open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
મહેશ ચોક્સી

**ચોકસી મહેશ હીરાલાલ (૩-૧૨-૧૯૩૧) : વિવેચક.** જન્મ અમદાવાદમાં. ૧૯૫૨માં અંગ્રેજી સાહિત્ય સાથે બી.એ. ૧૯૫૫ માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એ. ૧૯૬૨ માં પીએચ.ડી. હાલ ભાષા નિયામકની કચેરીમાં પ્રકાશન અધિકારી.

ગુજરાતી નાટ્યસાહિત્યના વિકાસના તબક્કાઓની અને નાટ્યલેખકો તેમ જ કૃતિઓની છણાવટ કરતો મહત્ત્વનો નાટ્યવિવેચનનો ગ્રંથ ‘ગુજરાતી નાટ્યસાહિત્યનો ઉદભવ અને વિકાસ’ (૧૯૬૫) લોકનાટ્ય, વ્યવસાયી રંગભૂમિ, પદ્યનાટક તેમ જ એકાંકીની સૂઝપૂર્વક વિવેચના કરે છે. વિવિધ લેખોનો સંચય ‘નાનાલાલ શતાબ્દી ગ્રંથ’ (૧૯૭૩) તથા સંશોધનસૂઝની દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર ‘બિબ્લિઓગ્રાફી ઓવ ઈંગ્લિશ સ્ટેજેબલ પ્લેયુઝ’ (૧૯૫૬) નામનો સંદર્ભગ્રંથ એમના નામે છે.

**ગુજરાતની નાટ્યસાહિત્યનો ઉદભવ અને વિકાસ (૧૯૬૫) :** મહેશ ચોકસીનો મહાનિબંધ. નાટકનો ઉદભવ, વિકાસ અને ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેની ગતિવિધિનું અહીં સવિસ્તર નિરૂપણ છે. સાથે સાથે નાટ્યરૂપ, નાટ્યવિધાન, લોકનાટ્ય, વ્યવસાયી રંગભૂમિ, કવિ નાટ્યકારો, એકાંકી, દીર્ઘ નાટકો વગેરે મુદ્દાઓની સદૃષ્ટાંત છણાવટ પણ છે. ગુજરાતી નાટકની સાંપ્રત સ્થિતિને મૂલવતા ભરતવાક્યમાં, કદ અને પથરાટના મોહમાં, ગુજરાતી નાટકનું સઘન અને સિદ્ધિમૂલક ખેડાણ ઓછું થયું છે એવો નિર્દેશ મળે છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:૧૯૩૧માં જન્મ
ઓલિવ રિડલી દરીયાઈ કાચબો

## વર્ણન
## વિતરણ
## વર્ગીકરણ
## આ પણ જુઓ
* લીલો દરીયાઈ કાચબો
* લેધરબેક કાચબો

શ્રેણી:પ્રાણીઓ
શ્રેણી:ઉભયચર
શ્રેણી:કાચબો
શ્રેણી:પર્યાવરણ
નિંદામણનાશક

300px|right|thumb| નિંદામણનાશક વડે નષ્ટ કરવામાં આવેલ નકામી વનસ્પતિઓ
**નિંદામણનાશક** (હિંદી ભાષા:शाकनाशक; અંગ્રેજી ભાષા:herbicide) એ એક એવું રસાયણ છે જેને ખેતરમાં ઉગેલી અવાંછિત વનસ્પતિને નષ્ટ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

## આ પણ જુઓ 
* અપતૃણનાશી
* જંતુનાશક

## બાહ્ય કડીઓ 
* ધાન્યની ખેતીમાં નિંદામણ નિયંત્રણ માયટેની રાસાયણિક વિધિઓ
* જંતુનાશક સંબંધિત વિષયો માટેની માહિતી (National Pesticide Information Center)
* રાષ્ટ્રીય કૃષિ આંકડાકીય સેવા (National Agricultural Statistics Service)

શ્રેણી:ખેતી
શ્રેણી:કૃષિવિજ્ઞાન
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
શ્રેણી:પાક સંરક્ષણ
લીલો દરીયાઈ કાચબો

## વર્ણન
મુખ્યત્વે વિષુવવૃત્તિય વિસ્તારોના સમુદ્રમાં જ જોવા મળતા લીલા દરીયાઈ કાચબાનું સરેરાશ વજન ૨૫૦ કિલોગ્રામ જેટલું અને તેમની લંબગોળાકાર ઢાલની લંબાઈ ૯૦ થી ૧૨૦ સેન્ટીમીટર જેટલી જોવા મળે છે. મુખ્ય રંગ લીલાશ પડતો કથ્થઇ અને બચ્ચાઓમાં ચળકતી લકીરો પણ જોવા મળે છે. દરીયા કીનારાની રેતીમાં એ ચાલે ત્યારે ૧૦૦થી ૧૩૦ સેન્ટીમીટર પહોળી ભાત એમના આગલા પગને કારણે પડે છે જે કીનારાની રેતીના પ્રકાર પ્રમાણે ૨ થી ૩ સેન્ટીમીટર જેટલી ઉંડી હોય છે અને બરોબર વચ્ચે પુછડીના ઘસડાવાથી એક સળંગ કે ત્રુટક ત્રુટક લીટી દોરાતી રહે છે. એક ઇંડાની લંબાઇ લગભગ સાડા ચાર સેન્ટીમીટર જેટલી હોય છે.

## વિતરણ
## વર્ગીકરણ
## આ પણ જુઓ
* માધવપુર કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર‎

શ્રેણી:પ્રાણીઓ
શ્રેણી:ઉભયચર
શ્રેણી:કાચબો
શ્રેણી:પર્યાવરણ
નારાયણ રાજગોર

**નારાયણ રાજગોર** એ એક જાણીતા ગુજરાતી ચલચિત્ર અભિનેતા હતા. તેમણે હાસ્ય કલાકાર તરીકે, સહાયક અભિનેતા તથા ચરિત્ર અભિનેતા તરીકે ઘણાં ચલચિત્રોમાં અભિનય કર્યો છે.

તેઓ એક ગુજરાતી ફિલ્મના શૂટિંગ કરતી વખતે આકસ્મિક રીતે મૃત્યુ પામ્યા હતા. તેમણે *પ્રેમલગ્ન* (૧૯૮૨) અને *સતી જસ્મા ઓડણ* (૧૯૭૬) જેવી ફીલ્મો માં અભિનય આપ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર અભિનેતા
ભારતીય તારક કાચબો

ભારતીય તારક કાચબો એ ભારત અને શ્રીલંકાના સુકા કે ઝાંડીઝાંખરાવાળા વિસ્તારમાં જોવા મળતું સરિસૃપ પ્રાણી છે,

શ્રેણી:કાચબો
ગાંગડી (તા. કલ્યાણપુર)

**ગાંગડી (તા. કલ્યાણપુર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલા કલ્યાણપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગાંગડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:કલ્યાણપુર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કિશોર જાદવ

**કિશોર કાલિદાસ જાદવ** (૧૫ એપ્રિલ ૧૯૩૮ - ૧ માર્ચ ૨૦૧૮) ગુજરાતી સાહિત્યકાર હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા તાલુકાના આંબલિયાળા ગામે થયો હતો. ૧૯૫૫માં મેટ્રિક કર્યા પછી તેમણે ૧૯૬૦માં મ.સ. યુનિવર્સિટીમાંથી બી.કૉમ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૭૨ માં તેઓ ગૌહત્તી યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.કોમ. થયા. ૧૯૬૫ થી ૧૯૮૨ સુધી નાગાલેંડમાં વિવિધ રીતે અંગત સચિવની કામગીરી બજાવ્યા બાદ ૧૯૮૨ થી નાગાલેંડ સરકારના મુખ્ય સચિવના અંગત સચિવ પદે રહ્યા. ૧૯૭૬ માં તેમણે *પૂર્વોત્તર સાહિત્ય અકાદમી*ની સ્થાપના કરી હતી અને ૧૯૭૬ થી ૧૯૮૧ સુધી એના મહામંત્રી રહ્યા હતા. કોહિમા ખાતે લાંબા સમય નિવાસ કર્યા બાદ ૧૯૯૫ માં તેઓ નિવૃત્ત થયા બાદ દિમાપુર ખાતે સ્થાયી થયા.

૧૯૬૭ માં તેઓએ નાગા જાતિની કન્યા કમસાંગકોલા સાથે લગ્ન કર્યા હતાં. તેમની પત્નીનું ૨૦૧૧ માં અવસાન થયું હતું. તેમને ૨ દીકરા અને ૩ દીકરીઓ હતાં. ૧ માર્ચ ૨૦૧૮ના રોજ કિડનીની બિમારી અને સ્ટ્રોકને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું.

ચિત્ર:Kishor Jadav with his wife.jpg|કિશોર જાદવ તેમનાં પત્ની કમસાંગકોલા સાથે
ચિત્ર:Kishor Jadav with his family.jpg|કિશોર જાદવ, તેમનાં પત્ની અને બાળકો

## સર્જન 
એમણે કથાસાહિત્યમાં પ્રયોગકક્ષાએ અને મુખ્યત્વે ભાષાકક્ષાએ કામ કર્યું છે. એમનું લક્ષ બાહ્ય ઘટનાને સ્થાને આંતરિક ચિત્રાંકન પર, પાત્રના સૂક્ષ્મ મનોવ્યાપાર પર રહ્યું છે. ચીલાચાલુ કથાનક છેદ ઉડાડી ભાષાને તાર્કિક પ્રત્યાયન અર્થે નહી, પણ સંવાદી લય અને નાદતત્ત્વને અનુલક્ષીને પ્રોયજી છે. આથી અન્તઃસ્ફુરણા, ભાવકલ્પનશ્રેણીઓ તેમ જ અનેકસ્તરીય વાસ્તવશ્રેણીઓ દ્વારા તેઓ વાર્તાને ભાષાકીય ક્રીડા બનાવવા તાકે છે.

પ્રથમ વાર્તાસંગ્રહ *પ્રાગૈતિહાસિક અને શોકસભા* (૧૯૬૯) થી એમનું આ વલણ જોવાય છે. પરંપરાગત વાર્તાસમજને પડકારતી અને ઊફરાટે જતી વીસેક વાર્તાઓનો આ સંચય છે. *સૂર્યારોહણ* (૧૯૭૨) ની સત્તર વાર્તાઓની સંરચનાઓનું પ્રયોજન પ્રભાવનિષ્પત્તિ છે. *લેબિરિન્થ* એનું સારું ઉદાહરણ છે. વાર્તાકાર ઘટનાલોપને નહિ પણ ઘટકલોપને અનુસરે છે; અને *છદ્મવેશ* (૧૯૮૨) ની આઠ જેટલી વાર્તાઓમાં, તેથી જ, કલ્પનાના વ્યાપારથી રૂપાન્તરિત થયેલું વિશ્વજીવન જોઈ શકાય છે.

*નવી ટૂંકીવાર્તાની કલામીમાંસા* (૧૯૮૬) એમનો વિવેચનગ્રંથ છે. *કિશોરજાદવની વાર્તાઓ* (૧૯૮૪) માં એમની પ્રતિનિધિ કૃતિઓ આસ્વાદ સહિત સંપાદિત કરવામાં આવી છે.

*નિશાચક્ર* (૧૯૭૯) કિશોર જાદવની લઘુનવલ છે. સામાજિક યા રાજ્કીય સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે બહાર તાકતા કથાસાહિત્યની સામે કથાસાહિત્યની પોતીકી જ સમસ્યાના ઉકેલ માટે અંદર તાકતી જે આધુનિક કૃતિઓ અવતરી એમાં આ કૃતિનું સ્થાન છે. આ લેખક અસંબદ્ધની લીલા સંદર્ભે કલ્પન-પ્રતીક દ્વારા સ્વપ્નવાસ્તવ અને વાસ્તવિકતાની મિશ્ર અને ધૂંધળી ભોંય ઉપસાવે છે અને કથાને મિષે બળકટ ભાષાના વિસ્તારો ઊભા કરે છે. આ લઘુનવલમાં કથાનાયક ‘હું’ અનંતલીલા, કમસાંગકોલા અને સાનુલા નામની ત્રણ નોખા નોખા વ્યક્તિત્વવાળી સ્ત્રીઓનાં સંબંધોમાં આવે છે અને તેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયારૂપે થતા નીતિનિરપેક્ષ અવૈધ જાતીય વ્યવહારોનું નિરૂપણ આઠ ખંડમાં વહેંચાય છે. સભ્ય સમાજથી દૂરના કોઈ પહાડી પ્રદેશમાં વસતી આદિમજાતિનો સ્થાનિક રંગ આ નવલનું મુખ્ય આકર્ષણ છે.

