open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિ

**રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિ** (૬ ડિસેમ્બર, ૧૮૯૨ – ૬ ઓગસ્ટ, ૧૯૫૧) એ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળકાર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સાથે સંકળાયેલા રાજકારણી હતા. તેઓ મદ્રાસ ધારાસભામાં ચૂંટાનારા પ્રથમ મહિલા હતા. તેઓ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં મંત્રી તરીકે સેવા આપનાર પ્રથમ મહિલા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
રુક્મિણીનો જન્મ મદ્રાસ (વર્તમાન ચેન્નાઈ) ખાતે એક ખેડૂત પરિવારમાં થયો હતો. તેણીના દાદા રાજા ટી. રામરાવ જમીનદાર હતા. તેણીએ મદ્રાસની મહિલા ક્રિશ્ચિયન કૉલેજમાંથી બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી. તેમણે ડૉ. અચંતા લક્ષ્મીપતિ સાથે લગ્ન કર્યા હતા.

## કારકિર્દી 
### રાજકારણમાં પ્રવેશ 
૧૯૧૧માં તેણીએ મહિલા આંદોલનમાં પ્રવેશ કર્યો અને ભારત સ્ત્રી મહામંડળના સચિવ બન્યા હતા. ૧૯૧૭માં તેઓ ભારતીય મહિલા સંઘ (ડબલ્યુઆઇએ)માં જોડાયા હતા. તેમણે મહિલાઓના ઉત્થાન માટે તેમજ સ્ત્રીશિક્ષણ, બાળલગ્ન અને મહિલાલક્ષી અન્ય સામાજિક સુધારાઓ માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો.

૧૯૨૦ના દાયકામાં રુક્મિણીએ રાજકારણના ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો. તેમણે સ્વદેશી ચળવળમાં ભાગ લીધો અને ખાદી કાંતવાનું શરૂ કર્યું અને યુવતીઓને ખાદી પહેરવા માટે રાજી કરી હતી.

### સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામમાં ભૂમિકા 
૧૯૩૦માં મહાત્મા ગાંધીએ બ્રિટીશ સરકાર દ્વારા મીઠા પર લાદવામાં આવેલા કર સામે મીઠાના સત્યાગ્રહ આંદોલનની શરૂઆત કરી ત્યારે દેશના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ઘણી જગ્યાએ આ પ્રકારના વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા. દાંડી સત્યાગ્રહથી પ્રેરાઈને રાજાજીના નેતૃત્વ હેઠલ મદ્રાસ પ્રેસેડેન્સીના તિરુચીથી વેદનારાયમ સુધીની સત્યાગ્રહ યાત્રાનું આયોજન પસંદ કરેલા ૯૯ સત્યાગ્રહી સાથે કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં રુક્મિણી સહિતની ચાર મહિલાઓએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. તેમણે તેમના તમામ સોનાના આભૂષણો હરિજન કલ્યાણ ભંડોળમાં દાન આપી દીધા હતા. ૧૯૩૭ની ચૂંટણીમાં તેઓ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી ધારાસભામાં ચૂંટાયા હતા. ૧૫ જુલાઈ ૧૯૩૭ના રોજ તેઓ વિધાનસભાના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયાં હતાં. ૧ મે, ૧૯૪૬થી ૨૩ માર્ચ, ૧૯૪૭ દરમિયાન, તેઓ ટી. પ્રકાશમ્ મંત્રીમંડળમાં કેબિનેટ દરજ્જાના જાહેર આરોગ્ય મંત્રી હતા. તેઓ મંત્રીપદ મેળવનાર પ્રથમ (અને એકમાત્ર) મહિલા પ્રધાન હતા.

ઈ.સ. ૧૯૫૧માં ૫૮ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું. ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની યાદમાં ૧૯૯૭માં એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૫૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:રાજકારણી
સરલાદેવી ચૌધરાણી

**સરલા દેવી ચૌધરાણી** (જન્મ સરલા ઘોષાલ; ૯ સપ્ટેમ્બર ૧૮૭૨ – ૧૮ ઓગસ્ટ ૧૯૪૫) એક ભારતીય શિક્ષણવિદ્ અને રાજકીય કાર્યકર્તા હતા, જેમણે ૧૯૧૦માં અલ્હાબાદમાં ભારત સ્ત્રી મહામંડળની સ્થાપના કરી હતી. ભારતમાં રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહિલાઓની આ પ્રથમ સંસ્થા હતી. સંસ્થાનું એક પ્રાથમિક ધ્યેય સ્ત્રી શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનું હતું. સમગ્ર ભારતમાં મહિલાઓની સ્થિતિ સુધારવા માટે આ સંગઠને લાહોર, અલ્હાબાદ, દિલ્હી, કરાચી, અમૃતસર, હૈદરાબાદ, કાનપુર, બાંકુરા, હજારીબાગ, મિદનાપુર અને કોલકાતામાં અનેક શાખાઓ ખોલી હતી.

## પ્રારંભિક જીવન 
સરલાનો જન્મ ૯ સપ્ટેમ્બર ૧૮૭૨ના રોજ કોલકાતાના જોરાશાંકોમાં એક જાણીતા બંગાળી બૌદ્ધિક પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા જાનકીનાથ ઘોષાલ બંગાળ કોંગ્રેસના પ્રથમ સચિવોમાંના એક હતા. તેમની માતા સ્વર્ણકુમારી દેવી, એક પ્રખ્યાત લેખિકા, બ્રહ્મોસમાજના પ્રખ્યાત નેતા દેવેન્દ્રનાથ ટાગોરની પુત્રી અને કવિ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના પિતરાઈ બહેન હતા. તેની મોટી બહેન, હિરણમયી, એક લેખિકા અને વિધવાગૃહની સ્થાપક હતી. સરલા દેવીનો પરિવાર બ્રહ્મધર્મનો અનુયાયી હતો. આ ધર્મની સ્થાપના રામમોહન રાયે કરી હતી અને પછીથી સરલાના દાદા દેવેન્દ્રનાથ ટાગોરે તેનો વિકાસ કર્યો હતો.

૧૮૯૦માં, તેમણે બેથુન કોલેજમાંથી અંગ્રેજી સાહિત્યમાં બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી. બીએની પરીક્ષામાં ટોચની મહિલા ઉમેદવાર હોવાને કારણે તેમને કોલેજનો પ્રથમ પદ્માવતી સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

૧૮૯૫થી ૧૮૯૯ સુધી તેમણે *ભારતી*નું સંપાદન તેમની માતા અને બહેન સાથે સંયુક્ત રીતે કર્યું હતું, અને ત્યાર બાદ ૧૮૯૯થી ૧૯૦૭ સુધી તેમણે પોતાની મેળે જ દેશભક્તિનો પ્રચાર કરવાનો અને સામયિકના સાહિત્યિક ધોરણને ઊંચું લાવવાનો ધ્યેય રાખ્યો હતો. ૧૯૦૪માં તેમણે કોલકાતામાં લક્ષ્મી ભંડાર (મહિલા સ્ટોર)ની શરૂઆત કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ મહિલાઓ દ્વારા ઉત્પાદિત દેશી હસ્તકળાઓને લોકપ્રિય બનાવવાનો હતો. ૧૯૧૦માં તેમણે ભારત સ્ત્રી મહામંડળ (અખિલ ભારતીય મહિલા સંગઠન)ની સ્થાપના કરી હતી, દેશભરમાં અનેક શાખાઓ સાથે, તેણે વર્ગ, જાતિ અને ધર્મને ધ્યાનમાં લીધા વિના મહિલાઓ માટે શિક્ષણ અને વ્યાવસાયિક તાલીમને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.

તેમણે ગાંધી સાથે આખા ભારતમાં પ્રવાસ કર્યો હતો. જ્યારે તેઓ અલગ હોય ત્યારે, તેઓ વારંવાર પત્રોની આપ-લે કરતા હતા. રવીન્દ્ર ભારતી યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર પ્રોફેસર સબ્યસાચી બાસુ રે ચૌધરીના જણાવ્યા અનુસાર, બંને વચ્ચેનો સંબંધ ગાઢ હોવા છતાં પરસ્પર પ્રશંસાથી વિશેષ કશું જ નહોતો.

તેમના એકના એક પુત્ર દીપકે ગાંધીજીની પૌત્રી રાધા સાથે લગ્ન કર્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૪૫માં મૃત્યુ
શૂન્ય ભેદભાવ દિવસ

**શૂન્ય ભેદભાવ દિવસ** એ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો દ્વારા દર વર્ષે ૧ માર્ચના રોજ ઉજવવામાં આવતો વાર્ષિક દિવસ છે. આ દિવસનો હેતુ યુએનના તમામ સભ્ય દેશોમાં કાયદા સમક્ષ અને વ્યવહારમાં સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ દિવસની સૌપ્રથમ ઉજવણી ૧ માર્ચ, ૨૦૧૪ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને યુએનએઇડ્સ (UNAIDS – એચઆઇવી/એઇડ્સ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો સંયુક્ત કાર્યક્રમ)ના કાર્યકારી નિદેશક મિશેલ સિદિબેએ તે જ વર્ષે ૨૭મી ફેબ્રુઆરીએ બેઇજિંગમાં એક પ્રમુખ કાર્યક્રમ સાથે તેની શરૂઆત કરી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭માં, યુએનએઇડ્સે લોકોને "શૂન્ય ભેદભાવની આસપાસ અવાજ ઉઠાવવા, બોલવા અને મહત્વાકાંક્ષાઓ, લક્ષ્યો અને સપનાઓ પ્રાપ્ત કરવાના માર્ગમાં ઉભા રહેવાના માર્ગમાં ભેદભાવને અટકાવવા" હાકલ કરી હતી.

આ દિવસની વિશેષ કરીને યુએનએઇડ્સ જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા નોંધ લેવામાં આવી છે જે એચઆઇવી/એઇડ્સ સાથે જીવી રહેલા લોકો સામે ભેદભાવનો સામનો કરે છે. લાઇબેરિયાના રાષ્ટ્રીય એઇડ્સ આયોગના અધ્યક્ષ ડૉ. ઇવાન એફ. કૈમેનોરના જણાવ્યા અનુસાર, "એચઆઇવી સંબંધિત લાંછન અને ભેદભાવ વ્યાપક છે અને આપણા લાઇબેરિયા સહિત વિશ્વના લગભગ દરેક ભાગમાં અસ્તિત્વમાં છે." સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ અંતર્ગત ૨૦૧૭માં આ ઉજવણી એચ.આઇ.વી /એઇડ્સથી સંક્રમિત એલજીબીટીઆઈ સમુદાયના લોકોને સમર્પિત કરવામાં આવી હતી, જેઓ ભેદભાવનો સામનો કરે છે.

ભારતમાં પ્રચારકોએ આ દિવસનો ઉપયોગ એલજીબીટીઆઈ સમુદાય સામે ભેદભાવને વધુ સંભવિત બનાવતા કાયદાઓ સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે કર્યો છે, ખાસ કરીને દેશમાં સમલૈંગિકતાને અપરાધ તરીકે ગણાવતા કાયદા (ભારતીય દંડ સંહિતા, એસ ૩૭૭) ને રદ કરવાના અગાઉના અભિયાન દરમિયાન તેનો વિશેષ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. 

૨૦૧૫માં, કેલિફોર્નિયામાં આર્મેનિયન અમેરિકનોએ આર્મેનિયન નરસંહારના પીડિતોને યાદ કરવા માટે શૂન્ય ભેદભાવ દિવસ પર *ડાઇ-ઇન* કાર્યક્રમ આયોજીત કર્યો હતો. આ કાર્યક્રમ અંતર્ગત લોકોના એક જૂથ જાણે કે તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હોય તેમ જાહેર સ્થળે સૂઈ જઈ સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓને અટકાવી દીધી હતી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* યુએનએઇડ્સ દ્વારા શૂન્ય ભેદભાવ દિવસ

શ્રેણી:મહત્વના દિવસો
રંભા (અપ્સરા)

**રંભા** (સંસ્કૃત: रम्भा) એ હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં સ્વર્ગની અગ્રણી અપ્સરાઓમાંની એક છે. નૃત્ય, સંગીત અને સૌંદર્યની કળામાં તેની સિદ્ધિઓમાં તે અજોડ હોવાને કારણે તેની પ્રશંસા કરવામાં આવે છે.

