નીલગિરી

'''*નીલગિરી* '* () મર્ટલ કુળ મર્ટસિયાપ્રજાતિના પુષ્પિતવૃક્ષો(અને કેટલીક ઝાડીઓ)ની એક અલગ જાતિછે. આ જાતિના સદસ્ય ઓસ્ટ્રેલિયાના પુષ્પિત વૃક્ષોમાં મુખ્ય છે. *નીલગિરી* ની 700થી વધુ પ્રજાતિઓમાંથી મોટા ભાગની ઓસ્ટ્રેલિયન મૂળની છે,અને એમાંથી બહુ જ નાની સંખ્યામા ન્યૂ ગિની અને ઇંડોનેશિયાની આસપાસના ક્ષેત્રોઅને સુદૂર ઉત્તરમાં ફિલિપાઇન દ્વીપસમૂહોમાં જોવા મળે છે.[[]] ફક્ત 15 પ્રજાતિઓ ઓસ્ટ્રેલિયાની બહાર જોવા મળે છે ,અને ફક્ત 9 ઓસ્ટ્રેલિયામાં નથી હોતી. *નીલગિરી* ની પ્રજાતિઓ અમેરિકા,યુરોપ,આફ્રિકા,ભૂમધ્યસાગરીય બેસિન,મધ્ય-પૂર્વ,ચીન અને ભારતીય ઉપમહાદ્વીપ સહિત સમગ્ર ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપઉષ્ણકટિબંધીય ક્ષેત્રમાં ઉગાડવામાં આવે છે.

*નીલગિરી*  ત્રણ સમાન જાતિઓમાંથી એક છે,જેને સામાન્ય રીતે "યુકેલિપ્ટસ" કહે છે,બીજા છે *કોરિંબિયા*  અને *એંગોફોરા* . આમાંની કેટલીક પ્રજાતિ,પણ બધી નહીં,**ગુંદરના વૃક્ષ** તરીકે પણ ઓળખાય છે,કેમકે ઘણી બધી પ્રજાતિઓમાં છાલ ક્યાંકથી તૂટી જતા તેમાંથી પુષ્કળ રાળ(જેમ કે અપરિષ્કૃત ગુંદર) નીકળે છે. તેનુ જાતિગત નામ ગ્રીક શબ્દ ευ(*યુ* ) પરથી આવ્યું છે,જેનો અર્થ "સારુ" અને καλυπτος(*કેલિપ્ટસ* ),જેનો અર્થ "આચ્છાદિત" બાહ્યદલપુંજનું ઓપર્ક્યુલમ(ઉપરી સ્તર) થાય છે જે પુષ્પને શરૂઆતમાં ઢાંકે છે.

*નીલગિરી* એ વૈશ્વિક વિકાસ સંશોધકો અને પર્યાવરણવિદોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે. તે લાકડાનો ત્વરિત વિકાસ પામતો સ્રોત છે,તેના તેલનો ઉપયોગ સફાઇ માટે અને કુદરતી કીટનાશક તરીકે થાય છે,અને ક્યારેક એનો ઉપયોગ કળણોના નિકાલ માટે અને તેનાથી મેલેરિયાના જોખમને ઓછું કરવા થા્ય છે. તેની પ્રાકૃતિક સીમાઓની બહાર,નીલગિરી તેના ગરીબો

અમુક સિવાય બધી પ્રજાતિઓમાં,પર્ણો દંડની વિરુદ્ધ દિશામાં જોડીઓમાં બને છે, ક્રમિક જોડીઓ એકબીજાના સમકોણે(છેદતા) હોય છે. અમુક સાંકડ-પર્ણોવાળી પ્રજાતિઓ ઉદાહરણ તરીકે,*ઇ.ઓલીઓસા* ,બીજી પર્ણ જોડી પછી બીજાંકુરણ પર્ણો ઘણી વાર પાંચ તરફથી નીકળેલ દંડ પાસેથી સ્પષ્ટ રીતે સર્પિલ ગોઠવણીમાં ગુચ્છો બનાવે છે. સર્પિલ તબક્કા પછી,જેમાં થોડાથી લઇ ઘણી ગાંઠ રહી જાય છે,આ ગોઠવણી દંડમાંથી નીકળેલ અમુક પર્ણ દ્વારા સમાવિષ્ટ થવાથી ઉલ્ટાઈને-ચતુષ્ક થઇ જાય છે. એ પ્રજાતિઓમાં પુખ્ત પર્ણ જોડીઓથી ઉલ્ટું,જે દંડના શીર્ષથી વિપરીત બને છે,સ્પષ્ટ વૈકલ્પિક પુખ્ત પર્ણો રચવા દંડની અસમાન વૃદ્ધિને લીધે આધારથી અલગ થઇ જાય છે .

left|thumb|નીલગિરી લ્યૂકોકસી વાર. ‘રોઝીયા’ઓપર્ક્યુલમની હાજરી સાથે પુષ્પો અને કળીઓ દર્શાવે છે
right|thumb|નીલગિરી મેલ્લીઓડોરા, પુષ્પો અને  ફળ શીંગો દર્શાવે છે

### પુષ્પ 
thumb|right|પુષ્પ કળીઓ  અને  ઓપરક્યુલા of ઇ.&nbsp;એરીથ્રોકોરીસ
*નીલગિરી*  પ્રજાતિઓને સૌથી સરળતાથી ઓળખવા માટેની લાક્ષણિકતાઓ વિવિધ  પુષ્પો અને ફળ (બીજકોષો કે "શીંગો") છે. પુષ્પોને અસંખ્ય રુંવાટીવાળા પુંકેસર હોય છે જે સફેદ,પીળાશ પડતો સફેદ એક ગુલાબી હોઈ શકે છે.પુંકેસર ઓપર્ક્યુલમ નામક એક બાહ્ય આવરણથી ઢંકાયેલ હોય છે,આ આવરણ  પુષ્પદલ કે વજ્રદલનું બનેલ હોય છે. આ પુષ્પોને પાંખડી નથી હોતી,પરંતુ ઘણા સુંદર પુંકેસરોથી પોતાને સજાવે છે. પુંકેસરના વિસ્તરણ સાથે,ઓપરક્યુલમ ખુલતું જાય છે,ફૂલના સ્વરૂપના આધારે તે વિભાજિત થઇ જાય છે;તે એક વિશેષતા છે જે જાતિને એક રાખે છે.  જેમ *યુકેલીપ્ટસ*  નામ,ગ્રીક શબ્દો *યુ-* ,સારી રીતે, અને *કેલિપ્ટસ*, અર્થાત આવરણ, અર્થાત "સુરક્ષિત-આવરણ", ઓપર્ક્યુલમને વર્ણવે છે. કાષ્ઠ ફળો કે બીજો ઘણા ખરા શંકુ આકારના હોય છે અને જેના અંતે વાલ્વ હોય છે જેને ખોલીને બીજ કાઢવામાં આવે છે. અધિકાંશ પ્રજાતિઓમાં પુખ્ત પર્ણો આવતા શરૂ થયા પહેલા ફૂલ નથી ખીલતા; *યુકેલીપ્ટસ સિનેરિયા* અને *યુકેલીપ્ટસ પેરિનિઆના* નોંધપાત્ર અપવાદો છે.

