open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ઉદયમતી

**રાણી ઉદયમતી** ૧૧મી સદીના એક ભારતીય રાણી અને સોલંકી વંશના ભીમદેવ સોલંકી પહેલાનાં પત્ની હતાં. તેમણે પોતાના પતિ ભીમદેવની યાદમાં રાણકી વાવ બનાવી હતી, જે એક વિશ્વ વિરાસત સ્થળ છે. 

## જીવન 
ઉદયમતીનો જન્મ જૂનાગઢના રાજા રા' ખેંગારના ત્યાં થયો હતો; ગુજરાતી લેખક ધૂમકેતુ ઉદયમતી માટે ખેંગારસુતયા શબ્દનો પ્રયોગ કરે છે. ત્યારબાદ તેમના લગ્ન પાટણના રાજા ભીમદેવ સોલંકી પહેલા સાથે થયા હતા. ભીમદેવ સાથે તેમણે સંતાનમાં મૂળરાજ, ક્ષેમરાજ, અને કર્ણદેવ સોલંકીને જન્મ આપ્યો, જે પૈકી કર્ણદેવ પાછળથી પાટણના રાજા બન્યા.

### રાણકી વાવ 
૧૩૦૪માં જૈન વિદ્વાન મેરુતુંગસૂરિ લિખિત 'પ્રબંધચિંતામણી'માં ઉલ્લેખ છે કે સોલંકી વંશની રાણી ઉદયમતીએ રાણકી વાવનું નિર્માણ કર્યું હતું. આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ્ ઇંડિયાએ જ્યારે ૧૯૫૮માં રાણકી વાવને બહાર લાવવા માટે ખોદકામ કર્યું ત્યારે એક આરસની પ્રતિમા મળી આવી જેમાં "મહારાજ્ઞી શ્રી ઉદયમતી" લખેલું હતું જે મેરુતુંગસૂરિના દાવાની પુષ્ટિ કરે છે.

## લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 
### પુસ્તકો 
* ક.મા. મુનશીએ લખેલી નવલકથા 'જય સોમનાથ'માં રાણી ઉદયમતીનું પાત્ર છે.
* ગૌરીશંકર જોશીએ લખેલી 'ચૌલાદેવી' નવલકથામાં પણ ઉદયમતીનું પાત્ર છે.
* ૨૦૨૩માં પ્રકાશિત લોકપ્રિય ઈતિહાસકાર વિક્રમ સંપતના પુસ્તક 'બ્રેવહાર્ટ્સ ઓફ ભારત'માં રાણી ઉદયમતીનો ઉલ્લેખ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો
શ્રેણી:સોલંકી વંશ
વેલુ નાચ્ચિયાર

**રાણી વેલુ નાચ્ચિયાર** (૩ જાન્યુઆરી ૧૭૩૦ – ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૭૯૬) એ ૧૭૮૦ થી ૧૭૯૦ દરમિયાન શિવગંગા રજવાડાના રાણી હતા. તેઓ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સાથે યુદ્ધ કરનાર પ્રથમ ભારતીય રાણી હતા. તમિલો દ્વારા તેમને વીરમંગાઈ ("બહાદુર મહિલા") તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. હૈદર અલીની સેના, સામંતશાહી શાસકો, મારુથુ બંધુઓ, દલિત કમાન્ડરો અને થાંડવરાયણ પિલ્લાઈના સમર્થનથી તેઓ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે લડ્યા હતા.

## જીવન
વેલુ નાચ્ચિયાર રામનાથપુરમની રાજકુમારી હતા. તેઓ રાજા ચેલ્લામુથ્થુ અને રામનાદ સામ્રાજ્યની રાણી સકંધીમુથ્થલના એકમાત્ર સંતાન હતા. નાચ્ચિયારને યુદ્ધની ઘણી પદ્ધતિઓની તાલીમ આપવામાં આવી હતી, જેમાં યુદ્ધના શસ્ત્રોનો ઉપયોગ, વલારી, સિલામ્બમ, ઘોડેસવારી અને તીરંદાજી જેવી માર્શલ આર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ ઘણી ભાષાઓમાં વિદ્વાન હતા અને ફ્રેન્ચ, અંગ્રેજી અને ઉર્દૂ જેવી ભાષાઓમાં નિપુણ હતા.  નચ્ચિયારે તેમના પતિના સામ્રાજ્યને પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યું અને વધુ દસ વર્ષ સુધી તેના પર શાસન કર્યું.
૧૭૯૦માં, તેમના પછી તેમની પુત્રી વેલ્લાકી રાજગાદીએ આવી.

## સન્માન
* ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ, તેમના સન્માનમાં ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.

* ચેન્નાઈની ઓવીએમ ડાન્સ એકેડેમી, શિવગંગાઇ રાણી પર "વેલુ નાચ્ચિયાર" પર આધારિત એક ભવ્ય બેલે ડાન્સ પ્રસ્તુત કરે છે.

* તમિલ-અમેરિકન હિપ-હોપ કલાકાર પ્રોફેસર એ.એલ.આઈ.એ ૨૦૧૬માં તેમના તમિલિક આલ્બમના ભાગરૂપે વેલુ નાચિયારને સમર્પિત એક ગીત "અવર ક્વીન" રિલીઝ કર્યું હતું.

* ૨૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૭ના રોજ ચેન્નાઇની નારધા ગણ સભામાં એક ભવ્ય નૃત્ય બેલેનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં રાણી વેલુ નાચ્ચિયારના જીવન ઇતિહાસને દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. આ નાટકનું દિગ્દર્શન શ્રીરામ શર્માએ કર્યું હતું, જેમણે લગભગ એક દાયકા સુધી રાણીના જીવન ઇતિહાસ પર સંશોધન કર્યું છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
ઝલકારીબાઈ

**ઝલકારીબાઈ** (૨૨ નવેમ્બર ૧૮૩૦ – ૫ એપ્રિલ ૧૮૫૮) અંગ્રેજો દ્વારા ઝાંસીના કિલ્લાની ઘેરાબંધી કરવામાં આવી ત્યારે તેણીએ રાણીનો વેશ ધારણ કરી લક્ષ્મીબાઈ વતી લડત આપી હતી, જેનાથી રાણી કિલ્લાની બહાર સુરક્ષિત રીતે ભાગી શક્યા હતા. 

BadmosGamerz

## જીવન 
ઝલકારીબાઈનો જન્મ સાદોવરસિંઘ, કોળી, અને જમુનાદેવીને ત્યાં ૨૨ નવેમ્બર ૧૮૩૦ના રોજ ઝાંસી નજીક ભોજલા ગામમાં થયો હતો. તેણે એક વખત ઢોર ચરાવવાની લાકડી વડે જંગલમાં એક દીપડાને મારી નાખ્યો હોવાના અહેવાલ છે.

ઝલકારીબાઈ લક્ષ્મીબાઈ સાથે અલૌકિક સામ્ય ધરાવતાં હતાં અને તેના કારણે જ તેમને સેનાની મહિલા પાંખમાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં. ૧૮૫૭ના વિપ્લવ દરમિયાન જનરલ હ્યુ રોઝે મોટી સેના સાથે ઝાંસી પર હુમલો કર્યો હતો. રાણીએ પોતાના ૧૪,૦૦૦ સૈનિકો સાથે સેનાનો સામનો કર્યો. તેણીની કાલપી ખાતે પડાવ નાખીને બેઠેલા પેશવા નાના સાહેબના લશ્કરમાંથી રાહતની પ્રતિક્ષા કરી રહી હતી. પરંતુ એ તરફથી કોઈ મદદ મળી નહિ કારણ કે તાત્યા ટોપેને જનરલ રોઝે પહેલેથી જ હરાવી દીધા હતા. દરમિયાન, કિલ્લાના એક દરવાજાનો હવાલો સંભાળતા ઠાકુર સમુદાયના દુલ્હાજીએ હુમલાખોરો સાથે સમજૂતી કરી અને બ્રિટિશ દળો માટે ઝાંસીના દરવાજા ખોલી નાખ્યા હતા. જ્યારે અંગ્રેજોએ કિલ્લા પર હલ્લો બોલાવ્યો ત્યારે લક્ષ્મીબાઈ પોતાના દરબારીની સલાહથી ભંડેરીના દરવાજેથી પોતાના પુત્ર અને સેવકો સાથે કાલપી ભાગી ગયા. લક્ષ્મીબાઈના નાસી છૂટવાના સમાચાર સાંભળીને ઝલકારીબાઈ વેશ પલટો કરી પોતાને રાણી જાહેર કરી જનરલ રોઝની છાવણીમાં જવા નીકળ્યાં. આનાથી એક ભ્રમ ઊભો થયો જે આખો દિવસ ચાલુ રહ્યો અને રાણીની સેનાને નવેસરથી લાભ મળ્યો.

## વિરાસત
ઝલકારીબાઈની મૃત્યુંજયતિને વિવિધ કોળી/કોરી સંસ્થાઓ દ્વારા શહીદ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. બુંદેલખંડને પૃથક રાજ્ય તરીકે સ્થાપિત કરવાના આંદોલન દરમિયાન બુંદેલી ઓળખ પ્રસ્થાપિત કરવા માટે ઝલકારીબાઈની કથાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ભારત સરકારના ટપાલ અને ટેલિગ્રાફ વિભાગે ઝલકારીબાઈના સન્માનમાં સ્મારક ટપાલટિકિટ બહાર પાડી છે.

ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ દ્વારા ઝલકરીબાઈની યાદમાં ઝાંસી કિલ્લાની અંદર સ્થિત પાંચ માળની ઈમારત *પંચ મહેલ*માં એક સંગ્રહાલયની સ્થાપના કરવામાં આવી રહી છે.

૧૯૫૧માં બી. એલ. વર્માએ લખેલી નવલકથા *ઝાંસી કી રાણી*માં ઝલકારીબાઈનો ઉલ્લેખ મળી આવે છે. તેમણે ઝલકારીબાઈને 'કોરીન' અને લક્ષ્મીબાઈની સેનામાં અસાધારણ સૈનિક તરીકે સંબોધન કર્યું હતું. તે જ વર્ષે પ્રકાશિત થયેલી રામચંદ્ર હેરનની બુંદેલી નવલકથા *માટી*એ તેમને "શૂરવીર અને બહાદુર શહીદ" તરીકે દર્શાવ્યા હતા. ઝલકારીબાઈનું પ્રથમ જીવનચરિત્ર ૧૯૬૪માં ભવાનીશંકર વિશારદે બી. એલ. વર્માની નવલકથાની મદદથી અને ઝાંસીની આસપાસમાં વસતા કોરી સમુદાયોના મૌખિક વર્ણનોમાંથી તેમના સંશોધનની મદદથી લખ્યું હતું.

ઝલકારીબાઈની કથા વર્ણવતા લેખકો દ્વારા ઝલકારીબાઈને લક્ષ્મીબાઈના સમાન દરજ્જા પર મૂકવાના પ્રયાસો હાથ ધરાયા છે.

;ફિલ્મમાં ચિત્રણ
અંકિતા લોખંડેએ હિન્દી ફિલ્મ *મણિકર્ણિકા* (૨૦૧૯)માં ઝલકારીબાઈની ભૂમિકા ભજવી હતી.

ઓરોશિખા ડેએ બ્રિટિશ સમયગાળાના નાટક *ધ વોરિયર ક્વીન ઓફ ઝાંસી* (૨૦૧૯)માં ઝલકારીબાઈની ભૂમિકા ભજવી હતી.

## સંદર્ભ
## ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* "Bhojla ki beti" Bundeli mahakavya (Dalchand Anuragi, Rajendra Nagar, ORAI) (2010)

શ્રેણી:૧૮૫૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
ક્વીન હરીશ

**ક્વીન હરીશ** તરીકે જાણીતા **હરીશ કુમાર** (૧૯૭૯ – ૨ જૂન ૨૦૧૯) ભારતના રાજસ્થાનના લોકનૃત્યાંગના હતા. રાજસ્થાની લોકનૃત્યના પુનરુત્થાન તરફ કામ કરનાર આ વ્યક્તિના પ્રદર્શનમાં રાજસ્થાનના વિવિધ લોકનૃત્ય સ્વરૂપોનો સમાવેશ થતો હતો.

