open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
અમદાવાદ ટાઉન હોલ

**અમદાવાદ ટાઉન હોલ**, સત્તાવાર રીતે **શેઠ મંગળદાસ ગિરધરદાસ મેમોરિયલ હોલ**, અમદાવાદમાં આવેલી એક મ્યુનિસિપલ ઇમારત છે. કાપડ ઉદ્યોગપતિ મંગળદાસ ગિરધરદાસના નામ પરથી આ ટાઉન હોલનું નામ રાખવામાં આવ્યું છે. 

## ઇતિહાસ 
વીસમી સદીના જાણીતા કાપડ ઉદ્યોગપતિ મંગળદાસ ગિરધરદાસના સ્મારક તરીકે ટાઉન હોલનું નિર્માણ 1930 માં કરવામાં આવ્યું હતું, જેના નિર્માણ માટે નાગરિકો દ્વારા દાન કરવામાં આવ્યું હતું. હાલ તે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની માલિકીનો છે.

બી. વી. દોશીની આગેવાનીમાં 1960ના દાયકામાં તેનું નવીનીકરણ કરાયું હતું. તેમણે વધુ સારી ધ્વનિ માટે ખોટી છતવાળી રચનાની પસંદગી કરી હતી.

મંગળદાસ ગિરધરદાસના પૌત્ર એવા સ્થપતિ કમલ મંગળદાસની આગેવાની હેઠળ 1997-98 માં વ્યાપક નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેણે ખોટી છત દૂર કરીને મૂળ ઇમારતની આસપાસ એક ઊંચો ઓટલો ઉમેર્યો હતો. 

## સ્થાપત્ય 
ટાઉન હોલની રચના બ્રિટિશ સ્થપતિ ક્લૉડ બૅટલીએ 1939માં કરી હતી. જેમણે તેની બાજુમાં આવેલા માણેકલાલ જેઠાલાલ પુસ્તકાલયની રચના પણ કરી હતી.  

આ આર્ટ ડેકો બિલ્ડિંગનું ઉદાહરણ છે. તેની બાંધકામ યોજના એકમેકથી 45 ડિગ્રી પર ગોઠવેલા બે ચોરસનો ઉપયોગ કરીને તારા-આકારમાં બનાવવામાં આવી છે. આ રીતે વચ્ચે બનતા અષ્ટકોણ ભાગમાં દર્શકો માટેની બેઠકો ગોઠવવામાં આવી છે. બે લંબચોરસ આ વચ્ચેના ચોરસના આગળ અને પાછળના ભાગમાં ઉમેરવામાં આવેલ  છે, જે અનુક્રમે ઓસરી અને રંગમંચ બનાવે છે. તારા-આકારની આ ઇમારતને અષ્ટકોણીય કોંક્રિટ ગુંબજ દ્વારા ઢાંકવામાં આવી છે. આ સમગ્ર યોજના ગુજરાતી હિન્દુ મંદિરોના મંડપથી પ્રેરાયેલ છે. બહારની ઈંટોની જાડી દિવાલોમાં હિંદુ મંદિરોને જેમ પગથિયાંવાળા ખાંચ પાડી ખૂણાઓ બનાવેલા છે. તેના છજા અને અલંકૃત જાળીઓની રચના ગુજરાતી સ્થાપત્યકળાનો પ્રભાવ દર્શાવે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ  
* બિલ્ડિંગ પ્લાન ડ્રોઇંગ
૧૯૯૮ વાંધામા હત્યાકાંડ

**૧૯૯૮ વાંધામા ગંડરબાલ હત્યાકાંડ** ૨૫ જાન્યુઆરી ૧૯૯૮ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં થયેલી ૨૩ કાશ્મીરી હિંદુઓનો હત્યાકાંડ હતો. તેમાં ચાર બાળકો, નવ મહિલાઓ અને ૧૦ પુરુષોની હત્યા કરવામાં આવી હતી.  લશ્કર-એ-તોયબા આંતકવાદી સંગઠનને આ હત્યાકાંડ માટે દોષી ઠેરવવામાં આવ્યું હતું. 

## પૃષ્ઠભૂમિ 
વાંધામા ભારતના કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ગંદેરબાલ નજીક આવેલું નાનું ગામ છે. આંતકવાદીઓ વડે યોજનાપૂર્વક કાશ્મીરી હિંદુઓની હત્યાઓ અને તેમની વિરુદ્ધ ધાકધમકીનું અભિયાન ચલાવાતા તેમનામાંથી મોટાભાગના લોકો જમ્મુ વિસ્તાર તરફ સ્થાયી થયા હતા.     

## આ પણ જુઓ 
* ૧૯૯૮ પ્રાણકોટ હત્યાકાંડ 

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
અજય દેવગણ

**વિશાલ દેવગણ** (જન્મ ૨ એપ્રિલ ૧૯૬૯), અજય દેવગણ તરીકે વ્યાવસાયિક રૂપે જાણીતા એક ભારતીય ચલચિત્ર અભિનેતા, દિગ્દર્શક અને  ચલચિત્ર નિર્માતા છે. તેઓ હિંદી સિનેમાના એક સૌથી તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી અભિનેતા છે. જે સૌથી વધુ હિંદી ચલચિત્રમાં દેખાયા છે. દેવગણ ૨(બે) રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો અને ચાર ફિલ્મફેર પુરસ્કાર
સહિત અસંખ્ય પ્રશંસા મેળવી છે. ૨૦૧૬માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને દેશના ચોથા-ઉચ્ચતમ નાગરિક સન્માન પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
દેવગણનો જન્મ મૂળ પંજાબના અમૃતસર માં પંજાબી પરિવારમાં થયો હતો. આ પરિવારના મુંબઈના હિંદી ચલચિત્ર ઉદ્યોગ સાથે જોડાણો છે. દેવગણના પિતા વીરુ દેવગન સ્ટંટ કોરિયોગ્રાફર અને એક્શન-ફિલ્મ દિગ્દર્શક હતા, અને તેની માતા વીણા એક ચલચિત્ર નિર્માતા છે. તેનો ભાઈ અનિલ દેવગન એક ચલચિત્ર નિર્માતા અને પટકથા લેખક છે. દેવગણ જુહુની *બીચ હાઇ સ્કૂલ* માંથી સ્નાતક થયા, અને પછી *મીઠીબાઈ મહાવિદ્યાલય* માં અભ્યાસ કર્યો.

## ચલચિત્ર
* ગંગુબાઈ કાઠિયાવાડી

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા
શ્રેણી:બોલીવુડ
શ્રેણી:૧૯૬૯માં જન્મ
ધવલસિંહ ઝાલા

**ધવલસિંહ નરેન્દ્રસિંહ ઝાલા** ભારતીય રાજકારણી છે. તે ગુજરાત 2017 ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી   બાયડ થી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ .ના સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.  

તે અલ્પેશ ઠાકોર ના નજીક ના સાથી તરીકે ગુજરાત ક્ષત્રિય ઠાકોરસેના માં કાર્યરત છે.તે ગુજરાત ક્ષત્રિય ઠાકોર સેના ના ઉપાધ્યક્ષ અને પ્રવક્તા તરીકેની ભૂમિકા ભજવે છે.    

તેમણે 21 ઓક્ટોબર 2019 ના રોજ યોજાનારી વચગાળાની ચૂંટણી બાયડથી  લડી હતી અને કોંગ્રેસના ઉમેદવાર સામે હાર્યા હતા.  
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રીકાંત જિચકાર

**શ્રીકાંત જિચકાર** (મરાઠી : श्रीकांत जिचकार) (૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૪ – ૨ જૂન ૨૦૦૪) ભારતમાં સૌથી વધુ લાયકાત (પદવીઓ) ધરાવતી વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા હતા. તેઓ કેન્દ્રીય સનદી અધિકારી પણ હતા અને બાદમાં રાજકારણી બન્યા હતા, જેઓ ૨૬ વર્ષની વયે દેશના (ભારત) સૌથી યુવા ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાવા માટે જાણીતા હતા. તેમણે ૪૨ વિશ્વવિદ્યાલયની પરીક્ષાઓ આપ્યા પછી, ૨૦ પદવી મેળવી હતી. ભારતની સૌથી યોગ્ય વ્યક્તિ તરીકે *લિમકા બુક ઓફ રેકોર્ડિંગ્સ*માં સ્થાન મેળાવ્યું હતું.

## પ્રારંભિક જીવન 
શ્રીકાંત જિચકરનો જન્મ ૧૯૫૪માં મહારાષ્ટ્રના નાગપુર જિલ્લાના કટોલ ખાતે એક સુખી કિસાન પરિવારમાં થયો હતો. જિચકરે ૧૯ વર્ષની વયે જ તેમની તેજસ્વી શૈક્ષણિક કારકિર્દીનો સૌને પરિચય આપી દીધો હતો. ૧૯૭૩થી ૧૯૯૦ દરમિયાન ૪૨ જેટલી વિશ્વવિદ્યાલયો દ્વારા ૨૦થી વધુ પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. પત્રાચારના માધ્યમથી પણ અભ્યાસ કરીને તેમણે આ બધી પદવીઓ હાંસલ કરી લીધી હતી. તેમણે કેટલાયે સુવર્ણચંદ્રક હાંસલ કર્યા હતા. તેઓ ભારતના સૌથી વધુ ભણેલા-ગણેલા વ્યક્તિ તરીકે અધિકૃત રીતે નામના પામ્યા છે. 

## રાજકીય જીવન 
૧૯૮૦માં તેઓ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા અને માત્ર ૨૬ વર્ષની વયે તેઓ દેશના સૌથી યુવા ધારાસભ્ય બન્યા હતા. મહારાષ્ટ્ર સરકારમાં તેઓ મંત્રી પણ બન્યા, અને ૧૪ જેટલા ખાતા સંભાળ્યા હતા. તેમના સમયગાળા દરમિયાન તેઓ એક પ્રભાવશાળી મંત્રી તરીકે ઉપસી આવ્યા હતા. તેમણે મંત્રીપદે રહીને તેમણે પોલીસ વિભાગમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સુધારા પણ કર્યા હતા. તે પછી ૧૯૯૨થી ૧૯૯૮ સુધી તેઓ રાજ્યસભાના સાંસદ પણ રહ્યા અને અનેક સમિતિઓેમાં રહી મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય પણ કર્યું હતું. તેમણે ૧૯૯૨ માં નાગપુરમાં સાંદીપની શાળાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે ભંડારા-ગોંદિયા (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ૧૯૯૮ની લોકસભાની ચૂંટણી અને ૨૦૦૪ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં રામટેક (લોકસભા મતવિસ્તાર)થી ચૂંટણી લડી હતી જેમાં બહુ ઓછા મતોથી હાર મેળવી હતી.

## હાંસલ કરેલ પદવીઓ 
* એમ.બી.બી.એસ. 
* એમ.ડી. 
* એલએલ.બી. 
* ઇન્ટરનેશનલ કાનૂનમાં એલ.એલ.એમ 
* એમ.બી.એ 
* બેચલર ઇન જર્નાલિઝમ 
* એમ.એ. (પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન) 
* એમ.એ. (સમાજશાસ્ત્ર)
* એમ.એ. (અર્થશાસ્ત્ર) 
* એમ.એ. (સંસ્કૃત) 
* એમ.એ. (ઈતિહાસ) 
* એમ.એ. (અંગ્રેજી સાહિત્ય) 
* એમ.એ. (ફિલોસોફી) 
* એમ.એ. (રાજનીતિશાસ્ત્ર) 
* એમ.એ. (ભારતનો પૌરાણિક ઈતિહાસ, કલ્ચર એન્ડ આરકયોલોજી) 
* એમ.એ. (મનોવિજ્ઞાન)
* ડી.લીટ. (સંસ્કૃત)
* આઇ.પી.એસ (ઇન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ) 
* આઇ.એ.એસ (ઇન્ડિયન એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસ)

## મૃત્યુ 
નાગપુરથી આશરે ૬૦ કિલોમીટર દૂર કોંઢલી નજીક તા. ૨જી જૂન ૨૦૦૪ના રોજ નાગપુર પાસે તેમની મોટરકારમાં તેમના ફાર્મથી ઘેર આવી રહ્યા હતા. ત્યારે તેમની કાર, બસ સાથે અથડાતાં એક ભયંકર અકસ્માત નડયો અને માત્ર ૪૯ વર્ષની અલ્પ આયુએ તેઓ મૃત્યુ પામ્યાં હતાં.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ
હિમાચલ પ્રદેશ વડી અદાલત

**હિમાચલ પ્રદેશ વડી અદાલત** હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યની વડી અદાલત છે. ભારતને સ્વાતંત્ર્ય મળ્યા બાદ ૧૯૫૦માં હિમાચલ પ્રદેશને કેંદ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવાયું. ૧૯૭૧ના હિમાચલ પ્રદેશ કાયદા હેઠળ તેને રાજ્યનો દરજ્જો અપાયો અને તે ભારતનું ૧૮મું રાજ્ય બન્યું. ત્યારબાદ *હિમાચલ પ્રદેશ વડી અદાલત*ની સ્થાપના ૧૯૭૧ માં હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્ય અધિનિયમ ૧૯૭૦ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. તે રાજ્યની રાજધાની સિમલામાં સ્થિત છે.  

## પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશો 
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
એ. એચ. જામી

**અવાદ બિન હસન જામી** (૨ ડિસેમ્બર ૧૯૪૨ - ૧૧ જુલાઈ ૨૦૨૦) એ ગુજરાતના વ્યંગચિત્રકાર હતા. તેમની કારકિર્દી ૪૫ વર્ષ લાંબી હતી, જે દરમિયાન તેમણે ઘણાં પ્રકાશનો સાથે કામ કર્યું હતું. 

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૨ ડિસેમ્બર ૧૯૪૨ના રોજ ધ્રોલ ખાતે થયો હતો. તેઓ મોરબી રાજ્યમાં ફરજ બજાવતા અરબી અધિકારી હસન બાગીન અહમદ જામીના પુત્ર હતા. તેમણે ડી.ટી.સી.નો અભ્યાસ કર્યો અને ૧૯૬૨થી ધ્રોલમાં ચિત્રશિક્ષક તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ ૧૯૬૮ થી ૨૦૦૧ દરમિયાન જામનગર ખાતેની કેન્દ્રિય વિદ્યાલયમાં અને ૨૦૦૧ થી ૨૦૦૩ દરમિયાન રાજકોટના કેન્દ્રિય વિદ્યાલયમાં કળા શિક્ષક હતા. નિવૃત્તિ પછી, તેઓ સંપૂર્ણ સમયના વ્યંગચિત્રકાર બન્યા.

તેમણે અનેક પ્રકાશનો સાથે કામ કર્યું હતું. ૧૯ વર્ષની વયે *રંગતરંગ* સામાયિકમાં તેમનું વ્યંગચિત્ર પ્રકાશિત કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમના વ્યંગચિત્રો પછીથી *જી*, *ચકચાર*, *બીજ*, *અંજલિ* અને *ચાંદની* જેવા વિવિધ ગુજરાતી પ્રકાશનોમાં તેમજ *ધર્મયુગ*, *માધુરી* અને *પરાગ* જેવા હિંદી પ્રકાશનોમાં પ્રકાશિત થયા હતા. તેમણે *અભિયાન* ગુજરાતી સામાયિકમાં બે દાયકા સુધી કામ કર્યું અને તિકડમ ઉપનામ હેઠળ વ્યંગચિત્રો પ્રકાશિત કર્યા હતા.

૧૧ જુલાઈ ૨૦૨૦ ના રોજ જામનગરની જી.જી. હોસ્પિટલમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સન્માન 
૧૯૯૩માં જામીને *હેલ્પફુલ સિટિઝન્સ એવોર્ડ* એનાયત થયો હતો. ૧૯૯૪-૯૫માં ગુજરાત સરકાર દ્વારા તેમને શ્રેષ્ઠ વ્યંગચિત્રકાર તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૨૦૨૦માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ
ઉપેન્દ્ર કુશવાહા

**ઉપેન્દ્ર કુશવાહા** (જન્મ ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૦) એક  ભારતીય રાજકારણી અને બિહાર વિધાન પરિષદ સદસ્ય છે. તે માનવ સંસાધન અને વિકાસ મંત્રાલય ભારત સરકાર ના ભૂતપૂર્વ મંત્રી હતા.  તે બિહારના રોહતાસ જિલ્લાના કારકટ મત વિસ્તારમાંથી ચૂંટાયેલ પૂર્વ સંસદ સભ્ય હતા. ઉપેન્દ્ર રાજ્યસભાનાપણ પૂર્વ સભ્ય હતા. *રાષ્ટ્રીય લોક સમતા પાર્ટી*ના જાણીતા કાર્યકર અને વડા હતા  .  

## પ્રારંભિક જીવન 
ઉપેન્દ્ર કુશવાહનો જન્મ ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૦ ના રોજ બિહારના વૈશાલીમાં એક મધ્યમ વર્ગના પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે પટનાના સાયન્સ મહાવિદ્યાલયમાંથી સ્નાતક થયા અને ત્યારબાદ બી.આર. આંબેડકર બિહાર વિશ્વવિદ્યાલય મુઝફ્ફરપુરથી રાજકીય વિજ્ઞાનમાં એમ.એ. થયા. કુશવાહા સમતા મહાવિદ્યાલયના રાજકારણ વિભાગમાં 
વ્યાખ્યાતા તરીકે પણ કાર્યરત હતા. ઉપેન્દ્ર કુશવાહાએ ૧૯૮૫ માં રાજકારણમાં આવ્યા હતા. ૧૯૮૫ થી ૧૯૮૮ દરમિયાન, તેઓ *યુવા લોકદળ*ના રાજ્ય મહામંત્રી રહ્યા. 

ત્યારપછી તેઓ ૧૯૮૮-૯૩માં રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ  બન્યા. ૧૯૯૪-૨૦૦૨ સુધી *સમતા પાર્ટી*ના જનરલ સેક્રેટરી તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. કુશવાહા ૨૦૦૦-૨૦૦૫માં બિહાર વિધાનસભાના સભ્ય હતા અને બિહાર વિધાનસભાના નાયબ નેતા (સમતા પાર્ટી) તરીકે નિમણૂક થયા હતા. લોકસભાની ચૂંટણી બાદ માર્ચ ૨૦૦૪માં જ્યારે સુશીલ મોદી લોકસભા માટે ચૂંટાયા હતા, તેજ સમયે જે.ડી.યુ ના ધારાસભ્યોની સંખ્યા ભાજપ કરતા વધી હતી. જે.ડી.યુ. ના નેતાએ તેમનો પક્ષ બદલ્યો હોવાથી કુશવાહા વિપક્ષી નેતા બન્યા હતા.   

thumb| ઉપેન્દ્ર કુશવાહા (૦૩ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૬) નવી દિલ્હીમાં સી.બી.એસ.ઈ શિક્ષક પુરસ્કાર (૨૦૧૫) ના પ્રસંગે એક સભાને સંબોધન કરી રહ્યા હતા.

## રાજકીય કારકિર્દી 
ઉપેન્દ્ર કુશવાહાને ૨૦૦૭માં *જનતા દળ* (યુનાઇટેડ)માંથી હટાવવાની કોશિશ કરવામાં આવી હતી.  કુશવાહાએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૯માં *રાષ્ટ્રીય સમતા પાર્ટી*ની સ્થાપના કરી. બિહારમાં નીતીશ કુમાર સરકાર દ્વારા કુશવાહ ( કોએરી ) જાતિના કથિત હાંસિયામાં મૂકવાની અને નિરંકુશ શાસનની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ પાર્ટીની રચના કરવામાં આવી હતી. પાર્ટીની રચનાને મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્ય પ્રધાન છગન ભુજબલ દ્વારા ટેકો મળ્યો હતો.  નવેમ્બર ૨૦૦૯માં કુશવાહા અને કુમાર વચ્ચેના સંબંધો સુધારવા પાર્ટીને જનતા દળ (યુનાઇટેડ)માં ભેળવી હતી.  
[thumb| નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે શપથ ગ્રહણ સમારોહમાં [પ્રણવ મુખર્જી સાથે ઉપેન્દ્ર કુશવાહાના રાજ્યમંત્રી તરીકે શપથ ગ્રહણ.]]

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૬૦માં જન્મ
શ્રેણી:રાજકારણી
મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓની યાદી

(૧૮૫૮–૧૮૯૮)]]
**મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી** (૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૮૫૮ – ૧ ઓક્ટોબર ૧૮૯૮) ગુજરાતી નિબંધકાર, નાટ્યકાર, કવિ, વિવેચક, સંશોધક, સંપાદક, આત્મચરિત્રકાર, તત્ત્વચિંતક અને સમાજ સુધારક હતા. તેમણે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન કવિતાઓ, નાટકો, નિબંધો, પુસ્તક-સમીક્ષાઓ, સાહિત્યિક ટીકા, સંશોધન, સંપાદન, અનુવાદો, સંકલન તેમજ આત્મકથાનું સર્જન કર્યું હતું. મણિલાલની લેખન કારકિર્દીની શરૂઆત ૧૮૭૬માં ‘શિક્ષાશતક’ નામની કવિતાથી થઈ હતી અને ૧૮૯૮માં તેમના મૃત્યુ સુધી ચાલુ રહી હતી. મણિલાલના મૃત્યુ પછી તેમની મોટાભાગની રચનાઓનું સંપાદન અને પ્રકાશન ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક ધીરુભાઈ ઠાકર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

મણિલાલનું મોટાભાગનું લેખન તેમના પોતાના માસિક *પ્રિયંવદા* અને *સુદર્શન*માં પ્રગટ થયું હતું, જેને તેમણે ૧૮૮૫થી તેમના મૃત્યુ સુધી સંપાદિત કર્યું હતું. તેમણે અંગ્રેજી, સંસ્કૃત તેમજ હિન્દીમાંથી ગુજરાતીમાં અનેક કૃતિઓનો અનુવાદ કર્યો હતો. તેમણે વડોદરાની ગાયકવાડ ઓરિએન્ટલ શ્રેણી અંતર્ગત વિવિધ સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત કૃતિઓના અંગ્રેજી અનુવાદ સાથે વિવેચનાત્મક આવૃત્તિઓ રજૂ કરી હતી.

## સર્જન સૂચિ
મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓની યાદી:

### ગુજરાતી
#### મૌલિક
#### ભાષાંતર અને રૂપાંતર
#### ભાષાંતર–સંપાદન
### અંગ્રેજી
#### મૌલિક
#### ભાષાંતર–સંપાદન
### સામયિક
૧૮૮૫માં મણિલાલે ભારતીય મહિલાઓની સમસ્યાઓની ચર્ચા કરવા માટે *પ્રિયંવદા* નામના સામયિકની સ્થાપના કરી હતી અને તેનું સંપાદન કર્યું હતું. ૧૮૯૦માં આ જ સામયિક વ્યાપક બન્યું અને તેનું નામ બદલીને *સુદર્શન* નામ આપવામાં આવ્યું.

## સંદર્ભ
## સ્રોત
* 

## બાહ્ય કડીઓ
* Works by Manilal Dwivedi ગાંધી હેરિટેજ પોર્ટલ પર મણિલાલ દ્વિવેદીનું સર્જન
* 
* 

શ્રેણી:મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓ
દાણીલીમડા

**દાણીલીમડા** અમદાવાદ શહેરના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો એક વિસ્તાર છે.

## દાણીલીમડા વિધાનસભા બેઠક 
દાણીલીમડા વિધાનસભા બેઠક ૨૦૦૮થી અસ્તિત્વમાં આવી હતી. આ બેઠક અનુસૂચિત જાતિ માટે અનામત છે. શૈલેશ પરમાર (ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ) આ બેઠક પરથી ૨૦૧૨ અને ૨૦૧૭માં ચૂંટાયેલા ધારાસભ્ય છે.

## સંદર્ભ
પરભુભાઈ વસાવા

**પરભુભાઇ નાગરભાઇ** **વસાવા** ભારતીય રાજકારણી છે અને ગુજરાતના બારડોલી લોકસભા મત વિસ્તારમાંથી ૧૬ મી લોકસભાના સંસદ સભ્ય છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીના ઉમેદવાર તરીકે તેમણે ૨૦૧૪ સંસદીય ચૂંટણી જીતી હતી. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ
ભૂંગળા બટેટા

**ભૂંગળા-બટેટા** એ સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર અને ખાસ કરીને ભાવનગરમાં બનાવવામાં આવતી એક વાનગી છે.

