open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
અરુણાચલ સ્કાઉટ્સ

અરુણાચલ સ્કાઉટ્સ ભારતીય ભૂમિસેનાની એક પાયદળ રેજિમેન્ટ છે. તે અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભારતની તિબ્બત સરહદનું રક્ષણ કરવા માટે ઉભી કરવામાં આવી છે. તે પહાડી યુદ્ધમાં કુશળતા ધરાવે છે.

## ઈતિહાસ 
લદ્દાખ સ્કાઉટ્સની પ્રમાણે ચીન સરહદનું રક્ષણ કરવા માટે અરુણાચલ સ્કાઉટ્સની રચના કરવાનો પ્રસ્તાવ સૌપ્રથમ ભૂતપૂર્વ સૈન્ય વડા અને તત્કાલીન અરુણાચલ પ્રદેશના રાજ્યપાલ જનરલ જે જે સિંઘ દ્વારા ૨૦૦૮માં મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવને મંત્રીમંડળ દ્વારા ૨૦૦૯માં સ્વીકારવામાં આવ્યો. નવી પલટણ આસામ રેજિમેન્ટમાંથી ઉભી કરવામાં આવી. સૌપ્રથમ પલટણ ૨૦૧૦માં ઉભી કરવામાં આવી અને બીજી ૨૦૧૨માં ઉભી કરાઈ. ૧લી પલટણને પ્રાથમિક કાર્યક્ષેત્ર તરીકે વિસ્તારમાં તૈનાત અન્ય રેજિમેન્ટ અને ભારત-તિબ્બત સીમા પોલીસની મદદથી અરુણાચલ પ્રદેશની તિબ્બત સીમાની રક્ષાનું સોંપાયું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અરુણાચલ પ્રદેશ
આસન

**આસન** અથવા **યોગાસન** એ ભારતની પ્રાચીન અને સમગ્ર વિશ્વમાં લોકપ્રિય થયેલી યોગવિદ્યાનો એક ભાગ છે. પતંજલીના રાજયોગનું ત્રીજું અને હઠયોગનું પ્રથમ અંગ છે. આસનમાં શરીરને વિવિધ અવસ્થાઓમાં બેસાડવા કે સુવાડવાની ક્રિયાઓ છે. દરેક આસનના જુદા-જુદા પ્રકારના ફાયદાઓ છે. જો સાવધાની ન રાખવામાં આવે તો નુકસાનકારક પણ સાબિત થઇ શકે છે. આસનના અભ્યાસ દ્વારા શારીરિક અને માનસિક સ્થિરતા, આરોગ્ય તથા સ્ફુર્તિ ઉત્પન્ન થાય છે.
## ઉત્પત્તિ અને અગત્યતા
પ્રાચીનકાળમાં ભારતમાં ૠષિમુનીઓ જંગલ, હિમાલય, ગુફાઓ કે નદી કાંઠે આશ્રમ બાંધીને એકાંત સ્થળોએ ઇશ્વરની પ્રાપ્તિ કે આત્મસાક્ષાત્કાર માટે સાધના કરતા હતા. જુદા-જુદા રોગ સાધનામાં મોટું વિઘ્ન છે તેમજ કપરી સાધનાઓ કરવા અને યોગના અમુક પ્રકારના પ્રયોગો કરવા માટે સારા શારીરિક સૌષ્ઠવની જરુર પડે છે એ જરૂરિયાતને સંતોષવા માટે ભારતના ૠષીઓ દ્વારા જુદા-જુદા આસનોની શોધ કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

આજના સમયમાં માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં યોગાસનો કરવામાં આવે છે. વિશ્વ યોગ દિવસની ઊજવણી પણ શરુ કરવામાં આવી છે. યોગાસનોથી શરીર ખડતલ અને મજબૂત બને છે તેમજ જુદા-જુદા આસનોથી અનેક પ્રકારના ફાયદાઓ થાય છે. તે આસનોની અગત્યતા છે.
## રીત/પદ્ધતિ
સામાન્ય રીતે વહેલી સવાર અથવા તો સંધ્યાના સમયને યોગાસનો કરવા માટે  અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. ભોજન કર્યાના છ કલાક અને પાણી પીધાના ત્રણ કલાક પછી ભુખ્યા પેટે આસન કરવામાં આવે છે. વહેલી સવારે સ્નાન કરીને કે સ્નાન કર્યા વગર એમ બન્ને રીતે આસનો કરી શકાય છે. જ્યારે કોઇપણ એક જ આસનમાં વ્યક્તિ સતત ત્રણ કલાક સુધી એની એ જ સ્થિતિમાં સ્થિર રહી શકે ત્યારે આસન સિદ્ધ થયું એમ માનવામાં આવે છે. યોગસાધના માટે આસનો કરતા સાધકો માટે સર્વપ્રથમ આસન સિદ્ધ કરવું ખૂબ જ જરુરી માનવામાં આવે છે. જ્યારે સામાન્ય લોકો  ઇચ્છિત ફાયદા સારુ ઇચ્છિત સમય સુધી જે તે આસન કરી શકે છે. બાળકો અને સગર્ભાઓને આસન કરવાથી ફાયદાના બદલે નુકસાન થવાની પણ સંભાવના રહે છે. અનુભવી વ્યક્તિ કે ગુરુના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ આસનો કરવાથી વધુ લાભકારક સાબિત થાય છે. પોતપોતાની પ્રકૃતિ તેમ જ શારીરિક યોગ્યતા પ્રમાણે દરેકે જુદાં-જુદાં આસનોનો આધાર લઈ શકે છે. આસનોનો પણ કોઈ નિશ્ચિત કે એકસરખો ક્રમ હોતો નથી. કેટલાંક આસનો અમુક સાધકોને ઉપયોગી થાય છે જ્યારે કેટલાંક તેણે ટાળવા પણ પડે છે.

## પ્રમુખ આસનો
મુખ્યત્વે ૮૪ પ્રકારના યોગાસનોનું વર્ણન જુદા-જુદા યોગગ્રંથોમાં કરવામાં આવ્યું છે. તે પૈકી મુખ્ય/પ્રધાન આસનો નીચે મુજબ છે:-
*સિદ્ધાસન
*મત્સ્યેન્દ્રાસન
*વજ્રાસન
*ધનુરાસન
*મત્સ્યાસન
*મયૂરાસન
*હલાસન
*સર્વાંગાસન
*પશ્ચિમોત્તાનાસન
*શલભાસન
*ભુજંગાસન
*પદ્માસન
*શીર્ષાસન

## ફાયદાઓ
*આસનોના અભ્યાસથી શરીર અને મન પણ મજબુત બને છે.
*જુદા-જુદા આસનોથી જુદા-જુદા વિકારો વાત, પિત્ત અને કફનું શમન થતાં શરીર નિરોગી રહે છે.
*જુદા જુદા આસનોથી અમુક ચોક્કસ રોગો મટે છે.
*શરીર સુદ્રઢ અને સ્ફુર્તિલું બને છે તેનાથી કાર્યશક્તિમાં પણ વધારો થાય છે.
*બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવામાં મદદ મળે છે.
*આસનની સાથેસાથે જો ઉત્તમ પ્રકારના ભાવો કે વિચારોનો આધાર લેવામાં આવે તો માનસિક અથવા આત્મિક રીતે પણ લાભ થાય છે.
*આસનોનો લાભ પુરૂષોની પેઠે સ્ત્રીઓ પણ લઈ શકે છે ને સ્ત્રીઓને માટે પણ એ એટલાં જ ઉપયોગી છે.
*યોગમાં આસનો કેવળ શરીર સુધારણાની કસરત નથી, પણ મનને સ્વસ્થ તેમ જ મજબૂત બનાવવા માટેની પ્રાણવાન પ્રક્રિયા છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* 
* યોગાસનોની સમજ આપતા લેખો
* યોગાસનો શીખતા પહેલા આટલું જાણો

શ્રેણી:યોગ
મૂલ બંધ

**મૂલ બંધ** () એ ભારતની પ્રાચીન યોગવિદ્યાનો એક ભાગ છે. યોગીઓ દ્વારા મૂલ બંધ, ઉડ્ડિયાન બંધ અને જાલંધર બંધ એમ ત્રણ પ્રકારના બંધો કરવામાં આવે છે. આ બંધ કરવાથી જુદા-જુદા પ્રકારના ફાયદાઓ થાય છે અને યોગની સિદ્ધિ માટે પણ આ બંધ ઘણા જ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
## નામની વ્યૂત્પતિ
સંસ્કૃતમાં મૂલ શબ્દનો અર્થ વૃક્ષના મૂળિયા કે ચોઇ વસ્તુનો આધાર એમ માનવામાં આવે છે. યૌગિક રીતે મૂલ શબ્દ કરોડરજ્જુની છેક નીચેનો ભાગ કે છેડો એ અર્થમાં વાપરવામાં આવે છે. આ બંધ યૌગિક રીતે શરીરના સાત કેન્દ્રો પૈકી સૌથી નીચેના કેન્દ્ર કે મૂળ સાથે સંચળાયેલો હોવાથી તેને મૂલ બંધ કહેવામાં આવે છે.
## રીત
પદ્માસન, સિદ્ધાસન કે અનૂકુળ આવે તેવા સુખાસનમાં બેસીને મૂલ બંધ કરી શકાય છે. બેઠક લીધા બાદ બન્ને હાથ સીધા કરીને ઘુંટણ પર ટેકવી ઊંડો શ્વાસ લઇને શ્વાસને બહાર કાઢો. જ્યારે શ્વાસને બહાર કાઢવામાં આવે ત્યારે શરીરનો મળ વિસર્જનનો જે ભાગ એટલે કે ગુદા ભાગને સંકોચવાનો હોય છે. શ્વાસની ક્રિયા અને ગુદા ભાગને સંકોચવાની ક્રિયા એક સાથે જ કરવાની હોય છે. નાસિકા વાટે શ્વાસ અંદર ભરવો અને પછી બહાર કાઢવો. શ્વાસ બહાર કાઢ્યા બાદ ફરીથી શ્વાસ અંદર ભરવાના બદલે તેને બહાર જ રોકી રાખવો. જેટલો સમય રહી શકાય તેટલા સમય માટે શ્વાસને બહાર જ રોકી રાખવો. યોગની ભાષામાં શ્વાસ થંભાવી દેવાની પ્રક્રિયાને કુંભક કહેવામાં આવે છે. શ્વાસને રોકી રાખવાની સાથે ગુદાના સ્નાયુઓને પણ સંકોચી રાખવા એટલે તમે મૂલ બંધ કર્યો કહેવાશે. જ્યારે શ્વાસને બહાર રોકવાનું મુશ્કેલ બની જાય એટલે કે હવે ફરીથી શરીરમાં શ્વાસ ભર્યા વગર ચાલે જ નહીં ત્યારે શ્વાસ અંદર ભરવો અને ગુદા પરની પકડ પણ છોડી દેવી એટલે કે સંકોચેલ હતા તે ગુદાના સ્નાયુઓને સંકોચવાનું બંધ કરી દેવું. શ્વાસ અંદર ભરી લીધા બાદ ફરી શ્વાસ બહાર છોડવા સમયે એ ક્રિયાની સાથે ફરી ગુદાના સ્નાયુઓને પણ સંકોચો અને અગાઉની જેમજ સ્નાયુઓને સંકોચી રાખીને સાથે શ્વાસને પણ બહાર રોકી રાખવાની ક્રિયા કરો. ફરી શ્વાસ અંદર ભરવો પડે ત્યારે સ્નાયુઓનું સંકોચન છોડી દો.

