open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ઓઝોન

**ઓઝોન** (**O3** અથવા **ત્રિપ્રાણવાયુ**) ત્રણ  પ્રાણવાયુ પરમાણુથી બનેલો એક ત્રિઆણ્વિક અણુ છે. તે પ્રાણવાયુનું એક અપરરુપ છે જે બે પરમાણુ વાળા અપરરુપ (allotrope) દ્વિપ્રાણવાયુ  (પ્રાણવાયુ વાયુ) જેટલું ચિરસ્થાયી નથી. ઓઝોન સામાન્ય તાપમાન અને દબાણે વાયુ સ્વરૂપમાં હોય છે. ઓઝોન પ્રાણીઓના શ્વસનતંત્રમાં જવાથી કે વનસ્પતીના સંપર્કમાં આવવાથી હાનિકારક અસર કરે છે આથી ક્ષોભમંડળ (tropsphere)માં તેને પ્રદૂષણ માનવામાં આવે છે. સમતાપમંડળ (stratosphere)માં સૂર્યના પારજાંબલી કિરણોને અવશોષી પૃથ્વી પર આ કિરણોથી જીવનનું રક્ષણ કરે છે.

## ઇતિહાસ
ઓઝોન વાયુની શોધ ઇ.સ. ૧૮૪૦મા સ્વિત્ઝર્લેન્ડના વૈજ્ઞાનિક ક્રિશ્ચિયન ફ્રેડરિક સોંબેને બાસિલ શહેરમાં કરી. તેમણે જણાવ્યું કે પાણીનાં વિધુત વિઘટન દરમ્યાન આવતી વાસ બે વિધુત ધ્રુવ વચ્ચે થતા તણખાઓને કારણે છે.  તેમણે આ શોધ વૈજ્ઞાનીક જગત સામે રાખતી વખતે જણાવ્યુ કે આ ગંધ વિધુત વિઘટન માટેના પ્રવાહી કે તેની અશુધ્ધીઓ પર આધાર નથી રાખતી આથી તેનું ઉદ્ગમ હવામાં મોજુદ વાયુઓના વિધુત વિઘટન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વાયુમાં હોવુ જોઇએ. તેનું નામ તેની વિલક્ષણ ગંધ માટેના ગ્રીક શબ્દ ઓઝેઇન પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. તેના અણુસૂત્રની શોધ ઇ.સ. ૧૮૬૫માં જેક્સ-લુઇસ સોરેટે કરી.

ઇ.સ. ૧૮૭૮માં વૈજ્ઞાનિક કોર્નુએ જણાવ્યુ કે પૃથ્વીની સપાટી પર મળતા સૂર્ય પ્રકાશના તરંગોમાં પારજાંબલી કિરણોના ન હોવા માટે વાતાવરણમાં પ્રકાશનું અવશોષણ જવાબદાર છે. ઇ.સ. ૧૮૮૦માં વૈજ્ઞાનિક હાર્ટલે એ શોધ કરી કે ઓઝોન વાયુ ૨૧૦થી ૩૨૦ નેનોમીટર તરંગલંબાઇના વિધુતચુંબકીય તરંગોનું અવશોષણ કરે છે, જે કોર્નુએ જણાવેલા વાતાવરણમાં પ્રકાશના અવશોષણ માટે જવાબદાર છે.

## ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો
ઓઝોન એક ઝાંખા આસમાની રંગનો વાયુ છે જે પાણીમાં અંશત: દ્રાવ્ય છે. અધ્રુવિય દ્રાવણો કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ અને ફ્લોરોકાર્બનમાં તે ખુબ દ્રાવ્ય છે, અને તેમની સાથે મળી વાદળી રંગનું દ્રાવણ બનાવે છે. ઓઝોન વાયુનું ઉત્કલનબિંદુ -૧૧૨ °C છે અને ગલનબિંદુ -૧૯૩ °C છે. આ તાપમાનથી નીચે તે અનુક્રમે ગાઢા આસમાની સ્વરૂપનું પ્રવાહી અને કાળા-જાંબલી રંગના ઘન પદાર્થ સ્વરૂપે હોય છે. ઘન કે પ્રવાહી ઓઝોનને ગરમ કરી ઉત્કલનબિંદુ પર લાવવું ખતરનાક હોય છે કારણ કે ઓઝોન વાયુમાં સ્વયંભૂ વિસ્ફોટ થઇ શકે છે. 

