open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
રામસિંહજી રાઠોડ

**રામસિંહજી રાઠોડ** (૮ ડિસેમ્બર ૧૯૧૭ – ૨૫ જૂન ૧૯૯૭) એ ભારતીય વનસેવામાં વન-અધિકારી હતા. તેઓ કચ્છનાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, પુરાતત્વ, લોકસાહિત્ય, કલા અને ભૂસ્તરના અભ્યાસી હતા. તેમને ૧૯૬૨માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. 

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૮ ડિસેમ્બર ૧૯૧૭ ના દિવસે કચ્છના ભુવડ ગામમાં કાનજીભાઈ તથા તેજબાઈને ઘેર થયો હતો. તેમણે ભુજમાં રહી ૧૯૩૩માં મૅટ્રિકની પરીક્ષા પ્રથમ વર્ગમાં પાસ કરી. કુમાર માસિકના વાંચનથી તેઓ સાહિત્ય, કલા, ફોટોગ્રાફી વગેરે વિષયો તરફ આકર્ષાયા.

કચ્છ રાજ્ય તરફથી ૧૯૩૫માં તેઓ દેહરાદૂન ગયા, ત્યાં ઇમ્પીરિયલ ફૉરેસ્ટ કૉલેજમાં વનવિદ્યાનો અભ્યાસ કરી ૧૯૩૭માં તેમણે ડિપ્લોમા મેળવ્યો. તે પછી તેઓ કચ્છ રાજ્યના જંગલ ખાતામાં રેન્જ ફૉરેસ્ટ ઑફિસર તરીકે નિયુક્ત થયા. તેની કારકિર્દી દરમિયાન તેમણે ઘણો પ્રવાસ કર્યો અને તે દરમ્યાન તેમણે કચ્છની લોકકલાઓ, લોકસાહિત્ય, ઇતિહાસ, ભૂગોળ, ભૂસ્તર, પુરાતત્વ વગેરેનો અભ્યાસ કર્યો. બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીના ભૂસ્તર-વિભાગના વડા ડૉ. રાજનાથ કચ્છના ભૂસ્તરનો પ્રત્યક્ષ અભ્યાસ કરવા આવ્યા ત્યારે રામસિંહનું એ વિષયમાં ઊંડું જ્ઞાન જોઈ તેઓ પ્રભાવિત થયા હતા. ડૉ. રાજનાથની ભલામણથી તેમને રાજ્ય દ્વારા ભૂસ્તરવિદ્યાના વધુ અભ્યાસ માટે બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં ૧૯૪૯માં તેમણે એમ.એસ.સી.ની પદવી મેળવી. પાછા ફર્યા બાદ તેઓ કચ્છ રાજ્યના ફૉરેસ્ટ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ તરીકે નિમણૂક પામ્યા. પછીના સમયમાં તેમણે વનવિભાગના વડા, સ્પેશ્યલ ફૉરેસ્ટ ઑફિસર, ગુજરાત રાજ્યમાં વિભાગીય વન-અધિકારી અને છેલ્લે ભારતીય વનસેવામાં વન-અધિકારી જેવા વિવિધ પદોએ સેવા આપી.૨૫ જૂન ૧૯૯૭ ના દિવસે કચ્છમાં ભુજ ખાતે તેઓ અવસાન પામ્યા. આ જ ગ્રંથ માટે તેમને ગુજરાત સાહિત્ય સભા (અમદાવાદ) તરફથી ૧૯૬૨ના વર્ષનો રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક પણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૧૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ
શિવ પ્રસાદ ગુપ્ત

**શિવપ્રસાદ ગુપ્ત** (૨૮ જૂન ૧૮૮૩ – ૨૪ એપ્રિલ ૧૯૪૪) એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા, પરોપકારી, ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા અને મહાત્મા ગાંધી કાશી વિદ્યાપીઠના સ્થાપક હતા. તેઓ ખૂબ જ શ્રીમંત ઉદ્યોગપતિ અને જમીનદાર પરિવાર સાથે સંબંધિત હોવા છતાં તેમણે પોતાનું આખું જીવન સક્રિયપણે સ્વતંત્રતા સંઘર્ષની વિવિધ ચળવળોમાં ભાગ લેવા અને નાણાકીય સહાય આપવા માટે સમર્પિત કર્યું હતું. તેઓ મહાત્મા ગાંધી, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ, બાલ ગંગાધર તિલક, મદન મોહન માલવિયા અને અન્ય તમામ રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓના નજીકના સહયોગી અને મિત્ર હતા, જેઓ ઘણીવાર વારાણસીની મુલાકાતે તેમની સાથે રહેતા હતા અને તેમની સલાહ અને સમર્થન પર આધાર રાખતા હતા.

વારાણસીમાં તેમણે કાશી વિદ્યાપીઠ, ભારત માતા મંદિર, શિવ પ્રસાદ ગુપ્તા હોસ્પિટલ, હિન્દી દૈનિક અખબાર 'આજ' ઉપરાંત અન્ય  પ્રકલ્પો અને પ્રવૃત્તિઓની સ્થાપના કરી હતી. અકબરપુર ખાતે તેમણે સ્વદેશી ઉત્પાદિત ખાદીના કપડાંના ઉત્પાદન અને વેચાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતમાં પ્રથમ ગાંધી આશ્રમ સ્થાપવા માટે ૧૫૦ એકર જમીન આપી હતી.

ભારતીય સ્વતંત્રતા માટેના સંઘર્ષને સરળ બનાવી શકાય તે હેતુથી ગુપ્તાએ ૧૯૨૦માં હિન્દી દૈનિક અખબાર 'આજ'ની શરૂઆત કરી હતી, તેઓ ઘણા વર્ષો સુધી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના ખજાનચી તરીકે સંકળાયેલા હતા. તેમણે વારાણસીમાં મહાત્મા ગાંધી કાશી વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે ભારત માતા મંદિરનું નિર્માણ કર્યું હતું, જેમાં આરસ પર ભારતનો નકશો કોતરવામાં આવ્યો છે. આ મંદિરનું ઉદઘાટન ૧૯૩૬ માં ગાંધીજીએ કર્યું હતું. 

૧૯૨૮માં વારાણસી ખાતે આયોજીત પ્રથમ રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ માટે કુલ ખર્ચ અને વ્યવસ્થા ગુપ્તાએ તેમના નિવાસસ્થાન 'સેવા ઉપવન' ખાતે કરી હતી. ગાંધીજીએ ગુપ્તાને "રાષ્ટ્ર રત્ન" નું બિરુદ આપ્યું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાત્મા ગાંધી
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૪૪માં મૃત્યુ
રતન માર્શલ

**રતન રૂસ્તમ માર્શલ** (૧૪ ઑક્ટોબર ૧૯૧૧ - ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧) એ એક પારસી સમાજસેવક અને સાહિત્યકાર હતા. તેમણે ગુજરાતી પત્રકારત્વ વિષય પર સૌ પ્રથમ વખત મહાનિબંધ લખી પીએચ. ડી. કર્યું હતું. તેમનું સંશોધન પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રગટ થયું હતું, તેને આજે ગુજરાતી પત્રકરત્વનો મૂળ સંદર્ભ ગ્રંથ માનવામાં આવે છે. તેમને ૧૯૯૯માં તેમના આત્મકથાનક માટે નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## જીવન
તેમનો જન્મ ૧૪ ઑક્ટોબર ૧૯૧૧ ના દિવસે ભરૂચમાં થયો હતો. તેમના પત્નીનું નામ ફ્રેની હતું. તેઓ એક ડોક્ટર હતા.

## લેખન
તેમની ટૂંકી વાર્તાઓ *પારસી સંસારી પ્રેમકથાઓ* નામે પ્રસિદ્ધ થઈ હતી.  તેમણે *કથારતન* નામે આત્મકથા પણ લખી છે. તેમણે ૧૯૫૦માં *ગુજરાતી પત્રકારત્વનો ઇતિહાસ* એ વિષય પર મહાનિબંધ લખ્યો.  પીએચ.ડી.નો મહા નિબંધ અંગ્રેજીમાં લખવો ફરજીયાત હતો પણ તેઓ ગુજરાતી ભાષાની અમુખ ખાસિયતો ઉમેરવા માગતા હોવાથી તેમને ગુજરાતી ભાષા વાપરવાની છૂટ મળી હતી. અંગ્રેજી ભાષામાંથી ગુજરાતીમાં અનુવાદિત નાટક "કૂતરાની પૂંછડી વાંકી"માં "બિચારો બરજોર"નું પાત્ર ભજવ્યું હતું.

## સન્માન
તેમને ૧૯૯૯માં તેમના આત્મકથાનક માટે નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદે તેમનું સન્માન કર્યું હતું. ૨૦૦૨માં દક્ષિણ ગુજરાત વિશ્વવિદ્યાલયે તેમને ડી.લીટ. (ડોક્ટર ઓફ લીટરેચર)ની પદવી આપી હતી.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ
લીલા ગાંધી

**લીલા ગાંધી** (જન્મ ૧૯૬૬) ઉત્તર ઉપનિવેશવાદ સિદ્ધાંતના ક્ષેત્રમાં એક નોંધપાત્ર શિક્ષણવિદ્ છે.

ગાંધી અગાઉ શિકાગો યુનિવર્સિટી, લા ટ્રોબ યુનિવર્સિટી અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં અધ્યાપન કાર્ય સાથે સંકળાયેલા હતા. તેઓ શૈક્ષણિક જર્નલ *પોસ્ટકોલોનિયલ સ્ટડીઝ*ના સ્થાપક સહ-સંપાદક છે. ઉપરાંત *ઇલેક્ટ્રોનિક જર્નલ પોસ્ટકોલોનિયલ ટેક્સ્ટ*ના સંપાદકીય બોર્ડમાં સેવા આપે છે. તેઓ કોર્નેલ યુનિવર્સિટીમાં સ્કૂલ ઓફ ઇલેસિવિટી એન્ડ થિયરીના સિનિયર ફેલો છે.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
લીલા ગાંધીનો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો. તેઓ દિવંગત ભારતીય દાર્શનિક રામચંદ્ર ગાંધીના પુત્રી અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા મહાત્મા ગાંધીના પ્રપૌત્રી છે. તેમણે વિશ્લેષણ કર્યું છે કે મહાત્મા ગાંધીની કેટલીક નીતિઓ અને દર્શન (ઉદાહરણ તરીકે અહિંસા અને શાકાહાર) આંતરરાષ્ટ્રીય તેમજ સ્વદેશી સ્ત્રોતોથી પ્રભાવિત હતી. તેમણે દિલ્હીની હિન્દુ કોલેજમાંથી અંડરગ્રેજ્યુએટ ડિગ્રી મેળવી હતી અને ઓક્સફર્ડની બલિઓલ કોલેજમાંથી ડોક્ટરેટની પદવી મેળવી હતી.

તેઓ સી. રાજગોપાલાચારીની પ્રપૌત્રી પણ છે. તેમના પૈતૃક દાદા દેવદાસ ગાંધી મહાત્મા ગાંધીના સૌથી નાના પુત્ર હતા અને તેમના પૈતૃક દાદી લક્ષ્મી સી. રાજગોપાલાચારીના પુત્રી હતા.
## નોંધ 
## સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૬માં જન્મ
સર્બિયા

સર્બિયા યુરોપના બાલ્કન દ્વિપકલ્પ આવેલો એક સ્વતંત્ર દેશ છે અને તેની રાજધાની બેલગ્રેડ છે.

## ઇતિહાસ 
સર્બિયામા સ્લાવિક લોકોના આગમન બાદ ૬મી સદીમા નાંના નાંના રાજ્યો સ્થપાયા હતા જે તે સમયના બાયઝન્ટાઇન અને હંગેરીયન સામ્રાજ્યના ભાગ હતા. ઈ.સ.૧૨૬૧મા પ્રથમ્ સર્બિયન સામ્રાજ્યની સ્થાપના થઈ હતી. ૧૫મી સદીમા સર્બિયા ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યનો ભાગ બન્યુ હતુ જે ૩૦૦ વરસ સુધી ચાલ્યુ હતું ત્યાર બાદ ૧૯મી સદીની શરુઆતમા સર્બિયન વિગ્રહ બાદ તે ફરી એકવાર સ્વતંત્ર થયુ હતુ. પહેલા વિશ્વયુધ્ધ બાદ વોજવોદીના અને અન્ય સ્લાવીક રાજ્યોએ ભેગા મળીને યુગોસ્લાવીયા નામનો દેશ રચ્યો હતો. ૧૯૯૦માં યુગોસ્લોવિયાના યુધ્ધ બાદ અન્ય રાજ્યો તેમાંથી અલગ થયા હતા અને સર્બિયા અને મોન્ટેનેગ્રોનો અલગ સંઘ બનાવ્યો હતો. ઈ.સ્. ૨૦૦૬ આ સંઘનુ વીઘટન થઈને સર્બિયા એક અલગ દેશ બન્યો હતો.

