open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ગુરુદ્વારા બંગલા સાહેબ

thumb|ગુરુદ્વારા બંગલા સાહેબ
**ગુરુદ્વારા બંગલા સાહેબ** દિલ્હી શહેર ખાતેના સૌથી વધુ મહત્વના ગુરુદ્વારાઓ પૈકીનું એક છે. આ ગુરુદ્વારા તેના સુવર્ણજડિત ગુંબજ આકારના શિખરથી ઓળખાય છે. તે નવી દિલ્હીના બાબા ખડગસિંહ માર્ગ પર ગોલ માર્કેટ, નવી દિલ્હી નજીક આવેલ છે.

આ ગુરુદ્વારા મૂળ એક બંગલો હતો, જે જયપુરના મહારાજા જયસિંહનો હતો. શીખોના આઠમા ગુરુ હરકિશન સિંહ અહીં પોતાના દિલ્હી પ્રવાસ દરમિયાન રહ્યા હતા. તે સમયે અહીં શીતળા ‍(સ્મોલ પોક્ષ) અને કોલેરાનો રોગચાળો ફેલાયો હતો. ગુરુ મહારાજે તે મહામારીના દર્દીઓ માટે તેમના આવાસમાંથી પાણી અને અન્ય સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવી હતી. હવે તે જળ સ્વાસ્થ્યવર્ધક, આરોગ્યવર્ધક અને પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને વિશ્વભરમાં શીખો દ્વારા લઈ જવામાં આવે છે. આ ગુરુદ્વારા હવે શીખો અને હિન્દુઓ માટે એક પવિત્ર તીર્થ છે.

શ્રેણી:દિલ્હી
શ્રેણી:યાત્રાધામ
લવણા (તા. દિયોદર)

**લવણા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા વાવ-થરાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા દિયોદર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લવણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

 

શ્રેણી:દિયોદર તાલુકો
ભુંતર

[thumb|277x277px|ભુંતર ખાતે બિયાસ નદી અને [પાર્વતી નદી (હિમાચલ પ્રદેશ)|પાર્વતી નદીનો સંગમ.]]
**ભૂંટર** એક શહેર અને નગર પંચાયત છે, જે  ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલ હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના કુલ્લૂ જિલ્લામાં આવેલ છે. અહીં આ વિસ્તારનું હવાઈમથક (કુલ્લુ-મનાલી હવાઈમથક) આવેલ છે, જે ભૂંતર એરપોર્ટ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ કુલ્લુ-મનાલી એરપોર્ટ કુલ્લુ, મનાલી આવતા પર્યટકોને હવાઈ સેવા પૂરી પાડે છે.

## વસ્તી 
વર્ષ ૨૦૦૫ની ભારત દેશની વસતી ગણતરી અનુસાર ભૂંતરની કુલ વસ્તી ૫૨૬૦ હતી. જેમાં પુરુષોની વસ્તી ૫૫ % અને સ્ત્રીઓની વસ્તી ૪૫ % છે. ભૂંતર ખાતે સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૮૦% છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ ૫૯.૫ % કરતાં વધારે છે. આમાં પુરુષ સાક્ષરતા દર ૮૪ % અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૭૬ % છે. ૧૧% વસ્તીની ઉંમર ૬ વર્ષ કરતાં ઓછી છે. ભૂંતર ખાતે એક એરપોર્ટ છે, જે દિલ્હી જેવા મોટા શહેરોને અહીંના વિસ્તાર કસોલ, મણિકર્ણ, મનાલી, કુલ્લૂ સાથે વિમાનસેવા દ્વારા જોડે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
શ્રેણી:ભારતનાં હવાઈમથકો
પિન ખીણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન

**પિન ખીણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન** અથવા **પિન વેલી નેશનલ પાર્ક** ભારત દેશના હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના સ્પિતિ વિસ્તારમાં સ્થિત એક રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે. તે લાહૌલ અને સ્પિતી જિલ્લામાં સ્પિતી ખીણના ઠંડા રણ ખાતે આવેલ છે. આ સ્થળને ઈ. સ.૧૯૮૭ના વર્ષમાં ઉદ્યાન તરીકે  જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

## ભૌગોલિક સ્થાન 
આ વિસ્તાર લાહૌલઅને સ્પિતી જિલ્લામાં સ્પિતી ખીણમાં વહેતી  પિન નદી અને તેની મુખ્ય ઉપનદી પરાહિઓના સ્ત્રાવમાં આવે છે. આ સ્થળની ઊંચાઈ  દરિયાઈ સપાટીથી ૩૫૦૦ મીટરથી લઇને ૬૦૦૦ મીટર સુધીની છે.  નજીકનું શહેર કે કસ્બો લાહૌલ અને સ્પિતી  જિલ્લાનું કાજા છે. 

## પ્રાણીસૃષ્ટિ અને વનસ્પતિ 
પિન વેલી નેશનલ પાર્ક, તેના બરફના ઊંચા વિસ્તારો અને ઢીલા ઢોળાવ કારણે હિમાલયના ઘણા લુપ્તપ્રાય જીવો, જેમ કે હિમાલયન  આઇબેક્સ, સ્નો ચિત્તા, ભરલ, ઊનના ખરહા, તિબેટીયન વુલ્ફ અને બરફ કૂકડા સહિત અન્ય ઘણા પ્રાણીઓનો કુદરતી નિવાસસ્થાન છે. અહીં અનેક પ્રકારની વિશિષ્ઠ વનસ્પતિઓ જેમ કે રતનજ્યોત, સલમપંજા, સોમલતા વગેરે. જંગલી ગુલાબ પણ અહીં પુષ્કળ જોવા મળે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:આઈ.યુ.સી.એન. શ્રેણી ૨
શ્રેણી:વન્ય
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
જોલી ગ્રાંટ હવાઈમથક, દહેરાદૂન

**જોલી ગ્રાંટ હવાઈમથક** અથવા **દહેરાદૂન હવાઈમથક** દહેરાદૂન શહેર નજીક આવેલ છે. તેનો ICAO કોડ VIDN અને આઇએટીએ કોડ DED છે. આ એક નાગરિક હવાઈમથક છે. અહીં કસ્ટમ્સ વિભાગ ઉપલબ્ધ છે. તેનો રન-વે ૨૦૦૮ના વર્ષમાં લંબાવવામાં આવ્યો હતો. તેની સિસ્ટમ યાંત્રિક નથી. તેની ઉડાન પટ્ટીની લંબાઈ ૩૭૦૦ ફૂટ જેટલી છે.

## હવાઈસેવાઓ અને સ્થાન 
* કિંગફિશર એરલાઇન્સ
** નિયામક, કિંગફિશર રેડ (દિલ્હી)

## આધુનિકીકરણ 
દહેરાદૂનના **જોલી ગ્રાંટ હવાઈમથક**નું આધુનિકીકરણ અને નવીનીકરણ કામ પૂર્ણ થયેલ છે. એરપોર્ટ ટર્મિનલ બિલ્ડીંગનું બાંધકામ કામ પૂર્ણ થયા પછી અહીં થી ૩૦ માર્ચથી ઉડાનસેવા ફરીથી શરૂ થશે.
ગયા વર્ષે અહીંથી હવાઈસેવા બંધ કર્યા બાદ એર ડેક્કન દ્વારા ફરીથી ૩૦ માર્ચ દિલ્હી માટે દૈનિક બે સમયની વિમાનસેવા શરૂ કરવામાં આવશે. સૂત્રો કહે છે કે આવનારા સમયમાં જવા-આવવા માટે અન્ય એરલાઇન્સ પણ અહીં તેમની વિમાનસેવા શરૂ કરશે. જોલી ગ્રાંટ એરપોર્ટના નવીનીકરણનું કાર્ય એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (AAI) દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવેલ છે. હવે આ હવાઈમથક પરથી બોઈંગ ૭૩૭ જેવા હવાઈજહાજો ઊડાણ કરી શકશે અને રાત્રીના સમયે પણ વિમાન ઊતારવા-ચડાવવાનું શક્ય થશે.
સરકારે એરપોર્ટના આધુનિકીકરણ માટે રૂ. ૧૦૦ કરોડનો ખર્ચ કર્યો છે. એરપોર્ટ ખાતે બનાવવામાં આવેલ નવીન હવાઈપટ્ટી ૭ કિલોમીટર લાંબી અને ૧૫૦ મીટર પહોળી છે. કુમાઉના પંતનગર હવાઈમથકના આધુનિકીકરણ માટે ૭૫ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યો છે. પિથોરાગઢ હવાઈમથકના આધુનિકીકરણ માટે વિવિધ કંપનીઓ પાસેથી લગભગ ૧૨ આશયપત્ર (ઈ.ઓ.આઇ.એસ.) પણ પ્રાપ્ત થયેલ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* જોલીગ્રાંટ હવાઈમથક  (સત્તાવાર ભારતીય વિમાનપતન પ્રાધિકરણનું જાળસ્થળ) 
* २૦૦૬

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
શ્રેણી:ભારતનાં હવાઈમથકો
માના ઘાટ

**માના ઘાટ** અથવા **માના પાસ** (દરિયાઈ સપાટીથી ઊંચાઈ: ), ભારત-તિબેટ સરહદ નજીક હિમાલયમાં ભારત તરફ આવેલ એક મુખ્ય ઘાટ છે અને તે રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં - ૫૮નો અંતિમ છેડો છે. તે માના-લા, ચિરબતિયા-લા અથવા ડુંગરી-લા નામથી પણ ઓળખાય છે. ભારત બાજુ પર તે ઉત્તરાખંડમાં આવેલ પ્રખ્યાત બદ્રીનાથ મંદિરની નજીક છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
કૃષ્ણસાગર તળાવ

**કૃષ્ણસાગર તળાવ** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના બોટાદ જિલ્લાના મુખ્યમથક બોટાદ શહેર નજીક આવેલ એક ઐતિહાસિક તળાવ છે. આ તળાવ બોટાદ શહેરની પશ્વિમ દિશામાં આશરે ૧૩૦ હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલ છે અને શહેરની અંદાજીત ૧.૧૩ લાખની વસતી માટે પીવાના પાણીનો સ્ત્રોત છે. આ તળાવ ૧.૦૬ મિલીયન ક્યુબિક મીટરની સંગ્રહ ક્ષમતા ધરાવે છે. ભાવનગર રાજ્યના પ્રજાવત્સલ રાજવી કૃષ્ણકુમાર સિંહજી દ્વારા નિર્મિત આ તળાવમાં હાલમાં એટલે કે એપ્રિલ ૨૦૧૭ના સમયમાં નર્મદાના નીર પહોંચાડવાની સવલત શરૂ કરવામાં આવી છે.

## ઈતિહાસ 
ભારત દેશની આઝાદી પહેલાંના ભાવનગર રાજ્યના પ્રજાવત્સલ રાજા મહારાજા કૃષ્ણકુમાર સિંહજીએ બોટાદ વિસ્તારમાં અપૂરતા વરસાદ અને વારંવારના દુષ્કાળના કારણે ઉભી થતી પીવાના પાણીની વિકટ સમસ્યાના નિવારણ માટે બોટાદ શહેરના ઉપરવાસમાં ઈ.સ. ૧૯૩૮ના વર્ષમાં મોટા તળાવનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. આ તળાવ એ જ કૃષ્ણસાગર તળાવ. આ તળાવમાંથી બોટાદ શહેર માટે ઈ.સ. ૧૯૮૫ સુધી પીવાનું પાણી મેળવવામાં આવતું હતુ. ત્યારબાદ સુખભાદર યોજનાના નિર્માણ બાદ ૧૯૮૫ના વર્ષ પછી બોટાદ શહેર માટે સુખભાદર સિંચાઈ યોજના ખાતેથી અને કૃષ્ણ સાગર તળાવના પાણીનો પણ પીવાના પાણી પુરવઠા તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. ત્યારબાદ મહી પરીએજ યોજના ખાતેથી પણ બોટાદ શહેર માટે પાણી પુરવઠો મેળવવામાં આવતો હતો.