## પુરસ્કારો 
તેમને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા હતા.

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘ

**ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘ**  ઓલિમ્પિક રમતો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય રમતો ખાતે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં રમતવીરોની પસંદગી માટેનું અને રમતો દરમ્યાન ભારતીય ટીમોના વ્યવસ્થાપન માટેનું જવાબદાર સંગઠન છે.  તે **ભારતીય કોમનવેલ્થ ગેમ્સ એસોસિએશન**  તરીકે પણ કામ કરે છે, જે કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ખાતે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં રમતવીરોની પસંદગી માટે પણ જવાબદાર છે. 

ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘની સ્થાપના 1927માં કરવામાં આવી હતી અને તેના પ્રથમ પ્રમુખ સર દોરાબજી ટાટા હતા. ત્યારથી આ સંગઠન આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક કમિટિ તરફથી ભારતના રાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક સંગઠન તરીકેની અધિકૃત ઓળખ પામ્યું છે. 1928માં તેમની જગ્યાએ મહારાજા ભૂપિન્દ્ર સિંહની નિમણૂક થઈ, જેઓ 1938 સુધી આ પદ પર રહ્યા. 

સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો વિશ્વનો દ્વિતીય ક્રમના દેશ, ભારતે તેના ઓલિમ્પિકના ઇતિહાસમાં કુલ મળીને માત્ર નવ ગોલ્ડ ચંદ્રકો જીત્યા છે, જેમાંથી માત્ર એક જ પુરુષોની હોકીના ક્ષેત્રમાં જીત્યો છે. 2000 સિડની ગેમ્સ ખાતે, મહિલાઓની વેઈટ લિફ્ટિંગ સ્પર્ધામાં ભારતે કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યો, જે મહિલાઓએ મેળવેલો તેનો સૌ પ્રથમ ચંદ્રક હતો. 

આઈ.ઓ.એ.(IOA)ના વર્તમાન પ્રમુખ વિજય કુમાર મલ્હોત્રા છે, જેઓ  કલંક લગાડનારા આગાઉના પ્રમુખ કલમાડીના સ્થાને 26 એપ્રિલ 2011ના રોજ બદલી પામ્યા છે. વર્તમાન સમયમાં આઈ.ઓ.એ.(IOA)ના સેક્રેટરી જનરલ અને ખજાનચી ક્રમશઃ રાજા રણધીર સિંહ (રાજા ભાલિન્દ્ર સિંહના પુત્ર) અને શ્રીમાન અશોક કુમાર મટ્ટુ છે.

## 2020 સમર ઓલિમ્પિક આમંત્રણ
ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘે કહ્યું કે "દિલ્હી 2020 ઓલિમ્પિકના યજમાન પદ માટે  ઇચ્છા જાહેર કરશે." આઈ.ઓ.એ. (IOA ) 2016ની રમતો માટે આમંત્રણ આપશે એવો નિર્ણય કર્યો હતો પણ 2014 એશિયન ગેમ્સના યજમાન પદ માટેનો પ્રયત્ન નિષ્ફળ જતાં, તે હવે 2020ની રમતો માટે આમંત્રણ આપશે, આ બાબતને અધિકારીઓએ પુષ્ટિ આપી હતી.

## આઈ.ઓ.એ.(IOA)ના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખો
# સર દોરાબજી ટાટા 1927-1928
# મહારાજા ભૂપિન્દ્ર સિંહ 1928-1938.
# મહારાજા યાદવિન્દ્ર સિંહ 1938-1960. (મહારાજ ભૂપિન્દ્ર સિંહના મોટા પુત્ર)
# રાજા ભાલિન્દ્ર સિંહ 1960-1975. {પ્રથમ સત્ર} (મહારાજા ભૂપિન્દ્ર સિંહના નાના પુત્ર)  
# એર ચીફ માર્શલ  ઓમ પ્રકાશ મહેરા 1976-1980.
# રાજા ભાલિન્દ્ર સિંહ 1980-1984. (દ્વિતીય સત્ર)
# વિદ્યા ચરણ શુક્લ 1984-1987.
# ડૉ. શિવાંતી અદિથાન, 1987-1996.
# સુરેશ કલમાડી, 1996–2011.

## આ પણ જુઓ
*ભારતની પેરાલિમ્પિક કમિટી

## સંદર્ભો
## બાહ્ય લિંક્સ
*  ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘ, આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક કમિટી વેબસાઈટ, આઈ.ઓ.સી. (IOC) દ્વારા વ્યવસ્થાપિત, 2005-04-02ના જોવામાં આવી.
*અધિકૃત વેબસાઈટ 
*"*ઈન્ડિયા ચેઝીઝ અલ્ટીમેટ ઓલિમ્પિક ગ્લોરી* "  - CNN.com એપ્રિલ 25, 2002નો લેખ
*ઓલિમ્પિક 2020-દિલ્હી ઓર્કુટ કમ્યુનિટી
ભૃગુરાય અંજારિયા

**અંજારિયા ભૃગુરાય દુર્લભજીઃ (૬-૧૦-૧૯૧૩, ૭-૭-૧૯૮૦): સાહિત્ય-સંશોધક, વિવિચેક.** જન્મ રાજકોટમાં. પિતા 
જામનગરમાં શિક્ષક તેથી પ્રાથમિક શિક્ષણ જામનગરમાં, માતા-પિતાના અવસાનને કારણે મેટ્રિક સુધીનું, પછીનું શિક્ષણ 
રાજકોટમાં. ૧૯૩૫માં બી.એ. ભાવનગરની શામળદાસ કૉલેજમાંથી અંગ્રેજી અને ગુજરાતી વિષયો સાથે એ જ વિષયો સાથે 
એમ.એ.નો અભ્યાસ મુંબઈમાં કર્યો, પણ પરીક્ષા અધૂરી છોડી. પીએચ.ડી. માટે કવિ કાન્ત વિશે ઊડો અભ્યાસ કર્યો, પરંતુ 
એ કામ પણ અધૂરું મુકાયું. તબિયતને કારણે થોડાં વર્ષ જેતપુરમાં રહી રાષ્ટ્રસેવાનાં કામો કર્યા અને થોડાં વર્ષ 
પીએચ.ડી.ના અભ્યાસ માટે અમદાવાદમાં રહ્યા, તે સિવાય મુંબઈમાં જ નિવાસ. ખાનગી ટ્યુશનો, ચિલ્ડ્રન્સ અકેડમી અને 
ફાર્બસ ગુજરાતી સભામાં (અનુક્રમે મંત્રી તથા ત્રૈમાસિકના તંત્રી તરીકે) કામગીરી અને કૉલેજમાં અધ્યાપનકાર્ય-એમ 
વિવિધ પ્રકારની ને વિક્ષેપભરી વ્યાવસાયિક કારકિર્દી. ૧૯૭૭માં મુંબઈની મીઠીબાઈ કોલેજમાંથી અંગ્રેજીના અધ્યાપક 
તરીકે નિવૃત્ત થયા. અવસાન મુંબઈમાં.

સંશોધક વિદ્વાનની તીક્ષ્ણ તથ્યદ્રષ્ટિ અને સાહિત્યવિવેચકની રસજ્ઞતા તથા વિશ્લેષણશક્તિ ધરાવતાં આ લેખકે જોડણી, 
શબ્દાર્થ, છંદોલય, કૃતિપાઠ, કૃતિરચના અને કર્તાજીવનના સમગ્ર અભ્યાસક્ષેત્રમાં અવિરતપણે અને ખંતપૂર્વક કામ કર્યા 
કર્યું ને અનેક લેખો લખ્યા, જે ગ્રંથસ્થ ધરાર ન કર્યા. ‘કાન્ત વિશે’ (૧૯૮૩) એમનો, લેખક-અભ્યાસનો એક અસાધારણ 
નમૂનો રજૂ કરતો, મરણોત્તર પ્રકાશિત લેખસંચય છે. ઉમાશંકર જોશી સંપાદિત ‘કલાન્ત કવિ’માં સંઘરાયેલાં કાવ્યોના 
કર્તૃત્વના કોયડાને અપૂર્વ સજ્જતા ને સામથર્યથી ચર્ચાતો સંશોધનલેખ અને અન્ય ઘણા લેખો હજુ સામયિકોમાં જ રહ્યા છે. 
એમણે નરસિંહરાવ દીવેટિયા કૃત ‘કવિતાવિચાર’ (૧૯૬૯), પ્રહલાદ પારેખ કૃત ‘બારી બહાર’ (ત્રી.આ.૧૯૭૦) અને 
‘શ્રીધરાણી અને પ્રહલાદનાં કાવ્યો’ (૧૯૭૫)નું સંપાદન પણ કર્યું છે. (- જયંત કોઠારી)

**કાન્ત વિશે (૧૯૮૩):** ભૃગુરાય અંજારિયાનો મરણોત્તર પ્રકાશિત વિવેચનલેખસંગ્રહ. એમાં ૧૯૪૩ થી ૧૯૬૭ સુધીમાં 
લખાયેલા લેખો ને અપાયેલાં વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત કાન્ત-થીસિસ નિમિત્તે થયેલી નોંધો-‘કાન્તઃસાલવારી’, ‘કાન્તનાં કાવ્યોની 
આનુપૂર્વી’ અને ‘કાન્તના જીવન અંગેની મુલાકાત નોંધો’ છે. આ નોંધો હકીકતોમાં રસ લેવાની, એ માટેની વિશાળ 
દસ્તાવેજી સામગ્રીને સાધનોમાં ઘૂમી વળવાની અને ખરી હકીકત સુધી પહોંચવાની લેખકની શક્તિનો પરિચય કરાવે છે. 
તેઓ પ્રમાણભૂત હકીકતોને આધારે પોતાનું દર્શન પણ રચે છે, જે એમના ‘પૂર્વાલાપઃછંદની દ્રષ્ટિએ’ જેવા લેખો બતાવે છે. 
ઉક્ત લેખ કાવ્યગત છંદ-અભ્યાસની એક નૂતન દિશા ઉઘાડનારો છે, તેમ અન્ય ઘણા લેખોમાં પણ એમની તથ્યદ્રષ્ટિની 
સાથે સાથે એમનાં રસજ્ઞતા અને માર્મિક વિવેચકત્વનાં પ્રભાવક ઉદાહરણો મળી આવે છે. (- જયંત કોઠારી)

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:૧૯૧૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૦માં મૃત્યુ
હોશિયારપુર

thumb|200px|right|પંજાબ રાજ્યના જિલ્લાઓ તથા એનાં મુખ્ય મથકો
**હોશિયારપુર** ભારત દેશના ઉતર ભાગમાં આવેલા તથા પાંચ નદીઓને કારણે ઉત્તમ ખેતી કરવા માટે પ્રખ્યાત એવા પંજાબ રાજ્યમાં આવેલું એક મહત્વનું શહેર છે. આ શહેરમાં પંજાબ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૦ (વીસ) જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા હોશિયારપુર જિલ્લાનું મુખ્ય મથાક આવેલું છે. 

શ્રેણી:પંજાબ
સ્વલૈંગિકૌત્તેજના

અમુક વ્યક્તિ દ્વારા જાતે મૈથુન ઉત્તેજના મેળવવાના કર્મને **સ્વલૈંગિક ઉત્તેજના** કહે છે.  બ્રિટિશ સેક્સોલોજિસ્ટ હેવલોક એલિસ આની વ્યાખ્યા આપતા કહે છે સ્વલૈંગિક ઉત્તેજના એટલે બાહ્ય કારક કે સાથી દ્વારા કરાતા, પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ લૈંગિક ઉત્તેજનાની ગેરહાજરીમાં ઉત્પન્ન થતા, તત્ક્ષણ કામાવેગને સંતુષ્ટ કરવાનું કર્મ.  આની સૌથી સામાન્ય પદ્ધતિ હસ્તમૈથુન છે. આને પ્રાયઃ હસ્તમૈથુનનો સમાનાર્થી મનાય છે. જો કે તેમાં ફરક છે. હસ્તમૈથુન અન્ય સાથી સાથે પણ કરી શકાય છે જ્યારે સ્વલૈંગિકોત્તેજના માત્ર પોતેજ કરાય છે.