left|thumb|200px|ઘેરી, ચીરાયેલ નીલગિરીની ‘લોહછાલ’.સાઇડરોક્સિલોન

### છાલ 
thumb|છાલની વિગતો, નીલગિરી એન્જોફોરોસાઇડ્સ, એપ્પલ બોક્સ
*નીલગિરી* ની છાલના દેખાવમાં છોડની વય,છાલના રેશાની લંબાઈ,છાલના ફેલાવાની ઢબ,જાડાઈ,સખ્તતા અને રંગ સાથે ભિન્નતા જોવા મળે છે. બધા પરિપક્વ નીલગિરી છાલનું વાર્ષિક સ્તર બનાવે છે,જે થડના ઘેરાવામાં ફાળો આપે છે. અમુક પ્રજાતિઓમાં,બાહ્ય સત્ર મારી જાય છે અને દર વર્ષે ખરી જાય છે,કાં તો લાંબી પટ્ટીઓમાં(*નીલગિરી શીથીઆના* ની જેમ) કાં તો વિવિધ કદના ટુકડાઓમાં (*ઇ. ડાઇવર્સીકલર* ,*ઇ. કોસ્મોફાયલા*  કે *ઇ. ક્લેડોકેલિક્સ* ). આ ગુંદર કે લીસી-છાલવાળી પ્રજાતિઓ છે. ગુંદ છાલ ઝાંખી,ચળકતી કે રેશમી(*ઇ.ઓર્નાટા* ની જેમ) કે મેટ્ટ(*ઇ. કોસ્મોફાઇલા* ) હોઈ શકે છે. ઘણી પ્રજાતિઓમાં,મૃત છાલ જાળવી રખાય છે. થડની અનિવાર્ય એવી ખરબચડી છાલની પ્રકૃતિમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા વગર તેનું બાહ્યતમ સ્તર મોસમ અને સમય સાથે વિખંડિત થાય છે-ઉદાહરણ તરીકે *ઇ. મેરિગ્નેટા* , *ઇ. જેકસોની* , *ઇ. ઓબ્લીકા*   અને  *ઇ. પોરોસા* .

thumb|right|200px|દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના વતની,નીલગિરી ડૅગલુપ્તાની અસામાન્ય રીતે રંગીન છાલ

ઘણી પ્રજાતિઓ ‘અર્ધ-છાલ’ કે ‘બ્લેકબટ્સ’ હોય છે જેમાં મૃત છાલ થડના નીચલા હિસ્સામાં જળવાઈ રહે છે— ઉદાહરણ તરીકે, *ઇ. બ્રેકીકેલીક્સ* , *ઇ. ઓક્રોફ્લોઇઆ*  અને *ઇ. ઓક્સિડેન્ટલિસ* —અથવા સૌથી નીચલા હિસ્સામાં જળ કાળા સંચય તરીકે, *ઇ. ક્લીલેન્ડબીજા* ની જેમ. આ શ્રેણીની અમુક પ્રજાતિઓ, ઉદાહરણ તરીકે *ઇ. યંગીયાના* અને *ઇ. વિમીનાલીસ* ,ખરબચડી આધારભૂત છાલ ખૂબ રેસેદાર હોય છે,જેનાથી ઉપરના થડને નિર્વિઘ્ન રસ્તો મળે છે. અર્ધ-છાલની ઉપરની લીસી છાલ અને સંપૂર્ણ લીસી-છાલવાળા વૃક્ષો અને મલ્લીસ નોંધપાત્ર રંગ અને રસ ઉત્પન્ન કરી શકે છે, ઉદાહરણ તરીકે *ઇ. ડેગલુપ્ત*. ફક્ત કોસ્ટ રેડવૂડ તેનાથી વધુ ઊંચા છે અને કોસ્ટ ડગ્લાસ-ફરલગભગ સમાન હોય છે;તેઓ શંકુફલિત (જીમ્નોસ્પર્મ) છે. છ અન્ય યુકેલિપ્ટ પ્રજાતિઓ ઊંચાઇમાં 80 મીટરથી વધુ છે: *નીલગિરી ઓબ્લીકયુઆ* , *નીલગિરી ડેલીગેટેન્સીસ* , *નીલગિરી ડાઇવર્સીકલર* , *નીલગિરી નીટેન્સ* , *નીલગિરી ગ્લોબ્યુલસ*  અને *નીલગિરી વિમીનાલીસ* .

## સહિષ્ણુતા 
અધિકાંશ નીલગિરી ઠંડી પ્રત્યે સહનશીલ નથી,અથવા ફક્ત –3 °સે થી –5 °સે સુધીની હલકી ઠંડી સહન કરી શકે છે;કહેવાતા હિમ ગુંદર સૌથી વધુ સહિષ્ણુ હોય છે, જેમકે *નીલગિરી પોસીફ્લોરા* જે –20 °સે ઠંડી અને ઝાકળ સહન કરવા સમર્થ છે. બે ઉપપ્રજાતિઓ, *ઇ. પોસીફ્લોરા સબસ્પિ. નીફોફિલા*   અને  *ઇ. પોસીફ્લોરા સબસ્પિ ડેબ્યુઝેવીલેઇ*  તેનાથી પણ વધુ સહિષ્ણુ હોય છે,જે આનાથી પણ વધુ કઠોર શિયાળો સહી શકે છે. ઘણી અન્ય પ્રજાતિઓ,ખાસ કરીને ઊંચા ઉચ્ચપ્રદેશ અને મધ્ય તાસ્માનિયાનાં પર્વતોની જેવી કે *નીલગિરી કોસીફેરા* , *નીલગિરી સબક્રેન્યૂલેટા* , અને *નીલગિરી ગુંની* ,અતિ શીત-સહિષ્ણુ અને આનુવાંશિક રીતે ખૂબ મજબૂત નસલના આ બીજોને વિશ્વના શીત પ્રદેશોમાં શણગાર માટે કરાય છે.