## ઘટકો
આ વાનગીના મુખ્ય બે ઘટકો છે. 
# બટેટા 
# ચોખાના લોટના ભૂંગળા 

## બનાવવાની રીત
સૌપ્રથમ બટાટાને બાફી લેવા પછી મિક્સરમાં મસાલા માટે ની બધી સામગ્રી મા થોડુ પાણી નાખી ને પેસ્ટ બનાવી લો. પેનમાં તેલ મૂકી તૈયાર કરેલી પેસ્ટ સાંતળી લેવી પછી તેમાં બાફેલા બટાકા ઉમેરીને મિક્સ કરીને થવા દેવું. પછી બજારમાં તૈયાર મળતા કાચા ચોખાના લોટના ભૂંગળા તેલમાં તળી લેવા. બન્ને વસ્તુ તૈયાર થઈ જાય એટલે **ભૂંગળા-બટેટા**ની વાનગી તૈયાર થઈ ગઈ ગણાય.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
હીરો સ્પ્લેન્ડર

**હીરો સ્પ્લેન્ડર** (અથવા **હીરો હોન્ડા સ્પ્લેન્ડર**) મોટરસાયકલોની શ્રેણી છે. જેમાં આશરે ૧૦૦ અને ૧૧૦ સી.સી. વાહન ચાલક યંત્ર  છે. હીરો મૂળરૂપે જાપાની કંપની છે, જે બે પૈડાં વાળી મોટરસાઇકલ બનાવે છે. ૧૯૯૪માં હીરો સ્પ્લેન્ડર ભારતીય શાખા દ્વારા લોંચ કરવામાં આવી હતી. તે ભારતની સૌથી લોકપ્રિય મોટરસાયકલોમાં ની એક છે. 

## ઇતિહાસ 
*૧૯૯૪માં સ્પ્લેન્ડર ૯૭.૪ સી.સી.વાહન ચાલક યંત્ર અને ૭.૪ હોર્સપાવરથી સજ્જ હતું. તેને ૨૦૦૪માં સ્પ્લેન્ડર પ્લસ (સ્પ્લેન્ડર +) માં પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું હતું.  તેમાં વધારે પ્રકાશ આપતી મુખ્ય લાઈટ અને સુધારો કરેલી મોટર સાઇકલની પાછળની લાઈટ  હતી. 

*૨૦૦૫માં સ્પ્લેન્ડર પ્લસમાં એક નવું પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું, જેનું નામ કંપનીએ સુપર સ્પ્લેન્ડર તરકે રજૂ કર્યું. સુપર સ્પ્લેન્ડરના કેટલાક મોટા ફેરફારો જેવાકે, આંકડાવાળું વાહનની ગતિ દર્શાવનાર ઘડિયાળ, આગળના પૈડામાં ડિસ્ક બ્રેક્સ અને મિશ્ર ધાતુના પૈડાં જેવા ફેરફારો હતા. 

*પહેલી પેઢીનું સ્પ્લેન્ડર મોટરસાયકલ ૧૯૯૪માં સીડી ૧૦૦ના અનુગામી તરીકે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. વિજળીથી ચાલું થતું વાહન ચાલક યંત્ર ૨૦૧૧માં  વેચવાનું શરૂ થયું. સ્પ્લેન્ડર ઓક્ટોબર ૨૦૧૬માં ૨૫,૦૦૦૦થી વધુ મોટરસાયકલો સાથે સૌથી વધુ વેચાણ કરતી મોટરસાયકલ હતી. ત્યારપછી ઓક્ટોબર ૨૦૧૯માં હોન્ડા એક્ટિવા સ્પ્લેન્ડરથી વધુ વેચાતી બે  પૈડાં વાળી મોટરસાઇકલ બની હતી.

## સંદર્ભ
પાનમ બંધ

**પાનમ બંધ** પાનમ નદી ઉપર બાંધવામાં આવેલો બંધ છે. તે ગુજરાત રાજ્યના મહીસાગર જિલ્લાના સંતરામપુર તાલુકામાં આવેલો છે. પાનમ મહી નદીની એક સહાયક નદી છે, જે દાહોદ જિલ્લાના દેવગઢબારિયા તાલુકામાંથી ઉદ્ભવે છે. પાનમ નદી બંધથી ૨૫ કિમીના અંતર પછી મહી નદીમાં ભળી જાય છે. 

૧૯૯૪માં પાનમ નહેર ઉપર ૨ મેગાવોટની ક્ષમતા વાળો એક નાનું જળવિદ્યુત મથક બનાવવામાં આવ્યું હતું. પાનમ નહેર ૯૯.૭૩ કિમી લાંબી છે અને ૨૧ ક્યુબિક મીટર ક્ષમતા ધરાવે છે. આ નહેરનું બાંધકામ ૧૯૯૯માં પૂર્ણ થયું હતું. 

## આ પણ જુઓ 
* કડાણા બંધ 
* ઉકાઇ બંધ 
* સરદાર સરોવર બંધ 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
ગુરેઝ (જમ્મુ કાશ્મીર)

**ગુરેઝ**  અથવા **ગુરેસ**, જેને સ્થાનિક શીના ભાષામાં ગોરાઇ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ભારત દેશના જમ્મુ-કાશ્મીરના બંદીપુર જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર છે. આશરે ૮૦૦૦ ફુટ ઉંચાઈ  પર વસેલું આ શહેર બરફથી ઢંકાયેલા પહાડોથી ઘેરાયેલું છે. તે ઉત્તર કાશ્મીરનો એક ભાગ છે, અને અહીં વસતા લોકો કાશ્મીરી ભાષા બોલવાને બદલે શીના ભાષા બોલે છે જે કાશ્મીરી ભાષા જેવી જ છે.   

## ઇતિહાસમાં ઉલ્લેખ 
ઘણા ઇતિહાસકારો માને છે કે, કદાચ ગુરેઝએ જ વિસ્તાર છે જે પ્રસિદ્ધ કાશ્મીરી ઇતિહાસકાર કલ્હણ અને તેમની રાજતરંગિણી પુસ્તકમાં દરતપુર અથવા દર્દ જ્ઞાતિના લોકોનું રહેઠાણ તેવો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. 

## ગુરેઝના કેટલાક દૃશ્યો 

ચિત્ર:Habba Khatoon.jpg|હબ્બા ખાતુન પર્વતો
ચિત્ર:Women working in Gurez.jpg|લાકડાં લઇ જતી મહિલાઓ
ચિત્ર:BABA DARVAISH.jpg|બાબા દરવેશ દરગાહ
ચિત્ર:Habba Khatoon Dramatic club.jpg|શીના ભાષાનો સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ

## સંદર્ભો
તુષાર ચૌધરી

**ડૉ. તુષાર અમરસિંહ ચૌધરી** (જન્મ ડિસેમ્બર ૧૮,૧૯૬૫) એ ભારતીય રાજકારણી અને ગુજરાતમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નેતા છે. ૨૦૦૪માં, તેઓ માંડવી મતવિસ્તારમાંથી ૧૪ મી લોકસભા માટે ચૂંટાયા હતા. ૨૦૦૯માં, તેઓ બારડોલી મત વિસ્તારમાંથી ૧૫મી લોકસભા માટે ચૂંટાયા હતા. તેઓ ૨૮ મે ૨૦૦૯ થી ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ સુધી કેન્દ્રીય આદિજાતિ બાબતોના રાજ્ય પ્રધાન હતા.  ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ ના રોજ તેઓ કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને હાઇવે રાજ્યમંત્રી બન્યા હતા. ૨૦૨૨ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેઓ ખેડબ્રહ્માની બેઠક પરથી ચૂંટાયા હતા. 

તેમણે તબીબી અભ્યાસ કર્યો છે. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ભારતીય સંસદની સત્તાવાર વેબસાઈટ પર જીવનચરિત્ર  

શ્રેણી:ગુજરાત રાજ્યના સાંસદ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
રાઈમા સેન

**રાઈમા સેન** () (જન્મ: **રાઈમા દેવ વર્મા** ૭ નવેમ્બર ૧૯૭૯) એક ભારતીય અભિનેત્રી છે, જે મુખ્યત્વે બંગાળી ચલચિત્રમાં અભિનય કરે છે.

## કુટુંબ 
રાઈમા સેન, મુનમુન સેનની પુત્રી અને સુચિત્રા સેનની પૌત્રી છે. તેની બહેન રિયા સેન પણ હિંદી ચલચિત્રોમાં અભિનય કરે છે. સેનના પિતા ભરત દેવ વર્મા ત્રિપુરાના રાજવી પરિવારમાંથી છે.

## કારકિર્દી 
સેને ચલચિત્ર *ગોડમધર* (૧૯૯૯) થી શરૂઆત કરી હતી, જે સફળ રહી હતી. 

## પુરસ્કારો 
* ૨૦૦૬: બંગાળ ચલચિત્ર પત્રકાર સંઘ - સૌથી હોનહાર અભિનેત્રી પુરસ્કાર: નિશી જાપાન માટે  

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:૧૯૭૯માં જન્મ
ગુજરાતી થાળી

thumb|ગુજરાતી થાળી
**ગુજરાતી થાળી** મુખ્યત્વે ગુજરાતીઓ દ્વારા લેવામાં આવતી ભોજનની થાળી છે.

ગુજરાતી થાળીમાં મોટે ભાગે રોટલી, શાક, દાળ અને ભાત હોય છે. ઋતુ પ્રમાણે શાક અને ઘણી વાર કઠોળનો સમાવેશ પણ થાય છે. તદઉપરાંત, ફરસણ અને મીઠાઈ ગુજરાતી થાળીનો આગવો ભાગ છે. ભોજન સાથે વિવિધ પ્રકારના અથાણા, ચોખા અથવા અડદના પાપડ અને દહીં કે છાશ પણ ઘણાં પ્રચલિત છે.

કાઠિયાવાડી થાળી એ ગુજરાતી થાળીનો એક પ્રકાર છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ

**આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ** દર વર્ષે ૨ ઓક્ટોબરના રોજ, મહાત્મા ગાંધીના જન્મદિવસ પર ઉજવવામાં આવે છે.

જાન્યુઆરી ૨૦૦૪માં, ઇરાની નોબેલ વિજેતા શિરીન ઇબાદીએ મુંબઇના વર્લ્ડ સોશિયલ ફોરમમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓને ભણાવતા પેરિસના એક હિન્દી શિક્ષક પાસેથી આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ વિચાર ધીમે ધીમે ભારતની કોંગ્રેસ પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું. જાન્યુઆરી ૨૦૦૭માં નવી દિલ્હીમાં સત્યાગ્રહ પરિષદના પ્રસ્તાવથી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ અને યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સના (યુ.પી.એ.) અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધી અને આર્કબિશપ ડેસમંડ ટુટુએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને આ વિચાર અપનાવવા અપીલ કરી હતી. 

૧૫ જૂન, ૨૦૦૭ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 2 ઓક્ટોબરને અહિંસાના આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો મત આપ્યો હતો. સામાન્ય સભાના પ્રસ્તાવમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વ્યવસ્થાના તમામ સભ્યોને 2 ઓક્ટોબરની ઉજવણી યોગ્ય રીતે ઉજવવા અને શિક્ષણ તથા જનજાગૃતિ સહિત અહિંસાના સંદેશને પ્રસારિત કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. 

ન્યુ યોર્ક સિટીમાં યુનાઇટેડ નેશન્સ પોસ્ટલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (યુએનપીએ) એ યુ.એન. માં ભારતના કાયમી મિશન ખાતેના ભારતીય રાજદૂતની વિનંતી બાદ, આ પ્રસંગની યાદ માટે એક ખાસ કળશ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ 
* ગાંધી જયંતી, ગાંધીજીનો રોમન પંચાંગ પ્રમાણે જન્મદિવસ
*રેંટિયા બારસ, ગાંધીજીનો ગુજરાતી પંચાંગ પ્રમાણે જન્મદિવસ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* મોહનદાસ કે.ગાંધીને લગતી વિવિધ ફિલેટોલિક સામગ્રીની માહિતી

શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
રાવણહથ્થો

right|thumb|કાસા મ્યુઝિયો ડેલ ટીમ્પલ, સ્પેન ખાતે ભારતનો રાવણહથ્થો.
**રાવણહથ્થો** એ એક પ્રાચીન તાર વાદ્ય છે, જેનો ઉપયોગ ભારત, શ્રીલંકા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં થાય છે. તેને વાયોલિનનું પૂર્વજ મનાય છે.

## રચના 
thumb|જોધપુરના મેહરાનગઢમાં રાવણહથ્થો વગાડતા સંગીતકાર
રાવણહથ્થાની ધ્વનિ પેટી તુંબડું, અર્ધુ નારિયેળ, લાકડાનું અડધું પોલું નળાકાર બકરીની ચામડી અથવા અન્ય ખાલ વડે બની હોય છે. લાકડા અથવા વાંસની લાકડી તેની સાથે જોડાયેલી હોય છે. જેના પર એક થી ચાર અથવા વધુ તાર હોય છે. રાવણહથ્થાનું ધનુષ સામાન્ય રીતે ઘોડાના વાળનું બને છે અને તેની લંબાઇ ઓછી વત્તી હોઇ શકે છે.

