open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કનુ દેસાઈ

**કનુ દેસાઈ** (૧૨ માર્ચ ૧૯૦૭ - ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૮૦) ભારતના રાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત એક ગુજરાતી ચિત્રકાર હતા. 

## પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૧૨ માર્ચ ૧૯૦૭ના દિવસે અમદાવાદ, ગુજરાત ખાતે બ્રહ્મક્ષત્રિય જ્ઞાતિમાં થયો હતો. તેઓ પોતાના મોસાળમાં ઉછરેલા હતા. હાઇસ્કૂલના અભ્યાસ બાદ તેઓ ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં જોડાયા. આ દરમિયાન કલાગુરુ રવિશંકર રાવળ પાસેથી તેમણે ચિત્રકારીના પાઠ ભણવાના શરૂ કર્યા. ત્યારબાદ ચિત્રકારીના વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ બંગાળના *શાંતિનિકેતન*માં જોડાયાં. જ્યાં તેમણે ખ્યાતનામ ચિત્રકાર નંદલાલ બોઝ પાસેથી ચિત્રકાળાનો વધુ અભ્યાસ કર્યો.

## કારકિર્દી 
thumb|કનુ દેસાઇનું એક રેખાચિત્ર
અભ્યાસ બાદ ત્રણ વર્ષ સુધી તેમણે ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાં સેવા આપી. વર્ષ ૧૯૨૯માં તેમનો પ્રથમ સંગ્રહ *સત્તર છાયાચિત્રો* પ્રગટ થયો. ત્યાર એક પછી એક એમ તેઓના ૩૦ આલ્બમો પ્રકાશિત થયાં.

લગભગ પાંચેક હજાર ચિત્રો, ત્રીસ ચિત્ર સંપુટો, પંચાવનથી વધુ ફિલ્મોનું કલાદર્શન, આ ઉપરાંત પણ લગ્ન પત્રિકાઓ, આમંત્રણ પત્રિકાઓ, દિવાળી અંકોના મુખપૃષ્ઠો, દિવાળી કાર્ડ, કેલેન્ડર – ચિત્રો દ્વારા સેંકડો કલાત્મક નમૂના તેમણે કલાજગતને આપ્યાં.

લેખક રજની વ્યાસ અનુસાર, "કનુભાઈએ શુદ્ધ ભારતીય ભાવનાઓ અને ગુજરાતની અસ્મિતાના સ્પર્શ સાથેનાં પોતાનાં કલ્પનાપ્રચુર ચિત્રો દ્વારા ગુજરાતના સમાજજીવનને કલાના સંસ્કાર આપ્યા હતા" તથા "તે દાયકામાં એમનું એકાદ ચિત્ર કે આલ્બમ ઘરમાં હોવું એ સંસ્કારિતાનું દ્યોતક ગણાતું." વ્યાસ લખે છે, ગુજરાતની બહાર "ગુજરાતની કલાની દ્યુતિ પ્રસરી છે, તેમાં કનુ દેસાઈનો મહત્વનો હિસ્સો છે." ૧૯૬૫માં ગુજરાત રાજ્ય લલિતકલા અકાદમી તરફથી તેમને ગુજરાત ગૌરવ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી ચિત્રકાર
શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૦માં મૃત્યુ
નીલકંઠ મહાદેવ, ઋષિકેશ

thumb|right|300px|નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર
**નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં આવેલા ઋષિકેશ નજીક આવેલું એક પવિત્ર સ્થળ છે. આ સ્થળ ૧૩૩૦ મીટરની ઊંચાઈ પર, જંગલમાં પૌડી ગઢવાલ જિલ્લામાં આવેલ છે. સડક માર્ગે (પહાડી વાંકો ચૂકો માર્ગ) અહીંથી ઋષિકેશ ૩૨ કિલોમીટર જેટલા અંતરે અને કેડી રસ્તે આશરે ૧૨ કીલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે.

આ સ્થળ મણીકૂટ, બ્રહ્મકૂટ અને વિષ્ણુકૂટની ખીણો વચ્ચે પંકજા નદી અને મધુમતી નદીના સંગમસ્થાન પર આવેલ છે.

નીલકંઠ મહાદેવના મંદિરના શિખર પર સમુદ્ર-મંથન કરતા દેવો અને દાનવોનું શિલ્પ બનાવવામાં આવેલ છે. અહીં મંદિરના પરિસરમાં કુદરતી પાણીનો ઝરો પણ છે, જ્યાં ભાવિકો સ્નાન કરે છે. મંદિર ખાતે શ્રાવણ મહિનામાં કાવડિયાઓ કાવડમાં ગંગાજળ લઈને શિવજીને અભિષેક કરવા આવે છે, તેઓ હરિદ્વાર કે ઋષિકેશ ખાતેથી કેડીના રસ્તે પદયાત્રા કરીને આવે છે. આ ઉપરાંત અહીં મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર ભારે ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. તે સમયે અહીં મેળો પણ ભરાય છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* નીલકંઠ મહાદેવ મંદિર વિશે માહિતી
*પૌડી ગઢવાલનાં ધાર્મિક સ્થળોl 

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
કાવો (કાશ્મીરી ચ્હા)

**કાવો** (અંગ્રેજી:Kahwah,Urdu: قہوہ‎), એ એક પીણું છે, જે ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા કાશ્મીર ખીણના લોકો રોજબરોજ પીએ છે. તેને ક્‌હાવો, કાહ્‌વો અથવા કાહવો પણ કહેવાય છે. રશિયા, અફઘાનિસ્તાન, પાકિસ્તાન જેવા દેશોના પર્વતીય ક્ષેત્રોના લોકો પણ આ પીણાનો ઉપયોગ કરે છે. ભારતમાં પણ કાશ્મીરી પંડિતો કે જેઓ હાલ અન્ય રાજ્યોમાં વસવાટ કરે છે, તેઓ પણ આ પીણાનો ઉપયોગ કરે છે.

કાવો બનાવવા માટે પાણીમાં કેસર નાંખી ઉકાળવામાં આવે છે. એમાં ઇલાયચી, તજ, ગુલાબની પાંખડીઓ વગેરે નાંખી તેને લહેજતદાર અને ખૂશ્બુદાર બનાવવામાં આવે છે. ઉકળીને તૈયાર થયેલા કાવામાં મધ અથવા ખાંડ ઉમેરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે વપરાતા બ્રાસના સુરાહીદાર પાત્રમાં આ પીણું તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેને સમોવર કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય કાવાને વિશિષ્ટ રીતે એટલે કે બદામ અને અખરોટના ટુકડા ઉમેરી બનાવવામાં આવે તો તેને અમીરી કાવો કહેવાય છે.

શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
ધનૌલ્ટી (મસૂરી)

thumb|right|300px|ધનૌલ્ટીથી દેખાતું દૃશ્ય
**ધનૌલ્ટી (મસૂરી)** એ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યના તેહરી ગઢવાલ જિલ્લામાં ઊંચાઈ પર આવેલું એક શાંત સ્થળ છે, જે વર્તમાન સમયમાં ગિરિમથક (હિલ-સ્ટેશન) તરીકે વિકસી રહ્યું છે. આ સ્થળ મસૂરી થી ૨૪ કિલોમીટર અને ચંબા ગિરિમથકથી ૨૯ કિલોમીટર જેટલા અંતરે મસૂરી-ચંબા માર્ગ પર આવેલું છે.

અહીં પર્યટકો મોટી સંખ્યામાં આવે છે. અહીં કેટલીક ખાનગી હોટલો ઉપરાંત ગઢવાલ વિકાસ મંડલનું પ્રવાસી-ઘર (ગેસ્ટ હાઉસ) આવેલું છે. અહીનું ઠંડું વાતાવરણ, પર્વતના ઢોળાવો, ખીણો, બરફીલા પર્વતોનું દર્શન, લીલુંછમ દેવદારનું ગાઢ જંગલ રજાઓ વિતાવવા માટેનું આદર્શ ગિરિમથક છે. અહીં શિયાળાની ઋતુમાં બરફ-વર્ષા પણ માણી શકાય છે. અહીં આસપાસમાં બારેહીપાની ધોધ, જોરાંડા ધોધ, દશાવતાર મંદિર, ઈકો પાર્ક, સુરકન્ડા દેવી મંદિર, હિમાલયન વણકરો (વીવર્સ), જૈન મંદિર વગેરે જોવાલાયક સ્થળો છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ધનૌલ્ટી કેવી રીતે જવાય ? 
* મસૂરી પર્યટન વિભાગ દ્વારા વિગતવાર માહિતી 
* ધનૌલ્ટીનાં જોવાલાયક સ્થળો
* વિકિમેપિઆ પર ધનૌલ્ટી
* ધનૌલ્ટી પર્યટન માર્ગદર્શન  (Travel Guide)
* ધનૌલ્ટી: સચિત્ર માહિતી

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
બુકર ટી.વોશિંગ્ટન

thumb|right|150px|બુકર ટી.વોશિંગ્ટન

**બુકર ટી વોશિંગ્ટન** (અંગ્રેજી : Booker T. Washington) અમેરીકન કેળવણીકાર, લેખક, વક્તા, અમેરિકન-આફ્રિકન સમુદાય (હબસી) ના પ્રભાવશાળી નેતા તેમજ સલાહકાર હતા. એમનો જન્મ વર્જિનિયામાં ઈ. સ. ૧૮૫૬ વર્ષનાએપ્રિલ મહિનાની પાંચમી તારીખે થયો હતો.

એમની માતાએ એમને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં આગળ વધવાની પ્રેરણા આપી હતી. જાતમહેનત કરી નાણાંની વ્યવસ્થા કરી એમણે અભ્યાસ કર્યો હતો. ઈ. સ. ૧૮૮૧ના વર્ષમાં અલાબામા રાજ્યમાં આવેલા ટસ્કીગી (Tuskegee) ખાતે એક હબસી તાલીમશાળા ખોલવાનું મંજુર થતાં તેના સંચાલન માટે બુકર ટી. વોશિંગ્ટનની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. એમણે ૪૦ વિદ્યાર્થીઓથી (જેમાં ઘણાખરા મુક્ત ગુલામો હતા) શરૂઆત કરી, ઈ. સ. ૧૯૧૫ સુધીમાં અમેરિકાના અગ્રગણ્ય વિદ્યાલયોમાં ગણના પામેલ ટસ્કીગી સંસ્થાનું સંચાલન કર્યું. એમણે અમેરિકન-આફ્રિકન સમુદાય વિશે સમજદારી વધારતાં વીસેક પુસ્તકો પણ લખ્યાં છે. એમનું અવસાન ટસ્કીગી ખાતે ઈ. સ. ૧૯૧૫ના વર્ષમાં નવેમ્બર મહિનાની ચૌદમી તારીખે ૫૯ વર્ષની વયે થયું હતું.

શ્રેણી:અમેરિકા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૫માં મૃત્યુ
આચાર્ય જગદીશચંદ્ર બોઝ ભારતીય વનસ્પતિ ઉદ્યાન

300px|thumbnail|right|ઉદ્યાનની અંદરનું એક દૃશ્ય
**આચાર્ય જગદીશચંદ્ર બોઝ ભારતીય વનસ્પતિ ઉદ્યાન** એ એક વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે, જે ભારત દેશના પશિમ ભાગમાં આવેલા પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યના મુખ્ય શહેર કોલકાતા નજીક હાવરામાં શિબપુર ખાતે આવેલું છે. આ ઉદ્યાન ઈ. સ. ૧૭૮૭ના વર્ષમાં અંગ્રેજો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પહેલાં *રોયલ બોટોનીકલ ગાર્ડન* અને પછીથી  *કલકત્તા બોટોનીકલ ગાર્ડન* તરીકે ઓળખાતા આ ઉદ્યાનને ભારતીય વનસ્પતિશાસ્ત્રી જગદીશચંદ્ર બોઝના સન્માનમાં હાલના આચાર્ય જગદીશચંદ્ર બોઝ ભારતીય વનસ્પતિ ઉદ્યાન નામ આપવામાં આવ્યું છે.

