open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
સુમન શાહ

**સુમન શાહ** ગુજરાતી સાહિત્યકાર છે.

## શરૂઆતનું જીવન 
સુમન શાહનો જન્મ ૧ નવેમ્બર ૧૯૩૯ના રોજ ડભોઇ (વડોદરા જિલ્લો, ગુજરાત) ખાતે ગોવિંદલાલ તથા કુંદનબેનને ત્યાં થયો હતો. તેમણે તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ ડભોઇ પ્રાથમિક શાળામાંથી લીધેલ હતું. તેમણે તેમનું માધ્યમિક શિક્ષણ ૧૯૫૭માં વિભાગ માધ્યમિક શાળા ખાતેથી મેળવ્યું હતું. તે વાણિજ્ય શાખામાં સ્નાતકના અભ્યાસ માટે એમ.એસ. યુનીવર્સિટીમાં જોડાયાં પરંતુ ૧૯૫૯માં આર્ટ્સ કોલેજ, ડભોઇમાં પ્રવેશ મળતાં એમ.એસ. યુનીવર્સિટીનો અભ્યાસ છોડી દીધો હતો. તેઓએ ૧૯૬૨માં મુખ્ય વિષય ગુજરાતી સાહિત્ય અને ગૌણ વિષય તરીકે સંસ્કૃતમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. ૧૯૬૪માં તેમણે એમ.એસ. યુનીવર્સિટી, વડોદરા ખાતેથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત સાહિત્યમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી. ૧૯૭૮માં મોહનભાઇ શંકરભાઇ પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી “સુરેશ જોષી: સાહિત્ય અને આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્ય પર તેની અસરો” વિષય પર શોધનિબંધ રજૂ કરી પીએચ.ડી.ની પદવી પ્રાપ્ત કરેલ છે.

## સર્જન 
### અનુવાદ 
તેમણે અંગ્રેજીમાંથી ગુજરાતીમાં ઘણાં પુસ્તકોનો અનુવાદ કરેલ છે. ચેખોવની *થ્રી સિસ્ટર્સ* નો *ત્રણ બહેનો* (૧૯૬૫), દોસ્તોવ્યેસ્કીની *ધ મીક વન* નો *વનિતા* (૧૯૮૫), બેકેટ્સની *વેઇટીંગ ફોર ગોદોત*નો *ગોદોતની રાહમાં* (૧૯૯૦), એમ.કે.નાયકની *હિસ્ટરી ઓફ ઇંડીયન ઇગ્લીશ લિટરેચર*નો *ભારતીય અંગ્રેજી સાહિત્યનો ઇતિહાસ* (૧૯૯૯) અને હારોલ્ડ પિંટરની *અ સ્લાઈટ એચ* નો *ભમરી* (૨૦૦૭) તરીકે અનુવાદ કરેલ છે. કન્નડ લેખક મીર્ગી અન્ના રે ની નવલકથા *નિસર્ગ*નો પણ હિંદીમાંથી અનુવાદ કરેલ છે.

### સંપાદન 
તેમણે સાત પુસ્તકોના સંપાદન દ્વારા સાહિત્ય સ્વરૂપોનો પરીચય કરાવ્યો. આત્મકથા, નવલકથા, ટૂંકી વાર્તા, સોનેટ, લલિત નિબંધ અને ખંડકાવ્ય ૧૯૮૩ થી ૧૯૮૭ દરમ્યાન પ્રકાશિત થયા. તેમણે કેટલીક ટૂંકી વાર્તાઓનું સંપાદન કરેલું છે. જેમાં સુરેશ જોષીથી સત્યજીત શર્મા (૧૯૭૫), કેટલીક વાર્તાઓ (૧૯૯૨), કેટલીક ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાઓ (૧૯૯૩) (ગુલાબદાસ બ્રોકરના સહયોગમાં), કેટલીક વાર્તાઓ (૧૯૯૫), ઊજાણી (૨૦૦૪), (સુરેશ જોશી સાહિત્ય ફોરમ અંતર્ગત વાર્તાસંગ્રહ) અને વાર્તા રે વાર્તા (૨૦૧૫) ‍(૪૭ ટૂંકી વાર્તાઓનો સંપાદકીય નોંધ સાથે સંગ્રહ) નો સમાવેશ થાય છે. તેમના અન્ય નોંધનીય સંપાદન કાર્યોમાં આઠમા દાયકાની કવિતા (૧૯૮૨), આત્મનેપદી (૧૯૮૭), સુરેશ જોશીના સાક્ષાત્કાર અને વાંસલડી (૧૯૯૦) ‍(દયારામ કાવ્યસૃષ્ટિ સંદર્ભે લખાયેલાં લેખોનો સંગ્રહ) મુખ્ય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
તેજપાળ

**તેજપાળ** એ તેરમી સદીમાં થઈ ગયેલ વાઘેલા વંશના રાજા વીરધવલના અમાત્ય (મંત્રી) હતા. તેઓ તેમના ભાઈ વસ્તુપાળ સાથે કરેલ રાજકીય, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ છે.

તેજપાળે ગોધરાના રાજા ધૂધુલને હરાવ્યો હતો.

તેજપાળને બે પત્ની હતી: અનુપમાદેવી, જે ચંદ્રાવતીના પ્રપાટકુલની હતી, અને સુહડાદેવી. તેજપાળે આબુ ઉપર દેલવાડામાં અનુપમાદેવી અને તેમના પુત્ર લુણસિંહ (લુણીગ) ના આત્મશ્રેયાર્થે જૈન તીર્થંકર નેમિનાથનું ભવ્ય મંદિર લુણીગવસહી બંધાવેલું. તેમાં સુહડાદેવીના શ્રેયાર્થે બે સુશોભિત ગોખલા પણ બનાવેલ. તેજપાળે ગિરનાર પર કલ્યાણત્રયી જૈન મંદિર અને શત્રુંજય પર પણ જૈન દેરાસરો બંધાવેલા. વિક્રમ સંવત ૧૨૯૬ (સન ૧૨૪૦)માં વસ્તુપાલના અવસાન બાદ તેજપાળને મંત્રી બનાવવામાં આવેલા. અને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન વાઘેલા રાજા વિસળદેવ ગાદી પર આવ્યો. તેજપાળનું મૃત્યુ વિક્રમ સંવત ૧૩૦૪ (સન ૧૨૪૮)માં થયું.

તેમના ઘણા શિલાલેખો આબુ અને ગિરનારના મંદિરોમાં ઉપલબ્ધ છે અને તેમના કેટલાય સાહિત્યિક ઉલ્લેખો પ્રાપ્ત છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
વસ્તુપાળ

**વસ્તુપાળ** એ ૧૩મી સદીની શરૂઆતમાં વર્તમાન ગુજરાત ક્ષેત્રમાં શાસન કરનારા વાઘેલા વંશના રાજા વીરધવલ અને તેમના અનુગામી વિશળદેવના મહાઅમાત્ય (મંત્રી) અને દંડનાયક હતા. તેમણે વહીવટી અને લશ્કરી વિભાગમાં સેવા આપી હોવા છતાં તેઓ કલા, સાહિત્ય અને લોકનિર્માણના આશ્રયદાતા પણ હતા. તેઓ તેમના ભાઈ તેજપાળ સાથે કરેલ રાજકીય, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે પ્રસિદ્ધ છે. કુમારદેવીએ અશ્વરાજ સાથે લગ્ન કર્યા ત્યારે તે એક વિધવા હતા. જોકે આ વિવરણ વિવાદાસ્પદ છે.

આ દંપતીને અગિયાર બાળકો હતા - સાત પુત્રીઓ : જલ્હુ (અથવા ભાઉ અથવા જલુ), મઉ, સાઉ, ધનદેવી, સોહાગા, વૈજુકા (અથવા તેજુકા) અને પદ્માદેવી. અને ચાર પુત્રો : લુનિગા, મલ્લદેવ, વસ્તુપાળ અને તેજપાળ. લુનિગાનું બાળપણમાં અવસાન થયું હતું જ્યારે મલ્લદેવ પુત્ર પૂર્ણસિંહના પિતા બન્યા બાદ મૃત્યુ પામ્યા હતા.

વસ્તુપાળે લાટમંડળના રાજા શંખ (સંગ્રામસિંહ)ને ભયંકર યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો જેથી શંખે તેમની સત્તા સ્વીકારવી પડી. વસ્તુપાળ અને તેજપાળની મદદથી વીરધવલે દિલ્હીના સુલતાન અલ્તમશ (મોજદિન)ને આબુ નજીક યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો જેની કથા જયસિંહસૂરિકૃત *હમ્મીરમદમર્દન*માં મળે છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભ
## ગ્રંથસૂચિ
* 
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
ચાંપરાજ શ્રોફ

**ચાંપરાજ શ્રોફ** (૨૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૯ - ૩ જાન્યુઆરી ૧૯૬૮‌) ગુજરાતના ઉદ્યોગપતિ હતા, તેઓ ગુજરાતના *રસાયણ ઉદ્યોગના પિતા* તરીકે ઓળખાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૮માં મૃત્યુ
ઈથિલીન

**ઈથિલીન** એક હાઇડ્રોકાર્બન પદાર્થ છે, તેનું અણુસૂત્ર  અથવા H2C=CH2 છે. તે રંગવિહીન, ઈથર જેવી આછી વાસવાળો, જ્વલનશીલ, અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન પદાર્થ છે. તેનું શાસ્ત્રીય નામ ઈથીન છે તથા તે સાદામાં સાદો આલ્કેન છે.

ઈથાઈલ આલ્કોહોલના નિર્જલીકરણથી અને બહોળા પ્રમાણમાં પેટ્રોલિયમ વિભાગોના વિભંજનથી તે મેળવવામાં આવે છે. પાકાં ટામેટાં અને સફરજનમાંથી અલ્પ પ્રમાણમાં તે બહાર આવે છે. તે ફળો પકવવામાં ઉપયોગી છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:રસાયણો
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
ડાઇઇથાઇલ ઈથર

**ડાઇઇથાઇલ ઈથર** અથવા ફકત **ઈથર** એ ઈથર સમૂહનું કાર્બનિક સંયોજન છે, જેનુ રાસાયણિક સૂત્ર  છે (જેને ક્યારેક સંક્ષેપમાં  પણ લખાય છે). આ સંયોજન માટે માત્ર 'ઈથર' શબ્દ પણ પ્રયોજાય છે, કારણ કે તે સામાન્ય વપરાશનું ઈથર છે.

ડાઇઇથાઇલ ઈથર રંગવિહીન અને અત્યંત જ્વલનશીલ પ્રવાહી છે, જે સામાન્ય રીતે પ્રયોગશાળામા દ્રાવક તરીકે અને કેટલાક એન્જીનોમા પ્રારંભિક પ્રવાહી તરીકે વપરાય છે. તેનો અગાઉ સામાન્ય એનેસ્થેટીક તરીકે ઉપયોગ થતો હતો.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:રસાયણો
મહેબૂબ ખાન

**મહેબૂબ ખાન** (૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૭- ૨૮ મે ૧૯૬૪) આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત હિન્દી ફિલ્મોના નિર્માતા-દિગ્દર્શક હતા.

## કારકિર્દી
હિન્દી ફિલ્મોમાં શરૂઆત તેમણે નાના મોટા અભિનયથી કરેલી પરંતુ તેઓ ભારતીય સિનેજગતમાં ખ્યાતનામ ફિલ્મનિર્માતા તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામ્યાં. ઇ.સ. ૧૯૨૭માં *ઇમ્પિરિયલ કંપની* *ચોર*માં અભિનય કર્યો. ત્યારબાદ તેઓ વાર્તાલેખન તરફ વળ્યાં. તેમની એક વાર્તા પરથી ઇ.સ.૧૯૩૪માં *જજમેન્ટ ઓફ અલ્લાહ* નામની એક ફિલ્મ પણ બનેલી. તેઓએ સાત ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું. હતું. ઇ.સ. ૧૯૪૦માં તેમણે પર્લબકની નવલકથા મધર પરથી *ઔરત* કર્યું. આ ફિલ્મની સફળતાથી તેઓની ગણના પ્રથમ પંક્તિના દિગ્દર્શકોમાં થવા લાગી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન તેમણે *રોટી* ફિલ્મનું સર્જન કર્યું. ઇ.સ. ૧૯૪૯માં *અંદાજ* અને ૧૯૫૨માં *આન* જેવી ફિલ્મોની રજૂઆત કરી તેઓ હિન્દી સિનેજગત પર પોતાનો જાદુ છોડવામાં સફળ રહ્યા. ઇ.સ. ૧૯૫૭માં તેમણે નિર્માણ કરેલ ફિલ્મ *મધર ઇન્ડિયા* આજે પણ હિન્દી ફિલ્મજગતમાં માઇલસ્ટોન ગણાય છે.  ઇ.સ. ૧૯૨૮માં મહેબૂબ પ્રોડક્શન નામે કંપની શરૂ કરી. જેના નેજા હેઠળ *નજમા*, *તકદીર*, *અંદાજ*, *અણમોલ ઘડી* જેવી યાદગાર ફિલ્મો આપી. ઇ.સ. ૧૯૫૦માં તેમણે પોતાના સ્વતંત્ર સ્ટુડિયોની સ્થાપના કરી. તેમની ફિલ્મ કંપનીનો લોગો (પ્રતીક) દાતરડું અને હથોડી હતાં.