## પશુ સંબંધો 
thumb|left|220px|ફેસ્કોલાર્કટોસ સીનેરિયસ નીલગિરી પર્ણો ખાતું કોઆલા
thumb|left|નીલગિરી પર્ણો પર જીવતા સોફ્લાય લાર્વા
*નીલગિરી* ના પર્ણોમાંથી નીકળતું તીવ્ર ગંધવાળું તેલ શક્તિશાળી કુદરતી કીટનાશકો છે અને તેની વધુ માત્રા ઝેરી હોઈ શકે છે. કેટલાય પાલક-કોથળીવાળા શાકાહારીઓ, ખાસ કરીને કોઆલા અને અમુક પોસમ,પ્રમાણમાં તેના પ્રત્યે સહનશીલ છે. આ તેલો સાથે અન્ય વધુ શક્તિશાળી ઝેરી પદાર્થોનો ફોર્મીલેટેડ ફ્લોરોગ્લુસીનોલ જેવા ઝેરી સંયોજનોનો ઘનિષ્ઠ સહસંબંધ કોઆલા અને અન્ય પાલક-કોથળીવાળી સસ્તન પ્રજાતિઓ પર્ણોની ગંધને આધારે પાતાનું ભોજન પસંદ કરવા દે છે. કોઆલા માટે,આ સંયોજનો પર્ણ પસંદગીમાં સૌથી અગત્યનું પરિબળ છે.

*નીલગિરી*  પુષ્પો વિપુલ માત્રામાં રસ ઉત્પન્ન કરે છે,જે જંતુઓ, પંખીઓ, ચામાચીડિયાં{/1 અને {1}પોસમ સહિત ઘણા પરાગવાહકોને ભોજન પૂરું પાડે છે. જોકે,*નીલગિરી*  વૃક્ષોમાં તેલ અને ફીનોલીક સંયોજનોને લીધે શાકાહારી જીવોથી રક્ષણમાં સક્ષમ જણાય છે,તેમાં કીટકોને મારનારા વિષ હોય છે. એમાં નીલગિરીના લોંગહોર્ન બોરર *ફોરાસેંથા સેમીપંક્ટેટા*  અને  "બેલ લર્પ્સ તરીકે જાણીતા એફિડ-સમ સાઇલિડનો સમાવેશ થાય છે,"વિશ્વભરમાં જ્યાં પણ નીલગિરીની ખેતી થાય છે,ત્યાં બન્ને કીટનાશક  તરીકે સ્થાપિત છે.

## આગ 
ઓસ્ટ્રેલિયન ધરતી પર ગરમીના દિવસોમાં *નીલગિરી* નું તેલ બાષ્પીભવન પામી ઝાડી પર ચડી વિચિત્ર  વાદળી ધુમ્મસની રચના કરે છે. *નીલગિરી*  તેલ અત્યંત જ્વલનશીલ હોય છે(આ વૃક્ષ વિસ્ફોટ માટે જાણીતા છે) અને ઝાડીની આગ સરળતાથી તેલ-યુક્ત હવાના માધ્યમથી વૃક્ષના શિખરો સુધી પહોંચી જાય છે. મૃત છાલ અને ખરી પડેલી શાખાઓ પણ જ્વલનશીલ હોય છે. નીલગિરી છાલ હેઠળના લિગ્નોટ્યૂબર્સ અને એપીકોર્મીક શૂટ દ્વારા નિયત-કાલિક આગથી સારી રીતે અનુકૂલિત છે.
thumb|280px|left|નીલગિરી વન પુનર્જીવનની સ્થિતિમાં
thumb|280px|right|ઓક્ટોબર 2007 કેલીફોર્નિયા વન્ય અગ્નિની ગરમીને લીધે અને ભારે પવનોને લીધે વળી ગયેલ નીલગિરી વૃક્ષો.તેઓ સેન ડીયેગો કાઉન્ટીના સાન ડીએગ્યુએટો રીવર પાર્કમાં સ્થિત છે અને  પશ્ચિમ તરફ ઝુકેલ છે.

નીલગિરી વચ્ચે 3.5 થી 5 કરોડ વર્ષો પહેલા,ઓસ્ટ્રેલિયા-ન્યુ ગિની ગોન્ડવાનાથી અલગ થયાના બહુ સમય બાદ નહી,તેમનો ઉદય અશ્મિઓના કોલસા જમા થવા સાથે(જે આગ ત્યારે પણ એક પરિબળ હોવાનુ સૂચવે છે.),પરંતુ તેઓ લગભગ 2 કરોડ વર્ષો પહેલા સુધી તૃતીય વર્ષા-જંગલના એક નાના ભાગ તરીકે રહ્યા,જ્યારે ખંડની ક્રમિક શુષ્કતા અને ભૂમિના પોષક તત્વો ઘટી જતા વધુ ખુલ્લા વન પ્રકાર ,મુખ્યત્વે  *કેસુઆરિના*  અને *એકાસીયા*  પ્રજાતિઓનો વિકાસ થયો. 50 હજાર વર્ષો પહેલા મનુષ્યના પ્રથમ આગમન સાથે,આગ અવારનવાર લાગવા લાગી અને અગ્નિ-પ્રેમી નીલગિરીએ ઝડપથી આશરે 70% ઓસ્ટ્રેલિયન વનને આવરી લીધું.

મૂલ્યવાન ઇમારતી લાકડાના વૃક્ષો, એલ્પાઇન એશ*ઇ. ડેલીગટેનસીસ*  અને ઓસ્ટ્રેલિયન પર્વતીય એશ *ઇ. રેગ્નાંસ* ,આગ દ્વારા મરણ પામ્યા અને બીજમાંથી પુન: ઉત્પન્ન થયા. 2003માં એવી જ રીતે ઝાડીમાં લાગેલ આગની કેનબેરાની આસપાસ આવેલ જંગલોમાં થોડી અસર થઇ,જેના પરિણામે હજારો હેક્ટર ભૂમિ પર મૃત એશ વનોનો વિકાસ થયો. જોકે,થોડા એશ બચી ગયા અને નવા એશ વૃક્ષો પણ વિકસ્યાં. આ એક ચર્ચાનો મુદ્દો છે કે તેમને એમ જ રખાય કે ક્ષતિગ્રસ્ત લાકડાને કાપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે,જેને એક હાનિકારક કામ તરીકે ઓળખાય છે.