આ ઉદ્યાનમાં ભારતીય ઉપખંડમાં થતી વનસ્પતિઓ ઉગાડી તેના પર સંશોધનો કરવામાં આવે છે. ૧૦૯ હેકટર જેટલા વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ ઉદ્યાનમાં ૧૨૦૦૦ જેટલી વનસ્પતિઓ ઉગાડવામાં આવેલ છે, જે પૈકી અમૂક વનસ્પતિઓ દુર્લભ ગણાય છે. અહીંનું ખાસ આકર્ષણ વિશાળ કદ ધરાવતું વડનું ઝાડ છે. આ ઉપરાંત વિવિધ પ્રકારના ઓર્ચિડ (orchid), વાંસ અને તાડ આ ઉદ્યાનમાં ઉગાડવામાં આવેલ છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Adrian P. Thomas, "The Establishment of Calcutta Botanic Garden: Plant Transfer, Science and the East India Company, 1786–1806", *Journal of the Royal Asiatic Society*  (2006), 16: 165-177 કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ (Cambridge University Press) 

શ્રેણી:ભારતના વનસ્પતિ ઉદ્યાનો
શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ
ગરમાળો (વૃક્ષ)

left|thumb|ગરમાળાની શીંગો
**ગરમાળો** એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું પીળાં ફૂલોવાળું એક વૃક્ષ છે, જે ઔષધિય ઉપયોગ માટે પણ જાણીતું છે. ગરમાળાને સંસ્કૃતમાં વ્યાધિધાત, નૃપ્રદુમ વગેરે, હિન્દીમાં અમલતાસ, બંગાળીમાં સોનાલૂ તેમ જ લેટિનમાં *કૈસિયા ફિસ્ચલા* કહેવાય છે. હિન્દી શબ્દસાગર અનુસાર હિંદી શબ્દ અમલતાસ *અમ્લ* એટલે કે ખટાશ પરથી બન્યો છે.

ભારતના લગભગ બધાજ વિસ્તારમાં આ વૃક્ષ જોવા મળે છે. થડ જાડું હોય છે પણ ઉંચાઈ મધ્યમ હોય છે. શિયાળામાં આ વૃક્ષ ઉપર એક થી સવા હાથ જેટલી લાંબી શીંગો બેસે છે, જેનો રંગ શરુઆતમાં લીલો અને પરિપકવ અવસ્થામાં કાળો હોય છે. આ શીંગોમાં અલગ અલગ ઘણા ખંડો હોય છે, જેમાં કાળા રંગનો માવાદાર પદાર્થ ભરેલો હોય છે, જેને ગરમાળાનો ગોળ કહે છે. આ વૃક્ષની છાલ છોલવાથી ત્યાંથી લાલ રસ ઝરે છે, જે જામી જઈ ગુંદર જેવો બને છે. આની શીંગોમાંથી મધુર, ગંધયુક્ત, પીળા રંગનું ઉડનશીલ તેલ મળે છે.

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વૃક્ષ
મેઘનાદ સહા

**મેઘનાદ સહા** ભારતના ભૌતિકશાસ્ત્રી અને ખગોળશાસ્ત્રી હતા.

## જીવન અને કારકીર્દી 
તેમનો જન્મ ૬ ઓકટોબર ૧૮૯૩ના રોજ વર્તમાન સમયમાં બાંગ્લાદેશના ઢાકા જિલ્લાના શેવડાતાલી ગામમાં એક સામાન્ય કુટુંબમાં થયો હતો. ભણવામાં અત્યંત તેજસ્વી મેઘનાદનો પરિવાર તદ્દન સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં હોવાથી એમના સગાસંબંધીઓ તેમ જ શિક્ષકોએ એમના અભ્યાસનો ખર્ચ ભોગવ્યો હતો. શાળાકીય અભ્યાસમાં ઉત્તમ દેખાવ પછી તેઓ કલકત્તાની પ્રેસિડન્સી કોલેજમાં દાખલ થયા. અહીં તેમને જગદીશચંદ્ર બોઝ તેમ જ પ્રફુલ્લચંદ્ર રોય જેવા શિક્ષકોનું માર્ગદર્શન પ્રાપ્ત થયું હતું. ગણિતના વિષય સાથે એમણે સ્નાતકની ઉપાધિ મેળવ્યા બાદ ઈ. સ. ૧૯૧૫ના વર્ષમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. વધુ અભ્યાસર્થે તેઓ વિદેશ પણ ગયા હતા. સંશોધનમાં રસ હોવાને કારણે એમણે ગણિત તથા ભૌતિકશાસ્ત્ર વિષયમાં સંશોધનની જવાબદારી સ્વીકારી હતી.

એક વાર ભૌતિકશાસ્ત્રમાં સંશોધન વેળા સર્જાયેલ સમસ્યાના સમાધાન રૂપે એમણે *થિયરી ઓફ થર્મલ આયોનાઇઝેશન* નામનો શોધ નિબંધ રજુ કર્યો. આ નિબંધના સૂત્રોના કારણે જ વિશ્વભરના ખગોળશાસ્ત્રીઓ ગરમી, દબાણ જેવી બાબતો અંગે જાણકારી મેળવી શક્યા હતા.

એમણે ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઓફ ન્યૂક્લિઅર ફિઝિક્સની સ્થાપના કરી હતી. આ ઉપરાંત એમણે પથ્થરની ઉંમર નક્કી કરવાની પદ્ધતિ પણ વિકસાવી હતી. અગ્નિકરણ અને અગ્નિના સપ્તરંગી કિરણ અંગેનો સિદ્ધાંત પણ એમણે શોધ્યો હતો.

૧૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૬ના રોજ દિલ્હી ખાતે રાષ્ટ્રપતિ ભવન તરફ જતાં, અચાનક બેભાન થઈને પડી ગયા પછી અવસાન થયું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:૧૯૫૬માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૩માં જન્મ
સિંગાપુરી ચેરી

**સિંગાપુરી ચેરી** અથવા **જમૈકન ચેરી** એ એક વૃક્ષ છે. આ વૃક્ષ રુદ્રાક્ષ કૂળનું, મધ્યમ કદની ઉંચાઈ ધરાવતું, મધ્ય અમેરિકાનું વતની છે. આ વૃક્ષ ઝડપથી અને નબળી જમીનમાં પણ આસાનીથી ઊગી શકે છે અને બે વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં ૪-૬ મીટર જેટલું ઊંચું થઈ જાય છે. સદાહરિત રહેતા આ વૃક્ષને ઘર‌આંગણે, બાગ-બગીચામાં કે રસ્તાકિનારે વાવી શકાય છે. આ વૃક્ષને મરાઠી ભાષમાં પાંચારા (पांचारा), તમિલ ભાષામાં તેન્‌ પળ્‌મ (தேன் பழம்) તરીકે અને લેટીન ભાષામાં મન્ટીંજ્યા કેલબરા (Muntingia calabura) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ચણીબોર કરતાં સહેજ મોટાં તેનાં ફળ એક-દોઢ સેમી વ્યાસ ધરાવતાં હોય છે, જે અંજીરની માફક અનેક બીજથી ભરપૂર હોય છે. અને આ ફળો બારે માસ આવતાં હોય છે. આ ફળ અપરિપકવ અવસ્થામાં લીલા રંગના અને પરિપકવ અવસ્થામાં લાલ રંગનાં હોય છે. પાકાં ફળ અત્યંત મીઠાં, બુદ્ધિના બાલ (કોટન કેન્ડી) જેવા સ્વાદવાળાં લાગે છે. આ ફળો પક્ષીઓને ભાવતો આહાર હોઈ આ વૃક્ષ પર પક્ષીઓની અવરજવર વધુ રહે છે. પતંગિયાની ઘણી પ્રજાતિઓ આ ઝાડના પાન પર ઈંડા મૂકે છે.

સિંગાપુરી ચેરીનાં પર્ણો સામસામે વારાફરતી લાગેલાં લંબગોળાકાર, ટોચના છેડા પર અણીવાળાં હોય છે. તેનાં ફૂલ સફેદ રંગનાં હોય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
*જર્મપ્લાઝ્મ રિસોર્સ ઇમ્ફોર્મેશન નેટવર્ક : *Muntingia calabura*
*USDA Plants Profile: *Muntingia calabura*
*Aratiles
*જમૈકન ચેરી વૃક્ષ 
*Pacific Island Ecosystems: *Muntingia calabura* 
*Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America

શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર
શ્રેણી:વૃક્ષ
પુત્રંજીવા

300px|thumbnail|right|પુત્રંજીવાનું વૃક્ષ
**પુત્રંજીવા** અથવા **પુત્રજીવક** એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું એક વૃક્ષ છે.

મધ્યમ કદ ધરાવતું આ ઝાડ અનૂકુળ પરિસ્થિતિઓમાં આશરે ૨૫ મીટર સુધી મહત્તમ ઊંચાઇ સુધી પહોંચે છે. મુખ્ય થડ સીધું, ટટ્ટાર તેમ જ અનેક શાખાઓ અને ઉપશાખાઓ ધરાવતું હોય છે. ઉપશાખાઓ નીચે તરફ લટકતી હોય છે, આથી આ આકર્ષક દેખાવ અને ગાઢ છાંયડો ધારણ કરે છે. તેનાં પાન ચળકતાં, ઘેરા લીલા રંગનાં હોય છે. તેનું ફળ અપકવ હોય ત્યારે લીલા, કઠણ અને અંડાકારનું તેમ જ પરિપકવ અવસ્થામાં આછા પીળા-સફેદ રંગનું અને નરમ માવાવાળું હોય છે. અંદરનું બીજ દેખાવમાં બોરના ઠળિયા જેવું અને સખત હોય છે.

ભારતનું મૂળ વતની ગણાતું આ ઝાડ હિમાલયની તળેટીથી લઈને દક્ષિણ ભારત સુધી લગભગ બધા જ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે, પણ તે છુટાછવાયા પ્રમાણમાં હોય છે. આ ઉપરાંત સદાહરિત (બારેમાસ લીલુંછમ રહેતું), ઘટાદાર તથા આકર્ષક દેખાવ ધરાવતું હોવાને લીધે ઉદ્યાનોમાં પણ ઉગાડવામાં આવે છે.

આયુર્વેદમાં આ વૃક્ષનાં અંગોનો (છાલ, પર્ણ, ફૂલ વગેરેનો) ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે પુત્ર જીવે તે માટે કરવામાં આવે છે, આથી પુત્રંજીવાનું બોટોનિકલ નામ પણ સંસ્કૃત નામ પુત્રંજીવા અને તેના પર સંશોધન કરનાર વનસ્પતિશાસ્ત્રી વિલિયમ રોક્ષબર્ગ (સુપ્રીટેંન્ડંટ, રોયલ બોટનિકલ ગાર્ડન, કલકતા, જે વર્તમાન સમયમાં આચાર્ય જગદીશચંદ્ર બોઝ ભારતીય વનસ્પતિ ઉદ્યાન તરીકે ઓળખાય છે.) ના નામ પરથી Putranjiva roxburghii પડ્યુ છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* જુનાગઢ ખાતે ધરોહર વૃક્ષ (Heritage Tree) તરીકે પુત્રંજીવા

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વૃક્ષ
કાળવો નદી

**કાળવો નદી** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જુનાગઢ જિલ્લામાંથી પસાર થતી ઓઝત નદીની એક ઉપનદી છે. આ નદી ગિરનારના ભાગરૂપ દાતારના ડુંગરની તળેટીમાંથી નીકળી જૂનાગઢ શહેરમાંથી પસાર થતી વંથલી નજીક ઓઝત નદીમાં મળી જાય છે.