## ઇતિહાસ 
ભારત અને શ્રીલંકામાં પરંપરાગત રીતે મનાય છે કે રાવહથ્થાનો ઉદ્ભવ રાવણના સમય દરમિયાન લંકાના હેલા વડે થયો હતો, જેનું નામ રાવણ પરથી અપાયું હતું. દંતકથા અનુસાર, રાવણે ભગવાન શિવની ભક્તિમાં રાવણહથ્થાનો ઉપયોગ કર્યો હતો. રામાયણ પ્રમાણે રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધ પછી, હનુમાન રાવણહથ્થાને લઈને ઉત્તર ભારતમાં પાછા ફર્યા હતા. ઉત્તર ભારતના રાજસ્થાનમાં લોક સંગીતકારોમાં રાવણહથ્થો અત્યંત લોકપ્રિય છે.

મધ્યયુગીન ભારતના રાજાઓ સંગીતના સમર્થક હતા; આથી રાજવી પરિવારોમાં રાવણહથ્થાની લોકપ્રિયતામાં વધારો થયો. રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં રાજકુમારો દ્વારા શીખવામાં આવેલું સંગીતનું આ પ્રથમ સાધન હતું.

કેટલાક સ્રોતો દાવો કરે છે કે સાતમી અને દસમી સદી વચ્ચે, આરબ વેપારીઓ ભારતમાંથી રાવણહથ્થો લઇ લાવ્યા, જેમાંથી અરબી રેબાબ અને વાયોલિન કુળના અન્ય પ્રારંભિક પૂર્વજો માટેની પ્રેરણા મળી.

## આધુનિક વપરાશ 
thumb|મહિન્દા રાજપક્ષેને પોતાનું રાવણહથ્થાનું નવું સંસ્કરણ બતાવતા દિનેશ સુબાસિંઘે.
આધુનિક સમયમાં, શ્રીલંકાના સંગીતકાર અને વાયોલિન વાદક દિનેશ સુબાસિંઘે દ્વારા તેમની રચનાઓમાં રાવણહથ્થાનો ઉપયોગ થયો છે.

યુરોપનું લોક સંગીતવૃંદ *હેઇલુંગ* પણ રાવણહથ્થાનો ઉપયોગ કરે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:સંગીત વાદ્ય
આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલ (રાજકોટ)

**આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલ, રાજકોટ** અથવા **મોહનદાસ ગાંધી હાઈસ્કૂલ** ભારતની સૌથી જૂની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાંની એક છે.

## ઇતિહાસ 
આ શાળાનું નિર્માણ ભારતમાં બ્રિટીશ શાસન દરમિયાન રાજકીય એજન્ટ કર્નલ સિંઘ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, તે સૌરાષ્ટ્ર (પ્રદેશ) ની પહેલી અંગ્રેજી શાળા હતી. મૂળ *રાજકોટ ઇંગ્લિશ સ્કૂલ* તરીકે ઓળખાતી આ શાળાની સ્થાપના ૧૭ ઓક્ટોબર ૧૮૫૩ ના રોજ થઈ હતી, અને પછીથી તે એક સંપૂર્ણ ઉચ્ચ શાળા બની. ૧૮૬૮ સુધીમાં તે *રાજકોટ હાઇસ્કૂલ* તરીકે જાણીતી બની બાદમાં ૧૯૦૭માં તેનું નામ આલ્ફ્રેડ હાઇસ્કૂલ રાખવામાં આવ્યું. આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલની વર્તમાન ઇમારતો જૂનાગઢના નવાબ, નવાબ સર મોહમ્મદ બહાદુર ખાનજી બાબી દ્વારા કાઠિયાવાડ માટે બાંધવામાં આવી હતી અને તેને સ્મારક તરીકે પ્રિન્સ આલ્ફ્રેડ, ડ્યુક ઓફ એડિનબર્ગ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

### મોહનદાસ ગાંધી 
મહાત્મા ગાંધીએ ૧૮૮૭ માં ૧૮ વર્ષની ઉંમરે રાજકોટ હાઇસ્કૂલમાંથી સ્નાતક થયા હતા.  ગાંધીજીના શાળા અભ્યાસ માટેના સમયગાળા માટે મતમતાંતર છે  કેટલાક વર્ણનો સૂચવે છે કે તેઓ એક શાંત અને શૈક્ષણિક રીતે નોંધપાત્ર વિદ્યાર્થી હતા, જેમણે રમતગમત કે બાહ્ય શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો ન હતો.  ગાંધીએ તેમની શાળાકીય શિક્ષણ વિશે જણાવ્યું હતું કે,  "મને મારી ક્ષમતા પ્રત્યે કોઈ ખાસ આદર નહોતો. જ્યારે પણ હું ઇનામો અને શિષ્યવૃત્તિઓ જીતતો ત્યારે મને આશ્ચર્ય થતું."  જો કે, રાજમોહન ગાંધી સૂચવે છે કે આ દૃષ્ટિકોણ તેમની "સ્વ-અવમૂલ્યન" આત્મકથાને ખોટી રીતે વાંચીને આવે છે.  હાઈસ્કૂલની પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કરનારા ૩૮ વિદ્યાર્થીઓમાંથી ગાંધી તેમના વર્ષમાં માત્ર બે જ વિદ્યાર્થીઓમાંથી એક હતા. સ્નાતક થયા પછી ગાંધીજીએ ભાવનગરની શામળદાસ કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો, જ્યાં તેઓ લંડન પ્રવાસ કરતા પહેલા એક સત્ર રહ્યા. 

૧૯૪૭માં ભારતની આઝાદી બાદ, ગાંધીજીના સન્માનમાં શાળાનું નામ "મોહનદાસ ગાંધી હાઇસ્કૂલ" રાખવામાં આવ્યું. 

૨૦૧૭માં, શાળા બંધ કરી હતી અને જાહેરાત કરી હતી કે તેને સંગ્રહાલયમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. 

## નોંધપાત્ર ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી 
* એસઆર રાણા, ભારતીય રાજકીય કાર્યકર્તા 
* ભગત વરસ કારા રૂડા

## આ પણ જુઓ 
* મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી
* રાજકુમાર કોલેજ
* રાજકોટ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
નમસ્તે ટ્રમ્પ

**નમસ્તે ટ્રમ્પ** (શૈલીકીય રીતે ***नमस्ते TRUMP***) એ ભારતમાં ૨૪ અને ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ના રોજ યોજાયેલી પ્રવાસકીય ઘટના હતી. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમના પરિવારની ભારત મુલાકાતની શરૂઆત હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૯માં ટેક્સસના હ્યુસ્ટનમાં આયોજીત " હાઉડી મોદી" કાર્યક્રમને મળેલા પ્રતિસાદ રૂપે, આ નામની રેલી ઇવેન્ટ ગુજરાતના અમદાવાદમાં યોજવામાં આવી હતી અને તે પ્રવાસની વિશેષતા હતી.  સરદાર પટેલ સ્ટેડિયમ (જે મોટેરા સ્ટેડિયમ તરીકે પણ ઓળખાય છે) રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પ અને તેમના પરિવાર સાથે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું યજમાન હતું. ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ લોકોની હાજરી નોંધવામાં આવી હતી, જેમાં કેટલાકે હાજરી ૧,૨૫,૦૦૦ જેટલી હોવાનું જણાવાયું હતું. આ પ્રવાસનું મૂળ નામ "કેમ છો ટ્રમ્પ" હતું, પરંતુ ભારત સરકાર દ્વારા તેનું નામ બદલીને પ્રાદેશિકતાને બદલે ભારતીય રાષ્ટ્રવાદને પ્રોત્સાહન અપાયું હતું. 

બપોરે સ્ટેડિયમમાં મુખ્ય કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું અને તે રાષ્ટ્રપ્રમુખની ભારત મુલાકાતની વિશેષતા હતી. આ ઘટના અમેરિકન રાષ્ટ્રપ્રમુખ અને ભારતીય વડાપ્રધાન માટે એક બીજા સાથે તેમના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો પ્રદર્શિત કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડ્યું હતું. પ્રારંભિક અહેવાલો દર્શાવતા હતા કે ટ્રમ્પ મોટેરા સ્ટેડિયમનું ઉદ્ઘાટન કરશે, પણ પાછળથી તેને "અટકળો અને ધારણા" તરીકે અવગણવામાં આવ્યા. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદ
ગાંધીવાદ

[thumb|331x331px|ખુદાઇ ખીમતમતગરોના [ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન|ખાન અબ્દુલ ગફ્ફર ખાન અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના મોહનદાસ ગાંધી .]]
**ગાંધીવાદ** એવા વિચારોનો સંગ્રહ છે જે મહાત્મા ગાંધીનાં પ્રેરણા, વિચારો અને કાર્યોને દર્શાવે છે. તે ખાસ કરીને અહિંસક પ્રતિકારના વિચારમાં તેના યોગદાન સાથે સંકળાયેલ છે, જેને ક્યારેક નાગરિક પ્રતિકાર પણ કહેવામાં આવે છે. ગાંધીવાદના બે આધારસ્તંભ સત્ય અને અહિંસા છે .

"ગાંધીવાદ"માં ગાંધીજીનાં વિચારો, શબ્દો, અને ક્રિયાઓ વિશ્વના લોકો માટે શું મહત્વ ધરાવે છે અને તેને પોતાના ભવિષ્યના ઘડતર માટે કઈ રીતે ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેનો સમાવેશ થાય છે. ગાંધીવાદ વ્યક્તિગત માનવ, રાજકીય અને અસામાજિક ક્ષેત્રમાં પણ પ્રવેશ કરે છે. ગાંધીવાદીનો અર્થ એવી વ્યક્તિ થાય છે કે જે ગાંધીવાદ કે તેને અટ્રિબ્યૂટ કરેલી વિચારધારાનું પાલન કરે છે.

જોકે, ગાંધીજીએ 'ગાંધીવાદ' શબ્દને મંજૂરી આપી ન હતી. જેમ કે તેમણે સમજાવ્યું:

""ગાંધીવાદ" જેવી કોઈ વસ્તુ નથી અને હું મારા નામ પાછળ કોઈ સંપ્રદાય ઈચ્છતો નથી. હું પોતે કોઈ નવા સિદ્ધાંત કે માન્યતાને ઉત્પન્ન કર્યાનો દાવો કરતો નથી. મેં માત્ર મારી પોતાની રીતે શાશ્વત સત્યોને મારા દૈનિક જીવનમાં અને સમસ્યાઓમાં મૂકવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. મેં જે મંતવ્યો બનાવ્યાં છે અને હું જે નિર્ણયો પર આવ્યો છું તે આખરી નથી. હું કદાચ કાલે તેને બદલી શકું. મારી પાસે વિશ્વને શીખવવા કંઈ જ નવું નથી. સત્ય અને અહિંસા તો ટેકરીઓ જેટલાં જૂનાં છે."

## ગાંધીવાદીઓ 
અમુક મુસ્લિમ ગાંધીવાદીઓ રહ્યા છે, જેમ કે ખાન અબ્દુલ ગફ્ફર ખાન, જેમને "સરહદના ગાંધી" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; ગાંધીજીના પ્રભાવ હેઠળ, તેમણે ૧૯૧૯ની શરૂઆતમાં જ ઉત્તર પશ્ચિમ સીમાના પઠાણોને સંગઠિત કર્યા. ઇસાઇ ગાંધીવાદીઓમાં હોરેસ એલેક્ઝાંડર  અને માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયરનો સમાવેશ થાય છે .  યહૂદી ગાંધીવાદીઓમાં ગાંધીના નજીકના સાથી હર્મન કૅલેનબેકનો સમાવેશ થાય છે.

## ગાંધીવાદી વિચારોને પ્રોત્સાહન 
ગાંધીવાદના વિચારોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેટલીક પત્રિકાઓ પણ પ્રકાશિત થાય છે. તે પૈકીની પ્રમુખ પત્રિકાઓમાં *ગાંધી માર્ગ,* કે જેને ગાંધી શાંતિ પ્રતિષ્ઠાન વડે અંગ્રેજીમાં ૧૯૫૭થી પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે, મુખ્ય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
ગાંધીવાદી સમાજવાદ

**ગાંધીવાદી સમાજવાદ** એ મહાત્મા ગાંધીના સિદ્ધાંતોના રાષ્ટ્રવાદી અર્થઘટન પર આધારિત સમાજવાદની શાખા છે. ગાંધીવાદી સમાજવાદ સામાન્ય રીતે ગાંધીજી દ્વારા રચિત *હિન્દ સ્વરાજ* પર આધારિત છે.