આ રીતે ઓછામાં ઓછા પાંચ વખત રોજ મૂલ બંધ કરવાનો હોય છે. મૂલ બંધ કરવા માટે પદ્માસન કે સિદ્ધાસન ઉપયોગી છે પણ એ જ આસનમાં આ બંધ કરવો જોઇએ એવો કોઇ નિયમ નથી. અનુકૂળતા મુજબ સૌતા સુતા પણ આ બંધ કરી શચાય છે પણ ઉપરોક્ત બે આસનોમાં શરીરનો ગુદા ભાગ જમીન સાથે જકડાયેલો હોવાથી તેને સંકોચવામાં સરળતા રહે છે. ગુદા ભાગને સંકોચવો એટલે કે મળ વિસર્જન સમયે મળને બહાર કાઢવા માટે એ ભાગ ફેલાય છે જ્યારે આ બંધમાં તેનાથી બરાબર ઊલટી પ્રક્રિયા કરવાની હોય છે એટલે કે એ ભાગને અંદરની તરફ સંકોચવાનો હોય છે.
## ફાયદાઓ
*મૂલ બંધ કરવાથી ગુદા માર્ગના સ્નાયુઓને કસરત મળે છે.
*પ્રોસ્ટેટ ગ્લાન્ડ અને ટેસ્ટીસ ને લાભ થાય છે.
*જેને પાઇલ્સની બિમારી હોય તો તેને આ બંધ કરવાથી મટી જાય છે.
*મૂલ બંધ દ્વારા અપાન વાયુ કરોડરજ્જુના તળીયાથી ઉપરની તરફ ધકેલાય છે.
*યોગસાધનામાં કુંડલિની શક્તિના જાગરણ માટે આ બંધ ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
## આ પણ જૂઓ
*ઉડ્ડિયાન બંધ
*જાલંધર બંધ
શ્રેણી:યોગબંધ
જાલંધર બંધ

**જાલંધર બંધ** () એ ભારતની પ્રાચીન યોગવિદ્યાનો એક પ્રકાર છે. યોગની વિવિધ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવા માટે આ બંધનું ઘણું જ મહત્વ છે.
## વ્યુત્પત્તિ
સંસ્કૃતમાં જાલ શબ્દનો  ગુંચળું કે જાળું એવો અર્થ થાય છે અને ધરનો અર્થ ધારણ કરવું કે ટેકો આપવો એવો થાય છે. જાલંધર બંધ નાડીઓના સમૂહ કે ગુંચળાને ઊર્ધ્વ કરવામાં કે ઉપર ઊઠાવવામાં સહાય કરે છે તેથી તેને જાલંધર બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

## રીત
જાલંધર બંધ યોગની વિવિધ ક્રિયાઓ દરમ્યાન કરવામાં આવે છે અને પદ્માસન, સિદ્ધાસન કે કોઇપણ અનુકૂળ આસનમાં કરી શકાય છે.

પ્રથમ સ્વચ્છ આસન પર કોઇપણ અનુકૂળ આસનમાં બેસો. ટટ્ટાર બેસીને માથુ સહેજ આગળની તરફ નમાવો અને દાઢીને છાતી પર ત્રિકોણ આકારનો ભાગ છે ત્યાં સુધી અડાડી દો અને બન્ને ખભાને ઉપરની તરફ ખેંચો. આમ કરવાથી કરોડરજ્જુ સીધી થશે અને ઉપરની તરફ ખેંચાશે. આ સમયે શ્વાસ બહાર કાઢીને કુંભક કરો એટલે કે શ્વાસને બહાર જ રોકી રાખો. આ ક્રિયાની સાથે જીભને અંદરની તરફ વાળી તાળવાની ઉપરના ભાગમાં ઉંધી લગાવો જેથી ગળાની શરૂઆતમાં આવેલ શ્વસનમાર્ગના છિદ્રો અવરોધાય. આંતરિક રીતે જીભથી જીહ્વાબંધ દ્વારા અને બાહ્ય રીતે હડપચીને પ્રાણને રોકો.

જ્યાં સુધી શ્વાસને બહાર રોકી શકો તેટલો સમય આ બન્ને ક્રિયાઓ કરવી. જ્યારે એમ લાગે કે હવે વધુ વખત સુધી શ્વાસને બહાર રોકી શકાશે નહીં, શ્વાસ અંદર ભરવો જ પડે એમ લાગે ત્યારે જીભને છોડી દેવી અને હડપચીનો ભાગ છાતી પર અડાડ્યો છે તેને પણ ઉપર લઈ લેવો. આ રીતે પાંચેક વખત જાલંધર બંધ કરવો.

## ફાયદા
*કંઠ પ્રદેશમાં સહેજ દબાણ આપવાને કારણે આ બંધથી થાયરોઈડ ગ્રંથિને મદદ મળે છે. એ ગ્રંથિથી શરીરના વિવિધ અગત્યના કાર્યો માટે જરૂરી અંતઃસ્ત્રાવોનું નિયંત્રણ થતું હોવાથી શરીરની અગત્યની પ્રક્રિયાઓ જેવી કે હૃદયના ધબકારાનો દર, મસ્તિષ્ક પ્રદેશમાં થતી કેટલીક સ્વૈચ્છિક ક્રિયાઓ વગેરેમાં સુધારો થાય છે. 
*પાન અને અપાન વાયુનું નિયંત્રણ કરી પ્રાણને સુષુમ્ણા નાડીમાં પ્રવેશ કરી ઉર્ધ્વગામી કરવાની અગત્યની પ્રક્રિયા માટે આ બંધ ખૂબ જ અગત્યનો છે.
*આ બંધ કરવાથી કુંડલિનીનું જાગરણ અને તેનું ઉર્ધ્વગમન થાય છે.
## આ પણ જૂઓ
*ઉડ્ડિયાન બંધ
*મૂલ બંધ
શ્રેણી:યોગબંધ
ઉડ્ડિયાન બંધ

**ઉડ્ડિયાન બંધ** () એ ભારતની પ્રાચીન યોગવિદ્યાનો એક ભાગ છે. ઉડ્ડિયાન બંધનો રોજ નિયમિત અભ્યાસ કરવામાં આવે તો લાંબા સમય સુધી યુવાન રહી શકાય છે અને વૃદ્ધ પણ પુન: યુવાન જેવી સ્ફુર્તિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
## વ્યૂત્પતિ
સંસ્કૃતમાં ઉડ્ડિયાન શબ્દનો અર્થ ઊડવું કે ઉર્ધ્વ ગમન એવો થાય છે. બંધની આ પ્રક્રિયામાં પેઢાંના સ્નાયુઓને એકસાથે અંદરની તરફ અને ઉપરની દિશામાં ખેંચવામાં આવે છે. એથી આ બંધને ઉડ્ડિયાન બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
## રીત
સામાન્ય રીતે મોટા ભાગના અભ્યાસુઓ દ્વારા ઉભડક બેસીને આ બંધ કરવામાં આવે છે. જો કે સુતા સુતા કે શીર્ષાસન દરમ્યાન પણ આ બંધ કરી શકાય છે. ઊભા રહીને પણ થઈ શકે છે.

એક પ્રચલિત રીત મુજબ પ્રથમ બે પગની વચ્ચે એક ફૂટ જેટલી જગ્યા રહે એ રીતે ઊભા રહો. ત્યારબાદ સહેજ વાંકા નમીને ધુંટણમાંથી પગને વાળીને ખુરશી પર બેઠા હો ત્યારે જે સ્થિતિ હોય એ રીતે હવામાં (ખુરશીનો આધાર લીધા વગર) ઊભા રહો. બંને ખભા અને છાતી ટટ્ટાર, વિકસેલા અને આગળ તરફ રાખવા. હવે ઊંડો શ્વાસ લો અને તેને નાસિકા વાટે સહજ રીતે બહાર કાઢો. શ્વાસ બહાર કાઢ્યા બાદ ફરીથી શ્વાસ અંદર ભરવાના બદલે તેને બહાર જ રોકી રાખવો અને એ સ્થિતિમાં-શ્વાસ બહાર રોકી રાખીને-જ્યાં સુધી રહી શકાય ત્યાં સુધી રહેવા માટે પ્રયત્ન કરવો. સાથે સાથે નાભિના ઉપરના તથા નીચેના પેટના ભાગને બરડાને અડી જાય એવી રીતે સહેજ બળપૂર્વક અંદર અને ઉર્ધ્વ તરફ ખેંચો. ઉરોદરપટલના સ્નાયુઓ આ રીતે અંદર ખેંચવાથી અંતર્ગોળ ખાડા જેવું પેટ પર દેખાશે અને પેટ જાણે કરોડરજ્જુને અડી જવા અંદરની તરફ ગયું હોય એવું અનુભવાશે. આને  ઉડ્ડિયાન બંધ કર્યો એમ કહેવાય છે. 

ઉડ્ડિયાન બંધ કરતી વખતે મૂલ બંધ કરવો જરુરી છે એટલે પેટની સાથે ગુદાના સ્નાયુઓને પણ અંદરની તરફ સંકોચવા. જ્યાં સુધી શ્વાસને બહાર રોકી શકો તેટલો સમય આ બન્ને બંધ કરવા જોઇએ. શ્વાસ અંદર ભરો ત્યારે બંધ છોડી દેવા. આ રીતે રોજ ઓછામાં ઓછા પાંચ વખત આ બંધ કરવો જોઇએ.

આ બંધ કરનારે ખાસ યાદ રાખવું કે, આ બંધ ખાલી પેટે અને એ પણ શૌચ ક્રિયા કરી લીધા બાદ જ કરવો જોઇએ. તેથી સવારના સમયે શૌચ ગયા પછી જ એ કરવો અને એ પહેલા ચા કે પાણી પણ ન પીધા હોવા જોઇએ. અન્યથા નુકસાન થવા સંભાવના રહે છે.
## ફાયદાઓ
*ઉડ્ડિયાન બંધ દરમ્યાન પેટના સ્નાયુઓને કસરત મળે છે એથી પાચનતંત્ર વધુ કાર્યક્ષમ બને છે.
*લાંબા કાળ સુધી ઉડ્ડિયાન બંધ કરવામાં આવે તો  ચીર યૌવનની પ્રાપ્તિ થાય છે. વૃદ્ધ પણ તરુણ જેવો દેખાય છે. વૃદ્ધાવસ્થાની અસરોને ટાળી શકાય છે.
*ઉરોદરપટલના સ્નાયુઓની કાર્યક્ષમતામાં વૃદ્ધિ થાય છે. જેને કારણે શ્વાસની ક્રિયા વધુ સારી રીતે કરી શકાય છે. અને શ્વસનતંત્રની ક્ષમતા સુધરતા લોહીના અભિસરણની પ્રક્રિયા પણ વધુ સારી રીતે થાય છે. જેથી કરીને, પેટ, યકૃત, બરોળ કીડની, સ્વાદુપિંડ તથા તેની આસપાસના અવયવો અને ગ્રંથિઓની કાર્યક્ષમતા સુધરે છે.
*આ બંધ કરવાથી મનની શાંતિનો અનુભવ કરી શકાય છે.
*નિયમિત આ બંધ કરવાથી લાંબુ આયુષ્ય ભોગવી શચાય છે.
## આ પણ જૂઓ
*મૂલ બંધ
*જાલંધર બંધ
શ્રેણી:યોગબંધ
ટિપ્પણી નૃત્ય

**ટિપ્પણી** અથવા **ટીપણી નૃત્ય**એ એક લોકનૃત્ય છે. તેનું ઉદ્ગમ ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્રમાંના ચોરવાડ પ્રદેશમાં થયું હતું.

## વ્યુત્પત્તિ 
*ટીપણી* લાકડાની ૧૭૫ સેમી લાંબી લાકડીની બનેલી હોય છે જેને એક છેડે લાકડાનો અથવા ધાતુનો ઘનાકાર ટુકડો હોય છે, જેને *ગરબો* કહે છે. પ્રાચીન સમયમાં બાંધકામના પાયાને અથવા ઉપરના માળમાં વપરાયેલા ચૂનાના ગારાને ટીપી ટીપી મજબૂત બનાવવા માટે ટીપણી વપરાતી. ટીપવાના કામમાં આવતી એકવિધતાને રોચક બનાવવા માટે તે સાથે નૃત્ય કરવામાં આવતું. પથ્થર તોડીને જમીન સપાટ કરનારી કોળી જાતિના લોકોએ આ નૃત્યની શરૂઆત કરી.