આ નદીના મૂળ પાસે, દાતારના ડુંગરની તળેટીમાં, વિલિંગ્ડન બંધ નામનો જળબંધ આવેલો છે. જેમાંથી પણ જૂનાગઢ શહેરને પાણીનો પુરવઠો આપવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:જૂનાગઢ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
મૃદુકાય સમુદાય

**મૃદુકાય સમુદાય** (અંગ્રેજી ભાષા:Mollusca) એ પ્રાણીસૃષ્ટિ પૈકીનો એક સમુદાય છે. પ્રાણીઓના મૃદુ એટલે કે કોમળ કે નરમ શરીરને આધારે વર્ગીકૃત કરી જીવવિજ્ઞાનીઓ દ્વારા આ સમુદાય બનાવવામાં આવેલો છે.

આ સમુદાયમાં આવતાં પ્રાણીઓનાં શરીર કોમળ, ત્રિગર્ભસ્તરીય, દેહકોષ્ઠી, દ્વિપાર્શ્ચ કે અસમરચના ધરાવે છે. આ પ્રાણીઓ મીઠા પાણીમાં, સમુદ્રમાં કે ભીની જમીન પર મુક્તજીવી તરીકે વસવાટ કરે છે. તેમની શરીરરચના નાજુક અને ખંડવિહીન હોય છે. તેનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું, શ્વસનરંજક તરીકે હીમોસાયેનીનની હાજરીવાળું હોય છે. તેનાં ઉત્સર્જન અંગ તરીકે મૂત્રપિંડ કોથળીઓ હોય છે. તે એક મૃદુપગ દ્વારા (કેટલાંક પ્રાણીઓમાં તે મુખહસ્તોમાં રૂપાંતરીત હોય છે) પ્રચલન કરે છે. તેનાં કંકાલ શરીર ફરતે એક ભાગમાં કે એકબીજા સાથે જોડાયેલા બે ભાગમાં, ચૂના (કેલ્શીયમ)ના, કોન્ચીન કે કોન્ચીઓલીન વડે બનેલાં કવચવાળાં હોય છે. તે એકલિંગી કે ઉભયલિંગી રૂપાંતરણ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

ઉદાહરણ : પાઈલા, કાઈટોન, ઑક્ટોપસ, ગોકળગાય, શંખ, કોડી, છીપલું વગેરે પ્રાણીઓ આ સમુદાયમાં આવે છે.

શ્રેણી:જીવશાસ્ત્ર
ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય, પુણે

thumbnail|right|સ્થાપન શિલા
ભારત દેશના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના પુણે શહેરમાં સ્થિત **ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય, પુણે** (College of Engineering, Pune (COEP)), પુણે વિશ્વવિદ્યાલય સાથે જોડાયેલી સ્વાયત શિક્ષણ સંસ્થા છે જેની સ્થાપના ઈ.સ.૧૮૫૪માં કરવામાં આવી હતી. ચેન્નઈ સ્થિત ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય, ગુઇન્ડી (Guindy) (સ્થાપના:૧૭૯૪) અને આઈ.આઈ.ટી.રૂરકી (સ્થાપના:૧૮૪૭) પછીની, જુનામા જુની હોવા બાબતે સમગ્ર એશિયામાં ત્રીજા ક્રમે આવતી, આ ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય છે.

ઇજનેરી મહાવિદ્યાલય, પુણે ‘મુલા’ અને ‘મુથા’ નામક બે નદીઓના સંગમસ્થાન નજીક સ્થિત છે.

## ઇતિહાસ
## સંદર્ભો
વિનોદ ભટ્ટ

**વિનોદ ભટ્ટ** ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા. તેમનાં હાસ્યલેખોની કટાર ગુજરાતી સમાચાર પત્રો અને અન્ય સામયિકોમાં પ્રગટ થયા હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૪ જાન્યુઆરી, ૧૯૩૮ ગુજરાતનાં નાંદોલ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા અને માતાનું નામ જસવંતલાલ અને જયાબેન હતું . તેમણે ૧૯૫૫માં એસ.એસ.સી. ઉત્તિર્ણ કર્યું અને ૧૯૬૧માં અમદાવાદની એચ.એલ. કોમર્સ કોલેજમાંથી સ્નાતક થયા હતા. પછીથી તેઓ એલ.એલ.બી.ની પદવી મેળવી હતી. તેઓ વ્યવસાયે વેરા સલાહકાર હતા. ૧૯૯૬ થી ૧૯૯૭ દરમિયાન તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ રહ્યા હતા. તેમની કટાર *મગનું નામ મરી* ગુજરાત સમાચારમાં પ્રસિદ્ધ થતી હતી, જે પાછળથી દિવ્ય ભાસ્કરમાં *ઇદમ તૃતિયમ* તરીકે પ્રસિદ્ધ થઇ હતી.

૨૩ મે, ૨૦૧૮ના રોજ અમદાવાદ ખાતે લાંબી બીમારી પછી તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
તેમના પુસ્તકોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે:

* હાસ્ય પુસ્તકો:
** પહેલું સુખ તે મૂંગી નાર
** આજની લાત
** વિનોદ ભટ્ટની અ-રહસ્ય કથાઓ
** વિનોદ ભટ્ટ (વિ)કૃત શાકુન્તલ
** વિનોદ ભટ્ટના પ્રેમપત્રો
** ઇદમ્ તૃતીયમ્
** ઇદમ્ ચતુર્થમ્
** સુનો ભાઇ સાધો
** 'વિનોદ'ની નજરે
** અને હવે ઇતિ-હાસ
** આંખ આડા કાન
** ગ્રંથની ગરબડ
** નરો વા કુંજરો વા
** શેખાદમ... ગ્રેટાદમ...
** અમદાવાદ એટલે અમદાવાદ
** વિનોદવિમર્શ
** ભૂલચૂક લેવી-દેવી
** વગેરે, વગેરે, વગેરે...
** અથથી ઇતિ
** પ્રસંગોપાત્ત
** કારણ કે

* ચરિત્ર:
** નર્મદ
** સ્વપ્નદ્રષ્ટા મુનશી
** હાસ્યમૂર્તિ જ્યોતિન્દ્ર દવે
** કોમેડી કિંગ ચાર્લી ચેપ્લિન
** ગ્રેટ શોમૅન જયોર્જ બર્નાર્ડ શૉ
** ઍન્ટવ ચેખવ

* સંપાદન:
** શ્લીલ-અશ્લીલ
** ગુજરાતી હાસ્યધારા
** હાસ્યાયન
** સારાં જહાં હમારા (શેખાદમ આબુવાલા)
** પ્રસન્ન ગઠરિયાં (ચંદ્રવદન મહેતા)
** શ્રેષ્ઠ હાસ્ય રચનાઓ (જ્યોતિન્દ્ર દવે, ચિનુભાઇ પટવા, મધુસૂદન પારેખ, તારક મહેતા, ધનસુખલાલ મહેતા, વિનોદ ભટ્ટ)
** હાસ્યમાધુરી (બંગાળી, મરાઠી, ઉર્દૂ, હિન્દી, વિદેશી)

* હિન્દી:
** દેખ કબીરા રોયા
** સુના અનસુના
** બૈતાલ છબ્બીસી
** ભૂલચૂક લેની દેની
** ચાર્લી ચૅપ્લિન

* સિંધી:
** નજર નજર જો ફેર

## સન્માન
* ૧૯૭૬ - કુમાર ચંદ્રક
* ૧૯૮૯ - રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક
* જ્યોતિન્દ્ર દવે હાસ્ય પારિતોષિક

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 
* વિનોદ ભટ્ટ ઉપર દસ્તાવેજી ફિલ્મ 
* ગુજરાતી ટીવી પર વિનોદ ભટ્ટ

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ

**કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ** અથવા **કેદારનાથ ધામ** (કેદારનાથ મંદિર) એ ભગવાન શંકરને સમર્પિત એવું હિંદુઓનું પવિત્ર સ્થાન છે. આ સ્થળ હિમાલયની ગિરિમાળામાં ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં મંદાકિની નદીને કિનારે આવેલું છે. આ ધામ હવામાનની વિષમતાના કારણે તેમજ દુર્ગમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને કારણે વર્ષ દરમ્યાન અક્ષયતૃતિયાથી શરૂ કરીને કાર્તિક સુદ પૂર્ણિમા સુધી દર્શન માટે ખુલ્લું રહે છે. ત્યારબાદ શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ ભગવાનને સ્થળાંતરિત કરીને ઉખીમઠ ખાતે પૂજનઅર્ચન અર્થે લાવવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્રનું નામ કેદારખંડ હોવાને કારણે ભગવાન સદાશિવને અહીં કેદારનાથ એટલે કે *કેદારના નાથ* તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ મંદિર પાંડવોએ બંધાવ્યું હતું અને શ્રી આદિ શંકરાચાર્યએ તેનો પુનરોદ્ધાર કરાવ્યો હતો.

બાર જ્યોતિર્લિંગો પૈકીના એક એવા શ્રી કેદારનાથ મંદિર જવા માટે સડક માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી આથી પગપાળા કે ઘોડા પર સવાર થ‌ઈ અથવા ડોળી (પાલખી) દ્વારા જ‌વું પડે છે. હિમાલયમાં આવેલા ચારધામ પૈકીનું આ એક ધામ ગણાય છે. આ સ્થળે જવા માટે ગૌરીકુંડ સુધી વાહનોની સગવડ મળે છે, જે કેદારનાથથી ૧૪ કિ.મી.જેટલા અંતરે આવેલું છે.

ઇ.સ. ૨૦૧૩માં આવેલા પૂરને કારણે ગૌરીકુંડથી રામબાડાનો જૂનો રસ્તો સંપૂર્ણ પણે ધોવાઈ ચુક્યો છે.

File:Kedarnath temple 1880's.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ૧૮૮૦ના દાયકામાં
File:Kedarnath Temple - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર
File:Kedarnath Temple at Dawn - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર - રાત્રિનો દેખાવ
File:Kedarnath Temple1.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple2.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple3.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
શ્રેણી:પંચકેદાર
ત્રિયુગી નારાયણ (ઉત્તરાખંડ)

300px|thumbnail|right|ત્રિયુગી નારાયણ મંદિર
**ત્રિયુગી નારાયણ ** એ વિષ્ણુ ભગવાનનું એક પ્રાચીન વિશાળ મંદિર છે, જે ભારત દેશના ઉત્તરભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં આવેલુ છે. ત્રિયુગી નારાયણ સોનપ્રયાગથી આશરે ૪ કિ.મી. જેટલા અંતરે આવેલું છે, તેમજ ત્યાંથી કેદારનાથ ૨૮ કિ.મી. ના અંતરે આવેલું છે.એવી એક પૌરાણિક માન્યતા છેકે અહિં વિષ્ણુ ભગવાનની સાક્ષીએ ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના વિવાહ થયા હતાં. અહિં મંદિરની સામે એક ધૂણી આવેલી છે જે વિવાહકાળથી સતત પ્રજ્વલીત છે એવી વાયકા છે, ભકતો અહીં હવન કરી શકે છે. અહિં નારાયણની નાભિમાંથી જળ નીકળીને આસપાસ આવેલા ચાર કુંડમાં જાયછે. આ કુંડ બ્રહ્મકુંડ, રુદ્રકુંડ, વિષ્ણુકુંડ અને સરસ્વતીકુંડના નામથી ઓળખાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
હેમિસ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન

**હેમિસ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન** (હેમિસ હાઈ અલ્ટિટ્યૂડ નેશનલ પાર્ક) એ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા લડાખમાં ઘણી ઊંચાઈવાળા વિસ્તારમાં (હિમાલયની પર્વતમાળા)માં આવેલું એક રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે. આ ઉદ્યાન ભારતમાં ઉત્તર ભાગમાં આવેલ એકમાત્ર એવું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે કે જે સૌથી મોટો અધિસૂચિત સંરક્ષિત ક્ષેત્ર ધરાવે છે. આ પ્રકારનું દેશનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે અને નંદાદેવી બાયોસ્ફીયર રિઝર્વ અને આસપાસના સંરક્ષિત ક્ષેત્રો પછી બીજા સૌથી મોટું ક્ષેત્ર અહીં છે.