## ખેતી,ઉપયોગો,પર્યાવરણ સંબંધી અસરો 
thumb|નામદગી રાષ્ટ્રીય પાર્કમાં નીલગિરી નીફોફાયલા

નીલગિરીના ઘણા ઉપયોગો છે જેણે તેમને આર્થિક રીતે અગત્યના વૃક્ષો બનાવી દીધા છે,,ગરીબ વિસ્તારો જેવા કે ટિંબક-ટૂ, આફ્રિકા  અને  the પેરુવિયન એન્ડ્સમાં તે રોકડિયો પાક બની ગયો છે, તે સત્ય છતાં પણ કે દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશોમાં વૃક્ષો આક્રમક છે.,યુરોપ, અને કેલીફોર્નિયામાં ક્યાંક-ક્યાંક જમીનના ધોવાણ દ્વારા મલેરિયાનું પ્રમાણ ઓછુ કરવા માટે પણ કરવામાં આવે છે. ધોવાણ કળણને હટાવે છે જે મચ્છરોના લાર્વાને રહેઠાણ પૂરું પાડે છે,પરંતુ તે પરિસ્થિતિકીય રીતે ફળદ્રુપ ક્ષેત્રોનો પણ નાશ કરે છે. આ ધોવાણ ફક્ત જમીનના સમતલ સુધી મર્યાદિત છે,નીલગિરીના મૂળો  સુધીની લંબાઈના હોવાથી,અધોભૌમ ક્ષેત્ર સુધી નથી પહોંચતા;આમ વરસાદ કે સિચાઈ જમીનને ફરીથી ભીની કરી શકે છે.

નીલગિરીનું તેલ પાણીમાંથી સરળતાથી{0 } બાષ્પ નિસ્યંદન પામે છે અને તેનો ઉપયોગ સફાઇ,દુર્ગંધનાશક,અને ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં આહાર પૂરકોમાં,ખાસ કરીને મીઠાઇઓ, ખાંસીની દવા અને શરદીમાં શ્વસન ઉપકરણ તરીકે કરી શકાય છે. તેમાં કીટ પ્રતિકારક ગુણ પણ હોય છે (જાન 1991 એ, બી; 1992),અને અમુક વેપારી મચ્છરો પ્રત્યાકર્ષકોમાં સક્રિય ઘટક હોય છે.(ફ્રેડીન અને ડે 2002).

અમુક નીલગિરીનો રસ ઉચ્ચ કોટિના એકપુષ્પીય મધનું ઉત્પાદન કરે છે. નીલગિરીનું લાકડું સામાન્ય રીતે ડીગેરીડૂ,એક પારંપરિક ઓસ્ટ્રેલિયન અબોરીજીનલ સુષિર વાદ્ય બનાવવા પણ વપરાય છે. વૃક્ષના થડને ઉધઈઓ દ્વારા પોલું કરી નખવામાં આવે છે,અને ત્યાર બાદ જો પોલો નળાકાર યોગ્ય કદ અને આકારનો હોય તો કાપી લેવાય છે.

*નીલગિરી* ના બધા અંગોનો ઉપયોગ જે પ્રોટીન રેસા જેમકે (રેશમ અને ઊંન)નું મૂળ હોય છે,છોડના ફક્ત પાણી સાથેના સંસ્કરણ દ્વારા રંગ બનાવવા માટે થાય છે. પ્રાપ્ય રંગો પીળા અને કેસરીથી લઈને લીલા,રાતા,ચોકલેટી અને ઘેરા બદામી લાલ સુધીના શ્રેણીના હોય છે, પ્રક્રિયા બાદ શેષ પદાર્થનો  ઉપયોગ સુરક્ષિત રીતે લીલા ઘાસ કે ખાતર તરીકે કરી શકાય છે.

## ખેતી અને પરિસ્થિતિકીય સમસ્યાઓ 
1770માં વનસ્પતિશાસ્ત્રી,સર જોસેફ બેંક્સ, દ્વારા કૂક અભિયાનમાં બાકીના વિશ્વનો ઓસ્ટ્રેલિયાની *નીલગિરી*  સાથે પરિચય થયો. પછી વિશ્વના ઘણા ભાગો,ખાસ કરીને કેલીફોર્નિયા, બ્રાઝિલ, ઇક્વાડોર, કોલંબિયા, ઇથોપિયા, મોરોક્કો , પોર્ટુગલ, દક્ષિણ આફ્રિકા, યુગાંડા, ઇઝરાયલ, ગેલીસીયા  અને ચીલીમાં તેનો પરિચય કરાવવામાં આવ્યો. સ્પેનમાં,*નીલગિરી* ની ખેતી માવાદાર લાકડાના બાગાયતમાં થવા લાગી. *નીલગિરી*  કરવત,માવા,લાકડાના કોલસા અને અન્ય જેવા ઘણા ઉદ્યોગોનો આધાર છે. ઘણી પ્રજાતિઓ આક્રમક બની ગઈ છે અને,મુખ્યત્વે વન્યજીવન કોરીડોર્સ અને આવર્તન પ્રબંધનના અભાવે સ્થાનિક પારિસ્થિતિક તંત્ર માટે ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી થઇ છે, 

સમાન અનુકૂળ આબોહવા પરિસ્થિતિ માટે ઘણી વાર, ઓંકના વનોની જગ્યાએ ,*નીલગિરી* ની ખેતી કરાય છે. ઉદાહરણ તરીકે કેલીફોર્નિયા અને પોર્ટુગલમાં. એકલ-ખેતીએ કારણે થતી જૈવ વિવિધતાની હાનિએ ચિંતામાં વધારો કર્યો છે,
ઓકના ફળની ખોટને લીધે કે જેના પર સસ્તનો અને પક્ષીઓને જીવે છે,તેના પોલાણોની ગેરહાજરીમાં પશુ-પક્ષીઓને આવાસ નથી મળતો અને મધમાખીઓને મધપૂડા માટે સ્થાન નથી મળતું,વ્યવસ્થિત વનમાં નાના વૃક્ષોની વાવણીનો પણ અભાવ હોય છે.

મોસમી શુષ્ક આબોહવામાં ખાસ કરીને ખુલ્લા ઘાસના મેદાનોમાં ઓક વૃક્ષો હંમેશા અગ્નિરોધકનું કામ કરે છે,કેમકે ઘાસની આગ છૂટા છવાયા ઝાડને આગ લગાડવા અપૂરતી હોય છે. એથી ઉલ્ટું,નીલગિરી વન આગ ફેલાવાનું કામ કરે છે,કેમકે તેના પર્ણો વિસ્ફોટક અને અતિ દહનશીલ તેલ ઉત્પન્ન કરે છે.અધિક માત્રામાં ફેનોલીક એવા કચરાનું પણ ઉત્પાદન કરે છે,જે ફૂગથી થતા વિક્ષેપને રોકી અને એ જ રીતે મોટા પ્રમાણમાં 
શુષ્ક અને દહનશીલ બળતણ જમા કરી લે છે. પરિણામે,નીલગિરીના ઘટાદાર વન વિનાશકારી આગના તોફાન નું કારણ બની શકે છે. એપિકોર્મિક અંકુરો અને લિગ્નોટ્યૂબર્સમાંથી પુનર્જીવિત થવાની યોગ્યતાથી,

એક રીતે જેમાં નીલગિરી,મુખ્યત્વે નીલા ગુંદર *ઇ. ગ્લોબ્યુલસ* ,કેલીફોર્નિયામાં રાજમાર્ગો,સંતરાના બગીચાઓ,અને અન્ય ખેતરોમાં રાજ્યના અધિકાંશ વૃક્ષહીન મધ્ય ભાગને વાયુરોધી બનાવવા મહત્વના સાબિત થયા. 
ઘણા શહેરોમાં અને બાગોમાં છાંયા અને સજાવટી વૃક્ષો તરીકે પણ તેઓ વખણાયા.

