open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
નાઝિર મન્સૂરી

**નાઝિર મન્સૂરી** ગુજરાતી ભાષાના નવલકથાકાર અને  વાર્તાકાર છે. તેમની ઘણી વાર્તાઓનો સચિન કેતકર અને હેમાંગ દેસાઈએ અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો છે. તેમની વાર્તાઓના અનુવાદો ભારતીય સાહિત્ય અને નવી શોધમાં પ્રગટ થયા છે. તેઓ નવસારીમાં કોલેજમાં પ્રોફેસર છે.

## જીવનચરિત્ર 
નાઝિર મન્સૂરીનો જન્મ ૧૯૬૫માં થયો હતો. તેમણે એમ.એ. સુધી અભ્યાસ કર્યો છે. 

તેમને તેમની ટૂંકી વાર્તા ‘ભૂથર’ માટે ૧૯૯૭માં સર્જનાત્મક સાહિત્ય માટેનો કથા પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ૧૯૯૯માં તેમને સંસ્કૃતિ પ્રતિષ્ઠાન પુરસ્કાર મળ્યો. કથા ફાઉન્ડેશન, દિલ્હી દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી ઓગણીસમી સદીની શ્રેષ્ઠ વાર્તા માટે તેમની વાર્તા ‘ભૂથર’ની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.

તેઓ નવસારી ખાતે એસ બી ગાર્ડા કોલેજના ગુજરાતી વિભાગમાં એસોસિએટ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપે છે. 

## ગ્રંથસૂચિ 
### ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ 
* *ઢાલ કાચબો* (આર.આર. શેઠ અમદાવાદ દ્વારા પ્રકાશિત, ૨૦૦૨) (હાલ અપ્રાપ્ય)

### નવલકથા 
* *ચંડાલ ચકરાવો* (પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૨૦૦૯ દ્વારા પ્રકાશિત) 
* *વેશપલટો* (પાર્શ્વ પ્રકાશન દ્વારા પ્રકાશિત, અમદાવાદ, ૨૦૦૯) 

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો
શ્રેણી:૧૯૬૫માં જન્મ
મહાપ્રસ્થાન

**મહાપ્રસ્થાન** એ ૧૯૬૫માં પ્રકાશિત ઉમાશંકર જોશીની ૭ પદ્યનાટિકાઓનો સંગ્રહ છે. આ પુસ્તકને ૧૯૬૩-૬૪-૬૫નો ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. 

## પુસ્તક વિષે 
આ પુસ્તક પહેલાં, ૧૯૪૪માં ઉમાશંકર જોશીનો ‘પ્રાચીના’ નામે એક પધ્ય નાટિકાઓનો સંગ્રહ છપાયો હતો. ‘મહાપ્રસ્થાન’ તેનો અનુસંધાન ગ્રંથ છે. આ પુસ્તકમાં ૭ કૃતિઓ છે જે મહાભારત, રામાયણ અને બુદ્ધના જીવનમાંથી લીધેલી નાટ્યવસ્તુઓ પર આધારિત છે. પુસ્તકમાં સમાવિષ્ટ ૭ કૃતિઓ આ મુજબ છે: ‘મહાપ્રસ્થાન’, ‘યુધિષ્ઠિર’, ‘મંથરા’, ‘ભરત’, ‘કચ’, ‘અર્જુન-ઉર્વશી’ અને ‘નિમંત્રણ’.

‘મહાપ્રસ્થાન’ એ એક પદ્યનાટિકા તેમજ આ પુસ્તકનું પણ શીર્ષક છે. મહાપ્રસ્થાન મહાભારતના અંતિમ ખંડ *સ્વર્ગારોહણપર્વ*ની ઘટના દર્શાવે છે જેમાં પાંડવો જીવન કર્મો પૂર્ણ થતા જીવનનો અંતિમ સમય વ્યતીત કરવા હિમાલય તરફ પ્રસ્થાન કરે છે. જ્યાં એક પછી એક એમ દ્રૌપદી, સહદેવ, નકુલ, અર્જુન અને ભીમ મૃત્યુ પામે છે અને છેવટે યુધિષ્ઠિર અને શ્વાન બચે છે. યુધિષ્ઠિર તેમના શ્વાન સાથે જ સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કરવાના આગ્રહી હોય છે. તે માટે યમદેવ તેમની પરીક્ષા લે છે. આ કથા ભીમ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદ સ્વરૂપે રજૂ કરવામાં આવી છે. આ ઘટનાનો આગળનો ભાગ (?) નામની કૃતિમાં આગળ ચાલે છે. તેમાં નરકદર્શન અને આત્મશોધન પછી યુધિષ્ઠિર તેમના ભાઈઓ સાથે સ્વર્ગમાં સ્થાન પામે છે. આ નાટિકા વનવેલી છંદમાં રચવામાં આવેલી છે.

રામાયણના યોધ્યા કાંડની ઘટનાને આધારે ‘મંથરા’ અને ‘ભરત’ વચ્ચે એક કૃતિ રચવામાં આવી છે. મંથરામાં રહેલાં તેનાં બે વ્યક્તિત્વોને કવિએ ઋજુલા અને કાલરાત્રિની કલ્પના દ્વારા વર્ણવ્યા છે. મંથરા કેવી રીતે કૈકેયીને રામને વનવાસ અને ભરને ગાદી મળે તે માંગણી કરવા તૈયાર કરે છે તે ઘટનાનું વર્ણન અહીં કરવામાં આવ્યું છે. આ સાથે ભરત અને રામના ચિત્રકૂટના સંવાદો પણ અહીં દર્શાવ્યા છે. આ પદ્યનાટિકા ભજવવામાં આવી છે.

આ સિવાય ‘અર્જુન-ઉર્વશી’માં અર્જુનના ઉર્વશીના પ્રેમપ્રસ્તાવનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ કૃતિ ૧૨ શ્રુતિ ધરાવે છે.

‘કચ’ નામની કૃતિમાં દેવયાનીના તેવાજ પ્રસંગનું વર્ણન છે. આ કૃતિ શિખરિણી છંદમાં લખાઈ છે. તે ૩૦૦ પંક્તિઓ ધરાવે છે અને તેમાં ૨૯૭ પંક્તિઓ તો કથા નાયિકા જ બોલે છે. જે નાટકનો મોનોલોગ સ્વરૂપ દર્શાવે છે.

બૌદ્ધ સાહિત્યને આધારે ‘નિમંત્રણ’ નામની કૃતિ રચવામાં આવી છે. અહીં વૈશાલીની નગરવધૂ આમ્રપાલીએ ગૌતમ બુદ્ધને આપેલા નિમંત્રણની ઘટનાનું વર્ણન છે.

## સન્માન 
આ પુસ્તકને ૧૯૬૩-૬૪-૬૫નો ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પુસ્તક
અમર ચિત્ર કથા

**અમર ચિત્ર કથા** ભારતમાંથી પ્રગટ થતી "કોમીક" વાર્તાઓના પુસ્તકો છે જે મોટાભાગે ધાર્મીક કથાઓ, લોક કથાઓ, ઐતિહાસીક પાત્રોની જીવનકથા અને લોકવાર્તાઓ ઉપર આધારીત હોય છે.

અમર ચિત્ર કથાની સ્થાપના ઈ.સ. ૧૯૬૭ માં અનંત પૈ દ્વારા મુંબઈમાં થઈ હતી. અત્યાર સુધીમાં અમર ચિત્ર કથા દ્વારા ૪૦૦થી પણ વધારે વિષયો ઉપર ૨૦ કરતા પણ વધુ ભાષાઓમાં ૧૦ કરોડથી પણ વધારે નકલનું વેચાણ થયેલ છે. અમર ચિત્ર કથામાં બાળકોને દેશના સાંસ્ક્રુતિક, ઐતિહાસિક અને લોક કથાઓને લગતી વાર્તાઑ અને પ્રસંગો સરળ ભાષામા "કોમિક" પટ્ટીના માધ્યમ દ્વારા સચોટ રીતે વાર્તાસ્વરુપે કહેવામાં આવે છે જે નવી પેઢીના યુવા વાચકોને આંપણા વૈવિધ્યપુર્ણ વારસાથી પરિચિત કરાવે છે. અમર ચિત્ર કથા દ્વારા હાલમાં બાળકો માટે *ટીંકલ* પઠવાડીકનુ પણ પ્રકાશન થાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:બાળ-સાહિત્ય

## બાહ્ય કડી 
* અમર ચિત્ર કથા
ભિખાભાઇ પટેલ

**ભિખાભાઇ ડાહ્યાભાઈ પટેલ** ચરોતર પ્રદેશના એક અગ્રગણ્ય શિક્ષણવિદ હતાં અને ચારુતર વિદ્યામંડળ અને સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટીના વિકાસમાં મહત્વનું યોગદાન આપ્યુ હતું.

## જીવન 
ભિખાભાઇનો જન્મ આંણદ જિલ્લાનાં બોરસદ તાલુકાના ગંભીરા ગામમાં ૧મી જૂન ૧૮૯૧ના રોજ થયો હતો. ઇ.સ ૧૯૧૪માં બી.એ.ની પરીક્ષામાં ઉર્તિણ થઈને તેઓ મોતીભાઈ અમીન દ્વારા સ્થાપીત અને ચરોતર એજ્યુકેશન સંચાલીત ન્યુ ઈંગ્લીશ સ્કુલના આચાર્ય તરીકે જોડાયા હતાં. દસ વર્ષની ઉજજવળ  શૈક્ષણિક કારકિર્દી બાદ તેઓ આંણદની જાણીતી દાદાભાઈ નવરોજી હાઈ સ્કુલના આચાર્ય તરીકે જોડાયા હતાં. આ સમયગાળા દરમ્યાન તેઓ બોમ્બે યુનિવર્સિટીના સેનેટ સભ્ય તરીકે પણ નિમાયા હતાં. ચાલીસના દાયકાની શરુઆતમાં ચરોતર વિદ્યામડળની સ્થાપના બાદ તેમનાં અને ભાઇકાકાના દીર્ઘ સબંધોને કારણે તેઓએ આ સંસ્થાના મંત્રીનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. ભાઇકાકાની આયોજન શક્તિ અને ભિખાભાઇની શૈક્ષણીક ક્ષમતાઓને કારણે ચારુતર વિદ્યામંડળ અને વલ્લભ વિદ્યાનગરનો ખુબજ ઝડપથી વિકાસ થયો હતો. ઇ.સ ૧૯૫૮માં મંડળ દ્વારા સ્થાપીત પોલિટેકનીકને ભાઇલાલભાઇ અને ભિખાભાઇ પોલિટેકનીક નામ આપવામાં આવ્યુ હતું.

ભિખાભાઇ પટેલનું અવસાન ૨૧મી એપ્રીલ ૧૯૫૬ના રોજ થયું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી: ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
ભાઇલાલભાઇ પટેલ (ભાઈકાકા)

**ભાઇલાલભાઇ દયાભાઈ પટેલ** (ભાઇકાકા) એક સફળ સીવીલ ઇજનેર, ચરોતર વિદ્યામંડળ અને વલ્લભ વિદ્યાનગરના સ્થાપક અને ગુજરાત રાજ્યના વિધાનસભાના સૌ પ્રથમ વિરોધપક્ષના નેતા હતા.

## જન્મ, અભ્યાસ અને કારકિર્દી 
ભાઇકાકાનો જન્મ ૭મી જૂન ૧૮૮૮ના રોજ સારસામાં (હાલનો આંણદ જિલ્લો) થયો હતો. ભાઇકાકાનો પ્રાથમીક અને માધ્યમીક અભ્યાસ સોજિત્રા અને વડોદરા થયો હતો. ત્યાર પછી તેમણે પુણેની ઇજનેરી કોલેજમાંથી સીવીલ ઇજનેરીનો ડિપ્લોમા મેળવ્યો હતો. ભાઇકાકાએ કારકિર્દીની શરુઆત મહેસાણામાં સુપરવાઇઝર તરીકે કરી હતી અને ત્યાર પછી ધુળેમાં (બોમ્બે પ્રેસીડેન્સી) ઓવરસીયર હતા. ત્યારબાદ પૂણેમાં સહાયક ઇજનેરનો (આસિસ્ટંટ એનજીનીયર) અનુભવ લઈને સક્કર બેરેજ (સિંધ, પાકિસ્તાનમાં સિંધુ નદી પર આવેલો એક બંધ) પ્રોજેક્ટ પર કાર્યવાહક ઇજનેર તરીકે નિમાયા હતા. સક્કર બેરેજની ઉત્ક્રુષ્ઠ કાર્યવાહીને કારણે ત્યારબાદ તેઓ સિંધ પ્રાંતના સ્પેસીયલ માર્ગ બાંધકામ વિભાગના કાર્યવાહક ઇજનેરની પદવીથી નિમાયા હતા. ઈ.સ. ૧૯૪૦માં સરદાર પટેલના આગ્રહથી અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીમાં મુખ્ય ઇજનેર તરીકે જોડાયા હતાં.