## સ્વ ઉત્તેજના 
ઘણાં વ્યક્તિઓ જ્યારે એકલા હોય છે ત્યારે લૈંગિક આનંદ માટે ડીલ્ડો, કંપકો (વાયબ્રેટર), ગુદા મણકા (એનલ બીડ્સ), સાયબીયન મશીન અને અન્ય લૈંગિક રમકડાઓનો ઉપયોગ કરે છે. સ્વમુખમૈથુન એ પોતે જાતે પોતાના મુખ વડે પોતાના લિંગને ઉત્તેજિત કરવાની વિધી છે જોકે ૧%થી પણ ઓછા પુરુષો આવું કરી શકે છે. આ વસ્તુ ખૂબ અગમ્ય છે કેમ કે તેને માટે શરીરમાં ખૂબ લચક હોવી જરુરી છે. પોતાને લૈંગિક ઉત્તેજના આપવી એ માનવ વિકાસની એક સામાન્ય બાબત છે, બાળકો કે નવજાત શીશુઓ પણ પોતાને ઉત્તેજના આપતા નોંધાયા છે. આના પણ ફાયદા છે જેમકે લૈંગિક સાથી (પોતે જ)ની સદાય હાજરી , રતિક્ષણ નિયંત્રણની ક્ષમતાની જાણકારી અને સીખ અને આ એક સલામત મૈથુન છે.

## ટીકા અને વિવાદ 
અમુક લોકો અમુક ધાર્મિક અને નિજી કારણોસર સ્વલૈંગિક ઉત્તેજનાને ખરાબ માને છે. દા.ત. રોમન કેથલિક ચર્ચમાં હસ્તમૈથુન ખરાબ મનાય છે.

બાળકોને હસ્તમૈથુન વિષે શીખવવું કે કેમ એ વિશ્વભરમાં વિવાદાસ્પદ વિષય રહ્યો છે. દા.ત. ૧૯૯૪માં બિલ ક્લિન્ટને જોયસેલીન એલ્ડર્સની અમેરિકાના સર્જન જનરલ પદેથી હકાલ પટ્ટી કરી કેમકે તેમણે તરુણ-ગર્ભાવસ્થા અને જાતીય રોગની રોકથામ માટે શાળામાં હસ્તમૈથુન શીખવવાની ભલામણ કરી હતી.

## સલામતીના મુદ્દાઓ 
અમુક સ્વલૈંગિક ઉત્તેજનાની વિધિઓ અસલામત ગણવામાં આવે છે તેમાંની અમુક તો મૃત્યુ સુધી પણ દોરી જાય છે જેને સ્વકામાધીન મૃત્યુ (autoerotic fatality )કહે છે.  આમાં સ્વલૈંગિક ઉત્તેજના પ્રાણહારી સ્થિતી અને સ્વ-બંધન જેવી વિધીઓ અપનાવવામાં આવે છે. આવા પ્રકારની વિધીઓ સાથીની ગેરહાજરીમાં જાતે કરવા જતા ઈજા પહોંચવાની અને અમુક વખતે મૃત્યુ થવાની શક્યતા અનેક ગણી વધી જાય છે. 

## અન્ય પ્રાણી જાતિઓમાં સ્વલૈંગિક ઉત્તેજના 
પ્રાણીઓમાં પણ આ પ્રકારનું વર્તન ખુલ્લામાં કે બંધનમાં જોવા મળ્યું છે. અમુક જાતિના પ્રાણીઓ લૈંગિક આનંદ માટે ચોક્કસ પ્રકારના સાધનો બનાવી કાઢતા હોવાનું પણ નોંધાયું છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સ્વલૈંગિક ઉત્તેજના - વર્તન અને  રચના 

શ્રેણી:મૈથુન
ભોગાવો નદી

**ભોગાવો નદી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલી મહત્વની નદી છે. ભોગાવો સાબરમતી નદીની સહાયક નદી છે. આ નદી મુખ્યત્વે સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે. આ નદી પર ધોળી ધજા સિંચાઇ યોજના બનાવવામાં આવેલી છે.

## ભોગાવો નદીના કાંઠા પર આવેલાં ગામો તથા શહેરો 
* સુરેન્દ્રનગર
* મુળી
* લીંબડી
* વઢવાણ

## આ પણ જુઓ 
* ધોળીધજા ડેમ
* નાયકા બંધ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
મનોજ ખંડેરિયા

**મનોજ વ્રજલાલ ખંડેરિયા** (જુલાઇ ૬, ૧૯૪૩ - ઓક્ટોબર ૨૭, ૨૦૦૩) ગુજરાતી સાહિત્યના જાણીતાં ગઝલકાર અને કવિ હતા. તેઓ ગુજરાતી પ્રયોગશીલ કવિતાના એક અગ્રણી સર્જક હતા. ગુજરાતી કવિતા ક્ષેત્રે સાતમા દાયકામાં સક્રિય થયેલા ને પછીથી પોતાની આગવી કવિવ્યક્તિતા સ્થિર અને સિદ્ધ કરી ચૂકેલા મનોજ ખંડેરિયાનું કાવ્યસાહિત્યના ઇતિહાસમાં માનભર્યું સ્થાન છે. ગુજરાતી ગઝલની તાસીર બદલવામાં અને ગઝલને એક સ્વાયત્ત કાવ્યસ્વરૂપ તરીકે પ્રતિષ્ઠા અપાવવામાં પ્રયોગશીલ ગઝલકારોમાં મનોજ ખંડેરિયાનો કાવ્યપુરુષાર્થ ધ્યાનાર્હ છે.

## જીવન 
 સાથે]]
એમનો જન્મ જૂનાગઢમાં થયો હતો. પિતાજી મહેસૂલી અધિકારી હોવાને કારણે વારંવાર બદલીઓ થતી રહેતી. પરિણામે એમને ધોરાજી, વેરાવળ, મોરબી, રાજકોટ, જામનગર જેવા અનેક શહેરોમાં સ્થળાન્તર કરવાનું બનતું રહ્યું. આ વિવિધ સ્થળોએ પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ લઈને તેઓ ૧૯૬૫માં બી.એસસી.ની પદવી મેળવી. ૧૯૬૭મા એલ.એલ.બી. થયા અને ૧૯૬૮થી જૂનાગઢમાં જ વકીલાતનો આરંભ કર્યો. સાથોસાથ કેટલોક સમય વાણિજ્ય કાયદાના વિષયનું અધ્યાપનકાર્ય પણ એમણે કર્યું. ૧૯૮૪થી તેઓ પથ્થરની ખાણના ઉદ્યોગક્ષેત્રે પણ સંકળાયા. તેમણે આદ્યકવિ નરસિંહ મહેતા સાહિત્યનિધિના સ્થાપક-પ્રમુખપદની જવાબદારી બજાવેલી.

## સર્જન 
મનોજ ખંડેરિયાએ કાવ્યસર્જનનની શરૂઆત ૧૯૫૬-૧૯૬૦થી કરી હતી, પરંતુ કવિતાના પ્રકાશન અંગે બિલકુલ ઉતાવળ ન કરવાની પરમાર સાહેબની – ગુરુજીની સ્પષ્ટ સલાહ અને શિખામણ હતી એટલે આદિલ મન્સુરી, મણિલાલ દેસાઈ વગેરે મિત્રોના આગ્રહને કારણે છેક ડિસેમ્બર, ૧૯૬૫ માં બે ગઝલ ‘કુમાર’ માટે મોકલી. એમાંથી ‘દિવાલો’ શીર્ષકની રચના ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ ના ‘કુમાર’ માં પ્રકાશન પામી. ચારેક દાયકાના સાતત્યપૂર્ણ કાવ્યસર્જનના સુફળરુપે મનોજભાઈ પાસેથી ‘અચાનક’ (૧૯૭૦) અને ‘અટકળ’ (૧૯૭૯) કાવ્યસંગ્રહો; અંજની કાવ્યોનો સંગ્રહ ‘અંજની’ (૧૯૯૧) તેમજ કેવળ ગઝલસંગ્રહ ‘હસ્તપ્રત (૧૯૯૧) સાંપડે છે. ‘કોઈ કહેતું નથી’ (૧૯૯૪) નામે એમની ગઝલોનું સંપાદન પણ થયું છે, કવિની તમામ પ્રકારની રચનાઓમાંથી સવાસો કાવ્યો ‘એમ પણ બને’ (૨૦૦૪) શીર્ષકથી સંપાદિત થયા છે. ‘ક્યાંય પણ ગયો નથી’ કવિનો છેલ્લો ગઝલસંગ્રહ છે.

### મુખ્ય રચનાઓ 
* *અચાનક* (૧૯૭૦)
* *અટકળ* (૧૯૭૯)
* *અંજની* (૧૯૯૧)

### ગઝલસંગ્રહો 
* *હસ્તપ્રત* (૧૯૯૧)
* *કોઇ કહેતું નથી* (૧૯૯૪)

## પુરસ્કારો 
તેમના ‘અચાનક’, ‘અટકળ’ અને ‘અંજની’ સંગ્રહો અનુક્રમે ગુજરાત રાજ્ય સરકાર, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પુરસ્કૃત  થયા છે; તો ‘હસ્તપ્રત’ને અકાદમી અને પરિષદ બંનેના પારિતોષિકો મળ્યા છે. ૧૯૯૯માં આઈ.એન.ટી. (મુંબઈ) દ્વારા કલાપી એવૉર્ડ અર્પણ કરીને, કવિની સર્જકપ્રતિભાનું યથોચિત અભિવાદન થયેલું. એવૉર્ડની પૂરેપૂરી રકમ એમણે આઈ.એન.ટી.ને પરત કરી અને એમાંથી વર્ષ દરમ્યાન પ્રગટ થયેલા ઉત્તમ ગઝલસંગ્રહને ‘બાલાશંકર કંથારિયા પારિતોષિક’ આપવાનું સૂચન કર્યુ. કવિની હયાતીમાં જ જાહેર થયેલો ૨૦૦૨ના વર્ષનો ધનજી કાનજી સુવર્ણચંદ્રક પણ એમના પરિવારજનોને અર્પણ કરવામાં આવ્યો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય.
* મનોજ ખંડેરીયા.કોમ પર પરિચય 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ
મફત ઓઝા

**મફત જીવરામ ઓઝા** (૧ માર્ચ ૧૯૪૪ – ૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૯૭) ગુજરાતી ભાષાના કવિ, નવલકથાકાર, વિવેચક, સંપાદક હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ મહેસાણા જિલ્લાના જામળામાં અને શાળાનો અભ્યાસ મહેસાણા જિલ્લાના સોજામાં થયો હતો. ૧૯૬૨માં તેમણે એસ.એસ.સી., ૧૯૬૭માં ગુજરાતી-હિન્દી વિષયો સાથે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ., ૧૯૬૯માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયો સાથે એમ.એ., ૧૯૭૮માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. તેઓ અમદાવાદની સરસપુર આર્ટસ એન્ડ કૉમર્સ કૉલેજમાં, વડોદરાની એમ.એસ. યુનિવર્સિટીમાં અધ્યાપક અને પછીથી ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ભાષાસાહિત્ય ભવનમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા.

૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૯૭ના રોજ વડોદરામાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની દ્વિવાર્ષિક સભામાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
*ધુમ્મસનું આ નગર* (૧૯૭૪), *પડઘાનું ચકરાતું આકાશ* (૧૯૭૫), *અશુભ* (૧૯૭૬), *શ્વાસ ભીતરથી ફોરે* (૧૯૭૮), *અપડાઉન* (૧૯૮૪) આધુનિકવલણોને પ્રગટ કરનારા એમના કાવ્યસંગ્રહો છે. પરંપરાથી સહેજ જુદી પડતી એમની નવલકથાઓમાં *ઘુઘવતા સાગરનાં મૌન* (૧૯૭૩), *પીળું કરેણનું ફૂલ* (૧૯૭૫), *પથ્થરની કાયા આંસુના દર્પણ* (૧૯૭૬), *સપનાં બધાં મજાનાં* (૧૯૭૭), *અમે તો પાનખરનાં ફૂલ* (૧૯૭૮), *અમે તરસ્યા સાજન* (૧૯૭૯), *સૂરજ ડૂબે મૃગજળમાં* (૧૯૮૧), *સાતમો પુરુષ* (૧૯૮૨), *સોનેરી સપનાંની રાખ* (૧૯૮૪), *આંસુનો ઊગ્યો ગુલમહોર* (૧૯૮૪), *મૃગજળ તો દૂરનાં દૂર* (૧૯૮૫), *શહેર વચ્ચે લોહીની નદી* (૧૯૮૫) મુખ્ય છે. *કાચના મહેલની રાણી* (૧૯૭૪), *તડકામાં ઓગળતો સૂર્ય* (૧૯૮૩) એમનાં વાર્તાસંગ્રહો છે; તો *લીલા પીળા જ્વાલામુખી* (૧૯૭૮) એમનો એકાંકીસંગ્રહ છે. *પળપળનાં પ્રતિબિંબ* (૧૯૮૫) એમનો નિબંધસંગ્રહ છે. *ઉન્નતભ્રૂ* (૧૯૭૫), *ઉદઘોષ* (૧૯૭૭), *ઉન્મિતિ* (૧૯૭૮), *રાવજી પટેલ* (૧૯૮૧), *સંવિત્તિ* (૧૯૮૫) એમના વિવેચનસંગ્રહો છે.

