open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
વિનોદભાઈ રમેશભાઈ નાયક

**વિનોદભાઈ રમેશભાઈ નાયક** ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યમાં અમદાવાદ શહેરમાં ઈન્‍ડીયા કોલોની રોડ, બાપુનગર વિસ્‍તારમાં વસવાટ કરતા એક નાટ્ય-કલાકાર છે. લોકનાટ્ય ભવાઈના કલાકાર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયેલા વિનોદભાઈ નાયકે દેશ-પરદેશમાં ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરેલ છે. તેઓ બાળપણથી જ વારસામાં મળેલી લોકનાટ્ય ભવાઈની કલા સાથે સંકળાયેલા છે. તેમણે *દર્પણ અકાદમી* ખાતે વિદ્યાર્થીઓને ભવાઈની સંપૂર્ણ તાલીમ આપેલ છે.

વર્તમાન સમયમાં લુપ્‍ત થતી ભવાઈની અસર પરંપરાનું મુળ બંધારણ પ્રમાણે વહન કરતા હોય એવા જૂજ કલાકારો પણ જોવા મળતા નથી, એવા સમય-સંજોગોમાં વિનોદભાઈ પોતે ભવાઈની કલાના વારસાને યથાવત જાળવી દિપાવી રહ્યા છે. તેઓ ભવાઇ કલાના વારસાને જાળવવા અને નાયક જ્ઞાતિની વારસામાં મળેલ લોકનાટ્ય ભવાઈની પરંપરાને ટકાવવા તેમ જ પુનર્જીવીત કરવા માટે પણ અથાગ મહેનત કરી રહ્યા છે. ભવાઈનો વેશ ભજવવાની તાલીમ પ્રાપ્‍ત કરી વિનોદભાઈએ ભૂંગળ, કાંસીજોડા અને તબલાં જેવા વાંદ્યો કે જે લોકનાટ્ય ભવાઈના પ્રયોગ દરમિયાન વપરાતાં મૂળ વાજિંત્રો છે, તેને વગાડવામાં પણ પારંગતતા હાંસલ કરેલ છે.

## યોગદાન 
*આકાશવાણી અને દૂરદર્શન કેન્‍દ્ર, અમદાવાદ* જેવા દ્રશ્‍યશ્રાવ્‍ય માધ્‍યમો દ્વારા તેમના ભવાઈના કાર્યક્રમોનું અનેકવાર પ્રસારણ થયેલ છે. ૧૯૯૬ના વર્ષમાં અમૂલ ડેરી માટે બનાવવામાં આવેલ દસ્‍તાવેજી ચિત્ર પણ ભવાઈરૂપ હતું, જેમાં વિનોદભાઈએ ડાયરેકટર *રાકેશ મહેરા* સાથે રહીને કામ કરેલું છે. તેમણે ૧૯૯૮ના વર્ષમાં *નેશનલ સ્‍કુલ ઓફ ડ્રામા*ના વિદ્યાર્થીઓ ભવાઈ શીખવા આવ્યા હતા, તેમની સમક્ષ ભવાઈના વેશો રજૂ કરી લોકનાટ્યની ઝીણવટભરી તાલીમ આપી હતી. ૨૦૦૬ના વર્ષમાં સો વર્ષમાં એક જ વાર બનાવવામાં આવેલ ભવાઈ *ઈતિહાસ કા આયના* માટે *સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલય, ભારત સરકાર* સાથે રહી લેખનથી માંડી તમામ પાસાંઓમાં વિનોદ નાયકે અસરકારક યોગદાન આપેલ છે.

આ ઉપરાંત ગુજરાત સરકારની અનેક યોજનાઓને ભવાઈના માધ્યમ વડે અસરકારક પાત્રો રંગલો અને રંગલી દ્વારા ગામેગામ પ્રસારિત કરેલ છે અને નામના મેળવેલ છે. તેમણે અનેક ભવાઈ તાલીમશિબિરમાં તજજ્ઞ તરીકે સેવાઓ આપેલ છે.

## સન્માન 
વિનોદ નાયકે ૧૯૯૦ના વર્ષમાં રાજ્ય કક્ષાની સાહિત્‍ય કલા અને સંગીત યુવા પ્રતિભાની શોધ-સ્‍પર્ધામાં લોકવાદ્ય સંગીતમાં પ્રથમસ્‍થાન મેળવેલ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
મગદેરું

**મગદેરું** મૈત્રક કાળનું ૮મી સદીનું મંદિર છે, જે ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ઓખામંડળ તાલુકામાં આવેલા ધ્રાસણ વેલ ગામમાં આવેલું છે. મંદિર દ્વારકાથી આશરે ૫ કિમીના અંતરે ઇશાન દિશામાં આવેલું છે.

## સ્થાપત્ય 
આ મંદિર *સજાળ* (શિખર પરની જાળીની કોતરણી ધરાવતું) શિખર ધરાવતું આરંભિક નાગર શૈલીનું મંદિર છે. મંદિર ચોરસ છે અને ઉત્તર દિશામાં મુખ્યદ્વાર ધરાવે છે અને સપ્તાયતન (સાત દેરીઓ) પ્રકારનું છે જેમાં મધ્યમાં મુખ્ય ગર્ભગૃહ અને તેની આસપાસ છ નાની દેરીઓ છે. તે નીચા પાયા (*જગતી*) પર બંધાયેલું છે. આ મંદિર કદાચ પંચાયતન પ્રકારનું હશે જેમાં પૂર્વ અને દક્ષિણમાં દેરી ઉમેરી અથવા અષ્ટાયતન પ્રકારનું હશે જેમાં આઠમી ઉત્તર દિશાની દેરીના સ્થાને પ્રવેશદ્વાર માટે પગથિયાં બનાવી સપ્તાયતન પ્રકારમાં ફેરવેલ લાગે છે. જગતીની દીવાલને ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશામાં બહારથી ટેકા આપેલ છે. મંદિર હાલમાં શિવ મંદિર છે.

મંદિરનું શિખર સુત્રાપાડાના મંદિર કરતાં વધુ અને રોડા મંદિર સમૂહ કરતાં ઓછી માત્રામાં જાળની કોતરણી ધરાવે છે. રોડા મંદિરો આઠમી સદીના છેલ્લા પચ્ચીસ વર્ષમાં નિર્માણ પામ્યા હતા, તેથી આ મંદિરો આઠમી સદીના મધ્ય ભાગમાં નિર્માણ પામ્યા હોવાનું ઢાંકી અને નાણાવટી સૂચવે છે. મંદિરો મૈત્રક કાળમાં નિર્માણ પામ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દેવ ભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
શ્રેણી:મૈત્રકકાલીન સ્થાપત્યો
આનર્ત

**આનર્ત** () એક પ્રાચીન ભારતીય પ્રદેશ હતો જેમાં ગુજરાતના હાલના ઉત્તર સૌરાષ્ટ્રથી ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોનો સમાવેશ થતો હતો. ઘણા પ્રાચીન શિલાલેખો અને સાહિત્યિક સ્ત્રોતો આનર્તપુર અથવા આનંદપુરાનો ઉલ્લેખ કરે છે, જે હાલના વડનગર અને તેના આસપાસનો પ્રદેશ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો છે.

## પૌરાણિક સાહિત્યમાં આનર્ત 
પૌરાણિક સાહિત્ય અનુસાર, આ પ્રદેશ પર શાર્યત વંશનું શાસન હતું. જેઓ મનુના એક પુત્ર શારયતીના વંશજ હતા. રાજ્યનું નામ શારયતીના પુત્ર આનર્ત પરથી પડ્યું હતું. રાજ્યનું પાટનગર કુશસ્થલી (દ્વારકાનું પ્રાચીન નામ) હતું. રાજ્યનો છેલ્લો શાસક કાકુદમી હતો અને તેના પછી રાજ્યનો કબ્જો પુર્નજન્ય રાક્ષસોએ લઇ લીધો હતો. પછીથી, કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં યાદવોએ આ પ્રદેશમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.

ઋષિ ચ્યવન પણ શાર્યતી અને આનર્ત સાથે સંકળાયેલ હતા. તેમણે શાર્યતીની પુત્રી સુકન્યા સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તેણે ઋષિ માટે પોતાનું બલિદાન આપ્યું હતું. તેમના વંશજો હૈહલ્યો સાથે સંકળાયેલા હતા, જેમણે શાર્યતના મૃત્યુ બાદ પડોશી રાજ્ય આનર્ત પર કબ્જો મેળવ્યો હતો.

## શક શાસન હેઠળ આનર્ત 
શક શાસક રુદ્રદમન પ્રથમનો જુનાગઢનો શિલાલેખ આનર્તને તેના રાજ્યનો ભાગ હોવાનો ઉલ્લેખ કરે છે. તેણે આનર્તને તેના પહલ્વા અમાત્ય (મંત્ર‌ી) સુવિશાખ હેઠળ મૂક્યો હતો જેણે સુદર્શન તળાવ પરના બંધનું પુન:નિર્માણ કરાવ્યું હતું.

## નોંધ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* રુદ્રદમન પ્રથમનો જુનાગઢનો શિલાલેખ

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
હર્ષાલી મલ્હોત્રા

**હર્ષાલી મલ્હોત્રા** એક બાળ અભિનેત્રી છે, જેણે હિંદી ચલચિત્રોમાં અભિનય કર્યો છે. તેણી દ્વારા અભિનિત ફિલ્મોમાં *બજરંગી ભાઈજાન* મુખ્ય છે, જેમાં સલમાન ખાન મુખ્ય અભિનેતા છે. ત્યારબાદ તેણીએ હિન્દી ચલચિત્ર નાસ્તિકમાં પણ અર્જુન રામપાલ સાથે કામ કર્યું છે.

## ચલચિત્રો 
* બજરંગી ભાઈજાન
* નાસ્તિક (૨૦૧૮)

## ધારાવાહિક 
* કુબૂલ હૈ
* લૌટ આઓ તૃષા

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
ભિલાઈ

**ભિલાઈ** કે **ભિલાઈ નગર** ભારત દેશનાં છત્તીસગઢ રાજ્યના દુર્ગ જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર છે. ભિલાઈમાં આવેલા ભિલાઈ સ્ટીલ પ્લાન્ટ અને અન્ય રસાયણ ઉદ્યોગોને કારણે આ શહેર ખુબ જાણીતું છે. અહીં વ્યવસાયાર્થે આવીને વસેલી વિવિધભાષી પ્રજાને કારણે ધીમેધીમે તે મધ્યભારતનાં અગત્યનાં શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.

## વ્યુત્પત્તિ 
એમ માનવામાં આવે છે કે આ શહેરનું નામ અહિં વસતા ભીલ લોકોને કારણે ભીલોનું ગામ - ભીલાઈ પડ્યું હશે, જે હજુ આજે પણ નજીકના વનવિસ્તારમાં વસવાટ કરે છે.

## વસ્તી 
વર્ષ ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરીમાં દુર્ગ-ભિલાઈનગર શહેરી વિસ્તારની કુલ વસ્તી ૧૦,૦૬,૪૦૭ની નોંધવામાં આવી છે.
દુર્ગ-ભિલાઈનગર શહેરી વિસ્તારમાં દુર્ગ (મ.ન.નિ.), ભિલાઈ નગર (મ.ન.નિ.), ડુમર દીહ (આંશિક), ભિલાઈ ચારોડા (ન.નિ.), જામુલ (ન.નિ.), કુમ્હારી (ન.નિ.), અહેમદ નગર (કેમ્પ), ફરીદ નગર અને ઉટાઇ (ન.પા.)નિ સમાવેશ થાય છે.

## જનસુવિધાઓ 
ભિલાઈનું મુખ્ય બજાર વર્ષો સુધી અંગ્રેજી L આકારમાં આવેલી દુકાનોનું જ બનેલું હતું, એક સમયે જેના એક છેડે ટાટા અને બીજા છેડે બાટાની દુકાનો આવેલી હતી. ૮૦ના દાયકા સુધી ફક્ત આ વિસ્તાર જ ખરીદી, આનંદપ્રમોદ અને અન્ય સામાજીક પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર બની રહ્યું હતું. ૧૯૮૦ પછી ભિલાઈ શહેર વિસ્તરીને મોટું થયું અને એની સાથેસાથે સુપેલા વિસ્તારમાં ગંગોત્રી અને આકાશગંગા જેવા શોપિંગ સેન્ટરો બન્યાં.