## જીવનચરિત્ર 
thumb| સ્ત્રીવેશમાં ક્વીન હરીશ
હરીશ કુમારનો જન્મ ૧૯૭૯માં રાજસ્થાનના જેસલમેરમાં એક સુથાર પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે ૧૩ વર્ષની ઉંમરે નૃત્ય કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. માતા-પિતા ગુમાવનાર હરીશે તેમની બહેનોની સંભાળ લેવા માટે સ્ત્રીવેશમાં નૃત્ય કરવાનું શરૂ કર્યું.

હરીશે લગભગ ૬૦ દેશોમાં રાજસ્થાન રાજ્યના ઘૂમર, કાલબેલિયા, ચંગ, ભવાઇ, ચરી અને અન્ય લોકનૃત્યો રજૂ કર્યા હતા. તેમણે બ્રસેલ્સમાં *રેક્સ કોંગ્રી*, સિઓલમાં *બેલી ડાન્સિંગ ચેમ્પિયનશિપ* અને ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં *ડિસિલિશિયસમાં* ભાગ લીધો હતો. તે રિયાલિટી ટેલિવિઝન શો 'ઈન્ડિયાઝ ગોટ ટેલેન્ટ' અને 'અપ્પુપ્પુડુ' (૨૦૦૩), 'જય ગંગાજલ' (૨૦૧૬) અને 'ધ એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર' (૨૦૧૯) સહિતની ઘણી બૉલીવુડ ફિલ્મોમાં દેખાયા હતા. ૨૦૦૭માં તેમણે અમેરિકન ફિલ્મ નિર્માતા જાસ્મીન ડેલાલની ડોક્યુમેન્ટ્રી *વ્હેન ધ રોડ બેન્ડ્સ… ટેલ્સ ઓફ અ જીપ્સી કેરાવાન*માં અભિનય કર્યો હતો. રાજસ્થાન સરકારના સહયોગથી તેઓ જેસલમેર ખાતે *ધ ક્વીન હરીશ શો* નામનો સાંધ્ય દૈનિક કાર્યક્રમ ચલાવતા હતા. તેઓએ જાપાનમાં બે હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓને નૃત્યની તાલીમ આપી હતી. ૨ જૂન ૨૦૧૯ના રોજ રાજસ્થાનના જોધપુર નજીક કપરડા ગામમાં હાઇવે પર એક માર્ગ અકસ્માતમાં ૩૯ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૨૦૧૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૭૯માં જન્મ
શ્રેણી:નૃત્ય
ચીમનાબાઈ પ્રથમ

**મહારાણી ચીમનાબાઈ પ્રથમ** (૧૮૬૪ – ૭ મે ૧૮૮૫) એ બ્રિટિશ ભારત દેશના બરોડા સ્ટેટ (હાલ ગુજરાતમાં)ના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાના રાણી અને પ્રથમ પત્ની હતા. તેમના વહેલા અવસાન બાદ સયાજીરાવ દ્વારા અનેક સ્મારકો બનાવવામાં આવ્યા હતા.

## જીવન 
ચીમનાબાઈનો જન્મ શ્રીમંત સરદાર હૈબત રાવસાહિબ ચવ્હાણ મોહિતે અને નાગમ્મા બાઈ સાહિબ મોહિતેને ત્યાં ૧૮૬૪ માં મરાઠા પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું જન્મ સમયનું નામ લક્ષ્મીબાઈ હતું. તેમના પિતા તાંજોરના અમીરરાવ હતા અને દાજી સાહેબ તરીકે જાણીતા હતા. તેમની માતા તાંજોરના શ્રી અબાજી રાવ ઘાટગે, સેરજીરાવની પુત્રી હતા.  લક્ષ્મીબાઈને તેમની બે બહેનો સાથે રાજકુમારી વિજયા મોહના (૧૮૪૫-૧૮૮૫) દ્વારા દત્તક લેવામાં આવી હતી, જે તાંજોરના છેલ્લા મહારાજા શિવાજીની પુત્રી હતી. તેમના જીવન વિશે વધારે વિગતો નથી. તેમનું શિક્ષણ તાંજોરના કિલ્લામાં થયું હતું. તેમણે સદરઅટ્ટમ નૃત્યની તાલીમ લીધી હતી અને તેણે વીણા વગાડી શકતા હતા. દહેજ તરીકે, તેમની સાથે સાદિરઅટ્ટમ નૃત્ય મંડળીને બરોડા મોકલવામાં આવી હતી જેણે ત્યાં નૃત્ય સ્વરૂપ રજૂ કર્યું હતું.

૬ જાન્યુઆરી ૧૮૮૦ના રોજ જ્યારે તેમણે બરોડા રાજ્યના સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા સાથે લગ્ન કર્યા ત્યારે તેમણે તેમનું નામ બદલીને ચીમનાબાઈ પ્રથમ રાખ્યું હતું.

સયાજીરાવ અને ચીમનાબાઇ દ્વારા ગાયકવાડ પરિવારના હાલના શાહી નિવાસસ્થાનનો શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મહેલનું નામ લક્ષ્મી વિલાસ મહેલ તેમના જન્મના નામ લક્ષ્મી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.

ગર્ભાવસ્થા સંબંધિત જટિલતાઓને કારણે ૭ મે ૧૮૮૫ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું. ફતેહસિંહ રાવ (ઉં.૧૮૮૩) ના જન્મ બાદ, ગર્ભાવસ્થા સંબંધિત જટિલતાઓને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું.

સુર સાગર તળાવ પાસે એક શાકભાજી બજાર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તેનું નામ 'મહારાણી ચિમનાબાઈ માર્કેટ' રાખવામાં આવ્યું હતું, જેનો પાછળથી ટાઉન હોલ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ આ ઇમારતને મહારાણી ચિમનાબાઈ ન્યાય મંદિર તરીકે રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી. ન્યાય મંદિરના મુખ્ય ઓરડામાં રાણીની સફેદ આરસપહાણની પ્રતિમા મૂકવામાં આવી છે.

ચીમનાબાઈનું મૃત્યુ ગર્ભાવસ્થાને લગતી જટિલતાઓને કારણે થયું હોવાથી સયાજીરાવ દ્વારા ૧૮૮૫માં રાજ્યની અન્ય મહિલાઓની સુખાકારી અને સલામત પ્રસૂતિ માટે વડોદરામાં એક હોસ્પિટલ બનાવવામાં આવી હતી. આ હોસ્પિટલનું નામ ડફરિન હોસ્પિટલ રાખવામાં આવ્યું હતું, કારણ કે તેનું ઉદઘાટન બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના તત્કાલીન ગવર્નર લોર્ડ ડફેરિને કર્યું હતું. હાલ આ હોસ્પિટલ સર સયાજીરાવ જનરલ હોસ્પિટલ તરીકે ઓળખાય છે.

સયાજીરાવ દ્વારા ખેરાલુ નજીક કાદરપુર ગામમાં એક તળાવનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. ચિમનાબાઇ પ્રથમની યાદમાં અને ચીમનાબાઈ સરોવર નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ બાંધકામ ૧૮૯૮ માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯૦૫ માં પૂર્ણ થયું હતું. તેની પાણીની સંગ્રહ ક્ષમતા ૬૩૨ મિલિયન ક્યુબિક ફૂટ છે. 

બરોડા મેડિકલ કોલેજમાં તબીબી શિક્ષણમાં ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કરનારી વિદ્યાર્થિનીઓને ચીમનાબાઈ પ્રથમના નામ પરથી ઈનામ આપીને સન્માનિત કરવામાં આવે છે.

વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગૅલેરીમાં ચિમનાબાઈ પ્રથમની સફેદ આરસપહાણની પ્રતિમા મૂકવામાં આવી છે.

## સંદર્ભ 
### સ્ત્રોત
* 

શ્રેણી:વડોદરા શહેર
શ્રેણી:૧૮૬૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૮૮૫માં મૃત્યુ
પૂનમ પાંડે

**પૂનમ પાંડે** (જન્મ ૧૧ માર્ચ ૧૯૯૧) એક ભારતીય મોડલ અને અભિનેત્રી છે.  તેણીએ ૨૦૧૩માં *નશા* ફિલ્મથી બોલિવૂડમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ના રોજ, તેણીએ તેના સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરી હતી કે તેણી સર્વાઇકલ કેન્સરથી મૃત્યુ પામી છે; બીજા જ દિવસે, તેણીએ ખુલાસો કર્યો કે આ રોગ અંગે જાગૃતિ લાવવા માટે એક નાટક હતું.

## પ્રારંભિક જીવન 
પૂનમ પાંડેનો જન્મ ૧૧ માર્ચ ૧૯૯૧ના રોજ કાનપુરના એક પરિવારમાં થયો હતો.   તેણીએ ૨૦૧૦માં એક મોડેલ તરીકે તેની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. તેણી ગ્લેડ્રેગ્સ મેનહન્ટ અને મેગામોડેલ સ્પર્ધાના ટોચના નવ સ્પર્ધકોમાંની એક બની હતી અને ફેશન મેગેઝિનના મુખપૃષ્ઠ પર દેખાઈ હતી. 

## માધ્યમોમાં 
પાંડેએ તેના અર્ધ-નગ્ન ફોટા વિવિધ સોશિયલ માધ્યમો જેવાં કે ટ્વિટર પર મૂકીને સમાચાર માધ્યમોમાં બહુ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.

૨૦૧૧માં જો ભારત ક્રિકેટ વિશ્વ કપ જીતી જાય તો તેણે ભારતીય ટીમ માટે નગ્ન થવાનું વચન આપ્યું હતું.  ભારતે ખરેખર વિશ્વ કપ જીત્યો હતો. તેણીએ જણાવ્યું કે ભારતીય ક્રિકેટ કંટ્રોલ બોર્ડે તેને પરવાનગી આપી નહોતી. જોકે, તેણે તેની મોબાઈલ એપ પર એક વીડિયો અપલોડ કર્યો હતો, જેમાં તે રાત્રે વાનખેડે સ્ટેડિયમમાં નગ્ન અવસ્થામાં જોવા મળે છે.

૨૦૧૨માં, કોલકાતા નાઈટ રાઈડર્સે ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ જીત્યા બાદ તેણીએ નગ્ન અવસ્થામાં માધ્યમો અપલોડ કર્યા હતા.  

પાંડેએ તેની પોતાની મોબાઇલ એપ્લિકેશન વિકસાવી જે ૨૦૧૭માં રજૂ થયા પછી તરત જ ગુગલ દ્વારા પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી હતી. ૨૦૨૦માં તે એપ માત્ર તેની પોતાની સાઇટ પર જ પ્રાપ્ત હતી.

તેણે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક સેક્સ ટેપ પણ અપલોડ કરી હતી, જેમાં તે તેના મિત્ર સાથે હતી. જોકે, પાછળથી તે કાઢી નાખવામાં આવી નાખી હતી. 

## અંગત જીવન 
૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ના રોજ તેણે તેના લાંબા સમયથી મિત્ર સામ બોમ્બે સાથે લગ્ન કર્યા હતા. કોવિડ-૧૯ રોગચાળો હોવાથી આ લગ્ન ખાનગી રીતે કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં નજીકના સગા અને મિત્રો હાજર રહ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર ૧૧માં પાંડેએ બોમ્બે વિરુદ્ધ મારપીટની ફરિયાદ નોંધાવી હતી. સામ બોમ્બેની ૨૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ ગોવાથી ધરપકડ કરાઇ હતી. ભારતીય દંડ સંહિતા ૪૯૮એ નો ઉપયોગ કરવાથી તેણી વિરુદ્ધ અનેક શંકાઓ ઊભી થઇ હતી. બોમ્બેની પછીથી છોડી દેવાયો હતો અને પાંડેએ તેની સાથે વાતચીત શરૂ કરી હતી. અચાનક આમ થવાથી તેણીએ સમગ્ર ઘટનાનું નાટક ઊભું કર્યું હોવાનો મત મોટાભાગના લોકોએ વ્યક્ત કર્યો હતો. આ ધરપકડ ગોવા ફોરવર્ડ પાર્ટીની ફરિયાદ પછી થઇ હતી.

### મૃત્યુનું નાટક 
તેણીની મેનેજરે તેના સત્તાવાર ઇન્સ્ટાગ્રામ ખાતા પર એક પોસ્ટ દ્વારા જણાવ્યું કે પાંડે ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ ના રોજ ૩૨ વર્ષની ઉંમરે સર્વાઇકલ કેન્સરથી મૃત્યુ પામી હતી  બીજા દિવસે આ રોગ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટેનું એક નાટક હોવાનું બહાર આવ્યું હતું, જેની લોકો દ્વારા વ્યાપક ટીકા થઈ હતી.  