## ભૂગોળ 
સર્બિયા યુરોપના મધ્ય દક્ષિણ-પુર્વમા બાલ્કન દ્વિપકલ્પમાં પેનોનિયનના મેદાનો પર આવેલો છે. તેની ઉત્તરે હંગેરી,ઉત્તર્-પુર્વમા રોમાનીયા, દક્ષિણ-પુર્વમા બલ્ગેરિયા, દક્ષિણમા મેસેડોનિયા, પશ્ચીમમા ક્રોએશીયા, બોસ્નિયા અને હર્ઝેગોવિના અને દક્ષિણ-પશ્ચીમમા મોન્ટેનેગ્રો જેવા દેશો આવેલા છે. સર્બિયાનો કુલ વિસ્તાર ૮૮,૩૬૧ ચો.કિ.મી ( ક્રોસોવોના વિવાદીત વિસ્તાર સાથે) જેટલો છે. સર્બિયાની આબોહવા હુંફાળી ,ભેજવાળી અને ખંડીય પ્રકારની છે. દેશના ઉત્તર્ ભાગમા શિયાળો ઠંડો અને ઉનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે જ્યારે દક્ષિણ ભાગમા મહદ અંશે સુકો અને શિયાળો ઠંડો અને બરફવર્ષા વાળો હોય છે.

## અર્થતંત્ર 
સર્બિયાના ખેતીના મુખ્ય પાકોમા ઘંઉ,મકાઇ, હેમ્પ,ફ્લેક્ષ અને ફળફળાદી છે. દેશના મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં તાંબાનુ શુધ્ધીકરણ,રસાયણ,કપડાઅને યાંત્રીક સામગ્રી બનાવવાનો છે. આ ઉપરાંત પ્રવાસન અને સેવા ઉદ્યોગોનો પણ ફાળો છે.

## વસ્તીવિષયક 
સર્બિયાની મોટાભાગની પ્રજા સર્બ લોકોની છે આ ઉપરાંત હંગેરિયન,રોમા( જીપ્સી) ,બોસ્નિઆક,ક્રોએશીયન અને સ્લોવાક લોકો પણ વસે છે.સર્બિયા સત્તાવાર રીતે બિનસાંપ્રાદયીક રાષ્ટ્ર છે પણ ૮૫% થી વધુ લોકો ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ ખ્રિસ્તી ધર્મનું પાલન કરે છે. સર્બિયાની સતાવાર ભાષા સર્બિયન છે 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી : દેશ
શ્રેણી : યુરોપના દેશો
લાલમોહન સેન

**લાલમોહન સેન** (    ) એક ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા જેમણે ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પરના હુમલામાં ભાગ લીધો હતો.   તેમને ૧૬ વર્ષની જેલ થઈ હતી અને છૂટ્યાના થોડા સમય પછી, હિંદુઓના નોઆખલ્લી નરસંહારમાં તેની હત્યા કરવામાં આવી હતી. 

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૯૦૯ની આસપાસના સમયમાં બંગાળી હિન્દુ કાયસ્થ કુટુંબમાં નોઆખલ્લી જિલ્લામાં ચિત્તાગોંગના દરિયાકિનારે આવેલા સંદ્વીપ ટાપુ પર થયો હતો. તેમના બાળપણ દરમિયાન તેમણે મુખ્ય જમીન પરની ચિત્તાગોંગની એક સામાન્ય શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો.  શાળા પછી તેમણે વૈદક ક્ષેત્રે ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે પોરવેશ લીધો.

## કારકિર્દી 
કોલેજમાં હતા ત્યારે, તેઓ ઇંડિયન રિપબ્લીકન આર્મીની ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તરફ દોરાયા, જેનું નેતૃત્વ સૂર્ય સેન કરી રહ્યા હતા . લાલમોહને ક્રાંતિકારી હેતુ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે એક વખત તેમના કાકાની તિજોરી તોડી નાખી હતી.  ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પરના હુમલા દરમિયાન તેમણે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમને ચિત્તાગોંગમાં પરિવહનની ઈરાદાપૂર્વકની તોડફોડમાં સંડોવણી બદ્દલ તેને આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી અને આંદામાન મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા. આંદામાન સેલ્યુલર જેલ અને અન્ય જેલોમાં સોળ વર્ષ વિતાવ્યા બાદ, આખરે ૧૯૪૬માં તેમને ઢાકા જેલમાંથી પેરોલ પર છોડવામાં આવ્યા. 

## મૃત્યુ 
સંદિપ બંદોપાધ્યાયના જણાવ્યા અનુસાર, સેન તેમના જેલવાસ દરમિયાન સામ્યવાદ તરફ ખેંચાયા હતા અને ત્યારબાદ તેમની મુક્તિ બાદ ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં જોડાયા હતા.  ઓગસ્ટ, ૧૯૪૬ માં, તેઓ સંદ્વીપ ટાપુ પર તેમના વતન પાછા ગયા. પાછળથી ઓક્ટોબરના મધ્યમાં, જ્યારે મુખ્ય ભૂમિ નોઆખલ્લીમાં હિન્દુઓની હત્યા કરવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે ઉપદ્રવીઓએ સંદ્વીપમાં હિન્દુઓ પર પણ હુમલો કરવાનું શરૂ કર્યું. જ્યારે તેઓ મુસ્લિમ ટોળાને હિન્દુઓને મારી નાખવાથી રોકતા રોકતા તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા.  

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૦૯માં જન્મ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
બળવંત જાની

**બળવંત જાની** (૨૪ ઑગસ્ટ ૧૯૫૧) એ ગુજરાતી લેખક અને વિવેચક છે. તેમને વર્ષ ૨૦૧૭નો ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર અર્પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

## જીવન
તેમનો જન્મ ૨૪ ઑગસ્ટ ૧૯૫૧ના દિવસે કમળાપુર રાજકોટ ખાતે થયો હતો. તેઓ હસ્તપ્રત વિદ્યાના જાણકાર છે. તેઓ ગુજરાતી ભાષા સાહિત્ય ભવનના અધ્યક્ષપદે પણ રહ્યા હતા. તેઓ મધ્યપ્રદેશની ડૉ. હરિસિંહ ગૌર સાગર સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીના કુલાધિપતિ, રાષ્ટ્રપતિના પ્રતિનિધિ સભ્ય, રાજારામ મોહનરાય લાયબ્રેરી ફાઉન્ડેશનના એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીના સભ્ય, યુજીસી વાઇસ ચેરમેનની સર્ચ કમિટીમાં સદસ્ય, ગુજરાત સરકારની મેડિકલ અને પેરામેડિકલ કોર્સની ફી નિર્ધારણ કમિટીના સદસ્ય રહી ચૂક્યા છે. આ ઉપરાંત તેમણે ‘વિદ્યાભારતી’ અને ‘અખિલ ભારતીય સાહિત્ય પરિષદ’ જેવી સંસ્થાઓમાં અખિલ ભારતીય અધિકારીપદે, ભારતીય ભાષા વિશ્વ વિદ્યાલયમાં ‘ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટ્રાન્સલેશન એન્ડ ઇન્ટરપ્રિટેશન’ સંસ્થાનના ધારાધોરણો માટે બનાવેલી અગિયાર સભ્યોની ઉચ્ચસ્તરીય કમિટીના સભ્યપદે પણ કાર્ય કર્યું છે.

## લેખન 
તેમણે મધ્યકાલિન સાહિત્ય, અલોક સાહિત્ય, શ્રુત જ્ઞાન પરંપરા, જૈન સાહિત્ય, ચારણી, બારોટી, વનવાસી, સંતવાણી, કાવ્યશાસ્ત્ર અને વિવેચન આદિ ઉપર ૧૦૦ જેટલા પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમણે વિદેશમાં વસતા ગુજરાતી લેખકોના વિષયમાં સંશોધન અને સંપાદન કાર્ય કર્યું છે. પીર શમ્સ કૃત રાજા ગોવરચંદનો આખ્યાનમાં એમણે શ્રુત પરંપરા દ્વારા રચેલી આ કૃતિનું વિવેચન કર્યું છે.

## સન્માન 
સંત લોકસાહિત્યમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન બદલ તેમને ૨૦૧૭નો ઝવેરચંદ મેઘાણી પુરસ્કાર અર્પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૫૧માં જન્મ
મંજુલાલ મજમુદાર

**મંજુલાલ રણછોડલાલ મજમુદાર** (૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૮૯૭ – ૧૧ નવેમ્બર ૧૯૮૪) એ ગુજરાતી સાહિત્યના વિદ્વાન અને લેખક હતા. 

## જીવન
તેમનો જન્મ ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૮૯૭ના દિવસે પેટલાદમાં થયો હતો. તેમણે પોતાનું સમગ્ર શિક્ષણકાર્ય વડોદરા ખાતેથી મેળવ્યું હતું અને વડોદરાને જ પોતાની કર્મભૂમિ બનાવી હતી. *વસન્તમાં* અને *નાનો વિહારી* નામની તેમની બાળવાર્તાઓ (૧૯૧૪) અને *નરસિંહ મહેતાની કવિતા* (૧૯૧૫) *વડોદરા કૉલેજ મિસેલે*નીમાં પ્રકાશિત થયા હતા. ૧૯૧૮માં સંસ્કૃત અને અંગ્રેજી વિષયો સાથે તેમણે બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી. ત્યાર બાદ ૧૯૨૧માં એલ.એલ.બી.નો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી વડોદરાની રાષ્ટ્રીય શાળામાં શિક્ષક તરીકે કારકીર્દીની શરૂઆત કરી હતી. અમુક સમય બાદ તેમણે વકીલાત શરૂ કરી પણ તેમનું મન સાહિત્ય તરફ વળેલું હોવાથી મે ૧૯૨૮માં તેઓ *સયાજી સાહિત્યમાલા*ના સંપાદક તરીકે વડોદરાના કેળવણી ખાતામાં જોડાયા હતા. ૧૯૩૩માં વડોદરા ખાતે યોજાયેલ સાતમી ઑલ ઇન્ડિયા ઑરિયેન્ટલ કૉન્ફરન્સમાં તેમણે *બાલગોપાલસ્તુતિ* તથા *ભાગવત દશમ સ્કંધ*માંનાં વૈષ્ણવ ચિત્રોની નવી શોધ લોકો સમક્ષ મૂકી હતી. ૧૯૩૮માં વડોદરા કૉલેજમાં તેઓ અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. ૧૯૪૩માં *કલ્ચરલ બૅકગ્રાઉન્ડ ઑફ ગુજરાત આર્ટ : એસ્પેશિયલી મિનિયેચર્સ* એ વિષય પર મહાનિબંધ લખી તેમણે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી પી.એચ.ડી.ની પદવી મેળવી હતી. ત્યાર બાદ ૧૯૪૭માં *ગુજરાતનાં તળપદાં ચિત્ર, શિલ્પ તથા સ્થાપત્ય*ના સંશોધન માટે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલ તરફથી તેમને ત્રણ વર્ષ માટે *સ્પ્રિન્ગર રિસર્ચ સ્કૉલરશિપ* મળી હતી. ૧૯૫૨માં તેઓ સેવા નિવૃત્ત થયા હતા. ૧૯૫૩માં ઠક્કર વસનજી વ્યાખ્યાનમાળામાં તેમણે વ્યાખ્યાનો આપ્યા હતા. ૧૧ નવેમ્બર ૧૯૮૪ના દિવસે વડોદરામાં તેઓ અવસાન પામ્યા હતા.