## ફિલ્મોગ્રાફ (નિર્દેશક)
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૪માં મૃત્યુ
સગરામ ભગત

**સગરામ ભગત** સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના લીમલી (તા. મુળી) ગામના સંત હતા. તેઓ દેવીપુજક સમાજના હતા અને સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયમાં હરીભક્ત તરીકે જાણીતા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
મેપા ભગત

**મેપા ભગત** લગભગ ૧૮૦ વર્ષ પહેલા ચલાલાના દાન બાપુની જગ્યામાં ગાયોની સેવા કરતા સંત હતા.

શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
નિરાંત ભગત

**નિરાંત ભગત**, **નીરાંત** કે **નિરાંત મહારાજ** એ મધ્ય યુગના એક જ્ઞાનમાર્ગી ગુજરાતી સંત કવિ હતા. તેમણે રચેલા ભજનો પ્રચલિત છે.

## જન્મ
તેમનો જન્મ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં   એક અન્ય મત તેમનો જન્મ ઈ.સ ૧૭૪૭ પણ માને છે.

તેમણે બે દીર્ઘ કૃતિઓ લખી છે 'યોગસાંખ્ય દર્શનો સલોકો' અને 'અવતારખંડન' તેમણે *સાતવાર*  અને *બારમાસ*બે તિથિકાવ્યો પણ લખ્યા છે.

## અવસાન
તેમની અવસાન તિથિ વિષે ચોક્કસ માહિતી નથી પણ સંપ્રદાયના મતે તેમનું મૃત્યુ ઈ.સ. ૧૮૫૨માં થયું. ભારતીય તિથિ અનુસાર તેમની પુણ્યતિથિ  ભાદરવા સુદ ૮ સંવત ૧૮૯૮ છે.અલબત્ તેનો કોઈ સ્પષ્ટ આધાર નથી. 

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
ઈથિલીન બ્રોમાઇડ

**ઈથિલીન બ્રોમાઇડ** અથવા 1,2-ડાઇબ્રોમોઇથેન અથવા ઈથિલીન ડાઇબ્રોમાઇડ (EDB) એ ઈથિલીન અને બ્રોમીન વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બનતું રંગવિહીન, મીઠી વાસવાળૂં, ન સળગે તેવું પ્રવાહી સંયોજન છે.  તેનું અણુસૂત્ર (CH2Br)2 છે.

તેનું ઉત્કલનબિંદુ 129 થી 133 °C છે, જ્યારે ગલનબિંદુ 9.4 થી 10.2 °C છે. તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે, તથા ત્વચાને સ્પર્શ થતાં ખંજવાળ પેદા કરે છે. લાંબો સમય શ્વાસમાં લેવાથી તે યકૃત અને મૂત્રપિંડને નુકસાન કરે છે. તેનો ઉપયોગ જમીન અને અનાજના ધૂમક (fumigant) તરીકે થાય છે.

## બનાવટ
ઈથિલીન અને બ્રોમીન વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી ઈથિલીન બ્રોમાઇડ મળે છે:

:CH2=CH2  +  Br2  →  BrCH2CH2Br

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:રસાયણો
મીઠો

**મીઠો,** **મીઠો ઢાઢી** અથવા **મીઠો ભગત** એ મધ્યકાલીન કૃષ્ણ કીર્તન કરનાર, જન્મે એક મુસલમાન ભક્ત કવિ હતા.'* 

## જીવન 
મીઠા ભગતનો જન્મ ૧૭૯૪ની આસપાસ લીંબડી ગામે ઢાઢી મુસલમાન કુળમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ સાહેબો હતું. તેમનું મન વૈષ્નવ ધર્મ પ્રત્યે વળેલું હતું. 

તેમનું અવસાન ઈ.સ. ૧૮૭૨માં થયું.  * 'સાંભળ સૈયર વાતડી' * અને * 'ઓધાજી, રે મારા વા'લાને વઢીને કે'જો રે' ''એ તેમની રચેલી લોકપ્રિય કૃતિઓ છે. તેમની કૃતિઓ આ પુસ્તકોમાં પ્રકાશિત થયેલી છે:

#લીંબડી નિવાસે ભક્ત મીઠાના કેટલાંક કાવ્યો (ઈ.સ.૧૯૨૭)
#અભમાલા
#ગુજરાતી જૂનાં ગીતો - ગુજરાતીસાહિત્ય પરિષદ અહેવાલ
#નભોવિહાર - રામનારાયણ પાઠક (ઈ.સ.૧૯૬૧)
#પ્રમાનંદ પ્રકાશ માલા (સં. ૨૦૩૦)
#બૃહદ્ કાવ્ય દોહન
#ભજનિક કાવ્ય સંગ્રહ (ઈ.સ ૧૮૮૭)
#ભસાસિંધુ
#શ્રીમદ્ ભગવતી કાવ્ય (ઈ.સ. ૧૮૮૯)
#સતવાણી

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
અક્ષય દેસાઈ

**અક્ષયકુમાર રમણલાલ દેસાઈ** (૧૬ અપ્રિલ ૧૯૧૫ - ૧૨ નવેમ્બર ૧૯૯૪) ભારતીય સમાજશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્યકાર રમણલાલ દેસાઈના પુત્ર હતા. અક્ષય દેસાઈ માર્ક્સવાદી વિચારસરણી ધરાવતા હતા. તેમના પત્ની નીરા દેસાઈ પણ જાણીતા સમાજશાસ્ત્રી હતા.

## જીવન
અક્ષય દેસાઈનો જન્મ ૧૬ અપ્રિલ ૧૯૧૫ના રોજ ગુજરાતી સાહિત્યકાર રમણલાલ દેસાઈને ત્યાં નડીઆદ થયો હતો. તેમના બાળપણમાં તેમની માતા કૈલાસબહેનનું અવસાન થયું હતું. તેઓ અભ્યાસ માટે મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી, વડોદરામાં જોડાયા હતા, પરંતુ યુનિવર્સિટીમાં હડતાળ પડવાને કારણે તેઓ અભ્યાસ માટે વડોદરા છોડી મુંબઈ આવ્યા, જ્યાં તેમણે કાયદાશાસ્ત્રમાં સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. સમાજશાસ્ત્રમાં વિશેષ રુચિ હોવાને કારણે તેમણે તે સમયના જાણીતા સમાજશાસ્ત્રી જી. એસ. ઘુર્યેના માર્ગદર્શન હેઠળ શોધનિબંધ લખી પીએચ.ડીની ઉપાધી પ્રાપ્ત કરી. તેમનો શોધ નિબંધ *ભારતીય રાષ્ટ્રવાદની સામાજિક પાર્શ્વભૂમિ* ૧૯૪૮માં અંગ્રેજીમાં પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રગટ થયો હતો, જેની પાછળથી અનેક આવૃત્તિઓ પ્રગટ થઈ છે અને તેનો ભારતની મોટાભાગની ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે.

અધ્યાપનની સાથે તેઓ સમગ્ર જીવન દરમિયાન શ્રમજીવીઓની અનેક લડતોમાં સામેલ થયા હતા તેમજ મુંબઈનાં વિવિધ કામદાર સંગઠનો સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. આ પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન તેઓ નીરા દેસાઈના સંપર્કમાં આવ્યા અને બંનેએ ૧૯૪૭ લગ્ન કર્યાં. નીરા દેસાઈ પણ જાણીતા સમાજશાસ્ત્રી હતા.

તેમનું મૃત્યું ૧૨ નવેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ વડોદરા ખાતે થયું હતું.

## કારકિર્દી
અક્ષય દેસાઈએ પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત ૧૯૪૬માં મુંબઈની સિદ્ધાર્થ કૉલેજમાં સમાજશાસ્ત્રના વ્યાખ્યાતા તરીકે કરી હતી. ૧૯૫૧માં તેઓ મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં જોડાયા, જ્યાંથી તેઓ સમાજશાસ્ત્રના પ્રાધ્યાપક અને અધ્યક્ષ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. આ ઉપરાંત તેઓએ 'ઇન્ડિયન સોશ્યોલૉજિકલ સોસાયટી' અને 'ગુજરાત સમાજશાસ્ત્ર પરિષદ'ના પ્રમુખ તરીકે સેવાઓ આપી હતી.

૧૯૩૦ના દસકામાં મુંબઈના વિદ્વાન માર્ક્સવાદી સી. જી. શાહના સંપર્કમાં આવ્યા બાદ તેઓ ૧૯૩૪માં સામ્યવાદી પક્ષના સભ્ય બન્યા હતા.

## કાર્યો
તેમણે સ્વતંત્ર રીતે લખેલાં, અન્ય લેખકો સાથે લખેલાં અને સંપાદિત કરેલા પુસ્તકોની સંખ્યા ૧૭ છે. આ પુસ્તકોમાં વિવિધ વિષયોની સમાજશાસ્ત્રીય દ્રષ્ટિબિંદુથી ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ભારતમાં ગ્રામીણ સમાજશાસ્ત્ર, ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ, આધુનિકીકરણ, ભારતમાં ઝૂંપડપટ્ટીની સમસ્યા, શહેરી કુટુંબો અને કુટુંબનિયોજન, આઝાદી પહેલાં અને પછી ભારતમાં ખેડૂત આંદોલનો વગેરે વિષયોનો એમાં સમાવેષ થાય છે. 'ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑવ્ હિસ્ટોરિકલ રિસર્ચ'ના ઉપક્રમે શ્રમજીવીઓનાં આંદોલનોના સંદર્ભમાં તેમણે ૧૩ ગ્રંથોનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાંથી બે ગ્રંથો પ્રકાશિત થયેલ છે. ૧૯૬૦માં તેમણે મેક્આઈવર અને પેજના પુસ્તક 'સોસાયટી'નો 'સમાજ' નામે ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો હતો, જે ગુજરાત યુનિવર્સિટીએ બે ગ્રંથોમાં પ્રગટ કર્યો છે. *પડકાર* નામના એક ગુજરાતી દ્વૈમાસિકનું સંપાદન પણ તેઓ કરતા હતા.

### મહત્વના પુસ્તકો
દેસાઈએ લખેલ કેટલાક મહત્વના પુસ્તકો આ પ્રમાણે છે:

* *Social Background of Indian Nationalism* (1948)
* *Rural Sociology in India* (1969)
* *Slums and Urbanisation of India* (1970, 1972)
* *State and Society in India* (1975)
* *Peasant Struggle in India* (1979)
* *Rural India in Transition* (1979)
* ''India's Path of Development'' (1984)

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન
* 

## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્રી
શ્રેણી:૧૯૧૫માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૪માં મૃત્યુ
ધના ભગત

**ધના ભગત**, **ધનો** અથવા **ધનોજી** એ મધ્યયુગના ગુજરાતી સંત કવિ હતા. તેમણે રચેલ ભજન "રામબાણ વાગ્યા હોય તે જાણે" ખૂબ પ્રચલિત છે. 