આ ઉદ્યાન ઘણાં લુપ્તપ્રાય સસ્તનધારીઓની પ્રજાતિઓ (કે જેમાં હિમ દિપડાનો સમાવેશ થાય છે)નું નિવાસ-સ્થાન છે.

શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો
શ્રેણી:લડાખ
રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ

ભારત સરકાર દ્વારા, વધુને વધુ યુવા મતદારોને મતદાન વિષયે જાગૃત કરવા, પ્રોત્સાહિત કરવા અને મતદાનની રાજકીય પ્રણાલીમાં જોડવાના ઉદ્દેશથી દર વર્ષના ૨૫ જાન્યુઆરીના દિવસને **રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ** (National Voters' Day) તરીકે મનાવવામાં આવે છે. આ ઉજવણીની શરૂઆત ૨૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૧થી કરવામાં આવી છે. તારીખ ૨૫ જાન્યુઆરી ચૂંટણી પંચનો સ્થાપના દિવસ છે. તેની ઉજવણી પાછળ ચૂંટણી પંચનો હેતુ એ હતો કે દર વર્ષે દેશભરના તમામ મતદાન મથક વિસ્તારોમાં, તે તમામ પાત્ર મતદારોની ઓળખ કરવામાં આવશે, જેમની ઉંમર 1 જાન્યુઆરીએ 18 વર્ષની થઈ ગઈ હશે. આ સંબંધમાં 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના નવા મતદારોના નામ મતદાર યાદીમાં દાખલ કરવામાં આવશે અને તેમને ચૂંટણી કાર્ડ નું ઓળખ પત્ર આપવામાં આવશે. ઓળખ કાર્ડ વિતરણની કામગીરી સામાજિક, શૈક્ષણિક અને બિનરાજકીય વ્યક્તિઓ કરશે. આ પ્રસંગે મતદારોને બેજ પણ આપવામાં આવશે, જેમાં લોગો સાથે 'મતદાર હોવાનો ગર્વ, મતદાન કરવા માટે તૈયાર' સૂત્ર અંકિત કરવામાં આવશે. મતદાન દિવસ બનાવવાનું મુખ્ય કારણ લોકોને મતદાનનું મહત્વ જણાવવાનું છે જેથી કરીને લોકો તેનાથી જાગૃત બને અને યોગ્ય ઉમેદવારને પસંદ કરે જેથી કરીને આપણા દેશનો વિકાસ કોઈ પણ અવરોધ વગર થઈ શકે. આ દિવસ ભારતના દરેક નાગરિક માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ દિવસે ભારતના દરેક નાગરિકે પોતાના રાષ્ટ્રની દરેક ચૂંટણીમાં ભાગ લેવાની શપથ લેવી જોઈએ, કારણ કે ભારતના દરેક વ્યક્તિનો મત દેશના ભવિષ્યનો પાયો નાખે છે. તેથી જ દરેક વ્યક્તિનો મત રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં ભાગીદાર બને છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* ભારતીય ચૂંટણી પંચ, રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ પાનું 

શ્રેણી:ભારત 
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
ઓરછા (મધ્ય પ્રદેશ)

**ઓરછા** એ ભારત દેશના મધ્યભાગમાં આવેલા મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના ટીકમગઢ જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર છે, જે બુંદેલા રાજાઓના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલું છે. આ નગરની સ્થાપના મહારાજા રૂદ્ર પ્રતાપ સિંહ દ્વારા ઈ.સ. ૧૫૦૧ના વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી. આ નગર બેતવા નદીને કિનારે, જિલ્લા મથક તિકમગઢથી ૮૦ કિલોમીટર દૂર, તેમ જ ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલ ઝાંસીથી ૧૫ કિલોમીટર અંતરે આવેલું છે.
## જોવાલાયક સ્થળો 
]]
અહીં આવેલ ઐતિહાસિક રાજમહેલ, ચતુર્ભુજ મંદિર, રાય પ્રવીણ મહેલ, જહાંગીર મહેલ, ફૂલ બાગ, સુન્દર મહેલ, છતરીઓ વગેરે જોવાલાયક સ્થળો છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
શ્રેણી:ઐતિહાસિક સ્થળો
ભારતીય સામાન્ય ચૂંટણી, ૨૦૧૪

thumb|right|200px|ભારતની સામાન્ય ચૂંટણી ૨૦૧૪ની તારીખો

ભારતમાં ૧૬મી લોકસભાની સામાન્ય ચૂંટણી ૭ એપ્રિલ, ૨૦૧૪ થી ૧૨ મે, ૨૦૧૪ દરમિયાન કુલ નવ તબક્કામાં, ભારતના ચૂંટણી ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબી ચૂંટણી હતી. કુલ ૫૪૩ લોકસભા બેઠકો માટે "લોકસભા સામાન્ય ચૂંટણી - ૨૦૧૪" યોજાઇ હતી. આ ચૂંટણીના પરિણામો ૧૬ મે, ૨૦૧૪ના દિવસે જાહેર કરવામાં આવ્યા. ૧૫મી લોકસભાનો સમયગાળો ૩૧ મે, ૨૦૧૪ના પૂર્ણ થયો હતો. ભારતનાં ચૂંટણી ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીની સૌથી લાંબી ચાલનાર ચૂંટણી ઉપરાંત આ સૌથી વધુ ખર્ચાળ ચૂંટણી નોંધાઇ હતી. ચૂંટણી પંચના અંદાજ પ્રમાણે આ ચૂંટણીનો સરકારી તિજોરીમાંથી થનાર ખર્ચ, સલામતી દળો અને રાજકિય પક્ષો અને ઉમેદવારોના વ્યક્તિગત ખર્ચ સિવાયનો, આશરે  ૩૫&nbsp;અબજ ( ૩,૫૦૦&nbsp;કરોડ,  ૩૫&nbsp;બિલિયન) થશે. સેન્ટર ફોર મિડિયા સ્ટડીઝ અનુસાર રાજકિય પક્ષો આશરે  ૩૦&nbsp;હજાર કરોડ ( ૩૦૦ બિલિયન)નો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતી. પાછલી ચૂંટણી (સામાન્ય ચૂંટણી, ૨૦૦૯) કરતાં આ ખર્ચ ત્રણ ગણો અને ૨૦૧૨ની અમેરિકન પ્રમુખપદની ચૂંટણી પછી ખર્ચની દૃષ્ટિએ વિશ્વમાં બીજા ક્રમાંકે છે.

ભારતીય ચૂંટણી પંચની માહિતી અનુસાર ૨૦૧૪માં ચૂંટણી વસ્તી (મતદારો) ૮૧.૪૫ કરોડ છે, જે વિશ્વમાં સૌથી મોટી છે. ૧૦ કરોડ જેટલા નવા યુવા મતદારોનો વધારો થયેલ છે.

## સમયપત્રક
***** ભારતના ચૂંટણી પંચે મિઝોરમમાં મતદાન તારીખ ૧૧ એપ્રિલ ઠેરાવી હતી.

## આ પણ જૂઓ
* ભારતીય ચૂંટણી પંચ
* રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિવસ

## બાહ્ય કડીઓ
*ભારતીય ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ
*મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી, ગુજરાતની વેબસાઇટ 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારત
શ્રેણી:રાજનીતિ
સ્વાદુપિંડ

**સ્વાદુપિંડ** (પેન્ક્રિયાસ; Pancreas) એ શરીરમાં જઠર અને નાના આંતરડાની વચ્ચે આવેલું એક અંગ છે, જેમાં પાચક રસો (સોમાટોસ્ટેટિન, પેન્ક્રિયાટિક પોલિપેપ્ટાઇડ બને છે. આ પાચક રસોનો સ્ત્રાવ થવાને કારણે નાના આંતરડામાં વિટામીનોનું શોષણ થવાથી તેમ જ ખોરાકમાંના કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટિન તથા ચરબીનું પાચન થવાને કારણે પાચનક્રિયા સરળ બને છે.

સ્વાદુપિંડમાં ઈન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ થાય છે, જેના કારણે શરીરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ જળવાય રહે છે. જ્યારે શરીરના લોહીમાં સુગરનું પ્રમાણ વધે ત્યારે ઈન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ થાય છે, જ્યારે લોહીમાં સુગરનું પ્રમાણ ઘટે ત્યારે ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ થાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:શરીરવિજ્ઞાન
શ્રેણી:માનવ શરીર
શ્યામમુખ વાઘોમડા

**શ્યામમુખ વાઘોમડા**, (અંગ્રેજી: Masked Booby) (*Sula dactylatra*) એ ઘોમડા પરિવારનું મોટું દરીયાઈ પક્ષી છે. આ પક્ષી પૂર્વીય એટલાન્ટીક સીવાયનાં ઉષ્ણકટિબંધીય સમુદ્રી ટાપુઓ પર પ્રજોપ્તિ કરે છે. 

## વર્ણન
 લાંબુ,  પાંખોનો વ્યાપ અને   વજન ધરાવતું આ સૌથી મોટું વાઘોમડું છે. 
## બાહ્ય કડીઓ
## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
રૂપેરી પેણ

**રૂપેરી પેણ** કે **ચોટલી પેણ** (સંસ્કૃત: મહાપલ્લવ, અંગ્રેજી: Spot-billed Pelican, Grey Pelican, હીન્દી: હવાસિલ,) (*Pelecanus philippensis*) એ પેણ પરિવારનું પક્ષી છે. તે દક્ષિણ એશિયામાં દક્ષિણે પાકિસ્તાનથી ભારત અને પૂર્વમાં ઇન્ડોનેશિયા સુધી પ્રજોપ્તી કરે છે. આ વિશાળ જળાશયો અને કિનારાનું પક્ષી છે. 