## ચારુતર વિદ્યા મંડળ અને શૈક્ષણીક પ્રવ્રુત્તિ 
ભાઇકાકા ૧૯૪૨મા સરદાર પટેલે ચરોતર પ્રદેશની ગ્રામ્ય પ્રજાના ઉધ્ધાર માટે સ્થાપેલી ચરોતર (ચારુતર) વિદ્યા મંડળનાં અધ્યક્ષ તરીકે જોડાયા હતા.ત્યારબાદ ૩માર્ચ ૧૯૪૬ ના રોજ  આ મંડળ દ્વારા વલ્લભ વિદ્યાનગરની સ્થાપના કરી હતી. વલ્લભ વિદ્યાનગર અને વિઠ્ઠલ ઉદ્યોગનગરની સ્થાપના, વિકાસ અને તેના આયોજનમા ભાઇકાકાની દિર્ધદ્રષ્ટિને આભારી હતી અને તેમનો અનન્ય ફાળો હતો. ચરોતર વિદ્યામંડળની સ્થાપના બાદ વિવિધ કોલેજોની શરુઆત બાદ ૩૦મી ઓક્ટોબરના રોજ આ કોલેજોને સરદાર પટેલ યુનીવર્સીટીમાં વિલિનીકરણ કરવામાં આવી હતી. ઈ.સ. ૧૯૫૫માં ભાઇકાકા આ નવનિર્મીત વિશ્વવિદ્યાલયના સૌપ્રથમ ઉપકુલપતિ નિમાયા હતા. ત્રણ વર્ષની મુદત બાદ તેઓએ સ્વેચ્છાએ નિવ્રુત્ત થઈને રાજકારણમાં જોડાયા હતા. ૧૨મી નવેમ્બર ૧૯૫૯ના રોજ સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી દ્વારા ભાઇકાકાને તેમની દિર્ધકાલીન સેવાઓ માટે "ઓનરરી ડોક્ટરેટ"ની પદવી આપવામાં આવી હતી. શૈક્ષણિક ક્ષેત્રેના તેમના યોગદાનને ધ્યાનમાં રાખીને ચરોતર વિદ્યા મંડળ દ્વારા સંચાલીત વલ્લભ વિદ્યાનગર સ્થિત "પોલીટેકનીક"ને ભાઇલાલ ભાઈ અને બીજા એક જાણીતા શિક્ષણવિદ ભિખાભાઈ પટેલનું નામ આપવામા આવેલ છે.

## રાજકારણ 
પચાસના દાયકામાં તત્કાલિન કોંગ્રેસ સરકારની એકહથ્થુ શાસન અને દિશાવિહોણી સમાજવાદી નિતિઓ સામે અસરકારક વિરોધપક્ષની જરુરીયાત જોતા અન્ય સમાન વિચારધારા ધરાવતા રાજાજી, કનૈયાલાલ મુનશી સાથે મળીને તેમણે સ્વતંત્ર પક્ષની સ્થાપના કરી હતી. ઇ.સ ૧૯૬૨ની ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના બાદ પ્રથમ ચૂંટણીમા તેઓ સ્વતંત્ર પક્ષના ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાઇને ગુજરાત વિધાનસભાનાં સૌપ્રથમ વિરોધપક્ષના નેતા બન્યા હતાં. વિરોધ પક્ષના નેતા તરીકે શાસકપક્ષ સાથે સદાય સુમેળ રાખીને પોતાનો અને તેમનાં પક્ષનો રચનાત્મક સહયોગ આપીને નવસર્જીત રાજ્યના વિકાસમાં તેમનો ફાળો આપ્યો હતો.

ભાઇકાકાનું અવસાન ૩૧મી માર્ચ ૧૯૭૦નાં રોજ અમદાવાદ મુકામે થયુ હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી: ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
અશ્વત્થ

***અશ્વત્થ*** એ નટવરલાલ કુબેરદાસ પંડ્યા (ઉશનસ્) લિખિત એક ગુજરાતી કાવ્યસંગ્રહ છે. આ કાવ્યસંગ્રહને સાહિત્ય અકાદમીનો ૧૯૭૬નો પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. આ કૃતિને ઉશનસ્‌ની શ્રેષ્ઠ કૃતિ માનવામાં આવે છે.

## ઇતિહાસ 
આ સંગ્રહમાંની કવિતાઓ તેમણે ૧૯૬૬થી ૧૯૭૩ સુધીના સમયમાં લખી હતી. આ કવિતાઓ કુમાર અને સમર્પણ જેવા ગુજરાતી સાહિત્ય સામાયિકોમાં છપાઈ હતી. આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૯૭૫માં વોરા એન્ડ કંપની દ્વારા અમદાવાદમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું.

## સાહિત્ય 
આ પુસ્તકમાં ૧૨૮ કવિતાઓ સમાવવામાં આવી છે. જેમાં સોનેટ, ગીત, અછાંદસ, હાઈકુ, ગઝલો અને મુક્તકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ કાવ્ય સંગ્રહમાં પ્રકૃતિ અને પ્રણય પર મોટાભાગની કવિતાઓ લખાયેલી છે.

આ સંગ્રહની શરૂઆતમાં ‘કવિનું જાહેરનામું’ નામે એક કાવ્ય મુકવામાં આવેલું છે જેમાં તેમણે લખ્યું છે: ‘મારે આ પંચમહાભૂતોના વિસ્મય વચ્ચે વિસ્મયના જ એક સજીવ માધ્યમ તરીકે રહેવું છે.’ કાવ્ય સંગ્રહનું શીર્ષક તે જ નામની એક કવિતા પરથી મળ્યું છે, જેનો અર્થ પીપળો થાય છે. આ કવિતા સંસ્કૃતિના જડતા ભરેલા રીતિરિવાજો આદિ પર ક્રાંતિ કરી વિજયી બનતા તત્વને દર્શાવે છે જેને તેઓ આ શબ્દો દ્વારા વ્યક્ત કરે છે:  ‘અમે જ ભીંત ફાડીને ઊગી નીકળતો પીપળો – લીલો બળવો!’

## સન્માન 
આ પુસ્તકને વર્ષ ૧૯૭૬નો ગુજરાતી ભાષાનો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
શ્રેણી:પુસ્તક
મોરોક્કો

મોરોક્કો ઉત્તર આફ્રિકામાં આવેલો એક સ્વતંત્ર દેશ છે. મોરોક્કોની રાજધાની રાબાત છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી: દેશ
શ્રેણી: આફ્રિકાના દેશો
બીલા (તા.મહુવા)

'''''' ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા મહુવા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે નાળીળેર, ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

## સંદર્ભ
જનતા મોર્ચો

**જનતા મોર્ચો** એ ભારતીય રાજકીય પક્ષોનું ગઠબંધન હતું, જે ૧૯૭૪માં ભારતના વડા પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી અને તેમની કોંગ્રેસ (આર) પક્ષની સરકારનો વિરોધ કરવા માટે રચાયું હતું. ગઠબંધન, જનતા પક્ષના સીધા પુરોગામી તરીકે ઈન્દિરા ગાંધીએ લાદેલી કટોકટી સામેના આંદોલનનો એક અવિભાજ્ય ભાગ હતું. ગઠબંધને ૧૯૭૭ની ભારતની સામાન્ય ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ (આર) ને હરાવી સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી કેન્દ્ર સરકારની રચના કરી હતી. જેની સ્થાપના જયપ્રકાશ નારાયણ અને મુખ્ય વિરોધી કોંગ્રેસ (ઓ) પક્ષના વડા મોરારજી દેસાઈએ કરી હતી.

## ઇતિહાસ 
૧૯૭૧ની ભારતની સામાન્ય ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ (ઓ), સંયુક્ત સમાજવાદી પાર્ટી અને ભારતીય જનસંઘે ઈન્દિરા ગાંધી અને કોંગ્રેસ (આર) નો વિરોધ કરવા માટે "મહાગઠબંધન" નામે ગઠબંધન બનાવ્યું હતું, પરંતુ આ ગઠબંધન અસરદાર ન નિવડ્યું; અને ૧૯૭૧ની ચૂંટણીમાં ઈન્દિરાની કોંગ્રેસ (આર) એ મોટી બહુમતી મેળવી હતી અને પાકિસ્તાન સામે ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં ભારતની જીત પછી કોંગ્રેસની લોકપ્રિયતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. તેમ છતાં, બેરોજગારી, ગરીબી, ફુગાવો અને અછત જેવા ગંભીર મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લેવામાં ઇન્દિરા ગાંધીની અસમર્થતાથી તેમણે લોકપ્રિયતા ગુમાવી દીધી હતી.

## રચના અને ચૂંટણી વિજય 
જનતા મોર્ચાની રચના જયપ્રકાશ નારાયણ અને મોરારજી દેસાઈએ કોંગ્રેસ (આર) અને ઈન્દિરા ગાંધીના વિરોધમાં રાજકીય પક્ષોના જોડાણ તરીકે કરી હતી. આ ઘટકમાં કોંગ્રેસ (ઓ), ભારતીય જનસંઘ, સંયુક્ત સમાજવાદી પાર્ટી અને ભારતીય લોકદળનો સમાવેશ થયો હતો. ૧૧ જૂન ૧૯૭૫ના રોજ યોજાયેલી ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મોર્ચાએ આશ્ચર્યજનક વિજય પ્રાપ્ત કર્યો હતો. તેના બીજા દિવસે, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે ઈન્દિરા ગાંધીને ચૂંટણીની ગેરરીતિ માટે દોષિત ઠેરવ્યા અને ૧૯૭૧ની તેમની ચૂંટણીને જીત અમાન્ય ઠેકવી અને તેમના પર છ વર્ષ માટે ચૂંટણી લડવાનો પ્રતિબંધ મૂક્યો. આના કારણે ઈન્દિરાએ ૨૬ જૂન ૧૯૭૫ના રોજ કટોકટી જાહેર કરી. ઈન્દિરાની સરકારે કટોકટીનો ઉપયોગ વિપક્ષને ડામવા માટે કર્યો અને નવી ચૂંટાયેલી વિધાનસભાનું વિસર્જન કર્યું, મોર્ચાને સરકાર બનાવતા અને સત્તામાં આવતા રોક્યો.

## જનતા પક્ષ 
કટોકટી દરમિયાન જનતા મોર્ચાના નેતાઓ અને કાર્યકરો જેલમાં બંધ હતા. ૧૯૭૭ની ચૂંટણીની ઘોષણા થયા પછી જનતા મોર્ચાએ સત્તાવાર રીતે ૧૮ જાન્યુઆરી ૧૯૭૭ના રોજ જનતા પક્ષની સ્થાપના કરી, જે તમામ વિપક્ષી રાજકીય પક્ષોનો સંયુક્ત મોર્ચો હતો. જનતા પક્ષે ગુજરાતમાં ૧૯૭૭ની ચૂંટણી જીતી અને મોરચાની સફળતારૂપે ભારતની પ્રથમ બિનકોંગ્રેસી સરકાર બનાવી.

## સંદર્ભ 
 
શ્રેણી:ગુજરાતનું રાજકારણ
શ્રેણી:રાજકારણ
ધૂળમાંની પગલીઓ

**ધૂળમાંની પગલીઓ** એ ડૉ. ચંદ્રકાન્ત શેઠ રચિત આત્મકથાત્મક શૈલીમાં લખાયેલાં સ્મૃતિચિત્રોનો સંગ્રહ છે. આ પુસ્તકને ૧૯૮૬નો ગુજરાતી ભાષા માટેનો ભારતીય સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## પુસ્તક વિષે 
આ પુસ્તક સૌપ્રથમ ૧૯૮૪માં પ્રકાશિત થયું હતું.