## જીવન 
તેમના જન્મ વિષે વધુ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી, પણ ઈ.સ. ૧૯૦૩માં તેમની હયાતી હતી.

ધના ભગત બાળપણથી જ ઘણાં ધાર્મિક હતા. તેમને આવરી લેતી ઘણી ચમત્કાર ધરાવતી ઘટનાઓ છે. તેમાં બાળપણમાં એક સમયે પિતાને બહાર ગામ જવાનું હોવાથી પ્રભુને થાળ ધરાવવાનું કાર્ય ધના ભગતને સોંપાયું, પણ મૂર્તિએ તો રોટલાનો ભોગ ખાધો નહીં એટલે ધના ભગત રડી પડ્યા અને હઠ લીધી કે પ્રભુ નહીં જમે તો પોતે પણ નહીં ખાય, છેવટે રાત્રે પ્રભુ પોતે તે ભોગ જમવા આવ્યા અને ભૂખ્યા બાળ ધનાએ ભૂખમાં પીડિત અવસ્થામાં પ્રભુના હાથમાં રહેલો અડધો રોટલો ઝૂંટવીને ખાધો. 

તેમના પત્નીનું નામ ગંગાબાઈ હતું. તેઓ પણ ધાર્મિક વૃત્તિના હતાં. તેમના પુત્રનું નામ દિયાળ ભગત હતું. તેમના ગુરુ કાસમબાવા હતા, તેમણે પીપરાળી ગામે જગ્યા (આશ્રમ જેવું) કરી હતી. કાસમબાવાએ સમાધિ લેતાં તે જગ્યાનો વહીવટ ધના ભગતના હાથમાં આવ્યો. 

તેમના જીવનને આવરી લેતી એક અન્ય કથા પ્રચલિત છે. તે અનુસાર એક વખત ખેતરમાં રોપવાનું બીયારણ લઈ તેઓ ખેતરે જવા નીકળ્યા. રસ્તે સાધુ સંતો મળ્યા, તેઓ ભૂખ્યા હોવાથી તે બિયારણ તેમણે સંતોને આપી દીધું, પરંતુ ભાઈનો ડર લાગતાં તેમણે થેલીમાં રેતી ભરી રેતી રોપી દીધી. વખત જતાં ખેતરોમાં તુંબડા ઊગી નીકળ્યા. ધનાભગત તે તુંબડામાંથી રામસાગર બનાવડાવી ગામડે ગામડે પહોંચાડવા માંગતા હતા જેથી લોકો ભક્તિ કરે. ભાઈને તે વિચાર ન ગમ્યો અને તેમણે ધના ભગતને ધક્કો માર્યો તેમ કરતાં તુંબડું પડીને ફાટી ગયું અને તેમાંથી ધોળા ઘઉં નીકળ્યા.

ધના ભગતની કીર્તિ શિહોરના રાજા વજેસિંહજી પાસે પહોંચી અને તેમણે ધોળાની તે જમીન પરની સર્વ વસુલાત માફ કરી અને ભવિષ્યમાં મદદનું આશ્વાસન આપતો તામ્ર પત્ર આપ્યો હતો.

વિક્રમ સંવત ૧૯૦૧ના અષાઢ સુદ પાંચમના દિવસે તેમણે સમાધિ લીધી. તેમની સમાધિ ઉપર મંદિર બાંધવામાં આવ્યું હતું તે સંવત ૧૯૦૫માં પૂર્ણ થયું.

## રચનાઓ 
"રામબાણ વાગ્યા હોય તે જાણે" એ તેમણે રચેલું ખૂબ પ્રચલિત ભજન છે તે ઉપરાંત તેમણે અલખધારાનું એક પદ, પ્રભુ મહિમાનું એક અન્ય પદ, અને માતાજીની હમચી લખેલી છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
ઞ

**ઞ** ‍(IPA: /ɲə/) ગુજરાતી વર્ણમાળાનો એક અનુનાસિક અને તાલવ્ય વ્યંજન મૂળાક્ષર છે. આ મૂળાક્ષરથી શરૂ થતો કોઇ શબ્દ શબ્દકોશમાં નથી, તેમજ તે વ્યવહારમાં હાલની ગુજરાતી ભાષામાં ઉપયોગમાં નથી આવતો. ઞ કક્કામાં ઝ અને ટ મૂળાક્ષરોની વચ્ચેના ક્રમમાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મૂળાક્ષરો
શ્રેણી:ગુજરાતી ભાષા
એમ. એન. દેસાઇ

**એમ. એન. દેસાઇ** (મહેન્દ્ર નાનુભાઇ દેસાઇ) એ ગુજરાતના ખ્યાતનામ રસાયણવિદ અને કેળવણીકાર છે. તેમનો જન્મ ૮મી જાન્યુઆરી ૧૯૩૧ ના રોજ અમદાવાદ ખાતે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ લલિતાબહેન હતું.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમણે શરૂઆતનું શિક્ષણ નવસારીમાંથી પ્રાપ્ત કરેલું. ૨૧ વર્ષની ઉંમરે વર્ષ ૧૯૫૨માં ગુજરાત યુનિવર્સિટી સંલગ્ન એસ.બી.ગાર્ડા કોલેજ, નવસારી ખાતે થી વિજ્ઞાન વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. ત્યાર બાદ અનુસ્તાનતકના અભ્યાસ માટે તેઓ અમદાવાદ ખાતેની એમ.જી.સાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં જોડાયાં. એમ.એસસી. બાદ વર્ષ ૧૯૫૯ માં ડૉ. એ.એમ.ત્રિવેદીના માર્ગદર્શન હેઠળ શોધ-નિબંધ તૈયાર કરી પી.એચડી. ની પદવી પ્રાપ્ત કરી.

## કારકિર્દી 
૧૯૫૬ થી ૧૯૫૯ સુધી એમ.જી.સાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, અમદાવાદ ખાતે ડેમોંસ્ટ્રેટર તરીકે જોડાયાં. વર્ષ ૧૯૫૯માં ગુજરાત યુનિવર્સિટી માં રસાયણ વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયાં. અને ૧૯૬૩માં રીડર અને ૧૯૭૫માં તે જ સંસ્થામાં પ્રોફેસર બન્યા. ૧૯૭૧ થી ૧૯૯૦ ના સમયગાળા દરમિયાન તેઓએ ગુજરાત યુનિવર્સિટીના રસાયણવિભાગના અધ્યક્ષ તરીકેનો હોદ્દો પણ સંભાળેલો. ૧૯૯૧માં યુ.જી.સી. દ્વારા તેમની માનર્હ પ્રાધ્યાપક તરીકે નિમણૂક કરાયેલી.

ડૉ. દેસાઇએ ૧૯૮૫ થી ૧૯૮૭ દરમિયાન મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી, વદોદરા ખાતે, ૧૯૮૮થી ૧૯૯૪ દરમિયાન ગુજરાત યુનિવર્સિટી, અમદાવાદ ખાતે તથા ૧૯૯૪ થી ૧૯૯૬ સુધી ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર યુનિવર્સિટી, અમદાવાદ ખાતે કુલપતિ તરીકે સેવાઓ આપી. ૧૯૮૬ માં પેનાંગ (મલેશિયા), ૧૯૮૯માં મેરીલૅન્ડ (યુ.એસ.), ૧૯૯૦ માં એટલાન્ટા (યુ.એસ.) તથા ૧૯૯૩ માં સ્વાનસી (યું.કે.) ની મુલાકાત લીધી.

## સંશોધન 
શ્રી દેસાઇએ ધાત્વિક ક્ષારણ, વૈશ્લેષિક રસાયણ અને વીજ રસાયણના વિષયમાં ગહન સંશોધન કર્યા. જેના પરિપાકરૂપે કુલ ૨૧૫ થી પણ વધુ સંશોધન લેખો રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન સામયિકોમાં પ્રકાશિત થયા. તેમના વિષદ સંશોધનોને પરિણામે ૧૯૭૪માં ગુજરાત યુનિવર્સિટી દ્વારા તેમને ડી.એસસી. ની પદવી એનાયત કરવામાં આવી. આ યુનિવર્સિટીની આ પ્રકારની પદવી મેળવનાર તેઓ એકમાત્ર સંશોધક છે.

## પુરસ્કાર 
* ૧૯૭૧ - ડૉ. કે. જી. નાયક ચંદ્રક (ગુજરાત યુનિવર્સિટી)
* ૧૯૭૨ - કપૂર ચંદ્રક (ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્ ઓફ્ કેમિસ્ટ્સ ઈન્ડિયા)
* ૧૯૭૬ - ચાંપરાજ શ્રોફ એવૉર્ડ (સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, રાજકોટ)
* ૧૯૮૮ - શ્રી એન. એચ. શાહ મેમોરિયલ લેક્ચર એવૉર્ડ (એસોસિએશન ઓફ કેમિકલ ટેક્નોલોજીસ્ટ - ઈન્ડિયા)
* ૧૯૯૧ - ડૉ. વિક્રમ સારાભાઇ એવૉર્ડ (ગુજરાત સરકાર) 
* મેસ્કોટ એવૉર્ડ - લેક્ટ્રોકેમિકલ સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયા - બેંગ્લોર
* લોકશ્રી એવૉર્ડ - ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્ ઓફ્ ઇકોનોમિક સ્ટડીઝ

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૩૧માં જન્મ
પ્રબલગઢ

**પ્રબલગઢ** (જે **મુરાંજન**, **પ્રધાનગઢ** અથવા **પ્રબલમાચી** તરીકે પણ ઓળખાય છે‌‌‌‌‌‌) માથેરાન અને પનવેલ વચ્ચે મહારાષ્ટ્રના રાયગડ જિલ્લામાં આવેલો કિલ્લો છે.

પ્રબલગઢ કિલ્લો ૨,૩૦૦ ફીટ ‍‍‍(૭૦૦ મીટર)ની ઊંચાઇ પર પશ્ચિમ ઘાટમાં સ્થિત છે. આ કિલ્લો છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વડે કબ્જે કરાયો ત્યાં સુધી મુરાંજન તરીકે ઓળખાતો હતો અને ત્યાર પછી મરાઠાઓ દ્વારા પ્રબલગઢ તરીકે નામકરણ કરાયો હતો ઇશાર્દગઢનો કિલ્લો તેનો જોડિયો કિલ્લો છે. પ્રબલગઢની બાજુમાં ઉત્તરે કલાવંતીનો સીધા ચઢાણ ધરાવતો કિલ્લો આવેલો છે.

## ઈતિહાસ 
પ્રબલગઢ કિલ્લો બહમની સલ્તનત દ્વારા ઉત્તર કોંકણ વિસ્તારમાં પનવેલ કિલ્લા અને કલ્યાણ કિલ્લા પર નજર રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. બહમની સલ્તનતના પતન પછી, કિલ્લો અહમદનગર સલ્તનત પાસે રહ્યો.

અહમદનગર સલ્તનતના પતન દરમિયાન, શહાજીએ મુઘલ સામ્રાજ્ય અને આદિલ શાહી વંશના અલગ દળો સામે મદદનો હાથ લંબાવ્યો હતો. સલ્તનતના પતન પછી, તેઓ તેમની પત્ની જીજાબાઈ અને પુત્ર શિવાજી સાથે થોડા સમય માટે મુરંજન ગયા.

જોકે, શાહજીની હાર અને મહુલીના કરાર પછી, ઉત્તર કોંકણને કિલ્લા સાથે મુઘલોને સોંપવામાં આવ્યું, જેમણે આ વિસ્તારનો શાસન અધિકાર બિજાપુરના આદિલશાહને આપ્યો.  શિવાજીએ ૧૬૫૭માં મુઘલો પાસેથી કિલ્લો જીતી લીધો, ત્યારબાદ તેમણે કલ્યાણ - ભીવંડી વિસ્તારમાં પોતાનું શાસન સ્થાપ્યું. 

શિવાજીના હુમલા દરમિયાન, કિલ્લાનું સંચાલન "કેસર સિંહ" દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જે એક મુઘલ સરદાર હતો, અને તે એકમાત્ર કિલ્લો હતો જેણે મજબૂત પ્રતિકાર કર્યો હતો. ઓક્ટોબર ૧૬૫૭ માં યુદ્ધ દરમિયાન સિંહનું મૃત્યુ થયું  હુમલા દરમિયાન કેસર સિંહની માતાએ પોતાને અને તેના પૌત્રને છુપાવી દીધા. શિવાજીએ મહિલા અને બાળકને સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવાનો માર્ગ મળે તેની ખાતરી આપી હતી. 

