતના સાધનો અને અન્ય હસ્ત બનાવટની વસ્તુઓનું ઉત્પાદન થાય છે. આ વસ્તુઓ ગુજરાત અને અન્ય રાજ્યોમાં વેંચાય છે.
ખીચડી

**ખીચડી**  એ એક ભારતીય વાનગી છે જે ચોખા અને દાળ વાપરીને બનાવવામાં આવે છે. ભારતના પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં પણ ખીચડી પ્રસિદ્ધ છે. ખીચડી એ પચવામાં હલકો અને રાંધવામાં સરળ ખોરાક છે. તે *કેજરી* (ખીચડીનું અપભ્રંશ) નામના એક એંગ્લો ઈંડિયન વ્યંજનની પ્રેરણા પણ છે.

## ઇતિહાસ 
૧૫મી સદીમાં ભારતના પ્રવાસે આવેલા અફાનાસી નિકિતીન નામના એક રશિયન પ્રવાસીએ પોતાના પ્રવાસ વર્ણનમાં ખીચડીનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. મોગલોમાં ખાસ કરીને જહાંગીરને ખીચડી બહુ પ્રિય હતી. મોગલ સમ્રાટ અકબરના વજીર અબુલ ફઝલ દ્વારા રચિત આઈને અકબરી  નામના ગ્રંથમાં પણ ખીચડીનો ઉલ્લેખ છે અને તેના સાત વિવિધ પ્રકાર બતાવ્યાં છે..

## ક્ષેત્રીય વિવિધરૂપ 
ખીચડી મોટે ભાગે કઢી સાથે પીરસાય છે. તે સિવાય ખીચડી સાથે પાપડ, બેગુની, ઘી, અથાણાં અને દહીં પણ ખવાય છે. ખીચડી પાકિસ્તાન ઉત્તર ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં પ્રચલિત છે. ભારતના ઘણાં રાજ્યો જેમકે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં આ વાનગી વિશેષ પ્રચલિત છે. બંગાળમાં આને *ખીચુરી* કહે છે અને તેમાં ફ્લાવર, બટેટા અને વટાણા પણ ઉમેરાય છે. તટવર્તી મહારાષ્ટ્ર ક્ષેત્રમાં જીંગા વાપરીને એક વિશિષ્ઠ ખીચડી બનાવાય છે.

બંગાળમાં વરસતા વરસાદના સમયે *ખીચુરી* રાંધીને ખાવાની પ્રથા છે. ફેબ્રુઆરીમાં આવતી સરસ્વતી પુજા અને દુર્ગા પુજા ના સમયે બપોરના સમયે ખીચુરી ભોજનમાં ખવાય છે. 

ખીચડીને બંગાળમાં એક વૈભવી અને લોકપ્રિય ખાદ્ય પદાર્થ તરીકે જોવાય છે તેથી વિપરીત ઉત્તર ભારતમાં એક અત્યંત સાદો ખોરાક ગનાય છે અને ખાસ કરીને બિમાર માણસોને ખાવા અપાય છે. નવજાત બાળકોને પણ પ્રથમ ઠોસ આહાર તરીકે ખીચડી જ અપાય છે. ચોખા અને દાળને મીઠું અને હળદર નાખીને તે એકરસ થાય ત્યાઁ સુધી પકવીને નાના બાળકોને વયસ્કોના ખોરાક સાથે પરિચય કરાવાય છે. પાકિસ્તાનમાં આને હળવો ખોરાક માનીને બિમાર માણસોને ખાવા અપાય છે. નાના બાળકો અને નબળી પાચન શક્તિ ધરાવતા લોકોને તે અપાય છે કે મકે પાકિસ્તાનની વાનગીઓમાં માંસ અને મસાલાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. ખીચડા નામની એક વાનગીને ખીચડી સાથે થાપ ખાઇને સમાનમાની લેવાય છે પણ ખીચડા એ હલીમનો એક પ્રકાર છે 

એકજ વાસણમાં સરળતા થી રંધાઇ જતી હોવાથી કેમ્પફાયરનું ખીચડી એ એક દેખીતી પસંદ છે.

થોડાં તેલ કે ઘી નાખીને રાંધેલી ખીચડી પૌષ્ટિક મનાય છે તે પચવામાં હલકી હોય છે અને આયુર્વેદિક પદ્ધતિના ભોજન પ્રણાલીમાં અને પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા પ્રણાલી માં ખૂબ મહત્વની છે

## સાંસ્કૃતિક ઉલ્લેખ 
ભારતમાં ખીચડી શબ્દનો ઉપયોગ એક બીજામાં અત્યંત મિશ્ર થઈ ગયેલ એક એક રસ થઇ ગયેલ અને ગોટાળા તેમજ અસ્તવ્યસ્તતા દર્શાવવા માટે પણ થાય છે. દા.ત. એક વેબ સાઇટનું નામ ખીચડી.કોમ છે કેમકે તેમાં દરેક પ્રકારની જાહેરાતોનું મિશ્રણ છે.

સુરત ક્ષેત્રના સુરતી લોકોમાં ખીચડી ઘણી પ્રિય છે. આને ખાસ પ્રકારની કઢી અને અન્ય વાનગી જેમકે સુરતી ઉંધયું અને વેંગણના રવૈયાં સાથે ખવાય છે.

ભારતમાં આવતી એક ટેલિવિઝન ધારાવાહિકનું નામ પણ *ખીચડી* હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
વાવ

, પાટણ, ગુજરાત]]
, અડાલજ, અમદાવાદ, ગુજરાત]]
**વાવ** (, હિંદી: बावड़ी, बावली) એ કૂવાનો જ એક પ્રકાર છે, જેમાં કૂવો પગથિયાં સાથે જોડવામાં આવેલો હોય છે, અથવા તો બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો કૂવામાંનાં પાણી સુધી પગથિયાં દ્વારા પહોંચી શકાય તેવો કૂવો. વાવ મોટે ભાગે પરિસરમાં બાંધેલી અને સુરક્ષિત હોય છે તથા મહદંશે જોવા મળતી વાવો શિલ્પકલાનાં ઉત્કૃષ્ટ નમુનાઓ છે, જેમાં સુંદર કોતરણી કરેલી હોય છે. અમુક વાવો એવી પણ છે જેમાં એવી ગોઠવણ કરેલી હોય છે કે બળદની સહાયથી ચક્ર વડે કૂવામાંથી પાણી ખેંચીને પહેલા કે બીજા માળ સુધી પહોંચાડે.

સામાન્ય રીતે પશ્ચિમ ભારતમાં વાવ ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત અન્ય વધુ ઊંડાઇએ તેમજ એક સ્થળે થી બીજા સ્થળે પહોંચવા માટે નું અંતર વધારે હોય, જ્યાં પીવા લાયક પાણી ઓછું મળતું હોય એવા શુષ્ક વિસ્તારોમાં જેમાં પાકિસ્તાનનો પણ સમાવેશ થાય છે, ત્યાં પણ વાવ બંધાયેલી જોવા મળે છે. વાવનું બાંધકામ આમ તો પાણીનો સરળતાથી ઉપયોગ કરવા માટે જ કરવામાં આવતું હતું, તેમ છતાં કેટલીક જગ્યાઓ પર આ બાંધકામ વેળા આ વાવ મહત્વપૂર્ણ સ્થાપત્ય બને અને વ્યક્તિ કે રાજ્યની ઓળખ બની રહે તે હેતુથી કરવામાં આવતું હતું.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતમાં વાવનો ઇતિહાસ

શ્રેણી:સ્થાપત્ય
બેગુની

**બેગુની** એટલે વેંગણના ભજીયાં. આ એક બંગાળી વાનગી છે. વેંગણના લંબગોળ પતીકાને બેસન , મીઠું અને હળદર નાખેલ ખીરામાં બોળીને તળીને આ વાનગી બને છે. આના જેવીજ ઓબરગાઈન ફ્રીટર્સ નામની વાનગી યુરોપમાં પ્રસિદ્ધ છે.

બંગાળમાં સામાન્ય રીતે આને મમરા સાથે ખવાય છે. બંગાલના શહેરોમાં આ એક લોક પ્રિય શેરીનું ખાણું છે. બંગાળી ઘરોમાં આને સાંજના નાસ્તા તરીકે ખવાય છે. બાંગ્લાદેશની રમજાન માસની  ઈફ્તાર પાર્ટીઓની આ એક અતિસામાન્ય  વાનગી છે.

બેગુની બંગાળના વરસાદી પારંપારિક ખોરાકની એક અતિ આવશ્યક વાનગી છે. જ્યારે આને ચોખા અને દાળમાંથી બનતી ખીચુરી(ખીચડી) સાથે ખવાય છે.

## કૃતિ 
* વેંગણના લંબગોળ પતિકા કાપો.
* ચણાનો લોટ, મીઠું, હળદર, સોડા બાય કાર્બ ઉમેરી ખીરું તૈયાર કરો. (ગમે તો ખીરામાં રાઈના દાણા ઉમેરો.)
* આ ખીરાંમાં વેંગણનાં પતિકાં બોળીને રાઈના તેલમાં તળી લો.