## નહેરુ નગર 
આ ભિલાઈની બહાર વસેલી એક ટાઉનશીપ છે જે સેન્ટ્રલ એવન્યુ માર્ગ પર આવેલી છે. અહિં રાષ્ટ્રીય હસ્તકળા પ્રદર્શન (નેશનલ હેન્ડલુમ એક્સ્પો) ભરાયું હતું અને નહેરુ આર્ટ ગેલેરી પણ અહિં જ આવેલી છે.

## સંદર્ભ
કવચ (વનસ્પતિ)

**કવચ** અથવા **કુવેચ** અથવા **કૌચ** કે **કૌવચ** એ એક પ્રકારની વેલનું નામ છે. ગુજરાતીમાં તેને **ખાજવણી** અને **ભેરવશિંગ** નામે પણ કહેવાય છે. 

## વિગત
કવચના વેલા ખેતરોના શેઢા પર થાય છે. આ વેલા પર રૂવાટીવાળી શિંગો રૂપે ફળ લાગે છે. આ રૂંવાટી જો માણસની ચામડીને અડી જાય તો ખંજવાળ પેદા કરે છે. આ શીંગોની અંદરના બીજને *કૌચા* અથવા *કવચબીજ* કહે છે. શીંગના ફાડાઓ વચ્ચે રહેલો અંકુર ઝેરી હોય છે. કૌચાના ફાડાનો ખાંડીને ઔષધ તરીકે ઉપયોગ થાય છે. કૌચાનું ચુર્ણ માણસની મૈથુનશક્તિ વધારનાર ગણાય છે.

## છબીઓ

File:Mucuna pruriens RHS.jpeg|કવચની શિંગો
File:Mucuna-pruriens-seeds.jpg|કવચના બીજ જે કૌચા તરીકે ઓળખાય છે
File:Mucuna-pruriens-fruit.jpg|કવચની શીંગ પરની રૂવાટી દર્શાવતી છબી

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ
કેરડા

**કેરડા** એક બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે જે મુખ્યત: શુષ્કપ્રદેશમાં ઉગે છે. 

## વિગત
અંગ્રેજીમાં આ વનસ્પતિનું નામ **કેપર બેરી** છે અને વૈજ્ઞાનિક નામ **કેપ્પેરિસ સ્પિનોઝા** છે. આ વનસ્પતિના ફળોને પણ **કેરડા** જ કહેવાય છે. આ એક કાંટાળી વનસ્પતિ છે. આ વનસ્પતિ મોટેભાગે સુકા પ્રદેશોમાં ઉગે છે. આ ફળોમાંથી અથાણું બનાવવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં કચ્છ અને સૌરષ્ટ્ર વિસ્તારમાં કેરડાનાં અથાણાનું વધારે ચલણ છે. વૈશાખ અને જેઠ મહિનામાં આ વનસ્પતિને ઝીણા, ચણીબોરના કદના ફળો લાગે છે. ફળો કાચા હોય ત્યારે લીલા રંગના હોય છે. ફળો પાકે ત્યારે લાલ રંગના થઈ જાય છે.

## પોષણક્ષમતા
અથાણું કરેલા ડબ્બાબંધ કેરડામાં ૮૪% પાણી, ૫% કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ, ૨% પ્રોટીન અને ૧% ચરબી હોય છે. વધુ માહિતિ સાથેના કોષ્ઠકમાં છે.

## છબીઓ

File:კაპარი Capparis spinosa Kapernstrauch.JPG|કેરડાના પર્ણો અને કળીઓ
File:Capparis_spinosa_Negev.JPG|કેરડાનું પુષ્પ
File:Capparis cartilaginea open fruit.jpg|પાકીને ખુલી ગયેલું ફળ
File:Flowering caper plant.jpg|નવપલ્લવિત કેરડાનું ક્ષુપ - આ પુષ્પો હવે ફળો બનશે
File:Capers jar.jpg| કાચની બરણીમાં ભરેલું કેરડાનું અથાણું
File:Salted capers.jpg|મીઠાવાળા કેરડા

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:અથાણાં
મરિયમ

**મરિયમ** અથવા **મેરી**, **મારિયા**, **મિરિયમ** નામે જાણીતા યહુદી રાજવંશી મહિલા, બાઇબલના નવા કરાર અને કુરાન મુજબ ઈસુના માતા હતાં. તેમના પિતાનું નામ હેલી હતું. મરિયમ યહૂદાના કુળનાં હતાં અને દાઉદના વંશજ હતાં. તેઓ યાકોબના પુત્ર યોસેફ ને પરણ્યા હતાં. યોહાનની માતા એલિસાબેથ અબે મરિયામ બંને સગી બહેનો થતી હતી. મરિયમના પતિ યોસેફના પિતા યાકોબ અને મરિયમના પિતા હેલી બંને ભાઈ હતાં.

બાઈબલ અને કુરાન મુજબ, ગેબ્રિયેલ દૂતે મરિયમને દર્શન દઈને ઈસુના જન્મની આગાહી કરી હતી તેમજ તેઓએ પોતાના પતિ યોસેફ સાથે કોઈ પણ પ્રકારના શારિરિક સંબંધ વગર જ ઈસુને જન્મ આપ્યો હતો. મરિયમને ઈસુ સિવાય પણ દિકરાઓ અને દિકરીઓ હતાં જેમાંથી દિકરાના નામો *નવા કરાર* પ્રમાણે યાકોબ યોસેફ, સિમોન અને યહુદા હતાં.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ખ્રિસ્તી ધર્મ
સામાજિક ન્યાય

thumb|upright=2|આરોપિત સામાજિક અન્યાય વિરોધ કોલેજ સ્ટ્યુડેન્ટો નું વિરોધ પ્રદર્શન
એક વિચાર રૂપે **સામાજિક ન્યાય** ની બુનિયાદ તમામ મનુષ્યો ને સમાન માનવા ના આગ્રહ પર આધારિત છે. તે મુજબ, કોઇપણ સાથે સામાજિક, ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પૂર્વગ્રહ ના આધારે ભેદભાવ ન હોવો જોઇએ. તમામ મનુષ્યો પાસે એટલા સંસાધન હોવા જોઇએ કે તેઓ પોતાના સંકાલ્પનિક ‘ઉમદા જીવન’ હાંસલ કરી શકે છે. વિકસિત કે વિકાસશીલ, બંને પ્રકાર ના દેશો માં રાજકીય સિદ્ધાંત ના વિસ્તાર માં સામાજિક ન્યાય ની અવધારણા અને તે સાથે તમામ સંબંધિત અભિવ્યક્તિઓ ની વિશિષ્ટ પ્રખ્યાતિ વાપરવામાં આવી છે.

સામાજિક સ્થળાંતરશીલતા માટે અવરોધો તોડ્વું, સુરક્ષા જાળો નું સર્જન કરવું અને આર્થિક ન્યાય ની સ્થાપના કરવું આધુનિક સામાજિક ન્યાય ચળવળો ના મુખ્ય ઉદ્દેશો માંના છે.

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ

thumb|સમાંતર બાજુ ચતુષ્કોણ
**સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ** એ ચતુષ્કોણનો એક પ્રકાર છે, જેમાં ઓછામાં ઓછી બે બાજુઓ સમાંતર હોય પરંતુ અસમાનછે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભૂમિતિ
ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ સિરિયલ નંબર

**ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ સિરિયલ નંબર** (**ISSN**) એ ક્રમિક પ્રકાશનો (જેમ કે સામાયિક) ની ઓળખ માટે આ આંકડાઓથી બનાવેલો આંતરરાષ્ટ્રીય માનાંક સંકેત ક્રમાંક છે. આ માનાંકને આંતરરાષ્ટ્રીય માનાંકીકરણ સંગઠનની ટેકનિકલ કમિટિ ૪૬ એ વિકસિત કરો છે. તેનું વ્યવસ્થાપન તથા ક્રમિક સંકેત સંખ્યાની ફાળવણીનું કાર્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રમિક ડેટા પ્રણાલીનું આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર કરે છે જે પેરિસમાં આવેલું છે. આ સંસ્થાને ફ્રાન્સની સરકાર તથા યુનેસ્કો દ્વારા આર્થિક સહાય પ્રદાન કરવામાં આવે છે.

## આ પણ જુઓ
* ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ બુક નંબર (ISBN)

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પુસ્તક
તકાકિ કાજિતા

**તકાકિ કાજિતા** (; જ. ૯ માર્ચ ૧૯૫૯) જાપાની ભૌતિકવિજ્ઞાની છે. ન્યુટ્રિનો નામનાં મૂળભૂત કણોના એક નવા જ પ્રકારનાં ગુણધર્મની શોધ માટે તેમને ૨૦૧૫નું ભૌતિકવિજ્ઞાનનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયેલ છે. આ પરિતોષિક તેમને કૅનેડાના ભૌતિક વિજ્ઞાની આર્થર બી. મેકડોનાલ્ડ સાથે સંયુક્ત રીતે મળ્યું હતું. આ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ 'ન્યુટ્રિનો દોલનો' નામની ઘટનાની શોધ કરી અને બતાવ્યું કે ન્યુટ્રિનો નામના મૂળભૂત કણો, કે જે લાંબા સમયથી વજનવિહીન ગણવામાં આવતા હતા તેને વજન હોવું જોઈએ.

## શરુઆતનુ જીવન
તકાકિ કાજિતાનો જન્મ ૯ માર્ચ ૧૯૫૯ ના રોજ સાઈતામા, જાપાનમાં જન્મ્યા હતાં. તેઓ હાઈસ્કૂલમાં હતાં ત્યારે ભૌતિકવિજ્ઞાન, વિશ્વ-ઈતિહાસ, જાપાનનો ઇતિહાસ અને ભૂગોળ જેવા વિષયોમાં રસ ધરાવતા હતાં. તેમણે સાઈતામા યુનિવર્સિટી ખાતે ભૌતિકવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરી ૧૯૮૧માં સ્નાતકની ઉપાધી મેળવી. ત્યાર બાદ ૧૯૮૬માં તેમણે યુનિવર્સિટી ઑફ ટૉક્યોમાંથી માસાતોશી કૉશીબાના માર્ગદર્શન હેઠળ સંશોધન કરી પી.એચ.ડી ની ઉપાધી મેળવી.

## સંશોધન
અશૂન્ય દ્રવ્યમાન ધરાવતાં, વિદ્યુતભાર વિહીન ન્યુટ્રિનો નામનાં મૂળભૂત કણની શોધ ૧૯૩૦માં થઈ હતી. વુલ્ફગૅંગ પાઉલીએ આ કણોની પરિકલ્પના કરી હતી જ્યારે ઍનરિકો ફર્મીએ ૧૯૩૩ તેના વિશેનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત આપ્યો હતો.  ૧૯૯૮માં તકાકિ કાજિતાએ પૂરવાર કર્યું કે ન્યુટ્રિનો વાતાવરણમાં ગતિ કરતી વખતે પોતાની ઓળખ બદલે છે. ત્યારબાદ ૨૦૦૧માં આર્થર બી. મેકડોનાલ્ડે પણ સાબિત કર્યું કે સૂર્યમાંથી આવતાં ન્યુટ્રિનો અવકાશમાં ગતિ કરતા કરતા અદૃશ્ય નથી થઈ જતા, પણ માત્ર વેશપલટો કરે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:૧૯૫૯માં જન્મ
ઍન્ની ફ્રૅન્ક

**ઍન્ની ફ્રૅન્ક** (; ૧૨ જુન ૧૯૨૯ - ફેબ્રુઆરી અથવા માર્ચ ૧૯૪૫) જર્મન ડાયરી લેખીકા હતી. તેને પોતાની ડાયરીમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયગાળાના, ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૪ સુધીના, પોતાના જીવનનું આલેખન કર્યુ છે. ગુપ્તવાસમાં પકડાયા બાદ નાઝીઓના દમન કેમ્પની યાતનાઓનાં કારણે તે ૧૯૪૫માં મૃત્યુ પામી હતી. તેના મૃત્યુ બાદ તેના પિતા ઓટ્ટો ફ્રૅન્કે આ ડાયરી ૧૯૪૭માં *ધ ડાયરી ઓવ્ અ યંગ ગર્લ* ના નામે પ્રકાશિત કરી હતી અને તે સાથે જ આ ડાયરી જગવિખ્યાત થઈ હતી. આ ડાયરી ખૂબ જ ઐતિહાસિક મૂલ્ય ધરાવે છે.

