સુવર્ણ મંદિર, અમૃતસર

**સુવર્ણ મંદિર** () અથવા **હર મંદિર સાહિબ** (), જેને સામાન્ય રીતે **સુવર્ણ મંદિર** અથવા **ભગવાનનું મંદિર** ઓળખાય છે, આ સમયમાં ક્દાચ ઋતુ પ્રમાણે ફરક હોઈ શકે. આ સ્થળના બાંધકામ નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક પ્રાર્થના સ્થળનું નિર્માણ કરવાનો હતો જેમાં દરે પંથ અને ફિરકાના લોકો આવી અને ભગવાનને પ્રાર્થના કરી શકે. શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ શીખ ધર્મનો સૌથી પવિત્ર ગ્રંથ છે,

## ઇતિહાસ 
શીખોના ચોથા ગુરુ, ગુરુ રામ દાસ ૧૫૭૭માં આ સરોવર ખોદાવડાવ્યું જે *અમૃત સર* તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું (અર્થાત : અમરત્વ પ્રદાન કરતાં અમૃતનું તળાવ), એમ કહેવાય છે કે એક કડિયાએ તે પથ્થરને સીધો કર્યો ત્યારે ગુરુ અર્જન એ કહ્યું તે તેઓ એક પવિત્ર માણસ જે જાણે છે શું હોનારત હર મંદિર સાહેબ પર આવી શકે છે તેના દ્વારા કરેલ કાર્ય ને વિખોર્યું છે. 

હરમંદિર સાહિબ પર ઇતિહાસમાં થયેલા હુમલાઓનું જેમકે અફઘાન અને મોગલ હુમલાઓ અને ૧૯૮૪નો ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર ભારતીય સેનાનો હુમલો આદિનું કારણ આ વાર્તા દ્વારા સમજાવવામાં આવે છે. જેના પછી સ્વતંત્ર શીખ દેશ ખાલિસ્તાન ની માંગણી શરૂ થઈ. 

આ મંદિરનું બાંધકામ ઈ.સ. ૧૬૦૪માં પૂર્ણ થયું. ગુરુ અર્જન દેવજી એ તેમાં આદિ ગ્રંથની સ્થાપના કરી અને તેમાં પ્રથમ ગ્રંથી-પાઠક તરીકે બાબા બુઢ્ઢાની વરણી કરી. અઢારમી સદીની મધ્યમાં અફઘાન હુમલો કે જે અહેમદશહ અબ્દલ્લીના સેનાપતિ જહાન ખાન દ્વારા કરાયો તેમાં આ મંદિરને ઘણું નુકશાન થયું અને ૧૭૬૦માં તેને ફરી બંધાવવું પડ્યું. અલબત, આ હુમલાના પ્રતિશોધ રૂપે શીખ સેનાને અફઘાન સેનાની શોધ માટે મોકલાઈ હતી. તેમને કોઈ પણ પ્રકારની દયા ન રાખવાનો આદેશ હતો અને ઐતિહાસિક પુરાવા બતાવે છે કે કોઈ દયા રખાઈ ન હતી. બંને સૈન્યો અમૃતસરથી દૂર પાંચ કિમી આગળ ટકરાઈ અને ત્યાં જહાન ખાનના સૈન્યને હણી દેવાયું. તેને સ્વયં સેનાપતિ દયાલ સિંઘે હણ્યો હતો. અત્યારે ૧૮૩૦ કરતાં જૂની કોઈ પાલખી હરમંદિર સાહીબમાં નથી. ઓપરેશન બ્લૂસ્ટાર સમયે તે નાશ પામી હતી. હુકમ સિંઘ ચિમ્ની એ હરમંદિર સાહિબના સુશોભન માટે દાન આપ્યું હતું.

## હરમંદિર સાહિબ પર મનાવાતા ઉત્સવો 
250px|thumb|right|Twin towers (*17 નક્શામાં*) રામગર્હીયા બુંગા

વૈશાખી અથવા બૈસાખી હરમંદિર સાહિબ માં મનાવાતો એક મહત્ત્વપૂર્ણ તહેવાર છે જે મોટે ભાગે એપ્રિલના બીજા અઠવાડીયામાં મનાવાય છે*(૧૩મી મોટે ભાગે)*. આ દિવસે શીખો ખાલસાની સ્થપનાને પણ મનાવે છે અને હરમંદિર સાહિબમાં ખૂબ ઉલ્લાસથી મનાવાય છે. શીખોના અન્ય ધાર્મિક દિવસો છેઃ ગુરુ તેગ બહાદુરનો શહીદી દિવસ, ગુરુ નાનકનો જન્મ દિવસ વગેરે. આમને પણ ધાર્મિક શ્રદ્ધા સાથે ઉજવાય છે. તેજ રીતે દિવાળીના દિવસે હરમંદિર સાહિબને દીવડાથી શણગારાય છે અને આતશબાજી કરાય છે. આવા અમુક ખાસ દિવસો ૧૦થી ૧૨૨ લાખ શ્રદ્ધાળુઓ હરમંદિર સહીબની મુલાકાત લે છે.

પોતાના જેવન કાળ દરમ્યાન એક વખતતો હરમંદિર સાહિબની યાત્રા શીખો અવશ્ય કરે છે, ખાસકરીને તેમના જન્મ દિવસે, લગ્ન પ્રસંગે, બાળક જન્મ વખતે, આદિ.

## ઓપરેશન બ્લ્યુ સ્ટાર 
જૂન 3 અને જૂન ૬ ૧૯૮૪ની વચ્ચે ભારતીય સેનાએ ઈંદિરા ગાંધીના આદેશ અનુસાર જરનૈલ સિંઘ ભિંદરવાલેને અટક કરવા માટે સુવર્ણ મંદિરમાં પ્રવેશ કર્યો. તેણે અમે તેમના અમુક અનુચરોએ હરમંદિર સાહિબમાં આશ્રય લીધો, અને તેને ત્રાસવાદી ગતિવિધી ફેલાવવાના ગુનામાં અટક કરવા માંગતી પોલીસનો સમનો કરતો રહ્યો.