## લેખન 
તેમણે સંપાદનો, નિબંધો અને ગ્રંથો ઉપરાંત ભારતીય સંસ્કૃતિ તથા ગુજરાતી ભાષાસાહિત્ય વિષે ૪૦૦થી પણ વધુ લેખ, વિવિધ સામાયિકો અને પ્રકાશનો માટે લખ્યા છે. 
### સંપાદનો 
* સુદામાચરિત્ર (૧૯૨૨)
* રણયજ્ઞ (૧૯૨૩)
* પ્રેમાનંદયુગની સાલવારી
* ગુજરાતી કાવ્યોની સૈકાવાર રચનાઓ
* અભિમન્યુ આખ્યાન
* જસમાના રાસડા - (રાસમાળાની ત્રીજી આવૃતિમાટે)
* માધવાનલકામ-કંદલાપ્રબંધ 
* પંચદંડ ને બીજાં કાવ્યો
* રણજંગ

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૮૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
રસિક શાહ

**રસિક શાહ** (૧૨ ઓગસ્ટ ૧૯૨૨, મુંબઈ - ૫ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬),એક ગુજરાતી લેખક હતા. *ફિલસૂફી, મનોવિજ્ઞાન*, ગણિત, શિક્ષણ અને ભાષા પર લખાયેલા નિબંધોનો સંગ્રહ તેમના પુસ્તક અંત આરંભ (ભાગ ૧, ૨) માટે તેમને ૨૦૧૫નો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો. 

## સંદર્ભ 
 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૨૨માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૬માં મૃત્યુ
કચ

**કચ** () એક પ્રાચીન ઋષિ અને હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં બૃહસ્પતિના પુત્ર હતા. કચની કથા મહાભારત, મત્સ્ય પુરાણ અને અગ્નિ પુરાણમાં ઉલ્લેખિત છે. તેઓ સંજીવની મંત્ર (મૃતકોને જીવંત કરવા માટેનો મંત્ર) શીખવા માટે જાણીતા હતા, પરંતુ શુક્રાચાર્યની પુત્રી દેવયાનીના ક્રોધ અને શાપને કારણે ઘણા મૃત દેવોને સજીવન કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા.

## શુક્રાચાર્યના શિષ્ય તરીકે 
કચને તેમના પિતા બૃહસ્પતિએ અસુરોના ગુરુ શુક્રાચાર્ય પાસેથી *મૃત સંજીવની* મંત્રનું રહસ્ય જાણવા માટે મોકલવામાં આવ્યા. દેવો જો આ રહસ્ય પામી લે તો તેઓ લગભગ હારેલું યુદ્ધ જીતી શકે તેમ હતા. શુક્રચાર્યને પ્રભાવિત કરવા માટે બૃહસ્પતિએ તેમને પ્રથમ દેવયાનીને પ્રભાવિત કરવાની સલાહ આપી, જે તેમની પુત્રીને ખૂબ જ પ્રિય હતા. કચા તેમની સલાહને અનુસરે છે અને તેમની જાણ વગર જ દેવયાની તેમના પ્રેમમાં પડે છે.

આ દરમિયાન, અસુરો કચને મારી નાખવા માંગે છે, કારણ કે જો તે મંત્ર શીખે તો તે ખતરનાક બની શકે તેમ હતું. દર વખતે જ્યારે તેઓ કચને મારી નાખે ત્યારે, દેવયાનીના આગ્રહથી શુક્રાચાર્ય તેમને પોતાના મંત્રથી પુનર્જીવિત કરે છે. છેવટે અસુરોએ તેમને મારી નાખ્યા, તેમનું શરીર સળગાવી દીધું અને તેમના અવશેષોને મદિરા સાથે ભેળવી દીધા. શુક્રાચાર્યને તેમની શક્તિ વડે આ હકીકતની ખબર પડે છે અને તેઓ અસુરોના દરબારમાં ધસી જાય છે અને તમામ મદિરા પી લે છે. પછી તેઓ કચને ફરી જીવંત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે હવે તેમના પેટમાં હતો. તે કચને મંત્ર શીખવે છે અને તેને બહાર આવવા કહે છે. કચ તેમના ગુરુનું પેટ ફાડીને બહાર આવે છે અને મંત્રની મદદથી તેમનો જીવ પાછો લાવે છે.

જ્યારે કચ દેવલોકમાં પાછા ફરવાની તૈયારી શરૂ કરે છે ત્યારે દેવયાની તેમના પ્રત્યેનો પ્રેમ વ્યક્ત કરે છે અને તેની સાથે લગ્ન કરવાનું કહે છે. કચ તેને કહે છે કે તે તેના માટે એક બહેન સમાન છે, કારણ કે તે તેના પિતા સમાન ગુરુ ની પુત્રી હતી. દેવયાની ગુસ્સે થાય છે અને તેને શ્રાપ આપે છે કે સંજીવની મંત્રની સૌથી વધુ જરૂર હોય તે ક્ષણે તે યાદ નહી આવે.

દેવો અને અસુરો વચ્ચેની ભીષણ લડાઈ દરમિયાન, કચે મૃત્યુ પામેલા સંજીવની મંત્રનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું જેથી તમામ મૃત દેવોને જીવંત કરી શકાય, પરંતુ આ ક્ષણ દરમિયાન, દેવયાનીનો શ્રાપ સક્રિય થઈ ગયો અને તેના કારણે તેમને મંત્ર યાદ ન રહ્યો. તેથી, અસુરો દેવ અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધમાં અગ્રેસર રહ્યા.

## નોંધો 
શ્રેણી:ઋષિઓ
રામપ્રસાદ શુક્લ

**રામપ્રસાદ મોહનલાલ શુક્લ** (૨૨ જૂન ૧૯૦૭ –  ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૯૬) એ એક ગાંધીયુગના ગુજરાતી કવિ અને વિવેચક હતા.

## જીવન
તેમનો જન્મ ૨૨ જૂન ૧૯૦૭ના દિવસે ચુડા ખાતે થયો હતો, તે સમયે ચુડા વઢવાણ રજવાડાનો ભાગ હતો. તેમનું જન્મ સમયનું નામ રતિલાલ હતું. તેમણે પોતાનો પ્રાથમિક અને માધ્યમિક અભ્યાસ જામખંભાળિયામાં કર્યો હતો. ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળાવવા તેમણે અમદાવાદની ગુજરાત કૉલેજમાં પ્રવેશ લીધો અને સંસ્કૃત વિષય સાથે તેમણે ૧૯૨૮માં બી.એ. ની પદવી મેળવી હતી. ત્યાર બાદ ઈડર રજવાડામાં શિક્ષક અને પછી નિરીક્ષક તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. ૧૯૪૪માં તેમણે ગુજરાતી મુખ્ય વિષય સાથે એમ.એ.ની પદવી પણ મેળવી અને સી. એન. વિદ્યાલયમાં શિક્ષક તરીકે જોડાયા હતા. ત્યાર બાદ તેમણે અમદાવાદની એલ. ડી. આર્ટ્સ કૉલેજમાં ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે લગભગ સત્તરેક વર્ષ સુધી સેવા આપી હતી. તેમણે અમદાવાદની મહિલા કૉલેજમાં આચાર્ય તરીકે પણ લાંબા સમય કાર્ય કર્યું હતું. સાહિત્ય ઉપરાંત પુરાતત્ત્વ, વિજ્ઞાન, ભૂગોળ, ખગોળ, અધ્યાત્મ જેવા વિવિધ વિષયો પણ તેમના રસના વિષય હતા. ઉમાશંકર જોશી અને સુંદરમ્ તેમના ખૂબજ સારા મિત્રો હતા, આઝાદીની લડતના સમયે તેઓ કુમાર સામાયિકના કાર્યાલય પર રાતવાસો કરી પોતાની કવિતાઓ પર ચર્ચા કરતા. તેમની મિત્રતા પર ઉમાશંકરે *ત્રિઉર* નામનું કાવ્ય રચ્યું હતું. ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૯૬ના દિવસે અમદાવાદ મુકામે તેમનું અવસાન થયું.

## લેખન 
તેમણે ગઝલો, ગીત, ભજન, ગરબી, રાસ, મુક્તક, દુહા અને કેટલીક દીર્ઘરચનાઓ જેવી ઘણા પ્રકારની કવિતાઓ લખી પણ સૉનેટ પ્રકારની કવિતાઓ ઉપર તેમનું વિશેષ પ્રભુત્વ હતું. નિરંજન ભગત તેમની કવિતાઓને *બુદ્ધિપૂત ઊર્મિની કવિતા* કહેતા. કવિતા ઉપરાંત તેમણે પ્રવાસવર્ણનો અને વિવેચનો પણ લખ્યા છે. ગુજરાત સાહિત્ય સભા તરફથી પ્રગટ થતી વાર્ષિક ગ્રંથસમીક્ષાઓમાં તેમની રચનાઓની નોંધ લેવામાં આવી હતી.

*બિન્દુ* એ તેમનો પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ હતો, તેમાં તેમના ૬૦ સૉનેટ છાપવામાં આવ્યા હતા. બિન્દુના પ્રકાશન બાદ લાંબા અંતરાલ પછી ઈ. સ. ૧૯૯૩માં *સમય નજરાયો* નામે તેમનો એક અન્ય કાવ્ય સંગ્રહ પ્રસિદ્ધ થયો. તેમણે કુમાર સામાયિકમાં *નદીઓની પદયાત્રા* શીર્ષક હેઠળ લેખમાળા લખી હતી આ લેખમાળા ૧૯૯૩માં *સરિતાઓના સાન્નિધ્યમાં* નામે પુસ્તક સ્વરૂપે છાપવામાં આવી હતી. આ નિબંધોમાં સૌરાષ્ટ્રની નદીઓનાં પ્રકૃતિ સૌંદર્યો વર્ણવવામાં આવ્યા છે આ સાથે તેમાં નદીઓ સંબંધિત ભૌગોલિક, ઐતિહાસિક અને પુરાતાત્ત્વિક માહિતી પણ ઉમેરવામાં આવી છે. *સમૂળી ક્રાંતિ*, *વસંતવિલાસ*, *ન્હાનાલાલનાં ઊર્મિકાવ્યો* જેવાં તેમના અભ્યાસલેખો હજી પ્રકાશિત થયા નથી. તેમણે *મૃચ્છકટિક*, *સંસ્કૃત નાટ્ય-સાહિત્ય*, *વેદાન્ત વિચારધારા*, *વિવેચન-સહૃદયતાની કેળવણી* જેવા મનનીય લેખો સામાયિકોમાં લખ્યા હતા. ગુજરાત સાહિત્ય સભાએ તેમને ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કર્યો હતો.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૬માં મૃત્યુ
ધાર્મિકલાલ પંડ્યા

**ધાર્મિકલાલ પંડ્યા** એ એક આખ્યાનકાર અથવા માણભટ્ટ છે. 

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૯૩૨માં વડોદરા ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૮ વર્ષની ઉંમરે માણભટ્ટ તરીકેની લુપ્ત થતી કલા અપનાવી હતી. આ કલા તેમને તેમના પિતા ચુનીલાલ પંડ્યા પાસેથી મળી હતી. તેમના પિતા ચુનીલાલ પંડ્યાના આખ્યાનો સાંભળવા મહારાજા સયાજીરાવ ગુપ્ત વેશે તેમના ગામ જતા હતા.

તેમના આખ્યાનો મહિનાઓ સુધી ચાલતા હતા. તેમને ૧૯૯૧માં પ્રેમાનંદ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. 

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:૧૯૩૨માં જન્મ
પેરાગ્વે

પેરાગ્વે દક્ષિણ અમેરિકા ખંડમા આવેલો  એક દેશ છે. પેરાગ્વેની રાજધાની અસુનસિયોન છે.

## ઈતિહાસ 
ગુઆરાની પ્રકારની આદિવાસી પ્રજાઓ પરાપુર્વથી અહીં વસાહત કરતી હતી. ઈ.સ.૧૫૩૭માં સ્પેનિશ લોકોએ સોનાની શોધમાં અહીં આવીને તેમનુ સંસ્થાન બનાવ્યુ હતું.  ઈ.સ્.૧૭૫૦મા માદ્રિડની સંધી હેઠળ આ પ્રદેશને પોર્ટુગલને સુપ્રત કરયુ હતું જેની સામે જેસયુઈટ પાદરીઓએ વિરોધ્ કરતા  ૧૯૭૬માં તેને લા પ્લાટા રાજ્યનો એક ભાગ બનાવ્યો હતો. ઈ.સ ૧૮૧૧મા પેરાગ્વે આર્જેન્ટીનાની સાથે સ્પેનિશ ગુલામીમાંથી મુક્ત થઈને એક સ્વતંત્ર દેશ બન્યો હતો.