## જીવન 
ઍન્ની ફ્રૅન્કનો જન્મ ૧૨ જૂન ૧૯૨૯નાં રોજ જર્મનીના ફ્રૅન્કફર્ટમાં થયો હતો. તેની તેરમી વર્ષગાંઠે, ૧૨ જૂન ૧૯૪૨ ના રોજ, તેને ડાયરી ભેટ મળી હતી. રાજવંશોની વંશાવળી, ઈતિહાસ અને ડચ-હિબ્રુ ઉપરાંત અંગ્રેજી, લૅટિન, ફ્રેન્ચ અને જર્મન જેવી ભાષાઓમાં તેમજ કલા-સાહિત્યનાં લોકપ્રિય બનેલા પુસ્તકો વાંચવામાં રસ ધરાવતી ઍન્નીએ ૧૪ જૂન ૧૯૪૨ થી, એટલે કે ડાયરી ભેટ મળ્યાનાં બે દિવસ બાદ, રોજનીશી લખવાનુ ચાલું કર્યુ. લખેલુ હોય તે ફરી વાંચીને તે દિવસોમાં બનેલું કેટલુક મહત્વનું રહી ગયું હોય તો વિશેષ નોંધરૂપે ઉમેરીને તે ડાયરીમાં લખતી હતી.

૧૯૪૫ માં, ઍન્ની તેની બહેન માર્ગોટ ફ્રૅન્ક સાથે દમન કેમ્પમાં હતી તે દરમિયાન જ તેઓને આરોગ્ય માટે હાનિકારક સંજોગોમાં સપડાવુ પડ્યું હતું. ટાઈફસની બિમારીના લીધે સૌપ્રથમ માર્ગોટ મૃત્યુ પામી હતી અને ત્યાર બાદ ફેબ્રુઆરી કે માર્ચના કોઈ અજ્ઞાત દિવસે ઍન્ની મૃત્યુ પામી હતી.

## ડાયરી ઓવ્ અ યંગ ગર્લ 
ગુપ્તવાસ દરમિયાન નાઝિઓના દમનથી બચી ગયેલા લોકોમાં એક તે ઍન્નીના પિતા ઑટ્ટો ફ્રૅન્ક હતાં. તેમને પોતાની પુત્રી ઍન્નીની ડાયરી પુસ્તક રૂપે પ્રકાશિત કરી હતી. આ ડાયરીમાં ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૫ સુધી બનેલ ઘટનાઓનું આલેખન છે. ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૨ થી એન્નીએ પોતાની કાલ્પનિક સખી કેટ્ટીને સંબોધીને લખેલ પત્ર રૂપે ડાયરી લખવાનુ શરૂ કર્યું અને આ પત્રશૈલી જ આ ડાયરીના અંતિમ પૃષ્ઠ સુધી અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ બની રહી. આરંભના પત્રો મુક્ત અને ઍન્નીના સ્કૂલ અને મિત્રો સાથેના જીવનનાં છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૪૫માં મૃત્યુ
ઘોંઘાટ (ધ્વનિ)

[right|thumb|[નાસાના ગ્લેન સંશોધન કેન્દ્ર ખાતે સંશોધકો વડે વિમાનના એન્જિનના ઘોંઘાટનું પરીક્ષણ, ૧૯૬૭]]
**ઘોંઘાટ **અનિચ્છનીય અથવા અપ્રિય, મોટો અવાજ છે. ભૌતિકશાસ્ત્ર અનુસાર ઘોંઘાટ અને અવાજ અલગ પાડી શકાતો નથી, કારણ કે બંને માધ્યમમાં થતા સ્પંદનો છે. બંને વચ્ચેનો તફાવત મગજ સમજે છે.

## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* 
*
આયરની

**આયરની** ( આયરની) અથવા **વિડંબના** સાહિત્યિક કે અન્ય અભિવ્યક્તિની એક રીત છે, કે જેમાં પ્રયોજાયેલા શબ્દોનો કે નિરૂપાયેલી પરિસ્થિતિનો દેખીતો અર્થ તેના અભિપ્રેત અર્થ કરતાં અલગ, વિરુદ્ધ હોય છે. તેને વક્રતા કે વ્યંગ્યાર્થ પણ કહે છે. તેના બે પ્રકારો છે: (૧) ભાષાગત વ્યંગ્યાર્થ અને (૨) પરિસ્થિતિગત વ્યંગ્યાર્થ. સામાન્ય રીતે કવિતામાં પહેલા પ્રકારની અને નાટક કે કથા-સાહિત્યમાં બીજા પ્રકારની વિડંબના વિશેષ પ્રમાણમાં પ્રયોજાય છે. આયરનીના વિનિયોગ દ્વારા હાસ્ય, કટાક્ષ અને કરુણા નિષ્પન્ન થાય છે.

## વ્યુત્પત્તિ
આયરની નામનો આ અંગ્રેજી શબ્દ જૂની ગ્રીક સુખાન્તિકા (કૉમેડિ) ના આઈરન નામના એક પાત્ર પરથી ઊતરી આવ્યો છે. ભોળા હોવાનો દેખાવ કરનાર આ પાત્ર ચતુરો કરતા વધારે બુદ્ધિ અને ચબરાકિયાપણું પ્રગટ કરે છે. ગુજરાતીમાં આયરની માટે વક્રોક્તિ, વ્યંગ્યોક્તિ, અન્યોક્તિ, કટાક્ષવચન, અવળવાણી, માર્મિક કથન વગેરે શબ્દો પ્રયોજવામાં આવે છે. વિપરીત લક્ષણા અને વ્યાજસ્તુતિ અલંકાર પણ આ જ ભાવર્થને પ્રગટ કરે છે.

## પ્રકારો
ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં આયરનીના (વક્રોક્તિના) પ્રકારો નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવ્યા છે: નવીન વિવેચકોએ આયરનીનો અર્થ 'ખાસ શબ્દપ્રયોગોથી જન્મતી અસંગતિઓ' એવો કર્યો છે. દાખલા તરીકે, એણે મોટો વાઘ માર્યો - આ ઉક્તિ અતિસામાન્ય કાર્ય કરનાર માટે બોલવામાં આવે ત્યારે વિશિષ્ટ શબ્દપ્રયોગથી અહિં આયરની નિષ્પન્ન થાય છે. વિરોધાભાસ કે વિસંગતિ આયરની માટેની કાચી સામગ્રી છે. આયરનીના આ પ્રકારમાં બાહ્ય ર્દષ્ટિએ હાસ્યજનક લાગતી પરિસ્થિતિ વાસ્તવમાં કરુણનો અનુભવ કરાવે છે. જ્યોર્જ ઑરવેલ કૃત 'ઍનિમલ ફાર્મ'માં આવતા વાક્યો 'યુદ્ધ શાંતિ છે', 'આઝાદી ગુલામી છે', 'અજ્ઞાન એ શક્તિ છે' વગેરે આયરનીના ઉદાહરણ છે.

સાહિત્યિક અભિવ્યક્તિ માટે આયરની એક વિશિષ્ટ પદ્ધતિ છે. તેમાં પ્રયોજીત શબ્દ કે નિરૂપીત પરિસ્થિતિનો દેખીતો અર્થ એક હોય છે અને સૂચિત કે વિચક્ષિત અર્થ ભિન્ન હોય છે. આ જ રીતે કાવ્યમાં શ્લેષ કે કાકુના ઉપયોગથી અભિપ્રેત અર્થથી ભિન્ન કલ્પના રજૂ કરવામાં આવે છે. નાટક કે કથાસાહિત્યમાં પરિસ્થિતિજન્ય વ્યંગ્યાર્થ નિષ્પન્ન કરવામાં આવે છે. નાટકમાં કે ચલચિત્રમાં ઘટનાનો વળાંક પ્રેક્ષકોને જ્ઞાત હોય અને પાત્ર તેનાથી અજ્ઞાત હોય અથવા તો ધારણા કરતા અન્ય ઘટના બને ત્યારે વિધિવક્રતાનો અનુભવ થાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સાહિત્યની પરિભાષાઓ
શ્રેણી:સાહિત્યિક પ્રયુક્તિઓ
અનુભવવાદ

**અનુભવવાદ** () એ પાશ્ચાત્ય તત્ત્વચિંતનમાં રજૂ થયેલો જ્ઞાનમીમાંસાનો (epistemologyનો) એક સિદ્ધાંત છે. એની મુખ્ય દલીલ એ છે કે ઈન્દ્રિયાનુભવથી જ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, નહિ કે બુદ્ધિથી. દેખીતી રીતે જ આ અભિગમ બુદ્ધિવાદનો વિરોધી છે. પશ્ચિમમાં અનુભવવાદનાં મૂળ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન ગ્રીક તત્ત્વચિંતનમાં મળી આવે છે. જો કે, એ વિચારણાને વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કરીને વિકસાવવાનુ કાર્ય તો સત્તરમી અને અઢારમી સદી દરમ્યાન જૉન લૉક, જ્યૉર્જ બર્કલી અને ડેવિડ હ્યૂમ નામના ત્રણ તત્ત્વચિંતકોએ કરેલું.

## વ્યુત્પત્તિ
અનુભવ માટે અંગ્રેજીમાં વપરાતો શબ્દ 'experience' મૂળ ગ્રીક શબ્દ 'empeiria' પરથી ઊતરી આવ્યો છે. લૅટિનમાં તેને 'experientia' કહેવામાં આવે છે. આ બધા શબ્દો જ્ઞાનેન્દ્રિયો દ્વારા થતા પ્રત્યક્ષાનુભવનો નિર્દેશ કરતા હોવાથી, અનુભવવાદ એ ઈન્દ્રિયાનુભવવાદ તરીકે ઓળખાય છે.

## ઈતિહાસ
અનુભવાદનાં મૂળ પ્રાચીન અને મધ્યયુગીન ગ્રીક તત્ત્વચિંતનમાં રહેલાં છે. ગ્રીક તત્ત્વચિંતક એરિસ્ટોટલનાં અનુભવાદી મંતવ્યોમાંથી પ્રેરણા મેળવી મધ્યયુગના તત્ત્વચિંતક સંત ટૉમસ એક્વીનસે એવો સિદ્ધાંત આપ્યો હતો કે જે ઈન્દ્રિયો દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલું ન હોય તેવું કશું બુદ્ધિમાં આવી શકે નહિ. આમ જ્ઞાન માત્ર ઈન્દ્રિયાનુભવ પર જ આધાર રાખે છે એવો દાવો એમણે કરેલો.

; જૉન લૉક:
બ્રીટીશ તત્ત્વચિંતક જૉન લૉકે એમના જાણીતા ગ્રંથ *Essay Concerning Human Understanding*માં જ્ઞાનના ઉદભવસ્થાન, એની નિશ્ચિતતા અને એની મર્યાદા અંગેની મીમાંસા રજૂ કરી છે. આ પુસ્તકમાં બુદ્ધિવાદીઓને માન્ય એવા જન્મજાત વિચારોના સિદ્ધાંતનું ખંડન કરીને લૉકે એવી દલીલ કરી છે કે જન્મ સમયે માણસનું મન તદ્દન કોરા કાગળ જેવું હોય છે. માણસના મનમાં જે કોઈ વિચારો આવે છે તેનું મૂળ અનુભવ અને કેવળ અનુભવ જ છે. અંતર્નિરીક્ષણ અને બાહ્ય નિરીક્ષણ દ્વારા માણસના મનમાં જે વિચારો પ્રથમ આવે છે તેને લૉકે સરળ વિચારો કહ્યાં. માનવમન નિષ્ક્રિય રીતે સરળ વિચારો ગ્રહણ કરે છે અને તે પછી સક્રિય થઈને સરળ વિચારોમાંથી જટિલ વિચારોની રચના કરે છે.

; ડેવિડ હ્યૂમ:

ચુસ્ત અનુભવવાદી તરીકે જાણીતા ડેવિડ હ્યૂમે એવી દલીલ કરેલી કે આપણા મનમાં જે કંઈ જ્ઞાનસામગ્રી છે તેનું ઉદભવસ્થાન ઈન્દ્રિયસંવેદનો જ છે. હ્યૂમના મતે આપણી જ્ઞાનસામગ્રી બે ઘટકોની બનેલી હોય છે: ઈન્દ્રિયસંવેદનો અને વિચારો. આમાં ઈન્દ્રિયસંવેદનો મૂળભૂત છે જ્યારે વિચારો ઈન્દ્રિયસંવેદનોના પરિણામે વિકસતા હોય છે. હ્યૂમના મતે કોઈ પણ તત્વ વાસ્તવિક રીતે અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહિ એનો નિર્ણય કરવાની તાત્વિક પદ્ધતિ એ તત્વને લગતા કોઈ ઈન્દ્રિયાનુભવની તપાસ કરવાની છે. જો આવી તપાસ કરતાં કોઈ ઈન્દ્રિયાનુભવ મળી ન આવે તો એ તત્વનું અસ્તિત્વ સ્વીકારી શકાય નહિ. આ પદ્ધતિ પ્રયોજીને હ્યૂમે આત્મા અને ઈશ્વરના અસ્તિત્વનો પણ ઈન્કાર કર્યો હતો. કેમ કે એ બન્નેનો ઇન્દ્રિયો દ્વારા અનુભવ થાય નહિ. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તત્ત્વજ્ઞાન
સંશયવાદ

**સંશયવાદ** અથવા **સંદેહવાદ** () જ્ઞાન અને શ્રદ્ધાની શક્યતાને સંશયની નજરે જોવાનું વલણ ધરાવતી ફિલસૂફીની એક શાખા તે સંશયવાદ. આ સંશય બે પ્રકારના: (૧) વિનીત (soft) અને (૨) ઉગ્ર (hard). ગ્રીક તત્ત્વચિંતક પાયરહો, પ્લેટો તેમજ સેક્સટસ ઍમ્પિરિક્સ અને દ્'કાર્ત આ વાદના મુખ્ય પુરસ્કર્તાઓ હતા.