*સ્વાતંત્ર્યોત્તર ગુજરાતી કવિતા* (૧૯૮૦) એમનો શોધનિબંધ છે. આપણાં સાહિત્યસ્વરૂપો પર, આપણી સર્જકપ્રતિભાઓ પર, તેમ જ સ્વાતંત્ર્યોત્તર ગુજરાતી સાહિત્યને અનુલક્ષીને કવિતા, ટૂંકીવાર્તા, એકાંકી, નિબંધ, વિવેચન પર એમણે સંપાદનો કરેલાં છે. *પ્રયોગશીલ ગુજરાતી ટૂંકીવાર્તા* (૧૯૮૬) અને *એકોક્તિસંચય* (૧૯૮૬) એમના સંપાદનો છે, તો *ધૂમકેતુની ભાવસૃષ્ટિ* (૧૯૭૩), *શબ્દયોગ* (૧૯૮૪)ના એ સહ-સંપાદક છે.

*ધુમ્મસનું આ નગર* (૧૯૭૪) મફત ઓઝાનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ. અહીં ગ્રામીણ પરિવેશથી વિખૂટા પડી જવાયા પછીની, કાવ્યનાયકની નાગરિક-સમાજ-સંસ્કૃતિ પરત્વેની અકળામણને વાચા આપતાં ગીત-ગઝલ અને મુક્ત-છંદ કાવ્યરચનાઓ સંગ્રહીત છે *પથ્થરનું પંખેરુ* અને *પથ્થરની લીલેય કાયા* જેવા પ્રયોગોમાં ડોકાતાં પથ્થર અને પંખી અહીં અદ્યતન કવિતાના વિવિધ પ્રભાવોને ઝીલે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ
ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા

**ચન્દ્રકાન્ત અમૃતલાલ ટોપીવાળા** ગુજરાતી કવિ અને વિવેચક છે.

## પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ ૭ ઓગસ્ટ ૧૯૩૬ના રોજ વડોદરામાં થયો હતો. ૧૯૫૮માં મુંબઈની સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજમાંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. ૧૯૬૦માં એમ.એ.ની પદવીઓ મેળવી. તેમણે ૧૯૮૨માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચ.ડી.ની ઉપાધિ મેળવી.

## કારકિર્દી 
 ખાતે]]
૧૯૬૧થી ૧૯૬૫ દરમ્યાન તેઓ પોરબંદરની કે. એચ. માધવાણી કોલેજમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક રહ્યા. ૧૯૬૫માં ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે દાહોદની નવજીવન આર્ટસ એન્ડ કૉમર્સ કૉલેજમાં જોડાયા અને ૧૯૭૧થી ૧૯૮૪ સુધી એ જ કૉલેજમાં આચાર્યનાં પદે રહ્યા. ૧૯૮૪થી અમદાવાદમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સંચાલિત કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ સ્વાધ્યાય મંદિરના નિયામક રહ્યા તેમને ૨૦૧૩માં સાહિત્યમાં તેમના પ્રદાન માટે સમન્વય ભાષા સન્માન પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૩૬માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
ડબાસંગ (તા. લાલપુર)

**ડબાસંગ (તા. લાલપુર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ડબાસંગ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જ્યોતિષ જાનિ

**જ્યોતિષ જગન્નાથ જાનિ** (૯ નવેમ્બર ૧૯૨૮ - ૨૦૦૫) ગુજરાતી કવિ, વાર્તાકાર અને નવલકથાકાર હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ખેડા જિલ્લાના પીજ ગામમાં ૯ નવેમ્બર ૧૯૨૮ના રોજ થયો હતો. તેમણે સુરતમાં અભ્યાસ કર્યો અને ૧૯૪૫ માં મેટ્રીક અને ૧૯૫૧ માં એમ.ટી.બી. કોલેજમાંથી બી.એસસી. નો અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને ૧૯૬૩ માં પત્રકારત્વમાં ડિપ્લોમા મેળવ્યો. મુંબઈની એકાઉન્ટ જનરલની નોકરી છોડીને તેઓ ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૬ સુધી સંદેશના ઉપતંત્રી રહ્યા હતા. ૧૯૬૬-૬૭ માં તેઓ જ્યોતિ લિમિટેડ, વડોદરામાં આસિસ્ટન્ટ પબ્લિસિટી ઓફિસર રહ્યા હતા. ૧૯૭૪ થી ૧૯૭૭ સુધી સિટિઝન્સ કાઉન્સિલ, વડોદરામાં પબ્લિસિટી અને પબ્લિક રિલેશન્સ ઓફિસર રહ્યા. ૧૯૮૩ થી ૧૯૮૬ સુધી ગુજરાત સમાચારના ઉપતંત્રી અને પછીથી તેઓ *લોકસત્તા* ના ઉપતંત્રી રહ્યા હતા. તેઓ સાહિત્યિક ત્રૈમાસિક *સંજ્ઞા* ના તંત્રી અને ઓક્ટોબર ૧૯૮૬ થી ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૦ દરમિયાન શબ્દસૃષ્ટિ ના માનાર્હ સંપાદક પણ રહ્યા હતા.

૨૦૦૫માં તેમનુ અવસાન થયુ.

## સર્જન 
*ચાર દીવાલો એક હેંગર* (૧૯૬૭) અને *અભિનિવેશ* (૧૯૭૫) એમના વાર્તાસંગ્રહો છે. *નાક*, *મોરલી વાગી*, *સૂટકેઈસ* તેમની જાણીતી વાર્તાઓ છે. *પંદર આધુનિક વાર્તાઓ* (૧૯૭૭) તેમનો અન્ય વાર્તા સંગ્રહ છે. *ચાખડીએ ચઢી ચાલ્યા હસમુખલાલ* (૧૯૬૯) તેમની પ્રથમ નવલકથા છે. *અચલા* (૧૯૮૦) તેમની અન્ય નવલકથા છે.

*શબ્દના લેન્ડસ્કેપ* (૧૯૮૧) એમનો નિબંધસંગ્રહ છે. *ફીણની દીવાલો* (૧૯૬૬) તેમનો કાવ્યસંગ્રહ છે. *હેન્રિ ઈબ્સન* (૧૯૭૧) એમનું અભયાસ-પુસ્તક છે. *સંવાદવિવાદ* (૧૯૮૩) એમનો વિવેચનસંગ્રહ છે, જે સુરેશ જોષી સાથેની પ્રશ્નોત્તરી ધરાવે છે. આ ઉપરાંત *ઉર્દૂ વાર્તાઓ* (૧૯૭૨) અને *મુક્તમાનવ* (૧૯૭૮) એમનાં અનુવાદ-પુસ્તકો છે.

*જ્યોતિષ જાનિની વાર્તાસૃષ્ટિ* (૨૦૧૩) મોહન પરમાર દ્વારા સંપાદિત પસંદગીની વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય
* 

શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૫માં મૃત્યુ
અઝટેક ચિત્રલિપિ

**અઝટેક લિપિ** (અંગ્રેજી:Aztec writing) (હિંદી:अजटेक लिपि) મેક્સિકો પ્રદેશના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલી એનિમાસ નદીના ખીણપ્રદેશમાં વસવાટ કરતા રેડ ઇંડિયન આદિવાસીઓની પરંપરાગત વહેવારની ભાષા અને લિપિ છે. અઝટેક ભાષા અને લિપિને સ્થાનીક ભાષામાં નહુઆ અથવા નહુઅતલ કહેવામાં આવે છે. અંગ્રેજી ભાષા અને સ્પેનીશ ભાષાના માધ્યમ દ્વારા આ ભાષાના કેટલાક શબ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકૃતિ પ્રાપ્ત કરી ચુક્યા છે, જેમ કે ટોમેટો, ચોકલેટ, ક્રોસેલાટ વગેરે. મેક્સિકો નગર ખાતે હાલના સમયમાં અઝટેક (નહુઆ) બોલવા વાળા લોકોની સંખ્યા લગભગ દસ લાખ જેટલી છે. 
thumb|alt=અઝટેક ચિત્રલિપિ|અઝટેક ચિત્રલિપિ
આ ભાષા અમેરીકન કુળ (ઉટી-અઝટેક વર્ગ)ની એક ભાષા છે. આ ભાષાઓને કુલ ૬ (છ) ઉપવર્ગોંમાં વહેંચવામાં આવેલી છે, જેમ કે- ૧. નહુઅતલ્ ૨. પિપિલ, ૩. નિકરઓ, ૪. ટલસ્કલટેક, ૫. સિગુઆ, ૬. કજ઼કન. રોમન લિપિનું આધિપત્ય સ્થપાયું તે પૂર્વેના સમયકાળમાં આ ભાષાઓ જે લિપિમાં લખવામાં આવતી હતી તેને અઝટેક લિપિ કહેવામાં આવે છે. આ એક ચિત્રલિપિ જ છે. આ લિપિ અમેરીકાની માયાલિપિનું એક વિકસિત સ્વરૂપ છે. આ લિપિના બધાજ સંકેત ચિન્હો ચિત્ર જ હોય છે.

## અન્ય વાંચવાલાયક સામગ્રી 
*
*
*
*

શ્રેણી:લિપિ
શ્રેણી:આદિવાસી સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:રેડ ઈન્ડીયન સંસ્કૃતિ
ઓઝર (કપરાડા)

**ઉમરપાડા (કપરાડા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા વલસાડ જિલ્લામાં આવેલા અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા એવા કપરાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા તેમ જ આંગણવાડીની સગવડ પ્રાપ્ય છે. ઉમરપાડા ગામમાં ૧૦૦ ટકા આદિવાસી લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી અને પશુપાલન છે. અંહી નાગલી, ડાંગર, વરાઇ જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો કુકણા બોલી બોલે છે, જે ગુજરાતી ભાષાથી એકદમ અલગ હોય છે.

આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં મુંબઇ તેમ જ ઉત્તર દિશામાં સુરત ખાતે આવેલું છે.

શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો
શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો
લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

**લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી** (૨ ઓક્ટોબર, ૧૯૦૪ - ૧૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૬), ભારત દેશના ત્રીજી લોકસભાના અને બીજા સ્થાયી વડા પ્રધાન હતા. તેઓ ૧૯૬૩-૧૯૬૫ના વચ્ચેના સમયમાં ભારત દેશના પ્રધાન મંત્રી હતા.

લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનો જન્મ ૧૯૦૪માં થયા બાદ મુગલસરાય, ઉત્તર પ્રદેશ ખાતે **લાલ બહાદુર શ્રીવાસ્તવ** નામથી ઉછેર થયો હતો. એમના પિતા શારદા પ્રસાદ એક ગરીબ શિક્ષક હતા, જેઓ ત્યારબાદ રાજસ્વ કાર્યાલય ખાતે લિપિક (ક્લાર્ક) બન્યા હતા.  

ભારત દેશને સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત થયા પશ્ચાત શાસ્ત્રીને ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના સંસદીય સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ ગોવિંદ વલ્લભ પંતના મુખ્યમંત્રી તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન પ્રહરી તેમજ યાતાયાત મંત્રી બન્યા હતા. યાતાયાત મંત્રી તરીકેના સમય દરમિયાન એમણે પ્રથમ વાર  મહિલાને બસ-સંવાહક (બસ-કંડક્ટર) તરીકેના પદ પર નિયુક્ત કરી નવો ચીલો ચાતર્યો હતો. પ્રહરી વિભાગના મંત્રી થયા બાદ એમણે ભીડને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે લાઠી પ્રહારને બદલે પાણી છાંટવાનો પ્રયોગ કરી તેનો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો. ૧૯૫૧ના વર્ષમાં, જવાહર લાલ નેહરુના નેતૃત્વમાં તેઓને અખિલ ભારત કોંગ્રેસ કમિટીના મહાસચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. એમણે ૧૯૫૨, ૧૯૫૭ તેમજ ૧૯૬૨ની ચુંટણીઓમાં કોંગ્રેસ પક્ષને ભારે બહુમતી સાથે જિતાડવા માટે ખુબ પરિશ્રમ કર્યો હતો.