## વર્ણન
રૂપેરી પેણ પ્રમાણમાં નાનું પેણ પણ મોટું પક્ષી હોય છે. ૧૨૫–૧૫૨&nbsp;સે.મી. (૪૯–૬૦&nbsp;ઇંચ) લાંબુ અને ૪.૧–૬&nbsp;કિ.ગ્રા. વજન ધરાવતું પક્ષી છે. શરીરે સફેદ, રાખોડી છાતી, હરિણી કે રાતી ગરદન અને તપખીરિયા રંગની પૂંછ હોય છે. ગરદનનાં પીંછા ગુચ્છાદાર અને રાખોડી કલગી જેવા હોય છે. તેની ચાંચની કોથળી ગુલાબીથી જાંબુડિયા રંગની અને મોટા પીળા ટપકાંવાળી, અને ચાંચનો ઉપરના ભાગની બાજુઓ પણ ટપકાંવાળી હોય છે. ચાંચનો અગ્રભાગ પીળોથી નારંગી હોય છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* ચિત્રો અને ચલચિત્રો 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
વિશ્વ હિમોફિલિયા દિવસ

**વિશ્વ હિમોફિલિયા દિવસ** એ આખા વિશ્વભરમાં દર વર્ષની સત્તરમી એપ્રિલના દિવસે હિમિફિલિયા નામના રોગ પ્રત્યે જનમાનસમાં જાગૃતિ જગાડવાના હેતુથી મનાવવામાં આવે છે. હિમોફિલિયાએ જનીની બીમારી એટલે કે વારસાગત રીતે ઊતરી આવતો રક્તનો પ્રાણઘાતક ગણાતો રોગ છે અને તેના કારણે રક્તના ગંઠાઈ જવાના માળખામાં એકથી વધુ ખરાબી થઈ શકે છે. જો આમ થાય તો બિન-આનુશંગિક ઈજાઓને જીવલેણ બનાવી શકે છે. આવા ખતરનાક રોગ પ્રત્યે પ્રજામાં એઈડ્સ જેટલી જાગૃતતા ન હોવાને કારણે મૃત્યુઆંક ઊંચો જવા લાગ્યો ત્યારે આ રોગનાં દર્દીઓને સહાયભૂત થવાના હેતુથી ફ્રેંક સ્કૅનબલ (Frank Schnabel) નામની વ્યક્તિએ ઈ.સ. ૧૯૬૩ના વર્ષમાં *વિશ્વ ફેડરેશન ઓફ હિમોફિલિયા*ની સ્થાપના કરી, જેને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)એ પણ માન્યતા આપી. સત્તરમી એપ્રિલના દિવસે આ ફેડરેશનના સ્થાપક ફ્રેંક સ્કૅનબલનો જન્મ દિવસ હોવાથી તેને વિશ્વ હિમિફિલિયા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
*વર્લ્ડ ફેડરેશન ઓફ હિમોફિલિયા (World Federation of Hemophilia)

શ્રેણી:આરોગ્ય
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
શબરી

thumb|right|300px|રામને બોર ખવડાવતી શબરી
**શબરી** એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે વનમાં રહેતી એક વૃદ્ધ ભીલ સ્ત્રી હતી.. વનવાસ વેળા ભગવાન રામની મુલાકાત થઈ ત્યારે શબરીએ બોર ધરાવીને એમનું સ્વાગત કર્યું હતું. ભગવાનને ખાટાં બોર ન ખાવાં પડે તેથી તેણે ચાખીચાખીને ભગવાનને માત્ર મીઠાં બોર ખવડાવ્યાં હતાં. રામે તેના સદ્વ્યવહાર અને નિષ્ઠા જોઈ તેને પરમધામ જવાનું વરદાન આપ્યું હતું. આજે પણ રામ પ્રત્યે અનન્ય ભક્તિભાવ ધરાવતી શબરીને યાદ કરવામાં આવે છે. શબરીની કથા રામાયણ ઉપરાંત ભાગવત, રામચરિતમાનસ, સૂરસાગર, સાકેત વગેરે ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે. શબરીની ભક્તિભાવના વર્ણવતાં ઘણાં પદો પણ ભક્ત કવિઓએ રચ્યાં છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
* 
*
કાળો જળ કાગડો

**કાળો જળ કાગડો** કે **વચેટ કાજિયો** (અંગ્રેજી: Indian Cormorant, Indian Shag, સંસ્કૃત: મહા જલકાક, હિન્દી: પાણ કૌઆ, જલ કૌઆ) (*Phalacrocorax fuscicollis*) એ જળપક્ષીઓનાં કાજિયા કુટુંબનું પક્ષી છે જે મુખ્યત્વે ભારતીય ઉપખંડના જળાશયોમાં જોવા મળે છે. જો કે પશ્ચિમે સિંધ અને પૂર્વે થાઈલેન્ડ અને કમ્બોડિયા સુધી તેનો વિસ્તાર છે. આ જૂથવાસી, સામાજિક, વલણ ધરાવનાર, ટોળા કે વૃંદમાં વસનારું પક્ષી છે જે ભૂરી આંખો, ઢળતા કપાળયુક્ત નાનું માથું અને લાંબી તિક્ષણ તેમજ છેડેથી વળેલી ચાંચને કારણે તેના જેવડું જ કદ ધરાવતા તેની જાતિનાં અન્ય પક્ષી નાનો જળ કાગડોથી અલગ ઓળખાઈ આવે છે.

## વર્ણન
આ પક્ષી  લંબાઈ,  લાંબી ચાંચ, અને  લાંબી પૂંછડી ધરાવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
જળ કાગડો

**જળ કાગડો** કે **મોટો કાજિયો** (અંગ્રેજી: Great Cormorant, Large Cormorant (ભારત), Great Black Cormorant (ઉત્તર ગોળાર્ધમાં), Black Cormorant (ઓસ્ટ્રેલિયા), Black Shag (ન્યુઝીલેન્ડ). હીન્દી: પાણકૌવા, જલકૌવા, ઘોગુર, સંસ્કૃત: મહા જલકાક) (*Phalacrocorax carbo*) એ જળપક્ષીઓનાં કાજિયા કુટુંબનું બહુપ્રમાણમાં ફેલાયેલું, લગભગ બધે જ જોવા મળતું, પક્ષી છે.   

## વર્ણન
આ ઘણું મોટું કાળું પક્ષી છે, પણ તેનો વ્યાપ બહુ હોય, વિસ્તાર પ્રમાણે કદમાં વિવિધતા પણ ઘણી છે. તેનું વજન ૧.૫ કિ.ગ્રા. થી ૫.૩ કિ.ગ્રા. સુધી, મહદાંશે ૨.૬ કિ.ગ્રા. થી ૩.૭ કિ.ગ્રા. વચ્ચે હોય છે. લંબાઈ ૭૦ સે.મી.થી ૧૦૨ સે.મી. (૨૦-૪૦ ઈંચ) અને પાંખોનો વ્યાપ ૧૨૧ થી ૧૬૦ સે.મી. (૪૮-૬૩ ઈંચ) હોય છે. તેને લાંબી પૂંછડી અને ગળા પર પીળા ડાઘા હોય છે. પુખ્તોને પ્રજોપ્તિકાળમાં જાંઘના ભાગે સફેદ ડાઘા હોય છે. 

આ પક્ષી મોટાભાગે મૌન રહે છે પણ તેમની સંવનન વસાહતમાં કંઠસ્થાનીય, ગળામાંથી ગરગરાટ જેવો, અવાજ સાંભળવા મળે છે.

## ચિત્ર ગેલેરી

File:Storskarv - Kranium - Phalacrocorax carbo.jpg|ખોપરી
File: Phalacrocorax carbo ja01.jpg|માછીમારી પછી કોરો થતો
File:Great Cormorant flight Bowra Mar08.JPG| ઉડાન
File:Lithuania Juodkrante Great Cormorant colony 1.jpg|માળા અને વસાહત
File:Great cormorant in flight.jpg|ઉડાન
File:Phalacrocorax carbo Austins Ferry 2.jpg|તાસ્માનિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા ખાતે
File:Great Cormorant (Immature) I3 IMG 7240.jpg|બચ્ચાની ઉડાન
File:Phalacrocorax_carbo_Austins_Ferry_1.jpg|પાંખ સુકવતો
File:Great Cormorant Erhai Lake.JPG|માછીમારી
Image:Great_Cormarant_AE.JPG |અબુધાબી ખાતે
Image:Great cormorant (phalacrocorax carbo).JPG|ઇંગ્લેન્ડ ખાતે
File:Great Cormorant from the Crossley ID Guide Britain and Ireland.jpg|વસાહત
File:Great Cormorants Nesting Feb09.jpg|માળો
Phalacrocorax carbo MHNT.ZOO.2010.11.46.1.jpg |Museum specimen 

## બાહ્ય કડીઓ
*Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* http://www.mchportal.com/photography-galleries/macro-and-nature-mainmenu-52/birds-mainmenu-54/869-phalacrocorax-carbo-cormorant-albino.html 
* Great Cormorant videos, photos & sounds  ઈન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.
## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
નાનો જળ કાગડો

**નાનો જળ કાગડો** કે **નાનો કાજિયો** (અંગ્રેજી: Little Cormorant, સંસ્કૃત: લઘુ જલકાક, હિન્દી: પાણ કૌઆ, જોગ્રાબી) (*Microcarbo niger*) એ જળપક્ષીઓનાં કાજિયા કુટુંબનું પક્ષી છે. આ પક્ષી કદમાં કાળો જળ કાગડોથી જરાક નાનું હોય છે. તેની ચાંચ ટૂંકી હોય છે અને માથું અણીદાર હોતું નથી. તે સમગ્ર ભારતીય ઉપખંડ અને જાવામાં જોવા મળે છે. જાવામાં આ પક્ષીને ક્યારેક જાવાનિઝ કૉર્મરન્ટ (Javanese Cormorant) તરીકે પણ ઓળખાવાય છે. 

## વર્ણન
નાનો જળ કાગડો આશરે  લંબાઈ ધરાવતો હોય છે જે કાળો જળ કાગડોથી જરાક ઓછી છે. માદા  લંબાઈ,  લાંબી પૂંછડી, અને  લાંબુ માથું ધરાવે છે. નર  લંબાઈ,  લાંબી પૂંછડી, અને  લાંબુ માથું ધરાવે છે.

## ચિત્ર ગેલેરી

File:Little Cormorant (Breeding) I IMG 7438.jpg|બચ્ચુ
File:Little Cormorant-Drying its wings I IMG 8090.jpg |પાંખોની સુકવણી
File:Phalacrocorax niger 027.jpg|તરણ 

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* ચિત્રો અને અન્ય મિડિયા 

શ્રેણી:પક્ષી
બદામી વાઘોમડા

**બદામી વાઘોમડા** (અંગ્રેજી: Brown Booby) (*Sula leucogaster*) એ ઘોમડા પરિવારનું મોટું દરીયાઈ પક્ષી છે. 

## વર્ણન
તે જાતિય દ્વિરૂપતા ધરાવે છે. માદા ઘોમડુ  લંબાઈ,  પાંખોનો વ્યાપ, અને  વજન ધરાવે છે. નર ઘોમડુ  લંબાઈ,  પાંખોનો વ્યાપ, અને  વજન ધરાવે છે.

આ પક્ષીનું માથું અને પીઠ ઘેરા કથ્થઈ કે કાળા રંગનું, અને બાકીનું (છાતી વગેરેનો ભાગ) શરીર સફેદ રંગનું હોય છે. બચ્ચાઓ રાખોડી-કથ્થઈ રંગના, માથું, પૂંછડી અને પાંખ પર કાળાશ પડતાં હોય છે. આ પક્ષીની ચાંચ તિક્ષણ અને દાંતેદાર ધારવાળી હોય છે. તેની પાંખો ટૂંકી અને પૂંછડી શંક્વાકાર લાંબી હોય છે. 

## ચિત્ર ગેલેરી

File:Brown_boobytern.JPG|પુખ્ત બદામી વાઘોમડું
File:BoobyBrownReturnAtSunset.jpg|સૂર્યાસ્ત સમયે માળામાં પાછું ફરતું પક્ષી
File:BoobyBrownNestGround.jpg|જમીન પર તણખલાનો માળો
File:Brown Booby06.ogv|ચલચિત્ર
File:Brown-Booby-flight.jpg|ઉડાન
File:Brown boobies atop pier posts at Johnston Atoll NWR.jpg|બદામી વાઘોમડાનું ટોળું
File:Brown-Booby-cr.jpg|કોસ્ટારિકાનો પ્રશાંત કિનારો
Sula leucogaster MHNT.ZOO.2010.11.45.7.jpg |Museum specimen 

## બાહ્ય કડીઓ
* Brown Booby videos, photos & sounds ઈન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર
## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
સ્તેનેશ્વર મહાદેવ, તેના

**સ્તેનેશ્વર મહાદેવ**નું મંદિર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા સુરત જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ઓલપાડ તાલુકામાં આવેલા તેના ગામ ખાતે આવેલું છે. અહીં મહાદેવજીના શિવલિંગની વિશેષતા એ છે કે એમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ એમ ત્રિદેવ ત્રિલિંગ સ્વરૂપમાં વિભાજીત છે. એને ગુરુ દત્તાત્રેય સ્વરૂપ પણ ગણવામાં આવે છે. સમુદ્રમંથન વેળા દાનવો અહીં અમૃતકુંભ ચોરવા આવ્યા હતા, પણ શંકર ભગવાને એમને માફ કરી દીધા હતા. તે ઉપરથી ( સંસ્કૃત ભાષામાં "સ્તેન" એટલે ચોરવું ) આ જગ્યાનું નામ સ્તેનેશ્વર મહાદેવ નામ પડ્યું છે.