શ્રેણી:બંગાળી ભોજન
શ્રેણી:ફરસાણ
થેપલા

200px|thumb|મેથીના થેપલા
**થેપલા** અથવા **ઢેબરા** એ  વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ એવી ગુજરાતી વાનગી છે, જેનો દેખાવ ભાખરી જેવો હોય છે. તે ઘઉંના લોટમાં મસાલા ભેળવીને, તેને વેલણની મદદથી ભાખરીની જેમ વણીને તેલમાં શેકીને તૈયાર કરાય છે. થેપલા બે પ્રકારનાં બને છે, ૧. નરમ થેપલા અને ૨. કડક થેપલા. નરમ થેપલા તેમાં રહેલ તેલને કારણે જલ્દીથી બગડતા નથી. થેપલાં ચા સાથે નાસ્તા તરીકે તેમજ બહારગામ જતી વખતે અથવા પર્યટન પર પ્રવાસ-ભોજન તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. નરમ થેપલાને ઓછા તેલમાં છીછરા તવા પર સાંતળીને  બનાવાય છે. નરમ થેપલાં બટેટાની સૂકી ભાજી કે છૂંદા સાથે ખવાય છે. કડક થેપલાં ઉંડા તવામાં વધુ તેલમાં થેપલીયાથી દાબ આપતા આપતા તળીને બનાવાય છે. કડક થેપલાં ઘણાં દિવસ સૂધી ટકે છે અને તેને સૂકા નાસ્તા તરીકે ખવાય છે. આજ કાલ બજારમાં પાણીપૂરી અને પાવભાજીના સ્વાદવાળા કડક થેપલા સુદ્ધાં મળવા માંડ્યા છે.

## વિવિધ રૂપો
* સાદાં થેપલા
* મેથીના થેપલા
* કોથમીરના થેપલા

## બાહ્ય કડીઓ 
*મેથીના ઢેબરા  બનાવવાની રીત, તરલા દલાલ.

શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:આહાર
શ્રેણી:વાનગી
સ્વામી શ્રી સદાશિવ

સ્વામી શ્રી સદાશિવજીએ સ્થાપેલ આશ્રમ 'શ્રી સદાશિવ પ્રજ્ઞા મંડળ' એ અમદાવાદમાં મોટેરા (સાબરમતી) ખાતે આવેલ છે. સ્વામી શ્રી સદાશિવજીનું પરંપરાગત નામ શ્રી ચરણગિરિ હતું, જેમના ગુરુ શ્રી લક્ષ્મણગિરિ હતા જે નીલકંઠ અખાડાના મહંત હતા. આશ્રમમાં સ્વામીજીની નિશ્રા હેઠળ મહાશક્તિ પીઠ તૈયાર થયેલ છે, જેને બલાતિબલા મહાશક્તિ પીઠ પણ કહે છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
છાશ

**છાશ** એ એક દુગ્ધ પેય છે. સામાન્ય રીતે છાશ એ માખણને વલોવતા પાછળ વધેલું પ્રવાહી, અથવા દહીંમાં પાણી, મીઠું, મસાલા ભેળવીને તૈયાર થતું પેય કે દૂધને આથો લાવીને તૈયાર કરાતું પીણું. દક્ષિણ યુ.એસ.એ ભારત અને મધ્ય પૂર્વ ના દેશોમાં જ્યાં દૂધ-દહીં જલ્દી ખટાશ પકડે છે ત્યાં આવા પેય પ્રસિદ્ધ છે. સ્કેંડીવેનીયાનમાં ઠંડું વાતાવરણ હોવા છતાં આ પીણું ત્યાં પ્રિય છે.

પારંપારિક છાશ હોય કે સંવર્ધિત છાશ, તેની ખટાશ દૂધમાં રહેલા અમ્લ (એસિડ) ને આભારી છે. દૂધમં વધેલ અમ્લીય ગુણ ખાસ કરીને લેક્ટિક એસિડને કારણે હોય છે. જે લેક્ટિક એસિડ જીવાણુ દ્વારા થતાં દૂધના લેક્ટોસ નામની સાકરના આથવણ સમયે આડપેદાશ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે. લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન થવાથી દૂધના pHમાં ઘટાડો આવે છે અને દૂધમાં રહેલ કૅસીઈન નામના પ્રોટીનના ના ઠારણને કારણે થાય છે જેથી દૂધ જાડું બની ને જામે છે. આને લીધે છાશ દૂધ કરતાં જાડી બને છે.  પારંપારિક અને સંવર્ધિત બંને પ્રકારની છાશ માં લેક્ટિક એસિડ હોય છે અને પારંપારિક છાશ વધુ પાતળી હોય છે.

## પારંપારિક છાશ 
મૂળભૂત રીતે, છાશ એ મલાઈ ને વલોવીને માખણ કાઢતાં, વધેલ પ્રવાહી છે.

### ભારત 
ભારતમાં બનતી છાશ એ એક પારંપારિક છાશનું ઉદાહરણ છે. દહીંને વલોવીને તેમાંથી માખણ કાઢવાની પ્રક્રિયા પછી મળી આવતું પ્રવાહી તે છાશ છે. તેને હીન્દીમાં છાશ, પંજાબીમાં લસ્સી, મરાઠીમાં તાક (ताक)અને તમિળમાં મોર (மோர்) કહે છે. પારંપારિક છાશ ભારતના લગભગ દરેક ઘરમાં મળી આવે છે પણ પશ્ચિમ દેશોમાં તે નથી મળતી.છાશમાં સામાન્ય રીતે શુધ્ધ સુંચળ પાવડર (આખા સુંચળને જાતે દળીને) અને જીરા પાવડરનુ સરખા ભાગનું મિશ્રણ તેમજ સાવ સહેજ માત્રામાં મરી પાવડર ઉમેરીને મસાલા છાશ તૈયાર થાય છે.આ મસાલા છાશથી ગેસ કબજીયાત વગેરે મટે છે. દક્ષિણ ભારતમાં તહેવારોના દિવસે છાશમાં હિંગ અને લીમડો  ઉમેરીને તેની હાટડીમાંથી લોકોને તરસ છીપાવવા આપવામાં આવે છે. કહે છે કે વાતાવણની ગરમી સામે લડવામાં  છાશ શરીરને ઠંડુ રાખવામાં મદદ કરે છે. આયુર્વેદિક અને સિદ્ધ ચિકિત્સા પદ્ધતિમાં પણ છાશ ગરમી શામક હોવાનું મનાય છે.

## આયુર્વેદમાં છાશ
આયુર્વેદમાં છાશના પાંચ પ્રકાર બતાવ્યાં છે.
*૧. ઘોલ = માત્ર દહીંને વલોવીને તૈયાર થતું વલોણુંતી છાશ કે ઘોલ.
*૨. મથિત = દહીં ઉપરથી મલાઈનો થર કાઢીને તૈયાર થયેલ વલોણું.
*૩. તક્ર = દહીં માં ચોથાભાગનું પાણી ઉમેરી તૈયાર કરતું વલોણું.
*૪. ઉદશ્ચિત = અડધું દહીં અને અડધું પાણી ભેળવી તૈયાર થતું વલોણું.
*૫. છચ્છિકા = દહીંમાં પાણી ભેળવી માખણ નીતારી, ખૂબ પાણી ભેળવીને આછી કરેલ છાશ.
*૬. ઘોળવુ: એક ગ્લાસ દહીંને વલોવીને અડધું પાણી ભેળવી તેમા એક ચપટી નમક અને જીરુ (પાવડર) ભેળવીને આછી કરેલ છાશ.

## સંવર્ધિત છાશ 
સંવર્ધિત છાશ એ એક અથવાયેલ દુગ્ધ પેય છે. તેને ગાયના (કોઈ પણ) દૂધમાંથી બનાવવામાં આવે છે. ભેંસ ના દૂધ માંથી બનાવેલી છાશ સ્વાદમાં થોડી ખાટી હોય છે. આ ખટાશ લેક્ટિક એસિડ જીવાણુંને આભારી છે. આ પ્રકારે છાશ ઉત્પાદનની બે રીતો પ્રચલિત છે. સંવર્ધિત છાશની બનાવટમાં સીધાં દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા ઉમેરાય છે. જેને સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ લેક્ટિસ તરીકે ઓળખાય છે. એક અન્ય પ્રજાતિના જીવાણું વાપારીને પણ અન્ય છાશ બને છે, જેને  બલ્ગેરિયન  છાશ કહે છે. આની બનાવટમાં લેક્ટોબેસિલસ બલ્ગેરિકસ નામના જીવાણું વપરાય છે. જેઓ ખટાશ લાવે છે.

શ્રેણી:આહાર
મોટી મોરી (તા. મેઘરજ)

**મોટી મોરી (તા. મેઘરજ)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટી મોરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
જંડ હનુમાન

**જંડ હનુમાન** અથવા **ઝંડ હનુમાન** એ ગુજરાત રાજ્યના પંચમહાલ જિલ્લાના જાંબુઘોડા નજીક આવેલું એક સ્થાન છે, જે જાંબુઘોડા અભયારણ્ય વચ્ચે સ્થિત છે. આ સ્થળ તેના પ્રાચીન હનુમાન મંદિર, લોકકથાઓ અને ઐતિહાસિક અવશેષો માટે જાણીતું છે.

## ઇતિહાસ અને મહત્વ 
જંડ હનુમાનમાં ૫૦૦ વર્ષથી પણ વધુ જુના શિલ્પો અને મૂર્તિઓ છે. આમાં એક ૨૧ ફૂટ ઊંચી અખંડ હનુમાનજીની મૂર્તિ છે, જે એક જ પથ્થરમાં કોતરવામાં આવી છે. આ મૂર્તિની વિશિષ્ટતા એ છે કે તેમાં શનિ દેવને હનુમાનજીના પગ નીચે કોતરવામાં આવ્યા છે, જે શનિદોષના નિવારણનું પ્રતિક છે.

સ્થાનિક લોકકથાઓ મુજબ પાંડવો વનવાસ દરમિયાન અહીં રોકાયા હતા. અહીંના બે મહત્વના ઐતિહાસિક અવશેષો ભીમની ઘંટી અને અર્જુનનો કૂવો છે. કહેવાય છે કે અર્જુને દ્રૌપદી માટે બાણ મારી ને પાણી માટે કૂવો બનાવ્યો હતો, આ કૂવાને અર્જુનકુંડ અને બાણગંગા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ભીમની ઘંટીનો ઘેરાવો આશરે પાંચ ફૂટ છે.