## નૃત્ય 
આ નૃત્ય માત્ર સ્ત્રીઓ દ્વારા જ કરવામાં આવતું હતું. આ નૃત્યમાં ટીપવાનું કાર્ય કરતી મહિલાઓ સામસામી હરોળમાં ઊભી રહી લોક ગીતો ગાતી નૃત્યો કરતી. આ સાથે સંગીત ઉત્પન્ન કરવા તુરી અને થાળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો. આ સિવાય નૃત્યમાં ઝાઝ, મંજીરા, તબલા, ઢોલ અને શરણાઈ પણ વપરાય છે. કાર્ય સિવાય ઉત્સવો અને લગ્નપ્રસંગે પણ આ નૃત્ય કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં લોકનૃત્યો
નારોલ

**નારોલ** અમદાવાદ સીટી (પૂર્વ) તાલુકામાં આવેલો અમદાવાદ શહેરનો એક વિસ્તાર છે.
ધીણોધર ટેકરીઓ

**ધીણોધર ટેકરીઓ** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના નખત્રાણા તાલુકાના નાની અરલ ગામની નજીક આવેલી ટેકરીઓ છે. આ ટેકરીઓ પર્યટન સ્થળ અને યાત્રાધામ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

## ભૂગોળ 
ધીણોધર ટેકરીઓ સમુદ્ર સપાટીથી ૩૮૬ મીટર ઉંચાઈ ધરાવતો એક નિષ્ક્રીય જ્વાળામુખી છે.

## ધોરમનાથ મંદિર 
આ ટેકરીઓના સૌથી ઊંચા શિખર ઉપર અમુક અંશે જર્જરિત એક શિખરબંધ મંદિર છે. આ મંદિર ચૂનાના પથ્થરો અને ગારાથી બનાવેલું છે તેના પર સિમેંટનું પ્લાસ્ટર કરેલું છે. આ મંદિરનું બાંધકામ ઈ.સ. ૧૮૨૧માં (સવંત ૧૮૭૭)માં બ્રહ્મક્ષત્રિય શેઠ સુંદરજી શિવજીએ કરાવેલું હતું. આ મંદિર પૂર્વમુખી અને તેને કોઈ દરવાજા નથી. આ મંદિર ચોરસાકાર છે જેની લંબાઈ ૫૩⁄૪ ફૂટ છે અને ઊંચાઈ ૬ ફૂટ છે. તેનો પ્રવેશ ૪ ૧/૨ ફૂટ ઈંચો અને ૨ ફૂટ પહોળો છે. આ મંદિર ધોરમનાથ કે ધરમનાથને સમર્પિત છે, તેમને માંડવીનો વિનાશ કર્યા બાદ, જીવહાનિ પર ખૂબ પસ્તાવો થયો હતો અને તેના પ્રાયશ્ચિત સ્વરૂપે તેમણે કોઈક એકલવાયી ટેકરી પર ઊંધે માથે ઊભા રહેવાનો નિશ્ચય કર્યો હતો. ઉત્તર દિશામાં ચાલતાં ચાલતાં તેમને જે સૌથી ઊંચી ટેકરી દેખાઈ તેના પર તે ચઢવા માંડ્યા. પણ જેમ જેમ તે ચઢતા ગયા તેમ તેમ તેમના પાપના ભારથી દબાતી હોય તેમ તે ટેકરી નાની થતી ગઈ અને આમ નાનાઓ (નાનકડો) ટેકરી બની. આ જોઈ તેમણે બીજી ટેકરી પસંદ કરી તેની ઉપર ચઢવાનું શરૂ કર્યું, પણ તેના પસ્તાવાનો ભાર ન ખમી શકતા તેના ટુકડા થતાં તે "જોર્યો" (તુટેલો) નામની ટેકરી બની. આમ થતાં તેમણે ત્રીજી ટેકરી પર ચઢવાનું શરૂ કર્યું, પણ આ ટેકરી પર તે ઉલટા ચઢ્યા, આથી આ ટેકરી તેનો ભાર સહન કરી ગઈ આથી તેનું નામ ધીણોધર (ધૈર્ય કે ધીરજ ધરનાર) પડ્યું. આ ટેકરી પર આવેલા એક શંકુ આકારના પથ્થર પર તે બાર વર્ષ ઊંધા માથે ઊભા રહ્યા. તે દરમ્યાન એક ચારણ મહિલા તેમને દૂધ પાતી રહી. તેમનું તપ જોઈને દેવો પ્રસન્ન થયા અને એક દેવ મંડળને તેની પાસે મોકલ્યું, જેણે તેમની તપસ્યા અટકાવવા વિનંતિ કરી. ધોરમનાથે જણાવ્યું કે, આંખો ખોલીને  જોતા જે સ્થળે તેમની દ્રષ્ટી સૌ પ્રથમ પડશે તે ધરતી ઉજ્જડ બની જશે, આથી દેવોએ તેમને દરિયા પર દ્રષ્ટિ માંડવા કહ્યું. તેમ કરતાં તે સ્થળનો દરિયો સુકાતાં ત્યાં કચ્છનું રણ બન્યું. તે દરિયો સુકાતાં ઘણાં સમુદ્રી જીવ, માછલાં આદિનો નાશ થતા તેની કીર્તિને હાનિ પહોંચશે એમ જણાતા તેમણે પોતાની દ્રષ્ટી ફેરવી નાખી અને ટેકરી પર દ્રષ્ટીપાત કર્યો. એ સાથે જ તે ટેકરીના બે ટુકડા થઈ ગયાં. ત્યાર બાદ ધોરમનાથ નીચે આવ્યાં અને પોતાની ધૂણી ધખાવી, એક મઠ બાંધી કનફટ (ફાટેલા કાનવાળા) સંપ્રદાય શરૂ કર્યો.

## પ્રવાસન 
ધોરમનાથના મંદિરને કારણે આ સ્થળ યાત્રાધામ તરીકે વિકસ્યું છે.

ધીણોધરની ટેકરી ઉપરથી જોતાં કચ્છના રણ અને છારી ઢંઢના કળણનું સુંદર દ્રશ્ય દેખાય છે. ખાસ કરી સારા  વરસાદ પછી આ દ્રશ્ય ખૂબ રમણીય લાગે છે. આ ક્ષેત્રમાં ઘણી વન્ય અને જીવ સંપત્તિ આવેલી છે અને પર્વતારોહકો માટે આ માનીતું સ્થળ છે.

## સંદર્ભો 
* આ લેખ પબ્લિક ડોમેન માં રહેલા  માંથી લખાણ ધરાવે છે.

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:નખત્રાણા તાલુકો
શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો
શ્રવણ

[thumb|[દશરથ રાજા અને શ્રવણ]]
**શ્રવણ** (સંસ્કૃત: श्रवण) જે શ્રવણકુમાર (સંસ્કૃત: श्रवणकुमार) તરીકે પણ ઓળખાય છે એક પૌરાણિક પાત્ર છે જેનો ઉલ્લેખ રામાયણ મહાકાવ્યમાં છે. 

## માતા-પિતા તરફ ભક્તિ 
right|thumb|દશરથ વડે મૃત્યુ પામેલા શ્રવણનો શોક કરતાં શ્રવણના અંધ માતા-પિતા
શ્રવણના માતા-પિતા સંન્યાસી હતા. શ્રવણ અંધક મુનિ (કે અંધક મુનિ ધનુક)નો અને માતા જ્ઞાનવંતીનો પુત્ર હતો. ઘરડાં થયા બાદ તેમને આત્માની શુદ્ધિ માટે ચાલીસ યાત્રાધામોની યાત્રા કરવાની ઇચ્છા થઇ અને આ વિશે તેમણે શ્રવણને કહ્યું. તે સમયે આવી યાત્રા ખર્ચાળ અને મુશ્કેલ હતી અને શ્રવણને પરવડે તેમ હતું નહી. આથી શ્રવણે ટોપલીઓ અને વાંસ વડે કાવડ બનાવી અને માતા-પિતાને તેમાં બેસાડીને યાત્રા શરૂ કરી.

## મૃત્યુ 
રામાયણ અનુસાર અયોધ્યાના જંગલોમાં દશરથ જ્યારે રાજકુમાર હતા ત્યારે તેમણે તળાવ નજીક પ્રાણીનો અવાજ સાંભળ્યો અને ત્યાં તીર માર્યું. જ્યારે તેઓ પ્રાણી પાસે ગયા ત્યારે તેમણે જોયું કે તીર એક યુવાન વ્યક્તિને લાગ્યું છે, જે શ્રવણ હતો. શ્રવણે પોતાના બિમાર અને વૃદ્ધ માતા-પિતાને પાણી આપવા માટે કહ્યું અને આ ઘટના વિશે જણાવવા કહ્યું અને મૃત્યુ પામ્યો. જ્યારે દશરથ પાણી આપવા શ્રવણના માતા-પિતા પાસે ગયા અને ઘટનાનું વર્ણન કર્યું ત્યારે તે સાંભળીને તેઓ દુ:ખને જીરવી ન શક્યા. તેમણે દશરથને શ્રાપ આપ્યો કે તે પણ 'પુત્રશોક' નો અનુભવ કરશે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રામાયણ
કચ્છનું રણ

thumb|260x260px|કચ્છના નાના રણમાં નીલગાયનો સમુહ
**કચ્છનું રણ** (કચ્છી ભાષા: *કચ્છ જો રણ*) અનેક ક્ષારીય કળણો ધરાવતું વિશાળ ક્ષેત્ર છે. તેનો મોટોભાગ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલો છે અને અમુક ભાગ પાકિસ્તાનના સિંધની દક્ષિણ છેડે આવેલો છે. તેને બે મુખ્ય ભાગમાં વહેંચી શકાય છે; કચ્છનું મોટું રણ અને કચ્છનું નાનું રણ.

## ભૂગોળ 
કચ્છનું રણ થરના રણનો એક ભાગ છે, જે ગુજરાતના કચ્છ અને પાકિસ્તાનના સિંધમાં ફેલાયેલું એક જૈવિક ભૂક્ષેત્ર છે. અહીં રણનો અર્થ "ક્ષારીય કળણ" સંપ્રત છે. આ ક્ષેત્રમાં મોસમી કળણ નિર્માણ થાય છે અને તેની વચ્ચે વચ્ચે આવેલા થોડી ઉંચાઈ ધરાવતા  તરીકે ઓળખાતા ક્ષેત્રોમાં લીલોતરી ઊગી નીકળે છે.

આ કળણ કચ્છનો અખાત અને દક્ષિણ પાકિસ્તાનમાં સિંધુના મુખની વચ્ચે આવેલું છે અને  જેટલું વિશાળ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તેના ઈશાન ખૂણે રાજસ્થાનમાંથી નીકળતી લુણી નદી વહે છે. 

## નિવસનતાંત્રિક મહત્વ 
આ રણ ભારત-મલય ક્ષેત્રમાં આવેલું એક માત્ર પૂર ધરાવતું ઘાસનું મેદાન છે. આ ક્ષેત્રની એક તરફ રેતાળ રણ અને બીજી તરફ સમુદ્ર આવેલો હોવાથી અહીં સુંદરવન અને રણના કંટાળી વનસ્પતિ ધરાવતા વિવિધપ્રકારના નિવસન તંત્રો નિર્માણ પામ્યા છે. અહીંના ઘાસના મેદાન અને રણમાં જીવનારી પ્રજાતિઓએ આ ક્ષેત્રના કપરા વાતાવરણ સાથે અનુકુલન કરેલું છે. આમા કેટલાક પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ સમગ્ર વિશ્વમાં માત્ર આજ ક્ષેત્રમાં જોવા મળે છે અને કેટલાંક વિલુપ્ત પ્રજાતિના પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ છે.

## આ પણ જુઓ 
* કચ્છનું મોટું રણ
* કચ્છનું નાનું રણ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* Southern Asia: Western India into Pakistan - Ecoregions
* Global Species : Ecoregion : Rann of Kutch seasonal salt marsh 

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
લંબચોરસ

right|thumb|લંબચોરસ અને તેની બાજુઓ.
**લંબચોરસ** એ બે સરખી બાજુઓ ધરાવતો આકાર છે અને તેના ચાર ખૂણાઓ કાટખૂણા (૯૦ અંશ) હોય છે. લંબચોરસનાં વિકર્ણો કાટખૂણે છેદે નહિ. કોઇ પણ વિકર્ણ અને લંબચોરસની બાજુ ૪૫ અંશના ખૂણે હોતા નથી. લંબચોરસને બેની ભ્રમણ સમાનતા હોય છે.

