open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
સૌરાષ્ટ્ર

**સૌરાષ્ટ્ર** (અથવા **સોરઠ** કે **કાઠિયાવાડ**) એ અરબ સાગરમાં, ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં, ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલો દ્વિપકલ્પ છે. તેની ઉત્તરમાં કચ્છનો અખાત અને પૂર્વમાં ખંભાતનો અખાત આવેલાં છે.

## જિલ્લાઓ 
સૌરાષ્ટ્રમાં ગુજરાતના નીચેના જિલ્લા તેમજ વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:

* દેવભૂમિ દ્વારકા
* જામનગર
* મોરબી
* રાજકોટ
* પોરબંદર
* જુનાગઢ
* ગીર સોમનાથ
* અમરેલી
* ભાવનગર
* બોટાદ
* સુરેન્દ્રનગર
* અમદાવાદનો ભાગ {ધંધુકા તાલુકો}

ઐતિહાસિક રીતે દમણ અને દીવ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના દીવ જિલ્લાનો પણ સૌરાષ્ટ્રમાં સમાવેશ થતો હતો.

## ઇતિહાસ 
સુરાષ્ટ્રા જે પાછળ થી અપભ્રંશ થઈ "સૌરાષ્ટ્ર" થયું તેના નામ પાછળનો મતલબ - "શ્રેષ્ઠ ધરા" છે. મહાભારતમાં, પeનીનીની ગણપથામાં, રુદ્રદમન, સ્કંદગુપ્ત અને વલ્લભી કાળના ઘણાં તામ્રપટમાં પણ તેના મબલક પાક ઉપજાવવાના ગુણ વાળી ધરતી ને કારણે "સુરાષ્ટ્રા" તરીકે ઉલ્લેખ છે.

આ સિવાય વિદેશી નોંધમાં, ઇજિપ્તીયન ગણિતશાસ્ત્રી, ભૂગોળવેત્તા ટોલેમી (ઇ. સ. ૧૫૦) તથા ગ્રીક હસ્તપ્રત પેરિપ્લસમાં (ઇ. સ. ૨૧૦) "સુરસ્ત્રેન / સુરસ્ટ્રેણ" તરીકે કાઠીયાવાડ પ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

### સોરઠ
લાંબા સમયના અવકાશ સુધી સોરઠ નામ માત્ર એક સિમિત વિસ્તાર અને પછીથી મુસ્લિમ શાસિત જૂનાગઢ રાજ્યને અપાયું હતું. બ્રિટિશ રાજનાં સમયમાં જૂનાગઢ અને તેની આસપાસનાં રજવાડાંઓની દેખરેખ Western India States Agency (WISA) હેઠળ હતી. ૧૯૪૭માં, જૂનાગઢનાં મુસ્લિમ શાસકે આ વિસ્તારને પાકિસ્તાનમાં ભેળવવા તૈયારી કરી હતી. પરંતુ પ્રજાએ વિરોધ કરી આરઝી હકૂમત સ્થાપી અને શાસકે કરાચી ભાગી જવું પડ્યું. અંતે આ વિસ્તાર ભારતમાં ભળ્યો. 

સૌરાષ્ટ્ર સંત અને શૂરાઓની ભૂમિ મનાય છે. કેટલાયે પ્રસિદ્ધ સંત અને અધ્યાત્મિક મહાપુરુષોની આ જન્મભૂમિ, કર્મભૂમિ છે. 

### સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય
૧૯૪૭માં ભારતનાં સ્વાતંત્ર્ય બાદ, પૂર્વ જૂનાગઢ રાજ્ય સહિત કાઠિયાવાડનાં ૨૧૭ રજવાડાઓનું એકીકરણ કરી ને સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યની રચના કરવામાં આવી. ત્યારે તેને ’યુનાઈટેડ સ્ટેટ ઓફ કાઠિયાવાડ’ તરીકે ઓળખાવાયું. નવેમ્બર ૧૯૪૮માં તેનું ’સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય’ તરીકે નવું નામકરણ થયું. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે સ્થાનિક રજવાડાં અને સુબાઓ (જે કુલ મળીને ૨૨૨ હતા)ને સહમત કરવા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ખુબ જહેમત ઉઠાવી હતી. જો કે, ભાવનગર/ગોહિલવાડ રાજ્યના રાજવી મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીએ તેમનું વિશાળ રાજ્ય સામેથી સરદાર પટેલને ભારતીય સંઘમાં ભેળવવા માટે અર્પણ કર્યું, અને આમ ભાવનગર ભારતીય સંઘમાં ભળનાર પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.

સૌરાષ્ટ્રનું પાટનગર રાજકોટ હતું. ઉચ્છરંગરાય ઢેબર (૧૯૦૫-૧૯૭૭) સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યનાં પ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેઓ પછીથી ૧૯૫૫ થી ૧૯૫૯ દરમ્યાન ભારતીય રાષ્ટ્રિય કૉંગ્રેસના પ્રમુખ બનેલા. તે પછી ૧૯ ડિસેમ્બર ૧૯૫૪માં રસિકલાલ પરીખે આ પદ સંભાળેલું.

૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬માં સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યનું બૃહદ મુંબઇ રાજ્યમાં વિલિનીકરણ થયું. ૧૯૬૦માં બૃહદ મુંબઈ રાજ્યના ભાષા આધારીત ભાગલા પડ્યા અને ગુજરાત તથા મહારાષ્ટ્ર એમ બે નવા રાજ્યોની રચના થઈ. પૂર્વ સોરઠ કે જૂનાગઢ રજવાડા સહીતનો સૌરાષ્ટ્ર વિભાગ હાલ ગુજરાત રાજ્યનો જ એક ભાગ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* "સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર" દિવ્ય ભાસ્કર ગ્રુપના સમાચારપત્રનું અધિકૃત વેબસાઇટ 
* સૌરાષ્ટ્ર પ્રવાસન વિશે માહિતી 
* 
* Ron Wood, *Soruth* (Handbook of Indian Philately, Series 2, Hampshire, UK: The India Study Circle for Philately, 1999)
* Sapovadia, Vrajlal K., Saurashtra: A Language, Region, Culture & Community (3 April 2012). Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=2033685

શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતના વિસ્તારો
વસતી વધારો

thumb|250px|ઇ.સ. પૂર્વે ૧૦,૦૦૦ થી - ૨૦૦૦ સુધીનો અંદાજીત માનવ વસ્તી વધારો.|link=File:Population_curve.svg
વૈશ્વિક માનવ **વસ્તીવધારો** આશરે વર્ષે ૭.૫ કરોડ અથવા ૧.૧% છે. વૈશ્વિક વસ્તી ૧૮૦૦માં ૧ અબજથી વધીને ૨૦૧૨માં ૭ અબજ થઇ છે. આ સદીના અંતમાં વસ્તી વધીને ૧૦ અબજ થઇ જશે તેવો અંદાજ છે.

## વસ્તી વધારાનો દર
વસ્તી વધારાનો દર એ શરુઆતની વસ્તીની સામે જે તે સમયે વધેલી વસ્તીની સંખ્યાનો ભાગાકાર છે. તે સામાન્ય રીતે ટકામાં દર્શાવવામાં આવે છે અને નીચેના સૂત્ર દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

:Population\ growth\ rate = \frac{ P(t_2)  -  P(t_1)} {P(t_1)(t_2-t_1)}

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
આંતરીક સમસ્યા

આંતરીક સમસ્યા

૧. વસ્તીવધારો
૨. જાતિવાદ
૩. નિરક્ષરતા
૪. ભ્રષ્ટાચાર
૫. ગરીબી
૬. બેકારી
૭. શહેરીકરણ
૮. અનામત પ્રથા
૯. કાશ્મીર સમસ્યા
૧૦. આંતરીક વિગ્રહો
૧૧. ધાર્મિક આતંકવાદ
૧૨. આંતરરાષ્ટ્રીય દેવુ
૧૩. રાજકીય અસ્થિરતા
૧૪. આતંકવાદ
કૃષ્ણ વિવર

thumb|right|329px|કૃષ્ણવિવરનું કલાત્મક ચિત્ર
**કૃષ્ણવિવર** (), જેને સામાન્ય રીતે **બ્લેક હોલ** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે અવકાશનો એવો સૈદ્ધાંતિક વિસ્તાર છે જ્યાં ગુરુત્વાકર્ષણ એટલું શક્તિશાળી હોય છે કે કોઈપણ દ્રવ્ય કે વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો (જેમ કે પ્રકાશ) તેના ખેંચાણમાંથી છટકી શકતા નથી. જેમ પ્રકાશના કિરણો પણ તેમાંથી બહાર નથી આવી શકતા, તેથી તે કાળા રંગના દેખાય છે અને તેથી તેને 'બ્લેક હોલ' નામ આપવામાં આવ્યું છે. તેની હાજરી માત્ર તેની આસપાસના અન્ય પદાર્થો સાથેની પ્રતિક્રિયા દ્વારા જ જાણી શકાય છે.

એવા શક્તિશાળી ગુરુત્વાકર્ષણ ધરાવતા પદાર્થનો વિચાર, જેમાંથી પ્રકાશ પણ છટકી ન શકે, તે સૌપ્રથમ ૧૮મી સદીમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્તમાનમાં તેને આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન દ્વારા ૧૯૧૬માં વિકસાવવામાં આવેલા સાપેક્ષવાદ (General Relativity) ના સિદ્ધાંત પ્રમાણે સમજવામાં આવે છે.

## ઉત્પત્તિ 
જ્યારે કોઈ વિશાળ તારાનું તમામ બળતણ સમાપ્ત થઈ જાય છે, ત્યારે તેમાં એક પ્રચંડ વિસ્ફોટ થાય છે, જેને સુપરનોવા કહેવાય છે. વિસ્ફોટ પછી જે પદાર્થ બાકી રહે છે, તે ધીરે ધીરે કેન્દ્ર તરફ એકત્રિત થઈને ખૂબ જ ભારે ઘનતાવાળા પિંડનું સ્વરૂપ લે છે, જેને ન્યુટ્રોન સ્ટાર કહે છે. જો ન્યુટ્રોન સ્ટારની ઘનતા અને કદ અત્યંત વધારે હોય, તો ગુરુત્વાકર્ષણના દબાણને કારણે તે કેન્દ્ર તરફ વધુ ને વધુ સંકોચન પામે છે અને છેવટે કૃષ્ણવિવરનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને દેખાતો બંધ થઈ જાય છે.

જરૂર કરતા ઓછું દળ ધરાવતો આપણો સૂર્ય કદી કૃષ્ણવિવર બની શકે નહીં. સુપરનોવાની ઘટના પછી ફક્ત એ જ તારાઓ ન્યુટ્રોન સ્ટાર અથવા બ્લેક હોલ બની શકે છે જેમનું દળ સૂર્યના દળ કરતાં અનેકગણું વધારે હોય. આ અંગેનો મહત્વનો સિદ્ધાંત ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સુબ્રમણ્યમ ચંદ્રશેખરે આપ્યો હતો, જે 'ચંદ્રશેખર લિમિટ' નામે જાણીતો છે.

આ કૃષ્ણવિવરનું કદ એક નાના કણ જેટલું હોઈ શકે છે છતાં, તેનું દળ (Mass) લઘુગ્રહથી લઈને લાખો સૂર્ય જેટલું હોઈ શકે છે. તે એવું પ્રચંડ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ધરાવતો હોય છે કે પ્રકાશનું કિરણ તો શું પણ વિકિરણ (Radiation) પણ તેની પકડમાંથી છટકી શકતું નથી. આના માટે બ્લેક હોલનો **પલાયન વેગ** (Escape Velocity) જવાબદાર છે.