૧૮૨૬માં, સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ઉમાજી નાયક અને તેમના સાથીઓએ થોડા સમય માટે કિલ્લાને પોતાનું ઘર બનાવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

## ભૂગોળ 
thumb|કલાવંતી દુર્ગ/કિલ્લો
પ્રબલગઢ માથેરાન અને પનવેલની વચ્ચે પ્રબલ ઉચ્ચ પ્રદેશમાં આવેલો છે અને મુંબઈ-પુણે એક્સપ્રેસ હાઇવે પરથી સરળતાથી જોઇ શકાય છે. ઉલ્હાસ નદી કિલ્લાની દક્ષિણ બાજુથી પસાર થાય છે અને ગઢી નદી તેની પશ્ચિમમાંથી વહે છે.

ચંદેરી અને પેબ કિલ્લાઓ પશ્ચિમમાં આવેલા છે. દક્ષિણમાં માણિકગઢ અને ઉત્તરમાં કર્નાલા કિલ્લો આવેલો છે.

*કલાવંતી* (*કલાવતી* અથવા *કલાવંતીનીચા સુલ્કા‌* તરીકે પણ જાણીતો‌‌) ૬૮૫ મીટર ઊંચો શિખર કિલ્લો પ્રબલ ઉચ્ચપ્રદેશના ઉત્તરી કિનારા પર માચી અને વાજેપુર ગામ નજીક આવેલો છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* કલાવંતી દુર્ગ ટ્રેકિંગ માહિતી 

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્રના કિલ્લાઓ
પ્રહલાદ સિંહ ટીપણીયા (ભજનીક)

thumb|પ્રહલાદસિંહ ટીપણીયા
**પ્રહલાદસિંહ ટીપણીયા** એ ભારતીય લોક ગાયક છે. તેમણે મધ્ય પ્રદેશની માલવી લોક શૈલીમાં કબીરના ભજનો રજૂ કર્યા છે.

તેઓ શાળામાં શિક્ષક હતા અને સાથે લોકકલા કાર્યક્રમો પણ કરતાં. લોક કળામાં ભજન ગાયન એ તેમની પ્રમુખ કળા છે. તેઓ તંબૂરો, ખડતાલ, મંજિરા, ઢોલક, હાર્મોનિયમ,ટિમકી અને વાયોલિન જેવા સાધનો વાપરીને સમુહ સાથે ભજનો ગાય છે. લોક કલા ક્ષેત્રે તેમણે એનક પુરસ્કારો મેળવ્યા છે.

૨૦૧૯ના વર્ષમાં તેમણે રાજનીતિમાં પણ જંપલાવ્યું અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની ટિકિટ મેળવી ઈ. સ. ૨૦૧૯ની લોકસભાની દેવસ સીટ પરથી ચુંટણીમાં ઊભા રહ્યા, પરંતુ ચૂંટણી હારી ગયા.

## પ્રારંભિક જીવન 
પ્રહલાદ ટીપણીયાનો જન્મ, ૭ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૪ ના દિવસે મધ્ય પ્રદેશના માળવા ક્ષેત્રના તારણા જિલ્લાના લુણિખેડી નામના ગામમાં આત્મારામજી અને સંપત બાઈને ઘેર થયો હતો. 

## કારકિર્દી 
thumb|ઇંદોરમાં એક કાર્યક્રમમાં પ્રહલાદ સિંહ ટીપણીયા
પ્રહલાદ સિંહ ટીપણીયાએ "અમેરિકામેં કબીર યાત્રા" અને "હદ-અનહદ" નામે યાત્રાઓ કરી છે, તે હેઠળ તેમણે યુનાઇટેડ કિંગડમ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને પાકિસ્તાન તેમજ ભારતમાં યાત્રાઓ કરી છે. તેમનું સંગીત ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોના ઇન્દોર, ભોપાલ, જબલપુર, પટના, લખનૌ અને કાનપુર જેવા વિવિધ પ્રસાર કેન્દ્રો પર વગાડવામાં આવે છે. આ સાથે દૂરદર્શન પર તેમના ભજનને આવરી લેતા કાર્યક્રમો પ્રસારિત કરવામાં આવ્યાં આવ્યા છે. ટીપણીયાને મધ્યપ્રદેશ સરકાર દ્વારા અપાતું *શિખર સન્માન* (૨૦૦૫), તથા ૨૦૦૭ માં સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ અને ૨૦૧૧માં ભારત સરકાર દ્વારા અપાતા પદ્મશ્રી સહિતના અનેક પુરસ્કારો એનાયત કરવામાં આવ્યા છે. 

તેમણે રુહાનિયત નામના વાર્ષિક સુફી સંગીત ઉત્સવ અને બીજા અસંખ્ય કબીર સંગીત મહોત્સવોમાં પણ રજૂઆત કરી છે. તેઓ "સદગુરુ કબીર શોધ સંસ્થા" નામની સંસ્થા પણ ચલાવે છે. 

તેઓ વિજ્ઞાન સ્નાતક (બી.એસસી. ગ્રેજ્યુએટ) છે અને સરકારી શાળામાં શિક્ષક તરીકે ગણિત અને વિજ્ઞાન વિષયો શીખવાડે છે. હાલમાં તેઓ કાનસિયા માધ્યમિક કન્યા શાળાના હેડ માસ્ટર છે.

ભારતીય દસ્તાવેજી ફીલ્મ નિર્માતા શબનમ વિરાણી નિર્મિત "અજબ સહર - ધ કબીર પ્રોજેક્ટ" નામની દસ્તાવેજી ફીલ્મના ત્રણ ભાગમાં તેમણે યોગદાન આપ્યું છે.

તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા  અને મધ્યપ્રદેશના દેવાસ-શાજાપુર સંસદીય મત વિસ્તારમાંથી વર્ષ ૨૦૧૯ માં સંસદની ચૂંટણી લડ્યા. આ ચૂંટણીમાં તેઓએ ૪૯૦૧૮ મતો મેળવ્યા હતા, પરંતુ ભારતીય જનતા પાર્ટીના ઉમેદવાર મહેન્દ્ર સિંહ સોલંકીથી તેઓ હારી ગયા હતા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* કબીર પ્રોજેક્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ  

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ગાયક
શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
ભૈરોં સિંઘ શેખાવત

**ભૈરોં સિંઘ શેખાવત** (૨૩ ઓક્ટોબર ૧૯૨૩ - ૧૫ મે ૨૦૧૦) ભારતીય રાજકારણી અને ભારતના ભૂતપૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા. તેઓ ભારતીય જનતા પાર્ટીના સભ્ય હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૦માં મૃત્યુ
પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર

**પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુર** (૨૪ જૂન ૧૮૯૭ – ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૬૭) એ સંગીત શિક્ષક, સંગીત વિશારદ અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના ગાયક હતા. તેમણે સંગીતની શિક્ષા ગ્વાલિયર ઘરાનાના વિષ્ણુ દિગંબર પુલસ્કર પાસેથી મેળવી હતી. તેઓ ગાંધર્વ મહાવિદ્યાલયના આચાર્ય અને બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલયના સંગીત વિભાગના પ્રથમ કુલપતિ હતા.

## પ્રારંભિક જીવન
પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુરનો જન્મ આણંદ જિલ્લાના જહાજ ગામમાં ૨૪ જૂન ૧૮૯૭ ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ગૌરીશંકર ઠાકુર હતું. અને માતાનું નામ ઝવેરબા હતું. પિતા વડોદરા રાજ્યમાં નોકરી કરતા હતા.

## કારકિર્દી
૧૯૧૬ માં લાહોરની ગાંધર્વ મહાવિદ્યાલયના આચાર્ય તરીકે સેવાઓ આપી. જ્યાં તેઓ પટિયાલા ઘરાનાના પરિચયમાં આવ્યાં. અહીં તેમની મુલાકાત ગાયક અલી બક્ષ અને બડે ગુલામ અલી ના પૈતૃક કાકા કાલે ખાન સાથે થઈ. ૧૯૧૯માં તેઓ ભરૂચ પરત ફર્યા. અહીં તેમણે પોતાની સંગીતશાળા ‘ગાંધર્વ નિકેતન’ ની સ્થાપના કરી. ૧૯૨૦ ના સમયગાળામાં તેમણે મહાત્મા ગાંધીના અસહકાર આંદોલનને સ્થાનિક સ્તરે ટેકો આપ્યો અને ભરુચ જિલ્લા રાષ્ટ્રીય કૉગ્રેસના પ્રમુખ પણ બન્યાં. કૉગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધિવેશનોમાં તેમના કંઠે વંદે માતરમ્ નું ગાન એ સભાનું નજરાણું ગણાતું.  ૧૯૩૩ માં તેમણે યુરોપનો પ્રવાસ ખેડ્યો અને ફ્લોરેન્સ ખાતે યોજાયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સંગીત પરિષદમાં ભાગ લીધેલો. આમ, યુરોપમાં કાર્યક્રમ આપનાર પ્રથમ ભારતીય સંગીતવિદ્‌ બન્યાં. અંગત રીતે આ કાર્યક્રમ તેમણે બેનિટો મુસોલિની માટે કર્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમના ધર્મપત્ની ઈન્દિરાદેવીનું અવસાન થતાં તેમણે શેષ જીવન સંગીતને સમર્પિત કરી દીધું. નેપાળના સંગીત પ્રેમી રાજાના દરબારમાં પણ સંગીતના કાર્યક્રમો આપ્યાં. દેશ વિદેશમાં સંગીતના કાર્યક્રમોની સાથે સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિ વિષયક પ્રવચનો પણ કર્યાં. કાલિદાસકૃત *મેઘદૂત* અને *શાકુંતલ* ના અનુવાદ પણ કર્યા. ‘સંગીતાજલિ’ નામનું સંગીત શાસ્ત્ર ઉપર છ ભાગમાં એક સંશોધાનત્મક પુસ્તક પણ લખ્યું. આ ઉપરાંત ‘પ્રણવભારતી’ તેમનો વિદ્વતાપૂર્ણ ગ્રંથ છે. ૧૯૩૮માં કરાચીના ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના સંગીત વિભાગના અધ્યક્ષ બન્યાં. ૧૯૫૦ માં કાશી વિશ્વ વિદ્યાલયના ડીન તરીકે જોડાયાં. ૧૯૫૩ માં બુડાપેસ્ટ ખાતે યોજાયેલ ‘વિશ્વશાંતિ પરિષદ’ માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું. જ્યાં તેમણે પ્રસ્તુત કરેલું ‘વંદેમાતરમ’ શ્રોતાઓની અપાર ચાહના પામ્યું. 

## સન્માન
* ૧૯૫૫ માં ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી 
* નેપાળના મહારાજા તરફથી સંગીત મહોદય
* કાશી વિશ્વ મહાવિદ્યાલય તરફથી સંગીત સમ્રાટની પદવી 
* ૧૯૪૩ માં ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક 
* ૧૯૬૩ માં વારાણસી હિંદુ વિશ્વ વિદ્યાલય તરફથી ડૉક્ટર ઓફ લેટર્સ ની પદવી.
* ૧૯૯૭મા ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની સ્મારક ટિકિટ બહાર પાડવામા આવી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૬૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૭માં જન્મ
અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિ

**અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિ** ગુજરાત રાજ્યના સુરત શહેરમાં આવેલી સંસ્થા છે. આ સંસ્થા સાથે મુખ્યત્વે પાટીદાર સમાજના લેઉવા પટેલ અને કડવા પટેલ સમાજના લોકો જોડાયેલા છે. તેની સ્થાપના ગુજરાત હાઈકોર્ટ ના વકીલ કે. ડી. શેલડીયા૨ દ્વારા ૨૦૦૬માં કરવામાં આવી હતી. સમિતિનું સૌ પ્રથમ કાર્ય સામાજિક જાગૃતિનું હતું. ત્યાર બાદ ૨૦૧૪માં પાટીદાર સમાજનું અનામત અંદોલન શરૂ થતા આ સમિતિ લોકપ્રિય બની હતી. 