## વ્યાખ્યા
બીજી સદીના ચિંતક સેક્સટસ એમ્પિરિક્સે સંદેહવાદી ચિંતકને સમીક્ષક, સત્યશોધક, જિજ્ઞાસુ તરીકે ઓળખાવ્યો છે. સમીક્ષા પછી, શોધતપાસ બાદ કોઈ સત્યશોધકને જો લાગે કે તત્ત્વજ્ઞાનમાં પ્રવર્તતા જે તે મતને ન તો સત્ય કે ન તો અસત્ય માની શકાય, તો એવું સમજનારો સત્યશોધક કોઈ પણ સિદ્ધાંતની સત્યતા કે અસત્યતા અંગેના આખરી નિર્ણયને મોકૂફ રાખે છે. સેક્સટસ પ્રમાણે નિશ્ચય-મોકૂફી પછી પણ પ્રશ્નને ખુલ્લો રાખનાર અને શોધ ચાલુ રાખનાર ચિંતક જ સાચા અર્થમાં સંદેહવાદી છે.

* પોતે અમુક વિષયમાં અત્યારે કશું જાણતો નથી, પણ ભવિષ્યમાં પોતે એ વિષય અંગે કશું જાણી શકે એવું પણ બને - આવા મતને વિનીત (soft) સંદેહવાદ કહેવામાં આવે છે.
* મોટાભાગના વિષયો વિશે પોતે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ કશું પણ ક્યારેય જાણી શકે તેમ નથી - આવા મત ને ઉગ્ર (hard) સંદેહવાદ કહેવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તત્ત્વજ્ઞાન
અસ્મા જહાંગીર

**અસ્મા જીલાની જહાંગીર** (, ૨૭ જાન્યુઆરી ૧૯૫૨ - ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮) પાકિસ્તાનના માનવ અધિકાર વકીલ અને સામાજિક ચળવળકાર હતા. તેઓ પાકિસ્તાનના હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશનના સ્થાપકોમાંના એક હતા. તેમણે વકીલોની ચળવળમાં એક અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી અને યુનાઈટેડ નેશન્સમાં તેમણે ધાર્મિક સ્વતંત્રતા માટેના એક ખાસ સંવાદદાતા તરીકે સેવા આપી હતી.

## જીવન 
તેમનો જન્મ અને ઉછેર પાકિસ્તાનના લાહોર શહેરમાં થયો હતો. તેમણે જિસસ એન્ડ મેરી કોન્વેન્ટમાંથી પોતાનો પ્રારંભિક અભ્યાસ કર્યો અને પછી ૧૯૭૮માં તેમણે વિનયન શાખામાં સ્નાતકની પદવી કિનારિડ કોલેજ ફોર વીમેનમાંથી મેળવી અને ૧૯૮૦માં પંજાબ યુનિવર્સિટી, પાકિસ્તાનમાંથી એલ.એલ.બી.નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો હતો. ત્યારપછી તેમણે લાહોર હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં સેવા આપી. ૧૯૮૦ના દાયકામાં, અસ્મા એક લોકશાહી ચળવળકાર બન્યા અને ૧૯૮૩માં તેમને ચળવળમાં ભાગ લેવા માટે કેદ કરવામાં આવ્યા હતા. ઝિયા-ઉલ-હકના લશ્કરી શાસન વિરુદ્ધ તેમણે લોકશાહીની પુનઃસ્થાપના માટે ચળવળ ચલાવી હતી.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૨માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
હોમરુલ આંદોલન

**હોમરુલ આંદોલન** એ હિંદુ રાષ્ટ્રવાદથી પ્રભાવિત થયેલું એક બંધારણીય અને શાંત આંદોલન હતુ, કે જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં રહીને ભારત માટે સ્વરાજ મેળવવાનો હતો. આ આંદોલન ઈ.સ. ૧૯૧૬ માં કરવામાં આવ્યું હતું. તેની સાથે સંકળાયેલા મુખ્ય નેતાઓમાં લોકમાન્ય ટિળક અને એની બેસન્ટનો સમાવેશ થતો હતો. અંગ્રેજોને 'સ્વરાજ' શબ્દના પ્રયોગ પ્રત્યે અણગમો હતો અને એ શબ્દને તેઓ 'રાજદ્રોહી' અને 'જોખમકારક' ગણતા હતા. તેથી લોકમાન્ય ટિળકે સ્વરાજ શબ્દના વિકલ્પ તરીકે *હોમરુલ* (Home rule) શબ્દ પ્રયોજ્યો હતો.

## ઉદ્દેશો
આ આંદોલન ના મુખ્ય ઉદ્દેશો નીચે મુજબ હતા:

૧. સ્થાનિક સંસ્થા અને ધારાસભાઓમાં જનતા દ્વારા ચુંટાયેલા પ્રતિનિધિઓનુ શાસન સ્થાપવાનો.

૨. સ્વશાસિત હિંદ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં અંગ્રેજોને અધિક સહાયક પુરવાર થશે. તેથી હિંદને સ્વશાસન આપવાથી તેના લોકો અંગ્રેજોને યુદ્ધમાં નિષ્ઠાપૂર્વક સેના અને ધનની સહાય કરશે.

૩. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના પ્રારંભ સુધી ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં નિષ્ક્રિયતા આવી હતી, તેથી હોમરુલ આંદોલન ચલાવીને ભરતીય જનતાને નિષ્ક્રિય અવસ્થામાંથી જાગૃત કરવાનું આવશ્યક હતું.

## મુખ્ય નેતાઓ
* ડો.એની બેસન્ટ  

હિંદમાં હોમરુલ આંદોલનના મુખ્ય પ્રણેતા ડો. એની બેસેન્ટ હતા.તેઓ ૧૮૮૯માં થિયોસોફિકલ સોસાયટીમાં જોડાયા અને ૧૮૯૩ માં હિંદમાં વસવાટ કર્યો. તેઓ ૧૯૦૭ માં થિયોસોફિકલ સોસાયટી ના પ્રમુખ બન્યા. પછી તેમને હિંદ ના રાજકારણમાં રુચી જાગી અને તેમને વિચાર્યુ કે જ્યાં સુધી ભરતના લોકો પ્રતિનિધિત્વ ન કરે ત્યા સુધી ભારતનો રાજકીય દરજ્જો ઉંચો આવે નહી તેથી તેમને આયર્લેન્ડની 'હોમરુલ'ની જેમ ભારતમાં પણ 'સ્વશાસન'ની માંગ માટે આ આંદોલન શરુ કરવાનુ નિર્ધાર્યુ. તેમને 'ધી કોમનવીલ' સાપ્તાહિક અને 'ન્યુ ઈન્ડિયા' દૈનિક દ્વારા હોમરુલનો પ્રચાર કર્યો.

* લોકમાન્ય ટિળક

બર્મામાં આવેલ માંડલેમાં ૬ વર્ષની નજરકેદમાંથી છુટ્યા બાદ ટિળક ૧૬ જુન ૧૯૦૪ ના રોજ પુના પાછા ફ્રર્યા અને તેમને રાષ્ટ્રવાદી પક્ષનું ફરી સંગઠન કરવાનું તેમજ ભારતીય રાજકારણમાં ગતિશિલતા પ્રદાન કરવાનુ વિચાર્યુ અને તેમણે વિચાર્યુ કે દેશની વાસ્તવિક પ્રગતિ તથા કલ્યાણ મટે 'સ્વરાજ' આવષ્યક હતુ. પોતાના ધ્યેય તરીકે તેમણે 'હોમરુલ' શબ્દ વાપર્યો. ટિળકે પોતાના અખબારો 'ધી મરાઠા' અને 'કેસરી'માં લેખો લખીને તથા ભાષણો આપીને હોમરુલની તરફેણમાં લોકમત કેળવ્યો તેથી તેમને 'લોકમાન્ય' તરીકે બિરદાવવામાં આવ્યા.

## અસરો અને પરિણામો
હોમરુલ આંદોલન દરમિયાન દેશની આમ જનતામાં અપૂર્વ અને આશ્ચર્યજનક જાગૃતિ આવી હતી. ગુજરાતના નગરોમાં હોમરુલ લીગની ૯૦ થી વધારે શાખાઓ સ્થાપવામાં આવી હતી. તેની સભાઓમાં મહાત્મા ગાંધી, ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક, જમનાદાસ દ્વારકાદાસ, કનૈયાલાલ મુનશી જેવા નામાંકીત નેતાઓએ ભાષણ કર્યા હતા.

આ આંદોલનના પરિણામે સરકારને જવાબદાર રાજ્યતંત્ર આપવાના પોતાના ધ્યેયની ઑગષ્ટ ૧૯૧૭ માં નીતિવિષયક જાહેરાત કરવી પડી હતી. તે મૉન્ટેગ્યૂની જાહેરાત તરીકે જાણીતી થઈ. હોમરુલ આંદોલનને કારણે ગાંધીજીની રાષ્ટ્રિય સત્યાગ્રહની લડતનો પાયો મજબૂત બન્યો.
 
## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલ

**માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલ** ()  એ માઇક્રોસોફ્ટ દ્વારા માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ, મેકઓએસ (Mac OS), એન્ડ્રોઇડ અને આઇઓએસ (iOS) માટે વિકસાવવામાં આવેલી સ્પ્રેડશીટ છે. તે ગણતરી, ગ્રાફિક ટૂલ્સ, પિવોટ ટેબલ્સ અને વિઝ્યુઅલ બેઝિક ફોર એપ્લિકેશન્સ નામની મેક્રોપ્રોગ્રામિંગ લેંગ્વેજ જેવાં ફિચર્સ ધરાવે છે. 1993માં પાંચમું વર્ઝન લોન્ચ થયું તે પછી માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલ આ પ્લેટફોર્મ્સ માટે વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતી સ્પ્રેડશીટ બની ગઈ છે. સ્પ્રેડશીટ માટેનું ઇન્ડસ્ટ્રી સ્ટાન્ડર્ડ અગાઉ લોટસ 1-2-3 ગણાતું હતું, પણ 1993 પછી આ સ્થાન માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલે લઈ લીધું.  

શ્રેણી:માઈક્રોસોફ્ટ
માઈક્રોસોફ્ટ ઓફિસ

**માઇક્રોસોફ્ટ ઓફિસ** એ માઇક્રોસોફ્ટ કંપનીએ વિકસાવેલું એપ્લિકેશન, સર્વર અને સર્વિસ માટેનું ઓફિસ સુટ છે.  બિલ ગેટ્સે સર્વપ્રથમ 1 ઓગસ્ટ, 1988ના રોજ લાસ વેગાસમાં આયોજિત કોમડેક્સ (COMDEX, કમ્પ્યુટર ડીલર્સ એક્ઝિબિશન)માં માઇક્રોસોફ્ટ ઓફિસ વિશે ધોષણા કરી હતી. ઓફિસના પહેલા વર્ઝનમાં માઇક્રોસોફ્ટ વર્ડ, માઇક્રોસોફ્ટ એક્સેલ અને માઇક્રોસોફ્ટ પાવરપોઇન્ટનો સમાવેશ થતો હતો.  