### પલાયન વેગ 
પલાયન વેગને રોકેટના ઉદાહરણ દ્વારા સમજી શકાય છે. પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણમાંથી મુક્ત થવા માટે રોકેટને ચોક્કસ ગતિની જરૂર પડે છે. આ લઘુત્તમ વેગને પલાયન વેગ કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી માટે આ પલાયન વેગ આશરે ૧૧.૨ કિમી/સેકન્ડ (૧૧.૨ કિલોમીટર પ્રતિ સેકન્ડ)જેટલો છે. જ્યારે પ્રકાશના કિરણો એક સેકન્ડમાં આશરે ૩,૦૦,૦૦૦ (ત્રણ લાખ) કિમી જેટલી ગતિ ધરાવે છે. બ્લેક હોલનો પલાયન વેગ પ્રકાશની ગતિ (૩ લાખ કિમી/સેકન્ડ) કરતા પણ વધારે હોય છે. પરિણામે, પ્રકાશના કિરણો પણ તેની પકડમાંથી મુક્ત થઈ શકતા નથી અને તેમાં સમાઈ જાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
ભ્રષ્ટાચાર

કોઇ પણ સત્તાધીશ દ્વારા તેની સત્તાનો લાભ (પૈસા કે ભેટ) મેળવવા દુરુપયોગ કરવો તેને **ભ્રષ્ટાચાર** કહેવાય છે. સરકારી કાર્ય ખોટી રીતે કે યોગ્ય સમય કરતાં પહેલાં કે લાયકાત વગર કરી આપી, તેના બદલામાં મેળવેલ પૈસા કે ભેટને લાંચ કહેવાય છે. ભારતમાં ભ્રષ્ટાચારની શરૂઆત અંગ્રેજ સરકારના સમયગાળામાં થઇ હતી અને અંગ્રજોની કલકત્તાની કોઠીમાં તેના મૂળ નંખાયા તેવુ કહેવાય છે. ભ્રષ્ટાચારનાં અનેક કારણો પૈકીનું એક કારણ છે, શિક્ષણનો અને માહીતીનો અભાવ. શિક્ષણના અભાવને કારણે પ્રજા પોતાના હક્ક પ્રત્યે માહિતગાર હોતી નથી.

## ક્રમાંક 
ટ્રાન્સપરન્સી.ઓર્ગના ૨૦૧૭ના સર્વેક્ષણ મુજબ દુનિયાના બધા દેશોમાં સરકારી પારદર્શિકતામાં ભારતનો ક્રમાંક ૮૧મો આવે છે. ભારત જેવા જ બીજા ભ્રષ્ટ દેશોમાં રશિયા, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને આફ્રિકાના દેશોનો સમાવેશ થાય છે.

વૈશ્વિક રેકિંગમાં સોમાલિયા સૌથી નીચલા ૧૮૦માં ક્રમ પર છે.

ભારતના પડોશી દેશોમાં ભૂતાન એકમાત્ર દેશ છે, જ્યાં ભ્રષ્ટાચાર ઓછો છે. તે ૬૮ મૂલ્યાંકન સાથે ૨૫માં ક્રમ પર છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સામાજીક દુષણો
ભાગીરથી

**ભાગીરથી** અથવા **ભગીરથી** એક હિમાલયમાંથી નીકળતી ચંચળ હિમ નદી છે. આ નદી ગંગોત્રી ખાતે હિમશિખરમાંથી નીકળી પર્વતો વચ્ચેથી પસાર થઇને ૭૦૦ કિલોમીટરનો પ્રવાસ ખેડે છે, જ્યાં દેવ પ્રયાગમાં અલકનંદા નદીમાં તેનો સંગમ થાય છે. ત્યાંથી આગળ જતાં તે (મુખ્ય) ગંગા કહેવાય છે. તેહરી ગામ પાસે બાંધવામાં આવેલો વિવાદસ્પદ તેહરી બંધ આ ભગીરથી નદી પર જ આવેલો છે.

Image:Bhagirathi flowing into devprayag.jpg|દેવપ્રયાગમાં પ્રવેશતી ભાગીરથી નદી.
Image:Bhagirathi alaknanda ganges devprayag2008.jpg|ભાગીરથી-અલકનંદા નદીનો સંગમ.
Image:Bhagirathi and Alaknanda Confluence.jpg|ભાગીરથી (જમણે) - અલકનંદા નદી (ડાબે)નો સંગમ.
File:Tehri dam india.jpg|તેહરી બંધ, વિશ્વનો પાંચમો સૌથી ઉંચો બંધ.
ચિત્ર:Devprayag_Bhagirathi_Alaknanda_01.jpg|દેવપ્રયાગ ખાતે ભાગીરથી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
નેપાળી ભાષા

**નેપાળી** એ ભારતીય ઉપખંડમાં બોલાતી એક ભાષા છે. આ ભાષા નેપાળ દેશની અધિકૃત રાષ્ટ્રીય ભાષા છે, આ ભાષા ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલી હિમાલય પર્વતમાળાના કેટલાક પહાડી વિસ્તારોમાં પણ બોલાય છે.

શ્રેણી:ભાષાઓ
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
ગઢડા

**ગઢડા** ગુજરાતનાં બોટાદ જિલ્લાનું નગર છે જે ગઢડા તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે. ગઢડા ઘેલો નદીના તીરે વસેલું છે.

## પરિવહન 
વાહનવ્યવહારની દૃષ્ટિએ ગુજરાતનાં મોટાભાગના શહેરો સાથે તે સડક માર્ગે સારી રીતે સંકળાયેલું છે, પરંતુ અહીં રેલ્વે સ્ટેશન નથી કે નથી તો ત્યાં નજીકથી કોઇ રેલ્વે લાઇન પસાર થતી. રેલ માર્ગે ગઢડા પહોંચવા માટે અમદાવાદ-બોટાદ ટ્રેક પર આવેલા બોટાદ સ્ટેશને ઉતરીને ત્યાંથી બસ પકડવી પડે છે. ગઢડાથી રેલ્વેલાઇન નજીકમાં નીંગાળા અને ઢસામાં છે.

## મહત્વ 
સ્વામિનારાયણ અહીં પોતાના જીવનકાળનાં ૨૭ વર્ષ દાદાબાપુ એભલબાપુ ખાચર ના દરબાર ગઢ મા વિતાવ્યા હતાં, જેથી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના અનુયાયીઓ માટે ગઢડા ખુબ જ મહત્વનું તીર્થસ્થાન છે. અહીંનાં ગોપીનાથજી મંદિરનું નિર્માણ ભગવાન સ્વામિનારાયણે સ્વહસ્તે કર્યું હતું.

### ગોપીનાથજી મંદિર 
આ મંદિરમાં આજે પણ સ્વામિનારાયણના સમયની વસ્તુઓ તથા મકાન જાળવીને રાખવામાં આવ્યા છે. દરબાર ગઢ ના જે મકાનો *ઉતરાદા બાર*ના ઓરડા તથા *દક્ષીણ બાર*ના ઓરડા તરિકે ઓળખાય છે. સ્વામિનારાયણ જ્યાં રહેતા તે *અક્ષર ઓરડી* આજે પણ અહીં જોવા મળે છે.

## ગઢડા તાલુકો 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગઢડા તાલુકો
મૂડીવાદ

**મૂડીવાદ** સામન્યત: તે આર્થિક પ્રણાલી અથવા તંત્ર ને કહે છે જેમાં ઉત્પાદનનાં સાધન પર ખાનગી માલિકી હોય છે. આને ક્યારેક "વ્યક્તિગત માલિકી" કે પર્યાયવાચી તરીકે પણ વાપરવામાં આવે છે. યદ્યપિ અહીં "વ્યક્તિગત"નો અર્થ કોઈ એક વ્યક્તિ પણ થઈ શકે છે અને વ્યક્તિઓનો સમૂહ પણ. બહોળા અર્થમાં એમ કહી શકાય કે સરકારી પ્રણાલી સિવાય ખાનગી સ્તર પર માલિકી વાળા કોઈ પણ આર્થિક તંત્રને મૂડીવાદી તંત્રના નામથી ઓળખી શકાય છે. બીજી રીતે એમ કહી શકાય કે પૂંજીવાદી (મૂડીવાદી) તંત્ર નફા માટે ચલાવવામાં આવે છે, જેમાં રોકાણ, વિતરણ, આવક, ઉત્પાદન મૂલ્ય, બજાર મૂલ્ય, વિગેરેનું નિર્ધારણ મુક્ત બજારમાં પ્રતિસ્પર્ધા દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે.

મૂડીવાદનો સિદ્દાંત સૌથી પહેલાં ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ ના ફળસ્વરૂપ કાર્લ માર્ક્સ ના સિદ્ધાંતની વ્યાખ્યાના સંદર્ભમાં આવ્યો. ૧૯મી સદીમાં અમુક જર્મન સિદ્ધાંતકારોએ આ અવધારણાને વિકસિત કરવો શુરુ કર્યો જે કાર્લ માર્ક્સના મૂડી અને વ્યાજના સિદ્ધાંતથી હટીને હતો. વીસમી સદીના આરંભમાં મેક્સ વેબરે આ અવધારણાને એક સકારાત્મક રીતે સે વ્યાખ્યાયિત કરી. શીત યુદ્ધ દરમ્યાન મૂડીવાદની અવધારણાને લઈ ખૂબ વિવાદ ચાલ્યો.

મૂડીવાદી આર્થિક તંત્રને યુરોપમાં સંસ્થાગત ઢાંચાનું રૂપ સોળમી સદીમાં મળવું શરૂ થયું. જોકે મૂડીવાદી પ્રણાલીના પ્રમાણ પ્રાચીન સભ્યતાઓમાં પણ મળે છે પરંતુ આધુનિક યુરોપમાં વધુ પડતી અર્થવ્યસ્થાઓ સામંતવાદી વ્યવસ્થાના ક્ષરણ પછી હવે મૂડીવાદી થઈ ચુકી છે.

શ્રેણી:મૂડીવાદ
શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્ર
શ્રેણી:વાદ
શ્રેણી:સમાજ
ભારતીય વિશ્વવિદ્યાલય

**ભારતીય વિશ્વવિદ્યાલય** 

#ગૌહાટી વિશ્વવિદ્યાલય ગૌહાટી
#આસામ વિશ્વવિદ્યાલય સિલચર
#પટણા વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#દેવી અહલ્યા વિશ્વવિદ્યાલય ઇંદૉર
#ઓસ્માનિયા વિશ્વવિદ્યાલ્ય હૈદ્રાબાદ
#હૈદ્રાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય હૈદ્રાબાદ
#મગધ વિશ્વવિદ્યાલય બોધગયા
#કુરુક્ષેત્ર વિશ્વવિદ્યાલય કુરુક્ષેત્ર
#હિસાર વિશ્વવિદ્યાલય હિસાર
#બાબા સાહેબ ભીમરાવ આંબેડકર બિહાર વિશ્વવિદ્યાલય મુઝફ્ફરપુર
#તિલકા માઁઝી ભાગલપુર વિશ્વવિદ્યાલય ભાગલપુર
#મદુરાઇ વિશ્વવિદ્યાલય મદુરાઇ
#લલિત નારાયણ મિથિલા વિશ્વવિદ્યાલય દરભંગા
#કામેશ્વર સિંહ દરભંગા સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય દરભંગા
#કેરળ વિશ્વવિદ્યાલય ત્રિવેન્દ્રમ્
#જયપ્રકાશ વિશ્વવિદ્યાલય છપરા
#ભૂપેન્દ્ર નારાયણ મંડલ વિશ્વવિદ્યાલય મધેપુરા
#વીર કુઁવર સિંહ વિશ્વવિદ્યાલય આરા
#માખનલાલ ચતુર્વેદી પત્રકારિતા વિશ્વવિદ્યાલય મધ્ય પ્રદેશ
#નાલંદા મુક્ત વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#મજહરુલ હક઼ અરબી-ફ઼ારસી વિશ્વવિદ્યાલય પટણા
#રાજેન્દ્ર કૃષિ વિશ્વવિદ્યાલય પૂસા-સમસ્તીપુર
#રાજસ્થાન વિશ્વવિદ્યાલય જયપુર
#દિલ્હી વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#જવાહરલાલ નેહરૂ વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#ઇંદ્રપ્રસ્થ વિશ્વવિદ્યાલય દિલ્હી
#જામિયા મીલિયા ઇસ્લામિયા દિલ્હી
#અલાહાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય અલાહાબાદ
#દયાલબાગ વિશ્વવિદ્યાલય આગરા
#ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકર વિશ્વવિદ્યાલય (જૂનું નામ : આગ્રા વિશ્વવિદ્યાલય) આગ્રા
#ગોરખપુર વિશ્વવિદ્યાલય, ગોરખપુર
#મેરઠ વિશ્વવિદ્યાલય, મેરઠ
#રાંચી વિશ્વવિદ્યાલય રાંચી
#સિદ્ધૂ કાન્હૂ વિશ્વવિદ્યાલય દુમકા
#બિનોબા ભાવે વિશ્વવિદ્યાલય હજારીબાગ
#બિરસા કૃષિ વિશ્વવિદ્યાલય રાંચી
#કોલકાતા વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#જાદવપુર વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#રવિન્દ્ર ભારતી વિશ્વવિદ્યાલય ચૌબીસ પરગના
#પશ્ચિમ બંગાલ રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક વિજ્ઞાન વિશ્વવિદ્યાલય કોલકાતા
#બંગાલ અભિયાંત્રિકી અને વિજ્ઞાન વિશ્વવિદ્યાલય (જૂનું નામ બંગાલ અભિયાંત્રિકી મહાવિદ્યાલય),
#પશ્ચિમ બંગાલ તકનીકી વિશ્વવિદ્યાલય, કોલકાતા
#નૉર્થ ઇસ્ટર્ન હિલ યુનિવર્સિટી નેહૂ શિલૉંગ
#હિમાચલ વિશ્વવિદ્યાલય શિમલા
#મણિપુર વિશ્વવિદ્યાલય ઇંફાલ
#હેમવતી નંદન બહુગુણા ગઢ઼વાલ વિશ્વવિદ્યાલય પૌડ઼ી ગઢ઼વાલ
#કુમાઊં વિશ્વવિદ્યાલય નૈનીતાલ
# બનારસ હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલય વારાણસી
# પુણે વિશ્વવિદ્યાલય પુણે 
# અલીગઢ મુસ્લિમ વિશ્વવિદ્યાલય અલીગઢ
#મહર્ષિ દયાનંદ સરસ્વતી વિશ્વવિદ્યાલય, અજમેર
#કોટા વિશ્વવિદ્યાલય, કોટા
#મુંબઇ વિશ્વવિધ્યાલય, મુંબઇ
યજ્ઞ