પાટીદાર અનામત અંદોલનમાં કાયદાકીય કાર્યવાહીઓ અને ઓ.બી.સી. પંચ માં કાનૂની લડત અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિ દ્વારા ચાલુ કરવામાં આવી હતી. ઓ.બી.સી. પંચમાં અનામત મેળવવા માટેની પ્રથમ અરજી અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિએ કરી હતી. આ સમિતિ સાથે પાટીદાર સમાજ ના પંચોતેર હજાર લોકો જોડાયેલ છે. અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિ દ્વારા ઓ.બી.સી. પંચમાં સિત્તેર હજાર લોકો ની સહી સાથે અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિએ આવેદન પત્ર આપવામાં આવેલ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* અખિલ ભારતીય પાટીદાર પરામર્શ સમિતિ ની વેબસાઈટ
દીપક બારડોલીકર

**દીપક બારડોલીકર** (૨૩ નવેમ્બર ૧૯૨૫- ૧૨ ડિસેમ્બર ૨૦૧૯) ગુજરાતી કવિ, લેખક અને પત્રકાર હતા. તેમનો જન્મ ૨૩ નવેમ્બર ૧૯૨૫ના રોજ ગુજરાતના બારડોલીમાં થયો હતો. તેમનું જન્મનું નામ **મૂસાજી હાફિઝજી** હતું. બાદમાં તેઓ પાકિસ્તાનના કરાચીમાં સ્થાયી થયા હતા. પકિસ્તાનના જાણીતા દૈનિક અખબાર 'ડૉન'ના ગુજરાતી આવૃતિના તંત્રી વિભાગમાં તેઓ લાંબો સમય સેવા આપી ચૂક્યા છે. નિવૃત્તિ બાદ તેઓ યુ.કે.નાં માન્ચેસ્ટર ખાતે સ્થાયી થયા હતા. જ્યાં ૨૦૧૯ની ૧૨મી ડિસેમ્બરે તેમનું અવસાન થયું.

## સર્જન
દીપક બારડોલીકરના અત્યાર સુધીમાં કુલ ૨૩ પુસ્તકો પ્રકાશિત થઈ ચૂક્યાં છે. ૧૩ જેમાં કવિતાસંગ્રહો, પાંચ ઇતિહાસ–સંશોધન, એક લેખસંગ્રહ, બે ભાગમાં વહેંચાએલી આત્મકથા, એક સંસ્મરણ અને એક સંપાદનનો સમાવેશ થાય છે.

### કાવ્ય સંગહો
* પરિવેશ
* મોસમ 
* આમંત્રણ 
* વિશ્વાસ 
* તલબ
* એની શેરીમાં
* ગુલમહોરના ઘૂંટ
* ચંપો અને ચમેલી
* હવાનાં પગલાં
* ફુલ્લિયાતે દીપક 
* તડકો તારો
* પ્યાર 
* રેલો અષાઢનો 

### ઇતિહાસ–સંશોધન
* સુન્ની વહોરા
* વહોરા વિભૂતિઓ
* કુરાઅન પરિચય
* ન્યાયનો દિવસ
* વાટના દિવા

### લેખસંગ્રહ
* મેઘધનુષ્ય

### આત્મવૃત્તાંત
#### આત્મકથા (બે ભાગમાં)
* ઉચાળા ખાય છે પાણી (પૂર્વાર્ધ)
* સાંકળોનો સિતમ (ઉત્તરાર્ધ)

#### સંસ્મરણો
* ગઝલની દુનિયામાં

### સંપાદન
* વિદેશી ગઝલો (પાકિસ્તાની શાયરોની ગુજરાતી ગઝલો)

## પારિતોષિક
* ફકીર સુવર્ણ ચંદ્રક (૧૯૯૦) - રંગકલા ગુજરાતી કલ્ચરલ સોસાયટી તરફથી ગુજરાતી ગઝલમાં પ્રદાન અનુસંધાને ગઝલસર્જક વલી મુહમ્મદ ફકીરની યાદમાં અપાતો આ ચંદ્રક ૧૯૯૦માં દીપક બારડોલીકરને ગુજરાતી ગઝલમાં તેમના પ્રદાન માટે એનાયત કરવામાં આવ્યો.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:૨૦૧૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૨૫માં જન્મ
શ્રેણી:Biography with signature
એચ. એમ. પટેલ

**એચ. એમ. પટેલ** તરીકે જાણીતા હીરુભાઇ મૂળજીભાઇ પટેલ ઇન્ડિયન સિવિલ સર્વિસના નિવૃત અધિકારી, રાજકારણ ક્ષેત્રે સંચાલક અને વહિવટકર્તા હતા. તેઓ મોરારજી દેસાઈની જનતા સરકારમાં નાણામંત્રી (૨૪ માર્ચ ૧૯૭૭ થી ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૭૯) રહ્યાં.

## પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ તારીખ ૨૭ ઓગસ્ટ ૧૯૦૪ ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ મૂળજીભાઇ અને માતાનું નામ હીરાબેન હતું. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ મુંબઇમાંથી જ મેળવ્યું. સેન્ટ ઝેવિયર્સ હાઇસ્કૂલમાંથી માદ્યમિક શિક્ષણ લઈ વધુ અભ્યાસ માટે ઈગ્લેન્ડ ગયા હતા. ત્યાં તેમણે આઈ. સી. એસ. ની કઠીન ગણાતી પરીક્ષા સફળતાપૂર્વક પાસ કરી એક વર્ષની તાલીમ લીધી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી: વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શ્રેણી:૧૯૯૩માં મૃત્યુ
ટીપુ સુલતાન

**ટીપુ સુલતાન** (જન્મે **સુલતાન ફતેહઅલી સાહબ ટીપુ**, ૨૦ નવેમ્બર ૧૭૫૦&nbsp;– ૪ મે ૧૭૯૯), **ટીપુ સાહેબ** તરીકે પણ ઓળખાય છે, મૈસુર રાજ્યના શાસક હતા. તેઓ મૈસુરના સુલતાન હૈદર અલી ના સૌથી મોટા પુત્ર હતા. ટીપુ સુલતાને પોતાના શાસનકાળમાં રાજ્ભાર માટે ઘણી નવી પદ્ધતિઓ દાખલ કરી હતી, જેમાં એમના નામના સિક્કાઓ, નવા મૌલુદી પંચાંગ તથા નવી મહેસુલી પદ્ધતિ કે જેનાથી મૈસુર રેશમ ઉદ્યોગના વિકાસના મંડાણ થયા-નો સમાવેશ થાય છે.  એમણે લોખંડી મૈસુરી રોકેટ નું વિસ્તરણ કરાવ્યું હતું અને સૈન્ય માહિતી પુસ્તિકા *ફત્હુલ મુજાહિદીન*  સંગ્રહિત કરાવી હતી, તેઓ રોકેટ પ્રક્ષેપણના શોધક અને પ્રખર ઉપયોગકર્તા મનાય છે. એમણે આંગ્લ-મૈસુર યુદ્ધ , પોલીલુર નું યુદ્ધ તથા શ્રીરંગપટમના યુદ્ધ  દરમિયાન અંગ્રેજી સૈન્ય અને એના સાથી પક્ષો સામે રોકેટનો મારો ચલાવ્યો હતો. એમણે મહત્વાકાંક્ષારૂપ આર્થિક વિકાસ કાર્યક્રમ લાગુ કર્યો હતો જેનાથી મૈસુર મહત્વની આર્થિક શક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું ,જ્યાં ૧૮મી સદીના અંતમાં વિશ્વમાં સૌથી વધુ પગાર અને જીવન ધોરણ જોવા મળ્યું હતું. રજવાડી માહોલમાં ટીપુ ફારસી, ઉર્દુ, કન્નડ અને અરબી જેવી ભાષાઓ ભણ્યા હતા. અશ્વવિદ્યા અને નિશાનેબાજીમાં મહારથ હાંસલ કરી હતી. પહેલા મૈસુર વિગ્રહથી તે પિતા સાથે અંગ્રેજો સામે વીરતાપૂર્વક ઝઝૂમ્યા હતા અને જીત્યા પણ હતા. ટીપુએ રસ્તાઓ, જાહેર મકાનોનું બાંધકામ, બંદરોનું નિર્માણ, નવા સિક્કા, અને તોલમાપનું પ્રચલન, નવા પંચાંગનો અમલ, મજબૂત સૈન્ય વ્યવસ્થા ઊભી કરી હતી. ૭ કિલો અને ૪૦૦ ગ્રામની તલવાર ધરાવતા ટીપુ કહેતા કે સિંહની એક દિવસની જિંદગી ગીધડની હજાર વર્ષની જિંદગી કરતા બહેતર છે. અંગ્રેજો વિરુદ્ધ લડવા માટે રોકેટનો આવિષ્કાર પણ કર્યો હતો. અંગ્રેજો સામે સંઘર્ષ કરતા ૧૭૯૯ માં ટીપુ સુલતાન હાર્યા અને ૪ મે ૧૭૯૯ ના રોજ ક્રુરતાપૂર્વક માર્યા ગયા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
દક્ષિણાયન

વર્ષમાં બે દિવસ એટલે કે ૨૧ જૂને સૌથી લાંબો દિવસ અને ૨૧ ડિસેમ્બરે સૌથી લાંબી રાત હોય છે. જે ૨૧ જૂને દિવસ સૌથી મોટો હસે અને રાત સોથી નાની. આ દિવસને દક્ષિણાયન કહે છે. ૨૨ જૂન થી ૨૧ ડિસેમ્બર સૂધી રાત મોટી થતી જશે.
પ્રેમચંદ : કલમ કા સિપાહી

**પ્રેમચંદ: કલમ કા સિપાહી** હિંદી સાહિત્યકાર પ્રેમચંદ (૧૮૭૬–૧૯૩૬)નું જીવનચરિત્ર છે, જે તેમના પુત્ર અને સાહિત્યકાર અમૃત રાય (જ. ૧૯૨૧) દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૬૨માં પ્રકાશિત થયેલ આ પુસ્તકને ૧૯૬૩ના વર્ષનો સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ એનાયત થયો હતો. હિંદીના અગ્રણી સર્જક પ્રેમચંદની સર્વપ્રથમ જીવનકથા હોવા ઉપરાંત આ પુસ્તક જીવનકથાની લેખનકળાનો હિંદી સાહિત્યમાં સર્વપ્રથમ સફળ પ્રયાસ લેખાય છે.

## પ્રકાશન
આ પુસ્તક ૧૯૬૨માં હંસ પ્રકાશન, અલાહાબાદ ખાતેથી પ્રકાશિત થયું હતું.

પુસ્તકના અંતે પ્રેમચંદની દરેક નવલકથાની વિસ્તૃત વિગત, પ્રકાશનનાં સ્થળ-સમય, જે સંજોગો હેઠળ નવલકથા લખાઈ-છપાઈ હોય તેની વિગત તેમજ પ્રેમચંદની તમામ ટૂંકી વાર્તાઓની યાદી તેમજ પ્રત્યેકની પ્રકાશનની તારીખ તથા તેનું સર્વપ્રથમ જેમાં પ્રકાશન થયું હોય તે સામયિકનું નામ - આવી અનેક ઉપયોગી અને ઝીણવટભરી વિગતો પુસ્તકમાં આપવામાં આવી છે.

## સન્માન
આ પુસ્તકને વર્ષ ૧૯૬૩નો સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
*  (હિન્દીમાં)
*  (અંગ્રેજી અનુવાદ)

શ્રેણી:પુસ્તક
ઉપદંશ

**ઉપદંશ** () એ લિંગીય સંસર્ગથી ફેલાતો ચેપી રોગ છે. તેને **ચાંદીનો રોગ**, **ફિરંગ-રોગ** તથા **ટાંકી** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ રોગ ટ્રીપોનેમા પેલિડમ (Treponema Pallidum) નામના કુંતલાણુ તરીકે ઓળખાતા સૂક્ષ્મ સર્પાકાર સજીવોથી ઉત્પન્ન થાય છે. લિંગીય સંસર્ગ સિવાય પણ તે ફેલાય છે, જેમ કે ચુંબન દ્વારા અથવા તો ઉપદંશના દર્દીનું લોહી અન્ય કોઈને આપવામાં આવે તો પણ તે થાય છે. સગર્ભા સ્ત્રીના ગર્ભમાં પણ તે પ્રસરી શકે છે. આમ, ઉપદંશ જન્મજાત અથવા તો જીવનમાં પાછળથી લિંગીય સંસર્ગથી મેળવેલો ઉપાર્જિત રોગ છે. તે વિવિધ તબક્કાઓમાં જુદા જુદા સ્વરૂપે દેખા દે છે. તેનાં ચિહ્નો અને લક્ષણો પરથી તેનો તબક્કો અને પ્રકાર સમજવા માટે તેમનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.