## દંતકથા
### જન્મ
મહાકાવ્ય મહાભારતના આદિ પર્વ અનુસાર રંભા અને તેની અપ્સરા બહેનો આલ્મ્બુશા, મિશ્રકેશી, વિધ્યુત્પર્ણ, તિલોત્તમા, અરુણા, રક્ષિતા, મનોરમા, સુબાહુ, કેશિની, સુરત અને સૂરજ એ ઋષિ કશ્યપ અને તેમની પત્ની પ્રધાની પુત્રીઓ છે. ભાગવત પુરાણમાં અપ્સરાઓની માતાનું નામ મુનિ છે.

કેટલાક પૌરાણિક શાસ્ત્રોમાં, એક અલગ વૃત્તાંત જોવા મળે છે, જે મુજબ સમુદ્ર મંથન દરમિયાન ક્ષિર સાગર (દૂધનો સમુદ્ર) માંથી રંભા અને અન્ય અપ્સરાઓનો ઉદભવ થયો હતો.

### વિશ્વામિત્ર સાથે ભેટો 
રંભા અને અન્ય અપ્સરાઓને દેવોના રાજા ઇન્દ્ર દ્વારા વારંવાર ઋષિમુનિઓને લલચાવવા અને આત્મ-ત્યાગ અને તપસ્યા દ્વારા દૈવી શક્તિઓ પ્રાપ્ત ન થાય તેની ખાતરી કરવા માટે મોકલવામાં આવે છે.

મહાકાવ્ય રામાયણના બાળ કાંડમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે કે રંભાને ઇન્દ્ર દ્વારા વિશ્વામિત્રની તપસ્યામાં ખલેલ પહોંચાડવાની સૂચના આપવામાં આવી છે, જે એક ઋષિ છે, જેમને અગાઉ મેનકા નામની બીજી અપ્સરા દ્વારા લલચાવવામાં આવ્યા હતા. વિશ્વામિત્રને ખબર પડી કે ઇન્દ્રએ તેને લલચાવવા માટે બીજી એક અપ્સરા મોકલી છે, તેથી ગુસ્સે ભરાયેલા વિશ્વમિત્ર તેને દસ હજાર વર્ષ સુધી એક ખડકમાં રૂપાંતરિત થવાનો શ્રાપ આપે છે જ્યાં સુધી એક બ્રાહ્મણ તેને શ્રાપમાંથી મુક્ત ન કરે. 

રોષે ભરાયેલા નલકુવર રાવણને શ્રાપ આપે છે કે જો તે ક્યારેય વાસનાથી કોઈ સ્ત્રી વિરુદ્ધ હિંસા કરે તો તેનું માથું સાત ટુકડા થઈ જાય. રામની પત્ની સીતા, જેનું રાવણ પાછળથી બળજબરીથી અપહરણ કરે છે, તે માત્ર શ્રાપને કારણે રાવણની વાસનામાંથી બચી જાય છે. સીતાનું તેમનું અપહરણ રામના હાથે તેના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.

### શુક સાથે ભેટો 
રંભાને કાવ્ય *શૃંગારજ્ઞાનનિર્ણયા* ('પ્રેમ અને જ્ઞાન વચ્ચેનો તફાવત')માં દર્શાવવામાં આવી છે, જ્યાં તેને શુક નામના એક યુવાન ઋષિને લલચાવવા માટે મોકલવામાં આવે છે, પરંતુ તેના બદલે તે તેની સાથે વાતચીત કરે છે. તે શુકને સમજાવવા માટે શૃંગારિક સ્વરનો ઉપયોગ કરે છે કે માણસનું જીવન પ્રેમ વિના નિરર્થક છે, જેના પર તે પ્રતિકાર કરે છે કે જો કોઈ માણસ સર્વોચ્ચ શાણપણ પ્રાપ્ત કરવામાં અસમર્થ હોય તો તેનું જીવન નકામું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
ઘૃતાચી

**ઘૃતાચી** () એ હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં એક અગ્રણી અપ્સરા છે. તેણી પોતાની સુંદરતા તેમજ દૈવીય અને માનવીય બંને પ્રકારના પુરુષોને આકર્ષવા તેમજ તેમના બાળકોની માતા બનવા માટે જાણીતી છે.

## સાહિત્ય 
ઘૃતાચી ઘણા હિંદુ ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે, જેમાં મહાકાવ્યો, રામાયણ અને મહાભારત તેમજ પુરાણોનો સમાવેશ થાય છે. તે અપ્સરાઓના દૈવિકા ('દૈવી') વર્ગ સંબંધિત હોવાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, અને ભારતીય ચંદ્ર-સૌર કેલેન્ડરમાં એક મહિનો કુંભ રાશિની અધ્યક્ષતા કરે છે. શાસ્ત્રોમાં ઋષિમુનિઓ, ગાંધર્વો (અવકાશી સંગીતકારો), દેવતાઓ અને રાજાઓ સહિત પુરુષોને લલચાવવાની તેની યોગ્યતાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

વામન પુરાણ અનુસાર, ઘૃતાચી એક સમયે દેવતાઓના સ્થપતિ વિશ્વકર્મા સાથે રહેતી હતી અને તેમને ચિત્રાંગદા નામની પુત્રી હતી. વિશ્વકર્મા પોતાની પુત્રીને કોઈની પણ સાથે લગ્ન કરવાની મનાઈ ફરમાવે છે, જેના કારણે જ્યાં સુધી તેને પુત્ર ન જન્મે ત્યાં સુધી તેને વાનર (વાંદરો) બનવાનો શ્રાપ આપવામાં આવે છે; ઘૃતાચી *નલ*ને જન્મ આપીને તેને મુક્ત કરે છે, જે પાછળથી રામની મદદ કરે છે. 

મહાભારતના આદિ પર્વમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે કે, ભારદ્વાજ ઋષિની નજર ગંગા નદીમાં સ્નાન કરતી ઘૃતાચી પર પડે છે. તેણીને જોઈને ઋષિ યૌન ઉત્તેજના અનુભવે છે અને ટોપલીમાં સ્ખલન કરે છે. જેનાથી એક પુત્ર દ્રોણનો જન્મ થાય છે, જે બાદમાં પાંડવો અને કૌરવોના ગુરુ બને છે. શલ્ય પર્વ જણાવે છે કે આવી જ એક ઘટના બીજી વખત બની હતી, આ વખતે શ્રુતવતી નામની પુત્રીનો જન્મ થયો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ

ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (જી.એમ.આર.સી) એ ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકાર વચ્ચેની સંયુક્ત સાહસ કંપની છે.  તેની સ્થાપના ૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦ના રોજ રૂ.૨૦૨ કરોડ (અંદાજે US$૨૫ મિલિયન)ના પ્રારંભિક રોકાણ સાથે કરવામાં આવી હતી.  કંપનીનું મુખ્ય મથક ગાંધીનગર, ગુજરાત, ભારતમાં આવેલ છે.

## યોજના 
### ચાલુ થયેલ યોજના 
### બાંધકામ હેઠળ 
  

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતમાં મેટ્રો પરિવહન
અવતાર સૈની

thumb|અવતાર સૈની, ૨૦૨૨માં
**અવતાર સૈની** (મૃત્યુ ૨૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪) એક ભારતીય માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇનર અને ડેવલપર હતા, જેઓ માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇન સંબંધિત પેટન્ટ ધરાવતા હતા. તેઓ ઇન્ટેલના દક્ષિણ એશિયા વિભાગના વડા પણ હતા. તેઓ ઇન્ટેલ ખાતે પેન્ટિયમ પ્રોસેસરની ડિઝાઇન અને વિકાસમાં તેમની નેતૃત્વની ભૂમિકા માટે જાણીતા હતા.

## કારકિર્દી અને સિદ્ધિઓ 
સૈનીએ વી.જે.ટી.આઈ., મુંબઈમાંથી ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગમાં સ્નાતકની પદવી અને મિનેસોટા યુનિવર્સિટીમાંથી ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગમાં અનુસ્નાતક પદવી મેળવી હતી.

એપ્રિલ ૧૯૮૨માં, તેઓ મેગ્નેટિક બબલ મેમોરીઝના ક્ષેત્રમાં પ્રોડક્ટ એન્જિનિયર તરીકે ઇન્ટેલમાં જોડાયા. ૧૯૮૦ના દાયકામાં તેણે ઇન્ટેલ ૮૦૩૮૬ પર સર્કિટ ડિઝાઇનર અને ૮૦૪૮૬ પર માઇક્રો-આર્કિટેક્ટ/લોજિક ડિઝાઇનર તરીકે કામ કર્યું.

૧૯૮૯માં, તેમને પેન્ટિયમ પ્રોસેસર ડિઝાઇન ટીમના સહ-નેતા તરીકે બઢતી આપવામાં આવી હતી જ્યાં તેમણે મોટી વિશાળ ઉત્પાદનનું સંચાલન કર્યું હતું. ૧૯૯૪માં, સૈનીને ઇન્ટેલના સાન્ટા ક્લેરા માઇક્રોપ્રોસેસર વિભાગના જનરલ મેનેજર તરીકે બઢતી આપવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમણે ઇન્ટેલની આગામી પેઢીના ૬૪-બીટ આર્કિટેક્ચરના માઇક્રોપ્રોસેસરનું સંચાલન કર્યું હતું.

મે ૧૯૯૬માં, તેઓ ફોલ્સમ, કેલિફોર્નિયામાં ઇન્ટેલના પ્લેટફોર્મ વિભાગના વડા તરીકે ગયા, જ્યાં તેઓ ચિપસેટ અને ગ્રાફિક્સ સોલ્યુશન્સ માટે જવાબદાર હતા.

સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૯માં, સૈની દક્ષિણ એશિયાના ઇન્ટેલના ડિરેક્ટર તરીકે ભારતમાં સ્થાયી થયા. તેમણે જાન્યુઆરી ૨૦૦૪માં ઇન્ટેલ કંપની છોડી દીધી.

સૈની પાસે માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇન સંબંધિત સાત પેટન્ટ હતી.

## મૃત્યુ 
૨૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ના રોજ નવી મુંબઈમાં જ્યારે તેઓ સાયકલ ચલાવી રહ્યા હતા ત્યારે પાછળથી એક ટેક્સીએ તેમને ટક્કર મારી હતી અને તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૨૦૨૪માં મૃત્યુ
ગંગેય ડોલ્ફિન

ભારતની ગંગા અને બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં જોવા મળતી ગંગેય ડોલ્ફિન મીઠા પાણીની પ્રજાતિ છે. તે સામાન્ય રીતે ઊંડા અને શાંત વહેણવાળા નદીપ્રવાહના ક્ષેત્રોમાં વસે છે. દુનિયાની અત્યંત ગીચ વસ્તી ધરાવતા પ્રદેશમાંથી વહેતી ગંગા નદીમાં જોવા મળે છે. નદીમાં છોડવામાં આવતું ગંદું પાણી, કાંપના કારણે થતું નદીનું પુરાણ, નદીમાં થતું વહાણવટું, વગેરે જેવા પરિબળો તેના અસ્તિત્વ સામે ખતરો ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રજાતિની ડોલ્ફિન વારંવાર સપાટી પર શ્વાસ લેવા આવે છે અને ત્યારે તે સૂ - સૂ એવો અવાજ કરે છે તેથી સ્થાનિકો તેને સોંસ, સૂસૂ કે સુઈસના નામે પણ ઓળખે છે.

## પ્રાકૃતિક આવાસ 
ગંગેય ડોલ્ફિન કુદરતી રીતે ભારત, નેપાળ અને બાંગ્લાદેશમાં જોવા મળે છે. ભારતમાં તે ગંગા, બ્રહ્મપુત્રા અને ચંબલ નદીઓમાં જોવા મળી આવે છે.