રાજકીય અને આર્થિક શક્તિનું ગઠબંધન, તકનીકીના આધુનિકીકરણ અને મોટા પાયે ઔદ્યોગિકીકરણ પ્રત્યે પરંપરાગતવાદી અનિચ્છા, જ્યારે સ્વ-રોજગાર અને આત્મનિર્ભરતા પર ભાર મૂકવો એ ગાંધીવાદી સમાજવાદની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ છે.

જમણેરી ભારતીય જનતા પાર્ટી (બીજેપી)ના અટલ બિહારી વાજપેયી અને પાર્ટીના અન્ય નેતાઓએ ગાંધીવાદી સમાજવાદને પાર્ટી માટેના સિદ્ધાંતોમાં શામેલ કર્યા.

## વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર 
ગાંધીવાદી સમાજવાદની વિચારધારા ગાંધીજીના *હિંદ સ્વરાજ* અને *મારા સપનાનું ભારત* નામની કૃતિમાં રચાયેલી છે, જેમાં તેઓ ભારતીય સમાજનું વર્ણન કરે છે, જેમાં કોઈ શ્રીમંત કે ગરીબ, વર્ગના આંતર-સંઘર્ષ નહીં હોય, જ્યાં સંસાધનોની સરખી વહેંચણી હોય અને કોઈપણ શોષણ અને હિંસા વિના અર્થતંત્ર આત્મનિર્ભર હોય. આમ, ગાંધીવાદી સમાજવાદ પશ્ચિમી સમાજવાદથી ભિન્ન છે કારણ કે પશ્ચિમમાં ચિંતકો ભૌતિક પ્રગતિમાં માનતા હતા જ્યારે ગાંધીજી દરેકને ભૌતિક સમાન માનતા હતા. 

## આર્થિક દર્શન 
ગાંધીવાદી સમાજવાદની આર્થિક નીતિઓનાં મુખ્ય પાસાં નૈતિકતા પર આધારિત છે. ગાંધીજીના મતે: "માનવ અથવા રાષ્ટ્રની નૈતિક સુખાકારીને નુકસાન પહોંચાડનારૂં અર્થશાસ્ત્ર અનૈતિક છે અને તેથી પાપી છે." તેથી, બધા માટે સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપીને ગાંધીવાદી સમાજવાદ એ આર્થિક સામાજિક ન્યાયનું મૂળ છે.  આ વિચારધારાથી વિકસિત ગાંધીવાદી સમાજવાદના આર્થિક ઘટકો *સ્વરાજની* આસપાસ કેન્દ્રિત છે, જે સંપૂર્ણ આર્થિક સ્વતંત્રતામાંથી ઉદ્ભવે છે. આ સ્વાવલંબન અને આત્મનિર્ભરતા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે, જ્યાં, દરેકને તેના શ્રમનો યોગ્ય હિસ્સો મળે છે. તેથી ગાંધીવાદી સમાજવાદ આર્થિક વર્ગો વિનાના સમાજની હિમાયત કરે છે, જેને ગાંધીજીએ તેને *સર્વોદય* ગણાવ્યો હતો. ભારતમાં પંચાયત રાજના અમલીકરણમાં આ ખ્યાલનું ઉદાહરણ જોઇ શકાય છે. ૧૯૩૮માં, સ્વતંત્ર પછીના ભારત માટેની આર્થિક યોજના બનાવતી વખતે, એ નોંધાયું હતું કે લોકતાંત્રિક ભારત હેઠળની યોજના વિવિધ સમાજવાદી, મૂડીવાદી, અથવા ફાસીવાદનું અનુકરણ કરીને લોકોનું જીવન-ધોરણ વધારવા વિશેની નહીં પરંતુ તે ભારતીય ભૂમિ અને ભારતની સમસ્યાઓ તરફ કેન્દ્રિત હોવી જોઈએ.

## આ પણ જુઓ 
* ગાંધીવાદી અર્થશાસ્ત્ર

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
ટૉલ્સટૉય ફાર્મ

[thumb|290x290px|ઈ.સ. ૧૯૧૦ માં ટૉલ્સટૉય ફાર્મના કેટલાક સભ્યો, [મહાત્મા ગાંધી|ગાંધીજી મધ્યમાં. (બીજી પંક્તિ જમણી બાજુથી)]]
**ટૉલ્સ્ટૉય ફાર્મ** એ મહાત્મા ગાંધી દ્વારા સ્થપાયેલ પ્રથમ આશ્રમ હતો. આ આશ્રમની સ્થાપના ૧૯૧૦માં તેમના દક્ષિણ આફ્રિકાની ચળવળ દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. આ આશ્રમ ટ્રાન્સવાલમાં આવેલો હતો. આ આશ્રમ ભારતીયો સામેના ભેદભાવ (રંગભેદ) સામેના સત્યાગ્રહની ચળવળના મુખ્ય મથક બન્યો હતો. આશ્રમનું નામ રશિયન લેખક અને તત્ત્વજ્ઞાની લિયૉ ટૉલ્સટૉયના નામ પર રાખવામાં આવ્યું હતું, જેમના ૧૮૯૪ના પુસ્તક, *કિંગડમ ઑફ ગોડ ઇઝ વિધીન યુ*, એ ગાંધીજીના અહિંસાના વિજ્ઞાનને ખૂબ પ્રભાવિત કરી હતી.

જ્યાં સુધી સ્થાનિક સત્યાગ્રહ આંદોલન ચલુ રહ્યો ત્યાં સુધી આ સ્થળના માલિક હર્મન ક્લેનબેચે ગાંધીજી અને તેમના સિત્તેર થી એંસી સમર્થકોને અહીં રહેવાની મંજૂરી આપી હતી. કાલેનબેચે સમુદાયનું નામ સૂચવ્યું, અને સમુદાયે ટૂંક સમયમાં ત્રણ નવી ઇમારતો બાંધી, જેમાંને એક રહેવા માટે, એક કાર્ય શાળા અને એક શાળા તરીકે બાંધવામાં આવી.

## આ પણ જુઓ 
* કોચરબ આશ્રમ
* સાબરમતી આશ્રમ
* સેવાગ્રામ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
ગાંધીવાદી અર્થશાસ્ત્ર

thumb|૧૯૧૭માં પ્રકાશિત "હિંદ સ્વરાજ"નું મુખપૃષ્ઠ
**ગાંધીવાદી અર્થશાસ્ત્ર** એ ભારતીય નેતા મહાત્મા ગાંધી દ્વારા વિસ્તૃત આધ્યાત્મિક અને સામાજિક-આર્થિક સિદ્ધાંતો પર આધારિત આર્થિક વિચારની એક શાળા છે. તે સામાન્યતઃ માનવીને તાર્કિક પદાર્થ--કે જે હંમેશા પોતાનો સ્વાર્થ વધારે, જે શાસ્ત્રીય અર્થશાસ્ત્રનો પાયો પણ છે--તરીકે અવગણે છે. 

ગાંધીજીએ પાશ્ચાત્ય અર્થપ્રણાલીઓને માનવીની જરૂરીયાતો માટે અસ્થિર અને વિનાશકારી કહી હતી કારણ કે તે પ્રણાલીઓ તેમના શબ્દોમાં "ઇચ્છાઓના ગુણાકાર" પર આધારિત હતી. તેનાથી વિપરીત, ગાંધીજીનું આર્થિક મૉડલ જરૂરીયાતોની પૂર્તિ (મતલબ અને સમુદાયની જરૂરીયાતો સહિત) પર આધારિત હતું. આર્થિક શાખા તરીકે, ઉત્પન્ન થયેલા આ મૉડલમાં સંરક્ષણવાદ, રાષ્ટ્રવાદ, અહિંસાના સિદ્ધાંતો અને ઉદ્દેશોનું પાલન, અને સામાજિક-આર્થિક સુમેળની તરફેણમાં વર્ગ યુદ્ધને નકારી કાઢવાનાં તત્વો શામેલ હતાં. ગાંધીજીના આર્થિક વિચારો પણ આધ્યાત્મિક વિકાસ અને ભૌતિકવાદના અસ્વીકાર સાથે સુમેળને પ્રોત્સાહન આપવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.

"ગાંધીવાદી અર્થશાસ્ત્ર" શબ્દ જે.સી.કુમારપ્પા, કે જેઓ ગાંધીજીના નજીકના સમર્થક હતા, દ્વારા ગઢવામાં આવ્યો હતો. 

## આ પણ જુઓ 
* ગાંધીવાદી સમાજવાદ
* ગાંધીવાદ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
ગાંધી તીર્થ

**ગાંધી તીર્થ** (ગાંધી રીસર્ચ ફાઉન્ડેશન) એ એક સંશોધન સંસ્થા તથા મહાત્મા ગાંધી આધારિત સંગ્રહાલય છે. આ સંસ્થા ભારતના મહારાષ્ટ્રના જલગાંવમાં આવેલી છે. તેની શરૂઆત અને પ્રસાર ગાંધી રીસર્ચ ફાઉન્ડેશન દ્વારા કરવામાં આવી છે. આ સંસ્થા અજંતાની ગુફાઓથી ૬૦ કિ.મી. દૂર આવેલી છે. તેની સ્થાપના ૨૫ માર્ચ ૨૦૧૨ ના દિવસે થઈ હતી.

ગાંધી રીસર્ચ ફાઉન્ડેશન (જી. આર. એફ) નું ઉદ્ઘાટન ૨૫ માર્ચ, ૨૦૧૨ ના દિવસે ભારતના રાષ્ટ્રપતિ, પ્રતિભા પાટીલે કર્યું હતું.  તેની સ્થાપના ભંવરલાલ જૈન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. 

સદીઓ સુધી ટકી રહેવાના ઉદ્દેશ્યથી માટે પર્યાવરણ ધારા હેઠળ જોધપુર પથ્થરથી આ ઈમારતની રચના કરવામાં આવી છે. તેમાં ઑડિટોરિયમ, એક એમ્ફીથિયેટર, મીટિંગ / ક્લાસરૂમ અને ગેસ્ટ હાઉસ શામેલ છે.

અહીંના ગ્રંથાલય અને ગ્રંથાગારમાં ગાંધીજીના સંશોધનકારો માટે ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોને ખાસ પ્રક્રીયા કરી સાચવવામાં આવ્યા છે. ખાદીનાં કપડાં, હાથથી બનવટની ભેટની વસ્તુઓ અને ગાંધીવાદી સાહિત્ય વસ્તુઓ વેચનારી એક દુકાન પણ અહીં છે.

## ગાંધી મ્યુઝિયમ વિશે 
મ્યુઝિયમની ઈમારતમાં ૩૦ ઇન્ટરેક્ટિવ વિભાગો છે, જે મહાત્મા ગાંધીનું વર્ણન કરતા ઑડિઓ વિઝ્યુઅલ સિસ્ટમ્સ, ટચ સ્ક્રીન, બાયોસ્કોપ વગેરે સમાવવામાં આવ્યા છે. આ સંગ્રહાલયમાં ગાંધીના જીવન અને કાર્યો પર બહુભાષીય ઑડિયો ગાઇડ ઉપલબ્ધ છે, સંગ્રહાલય વાતાનુકુલિત છે. તે અનુકૂળ માર્ગદર્શિકાઓની આગેવાનીમાં અહીંની મુલાકાતમાં લગભગ ૨ કલાક ૩૦ મિનિટનો સમય લાગે છે.