જો ઓઝોનની માત્રા ૦.૦૧ μmol/molથી વધુ હોય તો મનુષ્ય તેની ક્લોરિન-બ્લીચને મળતી વાસ અનુભવી શકે છે. જો માત્રા ૦.૧ થી ૧ μmol/mol વચ્ચે હોય તો તે માથામાં દુખાવો, આંખોમાં બળતરા અને નાક-ગળામાં પીડા કરે છે. ઓઝોનની સુક્ષ્મ માત્રામાં પણ રબર, પ્લાસ્ટિક અને પ્રાણીઓના ફેફસાંની કોષિકાઓને નુકશાન પહોંચાડે છે. 

પ્રાણવાયુ કે જે એક પેરામેગ્નેટીક પદાર્થ છે, ઓઝોન તેનાથી વિપરીત એક ડાયામેગ્નટીક પદાર્થ છે. 

## આણ્વિક સંરચના
ઓઝોન અણુ અરેખિય સંરચના અને C૨v પ્રતિસામ્યતા ધરાવે છે. ઓઝોનમાં O - O અંતર ૧૨૭.૨ pm અને O - O - O વચ્ચે નો ખૂણો ૧૧૬.૭૮°  હોય છે. ઓઝોન એક ધ્રુવિય અણુ છે. તેની ધ્રુવિયતા ૦.૫૩ D છે. મધ્યના પ્રાણવાયુ પરમાણુની વીજાણુ કક્ષા એક માત્ર વીજાણુ જોડી વાળી sp2 સંકર સંરચના છે. રાસાયણિક બંધન એક તરફ અનુનાદ સંકર એક બંધ તો બીજી તરફ દ્વિબંધ હોય છે જેથી સરેરાશ દોઢ બંધ પ્રતિ જોડી મળે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
અબુલ કલામ આઝાદ

**અબુલ કલામ આઝાદ** (૧૧ નવેમ્બર ૧૮૮૮ - ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૮) જેઓ **મૌલાના આઝાદ** તરીકે જાણીતા છે, એક ભારતીય મુસ્લિમ વિદ્વાન અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના એક વરિષ્ઠ રાજકીય નેતા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેઓ એક અગ્રણી મુસ્લિમ નેતા હતા જેઓ હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા પર ભાર મુકતા અને કોમી ધોરણે ભારતના ભાગલાના પ્રખર વિરોધી હતા. ભારતની સ્વતંત્રતા બાદ તેઓ ભારત સરકારમાં પ્રથમ શિક્ષણ પ્રધાન બન્યા હતા. તેમણે સ્વતંત્રતા પહેલા કરેલી આગાહી માટે પણ તેઓ જાણીતા છે જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાનના ભાગલા પડશે અને ત્યાં લશ્કરી શાસન આવશે. તેમને ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ભારત રત્ન (મરણોત્તર) ૧૯૯૨માં આપવામાં આવ્યું હતુ. તેમને સામાન્ય રીતે મૌલાના આઝાદ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તેમણે તેમના ઉપનામ (તખ્લ્લુસ) તરીકે *આઝાદ* નામ અપનાવ્યું હતું. ભારતમાં શિક્ષણનો પાયો સ્થાપિત કરવા માટે નોંધપાત્ર યોગદાન આપવા બદલ સમગ્ર ભારતમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિન તરીકે તેમનાં જન્મદિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.