લંબચોરસ એ બે સરખી બાજુની જોડ ધરાવતો ચતુષ્કોણ છે. દરેક લંબચોરસ એ ચતુષ્કોણ છે તેમ બધાં ચતુષ્કોણ લંબચોરસ હોતા નથી.

ચોરસ એ ઘનનો બે-પરિમાણી ભાગ છે. લંબચોરસ એ ઘનનો બે-પરિમાણી ભાગ નથી.

## સૂત્રો 
* ક્ષેત્રફળ: l * w જ્યાં l અને w એ બાજુઓનું માપ છે.
* ક્ષેત્રફળ: ½d² જ્યાં d એ બાજુની લંબાઈ દર્શાવે છે, એટલે કે લંબચોરસની એક બાજુથી સામેની બાજુ સુધીનું અંતર.
* પરિમિતી: 2l+2w જ્યાં l અને w એ બાજુઓની લંબાઈઓ છે.
* પરિમિતી: 4d÷sqrt(૨) જ્યાં d એ વિકર્ણની લંબાઈ અને sqrt(n) એટલે nનું વર્ગમૂળ.
* વિકર્ણ એ બન્ને બાજુઓની લમ્બાઇના વર્ગના સરવાળાના વર્ગમૂળ બરાબર થાય છે.

શ્રેણી:ગણિત
શ્રેણી:ભૂમિતિ
વાયુ પ્રદૂષણ

**હવાનું પ્રદૂષણ** કે **વાયુ પ્રદૂષણ** એટલે સાદી ભાષામાં આપણી આસપાસની હવામાં હાનિકારક તત્ત્વોની હાજરી અથવા તો એમ કહી શકાય કે આપણી આસપાસની હવાનું પ્રદૂષણ. હવાનું પ્રદૂષણ કુદરતી અને માનવસર્જીત પણ હોઈ શકે છે. વાયુ પ્રદૂષણ ફેલાવવામાં માનવસર્જીત પ્રવૃતિઓ જેવી કે જ્વલન, બાંધકામ, ખાણકામ, કૃષિ અને યુદ્ધનો મહત્વનો ફાળો છે. વાહનો દ્વારા થતા ઇંધણના દહનને કારણે મહત્તમ વાયુ પ્રદૂષણ ફેલાય છે. વાતાવરણમાં કેટલાંક રસાયણો અને ચોક્કસ પ્રદાર્થોની હાજરીને વાયુ પ્રદૂષણ ગણાવી શકાય, જેમકે કાર્બન મોનોક્સાઈડ, સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ, ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (સીએફસી) અને નાઇટ્રોજન ઓકસાઈડ.

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:પર્યાવરણ
પાબુમઠ

**પાબુમઠ** એ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલું સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ કાળનું પુરાતત્વીય સ્થળ છે.

## ખોદકામ 
આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા આ સ્થળે ૧૯૭૭-૭૮, ૧૭૭૮-૭૯ અને ૧૯૮૦-૮૧ દરમિયાન ખોદકામ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

## તારણો 
૧૯૮૦-૮૧ના ખોદકામ દરમ્યાન એક મોટી ઈમારત સંકુલ, યુનીકોર્ન નું છાપ ધરાવતી મહોર, છીપલાની બંગડીઓ, મણકાઓ, તાંબાની બંગડીઓ, સોય, સુરમા ધાતુ (એન્ટીમની -antimony)ના સળિયા, અભ્રકના ઝીણા મોતી; માટીના વાસણોમાં મળ્યા છે. આ વાસણો મોટા અને મધ્યમ કદના છે જેમા કટોરો, થાળીઓ, વાસણ રાખવાનો ઘોડો, કાણા વાળી બરણી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ વાસણો લાલ માટીના બનેલા છે તેના પર કાળા રંગે ચિત્રકારી કરેલી છે. ઢોરો, ભેંસ, માછલી, ઘેટાં, જંગલી ડુક્કર અને સસલાં જેવા પ્રાણીના અવશેષો પણ અહીં મળી આવ્યા હતા.

## અન્ય અવલોકનો 
આ સ્થળ કચ્છ જિલ્લામાં આવેલું છે. જ્યાં ઘણા સિંધુ સંસ્કૃતિના અવશેષો ધરાવતા અન્ય પુરાતત્ત્વિક સ્થળો જેમ કે ધોળાવીરા, દેશલપર, સુરકોટડા વગેરે આવેલા છે.આ સિવાય દેશલપર, નેત્રા-ખીસ્સાર, સુરકોટડા, ધોળાવીરા, કોટડા, મેઘપર, સેવકિયા, ચિત્રોડ, કનમેર વગેરે જેવા અન્ય સિંધુ સંસ્કૃતિના પુરાતત્ત્વિક સ્થળોએ કિલ્લેબંધી પણ જોવા મળી છે. 

## આ પણ જુઓ 
* શીકારપુર, ગુજરાત
* દેશલપર

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* પાબુમઠ નજીક આવેલી પુરાતત્ત્વિક સ્થળોની યાદી.: 

શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક
બાબરકોટ (તા. જાફરાબાદ)

**બાબરકોટ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જાફરાબાદ તાલુકામાં આવેલું સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલ પુરાતત્વીય મહત્વ ધરાવતું સ્થળ અને ગામ છે. બાબરકોટ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

અમદાવાદથી આ સ્થળ ૩૨૫ કિમી અને ભાવનગરથી ૧૫૨ કિમી દૂર આવેલું છે.

## ખોદકામ 
યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયાના ગ્રેગરી પોસેલે આ સ્થળનો વિગતવાર અભ્યાસ રોઝડી અને ઓરિયા ટીંબાની સાથે હાથ ધર્યો હતો.

## ઐતિહાસિક મહત્વ 
આ સ્થળ હડપ્પીય સંસ્કૃતિના પાછલા સમયનું છે અને ૨.૭ હેક્ટરનો વિસ્તાર ધરાવે છે. અહીં કિલ્લેબંધ દિવાલ પણ છે.

## તારણો 
આ સ્થળ પરથી અનાજ અવશેષો મળ્યા છે, એવું જણાય છે કે ઇ.સ. પૂર્વે ત્રીજી સદી દરમિયાન બાજરીનો પાક અહીં લેવાતો હતો. બાબરકોટમાં બે પાકો, એક ઉનાળામાં અને અન્ય શિયાળા દરમિયાન, લેવાતા હતા એવું જણાયું છે.

## આ પણ જુઓ 
* પાબુમઠ
* દેશલપર

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:જાફરાબાદ તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કાનમેર (તા.રાપર)

**કાનમેર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા રાપર તાલુકામાં આવેલું ગામ અને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ સાથે સબંધિત એક પુરાતત્વીય સ્થળ છે. કાનમેર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમજ પશુપાલન છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમજ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

## ઉત્ખનન 
૨૦૦૬ના વર્ષ દરમિયાન કાનમેરમાં ભારત અને જાપાન બંને દેશોએ સંયુક્ત ઉત્ખનન હાથ ધર્યું હતું, જેમાં રાજસ્થાન સ્ટડીઝ, RIHN, JRN રાજસ્થાન વિદ્યાપીઠ, પુરાતત્વ વિભાગ ગુજરાત અને જાપાનના સભ્યોનો સમાવેશ થતો હતો. ૨૦૦૮માં વાય.એ.રાવલે સિંધુ સભ્યતાના કુંભારી કામના ઉત્તમ નમૂનાઓ ની શોધ કરી હતી. 

## સ્થાપત્ય 
આ સ્થળ નાનું હોવા છતાં કિલ્લેબંધ કરેલું હતું, એનું કારણ કદાચ તે સિંધ અને સૌરાષ્ટ્ર વચ્ચેના વેપાર માર્ગની વચ્ચે હોવાનું હોઇ શકે છે.

## તારણો 
આ સ્થળ પરથી મળેલી ચીનાઇ માટીની વસ્તુઓ વિકસેલી હડપ્પા સંસ્કૃતિનું સૂચન કરે છે. સિંધુ લિપી ધરાવતી, મધ્યમાં છિદ્ર ધરાવતી હોય એવી ત્રણ મુદ્રાઓ અહીંથી મળી છે. મોટી સંખ્યામાં મણકા નિર્માણની વસ્તુઓ મળી છે, જેમાં ૧૫૦ પથ્થરની માળાઓ, ૧૬૦ છિદ્ર પાડવાના સાધનો, ૪૩૩ માટીની ‍(faience) માળાઓ અને ૨૦,૦૦૦ સફેદ પત્થરની માળાઓ અહીં મળી છે, જે આ સ્થળનું ઔદ્યોગિક મહત્વ દર્શાવે છે. અહીંથી ૨૦ કિમી દૂર અકીકની ખાણ પણ મળી છે.

## મહત્વ 
માટીની મુદ્રાઓ પર રહેલી આકૃતિઓ મોહેં-જો-દડો સાથે સમાનતા ધરાવે છે, જે સૂચવે છે કે કાનમેર હડપ્પા અને મોહેં-જો-દડો જેવા મોટા વેપાર કેન્દ્રો સાથે જોડાયેલું હતું.

## ધાર્મિક સ્થળો 
ગામમાં જીવણી સતી માનું મંદિર આવેલું છે.

## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* KHARAKWAL, J.S., Y.S. RAWAT & T. OSADA.(૨૦૦૮) Preliminary observations on the excavation at Kanmer, Kachchh, India, in T. Osada & A. Uesugi (ed.) Linguistics, Archaeology and the Human past (Research Institute for Humanity and Nature, Occasional Paper 5): ૫-૨૪. Kyoto: Research Institute for Humanity and Nature.

શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:રાપર તાલુકો
શ્રેણી:વાગડ
ગોળા ધોરો

**ગોળા ધોરો** સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ સાથે સંબંધિત એક પુરાતત્વીય સ્થળ છે, જે ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના બગસરા નજીક કચ્છના અખાતની ઉપર આવેલું છે. આ સ્થળ એક નાના કિલ્લા વડે ઘેરાયેલ આશરે ૫૦ x ૫૦ મીટરનો વિસ્તાર રહેણાંક અને ઉત્પાદન સ્થળોનો અંદર અને બહારની બાજુએ સમાવેશ કરે છે.

## ઐતિહાસિક મહત્વ 
આ સ્થળને ઇ.સ. પૂર્વે ૨૫૦૦-૨૦૦૦ના સમયનું માનવામાં આવે છે. મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરા દ્વારા ૧૯૫૬થી અહીં ખોદકામ હાથ ધરાયું હતું અને અહીંથી એક વિશિષ્ટ હડપ્પીય સીલ મળ્યું છે, જે અંદરથી પોલું છે. આ સ્થળનું ખોદકામ ઉત્પાદન અને વેપારના પુરાવા અને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિમાં આવા નાના સ્થળનું મહત્વ દર્શાવે છે.

## અવશેષો 
શંખની હસ્તકલા વસ્તુઓ, અંશત: કિંમતી પથ્થરો, પથ્થરની માળા, વાસણો અને તાંબુ, યુનિકોર્નની મુદ્રા ધરાવતું પોલું ખોખું જે કંઇક સંગ્રહ કરવા માટે કામ આવતું હતું, અન્ય હડપ્પન સીલ (કુલ છ), અસ્થિથી બનેલા હાથાવાળી તાંબાની છરીઓ, તાંબાની કલાકૃતિઓ વગેરે મળેલા છે.

### તાંબાની વસ્તુઓ 
નાના કદની વસાહત હોવા છતાં ગોલા ધોરો પર મળેલી તાંબાની વસ્તુઓની સંખ્યા મોટી છે. તાંબાના વાસણમાં આઠ બંગડીઓ, એક કુહાડી કદાચ ધાતુઓના ફરી ઉપયોગ માટે લેવાતી હશે, અસ્થિથી બનેલા હાથાવાળી તાંબાની છરીઓ અહીં મળેલી છે. એક અનન્ય તાંબાની કુહાડી (*પરશુ*) પણ એક રસપ્રદ શોધ છે જે કદાચ નાના વિસ્તાર અને નાના માપને લીધે કોઇ ધાર્મિક હેતુ માટે વપરાતી હોવાનું જણાય છે. આ તાંબની છરીઓ મોટી સંખ્યામાં માછલીઓના હાડકાઓ સાથે મળી છે, જે સૂચવે છે કે તે માછલીઓ સૂકવણી માટે વપરાતી હતી. તેમ છતાં, તાંબાને ગાળવાના પુરાવા મળ્યા નથી. જોકે મોટી સંખ્યામાં માટીના વાસણો મળ્યા છે જે સૂચવે છે કે તે તાંબા ગાળવા માટે વપરાતા હશે.