## ભૂગોળ 
પેરાગ્વેનો કુલ વિસ્તાર ૪૦૬૭૫૨ ચો.કિ.મી જેટલો છે. પેરાગ્વે દક્ષીણ અમેરિકાની મધ્યમા આવેલ એક જમીનથી ચોતરફ ઘેરાયેલ દેશ છે. તેની ઉત્તરે અને ઉત્તર-પષ્ચિમમા બોલિવિયા, ઉત્તર-પુર્વ અને પુર્વમાં બ્રાઝિલ,દક્ષિણ દક્ષિણ-પુર્વમાં અને પષ્ચિમમાં આર્જેન્ટીના આવેલ છે. પેરાગ્વે ભૌગોલિક રીતે પેરાગ્વે પુર્વ અને ગ્રાન ચાકો એમ બે વિસ્તારમા વહેંચાયેલો છે. પેરાગ્વેની આબોહવા સમશીતોષ્ણ પ્રકારની છે અને પુર્વ ભાગમાં તાપમાન ૧૭ ડિગ્રી થી ૨૬ ડિગ્રી અને ગ્રાનચાકોમા ૩૫ ડિગ્રી જેટલુ ઉંચુ રહે છે. વરસાદ અસુનસીયોન વિસ્તારમાં ૧૧૦૦ મિ.મિ જેટલો અને ગ્રાન ચાકો વિસ્તારમા ૮૧૫ મિ.મિ જેટલો રહે છે.

## અર્થતંત્ર 
પેરાગ્વેનું અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે ખેતીવાડી અને પશુમાંસ ઉપર આધાર રાખે છે. ખેતીવાડીના મુખ્ય પાકોમાં કસાવા, કપાસીયા,મકાઇ,શેરડી,તમાકુ સોયાબીન,ઘંઉ અને વિવિધ પ્રકારના ફળો છે. ઉદ્યોગો મા ગાયનુ માંસ અને મરઘા પાલન ઉદ્યોગ મુખ્ય છે. 

## વસ્તીવિષયક 
પેરાગ્વેની મોટાભાગની પ્રજા ગુઆરાની આદિવાસી અને યુરોપીય મૂળની મિશ્રણ એવી મેસ્ટીઝો લોકોની બનેલી છે. પેરાગ્વેની સત્તાવાર ભાષાઓ ગુઆરાની અને સ્પેનિશ છે. દેશની ૯૦% જેટલી પ્રજા રોમન કેથોલીક ખ્રિસ્તી ધર્મ પાળે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દક્ષિણ અમેરિકાના દેશો
અશ્વિન મહેતા

**અશ્વિન મહેતા** (૧૭ જુલાઈ ૧૯૩૧ - ૨૮ જુલાઈ ૨૦૧૪) એ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રસિદ્ધિ પામેલા એક ગુજરાતી છાયાચિત્રકાર (ફોટોગ્રાફર) હતા.

## જીવન
તેમનો જન્મ લગભગ ૧૯૩૧માં થયો હતો. તેમનો બાલ્યકાલ અને અભ્યાસકાળ મુંબઈ શહેર ખાતે વીત્યો. નાનપણમાં તેઓ સમવયસ્કોથી દૂર અને શરમાળ રહેતા હતા, તેમનું વલણ શરૂઆતથી જ અધ્યાત્મ તરફ રહ્યું હતું. ઈ.સ. ૧૯૫૨માં તેમણે મુંબઈની જી. એસ. મેડિકલ કૉલેજમાંથી બાયોટૅકનૉલૉજીમાં એમ.એસસી.નો અભ્યાસ કર્યો. આ સાથે તેઓ પ્રકૃતિમાં અને તેની ફોટોગ્રાફીમાં રસ ધરાવતા થયા હતા. અભ્યાસ પછી તેમણે મુંબઈમાં કૉર્પોરેટ ફોટોગ્રાફી અને ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ ફોટોગ્રાફી-ક્ષેત્રે વ્યવસાય શરૂ કર્યો. તેમના લગ્ન તીલુબહેન સાથે થયા હતા.

તેઓ જે. કૃષ્ણમૂર્તિ, વિનોબા ભાવે, ઉમાશંકર જોશી અને સ્વામી આનંદ જેવી વ્યક્તિઓના પરિચયમાં આવ્યા. સ્વામી આનંદ સાથે તેમને ઘણી મિત્રાચારી રહી હતી અને તેમની સાથે તેઓ હિમાલયના પ્રવાસે પણ ગયા હતા. ફોટોગ્રાફી માટે તેઓ ભારતના લદ્દાખ, આંદામાન, નિકોબાર, લક્ષદ્વીપ જેવા અંતરિયાળ વિસ્તારો તેમજ વિદેશમાં બ્રિટન, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ, ઑસ્ટ્રેલિયા, સ્કૉટલૅન્ડ, અમેરિકા, થાઇલૅન્ડ, કૅનેડા, ઉત્તર ધ્રુવ, ઇત્યાદિ પ્રદેશોમાં ભ્રમ્ણ કર્યા હતા. ૧૯૫૨માં હિમાયલના ફોટોગ્રાફ સાથે તેમણે શરૂ કરેલી ફોટોગ્રાફી ૧૯૯૯ના ડિસેમ્બરમાં દક્ષિણ ભારતના ફોટોગ્રાફ સાથે અટકી અને ૨૦૦૦માં એમણે તેમની ફોટોગ્રાફી બંધ કરીને બધા કૅમેરા વેચી નાખ્યા હતા. તેઓ ૨૮ જુલાઈ ૨૦૧૪ના દિવસે અવસાન પામ્યા. 

## પ્રદર્શનો
તેમણે ૧૯૫૫ થી ૧૯૮૦ દરમ્યાન મુંબઈ, નવી દીલ્હી અને લંડનની આર્ટ ગેલેરીઓમાં પોતાના પ્રદર્શન યોજ્યા હતા. તે સિવાય તેમણે ભારત, રશિયા, જર્મની, નેધરર્લૅન્ડ્ઝ, યુ.એસ. ખાતે યોજાયેલા સમૂહ પ્રદર્શનોમાં ભાગ પણ લીધો હતો. તેમનના છાયા ચિત્રો કૅબિનેટ દ ઍસ્તાશ્પે, બિબ્લિયૉથેક નૅશનાલે, પૅરિસ; મેટ્રોપૉલિટન મ્યુઝિયમ ઑવ આર્ટ, ન્યૂયૉર્ક; સેન્ટર ફૉર ફોટોગ્રાફી ઍઝ આર્ટ ફૉર્મ, મુંબઈ; તથા ઇંદિરા ગાંધી નૅશનલ સેન્ટર ફૉર આર્ટ્સ, નવી દિલ્હી ખાતે કાયમી કૃતિઓ તરીકે સ્થાન પામ્યા છે. દેશવિદેશનાં અનેક સામયિકોમાં તથા અનેક કૉર્પોરેટ કૅલેન્ડરમાં તેમણે પાડેલા છાયાચિત્રો પ્રકાશિત થયા છે. તેમણે ઉતારેલા છાયાચિત્રો યુનિસેફ અને વકીલ્સના ગ્રીટિંગ કાર્ડ પર પણ છપાયા છે. 

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૨૦૧૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૩૧માં જન્મ
શ્રેણી:ફોટોગ્રાફર
ભરત દવે

**ભરત બાલકૃષ્ણ દવે** (૧૬ ઑગસ્ટ ૧૯૪૮ - ૧૫ મે ૨૦૨૧) એ એક નાટ્ય દિગ્દર્શક, નાટ્ય લેખક અને ટીવી નિર્માતા હતા.તેમને કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક *ગૌરવ પુરસ્કાર* અને નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રકથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. 

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૬ ઑગસ્ટ ૧૯૪૮ના રોજ અમદાવાદમાં થયો હતો. તેમણે ગુજરાત વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી ૧૯૭૧માં એમ.એ. તથા ૧૯૭૨માં એલ.એલ.બી.નો અભ્યાસ પૂરો કર્યો. નાટક તરફની રૂચિને કારણે તેમણે ૧૯૭૩માં મુંબઈના નાટ્યસંઘમાં એક વર્ષનો ડિપ્લોમા અને ત્યાર બાદ ૧૯૭૬માં દિલ્હીની નેશનલ સ્કૂલ ઑફ ડ્રામામાં અલકાઝીસાહેબ ત્યાંથી તેઓ અમદાવાદ આવ્યા અને મૃણાલિની સારાભાઈની દર્પણ એકૅડેમીમાં જોડાયા હતા.

તેમણે ૧૯૭૬થી ૧૯૯૮ સુધી ૨૬ નાટકોનું સર્જન કર્યું હતું. કુમાર સામાયિકમાં છપાતી લેખમાળા ચળવળ પર નાટક નિર્માણ કરવા બદ્દલ તેમને ૨૦૧૬નો કુમાર સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદે નાટ્યકલા પરના તેમના બે પુસ્તકોને પારિતોષિકો આપ્યા હતા. તેમને ૧૯૮૯-૧૯૯૧નો *ક્રિટિક્સ સંધાન ઍવૉર્ડ* મળ્યો હતો. તેમને ૧૯૯૧માં ગુજરાત રાજ્યનો ‘ગૌરવ પુરસ્કાર’ પુરસ્કાર પણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૬માં તેમની કૃતિ વાસ્તવવાદી નાટક માટે તેમને નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક આપવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડી 
શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૨૧માં મૃત્યુ
રાજુ

**રાજુ** એ પન્નાલાલ પટેલ કૃત નવલકથા માનવીની ભવાઇની નાયિકા તરીકે આવતું પાત્ર છે. કથાનાયક કાળુ સાથે લગ્ન ન થઈ શકવાથી તે બીજે પરણે છે, અને પોતાના બિમાર પતિ અને એની દરિદ્રતાને સતત સહન કરતી રાજુ ભયંકર દુકાળના સમયે કાળુને પ્રોત્સાહન પુરું પાડે છે, અને કાળુની મરણતોલ હાલતમાં એનું જીવનદાન બને છે.

## પાત્રપરિચય
નાનપણથી રાજુની સગાઈ કથાનાયક કાળુ સાથે થયેલી છે. પરંતુ  માલી ડોશી, રણછોડ, નાનિયા જેવા કપટી સગાઓ દ્વારા કપટ કરીને કાળુ-રાજુની સગાઈ તોડવામાં આવે છે.

## આવકાર
વિવેચક ભરત ના. ભટ્ટે રાજુના પાત્રને 'ગુજરાતી નવલકથાની નાયિકાઓનું નરવું શૃંગ' તરીકે ઓળખાવ્યું છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી

**ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી** એ ત્રણ ભાગમાં (૧૯૫૨, ૧૯૫૮, ૧૯૮૫) વહેંચાયેલી મનુભાઈ પંચોળીની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠ ભૂમિમાં લખાયેલી એક દીર્ઘ કાલ્પનિક નવલકથા છે. આ નવલકથાને ૧૯૮૭માં ભારતીય જ્ઞાનપીઠના મૂર્તિદેવી પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી.

## નવલકથા 
આ કથામાં તેમણે વીસમી સદીના વૈશ્વિક મનુષ્યને અહીં ભારતીય નજરે બતાવ્યો છે. કાઠિયાવાડના નાનકડાં ગામમાંથી શરૂ થતી આ નવલકથાની કથા બીજા વિશ્વયુદ્ધની પૃષ્ઠભૂમિમાં યુરોપના સીમાડાઓ સુધી પહોંચે છે.

નવલકથા વિષે લેખક કહે છે કે “ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી એ વર્તમાન કાળની ઐતિહાસિક કથા છે. તેમાં કેટલાંક પાત્રો યથાવત છે, કેટલાંક ઐતિહાસિક કલ્પનામાંથી પ્રગટ્યાં છે, પણ ઇતિહાસના સારને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી તે ઐતિહાસિક ગણાય. અહીં ઇતિહાસ એટલે ઇતિહાસનું પાઠ્યપુસ્તક લક્ષમાં નથી. *ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી* તેમ જ મારી બીજી નવલકથાઓમાં ઇતિહાસને તેના પ્રદીપ રૂપે પ્રગટ કરવા મેં કોશિશ કરી છે, કારણ કે ઇતિહાસનું પ્રત્યક્ષીકરણ જ લોકસ્ય ચક્ષુઃ છે.”