આ પુસ્તકમાં લેખકે તેમના બાળપણ અને કૌમાર્ય અવસ્થાની સ્મૃતિઓનું આલેખન કર્યું છે. પુસ્તકની શરૂઆત લેખક તેમના બાળપણના કાલોલના સંસ્મરણોથી કરે છે. ત્યારબાદ તેઓ દાહોદમાં રહેવા ગયાં ત્યાંના ભીલો, ગાયોનાં ધણ, પનિહારીઓ, તાજિયા આદિના સ્મરણો લેખક વર્ણવે છે. આગળ જતા હાલોલની પૃષ્ઠભૂમિમાં તેમના અનુભવો આવે છે. ત્યાંના અણગમતા શાળા જીવનનાં વર્ણનો તેમણે વર્ણવ્યા છે.

## સન્માન 
આ પુસ્તકને ૧૯૮૬નો ગુજરાતી ભાષા માટેનો ભારતીય સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પુસ્તક
મિલાપ (સામયિક)

**મિલાપ** ગુજરાતી ભાષામાં પ્રગટ થતું એક ઉત્ક્રુષ્ઠ માસિક હતું જેની સ્થાપના મહેન્દ્રભાઈ મેઘાણીએ (ઝવેરચંદ મેઘાણીના પુત્ર) ૧૯૫૦ના જાન્યુઆરી માસમાં કરી હતી.

આ માસિક લોકમિલાપ ટ્રસ્ટના નેજા હેઠળ ૧૯૭૮ની સાલ સુધી પ્રગટ થતું હતું અને ત્યારબાદ તેનુ પ્રકાશન બંધ થઈ ગયુ હતુ. મિલાપનુ બંધારણ અને શૈલી તે સમયના જાણીતા અંગ્રેજી માસિક રીડર્સ ડાઇજેસ્ટ પ્રકારની હતી. આ માસિક મુખ્યત્વે ગાંધીવિચારો, સાહિત્ય, સામાન્ય લોકોમાં જ્ઞાન અને જાગ્રુતી વધે તે પ્રકારના લેખો પિરસવામાં આવતા હતાં આ ઉપરાંત ગુજરાતી શિખનાર લોકોને સમજાય તેવી સરળ જોડણીમાં છપાતું હતું. માસિકના પ્રકાશન બંધ થયા બાદ મહેન્દ્રભાઈ મેઘાણીએ તેના વિવિધ અંકોમાથી ચૂંટીને ૪ જેટલા ભાગોમાં "અડધી સદીની વાંચનયાત્રા" પ્રગટ કર્યું હતું, જેમાં તે સમય દરમ્યાન પ્રકાશીત વિવિધ લેખોનું સંકલન હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો

## બાહ્ય કડીઓ 
* *અડધી સદીની વાંચનયાત્રા* પુસ્તક એકત્રફાઉન્ડેશન પર. ભાગ: ૧, ૨, ૩ અને ૪.
ચંદુલાલ પટેલ

**ચંદુલાલ બહેચરલાલ પટેલ** ગુજરાતી ભાષા વિશેષજ્ઞ હતા. તેઓ ગુજરાતી શબ્દકોષ ભાગવદ્ગોમંડલના સંપાદક છે. 

## જીવન
તેમના પિતા બહેચરલાલ પટેલ કવિ ‘વિહારી’ તરીકે સાહિત્ય રચના કરતા હતા જેમણે ‘વંદે માતરમ્’નો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો હતો : ‘નમું સુફળ વિમળ જળવાળી- મા વંદે માતરમ્/ ધાન્યે લીલીછમ હરિયાળી- મા વંદે માતરમ્’. આ ગીત ગોંડલ રાજ્યની નિશાળોમાં ગવાતો હતો. ચંદુલાલે ગણિત વિષાયમાં બી.એ.ની પદવી મેળવી. તેઓ નર્મદ દ્વારા પ્રભાવિત હતા. તેમણે પ્રેમશૌર્ય સોસાયટી નામે સંસ્થા સ્થાપી જેમાં વિદ્યાર્થી આશ્રમ, ‘પટેલબંઘુ’ માસિક, પાટીદાર યુવક મંડળ,સુરતના પટેલ વિદ્યાર્થી આશ્રમ (સ્વરાજ આશ્રમ) જેવી ઘણી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરવામાં આવી. 

૧૯૧૫માં સુરત સાહિત્ય પરિષદના અધિવેશનમાં રણજિતરામ મહેતાએ ચંદુલાલને જૂના દસ્તાવેજો, તામ્રપત્રો, શિલાલેખ, અપ્રસિદ્ધ પત્રો વગેરેની વ્યવસ્થાનું જવાબદારીભર્યું કામ સોંપ્યું હતું.

ચંદુલાલ ગોંડલ રજવાડાંના વિદ્યા અધિકારી હતા. તેમણે ૧૯૧૬ થી ૧૯૫૨ આ હોદ્દા પર કાર્ય કર્યું. ત્યાર પછી પણ કોશનું કામ પૂરૂં કરવા ૧૯૫૫ સુધી કોશ કાર્યાલય સાથે સંકળાયેલા રહ્યા.
તેઓ તેઓ ગુજરાતી શબ્દકોષ ભાગવદ્ગોમંડલના સંપાદક હતા. ૧૯૨૮થી શરૂ કરી ૨૬ વર્ષની સતત મહેનતને અંતે ૧૯૫૫માં આ કોષ રચવાનું મહાકાર્ય પૂરૂં થયું હતું. આ કોષની પૂર્ણાહૂતિ વખતે ગોંડલનરેશ વિક્રમસિંહે તેમને પોશાકના રૂ.૧,૫૦૦ ઈનામ આપ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે ‘શબ્દકોશ સદ્‌ગત મહારાજા ભગવતસિંહજી બાપુની દોરવણી મુજબ તૈયાર કરાવવાનું મહાન કામ પૂરૂં કરવાનો મોટા ભાગનો યશ ગોંડલના માજી વિદ્યા અધિકારી શ્રી ચંદુલાલ પટેલને ફાળે જાય છે.’ 

તેમણે ‘ગાંધીજ્ઞાનકોષ’ (ગાંધીજીના વિચારોનું સંપાદન)નું પણ સંપાદન કર્યું. ‘ગાંધીજીનાં વિચારરત્નો’ શીર્ષક હેઠળ ચંદુલાલે ગાંધીજીના વિચારોનું સંપાદન કર્યું અને ૧૯૩૨માં (ગાંધીજીની હયાતીમાં જ) ગુજરાત વિદ્યાપીઠ દ્વારા તેને પાઠ્યપુસ્તક તરીકે મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું. તેમની આગેવાનીમાં તૈયાર થયેલી ગોંડલ રાજ્યની વાચનમાળાઓ બીજાં રજવાડાંની શાળામાં પણ ચાલતી હતી. આ વાચનમાળા ભારત ઉપરાંત રંગૂન, આફ્રિકા અને એડનમાં ચાલતી ગુજરાતી નિશાળોમાં પણ વપરાતી હતી. ગોંડલ રાજ્યમાં કન્યાકેળવણી ફરજિયાત કરવાના હુકમનો અમલ પણ તેમણે અસરકારક રીતે કરાવ્યો.

તેમને પાછલી ઉંમરે લકવા થયો અને ૧૯૬૪માં તેઓ અવસાન પામ્યા. 

તેમનું  જીવનચરિત્ર ‘જીવનપંથ’ નામે તેમના પુત્રો દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે.

## સંપાદન
* ભગવદ્ગોમંડલ
* ગાંધીજ્ઞાનકોષ
* ગાંધીજીનાં વિચારરત્નો

## સન્માન
ભગવદ્ગોમંડળના સંપાદનકાર્ય બદ્દલ સાહિત્યકાર ન હોવા છતાં પણ તેમને ૧૯૫૪નો ગુજરાતી સાહિત્યના સર્વોચ્ચ રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે ભાગવદ્ગોમંડલના બે ભાગ પ્રકાશીત થયા હતા ત્યારે દ્વારકા પીઠના શંકરાચાર્ય અભિનવતીર્થજીએ ચંદુલાલ પટેલને ‘વિદ્યાવારિધિ’ (જ્ઞાનસાગર)ની પદવી આપી હતી. 
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શાઇસ્તા સુહરાવર્દી ઇકરામુલ્લાહ

**બેગમ શાઇસ્તા સુહરાવર્દી ઇકરામુલ્લાહ** (૨૨ જુલાઈ ૧૯૧૫ – ૧૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૦) બંગાળના પાકિસ્તાની રાજકારણી, રાજદ્વારી અને લેખક હતા. લંડન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી મેળવનારા તેઓ પ્રથમ મુસ્લિમ મહિલા હતા. તેઓ ૧૯૬૪થી ૧૯૬૭ સુધી મોરોક્કોમાં પાકિસ્તાનના રાજદૂત રહ્યા હતા. ઉપરાંત તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પણ પાકિસ્તાનના પ્રતિનિધિ રહ્યા હતા. તેઓ લંડન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી મેળવનારા પ્રથમ મુસ્લિમ મહિલા પણ હતા.

તેમણે ૧૯૩૩ માં મોહમ્મદ ઇકરામુલ્લાહ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને ચાર સંતાનો હતા.

## રાજકીય કારકિર્દી 
લગ્ન બાદ તેઓ પડદા પ્રથા છોડનારા પ્રથમ ભારતીય મુસ્લિમ મહિલાઓમાંના એક હતા.

## લેખન 
તેમણે ઉર્દૂ મહિલા સામયિકો 'તહઝીબ-એ-નિસ્વાન' અને 'ઇસ્મત' માટે લખ્યું હતું અને બાદમાં અંગ્રેજી ભાષાના અખબારો માટે પણ લખ્યું હતું. ૧૯૫૧માં તેમનું પુસ્તક 'લેટર્સ ટુ નીના' પ્રકાશિત થયું; તે ભારતીયોને લખેલા દસ ખુલ્લા પત્રોનો સંગ્રહ છે. ભારતના ભાગલા પછી તેમણે પાકિસ્તાન સરકાર માટે ઇસ્લામ વિશે લખ્યું હતું, અને તે નિબંધો આખરે 'બિયોન્ડ ધ વેઇલ' (૧૯૫૩) તરીકે પ્રકાશિત થયા હતા. ૧૯૯૧માં તેમના કાકા વિશેનું પુસ્તક 'હુસેન શહીદ સુહરાવર્દી: અ બાયોગ્રાફી' પ્રકાશિત થયું હતું. પોતાના અંતિમ દિવસોમાં તેમણે *મિરાત ઉલ ઉરોસ* ઉપરાંત કહેવતો અને રૂઢિપ્રયોગો પરના ઉર્દૂ ગ્રંથનું અંગ્રેજી ભાષાંતર કર્યું હતું. ૨૦૦૫માં તેમનું 'દિલ્લી કી ખાવતીનકી કહાવતે ઔર મુહાવરે' નામનું પુસ્તક ઉર્દૂમાં મરણોપરાંત પ્રકાશિત થયું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૧૫માં જન્મ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૨૦૦૦માં મૃત્યુ
સુડોકુ

thumb|સુડોકુનો કોયડો
thumb|સુડોકુનો કોયડો જવાબ સાથે
thumb|હાયપર સુડોકુ
**સુડોકુ**એ તર્ક આધારીત ગાણિતીક કોયડાની રમત છે જે આજે વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય છે. આ કોયડામાં ૯ X ૯ નાં ચોકઠામાં ૩ X ૩ નાં સમચોરસ હોય છે. કોયડાનાં ઉકેલ માટે દરેક ઉભી હરોળ અને આડી હરોળમાં ૧ થી ૯ નાં આંક ગોઠવવાના હોય છે. આ ઉપરાંત જે તે સમચોરસમાં પણ ૧ થી ૯ નાં આંક હોવા જોઇયે અને એક પણ આંકનું પુનરાવર્તન થવુ ન જોઇયે. કોયડાની શરુઆતમાં થોડા આંકો પહેલેથી મુકેલા હોય છે જેથી ઉકેલ મેળવવો સરળ થઈ પડે. જાપાનમાંથી આવેલી આ રમત જાપાનના હાલની લોકપ્રિય સંસ્ક્રુતિનો બહુ મોટો ભાગ છે.