## ધાર્મિક પ્રથાઓ 
હનુમાન જયંતી પર અહીં હજારો શ્રદ્ધાળુઓ એકત્ર થાય છે. આ પવિત્ર સ્થળને લોકોએ ખૂબ માન્યતા આપી છે અને લોકો અહીં વિઘ્નનિવારણ અર્થે દર્શને આવે છે.

## મુલાકાત અંગેની માહિતી 
આ સ્થળ વર્ષભર મુલાકાતીઓ માટે ખુલ્લું હોય છે. અહીં પહોંચવા માટે જાંબુઘોડા થઈ ને લાંભિયાના માર્ગે જઈ શકાય છે.

## અવશેષો અને રચનાઓ 

ચિત્ર:HistoricPhoto.jpg|thumb|હનુમાનજીની મૂર્તિનું તત્કાલિન સ્વરુપ દર્શાવતી એક જૂની છબી
ચિત્ર:HistoricPhoto2.jpg|thumb|હનુમાનજીની મૂર્તિનું તત્કાલિન સ્વરુપ દર્શાવતી અન્ય એક જૂની છબી
ચિત્ર:ZandHanumanBoard.jpg|thumb|મંદિરનું પાટિયું
ચિત્ર:ArjunaWell.jpg|thumb|અર્જુનનો કૂવો,અર્જુન કુંડ, બાણાગંગા
ચિત્ર:ArjunaWell2.jpg|thumb|અર્જુનનો કૂવો,અર્જુન કુંડ, બાણાગંગા

## સાથે જ જુઓ 
* હનુમાન જયંતી
* પંચમહાલ જિલ્લો
* જાંબુઘોડા અભયારણ્ય

શ્રેણી:જાંબુઘોડા તાલુકો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
સુભાષ કાક

thumb|સુભાષ કાક
**સુભાષ કાક** (જન્મ ૨૬ માર્ચ, ૧૯૪૭) ભારતીય મૂળના અમેરિકન એવા કવિ, દાર્શનિક અને કોમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિક છે. એમના ઘણાં પુસ્તકો વેદ, કલા અને ઇતિહાસ વિષય પર પ્રકાશિત થયેલાં છે. એમનો જન્મ શ્રીનગર, કાશ્મીરમાં અને શિક્ષણ કાશ્મીરમાં અને દિલ્હીમાં થયો હતો. તેઓ અમેરિકાના ઓક્લાહોમા પ્રાન્તમાં સંગણક વિજ્ઞાનના પ્રોફેસર તરીકે કાર્ય કરે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૭માં જન્મ
સમિક્ષા

**સમિક્ષા**નો અર્થ સાહિત્યમાં સંપાદન (editing) અથવા વિશ્લેષણ (analysis) થઇ શકે છે. આ ઉપરાંત **સમિક્ષા** એ ગુજરાતીમાં કન્યાનું નામ પણ હોઇ શકે છે, જેનું ટુંકુ અથવા હુલામણું નામ(babyname) *સમી* કે *સમુ* પણ થઇ શકે છે.

શ્રેણી:સાહિત્ય
શ્રેણી:સંદિગ્ધ શબ્દ
ગોપીપુરા

**ગોપીપુરા** સુરત શહેરમાં આવેલો ઐતિહાસીક વિસ્તાર છે.

## ઇતિહાસ 
કહેવાય છે કે તેને સુરતના એક શ્રીમંત શેઠ ગોપીચંદે તેને વસાવ્યું હતું. ૧૫મી સદીના અંતે ગોપી નામનો અનાવિલ બ્રાહ્મણ આ સ્થળે આવ્યો અને તેણે રહેવા માટે નાનું મકાન બાંધ્યું, ત્યાર બાદ રાંદેર ગામના કેટલાક વેપારીઓને તેડાવ્યા અને પછી આખો લત્તો વસાવ્યો. ત્યાર બાદ લોકોને રોજગારી આપવાના હેતુ થી તેણે વિશાળ તળાવ પણ બધાવ્યું હતું, જે આજે ગોપી તળાવના નામથી ઓળખાય છે.

શ્રેણી:સુરત શહેર
દુધીનો હલવો

**દૂધીનો હલવો** એ એક હળવા પૌષ્ટિક મિષ્ટાન્નની શ્રેણીમાં આવતી એક મીઠાઈ છે. દૂધી, દૂધ, ખાંડ કે સાકર અને ઘી વાપરીને આ મિઠાઇને તૈયાર કરવામાં આવે છે.

## કૃતિ 
### ઘી સહિત 
*એક કડાઈમાં ઘી લો.
*ઘી ગરમ કરો
*દૂધીને સીધી ઘીમાં ખમણો.
*દૂધીનું પાણી ઉડી જાય ત્યાં સુધી તેને સાંતળો.
*દૂધી સંતળાઇ જાય એટલે તેમાં દૂધ ઉમેરો.
*હવે દૂધમાં દૂધીને રાંધો. સાકર ઉમેરો.
*દૂધી રંધાઈ જાય તો બાકી વધેલું દૂધ ઉડાવી દો.
*હલવો થાળી કે બાઉલમાં કાઢી, ગમે તો ગોળ પાપડીની જેમ દાબી દો. અને તેના પર બદામની કાતરી ઉમેરો.

### ઘી રહિત 
જે લોકો તબિયતના કારણે ઘી ન ખાય કે કેલેરી પ્રત્યે સજાગ હોય તેવા લોકો માટૅ ઘી વિના પણ આ હલવો બનાવી શકાય છે.
*એક કડાઈમાં દૂધ લઈ ગરમ કરવા મૂકો.
*દૂધીને સીધી તેમાં ખમણો.
*દૂધીને રંધાવા દો.
*રંધાઈ રહે તો તેમાં સાકર, ભાવતું એસેંસ ઉમેરો. 
*દૂધી રંધાઈ જાય તો બાકી વધેલું દૂધ ઉડાવી દો.
*હલવો થાળી કે બાઉલમાં કાઢી, ગમે તો  ગોળ પાપડીની જેમ દાબી દો. અને તેના પર બદામની કાતરી ઉમેરો.

## નોંધ 
*દૂધી પહેલેથી ખમણી ન રાખવી કેમ કે તેમ કરતાં તે કાળી પડી જશે અને હલવો પણ દેખાવમાં સારો નહીં લાગે.

## આ પણ જુઓ 
*અંગ્રેજી વિકિપીડિયા પર હલવા વિશે લેખ
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:મીઠાઈ
ઉપમા

**ઉપમા** , જેને **ઉપ્પીન્ડી**(તેલુગુ),**ઉપ્પુમાવુ** (મલયાલમ), **ઉપ્પીટુ** (કન્નડ), **ખારાભાત** (કન્નડ), **ઉપ્પીટ** મરાઠી, અને **રુલમ** (કોંકણી)તરીકે ઓળખાય છે, તે એક રવામાં થી બનેલ ભારતીય વાનગી છે. આ નામ તમિળ ભાષાના શબ્દ ઉપ્પુ (મીઠું) અને માવુ (લોટ) પરથી ઉતરી આવ્યો છે. તમિળનાડુમાં જો ઉપમા માત્ર રવાની બનેલી હોય તો તેને ઉપમા કહે છે પણ તેમાં શાકભાજી ઉમેરવામાં આવે તો તેને ખીચડી કહે છે.

આ એક દક્ષિણ ભારતની સવારના નાસ્તાની વાનગી છે. આને સૂજી અથવા રવા તરીકે ઓળખાતા ઘઉંના કરકરા લોટ માંથી બનાવાય છે. વિવિધ પ્રકારના ઉપમા વર્મી સેલી કે ઘઉં ના ફાડા વાપરીને બનાવી શકાય છે. ઉપમા બનાવવામં સહેલી છે. સ્વાદ માટે તેમાં શાક ભાજી ઉમેરી શકાય છે.સજાવટ માટૅ ઉપમા પર બાફેલ દાના, કાજુ કે શિંગ વપરાય છે.

## કૃતિ 
ઉપમા બનાવવાની ઘણી પદ્ધતિ પ્રચલિત છે. દરેક પદ્ધતિ તેમાં સ્વાદ સુગંધ માટે વિવિધ પદાર્થો વાપરે છે.
સામાન્ય રીતે બનતી ઉપમાની કૃતિ આ પ્રમાણે છે. 
#### સામગ્રી 
* ઘઉં રવો (૧ કપ)
* તેલ (3-4 ચમચા)
* રાઈ (1/2 tsp)
* જીરું (1 tsp)
* આદુ (1/2 ચમચી, ખમણેલું)
* લીલાં મરચાં (૩-૫ મધ્યમ, કાપેલી)
* કાપેલા કાંદા (એક મધયમ) (વૈકલ્પીક)
* મીઠું
* શાક બાફેલા: વટાણાં, ગાજર, બટેટાં, ફ્લાવર, ટમેટાં.
* ખમણેલ નારિયળ (૩-૪ ચમચી, વૈકલ્પીક)
* લીંબુનો રસ (૨ ચમચી, વૈકલ્પીક)

#### કૃતિ 
* 1. રવાને કોરો શેકી લો, ત્યાર સુધી કે જ્યાર સૂધી હળવો બદામી રંગ ન પકડે.
* 2. મોટી કડાઐમાં તેલ ગરમ કરો.
* 3. તેમાં રાઈ તતડાવો. અને જીરું, આદુ, લીલાં મરચાના ટુકડા અને સમારેલા કાંદા ઉમેરો કાંદા સોનેરી થાય ત્યાંસુધી સાંતળો.
* 4. શાક ઉમેરો, મીઠુમ્ અને બે કપ પાણી ઉમેરો, અને ઉકળવા દો. (ગરમ પાણી હોય તો વધુ સારું)
* 5. શેકેલો રવો તેમાં ઉમેરો, આંચ ધીમી કરો, અને ફટાફટ હલાવો જેથી ગઠ્ઠા ન બાજે. 
* 6. જ્યારે બધું પાણી શોષાઈજશે ત્યારે ઉપમા તૈયાર સમજવો.
* 7. આને ખમણેલ કોપરું, કોથમીર ભભરાવી અને લીંબુ નીચોવીને આપવું.