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:૧૯૯૧માં જન્મ
કીર્તિદાન ગઢવી

**કીર્તિદાન ગઢવી** ગુજરાતના ગાયક છે.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ અને ઉછેર મધ્ય ગુજરાતમાં આણંદ જિલ્લાના બોરસદ તાલુકામાં આવેલા વાલવોડ ગામમાં થયો હતો. તેમણે બી.આઈ. મહંત અને રાજેશ કેલકર હેઠળની ફેકલ્ટી ઓફ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ, મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરામાંથી સંગીતમાં બી.પી.એ અને એમ.પી.એ.ની પદવીઓ મેળવી હતી.

## કારકિર્દી 
તેમણે ૨૦૧૫માં ગુજરાતના જામનગરમાં *ગાય સંરક્ષણ યાત્રા*માં ગાયું હતું અને ૪.૫ કરોડ રૂપિયાનો ફાળો એકઠો કર્યો હતો. તેમણે એપ્રિલ ૨૦૧૫માં ટીવી શો *એમટીવી કોક સ્ટુડિયોમાં* સચિન-જીગર, તનિષ્કા અને રેખા ભારદ્વાજ સાથે "લાડકી" ગીત ગાયું હતું 

તેઓ *ડાયરા*, લોકગીતો અને શાસ્ત્રીય ગીતો માટે જાણીતા છે.

તેઓ ભાવનગર સ્થાયી થયા અને ભાવનગર યુનિવર્સિટીમાં સંગીત શિક્ષક બન્યા. "લાડકી", "નગર મેં જોગી આયા" અને "ગોરી રાધા ને કાલો કાન"નો તેમના લોકપ્રિય ગીતોમાં સમાવેશ થાય છે. હાલમાં તેઓ  કચ્છ અને કાઠિયાવાડમાં તેમના સંગીતના કાર્યક્રમોની મુસાફરીની સુવિધા માટે રાજકોટમાં રહે છે.

## સન્માન 
તેમને યુ.એસ.માં *વર્લ્ડ અમેઝિંગ ટેલેન્ટ પુરસ્કાર* એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો અને તેઓ વર્લ્ડ ટેલેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન, યુ.એસ.એ.ના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બન્યા હતા.

૨૦૧૯માં તેમને મોરારીબાપુ દ્વારા સ્થાપિત કવિ કાગ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સત્તાવાર વેબસાઇટ

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૭૫માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
કવિ કાગ પુરસ્કાર

**કવિ કાગ પુરસ્કાર** એ ગુજરાતી કવિ દુલા ભાયા કાગના નામ પરથી નામ આપવામાં આવતો વાર્ષિક પુરસ્કાર છે, જે ગુજરાતી લોક તેમજ ચારણ સાહિત્યમાં યોગદાન માટે લોક કલાકારો, લેખકો, વિદ્વાનો અને સંસ્થાઓને આપવામાં આવે છે. તેની સ્થાપના ૨૦૦૨માં મોરારી બાપુની પ્રેરણા અને આશીર્વાદથી કરવામાં આવી હતી. આ પુરસ્કાર દર વર્ષે દુલા ભાયા કાગની પુણ્યતિથિ, *કાગ ચોથ* (ફાગણ સુદ ચોથ) ના રોજ, કાગધામ (મજાદર), અમરેલી ખાતે આપવામાં આવે છે.  

ગુજરાતી ભાષાના લોક કલાકારો અને લેખકોને પાંચ પુરસ્કારો આપવામાં આવે છે અને એક પુરસ્કાર રાજસ્થાની વિદ્વાનને સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં સંશોધન માટે આપવામાં આવે છે. પુરસ્કારમાં રૂ. ૫૧,૦૦૦/-, સ્મૃતિચિહ્ન અને શાલ આપીને સન્માનિત કરવામાં આવે છે. 

## પુરસ્કર્તાઓ 
## આ પણ જુઓ 
* દુલા કાગ
* ગુજરાતી સાહિત્ય

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતના પુરસ્કારો
ઉદા દેવી

**ઉદા દેવી પાસી** (૧૮૩૦ – ૧૮૫૭) એક ભારતીય મહિલા સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા, જેમણે ૧૮૫૭ના ભારતીય વિપ્લવ દરમિયાન બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે ભારતીય સૈનિકો વતી યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ અવધના છઠ્ઠા નવાબ વાજિદ અલી શાહની મહિલા ટુકડીના સભ્ય હતા.

બ્રિટિશ વહીવટીતંત્ર સાથે ભારતીય પ્રજાનો વધતો જતો આક્રોશ જોઈને ઉદાદેવીએ રાણી બેગમ હઝરત મહલ પાસે યુદ્ધ માટે ભરતી થવા પહોંચી ગયાં. તેમના માર્ગ તરફ આગળ વધી રહેલી લડાઈની તૈયારી કરવા માટે બેગમે તેમના નેતૃત્વ હેઠળ મહિલા બટાલિયનની રચના કરવામાં મદદ કરી. જ્યારે અંગ્રેજોએ અવધ પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઉદા દેવી અને તેના પતિ બંને સશસ્ત્ર પ્રતિકારનો ભાગ હતા. જ્યારે તેમણે સાંભળ્યું કે યુદ્ધમાં તેમના પતિનું મૃત્યુ થયું છે, ત્યારે તેમણે સંપૂર્ણ તાકાતથી પોતાનું અંતિમ અભિયાન શરૂ કર્યું.

## પ્રારંભિક જીવન
ઉદા દેવીનો જન્મ ૩૦ જૂન ૧૮૩૦ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌ જિલ્લાના ઉજરીયા ગામ (વર્તમાનમાં ગોમતીનગર તરીકે ઓળખાય છે)માં એક પાસી પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પતિ મક્કા તે સમયના મહાન પહેલવાન હતા.

## સિકંદર બાગનું યુદ્ધ
ઉદા દેવીએ નવેમ્બર ૧૮૫૭માં સિકંદર બાગની લડાઇમાં ભાગ લીધો હતો. પોતાની બટાલિયનને સૂચના આપ્યા બાદ, તે પીપળાના ઝાડ પર ચઢી ગઈ અને આગળ વધી રહેલા બ્રિટિશ સૈનિકો પર ગોળીબાર શરૂ કર્યો. એક બ્રિટીશ અધિકારીએ નોંધ્યું હતું કે ઘણી જાનહાનિમાં ગોળીના ઘા થયા હતા જે ઉપરના ભાગેથી તેજ આઘાત થયાનો સંકેત હતો. એક છુપાયેલા બંદૂકચાલકની શંકાને આધારે, તેણે તેના અધિકારીઓને ઝાડ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપ્યો અને આ વળતા હુમલામાં એક બળવાખોર જમીન પર પટકાયો હતો અને મૃત્યુ પામ્યો હતો. તપાસ કરતાં આ બંદૂકચાલક ઉદા દેવી પાસી હોવાનું બહાર આવ્યું હતું. વિલિયમ ફોર્બ્સ-મિશેલ, *રિમાર્કન્સ ઓફ ધ ગ્રેટ વિપ્લવ*માં, ઉદા દેવી વિશે લખે છે: "તેણી ઘોડેસવાર સેનાની જૂની ભાતની વજનદાર પિસ્તોલથી સજ્જ હતી, જેમાંથી એક હજી પણ તેના પટ્ટામાં ભરેલી હતી, અને તેણીનો બટવો હજી પણ અડધો દારૂગોળો ભરેલો હતો, તેણે હુમલા પહેલાં કાળજીપૂર્વક તૈયાર કરવામાં આવેલા ઝાડ પરના મોરચેથી અડધા ડઝનથી વધુ પુરુષોને મારી નાખ્યા હતા."

પીલીભીતના પાસી લોકો દર વર્ષે ૧૬ નવેમ્બરના રોજ ઉદા દેવી પાસીની શહાદતની વર્ષગાંઠની ઉજવણી માટે એકઠા થાય છે.

## વિરાસત
ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૧ના રોજ પ્રાંતીય સશસ્ત્ર દળ (પીએસી) મહિલા બટાલિયનની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી હતી, જેનું નામ મહિલા સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ઉદા દેવીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું. મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે રાણી અવંતીબાઈ લોધીની પુણ્યતિથિ પર આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં એક સભાને સંબોધિત કરતા કહ્યું હતું કે, "ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં પોતાનું બલિદાન આપનારી ત્રણ મહિલા યોદ્ધાઓ - રાણી અવન્તીબાઈ, ઉદા દેવી અને ઝલકારીબાઈના નામ પરથી પ્રાંતીય સશસ્ત્ર દળ (પીએસી)ની ત્રણ મહિલા બટાલિયનની સ્થાપના કરવામાં આવશે, જેના માટે તમામ ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે."

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૮૫૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
નીલાદેવી

**નીલાદેવી** (), અથવા નપ્પીન્નાઈ, એ એક હિંદુ દેવી, તથા શ્રીદેવી અને ભૂમિ દેવી ની જેમ વિષ્ણુજીના એક અન્ય જીવનસાથી છે. દક્ષિણભારતમાં, ખાસ કરીને તમિળ સંસ્કૃતિમાં નીલાદેવીને વિષ્ણુની જીવનસાથી માનવામાં આવે છે. શ્રી વૈષ્ણવ પરંપરામાં, વિષ્ણુની ચારે જીવન સંગિનીને લક્ષ્મીનો અવતાર ગણવામાં આવે છે.

કૃષ્ણ તરીકે વિષ્ણુના અવતારમાં, નીલાદેવીને કાં તો દ્વારકામાં કૃષ્ણની પત્ની નાગ્નજિતી તરીકે ગણવામાં આવે છે અથવા કેટલાક સ્રોતોમાં તેને કૃષ્ણની ગોપી સખી રાધા જેવું દક્ષિણી સમકક્ષ પાત્ર ગણવામાં આવે છે.

## દંતકથા 
પ્રાદેશિક પારંપારિક કથાઓ અનુસાર, નીલાદેવીએ કૃષ્ણની પત્ની નાગ્નજિતીનો અવતાર લીધો હતો. શ્રી વૈષ્ણવ ધર્મમાં, નાગ્નજિતીને નપ્પીનાઈ (તમિલ પરંપરામાં કૃષ્ણની પ્રિય ગોપી પિન્નાઈ) પણ કહેવામાં આવે છે.  અમુક વખત નીલાદેવીને વિષ્ણુની બે પત્નીઓ સાથે વિષ્ણુની પાછળ ઉભેલી પણ દર્શાવવામાં આવતી હોય છે.

## સ્વરૂપો 
નીલાદેવીનું નપ્પીનાઈ સ્વરૂપ તમિલકમ પુરાતું જ મર્યાદિત છે. અલવરના દિવ્ય પ્રબંધાને શિલપદ્દીકરમમાં નપ્પીનાઈનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ કૃતિઓ અનુસાર, અંડાલ (અલવારોમાંના એક) દ્વાપરયુગની ગોપીઓની જેમ શ્રી કૃષ્ણની ભક્તિ કરવા ઇચ્છતી હતી. તેમની રચના તિરુપ્પવાઈમાં તેઓ શ્રી કૃષ્ણને જગાડવા પહેલાં નપ્પિનાઈને જગાડે છે. શ્રી વૈષ્ણવ ધર્મ અનુસાર, પત્ની થકી પ્રભુને સંપૂર્ણ સમર્પિત થઈ જવાય છે, અને ખાસ કરીને કૃષ્ણ સ્વરૂપને, નપ્પિનાઈ થકી સમર્પિત થઈ શકાય છે.