આ તળાવના નિર્માણના એક વર્ષ બાદ ઈ.સ. ૧૯૩૯ના વર્ષમાં ઉપરવાસમાં ભારે વરસાદના કારણે કૃષ્ણ સાગર તળાવ ભરાઈ જવાથી અને પાણીનો સતત વેગ વધતાં તળાવની પાળની માટીમાં સાંજના સમયે ગાબડું પડયું હતું અને રાત્રે ૮ વાગતા સુધીમાં મસ્તરામજી મહારાજની જગ્યા, ભરવાડ વાડો, નાગલપર દરવાજા વગેરે જેવા નિચાણવાળા વિસ્તારોમાં ઘરોમાં પાણી ભરાઈ જતાં લોકો ઘરવખરી છોડીને સલામત જ્ગ્યાએ ખસી ગયા હતા. તંત્ર તેમ જ લોકોની સમયસરની જાગૃતિના કારણે તે વખતે કોઈપણ જાનહાની ન થઈ હતી.

આ તળાવમાં નર્મદાના નીર લાવવાની સવલત માટે ઈ. સ. ૨૦૧૨માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ આ કાર્યનું ખાતમૂર્હુત કર્યું હતું. આ કાર્ય પૂર્ણ થતાં તા. ૧૭મી એપ્રિલ, ૨૦૧૭ના દિને વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદી દ્વારા આ યોજનાનું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:બોટાદ જિલ્લો
શ્રેણી:તળાવ
મિકાઊ ઉસુઊ

alt=臼井甕男|thumb|મિકાઊ ઉસુઊ
**મિકાઊ ઉસુઊ** (臼 井 甕 男, ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૮૬૫ - ૯  માર્ચ ૧૯૨૬ , સામાન્ય રીતે જાપાનીઝમાં ઉસુઈ મિકાવ) એ રેકી તરીકે ઓળખાતા આધ્યાત્મિક પ્રથાના સ્થાપક હતા,  રેકીને તેમણે શારીરિક, ભાવનાત્મક, અને માનસિક રોગો માટે પૂરક ઉપચાર તરીકે ઉપયોગ કરી. તેમના સ્મારક પથ્થર પર શિલાલેખ મુજબ , યુસુઇએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન 2000થી વધુ લોકોએ રેકી શીખવી હતી. આમાંથી 16 વિદ્યાર્થીઓએ તેમની તાલીમ શિનપેડેન સ્તર સુધી પહોંચવા માટે ચાલુ રાખી,  જે પશ્ચિમની ત્રીજા ડિગ્રી અથવા માસ્ટર લેવલની સમકક્ષ સ્તર ધરાવે છે. [2] 9 મી માર્ચ, 1926ના રોજ સ્ટ્રોકના કારણે ઉસુઇનું અવસાન થયું હતું.

## અધ્યયન 
એવુ માનવામાં આવે છે કે ઉસુઈના ઉપદેશોનો ઉદેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને યુનિવર્સલ જીવન બળ ઊર્જા સાથે જોડવાનું સ્ત્તર પૂરુ પાડવાનો હતો જે તેમને સ્વ-વિકાસમાં મદદરૂપ થાય. ઉસુઈના હેન્ડસ-ઓન હિલિંગ પદ્ધતિ સિવાય તેમનો રેજ્યુ અને એટ્યુનમેન્ટ(તબીબી ઊર્જા)નો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓને તેમના આધ્યાત્મ સાથે જોડવાનો હતો. ઉસુઈના બધા જ વિદ્યાર્થીઓનું જીવન તેણે આપેલા મુખ્ય પાંચ સિદ્ધાંતો પર ચાલે છે અને જેઓને અધ્યયનમાં વધારે રસ હોય તેઓ સમર્પિત વિદ્યાર્થીઓ બન્યા હતા. શરૂઆતમાં વિદ્યાર્થીઓ અને ઘરાકો વચ્ચે કોઈ ભેદ દેખાતો જ નહોતો અને તે એક ચોક્કસ સમયે બદલાતું હતું.  લોકો ઉસુઈ મિકાવ પાસે જુદા જુદા હેતુસર આવવાના શરૂ થયા તેમાં કેટલાક હિલિંગ અને કેટલાક આધ્યાત્મક અધ્યયન માટે આવી રહ્યા હતા.

## આ પણ જુઓ 
વૈકલ્પિક સારવારોની યાદી

ચરક સંહિતા

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૨૬માં મૃત્યુ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
ડૉ.પંકજ નરમ

**ડૉ. પંકજ નરમ** (૪ મે ૧૯૫૫, મુંબઈ - ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦) ભારતીય આયુર્વેદિક ડોક્ટર હતા.

## જીવન અને કામ 
thumb|ડો.પંકજ નરમ
ડૉ. પંકજ નરમે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમણે આયુર્વેદિક તબીબી શાખામાં વિવિધ પદવીઓ મેળવી છે અને સાથે જ તેઓ ફિઝિશ્યન તરીકે ‘મેડિકલ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયન મેડિસીન’માં પણ નોંધણી ધરાવતા હતા. ત્યાર બાદ તેઓ આયુર્વેદ ફિઝિશ્યન અને ચિકિત્સક બાબા રામદાસ ની આધુનિક જૂની ઉપચાર પદ્ધતિઓ જેવી કે નાજી દ્વારા નાડી નિદાન પણ શીખ્યા.

ડૉ. નરમ વર્ષ ૧૯૮૭ થી ૨૦૧૨ સુધી મુંબઈમાં આયુશક્તિ આયુર્વેદના નિયામક હતા. તેઓ ‘એન્શિયન્ટ યુથ સિક્રેટ’, પારંપારિક હર્બલ પ્રોડક્ટના ઉત્પાદક કંપનીના સ્થાપન અને નિયામક છે. સ્વતંત્ર ધોરણે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન ‘આયુર્વેદ ચિકિત્સામાં ઉપયોગમાં લેવાતી દવાની અસરકારકતા’ પર અભ્યાસ કર્યો હતો.

તેઓને તેમના પ્રોગ્રામ ‘યોગા ફોર યુ’ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ મળી જેમાં વર્ષ ૨૦૦૮ થી માંડીને આજ સુધી ૧૬૯ દેશોમાં ૩૦૦૦ થી વધુ હપ્તાઓ ઝી ટીવી પર પ્રદર્શિત થઈ ચૂક્યા છે. વર્ષ ૨૦૧૬ થી કાર્યક્રમ ‘એન્શિયન્ટ હિલિંગ’ એ ટીવી સ્ટેશન કલર્સ ટીવી પર પ્રસારિત કરવામાં આવ્યો હતો. બન્ને કાર્યક્રમમાં ડો. નરમ આહાર, જીવનશૈલી અને પારંપારિક ઘરેલુ ઉપચાર આધારિત સ્વાસ્થ્યવર્ધક ટીપ્સ આપતા હતા.

૧૧  સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ ના આંતકવાદી હુમલા બાદ, ડો. નરમને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં કામ કરતાં મદદ કરનારા અને બચાવનારા લોકો જેઓને ધુમાડા અને ઝેરીલા ગેસને કારણે સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચ્યુ હતું તેમને આયુર્વેદિક ચિકિત્સા અને ઉપચાર આપ્યો . આ બદલ ડો. નરમને ન્યુ જર્સી સાંસદ તકફથી ‘હ્યુમેનેટેરિયન ઓફ ધ યેર’ના એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

વર્ષ ૨૦૧૭માં ડો. નરમ બર્લિનની સ્ટેનબિસ યુનિવર્સિટી (એસએચ) ‘સ્ટેન્બિસ ટ્રાન્સફર ઈન્સ્ટિટ્યુટ હેલ્થ કોમ્પિટેન્સ’ અને ‘હેલ્થ એજ્યુકેશન’માં ભણાવતા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૨૦૨૦માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૫૫માં જન્મ
પેશવા

thumb|દરબારી સાથે પેશવા
મરાઠા સામ્રાજ્યના પ્રધાનમંત્રીઓને **પેશવા** (મરાઠી: *पेशवे *) કહેવામાં આવતા હતા. પેશવા રાજાના સલાહકાર પરિષદ અષ્ટપ્રધાન પૈકી પ્રમુખ (મુખ્ય) ગણાતા હતા. રાજા પછીનું પેશવાનું સ્થાન રહેતું. શિવાજીના અષ્ટપ્રધાન મંત્રીમંડળના વડાપ્રધાન અથવા વજીર સમાન હોદ્દો (પદ) ગણવામાં આવતો હતો. 'પેશવા' ફારસી શબ્દ છે જેનો અર્થ થાય છે 'અગ્રણી'.

## પેશવાઓનો શાસનકાળ 
* બાલાજી વિશ્વનાથ પેશવા (૧૭૧૪-૧૭૨૦)
* પ્રથમ બાજીરાવ પેશવા (૧૭૨૦-૧૭૪૦)
* બાળાજી બાજીરાવ પેશવા, ઉપનામ નાનાસાહેબ પેશવા (૧૭૪૦-૧૭૬૧)
* માધવરાવ બલ્લાલ પેશવા, ઉપનામ થોરલે માધવરાવ પેશવા (૧૭૬૧-૧૭૭૨)
* નારાયણરાવ પેશવા (૧૭૭૨-૧૭૭૪)
* રઘુનાથરાવ પેશવા (અલ્પકાળ)
* સવાઈ માધવરાવ પેશવા (૧૭૭૪-૧૭૯૫)
* દ્વિતિય બાજીરાવ પેશવા (૧૭૯૬-૧૮૧૮)
* દ્વિતિય નાનાસાહેબ પેશવા (હોદ્દા પર બેસી ન શક્યા)

## સંદર્ભ ગ્રંથો 
* (૧) ગ્રાન્ટ ડફ: મરાઠાઓનો ઇતિહાસ; 
* (૨) જી. એસ. સરદેસાઈ: મરાઠાઓનો ઇતિહાસ; 
* (૩) ડો. જટુનાથ સરકાર : મુઘલ સામ્રાજ્યનું પતન;
* (૪) ડો. વી. જી. દિઘે: પેશવા બાજીરાવ અને મરાઠા સામ્રાજ્યનું વિસ્તરણ;
* (૫) અનિલચંદ્ર બેનર્જી: પેશવા માધવરાવ પ્રથમ; 
* (૬) ડૉ. આર. ડી. ચોક્સે: અંતિમ ચરણ ; 
* (૭) એચ. એન સિંહા: પેશવાઓનો ઉદય; 
* (૮) કેમ્બ્રિજ: ભારતનો ઈતિહાસ, પુસ્તક ૫; 
* (૯) ડો. સુરેન્દ્રનાથ સેન: મરાઠાઓની વહીવટી પ્રણાલી.

શ્રેણી:મરાઠા સામ્રાજ્ય
કી ગોમ્પા (બૌદ્ધ મઠ)

**કી ગોમ્પા** (બૌદ્ધ મઠ) () ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલ હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના લાહૌલ અને સ્પિતી જિલ્લાના કાજાથી આશરે ૧૨ કિલોમીટર અંતરે આવેલ છે. આ મઠની સ્થાપના ૧૩મી સદી થઈ હતી. આ સ્પિતી વિસ્તારનો સૌથી મોટો મઠ છે. આ મઠ દૂરથી લેહ સ્થિત થિક્સે મઠ જેવો લાગે છે. આ મઠ દરિયાઈ સપાટીથી ૧૩,૫૦૪ ફીટ જેટલી ઉંચાઈ પર એક શંકુ આકારના વિશાળ ખડક પર બાંધવામાં આવેલ છે. સ્થાનિક લોકો માને છે કે આનું નિર્માણ *રિંગછેન સંગપો* દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ મઠ *મહાયાન બૌદ્ધ*ના *જેલૂપા સંપ્રદાય* સાથે સંબંધિત છે. આ મઠ ખાતે ૧૯મી સદીમાં શીખ અને ડોગરા શાસકોએ આક્રમણ પણ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત તે ઇ.સ. ૧૯૭૫ ના વર્ષમાં આવેલ ધરતીકંપ પછી પણ સલામત રહ્યો છે. આ મઠ ખાતે કેટલોક પ્રાચીન હસ્તપ્રતો અને થંગકાસનો સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત અહીં કેટલાક શસ્ત્રો પણ રાખવામાં આવેલ છે. અહીં દર વર્ષે જૂન-જુલાઈ મહિનામાં 'ચામ ઉત્સવ' ઉજવવામાં આવે છે.