ભારત દેશના વડા પ્રધાનમંત્રી જવાહરલાલ નેહરુનું એમના પ્રધાનમંત્રી તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન સત્તાવીસમી મે, ૧૯૬૪ના રોજ દેહાવસાન થયા બાદ, શાસ્ત્રીએ નવમી જૂન ૧૯૬૪ના રોજ વડા પ્રધાન મંત્રી તરીકે પદ ભાર ગ્રહણ કર્યો હતો.

## શિક્ષણ 
એમનું શિક્ષણ હરિશચંદ્ર ઉચ્ચ વિદ્યાલય અને કાશી વિદ્યાપીઠ ખાતે થયું હતું. અહિંયાથી જ એમને "શાસ્ત્રી" તરીકેની ઉપાધિ પ્રાપ્ત થઇ જે એમના નામ સાથે જીવનપર્યંત જોડાયેલી રહી. એમનું શિક્ષણ હરિશચંદ્ર ઉચ્ચ વિદ્યાલય અને કાશી વિદ્યાપીઠ ખાતે થયું હતું.

## જીવન દર્શન 
એમના પિતા મિર્ઝાપુરના શારદા પ્રસાદ અને એમના માતા રામદુલારી દેવીના ત્રણ પુત્રોમાંથી તેઓ બીજા હતા. શાસ્ત્રીની બે બહેનો પણ હતી. શાસ્ત્રીના શૈશવકાળમાં જ એમના પિતાનું નિધન થયું હતું. ઈ. સ. ૧૯૨૮માં એમનાં લગ્ન શ્રી ગણેશપ્રસાદની પુત્રી લલિતાદેવી સાથે થયાં અને એમને છ સંતાનો હતાં.

સ્નાતકની શિક્ષા સમાપ્ત કર્યા બાદ તે ભારત સેવક સંઘ જોડે જોડાઈ ગયા અને દેશસેવાનું વ્રત લેતા અહીંથી જ પોતાના રાજનૈતિક જીવનની શુરુઆત કરી. શાસ્ત્રી વિશુદ્ધ ગાંધીવાદી હતા. તેઓ આખું જીવન સાદગીથી રહ્યા અને ગરીબોની સેવામાં પોતાની આખી જિંદગી સમર્પિત કરી દીધી. ભારતીય સ્વાધીનતા સંગ્રામના દરેક મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમોમાં એમની ભાગીદારી રહી, અને જેલોમાં રહેવું પડ્યું જેમાં ૧૯૨૧ની અસહકારની ચળવળ અને ૧૯૪૧નું સત્યાગ્રહ આંદોલન સૌથી મુખ્ય હતું. એમના રાજનૈતિક દિગ્દર્શકોમાં શ્રી પુરુષોત્તમદાસ ટંડન, પંડિત ગોવિંદવલ્લભ પંત, જવાહરલાલ નેહરૂ વગેરે મુખ્ય હતા. ૧૯૨૯માં ઇલાહાબાદ આવ્યા પછી તેમણે શ્રી ટંડનજીની સાથે ભારત સેવક સંઘના ઇલાહાબાદ એકમના સચિવના રૂપમાં કામ કર્યું. અહિં તેઓ નેહરૂને મળ્યા. ત્યાર પછી તેમનો હોદો નિરંતર વધતો ગયો. જેમકે નેહરૂ મંત્રિમંડળમાં ગૃહમંત્રીના હોદા પર તેઓ શામિલ થયા. આ પદ પર તેઓ ૧૯૫૧ સુધી રહ્યા.

શાસ્ત્રીને તેમની સાદગી, દેશભક્તિ અને ઇમાનદારી માટે આખું ભારત શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે. તેમને વર્ષ ૧૯૬૬માં ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## આ પણ જુઓ 
*ભારતના વડાપ્રધાન

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:રાજનેતા
શ્રેણી:ભારતના વડાપ્રધાન
શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૬માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતના વિદેશમંત્રીઓ
જયશંકર 'સુંદરી'

**જયશંકર ભૂધરદાસ ભોજક** (૩૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૯૭૫‌) જેઓ '''જયશંકર 'સુંદરી'''' તરીકે જાણીતા છે, ગુજરાતી રંગભૂમિના કલાકાર, આત્મકથાકાર અને દિગ્દર્શક હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ભોજક બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં, ૩૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૯ના રોજ વિસનગર નજીક ઉઢાઇમાં થયો હતો.

તેમનું કુટુંબના સભ્યો નાટક અને ગાયન કલા સાથે જોડાયેલા હતા. તેમણે બે ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. નાટક અને ગાયનની તાલીમ તેમણે તેમના દાદા, ત્રિભુવનદાસ પાસેથી મેળવી હતી જેઓ ઉસ્તાદ ફકરુદ્દીનના શિષ્ય હતા. પંડિત વાડીલાલ નાયક પાસેથી પણ તેમને તાલીમ મળી હતી.

## કારકિર્દી 
ઇ.સ. ૧૯૦૧માં ૧૨  વર્ષની ઉંમરે સૌપ્રથમ 'સૌભાગ્યસુંદરી'માં મહિલાની સર્વત્તમ ભૂમિકા કરી અને તેઓ 'ભોજક'ના બદલે 'સુંદરી' નામે ઓળખાયા. ૧૮૯૭માં તેમણે પોતાની કારકિર્દીનો પ્રારંભ કલકત્તાની ઉર્દૂ નાટક મંડળીમાં જોડાઈ ને કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ ૧૯૦૧માં છોટાલાલ કાપડિયાના મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળમાં જોડાયા. ગુજરાતીની સાથે તેમણે હિંદી અને ઉર્દૂ ભાષાના નાટકોમાં પણ કામ કર્યું હતું. તેમણે નાટકોમાં મુખ્યત્વે સ્ત્રી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી કારણકે તે સમયે નાટકોમાં સ્ત્રીઓને કામ કરવાની મનાઇ હતી. બાપુલાલ નાયકની સાથે તેમણે અનેક મુખ્ય સ્ત્રી પાત્રો ભજવ્યા હતા. બાપુલાલ નાયક સાથે તેમણે ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના સરસ્વતીચંદ્ર, નૃસિંહ વિભાકર અને મુળશંકર મુલાણીના નાટકો ભજવ્યા હતા. ૧૯૩૨માં તેઓ નિવૃત્ત થયા હતા અને વિસનગર પાછા ફર્યા હતા. જ્યાં તેમણે રંગભૂમિ વિશે લેખો લખવાનું શરૂ કર્યું. ૧૯૬૩માં તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના કળા વિભાગના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૧૯૬૭માં ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નૃત્ય અકાદમી તરફથી તેમનું સન્માન કરાયું હતું. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ વી. વી. ગિરિએ તેમને ભારતનો ત્રીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મભૂષણ ૧૯૭૧માં એનાયત કર્યો હતો. ૧૯૮૯માં સંવર્ધિત આવૃત્તિ સાથે તેનું પુન:મુદ્રણ થયું હતું.

ઇ.સ. ૨૦૦૨માં તેમની આત્મકથા હિંદીમાં 'કુછ આંસુ, કુછ ફૂલ' તરીકે દિનેશ ખન્ના દ્વારા અનુવાદ કરવામાં આવી હતી જે 'નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા' એ પ્રકાશિત કરી હતી. ૨૦૧૧માં તે અંગ્રેજીમાં 'Some Blossoms, Some Tears' શીર્ષક હેઠળ અનુવાદિત થઇ હતી.

અમદાવાદમાં એક નાટ્યગૃહને તેમની યાદમાં 'જયશંકર 'સુંદરી' નાટ્યગૃહ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.

વડનગર, ઉત્તર ગુજરાતમાં આવેલું ભવાઈ ગવર્નમેન્ટ મ્યુઝિયમ તેમના કાર્યોનું પ્રદર્શન ધરાવે છે.

મોરબીના કલા મંદિર દ્વારા જયશંકર સુંદરીનું તૈલચિત્ર અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને સૌરાષ્ટ્રના કલા મંદિરના સભાખંડમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું.

*સુંદરી : એન એક્ટર પ્રિપેર્સ* તેમની આત્મકથા પર આધારિત ૧૯૯૮માં પ્રદર્શિત નાટક હતું.

## વધુ વાચન
### આત્મકથા 
* 

### અન્ય 
* 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ
શ્રેણી:૧૯૭૫માં મૃત્યુ
બહેરામજી મલબારી

**બહેરામજી મહેરવાનજી મલબારી**  (૧૮-૫-૧૮૫૩, ૧૧-૭-૧૯૧૨) કવિ, ગદ્યકાર અને સમાજસુધારક હતા.

## જીવન
જન્મ વડોદરામાં. મૂળ પિતા ધનજીભાઈ મહેતા પરંતુ પિતાના અવસાન બાદ પાંચ વર્ષની વયે મા ભીખીબાઈ સાથે મહેરવાનજી નાનાભાઈ મલબારીને ત્યાં આંગળિયાત તરીકે ગયા. બાલ્યવય સુરતમાં વીત્યું. પહેલાં દેશી પદ્ધતિએ ચાલતી નરભેરામ મહેતાની શાળામાં, પછી પારસી પંચાયતની સ્કૂલમાં, પછી સર જમશેદજી એંગ્લો વર્નાક્યુલર સ્કૂલમાં અને પછી મિશન સ્કૂલમાં અભ્યાસ. ૧૮૭૧માં મૅટ્રિકની પરીક્ષા પસાર કરી, પણ ઉચ્ચશિક્ષણમાં દાખલ થતા નહિ; છતાં ગુજરાતી અને અંગ્રેજી પર પ્રભુત્વ. શરૂમાં શિક્ષકનો વ્યવસાય. ડૉ. વિલ્સનનું અને ડૉ. ટેલરનું પ્રોત્સાહન. પત્રકાર તરીકેની કારકિર્દીની શરૂઆત. ૧૮૭૯ થી મરણપર્યંત ‘ઈન્ડિયન સ્પેકટેટર’ના તંત્રી. ‘વોઈસ ઑવ ઈન્ડિયા’ નામે પત્ર દ્વારા પણ પ્રજાસેવા. પત્રકાર તરીકે નિર્ભીકપણે બાળલગ્ન અને પુનર્લગ્ન બાબતે સુધારાવાદી વિચારોની અભિવ્યક્તિ. ૧૮૯૦માં યુરોપના પ્રવાસે ગયા. ૧૯૦૧ માં ‘ઈસ્ટ ઍન્ડ વેસ્ટ’ નામના માસિકની શરૂઆત. હૃદય એકાએક બંધ પડવાથી સીમલામાં અચાનક મૃત્યુ.

## સર્જન
સંસારસુધારો, દેશદાઝ અને નીતિબોધને લક્ષ્ય કરતી રચનાઓના એમના છએક કાવ્યસંગ્રહો છે. ‘નીતિવિનોદ’ (૧૮૭૫) મધુર અને કરુણ ગરબીઓનો સંગ્રહ છે. એમાં બાળવિધવા, કજોડાવાળી સ્ત્રી, પરણેલી બાળપત્ની વગેરેના સ્ત્રીદુઃખના વિલાપો છે. ‘વિલ્સનવિરહ’ (૧૮૭૮) મિત્ર ડૉ. જહોન વિલ્સનના મૃત્યુ પરનું શોકકાવ્ય છે. એમાં તેઓ દલપતરામના ‘ફોર્બસવિરહ’ને જ અનુસર્યા છે. ‘સરોદ-ઈ-ઈત્તેફાક’ (૧૮૮૧)માં ફારસી શૈલીનાં ગીતો અને કવિતા છે. આ ઉપરાંત એમના ‘અનુભવિકા’ (૧૮૯૪), ‘આદમી અને તેની દુનિયા’ (૧૮૯૮), અને ‘સાંસરિકા’ (૧૮૯૮) કાવ્યસંગ્રહો છે. ‘ઇતિહાસની આરસી’ જેવી ‘સાંસરિકા’માં સચવાયેલી પ્રચલિત રચના ભાષાની પ્રૌઢિ દર્શાવે છે. મુખ્યત્વે દલપતરામ અને નર્મદની શૈલીનું અનુસંધાન આ કવિની રચનાઓમાં હોવા છતાં પારસી બોલીને અતિક્રમી ગુજરાતી શુદ્ધ ભાષા લખવાનો અને ગુજરાતી પિંગળને અનુસરવાનો એમનો પુરુષાર્થ નોંધપાત્ર છે.