**યજ્ઞ** એ સનાતન ધર્મમાં સામાન્ય રીતે મંત્રો સાથે અગ્નિમાં આહુતિ દેવાની અતિ પ્રાચિન અને મહત્વપૂર્ણ ક્રિયા છે.

## તાત્પર્ય 
ત્યાગ, બલિદાન, શુભ કર્મ, પોતાના પ્રિય ખાદ્ય પદાર્થોં અને મૂલ્યવાન સુગંધિત પૌષ્ટિક દ્રવ્યોને અગ્નિ તથા વાયુના માધ્યમથી સમસ્ત સંસારનાં કલ્યાણ માટે યજ્ઞ દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે. વાયુ શોધનથી સૌને આરોગ્યવર્ધક શ્વાસ લેવાનો અવસર મળે છે. હવન થયેલા પદાર્થ વાયુભૂત થઈ પ્રાણિમાત્રનને પ્રાપ્ત થાય છે અને તેમના સ્વાસ્થ્યવર્ધન, રોગ નિવારણમાં સહાયક થાય છે. યજ્ઞ કાળમાં ઉચ્ચારિત વેદ મંત્રોનો પુનીત શબ્દ ધ્વનિ આકાશમાં વ્યાપ્ત કરી લોકોના અંતઃકરણને સાત્વિક અને શુદ્ધ બનાવે છે.

## યજ્ઞીય વિજ્ઞાન 
[200px|right|thumb|[સત્સ્વરૂપદાસ ગોસ્વામી યજ્ઞ કરતાં]]
મંત્રોમાં અનેક શક્તિના સ્રોત દબાયેલા છે. જે પ્રકારે અમુક સ્વર-વિન્યાસ યુક્ત શબ્દોની રચના કરવાથી અનેક રાગ-રાગિણીઓ બની જતી હોય છે અને તેમનો પ્રભાવ સાંભળવાવાળા પર વિભિન્ન પ્રકારે થાય છે, તેજ પ્રકારે મંત્રોચ્ચારણથી પણ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનાં ધ્વનિ તરંગ નિકળે છે અને તેમનો ભારી પ્રભાવ વિશ્વવ્યાપી પ્રકૃતિ પર, સૂક્ષ્મ જગત પર તથા પ્રાણિઓના સ્થૂળ તથા સૂક્ષ્મ શરીરો પર પડે છે. યજ્ઞ દ્વારા શક્તિશાળી તત્ત્વ વાયુમંડળમાં ફેલાવાય છે.

યજ્ઞનો ધૂમાડો આકાશમાં જઈ વાદળ બની જાય છે. વર્ષાના જળ સાથે જ્યારે તે પૃથ્વી પર આવે છે, તો તેનાથી પરિપુષ્ટ અન્ન, ઘાસ તથા વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જેના સેવનથી મનુષ્ય તથા પશુ-પક્ષી સૌ પરિપુષ્ટ થાય છે.

અનેક પ્રયોજનો માટે-અનેક કામનાઓની પૂર્તિ માટે, અનેક વિધાનો સાથે, અનેક વિશિષ્ટ યજ્ઞ પણ કરી શકાય છે. દશરથે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કરી ચાર ઉત્કૃષ્ટ સંતાન પ્રાપ્ત કર્યા હતા, અગ્નિપુરાણમાં તથા ઉપનિષદોમાં વર્ણિત પંચાગ્નિ વિદ્યામાં આ રહસ્ય ખૂબ વિસ્તારપૂર્વક બતાવાયું છે. વિશ્વામિત્ર આદિ ઋષિ પ્રાચીનકાળમાં અસુરતા નિવારણ માટે મોટા-મોટા યજ્ઞ કરતાં હતાં. રામ-લક્ષ્મણને આવા જ એક યજ્ઞની રક્ષા માટે સ્વયં જવું પડ્યું હતું. લંકા યુદ્ધ બાદ રામે દસ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યાં હતાં. મહાભારત પશ્ચાત્ કૃષ્ણે પણ પાંડવો પાસે એક મહાયજ્ઞ કરાવ્યો હતો, તેમનો ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધજન્ય વિક્ષોભથી ક્ષુબ્ધ વાતાવરણની અસુરતાનો સમાધાન કરવાનો જ હતો. જ્યારે પણ આકાશના વાતાવરણમાં અસુરતાની માત્રા વધી જાય, તો તેનો ઉપચાર યજ્ઞ પ્રયોજનોથી વધુ બીજો કાંઈ હોઈ ન શકતો.

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ સંસ્કૃતિ
દૂધરેજ

**દૂધરેજ** એ સુરેન્દ્રનગરથી ઉત્તર- પશ્ચિમ દિશામાં પાંચ કિમી દૂર આવેલું નગર છે. દૂધરેજ નગર વઢવાણ શહેર સાથે સીધું જોડાયેલું છે.

## યાત્રાધામ 
દૂધરેજ સમગ્ર રબારી/ગોપાલક સમાજનું મુખ્ય યાત્રાધામ છે. અહીંના આરાધ્યદેવ ભગવાન શ્રીરામ છે અને તે શ્રી વટપતિ કે "વડવાળા" નામે જાણીતા છે. આ સ્થળે રબારી સમાજના મુખ્ય ગુરૂની ગાદી આવેલી છે. હાલના સમયમાં (ઇ. સ. ૨૦૦૭) પરમ પૂજ્ય ધર્મ ધૂરંધર શ્રી કણીરામબાપૂ મહંત શ્રી છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* દૂધરેજવડવાળા.કોમ 

શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો
શ્રેણી:યાત્રાધામ
મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય

ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા વડોદરા જિલ્લાના વહીવટી મુખ્ય મથક તેમ જ આઝાદી પહેલાંના ગાયકવાડી શાસનની રાજધાનીના શહેર વડોદરા ખાતે આવેલી **મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી** પહેલા બરોડા વિશ્વવિદ્યાલય તરીકે પ્રખ્યાત હતી.

## ઇતિહાસ 
મહારાજા સયાજીરાવના પૌત્ર શ્રી પ્રતાપસિંહ રાવ ગાયકવાડે મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરી. આ સાથે તેમણે તેમના દાદાની ઈચ્છા પ્રમાણે સર સયાજીરાવ ડાયમંડ જ્યુબીલી અને મેમોરીયલ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી. વડોદરામાં આ પ્રકારની યુનિવર્સિટીની જરૂરીયાત અને તેની સ્થાપનાના વિચારે તે સમયના વડોદરા સ્ટેટના શાશકોનું ધ્યાન ખેંચ્યુ હતુ. ડો. જેક્સન, જેઓ ત્યારે (૧૯૦૮)માં વડોદરા કોલેજના પ્રિન્સીપાલ હતા, આ વિચાર અને પછી તેના અમલ કરાવવા માટે અને મહારાજા સયાજીરાવ ત્રીજા યુનિવર્સિટીની સ્થાપના તથા તેના વિસ્તાર માટે જવાબદાર છે. તેમણે એક સ્વતંત્ર અને સગવડતા વાળા વિજ્ઞાન સંકુલની રચના પર ભાર મૂક્યો.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ
શ્રેણી:વડોદરા શહેર
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:શિક્ષણ
મહાદેવી વર્મા

**મહાદેવી વર્મા** (૨૬ માર્ચ ૧૯૦૭ - ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭) હિંદીની સર્વાધિક પ્રતિભાવાન કવયિત્રીઓમાંથી છે. તેઓ હિન્દી સાહિત્યમાં છાયાવાદી યુગના ચાર પ્રમુખ સ્થંભોમાંના એક મનાય છે. આધુનિક હિન્દીની સૌથી સશક્ત કવયિત્રીઓમાંના એક હોવાને કારણે એ આધુનિક મીરાના નામથી પણ ઓળખાય છે. કવિ નિરાલાએ એમને “હિન્દીના વિશાલ મંદિરની સરસ્વતિ" પણ કહ્યું છે.

એમણે ખડી બોલી હિન્દીની કવિતામાં એ કોમળ શબ્દાવલિનો વિકાસ કર્યો જે આજ સુધી ફક્ત વ્રજભાષામાં જ સંભવ મનાય છે. એ માટે એમણે પોતાના સમયને અનુકૂળ સંસ્કૃત અને બંગાળીના કોમળ શબ્દ ચૂંટી હિન્દીના પહેરણ પહેરાવ્યા. સંગીતની જાણકાર હોવાને કારણે એમના ગીતોના નાદ-સૌંદર્ય અને પૈની ઉક્તિઓની વ્યંજના શૈલી અન્યત્ર દુર્લભ છે. એમણે અધ્યાપનથી  પોતાના કાર્યજીવનની શરૂઆત કરી અને અંતિમ સમય સુધી એ પ્રયાગ મહિલા વિદ્યાપીઠની પ્રધાનાચાર્ય બની રહી.
* ૧૯૭૯: સાહિત્ય અકાદમી ફેલોશીપ.
* ૧૯૮૨: જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર, તેમની કાવ્ય સંગ્રહ *યમ* માટે.
* ૧૯૮૮: પદ્મવિભૂષણ.
* ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૧૮: મહાદેવી વર્મા ભારતીય ગુગલ ડુડલ પર દર્શાવાયા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:અલ્હાબાદના લોકો
શ્રેણી:જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૭માં મૃત્યુ
હિમાલય

thumb|right|હિમાલય
**હિમાલય** એશિયામાં સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તે ભારત ઉપમહાદ્વીપને તિબેટ ઉચ્ચપ્રદેશથી અલગ પાડે છે. હિમાલયમાં કારાકોરમ અને હિંદુ કુશ જેવા પર્વતો પણ ગણાય છે. હિમાલયનું નામ સંસ્કૃતના શબ્દ હિમ (એટલે કે બરફ) અને આલય (એટલે કે રહેઠાણ) થી આવ્યુ છે. આ પર્વત અફઘાનિસ્તાનથી બ્રહ્મદેશ સુધી લગભગ ૧૬૦૦ માઈલ લાંબો અને ૨૦૦ માઈલ પહોળો છે. તેની સરાસરી ઊંચાઈ ૧૮૦૦૦ થી ૨૦૦૦૦ ફૂટ છે. તેમાંનાં ૭૦ શિખરો તો ૨૪ હજાર ફૂટ કરતાં પણ વધારે ઊંચા છે. તેનું સૌથી ઊંચામાં ઊંચું શિખર ગૌરીશંકર ૨૯,૦૦૦ ફૂટ એટલે લગભગ ત્રણેક ગાઉ જેટલું ઊંચું છે. તેના ઉપર ચડવાને તેનસિંગ શેરપાએ પ્રયત્ન કર્યો ત્યાં સુધી તે અજેય હતું. આખી દુનિયામાં આટલું ઊંચું બીજું કોઈ સ્થળ નથી; અને તેથી જ હિમાલયને ગિરિરાજ એટલે પર્વતોને રાજા કહ્યો છે. પર્વતનાં બધાં ઊંચાં શિખરો નિરંતર બરફથી ઢંકાયેલાં રહે છે, કેમકે તે બધાં હિમરેખાથી ઊંચાં છે. હિમરેખા ૧૫૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ આવે છે. કશ્મીર, નેપાળ, સિક્કિમ, દાર્જિલિંગ, ભૂતાન અને બીજાં ઘણાં રાજ્યો હિમાલયની તળેટીમાં રહેલાં છે. વિવિધ ભાષા અને આકૃતિનાં માણસો ત્યાં રહે છે. તિબેટ પણ હિમાલયની તળેટીમાં છે. ઉત્તર દિશા તરફ જનારી પર્વત શ્રેણી મનુષ્યોથી અગમ્ય છે. હિમાલયમાં પ્રુથ્વીના સૌથી ઊંચા પર્વત છે. તેમાંથી એક માઉંટ એવરેસ્ટ પણ છે જે દુનિયાનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે.