## ઇતિહાસ 
આ રમત ૧૯૭૯ની સાલથી અમેરીકામાં 'નંબર પ્લેસ'નાં નામેથી ઓળખાતી હતી અને ખાસ લોકપ્રિય ન હતી પરંતુ ૧૯૮૪ની સાલમાં જાપાનીઝ કંપની નિકોલી દ્વારા સુડોકુના નામે પ્રસિદ્ધ થયા બાદ અતિ લોકપ્રિય બની હતી. ૧૯૮૪થી ૨૦૦૪ નાં વર્ષ સુધી તેનો ફેલાવો માત્ર જાપાન સુધીજ મર્યાદિત હતો પરંતુ ૨૦૦૪માં અમેરીકા અને યુ.કે. માં અનુક્રમે ન્યુયોર્ક ટાઇમ્સ અને ધી ટાઇમ્સ દ્વારા પ્રકાશીત કરાયા બાદ તેનો ફેલાવો ખુબજ ઝડપથી થયો હતો. સુડોકુનાં હાલનાં સ્વરુપનાં શોધક તરીકે જાપાનીઝ નાગરિક શ્રી.માકી કાજીને ગણવામાં આવે છે જે નિકોલી પઝલ કંપનીના માલીક હતાં. ૨૦૦૪ની સાલ બાદ આ રમત " સીન્ડીકેશન" દ્વારા દુનિયાભરનાં સમાચારપત્રોમાં છપાવા લાગી હતી. સુડોકુ એ બે જાપાનીઝ શબ્દ *સુ* અને *ડોકુ* નો બનેલો છે જેનો જાપાનીઝ ભાષામાં અર્થ આંકનો એકજ વાર ઉપયોગ તેવો થાય છે.

## સુડોકુનાં જુદા જુદા સ્વરુપો 
સામાન્ય રીતે ૯ X ૯ ના ચોકઠામાં ૩ X ૩ ના સમચોરસ વાળો પ્રકાર વધુ પ્રચલીત છે પરંતુ તે ઉપરાંત ૬ X ૬ ના ચોકઠામાં ૨ X ૩ ના પ્રમાણની વિવિધતા વાળા કોયડા આવે છે તે 'જિગ્સો સુડોકુ'નામે ઓળખાય છે. ઝડપી ઉકેલ આવે તેવો ૬ X ૬ નો કોયડો મિનિ સુડોકુના નામે જાણીતો છે. આ ઉપરાંત અન્ય એક જાપાનીઝ કોયડો 'કાકુરો' અને સુડોકુનાં મિશ્રણ દ્વારા બનતા કોયડાને 'કિલર સુડોકુ' કે 'એડોકુ' કહે છે જે સામાન્ય કોયડા કરતા વધારે અઘરા ગણાય છે. આંકની જગ્યાએ મુળાક્ષરો ગોઠવવામાં આવે તેવા સુડોકુને 'વર્ડોકુ' કહેવાય છે. એક અન્ય વિવિધતામાં ૩ X ૩નાં ચોકઠા ઉપરાંત વધારાના ૩ X ૩ ચોકઠા હોય છે જેમાં પણ ૧ થી ૯ ના આંક નિયમાનુસાર ભરવાનાં હોય છે. 'ટ્વીન સુડોકુ', 'હાઈપર સુડોકુ' અને 'જમ્બો સુડોકુ' જેવી બીજી અનેક વિવિધતાઓ આ કોયડાઓ ઉપ્લબ્ધ છે. આજે આ કોયડાઓ કોમ્પ્યુટર અને મોબાઇલ ફોનમાં વિવિધ 'એપ' રુપે મળે છે જેથી તેનો વપરાશ ખુબજ બહોળો થઈ ગયો છે.

## આંતરરાષ્ટીય હરિફાઇ 
૨૦૦૬ની સાલથી દર વર્ષે નિયમિતરુપે દુનિયાના વિવિધ દેશોમાં સુડોકુની વિશ્વ પ્રતિયોગ્યતાઓ યોજાય છે જેમાં દેશ-વિદેશનાં સ્પર્ધકો મોટી સંખ્યામાં ભાગ લેતા હોય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* સુડોકુના વિવિધ કોયડાઓ 'ફન વીથ પઝલ' ઉપર

શ્રેણી: જાપાન
રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય (કમ્બોડિયા)

**ધ નેશનલ લાયબ્રેરી ઑફ કમ્બોડિયા** અથવા **કમ્બોડિયાનું રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય** એ કમ્બોડિયાની રાજધાની પનૉમ પૅન સ્થિત કમ્બોડિયા દેશનું રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય છે. ખ્મેર રૂજ દ્વારા આ પુસ્તકાલયના મોટાભાગના પુસ્તકો અને ગ્રંથસૂચિના સંગ્રહનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો માત્ર ૨૦ % કરતા ઓછી સામગ્રી બચી હતી. 

## ઇતિહાસ 
૨૪ ડિસેમ્બર, ૧૯૨૪ના રોજ ફ્રેન્ચ સંસ્થાનવાદી વહીવટીતંત્ર દ્વારા કમ્બોડિયાના રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયનું ઉદ્‌ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં મુખ્યત્વે ફ્રેન્ચ ભાષાના માત્ર ૨,૮૭૯ પુસ્તકોનો પ્રારંભિક સંગ્રહ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ૧૯૫૧માં પ્રથમ ખ્મેર નિદેશક શ્રી પચ છોઉનની નિમણૂક સુધી ફ્રેન્ચ સ્ટાફ દ્વારા તેનું સતત સંચાલન કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૯૫૪માં આઝાદી પછી કમ્બોડિયાના પ્રકાશન ક્ષેત્રમાં સતત વૃદ્ધિ થઈ હતી, જેનાથી રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયમાં ખ્મેર ભાષાના પુસ્તકોની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો. ખ્મેર રૂઝ યુગ દરમિયાન બંધ થયેલા આ રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયનો ઉપયોગ પોલ પોટ શાસનના સભ્યો દ્વારા ઘણા વર્ષો સુધી નિવાસસ્થાન કે રહેણાંક આવાસ તરીકે કરવામાં આવતો હતો. આ સભ્યોના રહેવાસ દરમિયાન તેમણે ઘણા પુસ્તકોનો નાશ કર્યો હતો. ૧૯૮૦થી વિવિધ વિદેશી સરકારો અને એજન્સીઓની સહાયથી રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયની પુનઃસ્થાપના કરવામાં આવી હતી. વર્તમાનમાં કમ્બોડિયાનું રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય (નેશનલ લાયબ્રેરી) વિવિધ ભાષાઓના પુસ્તકોની લગભગ ૧૦૩,૬૩૫ નકલો ધરાવે છે. આ પુસ્તકોમાં વિશેષ કરીને ખ્મેર, ફ્રેન્ચ, અંગ્રેજી, જર્મન ભાષાના પુસ્તકો વધુ જોવા મળે છે. પુસ્તકાલયના વિશેષ સંગ્રહોમાં ૮,૨૩૭ રાષ્ટ્રીય દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ૧૯૨૫ થી ૧૯૭૦ વચ્ચેના સમયગાળાના ફ્રેન્ચમાં પ્રકાશિત દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે, ઉપરાંત ૧૯૫૫-૧૯૭૫ના વર્ષોના ખ્મેર ભાષામાં પ્રકાશિત કેટલાક પુસ્તકો અને દસ્તાવેજોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પુસ્તકાલયમાં ૩૦૫ સાસ્ત્ર અથવા તાડના પાંદડાની હસ્તપ્રતોનો એક વિશેષ સંગ્રહ પણ આવેલો છે, જે માઇક્રોફિલ્મ (સૂક્ષ્મપટ્ટી) પર ઉપલબ્ધ છે. પુસ્તકાલયના સંસ્થાનવાદી યુગના સામયિકો અને પુસ્તકોના સંગ્રહમાંથી પુસ્તકપ્લેટોનું પ્રદર્શન બનાવવામાં આવ્યું છે; જે આ પુસ્તકાલયના સામયિકોના ઓરડામાં કાયમી ધોરણે જોવા મળે છે. કમ્બોડિયા સરકારના સાંસ્કૃતિક પ્રકાશન અને વાંચન વિભાગ તથા કલા અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત આ રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય હાલમાં ૩૦ લોકોનો સ્ટાફ ધરાવે છે.

## સંદર્ભ 
## નોંધ
યુદ્ધ અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પર્યાવરણનું શોષણ અટકાવવા માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ

**યુદ્ધ અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પર્યાવરણના શોષણને રોકવા** માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ એ દર વર્ષે ૬ નવેમ્બરના રોજ મનાવવામાં આવતો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ છે.  કોફી અત્તા અન્નાનના સેક્રેટરી-જનરલ તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સામાન્ય સભા દ્વારા ૫ નવેમ્બર, ૨૦૦૧ના રોજ યુદ્ધ અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પર્યાવરણના શોષણને રોકવા માટેના આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* અધિકૃત યુએન વેબસાઇટ

શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
ઈન્ડિયન નેશનલ થિયેટર (આઇ.એન.ટી.)

**ઇન્ડિયન નેશનલ થિયેટર** (આઇ.એન.ટી.) ઇ.સ. ૧૯૪૪માં મુંબઈ ખાતે સ્થપાયેલી એક નાટ્ય સંસ્થા છે  જે ગુજરાતી અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં નાટ્ય સર્જન  તેને સંલજ્ઞ વિષયનાં શિક્ષણ અને સંશોધન સાથે સંકળાયેલ છે.

## ઇતિહાસ 
સંસ્થાના સ્થાપક જાણીતા નાટ્યવિદ દામુભાઇ ઝવેરી હતાં. સંસ્થાની સ્થાપનામાં ૧૯૪૨ની હિંદ છોડોની ચળવળ સાથે જોડાયેલ સમાજવાદી વિચારધારા ધરાવતા યુવાનોનો મોટો ભાગ હતો. આઇ.એન.ટી. ના ઉપનામથી જાણીતી આ સંસ્થાએ તેના ઇતિહાસમાં અનેક યાદગાર નાટકો જેવાકે 'લજ્ઞની બેડી','સ્નેહના ઝેર અને 'રંગીલો રાજા' જેવા નાટકો આપ્યા હતાં. ૧૯૫૪માં રજુઆત પામેલા રંગીલો રાજાએ ગુજરાતી નાટકમાં સૌપ્રથમ વખતે સો પ્રયોગો કર્યા હતાં અને જયન્તી પટેલ (રંગલો)ને ગુજરાતભરમાં લોકપ્રિય બનાવ્યા હતાં. આ સંસ્થાએ ગુજરાતી રંગભૂમીમાં દિગ્ગજ કહી શકાય તેવા બરજોર પટેલ, દિન્યાર કોન્ટ્રાકટર, અરવિંદ ઠક્કર, પ્રવિણ જોશી અને સુરેશ રાજડા જેવા દિગ્દર્શકો આપેલ છે. પ્રવિણ જોશી અને સરિતા જોશી અને હોલીવુડમાં કામ કરતા ક્રિષ્ના શાહ જેવા કલાકારો પણ આ સંસ્થા સાથે જોડાયેલ હતાં. આઇ.ઍન.ટી. નાં અન્ય નોંધપાત્ર નાટકોમાં 'દેખ તેરી બબ્મ્બઈ', 'જેસલ તોરલ',' મોતી વેરાંણા ચોકમાં' અને 'સંતુ રંગીલી' હતાં. સંસ્થા દ્વારા પારસી રંગભૂમીમાં 'મોટા દિલનાં બાવા', 'શીરીનબાઇનું શાંતિનિકેતન' જેવા નાટકો આપેલ છે. મરાઠી ભાષાના જાણીતા લેખક પી.એલ. દેશપાંડે ની ક્રુતિ ઉપરથી 'બટાટાચી ચાલ' અને વિજય તેડુંલકરની ક્રુતિ ઉપરથી 'કન્યાદાન અને કોડું' જેવા યાદગાર નાટકો આપેલ છે. ગુજરાતી ભાષાનાં લોક્પ્રિય કાલ્પનીક પાત્રો છકો મકો અને બકોર પટેલ આધારીત પણ નાટકો બનાવ્યા હતાં.