## ચિહ્નો અને લક્ષણો
### પ્રથમ તબક્કો
સંસર્ગના ૧૦થી ૯૦ દિવસ પછી ઉપદંશ થાય છે. પ્રથમ તબકામાં સંસર્ગસ્થાને ચાંદુ પડે છે. સંસર્ગના સ્થાન પ્રમાણે આ ચાંદુ જાતીય અંગો ઉપર, મોઢામાં, સ્તન ઉપર, આંગળી ઉપર, મળદ્વાર આગળ વગેરે સ્થાને થાય છે. ચાંદુ એક હોય છે અને તે પીડારહિત હોય છે. ચાંદામાંથી તરલસ્ત્રાવ થાય છે. ચાંદાનો નીચેનો ભાગ સખત હોય છે. કેટલાક દરદીઓને ચાંદાને અડીને આવેલ બીજી ચામડી ઉપર પણ ચાંદુ પડે છે. ચાંદુ થયા પછી ૭થી ૧૦ દિવસમાં તે ભાગની લસિકાગ્રંથિનો સોજો આવે છે. શોથગ્રસ્ત લસિકાગ્રંથિઓ છૂટી છૂટી રબર જેવી હોય છે અને તેમાં દુખાવો થતો નથી. ચાંદાની સારવાર કરવામાં ન આવે તોપણ ચાંદુ મોટેભાગે ૩થી ૮ સપ્તાહમાં રુઝાઈ જાય છે અને ત્યાં નિશાન રહી જાય છે.

### બીજો તબક્કો
જો પ્રથમ તબક્કામાં યોગ્ય સારવાર ન કરાવવામાં આવે તો દર્દીને બીજા તબક્કાનો ઉપદંશ થાય છે. બીજો તબક્કો પ્રથમ તબક્કા પછી બે મહિનાથી નવ મહિનામાં થાય છે. આ તબક્કામાં દર્દીને માથાનો દુખાવો, થોડો તાવ, નબળાઈની ફરિયાદ હોય છે. દર્દીના આખા શરીરે લાલ રંગનાં ચકામા થાય છે.

## સારવાર
ઉપદંશની સારવારમાં પેનિસિલિન મુખ્ય દવા છે. દર્દીને પેનિસિલિનની ઍલર્જી નથી તે ચકાસી લેવું જરૂરી છે. દર્દીને મોટેભાગે બેથી ત્રણ સપ્તાહ જેટલા લાંબા સમય સુધી અસર કરતું પેનિસિલિનનું ઇંજેક્શન અપાય છે. ઉપદંશના શરૂઆતના તબક્કાઓમાં બેન્ઝેથાઇન પેનિસિલિનનું ૨૪ લાખ યુનિટનું એક ઇંજેક્શન અપાય છે, જ્યારે ઉપદંશના પાછળના તબકાની સારવારમાં બેન્ઝેથાઇન પેનિસિલનના ૨૪ લાખ યુનિટનું એક એવાં ત્રણ ઇંજેક્શન એક એક અઠવાડિયાના અંતરે અપાય છે. આ સિવાય પી.પી.એફ તથા પેનિસિલિન-જી પણ આપી શકાય છે. જો દર્દીને પેનિસિલિનની ઍલર્જી હોય તો તેને ૧૫ દિવસ સુધી ટેટ્રાસાયક્લિન અથવા ઍરિથ્રોમાયસિન નામની એન્ટિબાયૉટિક દવા આપવામાં આવે છે.

જો સગર્ભા સ્ત્રીની યોગ્ય સારવાર કરવામાં આવે તો ગર્ભાવસ્થાનો ઉપદંશ તેનાં બાળકમાં થતો અટકાવી શકાય છે. દર્દીની સારવાર સાથે સાથે તેના જીવનસાથી તથા તેની સાથે જાતીય સંસર્ગમાં આવેલી કે આવતી બીજી વ્યક્તિઓની પણ યોગ્ય તપાસ કરી જરૂર પડ્યે સારવાર કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:રોગ
ઈથર

અથવા ઍરોમેટિક હાઈડ્રોકાર્બન સમૂહ દર્શાવે છે.]]
**ઈથર** એક એવા કાર્બનિક સંયોજનોનો સમૂહ છે કે જેમાં બે કાર્બન પરમાણુઓ કે કાર્બનિક સમૂહો વચ્ચે ઑક્સીજન પરમાણુ અંત:પ્રકીર્ણિત હોય છે. આ વર્ગના સંયોજનોનું સામાન્ય સૂત્ર R–O–R′ છે, જ્યાં R અને R′ હાઇડ્રોકાર્બન અથવા ઍરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન સમૂહ દર્શાવે છે.

## નામકરણ 
ઈથર શબ્દ ગ્રીક શબ્દ 'aither' ઉપરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ 'ચોખ્ખું આકાશ' અથવા 'હવા' થાય છે. સામાન્ય ઈથર અતિશય બાષ્પશીલ હોઈ આ નામ પાડવામાં આવ્યું હતું. સાદા ઈથરમાં બંને સમૂહો (R–O–R માંના બંને R) સમાન હોય છે, જ્યારે મિશ્ર ઈથરમાં તે ભિન્ન (R–O–R′) હોય છે. આ સમૂહોનાં નામ ઉપરથી ઈથરનું નામકરણ થાય છે. દાખલા તરીકે:

# સાદા ઈથર: ડાઇમિથાઇલ ઈથર (CH3OCH3) અને ડાઇઇથાઇલ ઈથર (CH3CH2OCH2CH3).
# મિશ્ર ઈથર: મિથાઇલ ઇથાઇલ ઈથર (CH3OCH2CH3) અને મિથાઇલ ફિનાઇલ ઈથર (C6H5-O-CH3).

## ઉપયોગો
* દર્દીને વાઢકાપ દરમિયાન બેભાન કરવા ડાઇઇથાઇલ ઈથરનો ઉપયોગ થાય છે. ૧૦ ઑક્ટોબર ૧૮૪૯ના રોજ વિલિયમ મૉર્ટને ઍબટ નામના દર્દીને ઈથર વડે બેભાન બનાવ્યો હતો અને ડૉ. જોન સી. વૉરેને દર્દીના જડબા ઉપરની ગાંઠ પીડા વગર દૂર કરી હતી.
* ડાઇઇથાઇલ ઈથર, આઇસોપ્રોપાઇલ ઈથર અને ટેટ્રાહાઇડ્રોફ્યુરેન કાર્બનિક પદાર્થોના નિષ્કર્ષણ માટે અગત્યના દ્રાવકો છે.
* ડાઇફિનાઇલ મિથેન અને ડાઇફિનાઇલ ઈથરની વાસ ગુલાબ જેવી હોઈ સુંગધીદાર પદાર્થોની બનાવટમાં તે વપરાય છે.
* ડાઇફિનાઇલ મિથેન અને ડાઇફિનાઇલ ઈથરનું મિશ્રણ ઉદ્યોગોમાં ઉષ્માસ્થાનાંતરણના માધ્યમ તરીકે વપરાય છે.
* \alpha-\alpha–ડાઇક્લોરોમિથાઇલ ઇથર પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં અશ્રુવાયુ તરીકે વપરાયું હતું.
* ઈથિલીન ઑક્સાઇડ તથા પ્રોપીલીન ઑક્સાઇડનું પેટ્રોરસાયણ ઉદ્યોગોમાં મોટા પ્રમાણમાં વપરાય છે; કારણ કે તે વિવિધ પ્રકારનાં ઉપયોગી રસાયણોની બનાવટમાં અગત્યનું મધ્યસ્થી છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
કમાઉ દીકરો

***કમાઉ દીકરો*** એ ગુજરાતી લેખક ચુનીલાલ મડિયાની ટૂંકી વાર્તા છે. ૧૯૪૫માં પ્રકાશિત થયેલ મડિયાના વાર્તાસંગ્રહ *ઘૂઘવતાં પૂર*માં આ વાર્તા પ્રગટ થઈ હતી. પાલતુ પાડાની કામવાસના પર જ્યારે તેનો માલિક વધુ નાણાની લાલચે લગામ મૂકે છે ત્યારે કેવું પરિણામ આવે છે તે આ વાર્તામાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

## વિષયવસ્તુ
આ વાર્તામાં મડિયાએ પશુની તીવ્ર કામેચ્છા અને માનવીની તીવ્ર ધનલાલસા - આ બંને બાબતોને સમાંતરે મૂકી છે.

મૃત પુત્રની જગ્યાએ પોતાનું પિતૃવાત્સલ્ય 'રાણા' નામના પાડા પર ઢોળતો લખુડો અંતે એ જ કમાઉ દીકરા રાણાની ઉત્તેજિત કામવાસના ન સંતોષાતાં એના શીંગડા દ્વારા મોત પામે છે, એ વાતનો ચિત્તાકર્ષક ચિતાર આ વાર્તામાં આપવામાં આવ્યો છે. ભેંસ દવરાવવાના ભાવતાલ સંદર્ભે માર્ક્સ અને અતૃપ્ત કામવાસના સંદર્ભે સિગ્મંડ ફ્રૉઈડની વિચારધારાઓ આ વાર્તામાં તાણાવાણા રૂપે ગૂંથાઈ છે.

## કથાવસ્તુ
ગલા શેઠ પોતાના પાડા દ્વારા ગામના માણસો અને અન્ય બહારગામનાં માણસોની ભેંસો દવરાવીને (એટલે કે બીજા લોકોની ભેંસોને પોતાના પાડા દ્વારા બચ્ચા જણાવીને) ધન કમાય છે. ગલા શેઠનો નોકર અને પાડાનો રખેવાળ લખુડો પોતાના મૃત પુત્રની જગ્યાએ પોતાનું પિતૃવાત્સલ્ય પાડા ઉપર ઢોળે છે. પાડામાં પોતાના મૃત પુત્રની રેખાઓ જોતો લખુડો પાડાને 'રાણો' નામ આપે છે. સનાખીના ગામપટેલ જ્યારે પોતાની ભેંસ દવરાવવા ગલા શેઠને ત્યાં આવે છે ત્યારે, ભેંસ દવરાવવાનો ભાવ અઢી રૂપિયા હોવા છતા, ગલા શેઠ પૈસાની લાલચના લીધે ભાવ ત્રણ રૂપિયા કરે છે. ભાવ બાબત થોડીક રકજક થયા બાદ ગામપટેલ પોતાની ભેંસને પાછી લઈ જવાનો નિર્ણય કરે છે.

પાડાનો રખેવાળ લખુડો સમજે છે કે પાડાની પાશવી કામવાસનાને રોકવી કે નાથવી અશક્ય છે, અને તે અંગે પોતાના માલિક ગલા શેઠને પણ સમજાવે છે, છતાં ગલા શેઠ વધુ પૈસા મેળવવાની હઠ લઈને પાડાની સાથે ઘરાકની ભેંસ દવરાવવા દેતા નથી. કામવાસનાને વશ થયેલો પાડો ખીલેથી જોર કરીને છૂટે છે અને લખુડાને શિંગડુ મારે છે, અને લખુડો ત્યાં જ મૃત્યું પામે છે. અંતમાં લખુડાના મૃત શરીરના લોહીમાં પાડાએ મૂતર કર્યું - તેમ દર્શાવીને મડિયાએ વહેપારી ગણતરીના વ્યવહારો પર કામવાસનાનો વિજય થતો દર્શાવ્યો છે.

## આવકાર
બળવંત જાની નોંધે છે કે, "*કમાઉ દીકરો*" માત્ર *ઘૂઘવતાં પૂર* સંગ્રહની જ નહિ પણ ગુજરાતીની પ્રતિનિધિ નવલિકાઓમાં મહત્ત્વ ધરાવે છે.