## પુરસ્કાર 
* ગૃહ આદર્શ એવોર્ડ ૨૦૧૪. 
* આર્ટિસ્ટ ઈન કોન્ક્રીટ એવોર્ડ્સ એશિયા ફેસ્ટ ૨૦૧૩-૧૪ 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* બહારનું દૃશ્ય - ગૂગલ વોક-થ્રુ ગાંધી તીર્થ: ગ્રીન કેમ્પસ
* અંદરનું દૃશ્ય - ગૂગલ વોક-થ્રુ ગાંધી મ્યુઝિયમ તરફ 

શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:ગાંધી સંગ્રહાલય
ગાંધી સ્મૃતિ

right|thumb|267x267px|*ગાંધી સ્મૃતિ* (ભૂતપૂર્વ બિરલા હાઉસ), નવી દિલ્હી, ભારત
**ગાંધી સ્મૃતિ**, (પ્રાચીન નામ : **બિરલા હાઉસ** અથવા **બિરલા ભવન)** એ  મહાત્મા ગાંધીજીને સમર્પિત એક સંગ્રહાલય છે, જે ભારતના નવી દિલ્હીમાં, તીસ જાન્યુઆરી રોડ (પ્રાચીન નામ: અલ્બુકાર્ક રોડ) પર આવેલું  છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં મહાત્મા ગાંધીજીએ તેમના જીવનના છેલ્લા ૧૪૪ દિવસો પસાર કર્યા હતા અને જ્યાં ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ ના દિવસે તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઈમારત ભારતીય ઉદ્યોગપતિ, બિરલા પરિવારનું ઘર હતું.  હવે તેને *ઈટર્નલ ગાંધી મલ્ટિમીડિયા મ્યુઝિયમ*માં ફેરવી દેવામાં આવી છે, તેની સ્થાપના ૨૦૦૫ માં કરવામાં આવી હતી. 

આ સંગ્રહાલય સોમવાર અને રાષ્ટ્રીય રજાઓ સિવાય દરરોજ ખુલ્લું રહે છે. પ્રવેશ બધા માટે મફત છે. 

## ઇતિહાસ 
left|thumb|173x173px|ઇટર્નલ ગાંધી મલ્ટિમીડિયા મ્યુઝિયમ, ગાંધી સ્મૃતિ ખાતે એક પ્રદર્શિત કૃતિ
right|thumb|267x267px|ગાંધી સ્મૃતિ પર 'શહીદ સ્તંભ', એ સ્થળ જ્યાં ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી.
બાર શયનખંડનું ધરાવતા આ મકાનનું બાંધકામ ઘનશ્યામદાસ બિરલાએ ઈ.સ. ૧૯૨૮ માં કરાવ્યું હતું.  સરદાર પટેલ અને મહાત્મા ગાંધી બિરલાના અવારનવાર મહેમાન બનતા હતા. તેમના અંતિમ રોકાણ દરમિયાન, મહાત્મા ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. તેઓ ૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૭ થી ૩૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ સુધી અહીં રહ્યા હતા. જવાહરલાલ નહેરુએ ઘનશ્યામદાસ બિરલાને પત્ર લખ્યો હતો કે બિરલા હાઉસનો અમુક ભાગ સ્મારકમાં ફેરવાય. ઘનશ્યામદાસ તેમની સાથે સંકળાયેલ યાદો ને કારણે આ ઘર છોડી દેવામાં અચકાતા હતા. બિરલા હાઉસને શ્રી કે. કે. બિરલા પાસેથી ઈ. સ. ૧૯૭૧ માં, ભારત સરકાર દ્વારા, લાંબી અને કડક વાટાઘાટો બાદ ખરીદવામાં આવ્યું હતું. કેટલાક અહેવાલો મુજબ, તેમણે વેચાણના ભાવમાં ફળોના ઝાડની કિંમત પણ શામેલ કરી હતી. કે. કે. બિરલાએ સરકારને આ મિલકત રૂપિયા ૫૪ લાખ અને સાત એકર શહેરી જમીનના બદલામાં વેચી, આને ખૂબ જ નફાકારક સોદો માનવામાં આવતો હતો.  બિરલા હાઉસ ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૭૩ ના દિવસે જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું, અને તેનું નામ **ગાંધી સ્મૃતિ** રાખવામાં આવ્યું. આ ઈમારતના સંગ્રહાલયમાં ગાંધીજીના જીવન અને મૃત્યુ સાથે સંકળાયેલા ઘણી વસ્તુઓ રાખવામાં આવી છે. મુલાકાતીઓ ઈમારત અને મેદાનની મુલાકાત લઈ શકે છે, અહીં તેઓ ગાંધીજી જ્યાં રહેતા હતા તે સંરક્ષિત ઓરડો અને સાંજના ફરવા જતા, જ્યાં તેમને ગોળી વાગી હતી તે મેદાન પરનું સ્થળ જોઈ શકે છે. ગાંધીજીને તેમની પ્રાર્થના દરમિયાન જે સ્થળે ગોળી મારવામાં આવી હતી ત્યાં *શહીદની સ્તંભ* બાંધવામાં આવ્યો છે.

*શહીદ સ્તંભ* તે સ્થાનને દર્શાવે છે જ્યાં "રાષ્ટ્રપિતા" ગાંધીજીની હત્યા કરવામાં આવી હતી.

ગાંધી સ્મૃતિ અથવા બિરલા હાઉસ ૩૦ જાન્યુઆરી માર્ગ પર આવેલું છે, કે જે નવી દિલ્હીના કેન્દ્રીય વ્યાવસાયિક ક્ષેત્ર કનૉટ પ્લેસથી થોડા કિલોમીટર દૂર છે. 

આ ઘરની બહાર એક સ્તંભ છે જેના પર સ્વસ્તિકનું પ્રતીક છે. તે જ આધારસ્તંભમાં ધ્યાન ધ્વનિ માટેનું ઓમનું પ્રતીક પણ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:ગાંધી સંગ્રહાલય
ગાંધી બિફોર ઇન્ડિયા

***ગાંધી બિફોર ઇન્ડિયા*** કે ***ભારત પહેલાંના ગાંધી*** એ ભારતીય ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહા વડે લખાયેલું અને ૨૦૧૩માં પૅંગ્વિન રૅન્ડમ હાઉસ દ્વારા પ્રકાશિત થયેલું પુસ્તક છે. આ પુસ્તક મહાત્મા ગાંધીના બે ભાગના જીવનચરિત્રનો પહેલો ભાગ છે. આ પુસ્તકમાં લેખક ગાંધીજીના દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત પાછાં ફર્યા પહેલાંના ૨૧ વર્ષની કારકિર્દી, જેમાં વકીલાત અને ચળવળનો સમાવેશ થાય છે, અને બાળપણની વાત કરે છે. બાપુને દક્ષિણ આફ્રિકાનાં વર્ષો દરમિયાન રંગભેદનો તથા ભેદભાવનો અનુભવ થયો હતો અને સરકારની તે નીતિઓની વિરુદ્ધ લડવા માટે તેમણે સત્યાગ્રહનો વિચાર અને વિકાસ કર્યો હતો.

પુસ્તકને ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩ના રોજ પેંગ્વિન ઇન્ડિયા દ્વારા ગાંધીજીની જન્મજયંતિ પર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પુસ્તકનું શીર્ષક ગુહાના *ઇન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી* (૨૦૦૭) કે *ગાંધી પછીનું ભારત* સાથે સામ્યતા દર્શાવે છે. પુસ્તકને ટીકાકારો દ્વારા અને જર્નલમાં વખાણવામાં આવ્યું છે. ઇંગ્લેન્ડના વર્તમાનપત્ર *ધી ગાર્ડિયન*એ લખ્યું કે, "આ પુસ્તક ભારતના રાષ્ટ્રીય નાયકનાં સાચાં ઉદ્ગ્મ સ્થાનો બતાવે છે." ભારતના વર્તમાનપત્ર *ધી હિંદુ*એ પુસ્તકને "ગાંધીજીના પ્રારંભિક જીવનની દુર્લભ આંતરદ્રષ્ટિ" ગણાવ્યું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:પુસ્તક
પદયાત્રા

**પદયાત્રા** એ રાજકારણીઓ અથવા અગ્રણી નાગરિકો દ્વારા સમાજના જુદા જુદા ભાગો સાથે વધુ નજીકથી સંપર્ક કરવા, તેમને લગતા મુદ્દાઓ વિશે શિક્ષિત કરવા તથા તેમના સમર્થકોને જાગૃત કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવેલી યાત્રા છે. પદયાત્રા અથવા પગપાળા યાત્રા પવિત્ર યાત્રાધામો અથવા તીર્થ સ્થળો માટે હાથ ધરવામાં આવે છે.

## સામાજિક કારણો 
[right|thumb|250x250px|૧૯૩૦ના [દાંડી સત્યાગ્રહ દરમિયાન ગાંધી.]]
મહાત્મા ગાંધીએ ૧૯૩૦માં દાંડી સત્યાગ્રહ તરીકે ઓળખાતી દાંડીની પ્રસિદ્ધ પદયાત્રા શરૂ કરી હતી. ૧૯૩૩-૩૪ના શિયાળામાં ગાંધીજીએ અસ્પૃશ્યતા વિરુદ્ધ દેશવ્યાપી પદયાત્રા કરી હતી. બાદમાં, ગાંધીવાદી વિનોબા ભાવેએ પણ એક પદયાત્રા શરૂ કરી હતી, જે ૧૯૫૧ માં તેમના ભૂદાન આંદોલનનો એક ભાગ હતો. તેલંગાણા પ્રદેશથી શરૂ કરીને ભાવેએ બોધગયા ખાતે તેમની પદયાત્રા પુરી કરી હતી. ૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૩ના રોજ ચંદ્રશેખરે લોકોની સમસ્યાઓને સમજવા માટે કન્યાકુમારીથી પોતાની પદયાત્રા શરૂ કરી હતી. ૨૫ જૂન, ૧૯૮૩ સુધી ચાલેલી આ પદયાત્રા દિલ્હીના રાજ ઘાટ સુધી કુલ ૪૨૬૦ કિલોમીટરના અંતરે પૂરી થઈ હતી.

રાજગોપાલ, પીવીના નેતૃત્ત્વમાં ૨૦૦૭માં, ૨૫૦૦૦ જમીનવિહોણા ખેડૂતો સાથે ગ્વાલિયરથી દિલ્હીની ૨૮ દિવસની કૂચ કરી હતી. ૧૯૮૬માં રેમોન મેગ્સેસે એવોર્ડ વિજેતા રાજેન્દ્રસિંહે ખેતતળાવ અને ચેકડેમના નિર્માણ અને પુનરુત્થાનને પ્રોત્સાહન આપવા રાજસ્થાનના ગામડાઓમાં પદયાત્રા શરૂ કરી હતી.

## રાજકીય હેતુ 
વાય. એસ. રાજશેખર રેડ્ડીએ આંધ્રપ્રદેશના અનેક જિલ્લાઓમાં ૧૪૭૫ કિલોમીટર સુધી ત્રણ મહિના લાંબી પદયાત્રા કરી હતી. તેમણે ૨૦૦૪માં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં પોતાની પાર્ટીને વિજય અપાવ્યો હતો અને આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા અને વાયએસઆર કોંગ્રેસ પાર્ટીના અધ્યક્ષ વાય. એસ. જગનમોહન રેડ્ડીએ ૬ નવેમ્બર, ૨૦૧૭ના રોજ પ્રજાસંકલ્પ યાત્રા નામથી ૩૬૦૦ કિલોમીટર લાંબી પદયાત્રાનો પ્રારંભ કર્યો હતો.

## ધાર્મિક મહત્ત્વ 
પશ્ચિમ ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના વરકરીઓ દેહુ, અલંદી અને પંઢરપુર જેવા ધાર્મિક સ્થળોએ નિયમિતપણે જાય છે. અષાઢી એકાદશી - કાર્તિકી એકાદશી, માઘી એકાદશી અને ચૈત્ર એકાદશી જેવા લોકપ્રિય દિવસોમાં યાત્રાળુઓ વિઠોબાની પૂજા કરવા પગપાળા પંઢરપુર પહોંચે છે. ગુજરાતમાં પણ ભાદરવી પૂનમના દિવસે અંબાજીની પદયાત્રાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ છે.

## સંદર્ભ
સત્યાગ્રહ હાઉસ

**સત્યાગ્રહ હાઉસ**, જેને સામાન્ય રીતે **ગાંધી હાઉસ** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે જોહાનિસબર્ગમાં આવેલ એક સંગ્રહાલય અને અતિથિગૃહ છે . આ ઘર મહાત્મા ગાંધીનું હતું. તેઓ ઈ. સ. ૧૯૦૮ અને ૧૯૦૯ વચ્ચે ત્યાં રહેતા અને કામ કરતા હતા. આ ઈમારતની જોહાનિસબર્ગના ઐતિહાસિક વારસાના ભાગ રૂપે નોંધણી થયેલી છે. સત્યાગ્રહ એટલે સત્યનો આગ્રહ. આ ઘરની રચના આર્કિટેક્ટ હર્મન ક્લ્લેનબેક દ્વારા ગાંધી અને પોતાના માટે કરવામાં આવી હતી.