એમણે અંગ્રેજી ભાષામાં જે રચનાઓ કરી તેનો સંચય ‘ઇન્ડિયન ન્યૂઝ ઇન ઇગ્લિશ ગાર્બ’ (૧૮૭૬) નામે પ્રસિદ્ધ થયો છે. એમાં અંગ્રેજી પિંગળનો સારો અભ્યાસ નજરે ચડે છે. કવિએ હિંદને લગતા દેશી પ્રશ્નો એમાં ચર્ચ્યા છે. 
૧૯૭૮ માં કરેલા ગુજરાત-કાઠિયાવાડના પ્રવાસના પરિણામ રૂપે મળતું ‘ગુજરાત ઍન્ડ ધ ગુજરાતીઝ’ તથા ૧૮૯૦ ની યુરોપયાત્રાના પરિણામરૂપે મળતું ‘ઇન્ડિયન આઈ ઑન ઇંગ્લિશ લાઈફ’- બંને પુસ્તકો અંગ્રેજીમાં છે. આ ઉપરાંત, હિંદુ ધર્મની ફિલસૂફીને લગતાં મેકસમૂલરનાં ‘હિબર્ટ લૅકચર્સ’નું મનચેરજી મોબેદજીના સહયોગમાં ગુજરાતી ભાષાંતર એમણે આપ્યું છે.

**સાંસરિકા (૧૮૯૮) :** બહેરામજી મહેરવાનજી મલબારીનો, સંસારના અવલોકને સૂચવેલા વિચારો દર્શાવતાં પ્રસંગાનુસારી પાંત્રીસ કાવ્યો ધરાવતો સંગ્રહ. આ પારસી કવિને હાથે અહીં નૈતિક, સાંસારિક અને ઐતિહાસિક વિષયો ગુજરાતી પિંગળની જાણકારી સાથે સરલતાથી રજૂઆત પામ્યા છે. સંસારસુધારો અહીં મુખ્ય સૂત્ર છે. ‘કજોડું-સ્વભાવનું’ અને ‘કજોડું-ઉંમરનું’, ‘સુઘડ-ફૂવડનો ઘર સંસાર’, ‘પારકા પૈસા નસાથી બૂરા’, ‘પારકી સ્ત્રી મરકીથી બૂરી’ વગેરે રચનાઓ આનાં ઉદાહરણો છે. ‘સુરતી લાલા સહેલાણી’માં નફરા નકટા સુરતી લાલાઓને પડતીને પાર કરવાનો ઉપદેશ છે. ‘ઇતિહાસની આરસી’માં રહેલી ભાષાની પ્રૌઢિ એને આ સંગ્રહની ઉત્તમ રચના ઠેરવે છે. ‘મૌનની મઝા’માં છેડાતો મૌન જેવો વિષય એ જમાનામાં અરૂઢ છે. છેલ્લી ત્રણેક પદરચનાઓમાંની વ્રજછાંટ ધ્યાનાર્હ છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૨માં મૃત્યુ
બંધીયા (અટક)

**બંધીયા** એ આહિર જ્ઞાતીમાં આવતી એક અટક છે. આ અટક ધરાવતા લોકો સૌરાષ્ટ્રમાં વધુ જોવા મળે છે.

શ્રેણી:જ્ઞાતિ
દીપક મહેતા

**દીપક ભૂપતરાય મહેતા** (૨૬ નવેમ્બર ૧૯૩૯) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને અનુવાદક છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૩૯ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. ૧૯૫૭માં મુંબઈની ન્યુ ઈરા સ્કૂલમાંથી મૅટ્રિક કર્યા પછી ૧૯૬૧માં તેમણે ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયો સાથે સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજમાંથી બી.એ. અને ૧૯૬૩ માં એમ.એ.નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૬૩ થી ૧૯૭૪ સુધી કે.જે. સોમૈયા કૉલેજ, મુંબઈમાં ગુજરાતીનું અધ્યાપન કર્યું. ૧૯૭૪-૧૯૭૬ દરમિયાન પરિચય ટ્રસ્ટમાં સહાયક સંપાદક. ૧૯૭૬ થી ૧૯૮૨ સુધી યુ.એસ. લાયબ્રેરી ઑવ કૉંગ્રેસ, નવી દિલ્હીના ગુજરાતી અને મરાઠી ભાષાના વિશેષજ્ઞ અને પછીથી કાર્યકારી અધ્યક્ષ બન્યા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય સભા, દિલ્હીના સંવાહક રહ્યા હતા.

## સર્જન 
એમણે *નવલકથા: કસબ અને કલા* (૧૯૭૬) તથા *કથાવલોકન* (૧૯૭૮) એ બે વિવેચનગ્રંથો ઉપરાંત *રમણલાલ વ. દેસાઈ* (૧૯૮૦) નામક લઘુપ્રબંધ આપ્યો છે. *પરીકથામાળા* (અન્ય સાથે, ૧૯૮૦), *સબરસ કથામાળા* (અન્ય સાથે, ૧૯૭૭) એમનું બાળસાહિત્ય છે. *શામળની કવિતા* (૧૯૭૨), *જગતની શ્રેષ્ઠ નવલકથાઓ * (૧૯૭૫) અને *રમણલાલ વ. દેસાઈ* (૧૯૭૯) તથા *કનૈયાલાલ મુનશી* જેવી પરિચય પુસ્તિકાઓ એમણે લખી છે. આ ઉપરાંત ૧૯૬૦ થી ૧૯૮૦ દરમિયાન પ્રગટ થયેલી નવલકથાઓની શીર્ષકસૂચિ *કથાસંદર્ભ * (અન્ય સાથે, ૧૯૮૪), *સમિધ* (અન્ય સાથે, ૧૯૬૫) અને *માતૃવંદના ભા. ૧-૨* (૧૯૮૩) જેવા સંપાદનો પણ આપ્યાં છે. મરાઠીમાંથી *માહીમની ખાડી* તથા અંગ્રેજીમાંથી *એક કોડીનું સ્વપ્નું* (૧૯૭૯) અને *સરદાર પટેલનો પસંદ કરેલો પત્રવ્યવહાર : ૧-૨* (૧૯૭૭) એ એમના અનુવાદો છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
ચંદ્રકાન્ત મહેતા

**ચંદ્રકાન્ત હરિશંકર મહેતા** (ઉપનામ: **શશિન્**) (જન્મ: ૬ ઓગસ્ટ ૧૯૩૯) ગુજરાતી કવિ, વાર્તાકાર, સંપાદક અને પત્રકાર છે.

## જીવન
ચંદ્રકાન્ત મહેતાનો જન્મ ૬ ઑગસ્ટ ૧૯૩૯ રોજ અમદાવાદ જિલ્લાના સરખેજમાં થયો હતો. ગુજરાતી સાહિત્યકાર, પત્રકાર. તેમનું મૂળ વતન સરોડા છે. એમના પિતા હરિશંકર મહેતા આખ્યાનકાર અને હિંદુ ધર્મના અભ્યાસી હતા. એમની માતાનું નામ મણિબહેન. એમણે શિક્ષણ સરોડા તથા કેલિયાવાસણાની શાળાઓમાંથી લીધુ હતું. ત્યારબાદ અમદાવાદની એલ. ડી. આર્ટ્સ કોલેજમાંથી હિંદી વિષયમાં એમ. એ., પીએચ.ડી. તથા કાયદાશાસ્ત્રમાં એલ.એલબી.ની ઉપાધીઓ મેળવી હતી. તેઓ નવગુજરાત કૉલેજમાં હિંદી વિષયના પ્રાધ્યાપક તેમજ કોલેજમાં મલ્ટિકૉર્સ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના માનદ નિયામક નિમાયા હતા. તેઓએ ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જર્નાલિઝમમાં રીડર તેમજ અધ્યક્ષ તરીકે સેવાઓ આપી હતી. પછીથી તેઓ ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ નિમાયા હતા. તેઓ અમદાવાદની સહજાનંદ કૉલેજના મલ્ટિકોર્સ વિભાગના નિયામક તરીકે રહ્યા હતા અને હીરામણિ વિદ્યાસંકુલના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર તરીકે સેવાઓ આપી હતી. હાલમાં તેઓ નવગુજરાત મલ્ટિકોર્સ ટ્રેનિંગ ઈન્સ્ટિટ્યુટના માનદ નિયામક છે.

૧૯૬૬માં તેમણે મંજુલા સાથે લગ્ન કર્યા હતાં.

## સર્જનકાર્ય
1973થી તેઓ સર્જનકાર્ય કરે છે. તેમણે સાહિત્યના વિવિધ સ્વરૂપો જેવા કે કાવ્ય, જીવનચરિત્ર, વાર્તા, બાળસાહિત્ય અને સવિશેષ ચિંતનાત્મક નિબંધોમાં સાહિત્યસર્જન કર્યું છે. તેમણે દૈનિક 'સંદેશ'ની 'હલ્લો યંગ ફ્રેન્ડ' અને ગુજરાત સમાચારની 'એક જ દે ચિનગારી', 'ગુફતેગો', 'પ્યારા-આકાશ', 'જિંદગીને ઝરૂખેથી', 'નારી તારાં નવલાં રૂપ', 'પંખી નીલગગનનાં', 'સ્વપ્નશિલ્પી' જેવા કટારલેખોના સંગ્રહો આપ્યા છે. સાથે સાથે તેમણે હિંદીમાં 'અનકહા દર્દ', 'કહાં રુકા હૈ કાફિલા', 'આસમાન મેં આ રહા હું' જેવાં પુસ્તકો લખ્યાં છે.

## સન્માન
તેમને સંસ્કૃતિ પુરસ્કાર' (૧૯૯૨), રાજભાષા સમ્માન પુરસ્કાર (૧૯૯૬) અને સૌહાર્દ એવૉર્ડ (૧૯૯૯) વગેરેથી સન્માનીત કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે ૨૦૨૧નો પદ્મશ્રી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવેલ છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
દિગીશ મહેતા

**દિગીશ નાનુભાઈ મહેતા**  (૧૨ જુલાઈ ૧૯૩૪ ― ૧૩ જૂન ૨૦૦૧) ગુજરાતી નિબંધકાર, નવલકથાકાર અને વિવેચક હતા.

## જીવન
તેમનો જન્મ પાટણમાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ સિદ્ધપુરમાં પૂર્ણ કર્યું. ૧૯૫૩માં અંગ્રેજી-મનોવિજ્ઞાન વિષયો સાથે બી.એ. અને ૧૯૬૮માં યુનિવર્સિટી ઑવ લિડ્સમાંથી એમ.એ. પૂર્ણ કર્યું. તેઓ ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ભાષાસાહિત્ય ભવનમાં અંગ્રેજીના પ્રાધ્યાપક હતા.

૧૯૬૩માં તેમના લગ્ન સ્મિતા સાથે થયેલા અને એમને બે દીકરીઓ હતી.

તેઓ ૧૯૯૪માં નિવૃત થયા હતા અને ૧૩ જૂન ૨૦૦૧ના રોજ અમદાવાદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું.

## સર્જન
*આપણો ઘડીક સંગ* (૧૯૬૨) એમની વિનોદશૈલીની એક પ્રયોગસભર લઘુનવલ છે. કૉલેજકન્યા અર્વાચીના અને પ્રોફેસર ધ્રૂર્જટિનાં પ્રણયસગપણના વસ્તુને અહીં અમદાવાદના શહેરી જીવનની પડછે હળવીગંભીર શૈલીએ મૂર્ત રૂપ મળ્યું છે. ૧૫૮ પૃષ્ઠ અને બાવીસ પ્રકરણોમાં વહેંચાયેલી આ કથાના તાણાવાણા ગૂંથાયા છે અર્વાચીના અને ધૂર્જટિના તદ્દન સીધાસાદા પ્રણય વડે; પણ લેખકે આ કથાને રૂઢ રૂપે નહિ, અરૂઢ રૂપે રજૂ કરી છે. અહીં ઘટનાઓ ઓછી છે, પણ જે કંઈ કથાંશો છે તેને તેઓ સચોટ પાત્રનિરૂપણ દ્વારા અને એ પાત્રોના આંતરજગતને કળામય રીતે અભિવ્યાંજિત કરતા પદાર્થો-પરિસ્થિતિઓ દ્વારા સઘન કરે છે. હાસ્ય-મજાકવાળી વિલક્ષણ શૈલી વડે એમણે જીવનના અનેક મર્મોને અહીં લીલયા ઉદઘાટિત કરી આપ્યા છે. એક લાક્ષણિક પ્રયોગ લેખે આ લઘુનવલનું ઐતિહાસિક મૂલ્ય ગણાયું છે. પાત્ર કે પરિસ્થિતિ પરત્વે લેખકની વક્રતા અને એમનો વ્યંગ વિનોદને પ્રેરે છે, છતાં એકંદરે લાગણીનો પુટ આ હાસ્યકથાને વિશિષ્ટ બનાવે છે.