ઈ. સ. ૨૦૦૦ના 'કાલચક્ર અભિષેક'નું આયોજન આ મઠ ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સ્વયં *દલાઈ લામા* દ્વારા પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવી હતી.

ચિત્ર:Ki_Monastery.jpg|કી ગોમ્પા
ચિત્ર:Ki-Gompa_Spiti.jpg|કી ગોમ્પા, સ્પિતી ખીણ, હિમાચલ પ્રદેશ

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
બોરસદ વાવ

**બોરસદ વાવ** ગુજરાતના આણંદ જિલ્લાના બોરસદ નગરમાં આવેલી પ્રાચીન વાવ છે. તે ઇ.સ. ૧૪૯૭માં વાસુ સોમા અને તેના કુટુંબ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. તે સાત માળ અને ૧૩ કમાનો ધરાવે છે. પગથિયાંઓ ઉતરીને તેના પાણી સુધી પહોંચી શકાય છે. આ વાવ રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક (N-GJ-69) છે અને ભારતના પુરાતત્વીય વિભાગ વડે સંરક્ષિત છે.

## શિલાલેખ 
વાવમાં સંસ્કૃતમાં એક શિલાલેખ છે. જે શ્રાવણ વદ તેરસ સંવત ૧૫૫૩ની તારીખ દર્શાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:બોરસદ તાલુકો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
દેવીકુલમ, કેરળ

**દેવીકુલમ (Devikulam)** એક નાનકડું ગિરિમથક છે, જે ભારતના દક્ષિણી રાજ્ય કેરળના ઇડ્ડુકી જિલ્લાના મુન્નાર થી  જેટલા અંતરે આવેલું છે. આ સ્થળની ઊંચાઈ સમુદ્ર સપાટીથી  જેટલી છે.

## નામ 
દેવીકુલમ નામ બે શબ્દોનું જોડાણ છે. આ શબ્દો *દેવી * એટલે માતા અને *કુલમ* જેનો અર્થ થાય છે તળાવ.

## દંતકથા 
દંતકથા અનુસાર, રામાયણ મહાકાવ્યની દેવી સીતાએ રમણીય, ઘેરી લીલીછમ ટેકરીઓ વડે ઘેરાયેલા દેવીકુલમ તળાવના પાણીમાં સ્નાન કર્યું હોવાથી આ જગ્યા હવે સીતા દેવી તળાવ તરીકે ઓળખાય છે. આ તળાવનું પ્રવાસીઓમાં આકર્ષણનું કારણ તેની પવિત્રતા અને રોગહર ખનિજયુક્ત પાણીનું છે.  અહીંના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ મલયાલમ અને તમિલ છે. નજીકનાં જોવાલાયક સ્થળો પલ્લીવસલ ધોધ, ગાઢ લીલી ચાના વાવેતરો અને કુદરતી વનસ્પતિ લાલ, વાદળી અને પીળા ગુંદરનાં વૃક્ષો છે.

૨૦૧૦ના વર્ષની ગણના મુજબ અહીંની વસ્તી આશરે ૩૫૦ જેટલી છે.

## ચિત્રદર્શન 

File:Tea Gardens at Devikulam, Munnar.jpg|ટી એસ્ટેટ
File:La cueillette du thé (Kerala, Inde) (13663515803).jpg|દેવીકુલમ એસ્ટેટ
File:Tribal temple at Rajakumari, Idukki district.jpg|રાજકુમારી ખાતે આદિવાસી મંદિર

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* દેવીકુલમ વિસ્તારનો નકશો

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:કેરળ
ધારચુલા, ઉત્તરાખંડ

thumb|200x200px|ધારચૂલા નજીક આવેલ ઓમ પર્વત
**ધારચુલા, **ભારત દેશના ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં કુમાઉ મંડળમાં આવેલ પિથોરાગઢ જિલ્લામાં આવેલ એક નગર છે. ધારચુલા એક નાનકડો અંતરિયાળ કસ્બો છે, જે હિમાલયમાંથી પસાર થતા એક પ્રાચીન વ્યાપાર- માર્ગ (ભારત-તિબેટ વાયા લિપુલેખ ઘાટ) સાથે જોડાયેલ છે. આ સ્થળ ચારે તરફથી પહાડીઓથી ઘેરાયેલો છે અને પ્રકૃતિનાં અદ્ભુત દ્રશ્યો અહીં જોવા મળે છે. ધારચુલાના નિવાસીઓ નેપાળ સ્થિત સરહદ પાર આવેલા દારચુલા જિલ્લાના નિવાસીઓ જેવા છે. અહીંનાં મુખ્ય આકર્ષણોમાં નારાયણ આશ્રમ, માનસરોવર તળાવ, ચિરકિલા બંધ, કાળી નદી અને ઓમ પર્વત છે. નારાયણ આશ્રમ અહીંથી લગભગ ૯૮ કિ. મી દૂર આવેલ છે અને એકી સાથે પર અહીં ૪૦ લોકો રહી શકે એવી સગવડ છે. માનસરોવર તળાવ તિબેટમાં આવેલ એક યાત્રાધામ છે, જ્યાં પવિત્ર સ્નાન માટે અનેક યાત્રાળુઓ આવે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ધારચુલા *વિકિમેપિયા* પર.

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
ઘાઘરા નદી

**ઘાઘરા ** (ગોગરા અથવા કરનાલી) ઉત્તર ભારત ખાતે વહેતી એક નદી છે. આ ગંગા નદીની એક મુખ્ય ઉપનદી છે.

આ નદી દક્ષિણ તિબેટના ઊંચા પર્વત શિખરો (હિમાલય) પાસેથી નીકળે છે, જ્યાં તેનું નામ **કરનાલી નદી** છે. આ પછી આ નદી નેપાળ દેશમાંથી પસાર થાય છે અને ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર રાજ્યોમાં વહે છે. લગભગ ૯૭૦ કિ. મી. પછી આ નદી બલિયા અને છપરા વચ્ચે ગંગા નદીમાં મળી જાય છે. તે 'સરયુ નદી', સરજુ નદી, શારદા નદી વગેરે નામથી પણ ઓળખાય છે.

આ નદી બહેરાઇચ, સીતાપુર, ગોંડા, ફૈજાબાદ, અયોધ્યા, ટાન્ડા, રાજેસુલ્તાનપુર, દોહરી ઘાટ, બલિયા વગેરે વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:નેપાળ
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશ
શ્રેણી:બિહાર
ગોપાચલ પર્વત

ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં ગ્વાલિયર ખાતે આવેલ ગ્વાલિયર કિલ્લા પરિસરમાં **ગોપાચલ પર્વત** પ્રાચીન કલાત્મક જૈન મૂર્તિ સમૂહ માટેનું અદ્વિતિય સ્થાન છે. અહીં હજારો વિશાળ દિગમ્બર જૈન મૂર્તિઓ સંવત ૧૩૯૮ થી સંવત ૧૫૩૬ના સમયગાળામાં પર્વતને કોરીને બનાવવામાં આવેલ છે. આ વિશાળ મૂર્તિઓનું નિર્માણ તોમરવંશી રાજા વીરમદેવ, ડુંગરસિંહ અને કીર્તિસિંહના સમયકાળ દરમ્યાન કરવામાં આવ્યું હતું. અપભ્રંશના મહાકવિ પંડિત ર‌ઇઘુના સાનિધ્યમાં તેની પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી.

## ઈતિહાસ 
સમયકાળના પરિવર્તન સાથે જ્યારે મુઘલ સમ્રાટ બાબરે ગોપાચલ પર અધિકાર કર્યો, પછી તે આ વિશાળ મૂર્તિઓ જોઈ ક્રોધિત થઈ ઈસ. ૧૫૫૭ના વર્ષમાં તેનો નાશ કરવા માટે આદેશ આપી દીધો, પરંતુ જેવો તેણે ભગવાન પાર્શ્ચનાથજીની વિશાળ પદ્માસન મૂર્તિ પર વાર કર્યો તો દિવ્ય દેવપુણીત ચમત્કાર થયો અને વિધ્વંશકો દૂર ભાગી ગયા હતા અને આ વિશાળ મૂર્તિ નાશ થવામાંથી બચી ગઈ. આજે પણ તે વિશ્વની સૌથી વિશાળ ૪૨ ફૂટ ઊંચી પદ્માસન પારસનાથની પ્રતિમા સંપૂર્ણ છે અને જૈન સમાજમાં પરમ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે.

ભગવાન પાર્શ્ચનાથની દેશનાસ્થળી, ભગવાન સુપ્રતિષ્ઠિત કેવલીની નિર્વાણસ્થળી સાથે ૨૬ જિનાલય અને ત્રિકાલ ચોવિસી પર્વત પર અને બે જિનાલય તળેટીમાં આવેલ છે, આવા ગોપાચલ પર્વતના દર્શન અદ્વિતિય છે.

આ મૂર્તિઓ સમગ્ર વિશ્વમાં અનોખી છે, પણ હજુ સુધી આ આ ધરોહર પર ન તો જૈન સમાજનું ખાસ ધ્યાન પડ્યું છે અને ન તો સરકાર દ્વારા તેનું મૂલ્ય આંકવામાં આવેલ છે.

## છબીઓ 

File:Colossal Jain idols at Gopachal, partly defaced.jpg|ગોપાચલ પર્વત પર વિશાળ જૈન મૂર્તિઓ
File:Jain statues, Gopachal Hill.jpg|ગોપાચલ પર્વત પરની જૈન મૂર્તિઓ
File:Defaced Jain statues, Gopachal Hill.jpg|વિશાળ જૈન મૂર્તિઓ
File:Defaced Jain statue at Gopachal Hill.jpg|ગોપાચલ પર્વત પરની વિશાળ જૈન મૂર્તિઓ. ડાબી બાજુ પદ્મ મુદ્રામાં ખંડિત મૂર્તિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગ્વાલિયર ગૌરવ - ગોપાચલ
* તીર્થંકર પાર્શ્ચનાથની દેશનાસ્થળી 

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
માયાદેવી (ડાંગ જિલ્લો)

300px|thumb|માયાદેવી, પૂર્ણા નદી, ડાંગ જિલ્લો
ભેંસકાતરી ગામથી નજીકમાં દક્ષિણ દિશામાં કાકરદા નામનું એક નાનકડું ગામ પૂર્ણા નદીના ઉત્તર તટ પર આવેલ છે. અહીં પૂર્ણા નદીના ખડકોમાં ૨મણીય **માયાદેવી**નું ગુફા-મંદિર આવેલ છે, જ્યાં પાણીના વહેણમાંથી પસાર થઈ જઈ શકાય છે. આ સ્થળ ધાર્મિક રીતે ૫ણ સ્થાનિક લોકોમાં ધણું જ મહત્વ ધરાવે છે. અહીં પૂર્ણા નદીમાં ૫થ્થ૨ની બનેલી કુદ૨તી નહેર (કેનાલ)માંથી ૫સા૨ થાય છે, જે જોવાલાયક છે. ઉ૫૨વાસથી જોતાં એમ લાગે છે કે નદી સીધી નહેરમાં જાય છે. આ સ્થળ વ્યારાથી આહવા જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ ઉ૫૨ આવેલ ભેંસકાતરીથી આશરે ૩ કિલોમીટરના અંતરે આવેલ છે.