## ક્રાંતિકારી અને પત્રકાર
મૌલાના આઝાદ અફઘાન ઉલેમાના પરિવારના હતા, જેઓ બાબરના સમયમાં હેરાતથી ભારત આવ્યા હતા. તેમની માતા અરબી મૂળની હતી અને તેમના પિતા મોહમ્મદ ખૈરુદ્દીન પર્સિયન (ઈરાની, વંશીય) હતા. મોહમ્મદ ખૈરુદ્દીન અને તેમનો પરિવાર ઇ.સ. ૧૮૫૭માં કલકત્તા છોડીને ભારતીય સ્વતંત્રતાની પ્રથમ ચળવળ દરમિયાન મક્કા ગયા હતા. ત્યાં મોહમ્મદ ખૈરુદ્દીન તેની ભાવિ પત્નીને મળ્યા. મોહમ્મદ ખૈરુદ્દીન ઇ.સ. ૧૮૯૦માં ભારત પરત ફર્યા. મુહમ્મદ ખૈરુદ્દીને કલકત્તામાં મુસ્લિમ વિદ્વાન તરીકે નામના મેળવી હતી. જ્યારે આઝાદ ૧૧ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું હતું. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ ઇસ્લામિક પદ્ધતિઓ દ્વારા મેળવ્યું હતું. તેમને ઘરે અથવા મસ્જિદમાં તેમના પિતા દ્વારા અને બાદમાં અન્ય વિદ્વાનો દ્વારા શીખવવામાં આવ્યું હતું. ઇસ્લામિક શિક્ષણ ઉપરાંત, તેમણે અન્ય ગુરુઓ પાસેથી તત્ત્વજ્ઞાન, ઇતિહાસ અને ગણિતનું શિક્ષણ પણ મેળવ્યું હતું. આઝાદે ઉર્દૂ, ફારસી, હિન્દી, અરબી અને અંગ્રેજી ભાષાઓમાં નિપુણતા મેળવી હતી. સોળ વર્ષની ઉંમરે, તેણે તમામ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું જે તેને સામાન્ય રીતે ૨૫ વર્ષની ઉંમરે મળતું હતું.

તેર વર્ષની ઉંમરે તેમણે ઝુલૈખા બેગમ સાથે લગ્ન કર્યા. તેઓ સલાફી (દેવબંદી) વિચારધારાની નજીક હતા અને કુરાનની અન્ય અભિવ્યક્તિઓ પર લેખો પણ લખ્યા હતા. આઝાદે સમર્પિત સ્વ-અભ્યાસ સાથે અંગ્રેજી શીખ્યા અને ઘણી બધી પશ્ચિમી ફિલસૂફી વાંચી.

## કોંગ્રેસ નેતા 
રાજકારણ તરફના તેમના ઝુકાવે તેમને પત્રકાર બનાવ્યા હતા. તેમણે 1912માં ઉર્દૂ મેગેઝિન અલ હિલાલ શરૂ કર્યું. તેમનો ઉદ્દેશ્ય મુસ્લિમ યુવાનોને ક્રાંતિકારી ચળવળો તરફ પ્રોત્સાહિત કરવાનો અને હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા પર ભાર આપવાનો હતો. તેમણે બંગાળ, બિહાર અને બોમ્બેમાં ગુપ્ત રીતે ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરીને કોંગ્રેસના નેતાઓનો વિશ્વાસ જીત્યો. તેમને 1920માં રાંચીમાં જેલની સજા ભોગવવી પડી હતી.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો
શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૮૮માં જન્મ
હજ

માં હજયાત્રીઓ]]
**હજ** એ મક્કા, સાઉદી અરેબિયામાં મુસ્લિમો દ્વારા કરવામાં આવતી ધાર્મિક યાત્રા છે. તે વિશ્વમાં થતી સૌથી મોટી યાત્રાઓ પૈકીની એક છે. તે દરેક મુસ્લિમ માટે ઇસ્લામનો પાંચમો આધારસ્તંભ અને ધાર્મિક ફરજ છે એટલે કે દરેક સશક્ત મુસલમાને તેના જીવનકાળ દરમ્યાન દ્વારા ઓછામાં ઓછી એકવાર તો કરવી જ જોઈએ. હજ એ મુસ્લિમ લોકોની એકતાનું પ્રદર્શન અને ખુદા (અલ્લાહ અરબી ભાષામાં) પ્રત્યે તેમની શરણાગતીનું પ્રતીક ગણવામાં આવે છે.