સ્થાનિક વનસ્પતિઓ સાથે સ્પર્ધા અને સ્થાનિક પશુઓને પોષતા ન હોવાના કારણે કેલીફોર્નિયામાં *નીલગિરી*  વનોની ટીકા થઇ છે. આગ પણ એક સમસ્યા છે. 1991મા ઓંકલેન્ડ હિલ્સ આગમાં જેમાં લગભગ 3,000 ઘર સળગી ગયા અને 25 લોકો મરણ પામ્યા,તે ઘરો પાસેના નીલગિરીઓએ તેને આંશિક રીતે પોષી હતી.

કેલીફોર્નિયાના અમુક ભાગમાં,*નીલગીરી* ના વનોને દૂર કરી અને સ્થાનિક વૃક્ષો અને છોડોને પુન:સ્થાપિત કરી રહ્યા છે. કેટલાક વ્યક્તિઓ પણ ગેરકાયદે અમુક વૃક્ષોનો નાશ કરી રહ્યા છે અને શંકા છે કે ઓસ્ટ્રેલિયાથી એવા કીટકો લાવવામાં આવે છે જે વૃક્ષો પર આક્રમણ કરે છે.

નીલગિરી વૃક્ષો અપવાદરૂપે પ્રશાંત ઉત્તર-પશ્ચિમમાં સારી રીતે કાર્ય કરી રહ્યા છે : વોશિંગ્ટન,ઓરેગોન અને બ્રિટીશ કોલંબિયાના ભાગોમાં.

### દક્ષિણ અમેરિકા 
**ઉરુગ્વે** . એંટોનીઓ લ્યુસીકે લગભગ 1896માંઉરુગ્વેમાં,*નીલગિરી* ની શરૂઆત કરી ત્યારથી અત્યાર સુધી તે માલ્ડોનાડો વિભાગ છે,અને દક્ષિણ-પૂર્વીય અને પૂર્વીય તટ બધી જગ્યાએ ફેલાઇ ગયેલ છે. આ ક્ષેત્રમાં કોઈ વૃક્ષો નથી,કેમકે સૂકી રેતીના ઢૂંવા અને પથ્થરોથી બનેલ છે. (લ્યુસીકે પણ ઘણા અન્ય વૃક્ષો શરૂ કર્યા,ખાસ કરીને એકાસીયા અને  ચીડ, પરંતુ તેઓ મોટા પાયા પર ફેલાતા નથી.)

**બ્રાઝિલ**  બ્રાઝિલમાં 1910માં,ઇમારતી લાકડાના અવેજીકરણ અને કોલસા ઉદ્યોગ માટે *નીલગિરી* ની શરૂઆત થઇ. તે સ્થાનિક વાતારણમાં સુવિકસિત થયેલ છે, અને આજે ત્યાં 50 લખ હેક્ટર ભૂમિ પર તેની ખેતી છે. કાષ્ઠ કોલસા અને માવા ઉદ્યોગો દ્વારા તેના લાકડાની અત્યાધિક પ્રસંશા કરવામાં આવી છે.  નાના ક્રમાવર્તનથી લાકડાનું પુષ્કળ ઉત્પાદન થાય છે,અને અન્ય ઘણી પ્રવૃત્તિઓ પ્રવૃત્તિઓ માટે લાકડા પણ પૂરા પડે છે,જેનાથી સ્થાનિક વનોની રક્ષામાં મદદ મળે છે. જયારે યોગ્ય રીતે પ્રબંધિત કરાય,તો છોડ ટકાઉ હોય છે અને અનંત પુન:રોપણ ચાલુ રાખી શકે છે. નીલગિરીનાં બગીચા વાયુરોધક તરીકે પણ વપરાય છે. બ્રાઝિલના વાવેતરની વૃદ્ધિ દર એક વિશ્વ-વિક્રમ છે.સામાન્ય રીતે દર વર્ષે 40 ઘન મીટર પ્રતિ હેક્ટર ને ,અને આર્થિક લણણી 5 વર્ષ પછી કરાય છે. સતત વિકાસ  અને  સરકારના આર્થિક ભંડોળને લીધે કારણે,વર્ષે-વર્ષે વિકાસ સતત રીતે વધતો જાય છે. *નીલગિરી*  100 ઘન મીટર પ્રતિ હેક્ટર પ્રતિ વર્ષ સુધી ઉત્પાદન કરી શકે. *નીલગિરી* ના માવા અને લાકડાની નિકાસ અને ઉત્પાદનમાં બ્રાઝિલ શિખર પર છે.અને દેશના આ ક્ષેત્રમાંપ્રતિબદ્ધ સંશોધન દ્વારા બ્રાઝિલ ઓસ્ટ્રિલિયન બજારના વિકાસમાં એક અગત્યની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. સ્થાનિક લોહ ઉત્પાદક કાષ્ઠ-કોલસા માટે બ્રાઝિલ દીર્ઘસ્થાયી વિકસિત *નીલગિરી*  પર આધાર રાખે છે; આને લીધે હાલના વર્ષોમાં કાષ્ઠ કોલસાની કિંમતમાં ઘણો વધારો થયો છે. થોમ્સન ફોરેસ્ટ્રી જેવી ટીંબર એસ્સેટ કંપનીઓ કે એરાક્રૂઝ સેલ્યુલોઝ અને સ્ટોરા એન્સો જેવા સેલ્યુલોઝ ઉત્પાદકો સામાન્ય રીતે આ બગીચાઓની માલિકી ધરાવે છે અને તે જ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉદ્યોગોને સંચાલિત કરે છે.  1990ના દસકામાં,બ્રાઝિલે આશરે $1 અબજની નિકાસ કરી હતી,અને 2005 સુધીમાં, $3.5 અબજની. આ વેપાર અધિશેષે કૃષિ ક્ષેત્રમા વિપુલ પ્રમાણમાં વિદેશી નિવેશને આકર્ષ્યો. યુરોપિયન નિવેશ બેંક અને વિશ્વ બેંકે બ્રાઝિલના માવા અને કાગળ ઉદ્યોગ અને સેલ્યુલોઝ પ્રક્રિયક યંત્ર માટે વિદેશી નિવેશને સંપૂર્ણ સાર્વજનિક સહયોગ આપ્યો. 1933થી બ્રાઝિલના ખાનગી ઉદ્યોગે અત્યાર સુધીમાં માવા અને કાગળમાં $12 અબજ રોક્યા છે અને હાલમાં આ ક્ષેત્રમાં પછીના દસકામાં વધુ $14 અબજનું રોકાણ કરવાનો વાયદો કરવામાં આવ્યો છે.
વન્ય પેદાશ ઉદ્યોગના ખાતામાં સમગ્ર વૈશ્વિક વેપારના 3% $200 અબજ યુએસડોલર પ્રતિ વર્ષથી વધુ છે.
અનેક વિદેશી ટીમો(ટીંબરલેન્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન)ની હાલમાં હાજરી વન્ય પ્રવૃત્તિની આર્થિક ક્ષમતાનું એક આશ્ચાસન છે. 
વિશ્વભરમાં ટીમોની મિલકત $52 મિલિયન છે,જેમાંથી 2012 પહેલા બ્રાઝિલના વિકાસમાં $8 અબજનું રોકાણ થશે.