સ્કંદ પુરાણ અંતર્ગત તાપીપુરાણમાં મહાસાગરનું મંથન કરતાં મળેલા અમૃતકુંભની કથા સાથે જોડાયેલ આ સ્તેનેશ્વર મહાદેવનો ઉલ્લેખ છે. પુરાણમાં વર્ણવ્યા મુજબ જ્યાં અમૃતકુંભ છલકાયો હતો, શંકર ભગવાને જ્યાં ઝેર પીધું હતું તેમ જ ત્રિલિંગના પ્રાગટ્યનું મહત્વ દર્શાવાયેલ છે, તે જ્ગ્યા આ છે એવી વાયકા પણ અહીં ચાલે છે. જો કે આ વાયકાને સમર્થન આપતા સમાચાર હાલ સાંપડ્યા છે, જેમાં સમુદ્રમાં ડૂબી ગયેલી દ્વારિકાનગરીનું સંશોધન કરતી વૈજ્ઞાનીકોની ટુકડીને સમુદ્રમંથન વેળા રવૈયા તરીકે વપરાયેલા માંધાર પર્વતના અવશેષો અહીંથી નજીકના દરિયામાંથી મળી આવ્યા છે .

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
કેદારનાથ

**કેદારનાથ**એ ભારત દેશના ઉત્તરભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં આવેલુ છે, જે બાર જ્યોતિર્લીંગો પૈકીના એક એવા શ્રી કેદારનાથ મંદિર માટે પ્રખ્યાત છે. અહીંનો વહીવટ કેદારનાથ નગર પંચાયત દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ દુર્ગમ સ્થળે જવા માટે સડક માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી, આથી પગપાળા, ઘોડા પર સવાર થ‌ઇ અથવા પાલખી દ્વારા જ‌વું પડે છે. હિમાલયમાં આવેલા ચારધામ પૈકીનું આ એક ધામ ગણાય છે.

આ સ્થળ દરિયાઈ સપાટીથી ૩૫૮૩ મીટર (૧૧,૭૫૫ ફૂટ) જેટલી ઉંચાઈ પર આવેલું હોવાને કારણે અહી વર્ષના છ મહિના જેટલો સમય બરફ છવાયેલો રહે છે. કેદારનાથ મંદાકિની નદીના કિનારે વસેલું છે. ત્યાંથી ઉપરના ભાગમાં ચોરાબારી ગ્લેશીયર આવેલું છે. આ સ્થળે જવા માટે ગૌરીકુંડ સુધી વાહનોની સગવડ મળે છે, જે કેદારનાથથી ૧૪ કિ.મી. જેટલા અંતરે આવેલું છે.સૌથી નજીકના રેલ્વેસ્ટેશન હરિદ્વાર અને ઋષિકેશ અને વિમાનમથક દહેરાદૂન (જોલી ગ્રાંટ હવાઈ મથક) ખાતે આવેલા છે.

ચિત્ર:Kedarnath in 1860.jpg|કેદારનાથ, ઇ.સ. ૧૮૬૦ના દાયકામાં
ચિત્ર:BhairavnathJi.jpg|ભૈરવનાથ ભગવાન
ચિત્ર:Lord-Kedarnath-Darshan-2014.jpg|કેદારનાથ, ૨૦૧૪માં
ચિત્ર:Kedarnath 009.jpg|મંદાકિની નદી

## આ પણ જુઓ 
* કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ

## બાહ્ય કડીઓ 
* અધિકૃત વેબસાઇટ
* 
* 

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:પંચકેદાર
ફણસ

**ફણસ** એ એક વનસ્પતિ છે. તેનું ઝાડ અને તેનાં મોટા કદના ફળ બંનેને ગુજરાતી ભાષામાં ફણસ તરીકે ઓળખાય છે. વિશ્વમાં તેમ જ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતાં ફળોમાં ફણસ એક જુદા જ પ્રકારના દેખાવવાળું, પણ ખાવાલાયક ફળ છે. તે ફળ કદમાં ઘણું મોટું હોય છે. ફણસનું વૃક્ષ દેખાવમાં લીલુંછમ હોવાથી ઘરની આસપાસ ઉગાડવામાં આવે છે. ચારથી છ ઇંચના લંબગોળ પાનવાળાં ઘેરા લીલા રંગનાં વૃક્ષો ઘટાદાર હોય છે. અપરિપકવ (કાચું) ફણસ અણગમતી વાસ ધરાવતું હોય છે. પરિપકવ (પાકકું) ફણસમાં અસંખ્ય પીળા રંગનાં બીજ મોટા કદનાં હોય છે. અંદર કેરીની ગોટલી જેવું બીજ અને ઉપર પીળા રંગનું ફળ હોય છે, જે દક્ષિણ ગુજરાતમાં 'ચાંપા' તરીકે ઓળખાય છે. તે સ્વાદમાં મીઠું હોય છે. તેનાં બીજનું શાક પણ દક્ષિણ ગુજરાતમાં બનાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર ભારત અને કોંકણ જેવા દરિયાકિનારાના પ્રદેશમાં તેમાંથી અનેક વાનગીઓ પણ બનાવવામાં આવે છે, જેમ કે કાચા ફણસનું શાક, પાકાં ફણસનો હલવો, પૂરણપોળી, અથાણાં, સૂકવેલાં ચીરીયાં (ચીપ્સ) વગેરે. ફણસના અનેક પ્રકાર થાય છે. વૃક્ષ પર થતું એ સૌથી મોટું ફળ હોય છે. તેનાં ૩ ફૂટ લાંબા અને ૨૦ ઇંચના મોટા ફળ પણ જોવા મળે છે. મૂળ વિષુવવૃત્તીય જંગલોનું આ ફળ હવે વિશ્વમાં દરેક જગ્યાએ જોવા મળે છે. દરેક દેશમાં એનાં જુદાં જુદાં નામો હોય છે. કેટલાક દેશોમાં તેનાં બીજને શેકીને ખવાય છે. અને ફળોનું શાક બનાવી ખવાય છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:ફળ
શ્રેણી:ગુજરાતની વનસ્પતિ
વિલિયમ નોર્મન બ્રાઉન

**વિલિયમ નોર્મન બ્રાઉન** (૨૪ જૂન, ૧૮૯૨ - ૨૨ એપ્રિલ, ૧૯૭૫) એક અમેરિકન શિક્ષણશાસ્ત્રી હતા. તેઓ ભારતીય સંસ્કૃતિ વિષે જાણકારી તેમ જ સંસ્કૃત વિષય સાથે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી, અમેરિકામાં પ્રથમ વાર "સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ" નામથી શૈક્ષણિક વિભાગની સ્થાપના કરી હતી. "અમેરિકન ઓરિએન્ટલ સોસાયટી"ની જવાબદારી ઈ. સ. ૧૯૨૬ના વર્ષમાં એમણે નિભાવી હતી. તેમની શૈક્ષણિક કારકિર્દીના મોટાભાગના સમય દરમ્યાન તેઓ "યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા" ખાતે સંસ્કૃત વિષયના અધ્યાપક (પ્રોફેસર) રહ્યા હતા..

તેમણે સંસ્કૃત ભાષાના *પુષ્પદન્ત* અને આદિ શંકરાચાર્ય રચિત *સૌંદર્યલહરી* નામના ગ્રંથનો અનુવાદ કર્યો હતો, જે ઈ. સ. ૧૯૫૮ના વર્ષમાં "હાવર્ડ ઓરિએન્ટલ સિરિઝ"ના ૪૩મા વોલ્યુમ તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા..

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ડબલ્યૂ નોર્મન બ્રાઉનનાં લેખોનું માર્ગદર્શન, યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા archives.
*સાઉથ એશિયન અમેરિકન ડિજિટલ આર્કાઇવ (SAADA) માં ડબલ્યુ નોર્મન બ્રાઉન સંબંધિત વાંચન-સામગ્રી (SAADA)

શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:શિક્ષણ
શ્રેણી:૧૯૭૫માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
મધિયો

**મધિયો** (અંગ્રેજી: Crested Honey Buzzard), *(Pernis ptilorhyncus)* એ ભારતીય ઉપખંડ, ખાસ કરીને ભારત અને શ્રીલંકા સુધી જોવા મળતું પક્ષી છે. આ પક્ષી સામાન્યપણે જંગલોમાં અને ટાપુઓની ઘાટી વનરાજીમાં એકલું (સંવનનકાળ સીવાયના સમયમાં) જોવા મળે છે. વૃક્ષ પર ડાંખળીઓથી માળો બાંધે છે. મધપુડામાંથી મધ ખાવાનું શોખીન હોવાથી એને મધિયો કહે છે. ગુજરાત આખામાં શહેરોમાં પણ જોવા મળે છે.

## વર્ણન
## બાહ્ય કડીઓ
## સંદર્ભો
મચ્છીમાર

**મચ્છીમાર** (અંગ્રેજી: Osprey, sea hawk, fish eagle, river hawk કે fish hawk), *(Pandion haliaetus)* એ મોટું, માછલીનો શિકાર કરતું, પક્ષી છે જે જળસ્રોતની આસપાસ વસવાટ કરે છે. આ પક્ષી  કરતા વધુ લંબાઈ અને  પાંખોનો વ્યાપ ધરાવે છે. તે ઉપરના ભાગે કથ્થઈ અને પેટ તથા માથાના ભાગે રાખોડી રંગ ધરાવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* UK Osprey Information Royal Society for the Protection of Birds
* Osprey – Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* Osprey – *Pandion haliaetus* – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Photo Field Guide on Flickr
* Osprey Info Animal Diversity Web
* Osprey Bird Sound  at Florida Museum of Natural History
* USDA Forest Service Osprey data
* Osprey Nest Monitoring Program at OspreyWatch
* Osprey Family nesting in Fish Creek Park in Alberta Canada HD video
* Alcoa live Osprey Cam in Badin NC
## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
કાળા માથાનો કશ્યો

**કાળા માથાનો કશ્યો** (અંગ્રેજી: Black Headed Cuckoo Shrike), *(Coracina melanoptera)* એ ભારતીય ઉપખંડ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.