## પૌરાણિક મહત્વ 
ગંગા, સિંધુ, બ્રહ્મપુત્રા જેવી વિશાળ નદીઓ હિમાલયમાંથી નીકળે છે. હિમાલય આયુર્વેદની અનંત ઔષધિઓનો અખૂટ ભંડાર છે, વિવિધ વનરાજીના બહારનો વિભૂષિત વિસ્તાર છે. અવનિમાં ઉચ્ચતમ પદ ધારણ કરી વ્યોમમાં વાતો કરતો આર્યભૂમિનો આ એકલ કોટ અનુલ્લંઘનીય છે, અદ્વિતીય છે, અજોડ છે. હિમાલય એ શંકર પાર્વતીનું નિવાસ્થાન છે. હિમાલયની વાયવ્ય મર્યાદા સિંધુ નદી સુધી છે. મહાકવિ કાલિદાસ કહે છે તેમ તે પૃથ્વીનો માનદંડ છે. પૌરાણિક કોષમાં લખ્યા મુજબ એની પૂર્વ પશ્ચિમ લંબાઈ એંસી સહસ્ત્ર યોજન છે. પૂર્વ પશ્ચિમ બંને છેડે સમુદ્રને અડકેલો છે. અલકનંદાના સપ્ત પ્રવાહ માંહેના ગંગા નામના પ્રવાહનું મૂળ આ પર્વતમાં હોઇને તે ઉદ્ગમ સ્થળમાંથી તે કન્યાકુમારી ભૂશિર સુધી એક હજાર યોજન લંબાઈ છે. હિમાલયના મૂર્તિમાન દેવ હિમાલયને મેના સ્ત્રી હતી. તેને પેટે મેનાક, ક્રૌંચ પુત્રો અને અપર્ણા પર્ણા અને એકપર્ણા એમ ત્રણ પુત્રીઓ હતી.

## સાહિત્યમાં 
કાકાસાહેબ કાલેલકર લખે છે કે,

## સ્ત્રોત 
* હિમાલય , ભગવદ્ગોમંડલ પર.

શ્રેણી:ભારતના પર્વતો
અરવલ્લી

**અરવલ્લી** પશ્ચિમ ભારતમાં સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તેની લંબાઈ લગભગ  છે. તે મુખ્યત્વે રાજસ્થાન પ્રદેશમાં છે, પણ તેનો પૂર્વ છેડો હરિયાણા પ્રદેશ સુધી ખેંચાઇ ને દિલ્લી નજીક અંત પામે છે.

માઉન્ટ આબુમાં આવેલ ગુરૂ શિખર આ પર્વતમાળાનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે. તેની ઊંચાઈ ૫૬૫૩ ફૂટ છે. 

અરવલ્લી ભારતની સૌથી જૂની પર્વતમાળામાંની એક છે.  

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભારતના પર્વતો
નીલગિરિ

**નીલગિરિ** દક્ષિણ ભારતના તમિલ નાડુ અને કેરલા પ્રદેશોમા સ્થિત એક પર્વતમાળા છે. તે પશ્ચિમ ઘાટ નો એક અંગ છે. ૨૬૩૭ ફુટ ની ઊંચાઈ વાળો ડોડાબેટ્ટા પર્વત નીલગિરિ પર્વતમાળામાં સૌથી ઊંચો પર્વત છે.
શૂદ્ર

**શુદ્ર ** એ ભારતીય ઉપખંડમાં મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મની વર્ણવ્યવસ્થા મુજબનાં ચાર વર્ણો પૈકીનો એક વર્ણ છે.  

શુદ્ર શબ્દ ઋગ્વેદમાં માત્ર એક જ વખત આવે છે પરંતુ ઋગ્વેદ કાળ પછીના પૌરાણિક કાળ દરમિયાન શુદ્ર સમાજ અંગે નિયમો વધુ કઠોર બન્યા. પૌરાણિક કાળ પછીના મધ્યકાલીન સમયમાં ઘણા બધા સાધુ સંતો અને સમાજ સુધારકો એ શુદ્ર સમાજ વતિ વિરોધ પ્રગટ કર્યો હતો. શુદ્ર સમાજ વિશેની માહિતી અન્ય હિંદુ ગ્રંથો જેવા કે મનુસ્મૃતિ, અર્થશાસ્ત્ર અને ધર્મશાસ્ત્રમાં જોવા મળે છે. શૂદ્રના નિયત કર્મોમાં મુખ્યત્વે સેવાકીય (સહાયક તરીકે) હાથ વડે થતાં કર્મો અને અન્ય વર્ગોની સેવાના કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે.  હકીકતમાં તેઓને આ દેશના મુળ નિવાસી-રહેવાસી માનવામાં આવે છે. અનેક શુદ્ર રાજાઓ રાજ કરતા હતા તેવા ઉલ્લેખ પૌરાણિક કથામાંથી આપણને મળે છે. તેઓએ અન્ય વર્ણો (આર્ય) સાથે યુદ્ધમાં તેમજ રાજાના પદોમાં ભાગીદારી કરેલી જોવા મળે છે.

## સંદર્ભ 
## પુસ્તકો 
*
*
*
*

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:વર્ણવ્યવસ્થા
સત્ય

**સત્ય** એટલે સાચી હકીકત.

## સત્યમેવ જયતે 
ભારત દેશની ન્યાય આપવાનું કાર્ય કરતી બધી જ અદાલતો પર *સત્યમેવ જયતે*નું સુત્ર લખાયેલું જોવા મળે છે. આ મૂળ સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલ વાક્યનો અર્થ એવો થાય છે કે, સત્યનો હંમેશાં વિજય થાય છે. આ ઉક્તિ *મુંડક ઉપનિષદ*માંથી લેવામાં આવી છે. આથી પ્રાચીન કાળથી જ ભારતીય ઉપખંડમાં સત્યનો મોટો મહિમા છે તેવું જણાઇ આવે છે. હિંદુ ધર્મના મહત્વના પ્રાચીન ગ્રંથ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા પણ સત્યનો મહિમા ગવાયો છે.

सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥

મહાત્મા ગાંધીએ અંગ્રેજો સામે સત્યાગ્રહ અને અહિંસાના માર્ગ પર ચાલીને આઝાદી મેળવી હતી. ગાંધીજીએ *સત્યના પ્રયોગો* નામનું આત્મકથાત્મક પુસ્તક પણ લખ્યું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:યમ
કવિ

કવિતા એટલે કે પદ્યની રચના કરનાર વ્યક્તિને **કવિ** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કવિઓ કવિતાની રચના સામાન્ય કરતાં વિશેષ, વિસ્તૃત અને રસમય શબ્દો વડે કરતા હોય છે. આ રચનાઓ અલંકાર અને છંદ વડે સજ્જ હોય છે. જો કે વર્તમાન સમયમાં છંદ કે પ્રાસ વગર પણ કવિતાઓ લખવામાં આવે છે, જેને અછાંદસ રચના કહેવામાં આવે છે.

ભારતીય ઉપખંડમાં વાલ્મીકિએ રામાયણ તથા વેદવ્યાસે મહાભારત જેવાં મહાકાવ્યોના દળદાર ગ્રંથોની રચના કરી હતી.

ગુજરાતી સાહિત્યમાં નરસિંહ મહેતા તેમ જ મીરાં બાઈ જેવા આદ્યકવિઓથી લઇને વર્તમાન સમય સુધીમાં અનેક કવિઓએ ગુજરાતી પદ્યમાં પોતાની રચનાઓનું યોગદાન આપ્યું છે.

## આ પણ જુઓ 
* સર્જક

શ્રેણી:સાહિત્ય
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:વ્યવસાય
રતિલાલ બોરીસાગર

**રતિલાલ બોરીસાગર** ગુજરાતી ભાષાના હાસ્યલેખક, નિબંધકાર સાહિત્યકાર છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૩૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૩૮ના દિને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા સાવરકુંડલા ખાતે થયો હતો. તેમણે એમ.એ., બી.એડ. તથા ૧૯૮૯માં *સાહિત્યિક સંપાદન : વિવેચનાત્મક અધ્યયન* વિષય પર પીએચ.ડી. ની પદવી મેળવી. ત્યાર બાદ તેઓ શિક્ષક, પ્રોફેસર, સરકારી ઓફિસર જેવી વિવિધ નોકરીઓ કરી ક્લાસ-વન ગેઝેટેડ ઓફિસર તરીકે ગુજરાત સરકારના ઉચ્ચ હોદ્દા પર રહ્યા હતા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના વહીવટી મંત્રી રહ્યા હતા. તેમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિકથી નવાજવામાં આવ્યા છે.

## સર્જન 
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં મરકમરક, આનંદલોક, અર્વાચીન ગુજરાતી હાસ્ય રચનાઓ નામે હાસ્ય લેખ, સંભવામિ યુગે યુગે નામે લઘુનવલ તથા બાલ વન્દના નામે બાલસાહિત્ય આપી છે.

## સન્માન
૨૦૧૯માં તેમને નિબંધસંગ્રહ *મોજમાં રેવું રે!* માટે સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૨૦૧૯) પ્રાપ્ત થયો હતો.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ‘એન્જોય’ગ્રાફર રતિલાલ બોરીસાગર દિવ્ય ભાસ્કર સમાચારપત્ર
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ
સીંધરૉટ

**સીંધરોટ** એ વડોદરાની પાસે આવેલુ નાનુ ગામ છે. સીંધરોટ નજીકની ટેકરીઓ ઉપર 'કુદરત સંરક્ષણ કેન્દ્ર' (Nature Preserve Center) વિકસાવેલું છે. આ કેન્દ્રમાં નીલગાયોનો વસવાટ છે. કુદરતના સૌદર્યને માણવા માટે અહીં ૩ માંચડા પણ બાંધેલા છે.

શ્રેણી:વડોદરા શહેર
રાણકદેવી

**રાણકદેવી** પશ્ચિમ ભારતના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના ૧૨મી સદીના ચુડાસમા શાસક રા’ ખેંગારના મહારાણી હતા. ચુડાસમા રાજા રા’ ખેંગાર અને ચાલુક્ય રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહ વચ્ચેનું યુદ્ધ વર્ણવતી કરુણ પ્રણયકથામાં તેમનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ દંતકથા વિશ્વસનીય નથી.

## દંતકથા
રાણકદેવી ચુડાસમાની રાજધાની જૂનાગઢ નજીક મજેવડી ગામના કુંભારના પુત્રી હતી. તેમની સુંદરતાની ખ્યાતિ સિદ્ધરાજ જયસિંહ સુધી પહોંચી. રાજા જયસિંહે રાણકદેવી સાથે લગ્ન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. આ દરમિયાન રા’ ખેંગારે તેમની સાથે લગ્ન કર્યા જેનાથી જયસિંહ ગુસ્સે ભરાયા. એક દંતકથા કહે છે કે તેમનો જન્મ કચ્છના રાજાને ત્યાં થયો હતો, પરંતુ તેમને જંગલમાં છોડી દેવામાં આવ્યા હતા, કારણ કે જ્યોતિષીએ ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે જે પણ તેમની સાથે લગ્ન કરશે તે પોતાનું રાજ્ય ગુમાવી દેશે અને યુવાન મૃત્યુ પામશે. ત્યજી દેવાયેલી બાળ રાણકદેવી હડમત અથવા જામ રાવલ નામના કુંભારને મળી આવી હતી, જેણે તેને પોતાની પુત્રી તરીકે ઉછેરી હતી. આ દરમિયાન ખેંગારે માળવા સૈન્ય અભિયાન દરમિયાન જયસિંહની રાજધાની અણહિલવાડ પાટણના દરવાજા તોડી નાખ્યા હતા જેનાથી જયસિંહ રોષે ભરાયા હતા.