વર્ષો વીતતાં ઓફિસની એપ્લિકેશન્સ નક્કરપણે વદ્ધિ પામતી ગઈ અને એમાં કોમન સ્પેલ ચેકર, ઓલે ડેટા ઇન્ટિગ્રેશન અને વિઝ્યુઅલ બેઝિક ફોર એપ્લિકેશન્સ જેવા શેર થઈ શકે એવા ફિચર્સ ઉમેરાતાં ગયાં. માઇક્રોસોફ્ટે ઓફિસ બિઝનેસ એપ્લિકેશન્સ બ્રાન્ડ હેઠળ ઓફિસને લાઇન-ઓફ-બિઝનેસ માટે એક ડેવલપમેન્ટ પ્લેટફોર્મ તરીકે પ્રસ્તુત કર્યું. 10 જુલાઇ 2012ના રોજ સોફ્ટપિડીયાએ પોતાના અહેવાલમાં ટાંક્યું કે દુનિયાભરના એક અબજ કરતાંય વધારે લોકો ઓફિસનો ઉપયોગ કરે છે.   

અલગ અલગ વપરાશકર્તાઓ અને કમ્પ્યુટિંગ એન્વાયન્મેન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને ઓફિસનાં ઘણાં વર્ઝન વિકસાવવામાં આવ્યાં છે. ડેસ્કટોપ વર્ઝન એ સૌથી પહેલું અને સૌથી વધારે વપરાશમાં લેવાયેલું વર્ઝન છે, જે વિન્ડોઝ અને મેકિન્ટોશ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ ધરાવતાં પર્સનલ કમ્પ્યુટરમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું. સૌથી તાજું ડેસ્કટોપ વર્ઝન ઓફિસ 2016 છે, જે વિન્ડોઝ અને મેકિન્ટોશ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ માટે છે. તે અનુક્રમે 22 સપ્ટેમ્બર 2015 અને 9 જુલાઈ 2015ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

તાજી ગતિવિધિઓની વાત કરીએ તો, માઇક્રોસોફ્ટે ઓફિસ મોબાઇલ (Office Mobile) વિકસાવ્યું છે. મોબાઇલ ઉપકરણો માટે ઓફિસ એપ્લિકેશન્સની આ ફ્રી-ટુ-યુઝ એટલે કે નિઃશુલ્ક આ વૃત્તિઓ છે. આ ઉપરાંત, કંપની દ્વારા માઇક્રોસોફ્ટ અકાઉન્ટના ભાગરૂપે ઓફિસ ઓનલાઇન (Office Online, જે મૂળભૂત ઓફિસ એપ્સનું વેબ-બેઝ્ડ વર્ઝન છે)નું ઉત્પાદન પણ થાય છે.

શ્રેણી:માઈક્રોસોફ્ટ
માઈક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ

**માઈક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ** () એ કેટલીક ગ્રાફિકલ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સમૂહોનું જૂથ છે, જે તમામ માઇક્રોસોફ્ટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે તેમજ તેમનું માર્કેટિંગ અને વેચાણ પણ માઇક્રોસોફ્ટ દ્વારા થયું છે. ગ્રાફિકલ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમનો પ્રત્યેક સમૂહ કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીના કોઈ ચોક્કસ સેક્ટરને સુવિધા પૂરી પાડે છે. સક્રિય વિન્ડોઝ સમૂહોમાં વિન્ડોઝ એનટી (Windows NT) અને વિન્ડોઝ એમ્બેડેડ (Windows Embedded)નો સમાવેશ થાય છે, જે વિન્ડોઝ એમ્બેડેડ કોમ્પેક્ટ (વિન્ડોઝ સીઈ - Windows CE) અથવા વિન્ડોઝ સર્વર (Windows Server) જેવા કેટલાક પેટાસમૂહોને પોતાનામાં સમાવી લે છે. નિષ્ક્રિય વિન્ડોઝ સમૂહોમાં વિન્ડોઝ નાઇનએક્સ (Windows 9x), વિન્ડોઝ મોબાઇલ (Windows Mobile) અને વિન્ડોઝ ફોન (Windows Phone)નો સમાવેશ થાય છે.   

એમએસ-ડોસ માટે ગ્રાફિકલ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ શેલ તરીકે માઇક્રોસોફ્ટે 20 નવેમ્બર 1985ના રોજ વિન્ડોઝ નામનું ઓપરેટિંગ એન્વાયર્ન્મેન્ટ લોન્ચ કર્યું હતું. આ પગલું ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસીસ (GUIs) પ્રત્યે વધતા જતા રસના અનુસંધાનમાં ભરવામાં આવ્યું હતું. માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝે 1984માં દાખલ થયેલા મેક ઓએસ (Mac OS)ને પાછળ રાખી દઈને પર્સનલ કમ્પ્યુટરની વૈશ્વિક માર્કેટ પર 90 ટકા કરતાંય અધિક હિસ્સો કબ્જે કરીને એકાધિકાર જમાવ્યો. એપલ (Apple) કંપનીએ આ ગતિવિધિને પોતે શોધેલા અને લિસા (Lisa) તેમજ મેકિન્ટોશ (Macintosh) જેવી પ્રોડક્ટસમાં દાખલ કરેલા જીયુઆઈ ડેપલપમેન્ટ પર વિન્ડોઝ દ્વારા અયોગ્ય રીતે થયેલા અતિક્રમણ તરીકે જોઈ. (આ મામલાનો નિવેડો આખરે 1993માં અદાલતે માઇક્રોસોફ્ટની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો ત્યારે આવ્યો.) પર્સનલ કમ્પ્યુટર પર વિન્ડોઝ આજે પણ સૌથી વધારે લોકપ્રિય ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ છે. જોકે 2014માં માઇક્રોસોફ્ટે સ્વીકાર્યું હતું કે સ્માર્ટફોનના વેચાણમાં જબ્બર વધારો થવાને કારણે સમગ્રપણે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમના માર્કેટમાં એન્ડ્રોઇડ (Android) આગળ નીકળી ગયું છે. 2014માં એન્ડ્રોઇડ ડિવાઇસીસ કરતાં વિન્ડોઝ ડિવાઇસીસનું વેચાણ 25 ટકા ઓછું નોંધાયું હતું. આ સરખામણી જોકે સંપૂર્ણપણે એટલા માટે પ્રસ્તુત નથી કે પરંપરાગત રીતે આ બન્ને ઓપરેટિંગ સિસ્ટમનું લક્ષ્ય અલગ અલગ પ્લેટફોર્મ્સ છે.   

ડિસેમ્બર 2017ની સ્થિતિ પ્રમાણે, પર્સનલ કમ્પ્યુટર, ટેબ્લેટ, સ્માર્ટફોન અને એમ્બેડેડ ડિવાઇસીસ માટે વિન્ડોઝનું સૌથી તાજું વર્ઝન વિન્ડોઝ 10 (Windows 10) છે. વિન્ડોઝનું એક ખાસ વર્ઝન એક્સબોક્સ વન (Xbox One) વિડીયો ગેમ કોન્સોલમાં વપરાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ
માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા

**માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ** () એ અમેરિકન સોફ્ટવેર કંપની માઇક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશનની પેટાકંપની છે, જેનું હેડક્વાર્ટર ભારતમાં હૈદરાબાદ ખાતે આવેલું છે. ભારતીય માર્કેટમાં 1990ની સાલમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારથી આ કંપનીએ ભારત સરકાર, આઇટી ઇન્ડસ્ટ્રી, શિક્ષણતંત્ર અને સ્થાનિક ડેવલપરો સાથે ગાઢ રીતે જોડાઈને  ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની કેટલીક પ્રારંભિક સફળતાઓને આકાર આપવામાં મહત્ત્વનું યોગદાન આપ્યું છે. હાલ ભારતમાં માઇક્રોસોફ્ટની ઓફિસો આ નવ શહેરોમાં આવેલી છે – અમદાવાદ, બેંગલુરુ, ચેન્નાઈ, હૈદરાબાદ, કોચી, કોલકાતા, મુંબઈ, એનસીઆર (નવી દિલ્હી તથા ગુરગાંવ) અને પુણે. ભારત સરકારના સહયોગી અને ઇન્ડસ્ટ્રીના ચાવીરૂપ ખેલાડી તરીકે કંપનીએ પોતાના પાર્ટનર ઇનેબલમેન્ટ પ્રોગ્રામ દ્વારા સતત સ્થાનિક આઇટી ઇન્ડસ્ટ્રીના વિકાસને તેજ બનાવવામાં અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે. ભારતમાં પ્રવેશ થયો ત્યારથી માઇક્રોસોફ્ટના આ ત્રણ મુખ્ય ઉદ્દેશો રહ્યા છેઃ 

(1) ભારતીય સરકાર અને સ્થાનિક આઇટી ઇન્ડસ્ટ્રી માટે ચાવીરૂપ સહયોગી બનવું, (2) પાર્ટનર ઇનેબલમેન્ટ પ્રોગ્રામ્સ દ્વારા સ્થાનિક આઇટી ઇન્ડસ્ટ્રીના વિકાસને સહકાર તેમજ ઉત્તેજન આપવું અને (3) માઇક્રોસોફ્ટ અનલિમિટેડ પોટેન્શિયલ પ્રોગ્રામ દ્વારા શિક્ષણ અને રોજગાર સંબંધિત વધુ ને વધુ તકો ઊભી કરવી. પ્રસ્તુત અને પરવડે એવા કમ્પ્યુટિંગ દ્વારા નવીનીકરણને ઉત્તેજન આપવું.      

માઇક્રોસોફ્ટ ભારતમાં 6500 કર્મચારીઓ અને છ બિઝનેસ યુનિટ ધરાવે છે, જે સંપૂર્ણ માઇક્રોસોફ્ટ પ્રોડક્ટ પોર્ટફોલિયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયાના ચેરમેન ભાસ્કર પ્રામાણિકે ઘોષણા કરી હતી કે માઇક્રોસોફ્ટ સમગ્ર ભારતમાં નિઃશુલ્ક ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. 
માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયાએ મહિલા કર્મચારીઓ માટે મેટર્નિટી લીવ ત્રણ મહિનાથી વધારીને છ મહિના સુધી કરી છે (જો સંતાન મહિલાના ગર્ભમાંથી પેદા થયું હોય તો).  જો સંતાન દત્તક લીધું હોય તો માતાને આઠ અઠવાડિયાની પેટર્નિટી લીવ આપવામાં આવે છે. 

## ઔદ્યોગિક એકમો 
માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા ભારતમાં આ છ એકમો ધરાવે છેઃ

(1) માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા (આર એન્ડ ડી) પ્રાઇવેટ લિમિટેડ. (2) માઇક્રોસોફ્ટ રિસર્ચ ઇન્ડિયા (એમએસઆર ઇન્ડિયા), (3) માઇક્રોસોફ્ટ સર્વિસીસ ગ્લોબલ ડિલિવરી (એમએસજીડી), (4) માઈક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશન ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (એમસીઆઇપીએલ), (5) માઇક્રોસોફ્ટ આઇટી ઇન્ડિયા (એમએસઆઇટી ઇન્ડિયા) અને (6) માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા ગ્લોબલ ટેક્નિકલ સર્પોટ સેન્ટર (આઇજીટીએસસી).  

## માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા ડેવલપમેન્ટ સેન્ટર 
હૈદરાબાદમાં આવેલું માઈક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા ડેવલપમેન્ટ સેન્ટર (એમએસઆઇડીસી) માઇક્રોસોફ્ટનું રેડમન્ડ, વોશિંગ્ટન ખાતે આવેલા ગ્લોબલ હેડક્વાર્ટર પછીનું સૌથી મોટું સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ સેન્ટર છે. અહીં જુદી જુદી ટીમ સ્ટ્રેટેજિક અને આઇપી સેન્સિટીવ સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટને પ્રાધાન્ય આપે છે.

શ્રેણી:કંપનીઓ
શ્રેણી:માઈક્રોસોફ્ટ
કુસુમમાળા

**કુસુમમાળા** ૧૯મી સદીના ગુજરાતી કવિ નરસિંહરાવ દિવેટિયાનો ૧૮૮૭માં પ્રગટ થયેલો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં સીમાચિહ્ન રૂપ ગણાતા આ સંગ્રહે અર્વાચિન ગુજરાતી કવિતાના વિકાસમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક રમણભાઈ નીલકંઠે આ સંગ્રહને 'રણમાં એક જ મીઠી વીરડી' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. પાશ્ચાત્ય ઢબનાં આ કાવ્યકુસુમોમાં રસના પ્રાધાન્યની ઊણપ પ્રત્યે મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીએ ધ્યાન દોરેલું; જો કે તેમણે કવિત્વની દૃષ્ટિએ આ સંગ્રહને આવકાર્યો હતો.