શ્રેણી:જળચર
પુષ્પાબેન મહેતા

**પુષ્પા જનાર્દનરાય મહેતા**, (૨૧ માર્ચ ૧૯૦૫ - ૨ એપ્રિલ ૧૯૮૮) જેઓ **પુષ્પાબેન મહેતા** તરીકે પણ ઓળખાય છે, ગુજરાતના સામાજિક કાર્યકર અને રાજકારણી હતા. તેમણે અમદાવાદ અને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં અનેક મહિલા અને બાળ કલ્યાણ સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી અને તેમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેઓ ૧૯૫૨ થી ૧૯૬૨ દરમિયાન સતત સૌરાષ્ટ્ર, બોમ્બે અને ગુજરાત રાજ્યોના વિધાનસભાના સભ્ય તરીકે રહ્યા હતા. ૧૯૬૬ થી ૧૯૭૨ સુધી તેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય તરીકે રહ્યા હતા. ૧૯૫૬માં તેમને પદ્મભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
પુષ્પાબેનનો જન્મ ૨૧ માર્ચ ૧૯૦૫ના રોજ વેરાવળમાં (હાલ ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં) જૂનાગઢ રાજ્યના અધિકારી હરપ્રસાદ દેસાઈ અને હેતુબાને ત્યાં થયો હતો.  વેરાવળની સ્થાનિક કન્યા શાળામાં અભ્યાસ કર્યા બાદ, તેઓ ૧૯૧૫માં અમદાવાદની મહાલક્ષ્મી સ્ત્રી તાલીમ કોલેજની પ્રાયોગિક શાળામાં જોડાયા. અમદાવાદમાં પ્લેગને પગલે તેણીનો પરિવાર વેરાવળ પરત ફર્યો હતો.

તેમના લગ્ન ૨૫ જાન્યુઆરી ૧૯૨૦ ના રોજ વેરાવળમાં ભાવનગરના શિક્ષક જનાર્દન મહેતા સાથે થયા હતા. તેઓ તેમના લગ્ન પછી તેમના પતિ સાથે કરાચી ગયા, જ્યાં જનાર્દન BVS પારસી હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક હતા. જનાર્દનના અગાઉના લગ્નથી તેમને એક સાવકો પુત્ર હતો. ઉષા તેમની એકમાત્ર પુત્રી હતી, જેનો જન્મ ૧૯૨૨માં થયો હતો. તેઓ સૌરાષ્ટ્ર વિધાનસભાના પ્રથમ સ્પીકર હતા. 

૨ એપ્રિલ ૧૯૮૮ના રોજ અમદાવાદમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

## પુરસ્કારો 
૧૯૮૩માં તેમને મહિલા અને બાળ કલ્યાણ માટે જમનાલાલ બજાજ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમને જાહેર બાબતોમાં યોગદાન માટે ૧૯૫૬માં ભારતના ત્રીજા સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
### ગ્રંથસૂચિ 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૦૫માં જન્મ
શ્રેણી:સમાજ સેવક
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
સૌરભ ચૌહાણ

સૌરવ ચૌહાણ (જન્મ ૨૭ મે ૨૦૦૦) એક ભારતીય ક્રિકેટર છે જે સ્થાનિક ક્રિકેટમાં ગુજરાત અને ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગમાં રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગ્લોરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.[૧][૨] તે ડાબા હાથનો બેટ્સમેન છે અને સૈયદ મુશ્તાક અલી ટ્રોફીમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦ બોલ રમવા સાથે એક ઇનિંગમાં સૌથી વધુ સ્ટ્રાઇક રેટનો રેકોર્ડ ધરાવે છે.[૧][૩][૪]

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ભારતીય ક્રિકેટ ખેલાડી
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૨૦૦૦માં જન્મ
કસૂંબો

**કસૂંબો** એ વિજયગીરી બાવા દ્વારા નિર્દેશિત ભારતીય ગુજરાતી ઐતિહાસિક ડ્રામા ફિલ્મ છે. તેમાં રોનક કામદાર , ધર્મેન્દ્ર ગોહિલ, દર્શન પંડ્યા , ચેતન ધાનાણી, શ્રદ્ધા ડાંગર , મોનલ ગજ્જર અને ફિરોઝ ઈરાની મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. તે ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ ના રોજ ગુજરાતનાં સિનેમાઘરોમાં પ્રકાશિત થઈ હતી.

## વાર્તા 
અલાઉદ્દીન ખિલજીના ગુજરાત પરના આક્રમણ દરમિયાન , શેત્રુંજય ની તળેટીમાં આવેલા આદિપુર ગામના સ્થાનિક વડા દાદુ બારોટ, શેત્રુંજય ડુંગર પરના પાલીતાણાના જૈન મંદિરોને લૂંટ થી અને વિનાશથી બચાવવા માટે યોદ્ધાઓના નાના જૂથનું નેતૃત્વ કરે છે.

## પાત્રો 
### મુખ્ય કલાકારો 
* અમર બારોટ તરીકે રોનક કામદાર
* દાદુ બારોટ તરીકે ધર્મેન્દ્ર ગોહિલ
* અલાઉદ્દીન ખિલજીની ભૂમિકામાં દર્શન પંડ્યા
* અર્જુન તરીકે ચેતન ધાનાણી
* સુઝાન તરીકે શ્રદ્ધા ડાંગર
* રોશનની ભૂમિકામાં મોનલ ગજ્જર
* વિસાભા તરીકે ફિરોઝ ઈરાની

### સહાયક કલાકારો 
* ઝુબૈદા તરીકે કોમલ ઠાકર
* અલાફ ખાન તરીકે વિશાલ વૈશ્ય
* મીઠીબા તરીકે કલ્પના ગાગડેકર
* વેદો ખોખર તરીકે બિમલ ત્રિવેદી
* મેઘજી તરીકે જય ભટ્ટ
* નાગરાજ તરીકે જગજીતસિંહ વાઢેર
* જાદવભા તરીકે મયુર સોનેજી
* રણમલ તરીકે વૃતંત ગોરાડિયા
* પોપટ તરીકે ભાર્ગવ પરમાર
* મુનિ મહારાજ તરીકે મનોજ શાહ
* પૂજારી તરીકે રાગી જાની

## ઉત્પાદન 
આ ફિલ્મ વિમલકુમાર ધામીની નવલકથા અમર બલિદાન પરથી લેવામાં આવી છે. તે અંદાજે રૂ.૧૫ કરોડ (US$૧.૯ મિલિયન) ના ખર્ચે બનાવવામાં આવી છે. શૂટિંગ માટે ૧૬ એકર (૬.૫ હેક્ટર) વિસ્તારમાં ફિલ્મનો સેટ બનાવવામાં આવ્યો હતો.

## માર્કેટિંગ અને પ્રકાશન 
આ ફિલ્મનું ટીઝર ૨૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ના રોજ વિજયગીરી ફિલ્મોસની યુ-ટ્યુબ ચેનલ ઉપર પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ના રોજ ગુજરાતનાં સિનેમાઘરોમાં પ્રકાશીત થઈ હતી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
*
તારીખ એ ખાનદાન એ તિમુરીયાહ

**તારીખ એ ખાનદાન એ તિમુરીયાહ**, જેને "તૈમૂરના વંશજોના વૃત્તાંત" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ૧૬મી સદીની હસ્તપ્રત છે, જે મુઘલ સમ્રાટ અકબર દ્વારા લખવામાં આવી હતી. તે ઈરાન અને ભારત તૈમૂર વંશજ વિશે વિગતો આપે છે તે સમ્રાટ અકબરના શાસન દરમિયાન ૧૫૭૭-૧૫૭૮માં બનાવવામાં આવી હતું. આ ગ્રંથ સમ્રાટના વ્યક્તિગત ઉપયોગ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો, આમ તેના અંગત પુસ્તકાલયમાં એક કિંમતી સ્થાન મેળવ્યું હતું. આ ગ્રંથ, શ્રેષ્ઠ કાગળ પર અંકિત કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ૧૩૩ ચિત્રોનો સંગ્રહ છે, જે દસવંત, મિસ્કિન, માધો મુકુંદ, હૈદર કાશ્મીરી, મિસકીન, મનોહર અને બસાવન જેવા ૫૧ અગ્રણી કલાકારો દ્વારા સહયોગથી રચવામાં આવ્યા છે.  આ જટિલ રીતે વિગતવાર અને શુદ્ધ ચિત્રો મુઘલ કલાત્મક અભિવ્યક્તિની પરાકાષ્ઠાનું ઉદાહરણ છે. લેખિત લખાણમાં સુલેખન છે જે આર્ટવર્ક દ્વારા નિર્ધારિત ધોરણો સાથે મેળ ખાય છે. 

૨૦૧૧માં, તે યુનેસ્કો વિશ્વ સ્મૃતિમાં શામેલ થઈ હતી. મૂળ હસ્તપ્રત ખુદા બખ્શ ઓરિએન્ટલ પબ્લિક લાઇબ્રેરીમાં સંરક્ષિત છે.

આ હસ્તપ્રત એકમાત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતી નકલ હોવા છે જે તૈમૂર અને તેના વંશજોના ઇતિહાસને ઈરાન અને ભારતમાં જોડે છે, જેમાં મુઘલ શાસકો બાબર, હુમાયુ અને અકબર સમાવેશ છે.

## સંદર્ભો
ગુંજન સક્સેના

**ગુંજન સક્સેના** (જન્મ ૧૯૭૫) ભારતીય વાયુસેનાના અધિકારી અને ભૂતપૂર્વ હેલિકોપ્ટર પાયલોટ છે. તેઓ ૧૯૯૬માં ભારતીય વાયુ સેનામાં જોડાયા હતા અને ૧૯૯૯ના કારગિલ યુદ્ધમાં સહભાગી થયા હતા. તેઓ યુદ્ધમેદાનમાં ઉડ્ડયન કરનાર પ્રથમ મહિલાઓમાંના એક છે. બોલિવૂડ ફિલ્મ *ગુંજન સક્સેનાઃ ધ કારગિલ ગર્લ* તેમના જીવનથી પ્રેરિત છે.

તેમની આત્મકથા, *ધ કારગિલ ગર્લ*, પેંગ્વિન પબ્લિશર્સ દ્વારા ફિલ્મ સાથે પ્રગટ કરવામાં આવી હતી, આ પુસ્તક તેમણે લેખક-જોડી કિરણ નિર્વાણ સાથે મળીને લખી હતી.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ એક સૈન્ય પરિવારમાં થયો હતો.  તેમના પિતા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ અનુપ કુમાર સક્સેના અને ભાઈ લેફ્ટનન્ટ કર્નેલ અંશુમન, બંનેએ ભારતીય સેનામાં સેવાઓ આપી હતી. તેમણે નવી દિલ્હી ખાતે દિલ્હી યુનિવર્સિટીની હંસરાજ કૉલેજથી ભૌતિકશાસ્ત્રમાં વિજ્ઞાન સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી.

## ભારતીય વાયુસેનાની સેવા 
તેઓ એ છ મહિલાઓમાંનાં એક હતા જેઓ ૧૯૯૬માં પાયલોટ તરીકે ભારતીય વાયુ સેના (આઈ.એ.એફ)માં જોડાયા હતા.  વાયુ સેના માટે મહિલા હવાઈ દળના તાલીમાર્થીઓની આ ચોથી બેચ હતી. તેમની પ્રથમ પોસ્ટિંગ ઉધમપુર ખાતે ફ્લાઇટ લેફ્ટનન્ટ તરીકે ૧૩૨ ફોરવર્ડ એરિયા કંટ્રોલના ભાગરૂપે થઈ હતી. ફ્લાઇંગ ઓફિસર તરીકે જ્યારે તેમણે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ઉડાન ભરી હતી ત્યારે તેઓ ૨૪ વર્ષના હતા અને શ્રીનગરમાં ફરજ બજાવતા હતા. કારગિલ યુદ્ધમાં, ઓપરેશન વિજયના ભાગરૂપે, ઘાયલોને બહાર કાઢવા ઉપરાંત, તેમણે દ્રાસ અને બટાલિક આગળના વિસ્તારોમાં સૈનિકોને પરિવહન પુરવઠો પૂરો પાડવામાં મદદ કરી હતી.  દુશ્મનની સ્થિતિઓનું મેપિંગ કરવા જેવા સર્વીલિયન્સના કાર્યો પણ તેમને સોંપવામાં આવ્યા હતા. 

## લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 
રચના બિસ્ત રાવત દ્વારા લખાયેલા પુસ્તક *કારગિલ અનટોલ્ડ સ્ટોરીઝ ફ્રોમ ધ વૉર*નું એક પ્રકરણ ગુંજન સક્સેના પર આધારિત છે.