કુલ મળીને,દક્ષિણ અમેરિકા 2010 સુધીમાં વિશ્વના 55% નીલગિરી ગોલ-કાષ્ઠ નું ઉત્પાદન કરવા અપેક્ષિત છે.

### આફ્રિકા 
**ઈથોપિયા**  ઇથોપિયાને *નીલગિરી''  સાથે 1894 કે 1895માં ,સમ્રાટ મેનેલીક બીજાના ફ્રેંચ સલાહકાર મોન્ડોન-વીડાઇલહેટ કે અંગ્રેજ કપ્તાન ઓ'બ્રાયન દ્વારા પરિચિત કરાવાયું. બળતણ માટે લાકડાનાં કારણે શહેરની આસપાસ વ્યાપક વનવિનાશને કારણે મેનેલીક બીજાએ તેનાં નવા રાજધાની શહેર એડ્ડીસ અબાબાને આસપાસ વનીકરણની પુષ્ટિ કરી. રિચાર્ડ આર.કે. પંકહર્સ્ટ મુજબ, "નીલગિરીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે ઝડપથી વિકસિત થાય છે,ઓછી દેખભાળની જરૂર છે અને જયારે કાપી લેવામાં આવે ત્યારે મૂળમાંથી ફરી વિકસે છે;દર દસ વર્ષે તેની લણણી કરી શકાય છે. વૃક્ષ જોરદાર શરૂઆતથી સફળ સાબિત થયું". નીલગિરીના બગીચા પાટનગરથી ડેબ્રે માર્કોસ જેવા અન્ય શહેરી કેન્દ્રો સુધી ફેલાયાં. પંકહર્સ્ટ નિવેદન કરે છે કે મધ્ય-1960માં એડ્ડીસ અબાબામાં *ઇ. ગ્લોબ્યુંલસ*  મળી આવેલ સૌથી સામાન્ય પ્રજાતિ હતી,*જોકે તેમને ઇ. મેલ્લીઓડોરા*  અને *ઇ. રોસ્ટ્રાટા* પણ મોટી સંખ્યામાં મળી આવ્યા. મધ્ય 1940ના દશકામાં મધ્ય ઇથોપિયાનાં લેખમાં ડેવિડ બકસ્ટનને,એવુ લાગ્યુ કે નીલગિરીના વૃક્ષો "એક અભિન્ન અંગ  --  અને શોઆનના ભૂવિસ્તારમાં  એક આનંદદાયક -- તત્વ બની ગયા છે જેથી  મંદ-વિકાસશીશીલ સ્થાનિક "સીડર *જુનિપેરસ પ્રોસેરા* "ની જગ્યાએ મોટા પાયે રોપાયાં)."

એવી સામાન્ય માન્યતા હતી કે *નીલગિરી* ની તૃષા "નદીઓ અને કૂવાઓને સૂકવી નાખે છે.", જેને પ્રજાતિઓ સામે એવો વિરોધ ઉભો કર્યો કે 1913માં બધા પ્રસ્થાપિત વૃક્ષોનો નાશ કરવાનો અને તેના સ્થાને શેતૂરી વૃક્ષો વાવવાનો આદેશ આપતી ઘોષણા કરવામાં આવી. પંકહર્સ્ટ નિવેદન કરે છે કે, "એ ઘોષણા જોકે  મૃત પત્ર બની રહ્યો;નીલગિરીના નિર્મૂલનના કોઈ પુરાવા નથી,છતાં શેતૂરી વૃક્ષો રોપવામાં આવ્યા." નીલગિરી એડ્ડીસ અબાબાની વ્યાખ્યાકર્તા લાક્ષણિકતા બની રહી.

**માડાગાસ્કર**  *નીલગિરી* એ માડાગાસ્કરના મોટા ભાગના મૂળ દેશી વનોની જગ્યા લીધી,જેથી એન્ડાસીબે-મેન્ટાડીઆ રાષ્ટ્રીય પાર્ક જેવા શેષ પ્રાકૃતિક ક્ષેત્રોને અલગ પાડી દેતા જૈવવિવિધતા પર ખતરો ઊભો થયો.

**દક્ષિણ આફ્રિકા**  મુખ્યત્વે ઇમારતી લાકડા અને બળતણ માટેના લાકડા માટે જ નહિ પણ પરંતુ પણ સુશોભન હેતુઓ માટે પણ અસંખ્ય *નીલગિરી*  પ્રજાતિઓ દક્ષિણ આફ્રિકામાં શરૂ કરાઇ. તેઓ મધમાખી-પાલકોમાં તેઓ જે  મધ પૂરુ પાડે છે તે માટે જાણીતા છે. જોકે,તેમની જળ-શોષક ક્ષમતા સાથે જળ-પુરવઠા માટે ખતરનાક હોઇ,દક્ષિણ આફ્રિકામાં તેઓને આક્રમક મનાય છે. તેઓ આસપાસની જમીનમાં રસાયણ પણ છોડે છે જે તેના સ્થાનિક હરીફોને મારી નાખે છે.

*નીલગિરી* ના બીજાંકુરણોસામાન્ય રીતે સ્થાનિક ઘાસ સાથે સ્પર્ધા કરવા અસમર્થ હોય છે,પરંતુ આગ પછી જ્યારે ઘાસનુ આવરણ હટી જાય ત્યારે બીજના  ક્યારાનું નિર્માણ થઇ શકે છે. નીચેની *નીલગિરી*  પ્રજાતિઓ દક્ષિણ આફ્રિકામાં અનુકૂલિત થવા સમર્થ છે: *ઇ. કેમલ્ડ્યુલેન્સિસ* , *ઇ. ક્લેડોકેલિક્સ* , *ઇ. ડાઇવર્સીકલર* , *ઇ. ગ્રેન્ડીસ*  અને *ઇ. લેહમન* .