## પાર્શ્વભૂમી
કવિ નર્મદના અવસાન પછી બીજે વર્ષે, ૧૮૮૭ માં, નરસિંહરાવ દિવેટિયાએ આ કાવ્યસંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો હતો. પાલ્ગ્રેવની *ગોલ્ડન ટ્રેઝરી* દ્વારા અંગ્રેજી કવિઓની ઊર્મિકવિતામાંથી સીધી પ્રેરણા મેળવીને રચાયેલાં આ કાવ્યોમાં, ઊર્મિનું બારીકીભર્યું આલેખન, ભાષા તેમ જ છંદનું સુઘડ સંયોજન ગુજરાતી ઊર્મિકવિતામાં સૌપ્રથમ કંઈક અંશે કલાત્મક રીતે પ્રયોજાયેલાં છે. *કુસુમમાળા* ની કવિતાઓ અંગ્રેજી ઊર્મિકવિતાના નમૂના પર લખાયેલી છે એ વાત આ કાવ્યસંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં નરસિંહરાવે પોતે જણાવેલી છે. આ નમૂનાઓ અંગ્રેજી વર્ડઝવર્થ અને શેલી જેવા ઊર્મિકવિઓની કવિતાના હતા. સંગ્રહની પ્રસ્તાવનામાં કવિએ નોંધ્યું છે,

## કાવ્યો
*કુસુમમાળા* માં મુખ્યત્વે પ્રકૃતિકવિતા, આત્મલક્ષી પ્રણયોદગાર વ્યક્ત કરતી માનવપ્રેમની કવિતા, ચિંતનપ્રધાન કવિતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમની કવિતાઓનો સમાવેષ કરવામાં આવ્યો છે.

નરસિંહરાવે અંગ્રેજ કવિ શેલીના 'ડૉન' કાવ્ય પરથી 'પ્રભાત' કાવ્યની રચના કરી છે. જ્યારે 'મેઘ' એ શેલીના 'ધ ક્લાઉડ' કાવ્યનું ભાષાંતર છે. 'ચંદા' નામનું કાવ્ય મેઘની નકલ છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 

શ્રેણી:પુસ્તક
કવિ નાકર

**કવિ નાકર** એ મધ્યકાલીન ગુજરાતી કવિ હતા.

## જીવન 
કવિ નાકરના જીવન વિષે તેમના લખાણને બાદ કરતાં ખૂબ જૂજ માહિતી ઉપલબ્ધ છે. પહેલાં એવી ભ્રમણા હતી કે તેઓ ૧૭મી સદીના કવિ હતા પરંતુ તેઓ ૧૬મી શતાબ્દીમાં થઈ ગયા. તેઓ દિશાવળ વાણિયા કુળમાં જન્મ્યા હતા અને વડોદરામાં રહેતા હતા. તેમને ઘણાં આખ્યાનો લખ્યાં છે. આ આખ્યાનો માણભટ્ટો દ્વારા ગવાતા હતા.

## રચનાઓ 
તેમણે આમ તો ઘણી પદ્ય રચનાઓ કરી છે પણ તેમાંથી માત્ર ૭ જ પ્રસિદ્ધ થઈ છે. મોટા ભાગની તેમની રચનાઓ બાહ્મણ કવિતા પાઠકો દ્વારા ગવાતા આખ્યાન સ્વરૂપે છે. રાજા હરિશ્ચંદ્ર ના જીવન પર આધારિત હરિશ્ચંદ્રાખ્યાન (વિક્રમ સંવત ૧૫૭૨), શિવ-વિવાહ, ચંદ્રહાસાખ્યાન, નળાખ્યાન, લવકુશાખ્યાન, ધ્રુવાખ્યાન, મૃગલીસંવાદ, ભીલડીના બાર માસ, આદિ એમની પ્રમુખ રચનાઓ છે. ગુજરાતના સાધુઓ પર આધારિત રચના *ભક્તામલ* એ વસ્તોના *સાધુ ચરિત* સમાન રચના છે.

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
પ્રાણલાલ વ્યાસ

]]
**પ્રાણલાલ વ્યાસ** (૧૯ મે ૧૯૪૧ - ૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧. એ પછી એમણે ૧૯૭૮માં 'ભગત ગોરા કુંભાર' નામના ગુજરાતી ચલચિત્રમાં ગાયેલું કવિ દાદ રચિત 'ઘડવૈયા મારે ઠાકોરજી નથી થાવું' ગીત પણ બહુ જ વખણાયેલું.

તેમની સ્મૃતિમાં ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ના રોજ જૂનાગઢ શહેરના સોનાપુરથી ભવનાથ પ્રવેશદ્વાર સુધીના માર્ગનું "ભજનિક શ્રી પ્રાણલાલ વ્યાસ માર્ગ" તરીકે નામકરણ કરવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૧માં મૃત્યુ
સલાયા (તા. ખંભાળિયા)

**સલાયા** ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ખંભાળિયા તાલુકામાં આવેલ શહેર અને નગરપાલિકા છે.

## ભૂગોળ 
સલાયા  પર સ્થિત છે. તે સમુદ્ર સપાટીથી સરેરાશ ૧૯ મીટર ઉંચાઇ ધરાવે છે.

## જહાજ ઉદ્યોગ 
સલાયા મુખ્યત્વે વ્યાપાર અને માછીમારી માટેના જહાજો બાંધવાના પરંપરાગત ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે. અહીં બાંધવામાં આવતા જહાજો મોટે ભાગે એક કૂવાથંભવાળા નાના પ્રકારના અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વગરના હોય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ખંભાળિયા તાલુકો
અવની ચતુર્વેદી

**અવની ચતુર્વેદી** ભારતની પ્રથમ મહિલા લડાકુ પાયલોટમાંની એક છે. તેનું વતન મધ્ય પ્રદેશનો રીવા જિલ્લો છે. ભાવના કંઠ અને મોહના સિંગની સાથે તેણી પ્રથમ લડાકુ વિમાનની પાયલોટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ ત્રણેયને જૂન ૨૦૧૬માં ભારતીય હવાઇ દળના લડાકુ સ્કાડ્રોનમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા. તેમનો ઔપચારિક સમાવેશ રક્ષા મંત્રી મનોહર પારિકર દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
અવનીનો જન્મ ૨૭ ઓક્ટોબર ૧૯૯૩ના રોજ થયો હતો. તેણીએ તેનું શાળાકીય શિક્ષણ મધ્યપ્રદેશના શાહડોલ જિલ્લાના દેવલાંદ ગામે પૂર્ણ કર્યું હતું. તેના પિતા દિનકર ચતુર્વેદી મધ્ય પ્રદેશ સરકારમાં પાણી પુરવઠા વિભાગમાં એન્જિનિયર છે. અવનીનો મોટોભાઇ પણ લશ્કરમાં અધિકારી છે. કોલેજ શિક્ષણ દરમિયાન તેણીએ કેટલાક કલાકોનો ઉડ્ડયન અનુભવ લીધો હતો જે છેવટે ભારતીય હવાઇ દળમાં જોડાવા માટે પ્રેરણારૂપ બન્યો હતો. ૨૦૧૪માં બનસ્થલી યુનિવર્સિટીમાં બેચલર્સ ઓફ ટેકનોલોજીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી તેણી ભારતીય હવાઇ દળમાં જોડાઇ હતી. અવનીએ હૈદરાબાદ એર ફોર્સ એકેડમી ખાતે તાલીમ લીધી હતી.

## કારકિર્દી 
ડુંડીગલ, હૈદરાબાદ ખાતે એક વર્ષની તાલીમ પૂર્ણ કર્યા બાદ જૂન ૨૦૧૬માં તેણી લડાકુ વિમાન પાયલટ બની હતી. પછીના વર્ષે બીડર, કર્ણાટક ખાતે ત્રીજા તબક્કાની તાલીમ પૂરી કર્યા બાદ તેણી સુખોઇ અને તેજસ જેવા વિમાનોમાં ઉડાન ભરવા માટે સક્ષમ બની હતી.

૨૦૧૮માં મિગ-૨૧માં એકલ ઉડાન ભરનાર તેણી સૌ પ્રથમ ભારતીય પાયલોટ બની હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૯૩માં જન્મ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:નારી શક્તિ પુરસ્કાર વિજેતા
લોકસભાના અધ્યક્ષ

**લોકસભાના અધ્યક્ષ** એ ભારતીય સંસદના નીચલા ગૃહના કાર્યવાહી ચલાવનાર વડા હોય છે. સામાન્ય ચૂંટણી બાદની પ્રથમ જ બેઠકમાં અધ્યક્ષની ચૂંટણી કરવામાં આવે છે. પ્રણાલીગત રીતે અધ્યક્ષ સત્તાધારી પક્ષ અથવા ગઠબંધનના જ સભ્ય હોય છે અને તેમને લોકસભાના સભ્યોમાંથી જ પાંચ વર્ષ માટે ચૂંટવામાં આવે છે.

હાલના અધ્યક્ષ ભારતીય જનતા પાર્ટીના ઓમ બિરલા છે, જે ૧૭મી લોકસભાનાં અધ્યક્ષ છે.

## અધ્યક્ષની સત્તા અને ફરજો 
લોકસભાની તમામ કાર્યવાહી અધ્યક્ષ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને કોઈ ખરડો નાણાં ખરડો છે કે નહિ તે નક્કી પણ તેમના દ્વારા કરવામાં આવે છે. સદનમાં શિસ્ત અને શિષ્ટતાની જાળવણી પણ તેમના દ્વારા કરવામાં આવે છે, તેઓ ગેરવર્તણુક કરનાર સભ્યને નિલંબિત કરી અને સજા પણ કરી શકે છે. તેઓ વિવિધ પ્રસ્તાવો જેમ કે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ, કાર્યવાહી મોકુફ રાખવાનો પ્રસ્તાવ, નિંદા પ્રસ્તાવ અને ધ્યાન દોરવા માટેના પ્રસ્તાવો. દરેક બેઠકમાં જે વિષયો પર ચર્ચા કરવાની હોય તે કાર્યસુચિ અધ્યક્ષ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. અધ્યક્ષની ચૂંટણીની તારીખ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. લોકસભાના સભ્યો દ્વારા કરાતી તમામ ટિપ્પણી અને ભાષણો અધ્યક્ષને સંબોધીને કરવામાં આવે છે. સંસદના બંન્ને ગૃહોના સંયુક્ત સત્રોની કાર્યવાહી લોકસભા અધ્યક્ષ દ્વારા કરવામાં આવે છે. રાજ્યસભાના આ હોદ્દો સભાપતિ દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે જે ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ હોય છે. પ્રાધાન્યના આજ્ઞાપત્ર અનુસાર લોકસભા અધ્યક્ષ ઉપપ્રધાનમંત્રી બાદ આવે છે અને સંપૂર્ણ યાદીમાં છઠ્ઠા ક્રમાંક પર આવે છે.

## અધ્યક્ષને હટાવવાની કાર્યવાહી 
અધ્યક્ષને ભારતના બંધારણની ૯૪મા અને ૯૬મા અનુચ્છેદ હેઠળ લોકસભાની હાજર બહુમતી દ્વારા હટાવી શકાય છે.

અધ્યક્ષને લોકોના પ્રતિનિધિત્વનો કાયદો, ૧૯૫૧ની ૭ અને ૮મી કલમ હેઠળ લોકસભાના સભ્ય હોવા માટે દૂર કરી શકાય છે. બંધારણના ૧૧૦મા અનુચ્છેદમાં નાણાં ખરડાની આપેલ વ્યાખ્યા બહાર જઈ અને કોઈ ખરડો નાણાં ખરડો તરીકે અધ્યક્ષ જાહેર કરે તો પણ તેમને હટાવી શકાય. આમ થતાં કોર્ટ દ્વારા રાષ્ટ્રીય ગૌરવોના અપમાન અટકાવતો કાયદો, ૧૯૭૧ હેઠળ અધ્યક્ષની લોકસભાની સદસ્યતા રદ્દ પણ થઈ શકે. જોકે કાર્યવાહીમાં થયેલ કથિત ચૂક માટે બંધારણના ૧૨૨મા અનુચ્છેદ અનુસાર કોર્ટમાં ન જઈ શકાય.

## પ્રોટેમ અધ્યક્ષ 
સામાન્ય ચૂંટણી અને નવી સરકાર બન્યા બાદ સંસદના કાયદાકીય વિભાગ દ્વારા લોકસભાના વરિષ્ઠ સભ્યોની એક યાદી તૈયાર કરી અને સંસદીય બાબતોના મંત્રીને સોંપવામાં આવે છે જે પ્રોટેમ અધ્યક્ષને પસંદ કરે છે. આ નિમણુક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મંજૂર કરાવવી ફરજિયાત છે.