## સાંપ્રત પ્રવ્રુત્તિઓ 
હાલમાં આઇ.એન.ટી. અગાઉના સમયના જેટલી નાટ્ય સર્જનમાં પ્રવૃત્ત નથી પણ લોકનાટ્યક્ષેત્રનાં શિક્ષણ અને સંશોધનને ઉત્તેજન આપવામાં યોગદાન આપે છે. સંસ્થાના નાટ્યપ્રયોગો દેશભરમાં ભજવાય છે. આઇ.ઍન.ટી. નો એક ભાગ એવી ઇમ્પ્રેસારીયો વિભાગ ઇન્ડિયન કલ્ચરર કાઉન્સીલ રીસર્ચ સંસ્થા સાથે વિદેશોમાં કાર્યક્રમો રજુ કરે છે. આ ઉપરાંત ૧૯૮૮ની સાલથી અને હાલમાં ગુજરાતી દૈનિક ગુજરાત સમાચાર સાથે આંતર કોલેજ નાટ્ય સ્પર્ધાનું આયોજન કરે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 

શ્રેણી: મનોરંજન
શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ
શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ
મેન્ગા

**મેન્ગા** એ જાપાનીઝ 'કોમિક્સ' કે ગ્રાફિક નોવેલનો એક પ્રકાર છે, જેમા કાર્ટૂન સ્વરુપે સાહસકથાઓ, એક્શન, રમુજ, રહ્સ્યકથાઓ, નાટક, વૈજ્ઞાનિક કથાઓ અને કાલ્પનિક કથાઓનું આલેખન કરવામાં આવે છે. મેન્ગા જાપાનીઝ સંસ્કૃતિનું એક અતિ મહત્વનું પાસું છે. એક અંદાઝ મુજબ જાપાનના કુલ પુસ્તક વેચાણમાં મેન્ગાનું પ્રમાણ ૨૭% જેટલુ છે.

## ઇતિહાસ 
જાપાનીઝ ઇતિહાસમાં મેન્ગાનો ઉલ્લેખ ૧૨મી સદીથી જોવા મળે છે પર્ંતુ એડો સામ્રજ્ય (૧૬૦૩-૧૮૬૭)ના સમયગાળા દરમ્યાન તેનો પ્રસાર થયો હતો. વીસમી સદીની શરુઆતમાં ઓસામુ તેઝુકાની કથાઓએ તેને વધારે પ્રસિદ્ધિ અપાવી હતી, તેથી તેને મેન્ગાનો સ્થાપક ગણવામાં આવે છે. જાપાનીઝ મેઇઝી સામ્રાજ્ય દરમ્યાન મેન્ગાનો વિશ્વભરમાં પ્રચાર થયો હતો. ઇ.સ. ૧૯૫૦ના દાયકાથી મહિલા લેખકોએ પણ મેન્ગાની કથાઓ રચવાની શરુઆત કરી હતી. સામન્ય રીતે કિશોરો અને યુવાનોને લગતા વિષયોને લગતા મેન્ગાને *શોનેન મેન્ગા* કહે છે જ્યારે યુવતીઓને લખાતા મેન્ગાને *સોજો મેન્ગા* કહે છે. *કોડોમા મેન્ગા* બાળકોના વિષયોને આવરે છે અને *શિનેન મેન્ગા* પુખ્તવયના વાચકોને લગતા હોય છે.

## મેન્ગાની લાક્ષણીક્તાઓ 
મેન્ગા પુસ્તકો સામન્ય રીતે સફેદ અને કાળા રંગમાં છાપવામાં આવે છે અને રોજીંદા સમાચાર પત્રો વાપરે તેવા હલકા પ્રકારના કાગળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત મેન્ગા પુસ્તકો જમણેથી ડાબી અને ઉપરથી નીચેના ક્રમમાં વંચાય છે. મેન્ગા સૌપ્રથમ સામયિક રુપે પ્રગટ થાય છે જેમાં એક કથા કરતા વધારે વાર્તાઓ સાથે હપ્તારુપે કે ધારાવાહીક રીતે પ્રકાશીત થાય છે ત્યારબાદ તેનું પુસ્તક અને સંપુટોમા રુપાંતરણ કરવામાં આવે છે. આ પુસ્તકોમાં તેના પાત્રોમાં મોટી આંખો, નાનું મોઢું અને મોટા માથા ઉપર રંગ કરેલ વાળ જેવી ખાસ ખાસીયતો હોય છે. પાત્રોમાં તેના ભાવ થોડા અતિયોશક્તીથી બતાવવામાં આવે છે જેથી ગુસ્સો, દુ:ખ અને હાસ્ય જેવા માનવીય ભાવોનું યોગ્ય રીતે નિરુપણ થઈ શકે.

## આંતરરાષ્ટ્રીય અસરો 
મેન્ગા જે વિદેશોમા 'એનાઇમ' ના નામે ઓળખાય છે જેની પાશ્ચાત્ય વિશ્વના 'કોમિક્સ' પર ઘણી મોટી અસર જોવા મળે છે. આ પુસ્તકો અમેરીકા અને યુરોપીય દેશો ખાસ કરીને ફ્રાન્સ, ઈટલી અને જર્મનીમાં ખુબજ લોકપ્રીય છે. આ દેશોમાં સામન્ય રીતે જે તે દેશના સ્થાનિક કલાકારો પોતાની રીતે મેન્ગાનું સર્જન કરે છે. જાપાન અને અન્ય દેશોમાં શિક્ષણ ને લગતા મેન્ગાઓ બનાવવામાં આવ્યા છે જે વિદ્યાર્થીઓને અઘરા વિષયો સહેલાઇથી શિખવવામાં મદદરુપ થઈ પડે છે.

શ્રેણી: જાપાન
ચંદ્રાસર તળાવ

**ચંદ્રાસર તળાવ**  ગુજરાત રાજ્યના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના પ્રતાપપુર ગામમાં આવેલું અષ્ટાકાર આકારનું તળાવ છે.

હળવદના રાજા ચંદ્રસીંહજી દ્વારા ફરીથી બાંધકામ કરવામાં આવેલું હોવાથી તેને ચંદ્રાસર તળાવ તરીકે ઓળખાય છે.

ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક એવું આ તળાવ નષ્ટ થવાને આરે છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:ચંદ્રાસર તળાવ 2.jpg|ચંદ્રાસર તળાવ, મધ્યમાં.
ચિત્ર:ચંદ્રાસર તળાવ સ્થંભ.jpg|ધજા રોપણ સ્થંભ
ચિત્ર:પગથિયાં.jpg|તળાવનું બાંધકામ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તળાવ
લાહોર સંગ્રહાલય

**લાહોર સંગ્રહાલય** ('લાહોર વન્ડર હાઉસ'), પાકિસ્તાનના લાહોરમાં સ્થિત એક સંગ્રહાલય છે, જે ૧૮૬૫માં નાના પાયે સ્થપાયેલ અને ૧૮૯૪માં બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદી સમયગાળા દરમિયાન લાહોરમાં 'ધ મોલ' પર તેના વર્તમાન સ્થળે ખોલવામાં આવ્યું હતું. લાહોર સંગ્રહાલય પાકિસ્તાનના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવામાં આવેલા સંગ્રહાલયોમાંનું એક અને દક્ષિણ એશિયાના મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાંનું એક છે.

આ સંગ્રહાલયમાં પ્રાચીન ઇન્ડો-ગ્રીક અને ગાંધાર રાજ્યોમાંની બૌદ્ધ કલાનો વિસ્તૃત સંગ્રહ છે. તેમાં મુઘલ સામ્રાજ્ય, શીખ સામ્રાજ્ય અને ભારતમાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના સંગ્રહો પણ છે.

રુડયાર્ડ કિપલિંગના પિતા સંગ્રહાલયના પ્રારંભિક ક્યુરેટરોમાંના એક હતા. 'લાહોર વન્ડર હાઉસ'ના પૂર્વ નામે ઓળખાતા આ સંગ્રહાલયની સામે સ્થિત *ઝમઝમ તોપ* એ કિપલિંગની નવલકથા 'કિમ'નું એક પ્રારંભિક દ્રશ્ય છે.

## ઇતિહાસ 
 દ્વારા ભારતીય પુનરુત્થાન સ્થાપત્ય શૈલીમાં કરવામાં આવી હતી.]]
લાહોર સંગ્રહાલયની સ્થાપના મૂળ ૧૮૬૫–૬૬માં હાલના ટોલિન્ટન માર્કેટના સ્થળ પર કરવામાં આવી હતી, જે ૧૮૬૪ના પંજાબ પ્રદર્શન માટે બનાવવામાં આવેલો પ્રદર્શનખંડ છે. હાલની ઇમારતનું નિર્માણ ૧૮૮૭માં યોજાયેલી રાણી વિક્ટોરિયાની સુવર્ણ જયંતીના સ્મારક તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું અને આ પ્રસંગે એકત્રિત કરવામાં આવેલા વિશેષ જાહેર ભંડોળ મારફતે નાણાં પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા. નવા સંગ્રહાલયનો શિલાન્યાસ ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૦ના રોજ પ્રિન્સ આલ્બર્ટ વિક્ટર, ડ્યુક ઓફ ક્લેરેન્સ અને ક્વીન વિક્ટોરિયાના પૌત્ર દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૮૯૪માં નિર્માણકાર્ય પૂર્ણ થયા બાદ સમગ્ર સંગ્રહાલયને *જ્યુબિલી મ્યુઝિયમ* તરીકે તેના નવા નામ સાથે આ નવનિર્મિત ઇમારતમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યો હતો.

સંગ્રહાલયનો તમામ સંગ્રહ પાછળથી ૧૮૯૪માં લાહોરના બ્રિટિશ યુગના મૂળમાં આવેલા 'ધ મોલ' પરના તેના હાલના સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૫માં લાહોર મ્યુઝિયમમાં ૨,૫૦,૦૦૦થી વધુ મુલાકાતીઓ નોંધાયા હતા.

## સંગ્રહ 
આ સંગ્રહાલયમાં ગ્રેસિયો–બૌદ્ધ શિલ્પો, મુઘલ અને પહાડી ચિત્રો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે. આ સંગ્રહમાં સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિ, ગાંધાર અને ગ્રેકો-બેક્ટ્રીયન સમયગાળાના મહત્વપૂર્ણ અવશેષો પણ છે. ગાંધાર કાળના "ઉપવાસી બુદ્ધ" સંગ્રહાલયમાંના સૌથી વધુ કિંમતી અને પ્રખ્યાત નમૂનામાંનું એક છે. પ્રવેશ ખંડની છતમાં પાકિસ્તાની કલાકાર સાડેક્વેઇનનું એક મોટું ભીંતચિત્ર છે જે તેમણે મૂળ ૧૯૭૨–૭૩ માં બનાવ્યું હતું. 

સંગ્રહાલયમાં મુઘલ અને શીખ કાષ્ઠકામના નમૂનાઓ પણ છે અને બ્રિટિશ સમયગાળાના ચિત્રોનો મોટો સંગ્રહ પણ છે. આ સંગ્રહમાં સંગીતના સાધનો, પ્રાચીન ઝવેરાત, કાપડ, માટીકામ અને શસ્ત્રાગાર તેમજ પ્રદર્શનમાં કેટલાક તિબેટિયન અને નેપાળી કલાકૃતિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ચિત્ર:Lahore Museum smn121 5.JPG|ગાંધાર સમયગાળાના "ઉપવાસી બુદ્ધ"
ચિત્ર:Stupa - Lahore Museum.jpg|ગાંધાર યુગનો લઘુ સ્તૂપ
ચિત્ર:Inside Lahore Museum.jpg|ઇન્ડો-ગ્રીક યુગના અવશેષો
ચિત્ર:Gandharan Athena.jpg|ગાંધાર એથેના 

## સંદર્ભ 
## નોંધ 
શ્રેણી:સ્થાપત્ય
જાથિભંગા હત્યાકાંડ

**જાથિભંગા હત્યાકાંડ** એ ૨૩ એપ્રિલ ૧૯૭૧ના રોજ પૂર્વ પાકિસ્તાન (વર્તમાન બાંગ્લાદેશ)ના ઠાકુરગાંવ જિલ્લાના જાથિભંગામાં બંગાળી અને રાજબંશી વસ્તીનો નરસંહાર હતો. ૧૯૭૧ના બાંગ્લાદેશ નરસંહારના ભાગરૂપે રઝાકારો સાથે મળીને પાકિસ્તાની સેના દ્વારા તેને આચરવામાં આવ્યો હતો. આ હત્યાકાંડના સહયોગીઓમાં જમાત-એ-ઈસ્લામી, મુસ્લિમ લીગ અને પાકિસ્તાન ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. હત્યાકાંડનો ભોગ બનેલા તમામ હિંદુઓ હતા. બાંગ્લાદેશમાંથી પલાયન કરી ભારતમાં પ્રવેશ મેળવવા ઈચ્છુક આ હજારો લોકો જાથિભંગા નામના સ્થળે એકઠા થયા હતા. તેમના આગમનની જાણ થતાં જ સ્થાનિક સહયોગીએ જાથિભંગામાંથી બહાર નીકળવાના તેમના માર્ગો બંધ કરી દીધા અને પાકિસ્તાની સેનાને જાણ કરી દીધી હતી. હિંદુ પુરુષોને જાથિભંગા મેદાન તરફ સરઘસમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં સુધીમાં બે લશ્કરી ટ્રકમાં આવી પહોંચેલી પાકિસ્તાની સેનાએ ભાગી રહેલા હિંદુઓને લાઈનોમાં ઊભા રહેવા દબાણ કર્યું અને મશીનગનનો ઉપયોગ કરીને તેમના પર ફાયરિંગ કર્યું હતું. હત્યાનો સિલસિલો સવારથી શરૂ થયો હતો અને બપોર સુધી ચાલ્યો હતો. સૈન્યના ગયા પછી, સહયોગીઓએ લાશોને પથરાજ નદીની નજીક ખસેડી અને તેને માટીથી ઢાંકી દીધી હતી. જો કે સામાન્ય રીતે આ હત્યાકાંડમાં ૩,૦૦૦ થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હોવાનું સ્વીકારવામાં આવે છે. એક અંદાજ મુજબ ૩૦૦ થી ૫૦૦ મહિલાઓ વિધવા થઈ હતી.