## હડપ્પીય સીલ 
૨ હેક્ટર કરતાં નાનું સ્થળ હોવાથી પુરાતત્વવિદોને ગોળા ધોરોમાંથી ખાસ કંઇ મળવાની અપેક્ષા નહોતી, પરંતુ તેઓ અહીં મળેલા પાંચ યુનિકોર્ન સીલથી પ્રભાવિત થયા હતા. આ પ્રકારના સીલ સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના શહેરી કેન્દ્રોમાં સામાન્ય હતા, જે વેપાર સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓનું સૂચન કરતા હતા. આ ઉપરાંત અહીં મળેલા લખાણ અને લંબચોરસ અને પોલાણ ધરવાતું સીલ, જેનો અર્થ કે હેતુ સ્પષ્ટ નથી. આવા સીલ અન્ય કોઇ હડપ્પીય સ્થળો પર મળેલા નથી.

## મહત્વ 
આ સ્થળ ૧.૯૨ હેક્ટર જેટલું નાનું હોવા છતાં તેની ફરતી ૫.૨૦ મીટર જોડાઇની દિવાલ ત્રણ તબક્કાઓમાં બાંધવામાં આવી હતી અને અહીં સમૃદ્ધ હસ્તકલા અને વેપાર કેન્દ્ર હતું. ગોળા ઢોરોમાં શંખની બંગડીઓ અને અંશત: કિંમતી પથ્થરોની માળા તેમજ તાંબાની વસ્તુઓનું મુખ્ય ઉત્પાદન થતું હતું. મણકા ઉત્પાદનની પ્રક્રિયાઓ કોટ વિસ્તારની બહાર ધરવામાં આવતી હતી અને કોટની અંદર માત્ર વાસણો બનાવવાની ક્રિયાઓ થતી હતી. કોટ બહારનો વિસ્તાર વેપાર અને ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર હતો. સંગ્રહ કરવાના મોટા કોઠારો વિદેશી વેપાર અહીં થતો હોવાનું સૂચવે છે, કારણ કે આવા કોઠારો માલ-સામાનને માગાન (હાલના ઓમાન) મોકલવા માટે વપરાતા હતા.

## આ પણ જુઓ 
* શીકારપુર, ગુજરાત

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગોળા ઢોરોનો નકશો
* ગોળા ઢોરોનું પુરાતત્વીય સ્થળ

શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
ભગત્રવ

**ભગત્રવ** () સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા એક નાનું પુરાતત્વીય સ્થળ છે. આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા ડો. એસ. આર. રાવની આગેવાની હેઠળ અહીં ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું. ભગત્રવ દક્ષિણ ગુજરાતના ભરૂચ જિલ્લાના હાંસોટ તાલુકામાં આવેલું છે. (સુરત: ૫૧ કિ.મી.) આ સ્થળ અરબી સમુદ્રના દરિયાકિનારા નજીક અને અકીકની ખાણો તેમજ નર્મદા અને તાપી નદીઓની ખીણો નજીક હતું.

## બંદર 
ભગત્રવ લોથલની જેમ મહત્વનું બંદર હતું એમ જણાય છે. તેમ છતાં દરિયાના પાણી અને કીમ નદીના પૂરને કારણે આ સ્થળનું ભારે ધોવાણ થયું છે અને માત્ર બાહ્ય વિસ્તાર જ ખૂલ્લો રહ્યો છે. વર્ષના આઠ મહિનાઓ દરમિયાન આ સ્થળ પાણીથી ઘેરાયેલું રહે છે.

અહીંથી સીસાની વસ્તુઓ, લોખંડની વસ્તુઓ, પથ્થરના મણકાંઓ તેમજ માટીના વાસણોના પૂરાવા વગેરે મળી આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ સ્થળ લોથલની જેમ વ્યાપારનું બંદર હશે.

## મહત્વ 
એવું જાણવા મળ્યું છે કેટલીક હડપ્પીય વસાહતો જેવી કે ભગત્રવ, લોથલ, રંગપુર, દેશલપર, ચાન્હુ-દરો વગેરેના પતન/વિનાશ માટે પૂર જવાબદાર હતું.

ભગત્રવ સૌથી દક્ષિણે આવેલી હડપ્પીય વસાહતોમાંની એક છે અને મંડા, જમ્મુમાં આવેલી સૌથી ઉત્તરી હડપ્પીય વસાહતો અને આ વસાહત વચ્ચે લગભગ ૧૩૫૦ કિ.મી.નું અંતર છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* IVC સ્થળોનો નકશો

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:ભરૂચ જિલ્લો
હાઇડ્રોસ્ફીયર

પૃથ્વીની સપાટી પર પાણીની વિપુલ માત્રા એ પૃથ્વીનું એક એવું અદ્વિતીય પાસું છે જે તેને સૌરમંડળમાં "ભૂરા ગ્રહ’ તરીકે બીજા ગ્રહોથી જુદી પાડે છે. પૃથ્વીનું જળમંડળ મુખ્યત્વે મહાસાગરોનું બનેલું છે પણ આમ જોવા જઇએ તો તેમાં વિશ્વના તમામ જળાશયો- ભૂમધ્ય સમુદ્રો, સરોવરો, તળાવ, નદી અને 2,000 મી.ના ઊંડાણે આવેલા ભૂતળના જળનો પણ સમાવેશ થાય છે. દરિયામાંની સૌથી ઊંડી જગ્યા પૅસિફિક મહાસાગર(Pacific Ocean)માં મરિઆના ખાઈ (Mariana Trench)ની ચેલેન્જર ડીપ (Challenger Deep) છે, જે -10,911.4 મી. ઊંડાઈ ધરાવે છે.[[પૃથ્વી|[note ૧૪][૯૩]]]મહાસાગરોની સરેરાશ ઊંડાઈ 3,800 મી. હોય છે, જે ખંડોની સરેરાશ ઊંચાઈ કરતાં ચારગણી છે. [૯૨]

મહાસાગરોનું દળ લગભગ 1.35×૧૦18 મેટ્રિક ટન (metric ton) અથવા તો પૃથ્વીના કુલ દળના 1/4400 ભાગ જેટલું છે અને તે 1.386×૧૦9કિ.મી.3 જેટલો વિસ્તાર રોકે છે.

જો પૃથ્વી પર જમીન એકસરખી સપાટ રીતે વિસ્તરેલી હોત તો પાણીની સપાટી 2.7 કિ.મી. કરતાં પણ વધુ ઊંચાઈએ હોત. [note ૧૫] આશરે 97.5% પાણી ખારું/ક્ષારયુકત છે જયારે બાકીનું 2.5% પાણી તાજું છે. આ તાજા પાણીનો મોટો ભાગ, આશરે 68.7%, અત્યારે બરફ સ્વરૂપે છે.[૯૪]

મહાસાગરોના કુલ દળનો લગભગ 3.5% ભાગ નમક (salt)નો બનેલો છે. નમકનો આ જથ્થો કાં તો જવાળામુખીમાંથી મુકત થયો હોય છે અથવા તો પછી ઠંડા પડેલા અગ્નિકૃત ખડકોમાંથી ખેંચાયેલો હોય છે. [૯૫] ઘણી દરિયાઈ જીવ-સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક એવા વાતાવરણમાંના ઓગળેલા વાયુઓ પણ મહાસાગરમાં સંગ્રાહાયેલા હોય છે. [૯૬] વિશ્વના હવામાનને દરિયાના પાણી ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે અસર કરે છે,

મહાસાગરો ગરમીના વિશાળ સંગ્રહસ્થાન (heat reservoir) તરીકે કામ કરતા હોવાથી [૯૭] દરિયાઈ તાપમાનના વિતરણમાં ફેરફારોથી આબોહવામાં નોંધપાત્ર બદલાવો આવે છે, જેમ કે અલ નીનો- દક્ષિણી આવર્તનો (El Niño-Southern Oscillation).[૯૮]

શ્રેણી:ભૂગોળ સ્ટબ
વાતાવરણ

thumb|મંગળનું પાતળું વાતાવરણ
thumb|પૃથ્વીના વાતાવરણના પડળો
**વાતાવરણ** એ અવકાશમાં રહેલા કોઇ પણ ગોળાની ફરતે રહેલા વાયુના ગોળાનું નામ છે. વાતાવરણ માટેનો અંગ્રેજી શબ્દ *એટમોસ્ફીયર* છે જે બે ગ્રીક શબ્દો *એટમોસ* (એટલે કે વરાળ) અને *સ્ફીયરા* (એટલે કે ગોળો) નો બનેલો છે. અવકાશમાં કોઇપણ પદાર્થની ફરતે વિટળાયેલા વાતાવરણમાં મોટેભાગે અન્ય પદાર્થના બનેલા ગોળાની ફરતે તે ગોળાના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પકડાઇ રહેલા વિવિધ વાયુ-સ્વરૂપ પદાર્થો  હોય છે. કોઇપણ અવકાશીય ગોળાનું ગુરુત્વાકર્ષણ જેમ વધારે અને તાપમાન જેમ ઓછું તેમ તે ગોળાની પોતાનું વાતાવરણ જાળવી રાખવાની ક્ષમતામાં વધારો થાય છે.

## દબાણ 
એક એકમ વિસ્તાર દીઠ સપાટી પર લંબ-અક્ષે લાગુ પડતા વાયુઓના દબાણને વાતાવરણીનું દબાણ કહે છે. એ ગ્રહના ગુરૂત્વાકર્ષણ બળ અને જે તે સ્થળ પરના વાયુ જથ્થાના ઉભા સ્થભના કારણે અસ્તિત્વમાં આવે છે. પૃથ્વી પર હવાના દબાણને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ ધરાવતા સામાન્ય વાતાવરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. જે ને ૧૦૧,૩૨૫  કેપીએ (૭૬૦ ટોર કે ૧૪.૬૯૬ પીએસઆઇ) તરીકે વ્યાખાઇત કરવામાં આવ્યું છે.

## ભૂપ્રદેશ 
ખડકાળ અવસ્થાવાળી સપાટીઓ પર વાતાવરણની નાટકીય અસરો થતી જોવા મળે છે. જે અવકાશીય વસ્તુઓ કે જેને નામ માત્રનું વાતાવરણ છે, અથવા તે માત્ર એક એક્ષોસ્ફીયર ધરાવે છે તેનો ભૂપ્રદેશ ખીણોથી આવરાયેલ જોવા મળે છે. વાતાવરણ વગર ગ્રહ કોઈ રક્ષણ ધરાવતો ન હોવાથી ઉલ્કા, અને તેના સાથે ટકરાતા બધા અવકાશી પદાર્થો આ ખીણોનું સર્જન કરે છે.

## રચના 
[right|thumb|290x290px|પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલા [વાયુ|વાયુઓ ને કારણે વાદળી પ્રકાશ અન્ય તરંગલંબાઇના પ્રકાશની સરખામણીમાં વધારે પરાવર્તન પામતો હોવાથી અવકાશમાંથી જોતા પૃથ્વી ફરતે એક વાદળી આભા જોવા મળે છે.]]

## માળખું 
### પૃથ્વી 
400px|left
૧. ક્ષોભાવરણ (Troposphere) 
૨. સમતાપાઅવરણ (Stratosphere)
૩. આયનાવરણ (Ionopshere)
૪. બાહ્યાવરણ (Exosphere)

### અન્ય 
અન્ય ખગોળીય સંસ્થાઓ જેમ કે આ યાદી થયેલ ઓળખાય છે વાતાવરણને.

#### સૂર્યમાળામાં 
thumb|આલેખ એસ્કેપ વેગ સામે સપાટી તાપમાન કેટલાક સૌર સિસ્ટમ વસ્તુઓ દર્શાવે છે, જે વાયુઓ જાળવી રાખ્યું છે. આ વસ્તુઓ માટે દોરવામાં આવે છે સ્કેલ, અને તેમની માહિતી પોઇન્ટ પર કાળા ટપકાં મધ્યમાં છે.