## ઇતિહાસ 
યુરોપના શોધકો અને સંગ્રહકોએ નીલગિરી બહુ પહેલા જોઈ લીધી હોવી જોઇએ,પણ 1770 સુધી એના કોઈ વાનસ્પતિક સંગ્રહો હોવાનુ જાણમાં નથી,જ્યાં સુધી જોસેફ બેંક્સ અને ડેનિયલ સોલેન્ડર બોટની ખાડીએ કપ્તાન જેમ્સ કૂક સાથે આવ્યાં.  ત્યાં તેઓએ *ઇ. ગમીફેરા*  અને બાદમાં, ઉત્તરીય *ક્વીન્સલેન્ડ* માં એન્ડેવર નદી પાસે, *ઇ.પ્લેટીફાયલા* ના નમૂના એકઠા કર્યાં;તેમાંની કોઇ પણ પ્રજાતિનું નામકરણ તે સમયે નહોતું કરવામાં આવ્યું.

1777માં,કૂકના ત્રીજા અભિયાન પર, ડેવિડ નેલ્સને દક્ષિણી તાસ્માનિયામાં બ્રુની દ્વીપ પર નીલગિરીનો એક નમૂનો સંગ્રહિત કર્યો. આ નમૂનો લંડનમાં બ્રિટીશ સંગ્રહાલય લઇ જવાયો,અને તેનું નામ ફ્રેન્ચ વનસ્પતિશાસ્ત્રી એલ'હેરીટીઅર દ્વારા *નીલગિરી ઓબ્લીકવા*  રખાયું ,જેઓ તે સમયે લંડનમા કાર્ય કરતા હતા. તેમણે જાતિનું નામ ગ્રીક મૂળ *યુ*  અને *કેલિપ્ટસ*  પરથી બનાવ્યું,જેનો અર્થ "સારી રીતે" અને "આવરિત" પુષ્પની પુષ્પકલિકાના ઓપર્ક્યુલમના સંદર્ભમાં જે વિકસતા પુષ્પના અંગોની રક્ષા કરે છે અને જે પુષ્પ-રચના વખતે વિકસતા પુંકેસરોના દબાણથી ખુલી જાય છે. તે લગભગ એક અકસ્માત જેવુ જ હતું કે એલ'હર્ટીયરે એ લાક્ષણિકતા પસંદ કરી કે જે બધા યુકેલિપ્ટ્સ(નીલગિરી) માટે સમાન હતી.

*ઓબ્લીકા*  નામ લેટિન *ઓબ્લિક્યુસ* ,અર્થાત "ત્રાંસુ",જે  એવા  પર્ણને વર્ણવતો વાનસ્પતિક શબ્દ છે જે પર્ણની ધારની બંને બાજુ અસમાન લંબાઇની હોય અને ડીંટા પાસે એક જ સ્થાને એકબીજાને મળતી ન હોય.

*ઇ. ઓબ્લીકા* માં 1788-89 પ્રકાશિત થયેલ હતી,જે સંયોગથી તે જ સમયે ઓસ્ટ્રેલિયાના પ્રથમ આધિકારિક યુરોપિયન વસાહત સ્થાપિત થઈ. તે ગાળામાં અને 19મી સદીના અંતે,*નીલગિરી* ની બીજી ઘણી પ્રજાતિઓનું નામકરણ કરાયું અને પ્રકાશિત કરાઇ. તેમાંના મોટા ભાગના અંગ્રેજ વનસ્પતિશાસ્ત્રી જેમ્સ એડવર્ડ સ્મિથ દ્વારા હતા અને,જેમ અપેક્ષા કરી શકાતી હતી તેમ,મોટા ભાગના વૃક્ષો સિડની વિસ્તારના હતા. આમાં આર્થિક રીતે  મૂલ્યવાન *ઇ. પીલ્યુલેરિસ* , *ઇ. સેલિગ્ના*   અને  *ઇ. ટેરેટીકોર્નિસ* નો સમાવેશ થાય છે.

ફ્રેન્ચ વનસ્પતિશાસ્ત્રી જેક્યુઇસ લેબિલેર્ડીયર દ્વારા પ્રથમ સંગ્રહિત અને પછી નામ અપાયેલ પ્રથમ પ્રાદેશિક પશ્ચિમી ઓસ્ટ્રેલિયન *નીલગિરી*  યેટ (*ઇ. કોર્નુટા* ) હતી ,1792માં જેણે તે જ્યાંથી સંગ્રહિત કરી તે હવે એસ્પેરન્સ ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાય છે.

ઘણા મહાન ઓસ્ટ્રેલિયન વનસ્પતિશાસ્ત્રીઓ 19મી સદી દરમ્યાન કાર્યશીલ હતા,ખાસ કરીને ફર્ડીનેન્ડ વોન મ્યુલર,જેના *નીલગિરી*  પરના કાર્યનું 1867માં જ્યોર્જ બેન્થમના *ફ્લોરા ઓસ્ટ્રેલિએન્સિસ*  જાતિના પ્રથમ વ્યાપક સરવૈયામાં મોટું યોગદાન છે, જે આજે શેષ એકમાત્ર ઓસ્ટ્રેલિયન ફ્લોરા છે. આ સરવૈયામાં જાતિ વિષે સૌથી અગત્યનું પ્રારંભિક વ્યવસ્થિત વર્ણન છે. બેન્થમે તેને પુંકેસરની લાક્ષણિકતાઓમાં ભેદને આધારે,ખાસ કરીને પરાગકોષમાં પાંચ શ્રેણીઓમા વિભાજીત કર્યાં,(મ્યુલર, 1879-84),આ કાર્યને જોસેફ હેન્રી મેઇડને(1903-33) વિસ્તૃત કર્યું અને વિલીયમ ફારીસ બ્લેકલીએ(1934) હજી આગળ વધાર્યું. પરાગકોષ પ્રણાલી કાર્ય કરવા માટે બહુ જટિલ બની અને વધુ અર્વાચીન વ્યવસ્થિત કાર્યમાં કળીઓ, ફળો, પર્ણો અને છાલની લાક્ષણિકતાઓ પર એકાગ્રતા રખાઈ છે.