## સ્મારક 
૨૦૦૯ માં, બાંગ્લાદેશ સરકારે સામૂહિક હત્યાના સ્થળે એક સ્મારક બનાવ્યું હતું. ઠાકુરગાંવ સદરના ઉપજિલ્લા નિર્વાહી અધિકારી તૌહિદુલ ઈસ્લામે જણાવ્યું હતું કે જાથિભંગા ગામની પાંચસો વિધવાઓને તબક્કાવાર આ યોજના હેઠળ લાવવામાં આવશે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ
શ્રેણી:બાંગ્લાદેશ
સંસ્કૃતિ દિવસ (જાપાન)

**સંસ્કૃતિ દિવસ** એ 3 નવેમ્બરે જાપાનમાં દર વર્ષે યોજાતી રાષ્ટ્રીય રજા છે. સંસ્કૃતિ, કળા અને શૈક્ષણિક પ્રયાસોને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી ઉજવવામાં આવતા આ ઉત્સવમાં સામાન્ય રીતે પ્રતિષ્ઠિત કલાકારો અને વિદ્વાનો માટે કલા પ્રદર્શનો, પરેડ અને પુરસ્કાર સમારોહનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

## ઇતિહાસ 
૩ નવેમ્બર, ૧૯૪૬ના રોજ યુદ્ધ પછીના જાપાની બંધારણની ઘોષણાની યાદમાં સંસ્કૃતિ દિવસનું સૌ પ્રથમ આયોજન ૧૯૪૮માં કરવામાં આવ્યું હતું.

સૌ પ્રથમ ૧૮૬૮માં ૩ નવેમ્બરના દિવસની રાષ્ટ્રીય રજા તરીકે ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. તે સમયના સમ્રાટ મેઈજીના જન્મદિવસના માનમાં યોજાયેલી આ રજાને જાપાનમાં *ટેન્કો-સેટુ* તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. ૧૯૧૨માં સમ્રાટ મેઈજીના અવસાન પછી, ૩ નવેમ્બરની આ ઉજવણી ૧૯૨૭ સુધી બંધ કરવામાં આવી હતી. ૧૯૨૭ બાદ સમ્રાટ મેઈજીના જન્મદિવસને *મેઇજી-સેટુ* તરીકે ઓળખતી વિશિષ્ટ રજા જાહેર કરવામાં આવી હતી. ૧૯૪૮માં સંસ્કૃતિ દિવસની ઘોષણા સાથે આ વિશિષ્ટ રજા બંધ કરવામાં આવી હતી. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓમાં ઘણી વાર આ દિવસે અથવા તેના નજીકના દિવસે "સંસ્કૃતિ ઉત્સવ" આયોજીત કરવામાં આવે છે.

૧૯૩૬થી આ દિવસે પ્રતિષ્ઠિત 'ઓર્ડર ઓફ કલ્ચર'નો પુરસ્કાર સમારોહ યોજાયો છે. આ પુરસ્કાર વિજ્ઞાન, કળાઓ કે સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર પ્રદાન કરનારને સમ્રાટના હસ્તે શાહી પરિવાર દ્વારા આપવામાં આવતા સર્વોચ્ચ સન્માનોમાંનું એક છે. આ પુરસ્કાર જાપાની નાગરિકો પૂરતો મર્યાદિત નથી. જેમકે, ચંદ્ર પરથી સફળ પુનરાગમન બાદ એપોલો ૧૧ના અવકાશયાત્રીઓ તેમજ સાહિત્યિક વિદ્વાન ડોનાલ્ડ કીનને પણ આ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

## કાર્યક્રમો 
* ટોક્યો ઇમ્પિરિયલ પેલેસ ખાતે 'ઓર્ડર ઓફ કલ્ચર'પુરસ્કાર સમારોહ યોજવામાં આવે છે.
* જાપાન મેરીટાઇમ સેલ્ફ ડિફેન્સ ફોર્સ તેના કેમ્પ અને સામાન્ય બંદરો પર બનાવેલા સ્વ-સંરક્ષણ જહાજોની સજાવટ કરે છે.
* સંસ્કૃતિ દિવસની આસપાસ સાંસ્કૃતિક બાબતોની એજન્સી દ્વારા પ્રાયોજિત એક કલા ઉત્સવ (આર્ટ ફેસ્ટિવલ) યોજવામાં આવે છે.
* કેટલાક સંગ્રહાલયો અને ગેલેરીઓ મફત પ્રવેશ અને વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરે છે.

આ ઉપરાંત આ દિવસે તડકાવાળા હવામાનની વધુ સંભાવના સાથે રહેલી છે. આંકડાકીય રીતે વર્ષના સૌથી ચોખ્ખા દિવસોમાંનો એક છે. ૧૯૬૫ થી ૧૯૯૬ ની વચ્ચે, સંસ્કૃતિ દિવસ પર ટોક્યોમાં માત્ર ત્રણ જ વાર વરસાદ પડ્યો છે.

## સંદર્ભ 
## નોંધ 
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
શ્રેણી:જાપાન
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ (ભારત)

**રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ** એ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ પ્રધાન મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદની જન્મજયંતિના સંદર્ભમાં આયોજીત વાર્ષિક ઉજવણી છે. દર વર્ષે ૧૧ નવેમ્બરના રોજ ભારતનો રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલયે ૧૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૮ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે, "મંત્રાલયે ભારતમાં શિક્ષણના હેતુમાં તેમના (મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદના) યોગદાનને યાદ કરીને ભારતના આ મહાન પુત્રના જન્મદિવસની યાદમાં ઉજવણી કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ૨૦૦૮થી દર વર્ષે ૧૧ નવેમ્બરને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવશે, આ દિવસે રજા જાહેર કરવામાં આવશે." દેશની તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આ દિવસને સેમિનાર, સિમ્પોસિયા, નિબંધ-લેખન, વક્તૃત્વ સ્પર્ધાઓ, તાલીમશિબિરો અને સાક્ષરતાના મહત્વ અને શિક્ષણના તમામ પાસાઓ પ્રત્યે રાષ્ટ્રની પ્રતિબદ્ધતા અંગે બેનર કાર્ડ અને સૂત્રો સાથે રેલીઓ દ્વારા ચિહ્નિત કરે છે.

આ દિવસને સ્વતંત્ર ભારતમાં શિક્ષણ પ્રણાલીનો પાયો નાખવામાં આઝાદના યોગદાનને યાદ રાખવા અને આ ક્ષેત્રમાં દેશની વર્તમાન કામગીરીનું મૂલ્યાંકન અને સુધારણા કરવાના પ્રસંગ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
શ્રેણી:શિક્ષણ
મીરપુર ખાસ

**મીરપુર ખાસ** ("સૌથી ઊંચા મીરનું શહેર") પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતમાં મીરપુર ખાસ જિલ્લા અને મીરપુર ખાસ વિભાગનું પાટનગર છે. મીરપુર ખાસ સિંધ પ્રાંતનું ૫મું અને પાકિસ્તાનનું ૩૩મું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેર માનકાની શાખાના તાલપુર શાસકો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. પાકિસ્તાનની ૨૦૧૭ની વસ્તી ગણતરી મુજબ તેની વસ્તી ૨,૩૩,૯૧૬ છે. મીરપુર ખાસ તેની કેરીની ખેતી માટે જાણીતું છે, દર વર્ષે સેંકડો જાતના ફળોનું અહીં ઉત્પાદન થાય છે - તેને "કેરીનું શહેર" પણ કહેવામાં આવે છે, અને ૧૯૫૫થી વાર્ષિક કેરી ઉત્સવનું યજમાન શહેર પણ છે.

## ઇતિહાસ 
મીરપુર ખાસ ક્ષેત્ર હજારો વર્ષોથી આબાદ હતું જે કાહુ-જો-દડોના બૌદ્ધ યુગની વસાહતના ખોદકામ દ્વારા સાબિત થાય છે. સ્તૂપોના અવશેષો હજી પણ જોવા મળે છે. ઈ.સ. ૭૧૨માં આ ક્ષેત્રને મુહમ્મદ બિન કાસિમની સેનાએ જીતી લીધું હતું.
### સ્થાપના 
તાલપુર વંશે ૧૭૮૪માં સિંધ પર વિજય મેળવ્યો હતો, અને મીર ફાથ અલી ખાનના શાસનમાં સિંધને ત્રણ નાના પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું, જેનું શાસન તાલપુર પરિવારના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.  આ ત્રણેય પ્રદેશો હૈદરાબાદ, ખૈરપુર અને મીરપુર ખાસની આસપાસ કેન્દ્રિત હતા. મીર અલી મુરાદ તલપુર હેઠળની પરિવારની માનકાની શાખાને ૧૮૦૧માં મીરપુર ખાસની આસપાસનો વિસ્તાર વારસામાં મળ્યો હતો, અને નવી રાજધાની તરીકે સેવા આપવા માટે ૧૮૦૬માં નવા શહેર મીરપુર ખાસની સ્થાપના કરી હતી.

### મીરપુર ખાસ રજવાડું 
મીર શેર મુહમ્મદ તાલપુર (૧૮૨૯-૧૮૪૩)એ મીર અલી મુરાદનું સ્થાન લીધું હતું અને જ્યારે તેમણે રાજ્યના શાસક જાહેર કરાયા ત્યારે તેમણે શહેરમાં એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું હતું અને કિલ્લાની અંદરથી કચેરી (ન્યાયાલય) ચલાવી હતી. સ્થાનિક શાસકો માટે વિસ્તૃત કબરો ચિતોરી બનાવવામાં આવી હતી, અને તેમાં ઇસ્લામિક અને રાજસ્થાની સ્થાપત્ય કલાને જોડતી એક સમન્વયક સ્થાપત્ય શૈલી દર્શાવવામાં આવી છે.

મીરપુર ખાસ ૧૮૪૩ સુધી મીરપુર ખાસના તાલપુર મિરની રાજધાની રહી હતી. ૨૪ માર્ચ ૧૮૪૩ના રોજ ચાર્લ્સ જેમ્સ નેપિયરે ડબ્બોના યુદ્ધના મેદાનમાં મીર શેર મુહમ્મદ તાલપુરની હરાવી સિંધ પર વિજય મેળવી સિંધને ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની હેઠળ બ્રિટિશ ભારતમાં જોડી દીધું હતું.

### બ્રિટીશ 
બ્રિટીશ હકૂમત દરમિયાન સિંધને સંસ્થાનવાદી બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીનો ભાગ બનાવવામાં આવ્યો હતો અને મીરપુર ખાસ તેનો એક ભાગ હતું. જોધપુર-બિકાનેર રેલવેની લુની-હૈદરાબાદ શાખાના આગમન સુધી મીરપુર ખાસની અવગણના કરવામાં આવી હતી અને ઉમરકોટને જિલ્લાનું મુખ્ય મથક બનાવવામાં આવ્યું હતું.

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
થડરંગો

**થડરંગો** (કેટલાક લોકો ડોકામરડી પણ કહે છે) અંગ્રેજીમાં Eurasian Whyneck તરીકે ઓળખાતું અને ગુજરાતમાં શિયાળુ મુલાકાતી તરીકે જોવા મળતું યાયાવર પંખી છે. 
## કદ અને દેખાવ 
આ પંખી કદમાં ચકલી જેવડા કદનું હોય છે.