*દૂરના એ સૂર* (૧૯૭૦) એ દિગીશ મહેતાના અંગત અને લલિતાત્મક નિબંધોનો સંગ્રહ છે. તેની લલિતનિબંધની ચૌદ રચનાઓમાં એમની લેખિની ‘મનુષ્ય’ને, તેના માનવવિવર્તોને, તેના સ્વભાવની વિસંગતિઓ અને વિચિત્રતાઓને તાગવા-તાકવાનું વલણ વિશેષ ધરાવે છે. પ્રસંગનું માત્ર નિરૂપણ કરવાને બદલે તેને અનેક સંદર્ભો વચ્ચે ખીલવીને મનુષ્યચિત્તના કોઈક ને કોઈક ખૂણાને અનાવૃત્ત કરી આપવો-એ પ્રકારની એમની રીત વિશિષ્ટ છે. વસ્તુ કે પાત્રને ચિત્રાત્મક ઉઠાવ આપવાની શક્તિ એમની કલમમાં છે. બાળપણના સંસ્કારોનાં અંગત સાહચર્યો અને ઉત્તમ સાહિત્યજગતના ઉલ્લેખોથી તૈયાર થયેલું આ નિબંધોનું સ્વરૂપ આસ્વાદ્ય અને સંવેદનશીલ છે. આ નિબંધોની બાબતમાં નિબંધકાર એકરાર કરે છે તેમ, એમનું મન શહેરમાંથી ઊડીને પચાસ માઈલ દૂર આવેલા એમના ગામના એક મંદિરના કોટની ભીંત આગળ પથરાયેલા એક બીજા વૃક્ષની છાયા તરફ ફરે છે અને એમ એ પોતાની દિશા મેળવી લે છે.  માનવીય પરિમાણને લક્ષમાં રાખી બૃહદ્ સંવેદન ઉપસાવતા એમના નિબંધોનું ગદ્ય તળપદા સંસ્કારો સહિત સાહિત્યપુષ્ટ છે. આ સંગ્રહના 'ઘર', 'પુલ', 'પ્રવાહ', 'પાત્રો', 'લોક' કે 'દ્રશ્યો' જેવી રચનાઓમાં એમની આ શક્તિ વિશેષ ખીલેલી જોવાય છે અને આ નિબંધો ગુજરાતી નિબંધસાહિત્યના અત્યંત આસ્વાદ્ય નિબંધોમાં સ્થાન પામેલા છે. નિબંધકારનાં અભ્યાસ, અનુભવ, કલ્પના અને તીવ્ર નિરીક્ષણમાંથી પ્રકટતી ઉપમાઓ-ઉત્પ્રેક્ષાઓ એમના નિબંધોને અનન્ય સૌંદર્ય અર્પી રહે છે.

*પરિધિ* (૧૯૭૬) એમની અભ્યાસનિષ્ઠાનો દ્યોતક વિવેચનસંગ્રહ છે. વિદેશના કેટલાક સર્જકોની મહત્ત્વપૂર્ણ કૃતિઓની વિચારણા, કેટલાક સૈદ્ધાંતિક મુદ્દાઓની વિશદ ચર્ચા તથા ગુજરાતી સર્જક કે ગુજરાતી કળાકૃતિ ઉપરના આ લેખોમાં એમની નિજી દૃષ્ટિનો પરિચય થાય છે.

એમણે અંગ્રેજીમાં *શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર* (૧૯૮૦) નામક લઘુચરિત્રપુસ્તક લખ્યું છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ
ધીરેન્દ્ર મહેતા

**ધીરેન્દ્ર પ્રીતમલાલ મહેતા** (જન્મ: ૨૯ ઓગસ્ટ ૧૯૪૪) ગુજરાતી નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, કવિ, વિવેચક છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ અમદાવાદમાં થયો હતો. ભુજની ઑલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલમાંથી ૧૯૬૧માં મૅટ્રિક કર્યા પછી તેમણે ૧૯૬૬માં ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૬૮માં ભાષાસાહિત્ય ભવન, ગુજરાત યુનિવર્સિટી, અમદાવાદમાંથી એમ.એ. અને ૧૯૭૬માં *ગુજરાતી નવલકથાનો ઉપેયલક્ષી અભ્યાસ* વિષય પર પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૭૦ થી ૧૯૭૬ સુધી ગુજરાત કૉલેજ, અમદાવાદમાં અને પછીથી આર.આર. લાલન કૉલેજ, ભુજમાં ગુજરાતી ભાષાસાહિત્યનું અધ્યાપન કાર્ય કર્યું.

## સર્જન 
આઠમા દાયકાના આ મનોવિશ્લેષ્ણવાદી નવલકથાકારે આધુનિક મનુષ્યનાં મનઃસંચલનોને તાકતી પાત્રપ્રધાન કૃતિઓ આપી છે. *વલય* (૧૯૭૧)માં નવપલ્લવિત પ્રણયનું તાઝગીભર્યું આલેખન છે. *ચિહ્ન* (૧૯૭૮) અને *દિશાંતર* (૧૯૮૩)માં વિકલાંગ કથાનાયકના સંઘર્ષપૂર્ણ મનોલોકનું સંકુલ નિરૂપણ છે. નાટ્યકૃતિ પરથી રૂપાંતરિત નવલકથા *અદ્રશ્ય* (૧૯૮૦)માં જીવનનું અપ્રગટ રહી જતું કારુણ્ય લાઘવપૂર્વક તાદ્દશ્ય થયું છે અને *આપણે લોકો* (૧૯૮૭) માનવજીવનની વિભીષિકાને તાકે-વાગે છે. *કાવેરી અને દર્પણલોક* (૧૯૮૮)માં બે લઘુનવલો સમાવિષ્ટ છે.

*સંમુખ* (૧૯૮૫) એમનો પ્રયોગધર્મી છવ્વીસ ટૂંકીવાર્તાઓનો સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત લઘુપ્રબંધ *ડૉ. જયંત ખત્રી* (૧૯૭૭), મહાનિબંધ *નંદશંકરથી ઉમાશંકર* (૧૯૮૪), બાળકાવ્યોનો સંગ્રહ *ભૂસકાની ઉજાણી* (૧૯૮૬) વગેરે પણ એમણે આપ્યા છે. *રણની આંખમાં દરિયો* (૧૯૮૫) એમનું કચ્છી વાર્તાઓનું સંપાદન છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ
મુગલસરાય

**મુગલસરાય** એ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા ચન્દૌલી જિલ્લામાં આવેલું એક મહત્વનું શહેર છે. આ શહેર વારાણસી શહેરથી લગભગ ૧૨ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલું છે. અહીં ઉત્તર રેલવેના ક્ષેત્રમાં આવતું એક મોટું રેલવે મથક છે. ભારતના દ્વિતીય વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનો જન્મ આ શહેરમાં થયો હતો.

## ભૂગોળ 
મુગલસરાય શહેરનું ભૌગોલિક સ્થાન  પર આવેલું છે. અહીંની સરેરાશ ઊંચાઈ ૬૫ મીટર (૨૧૬ ફીટ) જેટલી છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ઉત્તર પ્રદેશનાં શહેરો
નગીનદાસ મારફતિયા

**મારફતિયા નગીનદાસ તુલસીદાસ, ‘વ’, (૧૮૪૦, ૧૯૦૨) : નાટકકાર.** જન્મ વતન સુરતમાં. ૧૮૬૩માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી બીજું સ્નાતકજૂથ બહાર આવ્યું તેમાં ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાંથી પહેલા ગુજરાતી સ્નાતક. આ પછી ઍલ્ફિન્સ્ટન હાઈસ્કૂલમાં ફર્સ્ટ આસિસ્ટન્ટ. ૧૮૬૮માં એલએલ.બી. વડી અદાલતમાં પહેલા ગુજરાતી વકીલ. નર્મદના મિત્ર. નર્મદે પાંચ છ જણને ભેગા કરી એક ‘લિટરરી કલબ’ શરૂ કરેલી એમાંના એક. ‘ડાંડિયો’નું નામકરણ એમણે કરેલું. ‘મહારાજ લાયબલ કેસ’માં નર્મદના વકીલ તરીકેની કામગીરી. ભક્તિ અને કીર્તનમાં વ્યવસાયને ભોગે પણ અખૂટ રસ.

ગુજરાતી નાટ્યસાહિત્યની શરૂઆત દલપતરામે કરેલા એરિસ્ટોફેનિસના ભાષાંતર ‘લક્ષ્મી નાટક’ (૧૮૫૧) અને ‘સ્ત્રી સંભાષણ’ (૧૮૫૬)થી જરૂર થયેલી, પરંતુ નાટ્યસંવિધાનની રીતે વ્યવસ્થિત માંડણીવાળી પહેલી નાટ્યકૃતિ ‘ગુલાબ’ (૧૮૬૨)નો યશ આ નાટકકારને ફાળે જાય છે. પાંચ અંકનું આ નાટક દ્વિઅંકી અને ત્રિઅંકી નાટકોને ભેગાં કરીને બનાવ્યું હોય એવી છાપ પડે છે. બેની વચ્ચે ‘કોરસ’નો પ્રયોગ પણ લેખકે મૂક્યો છે. વહીવટની બદીઓને તાકતો એક તંતુ અને ભોગીલાલ-ગુલાબના પ્રણયને તાકતો બીજો તંતુ સંકલિત થતા ન હોવા છતાં અંગ્રેજી નાટ્યબંધની ખાસિયતો, સુરતી બોલીની લિજ્જત અને વૃત્તપ્રચુર લખાવટને કારણે આ મૌલિક નાટક ઐતિહાસિક રીતે નોંધપાત્ર બન્યું છે. એમણે આ ઉપરાંત ‘બુદ્ધિવર્ધક ગ્રંથ’ માં પ્રગટ થયેલું ‘માણેક’ નાટક લખ્યું છે. ‘મુંબઈનું સર્વ વિદ્યોત્તેજકાલય’ નામનો નિબંધ તેમ જ ‘ડાંડિયો’નાં કેટલાંક લખાણો પણ એમનાં છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૦૨માં મૃત્યુ
રશિયાનાં ગણતંત્રો

રશિયા એ એક સંઘ છે જેને પ્રશાસનના સરળ વહીવટ માટે કુલ ૮૩ (ત્યાંસી) સંઘીય ખંડોંમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. આ ખંડો પૈકી કુલ ૨૧ (એકવીસ) ખંડોને **ગણતંત્ર** તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવેલો છે. સામાન્ય રીતે ગણતંત્ર એવા પ્રદેશોને બનાવવામાં આવતા હોય છે, જ્યાં કોઈ બિન-રૂસી જાતિઓ રહેતી હોય અથવા જે પ્રદેશ એવી કોઇ જાતિનું ઐતિહાસિક ક્ષેત્ર હોય. રશિયાની અંદર કેટલાય દસકાઓ અને શતાબ્દીઓથી લોકોનું આવાગમન જારી રહ્યું છે. આને માટે એવું જરૂરી નથી  કે જે જાતિના નામથી કોઈ ગણતંત્ર બના વવામાં આવ્યું હોય તે જાતિના લોકો તે ક્ષેત્રમાં આધુનિક કાળમાં પણ બહુસંખ્યક હોય.