### નોંધ 
*ઉપમાને નાળિયેરની ચટણી સાથે ખાતા તે સ્વાદીષ્ટ લાગે છે.

## ઇતિહાસ 
આ ખાદ્ય પદાર્થની શરૂઆત ભારતના બ્રિષ્હ શાશન્ દરમ્યાન થઈ હોવાનું મનાય છે અને બ્રિટીશ તથા ભારતીય લોકોમાં સમાન રૂપે પ્રિય હોવાનું જણાય છે.

## મુખ્ય વિવિધ રૂપો 
રવા ને જેમ જ વર્મી સેલી, ચોખાનો રવો કે ડુરમ સેમોલીના વાપારીને પન ઉપમા બનાવાય છે. ચોખાનો રવો જે દક્ષિણ કર્ણાટકમાં પ્રચલિત છે ત્યાં અક્કી તારી ઉપ્પીટ્ટુ નામે આનો ઉપમા બને છે. ચોખા પચવામાં હલકા હોવાથી ઈડલી અને કાંજી સાથે અક્કી તારી ઉપ્પીટ્ટુ પણ દરદીઓને ખોરાકમાં અપાય છે. આના અન્ય વિવિધ રૂપોની કૃતિ અહીં આપી છે:

* ઉપમાના વિવિધ રૂપો 
* કોઉસ - કોઉસ ઉપમાની કૃતિ
* વર્મી સેલી ઉપમાની કૃતિ 
* ઝડપી અને સરળ ઉપમા ની કૃતિ 

ઉપમાનું એક અન્ય વિવિધ રૂપ કાંદા ન વાપરતા ખમણેલું કોપરું વાપરીને બનાવાય છે. ખાસ કરીને તહેવારોના દિવસે જ્યારે કામ્દા વર્જ્ય હોય છે.આ ઉપમા પર ઘી ઉપરથી લઈને ખવાય છે. ઉપમા જેવી વાનગીને વધેલા બ્રેડનો ચૂરો કે ઈડલીનો ચૂરો વાપરીને પણ બનાવાય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
ઉપમાની કૃતિ ૧http://www.thokalath.com/cuisine/breakfast.php

ઉપમાની કૃતિ ૨ http://www.indianchild.com/Recipes/mini_meals_recipe/upma_recipe.htm 

શ્રેણી:દક્ષિણ ભારતની વાનગીઓ
પોંગલ

**પોંગલ** (Tamil: பொங்கல்) એ એક ચોખાથી બનતી પ્રખ્યાત દક્ષિણ ભારતીય વાનગી છે. 

પોંગલ બે પ્રકારની હોય છે: *શકરી પોંગલ* (મીઠો પોંગલ) અને  *વેન પોંગલ* (હળવો મસાલેદાર પોંગલ). *પોંગલ* આ શબ્દ મોટે ભાગે મસાલેદાર પોંગલ માટે વપરાય છે જે એક સાવારનો નાસ્તો છે. ચોખાને  દૂધ , ગોળ  સાથે માટીના પાત્રમાં પોંગલ નામના તહેવારને દિવસે લાકડાની આગ પર રાંધીને બનાવાતો પોંગલ ને પણ પોંગલ કહે છે. 

## વિવિધ રૂપો
### શકરી પોંગલ
શકરી કે છકરી પોંગલ સામાન્ય રીતે મંદિરોમાં ભગવાનને ભોગ સ્વરૂપે અને પ્રસાદ સ્વરૂપે ચડાવાય છે. આ પોંગલ તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ અને કર્ણાટકના પોંગલ નામના ઉત્સવ દરમ્યાન પણ બનાવાય છે

તમિલ ભાષામં સાકર નો અર્થ થાય છે - શકરી કે ચક્રી. (તમિલ લોકો શ શબ્દ ઓછો બોલે છે) આ સ્વાદમાં મીઠો હોય છે અને તેમાં ચોખા સાથે સાકર/ગોળ, કોપરાના ટુકદા, કાજુના ટુકડા, મગની દાળ (મોગર દાળ) પણ નખાય છે. સામાન્ય રીતે પોંગલમાં મીઠાશ માટે ગોળ વપરાય છે પણ સાકર પણ વાપરી શકાય છે. સાકર વાપરતાં પોંગલ ધોળાશ પડતા રંગની બને છે જ્યારે ગોળ વાપરતાં તે બદામી રંગની બને છે..

### વેન પોંગલ
વેન પોંગલ એ દક્ષિણ ભારતની એક લોકપ્રિય વાનગી છે જે સવારના નાસ્તા રૂપે ખવાય છે.

### મેલગુ પોંગલ
મેલગુ પોંગલ એ એક મસાલે દાર પોંગલ છે જેમાં  મરી નાખીને તેને તેજ બનાવાય છે

## તહેવારીક મહત્ત્વ
દરેક જાન્યૂઆરીમાં તમિળ લોકો પોંગલ નામે તહેવાર ઉજવે છે. જે એક પાક કાપણીનો તહેવાર છે. આ તહેવારનું નામ આ વાનગી પરથી પડ્યું છે કેમકે સવારે આ પોંગલ તૈયાર કરી સૂર્ય તથા અન્ય ભગવાનોને પાક ની કાપનીનો આભાર માનતા ચડાવવામાં આવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
*ઝડપી વેન પોંગલ ની કૃતિ

શ્રેણી:દક્ષિણ ભારતની વાનગીઓ
મરાઠી ભાષા

**મરાઠી** એ એક ઇન્ડો-આર્યન ભાષા છે જે મુખ્યત્વે ભારતના મહારાષ્ટ્રના ૮.૩૧ કરોડ મરાઠી લોકો દ્વારા બોલાય છે. તે પશ્ચિમ ભારતના મહારાષ્ટ્ર અને ગોવા રાજ્યોમાં અનુક્રમે સત્તાવાર ભાષા અને સહ-સત્તાવાર ભાષા છે અને તે ભારતની 22 અનુસૂચિત ભાષાઓમાંની એક છે. ૨૦૧૯ માં ૮.૩૧ કરોડ લોકો દ્વારા બોલાતી મરાઠી ભાષા, વિશ્વની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષાઓની સૂચિમાં ૧૦મા ક્રમે છે. હિન્દી અને બંગાળી પછી ભારતમાં મરાઠીમાં ત્રીજા ક્રમાંકની પ્રચલિત ભાષા છે.  સર્વે આધુનિક ભારતીય ભાષાઓમાં મરાઠી ભાષા કેટલુંક અતિ પ્રાચીન સાહિત્ય ધરાવે છે, જે લગભગ ઈ. સ. ૬૦૦ સુધીનું છે.  મરાઠીની મુખ્ય બોલીઓ સામાન્ય મરાઠી અને વરાહદી બોલી છે .  કોળી અને માલવાણી કોંકણી મરાઠી ભાષાથી ભારે પ્રભાવિત છે. 

મરાઠી 'અમે' ના સમાવિષ્ટ અને વિશિષ્ટ સ્વરૂપોને જુદા પાડે છે અને તેમાં ત્રણ-લિંગ હોય છે જે પુરૂષવાચી અને સ્ત્રીની ઉપરાંત નાન્યતરને પણ માન્યતા આપે છે. 

## ભૌગોલિક ફેલાવો 
મરાઠી મુખ્યત્વે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, ગોવા, કર્ણાટક (ખાસ કરીને બેલગામ, બીડર, ગુલબર્ગ અને ઉત્તર કન્નડના સરહદ જિલ્લાઓ), તેલંગાણા, દમણ અને દીવ અને દાદરા અને નગરહવેલીના કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં બોલાય છે. ભૂતપૂર્વ મરાઠા શાસિત વડોદરા, ઈંદોર, ગ્વાલિયર, જબલપુર અને તાંજોર (તંજાવુર) શહેરોમાં પણ સદીઓથી મરાઠી ભાષા વપરાય છે. ભારતના અન્ય ભાગોમાં અને વિદેશોમાં પણ મરાઠી લોકોના સ્થળાંતર દ્વારા મરાઠી ભાષા પહોંચી છે.  

૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ભારતમાં ૮.૩૦કરોડ મૂળ મરાઠી ભાષીઓ હતા, જે તેને હિન્દી અને બંગાળી પછી ત્રીજી સૌથી વધુ બોલાતી માતૃભાષા બનાવે છે. મૂળ મરાઠી ભાષીઓ ભારતની વસ્તીના ૬.૮૬% છે. કુલ મરાઠી ભાષાના મૂળ વક્તાઓ મહારાષ્ટ્રમાં ૬૮.૯૩%, ગોવામાં ૧૦.૮૯%, દાદરા અને નગર હવેલીમાં ૭.૦૧%, દમણ અને દીવમાં ૪.૫૩%, કર્ણાટકમાં ૩.૩૮%, મધ્યપ્રદેશમાં ૧.૭૦% અને ગુજરાતમાં ૧.૫૨% છે. 

