સ્વતંત્ર પક્ષ

**સ્વતંત્ર પક્ષ** એક ભારતીય શાસ્ત્રીય ઉદારવાદી રાજકીય પક્ષ હતો, જે ૧૯૫૯થી ૧૯૭૪ સુધી અસ્તિત્વમાં હતો. સી. રાજગોપાલાચારીએ જવાહરલાલ નેહરુના વર્ચસ્વવાળી કોંગ્રેસના વધુને વધુ સમાજવાદી અને આંકડાકીય દૃષ્ટિકોણને પહોંચી વળવાની પ્રતિક્રિયામાં તેની સ્થાપના કરી હતી.

તેમાં સંખ્યાબંધ પ્રતિષ્ઠિત નેતાઓ હતા, જેમાં મોટા ભાગના જૂના કોંગ્રેસીઓ હતા. ઉદાહરણ તરીકે, ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી, ટંગુતુરી પ્રકાશમ પંતુલુ, મીનુ મસાણી, એનજી રંગા, દર્શન સિંહ ફેરુમાન, ઉધમ સિંહ નાગોકે અને કન્હૈયાલાલ મુનશી. પક્ષની રચના માટે ઉશ્કેરણી એ ડાબેરી વળાંક હતો જે કોંગ્રેસે અવડી  અને નાગપુરના ઠરાવોમાં લીધો હતો. સ્વતંત્ર પક્ષ "લાયસન્સ રાજ" નાબૂદ કરીને બજાર આધારિત અર્થવ્યવસ્થાની હિમાયત કરતો હતો, જો કે તેણે અનિયંત્રિત બજાર જેવી નીતિઓનો વિરોધ કર્યો હતો. સ્વતંત્રને ભારતીય રાજકીય સ્પેક્ટ્રમના આર્થિક જમણેરી સ્થળ પર માનવામાં આવે છે, પણ તે હિંદુ-રાષ્ટ્રવાદી ભારતીય જનસંઘની જેમ ધર્મ-આધારિત પક્ષ ન હતો. ૧૯૬૦માં રાજગોપાલાચારી અને તેમના સાથીદારોએ ૨૧ મુદ્દાનો ઢંઢેરો તૈયાર કર્યો હતો; જેમાં આઝાદીની લડત દરમિયાન  નેહરુના સહયોગી અને અત્યાર સુધી કોંગ્રેસીઓ હોવા છતાં સ્વતંત્રતાની રચના શા માટે કરવી પડી હતી તે વર્ણવ્યું હતું. વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ સ્વતંત્ર પક્ષની ખૂબ ટીકા કરતા હતા, અને પક્ષને "પ્રમુખો, કિલ્લાઓ અને જમીનદારોના મધ્યમ યુગના" તરીકે ઓળખાવતા હતા.

## ભારતની સ્વતંત્ર પાર્ટી 

ચિત્ર:Chakravarthi Rajagopalachari.jpg|સી. રાજગોપાલાચારીએ સ્વતંત્ર પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી. અગાઉ, તેઓ ભારતના છેલ્લા ગવર્નર-જનરલ હતા અને ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર, ભારત રત્નના પ્રથમ પ્રાપ્તકર્તાઓમાંના એક હતા.
ચિત્ર:NG Ranga 2001 stamp of India.jpg|એનજી રંગા સ્વતંત્ર પાર્ટીના સ્થાપક સભ્ય હતા અને ઘણા વર્ષો સુધી તેના પ્રમુખ હતા.
ચિત્ર:Maharani-gayatri-devi.jpg|જયપુરની મહારાણી અને કૂચ બિહારની રાજકુમારી ગાયત્રી દેવી સ્વતંત્ર પાર્ટીમાં સફળ રાજનેતા હતા.
ચિત્ર:bezawada ramachandra reddy.jpg|બેઝાવાડા રામચંદ્ર રેડ્ડી સ્વતંત્ર પાર્ટીના સ્થાપક સભ્ય હતા.

### ચૂંટણી ઇતિહાસ 
૧૯૬૨ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં, તેની રચના પછીની પ્રથમ ચૂંટણીમાં, સ્વતંત્રને કુલ મતોના ૭.૮૯ ટકા મત મળ્યા અને ત્રીજી લોકસભા (૧૯૬૨-૬૭)માં ૧૮ બેઠકો જીતી. તે ચાર રાજ્યો - બિહાર, રાજસ્થાન, ગુજરાત અને ઓરિસ્સામાં પ્રભુત્વ ધરાવતા કોંગ્રેસના મુખ્ય વિરોધ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. ૧૯૬૭માં આગામી સામાન્ય ચૂંટણી સુધીમાં, સ્વતંત્ર ભારતના કેટલાક ભાગોમાં નોંધપાત્ર બળ બની ગયું હતું; તેણે ૮.૭ ટકા મતો જીત્યા અને ૪૪ બેઠકો સાથે ચોથી લોકસભા(૧૯૬૭-૭૧)માં એકમાત્ર સૌથી મોટો વિરોધ પક્ષ બન્યો. ૧૯૭૧માં સ્વતંત્ર પક્ષ મહાગઠબંધનમાં જોડાયો, જેનો હેતુ વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીને હરાવવાનો હતો. પાર્ટીએ ૩% મત મેળવીને આઠ બેઠકો મેળવી. પછીના વર્ષે ૧૯૭૨માં તેના સ્થાપક રાજગોપાલાચારીનું અવસાન થયું, અને સ્વતંત્રતા ઝડપથી ઘટી ગઈ. ૧૯૭૪ સુધીમાં તેના ઘણા સભ્યો ચરણ સિંહની આગેવાની હેઠળના ભારતીય લોકદળમાં જોડાવા સાથે તે વિસર્જન થઈ ગયો.

## વિચારધારા 
### મૂળભૂત સિદ્ધાંતો 
સૌપ્રથમ અને અગ્રણી સ્વતંત્ર પક્ષ 'ધર્મ, જાતિ, વ્યવસાય અથવા રાજકીય જોડાણના ભેદ વિના' સામાજિક ન્યાય અને તમામ લોકોની સમાન તક માટે પ્રતિબદ્ધ હતો.

પક્ષને લાગ્યું કે રાજ્ય દ્વારા ઓછામાં ઓછી હસ્તક્ષેપ સાથે વ્યક્તિઓને મહત્તમ સ્વતંત્રતા આપીને લોકોની પ્રગતિ, કલ્યાણ અને સુખ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. રાજ્યએ તેના હસ્તક્ષેપને બદલે લોકોમાં અન્ય લોકોને મદદ કરવાની ભારતીય પરંપરાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.

પક્ષ સામાન્ય રીતે સામ્યવાદનો વિરોધ કરતો હતો અને ૧૯૬૯માં ભારત સરકારને તે સમયે ભારતમાં ૩ મુખ્ય સામ્યવાદી પક્ષો, જેમ કે સીપીઆઈ, સીપીઆઈ(એમ) અને નક્સલવાદીઓ પર સશસ્ત્ર સંઘર્ષો માટે ખુલ્લેઆમ અથવા મૌન સમર્થનને કારણે પ્રતિબંધ મૂકવા વિનંતી કરી હતી, જેને સ્વતંત્ર પક્ષે રાષ્ટ્ર માટે મોટા સુરક્ષા ખતરા તરીકે જોયા હતા.

વિદેશી બાબતોમાં તેણે બિન-જોડાણ અને યુએસએસઆર સાથે ગાઢ સંબંધનો વિરોધ કર્યો અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને પશ્ચિમ યુરોપ સાથે ઘનિષ્ઠ જોડાણની હિમાયત કરી.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રાજકારણ