આ સ્થળ નજીક રામેશ્વર મહાદેવ નામનું શિવમંદિર અને તેની સાથે હનુમાન મંદિર છે. મંદિર આગળ બગીચો તથા બાળકો માટે હીંચકા, લપસણી વગેરે છે. માયાદેવીની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઇ તેનો ઈતિહાસ દર્શાવતું બોર્ડ અહીં મંદિર ખાતે વાંચી શકાય છે.

અહીં મંદિરની પાછળ પૂર્ણા નદી, તેના પર બાંધેલો ચેકડેમ અને તેમાંથી ધોધરૂપે ખીણમાં પડતું પાણી જોવા મળે છે. અહીં ચેકડેમ પરથી છલકાઈને ખડકો પર પડતું પાણી જે પ્રવાહ પેદા કરે છે, તે જોવાલાયક છે. ધસમસતું આ પાણી ખીણમાં ધોધરૂપે પડીને આગળ વહે અને ત્યાંથી થોડાં પગથિયાં ઉતરી ખીણ આગળ જવાય છે. ખીણની એક ધારે ભગવા કલરની એક નાની દેરી છે. બોર્ડમાં લખેલા ઈતિહાસ મૂજબ, હિમાલયની પુત્રી દેવી, રાક્ષસ પાછળ પડતાં, અહીં પૂર્ણા નદીના ખડકોમાં સંતાઈ ગઈ હતી. માબાપે તેને શોધીને શિવજી સાથે પરણાવી અને રાક્ષસને માયા છોડવા જણાવ્યું. આથી આ સ્થળ **માયાદેવી** કહેવાય છે.

વરસાદની ઋતુમાં અને પછી પણ નવેમ્બર મહિના સુધી નદીમાં પાણી હોય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:ડાંગ જિલ્લો
ચોર્યાસીસ્તંભ છત્રી, બુંદી

thumb|300x300px|ચોર્યાસીસ્તંભ છત્રી, બુંદી
ચોર્યાસીસ્તંભ છત્રી અથવા 84-Pillared Cenotaph એક ઐતિહાસિક સ્થળ છે, જે બુંદી નગર, રાજસ્થાન, ભારત ખાતે આવેલ છે. આ ઈમારતનું નિર્માણ ઈ. સ. ૧૬૮૩ના વર્ષમાં બુંદીના મહારાજા રાવ રાજા અનિરુદ્ધ દ્વારા તેમના સૌતેલા ભાઈ દેવાના સ્મારક  તરીકે કરાવવામાં આવ્યું હતું. તેને સંગીત મહારાણિની છત્રી પણ કહેવામાં આવે છે.

આ ઈમારતનું માળખું એક વિશાળ શિવલિંગ કે જે શણગારેલ છત કે જે ૮૪ (ચોર્યાસી) સ્તંભોનો આધાર ધરાવે છે તેના દ્વારા આવરી લેવામાં આવેલ છે; પરંપરા એવી છે કે આ સ્તંભોને ગણતી વખતે કોઈપણ વ્યક્તિ ૮૪ સ્તંભો સુધી પહોંચવા માટે અસમર્થ ગણાય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* ચોર્યાસીસ્તંભ છત્રી, બુંદી

શ્રેણી:રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
રાણીજી કી બાવડી, બુંદી

thumb|રાણીજી કી બાવડી  - રાણીની વાવ, બુંદી

**રાણીજી કી બાવડી**, એટલે કે "રાણીની વાવ" એ નોંધનીય ઐતિહાસિક વાવ છે, કે જે ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના બુંદી જિલ્લાના મુખ્યમથક બુંદી નગર ખાતે આવેલ છે. તેનું નિર્માણ ઈ. સ. ૧૬૯૯માં બુંદીના મહારાજા *રાવ રાજા અનિરુદ્ધસિંહ*ની યુવા રાણી નાથાવતીજી દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ ઈમારત ૪૬ મીટર ઊંડી પગથિયાવાળી વાવ છે, જે તેના થાંભલાઓ પર શાનદાર પર કોતરણી તેમ જ એક ઉચ્ચ કમાનવાળું દ્વાર ધરાવે છે. આ એક બહુમજલા માળખું છે, જેની સાથે પૂજા સ્થાનો દરેક મજલા પર આવેલ છે.
આ વાવ એક સાંકડું પ્રવેશ દ્વાર ધરાવે છે, જેના પર ચાર થાંભલા ચિહ્નિત છે. સાથે પથ્થરની હાથીની મૂર્તિઓ છે કે જેના ચહેરા એકબીજા સામે છે. ગોખયુક્ત તમામ પગથિયાં ૪૬ મીટર ઊંડાઈ ધરાવતી રાણીજી કી બાવડીની ઈમારતને સજાવે છે, જે બુંદી નગરની સૌથી મોટી વાવ તરીકે પ્રતિષ્ઠિત છે. 
બાવડી એટલે કે વાવ એ મધ્યયુગીન બુંદી શહેરનું એક નોંધપાત્ર સામાજિક નિર્માણકાર્ય હતું, કારણ કે તેમણે તેમની જનતા માટે આ કામ કર્યું હતું. રાણીજી કી બાવડી તેના સ્તંભો પર શાનદાર કોતરણી અને એક ઉચ્ચ કમાનવાળું દ્વાર ધરાવે છે.

આ બાવડી બુંદીના મહારાવ રાજા બુધસિંહના પુત્રના શાસન દરમિયાન ઈ. સ. ૧૬૯૫ થી ઈ. સ. ૧૭૨૯ ના સમયગાળામાં બાંધવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભો 
* રાણીની વાવ, બુંદી – રાણીજી કી બાવડી
* [- ચિત્રદર્શન](https://www.flickr.com/photos/celeste33/2443881543/ રાણીજી કી બાવડી)
* રાણીજી કી બાવડી 

## બાહ્ય કડીઓ 
* રાણીજી કી બાવડી

શ્રેણી:રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
તારાગઢ કિલ્લો, બુંદી

right|thumb|300x300px|તારાગઢ કિલ્લાનું  દૃશ્ય
**તારા ગઢ** ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના બુંદી જિલ્લાના મુખ્યમથક એવા બુંદી શહેર ખાતે અરવલ્લી પર્વતમાળાની ટેકરીઓ પર આવેલ એક કિલ્લો છે. તેને 'બુંદીનો કિલ્લો' પણ કહેવામાં આવે છે. ૧૪મી સદીમાં બુંદીના સ્થાપક *રાવ દેવ હાડા* દ્વારા આ મજબૂત કિલ્લો બંધાવવામાં આવ્યો હતો.

## બાહ્ય કડીઓ 
* તારાગઢ કિલ્લેબંધી દ્વારા જોઈ ઠરી જશો તમે  (પ્રભાસાક્ષી-હિંદી)
* બુંદીનો વિરાન તારાગઢ કિલ્લો ક્યારેક બુલંદ હતો  (પ્રભાસાક્ષી-હિંદી)
* અજમેરનો અભેદ્ય દુર્ગ છે તારાગઢ (અજમેરનામા)
* તારાગઢ દુર્ગ : બુંદી

શ્રેણી:રાજસ્થાનના કિલ્લાઓ
શ્રેણી:રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ
ઉભરાટ બીચ

**ઉભરાટ બીચ** () એ એક દરિયાકિનારે આવેલ રમણીય બીચ છે. આ સ્થળ અરબી સમુદ્રના કિનારે નવસારી જિલ્લાના જલાલપોર તાલુકાના ઉભરાટ ગામ નજીક આવેલું છે.  આ કાળી રેતીનો બીચ દક્ષિણ ગુજરાતના કેન્દ્ર એવા સુરત શહેરથી  તેમ જ જિલ્લામથક નવસારી શહેરથી  જેટલા અંતરે આવેલ છે. સરસ મઝાનું હવાખાવાનું સ્થળ એવા આ સ્થળે રાજ્ય સરકારના પ્રવાસન નિગમ દ્વારા રહેવા તેમ જ જમવાની સગવડ આપતું વિહારધામ ઊભું કરવામાં આવ્યું છે.

## માર્ગદર્શન 
* નવસારી બસ મથક પરથી ઉભરાટ જવા માટે લોકલ બસની સુવિધા પ્રાપ્ય છે. અહીંથી રિક્ષા તેમજ ખાનગી વાહનમાં પણ જઈ શકાય છે. 
* આ ઉપરાંત નવસારી બસમથક પરથી ઉભરાટ જવા માટે મરોલી ગામે થઈને પણ જઈ શકાય છે. ત્‍યારબાદ મરોલીથી રિક્ષા તેમજ ખાનગી વાહનમાં પણ જઈ શકાય છે.
* રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ પર આવેલા વેસ્મા ખાતેથી પશ્ચિમ દિશામાં જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ પરથી મરોલી થઈ ઉભરાટ જઈ શકાય છે.
* અહીંથી નજીકનું વિમાનમથક સુરત તેમ જ નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન મરોલી છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:નવસારી જિલ્લો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
જસમલનાથજી મહાદેવ મંદિર

thumb|જસમલનાથજી મહાદેવ મંદિર
**જસમલનાથજી મહાદેવ મંદિર** ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લાના વિજાપુર તાલુકાના આસોડા ગામ માં આવેલું એક પ્રાચીન મંદિર છે. સ્થાનિક લોકોમાં તે *વૈજનાથ મહાદેવ મંદિર* તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ મંદિર શિવ ભગવાનને સમર્પિત છે. આ મંદિર રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક (N-GJ-153) છે અને ભારત સરકારના પુરાતત્વ ખાતા વડે સુરક્ષિત છે.

આ મંદિર ૧૨મી સદીમાં બંધાયેલું છે. તે ગર્ભગૃહ, મંડપ અને તોરણ ધરાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહેસાણા જિલ્લો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
જ્યુબીલી મેદાન, ભુજ

**જ્યુબિલી મેદાન** એક વિવિધ રમતલક્ષી સ્ટેડિયમ છે, જે ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુખ્યમથક એવા ભુજ શહેર ખાતે આવેલ છે. આ મેદાનનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ફૂટબોલ, ક્રિકેટ અને અન્ય રમતોના આયોજન માટે કરવામાં આવે છે. આ મેદાન ખાતે અત્યાર સુધીમાં પાંચ પ્રથમ વર્ગની ક્રિકેટ મેચો રમાડવામાં આવેલ છે. સૌપ્રથમ અહીં ઈ.સ. ૧૯૭૩માં સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ અને બરોડા ક્રિકેટ ટીમ એકબીજાની સામે રમ્યા હતા. આ મેદાન ત્યારબાદ ચાર વધુ પ્રથમ કક્ષાની મેચ માટે ઈ. સ. ૧૯૭૮ અને ૧૯૮૦માં યજમાન બની ચુક્યું છે, પરંતુ ત્યાર પછી આ સ્ટેડિયમ પર કોઈ પ્રથમ કક્ષાની રમત થઈ નથી.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ક્રિકેટઆર્ચિવ
* ક્રિકઇન્ફો

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ક્રિકેટ
મહારાણા પ્રતાપ હવાઈમથક, ઉદયપુર

**મહારાણા પ્રતાપ હવાઈમથક** અથવા **ઉદયપુર એરપોર્ટ** અથવા **દાબોક હવાઈઅડ્ડા** (આઇએટીએ: UDR, ICAO: VAUD) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા રાજસ્થાન રાજ્યના ઉદયપુર જિલ્લાના મુખ્ય શહેર ખાતે સ્થિત એક સ્થાનિક હવાઈમથક (વિમાનક્ષેત્ર) છે. તે ઉદયપુર શહેરથી ૨૨ કિ.મી. (૧૪ માઇલ)  જેટલા અંતરે પૂર્વ દિશામાં સ્થિત થયેલ છે. હવાઈમથકનું નામકરણ ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના મેવાડના એક પરાક્રમી શાસક મહારાણા પ્રતાપના નામ પરથી કરવામાં આવેલ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:રાજસ્થાનનાં હવાઈ મથકો
શ્રેણી:ભારતનાં હવાઈમથકો
શ્રેણી:ઉદયપુર જિલ્લો
કરણી માતા, ઉદયપુર

**શ્રી મંશાપૂરણ કરણી માતા મંદિર** એક હિંદુ દેવી મંદિર છે, જે ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ રાજસ્થાન રાજ્યમાં ઉદયપુર શહેર ખાતે આવેલ છે. આ મંદિર ઉદયપુર જિલ્લાના *મચલા મગરા* નામની ટેકરી પર સ્થિત છે તેમજ ઉદયપુર દૂધ તલાઈ તળાવ આ મંદિરની નજીકમાં જ આવેલ છે. આ મંદિરમાં કરણી માતાની પથ્થરમાંથી બનેલ પ્રતિમા સ્થાપિત છે. આ મંદિર ઉદયપુર શહેરની શોભા વધારે છે. આ મંદિરની આસપાસ કે મંદિર સુધી કોઈ વાહન પહોંચી શકતું ન હોવાને કારણે મંદિર અને આસપાસની જ્ગ્યા શુદ્ધ છે, ત્યાં કોઈ પ્રદૂષણ નથી એટલે કે પ્રદૂષણ-મુક્ત છે.