## વધુ વાંચન
* 
* 

શ્રેણી:ઇસ્લામ
મોહનલાલ પંડ્યા

**મોહનલાલ પંડ્યા**એ એક ભારતીય સ્વતંત્ર્ય સેનાની, સમાજ સુધારક અને મહાત્મા ગાંધીના શરૂઆતના કાળના અંતેવાસી હતાં. નરહરી પરીખ અને રવિ શંકર વ્યાસ જેવા સહયોગીઓ સાથે તેઓ ગુજરાતમાં ચાલી રહેલી સ્વાતંત્રય ચળવળના પ્રમુખ આયોજકોમાં ના એક હતાં. દારૂબંદી, સાક્ષરતા, અછૂતતા અને સ્રી સ્વાતંત્ર્ય જેવા સમાજ સુધારાના કાર્યોમાં તેઓ મોખરે હતાં. 

ભારતની સ્વતંત્રતાની ચળવળ દરમ્યાન તેઓ ગાંધીજી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ બંને ના નિકટ અંતેવાસી હતાં. 

ગાંધીજી એ તેમને **ડુંગળી ચોર** તરીકેનું હુલામણું નામ આપ્યું હતું કેમકે તેમણે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા જપ્ત કરેલે જમીન પર  કાંદાનો પાક લીધો હતો.  

શ્રેણી:ગાંધીવાદીઓ
કાર્તિકેય

**કાર્તિકેય** હિંદુ ધર્મના આદિદેવ શિવ તેમજ માતા પાર્વતીનું પ્રથમ સંતાન છે. તેમનાં બીજા પણ અનેક નામ છે જેમકે, સ્કંદ, મુરુગન, સુબ્રમણિયમ, સન્મુખ વિગેરે. ભગવાન કાર્તિકેયની પૂજા વિશેષ કરીને દક્ષિણ ભારતમાં અને તેમાં પણ તમિલ નાડુ રાજ્યમાં વધુ થાય છે. ભારત ઉપરાંત હિંદુ સંસ્કૃતિને અનુસરતા કેટલાક દેશ જેવાકે સિંગાપુર, મલેશિયા, શ્રીલંકા વગેરેમાં પણ તેમની પૂજા અર્ચના થાય છે. ભાલાને શસ્ત્રરુપે ધારણ કરનાર ભગવાન કાર્તિકેયનું વાહન મોર છે. હિંદુ માન્યતા મુજબ ભગવાન કાર્તિકેય દેવસેનાના સેનાપતિ છે તેથી તેઓ *યુધ્ધના દેવતા* તરીકે પણ જાણીતા છે.