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન
* 

## બાહ્ય કડીઓ
* કમાઉ દીકરો  on GujLit
* The Earning son (અંગ્રેજી અનુવાદ)

શ્રેણી:ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તા
બર્ટ્રાન્ડ રસેલ

**બર્ટ્રાન્ડ આર્થર વિલીયમ રસેલ** (૧૮ મે ૧૮૭૨ – ૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૦) સુપ્રસિદ્ધ બ્રિટિશ તત્ત્વચિંતક, ગણિતજ્ઞ, શાંતિવાદી વિચારક અને લેખક હતા. તેમની ગણના વીસમી સદીના સૌથી વધુ પ્રભાવક બૌદ્ધિક અને બહુશ્રુત લેખકોમાં થાય છે. તેમના સાહિત્યિક પ્રદાન માટે તેમને ૧૯૫૦ના વર્ષનું સાહિત્યનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું. રસેલે ગણિતશાસ્ત્ર, તર્કશાસ્ત્ર, સમાજશાસ્ત્ર, ઈતિહાસ, શિક્ષણ, ધર્મ, નીતિ, આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય રાજકારણ જેવા અનેક વિષયો પર ૪૦થી વધુ પુસ્તકો લખ્યા છે.

તેઓ મુક્ત વ્યાપાર, મહિલા-મતાધિકાર જેવા એ સમયના બ્રિટનના રાજકારણ વિષયક મુદ્દાઓથી માંડીને વિશ્વશાંતી, સમાજવાદ, અણુ-નિ:શસ્ત્રીકરણ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાના પ્રમુખ જૉન કૅનેડીની હત્યા, વિયેટનામ યુદ્ધ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણના મુદ્દાઓની છણાવટ કરનાર ચિંતનશીલ અને સક્રીય લેખક હતા.

## શરુઆતનું જીવન
બર્ટ્રાન્ડ રસેલનો જન્મ ૧૮ મે ૧૮૭૨ના રોજ ઇંગ્લેન્ડના રેવન્સક્રોફ્ટમાં થયો હતો. તેઓ એક ઉમરાવ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. તેમના પિતા વાઇકાઉન્ટ એમ્બરલી લૉર્ડ જ્હોન રસેલના પુત્ર હતા. જ્હોન રસેલ બે વખત ઇંગ્લેન્ડના વડાપ્રધાન બન્યા હતા.

## કાર્ય
રસેલે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત ગણિતશાસ્ત્રથી કરી હતી; પરંતુ ધીમે ધીમે તેઓ તત્ત્વજ્ઞાન, તર્કશાસ્ત્ર તરફ અને રાજકીય તથા સામાજિક ચિંતન તરફ વળ્યા હતા. ૧૯૦૩માં રસેલે તત્ત્વચિંતક તરીકે પોતાનો પહેલો ગ્રંથ *પ્રિન્સિપલ્સ ઑવ્ મૅથેમૅટિક્સ* લખ્યો. એ પછી સતત એક દાયકાના અભ્યાસ બાદ આલ્ફ્રેડ નૉર્થવ્હાઇટની સાથે તેમણે *પ્રિન્સિપિયા મૅથેમૅટિકા*ના ત્રણ ગ્રંથો લખ્યા, જે અનુક્રમે ૧૯૧૦, ૧૯૧૨ અને ૧૯૧૩માં પ્રગટ થયા. *પ્રિન્સિપિયા મૅથેમૅટિકા*માં રસેલે ગણિતશાસ્ત્રને તર્કશાસ્ત્ર સાથે સાંકળીને સૈદ્ધાંતિક ચર્ચા કરી છે. આ ગ્રંથોની આધુનિક ગણિતશાસ્ત્ર, તર્કશાસ્ત્ર અને તત્ત્વજ્ઞાન પર ઊંડી અસર પડેલી છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડિઓ
* 
* 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૭૦માં મૃત્યુ
હરીશ ચૌધરી

**હરીશ ચૌધરી** (જન્મ: ૧૩ મે ૧૯૭૦) ભારતીય રાજકારણી છે અને રાજસ્થાનની સરકારમાં વર્તમાન મહેસૂલ મંત્રી છે. તે રાજસ્થાન બાડમેર જિલ્લાના બૈતૂ મતદારક્ષેત્રના વિધાનસભાના સભ્ય છે અને અખિલ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય સચિવ છે. તેઓ રાજસ્થાનના બાડમેર મતદારક્ષેત્રમાંથી સંસદના ભૂતપૂર્વ સભ્ય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ
લૂઈ બ્રેઈલ

**લૂઇ બ્રેઇલ** (૪ જાન્યુઆરી ૧૮૦૯ - ૬ જાન્યુઆરી ૧૮૫૨) ફ્રાન્સના શિક્ષણશાસ્ત્રી અને સંશોધક હતા, જેમણે અંધજનો માટે લેખન અને વાંચવાની પદ્ધતિ વિકસાવી હતી. આ પદ્ધતિ 'બ્રેઇલ' તરીકે પ્રખ્યાત છે. ફ્રાન્સમાં જન્મેલા, લૂઇસ બ્રેઇલ અંધ માટે જ્ઞાનની આંખ બન્યા. લુઈ, જે બ્રેઇલના નિર્માણ દ્વારા દૃષ્ટિથી નિરાશાજનક વાંચવાની મુશ્કેલીને દૂર કરી હતી, તે પોતે પણ અંધ હતા.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી બ્રેઇલ

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
રીંછ

[thumb|બ્રાઉન રીંછ, [અલાસ્કા]]

**રીંછ** એ સસ્તન વર્ગના પ્રાણીઓ છે. રીંછની હાલમાં કુલ ૮ પ્રજાતિઓ અસ્તિત્વમાં છે અને તેઓ ઉત્તર ગોળાર્ધમાં વિપુલ પ્રમાણમાં અને આંશિક રીતે દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં જોવા મળે છે. રીંછ ઉત્તર અમેરિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, યુરોપ અને એશિયામાં જોવા મળે છે. રીંછોની સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ વિશાળ કદ, નાનાં કાન, ટૂંકા પગ, વાળ, પંજા, પાંચ દંત ધરાવતા જડબાં અને ટૂંકી પૂંછડી છે.

શ્રેણી:સસ્તન પ્રાણીઓ
જુલિયન શ્વાઇન્ગર

**જુલિયન શ્વાઇન્ગર** (૧૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૮ - ૧૬ જુલાઈ ૧૯૯૪) એક ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા. ભૌતિકશાસ્ત્રમાં પ્રાથમિક કણોના મૂળ સુધી લઈ જતા તેમના ક્વૉન્ટમડાઇનૅમિક્સ (ક્વૉન્ટમ વિજગતિશાસ્ત્ર)ના કાર્ય બદલ તેમને જાપાની વિજ્ઞાની ટોમોનાગા અને અમેરિકન વિજ્ઞાની રિચાર્ડ ફીનમૅનની ભાગીદારીમાં ૧૯૬૫ના વર્ષનો નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો.

## જીવન
જુલિયન શ્વાઇન્ગરનો જન્મ ૧૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૮ના રોજ ન્યૂ યૉર્ક શહેર ખાતે એક મધ્યમવર્ગીય કુટુંબમાં થયો હતો. તેમના પિતા બેન્જામીન શ્વાઇન્ગર કાપડના વહેપારી હતા. જુલિયન શ્વાઇન્ગરના માતાનું નામ બેલા હતું.

તેઓ પોતાની કિશોરવસ્થામાં પોતાના જેટલી ઉંમરના બાળકોની પ્રવૃત્તિમાં ખાસ રૂચિ ધરાવતા ન હતા. વાંચન તેમની શોખની પ્રવૃર્તિ હતી. તેમને પી.એ.એમ ડિરાકનું પુસ્તક *ધી પ્રિન્સિપલ્સ્ ઑફ ક્વૉન્ટમ મિકેનિક્સ* ૧૯૩૧માં, એટલે કે પુસ્તક પ્રગટ થયું એના બીજા જ વર્ષે, વાંચી નાખ્યું હતું. ત્યારે તેમની ઉંમર ૧૩ વર્ષની હતી.

શ્વાઇન્ગર અભ્યાસ માટે સૌપ્રથમ ટાઉનસેન્ડ હેરિસ હાઈસસ્કૂલમાં દાખલ થયા હતા અને ત્યારબાદ સિટી કૉલેજ ઑફ ન્યૂ યૉર્કમાં જોડાયા હતાં.

## સંશોધન
શ્વાઇન્ગરે ૧૬ વર્ષની વયે તેમનો સૌપ્રથમ સંશોધન લેખ પ્રગટ કર્યો હતો. તેઓ ભૌતિકશાસ્ત્રમાં સૈદ્ધાંતિક મુદ્દાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા હતા અને પ્રાયોગિક પાસાઓ પ્રત્યે ઓછુ લક્ષ આપતા હતા.

૧૯૫૭માં તેમણે બે પ્રકારનાં ન્યૂટ્રિનોના અસ્તિત્વનું પુર્વાનુમાન કર્યું હતું. આવાં બે ન્યૂટ્રિનો ઈલેક્ટ્રૉન અને મ્યૂઑન સાથે સંકળાયેલા હોય છે. આ પ્રકારના બે ન્યૂટ્રિનો () અને મ્યૂઑન ન્યૂટ્રિનો ()ની ત્યારબાદ પ્રાયોગિક રીતે શોધ થઈ હતી. જીવનના પાછલા વર્ષોમાં તેમણે ખાસ કરીને કણોના ઘટનાવિજ્ઞાન સંબંધી (phenomenological) સિદ્ધાંતનું વ્યાવહારિક મહત્ત્વ સમજાવવામાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. આ બાબતે તેમણે, ફોટૉન અને ગ્રેવિટૉન જેવા પ્રબળ આંતરક્રિયામાં ભાગ લેતા કણોને એકસરખી રીતે લાગુ પાડી શકાય તેવો સિદ્ધાંત વિકસાવ્યો હતો. તેમના બધાં જ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોનું તેમના પુસ્તક *પર્ટિકલ્સ સૉર્સિસ ઍન્ડ ફિલ્ડ્ઝ* નામના ગ્રંથના બે ખંડોમાં સવિસ્તર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

## પ્રકાશનો
* 
* 
* 
* 

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડિઓ
* 

શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૪માં મૃત્યુ
ડિજિલોકર (ડિજિટલ લોકર)

ડિજિલોકર અથવા ડિજિટલ લોકર એ ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના ડિજિટલ ઇન્ડિયા કાર્યક્રમનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તે ભારત સરકાર દ્વારા સંચાલિત અને અધિકૃત ઓનલાઇન સેવા છે. ભારત સરકારના સંચાર અને આઇટી મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત આ સેવાનો ઉપયોગ  ઉપયોગકર્તા પોતાના દસ્તાવેજોને ઓનલાઇન સુરક્ષિત સંગ્રહ કરવા માટે કરી શકે છે. આ સેવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કાગળના દસ્તાવેજો સાથે લઈને જવાનું ભારણ ઘટાડવાનો છે. ઉપયોગકર્તા પોતાના કિંમતી દસ્તાવેજોનો એમાં સંગ્રહ કરી શકે છે અને જરૂર પડ્યે તેને ડિજિટલ સ્વરૂપે હાજર કરી શકે છે. જેમકે જન્મનું પ્રમાણપત્ર, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ, પાન કાર્ડ, આધાર કાર્ડ, શાળા કોલેજના પ્રમાણપત્રો વગેરેનો એમાં સંગ્રહ કરી શકાય છે તેથી તેને હંમેશા ભૌતિક સ્વરૂપે લઇને ફરવામાંથી મુક્તિ મળે છે. ભારત સરકારના આઇટી અધિનિયમ મુજબ આ માધ્યમથી રજુ કરવામાં આવેલ દસ્તાવેજ સ્વીકૃત ગણવામાં આવે છે.

દરેક ઉપયોગકર્તાને 1 જીબીની જગ્યા ફાળવવામાં આવે છે, તેમાં તે પોતાના  સ્કેન કરેલા કે ડિજિટલ સ્વરૂપના દસ્તાવેજો સંગ્રહ કરી શકે છે. આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરવા આધારકાર્ડ હોવું જરૂરી છે, આધાર કાર્ડ સાથે લિંક કરાયેલા મોબાઈલ નંબર માં (OTP) One Time Password મોકલવામાં આવે છે અને તેનાથી આધારકાર્ડ પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે. 

સેવાનું બીટા વર્ઝન ફેબ્રુઆરી 2015 માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, તે  1 જુલાઇ 2015 ના રોજ વડા પ્રધાન દ્વારા રજુ કરાયું હતું. પૂરી પાડવામાં આવેલ સ્ટોરેજ સ્પેસ શરૂઆતમાં 10 એમબી હતી અને પછીથી 1 જીબી સુધી વધારી દેવામાં આવી હતી.

