જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ

**જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ** ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૧૯ ના રોજ પંજાબના અમૃતસરમાં થયો હતો. રોલેટ એક્ટના વિરોધમાં એકઠા થયેલા અહિંસક પ્રદર્શનકારીઓ પર જનરલ ડાયર નામના અંગ્રેજ અધિકારીએ ગોળીબાર કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો. જેમાં ૪૧ બાળકો સહિત લગભગ ૪૦૦ વ્યક્તિઓના મૃત્યુ થયા હતા અને ૧ હજારથી પણ વધુ લોકો ઇજાગ્રસ્ત થયા હતા.

## પૃષ્ઠભૂમિ
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ (૧૯૧૪ - ૧૯૧૮)માં ભારતીય જનતા અને નેતાઓએ બ્રિટીશ સરકારને સમર્થન કર્યું હતું. ૧૩ લાખ ભારતીય સૈનિકો અને સેવકો યુરોપ, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. તે પૈકી ૪૩,૦૦૦ જેટલા ભારતીય સૈનિકો આ યુદ્ધમાં શહીદ થયા હતા. વિશ્વયુદ્ધની સમાપ્તિ પર ભારતીય નેતાઓ અને જનતાને બ્રિટીશ સરકારના સહયોગ અને નરમ વલણની અપેક્ષા હતી.

## તપાસ સમિતિ
હત્યાકાંડની વિશ્વવ્યાપી નિંદા થતાં તત્કાલીન સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ્સ એડવિન મોન્ટેગ્યુએ વિલિયમ લોર્ડ હંટરની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરી હતી. સમિતિ સમક્ષ જનરલ ડાયરે સ્વીકાર કર્યો હતો કે લોકો પર ગોળીબાર કરવાનો નિર્ણય તે પહેલેથી જ કરીને આવ્યો હતો તથા સાથે બે તોપ પણ લાવ્યો હતો પરંતુ સાંકડા રસ્તાને કારણે તે તોપ અંદર લાવી શક્યો ન હતો. હંટર સમિતિના અહેવાલ આધારે જનરલ ડાયરને બ્રિગેડિયરમાંથી કર્નલ તરીકે અવક્રમન કરી સક્રિય સરકારી સેવાઓમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.

## વિરોધ
રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે હત્યાંકાડના વિરોધમાં બ્રિટન દ્વારા અપાયેલ નાઈટહૂડનો ખિતાબ પરત કરી દીધો હતો.

## સ્મારક
૧૯૨૦માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા એક પ્રસ્તાવ પસાર કરીને હત્યાકાંડના સ્થળ પર સ્મારક બનાવવા માટે એક ટ્રસ્ટની રચના કરવામાં આવી હતી. ૧૯૨૩માં ટ્રસ્ટે સ્મારક પરિયોજના માટે ભૂમિ ખરીદી હતી. અમેરિકન સ્થપતિ બેન્જામિન પોલ્ક દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલ સ્મારકનું ઉદઘાટન તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ દ્વારા વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ તેમજ અન્ય નેતાઓની ઉપસ્થિતિમાં ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૬૧માં કરવામાં આવ્યું હતું.

## ચિત્ર ઝરુખો

Plaque Memorializing 1919 Amritsar Massacre - Jallianwala Bagh - Amritsar - Punjab - India (12675316515).jpg|સ્મારક તકતી
Plaque in Passageway Memorializing 1919 Amritsar Massacre - Jallianwala Bagh - Amritsar - Punjab - India (12675337405).jpg|સ્મારક તકતી
Bullet Holes in Wall from 1919 Amritsar Massacre - Jallianwala Bagh - Amritsar - Punjab - India (12675568575).jpg|દિવાલ પર જોવા મળતા ગોળીઓનાં નિશાન
Martyrs Well - Where Victims Leapt to Escape 1919 Amritsar Massacre - Jallianwala Bagh - Amritsar - Punjab - India (12675387185).jpg|શહિદ કૂવો, જલિયાંવાલા બાગ
Jallianwala Bagh Bullet Marked Wall.JPG|જલિયાંવાલા બાગની દિવાલ પર જોવા મળતા ગોળીઓનાં નિશાન
Jallianwallah.jpg|હત્યાકાંડના મહિનાઓ બાદ ૧૯૧૯નું જલિયાંવાલા બાગનું દૃશ્ય
&#039;The Martyr&#039;s&#039; well at Jallianwala Bagh.jpg|જલિયાંવાલા બાગમાં આવેલો કૂવો જેમાં ગોળીબારથી બચવા લોકોએ છલાંગ લગાવી હતી
JallianwalaBaghmemorial1227.JPG|જલિયાંવાલા બાગ સ્મારક

## આ પણ જુઓ 
* હુસૈનીવાલા રાષ્ટ્રીય શહીદ સ્મારક

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ
* Debate on this incident in the British Parliament
* A National Public Radio interview with Bapu Shingara Singh – the last known surviving witness.
* Churchill's speech  after the incident.
* Amritsar Massacre at Jallianwala Bagh  Listen to the Shaheed song of the Amritsar Massacre at Jallian Wala Bagh.
* Amritsar Massacre as a turning point in the British Raj  – Description and analysis of the Jallianwala Bagh Massacre.
* Singh, Gajendra: Amritsar, Massacre of, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.

શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