એસ. એમ. શ્રીનિવાસ ચારી જણાવે છે કે *થિરુપ્પવાઈ*માં *ગોપિકા* તરીકે *નાચિયાર તિરુમોલી* ગાતી અંડાલે નપ્પિનાઈનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આથી નેપ્પિનાઈની રાધા તરીકે ઓળખ છતી થાય છે. અલવારે પુનમગાઈ (શ્રીદેવી), નીલમગાઈ (ભુદેવી) અને પુલમગાઈ (નીલાદેવી) તરીકે કૃષ્ણની ત્રણ નાચિયાર(જીવન સંગિની)નો ઉલ્લેખ તરીકે કર્યો છે. નીલાદેવીનો ઉલ્લેખ ઇન્દ્રિયોની દેવી તરીકે થાય છે. નીલાદેવી જ તેને આનંદ આપીને તેના મગજને સ્થિર રાખે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
ગોપી

**ગોપી** (  ) અથવા **ગોપિકાઓ**ને  હિંદુ ધર્મના વૈષ્ણવ અને શ્રીકૃષ્ણને માનનાર પરંપરામાં તથા  ભાગવત પુરાણ અને અન્ય પુરાણ સાહિત્ય જેવા સંસ્કૃત ગ્રંથોમાં વર્ણવ્યા મુજબ, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યેના તેમના નિસ્વાર્થ પ્રેમ અને ભક્તિ માટે, શ્રીકૃષ્ણના સખી અને ભક્તો તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ગોપીઓને ઘણીવાર દેવી રાધાના વિસ્તરીત સ્વરૂપ તરીકે પણ ગણવામાં આવે છે, જેઓ કૃષ્ણની મુખ્ય સખી છે. કૃષ્ણ સાથેની ગોપીઓની રાસલીલાએ વિવિધ પરંપરાગત પ્રદર્શન કલા સ્વરૂપો અને સાહિત્યને પ્રેરણા આપી છે.

ભારતીય દાર્શનિક, જીવા ગોસ્વામીના મતે, ગોપીઓને કૃષ્ણની શાશ્વત પ્રિયાઓ માનવામાં આવે છે અને તેઓ શ્રીકૃષ્ણની આંતરિક આધ્યાત્મિક શક્તિની અભિવ્યક્તિ છે. ગોપીઓમાં, રાધા મુખ્ય ગોપી છે અને તે શ્રી કૃષ્ણની આનંદ શક્તિ (આહ્‌લાદની શક્તિ)નું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તે એકલી જ કૃષ્ણ માટેના સર્વોચ્ચ પ્રેમ એટલે કે મહાભાવને પ્રગટ કરે છે, અને સંખ્યાબંધ ધાર્મિક પરંપરાઓમાં મહત્તમ આદર અને મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

## વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર 
**ગોપી** (गोपी) એ સંસ્કૃત શબ્દ છે જે ગોપ શબ્દ પરથી આવ્યો છે. હિંદુ ધર્મમાં, *ગોપિકા* અથવા *ગોપી* નામનો ઉપયોગ ખાસ કરીને વ્રજ પ્રદેશની ગોવાળણો કે મહિયારીઓ માટે કરવામાં આવે છે. બહુવચનમાં ગોપીઓ શબ્દ ગોવાળ સ્ત્રીઓના સમૂહને દર્શાવે કરે છે જેઓ કૃષ્ણ પ્રત્યે અનન્ય ભક્તિ ધરાવે છે. જ્યારે તેનો ઉપયોગ એકવચન ("ગોપી") તરીકે થાય છે, ત્યારે તે સામાન્ય રીતે રાધાનો ઉલ્લેખ કરે છે, જે કૃષ્ણની પ્રિય ગોપી હતી.

## અગ્રણી ગોપીઓ 
વૃંદાવનની અગ્રણી *ગોપીઓ*ની સંખ્યા ૧૦૮ની છે. તેઓ રાધા કૃષ્ણ સાથે શાશ્વત ગાઢ મૈત્રી ધરાવે કરે છે. દૈવી દંપત્તિમાં તેમના જેટલો પ્રેમની કોઈ ધરાવતું નથી. ૧૦૮ ગોપીઓમાંથી, રાધારાણી પછી કૃષ્ણના ભક્તોમાં પ્રાથમિક આઠ ગોપીઓને અગ્રણી માનવામાં આવે છે, તેમના નામ નીચે મુજબ છે:

* રાધા (મુખ્ય ગોપી, કૃષ્ણની પ્રિય)
* લલિતા
* વિશાખા
* ચંપકલતા
* ચિત્રા
* તુંગવિદ્યા
* ઈન્દુલેખા
* રંગદેવી
* સુદેવી

આ આઠ પ્રાથમિક ગોપીઓનો સમૂહ રાધા અને કૃષ્ણની **અષ્ટસખીઓ** તરીકે ઓળખાય છે.

## નિસ્વાર્થ પ્રેમ 
thumb|ગોપીઓ સાથે રાધા કૃષ્ણ
હિંદુ વૈષ્ણવ ધર્મશાસ્ત્ર મુજબ, ગોપીઓ વિશેની વાર્તાઓ *શુદ્ધ-ભક્તિ*નું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે જે ભગવાન (શ્રીકૃષ્ણ) માટે નિસ્વાર્થ પ્રેમનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે. તેમની સ્વયંસ્ફુરિત અને અતૂટ ભક્તિનું ગૂઢ વર્ણન ભાગવત પુરાણ પછીના અધ્યાયોમાં, કૃષ્ણની વૃંદાવનની લીલાઓમાં અને ઋષિ ઉદ્ધવની વાર્તાઓમાં કરવામાં આવ્યું છે.

વૈષ્ણવ પરંપરામાં, ગોપીઓના કૃષ્ણ પ્રત્યેના પ્રેમ અને ભક્તિનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિરૂપણ ભાગવત પુરાણ (૧૦.૨૯-૩૩)માં રાસલીલા પંચાધ્યાયના નામની એક વાર્તામાં આપેલું છે. આ વાર્તામાં ગોપીઓ જે ભક્તિ વ્યક્ત કરે છે તેને ચૈતન્ય પરંપરામાં ભક્તિના સર્વોચ્ચ સ્વરૂપનું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. આ વાર્તામાં, કૃષ્ણની વાંસળીમાંથી નીકળતું સંગીત ગોપીઓનું ધ્યાન આકર્ષિત કરે છે, અને તેઓ કૃષ્ણની ભક્તિનો આનંદ માણવા તેમના પરિવાર અને ઘર છોડીને ચાલી નીકળે છે. :

એ મધુર સંગીત સાંભળીને,

તેમના પ્રત્યેની ભાવનાઓ વિસ્તરી,

વ્રેજની યુવતીઓ, જેમના

મન કૃષ્ણને આધીન બન્યા હતાં,

એકબીજાથી અજાણ,

તે સ્થળે ચાલી નીકળી

જ્યાં તેમનો પ્રિયતમ તેમની રાહ જોઈ રહ્યો હતો,

તેમની કાનના લટકણીયા મુક્ત રીતે ઝૂલતી હતા 

(ભાગવત પુરાણ ૧૦.૨૯.૪)

## સંદર્ભ 
## આ પણ જુઓ 
* અષ્ટસખી
* ચૈતન્ય મહાપ્રભુ

## બાહ્ય કડીઓ 
* શાશ્વત વૃંદાવનના રહેવાસીઓ
* આઠ મુખ્ય ગોપીઓ (અષ્ટસખી)
* દેવતા ગેલેરી: રાધા-માધવ અને આઠ ગોપીઓ
* વૃંદાવનમાં યોગપીઠનો આકૃતિ
* શ્રીમતી રાધારાણી અને અન્ય હસ્તીઓ
* શ્રી રાધા રાસબિહારી અષ્ટસખી મંદિર, વૃંદાવન
વસૂરીમાલા

**વસૂરીમાલા** એ એક દેવી છે જેની પૂજા કેરળના ઘણા ભાગો અને કર્ણાટકના કોડાગુ ક્ષેત્રમાં કરવામાં આવે છે. ભદ્રકાળી અથવા શિવ મંદિરોમાં તેમને ઉપદેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. વસૂરીમાલાને એક દેવતા માનવામાં આવે છે જે શીતળા, અછબડા અને ઓરી જેવા ચેપી રોગોને અટકાવે છે. ઉત્તર કેરળમાં વસૂરીમાલાની પૂજા કરવામાં આવે છે અને તેમને વસૂરીમાલા થેય્યમ તરીકે કરવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, દારિકન નામના અસુરની પત્ની મનોદરીનું નામ પાછળથી વસૂરીમાલા રાખવામાં આવ્યું હતું.

## વ્યુત્પત્તિ
વસૂરી એ શીતળા રોગનો મલયાલમ શબ્દ છે. વસૂરીમાલાનો શાબ્દિક અર્થ *અછબડાના દાણા*ની સાંકળ થાય છે.

## પૃષ્ઠભૂમિ
પ્રાચીન કાળમાં એવું માનવામાં આવતું હતું કે રોગ અને બિમારી ભગવાનના પ્રકોપને કારણે થાય છે. તેથી, તેઓ એવા દેવતાઓની પૂજા કરતા હતા જેમણે રોગોનું બીજ રોપ્યું હતું. વસૂરીમાલાને શીતળા, અછબડા, ઓરી વગેરે ચેપી રોગોના દેવતા માનવામાં આવે છે. વાસૂરીમાલાને કેરળના મંદિરોમાં ઉપ-દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે જેમાં કોડુંગલ્લુર ભગવતી મંદિર, વાલિયાકુલંગરા દેવી મંદિર, મહાદેવિકાડ, શ્રી પોર્કીલી કાવુ, તેની આરાધનાથી સંતુષ્ટ થઈને શિવે પોતાના શરીરમાંથી પરસેવો લૂછીને તેને આપ્યો અને તેને આશીર્વાદ આપ્યા અને કહ્યું કે જો તે લોકોના શરીર પર તેનો છંટકાવ કરશે તો લોકો તેને જરૂરી બધું જ આપી દેશે. શીતળાનો રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો ત્યારે એવું માનવામાં આવે છે કે લોકો આ રોગમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે શીતળાની પૂજા થેય્યમ સ્વરૂપે કરવા લાગ્યા હતા. વર્તમાનમાં થેય્યમ રોગોના ઈલાજ માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડી
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
કરિયાવર

***કરિયાવર*** એ ૧૯૪૮ની ભારતીય ગુજરાતી ફિલ્મ છે જે ચતુર્ભુજ દોશી દ્વારા લખાયેલી અને દિગ્દર્શિત છે. સાગર મુવીટોનના બેનર હેઠળ ચીમનલાલ દેસાઈ દ્વારા તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે શયદાની વાર્તા પર આધારિત હતી જે પોતે એક વાવની લોકકથા પર આધારિત હતી. સંગીત અજિત મર્ચન્ટે આપ્યું હતું.

## કથા 
એક ગામમાં નવા બનેલા મંદિરમાં મૂર્તિની સ્થાપવા માટે એવી શરત રાખવામાં આવેલી કે જે ઝેરી નાગને ઘડામાંથી બહાર કાઢે એને તેનો હક મળશે. ગામડાની છોકરી રાજુ આ પડકાર સ્વીકારે છે અને સફળ બને છે. નાગદેવતા રાજુથી પ્રસન્ન થાય છે અને તેને વચન આપે છે કે જ્યારે પણ તેને જરૂર પડે ત્યારે વાંસળી વગાડતા તે આવીને તેનું રક્ષણ કરશે. બાલમ વણઝારાનો પુત્ર માધવ રાજુના પ્રેમમાં પડે છે જ્યારે તેની પાલ્ય પુત્રી ચંપા  વીરાના પ્રેમમાં પડે છે, જે માધવ માટે ઈર્ષ્યા રાખે છે અને રાજુનો પાડોશી છે. માધવ રાજુને ગરબા કરતી જોવા ગયો ત્યારે તેને નાગે ડંખ માર્યો. રાજુ અગાઉ આપેલા વચનનો ઉપયોગ કરે છે તેથી નાગ તેનું ઝેર પાછું ખેંચી લે છે પણ એવી શરત મૂકે છે કે ગામમાં એક વાવ ખોદવી. દરમિયાન રાજુ અને માધવ લગ્ન કરી લે છે. બદલો લેવા માટે વીરાએ વાવ ખોદવાની ખોટી જગ્યા બતાવી જેથી વાવમાં પાણી ફૂટ્યા જ નહિ. દુષ્કાળગ્રસ્ત ગામને વીરાએ જણાવ્યું કે નવપરણિત યુગલના બલિદાનની વાવમાં પાણી આવશે અને રાજુ-માધવને ફસાવવા પ્રયત્ન કર્યો. ચંપા વીરા સાથે લગ્ન કરવાનું નક્કી કરે છે અને બલિદાન આપવા સંમત થાય છે. છેવટે ચંપા અને વીરાના બલિદાનથી વાવના પાણીમાં પાણી ફૂટે છે અને ગામની દુકાળની સમસ્યાનું સમાધાન થાય છે.

