ઓનલાઇન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો, ૨૦૨૫

**ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો ૨૦૨૫** એ ભારતની સંસદનો એક કાયદો છે. આ કાયદો ભારતમાં ઓનલાઈન ગેમિંગના લાઇસન્સિંગ, વર્ગીકરણ અને નિયમન માટે એક વ્યાપક કાનૂની માળખું પૂરું પાડે છે. આ અધિનિયમ  ઉભરતા ઉદ્યોગ તરીકે ઓનલાઈન ગેમિંગની સામે ગ્રાહક સુરક્ષા, જવાબદાર ગેમિંગ પ્રથાઓ અને ગેરકાયદેસર સટ્ટાબાજી અને જુગાર સામે રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરી ઓનલાઈન ગેમિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.   

## સમયરેખા 
* ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫:  ભારતની સંસદના નીચલા ગૃહ લોકસભામાં ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો ૨૦૨૫ રજૂ અને પસાર કરવામાં આવ્યો. 
* ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ ભારતીય સંસદના ઉપલા ગૃહ, રાજ્યસભામાં ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો, ૨૦૨૫ રજૂ કરવામાં આવ્યો અને પસાર કરવામાં આવ્યો.
* ૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫: ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ખરડો, ૨૦૨૫ને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મંજૂરી મળી, ત્યારબાદ તે ઓનલાઈન ગેમિંગ સંવર્ધન અને વિનિયમન ધારો, ૨૦૨૫ બન્યો.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતનો ઓનલાઈન ગેમિંગ ઉદ્યોગ ઝડપથી વિસ્તર્યો છે. તેની સાથે વ્યસન, સગીરોની ભાગીદારી, નાણાકીય છેતરપિંડી અને કૌશલ્ય-આધારિત અને તક-આધારિત રમતો વચ્ચેના અસ્પષ્ટ તફાવત અંગે ચિંતા વધી રહી હતી. ગેમિંગ(રમતો)નું નિયમન અગાઉ રાજ્યો પર છોડી દેવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી ખંડિત માળખા બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ કાયદો એક સમાન રાષ્ટ્રીય શાસન પ્રદાન કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ સાથે સુમેળમાં હતો, જ્યારે ઈ-સ્પોર્ટ્સ, ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ મનોરંજનમાં રોકાણ અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપતો હતો.  

## જોગવાઈઓ 
### નિયમનકારી સત્તામંડળ 
* આ કાયદો ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મનું નિયમન અને લાઇસન્સ આપવા માટે **રાષ્ટ્રીય ઓનલાઈન ગેમિંગ કમિશન (NOGC) ની** સ્થાપના કરે છે.
* NOGC સંગઠન એક અધ્યક્ષ અને અન્ય સભ્યો જેવા કે કાયદા, માહિતી ટેકનોલોજી, ગ્રાહક સુરક્ષા, અર્થશાસ્ત્ર અને જાહેર વહીવટમાં કુશળતા ધરાવતા લોકોથી બનેલું રહેશે.
* રાજ્ય સરકારો NOGCની એકંદર દેખરેખ હેઠળ રાજ્ય-સ્તરીય નિયમનકારી સત્તામંડળો બનાવી શકે છે.

### પ્લેટફોર્મનું લાઇસન્સિંગ 
* ભારતમાં સંચાલન કરવા માટે બધા ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મને NOGC પાસેથી લાઇસન્સ મેળવવું આવશ્યક છે.
* ફક્ત લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ જ જાહેરાત કરી શકે છે, વપરાશકર્તા થાપણો એકત્રિત કરી શકે છે અથવા ઇનામ-આધારિત સ્પર્ધાઓ યોજી શકે છે.
* કાયદા અથવા લાયસન્સની શરતોના ઉલ્લંઘન બદલ લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ અથવા રદ કરી શકાય છે.

### રમતોનું વર્ગીકરણ 
* આ ધારા અંતર્ગત રમતોને આ પ્રમાણે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
** **કૌશલ્યની પરવાનગીપાત્ર ઓનલાઈન રમતો**, ઉદાહરણ તરીકે ઈ-સ્પોર્ટ્સ અને ફેન્ટસી રમતો.
** **પ્રતિબંધિત ઓનલાઇન નસીબ કે તકની રમતો**, જેમાં સટ્ટો લગાવવા અથવા પૈસાથી શરત લગાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
* કૌશલ્ય અને તક બંનેનાં તત્વો ધરાવતી હાઇબ્રિડ રમતોને NOGC દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે.

### ગ્રાહક સુરક્ષા અને જવાબદાર ગેમિંગ 
* પ્લેટફોર્મ્સે વપરાશકર્તાઓની ઓળખ અને ઉંમર ચકાસવી આવશ્યક છે. સગીરોને આ પ્લેટફોર્મ ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી મળવી જોઈએ નહીં.
* ફરજિયાત સુવિધાઓમાં સ્વયં-બહિષ્કાર, સમય મર્યાદા અને થાપણ મર્યાદાનો સમાવેશ થાય છે.
* જાહેરાતો બાળકોને લક્ષ્ય બનાવતી ન જ હોવી જોઈએ અને તેમાં જવાબદાર ગેમિંગને લગતી ચેતવણીઓ શામેલ હોવી જોઈએ.
* લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ્સે ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ પ્રદાન કરવી પડશે અને ડેટા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી પડશે.

### નાણાકીય દેખરેખ 
* લાઇસન્સ પ્રાપ્ત પ્લેટફોર્મ્સે વપરાશકર્તા ભંડોળ અલગ ખાતાઓમાં રાખવું પડશે અને રિફંડપાત્રતા સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.
* મની લોન્ડરિંગ નિવારણ અધિનિયમ, 2002 અને વિદેશી વિનિમય વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 1999 નું પાલન ફરજિયાત છે.
* મજબૂત એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ અને એન્ટી-ફ્રોડ સિસ્ટમ્સ જરૂરી છે.

### વિવાદ નિવારણ 
* આ ધારા અંતર્ગત વપરાશકર્તાઓ, લાઇસન્સધારકો અને નિયમનકારો વચ્ચેના વિવાદોનો નિર્ણય લેવા માટે એક **ઓનલાઈન ગેમિંગ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલની** સ્થાપના કરે છે.
* ટ્રિબ્યુનલ પાસે દિવાનીઅદાલતની સત્તાઓ છે.
* ટ્રિબ્યુનલ તરફથી અપીલ સીધી ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતની સમક્ષ થાય છે.

### દંડ 
*ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્લેટફોર્મનું લાઇસન્સ વિનાનું સંચાલન દંડ અને કેદની સજાને પાત્ર છે.
*ગેરમાર્ગે દોરનારી જાહેરાતો, પરિણામો સાથે છેડછાડ, અથવા ગ્રાહક સુરક્ષાના ભંગ જેવા ઉલ્લંઘનો માટે શ્રેણીબદ્ધ દંડ લાગુ પડે છે.

### ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન 
* આ કાયદો ઓનલાઈન ગેમિંગને સરકારી પ્રોત્સાહનો અને રોકાણ પ્રોત્સાહન માટે પાત્ર ક્ષેત્ર તરીકે માન્યતા આપે છે.
* તે ગેમિંગ-સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં ઈ-સ્પોર્ટ્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અસરો પર સંશોધન અને કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમોને પ્રોત્સાહન આપે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કાયદો