## ચિત્ર ગેલેરી

Image:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 108.jpg|નર કશ્યો, ભારતના ગુજરાતના વડોદરા જિલ્લાના સિંધરોટ ખાતે.
Image:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 107.jpg|નર કશ્યો, ભારતના ગુજરાતના વડોદરા જિલ્લાના સિંધરોટ ખાતે.
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) W IMG 5712.jpg|માદા, કિન્નેરસાની વન્યજીવન અભયારણ્ય આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત.
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) W IMG 5710.jpg|માદા, કિન્નેરસાની વન્યજીવન અભયારણ્ય આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત.
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) W IMG 5708.jpg|માદા, કિન્નેરસાની વન્યજીવન અભયારણ્ય આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત.
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera) W IMG 5707.jpg|માદા, કિન્નેરસાની વન્યજીવન અભયારણ્ય આંધ્ર પ્રદેશ, ભારત.
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera)- Female W IMG 7598.jpg|માદા, હૈદરાબાદ.  
File:Black-headed Cuckooshrike (Coracina melanoptera)- Female W IMG 7597.jpg|માદા, હૈદરાબાદ. 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
અપભ્રંશ

**અપભ્રંશ** એ એટલે મૂળ સ્વરૂપનું ખંડન થવું. ખાસ કરીને આ શબ્દ સંસ્કૃત ભાષામાં પ્રયોજાય છે, તે મુજબ ભ્રષ્ટ થયેલ શબ્દને અપભ્રંશ કહેવાય છે. મૂળ પ્રાકૃત ભાષામાંથી વિકૃત થયેલી ભાષાને અપભ્રંશ ભાષા કહેવાય છે. પ્રાચીન સંસ્કૃત ભાષા સંસ્કાર પામેલી ગણાય છે, અને તે સમયમાં જે સંસ્કાર વગરની ભાષા તે પ્રાકૃત ભાષા ગણાતી. આ પ્રાકૃત ભાષા કાળક્રમે વિશેષ વિકાર પામી ત્યારે તેમાંથી અપભ્રંશ ઉત્પત્તિ થઈ. ભગવદ્રોમંડળમાં જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલાકનો મત એવો છે કે અપભ્રંશ તો આભીર વગેરેની બોલી હતી. અપભ્રંશને આભીર-ગોવાળી વગેરે જાતના લોકોની બોલી કહે છે. તેને છઠ્ઠી થી તેરમી સદી અને અધુનિક હિન્દી ભાષા વચ્ચેની ભાષા પણ ગણવામાં આવે છે. આ ભાષાને સંસ્કૃત ભાષાના વ્યાકરણ શાસ્ત્રીઓ દ્વારા વ્યાકરણ વગરની ભાષા હોવાથી ભ્રષ્ટ ગણાવામાં આવી હતી.

પ્રાકૃત સર્વસ્વમાં માર્કંડેય દ્વારા અપભ્રંશનું ત્રણ ભાગમાં વિભાજન કરવામાં આવ્યું છેઃ ૧. નાગર, ૨. વ્રાચડ તથા ૩. ઉપનાગર. કાળક્રમે નાગર અપભ્રંશમાંથી ગુજરાતી ભાષાની ઉત્પત્તિ થઈ. રુદ્રટના મત મુજબ દેશના અલગ અલગ પ્રદેશો પ્રમાણે અપભ્રંશના વિવિધ વિભાગ છે; જેમ કે નાગર, ઉપનાગર, દ્રાવિડ, ટક્ક, માલવી, પંચાલી, કાલિન્દી, ગુર્જરી, વૈતાલિકી, કાંચી, આભીરી, શાવરી વગેરે. સંવત ૧૪૦૦-૧૫૦૦ના સમયના ગુજરાતના કવિઓ પોતાની ભાષાને ગુજરાતી એવું નામ ઘણી વાર આપતા ન હતા અને પ્રાકૃત કે અપભ્રંશ નામ આપતા હતા.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ડો. દેવેન્દ્ર કુમાર શાસ્ત્રી (Dr. Devendra Kumar Shastri) 
* હિન્દી : સંગીતની ભાષા (The language of songs)
* અપભ્રંશ (Apabhrangsha) 

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:પ્રાચીન ભારત
શ્રેણી:ભાષાઓ
અવાંક

**અવાંક** કે **વાંક** (અંગ્રેજી: Black-crowned Night Heron, Night Heron (યુરેશિયામાં)), (*Nycticorax nycticorax*) એ મધ્યમ કદનો નિશાચર બગલો છે. એ બોલે છે ત્યારે અવાંક... અવાંક... બોલતું હોવાથી એેનું નામ અવાંક પડ્યું છે. નિશાચર હોવાથી ઘણા એને રાત બગલું પણ કહે છે. આ પક્ષી ખુબજ ઠંડા પ્રદેશ અને ઔસ્ટ્રેલેશિયા સિવાય સમગ્ર વિશ્વમાં જોવા મળે છે.

## વર્ણન
પુખ્ત પક્ષી આશરે  લાંબુ અને  વજન ધરાવતુ હોય છે. તેના માથાનો ઉપરનો ભાગ અને પીઠ કાળી તથા બાકીનું શરીર સફેદ કે રાખોડી, આંખો લાલ તથા પગ પીળા ટુંકા હોય છે. તેની પાંખો પીળાશ પડતી ભુખરી જે નીચેના ભાગે સફેદ હોય છે. 

## ચિત્ર ગેલેરી

File:Black-crowned Nigh Heron, juvenile, Mud Lake.jpg|બચ્ચુ
File:Black-crowned Night-Heron with snake.jpg|સાપને લઈ જતુ, તાઈપેઈ, તાઈવાન
Image:Night heron childrens park guindy.JPG|ગ્યુંડી રાષ્ટ્રીય ઉધ્યાન, ભારતમાં અવાક
Image:Stuffed Night Heron.JPG|અમેરીકાના નેચરલ હીસ્ટ્રી સંગ્હાલયમાં સ્ટફ્ડ કરેલું અવાક
Image:Night Heron, Thiruvananthapuram, India.jpg|તિરુવનંતપુરમ, ભારતમાં અવાક

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
વન લલેડુ

**વન લલેડુ** અથવા **વન લેલુ** (અંગ્રેજી: Jungle Babbler) (*Turdoides striata*) એ ગુજરાતમાં સૌરાષ્ટ્રના સુકા પ્રદેશોને બાદ કરતા ભારતીય ઉપખંડમાં સર્વત્ર જોવા મળતું પક્ષી છે. મોટેભાગે હરિયાળી વાળો પ્રદેશ પસંદ કરતું હોવાથી આવું નામ પડ્યું હોવાનું મનાય છે. આ જૂથચારી પક્ષી છે જે છ કે દસનાં જૂથમાં રહે છે, તેની આ ટેવને કારણે સ્થાનિક સ્તરે, ખાસ તો હિન્દીમાં, તેને ‘સાત બહેન’ કે ’સાત ભાઈ’ એવા હુલામણા નામે ઓળખાવવામાં આવે છે અને તેની આ ઝુંડમાં રહેવાની આદતને કારણે તે અન્ય શિકારીથી પોતાનું રક્ષણ કરી શકે છે.

ભારતીય ઉપખંડમાં આ પક્ષી વનપ્રદેશ ઉપરાંત ખેતરો અને શહેરી તથા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં બાગ-બગીચા કે ઘરઆંગણમાં પણ જોવા મળે છે. ગરમીની ઋતુમાં તેનો પ્રજનનકાળ હોય છે. પોતાનો માળો તે મુખ્યત્વે ફૂલોવાળા ઝાડ પર બાંધવાનું પસંદ કરે છે.

## વર્ણન
ગોળ, નાની પાંખો ધરાવતું આ પક્ષી ઉડયનક્ષમતામાં નબળું હોય છે. 

## બાહ્ય કડીઓ
* ચિત્રો, ચલચિત્રો અને અવાજ  ઈન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.
* ચિત્રો

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
ચલ

ગણિત માં ચલ એટલે એક મુળાક્ષર કે જે કોઈ યાદ્ચ્છિક અથવા અજ્ઞાત સંખ્યા દર્શાવે છે. બીજગણિતમાં ચલનો ઉપયોગ કરીને ઘણાં મુશ્કેલ સમીકરણો ઉકેલી શકાય છે.

શ્રેણી:ગણિત
સર્પગ્રીવા

**સર્પગ્રીવા** કે **સર્પગ્રીવ** (અંગ્રેજી: Oriental Darter, Indian Darter, સંસ્કૃત: મુદૃગ, હિન્દી: પનવા, પનડુબ્બી) (*Anhinga melanogaster *) એ ઉષ્ણકટિબંધીય દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનું મોટું જળપક્ષી છે. 
## વર્ણન
સર્પગ્રીવા  લાંબી પૂંછડી,  પાંખોનો વ્યાપ, અને  વજન ધરાવે છે.તેને સીધી અણીદાર ચાંચ ધરાવતી લાંબી અને પાતળી ગરદન હોય છે. તે પાણીમાં ડૂબકી લગાવી માછલીનો શિકાર કરે છે. તે પાણીમાં માછલીને પોતાની ભાલા જેવી ચાંચમાં પરોવી દે છે અને પછી પાણી બહાર માથું કાઢી, માછલીને હવામાં ઉછાળી અને ચાંચથી પકડી પાડી ગળી જાય છે. પાણીમાં તરતી વખતે તેનું શરીર પાણીની અંદર રહે છે અને માત્ર ડોક જ બહાર દેખાય છે, જે સર્પ જેવી લાગતી હોવાથી તેને "સર્પગ્રીવા" (સંસ્કૃત : ગ્રીવા=ગરદન, ડોક) અને ક્યારેક અંગ્રેજીમાં પણ "snakebird" તરીકે ઓળખાવાય છે. કાજિયાની જેમ આના પીંછા પણ ભીંજાય તેવા હોય છે એથી ઘણેભાગે પાણી બહાર, આસપાસના ખડકો પર પોતાની પાંખો સુકવતા જોવા મળે છે.

## ચિત્ર ગેલેરી

File:2005-darter-fish.jpg |માછીમારી
File:Anhinga melanogaster -Rajasthan, India-8.jpg|સર્પગ્રીવા (રાજસ્થાન)
File:Oriental Darter, Bangalore.JPG|સર્પગ્રીવા

## બાહ્ય કડીઓ
* અવાજ
* ઈન્ટરનેટ પક્ષી સંગ્રહ પર ચિત્રો અને ચલચિત્રો 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
દસાડી

**દસાડી**, **આડ** અથવા **ભગતડું** (અંગ્રેજી: Eurasian Coot), (*Fulica atra*) એ એક જળચરપક્ષી છે. આ પક્ષી તાજા પાણીના તળાવો અને સરોવરોમાં પ્રજનન કરે છે. તેનો ફેલાવો યુરોપ, ઓસ્ટ્રેલિયા, એશિયા અને આફ્રિકામાં છે. હાલમાં ન્યૂઝીલેન્ડમાં પણ તેમનો વિસ્તાર થયો છે. આમ તો આ આખા વિસ્તારના મધ્યભાગમાં તેનો ફેલાવો છે પણ શિયાળામાં જ્યારે પાણી થીજી જાય છે ત્યારે તે એશિયાથી છેક દક્ષિણ અને પશ્ચીમ તરફ સ્થળાંતર કરે છે.

## વર્ણન
આ પક્ષી  લંબાઈ અને  વજન ધરાવે છે, કપાળના ભાગે સફેદ અને બાકીના શરીરે કાળો રંગ ધરાવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* Ageing and sexing (PDF; 1.8 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* Feathers of Eurasian Coot (Fulica atra) 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
પર્યાવરણ સંરક્ષણ સ્થિતિ

સજીવોની **પર્યાવરણ સંરક્ષણ સ્થિતિ** .