ચૂંટણી બાદની પ્રથમ બેઠક જેમાં અધ્યક્ષ અને ઉપ અધ્યક્ષની ચૂંટણી કરાય છે તેની કાર્યવાહી પ્રોટેમ અધ્યક્ષ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. અધ્યક્ષની ગેરહાજરીમાં ઉપ અધ્યક્ષ; અધ્યક્ષ તરીકે કાર્યભાર સંભાળે છે. આ બંને જ્યારે ગેરહાજર હોય ત્યારે અધ્યક્ષ દ્વારા પસંદ કરાયેલ છ સભ્યોની સમિતિ વરિષ્ઠતા અનુસાર કાર્યવાહી સંભાળે છે.

લોકસભા અધ્યક્ષ માટેના પાત્રતાના માપદંડ,

૧) તેઓ ભારતના નાગરિક હોવા જરૂરી છે.

૨) તેમની ઉંમર ૨૫ વર્ષ કરતાં ઓછી ન હોવી જોઈએ.

૩) તેઓ ભારત સરકાર અથવા કોઈ રાજ્ય સરકારમાં ફાયદો આપનાર પદ પર નિયુક્તિ મેળવેલ ન હોવા જોઈએ.

## અધ્યક્ષની યાદી 
શ્રેણી:ભારત

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારત
ભારત કોકિંગ કોલ

**ભારત કોકિંગ કોલ લિમિટેડ (બીસીસીએલ)** એ કોલ ઇન્ડિયાના પેટાકંપની છે, જેનું મુખ્ય મથક ભારતના ધનબાદમાં આવેલું છે. તેની સ્થાપના જાન્યુઆરી, ૧૯૭૨માં ઝારિયા અને રાણીગંજ કોલસાનાં ક્ષેત્રોમાં કોકિંગ કોલસાની ખાણો (કોલસાના ખાણોની સંખ્યા ૨૧૪) ચલાવવા માટે કરવામાં આવી હતી અને ૧૬ ઑક્ટોબર ૧૯૭૨ ના રોજ ભારત સરકાર દ્વારા તેને હસ્તગત કરવામાં આવી હતી.

એપ્રિલ ૨૦૧૦ સુધી આ કંપની કોલસાની ૮૧ ખાણો ચલાવતી હતી જેમાં ભૂગર્ભની ૪૦ , ૧૮ બાહ્ય અને ૨૩ મિશ્ર ખાણોનો સમાવેશ થાય છે. આ કંપની  કોકિંગ કોલસાના ધોવાના ૬ એકમો, નોન-કોકિંગ કોલસાના ધોવાના ૨ એકમો, એક કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ (૨૦ મેગાવોટ) અને આડપેદાશ કોક પ્લાન્ટના ૫ એકમો પણ ચલાવે છે. આ ખાણોને વહીવટ હેતુ માટે ૧૨ ક્ષેત્રોમાં વહેંચવામાં આવી છે.

ભારતમાં બીસીસીએલ પ્રાથમિક કોકિંગ કોલસા (કાચુ અને ધોવાયેલ) નું મુખ્ય ઉત્પાદક છે. મોહુડા અને બરાકર ક્ષેત્રોની ખાણોમાં મધ્યમ કોકિંગ કોલસાનું ઉત્પાદન થાય છે. તેમજ હાર્ડ કોકનું ઉત્પાદન ઉપરાંત, બીસીસીએલ ધોવાના એકમો, રેતી ભેગી કરવાના એકમો, રેતીના પરિવહન માટે હવાઈ રોપ-વે તંત્ર અને મૂનિધિમાં કોલસા બેડ મિથેન આધારિત વીજળી સંયંત્રનું પણ સંચાલન કરે છે.

## વર્તમાન પરિસ્થિતિ 
વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭માં ભારત કોકિંગ કોલ લિમિટેડનું વાર્ષિક કોલ ઉત્પાદન આશરે ૩૭.૦૪ મિલિયન ટન હતું, અને ટર્નઓવરlink=|alt=INR|baseline|10x10px&nbsp;૧૧,૫૦૫ કરોડ (યુ.એસ. $&nbsp;૧.૭ બિલિયન) હતું. તા. ૦૧.૧૦.૨૦૧૭ ના રોજ તેના કર્મચારીઓની સંખ્યા ૪૯,૯૦૧ હતી.

## વહીવટી ક્ષેત્રો 
બીસીસીએલમાં ૧૨ ક્ષેત્રો છે:

## આ પણ જુઓ 
* ભારતમાં કોલસાનું ખાણકામ
* કોલ ઇન્ડિયા

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સત્તાવાર વેબસાઇટ 
* કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ
વેલદા (તા. નિઝર‌)

**વેલદા (નિઝર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા તાપી જિલ્લાના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા નિઝર તાલુકાનું ગામ છે. વેલદા ગામમાં ખાસ કરીને આદિવાસીઓ વસે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, પંચાયતઘર, દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન જેવાં કાર્યો કરે છે. આ ગામના લોકો ખાસ કરીને જુવાર, તુવર, મગફળી તેમ જ અન્ય શાકભાજીની ખેતી કરે છે.

આ ગામ મહારાષ્ટ્રની સરહદને અડીને આવેલું છે.

શ્રેણી:નિઝર તાલુકો
ભારત જન વિજ્ઞાન જાથા

**ભારત જન વિજ્ઞાન જાથા** એક બિન સરકારી સંસ્થા છે, જે ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાં અંધશ્રદ્ધા વિરોધી ચળવળ ચલાવે છે.

## સ્થાપક 
ગુજરાતમાં સંસ્થાની શાખાના સ્થાપક જયંત પંડ્યા છે. તેઓ ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં એડવોકેટ તરીકેના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા છે. સંસ્થાનું મુખ્ય કાર્યાલય અમદાવાદ ખાતે આવેલું છે.

## ઉદ્દેશ અને કાર્યો 
આ સંસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ભારતીય સમાજમાં વ્યાપ્ત અંધશ્રદ્ધા, ગેરમાર્ગે દોરે એવી માન્યતાઓ વિશે લોકોને માહિતગાર કરવા અને વિવિધ પ્રકારના કાર્યક્રમો કરીને લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો છે. સમાજના ભોળા અને અજ્ઞાની લોકોને ગેરમાર્ગે દોરીને અંધશ્રદ્ધા ફેલાવતા પાખંડી લોકોને ખુલ્લા પાડવા માટેના ઉદ્દેશ સાથે આ સંસ્થા કાર્યરત છે.

## શાખાઓ 
## સન્માન 
## સંદર્ભ
કેસર મકવાણા

**કેસર મકવાણા**  ગુજરાતી ભાષા સાહિત્યના સંશોધક, વિવેચક, સંપાદક અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી વિનિયન વિદ્યાશાખામાં ગુજરાતી ભાષાના PhD ના માર્ગદર્શક છે. તેઓ સાવરકુંડલાની કાણકિયા કોલેજમાં ગુજરાતી ભાષાના અધ્યાપક પણ છે.

## જીવન 
કેસર મકવાણાનો જન્મ ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ કોડીનાર તાલુકાના મિતિયાજ ગામે માતા જેઠીબહેન અને પિતા મસરીભાઈને ત્યાં જન્મ થયો હતો. (તેમની કાયદાકીય જન્મ તારીખ ૧ જૂન ૧૯૬૫ નોંધાયેલ છે.) તેઓનું પ્રાથમિક શિક્ષણ પોતાના વતનમાં જ થયેલું અને તેઓ ગુજરાતી ભાષામાં અનુસ્નાતક (વિ. વિ. નગર) સુધીનો અભ્યાસ કરીને સાથે વિનોદ જોશીના માર્ગદર્શન હેઠળ પીએચ.ડી. થયા.

## સર્જન અને કારકિર્દી
કેસર મકવાણા સંશોધક,વીવિવેચક અને સંપાદક છે. કેસર મકવાણા સારા વક્તા પણ છે. તેમણે  "અસ્મિતા પર્વ", "મનોજ પર્વ", પરિષદનાં જ્ઞાનસત્રો અને વિવિધ પરિસંવાદોમાં અભ્યાસપૂર્ણ વક્તવ્યો આપ્યાં છે.

પ્રકાશિત પુસ્તકો :

* *ગ્રામજીવનની સાઠોત્તરી ગુજરાતી નવલકથા* (સંશોધનાત્મક વિવેચન) (પ્રથમ આવૃત્તિ - ૨૦૦૨ બીજી આવૃત્તિ - ૨૦૨૦)
* *પરિમિત* - (વિવેચન લેખો) - પાર્શ્વ પબ્લિકેશન, અમદાવાદ (૨૦૦૯)
* *નાનાભાઈ હ. જેબલિયા : વ્યક્તિ અને વાઙમય -* સંપાદન, ઝેન ઓપ્સ, અમદાવાદ (૨૦૧૨, ૨૦૨૫)
* *અમે પાદરમાં ઝાટકે ખરેલા* (નાનાભાઈ હ. જેબલિયાની બલિદાન કથાઓ) સંપાદન - ગુર્જર પ્રકાશન, અમદાવાદ (૨૦૧૪, ૨૦૨૫)
* *પરિસર* (વિવેચન લેખોનો સંગ્રહ) ‍ પાર્શ્વ પબ્લિકેશન, અમદાવાદ (૨૦૧૫‌)
* *દલિતાયન* (દલિત સાહિત્ય વિવેચન સંગ્રહ) પ્રકાશક- ગુજરાત દલિત સાહિત્ય અકાદમી, અમદાવાદ. (૨૦૧૫)
* સમાંતર - વિવેચન ગ્રંથ, ગુજરાતી દલિત સાહિત્ય અકાદમી, (૨૦૨૨)
* કાવ્યોપનિષદ ( મંગળ રાઠોડનાં ચૂંટેલાં કાવ્યો) પાર્શ્વ પબ્લિકેશન અમદાવાદ ( ૨૦૨૨)
* કાવ્યમર્મ ( ગુજરાતી કાવ્યોનો આસ્વાદ) સંસ્કૃતિ પ્રકાશન, અમદાવાદ (૨૦૨૩)
* સુન્દરમ્ (સમગ્રમાંથી સઘન વિવેચન શ્રેણી) સંપાદન, એકત્રફાઉન્ડેશન (ડિજિટલ) ૨૦૨૫
* ભરત વિંઝુડાની ગઝલસંપદા - સંપાદન, એકત્ર ફાઉન્ડેશન, (ડિજિટલ) ૨૦૨૫ 

## સંદર્ભ 
‌

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૬૫માં જન્મ
કાલિકા માતા મંદિર, નવી ધ્રેવાડ

**કાલિકા માતા મંદિર** ગુજરાતના દેવભુમિ દ્વારકા જિલ્લાના નવી ધ્રેવાડ ગામમાં આવેલું છે.

## સ્થાન અને ઇતિહાસ 
આ મંદિર મૈત્રક (૭મી સદી) સમયગાળાનું છે. આ ગામની નજીક આવેલા બે મંદિરોમાંનું છે. અન્ય મંદિર રાજલ વેજલ માતાનું છે. આ મંદિર રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક (N-GJ-૧૨૨) છે.

## સ્થાપત્ય 
એમ. એ. ઢાંકી અને નાણાવટીએ આ મંદિરને તેના શિખર અને આધુનિક દ્વવિડિયન ઉપપ્રકાર પરથી વિમાનકાર પ્રકાર તરીકે વર્ગીકૃત કર્યું છે.

પૂર્વ દિશામાં મુખ ધરાવતું આ મંદિર સંધારા પ્રકારનું છે, જેનો પાયો (અધિષ્ઠાન) અમુક જગ્યાઓથી દૃશ્યમાન છે. કોતરણીઓનો ક્રમ આ પ્રકારે છે: મોટું *પદ્મ*, કુસુમ, વજન, કંધારા, ઉત્તર, ઉર્ધ્વપદ્મ, કપોટ અને પટ્ટિકા. *પદ્મ*નો વિકાસ *કુંભ* સુધી થયેલ નથી જે ભવિષ્યની નાગર શૈલીના મંદિરોમાં દૃશ્યમાન છે. કુમુદ ઘણાં મોટા છે અને કળશમાં વિકાસ પામ્યા નથી.

મંદિરના ચોરસ ગર્ભગૃહમાં સાદી દિવાલો ઉર્ધ્વમંડપ સાથેની કોતરણી વાળી છે. શિખર પાંચ સ્તરો ધરાવે છે, જે દરેકમાં ચંદ્રશાળા કોતરણીઓ ઘટતા ક્રમમાં છે. મંદિરની અંદર કોઇ મૂર્તિ નથી. અંદરની બાજુએ અમુક મૂર્તિઓ પાછળથી મૂકવામાં આવી છે.