## કથા 
ભગવાન કાર્તિકેયના જન્મ વિશે ઘણી લોકવાયકાઓ પ્રચલિત છે. પરંતુ, શિવપુરાણ અનુસાર તારકાસુર રાક્ષસે ભગવાન પાસેથી વરદાન પામી ત્રણે લોકમાં પોતાનું શાસન સ્થાપવા હેતુ, આસુરી પ્રવૃત્તિથી યુદ્ધ કરીને ત્રણે લોક જીતી લીધા. ત્યાર બાદ તેણે ઇન્દ્રાસન પામવા માટે દેવો પર આક્રમણ કર્યું. દેવસેના અસુરસેના સામે હારવા લાગી તેથી દેવરાજ ઇન્દ્ર હારને જીતમાં પલટાવવાનો ઉપાય શોધવા લાગ્યા. તારકાસુરને મળેલા વરદાન મુજબ તેનો વધ ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીના દ્વિતીય સંતાનના હાથે જ લખાયેલો હતો. પરંતુ શિવજીતો તપમાં લીન હતા, તેથી દેવરાજ ઇન્દ્રે કામદેવ અને રતિની મદદથી ભગવાનની તપ આરાધના ભંગ કરાવી જેના પરિણામે શિવજીએ ત્રીજું નેત્ર ખોલી કામદેવને ભસ્મ કરી દીધા. કામદેવના ભસ્મ થયા બાદ હકિકતની જાણ થતાં ભગવાને તેને પુનઃ સજીવન કરી આપ્યા. કામબાણની અસરને કારણે ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતી મૂળ વાત ભુલીને પ્રેમ અવસ્થામાં વિહાર કરવા લાગ્યા તેથી ચિંતિત દેવરાજ ઇન્દ્ર વિષ્ણુ ભગવાનનાં શરણે ગયા. વિષ્ણુની આગેવાની હેઠળ તમામ દેવી દેવતા ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીને પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરવા કૈલાશ પર્વત પર ગયા જ્યાં રતિક્રિયા મગ્ન ભગવાન શિવનાં અતિ તેજોમય વીર્યનું એક ટીપું ટપક્યુ. અચાનક આવેલા દેવતાઓએ આ ઘટના જોઇ અને અગ્નિદેવે પક્ષી સ્વરુપ ધારણ કરી તેને પોતાની ચાંચમાં ઝીલી લીધું. પરંતુ તેનું તેજ સહન ન થતાં ભગવાનની આજ્ઞાથી છ તેજસ્વી દેવીઓને તે વહેચી દીધું. તે છ કુમારિકા દેવીઓથી પણ તેજ સહન ન થતાં તેમણે હિમાલયમાં જઈ ગંગા નદીમાં બીજ વહાવી દીધું જે વહેણ સાથે વહીને વનની ઝાડીઓ વચ્ચે રક્ષિત રહ્યું અને તેમાંથી એક છ મુખવાળા વિવિધ આયુધ સહિતનાં બાળક કુમાર કાર્તિકેયનો જન્મ થયો. દેવો આ ધટનાથી અતિ પ્રસન્ન થયા અને કુમાર કાર્તિકેયને વિવિધ યુધ્ધ કૌશલ્યથી સિધ્ધ કરી માત્ર છ જ દિવસની ઉંમરમાં દેવ સેનાના સેનાપતિ તરીકે નિયુક્ત કર્યા. છ જ દિવસની કુમળી વયમાં કુમાર કાર્તિકેયે તારકાસુર જેવા ભયંકર રાક્ષસ સાથે યુધ્ધ કરી તેનો સંહાર કર્યો.

શ્રેણી:દેવી દેવતા
અખૈયો

**અખૈયો** અથવા **અખઈદાસ**ના નામથી ઓળખાતા આ સંત કવિ છે. તેઓ જ્ઞાનમાર્ગી વાણીનાં સર્જક સંતકવિ છે. અખા ભગત (અખો) અને અખૈયો બંને અલગ છે. અખૈયાજી આદરીયાણા (તા. દસાડા) ગામના વતની હતા. પાટણ જિલ્લાના સમી તાલુકાના મુજપુર ગામના નાથ સંપ્રદાયના ગુરુ ભૂતનાથજીના તેઓ શિષ્ય હતા. આદરિયાણાથી દરરોજ રાત્રે ગુરુજીને મળવા મુજપુર જતા હતા. ગુરુકૃપાથી તેમણે એક જ બેઠકે ૩૬૧ જેટલી વાણી (ભજનો, પદો) રચી હતી જે આજે પણ લોકમુખે ગામેગામ ગવાય છે. એમાંય તેમનો હરિ મંદિરમાં હોય થાળી.‌.. એ થાળ ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ છે. તેમના નિમંત્રણથી ગુરુ ભૂતનાથ આદરિયાણા આવ્યા હતા, તેથી વરસોથી ધમલા આયરના ચોરા તરીકે ઓળખાતો ચોરો એ પછી ભૂતનાથદાદાના ચોરા તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામ્યો. અખૈયાજી અને ભૂતનાથજીની સ્મૃતિરૂપ એવો ચોરો આજે પણ આદરિયાણામાં હયાત છે. અખૈયાની જગ્યા ભૂતનાથ ચોરો સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના દસાડા તાલુકાનાં આદરીયાણા (તા. દસાડા) ગામે આવેલી છે.