## સ્થાન 
કરણી માતા મંદિર, ઉદયપુર શહેરના કેન્દ્રમાં સ્થિત  છે, જે વધુ દૂર નથી, મહારાણા પ્રતાપ હવાઈમથક ૨૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે, જ્યારે ઉદયપુર શહેરના રેલવે સ્ટેશન અને ઉદયપુર શહેરના બસ મથક પરથી માત્ર ૪ કિલોમીટર દૂર આવેલ છે. આ ઉપરાંત શ્રદ્ધાળુઓ સ્થાનિક ટાંગા, ઓટો-રીક્ષા દ્વારા પણ પહોંચી શકે છે. આ ટાંગા અને ઓટો-રીક્ષા માત્ર દૂધ તલાઈ તળાવ સુધી જ લઈ જાય છે. જો કે દૂધ તલાઈ તળાવ ખાતેથી આ રજ્જુ-માર્ગ (Ropway) દ્વારા પણ જઈ શકાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:ઉદયપુરનાં જોવાલાયક સ્થળો
ભાવડા મોટા (તા. દ્વારકા)

'''''' ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા તેમજ ત્રણ બાજુએથી દરિયા વડે ઘેરાયેલા ઓખામંડળ તરીકે ઓળખાતા દ્વારકા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ભાવડા (મોટા) ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડો. વર્ગીસ કુરિયન

**વર્ગીસ કુરિયન** (૨૬ નવેમ્બર ૧૯૨૧ – ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨) જેઓ *ભારતમાં શ્વેત ક્રાંતિના પિતા* ગણાય છે સામાજીક ઉદ્યોગદ્રષ્ટા હતા, જેમના વિશ્વમાં સૌથી વધુ મોટા ડેરી વિકાસ કાર્યક્રમ *ઓપરેશન ફ્લડ*, ને કારણે ભારત ૧૯૯૮માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને પાછળ રાખીને વિશ્વમાં સૌથી વધુ દૂધ ઉત્પાદન કરતો દેશ બન્યો હતો, અને ૨૦૧૦-૧૧ના વર્ષમાં ૧૭ ટકાના હિસ્સા સાથે દૂધની અછત ધરાવતા દેશમાંથી ૩૦ વર્ષમાં પ્રતિ વ્યક્તિ દૂધની માત્રામાં બેગણો વધારો થયો હતો, અને તેને કારણે ભારતમાં ડેરી ઉદ્યોગ સૌથી મોટો સ્વરોજગારી વાળો ઉદ્યોગ બન્યો હતો, જેને કારણે રોજગારી, આવક, રોકાણ, પોષક, શિક્ષણ, તંદુરસ્તીમાં વધારો અને જાતિગત ભેદભાવોમાં ઘટાડો તેમજ નીચલા સ્તર સુધી લોકશાહી અને નેતાગીરીમાં પરિવર્તનો જોવા મળ્યા હતા.

## અંગત જીવન 
કુરિયન ટૂંકી માંદગી પછી ૯૦ વર્ષની વયે ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ના રોજ નડીઆદમાં અવસાન પામ્યા હતા અને થોડા સમય પછી તેમના પત્નિ મુંબઈમાં અવસાન પામ્યા હતા.

વર્ગીસ કુરિયનનું મોટાભાગનું જીવન ગુજરાતમાં પસાર થયું હોવા છતાં તેઓ ગુજરાતી સમજી શકતા હતા પણ બોલતા નહોતા તેમજ તેઓ દૂધ પીતા નહોતા. તેમનો ઉછેર ખ્રિસ્તી ધર્મના વાતાવરણમાં થયો હતો પરંતુ તેઓ પછીથી નાસ્તિક બન્યા હતા.

## પુસ્તકો 
* Kurien, Verghese (2005) *I Too Had a Dream*. APH Publishing Corp. ISBN 9788174364074
* Kurien, Verghese (1997) *An Unfinished Dream*. Tata-McGraw-Hill. ISBN 9780074622148
* Kurien, Verghese *The Man Who Made The Elephant Dance* ISBN 9789382299240

## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* Official Website of Verghese Kurien
* Official Biography – Amul
* Dr. Verghese Kurien: The Making of a Legend
* The Amul Saga by Verghese Kurien

શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૨૧માં જન્મ
રામનાથ કોવિંદ

**રામનાથ કોવિંદ** (જન્મ ૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૫) ભારતના ૧૪મા રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ ૨૦૧૭ની ભારતના રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણીમાં ચૂંટાયેલા હતા. કોવિંદ ભારતીય રાજકારણી અને દલિત નેતા છે. અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (બીજેપી)ના સભ્ય છે. તેઓ ૨૦૧૫ થી ૨૦૧૭ સુધી બિહારના રાજ્યપાલ હતા.

## જન્મ અને શિક્ષણ  
કોવિંદનો જન્મ ૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૫ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના કાનપુર દેહાત જિલ્લાના ગામ પરૌંખમાં કોળી પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા મૈકૂ લાલ જે કોળી જાતિના હતા તથા ગામમાં વૈદ્ય તરીકે સેવા કરતા હોવાથી ગામના લોકો તેમને મૈકૂ લાલ વૈદ્ય કે મૈકૂ બાબાના નામથી ઓળખતા હતા. તેમણે કાનપુર વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી વાણિજ્યમાં સ્નાતક (બી.કોમ.)ની પદવી અને પછી કાયદાવિદ્‌ (એલ.એલ.બી.)ની પદવી મેળવેલી છે.

## કારકિર્દી 
### વકીલ 
કાનપુર વિદ્યાલયમાંથી કાયદાના સ્નાતકનું શિક્ષણ લીધા પછી કોવિંદ સિવિલ સેવાઓની પરીક્ષાની તૈયારી માટે દિલ્હી ગયા. તેમણે ત્રીજા પ્રયાસે આ પરીક્ષા પાસ કરી, પણ તેઓની પસંદગી આઈ.એ.એસ. સેવાને બદલે અન્ય સેવાઓમાં થઈ આથી તેઓ સિવિલ સેવામાં જોડાયા નહિ. તેને બદલે તેઓએ વકીલ તરીકેની કારકિર્દી શરૂ કરી. તેઓ ૧૯૭૭થી ૧૯૭૯ સુધી દિલ્હી ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં (દિલ્હી હાઈકોર્ટ) કેન્દ્ર સરકારના વકીલ હતા અને ૧૯૮૦થી ૧૯૯૩ સુધી કેન્દ્ર સરકારના સ્થાયી વકીલ તરીકે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં (સુપ્રીમ કોર્ટ) સેવાઓ આપી. ૧૯૭૮માં તેઓ ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના નોંધાયેલા વકીલ (advocate-on-record) બન્યા. તેઓએ ૧૯૯૩ સુધી, લગભગ ૧૬ વર્ષ, દિલ્હી ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં વકીલ તરીકે કામ કર્યું. તેઓ ૧૯૭૧માં દિલ્હી બાર કાઉન્સિલમાં વકીલ તરીકે નોંધાયા હતા. વકીલ તરીકે તેઓએ નવી દિલ્હીના 'મહિલાઓ અને ગરીબોને નિઃશુલ્ક કાનૂની સેવા મંડળ' દ્વારા સમાજનાં પછાત વર્ગને નિઃશુલ્ક કાનૂની સેવાઓ પૂરી પાડી હતી.

### ભાજપાના સભ્ય 
તેઓ ૧૯૯૧માં ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં જોડાયા. તેમણે દેરાપુર ખાતે આવેલું પોતાનું વારસાગત બાપીકું મકાન રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘ (આર.એસ.એસ.)ને દાનમાં આપી દીધું હતું.

### રાજ્યપાલ 
૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૫ના રોજ કોવિંદને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બિહારના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરાયા હતા. તા.૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૫ના રોજ, પટણા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ઈકબાલ એહમદ દ્વારા કોવિંદને બિહારના ૩૬મા રાજ્યપાલ તરીકે, રાજભવન, પટણા ખાતે શપથવિધિ સમારોહ યોજી શપથ લેવડાવાયા હતા. 

રાજ્યપાલ તરીકે, તેમણે અયોગ્ય શિક્ષકોની બઢતીમાં વિસંવાદીતા, ભંડોળનો ગેર વહીવટ અને વિશ્વવિદ્યાલયમાં અયોગ્ય ઉમેદવારોની ભરતી જેવી બાબતોની તપાસ કરવા માટે ન્યાયિક કમિશનની રચના કરેલી એ પગલાંની પ્રશંસા થયેલી.

## અંગત જીવન 
કોવિંદે ૩૦ મે, ૧૯૭૪ના રોજ સવિતા કોવિંદ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને એક પુત્ર, પ્રશાંત કુમાર અને એક પુત્રી, સ્વાતિ છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રપતિ
શ્રેણી:૧૯૪૫માં જન્મ
મોતીબાગ મેદાન, વડોદરા

**મોતી બાગ સ્ટેડિયમ** એક ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ છે જે વડોદરા, ગુજરાત ખાતે સ્થિત થયેલ છે.

આ મેદાન લક્ષ્મી વિલાસ મહેલ પરિસર - કે જે એક વિશાળ  જેટલા વિસ્તારમાં શહેરના કેન્દ્રમાં આવેલ છે. મહેલ અને સ્ટેડિયમ પર પહેલાં વડોદરા રાજ્યના ભૂતપૂર્વ શાસક અને ક્રિકેટમાં વડોદરાના મહાન ખેલાડી - ગાયકવાડની અંગત માલિકી હતી.

આ સ્ટેડિયમની બેઠક ક્ષમતા ૧૮,૦૦૦ વ્યક્તિઓ જેટલી છે. આ મેદાનનો ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ માટે બંધ કરવામાં આવેલ છે, કારણ કે અદ્યતન સુવિધાઓ સાથે હાલમાં આઈપીસીએલ ક્રિકેટ મેદાન ઉપલબ્ધ છે.