## વિસ્તાર 
## ખોરાક 
## માળો 
ઠંડીની મોસમ પસાર કરવા આ પંખી ગુજરાત સહીત ભારતના ઘણા ભાગોમાં જોવા મળે છે અને માર્ચ કે એપ્રીલમાં વતન ચાલ્યા જાય છે. માળા પોતાના વતનમાં જ બનાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પક્ષી
એશિયામાં ફૂટબોલ

ફૂટબોલ એશિયામાં સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવતી રમત છે. એશિયામાં ફૂટબોલનનું સંચાલન asian football confederation કરે છે.
જ્યારે વિશ્વમાં ફિફા છે. જે દર ચાર વર્ષે ફિફા ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપ નું આયોજન કરે છે.

## ઇતિહાસ 
આમ તો એશિયામાં સૌ પ્રથમ ફૂટબોલ ચીનમાં રમતો હતો જેનું નામ હતું કુજુ જે હૂબહૂ ફૂટબોલ જેવો જ હતો.

## વિશ્વમાં એશિયન ટીમો નું પ્રદર્શન 
ફીફા વર્લ્ડ કપમાં હંમેશા યુરોપીયન ટીમોનો જ દબદબો રહ્યો છે. ફીફા વર્લ્ડ ૧૯૯૮ માં સાઉથ કોરિયા ક્વાર્ટર ફાઇનલમાં પહોંચનારી પ્રથમ એશિયન ટીમ હતી.

## એશિયન કપ
એશિયન કપ વિશ્વનો બીજા નંબરનો સૌથી જૂનો રમાંતો ખંડીય કપ છે.જે ૧૯૫૬ થી દર ૪ વર્ષે રમાય છે.એશિયન કપમાં કુલ ૨૪ ટીમો ૬ ગ્રુપમાં રમે છે ગ્રૂપ ટોપર અને સેકંડ નંબરની અને બેસ્ટ ૪ થર્ડ પ્લેસ ટીમો ક્વાર્ટર ફાઇનલ માં પ્રવેશે છે.જેમાંથી ૪ સેમી ફાઇનલ અને ૨ ફાઇનલ રમે છે. હવે એશિયન કપ ૨૦૨૩માં ચીન માં રમાસે.૨૦૧૯ માં કતર પ્રથમ વખત જીત્યું હતું. જાપાન સૌથી વધુ ૪ વખત જીત્યું છે.એશિયા કપ રમવા માટે કુલ ૪૬ ટીમો ક્વાલીફિકેશન રાઉન્ડ રમે છે. 

## એશિયન ચેમ્પિયન્સ લીગ
એશિયન ચેમ્પિયન્સ લીગ એશિયાની ટોપ કક્ષાની લીગ ટુર્નામેન્ટ છે જે એશિયાના બેસ્ટ ક્લબો વચ્ચે રમાઇ છે.
જેમાંથી જીતનારી ટીમ ફિફા ક્લબ વર્લ્ડ કપ માટે ક્વાલીફાય થાય છે.આ ટુર્નામેન્ટ માં કુલ ૪૦ ટીમો તેના દેશના કુલ ક્લબ ના છેલ્લા ૪ વર્ષના પોઇન્ટ ના આધારે  દરેક દેશમાંથી તેટલા ક્લબો રમે છે જેમ વધુ પોઇન્ટ તેમ વધુ ક્લબ.વધુમાં વધુ ૪ ક્લબ રમી શકે છે. એશિયન ક્લબ કપ બીજા કક્ષાની લીગ ટુર્નામેન્ટ છે.આ ટુર્નાેન્ટમાં પણ ૪૦ ટીમો જ હોય છે પરંતુ આમાં દરેક દેશને મોકો મળે છે.

## એશિયન ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન 
એશિયન ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન માં હાલ કુલ ૪૭ સભ્યો દેશ છે.જેમાં કુલ ૫ ભાગ પડે છે.

SAFF = સાઉથ એશિયન ફૂટબોલ ફેડરેશન
જેમાં ભારત,  નેપાળ, ભૂટાન, શ્રી લંકા

, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, માલદીવ સમાવેશ થાય છે.

AFF =  આશિયન ફૂટબોલ ફેડરેશન જેમાં બ્રુનેઇ,કમ્બોડિયા,ઓસ્ટ્રેલિયા,ઈન્ડોનેશિયા,મલેશિયા,થાઇલેન્ડ,મ્યાનમાર, ફિલિપાઈન્સ,સિંગાપુર,વિએટનામ,તિમોર લીસ્ટ. 

EAFF = ઈસ્ટ ફૂટબોલ ફેડરેશન જેમાં જેમાં ચીન,ચાઇનીસ તાઇપેઇ,ગુઆમ,હોંગ કોંગ,જાપાન,સાઉથ કોરિયા,નોર્થ કોરિયા,મકાઉ,મંગોલિયા,નોર્ધન મારિયાના આઈલેન્ડ.

CAFA = સેન્ટ્રલ એશિયન ફૂટબોલ ફેડરેશન જેમાં અફઘાનિસ્તાન,ઈરાન,તજીકિસ્તાન,ઉઝબેકિસ્તાન,તુર્કમેનિસ્તાન,kyrgyzstan,

WAFA = વેસ્ટસ્ટ એશીયન ફૂટબોલ ફેડરેશન જેમાં ઓમાન,uae,સાઉદી અરેબિયા,કુવૈત,જોર્ડન,લેબનોન,બહરાઈન,પેલેસ્ટાઈન,કતર, યેમેન,સીરિયા.

ઓસ્ટ્રેલિયા એશિયન ખંડ માં ન આવતો હોવા છતાં પણ એશિયન ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન  નો ભાગ છે.
જ્યારે ઇઝરાયેલ એશિયા ખંડમાં આવતો હોવા છતાં યુરોપીયન ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન  નો ભાગ છે.

## સંદર્ભ
૧.https://www.the-afc.comએશિયન ફૂટબોલ કન્ફેડેરેશન
વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસ

**વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસ** એ મધુપ્રમેહ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી પ્રાથમિક વૈશ્વિક જાગૃતિ ઝુંબેશ છે અને દર વર્ષે ૧૪ નવેમ્બરે યોજાય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મધુપ્રમેહ મહાસંઘ (ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરેશન-આઇડીએફ)ની આગેવાની હેઠળ, દરેક વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસ એ મધુપ્રમેહ સાથે સંબંધિત થીમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે; ટાઇપ–૨ મધુપ્રમેહ (ડાયાબિટીસ) મોટા ભાગે અટકાવી શકાય તેવો અને સારવાર કરી શકાય તેવો બિન-ચેપી રોગ છે જે વિશ્વભરમાં ઝડપથી સંખ્યામાં વધી રહ્યો છે. ટાઇપ–૧ મધુપ્રમેહ (ડાયાબિટીસ) અટકાવી શકાય તેમ નથી પરંતુ ઇન્સ્યુલિન ઇન્જેક્શનથી સંચાલિત કરી શકાય છે. આ ઉજવણીના ભાગરૂપે આવરી લેવામાં આવેલા વિષયોમાં મધુપ્રમેહ અને માનવ અધિકારો, મધુપ્રમેહ અને જીવનશૈલી, મધુપ્રમેહ અને સ્થૂળતા, વંચિત અને નબળા લોકોમાં મધુપ્રમેહ તેમજ બાળકો અને કિશોરોમાં મધુપ્રમેહનો સમાવેશ થાય છે.

## ઇતિહાસ 
વિશ્વભરમાં મધુપ્રમેહના ઝડપી ફેલાવાના જવાબમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મધુપ્રમેહ મહાસંઘ અને વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન–ડબલ્યુએચઓ) દ્વારા ૧૯૯૧માં વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.

૨૦૧૬થી, ૧૬૦થી વધુ દેશો અને પ્રદેશોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મધુપ્રમેહ મહાસંઘ(આઇડીએફ)ના ૨૩૦થી વધુ સભ્ય સંગઠનો તેમજ અન્ય સંસ્થાઓ, કંપનીઓ, સ્વાસ્થ્ય વ્યાવસાયિકો, રાજકારણીઓ, હસ્તીઓ અને મધુપ્રમેહ સાથે જીવતા લોકો અને તેમના પરિવારો દ્વારા વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી હતી. ઉજવણીના ભાગરૂપે ડાયાબિટીસ સ્ક્રિનિંગ પ્રોગ્રામ્સ, રેડિયો અને ટેલિવિઝન ઝુંબેશ, રમતગમતની ઇવેન્ટ્સ અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

## ઉજવણીના વિષયો 
અગાઉના વિશ્વ મધુપ્રમેહ દિવસ અભિયાનોના વિષયો મધુપ્રમેહના જોખમ અને તેની જટિલતાઓને પ્રભાવિત કરનારા વિવિધ પરિબળો પર કેન્દ્રિત રહ્યા છે.

* ૨૦૧૩: ભવિષ્યનું રક્ષણ કરો: મધુપ્રમેહ શિક્ષણ અને નિવારણ.
* ૨૦૧૪: *ગો બ્લ્યુ ફોર બ્રેકફાસ્ટ*
* ૨૦૧૫: તંદુરસ્ત આહાર.
* ૨૦૧૬: મધુપ્રમેહ પર નજર.
* ૨૦૧૭: મહિલાઓ અને મધુપ્રમેહ – તંદુરસ્ત ભવિષ્યનો અમારો અધિકાર.
* ૨૦૧૮–૧૯: પરિવાર અને મધુપ્રમેહ – મધુપ્રમેહ દરેક પરિવારથી સંબંધિત છે.
* ૨૦૨૦: પરિચારિકા અને મધુપ્રમેહ. 

## સંદર્ભ 
## નોંધ 
શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
શ્રેણી:આરોગ્ય
શેર શાહ સૂરિ

**શેર શાહ સૂરિ** (ઇ.સ. ૧૪૭૨ – ૨૨ મે ૧૫૪૫), જન્મે **ફરિદ ખાન** ભારતમાં સૂર સામ્રાજ્યનો સ્થાપક હતો, જેની રાજધાની હાલનાં બિહારના સાસરામમાં હતી. તેણે આધુનિક ચલણ રૂપિયાની શરુઆત કરી હતી. ઇ.સ. ૧૫૪૦માં શેર શાહે મોગલ સામ્રાજ્યનો કબ્જો મેળવ્યો હતો. ઇ.સ. ૧૫૪૫માં કાલિંજર કિલ્લા પરના આક્રમણ દરમિયાન તેના મૃત્યુ પછી તેનો પુત્ર ઇસ્લામ શાહ સૂરી ગાદી પર આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ
સંસ્કૃતિ (સામયિક)

**સંસ્કૃતિ** સામયિક ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા સાહિત્યકાર ઉમાશંકર જોશી દ્વારા માસિક સ્વરુપે જાન્યુઆરી ૧૯૪૭થી ડિસેમ્બર ૧૯૮૪ સુધી પ્રગટ થતુ હતું. આ સામયિક મુખ્યત્વે સાહિત્ય, કળા, કેળવણી, ધર્મ, સાંપ્રત રાજકારણ અને અર્થકારણ જેવા વિષયોને આવરી લેતા લેખો પ્રકાશીત કરતુ હતું. મોટાભાગનાં અંકોની શરુઆત સંપાદક અને તંત્રી ઉમાશંકર જોશીના અગ્રલેખથી થતી હતી. સામયિકના મુખ્ય વિભાગોમાં 'સ્વાધ્યાય અને સમિક્ષા', 'પત્રમ્ પુષ્પમ્' અને 'અર્ધ્ય' જેવા વિભાગો રહેતા હતાં. આ માસિકમાંથી પ્રસિદ્ધ થયેલ લેખોનું સંકલન કરીને 'ઉઘાડી બારી' (૧૯૫૯) અને 'શિવસંકલ્પ' (૧૯૭૮) જેવા ગ્રથો પ્રકાશીત થયા હતાં. સંસ્કૃતિમાં ઉમાશંકર જોષી દ્વારા વિવિધ વિચાર આંદોલનો, સંમેલનો, પરિષદો, સમારોહો અને મહોત્સવોને લગતા લેખોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ ઉપરાંત વિવિધ ક્ષેત્રોનાં જાણીતાં વ્યક્તિઓ વિષેની અવસાન નોંધો, અભિવાદન નોંધો અને ચરિત્રનોંધોનું પણ આલેખન થતુ હતું. ‘સંસ્કૃતિ’માં ‘જિપ્સીની આંખે’ (કિશનસિંહ ચાવડા – ‘જિપ્સી’), ‘ધર્માનુભવની સ્મરણયાત્રા’ (કાકાસાહેબ), ‘ચોપાટીને બાંકડેથી’ (ચુનીલાલ મડિયા), ‘ગુજરાતી સમાજનાં વહેણો’ (ડૉ. સુમન્ત મહેતા) અને સ્વામી આનંદના પ્રથમ વાર જ પ્રકાશિત થતાં ચરિત્રાત્મક લખાણો જેવી અનેક મહત્ત્વની લેખમાળાઓ રજૂ થતી હતી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* સંસ્કૃતિ સામયિકના જુના અંકો 
* 

શ્રેણી: સાહિત્ય
શ્રેણી: ગુજરાતી સામયિકો
નાનાજી દેશમુખ

**નાનાજી દેશમુખ** (૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૧૬ - ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦) તરીકે જાણીતા **ચંડિકાદાસ અમૃતરાવ દેશમુખ** ભારતના સમાજ સુધારક અને રાજકારણી હતા. તેમણે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ગ્રામીણ સ્વાવલંબનના ક્ષેત્રોમાં કામ કર્યું હતું. તેમને ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૧૯માં ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્ન મરણોપરાંત એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ ભારતીય જનસંઘના નેતા હતા અને રાજ્યસભાના સભ્ય પણ હતા.