#### સૂર્યમંડળની બહાર 
* વાતાવરણમાં એચડી 209458 બી

## પરિભ્રમણ 
## મહત્વ 
એક હવામાનશાસ્ત્રી માટે આબોહવા અને તેની વિવિધતાનું સંયોજન વાતાવરણ નક્કી કરે છે.

## આ પણ જુઓ 
* Atmometer (evaporimeter)
* વાતાવરણીય દબાણ
* આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ટાન્ડર્ડ વાતાવરણ
* Kármán
* આકાશમાં

## References 
## વધુ વાંચન 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુણધર્મો વાતાવરણીય સ્તર - ઉડ્યન પર્યાવરણનું વાતાવરણ 
* *વાતાવરણ* - એક ઓપન એક્સેસ જર્નલ

શ્રેણી:ભૂગોળ
શ્રેણી:પર્યાવરણ
પ્રતાપપર (તા. મુન્દ્રા)

પ્રતાપપર નામથી કચ્છના મુન્દ્રા તાલુકામાં બે ગામો આવેલા છે, 

* પ્રતાપપર ૧ (તા. મુન્દ્રા) - વસ્તી ધરાવતું ગામ
* પ્રતાપપર ૨ (તા. મુન્દ્રા) - વસ્તી વગરનું ગામ
ચાવડા રખાલ

**ચાવડા રખાલ**  એ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકાનાં સમાત્રા ગામ નજીક આવેલું, કચ્છ રજવાડાના રાજાઓની માલિકીનું આરક્ષિત વનક્ષેત્ર છે. તે ભુજથી ૧૫-૧૭ કિમી દૂર આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
કચ્છ રજવાડાના ભૂતપૂર્વ શાસકોએ (કચ્છ રજવાડું, ૧૧૪૭-૧૯૪૮) તેમન કાર્યકાળ દરમ્યાન ૪૫ અનામત વનો જાહેર કર્યા હતાં. તેમને **રખિયાલ** કહેવામાં આવતા. આ વનોનો કોઈપણ વ્યાપારી ઉદ્દેશ્યથી ઉપયોગ કરવા પર પાબંદી હતી. ભારત સ્વતંત્ર થતાં આ વનો કચ્છના રાજાની માલિકીના થયા અને હાલમાં પ્રાગમલજી તૃતીય તેના માલિક છે. હાલમાં તે એક પર્યટનસ્થળ છે. ચાવડા રખાલ એ સૌથી મોટું આરક્ષિત વન છે અને તેમાં પ્રાગસર નામનું તળાવ પણ આવેલું છે. આ તળાવમાં મગરો અને વિવિધ પ્રજાતિની માછલીઓ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
દિનકરરાય કેશવલાલ વૈદ્ય

મીન પિયાસી (૧૯૧૦-૨૦૦૦). મૂળ નામ દિનકરરાય કેશવલાલ વૈદ્ય. જેઓ તેમના ઉપનામ **મીનપિયાસી** વડે વધુ જાણીતાં છે, ગુજરાતી ભાષાના કવિ અને પક્ષીવિદ્ હતા. મીનપિયાસી કવિ,પક્ષીવિદ્, ખગોળવિદ્, થિયોસોફિસ્ટ હતાં. તેઓ પ્રકૃતિપ્રેમી હતાં. તેમનો નળ સરોવરના પક્ષીઓનો અભ્યાસ ઘણો જાણીતો બન્યો હતો. 

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૨૧ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૧૦ના રોજ જેતપુરમાં થયો હતો. તેમના પિતા કેશવલાલ અને માતા મુક્તાબહેન હતાં. જ્ઞાતીએ પ્ર્શ્નોરા નાગર અને પિતાનો વ્યવસાય વૈદ્યનો. તેઓ ચુડા રજવાડાના રાજવૈદ્ય હતા.

કવિ મુંબઈની ન્યુ ભરડા હાઇસ્કુલમાંથી ઈ.સ.૧૯૨૯ માં મેટ્રિક અને પછી નેશનલ મેડિકલ કોલેજમાંથી ઇન્ટર એલ.સી.પી.એસ. થયા. મુંબઈનું વાતાવરણ માફક ન આવતાં તબિયત નાદુરસ્ત રહેતી હોવાથી ચુડા આવી પિતાની સાથે વૈદકના વ્યવસાયમાં જોડાઈ ગયા. વૈદકીય વ્યવસાય વારસામાં મળ્યો. કવિના પિતાશ્રી ઝંડુ ભટ્ટજીના સગા ભત્રીજા થાય છે. કવિના પિતાશ્રી થિયોસોફિસ્ટ હતાં તેમણે ચુડા ગામમાં અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કુલ શરૂ કરાવી હતી. આજે તેમાથી હાઇસ્કુલ થઈ છે. 

ઈ.સ.૧૯૩૧ માં મંજુલાબહેન,(એમનું નામ મનોરમા પણ હતું.) સાથે લગ્ન થયા. પરંતુ ૧૯૫૬ વિધુર થયા અને કવિની કલ્પનાની પાંખ કપાઇ ગઈ. તેમને એક પુત્રી છે જેમનું નામ વર્ષાબહેન છે. કવિ પાસે કાયમ દૂરબીન રહેતું. વિશિષ્ટ્તા એ છે કે કવિએ પોતાના વતન ચુડા ગામમાં જ રહીને ખગોળ તથા પક્ષીઓનો અભ્યાસ કરી તેમના વિશે લખ્યું. બસ્સો થી વધુ પક્ષીઓને લગતી વિગતો શાસ્ત્રીય ઢબે એકત્ર કરી નોંધ કરેલ છે. તેમની અંગત લાઈબ્રેરી પંખીઓના તથા ખગોળ શાસ્ત્રના તેમજ થિયોસોફિના પુસ્તકોથી સમૃદ્ધ છે. 

## સર્જન 
તેમના બે કાવ્યસંગ્રહો પ્રકાશિત થયા હતા. ૨૦૧૬ માં ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા મીનપિયાસીની તમામ રચનાઓ પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત *ઝુલ ઝાલાવાડ ઝુલ* શીર્ષક હેઠળ પુસ્તક રૂપે પ્રગટ થઇ છે. કવિતા ઉપરાંત ખગોળ પર, પક્ષીઓ ઉપર અને થિયોસોફી પર પણ પુસ્તકો પ્રકાશીત થયા છે.  

### કાવ્યસંગ્રહો 
* વર્ષાજલ (૧૯૬૬)
* ગુલછડી અને જુઈ (૧૯૮૬)
*ઝુલ ઝાલાવાડ ઝુલ (૨૦૧૬) (સંપૂર્ણ સર્જન)

### અન્ય 
* ખગોળની ખુબીઓ
* પંખીમેળો (૧૯૯૨)
*નળ સરોવરના પંખી
*મરણ તો નથી જ (૧૯૯૭)
*અથ થી ઇતિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૦માં મૃત્યુ
અથર્વવેદ

**અથર્વવેદ** (સંસ્કૃત: अथर्ववेदः) હિંદુ ધર્મના ચાર વેદો પૈકીનો ચોથો વેદ છે, જે અન્ય ત્રણ વેદો પછીથી લખાયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. અથર્વવેદનો અર્થ થાય છે અથર્વનું જ્ઞાન, જેમાં અથર્વ એટલે રોજીંદું જીવન, આમ આ વેદમાં રોજબરોજના જીવનમાં ઉપયોગી એવું જ્ઞાન સમાયેલું છે. વેદ વૈદિક સંસ્કૃત પ્રકારની જ સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલો છે.  અથર્વવેદના શ્લોકોને ઋચાઓ કહેવામાં આવે છે. આ વેદમાં આવી કુલ ૫૯૮૭ ઋચાઓ છે જે ૭૩૧ સૂક્તોમાં અને ૨૦ સંહિતાઓ (સ્કંધ)માં વહેંચાયેલી છે. અથર્વવેદના લગભગ છઠ્ઠા ભાગના મંત્રો ઋગ્વેદમાંથી લીધેલા છે અને ૧૫ તથા ૧૬મી સંહિતા સિવાયની બધી જ સંહિતા પદ્ય સ્વરૂપે રચાયેલી છે. ૨૦મી સંહિતામાં કુલ ૧૪૩ સૂક્ત છે જે પૈકીના ૧૨ સૂક્તોને બાદ કરતા બધા જ ઋગ્વેદમાંથી લીધેલા છે.

અથર્વવેદની કૂલ ૯ શાખાઓ છે, જેમાંથી હાલમાં ફક્ત બે જ ઉપલબ્ધ છે, પિપ્પલાદ અને શૌનકિય શાખા. પિપ્પલાદ શાખાની હસ્તપ્રતો નાશ પામી હોવાનું માનવામાં આવતું હતું પરંતુ ઇસ. ૧૯૫૭માં ઑડિશામાથી તેની સુસંગ્રહિત તાડપત્ર પર લખાયેલી પ્રમાણભૂત હસ્તપ્રત મળી આવી હતી. અથર્વવેદને ઘણા લોકો કાળોવેદ કહે છે કેમકે તેમાં જાદુટોણા અને મેલીવિદ્યા જેવી વિગતો છે પરંતુ આ વાતનો અનેક વિદ્વાનો વિરોધ કરે છે. વેદમાંથી રચાએલી સંહિતાઓમાં આ પ્રકારનું લખાણ જોવા મળે છે, પરંતુ તેને મૂળ વેદ ન ગણી શકાય.

અથર્વવેદની રચના આશરે ઇ.પૂ. ૧૨૦૦-૧૦૦૦ દરમ્યાન, એટલે કે સામવેદ અને યજુર્વેદની સાથોસાથ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. જેમ વેદમાંથી સંહિતાઓ રચાઈ છે તે જ રીતે તે સંહિતાઓ પરથી 'બ્રાહ્મણ' રચાયા છે જેનો અથર્વવેદમાં જ સમાવેશ થાય છે. અથર્વવેદમાંથી ત્રણ અગત્યના ઉપનિષદો મળી આવે છે, જે છે, મુંડકોપનિષદ, માંડુક્યોપનિષદ અને પ્રશ્નોપનિષદ.

## આ પણ જુઓ
* ઋગ્વેદ
* યજુર્વેદ
* સામવેદ

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* વેદ-પુરાણ ચાર વેદો તથા દશથી વધુ પુરાણ હિંદીમાં અર્થ સહિત ઉપલબ્ધ.

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:વેદ
શ્રેણી:સંસ્કૃત ગ્રંથ
મંડા, જમ્મુ

**મંડા** ભારતમાં જમ્મુ નજીક આવેલું એક ગામ છે. આ સ્થળ સિંધ સંસ્કૃતિના સૌથી ઉત્તરી સ્થળ તરીકે ગણવામાં આવે છે. ૧૯૭૬-૭૭ દરમિયાન અહીં ભારતના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા જે. પી. જોષી વડે અહીં ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું.

## ખોદકામ 
મંડામાં થયુેલું ખોદકામ ૯.૨૦ મીનું સ્તર ત્રિસ્તરીય ક્રમ સાથે પ્રથમ સમયગાળાના બે પેટા સમયનું સૂચન કરે છે. દ્વિતિય સમય ગાળામાં ઉત્તર ભારતના બીજા પ્રદેશોની જેવા માટીના વાસણો અને તૃત્રિય સમયગાળો કુશાન અવશેષો અને ૩ મીટર પહોળી શેરી દર્શાવે છે. કુશાન સમય પછી આ સ્થળ ઉજ્જડ બની ગયું હતું એવું લાગે છે.

## ઐતિહાસિક મહત્વ 
મંડા ચિનાબ નદીના જમણા કાંઠા પર પીર પંજાલ પર્વતમાળાની તળેટીમાં જમ્મુથી ૨૮ કિમી દૂર ઇશાન દિશામાં આવેલું છે અને તેને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિનું સૌથી ઉત્તરનું સ્થળ ગણવામાં આવે છે.