## એક દિવસ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ 
આ સ્ટેડિયમ ખાતે આયોજિત એક દિવસીય આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ મેચ અત્યાર સુધી:

## રમત આંકડા 
### સદી 
* આ મેદાન પર સૌથી ઝડપી સદીનો વિશ્વ વિક્રમ (૧૦૮ અણનમ) ન્યૂઝીલેન્ડ ક્રિકેટ ટીમ સામે મોહમ્મદ અઝરુદ્દીન દ્વારા ૬૨ બોલમાં ૧૦૦ રન કરી સ્થાપવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલાં મુલ્તાન ખાતે ઝહીર આબ્બાસ દ્વારા ૭૨ બોલમાં ૧૦૦ રન ફટકારવાનો વર્લ્ડ રેકોર્ડ હતો, જે તૂટી ગયો હતો. માર્ચ ૭, ૨૦૦૭, સુધીનો આ સૌથી ઝડપી સદી માટેનો એક ભારતીય વિશ્વવિક્રમ રહ્યો હતો. એના પછીનો સૌથી ઝડપી સદીનો વિક્રમ વિરેન્દ્ર સહેવાગ (૬૯ બોલમાં ૧૦૦ રન) નો હતો, જે કોલંબો ખાતે નોંધાયો હતો. હાલ પણ સૌથી ઝડપી સદીઓના વિશ્વવિક્રમની યાદીમાં આ સદીનો ઉલ્લેખ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* મોતીબાગ ક્રિકેટ મેદાન - ઇતિહાસ 
* ક્રિક‌ઇન્ફો પર મેદાન વિશે માહિતી

શ્રેણી:વડોદરા શહેર
શ્રેણી:ક્રિકેટ
ગોપનું મંદિર

**ગોપનું મંદિર** ગુજરાત રાજ્યના જામનગર જિલ્લાના જામજોધપુર તાલુકામાં ઝીણાવારી ગામમાં આવેલું પ્રાચીન મંદિર છે. તે આશરે ઇ.સ. ૫૭૫-૬૫૦ના સમયનું છે અને ગુજરાતમાં પથ્થરોથી બનેલા અને બાકી રહેલા મંદિરોમાંનું એક છે. તેનું સ્થાપત્ય ગાંધાર કળા અને ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતના મંદિરોનો પ્રભાવ ધરાવે છે. આ મંદિરમાં ગર્ભગૃહ ચોરસ છે જેની આજુબાજુ બેવડા ચોગાનો આવેલા છે. તે વિશિષ્ટ પ્રકારનું શિખર ધરાવે છે.

## સ્થાન 
તે વર્તુ નદીના કાંઠા પર અને બરડા પર્વતમાળાના ગોપ શિખરની દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. ગોપ શિખર પર ગોપેશ્વર અથવા ગોપનાથ તરીકે ઓળખાતું શિવ મંદિર આવેલું છે. શિખર પર નાની ગુફાઓ આવેલી છે જ્યાં શ્રદ્ધાળુઓ આશરો લે છે. ઝીણાવારી ગામ નાની ગોપ અથવા જૂના ગોપ તરીકે પણ ઓળખાય છે, જે ઘુમલીની ઉત્તર દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિર ભારત સરકારના પુરાતત્વ ખાતા દ્વારા રક્ષિત સ્મારક છે અને રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક (N-GJ-133) છે.

આ મંદિર સાથે ગોપી અને કૃષ્ણની લોકકથા જોડાયેલી છે. આવા મંદિરોમાં માર્તંડનું સૂર્યમંદિર, પાંડરેથાન અને પાયાર મંદિરોનો સમાવેશ થાય છે, જોકે તેઓ બધાં ૮મી સદી કરતાં જૂનાં છે. આ મંદિર પર ગાંધાર સ્થાપત્યનો પ્રભાવ છે, જે કુશાન સમયગાળા દરમિયાન ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતીય પરંપરા હતી, જે કદાચ બૌદ્ધો સિંધથી કાઠિયાવાડમાં લાવ્યા હશે જેનો કાશ્મીરી સ્થાપત્ય પર પણ પ્રભાવ છે. ગુપ્ત સમયના મંદિરોની જેમ, આ મંદિરનો પાયો ઉંચો અને ચોરસ છે અને પૂર્વ દિશામાં મુખ ધરાવે છે, પરંતુ પાયો વધુ ઉંચો છે અને મોટા પથ્થરોથી બનેલો છે, જે સ્થાનિક લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે. આ મંદિર જૂનાગઢની ઉપરકોટની ગુફાઓની જે ચૈત્ય બારીઓ ધરાવે છે. પરંતુ તેનો વેદિકા તરીકેનો ઉપયોગ થયો નથી, જેથી તે પાછળથી ઉમેરવામાં આવી હશે. મિરપુર ખાસના કાહુ-જો-દરો શિલ્પ ગોપ મંદિરના શિલ્પો જોડે સમાનતા ધરાવે છે. ૪થી અને ૫મી સદીનું હોવાથી ગોપ મંદિર કદાચ આ સમયગાળાના સમાન હોઇ શકે છે.

## ચિત્રો 

ચિત્ર:GopTemplejamnagar.jpg|ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાંથી દેખાવ, ૧૮૭૪
ચિત્ર:Old temple, general view from the east, Gop, Gujarat.jpg|પૂર્વ દિશામાંથી દેખાવ, ૧૮૭૪
ચિત્ર:View from the south-east of the old temple at Gop, Gujarat.jpg|દક્ષિણ-પૂર્વમાંથી દેખાવ, ૧૮૭૪

## નોંધ અને સંદર્ભો 
### નોંધો 
* સંકાલિયા મિરપુરખાસના કાહુ-જો-દારો સ્તુપ પરથી એવું માને છે કે આ મંદિર ૫મી સદીનું છે પણ જુનાગઢની બૌદ્ધ ગુફાઓ કરતાં પહેલાનું નથી. દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સ્ત્રોતો તેને મૈત્રક કાળ (૬ઠ્ઠી સદીનો પાછળનો અથવા ૭મી સદીનો શરૂઆતનો સમય)માં મૂકે છે. કેટલાક મંદિરની આજુબાજુથી મળેલા લાલ માટીના વાસણો પરથી તેને પશ્ચિમી સત્રપના સમયનું હોવાનું સૂચન કરે છે. કે. વી. સૌદરા રાજન તેને ૭મી સદીના પ્રથમ ભાગનું હોવાનું માને છે.
* *ગુંબજ* માટેનો શબ્દ *વિમાન* છે, અને *શિખર* એ *ગુંબજ*નો મુકુટ છે. *વિમાન* મોટાભાગે દક્ષિણ ભારતમાં વપરાય છે અને ઉત્તર ભારત અને ગુજરાતમાં ક્યાંય વપરાતો નથી. એટલે અહીં *શિખર* શબ્દ જ વપરાયેલો છે.

### સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* An article with images on *The Idea of India* 

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
શ્રેણી:મૈત્રકકાલીન સ્થાપત્યો
મીરા કુમાર

મીરા કુમાર (જન્મ ૩૧ માર્ચ ૧૯૪૫) એક ભારતીય રાજકારણી અને ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી છે. તેઓ ૨૦૦૪ થી ૨૦૦૯ સુધી સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી, ૨૦૦૯ માં ટૂંકા ગાળા માટે જળ સંસાધન મંત્રી અને ૨૦૦૯ થી ૨૦૧૪ સુધી લોકસભાના ૧૫ મા અધ્યક્ષ હતા. મીરા કુમાર ૨૦૧૭ માં સંયુક્ત પ્રગતિશીલ ગઠબંધન (યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ – યુપીએ) દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રપતિ માટે નામાંકિત થનારા દ્વિતીય મહિલા બન્યા હતા. 

૧૫મી લોકસભાના સભ્ય બનતા પહેલા તેઓ ૮મી, ૧૧મી, ૧૨મી અને ૧૪મી લોકસભામાં અગાઉ ચૂંટાયા હતા. કુમાર ૨૦૧૭ ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટે અગ્રણી વિરોધી પક્ષો દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ પદના સંયુક્ત ઉમેદવાર હતા અને રાષ્ટ્રીય જનતાંત્રિક ગઠબંધન (નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ – એનડીએ)ના ઉમેદવાર રામનાથ કોવિંદ સામે ચૂંટણી હારી ગયા હતા. મીરા કુમારનો વોટ શેર હારેલા ઉમેદવાર માટે બીજા નંબરનો સૌથી વધુ વોટ શેર છે, જે ૧૯૬૯ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં નીલમ સંજીવ રેડ્ડીનો વોટ શેર અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ છે.

## જન્મ અને શિક્ષણ
મીરા કુમારનો જન્મ બિહારના ભોજપુર જિલ્લાના આરામાં, ભુતપૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન અને દલીત નેતા, જગજીવન રામ અને સ્વતંત્રતા સેનાની ઈન્દ્રાણી દેવીને ત્યાં થયો હતો.

તેમણે વિલ્હેમ કન્યા શાળા, દહેરાદૂન અને મહારાણી ગાયત્રીદેવી કન્યા શાળા જયપુરમાં અભ્યાસ કરેલો. થોડા સમય માટે તેમણે બનસ્થલી વિદ્યાપીઠમાં પણ અભ્યાસ કરેલો. તેમણે આર્ટ્સ વિભાગમાં અનુસ્તાકપદ (એમ.એ.) અને કાયદાવિદ્દ (એલ.એલ.બી.)નું શિક્ષણ ઈન્દ્રપ્રસ્થ મહાવિદ્યાલય અને મિરાન્ડા હાઉસ, દિલ્હી વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે પૂર્ણ કરેલું. ૨૦૧૦માં બનસ્થલી વિદ્યાપીઠ દ્વારા તેમને માનદ ડૉક્ટરેટની ઉપાધી પ્રદાન થયેલી છે.

## કારકિર્દી
### વિદેશ સેવા
૧૯૭૫માં, તેઓ ’ભારતીય વિદેશ સેવા’માં જોડાયા અને વિશ્વનાં ઘણાં દેશોમાં ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે.

### રાજકીય કારકિર્દી
૧૯૮૫માં તેઓ રાજકારણમાં પ્રવેશ્યા. અને ઉત્તર પ્રદેશની બિજનૌર બેઠક પરથી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનાં ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટાયા, આ ચૂંટણીમાં તેમના હરીફ તરીકે ભારતીય રાજકારણનાં નિવડેલા રાજકારણીઓ અને દલિત આગેવાનો એવા માયાવતી અને રામ વિલાસ પાસવાન હતા જેમને એમણે હરાવ્યા. મીરા કુમાર ૭મી, ૧૧મી અને ૧૨મી લોક સભાના સભ્ય તરીકે દિલ્હીની કારોલબાગ લોકસભા બેઠક પરથી ચૂંટાયેલા. ૧૯૯૬માં ભારતીય જનતા પાર્ટીની લહેર વખતે તેમણે આ બેઠક ગુમાવી હતી પણ, ૨૦૦૪ અને ૨૦૦૯માં તેઓ તેમનાં પિતાની અગાઉની બેઠક, બિહારની સાસારામ લોકસભા બેઠક, પર નોંધપાત્ર બહુમતીથી ફરી ચૂંટાયેલા. ૨૦૧૪ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં તેઓ સાસારામ બેઠક પર  છેદી પાસવાન સામે ૩૨૭ મતના ફેરથી હાર્યા હતા. 

કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની યુપીએ સરકારમાં તેઓ ૨૦૦૪થી ૨૦૦૯ સુધી સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ ખાતાનાં પ્રધાન હતા. ૨૦૦૯માં તેઓને જળ સંશાધન મંત્રાલય સોંપાયું હતું પણ લોક સભાનાં અધ્યક્ષ તરીકે તેમની નિમણુંક થતાં તેઓએ ત્રીજા જ દિવસે પ્રધાનપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. તેઓ લોકસભાનાં પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયેલા હતા. તેમણે ૨૦૦૯થી ૨૦૧૪ સુધી અધ્યક્ષ પદે સેવાઓ આપી હતી.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* મીરા કુમાર જીવનચરિત્ર ભારત સરકાર પોર્ટલ
* ’બંગલા વિવાદ’માં લોકસભા અધ્યક્ષ મીરા કુમારીને સ્વચ્છ જાહેર કરતા કમલ નાથ 

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૪૫માં જન્મ
ફિરંગી દેવળ (કળસાર)

**ફિરંગી દેવળ **ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાના મહુવા નજીક કળસાર ગામમાં આવેલું મંદિર અને સ્મારક છે. હાલમાં તેની જાળવણી યોગ્ય રીતે થતી નથી. રવિશંકર રાવળ દ્વારા આ મંદિરને ૧૯૪૭-૪૮માં સૂર્ય મંદિર તરીકે ઉલ્લેખવામાં આવ્યું હતું.

આ મંદિરનો ઉપયોગ હવે પૂજા કરવા માટે થતો નથી અને તેમાં કોઇ દેવી-દેવતાની મૂર્તિ નથી. મંદિરના ચૈત્ય જેવા ગુંબજ પરથી એવું જણાય છે કે આ મંદિર કદાચ બૌદ્ધ અથવા બ્રાહ્મણ ધાર્મિક સ્થળ તરીકે વપરાતું હશે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો
શ્રેણી:રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક
શ્રેણી:મૈત્રકકાલીન સ્થાપત્યો
કંડાઘાટ

**કંડાઘાટ** ઉત્તર ભારતીય રાજ્ય હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના સોલન જિલ્લામાં આવેલું એક નગર છે, જે નેશનલ હાઇવે ૨૨ પર આવેલ છે. વહીવટી રીતે કંડાઘાટ નગર ખાતે સોલન જિલ્લામાંનું એક તાલુકા મથક છે. હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યની રાજધાની શિમલા અહીંથી ૩૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે. કંડાઘાટ ઐતિહાસિક પતિયાલા રજવાડાની શિયાળાની રાજધાની અને હાલના સમયમાં એક પ્રસિદ્ધ પર્યટન કેન્દ્ર ચૈલ જવા માટેનો માર્ગ અહીંથી અલગ પડે છે. ચૈલ અહીંથી ૨૯ કિલોમીટરના અંતરે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
અમદાવાદ જિલ્લાના રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકોની યાદી

આ ભારતના **અમદાવાદના મહત્વના રાષ્ટ્રીય સ્મારકોની યાદી** છે. આ સ્થળો ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા અધિકૃત રીતે જાહેર કરાયેલા અને તેના જાળસ્થળ પર નોંધાયેલા છે. સ્મારક સૂચકાંક એ યાદીના પેટા વિભાગ (રાજ્ય,પુરાતત્ત્વ મંડળ)નું ટૂંકું રૂપ અને ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણના જાળસ્થળ પર પ્રસિદ્ધ થયા ક્રમના અંક દ્વારા બનેલો છે. ગુજરાતમાં ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ દ્વારા ૨૦૩ સ્મારકોને રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક તરીકે જાહેર કરાયા છે.ગુજરાતમાં ASI દ્વારા ૨૦૩ સ્થાપત્યોને રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારકો તરીકે જાહેર કરાયા છે.

## રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકોની યાદી 
તકનિકી કારણોસર અમદાવાદ જિલ્લાનાં સ્મારકોની યાદી અલગથી બનાવી છે. ગુજરાતના રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકોની યાદી અલગ છે.

|}

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતમાં રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારકોની યાદી

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
મધ્યકાળની ગુજરાતી

**મધ્યકાળની ગુજરાતી** (ઈસ. ૧૫૦૦–૧૮૦૦), રાજસ્થાનીથી અલગ પડી જૂની અને મધ્યમ ગુજરાતી વચ્ચે ક્રમશ: સંક્રમણ મુખ્ય ધ્વન્યાત્મક પરિવર્તનો થયા હતા. આ ફેરફારોની અસર વ્યાકરણ પર થઇ હતી.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ
વિશ્વકર્મા સરકારી ઇજનેરી કોલેજ

**વિશ્વકર્મા ગવર્નમેન્ટ એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ** (વીજીઈસી), જે સરકારી ઇજનેરી કોલેજ, ચાંદખેડા (જીઇસી, ચાંદખેડા) તરીકે પણ ઓળખાય છે, અમદાવાદ જિલ્લાના ચાંદખેડા ખાતે આવેલી કોલેજ છે. વીજીઈસી ગુજરાત ટેક્નોલોજીકલ યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલ છે. આ કોલેજની સ્થાપના ૧૯૯૪માં કરવામાં આવી હતી, જે એમ.એસ. બિલ્ડિંગ, સેક્ટર ૧૧, ગાંધીનગરથી સંચાલન કરી રહી છે. નવા કેમ્પસનું ઉદ્ઘાટન ૨૦૦૫માં ભારતના વડાપ્રધાન અને ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

## ઇતિહાસ 
વિશ્વકર્મા ગવર્નમેન્ટ એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ, અમદાવાદની સ્થાપના ઓગસ્ટ ૧૯૯૪માં કરવામાં આવી હતી, જેમાં એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજીના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ આપવાનો ઉદ્દેશ હતો. આ સંસ્થા ઓલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ઓફ ટેકનીકલ એજ્યુકેશન (એઆઈસીટીઇ), નવી દિલ્હી દ્વારા માન્ય છે. આ કૉલેજને ટેકનિકલ શિક્ષણ કમિશ્નરની કચેરી, ગુજરાત રાજય, ગાંધીનગર દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવે છે અને ગુજરાત ટેક્નોલોજિકલ યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલ છે.

૧૯૯૪માં શરૂઆત થઇ ત્યારે, કોલેજમાં ત્રણ વિભાગો - ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ, ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન અને કંટ્રોલ એન્જિનિયરિંગ અને કેમિકલ એન્જિનિયરિંગ હતા. અન્ય વિભાગો પછીથી રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્રણ વિભાગો એનબીએ માન્યતાપ્રાપ્ત છે. વિદ્યાર્થી વિભાગ જૂન ૨૦૦૫માં કોલેજ તેના નવા કેમ્પસ ખાતે ચાંદખેડા, અમદાવાદ ખાતે ખસેડવામાં આવી ત્યારે થયો હતો. નવા કેમ્પસમાં કુલ ૧૪ બ્લોક્સ છે, જેમાં બિલ્ડિંગ અંદાજે ૨૧,૦૦૦ ચો.મીટર વિસ્તાર ધરાવે છે.

ગુજરાત ટેક્નોલોજીકલ યુનિવર્સિટીની નવી ઇમારત આ કોલેજના કેમ્પસમાં આવેલી છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:શિક્ષણ
ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી ૨૦૧૭

**ભારતના રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણી** ૧૭ જુલાઇ, ૨૦૧૭ના રોજ થઇ ગઇ, મતગણતરી ૨૦ જુલાઇ, ૨૦૧૭ના રોજ, હાલના રાષ્ટ્રપતિની અવધી પૂર્ણ થવાનાં પાંચ દિવસ અગાઉ કરવામાં આવી હતી. ભારતના બંધારણમાં રાષ્ટ્રપતિ પદ વધુમાં વધુ કેટલી વખત ગ્રહણ કરી શકાય તેની કોઈ ચોક્કસ સીમા બાંધેલી ન હોય, પદધારી રાષ્ટ્રપતિ પણ ફરી ઉમેદવારી માટે લાયક ગણાય છે.  

## અધિકૃત ઉમેદવારો

| 
File:Meira Kumar.jpg|

* રામનાથ કોવિંદ, બિહારના રાજ્યપાલ, ભારતીય જનતા પાર્ટીની આગેવાની હેઠળના એન.ડી.એ.ના ઉમેદવાર હોવાની ઘોષણા ભાજપાના પ્રમુખ અમિત શાહ દ્વારા તા: ૧૯ જૂન, ૨૦૧૭ના રોજ કરવામાં આવી છે. 
* મીરા કુમાર, લોક સભાનાં ભુતપૂર્વ અધ્યક્ષ, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળના વિરોધપક્ષોનાં ઉમેદવાર હોવાની ઘોષણા એ સાથીપક્ષોની એક બેઠક પછી તા: ૨૨ જૂન, ૨૦૧૭ના રોજ કરવામાં આવી છે.

## ચૂંટણીની કાર્યવાહી 
રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી ઈલેક્ટોરલ કોલેજ (મતદારગણ) દ્વારા કરવામાં આવે છે જે સંસદના બંન્ને ગૃહો, લોક સભા અને રાજ્ય સભાનાં ચૂંટાયેલા સભ્યો, ૨૯ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દિલ્હી તથા પોંડિચેરીની ધારાસભાઓનાં ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો દ્વારા બનેલી હોય છે. ૨૦૧૭માં, મતદારગણમાં કુલ ૭૭૬ સાંસદ અને ૪૧૨૦ ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. મતદારગણનાં કુલ મતોનું મુલ્ય ૧૦,૯૮,૮૮૨ છે. જેમાંથી બહુમતી માટે ૫,૪૯,૪૪૨ મતો જરૂરી ગણાશે. ૨૦૧૭ની પેટાચૂંટણીઓ અને રાજ્યોની ચૂંટણીઓ પછી એન.ડી.એ.ને આ બહુમતિ મતમાં આશરે ૨૦,૦૦૦ મતની ઘટ પડે છે.

રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર નિયુક્ત થવા માટે ઓછામાં ઓછા ૫૦ મતદાર દરખાસ્તકર્તા તરીકે અને ૫૦ મતદાર ટેકેદાર તરીકે હોવા જરૂરી છે. ચૂંટણી એકમાત્ર બદલી શકાતા મત દ્વારા પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્ત્વ અનુસાર યોજવામાં આવે છે. મતદાન ગુપ્ત મતદાન હોય છે. રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીની પ્રક્રિયા ભારતીય બંધારણના ૫૫ મી કલમ અનુસાર કરવામાં આવે છે.
## આ પણ જુઓ 
* ભારતના રાષ્ટ્રપતિઓની યાદી
* ભારતના રાષ્ટ્રપતિ

## સંદર્ભો
મીતીયાળા વન્યજીવન અભયારણ્ય

**મીતીયાળા સિંહ અભયારણ્ય** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમરેલી જિલ્લામાં સાવરકુંડલા તાલુકાના મીતીયાળા ગામ પાસે આવેલ એક સંરક્ષિત વિસ્તાર છે, જે મીતીયાળા ઘાસીયા મેદાન (ગ્રાસલેન્ડ) તરીકે પણ ઓળખાય છે.