## બાળપણ અને શિક્ષણ 
નાનાજીનો જન્મ ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૧૬ના રોજ મહારાષ્ટ્રના હીંગોલી જીલ્લાના કંડોલી ગામમાં એક મરાઠીભાષી કુટુંબમાં થયો હતો. તેમણે શાળાકીય શિક્ષણ સીકર અને કોલેજનું શિક્ષણ બિરલા કોલેજ (હાલની બીટસ ,પિલાની)માં લીધું હતું. કોલેજનું શિક્ષણ સમાપ્ત કરીને તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘમાં જોડાઇને ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુર જીલ્લામાં પૂર્ણ સમયના પ્રચારક નિયુક્ત થયા હતા.

## સંઘપ્રચારક તરીકેની કારકિર્દી 
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સ્થાપક ડૉ. હેડગેવાર સાથેના નિકટના સંબધોને કારણે નાની ઉંમરથી દેશસેવા અને સમાજસેવામાં રસ ધરાવતા હતા. ૧૯૪૦માં પોતાનો કોલેજનો અભ્યાસ પુરો કરીને ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુર જીલ્લામાં પ્રચારક બનીને સમાજસેવાનું અને સંઘનું પ્રચાર કાર્ય શરુ કર્યુ હતું. નાનાજી અને અન્ય સ્વયંસેવકોના પ્રયાસોથી ગોરખપુર જીલ્લામાં ૨૫૦થી પણ વધારે શાખાઓ ખોલી હતી આ ઉપરાંત સૌપ્રથમ સરસ્વતી શિશુ મંદિરની પણ તેમણે સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૪૭ બાદ તેઓ સંઘના મુખપત્ર *રાષ્ટ્ર્ધર્મ* અને *પાંચજન્ય*જેવા સામયિકોમાં મેનેજીંગ તંત્રીની નિમણૂક પામ્યા હતા.

## રાજકીય કારકિર્દી 
૧૯૫૧માં ભારતીય જનસંઘની સ્થાપના બાદ નાનાજીની ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્ય મંત્રી તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. ૧૯૬૭ની વિધાનસભાની ચૂંટણી બાદ નાનાજીના પ્રયત્નોથી જનસંઘ ડૉ. રામ મનોહર લોહીયાની આગેવાની હેઠળ રાજ્યની સૌપ્રથમ બિનકોંગ્રેસી સંયુક્ત વિધાયક દળની સરકાર બનાવવામાં સફળ રહ્યું હતું. ૧૯૭૭ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં નાનાજી નવનિર્મિત જનતા પક્ષના નેજા હેઠળ બલરામપુર મતવિસ્તારમાંથી સૌપ્રથમ વખતે સંસદ સભ્ય ચૂંટાયા હતા. ૧૯૯૯માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રીય જનતાંત્રિક જોડાણની સરકારે તેમને રાજ્યસભામાં નિયુક્ત કર્યા હતા.

## સમાજસેવા 
નાનાજી ૧૯૮૦ની સાલમાં સક્રિય રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ લઈને પૂર્ણ સમય માટે સમાજસેવાના કાર્યમાં જોડાયા હતા. નાનાજીએ કૃષિ,કુટીર ઉદ્યોગ, આરોગ્ય અને ગ્રામીણ શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં પોતાનું યોગદાન આપ્યું હતું. સમાજસેવાના ભાગરુપે તેઓ *મંથન*સામયિકનું પ્રકાશન કરતા હતા. નાનાજી દ્વારા ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્ય પ્રદેશના ૫૦૦ જેટલા ગામોમાં સામાજીક ઘડતરનું કાર્ય કર્યું હતું. નાનાજીએ ચિત્રકૂટમાં *ચિત્રકૂટ ગ્રામોદય વિદ્યાલય*ની સ્થાપના કરી હતી. આ ઉપરાંત બૂંદેલખંડ વિસ્તારના ૧૫૦થી વધારે ગામડાઓમાં એકાત્મ માનવવાદનો પ્રચાર કર્યો હતો. સમાજસેવાના આ પ્રયાસો બદલ ભારત સરકાર ધ્વારા ૧૯૯૯માં પદ્મ વિભૂષણ અને ૨૦૧૯માં દેશનો સર્વોચ્ય નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્નનો ઇલ્કાબ મરણોત્તર આપવામાં આવ્યો હતો.

## મૃત્યુ 
નાનાજીનું મૃત્યુ ૨૭મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦ના રોજ ચિત્રકૂટ ખાતે થયું હતું. તેમના અંતિમ સંસ્કાર તેઓની ઇચ્છા અનુસાર દેહ દાન કરીને કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૦માં મૃત્યુ
કાહુ-જો-દડો

**કાહુ-જો-દડો** જે **મીરપુર ખાસ સ્તૂપ** તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે એક પ્રાચીન બૌદ્ધ સ્તૂપ છે જે પાકિસ્તાનના સિંધમાં મીરપુર ખાસ પુરાતત્વીય સ્થળ પર જોવા મળે છે. આ સ્થળ ૩૦ એકરમાં ફેલાયેલું છે. ૧૯૧૦ પહેલાં પૂર્ણ થયેલા ખોદકામમાં ઈંટો આધારિત આ વિશાળ સ્તૂપમાંથી મળી આવેલી અસંખ્ય ટેરાકોટા મૂર્તિઓ હવે વિશ્વના મુખ્ય સંગ્રહાલયોમાં જોવા મળે છે.  મીરપુર ખાસ સ્થળ નોંધપાત્ર છે કારણ કે તેના ખોદકામ દરમિયાન ઐતિહાસિક ભારતીય અને આરબ સિક્કાઓ મળી આવ્યા હતા. આનાથી ડેરીલ મેકલિન જેવા વિદ્વાનોએ સૂચવ્યું કે બૌદ્ધ ધર્મ ૧૦મી સદીની આસપાસ સિંધ પ્રદેશમાં વિકસી રહ્યો હતો અને ઇસ્લામિક વિજય પછી પશ્ચિમ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ દક્ષિણ એશિયાના આ ભાગોમાં લુપ્ત થઈ ગયો હતો.

પ્રારંભિક અનુમાનોએ આ સ્થળને ૪થી ૫મી સદીમાં મૂક્યું હતું. વર્તમાન સંશોધનો સૂચવે છે કે આ સ્તૂપ ૫મીથી ૬ઠ્ઠી સદીની શરૂઆત વચ્ચેનો છે, કારણ કે તેની કલાકૃતિઓ વધુ જટિલ છે અને તે ભારતમાં અજંતા અને ભીતરગાંવ જેવા સ્થળોએ જોવા મળતી કૃતિઓને મળતી આવે છે.  અહીંની ટેરાકોટાની કલાકૃતિઓમાં જટિલ અને સુંદર રીતે કોતરેલી બુદ્ધની મૂર્તિઓ તેમજ કેટલીક હિંદુ કલાકૃતિઓ જેવી કે બ્રહ્માનો સમાવેશ થાય છે. અહીં જોવા મળેલી આ વિવિધ ટેરાકોટા કલાકૃતિઓ ૬ઠ્ઠી થી ૧૦મી સદીની વચ્ચે વિવિધ રીતે બનાવવામાં આવી છે અને તેમાં *અવલોકિતેશ્વર પદ્મપાણી*ની ૭મી સદીની નોંધપાત્ર ચિત્રિત છબીનો સમાવેશ થાય છે. આ કલાકૃતિઓ સારનાથ અને મથુરામાં જોવા મળેલી વસ્તુઓ જેવી જ છે. ૭મી–૮મી સદીની લિપિમાં બૌદ્ધ સૂત્ર "યે ધર્મ હેતુ" ધરાવતી માટીની ગોળીઓ પણ મળી આવી હતી.

સિંધમાં કાર્યકારી બ્રિટિશ કમિશનર જનરલ જોન જેકબ ૧૯મી સદીમાં સૌપ્રથમ આ સ્થળ તરફ આકર્ષાયા હતા. તેમના ખોદકામમાં સ્ફટિક અને એમિથિસ્ટના કેટલાક ટુકડાઓ ધરાવતા ઝીણા માટીના વાસણોની ફૂલદાની મળી આવી હતી, જે કરાચી સંગ્રહાલયમાં મોકલવામાં આવી હતી. બુદ્ધને દર્શાવતા ટેરાકોટા શિલ્પોનો ઉપયોગ કરીને સ્તૂપને શણગારવામાં આવ્યો હતો.

હેનરી કાઉસન્સના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે વસાહતી યુગમાં સિંધના રેલવે કોન્ટ્રાક્ટરોએ ટ્રેક બેલાસ્ટ તરીકે ઉપયોગ કરવા માટે પ્રાચીન ઇંટોનો મોટો જથ્થો કાઢી નાખ્યો ત્યારે કાહુ-જો-દડો સાઇટને નોંધપાત્ર રીતે નુકસાન થયું હતું. ૨૦૦૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાન સરકારે રહેવાસીઓને સંકુલની બહાર અન્ય સાઇટ પર સ્થાનાંતરિત કર્યા હતા ત્યારે સાઇટ પર સ્થાનિક ગ્રામજનો દ્વારા કબજો કરવામાં આવ્યો હતો. સ્થાનિક બાંધકામ માટે ઈંટોની ચોરી કરવાની પ્રથાના કારણે સ્તૂપની હાલત વધુ ખરાબ થઈ છે અને સાઈટના  વિનાશને વધુ વેગ આપ્યો છે.

પ્રિન્સ ઑફ વેલ્સ મ્યુઝિયમ, મીરપુર ખાસ સ્તૂપની શૈલીને ગાંધારની ગ્રીકો-બૌદ્ધ કલા અને ગુપ્ત કલાના સંયોજન તરીકે વર્ણવે છે.
## ચિત્ર દીર્ઘા 

ચિત્ર:Buddhist stupa of Mirpur Khas.jpg|સ્તૂપ, ખોદકામ પહેલા અને પછી
ચિત્ર:Buddhist stupa of Mirpur Khas (drawing).jpg|મીરપુર ખાસનો બૌદ્ધ સ્તૂપ
ચિત્ર:Buddhist stupa of Mirpur Khas (elevation drawing).jpg|મીરપુર ખાસનો બૌદ્ધ સ્તૂપ (કલાકારનું પુનર્નિર્માણ)
ચિત્ર:Buddhist Stupa, Mirpur Khas Sindh Pakistan.jpg|બૌદ્ધ સ્તૂપની તળ યોજના, મીરપુર ખાસ
ચિત્ર:Buddha, da mirpur khas, sindh, pakistan, 410 dc ca.jpg|બુદ્ધ, મીરપુર ખાસ, લગભગ ઈ.સ. ૪૧૦
ચિત્ર:Devotee statue.JPG|ભક્ત પ્રતિમા.

## આ પણ જુઓ 
* દેવની મોરી

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* કાહુ-જો-દડો સંરક્ષણ 

શ્રેણી:સંસ્કૃતિ