## સ્થિતિ 
મરાઠી મહારાષ્ટ્રની સત્તાવાર ભાષા છે  અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં દમણ અને દીવ  અને દાદરા અને નગરહવેલી માં સહ-સત્તાવાર ભાષા.છે  ગોવામાં, કોંકણી એકમાત્ર સત્તાવાર ભાષા છે; જોકે, મરાઠીનો ઉપયોગ કેટલાક કિસ્સામાં કેટલાક સત્તાવાર હેતુ માટે પણ થઈ શકે છે. મરાઠીને ભારતના બંધારણની આઠમી સારિણીમાં શામેલ કરવામાં આવી છે, આમ તેને "અનુસૂચિત ભાષા" નો દરજ્જો મળ્યો છે.  મહારાષ્ટ્ર સરકારે મરાઠીને *શાસ્ત્રીય ભાષાનો* દરજ્જો આપવા સંસ્કૃતિ મંત્રાલયને આવેદનપત્ર પાઠવ્યું છે.  મહારાષ્ટ્ર સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા વર્ણવેલ સમકાલીન વ્યાકરણના નિયમોને મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવે છે. મરાઠી ભાષાના વિદ્વાનોની પરંપરાઓ અને ઉપરોક્ત નિયમો તત્સમને (સંસ્કૃતમાંથી સ્વીકૃત શબ્દોને) વિશેષ દરજ્જો આપે છે. આ વિશેષ દરજ્જા ને કારણે કે સંસ્કૃતની જેમ તત્સમ નિયમોનું પાલન થાય એવી અપેક્ષા હોય છે. જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે નવા તકનીકી શબ્દોની માંગનો સામનો કરવા માટે સંસ્કૃતનો આશરો લેવાની આ પ્રથા મરાઠીને સંસ્કૃત શબ્દોનો મોટો સંગ્રહ આપે છે  

મહારાષ્ટ્રમાં તમામ યુનિવર્સિટીઓ ઉપરાંત, મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી દ્વારા વડોદરામાં, ઓસ્માનિયા યુનિવર્સિટી દ્વારા હૈદરાબાદમાં,  કર્ણાટક યુનિવર્સિટી દ્વારા ધારવાડમાં,  ગુલબર્ગ યુનિવર્સિટી માં કાલબુરગીમાં,  દેવી અહલ્યા યુનિવર્સિટી દ્વારા ઈંદોરમાં  અને ગોવા યુનિવર્સિટી દ્વારા ગોવામાં  મરાઠી ભાષાશાસ્ત્રમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ખાસ વિભાગો છે. જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી (નવી દિલ્હી) એ મરાઠી માટે વિશેષ વિભાગ સ્થાપવાની યોજના જાહેર કરી છે.  

૨૭ ફેબ્રુઆરીએ કવિ કુસુમાગ્રજ (વિષ્ણુ વામન શિરવડકર) નો જન્મદિવસને મરાઠી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.  

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ
શ્રેણી:દેવનાગરી લિપિમાં લખાતી ભાષાઓ
બીસી બેલા ભાત

બીસી બેલા ભાત|thumbnail
**બીસી બેલા ભાત** કે **બીસી બેલે ભાત** (કન્નડ - ಬಿಸಿ ಬೇಳೆ ಭಾತ್) એ એક ચોખા આધારિત કર્ણાટકની વાનગી છે. **બીસી બેલા ભાત** નું ભાષાંતર મસાલેદાર-તુવેરની દાળ-ભાત થાય છે. આને *બીસી બેલા હુલિયાના* પણ કહે છે. આ વાનગી બનાવવાની પારંપારિક પદ્ધતિ બહુ લાંબી છે. તેમાં ઘણાં મસાલા વપરાય છે, જેમકે તુવેર દાળ, શાકભાજીઓ. મસાલા જેમ કે જાયફળ અને હિંગ, લીમડો અને આમલી નો ઘોળ આ બધાને લેધે  આ વાનગીને એક જુદો સ્વાદ મળે છે. આને ગરમા ગરમ પીરસાય છે અને આની સાથે  સલાડ, પાપડ કે બટેટાની ચીપ્સ. ઉડીપી પ્રકાના હોટલમાં આ પદાર્થ મોટેભાગે પીરસાય છે.  બેસી બેલા ભાત તૈયાર કરવાનો મસાલો ભારતના કરિયાણાને દુકાનો માં મળી આવે છે. બીસી બેલે ભાતના રાંધવા માટે તૈયાર પેકેટ પણ મળી આવે છે. બેંગલોરમાં આવેલ મવાલ્લી ટીફીન રૂમ આ વાનગી માટે પ્રખ્યાત છે. 

## કૃતિ
### સામગ્રી
*તુવેર દાળ - ૧/૨ કપ
*ચોખા - ૧ કપ
*દૂધી - ૨૦૦ ગ્રામ
*લીલા વટાણા - ૫૦ ગ્રામ
*ગાજર - ૧૦૦ ગ્રામ
*ફણસી - ૧૦૦ ગ્રામ
*શિમલા મરચાં - ૧૦૦ ગ્રામ
*આમલી - લીંગુ ના આકરનો ગોળો
*રાઈ - ૨ ચમચી
*કાજુ - ૨૦ ગ્રામ
      
### મસાલા માટે
*ચણા દાળ - ૧ મોટો ચમચો
*અડદ દાળ- ૧ મોટો ચમચો
*હિંગ - ૧/૨ મોટો ચમચી
*મેથી ના દાણા - ૧ મોટો ચમચો
*ધાણા - ૩ મોટા ચમચા
*સૂકુ કોપરું - ૧ મોટું
*સૂકી લાલ મરચી - ૧૫ (સ્વાદ અનુસાર)
*ખસ ખસ - ૧ ૧/૨ ચમચી
*લવીંગ - ૪
*એલચી - ૪
*તજ - ૧ ઈંચના ત્રણ ટુકડા
*લીમડો - થોડાં પાન
*કોથમીર - થોડી
*તેલ - શેકવા અને વધાર માટે
*મીઠું - સ્વાદ અનુસાર 

## રીત
#એક પેણી ગરમ કરી તેમાં ચણાની અને અડદની દાળને કોરી શેકી લો તેમાં તોડું તેલ લઈ ગરમ કરો. તેમાં લાલ મરચી, મેથી, ધાણા  અને ખમણેલુ નારિયેળ સાંતળો જ્યાં સુધી મેથી સોનેરી બદામે રંગની ના થાય
#થોડું તેલ લો ખસ ખસ  , લવીંગ, એલચી અને તજ તેમાં ઉમેરો અને શેકો. તેનો પાવડર કરી બાજુ એ રાખો.
#થોડાં પાણીમાં આમલી પલાળી તેનો રસ કાઢી તૈયાર રાખો.
#શાકના ૨.૫ ઈંચ લાંબા ટુકડા કરો
#ચોખા અને દાળ ધોઈ નાખો. તેને બે જુદા પાત્રમાં મૂકો, તેમાં ચપતી હળદર ઉમેરો, કાપેલા શાક ભાજે તેમાં ઉમેરો અને બે સી જેટલા બાફો.
#૧૫ મિનિટ પછી ઢાકણ ખોલી તેમાં વધુ પાણી ઉમેરો અને ઉકળવા મૂકો  અને તેમાં સ્વાદ અનુસાર આમલીનો ઘોળ અને મીઠું ઉમેરો. અને બરાબર મિશ્ર કરો. 
#થોડુમ્ ઘી ગરમ કરો તેમાં કાજુ સોનેરી રંગના  તળી લો. તેમામ્ ચોખા અને અન્ય પાવડર ઉમેરો.
#અન્ય બધાં તૈયાર કરેલ પદાર્થ તેમાં ભેળવી૫-૭ મિનિટ ગરમ કરો.
#થોડું તેલ ગરમ કરો , લાલ આખા મરચા,રાઈ, હિંગ, લીમડાનો  તેમાં વઘાર કરો.
#તેને ભાતમાં ઉમેરો અને ભાવે તો ઘી ઉમેરી પીરસો.

શ્રેણી:દક્ષિણ ભારતની વાનગીઓ
બીએસઈ સેન્સેક્સ

**બીએસઈ સેન્સેક્સ** અથવા **મુંબઈ સ્ટોક એક્સચેન્જ સેન્સીટીવ ઇન્ડેક્સ** એ મુંબઈ શેરબજાર ખાતે થતી શેરોની લે-વેચ પર આધારીત એક આંક છે, જેનો આધાર પહેલી જાન્યુઆરી, ૧૯૮૬ના રોજ નોંધવામાં આવેલી ૩૦ (ત્રીસ) કંપનીઓના શેરોની લેવડદેવડની કિંમત પર રહે છે. આ સેન્સેક્સ ભારતીય શેરબજારનાં તમામ સ્થાનિક એક્સચેન્જોમાં થતી લેવડદેવડ માટે શ્વાસના ધબકારા સમાન ગણાય છે. It consists of the 30 largest and most actively traded stocks, representative of various sectors, on the Bombay Stock Exchange. These companies account for around fifty per cent of the market capitalization of the BSE. The base value of the sensex is *100* on April 1, 1979, and the base year of BSE-SENSEX is *1978-79*. 

At a regular intervals, the Bombay Stock Exchange (BSE) authorities review and modify its composition to make sure it reflects current market conditions. The index is calculated based on a free-float capitalization method; a variation of the market cap method. Instead of using a company's outstanding shares it uses its float, or shares that are readily available for trading. The free-float method, therefore, does not include restricted stocks, such as those held by promoters, government and strategic investors..