આ જંગલ ભારતને સ્વતંત્રતા મળી તે પહેલાં ભૂતપૂર્વ ભાવનગર રજવાડાનો એક ભાગ હતો. મીતીયાળા વન્યજીવન અભયારણ્ય ૧૮.૨૨ કિ. મી.2 જેટલો વિસ્તાર ધરાવે છે અને તેની સ્થિતિની પુષ્ટિ ૨૦૦૪માં નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ અભયારણ્યમાં લગભગ ૧૧ થી ૧૨ સિંહ અને દીપડાઓ છે. ઉપરાંત ટપકાંવાળા હરણ (સ્પોટેડ ડીયર), શિયાળ (ઈન્ડીયન જેકલ), ઝરખ (સ્ટ્રાઈપ્ડ હાઈના), કીડીખાઉં (ઈન્ડીયન પેંગોલીન), ઘોરખોદીયું (હની બેજર), ચિંકારા, નીલગાય (બ્લુ બુલ) જેવા વન્ય પ્રાણીઓ આ અભયારણ્ય ખાતે જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત આ અભ્યારણ્ય પક્ષીઓ માટે પણ વિખ્યાત છે અહીં પક્ષીઓમાં દૂધરાજ (પેરેડાઈઝ ફ્લાઈકેચર), નવરંગ (ઈન્ડીયન પીટ્ટા), પીળક (ગોલ્ડન ઓરીયલ), રેખાળી ચુગ્ગડ (સ્કોપ્સ આઉલ) તથા ઘણી પ્રજાતિના પંખીઓ જોવા મળે છે, ગીરના જંગલ સાથે કેટલીક જગ્યાએ સામાન્ય સરહદ હોવાથી ગીર અભયારણ્યના સિંહ વારંવાર આ વિસ્તારમાં અવરજવર કરતા હોય છે. આ અભયારણ્ય વિસ્તાર અને ગીર વચ્ચેનો વિસ્તાર બે વન્યજીવન આવાસને સાંકળનાર (કોરીડોર) તરીકેની સેવા આપે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતના અભયારણ્યો
શ્રેણી:વન્ય
શ્રેણી:અમરેલી જિલ્લો
મોહનખેડા જૈન તીર્થ

**મોહનખેડા જૈન તીર્થ** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલ મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલ ઈતિહાસને માટે પ્રખ્યાત રહેલા *પરમાર રાજવંશ* દ્વારા સ્થાપિત રજવાડાના ધાર જિલ્લાના સરદારપુર તાલુકાના મોહનખેડા ખાતે *શ્વેતાંબર જૈન સમાજ*નું મહત્વનું તીર્થ વિકસિત થયેલ છે. *શ્રીમદ વિજય રાજેન્દ્ર સૂરીશ્વરજી મહારાજ સાહેબ* દ્વારા સ્થાપિત આ તીર્થ માનવસેવાનું કેન્દ્ર બની ચૂકી છે. ગુરૂ સપ્તમી પર દરેક વર્ષે અહીં શ્રધ્ધાળુઓ ભારે સંખ્યામાં આવે છે.

## ઈતિહાસ 
શ્રીમદ વિજય રાજેન્દ્ર સૂરીશ્વરજી મહારાજ દ્વારા સંવત ૧૯૩૮માં અલીરાજપુર ખાતે ચાતુર્માસ કર્યો અને ત્યારબાદ ધાર જિલ્લાના રાજગઢ ખાતે ફરી પદાર્પણ કર્યુ. આ દરમિયાન ગુરૂદેવે શ્રાવકની લુણાજી પોરવાલને કહ્યું હતું કે તમે સવારે ઉઠીને ખેડા જાઓ અને ઘાટી પર જ્યાં કંકુનો સાથિયો દેખાય ત્યાં નિશાન બનાવો અને તે જગ્યાએ એક મંદિરનું નિર્માણ કરવાનો આદેશ કર્યો. ગુરૂદેવના આદેશ મુજબ લુણાજી દ્વારા મંદિર નિર્માણ કાર્ય શરૂ કરાવવામાં આવ્યું. સંવત ૧૯૩૯માં ગુરૂદેવનો ચાતુર્માસ નજીકમાં જ થયો અને સંવત ૧૯૪૦માં તેઓ રાજગઢ નગરમાં રહ્યા. તેમણે જાહેરાત કરી કે આ તીર્થ ભવિષ્યમાં વિશાળ રૂપ ધારણ કરશે અને તેને મોહનખેડાના નામે જાણવામાં આવશે. આજે આ તીર્થ તેમના જ આશીર્વાદને કારણે મહાતીર્થ બની ચૂક્યુ છે.

## મંદિર 
વર્તમાન સમયમાં આ તીર્થ ખાતેના મેદાનમાં વિશાળ અને ત્રિશિખરીય મંદિર આવેલ છે. આ મંદિરમાં મૂળ નાયક ભગવાન આદિનાથની ૩૧ ઈંચ ઊંચાઈની સુદર્શન પ્રતિમા બિરાજમાન છે. અન્ય બીજી મૂર્તિઓ શ્રી શંખેશ્વર પાર્શ્વનાથ અને શ્રી ચિંતામણિની છે. ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશ કરવા માટે સંગેમરમરના ત્રણ કલાત્મક દરવાજા આવેલ છે. ગર્ભગૃહ ખાતે શ્રી અનંતનાથજી, શ્રી સુમતિનાથજી અને અષ્ટધાતુની મૂર્તિઓ છે. 

મંદિરના ઉપરના ભાગમાં એક મંદિર છે, જે તીર્થકર ભગવાન શાંતિનાથનું છે. આ ઉપરાંત ચોકમાં શ્રી આદિનાથ મંદિરનું નિર્માણ પણ કરાવવામાં આવેલ છે. ભગવાન આદિનાથની ૧૬ ફૂટ ૧ ઈંચ ઉંચાઈ ધરાવતી વિશાળ શ્યામરંગની કાયોત્સર્ગ મુખવાળી શ્વેતાંબર મૂર્તિ અષ્ટમંગલ આસન પર બિરાજેલ છે. મુખ્ય મંદિરની ડાબી બાજુ ત્રણ શિખરોવાળા પાર્શ્વનાથ મંદિરની સ્થાપના પણ કરવામાં આવેલ છે. 

ગુરૂદેવના અગ્નિ સંસ્કાર મોહનખેડા ખાતે જ કરવામાં આવ્યા હતા. હાલમાં આ જગ્યા પર સ્વર્ણજડિત સમાધિ મંદિર બનાવવામાં આવેલ છે.

## સામાજિક સહયોગ
આ તીર્થ ખાતે શ્રી આદિનાથ રાજેન્દ્ર જૈન ગુરૂકૂળનું સંચાલન કરવામાં આવે છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓના રહેઠાણ, ભોજન અને શિક્ષણ માટેની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત પરિસરમાં શ્રી રાજેન્દ્ર વિદ્યા હાઈસ્કૂલ પણ ચાલુ કરવામાં આવેલ છે. આ ઉપરાંત અહી શ્રી ગુરૂ રાજેન્દ્ર માનવસેવા મંદિર ચિકિત્સાલય સંસ્થા પણ શરૂ કરવામાં આવેલ છે, જ્યાં ખુબ જ ઓછી ફી લઈને દાકતરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે. 

આ ઉપરાંત નેત્ર સેવા યજ્ઞનું આયોજન,આદિવાસી ગામમાં શાકાહારનો પ્રચાર અને વ્યસન મુક્તિ હેતુ શિબિરનુ આયોજન કરવામાં આવે છે. તદૌપરાંત અહીં નવ હજાર ચોરસફૂટ વિસ્તાર ધરાવતી શ્રી રાજેન્દ્ર સુરિ કુંદન ગૌશાળા છે, જેમાં સર્વસુવિદ્યાયુક્ત ૪ ગોસદન આવેલ છે. આ રીતે ઘણાં સામાજિક કાર્યો સાથે પણ આ તીર્થ સંકળાયેલ છે. આ સામાજિક કાર્યોમાં શ્રી ઋષભચંદ્ર વિજયજી મહારાજની પ્રેરણા અને તેમની મહેનત ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. 

## સંશોધન કાર્ય
શ્રી ગુરૂ રાજેન્દ્ર શોધ સંસ્થાની સ્થાપના આ તીર્થમાં કરવામાં આવેલ છે. જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જૈન સાહિત્યમાં રૂચિવાળા લોકો માટે પુસ્તકાલયની સુવિધા અને શોધપરક સાહિત્યનું પ્રકાશન કરવાનો છે.

## ભૌગોલિક સ્થિતિ
ધાર શહેરથી આશરે ૪૭ કિલોમીટર જેટલા અંતરે ઈન્દોર-અમદાવાદ રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ પર મોહનખેડા આવેલ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
સરચુ (હિમાચલ પ્રદેશ)

**સરચુ** () જેને **સિર ભુમ ચુન** () પણ કહેવાય છે, એ સ્થળ ભારત દેશના જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્ય લેહ જિલ્લામાં લેહ-મનાલી રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ પર સ્થિત એક નાનું વસાહતી ગામ અને વિશ્રામસ્થળ છે. હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યોની સરહદ નજીક આવેલ આ પડાવથી દક્ષિણ દિશામાં બારા-લાચ ઘાટ અને ઉત્તર દિશામાં લુંગા-લાચ ઘાટ એમ બન્ને તરફ પર્વતીય ઘાટ માર્ગ આવેલ છે. સરચુ ખાતે ઘણા મુસાફરો મજબૂત તંબુઓમાં રાત્રી પસાર કરે છે.

## આ પણ જુઓ 
* બારા-લાચ ઘાટ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
કોલ્વી ગુફાઓ

**કોલ્વી ગુફાઓ** અથવા **ખોલ્વે ગુફાઓ** ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના ઝાલાવાડ જિલ્લામાં કોલ્વી ગામ ખાતે આવેલ છે. આ ગુફાઓ લેટરાઈટ જાતના પથ્થરની ટેકરીમાં કોતરીને બનાવવામાં આવેલ છે. આ બૌદ્ધ ધાર્મિક સ્થળ ખાતે સ્તૂપો અને ચૈત્યો છે, જે  બૌદ્ધ સંપ્રદાય આધારીત છે. તેની સ્થાપત્ય શૈલી પર અહીંના હિન્યના પ્રદેશનું પ્રભુત્વ જોવા મળે છે. આ ગુફાઓ ખાતે ધ્યાનમગ્ન બુદ્ધ મૂર્તિઓ અને ઊભેલી સ્થિતિમાં છે. આ ગુફા ખાતે સ્તૂપો અને મોટા કદની બુદ્ધ મૂર્તિઓ છે, જે પુરાતાત્વિક દૃષ્ટિએ નોંધપાત્ર છે. કોલ્વા ગામની આસપાસ અન્ય સમાન ગુફાઓ મળી આવેલ છે, જે આ પ્રદેશમાં સમૃદ્ધ બૌદ્ધ સંસ્કૃતિનું અસ્તિત્વ સાબિત કરે છે.

આ ગુફાઓને કુદરતી હવામાનને પરિણામે ઉત્તરીય અને પૂર્વીય બાજુ પર સંપૂર્ણ નુકસાન થયેલ છે, પરંતુ તેના સ્થાપત્યના કારણે પુરાતત્વની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ છે. આ જૂથ ૫૦ ગુફાઓ ધરાવે છે, જેમાં અનેક ગુફાઓએ તેમના આકાર અને ચહેરા સમયકાળને કારણે ક્ષીણ થતાં ગુમાવેલ છે. હાલમાં ગુફાઓ પર કોઈનો  કબજો નથી. થોડી ગુફાઓ ખુલ્લી છે અથવા સ્તંભો ધરાવતા વરંડાવાળી છે.

## વિશેષ વાંચન 
## આ પણ જુઓ 
 આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા, રાજસ્થાન દ્વારા રક્ષિત સ્મારકો

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:પુરાતન સ્થળો
શ્રેણી:ભારતની ગુફાઓ
માઉન્ટ આબુ વન્યજીવ અભયારણ્ય

**માઉન્ટ આબુ વન્યજીવ અભયારણ્ય** ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના સિરોહી જિલ્લામાં માઉન્ટ આબુના પહાડી વિસ્તાર આવેલ પ્રસિદ્ધ પર્યટન સ્થળ છે. અહીં મુખ્યત્વે ભારતીય દિપડો, સ્લોથ રીંછ, જંગલી ભેંસ, સાંભર, ચિંકારા અને લંગુર વગેરે પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અરવલ્લી પર્વતમાળામાં ૨૮૮ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલ આ અભયારણ્યની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૬૦ના વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી. તેમજ ૧૯૮૦માં તેને અભયારણ્યનો હોદ્દો અપાયો હતો. અહીં પક્ષીઓની લગભગ ૨૫૦ તેમ જ વનસ્પતિની ૧૧૦ કરતાં વધુ પ્રજાતિઓ જોઈ શકાય છે. પક્ષી નિરિક્ષણમાં રસ ધરાવતા શોખીનો માટે આ યોગ્ય સ્થળ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:વન્ય