## કથાસાર 
આ નવલકથા બે વિશ્વયુદ્ધોના સાક્ષી બનતાં પાત્રોની વાત કરે છે. વાર્તાના પ્રથમ ખંડમાં રોહિણી, સત્યકામ અને હેમંત મુખ્ય પાત્રો છે. બીજા ખંડમાં નાયક સત્યકામ અંધ બને છે અને તેમનું કાર્ય રેથન્યૂ જેવાં યહૂદી પાત્રો દ્વારા ઉપાડવામાં આવે છે. નવલકથાના ત્રીજા ખંડમાં અચ્યુત, રેખા અને મર્સી જેવાં પાત્રો માનવતાના આદર્શ માટે પ્રયત્નો કરે છે. આ નવલકથામાં હિટલર અને એના સાથી કાર્લનો પણ સમાવેશ થયો છે. આ નવલકથામાં  વિવિધ દેશ અને માનવીઓની જુદી જુદી આનુવંશિક જાતિઓમાંથી પાત્રોને આલેખાયા છે. નવલકથાના ત્રીજા ભાગમાં લેખકે વિશ્વયુદ્ધની પરિસ્થિતિની પૃષ્ઠભૂમિનો આધાર લીધો છે. આ પ્રકારની સંશોધન કરી લખાયેલી યુદ્ધકથા ગુજરાતી સાહિત્યમાં અન્ય નથી. યુદ્ધનું વર્ણન કરતા તેમણે માનવીય મૂલ્યો માટેનો સંઘર્ષ દર્શાવ્યો છે. આલેખ પાછળ તેઓ પ્રતિતી કરાવવા માંગે છે કે માણસ યુદ્ધો માટે જન્મ્યો નથી, પ્રેમ માટે જન્મ્યો છે.

રઘુવીર ચૌધરીએ આ નવલકથા વિષે કહ્યું છે કે ‘*ગુજરાતી વાચકને વૈશ્વિક અનુભવોમાં ભાગીદાર બનાવવામાં એમનો ફાળો બીજા કોઈ ગુજરાતી લેખક કરતાં વધારે છે.*’

## સન્માન 
આ નવલકથાને ૧૯૮૭માં ભારતીય જ્ઞાનપીઠના મૂર્તિદેવી પુરસ્કાર માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:નવલકથા
માલી ડોશી

**માલી ડોશી** એ પન્નાલાલ પટેલ કૃત નવલકથા 'માનવીની ભવાઇ' (૧૯૪૭)માં આવતું કુટિલ ખલપાત્ર છે. આ નવલકથામાં માલી ડોશી બે ભાઈઓ—વાલા અને પરમાના કુટુંબ વચ્ચે દ્વેષકલહનું અને કાળુ-રાજુના વિવાહવિચ્છેદનું કારણ બને છે.

## પાત્રપરિચય
માલી ડોશી એ કથાનાયક કાળુના પિતા વાલાના નાના ભાઈ પરમાની પત્ની છે. આમ માલી ડોશી કથાનાયક કાળુની કાકી છે. એમ છતાં કાળુના કુટુંબનું અહિત ઈચ્છવું, અહિત કરવું અને અહિત કરવા હંમેશા સક્રિય રહેવું એ માલી ડોશીની સ્થાયી વૃત્તિ-પ્રવૃત્તિ છે. નવલકથામાં તે 'દુરિતના જીવંત પ્રતિક' તરીકે ઉપસી આવે છે.

ઈર્ષા એ માલીના સ્વભાવનો સ્થાયીભાવ છે. કોઈના ઘરમાં સુખ-શાંતિ તે જોઈ શકતી નથી. ગામમાં કોઈ પણ પ્રસંગ હોય ત્યાં માલી ડોશી પોતાના કર્કશ સ્વભાવથી એ પ્રસંગને બગાડવાનો પ્રયત્ન હંમેશા કરે છે. જ્યારે વાલા ડોસાને ત્યાં કાળુનો જન્મ થાય છે અને કાળુનું નામકરણ થાય છે ત્યારે પણ તેને આ નવજાત શિશુ સાથે અહમ્, અણગમા, અને ઈર્ષાનો સંબંધ બંધાઈ જાય છે. જ્યારે માલીનો પતિ પરમો માલી વિશે કહે છે કે "એ પોતે સુખે રે'વાનીય નથી ને બીજાંને સુખ પડવા દેવાનીય નથી".

## આવકાર
વિવેચક જશવંત શેખડીવાળા નોંધે છે કે "માલીનું અતિ નઠોર-નિર્મમ પાત્ર તેનાં કટુ-કઠોર ભાવ-વિચાર-વાણી-વ્યવહારમાંથી સ્વયમેવ અનાયાસે પ્રગટે છે."

## સંદર્ભો
શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
કાળુ

*કાળુ* એ પન્નાલાલ પટેલ કૃત નવલકથા માનવીની ભવાઇના નાયક તરીકે આવતું પાત્ર છે. પોતાની પ્રિયતમ રાજુ સાથે લગ્ન ન કરી શકવાની હૈયાભૂખ અને છપ્પનિયા દુકાળના સમયે વેઠવી પડતી પેટની ભુખ - આ બન્ને પરિસ્થિતિ વચ્ચે મુકાયેલ આ ખેડુતપાત્રનું નવલકથામાં રેખાંકન થયું છે.

## પાત્રપરિચય
કથાનાયક કાળુની માતાનું નામ રૂપા છે. તે નાનપણમાં પિતાને ગુમાવી ચુક્યો છે. નાનપણમાં બ્રાહ્મણે તેની કુંડળી જોઈને તેના પરાક્રમી થવા વિશેના ભેખ ભાંખ્યા હતા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
બાપાલાલ વૈધ

**બાપાલાલ વૈધ** અથવા **વૈદ્ય બાપાલાલ ગ. શાહ** (૧૭ જાન્યુઆરી ૧૮૯૬  - ૧૦ ડિસેમ્બર ૧૯૯૩) એ ગુજરાતના જાણીતા આયુર્વેદજ્ઞ અને વૈદ્ય હતા. ગુજરાતમાં આયુર્વેદ અને ઔષધી વનસ્પતિશાસ્ત્રના ક્ષેત્ર તેઓ એક જાણીતું વ્યક્તિત્વ છે. તેમને ૧૯૬૫માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. 

## જીવન
તેમનો જન્મ ૧૭ જાન્યુઆરી ૧૮૯૬ના દિવસે દશા ખડાયતા વણિક કુટુંબમાં પંચમહાલ જિલ્લાના સણસોલી ગામે ગરબડદાસને ઘેર થયો હતો. ૧૨ વર્ષની ઉંમરમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કરી આગળનો અભ્યાસ કરવા તેઓ વડોદરા ગયા.  ત્યાં તેઓ વ્યાયમ શિક્ષક અંબાભાઈ પુરાણીના સંપર્મમાં આવ્યા અને તેમનામાં વ્યાયામ અને રાષ્ટ્રીયતાની ભાવનાનો વિકસ થયો. શાલેય શિક્ષણ દરમ્યાન તેમણે અંગ્રેજી અને સંસ્કૃત ભાષાનો અભ્યાસ કર્યો હતો. અભ્યાસ પૂર્ણકરી પિતાજીના ધંધે ન જોડાતા તેમણે રાષ્ટ્રીય શાળામાં શિક્ષક તરીકે કારકીર્દીની શરૂઆત કરી.  તેમને એમ.બી.બી.એસ. કરવાની ઇચ્છા હતી અને તેના અભ્યાસ માટે તેઓ મુંબઈ ગયા પણ ત્યાં તેમની તબિય બગડી આથી તેમણે ગુજરાત પાછા આવવું પડ્યું.  ત્યાર બાદ તેમણે ઝાડેશ્વર હૉસ્પિટલમાં વૈદ્ય શ્રી અમૃતલાલ પ્રાણશંકર પટ્ટણીને ત્યાં આયુર્વેદની તાલીમ લેવાની શરૂઆત કરી.  દિવસ દરમ્યાન તેઓ રાષ્ટ્રીય શાળામાં ભણાવતા, સાંજે વ્યાયમ શીખવતા અને રાત્રે આયુર્વેદનો અભ્યાસ કરતા. તેમણે આયુર્વેદમાં સંશોધનાત્મક કાર્ય પણ કર્યું હતું. ત્યાર બાદ તેઓ સૌરાષ્ટ્રના લીંબડીના આયુર્વેદિક દવાખાનામાં સેવા આપવા લાગ્યા.  તેમણે અમદાવાદના ડો. દેસાઈ પાસેથી એલોપથીનો પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.  
 
તેમનું કાર્યક્ષેત્ર સુરત રહ્યું.  અહીં હાંસોટ ખાતે તેમણે ૧૯ વર્ષ સુધી વૈદ્ય તરીકે સેવા આપી અને તેઓ ખૂબ જાણીતા બન્યા.  કચ્છના જાણીતા વનસ્પતિશાસ્ત્રી શ્રી જયકૃષ્ણ ઇન્દ્રજીના પરિચયમાં આવ્યા બાદ તેમણે તેમની પાસે રહી વનસ્પતિ શાસ્ત્રનું જ્ઞાન પણ મેળવ્યું. વિવિધ જંગલોમાં ફરી આધુનિક બૉટનિકલ ગ્રંથોમાં આપેલા વનસ્પતિ-જ્ઞાનનો અભ્યાસ પણ કર્યો. વચ્ચે તેઓ છ વર્ષ માટે ભરૂચ ગયા અને સ્વામી આત્માનંદ સરસ્વતીના આગ્રહથી તેઓ ફરી સુરત આવ્યા. તેમણે અહીં  શ્રી ઓચ્છવલાલ હી. નાઝર આયુર્વેદ મહાવિદ્યાલયની સ્થાપનામાં યોગદાન આપ્યું અને ૧૯ વર્ષ સુધી તેના આચાર્ય તરીકે સેવા આપી.  તેમણે સુરતમાં સ્વામી આત્માનંદ સરસ્વતીના નામે આસ્ફા નામ ધરાવતી આયુર્વેદીક ઔષધિઓ બનાવનાર ફાર્મસી ટ્રસ્ટ શરૂ કરાવ્યું. લોકો તેમને બાપાજી કે બાપાલાલ વૈદ્યરાજ જેવા માનભર્યા નામથી ઓળખતા. પોતાના વનસ્પતિજ્ઞાનનો ફાયદો લોકો સુધી પહોંચાડવા તેમણે અમદાવાદમાં ‘અખિલ ભારતીય વનૌષધિ અભ્યાસ મંડળ’ નામની સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી અને પોતાની હયાતી સુધી તેઓ તેના પ્રમુખ પદે રહ્યા. સૂરતની આયુર્વેદ કૉલેજના આચાર્યપદેથી નિવૃત્ત થયા બાદ તેઓ આયુર્વેદ હૉસ્પિટલના અધ્યક્ષ તરીકે રહ્યા હતા.  ગુજરાત રાજ્ય સરકારે તેમને કૉન્ટ્રૉવર્શિયલ ડ્રગ્ઝ કમિટીના ચૅરમૅન તરીકે તથા મુંબઈ સરકારે તેમને ‘સ્ટાન્ડર્ડ ડ્રગ્ઝ ઍન્ડ હર્બ્ઝ કમિટી’ના ચૅરમૅન પદે નિયુક્ત કર્યા હતા. ૧૦ ડિસેમ્બર ૧૯૯૩ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૮૯૬માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૩માં મૃત્યુ
અણસાર

**અણસાર** ૧૯૯૨માં પ્રકાશિત થયેલી વર્ષા અડાલજાની એક નવલકથા છે. આ નવલકથાને દિલ્હીની સાહિત્ય અકાદમીનો વર્ષ ૧૯૯૫નો શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી પુસ્તક માટેનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. 
## પુસ્તક વિશે
અણસાર એ એક સમસ્યાપ્રધાન સામાજિક નવલકથા છે જેમાં તેમણે સમાજમાંથી તિરસ્કૃત રક્તપિત્તના રોગથી પીડાતા લોકોની વેદનાને વાચા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. સેંકડો દાયકાઓથી માત્ર સમાજ જ નહીં પરંતુ સ્વજનો થકી પણ થઈ રહેલી રક્ત પિત્તના રોગીઓની ઉપેક્ષા એ આ નવલકથાનો મુખ્ય આધાર છે. 

નવલકથાના પાત્રોની પીડાને સમજવા માટે આ નવલકથાના લેખન પહેલાં તેઓ આ રોગથી પીડાતા લોકોની વચમાં જઈને રહ્યાં હતાં. નારાયણ દેસાઈ કહે છે લેખિકાનો આ પ્રયાસ "એક સાધના બની રહ્યો છે". આ નવલકથા લખવાના ઉદ્દેશ્ય વિશે લેખિકા કહે છે કે, તેમનો હેતુ ‘સમાજના એક અંધારા ખૂણામાં એક આખો માનવસમૂહ કશા અપરાધ વિના સબડી રહ્યો છે, તેના પ્રત્યે અંગુલિનિર્દેશ કરવાનો હતો. રક્તપિત્ત ચેપી રોગ નથી તથા એ રોગના દર્દીઓ સારી એવી માવજત અને સારવારથી સાજા થતા હોય છે, છતાં એવા સાજા થયેલા દર્દીઓથી પણ દૂર ભાગવાની મનોદશા સમાજના પ્રત્યેક વર્ગમાં જોવા મળે છે’. તેમણે નવલકથામાં કોઈ સાચા પ્રસંગ ઉપરથી રૂપાનું પાત્ર સર્જીને કથા આલેખી છે.