## ઐતિહાસિક પરિપેક્ષ
સોરઠી સાહિત્યમાં રાણકદેવી દ્વારા કહેવાયેલા કેટલાક દુહાઓ છે, પરંતુ ઐતિહાસિક સામગ્રી તરીકે તેમની ઉપયોગિતા શંકાસ્પદ છે. રાણકદેવીનું અસ્તિત્વ પણ શંકાસ્પદ છે. 'પુરાણપ્રબંધ સંગ્રહ' અથવા મેરુતુંગાની 'પ્રબંધ-ચિંતામણી' જેવા ચાલુક્ય યુગના ઇતિહાસમાં રાણકદેવીનો ઉલ્લેખ નથી, પરંતુ તેના બદલે તેઓ અનુક્રમે સોનલદેવી અને સુનલાદેવીનું નામ આપે છે. ખેંગારના મૃત્યુ બાદ સુનલાદેવીએ ઉચ્ચારેલા અપભ્રંશ દુહાઓનો 'પુરાણપ્રબંધ સંગ્રહ' (આઠ દુહા) અને 'પ્રબંધ-ચિંતામણી' (અગિયાર દુહા)માં ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

## રાણકદેવીનું મંદિર 
[thumb|રાણકદેવી મંદિર, [વઢવાણ, ૧૮૯૯]]
સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલાં વઢવાણ તાલુકામાં રાણકદેવીનું મંદિર અથવા સતીની દેરી આવેલી છે. આજુબાજુના વિસ્તારમાં કોતરણી કામ કરેલ મોટું શિખર છે અને ફરતે વઢવાણ ગઢની દીવાલ આવેલી છે જેમાં અનેક પાળિયાઓ આવેલા છે. આ સ્થળ રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક ‍(N-GJ-183) છે.

## આ પણ જુઓ 
* રાણકદેવી (ચલચિત્ર)

## સંદર્ભ
### ગ્રંથસૂચિ
* 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:જૂનાગઢ
શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો
યાજ્ઞવલ્કય

**યાજ્ઞવલ્કય** (, ) હિંદુ વેદિક ઋષિ હતા. યાજ્ઞવલ્કયે *નેતિ નેતિ*નો વિચાર આપ્યો હતો. તેમણે યાજ્ઞવલ્કય સ્મૃતિ, યોગ યાજ્ઞવલ્કય અને વેદાંત ગ્રંથો લખ્યા હતા. તેમનો ઉલ્લેખ વિવિધ બ્રાહ્મણ અને અરણ્યકોમાં પણ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ઋષિઓ
મોઢેરા

**મોઢેરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ઉત્તર ગુજરાતમાં પાટણ શહેરથી દક્ષિણ દિશામાં ૩૦ કિ.મી. અને અમદાવાદથી ૧૦૨ કિ.મી દૂર મહેસાણા જિલ્લાના બેચરાજી તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. મોઢેરા પુષ્પાવતી નદીને કિનારે વસેલું એક પ્રાચીન સ્થળ છે, જે ૧૧મી સદીમાં સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ સોલંકી (ભીમદેવ પહેલા)ના શાસનકાળમાં બનાવવામાં આવેલા સૂર્યમંદિરને કારણે જગતભરમાં પ્રખ્યાત છે.

## ઇતિહાસ 
પુરાણોમાં આ વિસ્તાર *ધર્મારણ્ય* તરીકે ઓળખાતો હતો. આ પુરાણો અનુસાર જ્યારે રામે રાવણનો વધ કર્યો ત્યારે તેમણે વસિષ્ઠ ઋષિને એવા સ્થળની પૃચ્છા કરી જ્યાં તેઓ બ્રહ્મહત્યાનું પાપ ધોઇ શકે (રાવણ બ્રાહ્મણ હતો). વસિષ્ઠ મુનિએ તેમને ધર્મારણ્ય જવા કહ્યું, જે હાલના મોઢેરા નજીક હતું. ધર્મારણ્યમાં રામે મોઢેરક ગામ સ્થાપ્યું અને ત્યાં યજ્ઞ કર્યો. ત્યારબાદ ત્યાં સીતાપુર ગામની સ્થાપના થઇ જે બેચરાજી મોઢેરકથી ૧૫ કિમી દૂર હતું. પછીના સમયમાં આ ગામ મોઢેરા તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. મોઢેરા વાવ અગિયારમી સદીની છે ત્યારે તેનો મંડપ દસમી સદીનો છે. હવા મહેલ ઊંચા સ્થળે આવેલો છે જે રેતિયા પથ્થરનો બનેલો મંડપ છે. તેની સપાટ છતને છ ભિત્તીય સ્તંભો અને બાર અન્ય સ્તંભોનો ટેકો છે. આ પૈકી કેટલાક સ્તંભોના મથાળે કિચક કોતરેલા છે. તેની પાછલી દીવાલમાં જાળી મુકેલ છે જ્યારે ઓટલાની ધારે ભૌમિતિક ભાત કોતરેલી છે. તે પૂર્વેના સૌલંકીકાલીન સ્થાપત્યના અવશેષોમાંથી બંધાયેલો હોય તેમ લાગે છે.

File:Sun Temple, Modhera - Sabha Mandap 01.jpg|સૂર્ય મંદિર
File:Modheshwari Temple, Modhera (63415).jpg|મોઢેશ્વરી માતાજીનું મંદિર 
File:Modheshwari Temple, Modhera (36336).jpg|મોઢેશ્વરી માતાજીનું મંદિર અંદરથી
File:Dharmeshwari Vav, stepwell in Modheshwari Mata temple, Modhera (92891).jpg|ધર્મેશ્વરી વાવ
File:Modhera Vav (36116).jpg|મોઢેરા વાવ
File:Hawa Mahal, Modhera (31675).jpg|હવા મહેલ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
*સૂર્યમંદિર, મોઢેરા ખાતે તારીખ ૨૧મી માર્ચ લાવે છે વિશેષ સૂર્યોદય : દેશ ગુજરાત
* ફ્લિકર.કોમ પર સૂર્યમંદિર મોઢેરા ખાતે સૂર્યાસ્તની છબી

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:બહુચરાજી તાલુકો
બોટાદ

**બોટાદ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વના બોટાદ જિલ્લામાં આવેલું નગર છે, જે આ જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક અને બોટાદ તાલુકાનું વડું મથક પણ છે.

## ઇતિહાસ 
બોટાદની સ્થાપના કોંઢના ઝાલા ક્ષત્રિયોએ કરી હતી, જેઓ હળવદ-ધ્રાગંધ્રાના ભાયાત હતા.

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે બોટાદ શહેરની વસ્તી ૧,૩૦,૩૦૨ હતી. જેમાં ૬૭,૭૭૮ પુરુષો અને ૬૨,૫૨૪ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થતો હતો. બોટાદનો સાક્ષરતા દર ૮૩.૨૧% હતો. લિંગ પ્રમાણ ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૯૨૨ સ્ત્રીઓનું હતું.

## જોવાલાયક સ્થળો 
# કૃષ્ણસાગર તળાવ
# અંબાજી મંદિર, બોટાદ (ગામ દેવી)
# વરીયાદેવી 
# મોક્ષ મંદિર 
# સ્વામિનારાયણ મંદિર, બોટાદ

## વાહન વ્યવહાર 
બોટાદ શહેર અમદાવાદ, મુંબઈ, સુરત, વડોદરા, ભાવનગર, રાજકોટ અને સુરેન્દ્રનગર સાથે રેલ્વે અને માર્ગ વડે જોડાયેલું છે. બોટાદ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશનથી પુણે, હૈદરાબાદ, કાકીનાડા, આસનસોલ, દિલ્હી સરાઇ રોહિલ્લા અને કોચુવેલી જવા માટે સીધી ટ્રેન મળે છે.
## જાણીતા વ્યક્તિઓ 
* ઝવેરચંદ મેઘાણી - ગુજરાતી લેખક અને સ્વતંત્રતાસેનાની, રાષ્ટ્રીય શાયર.
* મોહમ્મદ માંકડ - કવિ, લેખક, સમાજ સુધારક અને સ્વતંત્રતા સેનાની.
* દામોદર બોટાદકર - કવિ.
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:બોટાદ તાલુકો
અય્યાવળિ

અય્યાવળી (IPA: [aia:vərɪ])(Tamil:அய்யாவழி Ayyavali[1] -"પિતાનો માર્ગ") એ એક ધર્મિક પંથ ચે જે દક્ષિણ ભારતમાં ૧૯મી સદીમાં શરૂ થયો. તેને ઘણાં વિધ્વાનો દ્વારા એક સ્વતંત્ર એકાંતવાદી ધર્મ માનવામાં આવે છે પણ ભારતીય વસ્તી ગણતરીમાં આ પંથના ભક્તો મોટે ભાગે પોતાની હિંદુ જ ગણાવે છે. આથી આ પંથ ને એક હિંદુ પંથ પણ માનવામાં આવે છે.
170px|thumb|right|અય્યાવળી પરંપરાનું પવિત્ર ચિન્હ
અય્યાવળી, અય્યા વૈકુંઠરના જીવન અને સીખ પર અધારીત છે અને તેની પ્રેરણા અને તત્ત્વચિંતન અકિલાથિરત્તુ અન્નામલાઇ અને અરુલ નૂલ પર અધારિત છે. આ અનુસાર વૈકુંઠર નારાયણના મનુ અવતાર હતાં. અય્યાવળી પોતાને ઘણી બધી પ્રણાલિકાઓ અને પૌરાણિક કથાઓ હિંદુત્વમાંથી લે છે અને ઘણી બીજી તેની પોતાની છે. “સારા સામે ખરાબ “ ધર્મ આદિ બાબતો માં તે હિંદુત્વ થી જુદો તરી આવે છે. અય્યાવળીનું કેન્દ્ર ધર્મ હોવાથી ઘણા તેને જુદા ધાર્મિક ધર્મ તરીકે ગણે છે. જો કે અય્યાવળીમાં અંતિમ ધ્યેય આદર્શ ધર્મ યુગમ (યુગ્મ)માં છે જેને સ્વર્ગની અબ્રાહ્મિક સરખામણી ગણી શકાય. 

૧૯મી સદીમાં અય્યાવળી સૌ પ્રથમ લોકોની નજરમાં એક હિંદુ પંથ તરીકે આવી. વૈકુંઠરના કાર્યો અને તેમના ભક્તોની વધતી જતી સંખ્યાએ ત્રાવણકોર અને તમિળ સમાજમાં બદલાવ અને ક્રાંતિ લાવીૢ જેથી ત્યારનો જમીનદારી દક્ષિણ ભારત સમાજ ખૂબ નવાઇ પામ્યો. ભલે અય્યાવળીના સમર્થકો આખા ભારતમાં ફેલાયેલા છે પણ તેમના બહુસંખ્ય લોકો તમિળનાડુ અને કેરળમાં છે. લગભગ ૭ થી ૮ લાખ લોકો તેમાં માનતા હોવાનું કહેવાય છે, જોકે તેમની ચોક્કસ સંખ્યા મેળવવી મુશ્કેલ છે કેમકે મોટાભાગે લોકો પોતાને હિંદુ તરીકે ઓળખાવે છે.

અય્યાવળીનો જડપી વિકાસ મધ્ય ૧૯મી સદીના ખ્રીસ્તી મિશનરીઓ પણ નોંધી હતી.

## Reference 
* English wikipedia article

શ્રેણી:ધર્મ
પાજોદ

**પાજોદ**, ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલ મહત્વના જૂનાગઢ જિલ્લાના માણાવદર તાલુકાનું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, મગફળી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, સહકારી બેન્ક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

આ ગામ જૂનાગઢ-પોરબંદર રાજ્ય ધોરી માર્ગ-૩૨ પર આવેલું છે. આ ગામ જૂનાગઢથી ૫૦ કિ.મી દુર છે અને તેની વસ્તી આશરે ૩,૫૦૦ છે. ગામ સમુદ્રથી ૩૫ કિમિ દૂર છે. અહીં ધોરણ ૧૦ સુધી અભ્યાસ કરવાની સગવડ છે. પ્રાથમિક શાળાનું નામ પે. સેન્ટર શાળા, પાજોદ અને માધ્યમિક શાળાનું નામ વિનય મંદિર, પાજોદ છે.