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:શેરબજાર
પટેલના ધુંધા (તા. મેઘરજ)

**પટેલના ધુંધા (તા. મેઘરજ)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મેઘરજ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. પટેલના ધુંધા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:મેઘરજ તાલુકો
ડૉ. જીવરાજ મહેતા

**ડો. જીવરાજ નારાયણ મહેતા** ગુજરાત રાજ્યના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી હતા.

## જીવન 
જીવરાજ મહેતાનો જન્મ ૨૯ ઓગસ્ટ, ૧૮૮૭ના દિવસે અમરેલી ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ નારાયણભાઈ અને માતાનું નામ જનકબા હતું. આર્થિક રીતે નબળા કુટુંબમાં જન્મેલા ડો. જીવરાજ મહેતાનું બાળપણ તેમ જ તેમનો અભ્યાસકાળ ખુબ જ સંઘર્ષમય રહ્યો હતો. ભણવાનો ખર્ચ મેળવવા માટે તેઓએ શિષ્યવૃત્તિઓ મેળવી, ફી માફી મેળવી અને પોતે ટ્યૂશનો કરી આવક ઉભી કરી હતી. ઈ. સ. ૧૯૦૩ના વર્ષમાં તેઓએ મેટ્રિકની પરીક્ષામાં બહુ જ સારી સફળતા મેળવી હતી અને ત્યારબાદ દાક્તરી અભ્યાસક્રમ માટે મુંબઈની ગ્રાન્ટ મેડિકલ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. મેડિકલ શિક્ષણ માટે શેઠ વી.એમ. કપોળ બોર્ડિંગ ટ્રસ્ટની સ્કોલરશીપ, તે શિક્ષણ માટે, બ્રિટિશ મેડિકલ સર્વિસના ઓફિસરો આગળ બહુ કપરી પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કરી હતી. એના છેલ્લા વર્ષમાં આઠમાંથી સાત ઈનામો મેળવ્યા હતા અને આઠમું ઇનામ પણ હોસ્ટેલના સાથી સાથે પ્રાપ્ત કર્યું હતું.

## કારકિર્દી 
લંડન નિવાસ દરમિયાન તેમણે ‘લંડન ઇન્ડિયન એસોસિયેશન’ સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી. ઈ.સ. ૧૯૨૧ થી ૧૯૩૦ સુધી ગુજરાત, મુંબઈ અને ભારતના અનેક જાહેર સંસ્થાઓમાં અને સમિતિઓમાં અધ્યક્ષપદે રહીને મહત્વની કામગીરી કરી હતી. ઈ.સ. ૧૯૨૧માં વડોદરા રાજયના ચીફ મેડીકલ ઓફિસર તરીકે જોડાયા હતા.

ઈ.સ. ૧૯૩૦માં ગાંધીજીના નેતૃત્વ હેઠળ સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ ખેડાયો ત્યારે મુંબઈ શહેર સંગ્રામ સમિતિની ઉચ્ચ ભીતરી સમિતિના તેઓ સભ્ય હતા અને લડતના સંચાલનમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો હતો. ગાંધીજીને પણ તેમણે તબીબી સેવાઓ આપી હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૨માં ‘હિંદ છોડો’ આંદોલનમાં પણ તેમણે બીજી વાર જેલવાસ ભોગવ્યો. ઈ.સ. ૧૯૪૬ થી ૧૯૪૮ સુધી તેઓ મુંબઈ  ધારાસભાના સભ્ય રહ્યા હતા. ઈ.સ. ૧૯૪૯ થી ૧૯૫૦ સુધી મુંબઈ રાજ્યના પ્રધાનમંડળમાં સેવાઓ આપી હતી. ઈ.સ. ૧૯૫૨ થી ૧૯૬૦ સુધી તેઓ નાણાંપ્રધાન રહ્યા હતા. ઈ.સ. ૧૯૬૦માં પહેલી મે ના રોજ ગુજરાતનું અલગ રાજ્ય થયું ત્યારે તેઓ ગુજરાત રાજ્યના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા. ગુજરાતના પ્રશ્નો ઊંડો અભ્યાસ કરી વિવિધ પ્રશ્નો એક પછી એક હલ કર્યા. નવા રાજ્યની નવી રાજધાની ક્યાં રાખવી એ અંગે લાંબી મંત્રણા પછી ગાંધીનગર રાખવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. તેમણે ૧૯૬૦માં ગુજરાત સ્ટેટ ફર્ટીલાઈઝર કંપનીની રચના કરી. વડોદરામાં પ્રેટ્રોકેમિકલ્સ ઉદ્યોગની સ્થાપના કરી. અમદાવાદમાં એશિયાની પ્રખ્યાત સિવિલ હોસ્પીટલનું બાંધકામ કરાવ્યું. આ ઉપરાંત ગુજરાતમાં ખાદી અને ગ્રામોધ્ધાર બોર્ડની રચના કરવામાં આવી. ગુજરાતમાં દારૂબંધી દાખલ કરી. ૧૯૬૪-૧૯૬૬ ઇન્ગ્લેન્ડમાં ભારત તરફથી હાઈ કમિશ્નર રહ્યા હતા.

૯૧ વર્ષની વયે ૭ નવેમ્બર ૧૯૭૮ ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સન્માન 
અમદાવાદ ખાતે તેમના નામ પરથી જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ આવેલી છે. ગાંધીનગરમાં માહિતી ખાતાના એક સંકુલનું નામ તેમની સ્મૃતિમાં રાખવામાં આવ્યું છે. ઇ.સ. ૨૦૧૫થી ભારત સરકાર દ્વારા મેડિકલ ક્ષેત્રમાં સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર *જીવરાજ મહેતા એવોર્ડ*ની શરૂઆત થઇ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* પ્રથમ લોકસભાની વેબસાઇટ પર પરિચય
* ગુજરાતઈન્ફોર્મેશન.નેટ પર ડો. જીવરાજ મહેતા વિશે માહિતી 
* મેપ્સ ઑફ ઇન્ડીયાની વેબસાઇટ પર માહિતી 

શ્રેણી:ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી
શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૭૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શ્રેણી:૧૮૮૭માં જન્મ
માઇલી સાઇરસ

thumb|300px|right|માઇલી સાયરસ બાળકોના સમારંભમાં
**માઇલી સાઇરસ**નો જન્મ ૨૩મી નવેમ્બર, ૧૯૯૨ના રોજ થયો હતો. તેનું જન્મ સમયે નામ ડેસ્ટની હોપ સાઇરસ હતું. તેણી એક અમેરિકી ગાયિકા, અભિનેત્રી તેમ જ લેખિકા છે. સાઇરસ ડિઝની ચેનલની શ્રૃંખલા *હન્ના મોન્ટેના*માં મુખ્ય પાત્રનો અભિનય કરવા માટે વિશેષ રૂપથી ઓળખાય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* માઇલી સાઇરસની અધિકૃત વેબસાઇટ
* ઈન્ટરનેટ મૂવી ડેટાબેઝ પર માઇલી સાઇરસ વિશે માહિતી

શ્રેણી:અમેરિકા
શ્રેણી:ગાયિકા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ

**પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ** પર ઓછી વયમાં જ પોતાની બે રાજધાનીઓ દિલ્હી અને અજમેરની સાથે વિશાળ રાજયની જવાબદારી આવી ગઈ હતી. પૃથ્વીરાજના પિતા સોમેશ્વર ચૌહાણના મૃત્યુને કારણે પ્રજાની દેખરેખની જવાબદારી પૃથ્વીરાજે ઉઠાવી. પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ વંશના અંતિમ પ્રતાપી સમ્રાટ હતા. તે પોતાના સાહસ અને પરાક્રમના કારણે લોકોની વચ્ચે જાણીતા બન્યા હતા. પૃથ્વીરાજનો સંયોગિતા સાથે પ્રેમ પ્રસંગ પણ ઇતિહાસમાં ચર્ચિત રહ્યો છે. પૃથ્વીરાજ ચૌહાણનો જન્મ ૧૧૬૮માં થયો હતો. બાળપણમાં જ પૃથ્વીરાજે ગુરૂકૂળમાં રહેતા શસ્ત્ર વિદ્યા, રાજનીતિ કલા અને સાહિત્ય જેવા વિષયોમાં નિપુણતા મેળવી હતી. 

પૃથ્વીરાજનો સમકાલીન હતો, કન્નોજનો રાજા જયચંદ્ર. રાજા જયચંદ્ર પૃથ્વીરાજનો મામેરો ભાઈ હતો. સંયોગિતા જયચંદ્રની પુત્રી કે પાલિત પુત્રી હતી જેનુ હરણ કરીને પૃથ્વીરાજે તેની સાથે લગ્ન કરી લીધા હતા. આ એ સમયની વાત છે જ્યારે ભારતની સીમાઓ પર ઘોરના શાસક મોહમ્મદ ઘોરીનુ આક્રમણ થઈ રહ્યુ હતુ. 

મોહમ્મદ ઘોરીએ ભારત પર આક્રમણ કર્યુ અને તે જીતતો ગયો. જ્યારે એની જીત પૃથ્વીરાજ ચૌહાણના રાજ્યની સીમા સુધી આવે ગયો તો પૃથ્વીરાજ ક્રોધે ભરાયો. ઘોરી સાથે લડવા પૃથ્વીરાજે સેના તૈયાર કરી અને બંને તરાઈ નામની જગ્યાએ એકબીજા સાથે યુધ્ધ કરવા લાગ્યા. પૃથ્વીરાજે તરાઈના પહેલા યુધ્ધમાં ઘોરીને પાછળ ભાગવા મજબૂર કરી દીધો.અને‌ તેને જીવીત છોડી દીધો. પૃથ્વીરાજની જીત થઈ પરંતુ બીજા વર્ષે ૧૧૯૨માં ઘોરી ફરી મેદાનમાં આવ્યો અને આ વખતે જીત ઘોરીની થઈ. પૃથ્વીરાજને બંદી બનાવવામાં આવ્યા. ઘોરીની વિરુધ્ધ લડાઈમાં જયચંદ્ર મદદ ના કરતા તો બની શકતુ કે વાત જુદી હોત.