## કલાકારો 
* રાજુ તરીકે દીના સંઘવી
* ધુલિયા 
* શોભા 
* મુલચંદ ખીચડી 
* મનહર દેસાઈ 
* છનાલાલ 
* ઉર્મિલા 
* કુસુમ ઠાકુર
* કમલકાંત
* શ્યામાબાઈ
* નરેન્દ્ર દેસાઈ

## નિર્માણ 
ફિલ્મની વાર્તા શયદાની નવલકથા *વણઝારી વાવ* પર આધારિત હતી જે લોકકથા પર આધારિત હતી. આ શ્વેત-શ્યામ ફિલ્મનું નિર્માણ સાગર મૂવીટોનના બેનર હેઠળ ચીમનલાલ દેસાઈ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું જ્યારે પટકથા, સંવાદો અને દિગ્દર્શન ચતુર્ભુજ દોશી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં ગ્રામીણ, લોકકથા આધારિત, પૌરાણિક વાર્તા છે. ફિલ્મમાં પ્રેમ કથા જટિલ છે અને તેમાં સ્પષ્ટ જાતીય પ્રતીકાત્મક સંકેતો છે.

આ દીના સંઘવી ઉર્ફે દીના પાઠકની પ્રથમ ફિલ્મ તરીકે જાણીતી છે.

## સંગીત 
સંગીત અજિત મર્ચન્ટે આપ્યું હતું જ્યારે ગીતો ચૈતન્ય અને નંદકુમાર પાઠકે લખ્યા હતા. ગાયકોમાં ગીતા દત્ત, મુકેશ, મીના કપૂર અને સુમન બાનવલકરનો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર
રાક્ષસ

**રાક્ષસ** () એ પ્રાચીન કાળની એક માનવ જાતિ હતી. પૌરાણિક માન્યતા પ્રમાણે લંકાના રાજા રાવણની જાતિ અને તેના પુરુષ સદસ્યોને રાક્ષસ અને સ્ત્રી સદસ્યોને **રાક્ષસી** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભારત અને હિંદુ ધર્મ સિવાય ભારતની આસપાસના દેશોમાં અને બૌદ્ધ ધર્મમાં પણ રાક્ષસોનું વર્ણન આવે છે.

મહારાજા ભગવતસિંહજીના મતે રાક્ષસો આકળા, વિકરાળ, મોટા દાંત, ભયંકર આંખો અને વગર પ્રમાણના અવયવોવાળા હતા એવી લોકોની સમજ છે તે ભૂલ ભરેલી છે. તેઓ આર્યોની માફક મનુષ્ય દેહધારી હતા. માત્ર રંગે કાળા અને શરીરે મજબૂત હતા. અને નરમાંસ ભક્ષણ કરવાનો ક્રૂર ચાલ તેમનામાં હતો. તેના સાત પ્રકાર છે: ભીમ, મહાભીમ, વિઘ્ન, વિનાયક, જળરાક્ષસ, રાક્ષસરાક્ષસ અને બ્રહ્મરાક્ષસ. રાક્ષસો નૈઋત્ય તરફ અને યમુના નદીને દક્ષિણે લંકા સુધી રહેતા હતા. તે નૈઋત્ય તરફ હતા માટે તેમને નૈઋતી પણ કહેતા. તેના ત્રણ પ્રકાર છે: કેટલાક યક્ષ જેવા, કેટલાક માત્ર દેવના જ દુશ્મન હોય અને બીજા સ્મશાનમાં દેખાવ દે, યજ્ઞમાં ભંગ પાડે, પવિત્ર માણસોને પજવે, જીવતા માણસનું ભક્ષણ કરે અને તેવી અનેક રીતે લોકોને પીડા રૂપ થઇ પડે. રાવણ ત્રીજા પ્રકારનો રાક્ષસ મનાય છે.

## ઉત્પત્તિ
તેઓની ઉત્પત્તિ વિષે મતભેદ છે. કેટલાકનું માનવું એવું છે કે તેઓ પુલસ્ત્યના પુત્ર થાય. બીજા મત પ્રમાણે તેઓ બ્રહ્માના પગના તળિયામાંથી ઉત્પન્ન થયા હતા. વિષ્ણુ પુરાણ પ્રમાણે તેઓ કશ્યપ અને ખષાના પુત્ર છે. રામાયણમાં જણાવ્યા પ્રમાણે જ્યારે બ્રહ્માએ સમુદ્ર ઉત્પન્ન કર્યા ત્યારે તેની રક્ષા કરવા રાક્ષસોને ઉત્પન્ન કર્યા તેથી તેમને રાક્ષસ નામ આપ્યું.

## અન્ય નામો
રાક્ષસને તેમના ગુણ પ્રમાણે અનેક નામથી ઓળખાવવામાં આવે છે: અનુશર, આશર, આશિર, હનૂષ, ઇષ્ટિપચ, સંધ્યાબલ, ક્ષપાત, નક્તંચર, રાત્રિચર, શમનીશદ, નૃજગ્ધ, નૃયક્ષ, પલલ, પલાદ, પલંકશ, ક્રવ્યાદ, અસ્ત્રપ, અસૃક્પ, કૌણપ, કીલાલપ, રક્તપ, દંડશુક, પ્રઘસ, મિલનમુખ, કર્બૂર, અસ્ત્ર, નિક્ષાસૂત, નિક્ષાત્મજ, જાનુધાન, પુણ્યજન, નૈઋતુ, યાતુ, રક્ષ વગેરે રાક્ષસને માટે અન્ય શબ્દો વપરાય છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:પ્રાચીન ભારત
શ્રેણી:રામાયણ
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
પદ્માવતી (જૈન ધર્મ)

**પદ્માવતી**એ ૨૩મા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથના રક્ષણાત્મક દેવી અથવા શાસનદેવી છે, જે શ્વેતાંબર પરંપરામાં પાર્શ્વયક્ષ અને દિગંબર પરંપરામાં ધરણેન્દ્રની સાથે જોવા મળે છે. તેઓ પાર્શ્વનાથના યક્ષિણી (સહાયક દેવી) છે.

## જૈન જીવનચરિત્ર 
તાપસ કામથ એક નાગ અને નાગણની જોડીને લાકડામાં બાળતો હતો જેને પાર્શ્વનાથે બચાવી લીધી હતી. તેમના મૃત્યુ પછી તેઓ ઇન્દ્ર (ખાસ કરીને ધરણેન્દ્ર) અને પદ્માવતી (સાશન દેવીથી અલગ) તરીકે પુનર્જન્મ પામ્યા હતાં. જૈન પરંપરા અનુસાર, પદ્માવતી અને તેમના પતિ ધરણેન્દ્રએ ભગવાન પાર્શ્વનાથને જ્યારે મેઘમાલી દ્વારા હેરાન કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેમની રક્ષા કરી હતી. પદ્માવતીને પાર્શ્વનાથે બચાવ્યાં પછી તેઓ એક યક્ષી તરીકે શક્તિશાળી દેવી બન્યાં અને અન્ય સર્પ દેવી *વૈરોત્યા*ને પાછળ છોડી દીધાં.

## વારસો 
### પૂજા 
thumb| ચિથરાલ જૈન સ્મારકોમાં ૯મી સદીનું પદ્માવતીનું શિલ્પ
અંબિકા અને ચક્રેશ્વરી સાથે દેવી પદ્માવતીને આદરણીય દેવીઓ તરીકે માનવામાં આવે છે અને તીર્થંકરો સાથે જૈનો દ્વારા પૂજા કરવામાં આવે છે. અંબિકા અને પદ્માવતી તાંત્રિક વિધિ સાથે સંકળાયેલા છે. પદ્માવતી અને ધરનેન્દ્ર બંને વિશેષ રીતે શક્તિશાળી મધ્યસ્થી દેવતાઓ તરીકે પૂજનીય છે. આ તાંત્રિક સંસ્કારોમાં *યંત્ર-વિધિ*, *પીઠ-સ્થાપના* અને *મંત્ર-પૂજાનો* સમાવેશ થાય છે. દરેક સપ્તાહનો શુક્રવાર ખાસ કરીને દેવીની પૂજા કરવાનો દિવસ છે.

### સાહિત્યમાં 
* ૧૨મી સદીમાં મલ્લિસેન દ્વારા લખાયેલ *ભૈરવ-પદ્માવતી-કલ્પ* એ પદ્માવતીની પૂજા માટે તાંત્રિક લખાણ છે. આ લખાણમાં પદ્માવતી સાથે જોડાયેલા સંસ્કારોની ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેમ કે, સ્તંભ, વાસ્ય, અકારસન, નિમિત્ત-જ્ઞાન, ગરુડ તંત્ર વગેરે
* *અદભૂત-પદ્માવતી-કલ્પ* એ શ્વેતાંબર ગ્રંથ છે જે ૧૨મી સદીના શ્રી ચંદ્ર સૂરી દ્વારા રચિત છે.
* શ્વેતાંબર વિદ્વાન પાર્શ્વદેવ ગાની દ્વારા રચિત *પદ્માવતી-અસ્તક* વિવિધ તાંત્રિક સંસ્કારોનું ભાષ્ય છે.
* જીનપ્રભસૂરી દ્વારા રચિત *પદ્માવતી-કટુસાદિકા*.
* *પદ્માવતી-પૂજનામ*, *પદ્માવતી-સ્ત્રોતા*, *પદ્માવતી-સહસ્ર-નામ-સ્ત્રોતા*, *રક્ત-પદ્માવતી-કલ્પ* એ પદ્માવતીને સમર્પિત તાંત્રિક ગ્રંથ છે.

### ચિત્રણ 
તેમના માથાને સાપનું છત્ર ઢાંકે છે, અને તેઓ કમળના ફૂલ પર બેસે છે. ઘણીવાર ભગવાન પાર્શ્વનાથની એક નાની છબી તેમના મુગટમાં મૂકવામાં આવે છે. તેણીને ચાર હથિયારો સાથે દર્શાવવામાં આવી શકે છે, જેમાં ફંદો અને ગુલાબ (જપ માલા), હાથીનો બડો, કમળ અને ફળ છે. પદ્માવતી અંબિકા અને ધરણેન્દ્રની યક્ષ-યક્ષી જોડી શિલ્પો ગોમુખા - ચક્રેશ્વરી અને સર્વાહનભૂતિ- અંબિકા સાથે સૌથી વધુ પ્રિય છે.

ચિત્ર:Indian - Mandala of Padmavati - Walters 543007.jpg|alt='Mandala of Padmavati', bronze, Walters Art Museum, 11th century|'પદ્માવતીનો મંડળ', કાંસ્ય, વોલ્ટર્સ આર્ટ મ્યુઝિયમ, ૧૧ મીમી
ચિત્ર:Sculpture of Yakshi Padmavathi at Akkana Basadi in Shravanabelagola.jpg|alt=Sculpture of Goddess Padmavati in Akkana Basadi, 12th century|અકાના બાસાદીમાં દેવી પદ્માવતીનું શિલ્પ, ૧૨ મીમી
ચિત્ર:Padmavati Chandigarh Museum.jpg|alt=Sculpture of Padmavati in the Government Museum and Art Gallery, Chandigarh. Chola dynasty, 13th century|સ્થાનિક મ્યુઝિયમ અને આર્ટ ગેલેરી, ચંદીગઢમાં ચોલ રાજવંશના સમયનું પદ્માવતીનું શિલ્પ., ૧૩ મીમી
ચિત્ર:Padmavati Devi Walkeshwar Jain Temple.jpg|alt=Goddess Padmavati at Walkeshwar Jain Temple|વાલકેશ્વર જૈન મંદિરમાં દેવી પદ્માવતી

## સંદર્ભ 
### નોંધ 
### સ્ત્રોત 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
વિજયા મહેતા

**વિજય મહેતા** (જન્મ ૪ નવેમ્બર ૧૯૩૪), જાણીતા ભારતીય મરાઠી ફિલ્મ અને થિયેટર દિગ્દર્શક છે અને સમાંતર સિનેમાની ઘણી ફિલ્મોના અભિનેત્રી પણ છે. તેઓ નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અભિનેતા અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગૂ સહિત મુંબઈ સ્થિત થિયેટર ગ્રુપ *રંગાયન*ના સ્થાપક સભ્ય છે. તેઓ ફિલ્મ *પાર્ટી* (૧૯૮૪) માં તેમની પ્રશંસનીય ભૂમિકા અને તેમના દિગ્દર્શક સાહસો, *રાવ સાહેબ* (૧૯૮૬) અને *પેસ્તનજી* (૧૯૮૮) માટે સૌથી વધુ જાણીતા છે. *રંગાયન*ના સ્થાપક સભ્ય તરીકે તેઓ ૧૯૬૦ના દાયકાના પ્રાયોગિક મરાઠી રંગભૂમિમાં અગ્રગણ્ય વ્યક્તિ બન્યાં હતાં. ૧૯૮૭માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રી પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
તેમનો જન્મ ૧૯૩૪માં વડોદરા ખાતે થયો હતો. તેણીએ મુંબઇ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. તેમણે દિલ્હીમાં ઇબ્રાહિમ અલકાઝી અને આદિ માર્ઝબાન સાથે થિયેટરનો અભ્યાસ કર્યો હતો.