## ઇતિહાસ 
[left|thumb|[મહાત્મા ગાંધી|ગાંધી, સોનિયા સ્લેસિન (ગાંધીજીની સેક્રેટરી), હર્મન ક્લેનબેચ]]
ગાંધીજીએ ઈ. સ. ૧૮૯૩ થી ૧૯૧૪ સુધીના ૨૧ વર્ષો દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગાળ્યા, જો કે તે દરમિયાન તેમણે ભારત અને યુ. કે.ની મુલાકાત લીધી હતી.  એવું કહેવામાં આવે છે કે ગાંધીજીને પહેલીવાર જાતિવાદી ભેદભાવનો અનુભવ પીટરમેરિટ્ઝબર્ગ રેલ્વે સ્ટેશન પર થયો હતો, જ્યાં "ફક્ત ગોરાઓ માટે" આરક્ષીત ગાડીના ડબ્બામાં મુસાફરી કરવા બદ્દલ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. 

ઈ.સ. ૧૯૦૪ માં, ગાંધીજી જર્મન-યહૂદી આર્કિટેક્ટ હર્મન ક્લ્લેનબેકને મળ્યા, જેઓ ૧૮૯૬માં દક્ષિણ આફ્રિક આવ્યા હતા.  ઈ.સ. ૧૯૦૭ માં, કલ્લેનબેકે એક ઘરની રચના કરી હતી જે બે સ્થાનિક ઝૂંપડીઓ (રોંડાવેલ્સ)ના આકાર પર આધારિત હતી  પરંતુ તેનું બાંધકામ યુરોપિયન મકાન પદ્ધતિઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેને "ધ ક્રાલ" નામ આપવામાં આવ્યું હતું, જેનો અર્થ અંગ્રેજી અને આફ્રિકાન્સમાં કોઠાર થાય છે.
આ ઘરમાં એક તબેલો અને ટેનિસ કોર્ટ હતો, પરંતુ તે બંને ધ્યાન અને પવિત્રતામય જીવન જીવતા હતા. ગાંધીજી માળીયા પરના એક ઓરડામાં  સૂતા,  જ્યાં તેઓ સીડી દ્વારા પ્રવેશતા હતા, પરંતુ તેઓ કાલ્લેનબેક સાથે એક જ રસોડું વાપરતા અને તેમના મહેમાનોને  રહેવાના ઓરડામાં સત્કારતા. ઘરોમાં જોડનારા દરવાજા ન હતા, અને બીજા ઓરડામાં પ્રવેશ કરવા માટે એક ઓરડો છોડી જવો જરૂરી હતો. કલ્લેનબેકનું જીવન ગાંધીજી સાથે મળીને પરિવર્તિત થઈ ગયું હતું અને તેમણે પોતાનો ખર્ચ તેમના પ્રારંભિક ખર્ચના દસમા ભાગનો કરી દીધો હતો. તેમણે ઈ. સ. ૧૯૦૯માં આ ઘર છોડ્યું, ત્યાર બાદ આ મકાનના ઘણા માલિકો હતા.   ભારત સરકાર આ ઘર ખરીદી, તેને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સ્મારક તરીકે પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છતી હતી.  પણ ઈ. સ. ૨૦૦૯માં ફ્રેન્ચ કંપનીએ ખરીદી જીર્ણોદ્ધાર કરી, ૨૦૧૧ માં સંગ્રહાલય અને ગેસ્ટ હાઉસ તરીકે જાહેર જનતા માટે ખોલ્યું હતું.

આ સંગ્રહાલય લૉરેન સેગલ દ્વારા સંચાલિત છે,  જે રંગભેદ સંગ્રહાલય સહિત અન્ય સંગ્રહાલયોનું સંચાલન પણ કરે છે.  સત્યાગ્રહનો અર્થ "સત્યનું બળ" છે, જ્યારે તે દક્ષિણ આફ્રિકામાં રહેતા હતા ત્યારે ગાંધીજી દ્વારા વિકસિત અહિંસક પ્રતિકારની વિભાવનાનો સંદર્ભે છે. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:ગાંધી સંગ્રહાલય
રેંટિયા બારસ

thumb|રેંટિયો કાંતતા ગાંધીજીનું ચિત્ર કે જેમાં લખ્યું છે કે, "જેલમાં મહાત્મા ગાંધી" અને "રેંટિયા અને સ્વદેશી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો"
**રેંટિયા બારસ** એટલે કે ભાદરવા વદ બારસ એ ગુજરાતી પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતો મહાત્મા ગાંધીનો જન્મદિવસ છે. ગાંધીજીનો જન્મ વિક્રમ સંવત ૧૯૨૫માં ભાદરવા વદ બારસના દિવસે ગુજરાતના પશ્ચિમ કિનારે આવેલા પોરબંદર શહેરમાં થયો હતો. રેંટિયો ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળ દરમિયાન ગાંધીજી દ્વારા સ્વદેશી અને શ્રમનું પ્રતિક બન્યો હતો. ઇસવીસન ૧૯૨૫માં ગાંધીજીએ લાખો ગરીબોને રોજગાર આપવા અને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે "અખિલ ભારતીય ચરખા સંઘ"ની સ્થાપના કરી હતી.

બારડોલી સ્વરાજ આશ્રમના નિરંજનાબેન કલાર્થીના જણાવ્યા અનુસાર, "બધા પોતાનો જન્મ દિવસ પોતાના માટે ઊજવતાં હોય છે પરંતુ બાપુએ પોતાના જન્મ દિવસ એટલે કે ભાદરવા વદ બારસને રેંટિયા દિવસ તરીકે ઉજવવાનું નક્કી કર્યું." તેઓ વધુમાં કહે છે કે, બાપુનો "મુખ્ય ઉદ્દેશ દરેક હાથોને કામ આપવાનો હતો. રેંટિયાથી રૂની પૂણી વણવીથી કાંતણ, વણાટકામ સુધીની પ્રવૃતિમાં અનેક લોકોને રોજગારી મળી રહે છે. જેને કારણે ગ્રામોદ્યોગ અને ગૃહઉદ્યોગને પણ પ્રોત્સાહન મળે છે."

## આ પણ જુઓ 
* ગાંધી જયંતી

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
ઇન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી

***ઇન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી: ધ હિસ્ટ્રી ઑફ્ વર્લ્ડસ્ લાર્જેસ્ટ ડેમોક્રસી***, (ગુજરાતી: *ગાંધી પછીનું ભારત: વિશ્વની સૌથી મોટી લોક્શાહીનો ઇતિહાસ*)એ ભારતીય ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહા દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક છે, જેનું પ્રથમ સંસ્કરણ હાર્પર કૉલિન્સ વડે ૨૦૦૭માં પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું. પુસ્તકમાં ૧૫મી ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ ભારતીય રાષ્ટ્રના બ્રિટીશ સામ્રાજ્યમાંથી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થયા બાદનો ઇતિહાસ અંકિત કરવામાં આવેલો છે. આ પુસ્તકને *ધ ઇકોનોમિસ્ટ, ધ વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલ* અને *આઉટલુક* દ્વારા*બૂક ઑફ ધ યર* તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી હતી. પુસ્તકને અંગ્રેજી માટે ૨૦૧૧નો સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ મળ્યો હતો. *ધ હિંદુ* મુજબ પુસ્તક એક દાયકા (૨૦૧૦-૨૦૧૯)નું શ્રેષ્ઠ નોન-ફિક્શન પુસ્તકોમાંનું એક હતું. 

*ઈન્ડિયા ટુડે*ના પત્રકાર સુશાંત ઝાએ આ પુસ્તકનું હિંદીમાં *ગાંધી કે બાદ ભારત* તરીકે અનુવાદન કર્યું હતું.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
નવેમ્બર ૧૯૯૭માં તે સમયના પિકોડોરના વડા પીટર સ્ટ્રોસ ગુહાને મળ્યા અને સૂચવ્યું કે તેઓ સ્વતંત્ર ભારતનો ઇતિહાસ લખે. સ્ટ્રોસે ઑક્સફોર્ડ જર્નલ *પાસ્ટ એન્ડ પ્રેઝન્ટ*માં ગુહાનો એક લેખ વાંચ્યો હતો. તેમણે સૂચન આપ્યું હતું કે ભારતીય ઇતિહાસકારોએ સામાન્ય રીતે ભારતીય સ્વતંત્રતા સાથે તેમના વર્ણનોને ૧૯૪૭માં બંધ કરી દીધા હોવાથી, આઝાદી પછીના આધુનિક ભારતીય ઇતિહાસનું વિદ્વાન વિશ્લેષણ રસપ્રદ રહેશે. ગુહાએ માર્ચ ૨૦૦૨માં ઉલ્લેખિત પુસ્તકની ડિલીવરી તારીખ સાથે માર્ચ ૧૯૯૮માં કરાર કર્યો હતો.

પુસ્તક લખતી વખતે, ગુહાએ નહેરુ મેમોરિયલ મ્યુઝિયમ અને લાઇબ્રેરી ખાતે રાખેલા અનેક મહત્વપૂર્ણ ભારતીય હસ્તીઓનાં ખાનગી કાગળો, તેમ જ અખબારના રેકોર્ડને વાંચ્યા. ભારતીય સ્વતંત્રતા કાર્યકર અને રાજકારણી સી. રાજગોપાલાચારી અને પી.એન. હકસર (ઈન્દિરા ગાંધીના મુખ્ય સચિવ ૧૯૬૭ અને ૧૯૭૩)નાં ખાનગી કાગળો ગુહાના સંશોધન માટે ખાસ ઉપયોગી હતા. ગુહાએ તેના અંતિમ ડ્રાફ્ટને ૨૦૦૬ની આજુબાજુમાં સ્ટ્રોસને મોકલ્યો હતો અને છેવટે આ પુસ્તક ૨૦૦૭માં પ્રકાશિત થયું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:પુસ્તક
ગાંધી મંડપમ (ચેન્નઈ)

right|thumb|ગાંધી મંડપમ
**ગાંધી મંડપમ** એ ચેન્નઈના અડયારમાં સરદાર પટેલ રોડ પર બનાવાયેલી સ્મારકોની શ્રેણી છે.    આ સંકુલમાં બાંધવામાં આવેલ પ્રથમ માળખું મહાત્મા ગાંધીનું સ્મારક હતું. મદ્રાસના તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી સી રાજગોપાલાચારી દ્વારા ૨૭ જાન્યુઆરી ૧૯૫૬ ના દિવસે તે ખુલ્લુ મુકવામાં આવ્યું હતું.  બાદમાં, સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ માટે અન્ય ચાર સ્મારકો રત્તામલઈ શ્રીનિવાસન અને ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રીઓ રાજાજી, કામરાજ અને એમ ભક્તવત્સલમ દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. 

તેની પ્રખ્યાતતાને કારણે, જાહેર કાર્યો માટે ખાસ કરીને સાંસ્કૃતિક પ્રવચનો અને સંગીત પ્રદર્શન માટે ઘણીવાર આ સ્થળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.   આ સ્થળ શહેરમાં એક મનોરંજન ઉદ્યાન તરીકે પણ વપરાય છે. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
સાબરમતી આશ્રમ ગૌશાળા

**સાબરમતી આશ્રમ ગૌશાળા**એ અમદાવાદમાં સાબરમતી આશ્રમની બાજુમાં આવેલી ગૌશાળા છે. અત્યારે તે જનીન સુધાર અને પ્રજનન તકનિકીથી પશુ અને ખેતીમાં ઉત્પાદકતા વધારવા માટે કરાતાં સંશોધનોનું પ્રમુખ કેન્દ્ર છે.

## ઈતિહાસ 
ગાંધીજીના દક્ષિણ આફ્રિકાથી પાછા આવ્યા બાદ તેમના દ્વારા કોચરબ આશ્રમની સ્થાપના ૨૫મી મે ૧૯૧૫ના રોજ કરવામાં આવી. ત્યારબાદ, ગૌસેવા, ખેતી અને અન્ય રચનાત્મક કાર્યો કરવા માટે જગ્યાને સાબરમતીના ખુલ્લા સમતલ પર લઈ જવામાં આવી. ૧૯૧૫માં આશ્રમવાસીઓને દૂધ પૂરું પાડવા માટે ગૌશાળાની સ્થાપના થઈ.