ઇ-હસ્તાક્ષર દસ્તાવેજો પણ આ સુવિધાનો એક ભાગ છે. આ સેવાનો હેતુ ભૌતિક દસ્તાવેજોના ઉપયોગને ઘટાડવા, વહીવટી ખર્ચાઓને ઘટાડવા, ઇ-દસ્તાવેજોની પ્રામાણિકતા પૂરી પાડવા, સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા દસ્તાવેજોની સુરક્ષિત ઍક્સેસ આપવા અને નિવાસીઓને સેવાઓ પ્રાપ્ત કરવા માટે સરળ બનાવવાનો છે.
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો
શ્રેણી:સરકારી યોજનાઓ
ધોન્ડો કેશવ કર્વે

**ધોન્ડો કેશવ કર્વે** (૧૮ એપ્રિલ ૧૮૫૮ – ૯ નવેમ્બર ૧૯૬૨), જેઓ **મહર્ષિ કર્વે** તરીકે પણ જાણીતા છે, ભારતના સમાજ સુધારક હતા જેમણે સ્ત્રીઓના હક્ક અને કેળવણી માટે મહત્વના કાર્યો કર્યા હતા. તેમના માનમાં મુંબઈના ક્વિન્સ રોડને તેમનું નામ અપાયું છે. ૧૯૫૮માં તેમની ૧૦૦મી જન્મ જયંતિ પર ભારત સરકારે તેમને ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્ન અર્પણ કર્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:સમાજ સેવક
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૬૨માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૫૮માં જન્મ
રાજસ્થાન સરકાર

**રાજસ્થાન સરકાર** એ ભારતના રાજસ્થાન રાજ્ય અને તેનાં ૩૩ જિલ્લાઓનું સંચાલન કરતી સર્વોચ્ચ સત્તા છે. તે રાજસ્થાન સરકારની આગેવાની હેઠળની ન્યાયિક અને સંચાલન શાખાઓ ધરાવે છે.

ભારતના અન્ય રાજ્યોની જેમ રાજ્યપાલ એ રાજ્યના વડા છે, જેમની નિમણુક ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કેન્દ્ર સરકારની સલાહ પ્રમાણે થાય છે. રાજ્યના મુખ્ય મંત્રી પાસે મોટાભાગની સત્તાઓ હોય છે. રાજસ્થાનની રાજધાની જયપુર છે અને વિધાનસભા પણ ત્યાં આવેલી છે. રાજસ્થાનની વડી અદાલત જોધપુર ખાતે આવેલી છે.

રાજસ્થાનની વિધાનસભા ૨०० સભ્યો ધરાવે છે, જેઓ ૫ વર્ષની અથવા વિધાનસભા વિખેરી નખાય ત્યાં સુધીની મુદ્દત ધરાવે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજસ્થાન
કૈલાશ ચંદ્ર મેઘવાલ

**કૈલાશ ચંદ્ર મેઘવાલ** (જન્મ: ૨૨ માર્ચ ૧૯૩૪) ભારતીય રાજકારણી છે, જેઓ રાજસ્થાનની વિધાનસભાના અધ્યક્ષ હતા. તે ભારતીય જનતા પાર્ટીના સભ્ય છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ
રા ખેંગાર વાવ

**રા ખેંગાર વાવ** ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં વંથલી અને જુનાગઢની વચ્ચે કોયલીફાટક ગામમાં આવેલી વાવ છે. ગુજરાત સરકારના હેઠળ સંરક્ષિત એવી આ વાવ તેજપાળ વડે બાંધવામાં આવી હતી પણ ભૂલથી રા' ખેંગારનું નામ તેની સાથે લાગે છે.

## ઇતિહાસ 
તેજપાળ, વાઘેલા વંશના દરબારના એક મંત્રી કે જેઓ વસ્તુપાળ સાથે પ્રખ્યાત હતા, વડે પ્રવાસીઓના લાભાર્થે આ વાવ બાંધવામાં આવી હતી. તે ૧૩મી સદીના પ્રથમ અર્ધ સમયમાં બાંધવામાં આવી છે, જે શક્યત: ૧૨૩૦ અને ૧૨૪૦ની વચ્ચે હોઇ શકે છે. જિનહર્ષના *વસ્તુપાલ-ચરીત* (વિક્રમ સંવત ૧૪૯૭ અથવા ઇસવીસન ૧૪૪૧)માં તેજાલપુર અથવા જિર્ણદુર્ગ (આધુનિક જૂનાગઢ) અને વામનસ્થળી (આધુનિક વંથલી)ની વચ્ચે વાવનું નિર્માણ કરાવાયાનો ઉલ્લેખ છે. આ તારીખને સ્થાપત્ય કળાથી પણ સમર્થન મળે છે. આ બાંધકામને ભૂલથી રા' ખેંગાર, કે જેમણે ૧૦૯૮થી ૧૧૨૫ સુધી શાસન કર્યું હતું, સાથે ઓળખવામાં આવે છે.  

આ વાવ રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક (S-GJ-170) છે અને હાલમાં ગુજરાત સરકારના કૃષિ વિભાગની દેખરેખ હેઠળ છે. 

## સ્થાપત્ય 
વાવની દિશા ઉત્તર-દક્ષિણ છે, જેમાં ઉત્તરમાં પગથિયા અને દક્ષિણમાં કૂવો છે. વાવના સ્થંભો અને દિવાલો પર કોતરણી કરેલી છે. દક્ષિણ છેડા પર આવેલો મંડપ પાછળથી બાબી વંશના શાસન દરમિયાન ૧૯મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યો હતો. કૂવાની આજુબાજુના શાફ્ટ પર વર્તુળાકાર માર્ગ આવેલો છે. વાવની નીચેનો ભાગ કોતરણીયુક્ત છે જ્યારે ઉપરનો ભાગ તેનાથી વિપરીત સીધોસાદો છે, જે પાછળથી પ્લાસ્ટર કરેલો હોઈ શકે.

## પ્રવર્તમાન સ્થિતિ 
વંથલીના કોયલીફાટક ગામે વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું એક તરફી પેવેલિયન આવેલું છે જ્યાં આ વાવ છે. "એક મહત્વની વાત એ છે કે આ વાવમાં હજુ પણ પાણી છે" અને તેથી "સદીઓ પહેલાં ભૂગર્ભ જળચરનો ઉપયોગ કરી આ બનાવનાર સ્થપતિઓની આવડત અને દૂરંદેશી"ની કલ્પના કરવા જેવી છે. આજે પણ પ્રવાસીઓ અહીં થંભે છે અને પાણી પીવે છે. આ રીતે "તેજપાળ પોતે ઈતિહાસ થઈ ગયા પછી પણ તેનું કામ આજે લોકોને મદદ કરે છે."

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
ગુજરાતના વિરલ વ્યક્તિત્વો

આ પાનું ગુજરાતના મહત્વના વ્યક્તિઓની યાદી ધરાવે છે.

## ધર્મ અને અધ્યાત્મ 
## પત્રકાર 
## સમાજસેવક 
## સંગીતકાર 
### શાસ્ત્રીય સંગીતકાર 
### સુગમ સંગીતકાર 
### લોકસંગીતકાર 
## ચિત્રકાર 
## શિલ્પકાર-સ્થાપત્યકાર 
## છબીકાર 
## નૃત્યકાર 
## નાટ્યકાર 
## વૈજ્ઞાનિક-સંશોધક 
## ઉદ્યોગપતિ 
## સાહિત્યકારો 
### કવિ 
### બાળ સાહિત્યકાર 
### લેખક
### હાસ્ય લેખક 
## ફિલ્મકાર
### અભિનેતા
### અભિનેત્રી
### નિર્માતા-દિગ્દર્શક
### ગીત-સંગીત
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
ગીતા રબારી

**ગીતા રબારી** (જન્મ: ૧૯૯૬) ગુજરાતના લોક ગાયિકા છે.

## જીવન 
ગીતા રબારીનો જન્મ કચ્છ જિલ્લાના ટપ્પર ગામમાં થયો હતો.

## કારકિર્દી 
તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત પાંચમાં ધોરણથી શરૂ થઇ હતી. તેઓ ગીતા ભજન, લોકગીત, સંતવાણી, ડાયરા જેવા જીવંત કાર્યક્રમો કરે છે. તેમના બે ગીતો *રોણા શેરમા* અને *એકલો રબારી* લોકપ્રિય બન્યા છે. તેમનું *રોણા શેરમા* ગીત ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૧૭થી ૧.૩૦ કરોડ કરતાં વધુ વાર જોવાઈ ચૂક્યું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગાયિકા
શ્રેણી:૧૯૯૬માં જન્મ
વિનાયક મહેતા

**વિનાયક નંદશંકર મહેતા** (૩ જૂન ૧૮૮૩ – ૨૭ જાન્યુઆરી ૧૯૪૦) ગુજરાતી લેખક અને નાટ્યકાર હતા. તેઓ ગુજરાતી લેખક નંદશંકર મહેતાના પુત્ર હતા.

## જીવન
વિનાયક મહેતાનો જન્મ ૩ જૂન ૧૮૮૩ના રોજ સુરતમાં નંદશંકર મહેતાને ત્યાં થયો હતો. તેમનું મૂળ વતન માંડવી (કચ્છ) હતું. પ્રાથમિક શિક્ષણ વડોદરા અને સુરતમાં મેળવ્યા બાદ તેઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે મુંબઈની એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાં જોડાયા જ્યાંથી તેમણે જીવશાસ્ત્રના વિષય સાથે ૧૯૦૨માં પ્રથમ વર્ગમાં બી.એ.ની પરીક્ષા પાસ કરી. તેમણે અભ્યાસ દરમિયાન જેમ્સ ટેલર પ્રાઇઝ, નારાયણ વાસુદેવ પ્રાઇઝ, ધીરજલાલ મથુરદાસ સ્કૉલરશિપ, ઍલિસ સ્કૉલરશિપ, ક્લબ મૅડલ વગેરે સન્માનો મેળવ્યા હતા. ૧૯૦૩માં તેઓ ઇંગ્લેન્ડની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં જોડાયા અને ૧૯૦૬માં ભારત પરત આવીને તેઓ આઈ.સી.એસની પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ થયા.

અલ્લાહાબાદમાં સરકારી ખાતામાં તેમની પ્રથમ નિમણૂક થઈ હતી. તે પછી તેઓએ લખનૌ, કાશી વગેરે સ્થળોએ રેવન્યૂ કમિશનર તરીકે સેવાઓ આપી હતી. ૧૯૩૨થી ૧૯૩૫ સુધી તેમણે કાશ્મીર રાજ્યના મહેસૂલ ખાતાના પ્રધાન તરીકે સેવાઓ આપી હતી. ત્યારબાદ ૧૯૩૭થી ૧૯૩૮ સુધી તેમણે રાજસ્થાનના બિકાનેર રાજ્યના દીવાન તરીકે સેવાઓ આપી હતી. તેઓ ઉત્તર પ્રદેશના મહેસૂલ બૉર્ડના વરિષ્ઠ સભ્ય હતા.

૨૭ જાન્યુઆરી ૧૯૪૦ના રોજ પ્રયાગરાજ ખાતે તેમનું હ્રદય બંધ પડવાથી અવસાન થયું હતું.

## કાર્યો
વિનાયક મહેતા સંસ્કૃત સાહિત્યના ઊંડા અભ્યાસી હતા અને તેમણે પંડિત તરીકે નામના મેળવી હતી તથા તેઓ ઉર્દૂ ભાષાના પણ જાણકાર હતા. રાજકીય પ્રવૃત્તિમાં વધારે રોકાયેલા રહેવાથી ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમનું પ્રદાન અલ્પ છે. તેમણે તેમના પિતા નંદશંકર મહેતાનું જીવનચરિત્ર 'નંદશંકર જીવનચરિત્ર' (૧૯૧૬) નામે લખ્યું છે. અંગ્રેજી દૈનિકો તેમજ સામયિકોમાં સાહિત્ય, પુરાતત્ત્વ, રાજકારણ, ગ્રામોદ્ધાર વગેરે વિષયો પર તેમણે છૂટક લેખો લખ્યા છે. તેમણે 'કોજાગ્રી' નામે નાટક લખ્યું છે તથા 'ગ્રામોદ્ધાર' નામે વૈચારિક પુસ્તક લખ્યું છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૦માં મૃત્યુ