## ગામ નો ઇતિહાસ
આઝાદી પહેલા આ ગામમાં દરબારી રાજ ચાલતુ હતુ. ઇમામુદ્દીન મુર્તુઝાખાન બાબી ઉર્ફે રૂસવા આ ગામના દરબાર હતા. નરસી બાપા જેવા વૈષ્ણવ અને પાન બા પણ આ ગામના હતા. પરબના મહાન સંત સેવાદાસ બાપુનો જન્મ પણ પાજોદમાં જ થયો હતો.

આ ગામમાં હવેલી, પાનેશ્વર મહાદેવ મંદિર, રામ મંદિર, શક્તિ માતા મંદિર, સેવાદાસ બાપુનો ઉતારો અને હનુમાન મંદિર આવેલ છે.

આ ગામ મા પટેલ સમાજ, આહિર સમાજ અને બે ગૌ-શાળા આવેલ છે.

શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો
સોનિયા ગાંધી

**સોનિયા ગાંધી** (; જન્મ નામ **એડવિગે એન્ટોનિયા અલ્બિના મેઇનો** તેમની કારકિર્દી દરમિયાન તેમણે *રાઇટ ટુ ઇન્ફોર્મેશન*, *ફૂડ સિક્યુરિટી બિલ*, *મનરેગા* જેવી યોજનાઓ અમલમાં મૂકી હતી તેમજ *બોફોર્સ કૌભાંડ* અને *નેશનલ હેરાલ્ડ કેસ* જેવી બાબતોમાં સંડોવાયા હતા. તેમના વિદેશી કુળમાં જન્મનો મુદ્દો ચર્ચાસ્પદ અને વિવાદાસ્પદ બન્યો છે. તેઓ સરકારમાં કોઇ જાહેર પદ પર ન રહ્યા હોવા છતાં દેશના શક્તિશાળી નેતાઓમાંના એક તેમજ વિશ્વના પણ શક્તિશાળી નેતાઓમાંના એક ગણાય છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

 

શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો
શ્રેણી:૧૯૪૬માં જન્મ
હનુમાન

[thumb|250px|right|કષ્ટભંજનદેવ [સાળંગપુર, ગુજરાત]]
**હનુમાન** () એ હિંદુ દેવતા અને રામના પરમ ભક્ત અને સાથી છે. તેઓ બ્રહ્મચારી અને ચિરંજીવી તરીકે વર્ણવાયા છે. તેઓ બળ,બુદ્ધિ, વિદ્યા અને ભક્તિ ના દેવતા મનાય છે. રામાયણ સહિત અન્ય ગ્રંથો જેવા કે મહાભારત અને વિવિધ પુરાણોમાં તેમનું વર્ણન થયું છે. તેઓ અંજની અને કેસરીના પુત્ર તેમજ વાયુદેવના પુત્ર છે. તેમનો જન્‍મ ચૈત્રી પૂનમને દિવસે થયો હતો, જેની હનુમાન જયંતી તરીકે ઉજવણી થાય છે.

રામાયણમાં રામે સીતાની શોધનું કપરું કાર્ય હનુમાનને સોંપ્‍યું હતું તે તેમણે બખૂબી નિભાવ્‍યું હતું. રામને હનુમાન ઉપર પૂર્ણ વિશ્વાસ હતો, તેથી જ જ્યારે રાવણનાં ભાઈ વિભીષણનો સ્‍વીકાર કરવો કે ન કરવો તે ગડમથલમાં પડેલા રામે સુગ્રીવનાં અભિપ્રાયને ઉવેખીને પણ હનુમાનજીના મંતવ્‍યનો સ્‍વીકાર કરેલો. કારણ કે રામ હનુમાનને માત્ર એક ભકત તરીકે જ નહોતા નિહાળતા તેનામાં રહેલ માણસને પારખવાની અદભુત શકિતને પણ સમજતા હતા. હનુમાને સીતાને અશોક વાટીકામાં આત્‍મહત્‍યાનાં માર્ગે જતા અટકાવ્‍યા હતા. તેઓ માત્ર એક વિદ્વાન જ નહિ, એક વીર સૈનિક પણ હતા. તેમનામાં કોઇપણ કાર્ય બુધ્ધિ પુર્વક હાથ ધરવાની સમજદારી હતી. તેથી તેઓએ એકલે હાથે રાવણની આખી લંકા સળગાવી નાખી હતી. રામના કોઈ પણ મહત્‍વનાં કાર્યો કે કટોકટીની ક્ષણોમાં હનુમાન હંમેશા સાથે હતા. ઇન્દ્રજીતના બાણથી મરણશૈયા ઉપર પડેલા લક્ષ્મણને ઔષધી લાવીને હનુમાને બચાવેલા. રાવણનો યુધ્‍ધમાં નાશ થયો તે સમાચાર સીતાને આપ‍વા રામ હનુમાનને મોકલે છે.

તેમનો મકરધ્વજ નામે એક (પરોક્ષ) પુત્ર હતો.

## સંદર્ભ
એન્ડ્ર્યૂ સાયમન્ડ્સ

**એન્ડ્ર્યૂ સાયમન્ડ્સ** એક ઓસ્ટ્રેલિયા દેશ તરફથી રમતા ક્રિકેટર છે. એન્ડ્ર્યુ એકદિવસીય મેચ તેમજ  પાંચ દિવસની ટેસ્ટશ્રેણીઓ રમી ચુક્યા છે. તેઓ પ્રારંભિક બેટધર તરીકે રમે છે.

શ્રેણી:ક્રિકેટર
શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયા
નીલ આર્મસ્ટ્રૉંગ

thumb|right|નીલ આર્મસ્ટ્રૉંગ
**નીલ આર્મસ્ટ્રૉંગ**(અંગ્રેજી ભાષામાં Dr. h. c. Neil Alden Armstrong) પૃથ્વી પર રહેતા તેમ જ પૃથ્વી પરથી અવકાશયાન દ્વારા ચંદ્રની ધરતી પર (પૃથ્વીનો ઉપગ્રહ) પર જુલાઇ ૨૧, ૧૯૬૯ના દિને સફળતાપૂર્વક સૌપ્રથમ આરોહણ કરનાર અવકાશશાસ્ત્રી છે, જે અમેરીકાના વતની હતા. તેઓ નૌકાદળના એવિએટર, ટેસ્ટ પાઇલોટ અને યુનિવર્સિટી પ્રોફેસર પણ હતા.તેમનો જન્મ ઓગસ્ટ ૫, ૧૯૩૦ના દિને અમેરીકાના ઓહીયો ખાતે થયો હતો.      તથા મૃત્યુ ઓગસ્ટ ૨૫, ૨૦૧૨ ના રોજ થયું હતું.

ચંદ્ર પર ચાલનારા તેઓ‌ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા. જુલાઈ ૨૧, ૧૯૬૯ના રોજ ચંદ્ર પર ઊતરતી વખતે તેમણે કીધું હતું કે "તે છે માણસનો નાનો પગલો, મનુષ્યજાતનો વિશાળ કૂદકો.."

શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
વીરપુર

**વીરપુર** એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે અને આ નામે ગુજરાતમાં અનેક ગામો આવેલા છે.

* વીરપુર (રાજકોટ) - રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલું ગામ. જલારામ બાપાનું મંદિર અહીં આવેલ છે. 
* વીરપુર (તા. ધારી)
* વીરપુર (તા. ધોળકા)
* વીરપુર (તા. લાઠી)
* વીરપુર (તા. ઇડર)
* વીરપુર (તા. પાવીજેતપુર)
* વીરપુર (તા. વિજયનગર)
* વીરપુર (તા. હિંમતનગર)
* વીરપુર (તા. ભિલોડા)
નવનીત સમર્પણ

**નવનીત સમર્પણ** ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશિત કરવામાં આવતું જીવન, સાહિત્ય, કળા અને સંસ્કારનું માસિક છે. આ સામાયિકમાં ઉચ્ચ કક્ષાનું ગુજરાતી સાહિત્ય જોવા મળે છે. કાવ્યો, નવલિકાઓ, ધારાવાહી નવલકથાઓ, જીવનચરિત્રો, બોધકથાઓ, ચિંતન, નિબંધ, લોકકથાઓ, ટુચકાઓ થકી આ સામાયિક સમૃધ્ધ છે.

નવનીત સમર્પણ એ **નવનીત** (સ્થાપના: ૧૯૬૨) અને **સમર્પણ** (સ્થાપના: ૧૯૫૯) એમ બે સામાયિકોનાં જોડાણથી બનેલું માસિક (સ્થાપના: ૧૯૮૦) છે, જેના સ્થાપકો અનુક્રમે શ્રીગોપાલ નેવટિયા અને કનૈયાલાલ મુનશી હતા. નવનીત સમર્પણનું પ્રકાશન ભારતીય વિદ્યાભવન દ્વારા કરવામાં આવે છે.

નવનીત સમર્પણ ડિજીટલ સ્વરૂપે પણ ઉપલબ્ધ છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* નવનીત સમર્પણની અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
વિરપુર

**વિરપુર** એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે અને આ નામે ગુજરાત રાજ્યમાં અનેક ગામો આવેલા છે.

* વિરપુર (તા. જસદણ)
* વિરપુર (તા. જામજોધપુર)
* વિરપુર (તા. જેતપુર)
* વિરપુર (તા.જુનાગઢ)
* વિરપુર (તા. તાલાલા)
* વિરપુર (ચોક) (તા. પાલીતાણા)
* વિરપુર (પાલીતાણા) (તા. પાલીતાણા)
* વિરપુર (તા. વિસાવદર)
* વિરપુર (તા.માંગરોળ)
* વિરપુર (મહીસાગર જિલ્લો)
* વિરપુર (તા.તિલકવાડા)
* વિરપુર (તા. કલ્યાણપુર)
* વિરપુર (તા. છોટાઉદેપુર)
* વિરપુર (તા.પાદરા)
* વિરપુર (વ્યારા)
* વિરપુર લોટોલ (તા. દાંતા)
* વિરપુર હડદ (તા. દાંતા)
* વિરપુર તાલુકો - મહીસાગર જિલ્લાનો તાલુકો.
માતર

**માતર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ખેડા જિલ્લાના માતર તાલુકાનું ગામ અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

માતર પહેલા *માતબર,* (અર્થ: સમૃદ્ધ) તરીકે જાણીતું હતું. અહીં સચદેવ જૈન મંદિર આવેલું છે, જે પાંચમાં જૈન તીર્થંકર સુમતિનાથને સમર્પિત છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:માતર તાલુકો
વલ્લભીપુર

**વલ્લભીપુર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનાં મહત્વના તાલુકા વલ્લભીપુર તાલુકાનું એક મહત્વનું શહેર છે, જે આ તાલુકાનું વહીવટી મુખ્ય મથક પણ છે.

## ઇતિહાસ
વલ્લભીપુર પ્રાચીન મૈત્રક વંશ (ઈ.સ. ૪૭૦-૭૮૮) ની રાજધાની હતી. શબ્દકોશમાં "વલભી" શબ્દનો અર્થ ‘છજું; ઢળતું છાપરું અને ભારવટિયું; વળી કે વાંસ નીચે નાખેલ લાકડું’ એવો મળે છે. આ નગર નદીની બે શાખાઓ વચ્ચે આવેલ ઉચ્ચ પ્રદેશ પર છે. એના મકાન ઉચ્ચા મકાનોના છાપરા જેવા કે મકાનોનો છાપરા પરના શિરોગૃહ જેવા દેખાતા હોય છે. એ ઉપર થી તે નગરનું નામ ‘વલભી‘ પડયુ એવુ ડો. આર.એન.મહેતા વ્યકત કરે છે. તો રસિકલાલ પરીખ આ દશ્ય શબ્દ હોય તેના બે અર્થ સૂચવે છે. (૧) વલહિ-કપાસ (ર) વલહી - વલયા-વેલા- સમુદ્ર કાંઠા પર આવેલું સ્થળ આમ, જયાં કપાસનો પાક બહુ થતો હશે તે સ્થળ. મૈત્રક ભટ્ટાકે અહી મૈત્રક વંશની સ્થાપના કરી પોતાની રાજધાની સ્થાપી (સને: ૪૭૦). આ પૂર્વે મોર્યથી ગુપ્ત કાળ સુધી સૌરાષ્ટ્રનું પ્રમુખ મથક ગિરીનગર (હાલનુ જુનાગઢ) હતુ. મૈત્રક વંશની સ્થાપના થયા પછી તેની સત્તા-સમૃઘ્ધિમાં ઉત્તરોત્તર વિસ્તાર વિકાસ થતા વલભીનગરી સમૃઘ્ધિથી છલકાવા લાગી.