ગુંજન સક્સેનાએ લેખક-જોડી કિરણ નિર્વાણ સાથે તેમની આત્મકથા '*ધ* *કારગિલ ગર્લ*' લખી છે. તેન પર આધારિત ફિલ્મ સાથે પેંગ્વિન પબ્લિશર્સ દ્વારા આ પુસ્તકનું પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૦માં નેટફ્લિક્સ પર પ્રસારિત બોલિવૂડ ફિલ્મ *ગુંજન સક્સેનાઃ ધ કારગિલ ગર્લ* તેમના જીવનથી પ્રેરિત છે. આ ફિલ્મમાં સક્સેનાનું પાત્ર જ્હાન્વી કપૂર દ્વારા ભજવવામાં આવ્યું છે. આ ફિલ્મનું નિર્માણ ધર્મા પ્રોડક્શન અને ઝી સ્ટુડિયો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. સક્સેનાના પિતા અને ભાઈની ભૂમિકા પંકજ ત્રિપાઠી અને અંગદ બેદી અન્ય લોકપ્રિય ભૂમિકાઓમાં ભજવી છે.[૨]

## મીડિયાની ભૂલો 
ફિલ્મ રજૂ થયા પછી સક્સેના વિશે કેટલીક હકીકતોને લઈને મૂંઝવણ હતી. એનડીટીવીના એક લેખમાં તેમણે કેટલીક સ્પષ્ટતા કરી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૭૫માં જન્મ
ગોવિંદભાઈ ધોળકિયા

**ગોવિંદભાઈ લાલજીભાઈ ધોળકિયા** એક ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિ છે જે એપ્રિલ ૨૦૨૪થી ગુજરાતની બેઠક પર ભારતીય જનતા પાર્ટીના પ્રતિનિધિ તરીકે રાજ્ય સભાના સભ્ય છે.

## પારિતોષિકો 
* યુ.એસ. ગ્રીન બિલ્ડિંગ કાઉન્સિલ તરફથી **લિડરશિપ એવોર્ડ** (૨૦૧૭)

## માધ્યમોમાં 
### પુસ્તક 
* 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ
વાઇકોમ સત્યાગ્રહ

**વાઇકોમ સત્યાગ્રહ**, એ ૩૦ માર્ચ, ૧૯૨૪થી ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૨૫ સુધી, ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યમાં આવેલા વાઇકોમ મંદિરના પ્રતિબંધિત જાહેર વાતાવરણમાં પ્રવેશ માટે અહિંસક આંદોલન હતું. ત્રાવણકોરનું રાજ્ય તેની કઠોર અને દમનકારી જાતિ પ્રણાલી માટે જાણીતું હતું. કોંગ્રેસના નેતાઓ ટી.કે.માધવન, કે.કેલપ્પન, કે.પી. કેસાવા મેનન, જ્યોર્જ જોસેફ, ઇ.વી.રામાસામી "પેરિયાર"ની આગેવાની હેઠળની આ ઝુંબેશ વિવિધ સમુદાયો અને વિવિધ કાર્યકરો દ્વારા આપવામાં આવેલા સક્રિય સમર્થન અને સહભાગિતા માટે જાણીતી છે. આ આંદોલનની કલ્પના એઝાવા જાતિના કોંગ્રેસના નેતા અને શ્રી નારાયણ ગુરુના અનુયાયી ટી. કે. માધવને કરી હતી. તેમાં એઝાવાઓ અને 'અસ્પૃશ્યો'ને વાઇકોમ મંદિરની આસપાસના રસ્તાઓનો ઉપયોગ કરવાના અધિકારની માંગ કરવામાં આવી હતી.

મહાત્મા ગાંધીની દરમિયાનગીરી બાદ, રિજન્ટ (રાજ્યાધિકારી) સેતુ લક્ષ્મીબાઈ સાથે સમાધાન થયું હતું, જેમણે ધરપકડ કરાયેલા તમામ લોકોને મુક્ત કર્યા હતા અને તમામ જાતિઓ માટે વાઇકોમ મહાદેવ મંદિર તરફ જતા ઉત્તર, દક્ષિણ અને પશ્ચિમ જાહેર માર્ગો ખોલ્યા હતા. સેતુ લક્ષ્મીબાઈએ પૂર્વીય રસ્તો ખોલવાની ના પાડી દીધી. આ સમાધાનની ઇ. વી. રામાસામી "પેરિયાર" અને અન્ય કેટલાક લોકોએ ટીકા કરી હતી. માત્ર ૧૯૩૬માં, મંદિર પ્રવેશની ઘોષણા પછી, પૂર્વીય રસ્તા સુધી પહોંચવાની અને નીચલી જાતિના લોકોને મંદિરમાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં ગાંધી રાજ્યમાં સમુદાયની સ્થિતિથી અજાણ હોવા છતાં, આંદોલન માટે પોતાનો ટેકો જાહેર કર્યો હતો ("જો કાયદો હસ્તક્ષેપ કરે તો તમારે મંદિરોમાં અને કોર્ટમાં કારાવાસમાં પ્રવેશ કરવો જ જોઇએ"). *શ્રી નારાયણ ધર્મ પરિપાલન યોગમે* પણ આંદોલનને મંજૂરી આપી હતી. કે.કુમાર, એ.કે.પિલ્લાઇ, ચિત્તેઝાથુ સાંકુ પિલ્લઇ, બેરિસ્ટર જ્યોર્જ જોસેફ, ઇવી રામાસ્વામી નાઇકર, જેઓ પેરિયાર તરીકે પણ ઓળખાય છે, ઐય્યામુથુ ગૌદર અને કે.વેલાયુધા મેનનનો સમાવેશ થાય છે. આ સહભાગિતાને કારણે પેરિયારને "વાઇકોમના હીરો" નું બિરુદ મળ્યું. કેટલાક કટ્ટરપંથી સહભાગીઓ જેમ કે. ઐયપ્પન સામ્યવાદના સ્વરૂપો સાથે સંકળાયેલા હતા.

* ત્રાવણકોરના રાજા મુલમ થિરુનાલનું મૃત્યુ ઓગસ્ટ, ૧૯૨૪માં થયું હતું. ત્રાવણકોર વિધાન પરિષદમાં એઝાવા લોકોને મંદિર નજીક રસ્તાનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ આપવાના ઠરાવને એક મતથી પરાજય આપવામાં આવ્યો હતો (ઓક્ટોબર ૧૯૨૪માં રજૂ કરવામાં આવેલા તમામ સત્તાવાર સભ્યો દ્વારા તેનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જેનું મતદાન ફેબ્રુઆરી, ૧૯૨૫માં થયું હતું). ત્યારબાદ આ કાર્યકરો પ્રતિબંધિત રસ્તાઓમાં પ્રવેશ નહીં કરે તેવી સમજથી પોલીસને પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી. નવા રસ્તાઓએ પણ નીચલી જાતિઓને વાઇકોમ મંદિરના નજીકના વાતાવરણથી પૂરતા પ્રમાણમાં દૂર રાખી હતી.

## નોંધ 
## સંદર્ભ
ત્રિદેવી

**ત્રિદેવી** () એ હિંદુ ધર્મમાં સર્વોચ્ચ દેવત્વની ત્રિમૂર્તિ છે, જે પ્રતિષ્ઠિત દેવી-દેવતાઓની ત્રયીમાં કાં તો ત્રિમૂર્તિના સ્ત્રીસ્વરૂપ અથવા સંપ્રદાયના આધારે પુરૂષવાચી ત્રિમૂર્તિના જીવનસાથી તરીકે સામેલ છે. આ ત્રયી સામાન્ય રીતે હિન્દુ દેવીઓ સરસ્વતી, લક્ષ્મી અને પાર્વતી દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. શક્તિવાદમાં આ ત્રિગુણ દેવીઓ મૂળ-પ્રકૃતિ અથવા આદિ પરાશક્તિનો આવિર્ભાવ છે.

## નારી ત્રિમૂર્તિ 
હિંદુ ધર્મના પરંપરાગત એન્ડ્રોસેન્ટ્રીક સંપ્રદાયોમાં, નારી ત્રિદેવી દેવીઓને વધુ પ્રખ્યાત પુરૂષવાચી ત્રિમૂર્તિ દેવતાઓ પ્રત્યે સમકાલીન અને સહાયક દેવતાઓ તરીકે મૂકવામાં આવે છે. શક્તિવાદમાં, સ્ત્રી ત્રિદેવી દેવીઓને સર્જક (મહાસરસ્વતી), સંરક્ષક (મહાલક્ષ્મી) અને વિનાશક (મહાકાળી)ની પ્રખ્યાત ભૂમિકાઓ આપવામાં આવી છે જેમાં પુરુષપ્રધાન ત્રિમૂર્તિ દેવતાઓને સ્ત્રી ત્રિદેવીના કારક તરીકે સહાયક દેવીઓ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવે છે.

## ત્રિમૂર્તિની પત્નીઓ
સરસ્વતી વિદ્યા, કલા અને સંગીતની દેવી છે, તેમજ બ્રહ્માંડ નિર્માતા બ્રહ્માની પત્ની છે.

લક્ષ્મી ભાગ્ય, સંપત્તિ, ફળદ્રુપતા, શુભતા, પ્રકાશ, અને ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક પરિપૂર્ણતાની દેવી છે, તેમજ સંરક્ષક વિષ્ણુની પત્ની છે. જો કે, લક્ષ્મી માત્ર ભૌતિક સંપત્તિની જ નહિ, પરંતુ અમૂર્ત સમૃદ્ધિ, જેમ કે મહિમા, ભવ્યતા, આનંદ, ઉલ્લાસ અને મહાનતા અને આધ્યાત્મિક પરિપૂર્ણતા, જે મોક્ષમાં રૂપાંતરિત થાય છે, તેની પણ પ્રતિક છે.

પાર્વતી શક્તિ, યુદ્ધ, સૌંદર્ય અને પ્રેમની દેવી છે. તે શિવની પત્ની છે, જે અનિષ્ટનો નાશ કરનાર અથવા પરિવર્તક છે.

## મહત્વ 
મહાસરસ્વતીને દેવી ભાગવત પુરાણમાં શુમ્બની હત્યા કરનાર તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે, જે સૂચવે છે કે તેને સરસ્વતી સાથે બહુ ઓછો સંબંધ છે.

મહાલક્ષ્મી દેવીનું સમૃદ્ધિ પાસું છે. તેના બે સ્વરૂપ છે: વિષ્ણુ-પ્રિય લક્ષ્મી અને રાજ્યલક્ષ્મી. પ્રથમ પવિત્રતા અને સદ્‌ગુણનું મૂર્ત સ્વરૂપ છે. દ્વિતીય સ્વરૂપ રાજાઓ સાથે સંબંધિત છે. રાજ્યલક્ષ્મી ચંચળ અને આવેગજન્ય હોવાનું જણાવાયું છે. તે એ તમામ જગ્યાઓમાં પ્રવેશ કરે છે જ્યાં પુણ્ય અને દાન મળી શકે છે, અને આ બંને (પુણ્ય અને દાન) કોઈ પણ જગ્યાએથી અદૃશ્ય થઈ જાય કે તરત જ રાજ્યલક્ષ્મી પણ તે જગ્યાએથી અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

મહાકાળી અંધકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તે શુદ્ધ તમસનું પ્રતીક છે. મહાકાળી એ દેવીના ત્રણ પ્રાથમિક સ્વરૂપોમાંનું એક છે. તે દેવીનું એક શક્તિશાળી વૈશ્વિક પાસું હોવાનું કહેવાય છે, અને તમસ નામની ગુણ (સાર્વત્રિક ઊર્જા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને તે પરિવર્તનની સાર્વત્રિક શક્તિનું વ્યક્તિત્વ છે, જે સમયની સર્વોત્કૃષ્ટ શક્તિ છે.

## ભારતની બહાર 
બૌદ્ધ ધર્મ અને જાપાની શિન્ટો દેવતાઓ સાથેના સમન્વયવાદ દ્વારા, ત્રિદેવીએ જાપાની પૌરાણિક કથાઓમાં બેન્ઝાઈટેન્યો (સરસ્વતી), કિસ્શોટેન્યો (લક્ષ્મી) અને ડાઇકોકુટેન્યો (મહાકાલી અથવા પાર્વતી)ની દેવીઓ તરીકે પ્રવેશ કર્યો છે.