## સંવૈધાનિક સ્થિતિ 
ગણતંત્રો કો અપની સરકારી ભાષા સ્વયં ચુનને કા અધિકાર હૈ૤ ઉનકા અપના સંવિધાન હોતા હૈ૤ સન્ 2010 તક ઇનકે શાસકોં કો અપને આપ કો "રાષ્ટ્રપતિ" કા ઓહદા દેને કા અધિકાર થા લેકિન અબ યહ કેવલ રૂસ કે રાષ્ટ્રપતિ કે લિએ આરક્ષિત હૈ૤ ગણતંત્રોં કે મુખ્ય પ્રશાસક ચુને જાતે હૈં ઔર વે કાફ઼ી શક્તિશાલી હોતે હૈં૤ કભી-કભી ગણતંત્રોં કી સંસદેં ઐસે નિયમ ભી બના ચુકી હૈં જો કેન્દ્રીય સરકાર કે નિયમોં કા ઉલ્લંઘન કરતે હૈં૤ કુછ ગણતંત્રોં મેં અલગાવવાદી ગુટ સક્રીય હૈં જો રૂસ કી એકતા તોડ઼કર ઉસ સે અલગ હોના ચાહતે હૈં૤

## નક઼્શા
કિશોરલાલ મશરૂવાળા

**કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા** (૫ ઓક્ટોબર ૧૮૯૦ – ૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૨) ભારતીય ચરિત્રકાર, નિબંધકાર અને અનુવાદક હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો અને તેમનું મૂળ વતન સુરત હતું. પ્રાથમિક શિક્ષણનો પ્રારંભ આકોલામાં મરાઠી ભાષામાં થયો અને આઠ વર્ષની વયે માતાનું અવસાન થતાં, મુંબઈમાં માસી પાસે જઈને રહ્યા અને એમનું શિક્ષણ ગુજરાતીમાં આરંભાયું. શાળાકાળ દરમિયાન મુંબઈમાં પ્લેગ ફાટી નીકળતાં થોડા સમય માટે આગ્રામાં અભ્યાસ કર્યો. ત્યાં હિંદી તથા ઉર્દૂ પણ શીખ્યા. પદાર્થવિજ્ઞાન તથા રસાયણશાસ્ત્રને ઐચ્છિક વિષયો તરીકે રાખી ૧૯૦૯માં મુંબઈની વિલ્સન કોલેજમાંથી બી.એ. અને ૧૯૧૩માં એલ.એલ.બી. થયા. આશ્રમની રાષ્ટ્રીય શાળામાં ૧૯૧૭ થી ૧૯૧૯ સુધી શિક્ષક તરીકે સેવાઓ આપી. ગાંધીજીએ સ્થાપેલી ગૂજરાત વિદ્યાપીઠના પહેલા મહામાત્ર બનવાનું માન તેમને મળ્યું હતું. આ અરસામાં એમને કાકાસાહેબ કાલેલકર મારફતે, આશ્રમમાં કેદારનાથજીનો પરિચય થયો. એમની સાથેની ચર્ચાવિચારણાઓના પરિપાકરૂપે સાંપ્રદાયિક શ્રદ્ધાઓ કે પરંપરાપ્રાપ્ત માન્યતાઓને વિવેકદ્રષ્ટિથી, શાંત અને સ્થિર ચિત્તે ચકાસી, તેમાંથી જીવનોત્કર્ષ સાધક સત્યનું જ ગ્રહણ કરવાની આત્મશક્તિનો ઉદય થયો. જીવનના અને અધ્યાત્મના પ્રશ્નોને જોવાની, સમજવાની અને ઉકેલવાની એમની દ્રષ્ટિમાં આથી આમૂલ પરિવર્તન આવ્યું. ૧૯૩૪ થી ૧૯૩૮ સુધી ગાંધી સેવા સંઘના પ્રમુખ રહ્યાં. દેશના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામમાં ભાગ લેતાં ૧૯૩૦, ૧૯૩૨, તથા ૧૯૪૨ માં વધતા-ઓછા પ્રમાણમાં કારાવાસ પણ ભોગવ્યો. ૧૯૪૬થી જીવનપર્યત *હરિજન* પત્રના તંત્રી સ્થાને રહ્યા.

## પુસ્તકો
### ચરિત્રાત્મક નિબંધો
* રામ અને કૃષ્ણ (૧૯૨૩)
* ઈશુ ખ્રિસ્ત (૧૯૨૫)
* બુદ્ધ અને મહાવીર (૧૯૨૬)
* સહજાનંદ સ્વામી (૧૯૨૬)
* જીવનશોધન (૧૯૨૯)
* સમૂળીક્રાંતિ (૧૯૪૮)
* ગાંધીવિચારદોહન (૧૯૩૨) 
* અહિંસાવિવેચન (૧૯૪૨)
* ગાંધીજી અને સામ્યવાદ (૧૯૫૧)
* કેળવણીના પાયા (૧૯૨૫)
* કેળવણીવિવેક (૧૯૪૯)
* કેળવણીવિકાસ (૧૯૫૦)

### પ્રકિર્ણ
* સ્ત્રીપુરુષમર્યાદા (૧૯૩૭)
* કાગડાની આંખે (૧૯૪૭)
* સંસાર અને ધર્મ (૧૯૪૮)

### અનુવાદ
* ગીતાધ્વનિ (૧૯૨૩) [‘શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા’નો સમશ્લોકી અનુવાદ]
* વિદાયવેળાએ (૧૯૩૫) [ખલિલ જિબ્રાનકૃત ‘ધ પ્રોફેટ’]
* તિમિરમાં પ્રભા (૧૯૩૬) [તોલ્સ્તોયકૃત ‘ધ લાઇટ શાઇન્સ ઇન ડાર્કનેસ’]
* ઊધઈનું જીવન (૧૯૪૦) [મેરિસ મેટરલિંકકૃત ‘ધ લાઈફ ઑવ ધ વ્હાઇટ ઍન્ટ્સ’]
* માનવી ખંડિયેરો (૧૯૪૬) [પેરી બર્જેસકૃત ‘હૂ વૉક ઍલોન’]

### અન્ય
* જીવનશોધન- ભા. ૧,૨ (૧૯૨૯, ૧૯૩૦)
* સમૂળી ક્રાંતિ (૧૯૪૮)
* ગાંધીજી અને સામ્યવાદ (૧૯૫૧)

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની વેબસાઇટ પર કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૫૨માં મૃત્યુ
સેવક ધુણીયા (તા. લાલપુર)

**સેવક ધુણીયા (તા. લાલપુર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાલપુર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સેવક ધુણીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લાલપુર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
નરહરિ પરીખ

**નરહરિ દ્રારકાદાસ પરીખ** (૭ ઓક્ટોબર, ૧૮૯૧ - ૧૫ જુલાઇ, ૧૯૫૭) ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ સેનાની અને લેખક હતા.

તેમનો જન્મ અમદાવાદમાં થયો હતો અને વતન ખેડા જિલ્લાનું કઠલાલ હતુ. તેમણે અમદાવાદમાં અભ્યાસ કરીને ૧૯૦૬માં મૅટ્રિક કરી ૧૯૧૧ માં ઇતિહાસ-અર્થશાસ્ત્ર વિષયો સાથે બી.એ. અને ૧૯૧૩માં એલએલ.બી. કરી ૧૯૧૪માં મિત્ર મહાદેવભાઈ દેસાઈ સાથે વકીલાતનો પ્રારંભ કર્યો. ૧૯૧૭માં સત્યાગ્રહ આશ્રમની રાષ્ટ્રીય શાળા સાથે સંલગ્ન. ૧૯૨૦થી ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં. ૧૯૩૫માં હરિજન આશ્રમના વ્યવસ્થાપક. ૧૯૩૭માં બેઝિક ઍજ્યુકેશન બોર્ડના પ્રમુખ. ૧૯૪૦માં ગ્રામસેવક વિદ્યાલયના આચાર્ય. ૧૯૪૭માં પક્ષાઘાતનો પહેલો હુમલો. પક્ષાઘાત અને હૃદયરોગથી બારડોલીમાં અવસાન.

એમણે ગાંધીચીંધ્યા માનવતાવાદ અને જીવન પરત્વેની સાધક દ્રષ્ટિનો નિતાન્ત પરિચય કરાવ્યો છે. એમના ગ્રંથોમાં સાહિત્યનું સંદોહન અને સંપાદન કરવાની શક્તિનો તેમ જ સાદી, સરલ અને પારદર્શક ગદ્યશૈલીનો આવિષ્કાર જોઈ શકાય છે.

## સાહિત્ય
એમના મૌલિક ગ્રંથોમાં ‘મહાદેવભાઈનું પૂર્વચરિત’ (૧૯૫૦), ‘સરદાર વલ્લભભાઈ’- ભા. ૧,૨ (૧૯૫૦, ૧૯૫૨) અને કિશોરલાલ મશરૂવાલા પરનું ‘શ્રેયાર્થીની સાધના’ (૧૯૫૩) જેવાં ચરિત્રલેખનો મુખ્ય છે. ‘માનવ અર્થશાસ્ત્ર’ (૧૯૪૫) એમનો તદવિષયક અત્યંત યશસ્વી ગ્રંથ છે. આ ઉપરાંત શિક્ષણ, રાષ્ટ્રકારણ અને ગાંધીવિચારના સમન્વયની નીપજરૂપ ‘સામ્યવાદ અને સર્વોદય’ (૧૯૩૪), ‘વર્ધા કેળવણીનો પ્રયોગ’ (૧૯૩૯), ‘યંત્રની મર્યાદા’ (૧૯૪૦) વગેરે એમનાં સ્વતંત્ર પુસ્તકો છે.

‘નામદાર ગોખલેનાં ભાષણો’ (૧૯૧૮), ‘ગોવિંદગમન’ (૧૯૨૩), ‘કરંડિયો’ (૧૯૨૮), ‘નવલગ્રંથાવલિ’ (૧૯૩૭), ‘મહાદાવેભાઈની ડાયરી’- ભા. ૧,૭ (૧૯૪૮-૫૦), ‘સરદાર વલ્લભભાઈનાં ભાષણો’ (૧૯૪૯), ‘દી.બ. અંબાલાલ સાકરલાલનાં ભાષણો’ (૧૯૪૯), ‘ગાંધીજીનું ગીતાશિક્ષણ’ (૧૯૫૬) વગેરે એમનાં સંપાદનો છે.

‘ચિત્રાંગદા’ (૧૯૧૬), ‘વિદાય અભિશાપ’ (૧૯૨૦), ‘પ્રાચીન સાહિત્ય’ (૧૯૨૨) જેવી રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની કૃતિઓની એમણે મહાદેવભાઈ દેસાઈ સાથે અનુવાદ કર્યા છે; તો, ‘જાતે મજૂરી કરનારાઓને’ (૧૯૨૪) અને ‘ત્યારે કરીશું શું?’ (૧૯૨૫-૨૬) એમના તોલ્સ્તોયનાં પુસ્તકોના અનુવાદો છે.

નવલગ્રંથાવલિ (૧૮૯૧) નવલરામની જીવનકથા સહિત એમના પ્રસિદ્ધ-અપ્રસિદ્ધ ગ્રંથો-લેખોનું આ સંપાદન ગોવર્ધનરામે ચાર ભાગમાં, હીરાલાલ શ્રોફે શાળોપયોગી આવૃત્તિરૂપે બે ભાગમાં (૧૯૧૧) તથા નરહરિ પરીખે તારણરૂપે (૧૯૩૭) કર્યું છે.

પહેલા ભાગમાં નવલરામનાં નાટકો, કાવ્યો અને ભાષાંતરો સંગ્રહાયાં છે. એમાં ‘ભટ્ટનું ભોપાળું’ હાસ્યરસનું ગણનાપાત્ર નાટક છે. ઐતિહાસિક નાટક ‘વીરમતી’, કાવ્યસંગ્રહ ‘બાળલગ્ન- બત્રીસી’, કાવ્યચાતુર્યની રચના ‘અકબર બીરબલ નિમિત્તે હિન્દી કાવ્યતરંગ’, કાલિદાસરચિત ‘મેઘદૂત’નું સરળ રસાળ ભાષાંતર તથા સંસ્કૃતગ્રંથોનાં ભાષાંતરોનો પણ એમાં સમાવેશ છે. બીજા ભાગમાં એમનાં ગ્રંથાવલોકનો, કાવ્યતત્ત્વવિચારણા અને કવિઓની સમીક્ષા છે. ‘ગુજરાત શાળાપત્ર’ તથા અન્ય સામયિકોવર્તમાનપત્રો દ્વારા વિવિધ વિષય-સ્વરૂપને લગતાં ગ્રંથાવલોકનો એમણે કર્યાં છે અને મહદંશે એ નિમિત્તે એમની કાવ્યતત્ત્વવિચારણા પ્રગટ થઈ છે. ભાષા ને ભાષાશાસ્ત્ર તથા કવિ નર્મદ દલપતરામ, પ્રેમાનંદની કવિતા વિશેનાં એમનાં સમીક્ષણો પણ નોંધપાત્ર છે. ત્રીજા ભાગમાં શિક્ષણશાસ્ત્રને લગતા અને ચોથા ભાગમાં વિવિધ વિષયના સામાન્યજ્ઞાનના લેખો સંગ્રહાયા છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૫૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૧માં જન્મ