## કારકિર્દી
તેઓ ૬૦ના દાયકાના મરાઠી પ્રાયોગિક થિયેટરમાં એક વિશેષ વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા છે. તેઓ નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગૂ સાથે રંગાયન નામના થિયેટર ગ્રુપના સ્થાપક સભ્ય છે.

સી. ટી. ખાનોલકરની *એકશૂન્ય બાજીરાવ*નું તેમનું મંચ નિર્માણ સમકાલીન ભારતીય રંગભૂમિમાં સીમાચિહ્નરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમણે *ધ કોકેશિયન ચાક સર્કલ* (*અજબ ન્યાય વર્તુલાચા*) અને *ઇઓનેસ્કો વિથ ચેયર્સ*ના રૂપાંતરણ સાથે બર્ટોલ્ડ બ્રેચને મરાઠી રંગભૂમિમાં રજૂ કર્યા હતા.

તેમણે જર્મન દિગ્દર્શક ફ્રિટ્ઝ બેનેવિટ્ઝ સાથે ઇન્ડો-જર્મન થિયેટર પ્રોજેક્ટ્સમાં સહયોગ આપ્યો હતો, જેમાં જર્મન કલાકારો સાથે ભાસના *મુદ્રારાક્ષસ*નું પરંપરાગત પ્રદર્શન સામેલ છે. *પેસ્તોનજી* સિવાય, તેમના મોટાભાગના કાર્યમાં તેમના સ્ટેજ નાટકોના ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન રૂપાંતરણોનો સમાવેશ થાય છે.

તેમને દિગ્દર્શનમાં ઉત્કૃષ્ટતા માટે ૧૯૭૫નો સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, ૧૯૮૬માં તેમને રાવ સાહેબ (૧૯૮૬)માં તેમની ભૂમિકા માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## અંગત જીવન
તેમણે પહેલા અભિનેત્રી દુર્ગા ખોટેના પુત્ર હરિન ખોટે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જો કે તેઓ પોતાની પાછળ બે યુવાન પુત્રોને મૂકીને નાની ઉંમરમાં જ મૃત્યુ પામ્યા હતા. ત્યાર બાદ તેણે ફારૂખ મહેતા સાથે લગ્ન કર્યા હતા.

## ફિલ્મોગ્રાફી
* *કલયુગ* (૧૯૮૧) - અભિનેત્રી
* *સ્મૃતિ ચિત્રે* (૧૯૮૨, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક, અભિનેત્રી.
* *શકુંતલમ* (૧૯૮૬, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક
* *પાર્ટી* (૧૯૮૪) - અભિનેત્રી
* *રાવ સાહેબ* (૧૯૮૫) - દિગ્દર્શક, પટકથા લેખક, અભિનેત્રી
* *હવેલી બુલુન્દ થી* (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક
* *હમીદાબાઈ કી કોઠી* (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક
* *પેસ્તનજી* (૧૯૮૮) - દિગ્દર્શક, પટકથાલેખક
* *લાઈફલાઈન* (૧૯૯૧, ટીવી સીરિઝ) - દિગ્દર્શક
* *ક્વેસ્ટ* (૨૦૦૬) - અભિનેત્રી

## પુરસ્કારો
* ૧૯૭૫ : સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર
* ૧૯૮૫ : એશિયા પેસિફિક ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ: શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી: *પાર્ટી*
* ૧૯૮૬ : શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર: *રાવ સાહેબ*
* * ૧૯૮૭ માં ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મશ્રી
* ૨૦૦૯ : તનવીર સનમાન
* ૨૦૧૨ : સંગીત નાટક અકાદમી ટાગોર રત્ન

## પૂરક વાંચન
*Abode of Colour, an autobiographical account by Vijaya Mehta
* Vijaya Mehta on theatre and Guru Mani Madhava Cakyar https://web.archive.org/web/20080828165400/http://www.rotaryclubofbombay.org/ps121206.htm

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડી
* 

શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
વાયએસ જગન મોહન રેડ્ડી

**યેદુગુરી સાંદિંતી જગન મોહન રેડ્ડી** (જન્મ: ૨૧ ડિસેમ્બર ૧૯૭૨) જેમને **વાયએસ જગન** અથવા **જગન** કે **જગન મોહન રેડ્ડી** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક ભારતીય રાજકારણી છે જે હાલમાં આંધ્ર પ્રદેશના ૧૭મા મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે. તેઓ ભારતીય રાજકીય પક્ષ વાએસઆર કોંગ્રેસ પાર્ટીના સ્થાપક અને પ્રમુખ છે. તેઓ આંધ્ર પ્રદેશના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી વાયએસ રાજશેખર રેડ્ડીના પુત્ર છે. તેમની માતા વાયએસ વિજયમ્મા વાયએસઆર કોંગ્રેસ પાર્ટીના અધ્યક્ષ છે.

જગન મોહન રેડ્ડીએ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં તેમની કારકિર્દી શરૂ કરી હતી અને ૨૦૦૯માં કડપાના તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૨૦૦૯માં તેમણે સમગ્ર રાજ્યમાં 'ઓદર્પુ યાત્રા' શરૂ કરી હતી.  તે પછી આખરે કોંગ્રેસ પાર્ટીમાંથી બહાર આવ્યા અને તેમની પોતાની પાર્ટીની સ્થાપના કરી જેનું નામ તેમના પિતાના ટૂંકાક્ષર વાયએસઆર (YSR) સાથે સંકળાયેલું છે.

૨૦૧૪માં આંધ્ર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમની પાર્ટીએ ૬૭ બેઠકો જીતી અને તેઓ વિપક્ષના નેતા બન્યા.  પાંચ વર્ષ પછી ૨૦૧૯માં યોજાયેલી આંધ્ર પ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં તેમણે કુલ ૧૫૧ બેઠકો જીતી ને રાજ્યની ચૂંટણીમાં પાર્ટીને જીત અપાવી. 

## સંદર્ભો
શ્રેણી:આંધ્રપ્રદેશ
શ્રેણી:ભારતીય રાજકારણ
ચક્રેશ્વરી

**ચકેશ્વરી** અથવા *અપ્રતિચક્રા* દેવી એ જૈન શાસ્ત્ર અનુસાર તીર્થંકર ઋષભદેવની સંરક્ષક દેવી અથવા યક્ષિણી (સહાયક દેવી) છે. તેઓ સારવાગી જૈન સંપ્રદાય(ખંડેલવાલ)ના ઉપદેશક દેવી છે.

## ચિહ્નશાસ્ત્ર 
આ દેવીનો રંગ સોનેરી છે. તેમનું વાહન ગરુડ છે. તેમને આઠ હાથ છે. ચિત્રમાં દેખાય છે તેમ તેમના ઉપરના બે હાથમાં બે ચક્રો અને અન્ય હાથોમાં ત્રિશૂલ / વજ્ર, ધનુષ્ય, તીર, ફાંસો, અંકુશ છે જ્યારે છેલ્લો હાથ વરદમુદ્રા સાથે દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

## માતા શ્રી ચક્રેશ્વરી દેવી જૈન તીર્થ 
thumb|દેવી ચકેશ્વરી, ૧૦ મી સદી, મથુરા મ્યુઝિયમ
પંજાબમાં અટ્ટેવાલી ગામમાં માતા શ્રી ચક્રેશ્વરી દેવી જૈન તીર્થ નામનું ચક્રેશ્વરી દેવીનું પ્રસિદ્ધ મંદિર છે.

આ પ્રાચીન મંદિર લગભગ ૧૦૦૦ વર્ષ જૂનું હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે સરહિંદ-ચંદીગઢ રોડ પર સરહિંદ શહેરમાં આવેલા અટ્ટેવાલી ગામમાં આવેલું છે. એવી દંતકથા છે કે રાજા પૃથ્વીરાજ ચૌહાણના સમયમાં ભગવાન આદિનાથના આશીર્વાદ મેળવવા માટે રાજસ્થાનથી મોટી સંખ્યામાં યાત્રાળુઓ હિમાચલ પ્રદેશના કાંગડાના પ્રાચીન જૈન મંદિરમાં (જે હજુ કાંગડાના કિલ્લામાં મોજુદ છે) બળદ ગાડામાં જતા હતા. યાત્રાળુઓ માતા ચક્રેશ્વરી દેવીની મૂર્તિ પણ લાવ્યા હતા જે ભગવાન આદિનાથના પ્રખર ઉપાસક (આદિષ્ઠાયક દેવી અથવા ભગવાન આદિનાથની શાસન દેવી તરીકે ઓળખાય છે) હતા. માર્ગમાં આ સંઘ આ મંદિરની હાલની જગ્યા સરહિંદમાં રાતવાસો કરવા માટે રોકાયો.

બીજા દિવસે સવારે જ્યારે સંઘ આગળ વધવા માટે તૈયાર થયો ત્યારે માતા શ્રી ચક્રેશ્વરી દેવીની મૂર્તિને લઈ જતો રથ યાત્રાળુઓના ઘણા પ્રયાસ છતાં આગળ વધ્યો નહીં. ભક્તોને આ રહસ્યનું કારણ ન સમજાતા તેઓ મૂંઝાયા. પછી એકાએક મૂર્તિને લઈ જતી પાલખીની અંદર પ્રકાશપૂંજ આવ્યો અને આકાશવાણી થઈ કે, “આ જગ્યા મારું નિવાસસ્થાન બને”. તીર્થયાત્રીઓએ કહ્યું "મા, આ બધો રેતાળ વિસ્તાર છે, અહીં પાણી નથી, અહીં આજુબાજુ ગઈકાલે અમારી દુઃખદ રાત પસાર થઈ હતી". અવાજે જવાબ આપ્યો, "આ સ્થાનની ઉત્તર તરફ થોડાક ગજ દૂર જમીન ખોદશો અને તમને પાણી મળશે". યાત્રાળુઓના આશ્ચર્ય વચ્ચે તેમણે માત્ર થોડા ફૂટ ખોદ્યું અને પાણીનો ફુવારો વહેવા લાગ્યો. યાત્રાળુઓ ખૂબ જ પ્રસન્ન થયા અને તેઓએ આ સ્થાન પર માતા ચક્રેશ્વરી દેવીની મૂર્તિ સ્થાપિત કરી અને ત્યાં એક સુંદર મંદિર બનાવ્યું. યાત્રાળુઓ પણ અહીં સ્થાયી થયા. જ્યાં પાણીનો ફુવારો ફૂટ્યો હતો તે જગ્યાને અમૃત-કુંડ તરીકે ઓળખાતા નાના કૂવા તરીકે વિકસાવવામાં આવી છે. આજે પણ આ કુંડનાં પાણીને ભક્તો પવિત્ર માને છે અને તેઓ તેને સાચવવા માટે ઘરે લઈ જાય છે.

આ સ્થળને જમવા અને રહેવાની સગવડ સાથે સંપૂર્ણ યાત્રાધામમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું છે, જોકે માતા ચક્રેશ્વરી દેવીની પ્રાચીન મૂર્તિ તેના મૂળ સ્થાને જ છે. નજીકમાં ભગવાન આદિનાથનું એક મોટું મંદિર નિર્માણાધીન છે. માતા ચક્રેશ્વરી દેવીની આધ્યાત્મિક શક્તિઓને મંદિરની એક દિવાલ પર ખૂબ જ સુંદર કાચના કામ દ્વારા ભવ્ય શૈલીમાં દર્શાવવામાં આવી છે.