## આ પણ જુઓ 
* દુર્ગા
* ત્રિમૂર્તિ

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
હનુમાન દાંડી મંદિર

**હનુમાન દાંડી મંદિર** એ એક હિંદુ મંદિર છે, જે ભારતના ગુજરાત રાજ્યના દરિયાકાંઠે આવેલા એક દ્વીપ બેટ દ્વારકા પર આવેલું છે. આ મંદિર હનુમાન અને તેમના પુત્ર મકરધ્વજને સમર્પિત છે. બેટ દ્વારકાના દ્વારકાધીશ મંદિરથી આશરે ૫ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું આ મંદિર અનોખું છે કારણ કે તેમાં હનુમાન અને મકરધ્વજની મૂર્તિઓ છે, જેમાં પરંપરાગત રીતે બ્રહ્મચારી ગણાતા હનુમાનનું તેમના વંશ સાથેનું દુર્લભ ચિત્રણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

## દંતકથા 
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, રામાયણના યુદ્ધ દરમિયાન, હનુમાનનો સામનો મકરધ્વજ સાથે થયો હતો, જેનો જન્મ એક માછલી દ્વારા હનુમાનના પરસેવાના ટીપાંનું સેવન કરવાથી થયો હતો. આ મંદિર તેમની મુલાકાતની યાદ અપાવે છે અને હનુમાનની વિદ્યામાં ફરજ, શૌર્ય અને પારિવારિક બંધનોના વિષયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

## વાસ્તુકળા 
મંદિરનું સ્થાપત્ય ગુજરાતી શૈલીના લાક્ષણિક તત્વોને મૂર્તિમંત કરે છે, પરંતુ તે નોંધપાત્ર રીતે સરળ છે, જે સુશોભનને બદલે મૂર્તિઓની પવિત્રતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

## તીર્થયાત્રા 
હનુમાન દાંડી મંદિર એક મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થાન છે, જે હનુમાનને અંજલિ આપવા આવતા ભક્તોને આકર્ષિત કરે છે તેમજ હનુમાન અને મકરધ્વજ વચ્ચેના અદ્વિતીય પિતા-પુત્ર સંબંધનું અન્વેષણ કરે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મંદિરો
પ્રહલાદ બ્રહ્મભટ્ટ

**પ્રહલાદ દામોદરદાસ બ્રહ્મભટ્ટ** (૨૨ ઓગસ્ટ ૧૯૦૮ – ૧૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૭) ગુજરાતી ભાષાના નવલકથાકાર, ટૂંકી વાર્તા લેખક, જીવનચરિત્રકાર અને પત્રકાર હતા, જેઓ તેમની સામાજિક નવલકથાઓ માટે જાણીતા હતા. તેમણે ૯૦થી વધુ નવલકથાઓ લખી હતી, જેમાંથી કેટલીક નવલકથાઓ પરથી ફિલ્મોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.

## જીવન 
પ્રહલાદ બ્રહ્મભટ્ટનો જન્મ ૨૨ ઓગસ્ટ ૧૯૦૮ના રોજ અમદાવાદ ખાતે થયો હતો. તેમણે સંદેશ અખબારમાં પત્રકાર તરીકેની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી, અને ત્યાર બાદ 'સેવક' સામયિકમાં સંપાદક તરીકે અને જનસત્તા દૈનિકમાં સહ-સંપાદક તરીકે જોડાયા હતા. તેમનું અવસાન ૧૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૭ના રોજ અમદાવાદમાં થયું હતું.

તેમની ટૂંકી વાર્તાઓ 'ઉમા' (૧૯૩૮), 'અધૂરા ફેરા' (૧૯૪૬) અને 'જિંદગીના રુખ' (૧૯૬૪) શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે. તેમણે અનેક જીવનચરિત્રો લખ્યા હતા, જેમાં નોંધપાત્ર એવા  ભગતસિંહ પર આધારિત 'લાહોરનો શહીદ ભગતસિંહ', સુભાષચંદ્ર બોઝ પર આધારિત 'નેતાજી' અને બોઝના સહયોગીઓ પર આધારિત 'નેતાજીના સાથીદારો'નો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૦૮માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
સમરજિતસિંહ ગાયકવાડ

**સમરજીતસિંહ રણજીતસિંહ ગાયકવાડ** (જન્મ ૨૫ એપ્રિલ ૧૯૬૭) ક્રિકેટ પ્રશાસક અને ભૂતપૂર્વ પ્રથમ શ્રેણી ક્રિકેટર છે. ગાયકવાડ ભારતના બરોડા સ્ટેટના રાજા છે. તેમને ૨૦૧૩ના સમાધાન અંતર્ગત પરિવારની સંપત્તિનો મોટો હિસ્સો મળ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન અને પરિવાર 
સમરજીતસિંહનો જન્મ ૨૫ એપ્રિલ ૧૯૬૭ના રોજ રણજિતસિંહ પ્રતાપસિંહ ગાયકવાડ અને શુભાંગિનીરાજેના એકમાત્ર પુત્ર તરીકે થયો હતો. 

મે ૨૦૧૨માં તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી, સમરજીતસિંહને ૨૨ જૂન ૨૦૧૨ના રોજ લક્ષ્મી વિલાસ મહેલમાં પરંપરાગત સમારોહમાં મહારાજાનો તાજ પહેરાવવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ₹૨૦,૦૦૦ કરોડથી વધુ (૨૦૨૩માં ₹૩૪૦ બિલિયન અથવા ૪.૩ અબજ અમેરિકન ડોલરની સમકક્ષ) (૨૦૧૩માં ૩ અબજ અમેરિકન ડોલર) ના ૨૩ વર્ષ લાંબા કાનૂની વારસાના વિવાદનો ૨૦૧૩માં તેમના કાકા સંગ્રામસિંહ ગાયકવાડ સાથે સમાધાન કર્યું હતું. આ સમધાન દ્વારા સમરજીતસિંહે લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસની માલિકી મેળવી હતી, જેમાં મોતી બાગ સ્ટેડિયમ અને મહારાજા ફતેહસિંહ મ્યુઝિયમ સહિત મહેલ નજીકની ૬૦૦ એકર (૨૪૦ હેક્ટર) જમીનની સ્થાવર મિલકત, રાજા રવિ વર્માના કેટલાક ચિત્રો તેમજ ફતેહસિંહરાવની જંગમ મિલકતો જેવી કે સોનું, ચાંદી અને શાહી દાગીનાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ગુજરાતમાં અને ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં ૧૭ મંદિરોનું સંચાલન કરતા મંદિરોના ટ્રસ્ટનો પણ અંકુશ મેળવ્યો હતો.

## અંગત જીવન
વર્ષ ૨૦૦૨થી સમરજિતસિંહના લગ્ન રાધિકારાજે સાથે થયા છે, જે વાંકાનેર રાજ્યના રાજવી પરિવારમાંથી આવે છે. દંપતીને બે પુત્રીઓ છે. આ ચારેય શુભાંગિનીરાજે સાથે લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસમાં રહે છે, જે ભારતનું સૌથી મોટું ખાનગી નિવાસસ્થાન છે. મહારાજા બન્યા બાદ સમરજીતસિંહે તેમના લક્ષ્મી વિલાસ બેન્ક્વેટ્સ સાહસ હેઠળ ખાનગી સમારંભો માટે ભોજન સમારંભની સુવિધા તરીકે મહેલ સંકુલનો એક ભાગ ખુલ્લો મૂક્યો હતો. પરંતુ ૨૦૧૭થી તેઓ રાજકારણમાં નિષ્ક્રિય છે. બાદમાં તેઓ ક્રિકેટ એડમિનિસ્ટ્રેટર બન્યા અને બરોડા ક્રિકેટ એસોસિએશનના પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી. વર્ષ ૨૦૧૫થી તેઓ મોતી બાગ સ્ટેડિયમમાં ક્રિકેટ એકેડમી ચલાવે છે. ક્રિકેટ ઉપરાંત, તેઓ ગોલ્ફની રમતના ખેલાડી રહ્યા છે અને લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ સંકુલમાં ૧૦-હોલ ગોલ્ફ કોર્સ અને ક્લબહાઉસ બનાવ્યું.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૬૭માં જન્મ
શ્રેણી:ક્રિકેટર
શ્રેણી:વડોદરાના ક્રિકેટર ખેલાડી
ઓંડિવીરન

**ઓંડિવીરન પગડાઈ** (અથવા **ઓંડિ વીરન**) (મૃત્યુ ૨૦ ઓગસ્ટ ૧૭૭૧) ભારતીય કમાન્ડર-ઇન-ચીફ હતા, જેઓ તામિલ નાડુમાં બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે લડ્યા હતા.

ઓંડિવીરન અરુંથથિયાર સમુદાયમાંથી આવ્યા હતા અને તેમને એક નાયક તરીકે જોવામાં આવે છે. અરુંથથિયારોના દબાણને કારણે તમિલનાડુ સરકારે તિરુનેલવેલી જિલ્લામાં તેમનું સ્મારક બનાવ્યું હતું. આ સ્મારકનો શિલાન્યાસ ૨૦૧૧માં કરવામાં આવ્યો હતો.

## વિરાસત 
ભારતીય ટપાલ વિભાગે ૨૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૦ના રોજ ઓંડિવીરનની સ્મૃતિમાં ₹5 ની સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી.

૨૦૦૦ના દશકની મધ્યમાં તમિલનાડુના દલિત સમુદાયે સરકારને ઓંડિવીરનનું સ્મારક સ્થાપવા માટે અરજી કરી હતી. આ ઉપરાંત સ્મારકની સ્થાપના માટે જાહેર વિરોધ પ્રદર્શનો પણ આયોજીત કરવામાં આવ્યા હતા. આ સ્મારકનો શિલાન્યાસ રૂ.૪,૯,૦૦,૦૦૦ના ખર્ચે સૂચના અને જનસંપર્ક મંત્રી પરિતિ ઇલમવઝુતિએ ૨૦૧૧માં કર્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૭૭૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
રાવ ગોપાલસિંહ

**ગોપાલસિંહ રાઠોડ** (૧૮૭૨-૧૯૩૯) નો જન્મ હાલના રાજસ્થાનમાં થયો હતો, તેઓ રાજપૂતાના ખરવા રાજ્ય (અજમેર નજીક)ના શાસક હતા. બ્રિટિશરો સામે બળવો કરવા બદલ તેમને બ્યાવરથી આશરે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) દૂર સ્થિત તોડગઢ કિલ્લામાં ચાર વર્ષની કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.

તેઓ વર્ષ ૧૯૨૪ માટે અખિલ ભારતીય ક્ષત્રિય મહાસભાના પ્રમુખ હતા.

તેમના મૃત્યુની વર્ષગાંઠ પર દર વસંતઋતુમાં, ખરવા અને નજીકના ગામોના રહેવાસીઓ તેમના ભૂતપૂર્વ ઠાકુરની યાદમાં એક મેળા (ઉજવણી અથવા મેળો)માં એકઠા થાય છે. તેઓ જન્મથી જ રાઠોડ રાજપૂત હતા અને કોઈ પણ ભોગે રાજપૂત શાસકની તેમના લોકો પ્રત્યેની ફરજો નિભાવવામાં માનતા હતા.

૧૯૮૯માં, ભારત સરકારના ટપાલ વિભાગે તેમના સન્માનમાં તેમની તસવીર દર્શાવતી એક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૮૭૨માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૩૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
રાઘવન

**રાઘવન** (; જન્મ ૧૨ ડિસેમ્બર ૧૯૪૧) એક ભારતીય અભિનેતા છે જેમણે તેલુગુ, કન્નડ અને મલયાલમ ફિલ્મો સહિત ૧૦૦થી વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો છે. ૨૦૦૦ના દાયકાની શરૂઆતથી તે મલયાલમ અને તમિલ ટેલિવિઝન સિરિયલોમાં વધુ સક્રિય છે. તેમણે 'કિલિપટ્ટુ' (૧૯૮૭) દ્વારા દિગ્દર્શન ક્ષેત્રે પદાર્પણ કર્યું હતું. તેમને કેરળ સ્ટેટ ટેલિવિઝન એવોર્ડ્સ અને એશિયાનેટ ટેલિવિઝન એવોર્ડ્સ પણ મળ્યા છે.