એવું મનાય છે કે આ સ્થળની સ્થાપના હિમાલયની ટેકરીઓના પ્રદેશોમાંથી લાકડા મેળવવા અને તેમને સિંધુ સંસ્કૃતિના અન્ય સ્થળોએ મોકલવા માટે કરવામાં આવી હતી. આ સ્થળ હિમાલયની તળેટીમાં આવેલું હોવાથી તે સિંધુ સંસ્કૃતિના સૌથી ઉત્તરી સ્થળ તરીકેનું મહત્વ મેળવે છે.

## પ્રાપ્ત વસ્તુઓ 
પૂર્વ હડપ્પીય લાલ માટીના વાસણો (૧૫%-૨૫%), હડપ્પીય લાલ વાસણોમાં બરણીઓ, થાળીઓ, થાળીઓ મૂકવાનું માળખું, ખૂલ્લી બરણીઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. તાંબાની વસ્તુઓમાં સર્પાકાર બંગડીઓ (પશ્ચિમ એશિયા સાથે સંકળાયેલ), અસ્થિથી બનેલું તીર, પકવેલી માટીની મૂર્તિ, બંગડીઓ, ચપ્પાઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

નોંધપાત્ર શોધોમાં હડપ્પીય લિપિ ધરાવતો ઘડો અને એક અપૂર્ણ સીલનો સમાવેશ થાય છે.

## વધુ અવકાશ 
મર્યાદિત રીતે ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હોવાથી, અહીં કોઇ ચોક્કસ બાંધકામ મળ્યું નથી. માત્ર એક તૂટેલી દિવાલ જેવું બાંધકામ મળ્યું છે.

## આ પણ જુઓ 
* ભગત્રવ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના સ્થળોનો નકશો

શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
અલાદી રામક્રિષ્નન

**અલાદી રામક્રિષ્નન** (૯ ઓગસ્ટ ૧૯૨૩ – ૭ જૂન ૨૦૦૮) ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી અને ચેન્નઈમાં *ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેથેમેટિકલ સાયન્સ* (Matscience)ના સ્થાપક હતા. તેમણે કણ્વીય ભૌતિકશાસ્ત્ર, શ્રેણિકોના અંકગણન અને સાપેક્ષવાદના ખાસ સિદ્ધાંત તેમજ ક્વોન્ટમ સિદ્ધાંતમાં યોગદાન આપ્યું હતું.

શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૮માં મૃત્યુ
શિવ મંદિર, કેરા

**શિવ મંદિર, કેરા** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ નજીક આવેલા કેરા ગામે ભગવાન શિવને સમર્પિત એક પ્રાચીન મંદિર છે, જે *લાખેશ્વર મહાદેવ મંદિર* તરીકે પણ જાણીતું છે. તે લગભગ દસમી સદીમાં બંધાયેલું. મંદિરને ૧૮૧૯ના ભુકંપ અને ૨૦૦૧ના ગુજરાત ધરતીકપ ભૂકંપને કારણે ઘણી ક્ષતિ પહોંચી હતી. તેમ છતાં મંદિરનું શિખર, ગર્ભગૃહ અને શિલ્પો હજી પણ આકર્ષક સ્થિતિમાં છે.

## સ્થાન 
આ શિવ મંદિર ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકાના કેરા ગામમાં આવેલું છે. ભુજ અહીંથી સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્થાનક છે. ત્યાંથી અમદાવાદ અને મુંબઈ અનુક્રમે ભુજ એક્સપ્રેસ અને કચ્છ એક્સપ્રેસ નામની ટ્રેન વડે જોડાયેલા છે. ભુજમાં હવાઈ મથક પણ છે જ્યાંથી મુંબઈ જવા આવવાની સેવા ઉપલબ્ધ છે. આ સિવાય તે રસ્તા માર્ગે રાજ્યના અન્ય શહેરો સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે. આ સ્થળ ભુજથી લગભગ ૨૨ કિલોમીટર (૧૪ માઈલ) ના અંતરે ભુજથી દક્ષિણ દિશામાં આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
કેરાના શિવ મંદિરનું બાંધકામ ૧૦મી સદીમાં સોલંકી વંશ દ્વારા કરાવાયું હોવાનો અંદાજ છે. (અમુક સ્થળે ૯મી થી ૧૧મી સદીમાં બંધાયેલા હોવાનો પણ ઉલ્લેખ મળ્યો છે. ઈ.સ. ૧૮૧૯માં આવેલા ભૂકંપમાં આ મંદિરને ભારે નુકશાન થયું હતું પણ તેના ગર્ભગૃહ અને શિખર સારી સ્થિતિમાં રહ્યાં. ઇ.સ. ૨૦૦૧ના ભુજ ધરતીકંપના સમયે તેને ફરી નુકશાન થયું હતું. આ મંદિરની નજીક કપિલકોટનો કિલ્લો છે તે પણ જર્જરિત આવસ્થામાં છે.

## લક્ષણો 
right|thumb|ઈ.સ. ૧૮૭૪માં દેખાતો મંદિરનો પાછળનો ભાગ. પુરાતત્વશાસ્ત્રી જેમ્સ બર્ગેસ દ્વારા લેવાયેલ છાયા ચિત્ર
આ મંદિરનું ગર્ભગૃહ ચોરસ આકારનું છે જેની લંબાઈ ૮ ફૂટ ૬ ઈંચ (૨.૫૯ મીટર) છે. આ મંદિરની દિવાલો ૨ ફૂટ ૭ ઈંચ (૦.૭૯ મીટર) જાડી છે. તેના ગર્ભગૃહની પ્રદક્ષિણા કરવા માટે તેની ફરતે ૨ ફૂટ ૬ ઈંચ પહોળો ગલિયારો છે. આ ગલિયારો પથ્થરમાં કોતરેલી બે જાળીઓ માંથી આવતી પ્રાકૃતિક રોશની દ્વારા પ્રકાશિત રહે છે. આ મંદિરનું મંડપ ૧૮ ફૂટ ૯ ઈંચ (૫.૭૨ મીટર) પહોળું હતું. મંડપની માત્ર ઉત્તરી દીવાલ હવે શેષ રહી છે. તે દીવાલ પર સારી રીતે કોતરેલા શિલ્પો આવેલા છે. આ મંદિરના શિખરો પણ આઠ ત્રિકોણાકાર કૃતિઓની અલંકૃત સજાવટ છે. આ કૃતિઓ ચૈત્ય જેવા આકારની છે અને તેમને શિખરની ચારે બાજુએ મુકવામાં આવી છે. આ કૃતિઓની વચ્ચે સુંદર માનવાકૃતિઓ કોતરવામાં આવેલી છે. શિખર ઉપર ચડતા આ ત્રિકોણાકાર કૃતિ એકની ઉપર એક ઘટતા આકારમાં પુનરાવર્તિત આવી છે. શિખરના ચારે ખૂણે નાના નાના શિખરો એકની ઉપર એક એમ મુકવામાં આવેલા છે અને તેમની રચના મુખ્ય શિખરને મળતી આવે છે. શિખરની બહારની બાજુએ સુંદર અલંકૃત કોતરણી કરવામાં આવી છે. મંદિર સંકુલની આસપાસ યક્ષોની ઘણી મૂર્તિઓ આવેલી છે. અહીં વાર્ષિક મેળાનું આયોજન થાય છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો આવે છે.

## સંદર્ભો 
## ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 
*

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક
બોટાદ તાલુકો

**બોટાદ તાલુકો** ગુજરાત રાજ્યના બોટાદ જિલ્લામાં આવેલો તાલુકો છે. આ તાલુકો ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ પહેલાં ભાવનગર જિલ્લાનો ભાગ હતો. બોટાદ શહેર આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## બોટાદ તાલુકાના ગામો 
બોટાદ તાલુકામાં ૫૩ (ત્રેપન) ગ્રામ પંચાયતોનો સમાવેશ થાય છે.

## નોંધ અને સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* બોટાદ તાલુકા પંચાયત
* 

શ્રેણી:બોટાદ જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
ચીર બત્તી

**ચીર બત્તી** કે **છીર બત્તી** એ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલા બન્ની ઘાસના મેદાનો (મોસમી જળપ્લવીત મેદાનો) અને આસપાસના કચ્છના રણના ક્ષાર ક્ષેત્રમાં દેખાતો ગેબી પ્રકાશ છે. સ્થાનિક ગ્રામજનો તેને કચ્છી-સિંધી ભાષામાં *ચીર બત્તી* કહે છે, ચીરનો અર્થ ભૂત અને બત્તીનો અર્થ પ્રકાશ થાય છે.

આનું વર્ણન એક અવર્ણનીય પ્રકાશ તરીકે થાય છે. અંધારી રાતોએ મર્ક્યુરી દીવા જેવા પ્રકાશ ધરાવતા આગના ગોળા જેવો તે દેખાય છે. તે  ભૂરો, રાતો અને પીળો રંગ બદલે છે અને દોડતા દડા (પેરના આકાર) જેવો દેખાય છે. આ ગોળો તીર જેટલી ઝડપે ઉડે છે અથવા સ્થિર પણ હોય છે. સ્થાનીક દંત કથાઓ અનુસાર સદીઓથી આ પ્રકાશનું અસ્તિત્વ છે, પણ સ્થાનિક લોકોને બાદ કરતાં લોકો તે વિશે જાણતા નથી. લોકો તેને ગેબી પ્રકાશ કે ભૂતિયો પ્રકાશ કહે છે. અમુક સાક્ષીઓ અનુસાર તે પ્રકાશ તેમની સાથે સંતાકૂકડી રમતો અને અમુક લોકો અનુસાર તેમનો પીછો પણ કરતો. અમુક અહેવાલો અનુસાર આ પ્રકાશ રાત્રે ૮ વાગ્યા પછી જ દેખાય છે અને તે જમીનથી ૨ થી ૮ ફૂટ ઊંચાઈએ જોવા મળે છે. અને જો તેમનો પીછો કરો તો મુખ્ય રસ્તા પરથી છૂટા પાડી તે જંગલમાં કાંટાળા ઝાંખરા, રણ કે ક્ષાર ભૂમિ તરફ લઈ જાય છે. એક સ્થાનિક અને યુ.એસ.ના પક્ષીવિશારદોના એક જૂથ અને ભારત પાકિસ્તાન સરહદે ભારતીય સીમા સુરક્ષા દળના ચોકી કરતા સૈનિકોએ આ પ્રકાશ જોયો છે.    

આધુનિક વિજ્ઞાન પ્રમાણે આવા પ્રકાશનો ઉદ્ભવ ફોસ્ફાઈન (PH3), ડાયફોસ્ફેટ (P2H4) અને મિથેન (CH4) ના ઓક્સિડેશનને કારણે થાય છે. જેને કારણે ફોટોન ઉત્સર્જીત છે. આ સંયોજનો કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટનને કારણે ઉત્પન્ન થઈ શકે છે. ફોસ્ફાઈન (PH3), ડાયફોસ્ફેટનું મિશ્રણ હવામાંના ઑક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરી સ્વયંભૂ સળગી ઊઠે છે. નાના પ્રમાણમાં સળગેલા ફોસ્ફાઈન (PH3), ડાયફોસ્ફેટ (P2H4) હવાના અન્ય મિથેનના મોટા જથ્થાને સળગાવે છે અને અલ્પકાલિન આગ નિર્માણ થાય છે. વળી, ફોસ્ફાઈન ઉપપેદાશ તરીકે ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઈડ બનાવે છે જે પાણીની વરાળના સંપર્કમાં આવતાં ફોસ્ફોરિક ઍસિડ બનાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
વલ્લભીપુર તાલુકો

**વલ્લભીપુર તાલુકો** ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલો એક તાલુકો છે. તેનું નામ તેના મુખ્યમથક વલ્લભીપુર પરથી અપાયું છે, જે ઇ.સ. ૪૭૦થી ઇ.સ. ૭૮૮ સમયગાળામાં આ વિસ્તારમાં શાસન કરનાર મૈત્રક વંશની રાજધાની હતી.

વલ્લભીપુર તાલુકો ભાવનગર જિલ્લાનો ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગ છે અને તેની ઉત્તર-પશ્ચિમ અને ઉત્તરે બોટાદ જિલ્લો, પૂર્વમાં ભાવનગર તાલુકો, દક્ષિણે સિહોર તાલુકો અને દક્ષિણ-પશ્ચિમે ઉમરાળા તાલુકો આવેલો છે.