## આ પણ જુઓ 
* યુકેલિપ્ટોલ
* નીલગિરી તેલ
* નીલગિરી પ્રજાતિઓની યાદી 

## ફોટો ગેલેરી 

File:E.sideroxylon, branchlets, stems, leaves, capsules & buds.jpg|નીલગિરી સાઈડ્રોક્સિલોન,ફળ (શીંગો) અને કળીઓ સાથે ઓપર્ક્યુલમની હાજરી દર્શાવે છે. 
File:Bach_dan.jpg|પૂર્વ જીપ્સલેન્ડ, વિક્ટોરિયામાં નીલગિરી વન.મોટા ભાગે નીલગિરી આલ્બેન્સ (વ્હાઇટ બોક્સ).
File:Eucalyptus forest3.jpg|પૂર્વ જીપ્સલેન્ડ, વિક્ટોરિયામાં નીલગિરી વન.અધિકાંશ નીલગિરી આલ્બેન્સ (વ્હાઈટ બોક્સ).
File:Eucalypt forest.jpg|પૂર્વ જીપ્સલેન્ડ, વિક્ટોરિયામાં નીલગિરી વન.અધિકાંશ નીલગિરી આલ્બેન્સ (વ્હાઈટ બોક્સ).
File:Eucalyptustreewithsun.JPG|એક નીલગિરી વૃક્ષ શાખાઓમાંથી ચમકતા સૂર્ય સાથે.
File:Applebox.JPG|રેડ હિલ પર નીલગિરી બ્રીજેસીઆના (એપ્પલ બોક્સ),ઓસ્ટ્રેલિયન રાજધાની ક્ષેત્રમાં.
File:euc.uk.600pix.jpg|દક્ષિણી ઇંગ્લેન્ડમાં નીલગિરી ગુન્ની રોપાયા. થડનો નીચલો ભાગ એક વેલાથી આવરિત છે.
File:Eucalyptus cinera x pulverulenta.jpg|નીલગિરી સિનેરિયા x પુલ્વેરુલેન્ટા- રાષ્ટ્રીય વાનસ્પતિક ઉદ્યાનો કેનબેરા
File:Eucalyptus gall.jpg|નીલગિરી ગોલ
File:CPonte Eucalyptus.jpg|નીલગિરી ગ્રેન્ડિસબ્યૂનોસ એઈરીસ,આર્જેન્ટીનાનો પ્રદેશ.
File:Eucalipto Galicia.JPG|વિવેઈરો પાસે ગેલીસીયામાં ઉત્તરપશ્ચિમ સ્પેનમાં નીલગિરીનાં બગીચા.મોટા ભાગે નીલગિરી ગ્લોબ્યુલસ
File:Snow Gum1.JPG|એક હિમ ગુંદર (ઇ. પૌસીફ્લોરા), શિયાળામાં ઓસ્ટ્રેલિયન આલ્પ્સમાં
File:Eucalyptus rubida.jpg|બુરા, ન્યૂ સાઉથ વેલ્સમાં નીલગિરી રુબીડા (કેન્ડલબાર્ક ગુંદર) .
File:Heathcote_National_Park_tree.jpg|હીથકોટ રાષ્ટ્રીય પાર્કમાં આ વૃક્ષને ગંભીર સમસ્યા છે.
File:Coast Eucalyptus.JPG|તટીય ન્યૂ સાઉથ વેલ્સમાં કોરિંબીયા મેક્યુલેટા વૃક્ષો
File:Eucalyptus Chapmaniana 5198.JPG|ક્યુ ગાર્ડન્સ, લંડનમાં નીલગિરી ચેપમેનિયાના (બોગોંગ ગુંદર)
File:Sherbrooke forest Victoria 220rs.jpg|શેરબ્રૂક વન, વિક્ટોરિયામાં નીલગિરી રેગ્નાંસ વૃક્ષો

## નોંધ 
## સંદર્ભો 
*  5મી  આવૃત્તિ. આઇએસબીએન 0-7106-0896-9.
* ત્રીજી આવૃત્તિ. આઇએસબીએન 1-876473-52-5 વોલ. 1. દક્ષિણ-પૂર્વીય ઓસ્ટ્રેલિયા.
* 

## બાહ્ય લિંક્સ 
* યુક્લિડ નમૂનો , સીએસઇઆરઓ
* યુકેલિપ્ટ પૃષ્ઠ 
* યુકેલીંક 
* કરન્સી ક્રીક અર્બોરેટમ - યુકેલિપ્ટ સંશોધન
* *નીલગિરી*  ઓનલાઈન બૂક અને સમાચારપત્ર  by કેલ્સો ફોએલકેલ (2005-હાલ)
* *નીલગિરી ગ્લોબ્યુલસ*  નિદાનની તસ્વીરો: વૃક્ષ, પર્ણો, છાલ
* હેન્ડબૂક ઓફ એનર્જી  ક્રોપ્સ ડ્યુક, જેમ્સ એ. 1983.
* કેલીફોર્નિયાની નીલગિરી: સીડ્સ ઓફ ગૂડ ઓર સીડ્સ ઓફ એવિલ?  સેન્ટોસ, રોબર્ટ. 1997 ડીનેઇર, સીએ : એલે-કેસ પ્રકાશનો
* એકલસંસ્કરણની અસરો:થાઈલેન્ડમાં નીલગિરીના બગીચાના કિસ્સા  એકલસંસ્કરણો માટે એક પત્રિકા: પર્યાવરણીય અને સામાજિક અસરો  અને  સુરક્ષિત વિકલ્પો માટેની પરિષદ, જૂન 2-6 1996, સોંલા,થાઈલેન્ડ,અરીરાત કીટ્ટીસીરી દ્વારા તૈયાર કરાઈ, ગ્રામ્ય પુનઃનિર્માણ અને મિત્ર સંઘ (આરઆરએએફએ), બેંગકોક, થાઈલેન્ડ
* યુકેલિપ્ટોલોજીક્સ: વિશ્વભરમાં *નીલગિરી*  પરના માહિતી સ્રોતો એગ્લેસીઆસ ટ્રેબાડો,ગુસ્તાવો (2007-હાલ) 
* અમેરિકન વાનસ્પતિક વેબસાઈટ  નીલગિરી,નીલગિરીના તીવ્ર ગંધયુક્ત તેલ પર અમેરિકન વાનસ્પતિક સમિતિ દ્વારા માહિતી
* ઇઝરાયલ નીલગિરી સંશોધકો સાથે વૃક્ષ-બચાવ નિરાકરણ રજૂ કરે છે.

### ઔષધીય સ્રોતો, નીલગિરીનું તીવ્ર ગંધયુક્ત તેલ 
* http://www.botanical.com/botanical/mgmh/e/eucaly14.html
* http://www.henriettesherbal.com/eclectic/bpc1911/eucalyptus_oleu.html

શ્રેણી:નીલગિરી