## ફિલ્મોગ્રાફી 
### ફિલ્મો [ ફેરફાર | સ્ત્રોત બદલો ] 
### ટેલિવિઝન સિરિયલો 
### દિગ્દર્શક તરીકે 
### પટકથા લેખક તરીકે 
## પુરસ્કારો અને નામાંકન 
## સંદર્ભો 
## બાહ્ય લિંક્સ 
*

શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શકો
શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
પ્રતાપસિંહ રાવ ગાયકવાડ

શ્રીમંત મહારાજા સર પ્રતાપ સિંહ રાવ ગાયકવાડ (૨૯ જૂન ૧૯૦૮ - ૧૯ જુલાઈ ૧૯૬૮), જેઓ મરાઠાઓના ગાયકવાડ વંશના હતા, તેઓ બરોડાના શાસક મહારાજા હતા. ૧૯૩૯માં તેમના દાદા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાના અવસાન બાદ તેઓ ગાદી પર આવ્યા. ૧૯૪૭માં, બ્રિટિશ ભારતનું બે સ્વતંત્ર આધિપત્યમાં વિભાજન થયું અને પ્રતાપ સિંહે તેમના રાજ્યને ભારતના વર્ચસ્વમાં સામેલ કર્યું. ૧૯૪૯ સુધીમાં, બરોડા ભારતમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યું હતું.

પ્રતાપ સિંહે તેમનું બિરુદ અને અમુક વિશેષાધિકારો જાળવી રાખ્યા હતા, પરંતુ ૧૯૫૧માં તેમને કથિત રીતે બેજવાબદાર વર્તન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ તેમની બીજી પત્ની પીઠાપુરમની રાજકુમારી સીતા દેવી સાથે યુરોપમાં નિવૃત્ત થયા અને મોનૅકોમાં સ્થાયી થયા. ૧૯૬૮માં તેમનું અવસાન થયું અને તેમના મોટા પુત્ર ફતેહસિંહરાવ ગાયકવાડ તેમના અનુગામી બન્યા, જેઓ ૧૯૫૧થી મહારાજા તરીકે ફરજ બજાવતા હતા.

પ્રતાપ સિંહે તેમના દાદા સયાજીરાવની ઈચ્છા મુજબ ૧૯૪૯ માં બરોડાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરી અને "સર સયાજીરાવ ડાયમંડ જ્યુબિલી એન્ડ મેમોરિયલ ટ્રસ્ટ" ની સ્થાપના કરી, જે હજુ પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે ત્યાંના લોકોની શૈક્ષણિક અને અન્ય જરૂરિયાતો પૂરી પાડે છે.

## જીવનચરિત્ર
તેમને વારસામાં એવી એસ્ટેટ મળી હતી કે જેનું મૂલ્ય રૂઢિચુસ્ત રીતે $US300 મિલિયન (૧૯૩૯ ડૉલરમાં) કરતાં વધુ હતું, જેમાં $15 મિલિયનની અંદાજિત કિંમત સાથે જ્વેલરીનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ ૧૯૪૮માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના છ સપ્તાહના પ્રવાસે ગયા હતા, જ્યાં તેમનું અને તેમની બીજી પત્નીનું ઉચ્ચ સમાજના સલુન્સમાં સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓએ અમેરિકાની તેમની મુલાકાત દરમિયાન $10 મિલિયનનો ખર્ચ કર્યો હતો. વ્યાપકપણે વાંચેલા સમાચાર અહેવાલો પછી ભારત સરકારે બરોડાની તિજોરીનું ઓડિટ કર્યું અને તારણ કાઢ્યું કે ગાયકવાડે બરોડાની તિજોરીમાંથી ઘણી વ્યાજમુક્ત લોન લીધી હતી જેને તેઓ અયોગ્ય માનતા હતા. તે તેની US8 મિલિયન ડોલરની આવકમાંથી વાર્ષિક હપ્તામાં પૈસા પાછા ચૂકવવા સંમત થયા.

## કુટુંબ
તેમના પિતા ફતેહસિંહરાવ ગાયકવાડ અને માતા પદ્માવતીબાઈ સાહીબા હતા. તેમના પિતા દેખીતી રીતે વારસદાર હતા, પરંતુ તેઓ સિંહાસન પર ચઢી શકે તે પહેલાં ૨૩ વર્ષની ઉંમરે મૃત્યુ પામ્યા હતા. ફતેહસિંહરાવના પિતા, સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાએ દારૂનો ત્યાગ કર્યો હતો, પરંતુ ફતેસિંહરાવ ભારે દારૂ પીતા હતા, જે તેમના વહેલા મૃત્યુમાં કારણ હોય શકે છે. સયાજીરાવ તેમના પુત્રના સાધારણ શૈક્ષણિક પ્રદર્શનથી નિરાશ થયા હતા, જેનો શ્રેય તેમણે તેમના બાળકો પાસે ઘણી સંપત્તિ અને ઘણા ઓછા લક્ષ્યોને આપ્યો હતો.

### લગ્ન અને બાળકો
પ્રતાપસિંહરાવે બે વાર લગ્ન કર્યા. ૧૯૨૯માં, તેમણે કોલ્હાપુર રાજ્યમાં હસુરના સરદાર માનસિંહરાવ સુબ્બારાવ ઘોરપડેની પુત્રી શાંતાદેવી (૧૯૧૪-૨૦૦૨) સાથે લગ્ન કર્યા. આ દંપતીને ત્રણ પુત્રો અને પાંચ પુત્રીઓ હતી:

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વડોદરાના રાજા
સુરત મેટ્રો

**સુરત મેટ્રો** એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના સુરત શહેરમાં સુરત માટે નિર્માણાધીન ઝડપી પરિવહન રેલ વ્યવસ્થા છે. ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧થી ૪૦.૩૫ કિલોમીટરની સંયુક્ત લંબાઈ ધરાવતા બે કોરિડોરનું બાંધકામ ચાલી રહ્યું છે.આ પ્રોજેક્ટ ડિસેમ્બર ૨૦૨૭ સુધીમાં ₹૧૨,૦૦૦ કરોડના અંદાજિત ખર્ચે પૂર્ણ થવાની ધારણા છે.

## ઈતિહાસ 
ઓગસ્ટ ૨૦૧૨માં સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (SMC) એ મેટ્રો પ્રોજેક્ટ માટે ચાર રેલમાર્ગોનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.   ગુજરાત સરકારે જાન્યુઆરી ૨૦૧૭માં આ પૈકી બે કોરિડોરને મંજૂરી આપી હતી.

કેન્દ્ર સરકારે ૧૧ માર્ચ ૨૦૧૯ના રોજ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી હતી. તેનો અમલ ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવશે. તેનું ધિરાણ મુખ્યત્વે ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકાર તરફથી ૫૦:૫૦ના ધોરણે ઇક્વિટી અને દ્વિપક્ષીય/બહુપક્ષીય એજન્સીઓ પાસેથી લોન દ્વારા કરવામાં આવશે.  ફ્રાંસ વિકાસ એજન્સી પ્રોજેક્ટ માટે ૨૫૦ મિલિયન યુરો ધિરાણ આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, જે અંગે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ એક ડીલ નક્કી થઈ હતી.  પ્રોજેક્ટ માટે ૯ માર્ચ ૨૦૧૯ના રોજ જાહેર રોકાણ બોર્ડ(PIB)એ  મંજૂર કર્યા.  ૧૭ ડિસેમ્બર ૨૦૨૧ના રોજ, જર્મની ડેવલપમેન્ટ બેંક KfW અને ભારત સરકારે પ્રોજેક્ટ માટે €442.26 મિલિયનના લોન કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. 

જૂન ૨૦૨૦માં તબક્કા-૧ માટે બાંધકામની અરજીઓ મંગાવવામાં આવી હતી.

આ પ્રોજેક્ટનો પાયો ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વડાપ્રધાનનરેન્દ્ર મોદી દ્વારા નાખવામાં આવ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ
** અમદાવાદ મેટ્રો

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:સુરત શહેર
શ્રેણી:ગુજરાતમાં મેટ્રો પરિવહન
વસ્ત્રાલ ગામ મેટ્રો સ્ટેશન

**વસ્ત્રાલ ગામ મેટ્રો સ્ટેશન** એ ભારતના અમદાવાદની અમદાવાદ મેટ્રોની બ્લુ લાઇનના પૂર્વ-પશ્ચિમ કોરિડોર પરનું ઉપલા સ્તરે આવેલું પશ્ચિમ છેવાડાનું અંતિમ મેટ્રો સ્ટેશન છે. આ મેટ્રો સ્ટેશન રીંગ રોડ મેટ્રો સર્કલ પાસે આવેલું છે આ રીંગ રોડ  દક્ષિણમાં ડીઝલ લોકો શેડ, વટવા તરફ અને ઉત્તરમાં અમદાવાદના એક પરા નરોડા તરફ દોરી જાય છે. આ મેટ્રો સ્ટેશન ૪ માર્ચ ૨૦૧૯ના દિવસે જાહેર જનતા માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું.[૧]

## સ્ટેશન લેઆઉટ 
## પ્રવેશ/નિકાસ 
## આ પણ જુઓ 
* અમદાવાદ મેટ્રો સ્ટેશનોની યાદી

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
*
ઝોલાવાડી

**ઝોલાવાડી** પશ્ચિમ ભારતમાં દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં આવેલા દીવ જિલ્લાના એકમાત્ર તાલુકા દીવમાં આવેલું એક ગામ છે, જે દીવ જિલ્લાના પશ્ચિમ મ્નધ્ય પ્રદેશમાં આવેલું છે.  ઝોલાવાડી ગામ દીવથી લગભગ ૧૬ કી.મી. દૂર છે. ઝોલાવાડી ગામમાં ગ્રામ પંચાયત આવેલી છે જે આસપાસના ડાંગરવાડી, કેવડી અને મલાલા ગામોને પણ આવરી લે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ
જૂની વડી અદાલત મેટ્રો સ્ટેશન

**જૂની વડી અદાલત** અથવા **ઓલ્ડ હાઇકોર્ટ** એ   અમદાવાદ મેટ્રોની બ્લુ લાઇનના પૂર્વ-પશ્ચિમ કોરિડોર પર અને લાલ લાઇનના ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોર પરનું મહત્વનું ઉચ્ચ અદલબદલ (એલિવેટેડ ઇન્ટરચેન્જ) મેટ્રો સ્ટેશન છે. આ મેટ્રો સ્ટેશનની આસપાસ **સરદાર પટેલ સ્વિમિંગ કોમ્પ્લેક્સ** અને ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાની મુખ્ય કચેરી સાથે **અમદાવાદની મુખ્ય ફેમિલી કોર્ટ** આવેલી છે. તે ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ જાહેર જનતા માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું અને સમગ્ર અમદાવાદ મેટ્રો નેટવર્કમાંનું પ્રથમ અને હાલ એક માત્ર ઇન્ટરચેન્જ મેટ્રો સ્ટેશન છે.