દર વર્ષે કારતક મહિનામાં અહીં મેળો ભરાય છે. સમગ્ર વિશ્વમાંથી દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં જૈન ધર્મના લોકો આ સ્થળની ખૂબ જ આદર સાથે મુલાકાત લે છે. આ સ્થળનો મહિમા ઘણો છે. માતા ચક્રેશ્વરી દેવીના પ્રખર ઉપાસક દિવાન ટોડરમલ જૈને ગુરુ ગોવિંદ સિંહની માતા અને બે પુત્રોના મૃતદેહના અગ્નિસંસ્કાર માટે જમીન સંપાદન કરવા માટે સરહિંદના નવાબ વજીર ખાનને સોનાના સિક્કા ચૂકવ્યા હતા. તેઓ ગુરુદ્વારા જ્યોતિ સ્વરૂપમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. સરહિંદ શહેર અંબાલા અને લુધિયાણાની વચ્ચે લગભગ ૫૦ કિમી અંતરે આવેલું છે. આ સ્ટેશનોથી આ સ્થળે સડક માર્ગે સરળતાથી પહોંચી શકાય છે. આ મંદિર પ્રસિદ્ધ ગુરુદ્વારા જ્યોતિ સ્વરૂપની એકદમ નજીક આવેલું છે.

## આ પણ જુઓ 
* પદ્માવતી

## સંદર્ભ 
## નોંધ
* 

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
સ્નેહલતા (ચલચિત્ર)

***સ્નેહલતા***, જેને ***ભારત કી દેવી*** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ૧૯૩૬ની ગુજરાતી અને હિન્દી ભાષાની ફિલ્મ છે.  તેના દિગ્દર્શક બળવંત ભટ્ટ હતા અને નિર્માતા વિજયશંકર ભટ્ટ હતા.

## કથાનક 
આર્થિક સફળ કોલેજ યુવાન સુધાકર એ સ્નેહલતાના પ્રેમમાં પડે છે. પ્રેમકથામાં પ્રણયત્રિકોણ થાય છે અને દુઃખદ અંત આવે છે.

## કલાકારો 
કલાકારો નીચે મુજબ છે:
* જયંત
* જયંત
* ગુલાબ
* પન્ના
* ઉમાકાંત
* રાજકુમારી
* શિરીન બાનુ
* લાલોભાઈ
* જય રાઈટર

## નિર્માણ 
જ્યારે બોલતી ફિલ્મો શરૂ થઈ ત્યારે બળવંત ભટ્ટ અને વિજયશંકર ભટ્ટે પ્રકાશ પિક્ચર્સની સ્થાપના કરી. *સંસારલીલા* (૧૯૩૪) ની સફળતા બાદ, તેઓએ ગુજરાતી તેમજ હિન્દીમાં શ્વેત-શ્યામ ફિલ્મ *સ્નેહલતાનું* નિર્માણ કર્યું.

## સંગીત 
### હિન્દી 
તમામ ગીતો વિજયશંકર ભટ્ટ દ્વારા લખવામાં આવ્યા છે ; તમામ સંગીત લાલુભાઈ નાયકે આપ્યું છે.

### ગુજરાતી 
આ ફિલ્મના ગુજરાતી ગીતો લોકપ્રિય થયા હતા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર
શ્રેણી:હિન્દી ફિલ્મ
રાણકદેવીનું મંદિર

**રાણકદેવીનું મંદિર** એ ૯મી અથવા ૧૦મી સદીમાં બંધાવાયેલ એક હિન્દુ મંદિર છે જે ભારતના ગુજરાત રાજ્યના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના વઢવાણમાં ખાતે આવેલું છે. આ મંદિર રાણકદેવીને સમર્પિત છે. આ મંદિરનું બાંધકામ મૈત્રક કાળ પછી અને મારુ-ગુર્જર સ્થાપત્ય શૈલીના પ્રારંભિક નાગાર તબક્કામાં દરમ્યાન કરવામાં આવ્યું છે.

## દંતકથા 
એક દંતકથા અનુસાર, ચૌલુક્ય રાજા જયસિંહ સિદ્ધરાજે ચુડાસમા રાજા ખેંગારની હત્યા કરી તેની રાણી રાણકદેવીનું અપહરણ કર્યું હતું. પાટણ જતા રસ્તે વઢવાણમાં ભોગાવો નદીના કિનારે રાણકદેવી સતી થયા. આથી સિદ્ધરાજે તેમને સમર્પિત એક મંદિર બંધાવ્યું.આ દરમિયાન ખેંગારે માળવા સૈન્ય અભિયાન દરમિયાન જયસિંહની રાજધાની અણહિલવાડ પાટણના દરવાજા તોડી નાખ્યા હતા જેનાથી જયસિંહ રોષે ભરાયા હતા. આ દરમિયાન ખેંગારે માળવા સૈન્ય અભિયાન દરમિયાન જયસિંહની રાજધાની અણહિલવાડ પાટણના દરવાજા તોડી નાખ્યા હતા જેનાથી જયસિંહ રોષે ભરાયા હતા.

એક સમયે ખેંગારે તેમના ભત્રીજા દેશળ-વિશળને અપમાનિત કરતા તેઓ જયસિંહ પાસે ગયા અને તેમને જૂનાગઢ પર હુમલો કરવા કહ્યું.  હાલમાં વઢવાણના કિલ્લા પાસેના શિવ મંદિરને સ્થાનિક લોકો રાણકદેવીના મંદિર તરીકે ઓળખે છે.

મંદિરના સમય અને નિર્માણ વિશે કોઈ માહિતી નથી. બાંધકામની શૈલીના આધારે, આ મંદિર ૧૦મી સદીમાં બાંધવામાં આવેલું હોવાનું જણાય છે તેના શિખરની રચના મૈત્રક પછીના સમયગાળાની છે. તે સ્પષ્ટ નથી કે આ મંદિર ૧૨મી સદીના રાજા ખેંગારની રાણી રાણકદેવી સાથે કેવી રીતે સંકળાયેલું હતું. મધુસૂદન ઢાંકી અને હરિશંકર શાસ્ત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, આ બાંધકામ કદાચ ૯મી સદીના છેલ્લા ચતુર્થાંશમાં વર્ધમાન (હાલ વઢવાણ) પર રાજ્ય કરનાર છાપા વંશના રાજા ધરણીવરહના શાસન દરમિયાન હતું.  કાંતિલાલ સોમપુરાના જણાવ્યા અનુસાર, તે ૧૦મી સદી કરતાં પહેલાં બાંધવામાં આવ્યું હતું.  જેમ્સ બર્ગેસે તેને રાણકદેવીના સ્મારક મંદિર તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું હતું.   આ મંદિર રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારકો તરીકે સૂચિબદ્ધ છે અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ દ્વારા તેની જાળવણી કરવામાં આવી છે.

thumb|સાઉથવેટ દ્વારા મળેલી શિખર કોતરણી દર્શાવતી ૧૮૯૯ની છબી
thumb|બારસાખ
આ મંદિર મૈત્રક પછીના અને મારુ-ગુર્જરા સ્થાપત્યના પ્રારંભિક નાગર તબક્કાનું ઉદાહરણ છે. આ મંદિર લગભગ ૯ મીટર ઊંચી એક મોટી પીઠ (પ્લેટફોર્મ) પર બાંધવામાં આવ્યું છે. *ગ્રાસ-પટ્ટી* (ઘાસના મોલ્ડિંગનો બેન્ડ) અહીં સૌપ્રથમ જોવા મળે છે જે આ પછીના સ્થાપત્યોની શૈલીમાં ચાલુ રહ્યો.  શિખર પર આમલક અને કળશના મોલ્ડિંગ્સ છે. આ મંદિરોની બાહ્ય ત્રણેય દિવાલોમાં કોઈપણ મૂર્તિઓ વગરની કોતરણી છે. તેમની ઉપર ઝીણું ફમસાના કોતરકામ છે. તેમાં કીર્તિમુખ, ચૈત્ય, ગવાક્ષ અને તમાલપત્રની સજાવટની કોતરણી પણ છે. ઉત્તર દિશામાં પાણીનો નિકાસ હોવાથી તે શિવ મંદિર હોવું જોઈએ એમ જણાય છે. આ મંદિર પાસે નંદીની મૂર્તિ પડેલી છે. ગર્ભગૃહમાં, બે સાદી મૂર્તિઓ મહાકાળી અને રાણકદેવી તરીકે ચિહ્નિત થયેલ છે. ગર્ભગૃહના દરવાજાની ફ્રેમમાં બ્રહ્મા, શિવ અને અન્યની મૂર્તિઓ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
વૈદિક ગણિત

**વૈદિક ગણિત** એ દ્વારકા મઠના શંકરાચાર્ય સ્વામી ભારતીકૃષ્ણ તીર્થએ લખેલું અને ઇસ. ૧૯૬૫માં પ્રકાશિત કરવામાં આવેલું એક પુસ્તક છે જેમાં અંકગણિતીય ગણના માટેની વૈકલ્પિક અને સંક્ષિપ્ત વિધિઓનું સંકલન કરવામાં આવ્યું છે. આ વૈદિક ગણિતમાં ૧૬ મૂળ સૂત્ર આપવામાં આવ્યા છે. વૈદિક ગણિત ગણતરી કરવા માટેની એક એવી પદ્ધતિ છે, જેમાં જટિલ અંકગણિતીય ગણતરીઓ અત્યંત સરળ, સહજ અને ત્વરિત રીતે સંભવ બને છે. સ્વામીજીએ આ પદ્ધતિનું પ્રણયન વીસમી શતાબ્દીનાં પ્રારંભિક સમયકાળમાં કર્યું હતું. સ્વામીજીના કથન અનુસાર આ સૂત્રો, જેના પર ‘વૈદિક ગણિત’ નામક એમની કૃતિ આધારિત છે, તે અથર્વવેદના પરિશિષ્ટમાં આવે છે. પરંતુ વિદ્વાનોનું કહેવું એમ છે કે આ સૂત્રો હજુ સુધી જ્ઞાત અથર્વવેદના કોઇ પરિશિષ્ટમાં નથી જોવા મળતાં. કદાચ એમ હોઈ શકે કે સ્વામીજીએ આ સૂત્રો જે પરિશિષ્ટમાં જોયાં હોંય તે દુર્લભ હોય તથા કેવળ સ્વામીજીના જ સંજ્ઞાનમાં હોય. વસ્તુતઃ આજની સ્થિતિમાં સ્વામીજીની ‘વૈદિક ગણિત’ નામક કૃતિ સ્વયં એક નવીન વૈદિક પરિશિષ્ટ બની ગઈ છે. આ સૂત્રો ખૂબ સરળતાથી સમજી શકાય એવા છે. એમનાં અનુપ્રયોગ સરળ છે તથા સરળતાથી યાદ રહી જાય તેવા છે. બધી રીતો મોઢે ગણતરી કરવામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.

## વૈદિક ગણિતનાં સોળ સૂત્રો 
મૂળ વૈદિક ગણિત અથવા 'વેદોનાં સોળ સરળ ગણિતીય સૂત્ર’ના વિખરાયેલા સંદર્ભો શોધીને ડૉ. વાસુદેવ શરણ અગ્રવાલ નામના ગણિતશાસ્ત્રીએ સૂત્રો તથા ઉપસૂત્રોની સૂચી ગ્રંથના આરંભમાં આ પ્રકારે આપી છે.

૧. એકાધિકેન પૂર્વેણ - પહેલા કરતા એક વધારે તથા એક વડે 

૨. નિખિલં નવતશ્ચ્રમં દશતઃ - બધા ૯ માંથી અને છેલ્લો ૧૦ માંથી 

૩. ઉર્ધ્વતિર્યગ્ભ્યામ્ - ઉભા અને આડા (ગુણાકાર)

૪. પરાવર્ત્ય યોજયેત્ - ક્રમની અદલા-બદલી કરો 

૫. શૂન્યં સામ્ય્સમુચ્ચ્યે - ક્રમની અદલા-બદલી અને ગોઠવણ (ગુણક સંખ્યાની)

૬. આનુરુપ્યે શૂન્યમન્યત્ - જો રચના સરખી છે (બંને બાજુના સમીકરણની, તો)  તે રચના શૂન્ય બરાબર થશે.