મંડપનો ખંડ બધી બાજુએથી સરળ દિવાલો વડે બંધ છે. મધ્યમાં તેની ઉપર દંડચડ્ય અને સુરસેનકા સાથેની એક બારી છે. તે ઉપર છે. દિવાલોથી ઉપરની બાજુ એક કપોત આવેલો છે. ભદ્રક પ્રકારના ચાર ચોરસ સ્થંભો મધ્યમાં આવેલા છે. મુખમંડપ પાછળથી બનાવેલ હોય તેમ લાગે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દેવ ભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
તુકારામ ઓમ્બલે

**તુકારામ ઓમ્બલે** *એસી* ( ૧૯૫૪ - ૨૭ નવેમ્બર ૨૦૦૮) એ મુંબઈ પોલીસમાં મદદનીશ સબ ઇન્સપેક્ટર તરીકે નિયુક્ત હતા. તેઓ ભારતીય ભૂમિસેનામાંથી નિવૃત્ત થયા બાદ પોલીસમાં જોડાયા હતા. તેઓ ૨૦૦૮ મુંબઈ હુમલો દરમિયાન ગિરગામ ચોપાટી, મુંબઈ ખાતે આતંકવાદીઓ વિરુદ્ધની કાર્યવાહીમાં શહીદ થયા હતા. તેઓએ હુમલામાં સંડોવણી ધરાવતા આતંકવાદી અજમલ કસાબને જીવિત પકડવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. પાછળથી અજમલ કસાબ પર ખટલો ચાલ્યો અને તેને ફાંસી પર ચડાવાયો હતો. આ સાહસ, નિસ્વાર્થતા અને સર્વોચ્ચ બલિદાન માટે ઓમ્બલેને ભારત સરકારે અશોક ચક્ર વડે મૃત્યુપર્યંત નવાજ્યા હતા.

## જીવનકાળ 
ઓમ્બલે ૧૯૯૧માં ભારતીય સેનાના સંચાર કોરમાંથી નાયકના હોદ્દા પરથી નિવૃત્તિ મેળવ્યા બાદ પોલીસમાં ભરતી થયા. ૨૦૦૮ના હુમલા દરમિયાન તેમની ટુકડી આતંકવાદીઓને રોકવા ટાંચા સાધનો સાથે નાકાબંધી કરીને તૈનાત હતી. બે આતંકવાદીઓ ગાડીમાં નાકા પાસે પહોંચ્યા ત્યારે અથડામણમાં તેમની ટુકડીએ એક આતંકવાદીને મારી નાખ્યો જ્યારે અન્ય આતંકવાદી કસાબની બંદૂક નિઃશસ્ત્ર ઓમ્બલે બંને હાથ વડે પકડી રાખી. આમ થતાં કસાબ ટુકડી પર ગોળી ન ચલાવી શક્યો પરંતુ તેણે ઓમ્બલેને અનેક ગોળીઓ મારી. તે સ્થળ પર ઓમ્બલે શહીદ થયા અને બાકીની ટુકડીએ કસાબને જીવિત પકડ્યો.

મુંબઈના નાગરિકોએ તેને દેશનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન આપવા સરકારને અપીલ કરી કેમ કે ઓમ્બલે આત્મઘાતી હુમલો કરવા આવેલ આતંકવાદીને જીવિત પકડવામાં સફળ રહ્યા હતા.

## સન્માન અને પુરસ્કાર 
* શાંતિકાળનો સર્વોચ્ચ વીરતા પુરસ્કાર અશોક ચક્ર
* 'દેશની અપ્રતિમ સેવા'ની શ્રેણીમાં *સીએનએન ઇન્ડિયન ઑફ ધ યર* પુરસ્કાર
* ગિરગામ ચોપાટી ખાતે તેમનું તામ્ર મૂર્તિનું અનાવરણ

## આ પણ જુઓ 
* હેમંત કરકરે
* સંદીપ ઉન્નીક્રિષ્નન
* વિજય સાલસકર
* અશોક કામ્ટે
* ગજેન્દ્ર સિંઘ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મરાઠી લોકો
શ્રેણી:અશોક ચક્ર વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
ગજેન્દ્ર સિંઘ

**ગજેન્દ્ર સિંઘ બિશ્ત** એ રાષ્ટ્રિય સુરક્ષા ગાર્ડસ્ માં હવાલદાર તરીકે નિયુક્ત હતા અને તેઓ ૨૦૦૮ મુંબઈ હુમલા દરમિયાન શહીદ થયા હતા. તેમને ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૮ના રોજ વીરતા માટે ભારતના શાંતિકાળના સર્વોચ્ચ વીરતા સન્માન અશોક ચક્ર વડે મૃત્યુપર્યંત નવાજવામાં આવ્યા હતા.

## બાળપણ 
તેઓનો જન્મ દહેરાદૂનના ગણેશપુર ખાતે ઉત્તરાખંડમાં થયો હતો. તેઓનો શાળાકીય અભ્યાશ નયા ગાંવ ખાતે થયો. તેમના શિક્ષકો અને શાળાના સાથીઓ બિશ્તને એક શિસ્તબદ્ધ વિદ્યાર્થી તરીકે યાદ કરે છે, જે શાળાની દરેક પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેતા. તેમને મુક્કાબાજી/બોક્સિંગમાં ખાસ રસ હતો.

## ઑપરેશન બ્લેક ટોર્નાડો 
ગજેન્દ્ર સિંઘ રાષ્ટ્રિય સુરક્ષા ગાર્ડસ્ ના ૫૧ ખાસ કાર્યવાહી જૂથના સભ્ય હતા. તેઓને મુંબઈ હુમલા દરમિયાન નરીમાન હાઉસની છત ઉપર હેલિકોપ્ટર મારફતે ઉતારવામાં આવ્યા અને તેમને આતંકવાદીઓને ઠાર મારી અને અંદર રહેલ છ બંધકોને સલામત બહાર ખસેડવાનું લક્ષ્યાંક આપવામાં આવ્યું.

બિશ્તની આગેવાની હેઠળ ટુકડીના સભ્યો મકાનમાં દાખલ થયા. તે જ સમયે આતંકવાદીઓએ તેમના પર ગોળીબાર કર્યો જેનો ટુકડીના સભ્યોએ વળતો જવાબ આપ્યો. આતંકવાદીઓએ ટુકડી પર હાથગોળા પણ ફેંક્યા. તે ક્ષણે બિશ્ત પોતાની ટુકડીને પાછળ હટવા આદેશ આપી શકે તેમ હતા. પરંતુ, તેમણે હાથમાં આવેલ મોકાનો ફાયદો ઉઠાવતાં આગળ વધ્યા અને ટુકડીના અન્ય સભ્યોને આગળ વધવા માર્ગ કરી આપ્યો. તેમ કરતાં તેઓને હાથગોળાને કારણે ઇજા પહોંચી અને ત્રણ ગોળીઓ પણ વાગી. જેના કારણે તેઓ શહીદ થયા. બિશ્તની કાર્યવાહીના પરિણામે ટુકડી નરીમાન હાઉસને કબ્જે કરવામાં સફળ થઈ.

## મૃત્યુ 
કેટલાક સૈન્ય અધિકારીઓના વિશ્લેષણ અનુસાર આ કાર્યવાહીને સમાચાર માધ્યમો જીવંત ટીવી પર દર્શાવી રહ્યા હતા. જેના કારણે આતંકવાદીઓ સચેત થઈ ગયા અને સૈન્ય ટુકડીના આગમન પર તેમના પર ગોળીબાર કરવા લાગ્યા. આમ, બિશ્તનું મૃત્યુ સમાચાર માધ્યમોને કારણે થયું.

## અશોક ચક્ર પ્રશસ્તિપત્ર 
અશોક ચક્રનું સત્તાવાર પ્રશસ્તિપત્ર આ પ્રમાણે છે:

## આ પણ જુઓ 
* હેમંત કરકરે
* સંદીપ ઉન્નીક્રિષ્નન
* વિજય સાલસકર
* અશોક કામ્ટે
* તુકારામ ઓમ્બલે

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અશોક ચક્ર વિજેતા
શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
હિરા ઘસાઈ

"હિરા ઘસાઈ " એટલે હીરા ને યોગ્ય ઘાટ સાથે ચમક આપવી. જેમા સૌ પ્રથમ કાચો ગચ્ચો હીરાની ખાણોમાંથી કાઢવામાં આવે છે, જે અંદાજે દસ ગ્રામથી લઈ અને બે ત્રણ કિલ્લો જેટલો પણ હોઈ શકે છે. ત્યાર બાદ આ ગચ્ચાને તોડવામા આવે છે, અને જીણા જીણા ટુકડાં કર્યા પછી કાચા હિરાની ગુણવત્તા મુજબ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.(આમતો હિરા ઉધોગમાં ઘણા બધા આકારમાં હિરા બનાવામાં આવે છે, જેમાં મુખ્યત્વે પાનચોકી, ચોકી, બનાના કટ, પાઇનૅપલ,પૉલ્કી, વગેરે. પરંતુ આપણે અહિયા ગોળ (રાઉન્ડ)હિરા ઘસાઈ ની વાત કરીશું,) 

ત્યાર બાદ આવા કાચા હિરાને ઘસાઈ (પોલીશીંગ) માટે કારખાનામાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં સૌ પ્રથમ ઘાટ કરવામા આવે છે, જે બિલ્કુલ આપણા ભમરડાં જેવો આકાર બનાવામાં આવે છે. ઘાટના હિરાની ચમક હોતી નથી કાળા કલરનો દેખાતો હોય છે.પછી ટેબલ કપાઈ છે, જેને મથાળુ(ટૉપ)કહેવામા આવે છે. એ પછી તળીયું (બૉટમ) મારવાનું હોય છે, જેમા આઠ ભાલા તથા સોળ તરખુણીયા મારવામા પડતા હોય છે. હવે મથાળે આઠ પહેલ કાપવાના હોય જેનો આકાર અષ્ટકોણ જેવો થાય છે, અને છેલ્લે મથાળે જે આઠ પેલ કાપેલા હોય એની દરેક નશ પર ટેબલના આઠ તથા ધારના સોળ એમ કરીને ચોવીસ તરખુણીયા મારવાના હોય છે, જેને મથાળુ કહેવામાં આવે છે.
કમલેશ કુમારી

**કમલેશ કુમારી** ભારતના કેન્દ્રિય અનામત પોલીસ બળમાં નિયુક્ત એક કોન્સટેબલ હતા. તેણીને સંસદ પર ૨૦૦૧માં થયેલ આતંકવાદી હુમલામાં કરેલ કાર્યવાહી માટે મરણોત્તર અશોક ચક્ર એનાયત કરાયો હતો. તેણીએ હુમલા દરમિયાન એક આતંકવાદી અને એક આત્મઘાતી બોમ્બરને સંસદમાં પ્રવેશતાં રોક્યા હતા.

## કારકિર્દી 
કોન્સ્ટેબલ યાદવએ ૧૯૯૪માં કેન્દ્રિય અનામત પોલીસ બળમાં નિયુક્તિ મેળવી અને તેમને અલ્હાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ ખાતે ૧૦૪મી રેપિડ એક્શન ફોર્સમાં ફરજ પર મુકવામાં આવ્યા. તેમને ત્યારબાદ બદલી કરી અને ૮૮મી મહિલા પલટણમાં નિયુક્ત કરાયા અને કાળક્રમે ૧૨ જુલાઈ ૨૦૦૧ના રોજ બ્રાવો કંપનીમાં તૈનાત કરાયાં. આ કંપનીનું મુખ્ય કાર્ય જ્યારે સંસદ ચાલુ હોય ત્યારે તેને સુરક્ષા આપવાનું હતું.

## સંસદ હુમલો 
કમલેશ યાદવને ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૦૧ના રોજ સંસદના મુખ્ય બિલ્ડિંગ દ્વાર ક્રમાંક ૧૧ પાસેના દ્વાર ક્રમાંક ૧ પર ફરજ પર મૂકાયાં હતાં.

૨૦૧૩ની શરુઆતમાં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જીએ ગુરુની દયા યાચનાની અરજી નકારી. આમ થતાં ગુરુને તિહાર જેલ ખાતે ૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ ના રોજ સવારે ૮ વાગ્યે ફાંસી આપવામાં આવી. ૩૦ માર્ચ ૨૦૧૩ ના રોજ શહીદોના પરિવારોએ વીરતા પુરસ્કારો પાછા સ્વીકારવા સંમતિ દર્શાવી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અશોક ચક્ર વિજેતા