## કથાસાર
આ નવકથામાં મુખ્ય પાત્ર રૂપા છે. તેને કુષ્ઠરોગનું નિદાન થતાં સમગ્ર કુટુંબની નજરમાં તે ઉપેક્ષિત બને છે. તેનો પોતાનો પતિ પણ એની પત્નીની ઉપેક્ષા થતી જોઈ લાચારી અનુભવે છે. રૂપાની સાસુ તેને રક્તપિત્તની હૉસ્પિટલમાં રૂપાને છોડી આવવાના આગ્રહી છે. હોસ્પિટલમાં રૂપા અન્ય રોગીઓ, નર્સો, મળવા આવનારા સગાંવહાલાં આદિનું વલણ વગેરે અનુભવે છે. જેને કારણે રૂપા રુગ્ણ દશામાં પીડાયા કરે છે અને છેવટે તે આ દશામાંથી પોતાને બહાર કાઢી કુષ્ઠરોગના દર્દીઓની સેવામાં જીવન અર્પે છે.

## આવૃત્તિઓ
આ નવલકથાના બે પુનર્મુદ્રણો ઈ.સ. ૧૯૯૬માં અને ૧૯૯૭માં થયાં છે.

## સન્માન 
આ નવલકથાને દિલ્હીની સાહિત્ય અકાદમીનો વર્ષ ૧૯૯૫નો શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી પુસ્તક માટેનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:નવલકથા
શર્વિલક

**શર્વિલક** એ રસિકલાલ પરીખ લિખિત એક ગુજરાતી નાટક છે. આ નાટકને ૧૯૬૦નો ગુજરાતી ભાષા માટેનો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## નાટક વિશે
રસિકલાલ પરીખ ગુજરાતી રંગભૂમિ પર ભજવી શકાય એવું એક શિષ્ટ નાટક રચવા માંગતા હતા. આથી તેમણે આ નાટક રચી તેને જયશંકર (‘સુંદરી’), જશવંત ઠાકર અને દીના ગાંધી જેવાં અભિનયવિદો અને પ્રો. આઠવલે તથા પ્રો. રા. વિ. પાઠક પાસે ચકાસણી માટે મોકલ્યું હતું. આને કારણે આ નાટકને પ્રસિદ્ધ કરવામાં ૨૫ થી ૩૦ વર્ષ લાગ્યા હતા. 

## પ્રયોગ
જશવંત ઠાકરે આ નાટક ભજવવાના કેટલાક પ્રયોગો કર્યા હતા. 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
થેટાહેલિંગ

**થેટાહેલિંગ એ** સ્વયં સહાય સાધન છે જે 1994 માં વિઆના સ્ટીબલ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું જે લોકોને તેમની અર્ધજાગ્રત માન્યતાઓને મર્યાદિત કરવામાં મદદ કરવા માટે રચાયેલ છે જે તેમને આરોગ્ય, પૈસા અથવા પ્રેમમાં તેમના લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવામાં અવરોધે છે. 

## યોગ્યતા 
થિથિલિંગને 'વિશ્વાસ કાર્ય' તરીકે ઓળખાતા વ્યક્તિગત સત્ર તરીકે કાર્યરત કરવામાં આવે છે અને જેમાં ક્લાયંટ અને થીટા પ્રોફેશનલ સીધા એકબીજાની સામે બેસે છે અથવા ફોન પર વાત કરે છે. તેનો ઉપયોગ દૈનિક આત્મ-ધ્યાન અને આત્મનિરીક્ષણના સાધન તરીકે પણ થઈ શકે છે. વિચાર એ છે કે સહભાગી કહેવાતી 'માન્યતાઓ' શોધી અને બદલી શકે છે જે અર્ધજાગૃતપણે મૂળ, આનુવંશિક, ઇતિહાસ અને અંતરાત્મા પર હોઈ શકે છે.

તેનું લક્ષ્ય સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીમાં સુધારો કરવાનો છે, કારણ કે વિઆના કહે છે, 'વિશ્વાસ કાર્ય આપણને નકારાત્મક વિચારધારાને દૂર કરવાની અને તેને હકારાત્મક અને લાભદાયી વિચાર પદ્ધતિઓ સાથે બદલવાની ક્ષમતા આપે છે. 

## થિયરી 
વિયના સ્ટિબલ અનુસાર, થેટાહિલિંગનો સિદ્ધાંત 'અસ્તિત્વના સાત વિમાનો' ની આસપાસ કેન્દ્રિત છે, જે 'સાતમા વિમાનના તમામ તત્વોના સર્જક' નું મહત્વ દર્શાવવા માટે એક માળખું પૂરું પાડે છે, જેને 'સંપૂર્ણ પ્રેમનું સ્થળ' કહેવામાં આવે છે. અને શાણપણ 'પણ કહેવાય છે. અસ્તિત્વના સાત વિમાનો ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક વિશ્વોને સમજાવે છે કારણ કે તેઓ અણુઓ અને પરમાણુઓની હિલચાલ સાથે સંબંધિત છે, સાતમું વિમાન જીવન શક્તિ છે જે બધું બનાવે છે.

વધુમાં, તેના ખ્યાલોને મોટાભાગના ધાર્મિક ખ્યાલો સાથે સાંકળી શકાય છે.

## ટીકા 
થેટાહેલિંગના સિદ્ધાંતની તેના વિશિષ્ટ અને માન્યતા આધારિત પ્રકૃતિ માટે ટીકા કરવામાં આવી છે.

## સંદર્ભ
સાધના(સામયિક)

સાધના સાપ્તાહીક સાધના પ્રકાશન અમદાવાદથી પ્રસિદ્ધ થતુ એક સાપ્તાહીક છે. સાધના છેલ્લા ૬૫ વર્ષથી ( ૧૯૫૮ની વિજયાદશમી) નિયમીત રીતે પ્રકાશીત થાય છે. સાધના પ્રકાશન રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે ધનીષ્ઠ રીતે જોડાયેલ છે. સાધના સામયિક  મુખ્યત્વે રાષ્ટ્રવાદ, ધર્મ,રાજ્કારણ,યુવાજગત, રમતગમત,વિષ્વપ્રવાહો, ટેકનોલોજી,ટુંકી વાર્તાઓ,પુસ્તક સમીક્ષાઓ અને હિંદુ સંસ્કૃતિને લગતા લેખોનું પ્રકાશન કરે છે. ૧૯૭૫મા દેશમા લાદેલ કટોકટીનો સાધનાએ નિડરતાપુર્વક સામનો કર્યો હતો.સાધનાના અત્યારના તંત્રી શ્રી મુકેશભાઈ શાહ છે.

## બાહ્ય કડી 
સાધના સાપ્તાહીક

## સંદર્ભ 
શ્રેણી : સામયિક
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
યુક્લિડિયન ભૂમિતિ

**યુક્લિડીયન ભૂમિતિ** એ એલેક્ઝાન્ડ્રિયન ગ્રીક ગણિતશાસ્ત્રી યુક્લિડને આભારી એક ગાણિતિક પ્રણાલી છે, જેનું તેમણે ભૂમિતિ પરના પાઠ્યપુસ્તક *The elements*માં વર્ણન કર્યું છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:ભૂમિતિ
ઉપરવાસ

**ઉપરવાસ** અથવા **ઉપરવાસ (કથાત્રયી)** એ ૧૯૭૫માં પ્રકાશિત, રઘુવીર ચૌધરી દ્વારા લખાયેલ ત્રણ ખંડો ધરાવતી નવલકથા છે. આ નવકથાએ દિલ્હીની સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો.

## નવલકથા 
આ બૃહદ નવલકથા ત્રણ ખંડોમાં વહેંચાયેલી છે અને તે ત્રણે ખંડોને જુદા જુદા નામ આપવામાં આવ્યા છે: ઉપરવાસ, સહવાસ અને અંતરવાસ. ઉત્તર ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લાના ગ્રામજીવનના પૃષ્ઠભૂમિમાં આલેખાયેલી આ નવલકથા એક કુટુંબના પાત્રોની અઢી-ત્રણ દાયકાની કથા વર્ણવે છે:  આથમતી પેઢી - પિયુ ભગત, કરસન મુખી, મગા મનોર, દોલીચા; વચલી પેઢી - નરસંગ, ભીમો, લાલો, જેઠો, કંકુ, વાલી; તરુણ પેઢી - દેવુ, લવજી, હેતી, રમણ, જેમિની આ નવલકથાના મુખ્ય પાત્રો છે. સાબરમતી નદીનો ઉપરવાસ આ નવલકથાના પાત્રોનું તે વતન છે. ૧૯૪૭ થી ૧૯૭૨ સુધીના સમય દરમ્યાન પ્રદેશની બદલાતી સ્થિતિ આ નવલકથા દર્શાવે છે. લેખક આ નવલક્થાને ‘વતનની આત્મકથા’ કહે છે.  

## સન્માન 
આ નવલકથાને ૧૯૭૭માં દિલ્હીની સાહિત્ય અકાદમી તરફથી ગુજરાતી ભાષાનો પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. આ નવલકથાને ૧૯૭૪-૯૫નો ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક પણ મળ્યો છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:નવલકથા
ગુજરાત (પાક્ષિક)

ગુજરાત ( પાક્ષિક) ગુજરાત રાજ્યના માહિતી વિભાગ દ્વારા  દર પખવાડીયે પ્રકાશિત થતુ ગુજરાતી ભાષી સામયિક છે જે છેલ્લા ૬૧ વર્ષથી ગાંધીનગરથી પ્રગટ થાય છે. આ સામયિક લવાજમ દ્વારા છાપેલ અને ઓનલાઇન આવ્રુત્તિ વિનામુલ્યે ઉપલબ્ધ હોય છે. આ સામયિક મુખ્યત્વે ગુજરાત સરકાર દ્વારા ચાલતી યોજનાઓ અને સરકારના વિવિધ ભાગોમાં થતા લોકોપયોગી કાર્યોના અહેવાલ અને માહિતી રુપે હોય્ છે અને ગુજરાત રાજ્ય અને ગુજરાતી પ્રજાને લખતા વિષયોને પ્રાધાન્ય આપે છે. દર વર્ષે દિવાળીના તહેવારો દરમ્યાન પ્રગટ થતો દિપોત્સવી અંક તેના અભ્યાસપુર્ણ વિષયો, નવલીકાઓ અને કાવ્યો જેવી વાંચન સામગ્રી માટે ઘણો લોકપ્રિય છે આ ઉપરાંત કારકિર્દી વિશેષાંક અને રાજ્યના ઘરોહરને લગતા વિષયો પર  પણ અંક બહાર પાડે છે.

## બાહ્ય કડી 
ગુજરાત ( પાક્ષિક)
શ્રેણી:સામયિક
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
વીસમી સદી

**વીસમી સદી** એ ગુજરાતી ભાષાનું સર્વપ્રથમ લોકપ્રિય અને ચિત્રાત્મક સામાયિક હતું, જે હાજી અલારખિયા શિવજી દ્વારા ૧૯૧૬ થી ૧૯૨૧ સુધી પ્રગટ થતુ હતું. વીસમી સદીની શરુઆત ૧ અપ્રિલ ૧૯૧૬ના રોજથી થઈ હતી. વીસમી સદીના દરેક અંકોમા આશરે સવાસો જેટલા પાનાઓમાં એંસી જેટલા પાના ત્રીરંગી કે એકરંગી ચિત્રો અને તસ્વીરો રહેતી હતી. તે જમાનાના નામાંકિત લેખકો અને સર્જકો કવિ કાંત, કલાપી, નરસિંહરાવ અને મહાકવિ ન્હાનાલાલ આ સામાયિકમાં લખતા હતા. કનૈયાલાલ મુનશીની ‘ગુજરાતનો નાથ’ અને ‘પૃથિવીવલ્લભ’ નવલકથાઓ ‘વીસમી સદી’માં પ્રકાશિત થતાં નવલકથાકાર કનૈયાલાલ મુનશી ગુજરાતી સાહિત્યજગતમાં પ્રતિષ્ઠિત થયા હતા. વીસમી સદીની પ્રકાશિત સામગ્રી, મુદ્રણસજ્જા અને તે ચિત્રો તે જમાના પરદેશના જાણીતા સામયિકોની સમકક્ષ હતા. ઈ.સ. ૧૯૨૧મા હાજી અલારખિયાના મૃત્યુ પછી આ સામયિક બંધ પડ્યુ હતું. વીસમી સદીની અસર તે જમાનાના તેના પછી પ્રગટ થતા અન્ય લોકપ્રિય સામયિકો "કુમાર", "નવચેતન" અને "ગુજરાત" પર તેનો પ્રભાવ સ્પષ્ટ વરતાતો હતો.