૭. સંકલનવ્યવકલનાભ્યામ્ - સંકલન વ્યવકલન અને અદ્યમદય ના નિયમ મુજબ 

૮. પૂર્ણાપૂર્ણાભ્યામ્ - પૂર્ણ રૂપ  દ્વારા અથવા પૂર્ણ રૂપ નથી એના દ્વારા 

૯. ચલનકલનાભ્યામ્ - ચલન કલનશાસ્ત્ર

૧૦. યાવદૂનમ્ - ઘન ઘાતાંક  માટે 

૧૧. વ્યષ્ટિસમષ્ટિઃ - ચોક્કસ અને વ્યાપક 

૧૨. શેષાણ્યડ્કેન ચરમેણ - છેલ્લા અંકની શેષ 

૧૩. સોપન્ત્યદ્વયમંત્ચ્યમ્ -અંતિમ (દ્વિપદી) અને છેલ્લા (દ્વિપદી) નું બમણું (શૂન્ય થાય)

૧૪. એકન્યુનેન પુર્વેણ - એકાધિકા પુર્વેણનું વિપરીત

૧૫. ગુણિતસમુચ્ચ્યઃ - સરવાળાનો ગુણાકાર

૧૬. ગુણકસમુચ્ચયઃ - બધા ગુણકો

શ્રેણી:અંકગણિત
ત્રિશલા

**ત્રિશલા**, **વિદેહદતા**, **પ્રિયકારિણી** અથવા **ત્રિશલા માતા** જૈન ધર્મના ૨૪મા તીર્થંકર મહાવીરની માતા અને હાલના બિહારના કુંડગ્રામના જૈન રાજા સિદ્ધાર્થની પત્ની હતા.   જૈન ગ્રંથોમાં તેમનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. 

## જીવન 
ત્રિશલાનો જન્મ લિચ્છવી સામ્રાજ્યની રાજકુમારી તરીકે થયો હતો. જૈન ગ્રંથ ઉત્તરપુરાણમાં તમામ તીર્થંકરો અને અન્ય શલકપુરુષોના જીવનની વિગતો આપી છે. તેના લખાણમાં એવો ઉલ્લેખ છે કે વૈશાલીના રાજા ચેટકને દસ ભાઈઓ અને સાત બહેનો હતી. તેમની બહેન પ્રિયકારિણી (ત્રિશલા)ના લગ્ન સિદ્ધાર્થ સાથે થયા હતા.  શ્વેતામ્બર ગ્રંથો અને ઈન્ડોલોજિસ્ટ હર્મન જેકોબી મુજબ, વર્ધમાન મહાવીરની માતા ત્રિશલા, રાજા ચેટકના બહેન હતા.  તેમની ત્રીજી પત્ની, *ક્ષેમા*, પંજાબના મદ્ર કુળના વડાની પુત્રી હતી.  ત્રિશલાને સાત બહેનો હતી, જેમાંથી એકે જૈન સંઘમાં દીક્ષા લીધી હતી જ્યારે અન્ય છએ મગધના બિંબિસાર સહિત અન્ય જાણીતા રાજાઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. ત્રિશલા અને તેના પતિ સિદ્ધાર્થ ૨૩મા તીર્થંકર પાર્શ્વનાથના અનુયાયી હતા. જૈન ગ્રંથો અનુસાર, ૬ઠ્ઠી સદી પૂર્વે ત્રિશલાએ તેના પુત્ર વર્ધમાનને નવ મહિના અને સાડા સાત દિવસ સુધી ગર્ભમાં ધારણ કર્યા હતા. જ્યારે શ્વેતામ્બરો માને છે કે તેમનું વર્ધમાનનું ગર્ભ ધારણ બ્રાહ્મણ ઋષભદત્તની પત્ની દેવાનંદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને ઇન્દ્ર દ્વારા દેવાનંદના ગર્ભને ત્રિશલાના ગર્ભમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે તમામ તીર્થંકરો જન્મે ક્ષત્રિય હોવા જોઈએ.  દિગંબર સંપ્રદાય અનુસાર સપનાની સંખ્યા ૧૬ છે. જ્યારે શ્વેતામ્બર સંપ્રદાય અનુસાર ૧૪ સપના હોય છે. આ સપના જોયા પછી, ત્રિશલાએ તેમના પતિ રાજા સિદ્ધાર્થને જગાડ્યા અને તેમને સપના વિષે જણાવ્યું.  બીજા દિવસે સિદ્ધાર્થે દરબારના વિદ્વાનોને બોલાવ્યા અને તેમને સપનાઓનો અર્થ સમજાવવા કહ્યું. વિદ્વાનોના મતે, આ સપનાનો અર્થ એ હતો કે બાળક ખૂબ જ શક્તિશાળી, હિંમતવાન અને સદ્‌ગુણોથી ભરપૂર જન્મશે. તે સપનાઓ આ અનુસાર છે.

# હાથીનું સ્વપ્ન ( ઐરાવત )
# બળદનું સ્વપ્ન
# સિંહનું સ્વપ્ન
# લક્ષ્મીનું સ્વપ્ન
# ફૂલોનું સ્વપ્ન
# પૂર્ણ ચંદ્રનું સ્વપ્ન
# સૂર્યનું સ્વપ્ન
# મોટા ધ્વજનું સ્વપ્ન
# ચાંદીના કલશનું સ્વપ્ન ( કલશા )
# કમળથી ભરેલા તળાવનું સ્વપ્ન
# ક્ષીર સાગરનું સ્વપ્ન
# દેવ વિમાનનું સ્વપ્ન 
# રત્નોના ઢગલાનું સ્વપ્ન
# ધુમાડા વિનાની આગનું સ્વપ્ન
# મીન યુગલનું સ્વપ્ન (દિગંબર)
# સિંહાસનનું સ્વપ્ન (દિગંબર)

## વારસો 
આજે જૈન ધર્મના સભ્યો સપનાની ઘટનાની ઉજવણી કરે છે. આ ઘટનાને *સ્વપ્ન દર્શન* કહેવામાં આવે છે અને તે ઘણીવાર "ઘી બોલી" નો ભાગ છે.

તીર્થંકરોના માતા-પિતા અને ખાસ કરીને તેમની માતાઓ જૈનોમાં પૂજાય છે અને વારંવાર ચિત્રો અને શિલ્પમાં દર્શાવવામાં આવે છે. 

## આ પણ જુઓ 
* મરુદેવી

## સંદર્ભ 
### ટાંકણો 
### સ્ત્રોતો 
* 
* 
* FreeIndia.org 
* JainWorld
* Trishla Mata Temple Mahavirpuram 

## બાહ્ય લિંક્સ 
* કલ્પ સૂત્ર ટેક્સ્ટ (1884 અંગ્રેજી અનુવાદ)
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
સુશીલા નાયર

**સુશીલા નાયર** (૧૯૧૪–૨૦૦૧) એક ભારતીય ચિકિત્સક, મહાત્મા ગાંધીના આજીવન અનુયાયી અને રાજકારણી હતા. તેમણે ભારતમાં જાહેર આરોગ્ય, તબીબી શિક્ષણ અને સામાજિક અને ગ્રામીણ પુનર્નિર્માણમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ ગાંધીજીના અંગત ચિકિત્સક અને તેમના આંતરિક વર્તુળના એક મહત્વપૂર્ણ સભ્ય હતા.

## જીવન
### પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
તેમનો જન્મ ૨૬ ડિસેમ્બર, ૧૯૧૪ના રોજ ગુજરાતના પંજાબ (વર્તમાન પાકિસ્તાન) જિલ્લાના એક નાનકડા શહેર કુંજાહમાં થયો હતો. બાળવયમાં જ લાહોર ખાતે ગાંધીજી સાથેની મુલાકાતથી અને તેમના ભાઈ પ્યારેલાલના ગાંધીજી સાથેના જોડાણને કારણે તેઓ ગાંધીવાદી આદર્શો પ્રત્યે આકર્ષાયા હતા.

### શિક્ષણ અને જાહેર સેવા 
૧૯૪૮માં દિલ્હીમાં ગાંધીજીની હત્યા બાદ સુશીલા નાયર અમેરિકા ગયા હતા, જ્યાં તેમણે જ્હોન હોપકિન્સ સ્કૂલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થમાંથી જાહેર આરોગ્યમાં બે પદવીઓ મેળવી હતી. ૧૯૫૦માં પાછા ફર્યા બાદ, તેમણે ફરીદાબાદમાં ક્ષય રોગ સેનેટોરિયમની સ્થાપના કરી, જે દિલ્હીની બહારના વિસ્તારમાં આવેલી આદર્શ વસાહત હતી, જેની સ્થાપના સહયોગી ગાંધીવાદી કમલાદેવી ચટ્ટોપાધ્યાયે સહકારી ધોરણે કરી હતી. નાયર *ગાંધી મેમોરિયલ લેપ્રોસી ફાઉન્ડેશન*ના વડા પણ હતા.

## રાજકીય કારકિર્દી 
૧૯૫૨માં તેઓ રાજકારણમાં પ્રવેશ્યા અને દિલ્હીની ધારાસભામાં ચૂંટાયા. ૧૯૫૨ થી ૧૯૫૫ સુધી તેમણે નહેરુ મંત્રીમંડળમાં આરોગ્ય પ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ ૧૯૫૫થી ૧૯૫૬ સુધી દિલ્હી વિધાનસભાના અધ્યક્ષ રહ્યા હતા. ૧૯૫૭માં તેઓ ઝાંસી મતવિસ્તારમાંથી લોકસભામાં ચૂંટાયા હતા અને ૧૯૭૧ સુધી તેમણે સેવા આપી હતી. તેઓ ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન ફરીથી કેન્દ્રીય આરોગ્ય પ્રધાન પદે રહ્યા હતા. કોંગ્રેસના શાસનકાળમાં તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી સાથે છેડો ફાડીને જનતા પાર્ટી સાથે જોડાયા હતા. ૧૯૭૭માં ઝાંસીથી લોકસભા માટે ચૂંટાયા હતા જ્યારે તેમના નવા પક્ષે ઇન્દિરા ગાંધી સરકારને ઉથલાવીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ રાજકારણમાંથી નિવૃત્ત થઈને ગાંધીવાદી આદર્શ પ્રત્યે પોતાની જાતને સમર્પિત કરી દીધી. તેમણે ૧૯૬૯માં *મહાત્મા ગાંધી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સિસ*ની સ્થાપના કરી હતી, અને પોતાની ઊર્જાને સંસ્થાને વિકસાવવા અને વિસ્તારવા પૂરતી મર્યાદિત રાખવા માટે તેઓ પ્રતિબદ્ધ રહ્યાં હતાં.

## અંગત જીવન અને મૃત્યુ 
તેઓ જીવનભર અપરિણીત રહ્યા હતા. ૩ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ, હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું.

## પુસ્તકો 
* *ધ સ્ટોરી ઑફ બાપુઝ ઇમ્પ્રિસમેન્ટ* (૧૯૪૪)
* *કસ્તુરબા, વાઇફ ઑફ ગાંધી* (૧૯૪૮)
* *કસ્તુરબા ગાંધી: અ પર્સનલ રિમેન્સીસ* (૧૯૬૦)
* *ફેમિલી પ્લાનિંગ* (૧૯૬૩)
* *રોલ ઑફ વુમન ઇન પ્રોહિબિશન* (૧૯૭૭)
* *મહાત્મા ગાંધી : સત્યાગ્રહ એટ વર્ક* (ખંડ-૪) (૧૯૫૧)
* *મહાત્મા ગાંધી: ઇન્ડિયા અવેકડ*, (ખંડ-૫)
* *મહાત્મા ગાંધી : સોલ્ટ સત્યાગ્રહ – ધ વૉટરશેડ*, (ખંડ-૬)
* *મહાત્મા ગાંધી : પ્રીપેરીંગ ફોર સ્વરાજ*, (ખંડ-૭)
* *મહાત્મા ગાંધી: ફાઇનલ ફાઈટ ફોર ફ્રીડમ*, (ખંડ-૮) (૧૯૯૦)
* ''મહાત્મા ગાંધી : ધ લાસ્ટ ફેઝ (નવજીવન પબ્લિશિંગ હાઉસ દ્વારા પ્રકાશિત ગાંધીજીના જીવનચરિત્રનો દસમો ગ્રંથ એમના ભાઈ પ્યારેલાલ માટે પૂરો કર્યો હતો.)

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:રાજકારણી