## આ પણ જુઓ 
* અમદાવાદ
* ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ
* સુરત મેટ્રો

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
ટાઇપ ૧ ડાયાબિટીસ

**ટાઇપ ૧ ડાયાબિટીસ** ( **T1D** ), જે અગાઉ **જુવેનાઇલ ડાયાબિટીસ** તરીકે ઓળખાતો હતો, તે ડાયાબિટીસનો એક પ્રકાર છે, જેમાં સ્વાદુપિંડ દ્વારા બહુ ઓછા પ્રમાણમાં અથવા નહીવત્ત ઇન્સ્યુલિન ઉત્ત્પન્ન થાય છે.  ઇન્સ્યુલિન એ શરીરને લોહીમાંની શર્કરા (સુગર)નો ઉપયોગ કરવા માટે જરૂરી હોર્મોન છે.  સારવાર આપવામાં આવે તે પહેલાં, આ પરિસ્થિતિના કારણે શરીરમાં લોહીમાં શર્કરા (સુગર)નું પ્રમાણ વધી જાય છે.  સામાન્ય લક્ષણોમાં વારંવાર પેશાબ કરવા જવું પડે, તરસમાં વધારો થવો, વધારે ભૂખ લાગવી અને વજનમાં ઘટાડો થવો તે છે.  સ્વાદુપિંડમાં રહેલા ઇન્સ્યુલિન બનાવવા માટે જવાબદાર બીટા કોષોનો, શરીરની સ્વયં-પ્રતિરક્ષાની પ્રક્રિયાના ભાગ રૂપે, નાશ થવાના પરિણામે આ સ્થિતિ ઉદ્ભવે છે.  ઑટોએન્ટિબોડીની હાજરીનું પરીક્ષણ કરીને ટાઇપ ૧ ડાયાબિટીસને ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસથી અલગ તારવી શકાય છે.  ડાયાબિટીસના દર્દી માટેનો યોગ્ય આહાર અને કસરત એ ડાયાબિટીસના યોગ્ય મેનેજમેન્ટના મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગો છે.  વૈશ્વિક સ્તરે અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યા અજ્ઞાત છે, જો કે એવો અંદાજ છે કે દર વર્ષે લગભગ ૮૦,૦૦૦ બાળકો આ રોગના ભોગ બને છે.  ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરૅશન ડાયાબિટીસ એટલાસની ૬ઠ્ઠી આવૃત્તિ અનુસાર, ભારતમાં ૦-૧૪ વર્ષના ૧૦૦,૦૦૦ બાળકો દીઠ ૩ નવા કેસ થાય છે. ભારતમાં ડાયાબિટીસના કેસનો ફેલાવો થવાના આંકડાં બદલાતાં રહે છે. તેમજ માહિતીના ત્રણ જુદાં-જુદાં આકડાં અનુસાર, કર્ણાટકમાં ૧૭.૯૩ કેસ/૧૦૦,૦૦૦ બાળકો, ચેન્નાઈમાં ૩.૨ કેસ/૧૦૦,૦૦૦ બાળકો અને કરનાલમાં ૧૦.૨ કેસ/૧૦૦,૦૦૦ બાળકો છે. પૂર્વ એશિયા અને લેટિન અમેરિકામાં દર વર્ષે ૧૦૦,૦૦૦ દીઠ આશરે ૧ નવા કેસ અને સ્કેન્ડિનેવિયા અને કુવૈતમાં દર વર્ષે ૧૦૦,૦૦૦ દીઠ આશરે ૩૦ નવા કેસ સાથે રોગના દરો વ્યાપકપણે જુદા જુદા છે.   તે સામાન્ય રીતે બાળકો અને યુવાન વયસ્કોમાં શરૂ થાય છે. 

## સંદર્ભ
સાલ્વાડોર ડાલી

**સાલ્વાડોર ડાલી** (૧૧ મે ૧૯૦૪ - ૨૩ જાન્યુઆરી ૧૯૮૯) સ્પેનિશ ચિત્રકાર, શિલ્પકાર, પટકથા લેખક અને લેખક હતા. તેમને અતિવાસ્તવવાદના મુખ્ય પ્રતિનિધિઓમાંના એક અને ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રખ્યાત ચિત્રકારોમાંના એક ગણવામાં આવે છે.

*ધ પર્સિસ્ટન્સ ઑફ મેમરી* એ તેમના સૌથી પ્રસિદ્ધ અતિવાસ્તવવાદી ચિત્રોમાંનું એક છે, ક્રાઇસ્ટ ઑફ સેન્ટ જ્હોન ઑફ ધ ક્રોસ એ તેમની ધાર્મિક રચના સાથેની મુખ્ય કૃતિઓમાંની એક છે.

શ્રેણી:ચિત્રકાર
શ્રેણી:સ્પેન
જગતપતિ જોશી

**જગતપતિ જોશી** (જન્મ ૧૪ જુલાઈ, ૧૯૩૨) એક ભારતીય પુરાતત્ત્વવિદ્ છે, જેમણે ધોળાવીરા અને સુરકોટડાના સિંધુ ખીણપ્રદેશની શોધ કરી હતી. જોશીએ ૧૯૮૭ થી ૧૯૯૦ દરમિયાન ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (એએસઆઈ) ના મહાનિદેશક તરીકે સેવા આપી હતી.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
જોશીનો જન્મ ૧૪ જુલાઈ, ૧૯૩૨ના રોજ સંયુક્ત પ્રાંતના અલ્મોડા ખાતે થયો હતો અને તેમનું શિક્ષણ લખનૌ વિશ્વવિદ્યાલયમાં થયું હતું, જ્યાં તેમણે ૧૯૫૪માં પ્રાચીન ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિમાં એમ.એ.ની પદવી મેળવી હતી. જોશીએ ૧૯૬૧ માં ભારતીય પુરાતત્ત્વીય સર્વેક્ષણની પુરાતત્ત્વ શાળા (સ્કૂલ ઓફ આર્કિયોલોજી)માંથી પી.જી. ડિપ્લોમા કર્યું હતું.

## કારકિર્દી 
જોશીએ ૧૯૫૬ થી ૨૦૦૧ દરમિયાન ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (એએસઆઈ)માં સેવા આપી હતી. તેમણે ૧૯૬૬માં ધોળાવીરાના સિંધુ ખીણ સ્થળની શોધ કરી અને એફ. રેમન્ડ ઓલ્ચિન સાથે માલવણનું ખોદકામ કર્યું હતું. તેમણે સુરકોટડાના હડપ્પીય સ્થળનું પણ ખોદકામ કર્યું હતું.

૧૯૮૭માં જોશીએ એએસઆઈના મહાનિદેશક (ડાયરેક્ટર જનરલ) તરીકે એમ. એસ. નાગરાજ રાવના સ્થાને કામ કર્યું અને ૧૯૯૦ સુધી સેવા આપી. ૧૯૯૩માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસને પગલે પુરાતત્ત્વવિદ્ એમ. સી. જોશીના સ્થાને સનદી અધિકારી અચલા મૌલિકની નિમણૂક કરવામાં આવી ત્યારે જોશીને મૌલિકના સલાહકાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. જો કે, જોશીએ એએસઆઈમાં કામગીરીના સુકાન સંભાળતા એક સનદી અધિકારી સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી અને મતભેદો ઊભા થયા હતા. પરિણામે ૧૯૯૫માં સલાહકારનું પદ નાબૂદ કરવામાં આવ્યું હતું.

## આ પણ જુઓ 
* શંભુદાન ગઢવી

## સંદર્ભ 
* 

શ્રેણી:૧૯૩૨માં જન્મ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
દેવી આંદોલન

**દેવી આંદોલન** એ એક સામાજિક સુધારાત્મક ચળવળ હતી, જેની શરૂઆત કોળી જ્ઞાતિએ ૧૯૨૦માં ભારતના ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યોમાં દારૂ અને માંસનો ત્યાગ કરવા માટે કરી હતી. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રની આસપાસના વિસ્તારોની જનજાતિઓ વચ્ચેની આ ચળવળમાં ભક્તિ આંદોલનના તત્ત્વો ભળ્યા હતા અને શાહુકારો અને દારૂના વેપારીઓના શોષણ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.

શરૂઆતમાં, દેવી ચળવળ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત રાજ્યોના થાણા, નાસિક, ભરૂચ અને વડોદરા જિલ્લામાં ફેલાઈ હતી. આદિવાસીઓ માટે તે સૌથી નોંધપાત્ર અને લાભદાયી ચળવળ હતી, કારણ કે આ ચળવળથી તેમની સ્થિતિમાં થોડો સુધારો થયો હતો.

૧૯૨૧માં મહાત્મા ગાંધી અસહકાર ચળવળ દરમિયાન ગુજરાત કોળી ખેડૂતો સમાજમાં સુધારા માટે ચળવળમાં વધુ સક્રિય હતા પરિણામે સુરત જિલ્લાની આબકારીની આવકમાં રૂ. ૩,૫૦,૦૦૦નો ઘટાડો થયો હતો. જલાલપોર તાલુકામાં મોટી સંખ્યામાં કોળી ખેડૂતોએ પોતાના તાડીના ઝાડ કાપી નાખ્યા હતા, અને ત્યાં દારૂ અને તાડીની દુકાનો પર ભારે ધરણાં કરવામાં આવ્યાં હતાં. જેઓએ દારૂ પીવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું તેઓએ ભારે સામાજિક બહિષ્કારનો ભોગ બનવું પડ્યું હતું. વલ્લભભાઈ પટેલના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ બરોડા સ્ટેટ પ્રજા મંડળ દ્વારા નવસારી જિલ્લામાં આંદોલન ચલાવવામાં આવ્યું હતું. આ ઝુંબેશ ૧૯૩૦-૩૧ની સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળ દરમિયાન પણ ચાલુ રહી હતી.

## આંદોલનનું પતન
જલાલપોર તાલુકાના એક પારસી તાડી-દુકાનના માલિકને સ્થાનિક રાષ્ટ્રવાદી શાળાને ૧૨૦ રૂપિયાનો દંડ ચૂકવવા દબાણ કરવા બદલ દેવી ચળવળ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આંદોલનકારીને ગેરવસૂલી માટે દોષી ઠેરવવામાં આવ્યો હતો અને પંદર દિવસની જેલ અને ૩૦૦ રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. જલાલપોર તાલુકામાં દેવીની હિલચાલ નબળી હતી અને ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૩ની શરૂઆતમાં સ્થાનિક પોલીસ વડાએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે આ કાર્યવાહીના પરિણામે ચળવળ મરી પરવારી હતી.

આખરે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા ચળવળના નેતાને સજા આપીને દેવી ચળવળને કચડી નાખવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાત
શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
૩૦ જાન્યુઆરી માર્ગ

**૩૦ જાન્યુઆરી માર્ગ** એ નવી દિલ્હી, ભારત ખાતે આવેલ એક માર્ગ છે. તે પહેલાં **અલ્બુકર્ક રોડ** તરીકે ઓળખાતો હતો. રસ્તાનું નામ, ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ના રોજ મોહનદાસ ગાંધીના મૃત્યુની યાદમાં આપવામાં આવ્યું છે.

ગાંધીજીએ તેમના જીવનના છેલ્લા પાંચ મહિના (૧૪૪ દિવસ) ૫ તીસ જાન્યુઆરી માર્ગ પર બિરલા હાઉસમાં બિરલા પરિવારના મહેમાન તરીકે વિતાવ્યા હતા. ૧૯૬૬માં ભારત સરકાર દ્વારા ગાંધીજીની સ્મૃતિને જાળવી રાખવા બિરલા આવાસની ખરીદી કરવામાં આવી હતી. ગાંધી સ્મૃતિને અડીને, ૬ તીસ જાન્યુઆરી માર્ગ પર, રાષ્ટ્રીય રક્ષા કૉલેજ (નેશનલ ડિફેન્સ કોલેજ ઓફ ઇન્ડિયા) આવેલી છે. દિલ્હીની નાગરિક સંસ્થા, નવી દિલ્હી નગરપાલિકા પરિષદ દ્વારા ૨૦૦૮માં અંદાજિત ₹૭.૬૩ કરોડના ખર્ચે તીસ જાન્યુઆરી માર્ગ, તીસ જાન્યુઆરી લેન અને નજીકના અન્ય વર્તુળોના નવીનીકરણ માટે મોટી યોજનાઓ રજૂ કરાઈ હતી. આ યોજના અંતર્ગત ગાંધી સ્મૃતિના નવા પદયાત્રી માર્ગો, સ્ટ્રીટ લાઇટિંગ, બાગાયતી ખેતી, રસ્તાઓની બંને બાજુએ સિંચાઈ લાઇનોના આયોજન ઉપરાંત તીસ જાન્યુઆરી માર્ગ, ગાંધી સ્મૃતિ અને ક્લેરિજ હોટેલની સામેથી કાર અને બસ પાર્કિંગને તીસ જાન્યુઆરી લેનમાં ખસેડવાનો સમાવેશ થતો હતો, જ્યાં નવા પાર્કિંગ વિસ્તારો વિકસાવવાના હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:માર્ગ સ્ટબ
ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય

**ઈન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલય** ભોપાલ, મધ્ય પ્રદેશ, ભારત ખાતે આવેલું એક સંગ્રહાલય છે જેને **માનવ જાતિનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય** અથવા **મનુષ્ય અને સંસ્કૃતિનું સંગ્રહાલય** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ સંગ્રહાલય શહેરની શ્યમાલ ટેકરીઓ પર લગભગ ૨૦૦ એકરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. આ સંગ્રહાલયમાં સમય અને સ્થાનના પરિપેક્ષમાં માનવજાતની કથા દર્શાવવામાં આવી છે. તે ભારતનું સૌથી મોટું નૃવંશશાસ્ત્રીય સંગ્રહાલય છે.