## વલ્લભીપુર તાલુકાના ગામો 
વલ્લભીપુર તાલુકામાં ૫૮ ‍(અઠ્ઠાવન) ગ્રામ પંચાયતોનો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* તાલુકાનાં ગામ, જિ.પં.વેબ (અંગ્રેજી) 
* તાલુકાનાં ગામ, જિ.પં.વેબ (ગુજરાતી) 
* તાલુકા પંચાયત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
ગીર ગઢડા તાલુકો

**ગીર ગઢડા તાલુકો** ગુજરાત રાજ્યના ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલો એક તાલુકો છે. ગીર ગઢડા ગામ તેનું વહીવટ મથક છે.

## ઇતિહાસ 
૨૦૧૩ પહેલાં તે ઉના તાલુકાનો ભાગ હતો પરંતુ ગીર સોમનાથ જિલ્લાની રચના ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં થતા આ નવો તાલુકો અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો.

ગીર ગઢડા તાલુકો લગભગ ૧૫,૬૦૦ વ્યક્તિઓની વસતી ધરાવે છે.

## ગામો 
મહેસુલ ખાતાની યાદી મુજબ ગીર ગઢડા તાલુકામાં ૪૨ ‍‌(બેતાલીસ) ગામોનો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગીર ગઢડા તાલુકા પંચાયત 

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
શ્રેણી:ગીર સોમનાથ જિલ્લો
દસ્ક્રોઇ તાલુકો

**દસ્ક્રોઇ તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો તાલુકો છે. દસ્ક્રોઇ આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## દસ્ક્રોઇ તાલુકાના ગામ 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* દસ્ક્રોઇ તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
દેત્રોજ-રામપુરા તાલુકો

**દેત્રોજ-રામપુરા તાલુકો** અથવા **દેત્રોજ તાલુકો** ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો એક તાલુકો છે. દેત્રોજ આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## દેત્રોજ તાલકાના ગામો 
alt=|thumb|245x245px|તાલુકાના ગામોની સરહદ સાથેનો નકશો

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* દેત્રોજ તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
હાજીપીર

**હાજીપીર** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલી એક દરગાહ છે. આ દરગાહ એક મુસ્લિમ સંત હાજીપીરને સમર્પિત છે. એવું માનવામાં આવે છે તેઓ આ સ્થળે શહાબુદ્દીન મહમ્મદ ઘોરીની સેનામાં એક સિપાહી તરીકે આ સ્થળે આવ્યા હતાં. તેમણે સેનામાંથી નિવૃત્તિ મેળવી અને નારા ખાતે સ્થાયી થયા. તેઓ બહારવટીયાઓથી ગાયોનું રક્ષણ કરતાં મૃત્યુ પામ્યા હતાં. તેમણે હજ કરી હતી તેથી તેમને *હાજીપીર* તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. તેઓ *ઝિન્દા પીર* કે *વાલી પીર* તરીકે પણ ઓળખાય છે.

ચૈત્ર મહિનાના (એપ્રિલ) પ્રથમ સોમવારે અહીં વાર્ષિક મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે. સમગ્ર ગુજરાતમાંથી લોકો તે સમયે અહીં આવે છે અને સાથે સાથે નજીકમાં આવેલ કરોલ પીર દરગાહના દર્શન પણ કરે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
ગારીયાધાર તાલુકો

**ગારીયાધાર તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે.

ગારીયાધાર ખાતે આ તાલુકાનું વહીવટી મુખ્ય મથક આવેલું છે. ગારીયાધારથી જિલ્‍લા મથક ભાવનગર ૮૦ ક‍ી.મી. દુર આવેલ છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
આ તાલુકો *સંતોની ભુમી* તરીકે પ્રખ્‍યાત થયેલ છે. ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલા વિરડી ગામે જગતપીરની પવિત્ર જગ્યા આવેલી છે, જ્યાં ધુળેટીના દિવસે વિશાળ મેળો ભરાય છે. આ મેળામાં લાખો શ્રદ્ધાળુ લોકોની ભીડ ઉમટે છે. ગારિયાધાર તાલુકા મા વાલમપીર બાપાની પ્રખ્યાત જગ્યા આવેલ છે. ગારિયાધારમાં દર વર્ષે વાલમપીર બાપાની રથયાત્રા નીકળે છે. ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલુ રુપાવટી ગામ એ સંતશ્રી શામળાબાપાનું જન્મ સ્થળ છે. ગારિયાધારમાં મોટા ભાગના લોકો હીરા ઉધોગમાં સુરત શહેર સાથે જોડાયેલા છે.

## ગારીયાધાર તાલુકાના ગામ 
આ તાલુકામાં ૪૯ ગામોનો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભાવનગર જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
સાગબારા

**સાગબારા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## સંદર્ભ
ઝાલોદ તાલુકો

**ઝાલોદ તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દાહોદ જિલ્લાનો તાલુકો છે. ઝાલોદ આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. વર્ષ ૨૦૧૩ સુધી ઝાલોદ તાલુકામાં ૧૫૧ ગામો હતા, પરંતુ ૨૦૧૩માં ઝાલોદ તાલુકામાંથી ૫૬ ગામો છૂટા પાડીને સંજેલી તાલુકાની રચના કરવામાં આવતા હવે આ તાલુકાનાં કુલ ગામોની સંખ્યા ૯૭ની છે.

## ઝાલોદ તાલુકામાં આવેલાં ગામો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ઝાલોદ તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
ડેડીયાપાડા

**ડેડીયાપાડા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા નર્મદા જિલ્લામાં આવેલું નગર અને ડેડીયાપાડા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
ધંધુકા તાલુકો

**ધંધુકા તાલુકો** ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો તાલુકો છે. ધંધુકા આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## ધંધુકા તાલુકાના ગામો 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ધંધુકા તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
ધોલેરા તાલુકો

thumb|ધોલેરા તાલુકાના બાવળીયારી ગામ ખાતે રાધાકૃષ્ણ મંદિર
**ધોલેરા તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો તાલુકો છે. ધોલેરા આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## ઇતિહાસ 
ધંધુકા અને ધોળકા તાલુકાના કેટલાક ગામોમાંથી ધોલેરા તાલુકાનું સર્જન કરવામાં આવ્યું છે. આખો ધોલેરા તાલુકો ભાલ વિસ્તારમાં આવેલો છે.

## ધોલેરા તાલુકાના ગામ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ધોલેરા તાલુકા પંચાયત 

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ
દલિત આંદોલન - ૨૦૧૬

**દલિત આંદોલન** એ જુલાઇ ૨૦૧૬માં ગુજરાત ખાતેથી શરુ થયું હતું. ગુજરાતમાં પાટીદાર અનામત આંદોલન બાદ આ આંદોલનને બીજું મોટું આંદોલન ગણવામાં આવે છે.  ઊના તાલુકાના મોટા સમઢિયાળા ગામે ૧૧ જુલાઇ, ૨૦૧૬ના દિવસે દલિતો પર અત્યાચારની ઘટનાના પગલે આ આંદોલન શરુ થયું હતું.

## ઊના દલિત અત્યાચાર ઘટના 
૧૧ જુલાઇ ૨૦૧૬ના દિવસે ઉનાથી ૨૦ કિ.મી. દૂર આવેલા મોટા સમઢિયાળા ગામે સીમમાં ૪ દલિત યુવાનો આ ઘટનાનો વિડીયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો હતો. પ્રારંભે કુલ છ વ્યક્તિઓ સામે ગુનો દાખલ થયો હતો. ત્યારબાદ કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી, આપના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલ, મહિલા દલિત નેતા માયાવતી સહિતના નેતાઓએ મુલાકાત લીધી હતી.
#### પોલીસ જવાનનું મૃત્યુ 
ઊનાના સમઢિયાળામાં દલિતો પર અત્યાચારની ઘટનાના વિરોધમાં અમરેલી ખાતે ૧૯ જુલાઇ ૨૦૧૬ના દિવસે દલિતોની રેલી નીકળી હતી જે તોફાની બનતા ટોળા દ્વારા તોડફોડ, પથ્થરમારો સહિતના દંગલો કરાયા હતા. ટોળાએ એસ.ટી. બસ સ્ટેશનમાં ઘુસીને છ બસોના કાચ ફોડી નાખ્યા હતા. દુકાનો અને જાહેર મિલકતોમાં તોડફોડ કરવામાં આવી હતી. જેથી પોલીસ દ્વારા ટોળાને વિખેરવા માટે હળવો લાઠીચાર્જ કરાતા પોલીસ અને ટોળા વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું. જેમાં અમરેલીના એસ.પી. જગદીશ પટેલ સહિત છ પોલીસ કર્મચારીઓ અને સામા પક્ષે ૨૫ લોકોને ઇજાઓ થઇ હતી જેમને સારવાર અર્થે અમરેલી સિવિલ હોસ્પિટલ અને રાજકોટ સિવિલ હોસ્પિટલમાં ખસેડાયા હતા. જ્યારે પથ્થર મારાની ધટના દરમિયાન એક પોલીસ કર્મીને ઈજા થતાં લોકલ ક્રાઇમ બ્રાંચમાં હેડ કોન્સ્ટેબલ તરીકે ફરજ બજાવતા પોલીસ કર્મચારીનું સારવાર દરમ્યાન મોત થયું હતું. 

આ ઘટના અંગે અમરેલી શહેર પોલીસ મથકે દ્વારા આઇપીસીની કલમ ૩૦૭ સહિતની કલમો તળે ૧૬ વ્યક્તિઓ અને અન્ય ૭૦૦ લોકોના ટોળા સામે ૧૯ જુલાઇ ૨૦૧૬ના રોજ ૧૬:૩૦ વાગ્યે ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. પોલીસ જવાનનું મોત થતા બાદમાં આઇપીસીની કલમ ૩૦૭ના બદલે હત્યાની કલમ ૩૦૨નો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો.

આ ઘટનાના પગલે અમરેલી જિલ્લામાં ત્રણ દિવસ સુધી એસ.ટી. વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે બંધ રહ્યો હતો. લોકોનું રક્ષણ કરતા શહીદ થયેલા પોલીસ જવાનના પરિવારને સાંત્વના આપવા માટે ગુજરાતના ગૃહમંત્રી રજની પટેલ, 'આપ'ના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલ, કેન્દ્રીય કૃષિ પ્રધાન પરશોત્તમ રુપાલા વગરે અમરેલી દોડી ગયા હતા.

## વિરોધ પ્રદર્શન અને રેલીઓ 
ઉપરોક્ત બનાવ સંદર્ભે સમગ્ર ગુજરાતમાં ખૂબ જ વિરોધ પ્રદર્શન, રેલીઓ થઈ હતી. ક્યાંક જલદ આંદોલન પણ કરવામાં આવ્યાં હતાં. એમાં કેટલાક લોકોએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી.

## દલિત અત્યાચારની અન્ય ઘટનાઓ 
આવી જ ઘટના બે મહિના પહેલા રાજુલા પાસે ના માંડરડી રોડ પર ગૌશાળા ની બાજુમાં મરેલા વાછરડા નું ચામડું ઉતારતા આઠ દલિતોને આજ ગેંગ ના કેટલાક સભ્યોએ મળીને હાથ પગ ભાંગી નાખ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
## આ પણ જુઓ
* પાટીદાર અનામત આંદોલન
* મહાગુજરાત આંદોલન

શ્રેણી:મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ
માંડલ તાલુકો

**માંડલ તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાનો તાલુકો છે. માંડલ આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

આ તાલુકાનો ભૌગોલીક વિસ્તાર ૩૪૬૬૨ હેક્ટર ૧૭ ગુંઠા જેટલો છે. આ તાલુકામાં મુખ્યત્વે તુવેર તેમજ કપાસ, બાજરી, જુવાર, જીરૂં જેવાં ખેત ઉત્પાદનો મેળવવામાં આવે છે.

## તાલુકાના ગામો 
## જોવાલાયક સ્થળો 
* કડવાસણ
* વાવેશ્વર મહાદેવ
* ખંભલાવ મંદીર

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* માંડલ તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:અમદાવાદ જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