પૃથ્વીરાજના દરબારી કવિ અને મિત્ર ચંદબરદાયુએ 'પૃથ્વીરાજ રાસો'માં જણાવ્યુ એ પ્રમાણે તેઓએ લખ્યુ કે જ્યારે પૃથ્વીરાજ ઘોરમાં બંદી હતા ત્યારે એકવાર હુ તેમને મળવા ગયો. ત્યાં સુધી તો મોહમ્મદ ઘોરીએ તેમને લોખંડ ના ગરમ સળીયા થી‌ આંધળો બનાવી દીધો હતો. ત્યારબાદ મેં અને પૃથ્વીરાજે મળીને ઘોરીને મારવાની યોજના બનાવી. 

એક દિવસ જ્યારે પૃથ્વીરાજને દરબારમાં લાવવામાં આવ્યા તો મે કહ્યુ:  આ અંદાજથી પૃથ્વીરાજે શબ્દભેદી વિધ્યા થી બાણ છોડ્યુ અને મોહમ્મદ ઘોરી માર્યો ગયો. 

ઇતિહાસમાં લખ્યુ છે કે મોહમ્મદ ઘોરીની કોઈ તેના દુશ્મને હત્યા કરી હતી. ઘોરીનો કોઈ પુત્ર ન હોવાથી તેના એક વિશ્વાસુ ગુલામ અને સિપાહી કુતુબુદ્દીન એબકે ભારતમાં ઘોરી દ્વારા જીતેલ રાજ્યને દિલ્લી સલ્તનતનુ રૂપ આપ્યુ અને ગુલામ વંશનો પાયો મૂક્યો. આ રીતે પૃથ્વીરાજ ચૌહાણની હારથી ભારતના ઇતિહાસને વળાંક મળ્યો. 

લાલ કોટા કિલ્લાનું નામ પાછળથી પૃથ્વીરાજની યાદમાં તેનુ નામ રાય પિથોરા કરી દેવામાં આવ્યુ. રાય પિથોરા પૃથ્વીરાજને કહેતા હતા. આ કિલ્લો આ સાહસી સમ્રાટની યાદ અપાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ઇતિહાસ
કલોત્રા

**કલોત્રા** એ રબારી જાતિની એક અટક છે. આજે કલોત્રા વિષે ઘણાં મતમતાંતર અસ્તિત્વમાં છે. જેમકે કોઈ "કલોતરા" કહે છે અને કોઈ "કરોતરા" પણ કહે છે. પરંતુ ખરું ઉચ્ચારણ **કલોત્રા** જ છે.

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
પુર્ણા નદી

**પુર્ણા નદી** ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા ડાંગ, સુરત અને નવસારી જિલ્લાઓની મહત્વની નદી છે. આ નદી મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની સરહદ પર આવેલી સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળામાં પિપલદહાડ નજીકથી નીકળી, નવસારી જિલ્લાના મુખ્યમથક નવસારી નજીક અરબ સાગરમાં ભળી જાય છે.

આ નદીમાં વાલ્મિકી, ગિરા નદી ભળી જાય છે. પુર્ણા નદીના કિનારા પર લવચાલી, મહાલ, બુહારી, મહુવા, નવસારી વગેરે ગામો આવેલાં છે.

## આ પણ જુઓ 
* પૂર્ણા વન્યજીવ અભયારણ્ય

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:ડાંગ જિલ્લો
ચેવડો

**ચેવડો** એ એક કરકરું દાણેદાર ફરસાણ છે. જીણાં જીણાં ખાધ્ય પદાર્થોને શેકી કે તળી ને કરકારા બનાવીને તેમાં મસાલા આદિ ભેળવી આ વાનગી તૈયાર કરવામાં આવે છે. પારંપારિક રીતે આ વાનગી પૌંઆ માંથી બનાવવામાં આવતી પણ વિવિધ સંસ્કૃતિ ના સંગમ , દૂર દેશના ખાદ્ય પદાર્થોની સુલભ્યતા અને ખાધ્ય પદાર્થો પર થતા નીતે વનવા પ્રયોગોને કારણે આજે ચેવડાની અગણિત  જાતો ઉપલબ્ધ છે.

## નામ વ્યુત્પતિ
ચેવડો એટલે ચાર દાળનું કે ચાર વસ્તુઓનું મિશ્રણ. સંસ્કૃત શબ્દ ચિપિટ (ચપટો) પરથી આ શબ્દ ઉતરી આવેલો હોવો જોઈએ. મરાઠીમાં ચપટાને ચિપટા કહે છે અને તે પરથી ચિવડા (ચેવડાને મરાઠીમાં ચિવડા કહેવાય) શબ્દ ઉતરી આવ્યો છે. ચિવડા શબ્દ ગુજરાતમાં ચેવડા તરીકે પ્રચલિત થયો.

## પદાર્થો
પારંપારિક રીતે ચેવડો પૌંઆ માંથી બનતો આવ્યો છે. તે સિવાય, તેમાં મમરા પણ ઉમેરાય છે. આજકાલ વિવિધ અનાજમાંથી બનતા પૌંઆ જેમકે મકાઈના પૌંઆ, બટેટાની સલ્લી, સાબુદાણા જેવા પદાર્થો વાપરીને પણ ચેવડો બને છે. આ સિવાય, સ્વાદ માટે તેમાં તળેલા શિંગદાણા, દાળિયા, સૂકું કોપરું, કાજુ, સૂકાયેલી દ્રાક્ષ, સેવ, તલ આદિ પદાર્થો ઉમેરવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં ચેવડામાં લસણ પણ ઉમેરાય છે.

## ચેવડા માટે જાણીતા સ્થળો
ગુજરાતમાં વડોદરાનો ચેવડો વખણાય છે અને મહારાષ્ટ્રમાં નાશિકનો ચેવડો વખણાય છે. નાશિકમાં કોંડાજી ચિવડા અને ભિકાજી ચિવડા નામની બ્રાંડ પ્રખ્યાત છે. મુંબઈનો લક્ષ્મી નારાયણ ચેવડો કે મહાલક્ષ્મી ચેવડો પણ વખણાય છે. મુંબઈમા લાલબાગ નામની જગ્યા પર એક ગલીનું નામ ચિવડા ગલ્લી છે. અહીં ચેવડો બનાવતા કારખાનાઓ આવેલા છે.

## વિવિધ રૂપો
* પૌંઆનો શેકેલો ચેવડો
* પૌંઆનો તળેલો ચેવડો
* મકાઈનો ચેવડો
* બટેટાનો ચેવડો
* સાબુદાણાનો ચેવડો

શ્રેણી:ફરસાણ
શ્રેણી:ખોરાક
યુસુફ મેહરઅલી

**યુસુફ મેહરઅલી મર્ચન્ટ** (૨૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૩ – ૨ જુલાઈ, ૧૯૫૦) એક ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને સમાજવાદી નેતા હતા. તેઓ ૧૯૪૨માં યરવડા સેન્ટ્રલ જેલમાં કેદ હતા ત્યારે તેઓ બોમ્બેના મેયર તરીકે ચૂંટાયા હતા.

તેઓ નેશનલ મિલિશિયા, બોમ્બે યુથ લીગ અને કોંગ્રેસ સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટીના સ્થાપક હતા અને અનેક ખેડૂત અને કામદાર સંઘ ચળવળોમાં ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે 'સાયમન ગો બેક' નારો આપ્યો હતો.

તેમણે "ભારત છોડો" શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાંથી ભારતની આઝાદી માટેની છેલ્લી રાષ્ટ્રવ્યાપી ઝુંબેશ માટે મહાત્મા ગાંધીની સાથે ભારત છોડો ચળવળનો એક ભાગ હતા. તેઓ ભૂગર્ભ આંદોલનના સહભાગી હતા અને ભારત છોડો આંદોલનમાં મોખરે હતા.

## પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ એક વેપારી પરિવારમાં ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકાના ભદ્રેસર ગામમાં ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૩ ના રોજ થયો હતો.. તેમનુ આખુ નામ યુસુફ મહેરઅલી મર્ચન્ટ છે. તેમણે એલફિન્સટાઇન કોલેજ, મુંબઇમાં અર્થશાસ્ત્ર નો અભ્યાસ કર્યો. અભ્યાસ દરમિયાન નાટકમાં મૌલાના આઝાદનું પાત્ર ભજવવા બદલ તેમને જેલમાં જવુ પડ્યું. અને *ક્વીટ ઇન્ડીયા* (ભારત છોળો)  સૂત્રો ઘડ્યા. ભારતની આઝાદીબાદ ૧૯૪૯ માં મુંબઇની વિધાનસભામાં ચુંટાયા અને મૃત્યુપર્યંત વિધાનસભ્ય રહયા. 

## બાહ્ય કડીઓ 
* યુસુફ મહેરઅલીના ફોટોગ્રાફ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૩માં જન્મ
રાધાનાથ સ્વામી

રાધાનાથ સ્વામીનો જન્મ ૭ ડીસેમ્બર ૧૯૫૦ ના દિવસે અમેરિકામા થયો હતો. તેમના ગુરુ  એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ હતા. રાધાનાથ સ્વામી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કૃષ્ણ ભાવનામૃતનો પ્રચાર કરે છે. રાધાનાથ સ્વામી ઇસ્કોનના સંન્યાસી છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
*રાધાનાથ સ્વામી વીશે

શ્રેણી:ધર્મ
શ્રેણી:ઇસ્કોન
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ
શ્રેણી:સંપ્રદાયો
શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ
ગોપાલ કૃષ્ણ ગોસ્વામી

**ગોપાળ કૃષ્ણ ગોસ્વામી**ના ગુરુ  એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ હતા. ગોપાળ કૃષ્ણ ગોસ્વામી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કૃષ્ણ ભાવનામૃતનો પ્રચાર કરે છે. ગોપાળ કૃષ્ણ ગોસ્વામી ઇસ્કોનના સંન્યાસી છે. ગોપાળ કૃષ્ણ ગોસ્વામી ભક્તિવેદાંત બુક ટ્રસ્ટના ભારતના પ્રમુખ છે. 