ભોપાલના ઉપલા તળાવ પર સ્થિત, રાષ્ટ્રીય માનવ સંગ્રહાલયમાં લેક વ્યૂ રોડ પરથી અથવા પ્રદર્શન શાળા નજીકના બીજા રસ્તા પરથી પ્રવેશ કરી શકાય છે. તે કેટલાક કાયમી પ્રદર્શનો ધરાવે છે, જેને વ્યાપકપણે ખુલ્લા પ્રદર્શનો, ઇન્ડોર ગેલેરીઓ (વીથી-સંકુલ અને ભોપાલ ગેલેરી) અને સમયાંતરે/કામચલાઉ પ્રદર્શનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં ઓનલાઇન પ્રદર્શનો, પ્રવાસ પ્રદર્શનો, વિશેષ પ્રદર્શનો અને ચાલુ પ્રદર્શનો હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલી અન્ય પ્રસ્તુતિઓ (પ્રેઝન્ટેશન્સ) પણ છે.

આ સંગ્રહાલયમાં ટ્રાઇબલ હેબિટેટ, કોસ્ટલ વિલેજ, ડેઝર્ટ વિલેજ, હિમાલયન વિલેજ, રોક આર્ટ હેરિટેજ, માઇથોલોજીકલ ટ્રેઇલ, રિવર વેલી કલ્ચર, ઐય્યનાર શ્રાઇન કોમ્પ્લેક્સ અને ટ્રેડિશનલ ટેકનોલોજી પાર્ક જેવા ઓપન-એર એક્ઝિબિશનનું નિર્માણ થયેલું છે.

આ સંગ્રહાલયમાં દક્ષિણ ભારત ક્ષેત્રનું પ્રાદેશિક કેન્દ્ર પણ છે, જે કર્ણાટકના મૈસૂરમાં સ્થિત છે.

## ઇતિહાસ
૧૯૭૦માં, કલકત્તામાં યોજાયેલા ભારતીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસના અધિવેશનના ભાગરૂપે, માનવશાસ્ત્ર અને પુરાતત્ત્વ વિભાગના પ્રમુખ સચિન રોયે તેમના અધ્યક્ષપદેથી કરેલા સંબોધનમાં દેશમાં 'માનવ જાતિના સંગ્રહાલય'ની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તે સમયે મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય સરકારે ૨૦૦ એકર જમીનની ફાળવણી કરી હતી અને તેના પરિણામે રાજ્યમાં આ સંગ્રહાલયની ઔપચારિક સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ ૨૧ એપ્રિલ, ૧૯૭૯ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રી ડો.પ્રતાપચંદ્ર ચંદેરના હસ્તે તેનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂમાં આ સંગ્રહાલય બહાવલપુર હાઉસ, નવી દિલ્હી ખાતે આવેલું હતું. 

સંગ્રહાલયમાં ભૌતિક સંસ્કૃતિ અને અમૂર્ત વારસાની પ્રસ્તુતિઓ પ્રદર્શિત કરવાની સાથે સાથે પ્રાકૃતિક લાક્ષણિકતાઓ, પરિદ્રશ્યો (લેન્ડસ્કેપ્સ) અને પારિસ્થિતિકીય પ્રણાલીઓ (ઇકોસિસ્ટમ્સ)ના વિવિધ સ્વરૂપોને પણ સંરક્ષિત રાખી પ્રસ્તુત કર્યા છે, જે તેમના સાંસ્કૃતિક, વૈજ્ઞાનિક, સૌંદર્યલક્ષી અથવા પારિસ્થિતિકીય મહત્વના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર મૂલ્ય ધરાવે છે.

સંગ્રહાલયના પૂર્વ નિદેશક (૧૯૯૪-૨૦૦૦) અને ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્રના સભ્ય સચિવ (૨૦૦૪-૨૦૦૯) કલ્યાણકુમાર ચક્રવર્તીના જણાવ્યા અનુસાર, "ભોપાલનું સંગ્રહાલય માત્ર ભૂતકાળને જ તેના સંરક્ષણ તરીકે ગણતું નથી, પરંતુ આ ઉપરાંત ભારતીય આદિવાસી અથવા પ્રાગૈતિહાસિક મનુષ્ય તેની એકમાત્ર ચિંતા છે, અથવા સ્વદેશી પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓ તેની તપાસના એકમાત્ર ક્ષેત્ર તરીકે છે કારણ કે તેણે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને તપાસના મુદ્દાઓ સાથે સામુદાયિક સુખાકારી પર અસર સાથે, વંશીય-વિજ્ઞાનના વિવિધ ક્ષેત્રો સાથે, સમકાલીન અને પરંપરાગત સ્થાપત્ય વચ્ચેના આંતરફલક સાથે, શહેરી અને દેશની યોજનાઓ સાથે, નાના જંગલના ઈમારતી લાકડાના ઉત્પાદનમાં સૂક્ષ્મજંતુ-પ્લાઝમની જાળવણી, પાણી અને ભૌતિક સંસાધનની વહેંચણીના વ્યવહારુ પ્રતિમાન અને હિમાલયની પ્રણાલીમાં સાંસ્કૃતિક પ્રતિમાન પર તેની અસરો, તેમજ પારિસ્થિતિકીય અધોગતિને પહોંચી વળવા માટેના પગલાં સાથે પોતાને ગંભીરતાથી સંબંધિત કર્યા છે.

## સંદર્ભ
પાપુઆ ન્યૂ ગિની

**પાપુઆ ન્યૂ ગિની**, અધિકૃત રીતે **પાપુઆ ન્યૂ ગિનીનું સ્વતંત્ર રાજ્ય**, 
ઓસ્ટ્રેલિયા ખંડ (ઓશનિયા)માં આવેલો એક દેશ છે જે ન્યૂ ગિની દ્વિપના પૂર્વ તરફના અડધા ભાગ અને તેના મેલનેશિયા (ઑસ્ટ્રેલિયાની ઉત્તરે આવેલો પ્રશાંત મહાસાગરનો નૈઋત્ય પ્રદેશ)માં આવેલા ટાપુઓનો બનેલો છે. તેની એક માત્ર જમિની સરહદ તેની પૂર્વે આવેલા ઇન્ડોનેશિયા સાથે આવેલી છે અને તે ઉપરાંત તેના નજીકના પડોશી દેશોમાં દક્ષિણે ઑસ્ટ્રેલિયા અને પૂર્વમાં સોલોમન આઇલેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. તેના દક્ષિણ તિરે આવેલું બંદર પોર્ટ મોરેસ્બી ત્યાંની રાજધાની છે.  વિસ્તાર ધરાવતો પાપુઆ ન્યૂ ગિની દુનિયાનો ત્રીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ટાપુ દેશ છે.

૧૮૮૦માં આ વિસ્તાર ઉત્તરમાં જર્મન ન્યૂ ગિની અને દક્ષિણમાં બ્રિટિશ ટેરિટરી ઓફ પાપુઆમાં વિભાજીત હતો. પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ પછી હાલના પાપુઆ ન્યૂ ગિનીનો સમગ્ર વિસ્તાર ઓસ્ટ્રેલિયાના આધિપત્ય હેઠળ આવ્યો જે લિગ ઓફ નેશન્સના પ્રભાવના કારણે જર્મન કોલોની હોવાને કારણે બન્યો હતો. દ્વિતિય વિશ્વ યુદ્ધ દરમ્યાન આ દેશ સતત યુદ્ધમાં જોતરાયેલો રહ્યો હતો. ૧૯૭૫માં પાપુઆ ન્યૂ ગિની રાષ્ટ્રમંડળ (કોમનવેલ્થ) ભૂમિ તરીકે સ્વતંત્ર થયો અને બ્રિટનના શાહી પરિવારના આધિપત્ય હેઠળના સ્વતંત્ર દેશોની યાદિમાં ઉમેરાયો. ૨૦૨૨માં બ્રિટનની રાણી એલિઝાબેથ દ્વિતિયના નિધન પછી રાજા ચાર્લ્સ તૃતિય અહીંના રાજા બન્યા.

## નોંધ
## સંદર્ભ
શ્રેણી:દેશ
શ્રેણી:ઑસ્ટ્રેલિયાના દેશો
શંભુદાન ગઢવી

**શંભુદાન ગઢવી** ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ કારકૂન અને કલાપ્રેમી ભૂસ્તરશાસ્ત્રી છે જેમણે ૧૯૬૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં ધોળાવીરાની સિંધુ ખીણની જગ્યા શોધી કાઢી હતી.

## ધોળાવીરાની શોધ
૧૯૬૦ના દાયકામાં કચ્છના દુષ્કાળ દરમિયાન, શંભુદાન ગઢવી કોટડા (ધોળાવીરાથી ૧ કિમીના અંતરે) ખાતે દુષ્કાળ રાહતકાર્ય પર દેખરેખ રાખી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને પ્રાણીઓના આકારના હડપ્પા સંસ્કૃતિના સમયની મહોર મળી આવી હતી.

ચોમાસાનું પાણી એકઠું કરવા માટે એક નાનકડા બંધના ખોદકામની દેખરેખ રાખતી વખતે તેમણે અસંખ્ય કલાકૃતિઓ મળી આવી; તેમાં સિંધુ ખીણ સભ્યતાની મુદ્રાઓના ટુકડાઓ મુખ્ય હતા. ગુજરાત સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા તેમના પુત્રના ઇતિહાસના પાઠ્યપુસ્તકમાં તેમને જે ચિત્રો મળ્યાં હતાં તેની સાથે સરખામણી કરીને તેમણે ખાતરી થઈ કે આ મહોર હડપ્પા સંસ્કૃતિની છે. ત્યારબાદ તેમણે વધુ મહોરોની શોધ કરી, આ ઉપરાંત સુશોભનાત્મક ચિનાઈ માટીની વસ્તુઓ, ઇન્દ્રગોપ (કાર્નેલીયન) મણકાના ટુકડાઓ અને ધાતુની વસ્તુઓ જેવી અસંખ્ય કલાકૃતિઓ એકત્રિત કરી.

શંભુદાને પોતાના ઘરમાં પ્રાચીન અવશેષોની જાળવણી કરી અને કચ્છ વિશ્વવિદ્યાલયમાં પણ અનેક અવશેષો મોકલ્યા હતા. તેમણે ધોળાવીરા સ્થળેથી કેટલાક મણકા, માટીના વાસણો અને કલાકૃતિઓ એકઠી કરી હતી અને ભૂજના કચ્છ મ્યુઝિયમના ક્યુરેટર પાસે જઇને આ સ્થળની જાણ પુરાતત્વ વિભાગને કરી હતી.

આર. એસ. બિષ્ટ એએસઆઈ (ASI)ના પ્રથમ અધિકારી હતા જેમણે ૧૯૮૦ના દાયકાના મધ્યમાં આ સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી. તે સમય સુધીમાં ગઢવી પાસે સ્થળ પરથી કલાકૃતિઓ, ચિનાઈ માટી અને સંરચનાત્મક વસ્તુઓથી ભરેલા તેમના ઘરનો પાછળનો ભાગ હતો. જ્યારે આ વિસ્તારમાં ધોળાવીરા જ્યાં છે તે ખદીર ટાપુની વસાહતનો નકશો તૈયાર કરવા માટે વિસ્તૃત સંશોધન કાર્ય ચાલી રહ્યું હતું તે દરમિયાન ગઢવી ૧૯૮૦ના દાયકાના અંતભાગમાં આર.એસ.બિષ્ત સાથે મહત્વપૂર્ણ સહયોગી તરીકે રહ્યા હતા. ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણને વધુ સ્થળો શોધવામાં મદદ કરવા માટે શંભુદાને અન્ય ગામોના લોકોનો પણ સંપર્ક કર્યો. ૧૯૯૦માં ખોદકામનું કામ શરૂ થયા બાદ ગઢવીએ એએસઆઈને કેમ્પ સ્થાપવા અને ખોદકામની પ્રથમ તબક્કા માટે ધોળાવીરા ગામના મજૂરોની ભરતી કરવામાં મદદ કરી હતી.

## માન્યતા
ધોળાવીરાની શોધમાં પ્રકાશ લાવવાના શંભુદાનના પ્રયાસો છતાં રાજ્ય સરકાર અને એ.એસ.આઈ. દ્વારા ધોળાવીરાની શોધનો શ્રેય તેમના બદલે જે. પી. જોષીને આપવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભૂસ્તરશાસ્ત્રી