તેણે હરમંદિર સાહિબ અને અન્ય ઈમારતોને સશત્ર કરી. એક નોંધ પ્રમાણે હળવી મશીન ગન આધુનીક સેલ્ફ લોડીંગ રાઈફલ આદિ આ સંકુલમાં લવાય હતાં

ઈંદિરા ગાંધી ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર ચલાવવાનો આદેશ આપ્યો, અને ભિંદરવાલેના ટેકેદાર અને સેના વચ્ચે ભીષણ ઝપાઝપી થઈ. આમાં ભિંદરવાલેના ઘણાં ટેકેદારો સૈનિકો અને નાગરિકો જેમને તે સમયે મંદિરથી બહાર જવા ન દેવાયા હતાં તેમાંના ઘણાં મૃત્યુ પામ્યા. સત્તાવાર સ્ત્રોત અનુસાર મૃતકોની સંખ્યા ૮૩ સૈનિકો અને ૪૯૨ નાગરિકો. આ હુમલામાં હરમંદિર સાહિબને પણ ઘણું નુકશાન થયું,ખાસ કરીને શ્રી અકાલ તખ્ત સાહિબ.
 
કહે છે ઓપરેશન બ્લુ સ્ટારના સમયે ઈંદિરા ગાંધીએ જનરલ વૈદ્યને એમ કહ્યું હતું કે "મને ભિંદરેવાલ મૃત જોઈએ છે."  ઘણાં શીખોએ આ હુમલાને તેમના પવિત્ર સ્થળ પરનો હુમલો ગણ્યો. તે પછીના ઓક્ટોબર મહિનામાં ઈંદિરા ગાંધીના બે શીખ અંગ રક્ષકોએ તેમની હત્યા કરી હતી..

[thumb|180px|right|[અકાલ તખ્ત: આજની સ્થિતી]]

૧૯૮૬માં શ્રી અકાલ તખ્ત સાહિબનું સમાર કામ કરવામાં આવ્યું, જેને રાજીવ ગાંધી સરકાર દ્વારા વગર વાતચિતે હાથ ધરાયું હતું, તેને કાઢી નખાયું. ૧૯૯૯માં શ્રી અકાલતખ્તનું સમાર કામ ભક્તો દ્વારા કરાયેલ શ્રમદાન દ્વારા ખતમ કરાયું.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Goldentemplee.jpg|હરમંદિર સાહિબ (સુવર્ણ મંદિર) પાર્શ્વભૂમિમાં ઘડિયાળ ટાવર.
ચિત્ર:Golden temple Akal Takhat.JPG|હરમંદિર સાહિબ અને પ્રભુના પગલાં
ચિત્ર:Baba Atal Amritsar.jpg|ગુરુદ્વારા બાબા અટલ, *(25)* નક્શા પર
ચિત્ર:Nishan sahib golden temple.jpg|નિશાન સાહિબ (ફ્લેગ સ્ટાફ) *(15)* નક્શા પર
ચિત્ર:Golden Temple 1.jpg|હરમંદિર સાહિબ સંકુલ
ચિત્ર:Golden-Temple-Jan-07.jpg|હરમંદિર સાહિબ
ચિત્ર:Golden Temple 00009.jpg|હરમંદિર સાહિબનું પ્રવેશ સંકુલની અંદરથી જોતાં
ચિત્ર:GoldenTemplePanorama.jpg|મુખ્ય ઈમારત અને સરોવરનું દ્રશ્ય
ચિત્ર:1s00 1189.jpg|હરમંદિર સાહેબ જતો પુલ *(10)* નક્શા પર
ચિત્ર:Golden Temple 1194.jpg
ચિત્ર:Golden Temple 1186.jpg|ધડિયાલ મિનાર દ્વાર અથવા હરમંદિર સાજહિબનું ઉત્તર દ્વાર*(2)* નક્શા પર
ચિત્ર:HarmindarSahib.jpg|હરમંદિર સહિબ, સીર્કા ૧૮૭૦
ચિત્ર:Langar house at Harminder sahib.jpg|આ લંગર કક્ષનો પ્રવેશ છે, સામાજિક રસોડું જ્યાં સૌને શાકાહારી ભોજન પીરસાય છે.
ચિત્ર:Harminder sahib5.jpg|હરમંદિર સાહિબ
ચિત્ર:Golden Temple India.jpg|હરમંદિર સાહિબની રોશની
ચિત્ર:HariMandirSahib 1880 BW Photo.jpg|મંદિરનો ૧૮૮૦નો શ્યામ ધવલ છાયા ચિત્ર
ચિત્ર:Golden Temple 2004 07 12.JPG|ગુરુદ્વારાની છાપરું

## સંબંધિત પુસ્તક 
* Sri Harmandir Sahib 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Gurkirpa.net 
* Sikhnet.com
* SacredSites.com 
* Sgpc.net 
* SriGuruGranthSahib.org
* A journalist’s report on his short tourism experience of Punjabi Sikh shrines
* Amritsar Portal
* Amritsar Paath 
* Pictures of the Harmandir Sahib  Pictures of the Harmandir Sahib from a backpackers trip around India.
* Some images of Sri Harmandir Sahib
* Golden Temple Photographs 
* Hotel In Amritsar Near Golden Temple
* From Prakash to Sukhasan - Images of Sri Harmandir Sahib 
* Video Tour - (Not Professional)

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:શીખ ધર્મ
શ્રેણી:પંજાબ