## બાહ્ય કડીઓ 
*ગોપાળ કૃષ્ણ ગોસ્વામી વીશે

શ્રેણી:ધર્મ
શ્રેણી:ભક્તિવેદાંત બુક ટ્રસ્ટ
શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ
લોકનાથ સ્વામી મહારાજ

લોકનાથ સ્વામી (જન્મ ૧૯૪૯, અરાવડે, મહારાષ્ટ્ર)ના ગુરુ  એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ હતા. લોકનાથ સ્વામી ગામે-ગામ કૃષ્ણ ભાવનામૃતનો પ્રચાર કરે છે. લોકનાથ સ્વામી મહારાષ્ટ્ર અને નોઇડામાં કૃષ્ણ ભાવનામૃતનો પ્રચાર કરે છે. તેઓનો સુર ખુબ સુંદર છે, અને તેમના મધુર કંઠે ગવાયેલા ભજનો ઇસ્કોન સમુદાયમાં લોકપ્રીય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
*લોકનાથ સ્વામી મહારાજ વીશે
*લોકનાથ સ્વામી મહારાજના ભજનો

શ્રેણી:હિંદુ સંત
શ્રેણી:ધર્મ
શ્રેણી:ઇસ્કોન
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ
શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ
ગારુડી (તા. મોડાસા)

**ગારુડી (તા. મોડાસા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મોડાસા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગારુડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો
ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય

કૃષ્ણ ને ભજે તે વૈષ્ણવ. અને ગૌડ, તે પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલો પ્રદેશ છે, વૈષ્ણવની આ શાખાનો ઉદ્ભવ ગૌડ પ્રદેશમાંથી થયો હોવાથી, તેને ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. **ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય**ના સંસ્થાપક આચાર્ય ચૈતન્ય મહાપ્રભુ હતા. ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય ભારતમાં ખાસ કરીને બંગાળ અને ઓરિસ્સામાં છેલ્લ પાંચસો વર્ષોથી અતુટ રીતે ચાલી આવી છે, એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ એ આ વૈષ્ણવ પરંપરાનાં સિદ્ધાંતો અને શિક્ષા પાશ્ચાત્ય દેશો સુધી પહોંચાડ્યા અને તે માટેનું માધ્યમ હતું તેમણે લખેલા પુસ્તકો અને શાસ્ત્રોના કરેલા અનુવાદો. તેમણે ભગવદ્ ગીતા તેના મૂળ રૂપે (અંગ્રેજીમાં Bhagavad Gita As It Is), શ્રીમદ્ ભાગવતમ્, ચૈતન્ય ચરિતામૃત તથા અન્ય અનેક પુસ્તકોના અનુવાદ અંગ્રેજીમાં ટિકા સાથે કર્યા છે. આ અનુવાદો આજે ૬૦થી વધુ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે.

### **મહા મંત્ર**
ની જપમાળા]]

ભક્તો મહામંત્ર મોટેથી વાધ્યો સાથે મંદિરમાં અને નગર સંકિર્તન દરમ્યાન તાલબધ્ધ રીતે ગાય છે અને જપમાળા ઉપર તેનો જાપ કરે છે. સોળ શબ્દોના બનેલા આ મંત્રમાં કૃષ્ણ, રામ અને ભગવાનની અંતરંગ શક્તિ હરે (રાધા રાણી અને સીતા)નું ઉચ્ચારણ છે. આ મંત્રના સતત ઉચ્ચારણથી ઉત્પન્ન થતાં તરંગો ભગવદ્ ભક્તિ અને કૃષ્ણ ભાવનામૃતની વૃધ્ધિ કરે છે.

મહામંત્ર:
: **હરે કૃષ્ણ હરે કૃષ્ણ |** 
: **કૃષ્ણ કૃષ્ણ હરે હરે ||**
: **હરે રામ હરે રામ |** 
: **રામ રામ હરે હરે ||**

શ્રેણી:ઇસ્કોન
શ્રેણી:ધર્મ
શ્રેણી:સંપ્રદાયો
શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ
જપમાળા

ની જપમાળા]]
**જપમાળા** હિંદુ ધર્મના લોકોમાં પુજાઅર્ચના કરતી વેળા જાપ કરવાની માળા છે. જપમાળાના મણકા ફેરવતા જઇને જાપ કરવાથી ચોક્કસ સંખ્યા મળે છે. આ જપમાળામાં હંમેશા ૧૦૮ મણકા હોય છે, જેના ઉપરના ભાગે સુમેરુ હોય છે. જપમાળા તુલસી, રુદ્રાક્ષ, ચંદન વગેરેની બનાવવામા આવે છે. શાસ્ત્રોમાં ભગવદ્ પ્રાપ્તી માટે યુગ પ્રમાણે અલગ અલગ ઉપાય છે. સત્યયુગમાં ધ્યાન, ત્રેતાયુગમાં યજ્ઞ, દ્વાપરયુગમાં ભગવાનના અર્ચ વિગ્રહની સેવા, કળિયુગમાં જપ.
 જપમાળામાં રહેલા ૧૦૮ મણકા નક્ષત્ર વિજ્ઞાન આધારિત હોય છે. પ્રકૃતિ-વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ બ્રહ્માંડમાં ૨૭ નક્ષત્રોને માન્યતા આપવામાં આવેલ છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ દરેક નક્ષત્રના ચાર (૪) ચરણ હોય છે. આ નક્ષત્રની સંખ્યાને ને ચરણની સંખ્યા વડે ગુણવાથી ૧૦૮ સંખ્યા પ્રાપ્ત થાય છે, આમ ૧૦૮ સંખ્યા સમગ્ર જગતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, એવી માન્યતાને આધારે માળામાં ૧૦૮ મણકા હોય છે. બ્રહ્માંડમાં સુમેરુનું સ્થાન સર્વોપરી ગણાતું હોય, માળામાં પણ સુમેરુનું સ્થાન સર્વોપરી રાખવામાં આવે છે, તેમ જ તેનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવતું નથી.

## બાહ્ય કડીઓ 
* જપ વિશે વધુ - રમણ મહર્ષિ  (અંગ્રેજીમાં)

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ સંસ્કૃતિ
થાળી

**થાળી** એટલે આમ તો જમવાનું ચપટું ગોળાકાર પાત્ર પણ આ નામે ભારતીય રાજસી ભોજનને પણ અપાય છે.  થાળી એ વિવિધ વાનગીઓનો સમુહ છે, જેને નાની નાની વાટકીઓ કે કટોરીમાં ગોળાકાર થાળીમાં પીરસવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે  થાળીમાં ભાત, દાળ, શાક, રોટલી કે ચપાતી, પાપડ, દહીં, ચટણી કે અથાણાં, અને  તેની ઉપર મિઠાઈ. આમાં ભરતીય ભૌગોલોક સ્થાન અનુસાર પીરસાતા પદાર્થોમાં ફરક પડે છે. હોટેલોમાં આ આમીષ અને નિરામીષ બન્ને રૂપે મળે છે. કેરળમાં આ પ્રકારના ભોજનનને સાદ્યા કહે છે. જેમાં  આધારભૂત વાનગી ભાત હોય છે, જેની સાથે વિવિધ રસ્સા વાળા પદાર્થ ખવાય છે. સ્થાનીય પ્રદેશ અનુસાર વ્યંજનો થાળીમાં ઉમેરાતા જાય છે.

અમુક હોટેલોમાં પીરસાતી થાળીઓમાં પીરસાતી વાનગીના પ્રમાણ પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી હોતો. આવી થાળીઓ 'અનલિમીટેડ થાળી' તરીકે પ્રખ્યાત છે. અમુક સ્થળે આ થાળીઓનો અર્થ થાય છે, અમુક ખાસ વ્યંજન છોડીને (દા.ત. મિઠાઈ, દહીંવડા) બાકી અન્ય વસ્તુઓ અનલિમિટેડ હોય છે.

ઘણી વખત થાળીને ક્ષેત્રના નામ સાથે જોડીને પણ બોલાય છે જેમ કે ગુજરાતી થાળી, રાજસ્થાની થાળી. પ્રાચીન સમયે મહારાષ્ટ્રમાં થાળીને રાઈસ પ્લેટ તરીકે પણ સંબોધવામાં આવતી હતી. થાળીમાં રોટલી અને ભાત એક સાથે નથી અપાતા. પહેલા રોટલી સાથે શાક આદિ વ્યંજન અપાય છે. પછી વેઈટર જુદા વાડકામાં ભાત આપી જાય છે.   

ઉત્તર ભારત અને વાયવ્ય પ્રાંતમાં ખાસ વ્યવસ્થા હોય છે, જેમાં માત્ર રોટલી શાક સાથે પીરસાય છે. જેને ઢાબા પણ કહે છે. 
 

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:ભોજન
તમાકુની ખળી

**તમાકુની ખળી** એ એક પ્રકારનું કારખાનુ છે, કે જેમા તમાકુના પાકને ખેતરમાં તૈયાર થયા પછી લાવવામાં આવે છે. તમાકુના પાનને ગુણવત્તા પ્રમાણે છુટાં પાડવાં, સુકવણી કરવી, ડાળખાં તેમ જ દળ (પાવડર) અલગ કરવાં, બજારમાં લઇ જવા માટે તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાઓ કરવામાં આવે છે. વર્તમાન સમયમાં કેટલીક જગ્યાઓ પર આધુનિક યંત્રોની મદદથી પણ તમાકુનાં પાંદડા પર પ્રોસેસિન્ગ કરવામાં આવે છે.

શ્રેણી:ખેતી આધારીત વેપારધંધાઓ