વલભીના શાસકોના મોટા ભગવાન પરમ માહેશ્વર હતા એટલે અહી કેટલાક ભવ્ય શિવાલય પણ બંધાયા હશે. જેના અવશેષ રૂપ વિશાળ ભવ્ય લિંગો અને નંદીઓ આજસુધી મોજુદ છે, અલબત તે સમયનુ એક પણ મંદિર હયાત નથી. તો વૈષ્ણવ અને સૌર સંપ્રદાયને પણ એટલું જ મહત્વ મળ્યુ હતુ, એક સમયે તે બૌદ્ધ ધર્મનું પણ પ્રમુખ કેન્દ્ર હતુ. મૈત્રક કાળ દરમિયાન અહી કેટલાંક બૌદ્ધ વિહાર પણ બંધાયા હતા. આ મંદિર લગભગ બે હજાર વરસ જેટલું જુનું છે. મંદિરનું ખરૂ નામ તો બથેશ્વર મહાદેવ હતું કેમ કે આ લીંગ માણસની બાથમાં લઈ ન શકાય એટલું મોટું છે.

અહીં આવેલા પ્રાચીન ટીંબાને ભારતનાં પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારક તરીકે રક્ષિત સ્મારક (ક્રમાંક: N-GJ-73) જાહેર કરેલ છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વલ્લભીપુર તાલુકો
નળ સરોવર

**નળ સરોવર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લા અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલું આઇ.યુ.સી.એન. શ્રેણી ૪ (વસવાટ/જાતી પ્રબંધન વિસ્તાર) હેઠળ અને વનવિભાગના અનુસાર અભયારણ્ય શ્રેણી હેઠળ આરક્ષીત એક સરોવર છે. તદઉપરાંત આ સ્થળ એક રામસર સ્થળ પણ છે.

આ સરોવરની મહત્તમ ઉંડાઇ ૨.૭ મીટર છે પરંતુ ૬૦% કરતા વધારે વિસ્તારમાં પાણીની ઉંડાઇ એક થી સવા મીટર જેટલી જ છે, પરંતુ જળાશય ૧૨,૦૦૦ હેકટર જેટલો વિશાળ ફેલાવો ધરાવે છે. પાણીની ઓછી ઉંડાઇને કારણે પાણીની સપાટી નીચે વિવિધ વનસ્પતિનો ઉગાવો સારો એવો રહે છે. જેને લીધે ખોરાકની વિપુલતા વધતી હોવાથી પક્ષીઓ મોટી સંખ્યામાં અહીં આવે છે. આ સરોવરમાં અનેક નાના નાના બેટ આવેલા છે. આ સરોવર ગુજરાતનાં જોવાલાયક સ્થળોમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. આ સરોવરની દેખરેખ તેમ જ વ્યવસ્થાનું કાર્ય ગુજરાત રાજ્યનો વન વિભાગ સંભાળે છે. શિયાળામાં અહીં દેશ-વિદેશથી પક્ષીઓ આવે છે જેમાં ફ્લેમિંગો તેમનાં સુંદર રંગ અને દેખાવને કારણે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહે છે. પણ મુલાકાતે જતાં પહેલાં તપાસ કરવી જરૂરી છે. મુલાકાતનો શ્રેષ્ઠ સમય નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી છે. વૈજ્ઞાનિકો યાયાવર પક્ષીઓના અભ્યાસ માટે તેના પગમાં કડીઓ પહેરાવે છે અને તેના વડે પક્ષીઓના સ્થળાંતરની જાણકારી મેળવે છે. નળ સરોવર નો સૌથી મોટો ટાપુ પાનવડ ટાપુ છે.

## ભૂગોળ
નળ સરોવર જળાશય અને નળ સરોવર અભયારણ્યની સરહદ એકમેકમાં પરોવાયેલી છે. રાજ્ય સરકારનાં મહેસુલ વિભાગ અને વન વિભાગ દ્વારા નીચે પ્રમાણેની સરહદ જાહેર કરવામાં આવેલ છે.
::::

## ઇકોલોજી
આ અભયારણ્ય સરેરાશ ૧,૭૪,૧૨૮ જેટલા પક્ષીઓનું આશ્રયસ્થાન છે. પક્ષી-વસતિ ગણતરીનો ડેટા નીચે મુજબ છે.
::::

::::

## પ્રવાસન મહિતિ
અભયારણ્યનાં મુખ્ય અધિકારીના કાર્યાલય નળ સરોવર ખાતે આવેલું છે, જે પ્રવાસન માહિતી પૂરી પાડે છે.

## વસવાટ 
નળ સરોવર, તેમાં આવેલા ટાપુઓ અને આસપાસનાં ગામોમાં **પઢાર** નામની **વિચરતી જનજાતી** વસતી જોવા મળે છે જે ગુજરાતમાં ફ્કત આ વિસ્તાર પુરતી મોટેભાગે સિમિત રહી છે. આ જાતિના લોકો વિશીષ્ટ સાંસ્કૃતિક વારસો ધરાવે છે.

આરક્ષીત યાદીમાં સ્થાન ધરાવતા જીવતા પક્ષીઓ અને શિકાર માટેનાં જાળ અને અન્ય સાધનો અહીંથી પકડાયા છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય ;
* અધિકૃત વેબસાઇટ; વન અને પર્યાવરણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર, ભારત

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:ગુજરાતના અભયારણ્યો
વર્ષા અડાલજા

**વર્ષા અડાલજા** ‍(જન્મ: ૧૦ એપ્રિલ ૧૯૪૦) ગુજરાતી સાહિત્યકાર છે. એમણે વાર્તાલેખન તેમ જ નવલકથા લેખનમાં ઉચ્ચ કક્ષાનું યોગદાન આપ્યું છે, જે પૈકી ઘણુંખરું અત્યંત લોકપ્રિય સાબિત થયેલ છે. તેઓ એક નાટ્યકાર પણ છે અને નાટકો, સ્ક્રીનપ્લે અને રેડિયો માટે પણ લેખન કરે છે. તેમણે ૨૨ નવલકથાઓ અને ટૂંકી વાર્તાઓના સાત ભાગ સહિત ૪૫ કરતાં વધારે પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમણે કુષ્ઠ રોગીઓની વસાહત, જેલ જીવન અને આદિવાસીઓ સાથે કામ કર્યું છે.

## સર્જન 
### નવલકથા 
* શ્રાવણ તારાં સરવડાં (૧૯૬૮) 
* આતશ
* ગાંઠ છૂટયાની વેળા (૧૯૮૦)
* બંદીવાન (૧૯૮૬)
* માટીનું ઘર (૧૯૯૧)
* અણસાર (૧૯૯૨)
* મૃત્યુદંડ (૧૯૯૬)
* શગ રે શકોરું (૨૦૦૪)
* પગલું માંડું હું અવકાશમાં (૨૦૦૫)
* પ્રથમ પગલું માંડ્યું (૨૦૦૮)
* ક્રોસરોડ 
* બાણશય્યા (૨૦૨૫)

### લઘુ નવલકથા
* તિમિરના પડછાયા (૧૯૬૯)
* એક પળની પરખ (૧૯૬૯)
* પાંચ ને એક પાંચ (૧૯૬૯) 
* મારે પણ એક ઘર હોય (૧૯૭૧)
* રેતપંખી (૧૯૭૪) 
* અવાજનો આકાર (૧૯૭૫)
* છેવટનું છેવટ (૧૯૭૬) 
* નીલિમા મૃત્યુ પામી છે (૧૯૭૭)
* પાછાં ફરતાં (૧૯૮૧) 
* ખરી પડેલો ટહુકો (૧૯૮૩)
* પગલાં (૧૯૮૩) 

### વાર્તાસંગ્રહ
* એ (૧૯૭૯)
* સાંજને ઉંબર (૧૯૮૩)
* એંધાણી (૧૯૮૯)
* બિલીપત્રનું ચોથું પાન (૧૯૯૪)
* ગાંઠે બાંધ્યું આકાશ (૧૯૯૮)
* અનુરાધા (૨૦૦૩)
* કોઈ વાર થાય કે...(૨૦૦૪)
* વર્ષા અડાલજાની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ (૧૯૯૨) (સં. ઈલા આરબ મહેતા)

### નાટકસંગ્રહ
* આ છે કારાગાર (૧૯૮૬)
* મંદોદરી (એકાંકી) (૧૯૯૮)
* તિરાડ (૨૦૦૩)
* શહીદ (૨૦૦૩)
* વાસંતી કોયલ (૨૦૦૬)

### નિબંધસંગ્રહ 
* પૃથ્વીતીર્થ (૧૯૯૪)
* આખું આકાશ એક પિંજરામાં (૨૦૦૭)

### પ્રવાસવર્ણન સંગ્રહ 
* નભ ઝૂક્યું (૨૦૦૨)
* ઘૂઘવે છે જળ (૨૦૦૨)
* શિવોહમ (૨૦૦૬)
* શરણાગત (૨૦૦૭)
* શુક્રન ઈજિપ્ત

### સંપાદન
* અમર પ્રેમકથાઓ

### અન્ય
* લાક્ષાગૃહ
* ત્રીજો કિનારો
* એની સુગંધ
* ન જાને સંસાર
* આનંદધારા
* તું છે ને!

## પારિતોષિક
* સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ (૧૯૯૫) - અણસાર (નવલકથા) માટે.
* સોવિયેટ લેન્ડ નેહરૂ એવોર્ડ (૧૯૭૬)
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિસદ એવોર્ડ (૧૯૭૨, ૧૯૭૫)
* ગુજરાતી સાહિત્ય એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૭, ૧૯૭૯, ૧૯૮૦)
* કનૈયાલાલ મુનશી એવોર્ડ (૧૯૯૭)
* રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક (૨૦૦૫)
* નંદશંકર મહેતા ચંદ્રક
* સરોજ પાઠક સન્માન
* ટૂંકી વાર્તાઓ માટે રામનારાયણ પાઠક એવોર્ડ

## અન્ય માધ્યમોમાં 
* તેમની નવલકથા મારે પણ એક ઘર હોય (૧૯૭૧) અને રેતપંખી (૧૯૭૪) એ ટૂંકી ટેલિવિઝન ધારાવાહિકમાં પ્રસ્થાપિત થયેલ છે.
* તેમની લઘુનવલકથા તિમિરના પડછાયા (૧૯૬૯) એ નાટક સ્વરૂપે અંદાજે ૧૦૦૦ જેટલા મંચ પર ભજવાઈ ચુક્યું છે.
* તેણીએ તેમના પિતા ગુણવંતરાય આચાર્યની નવલકથા દરિદ્રનારાયણ ને ધારાવાહિક અને નાટક સ્વરૂપે રૂપાંતર કર્યું છે.
* તેમની નવલકથા અણસાર (૧૯૯૨) પરથી એવોર્ડ વિજેતા ફિલ્મ *લેપરોઝી* બની છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
અનિલ જોશી

**અનિલ રમાનાથ જોશી** (૨૮ જુલાઇ ૧૯૪૦ – ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫) ગુજરાતી નિબંધકાર અને કવિ હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ગોંડલમાં થયો હતો. તેમણે  પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ અનુક્રમે ગોંડલ અને મોરબીમાં લીધું હતું. તેમણે ૧૯૬૪માં એચ.કે.આર્ટસ કૉલેજ, અમદાવાદથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયો સાથે વિનયનના સ્નાતક (બેચલર ઓફ આર્ટસ)ની પદવી મેળવી હતી.

ટૂંકી માંદગી બાદ ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ મુંબઈ ખાતે તેઓનું અવસાન થયું હતું.