આઝાદી પછી સાબરમતી આશ્રમમાંથી ૬ ટ્રસ્ટોની સ્થાપના થઈ જેમાંનો એક સાબરમતી આશ્રમ ગૌશાળા ટ્ર્સ્ટ હતો. ૧૯૭૩માં ટ્રસ્ટીઓ વડે ગૌશાળાને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બૉર્ડને સોંપી દેવામાં આવી.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
હરિજન સેવક સંઘ

**હરિજન સેવક સંઘ** એ ભારતમાં અસ્પૃશ્યતા નિવારણ કરવા, હરિજન અથવા દલિત લોકો માટે કામ કરવા અને ભારતના દલિત વર્ગના ઉત્કર્ષ માટે ૧૯૩૨માં મહાત્મા ગાંધી દ્વારા સ્થાપિત સંસ્થા છે. તેનું મુખ્ય મથક દિલ્હીના કિંગ્સવે કેમ્પમાં છે, જેની શાખાઓ ભારતના ૨૬ રાજ્યોમાં છે.

## ઇતિહાસ 
બીજી ગોળમેજી પરિષદ પછી, બ્રિટિશ સરકારે બાબાસાહેબ આંબેડકરની વિનંતીથી દલિત વર્ગને કોમી પુરસ્કાર આપવાની સંમતિ આપી. ગાંધીજીએ સરકારના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો. તેઓ માનતા હતા કે કોમી પુરસ્કાર હિંદુ સમાજને વિભાજીત કરશે. સરકારના આ નિર્ણય સામે તેઓ  યરવાડા જેલમાં અનિશ્ચિત ઉપવાસ પર ઉતરી ગયા. ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૨ના રોજ આંબેડકર સાથે પૂના કરાર પર સહી કર્યા પછી તેમણે તેમનો ઉપવાસ સમાપ્ત કર્યો હતો. ૩૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ, ગાંધીજીએ સમાજમાં અસ્પૃશ્યતાને દૂર કરવા માટે *ઑલ ઇન્ડિયા એન્ટી ટચેબીલીટી લીગની* સ્થાપના કરી, જેનું નામ પછીથી હરિજન સેવક સંઘ ("અસ્પૃશ્ય સોસાયટીના સેવકો") રાખવામાં આવ્યું. તે સમયે ઉદ્યોગપતિ ઘનશ્યામદાસ બિરલા તેના અધ્યક્ષ તરીકે અમૃતલાલ ટક્કર સાથે તેના સ્થાપના પ્રમુખ હતા. 

## મુખ્ય મથક 
સંઘનું મુખ્ય મથક દિલ્હીના કિંગ્સવે કેમ્પમાં છે. તે પરિસરમાં *વાલ્મીકી ભવન* હતું, જે ગાંધીજીના એક ઓરડામાં આશ્રમ તરીકે કાર્યરત હતો, કસ્તુરબા ગાંધી અને તેમના બાળકો બિરલા હાઉસ જતા પહેલાં એપ્રિલ ૧૯૪૬ અને જૂન ૧૯૪૭ દરમિયાન નજીકના *કસ્તુરબા કુટીરમાં* રોકાયા હતા. આજે, ૨૦ (વીસ) એકરના પરિસરમાં ગાંધી આશ્રમ, હરિજન બસ્તી, લાલા હંસરાજ ગુપ્તા ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થાનો સમાવેશ થાય છે અને છોકરાઓ અને છોકરીઓ માટે રહેણાંક શાળા પણ છે.  તેનું મુખ્ય મથક ગાંધી આશ્રમ, કિંગ્સવે કેમ્પ, સરકારી સંસ્કૃતિ મંત્રાલય દ્વારા ગાંધી હેરિટેજ સાઇટ તરીકે સૂચિબદ્ધ છે.

## પ્રવૃત્તિઓ 
સંઘ દ્વારા દલિત વર્ગને મંદિરો, શાળાઓ, રસ્તાઓ અને જળ સંસાધનો જેવા જાહેરસ્થળોએ પ્રવેશ કરવામાં મદદ મળી, આંતર ભોજન અને આંતર જાતિ લગ્ન પણ કરાવવામાં આવ્યા. તે દેશભરમાં ઘણી શાળાઓ અને છાત્રાલયોનું નિર્માણ અને જાળવણી કરે છે.

૧૯૩૯માં, તમિળનાડુના હરિજન સેવક સંઘ એ. વૈદ્યનાથ ઐયરની અધ્યક્ષતામાં, ઉચ્ચ જાતિના હિંદુઓના વિરોધ હોવા છતાં પી. કક્કન સહિત દલિત વર્ગના સભ્યો સાથે, મદુરાઇના મીનાક્ષી અમ્માન મંદિરમાં પ્રવેશ કર્યો. સંઘે ઐય્યરની આગેવાની હેઠળ તામિલનાડુના અન્ય ભાગોમાં અને ત્રાવણકોરમાં ઘણા મંદિર પ્રવેશ આંદોલનોનું આયોજન કર્યું.  તેમની હિલચાલ દ્વારા, 100 થી વધુ મંદિરો સમાજના તમામ વર્ગ માટે ખોલવામાં આવ્યા હતા. 

## ગ્રંથસૂચિ 
* 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* હરિજન સેવક સંઘ, વેબસાઇટ

શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
વાંકળ નદી

**વાંકળ નદી** ભારતના રાજસ્થાન અને ગુજરાત રાજ્યોમાં સાબરમતી નદીની સહાયક નદી છે. 

## વહેણ 
વાંકળ નદી અરવલ્લી પર્વતમાળાની દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાંથી નીકળે છે, અને ૧૫૮ કિમી વહ્યા પછી સાબરમતી નદીને મળે છે. માનસી અને પરવી એ વાંકળ નદીની બે મુખ્ય ઉપનદીઓ છે. 

## સ્ત્રાવક્ષેત્ર 
વાંકળ નદીનો સ્ત્રાવક્ષેત્ર ૧૮૫૧ ચો.કિમી. છે અને તે રાજસ્થાનના ઉદેપુર જિલ્લા અને ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં ફેલાયેલો છે. તેમાંથી ૯૮% વિસ્તાર રાજસ્થાનમાં અને બાકીનો ગુજરાતમાં છે.  તેની સરેરાશ  વાર્ષિક પાણીની આવક ૩૧૯.૪ મિલિયન ક્યુબિક મીટર છે.  

સ્ત્રાવક્ષેત્રમાં સિંચાઇની ૨૪ નાની યોજનાઓ આવેલી છે, જેની કુલ સંગ્રહ ક્ષમતા ૬૫.૯૮ મિલિયન ક્યુબિક મીટરની છે. માનસી વાંકળ બંધ આ ક્ષેત્રનો સૌથી મોટો બંધ છે.  

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
અગિયાર મહાવ્રત

thumb|મહાત્મા ગાંધી
**અગિયાર મહાવ્રત**, કે જેને **ગાંધીજીનાં અગિયાર મહાવ્રત** પણ કહેવાય છે, એ મહાત્મા ગાંધી વડે તેમના આશ્રમમાં રહેવા માગતા લોકો જોડે લેવડાવવામાં આવેલાં અગિયાર મહાવ્રત અથવા પ્રતિજ્ઞા દર્શાવે છે.

તેનું શબ્દશ: વર્ણન આ મુજબ છે:

સત્ય, અહિંસા, ચોરી ન કરવી, વણજોતું નવ સંઘરવું;

બ્રહ્મચર્ય ને જાતે મહેનત, કોઈ અડે ન અભડાવું.

અભય, સ્વદેશી, સ્વાદત્યાગ ને સર્વ ધર્મ સરખા ગણવા;

એ અગિયાર મહાવ્રત સમજી નમ્રપણે દૃઢ આચરવાં.

## મહાવ્રતો 
સત્ય, અહિંસા, અસ્તેય, અપરિગ્રહ, બ્રહ્મચર્ય, શરીરશ્રમ, અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, સર્વત્ર ભયવર્જન, સ્વદેશી, સ્વાદત્યાગ, સર્વ ધર્મ સમભાવ - એમ અગિયાર મહાવ્રતો ગાંધીજી વડે અપાયાં છે. આ મહાવ્રતો વિશેની માહિતી મણિભવન ગાંધી સંગ્રહાલયમાં વિગતે જોવા મળે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
સત્યાગ્રહ

[thumb|250x250px|૧૯૩૦ના પ્રખ્યાત [દાંડી સત્યાગ્રહની આગેવાની કરતા મહાત્મા ગાંધી, જે સત્યાગ્રહનું એક નોંધપાત્ર ઉદાહરણ છે.]]
**સત્યાગ્રહ** ()'** એ અહિંસક પ્રતિકાર અથવા નાગરિક પ્રતિકારનું એક વિશેષ સ્વરૂપ છે. જે કોઈ સત્યાગ્રહ કરે છે તે, **સત્યાગ્રહી'* છે.

*સત્યાગ્રહ'' શબ્દ મહાત્મા ગાંધી (૧૮૬૯-૧૯૪૮) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અને અગાઉ દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયોના અધિકાર માટેના સંઘર્ષો દરમિયાન સત્યાગ્રહને જમાવ્યો હતો. સત્યાગ્રહના સિદ્ધાંતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નાગરિક અધિકાર ચળવળ દરમિયાન માર્ટિન લ્યુથર કિંગ અને જેમ્સ બેવલના અભિયાન તેમજ દક્ષિણ આફ્રિકામાં નેલ્સન મંડેલાના રંગભેદ અને અન્ય સામાજિક ન્યાય અને સમાનતાની  લડત પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ 
* દાંડી સત્યાગ્રહ
* ધરાસણા સત્યાગ્રહ
* ચંપારણ સત્યાગ્રહ
* બારડોલી સત્યાગ્રહ
* બોરસદ સત્યાગ્રહ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 'Satyagraha 100 Years Later', અરુણ ગાંધીનું સત્યાગ્રહ પરનું મંતવ્ય.
* સત્યાગ્રહની વાર્તા, ડો. જયોત્સના કામત દ્વારા
* GandhiPoetics.com ગાંધીના સત્યાગ્રહ ઉપરની કવિતાઓ
* દક્ષિણ આફ્રિકામાં સત્યાગ્રહ

શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
ન્યાયસૂત્ર

ન્યાયસુત્ર એ ગૌતમ મુની દ્વારા રચવામાં આવેલું સાસ્ત્ર છે.

ન્યાય માં સોળ પદાર્થ નો ઉલ્લેખ કરવામાંં આવેલ છે.

પ્રમાણ પ્રમેય સંશય પ્રયોજન દ્રષ્ટાંત સિધ્ધાંન્ત અવયવ તર્ક નિર્ણય વાદ જલ્પ વિતંડા હેત્વાભાસ છલ જાતિ નિગ્રહસ્થાનાં તત્વજ્ઞાનાન્નિશ્ર્શ્રેયસાધિગમઃ ।।

શ્રેણી:ન્યાયદર્શન
તુષાર ગાંધી

**તુષાર અરુણ ગાંધી** (જન્મ ૧૭ જાન્યુઆરી ૧૯૬૦) પત્રકાર અરૂણ મણીલાલ ગાંધીના પુત્ર, મણિલાલ ગાંધીના પૌત્ર અને મહાત્મા ગાંધીના પ્રપૌત્ર છે. માર્ચ ૨૦૦૫માં, તેમણે દાંડી સત્યાગ્રહની ૭૫મી વર્ષગાંઠની આગેવાની કરી હતી. ૨૦૦૭ થી ૨૦૧૨ સુધી, તે કુપોષણ સામે માઇક્રો-શેવાળ સ્પિરુલિનાના ઉપયોગ માટે સીઆઈએસઆરઆઈ-આઇએસપી આંતર સરકારી સંસ્થાના ગુડવિલ એમ્બેસેડર હતા.

## અંગત જીવન 
મુંબઇ અને કોલકાતા વચ્ચે ટ્રેનમાં જન્મેલા તુષાર ગાંધીનો ઉછેર મુંબઈના સાન્ટાક્રુઝમાં થયો હતો.

એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે તુષાર પોતાના પુસ્તક *લેટ્સ કિલ ગાંધી*માં ૧૯૦૪ના વર્ષમાં જ ગાંધીનો હત્યારો બન્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે મહાત્મા ગાંધીની હત્યા માટે બ્રાહ્મણોને જવાબદાર ઠેરવ્યા. ટીકાકારોએ દાવો કર્યો હતો કે આ પુસ્તકતમામ બ્રાહ્મણોને બદનામ કરે છે. તુષારે કહ્યું છે કે તેમના દાવા માત્ર "પૂણેના બ્રાહ્મણોના એક ચોક્કસ જૂથ સાથે સંબંધિત છે, જેઓ મારા મહાન દાદાના જીવન વિરુદ્ધ સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા"

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૦માં જન્મ