*વિલુપ્ત (EX) – એકાદ સભ્ય પણ હયાત હોવાનું જ્ઞાત નથી.
*વન્યજગતમાં વિલુપ્ત (EW) – માત્ર બંધનાવસ્થામાં બચેલાં જ જ્ઞાત છે. 
*ચિંતાકારક રીતે જોખમમાં (CR) – વન્ય વિસ્તારમાં વિનાશને આરે, અત્યંત ઉચ્ચ જોખમમાં.
*જોખમમાં (EN) – વન્ય વિસ્તારમાં અત્યંત ઉચ્ચ જોખમમાં.
*અંશત: નિર્બળ (VU) – વન્ય વિસ્તારમાં અત્યંત જોખમમાં.
*ડરામણી સ્થિતિ આસપાસ (NT) – નજીકના ભવિષ્યમાં અત્યંત જોખમમાં આવી શકે છે.
*ઓછી ચિંતાજનક (LC) – ઓછું જોખમ. ઉચ્ચ જોખમ શ્રેણી માટે લાયક નહિ. વિશાળ વિસ્તારમાં ફેલાયેલા.
*અપર્યાપ્ત માહિતી (DD) – વિનાશના જોખમનું આકલન કરી શકાય તેટલી માહિતીનો અભાવ.
*મૂલ્યાંકન રહિત (NE) – માનદંડ પ્રમાણેનું મૂલ્યાંકન કરાયું નથી.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
*IUCN Red Listમાં શોધો
*IUCN Red List Categories and Criteria Version 3.1
કરકરો

**કરકરો** (અંગ્રેજી: Demoiselle Crane, હિન્દી: कूंज, ઉર્દુ: کونج, પંજાબી: ਕੂੰਜ]]), (*Anthropoides virgo*) એ મધ્ય યુરેશિયામાં જોવા મળતી બગલા (crane)ની એક પ્રજાતિ છે જેનો વિસ્તાર કાળા સમુદ્રથી મોંગોલિયા અને ઉત્તર પૂર્વ ચીન સુધી છે. તુર્કિમાં પણ તેની એક નાની પ્રજનન વસાહત આવેલી છે. આ એક  ઋતુ પ્રવાસી પક્ષી છે, પશ્ચિમ યુરેશિયાના પક્ષીઓ શિયાળો આફ્રિકામાં ગાળે છે જ્યારે એશિયા, મોંગોલિયા અને ચીનના પક્ષીઓ શિયાળો ભારતીય ઉપખંડમાં ગાળે છે. આ પક્ષી ઉત્તર ભારતની સંસ્કૃતિ સાથે પ્રતીકાત્મક નોંધપાત્રતાથી જોડાયેલું છે, જ્યાં તે **"કુંજ"** ના નામે ઓળખાય છે.

## વર્ણન
આ પક્ષી  ઊંચાઈ,  લંબાઈ, અને  પાંખોનો વ્યાપ ધરાવે છે. તેનું વજન  હોય છે. તે પોતાની જાતિની સૌથી નાની પ્રજાતિ છે. કદમાં કરકરો કુંજ કરતાં સહેજ નાનો હોય છે. તેનો અવાજ કુંજ કરતા વધુ તીણો હોય છે અને તે પણ નૃત્ય પ્રદર્શન, કુંજ કરતાં વધુ સારૂં, કરી જાણે છે. 

## બાહ્ય કડીઓ 
* BirdLife Species Factsheet 
* 
* Demoiselle Crane at *Animal Diversity Web*
* Demoiselle Crane (*Anthropoides virgo*) from Cranes of the World (1983) by Paul Johnsgard

## સંદર્ભ
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
ભારતીય ઉપખંડના પક્ષીઓની યાદી

અહીં ભારતીય ઉપખંડના, ગુજરાતી નામ ધરાવતા, પક્ષીઓની યાદી છે. આ યાદીમા અપાયેલા દ્વિપદ નામની કડીઓ અંગ્રેજી વિકિપીડિયાના લેખની છે.

શ્રેણી:પક્ષી
બળવંતરાય મહેતા

**બળવંતરાય મહેતા** (૧૯ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૦૦ - ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫) એ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના દ્વિતીય મુખ્ય મંત્રી, તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ એક ભારતીય રાજકારણી હતા. તેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તેમને લોકશાહી વિકેન્દ્રીકરણ તરફના તેમના યોગદાન માટે "પંચાયતી રાજ શિલ્પી" તરીકે ગણવામાં આવે છે.

## જીવન
બળવંતરાય મહેતાનો જન્મ મધ્યમ વર્ગના કુટુંબમાં ભાવનગર રાજ્યમાં ૧૯ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૦૦ ના રોજ થયો. તેમણે બી.એ. સુધી અભ્યાસ કર્યો, પરંતુ વિદેશી સરકારનું પ્રમાણપત્ર લેવા ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ ૧૯૨૦ માં અસહકારની રાષ્ટ્રીય ચળવળ જોડાયા હતા. તેમણે રાજ્યમાં સ્વતંત્રતા ચળવળ પર વહન માટે ૧૯૨૧ માં ભાવનગર પ્રજા મંડળ સ્થાપના કરી હતી. તેમણે ૧૯૩૦ થી ૧૯૩૨ ના નાગરિક અસહકાર આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે બારડોલી સત્યાગ્રહમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન જેલમાં કુલ સાત વર્ષ ગાળ્યા. ૧૯૪૨ની ભારત છોડો ચળવળમાં ત્રણ વર્ષ કેદ માટે સજા કરવામાં આવી હતી. મહાત્મા ગાંધીના સૂચન પર, તેમણે કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિના સભ્યપદ સ્વીકારી હતી. જવાહરલાલ નેહરુ અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિના પ્રમુખ બન્યા ત્યારે, તે તેના જનરલ સેક્રેટરી તરીકે ચૂંટાયા હતા. તેઓ બે વખત લોકસભામાં સંસદના સભ્ય તરીકે ૧૯૪૯ અને ૧૯૫૭માં ચૂંટાયા હતા. તેમણે સંસદના અંદાજ સમિતિ ચેરમેન હતા. તેમણે કોમ્યુનિટી ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ અને નેશનલ એક્સ્ટેંશન સેવાના કામ પરીક્ષણ કરવા માટે અને તેમના વધુ સારી રીતે કામ માટે પગલાં સૂચવે છે. તેઓ જાન્યુઆરી ૧૯૫૭ માં ભારત સરકાર દ્વારા સુયોજિત સમિતિ અધ્યક્ષ બન્યા હતા. આ સમિતિએ નવેમ્બર ૧૯૫૭ માં તેનો અહેવાલ સુપરત કરેલો અને છેલ્લે પંચાયતી રાજ તરીકે ઓળખાતી હતી, જેણે 'લોકશાહી વિકેન્દ્રીકરણ' ની યોજનાનો સ્થાપના ભલામણ કરી છે.

૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૩ ના રોજ તેઓ ગુજરાતના બીજા મુખ્ય પ્રધાન બન્યા હતા.

## મૃત્યુ
;ગુજરાત બીચક્રાફ્ટ ઘટના

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ હતી ત્યારે સપ્ટેમ્બર ૧૯, ૧૯૬૫ ના રોજ, મુખ્ય મંત્રી મહેતાએ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કચ્છ સરહદ પર ટાટા કેમિકલ્સ, મીઠાપુરથી બીચક્રાફ્ટ વિમાનમાં ઉડાન ભરી. તેમાં જહાંગીર એન્જિનિયર, ભૂતપૂર્વ ભારતીય એર ફોર્સ પાયલોટ હતા. આ વિમાન પર તેના ઉપરી અધિકારીઓ થી ઓર્ડર પ્રાપ્ત કર્યા પછી પાકિસ્તાન એર ફોર્સ પાયલોટ કઇસ હુસૈન દ્વારા ગોળી ચલાવવામાં આવી હતી. મહેતાનું, તેમની પત્ની, તેમના ત્રણ સભ્યો, એક પત્રકાર અને બે વિમાન સભ્યો સાથે અકસ્માતમાં કચ્છના સુથરી ગામે મૃત્યુ થયું હતું.

## સન્માન
ટપાલ વિભાગ, ભારત સરકાર તરફથી ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૦ ના દિને તેમના ૧૦૦મી જન્મ જયંતિની ઉજવણી નિમિત્તે એમનો ચહેરો દર્શાવતી અને ૩ (ત્રણ) રૂપિયા કિંમતની એક ખાસ ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવેલ છે. તેમની યાદમાં કચ્છમાં બળવંતસાગર બંધ બનાવવામા આવ્યો છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી
શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૦માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૫માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
વિલાયતી પટ્ટાઇ

**વિલાયતી પટ્ટાઇ** કે **ઉત્તરી પટ્ટાઇ** (અંગ્રેજી: Hen Harrier, Northern Harrier (અમેરિકામાં)), (*Circus cyaneus*) એ ઋતુપ્રવાસી શિકારી પક્ષી છે. 
## વિગત
તે ઉત્તરીય ગોળાર્ધના ઉત્તર ભાગમાં કેનેડા અને ઉત્તરોત્તર ઉત્તર અમેરિકામ તથા ઉત્તરીય યુરેશિયામાં પ્રજનન કરે છે. શિયાળામાં આ પક્ષી વધુ દક્ષિણી વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરે છે. યુરેશિયન પક્ષીઓ દક્ષિણ યુરોપ અને દક્ષિણ સમશીતોષ્ણ એશિયા તરફ, અને અમેરિકન પક્ષીઓ દક્ષિણોત્તર અમેરિકા, મેક્સિકો અને મધ્ય અમેરિકા તરફ સ્થળાંતરણ કરે છે. મધ્ય વિસ્તારો જેવાકે બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને દક્ષિણ અમેરિકા વગેરેમાં તે આખું વર્ષ સ્થાઈ થઈને રહે છે, જો કે એ શિયાળુ હવામાન પર નિર્ભર હોય છે.

## વર્ણન
આ પક્ષી  લંબાઈ,  પાંખોનો વ્યાપધરાવે છે. નર અને માદાનો વજન અલગ અલગ હોય છે. નર , સરેરાશ  અને માદા , સરેરાશ  વજન ધરાવે છે. પાંખોનો ચાપકર્ણ , પૂંછડી  અને ધડનો ભાગ .ના માપનાં હોય છે. ઉત્તર અમેરિકાના અન્ય કોઈપણ શિકારી પક્ષી કરતાં આ પક્ષી, શરીરનાં પ્રમાણમાં, વધુ લાંબી પાંખો અને પૂંછડી ધરાવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* Northern Harrier Species Account – Cornell Lab of Ornithology
* Field Guide Page on Flickr
* Range in Iran  (in Persian)
* Ageing and sexing (PDF; 4.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
## સંદર્ભ
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
વિલુપ્ત જાતિ

જીવવિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ વિજ્ઞાનમાં, **વિલુપ્ત** એટલે સજીવ કે સજીવના સમૂહનો અંત, સામાન્ય રીતે એ પ્રજાતિનો અંત. વિનાશની ક્ષણ ત્યારે આવે છે જ્યારે એ પ્રજાતિના છેલ્લા એકમાત્ર જીવિત સભ્યનું અવસાન કે નાશ થાય છે. જો કે એ પ્રજાતિની પ્રજોપ્તિ અને બચાવની તકો તો આની બહુ જ પહેલાં સમાપ્ત થઈ ચૂકી હોય છે. કારણ કે, જે તે પ્રજાતિનો સંભાવ્ય વિસ્તાર ઘણો જ વિશાળ હોય શકે છે, આથી આ ક્ષણનો નિશ્ચય કરવો ઘણું જ અઘરું પડે, એટલે સામાન્ય રીતે આ નિર્ણય પશ્ચાદ્વર્તી અસરથી કરવાનો રહે છે.  

શ્રેણી:પર્યાવરણ
વન્યજગતમાં વિલુપ્ત જાતિ

**વન્યજગતમાં વિલુપ્ત** એ એવી પ્રજાતિને ફાળવાતી પર્યાવરણ સંરક્ષણ સ્થિતિ છે જેના જ્ઞાત જીવિત સભ્યો તેના કુદરતી પર્યાવરણ બહાર માત્ર કેટલીક સંરક્ષિત સ્થિતિમાં જ જીવિત હોય.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પર્યાવરણ