દર મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ગામની સ્ત્રીઓ અને અમાસના દિવસે પુરુષો આ ચોરામાં અખંડ ધૂનભજન કરે છે.

શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્યકાર
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:કવિ
કાશીપુરા કંપા (તા. હિંમતનગર)

**કાશીપુરાકંપા (તા. હિંમતનગર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંમતનગર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કાશીપુરાકંપા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બટાકા, મગફળી, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
રવિશંકર વ્યાસ

**રવિશંકર વ્યાસ** (૧૮૮૪–૧૯૮૪) એ ગુજરાતના ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને સમાજ સુધારક હતાં. તેમના સમાજપયોગી કાર્યોને કારણે તેઓ **પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ** તરીકે ઓળખાયા. તેઓ મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના શરૂઆતી કાળના અંતેવાસી હતાં. ૧૯૨૦ અને ૧૯૩૦ ના દશકમાં તેમણે નરહરી પરીખ અને મોહનલાલ પંડ્યા જેવા સહયોગીઓ સાથે મળીને ગુજરાતમાં ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનું આયોજન કર્યું હતું.

## જીવન 
રવિશંકર વ્યાસનો જન્મ ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૪ (વિક્રમ સંવત ૧૯૪૦ની મહા વદ ચૌદશના રોજ ખેડા જિલ્લાનાં રઢુ ગામમાં ઔદિચ્ય (ટોળકીયા) બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં પિતાંબર શિવરામ વ્યાસ અને નાથીબાને ત્યાં થયો હતો. તેમના કુટુંબનું વતન મહેમદાવાદ નજીકના સરસવણી હતું. છઠ્ઠા ધોરણનું શિક્ષણ મેળવ્યા પછી તેમણે તેમના પિતાને ખેતીમાં મદદ કરવા માટે અભ્યાસ અધૂરો મૂક્યો હતો. તેમના લગ્ન સુરજબા સાથે થયા હતા. તેઓ જ્યારે ૧૯ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતા અને ૨૨ વર્ષના થયા ત્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું હતું.

તેઓએ આજીવન સમાજસેવામાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરી દીધું. સતત ચાલતા રહેલા સાચા સંત, મુઠ્ઠી ઊંચેરો માનવી, કરોડપતિ ભિખારી, ગુજરાતના બીજા ગાંધી, મૂક સેવક વગેરે ઉપનામોથી તેમને નવાજવામાં આવ્યા છે.

નાની ઉંમરથી જ ગાંધીજીના પ્રભાવમાં આવી તેઓ દેશ અને સમાજ સેવામાં જોડાયા. વિનોબા ભાવેની ભુદાન અને સર્વોદય યોજનાઓમાં પાયાનું કામ કર્યું અને એ ઉપરાંત પાટણવાડીયા, બારૈયા કોમો અને બહારવટીયાઓને સુધારવાનું કામ જાનના જોખમે કર્યું હતું.

૧૯૨૦માં પગરખાં ચોરાયા ત્યારથી પગરખાંનો ત્યાગ કર્યો હતો. તે જ વર્ષે સુણાવમાં રાષ્ટ્રીય શાળાની સ્થાપના કરી, આચાર્યથી માંડી પટાવાળા સુધીની ફરજ બજાવતા. તે પછીના વર્ષે મકાન અને જમીન વેચીને રાષ્ટ્રસેવામાં આપવા પત્ની સંમત ન થતાં મિલકત પરના બધા હક છોડી જીવન દેશને સમર્પિત કરી દીધું. ૧૯૨૩માં બોરસદ સત્યાગ્રહ, હૈડીયા વેરા નહીં ભરવાની ગામે ગામ ઝુંબેશ શરૂ કરી. ભારત છોડો ચળવળમાં ભાગ અને અમદાવાદમાં કોમી હુલ્લડોમાં રચનાત્મક ભાગ ભજવ્યો હતો. જેલવાસ દરમ્યાન જેલમાં ગામઠી ગીતા સમજાવતા, આઝાદી મળ્યા બાદ સમાજ સુધારણાના કામોમાં કાર્યરત થઈ ગયા. ૧૯૫૫થી ૧૯૫૮ ના ત્રણ વર્ષ દરમ્યાન ૭૧ વર્ષની ઉંમરે ભૂદાન માટે ૬,૦૦૦ કિલોમીટર ચાલ્યા હતા. આખી જિંદગી જમવામાં માત્ર એક જ ટંક ભોજન લેતા અને તે પણ માત્ર લુખ્ખી ખીચડી. પોતાને માટે રૂપીયો પણ ન વાપરનાર આ વ્યક્તિએ કરોડો રૂપીયા અને કિંમતી જમીનોના દાન મેળવ્યા હતા અને તે કારણે જ 'કરોડપતિ ભિખારી' જેવું ઉપનામ પણ તેમને મળ્યું.