## કારકિર્દી 
તેમણે ૧૯૬૨-૧૯૬૯ દરમિયાન હિંમતનગર, અમરેલીમાં શિક્ષક તરીકે ફરજ બજાવી હતી. ઉપરાંત તેઓ ૧૯૭૧થી ૧૯૭૬ સુધી ‘કૉમર્સ’ સામયિકના તંત્રી રહી ચુક્યા છે. તેઓ વાડીલાલ ડગલીના પી.એ. ૧૯૭૬-૭૭માં પરિચય ટ્રસ્ટમાં સહસંપાદક રહ્યા હતા. તેમણે ૧૯૭૭થી આજ સુધી મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં લેંગ્વેજ ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટમાં ગુજરાતી ભાષાના મુખ્ય સલાહકાર તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યા છે.

## સર્જન 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની વેબસાઇટ પર અનિલ જોષી 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૨૫માં મૃત્યુ
ઉમાશંકર જોશી

**ઉમાશંકર જોશી** ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા કવિ અને લેખક હતા. તેઓને ૧૯૬૭માં ભારતીય અને ખાસ કરીને ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમના ઉમદા પ્રદાન માટે જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના જીવન ઉપર રવિન્દ્રનાથ ટાગોર અને મહાત્મા ગાંધીની ભારે અસર હતી. તેઓ ગાંધી યુગના પ્રધાન સાહિત્યકાર હતા. તેઓએ સાહિત્યનાં અનેક ક્ષેત્રોમાં ખેડાણ કર્યું છે.

## અંગત જીવન 
તેઓ ગુજરાતના બામણા ગામે ૨૧ જુલાઈ ૧૯૧૧ (અષાઢ વદ ૧૦ વિ.સં. ૧૯૬૭) ના દિવસે જન્મ્યા હતા. તેમના માતાનું નામ નવલબેન અને પિતાનું નામ જેઠાલાલ કમળજી જોશી હતું. તેમના માતા - પિતાને કુલ નવ સંતાન હતા જેમાં ઉમાશંકર ત્રીજા ક્રમાંકે હતા. વયાનુક્રમે તેમના સંતાનોના નામ: રામશંકર, છગનલાલ, ઉમાશંકર, ચૂનીલાલ, પ્રાણજીવન, કાન્તિલાલ, જશોદાબેન, કેસરબેન, દેવેન્દ્ર. ૧૯૩૭માં તેઓનું લગ્ન જ્યોત્સનાબેન સાથે થયું. નંદિની અને સ્વાતિ તેમની પુત્રીઓ છે.

## શિક્ષણ 
ની સર પ્રતાપ હાઇ સ્કૂલ જ્યાં ઉમાશંકર જોશીએ અભ્યાસ કર્યો હતો]]
તેઓનું પ્રાથમિક શિક્ષણ બામણામાં અને માધ્યમિક શિક્ષણ ઇડરમાં થયું હતું. ૧૯૨૮માં અમદાવાદમાં ગુજરાત કોલેજથી મેટ્રિક કર્યું. તેઓ ૧૯૩૬માં અમદાવાદમાં ઇતિહાસ અને અર્થશાસ્ત્રના વિષય સાથે બી.એ. થયા અને ૧૯૩૮માં સંસ્કૃત અને ગુજરાતી વિષયો સાથે મુંબઈની એલ્ફિસ્ટન કોલેજમાંથી એમ.એ. ઉત્તીર્ણ કર્યું. એમ.એ.માં તેઓ પ્રથમ વર્ગમાં ઉત્તીર્ણ થયા.

## સર્જન
 ખાતે, જુલાઈ ૨૦૧૮]]

* મુખ્ય કૃતિ - નિશીથ (મધ્ય રાત્રિનો દેવતા)
* કવિતા- વિશ્વશાંતિ, ગંગોત્રી, નિશીથ, મહાપ્રસ્થાન, અભિજ્ઞા , સાતપદ, ધારાવસ્ત્ર, સમગ્ર કવિતા
* પદ્ય નાટકો - પ્રાચીના, મહાપ્રસ્થાન 
* એકાંકી- સાપના ભારા, હવેલી , શહીદ
* વાર્તાસંગ્રહો- શ્રાવણી મેળો, વિસામો , ત્રણ અર્ધું બે
* નિબંધ સંગ્રહ – ઉઘાડી બારી , ગોષ્ઠિ 
* સંશોધન – પુરાણોમાં ગુજરાત , 'અખો' એક અધ્યયન ; 
* વિવેચન – કવિની શ્રદ્ધા , અભિરુચિ 
* અનુવાદ – શાકુંતલ, ઉત્તર રામચરિત
* ચિંતન - ઇશાવાસ્યોપનિષદ
* પ્રવાસ - યુરોપયાત્રા (અંગ્રેજી)
* બાળગીત -  સો વરસનો થા
* સંપાદન - કલાન્ત કવિ (કવિ બલાશંકરનાં કાવ્યો)
* તંત્રી -  'સંસ્કૃતિ' ૧૯૪૭-૧૯૮૪, બુદ્ધિપ્રકાશ

## પુરસ્કારો 
]]
* જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર - ૧૯૬૭
* રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક - ૧૯૩૯
* નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક - ૧૯૪૭
* ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક - ૧૯૬૩
* સોવિએત લેન્ડ નહેરૂ એવોર્ડ - ૧૯૭૩

## સભ્યપદ/હોદ્દાઓ
* સભ્ય - નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ -  ૧૯૬૫
* સભ્ય - કેન્દ્રીય ભાષા સલાહકર સમિતિ - ૧૯૬૬
* પ્રમુખ - ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ - ૧૯૬૮
* પ્રમુખ - સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ-ગુજરાતી - ૧૯૭૮-૧૯૮૨
* કુલપતિ - ગુજરાત યુનિવર્સિટી - ૧૯૭૦
* રાજ્યસભાના સભ્ય - ૧૯૭૦-૧૯૭૬
* કુલપતિ, વિશ્વભારતી યુનિવર્સિટી - શાંતિનિકેતન - ૧૯૭૯-૧૯૮૨
* પ્રમુખ - દિલ્હી સાહિત્ય અકાદમી - ૧૯૭૮-૧૯૮૩

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ઉમાશંકર જોશીની અધિકૃત વેબસાઇટ ‍‍‍(અર્કાઇવ.ઓર્ગ પરથી સંગ્રહિત‌)
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય
* ઉમાશંકરની કવિતાઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
બાણભટ્ટ

**બાણભટ્ટ** () એ સંસ્કૃત ભાષાના વિદ્વાન સાહિત્યકારો પૈકીનું એક જાણીતું નામ છે. બાણભટ્ટ રાજા હર્ષવર્ધનના શાસનમાં રાજકવિ (દરબારી કવિ) હતા. બાણભટ્ટનો સમય ઈ.સ. સાતમી શતાબ્દી છે. આ સમયકાળમાં સંસ્કૃત સાહિત્યની મોટા પાયે પ્રગતિ થઈ હતી. એમના પિતાનું નામ ચિત્રભાનુ તથા માતાનું નામ રાજદેવી હતું. એમનો જન્મ હિરણ્યવાક્ષુ નદીના (હાલ સોન નદી) તટ પર વસેલા પૂતિકુટા નામના ગામમાં વાત્સ્યાયન ગોત્રના માઘ બ્રાહ્મણને ત્યાં થયો હતો.

## સર્જન 
બાણભટ્ટ દ્વારા રચવામાં આવેલા પ્રમુખ ગ્રંથો *હર્ષચરિત્ર* તથા *કાદમ્બરી* છે. આ બન્ને ગદ્ય કાવ્ય-ગ્રંથ ઉપરાંત *મુકૂટાડિતક*, *ચણ્ડીશતક* અને *પાર્વતી-પરિણય* પણ બાણભટ્ટની રચનાઓમાં મહત્વની ગણાય છે.

## સન્માન 
આ પ્રખર સાહિત્યકારની સ્મૃતિમાં હાલમાં હરિયાણા સંસ્કૃત અકાદમી તરફથી "મહાકવિ બાણભટ્ટ પુરસ્કાર" એનાયત કરવામાં આવે છે. આ પુરસ્કાર સંસ્કૃત ભાષામાં ઉત્તમ યોગદાન કરનારને આપવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* .
* 

શ્રેણી:સંસ્કૃત
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:સંસ્કૃત કવિઓ
પરબ

**પરબ** વિનામુલ્યે પાણી વિતરણની વ્યવસ્થા છે, જ્યાંથી રાહદારી નાત-જાતનાં ભેદભાવ વગર પાણી પી શકે છે. સામાન્ય રીતે આવી પરબોનું સંચાલન સખાવતી સંસ્થાઓ, વ્યક્તિગત દાતાઓ અથવા કોઇ સંંત અથવા ધાર્મિક સ્થળોની જગ્યાએ થતું હોય છે.

ગુજરાત ઉપરાંત રાજસ્થાનમાં આવી પરબો ઠેર ઠેર જોવા મળે છે.

## સંદર્ભ
જયંત ખત્રી

**જયંત ખત્રી** (૨૪ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૦૯ - ૬ જૂન,૧૯૬૮) ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતા વાર્તાકાર હતાં.

## જીવન 
જયંત ખત્રીનો જન્મ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાનાં મુન્દ્રા ખાતે ૨૪ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૦૯ના રોજ થયો હતો. ભૂજમાં તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવ્યું અને માધ્યમિક શિક્ષણ તેઓએ મુંબઇની ન્યૂ ભરડા હાઈસ્કૂલમાંથી કર્યું. ૧૯૩૫માં મુંબઈ નેશનલ મેડિકલ કોલેજમાંથી એલ.સી.પી.એસ.ની ડિગ્રી મેળવી શરૂઆતનાં વર્ષોમાં ત્યાં જ અને પછી માંડવી (કચ્છ)માં દાકતરી વ્યવસાય કર્યો. ભૂજ અને મુંબઇમાં શ્રમજીવીઓની વચ્ચેના વસવાટને કારણે તે વર્ગના જીવનની વિષમતાઓનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ તેમને થયો હતો. તેઓ નાવિક મંડળ, કચ્છ-માંડવી તથા માંડવી નગરપાલિકાના પ્રમુખ પણ રહી ચુક્યા હતા.

૬ જૂન, ૧૯૬૮ને દિવસે કેન્સરથી તેમનું માંડવીમાં અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
### વાર્તાસંગ્રહ 
* *ફોરાં* (૧૯૪૪)
* *વહેતાં ઝરણાં* (૧૯૫૨) 
* *ખરા બપોર* (મરણોત્તર, ૧૯૬૮)

### પારિતોષિક 
તેમણે સાહિત્ય ક્ષેત્રમાં કરેલા પ્રદાન બદલ તેમનું *ઉમાસ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક*થી સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના સંગ્રહમાંથી

શ્રેણી:૧૯૦૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૮માં મૃત્યુ
કાકા ચાલે વાંકા

**કાકા ચાલે વાંકા** અમદાવાદ દૂરદર્શન પરથી પ્રસારિત કરવામાં આવેલી ગુજરાતી ધારાવાહિક શ્રેણી હતી. આ હાસ્યરસપ્રચુર ગુજરાતી ધારાવાહિક ખુબ જ લોકપ્રિય બની હતી. આ ધારાવાહિકની મુખ્ય ભુમિકા એટલે કે કાકા તરીકેના પાત્ર માટે દિનેશ શુક્લ નામના કલાકારે અદા કરી હતી. આ ઉપરાંત રાજસ્થાની ફિલ્મોના લોકપ્રિય અભિનેતા શનિ અગ્રવાલે પોતાની અભિનય કારકિર્દીની શરુઆત આ ધારાવાહિકથી જ કરી હતી. શ્રેણીનું નિર્માણ હસમુખ ભાવસારે કર્યું હતું.

આ ધારાવાહિકની લોકપ્રિયતાને કારણે આ નામનું એક નાટક પણ પ્રદર્શિત થઇ ચુક્યું છે. આ નાટક પણ હાસ્યપ્રધાન વિષયવસ્તુ ધરાવે છે.

## પાત્રો અને કલાકારો 
* કાકા: દિનેશ શુક્લ
* સુંદર માસ્તર: શનિ અગ્રવાલ
* કાકી: ભાવિની જાની
* દિગ્દર્શક: હર્ષ્જીત ઠક્કર
* ગીતકાર: રાહી ઓધારિયા

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મનોરંજન
શ્રેણી:ધારાવાહિક