ઈ.સ. ૨૦૧૦ ની આસપાસ વીસમી સદીના અંકોનુ "ડીજીટાઇજેસન" કરીને ઓનલાઈન મુકવામા આવ્યા હતા, જે અત્યારે માત્ર "સંગ્રહ" રુપે ઉપ્લબ્ધ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* વીસમી સદીની ડિજીટલ આવૃત્તિ 

શ્રેણી:સામયિક
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
સાયબર સફર

સાયબર સફર અમદાવાદથી ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશીત થતું કોમ્પ્યુટર અને ઇન્ફોરમેશન ટેકનોલોજી જેવા વિષયોને આવરી લેતુ સામયિક છે જે ૨૦૧૨ના ફેબુઆરી માસથી સતત પ્રગટ થાય છે. આ માસીક મુખ્યત્વે કોમ્પ્યુટર, મોબાઇલ ફોન, પ્રોગ્રામીંગ,ઇન્ટરનેટ,સાયબર સિક્યોરીટી,સોસ્યલ મિડિયા અને તેને સંલજ્ઞ અન્ય એવા વિષયોને લગતા સામાન્ય વાચકોને સમજાય અને માહિતીગાર થાય તેવા લેખ પ્રકાશીત કરે છે. આ સામયિક છપાયેલ અને ઓનલાઈન એમ બંને આવ્રુત્તિમા ઉપલબ્ધ હોય છે. સામયિકના તંત્રી અને સ્થાપક શ્રી હિમાંશુ કિકાણી છે.

## બાહ્ય કડી 
સાયબર સફર 

શ્રેણી:સામયિક
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
મહાદેવભાઈની ડાયરી

**મહાદેવભાઈની ડાયરી** અથવા **મહાદેવભાઈની ડાયરીઓ** એ મહાદેવભાઈ દેસાઈએ લખેલી રોજનીશી છે. જેમાં તેમણે તારીખવાર ગાંધીજીના જીવન-કાર્યોને નોંધ્યા છે.

## પુસ્તક 
મહાદેવભાઈએ ૧૯૧૭ના નવેમ્બર મહિનામાં ગાંધીજી સાથે કાર્ય કરવાની શરૂઆત કરી ત્યારથી મહાત્મા ગાંધીના અવસાન સુધીની ઘટનાઓ આ રોજનીશીઓમાં ઉતારવામાં આવી છે. ૧૩મી નવેમ્બરે જ ડાયરીમાં મહાદેવે પહેલી નોંધ લખી હતી. 

આ રોજનીશીના ૨૩ ભાગ છપાયા છે, તેમજ ૭ ભાગ હજી પ્રકાશિત થયા નથી. 

મહાદેવભાઈની ડાયરી આમ તો એક રોજનીશી છે પરંતુ વિષયના મહત્ત્વ અને રોચક શૈલીને કારણે સાહિત્ય રચના પણ ગણી શકાય છે. આ કૃતિના પ્રકાશનથી થકી ગુજરાતી સાહિત્યમાં ડાયરી એ સાહિત્યપ્રકર પ્રચલિત બન્યો. આ કૃતિમાં આ ડાયરી આમ તો મુખ્ય રૂપે ગાંધીજીના જીવન અને કાર્ય પર જ આધારિત છે તેમ છતાં તેમાં તેમણે પોતાના જીવન વિષે અને આસપાસની ઘટનાઓની પોતાના પર થયેલી અસર પણ વર્ણવી છે. આ કૃતિ રચવા પાછળનો ઉદ્દેશ્ય ગાંધીજીના જીવન અને કાર્યને લગતી કાચી સામગ્રી સાચવવાનું હતું. 

## પ્રતિભાવ
* **નરહરી પરીખ**: "ગાંધીજીની જીવનકળા ઉપરાંત મહાદેવભાઈની કર્તવ્યનિષ્ઠા, અનેક વિષયોમાં તેમનો રસ આ ડાયરીઓમાં પ્રગટ થાય છે. મહાદેવભાઈમાં ઊંચા પ્રકારની સાહિત્યશક્તિ હતી. બીજાના ગુણ જ જોવાનો તેમનો સ્વભાવ પડી ગયો હતો. તેમની નમ્રતા, પોતાની જાતને ભૂંસી નાખવાની તેમની વૃત્તિ, એ તેમના જીવનસાર્થક્યની મુખ્ય ચાવી હતી. એ વસ્તુનું દર્શન આ ડાયરીઓમાં થાય છે. વસ્તુના ઉદાત્તપણાને લીધે તેમજ તે રજૂ કરવાની શૈલીની ચિત્તાકર્ષકતાને લીધે ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’નું સ્થાન દુનિયાના આ જાતના સાહિત્યમાં બહુ ઊંચું રહેશે." (‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ : પુસ્તક પહેલું)

* **ઉમાશંકર જોશી**: આ ડાયરીમાંથી ગાંધીજીની છબી સુરેખ ઊઠી આવે છે. ગાંધીજી જીવનની પળેપળ કેવી ઊંચાઈએ જીવતા હતા, ક્ષણેક્ષણને કાર્યથી ભરી દઈ દરેકેદરેક કાર્યને કેવા અલૌકિક મહત્ત્વથી અંકિત કરતા હતા, તે આ ડાયરીમાંથી આપણને પ્રતીત થાય છે. જાણે ગાંધીજીની પાસે રહીને આપણે નજરોનજર એમની એકધારી મહાનુભાવિતાનું દર્શન કરી રહ્યા ન હોઈએ ! એવો અનુભવ થાય છે. આ ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’નો વિષય મહાદેવભાઈ નથી. મહાદેવભાઈનું હૃદય તો એક વાત જાણે છે : સ્વચ્છ થઈને બાપુની સામે ઊભા રહેવું, જેથી બાપુની યથાર્થ છબી એમાં સ્ફુરી રહે. આ ડાયરીમાં ગાંધીજીનું પ્રતિબિંબ જોઈ, સ્થિર પ્રસન્ન જલાશય જેવા લેખકના ચિત્તનો પણ આહ્લાદક અનુભવ થાય છે. (અભિરુચિ)

* **યશવંત શુક્લ**: "જગત-સાહિત્યમાં ડાયરીઓ ઘણી મળશે, તથાપિ [19મી સદીના સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના કવિ અને ફિલસૂફ] એમિયલનું ‘જર્નલ’ અને ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ જેવી રચનાઓ વિરલ ગણવી રહેશે. સમયના વિશાળ પટ પર પથરાયેલી, આવડા ઊંચા સાહિત્યગુણવાળી ડાયરી બીજી એકે આપણા સાહિત્યમાંથી બતાવી શકાશે નહીં.જીવનની પળેપળને પોતાની મહત્તાથી અંકિત કરતા ગાંધીજીના પ્રેમમય વ્યવહારના કેટલા બધા પ્રસંગો [ડાયરીમાં] આવ્યા જ કરે છે. પ્રજાના સમુદ્ધારનો હિમાલય જેવડો કર્તવ્યબોજ ઉપાડનારને અનેકના અંગત-બિનંગત પ્રશ્નો પર જીવનવિધાયકની દૃષ્ટિથી સલાહસૂચન આપતા કે લમણાઝીક કરતા, મૂર્ખ દલીલોને ધીરજપૂર્વક સાંભળતા ને તુચ્છકાર્યા વિના એનું ખંડન કરતા, એને રીઝવીને એમને કાઢતા, કોઈને ટપારતા, કોઈની ટીખળ કરતા, વિદેશી સરકારની અવળાઈઓને સતત લડત આપતા… અને આ બધાંને અંતે નિર્દોષ બાળકની જેમ ઘસઘસાટ ઊંઘતા આપણે જોઈએ છીએ.ગંગાની જેમ નિત્ય, પ્રવાહમાન એક અલૌકિક વ્યક્તિના ઠેઠ સાંનિધ્યમાં ડાયરી આપણને મૂકી દે છે અને એની પુનિત વિચારધારાનું આપણા અંતરમાં સતત સિંચન થતાં આપણે પણ પાવન થઈએ છીએ." (ઉપલબ્ધિ)

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
*
ગો, ડોગ. ગો! (ટેલિવિઝન શ્રેણી)

***ગો, ડોગ. ગો!*** એ કોમ્યુટર એનીમેટેડ, યારી-દોસ્તી દર્શાવતી, રમુજી, સાહસ ટેલિવિઝન શ્રેણી છે. આ શ્રેણી ડ્રીમવર્કસ એનિમેશન ટેલિવિઝન અને વાઇલ્ડબ્રેન સ્ટુડિયો દ્વારા નિર્માણ કરવામાં આવી હતી.

## ધ્વની 
* મિશેલા લુસી - ટેગ બાર્કર
* કેલમ શોનિકર - સ્કૂચ પૂચ
* કેટી ગ્રિફીન - મા બાર્કર
* માર્ટિન રોચ - પાવ બાર્કર
* તાજ્જા ઇસેન - ચેડર બિસ્કિટ
* લિયોન સ્મિથ - સ્પાઇક બાર્કર
* લિન્ડા બેલેન્ટીન - લેડી લિડિયા
* જોશુઆ ગ્રેહામ - સેમ વ્હીપેટ
* ડેવિડ બર્ની - ફ્રેન્ક
* આનંદ રાજારામ - બીનસ

## નોંધ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 

શ્રેણી:ધારાવાહિક
ફેલોશિપ

**ફેલોશિપ** (શિષ્યવૃત્તિ) એટલે કોલેજ કે યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેજ્યુએટ પરિક્ષામાં ઉચ્ચ પરિણામ મેળવનાર અને વધુ અભ્યાસમાઅં જોડાનાર વિદ્યાર્થીને ઉત્તેજન મળે તે હેતુથી આપવામાં આવતી શિષ્યવૃત્તિ. ફેલોશિપ મેળવનાર વ્યક્તિને **ફેલો** કહેવામાં આવે છે. ફેલોશિપના બદલામાઅં ફેલોએ ઘણીવાર પોતાના અભ્યાસ ઉપરાંત સંસ્થામાં ભણાવવાનું, સંશોધન કરતાં વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શન આપવાનું કે હોસ્ટેલમાં ગૃહપતિ તરીકેની કેટલીક ફરજો બજાવવાની હોય છે. ઉચ્ચ કક્ષાના અનુસ્નાતક વિદ્યાર્થીને અનુદાન આપવામાં આવતી નિ:શુલ્ક પદવીને પણ ફેલોશિપ કહેવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:શિક્ષણ
અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ

**અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ** એ ૧૯૯૨માં પ્રકાશિત થયેલું મહાદેવભાઈ દેસાઈનું જીવનચરિત્ર છે, જેના લેખક એમના જ પુત્ર નારાયણ દેસાઈ છે.

## પુસ્તક 
મહાત્મા ગાંધીના *હનુમાન અને ગણેશ* તરીકે ઓળખાતા ગાંધીજીના અંગત સચિવ મહાદેવભાઈના જન્મથી અવસાન પર્યંતનાં, એટલે કે ૧૮૯૨થી ૧૯૪૨ સુધીના તેમનાં જીવનનું ૪ ખંડો અને ૪૪ પ્રકરણોમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

આ પુસ્તક લગભગ ૧૫૦૦ જેટલાં પાનાં ધરાવે છે. આ જીવન ચરિત્રમાં મહાદેભાઈ સાથે ગાંધીજીની આધ્યાત્મિક, સામાજિક અને રાજકીય પ્રવૃત્તિઓની કથા અને સ્વાતંત્ર્યયુગની પણ કથા છે. આ પુસ્તકમાં મહાદેવભાઈ અને ગાંધીજી સાથે હરિભાઈ, નરહરિભાઈ, દુર્ગાબહેન, સરદાર પટેલ વગેરે પણ ચરિત્રો વર્ણવેલા છે. આ ચરિત્રકથા મહાદેવભાઈની બહુમુખી પ્રતિભાને ઉજાગર કરે છે. મહાદેવભાઈની ડાયરી-લેખક, લોકધર્મી મૂલ્યનિષ્ઠ પત્રકાર, શ્રેયોધર્મી સમાજસેવક, ધર્મ-અધ્યાત્મના પથ્ય રસના આસ્વાદક અને ચિંતક, પ્રશિષ્ટ સાહિત્યના રસિક વાચક, વિચારક અને આલેખક, સત્યાગ્રહી અને આશ્રમી જીવનના સંયમી સાધક એવી જુદી જુદી પ્રતિભાઓ આ પુસ્તકમાં દેખાઈ આવે છે. ગાંધીજીનાં સાન્નિધ્યને લેખકે અગ્નિકુંડ સાથે સરખાવી છે તથા મહાદેવભાઈએ પોતાની પ્રતિભાનું ગુલાબીપણું જાળવી રાખ્યું તેથી તેમને ગુલાબની ઉપમા આપી છે. આ પુસ્તક અનેક પત્રો, નોંધો, મુલાકાતો, આદિની પ્રચુર સંદર્ભસામગ્રીનું અવલંબન લઈને લખવામાં આવી છે. મહાદેવભાઈના મુલાયમ સ્વભાવ અને ઋજુ વ્યવહારને કારણે પણ તેમને ગુલાબ સાથે સરખાવ્યા છે. આ ચરિત્રકથામાં મહાદેવભાઈને ગાંધીજી થકી સત્યાગ્રહનાં સત્ત્વ-સામર્થ્યનો જે સાક્ષાત્કાર થયો છે તેની કથા છે. આ ગ્રંથને ગુજરાતના ઉત્તમ ચરિત્રગ્રંથોમાંનો એક માનવામાં આવે છે.

## પુરસ્કારો 
આ પુસ્તકને ૧૯૯૪નો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર-ગુજરાતીનો શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી પુસ્તકનો ખિતાબ મળ્યો હતો. આ પુસ્તકને અન્ય સાહિત્યિક-સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ દ્વારા પણ સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:પુસ્તક
ગલગોટા

thumb|મેક્સિકોના ગલગોટા.
**ગલગોટા**નો છોડ ખૂબ ઉપયોગી છે અને સહેલાઈ થી ઉગાડી શકાય છે. આ છોડમાં ગલગોટાના ફૂલ ઉગે છે. જે સજાવટ માટે ઉપયોગી છે, આ ફૂલનો ઉપયોગ હાર કે કુદરતી સોંદર્ય માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ ફૂલ બજાર માં ખુલ્લા તથા હાર ના સ્વરૂપમાં વેચવામાં આવે છે. ગલગોટાની અલગ અલગ ઊંચાઈ અને રંગના કારણે કુદરતી સોંદર્ય વધારવામાં અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. આ ફૂલ લગ્નમાં મંડપને સજાવવામાં પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ છોડની પ્રમાણ કિંમત ખૂબ જ ઊંચી છે, કેમ કે આ છોડની ખેતી બારેમાસ થાય છે. તેમજ આ ફૂલ ધાર્મિક અને સામાજિક તહેવારોમાં ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. ભારતમાં મુખ્ય આફ્રિકન અને ફ્રેન્ચ ગલગોટાની ખેતી થાય છે. આ ફૂલ ને હિન્દી ભાષા માં "ગેંડા" અને મારવાડી ભાષા માં "હંજારી ગજરાનું ફૂલ" કહેવામાં આવે છે.

ગલગોટાને અંગ્રેજીમાં *મેરીગોલ્ડ* કહેવામાં આવે છે. ગુજરાતીમાં તે *હજારીગલ* તરીકે પણ ઓળખાય છે. ગલગોટાનું સંસ્કૃત નામ* સ્થુલ પુષ્પ * છે, જે ઐશ્વર્યમાં વિશ્વાસ અને વિધ્નોને દૂર કરવાની ઈચ્છાશકિતનું પ્રતિક છે. ગલગોટાનું ઉદ્ભવ સ્થાન મેકસિકો છે. જે આશરે પ૦૦ વર્ષો પહેલાં પોર્ટૂગીઝો દ્વારા આપણા દેશમાં સૌપ્રથમ વાર લાવવામાં આવેલ હતા. આ ફૂલો દેશના ગામડે ગામડે જાણીતા છે, કારણ કે ગલગોટા તેની સરળ ખેતી પધ્ધતિ, ભિન્ન ભિન્ન જમીન અને આબોહવાને અનુકુળ થવાની શકિત, આખા વર્ષ દરમ્યાન કરી શકાતી ખેતી, ફૂલોની લાંબી મોસમ, ઉત્તમ પ્રકારનાં લાંબી ટકાઉશકિત અને આકર્ષક રંગોવાળા ફૂલોને લીધે આપણા દેશમાં સૌથી વધુ લોકપિ્રય અને લોકભોગ્ય બન્યા છે. ગલગોટા તેના નારંગી અને પીળા રંગ પરનાં પ્રભુત્વને કારણે ધાર્મિક વિધિઓમાં, શણગાર, ફૂલોની સુશોભિત રંગોળી બનાવવા માટે છુટા ફૂલનાં રૂપમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. તેના ફૂલોના રંગ, કદ અને આકાર તેમજ છોડનાં કદ અને વિકાસમાં રહેલ વૈવિધ્યતાને લીધે બગીચામાં સુશોભિત ફૂલછોડ તરીકે પણ આગવું સ્થાન ધરાવે છે. શાકભાજી પાકોમાં મૂળના કૃમિ તેમજ નુકશાનકારક લીલી ઈયળને આવતી રોકે છે. વળી, ગલગોટાના ફૂલોમાં લ્યુટીન નામનો કુદરતી કલર આવેલ છે. જે ખાદ્યપદાર્થના રંગ માટે, પોલ્ટ્રી ફીડ તરીકે, ફામાર્સ્યુટીકલ તથા ટેક્ષાટાઈલ ઉદ્યોગમાં કુદરતી રંગ તરીકે પણ ઉપયોગી છે. સામાન્ય રીતે ગલગોટાની ખેતી આપણા દેશમાં મુખ્યત્વે મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, અને મધ્ય પ્રદેશમાં કરવામાં આવે છે.

## પ્રકારો 
સામાન્ય રીતે ગલગોટાના બે પ્રકાર જોવા મળે છે.

### ફ્રેંચ મેરીગોલ્ડ અથવા ગલગોટી 
તેના છોડ ઠીંગણા રપ થી ૩૦ સે.મી. ઉંચાઈના, ફૂલો નાના કદનાં પરંતુ મોટી સંખ્યામાં અને પીળા, નારંગી, લાલ, કથ્થઈ રંગોના મિશ્રણ વાળા જોવા મળે છે. જેનો ઉપયોગ બાગ બગીચાના સુશોભિત ફૂલ છોડ તરીકે મુખ્યત્વે કરવામાં આવે છે. આ ગલગોટાના પ્રકારમાં બટર સ્કોચ, રસ્ટીરેટ વગેરે મુખ્ય જાતો છે.

### આફ્રિકન મેરીગોલ્ડ 
આફ્રિકન મેરીગોલ્ડના છોડ ૬૦ થી ૯૦ સે.મી ઉંચા, ફૂલ મોટા કદના, પીળા, નારંગી કે આછા પીળા રંગવાળા અને સારી ટકાઉશકિત ધરાવે છે. આ વર્ગમાં તેના ફૂલોના રંગ, કદ અને આકાર પ્રમાણે વિવિધ જાતો છે. જેવી કે, જાયન્ટ, ક્રાયસેન્થીમમ ચાર્મ, હનીકોમ્બ, કલાયમેકસ, તેમજ સફેદ રંગના ફૂલો ધરાવતી સ્નો બર્ડ નામની જાત પણ વિકસાવવામાં આવેલ છે. વળી, આઈ.એ.આર.આઈ. નવી દિલ્હીથી બે હાઈબ્રીડ જાતો પુસા નારંગી ગેંદા અને પુસા બસંતી ગેંદા બહાર પાડવામાં આવેલ છે જે ગુજરાતમાં પણ સફળતા પૂર્વક ઉછેરી શકાય છે.

## ફૂલોનું ઉત્પાદન 
ગલગોટામાં ઉત્પાદનનો આધાર તેની જાત, ઋતુ, વાવેતર પદ્ઘતિ, રોપણી અંતર અને ખાતર - પાણીની માવજત ઉપર આધાર રાખે છે. છતાં સામાન્ય સંજોગોમાં આફ્રીકન મેરીગોલ્ડ (ગલગોટા) નું ઉત્પાદન ૧ર થી ૧પ ટન પ્રતિ હેકટર લઈ શકાય છે.

શ્રેણી:છોડ
શાંતિભાઈ આચાર્ય

**શાંતિભાઇ આચાર્ય** એ ગુજરાતી ભાષાવિદ્‌ અને લોકસાહિત્ય સંશોધક છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૨૫-૧૦-૧૯૩૩ના દિવસે પુરુષોતમ આચાર્યના ઘેર સૌરાષ્ટ્રના જામનગર જીલ્લાના લતીપુર ગામમાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ પોતાના ગામમાં જ મેળવ્યું અને વધુ અભ્યાસ માટે તેઓ જામનગરની એમ.ટી.બી. કૉલેજમાં જોડાયા જ્યાં તેમણે સ્નાતકની પદવી મેળવી. ત્યાર બાદ ગુજરાત વિશ્વવિદ્યાલયના સાહિત્ય ભવનમાંથી તેમણે એમ.એ.ની પદવી મેળવી. તેઓ એક જીજ્ઞાસુ વિદ્યાર્થી હતા. ઉમાશંકર જોશી અને રમણલાલ જોષીની પ્રેરણાથી, ૧૯૬૦માં ડૉ.પ્રબોધ પંડિતના માર્ગદર્શન હેઠળ ‘હાલારી બોલી’ પર સંશોધનકાર્ય કરીને તેમણે પી.એચ.ડી.ની પદવી મેળવી હતી. તેઓ અમદાવાદમાં ગુજરાત વિદ્યાપીઠના આદિવાસી સંશોધન કેન્દ્રમાં નિયામક તરીકે જોડાયા હતા. આ માટે તેઓ આદિવાસી પ્રજાની મુલાકાતો લેતાં, અને તે દરમ્યાન મેળવેલી માહિતીને સંકલિત કરી તેમણે લોકકલાના ગ્રંથોનું સંપાદન કર્યું હતું. ડૉ. હરિવલ્લભ ભાયાણી અને ડૉ.યોગેન્દ્ર વ્યાસ તેમના માર્ગદર્શક હતા.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
મનોહર ત્રિવેદી

**મનોહર ત્રિવેદી** એ એક ગુજરાતી કવિ છે.

## જીવન
તેમનો જન્મ ૪ એપ્રિલ ૧૯૪૪ના દિવસે થયો હતો. 

## સાહિત્ય
તેમણે પાંચ કાવ્ય સંગ્રહો રચ્યાં છે. તેઓ ગીત ગઝલ સોને હાઈકુ અછાંદસ જેવા કાવ્ય સ્વરૂપોમાં લેખન કરે છે.
* મોંસૂઝણું (૧૯૬૭)
* ફૂલની નૌકા (૧૯૮૧)
* છૂટ્ટી મૂકી વીજ (૧૯૮૮-૨૦૧૨)
* આપોઆપ (૨૦૦૯)
* વેળા (૨૦૧૨)
* નાતો
* ઘરવખરી
* કાચનો કૂપો, તેલની ધાર
* આલ્લે લે
* તેઓ
* નથી
* ગજવામાં ગામ
* પપ્પા, હવે ફોન મુકું
* ટિલ્લી વગેરે તેમની સાહિત્યની કૃતિઓ હતી.

આ સિવાય તેમણે ત્રણ કથા સાહિત્યના પુસ્તકો, બે નિબંધ સંગ્રહ અને સંપાદન અને બાળ સાહિત્યના પુસ્તકો રચ્યાં છે. સોરઠી તળપદી ભાષા, ગ્રામ્ય પૃષ્ઠભૂમિ, પાત્રોના મનોભાવની અભિવ્યક્ત્ તેમની કાવ્ય રચનાઓનું વિશિષ્ઠ લક્ષણ છે. 

## સન્માન
તેમને ૨૦૧૫ના વર્ષાનો નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.  તેમના પુસ્તક "વેળા"ને ૨૦૧૨-૧૩માં ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદનો ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા (ગીત સંગ્રહ) પુરસ્કાર મળ્યો હતો. 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