૧ જુલાઇ ૧૯૮૪ના દિવસે ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે બોરસદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું.

## સન્માન 
ભારત સરકારે તેમના માનમાં ૧૯૮૪માં ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. વિકસતી જાતિ કલ્યાણ ક્ષેત્રે વિશિષ્ટ યોગદાન ­દાન કરનાર વ્યક્તિને સામાજીક કાર્ય માટે  ૧ લાખનો *રવિશંકર મહારાજ પુરસ્કાર* ગુજરાત સરકારના સમાજ કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા તેમના સન્માનમાં અપાય છે.

## સાહિત્યમાં 
રવિશંકર મહારાજના સમાજ સુધારણા કાર્ય પર ગુજરાતી લેખક ઝવેરચંદ મેઘાણીએ માણસાઈના દીવા નામની નવલકથા લખી હતી, જેને ગુજરાતી વાચકોએ ખૂબ પસંદ કરી હતી. પન્નાલાલ પટેલે પણ તેમના જીવન પર *જેને જીવી જાણ્યું* (૧૯૮૪) નવલકથા લખી છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતની સ્થાપના પર રવિશંકર મહારાજનું વ્યકતવ્ય

શ્રેણી:૧૯૮૪માં મૃત્યુ
મુળીયાપાટ (તા. લાઠી)

**મુળીયાપાટ (તા. લાઠી)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાઠી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મુળીયાપાટ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લાઠી તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સુવર્ણ મંદિર

સિંહ એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે. જો આપ આ શબ્દ વિષે શોધી રહ્યા હોવ તો, શક્ય છે કે તમે નીચેના પૈકી કોઈ એક લેખ વિષે જાણવા માંગતા હોવઃ

* સુવર્ણ મંદિર, અમૃતસર - વર્ષોથી પ્રસિદ્ધ, ઉત્તર ભારતના અમૃતસર શહેરમાં આવેલું ગુરુદ્વારા જે દેશવિદેશમાં પ્રખ્યાત છે
* સુવર્ણ મંદિર, મલાઈકોરી - ઇસ. ૨૦૦૭માં દક્ષિણ ભારતનાં વેલ્લોરના મલાઈકોરીમાં બનેલું લક્ષ્મી-નારાયણ મંદિર
પ્રાણીશાસ્ત્ર

**પ્રાણીશાસ્ત્ર** જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે, જેમાં પૃથ્વી પરનાં પ્રાણીઓના જીવનનાં વિવિધ પાસાંઓ જેમ કે ખોરાક, રહેઠાણ, શરીર વિષે ઝીણવટભર્યુ અવલોકન કરી અભ્યાસ અને સંશોધન કરવામાં આવે છે.

શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
મગર

**મગર** શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ **મકર** પરથી બનેલો મનાય છે. ભારતમાં મગરની ત્રણ પેટાજાતિઓ જોવા મળે છે, જે **મીઠા પાણીના મગર**, **ખારા પાણીના મગર** અને **ઘડિયાલ** છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ઉભયચર
શ્રેણી:સરીસૃપ
ઋતુ-પ્રવાસ

કેટલાક પ્રાણીસૃષ્ટીના સભ્યો ઋતુ પ્રમાણે લાંબા કે ટૂંકા અંતરનો પ્રવાસ ખેડતા હોય છે. આવા પ્રાણીઓને ઋતુ-પ્રવાસી કે યાયાવર કહે છે અને આ પ્રકારના પ્રવાસને ઋતુ-પ્રવાસ કહે છે. અલગ અલગ પ્રાણીઓમાં ઋતુ-પ્રવાસ કરવા પાછળનો હેતુ અલગ અલગ જોવા મળે છે. ઋતુ-પ્રવાસ કરવા પાછળના મોટા પરીબળ તરીકે નીચે મુજબના કારણો હોય છે.
# અતિશય ઠંડીથી બચવા માટે 
# પ્રજનન કરવા સાનુકૂળ પરિસ્થિતી તરફ જવા માટે
# અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા ખોરાકની શોધ માટે

## અતિશય ઠંડીથી બચવા માટે
વિશ્વના ઠંડાગાર પ્રદેશોમાં રહેતા પ્રાણીસૃષ્ટીના સભ્યો અતિ શિતળ વાતાવરણથી બચવા માટે પ્રમાણમાં હુંફાળા વિસ્તારો તરફ પ્રવાસ કરે છે. ગુજરાતમાં આ પ્રકારનાં યાયાવરનું ખુબ જાણીતું ઊદાહરણ છે વૈયા નામનાં મેના કુટુંબના પક્ષીઓ. આ પક્ષીઓ પોતાના મુળવતન ગણાતા રશીયા, સાઈબીરીયા, માઈનર અને યુરોપના દેશો તરફથી દક્ષીણ દિશાના દેશોમાં શિયાળો ગાળવા આવે છે.

## પ્રજનન કરવા સાનુકૂળ પરિસ્થિતી તરફ જવા માટે
પ્રાણીસૃષ્ટીના કેટલાક સભ્યોને પોતે જ્યાં રહેતા હોય તે વિસ્તારોમાં એક કરતા વધુ કારણોને લીધે પ્રજનન માટે અનુકુળ વાતાવરણ મળતું નથી. ગુજરાતમાં આ પ્રકારના ઋતુ-પ્રવાસનું ઊદાહરણ લીલો દરીયાઇ કાચબો અને ઓલીવ રીડલી દરિયાઇ કાચબો છે. પક્ષીઓમાં આ પ્રકારનું ઊદાહરણ છે ચાતક નામનું પક્ષી જે આફ્રીકા ખંડનાં પુર્વ કિનારેથી લલેડા કુટુંબનાં પક્ષીઓનાં માળામાં ઈંડા મુકવા માટે ભારતની મુલાકાતે ચોમાસા દરમ્યાન આવે છે.

## અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા ખોરાકની શોધ માટે
ભારતમાં આ પ્રકારનાં ઋતુ-પ્રવાસનું ઊદાહરણ જોવા મળતું નથી પરંતું મધ્ય આફ્રિકાનાં ઘાસિયા મેદાનોમાં થતો બિલ્ડબિસ્ટ અને ઝેબ્રા નામનાં પ્રાણીઓનો ઋતુ-પ્રવાસ આ પ્રકારનાં પ્રવાસનું ઊત્તમ ઊદાહરણ છે.

શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
ગારીયાધાર

**ગારીયાધાર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જિલ્લાઓ પૈકીના એક એવા ભાવનગર જિલ્લાના મહત્વના એવા ગારીયાધાર તાલુકામાં આવેલું નગર છે જે આ તાલુકાનું વહીવટી મુખ્ય મથક પણ છે. 

## ભૂગોળ 
ગારીયાધાર  પર સ્થિત છે. તેની સરેરાશ ઉંચાઇ  છે.

## જાણીતાં વ્યક્તિઓ 
ગારીયાધાર પ્રખ્યાત સંત વાલમરામના વતન તરીકે પ્રખ્યાત છે, જેઓ ભોજા ભગતના શિષ્ય હતા અને તેમનો આશ્રમ અને સમાધિ અહીં આવેલી છે.

## સાહિત્યમાં ઉલ્લેખ
ઝવેરચંદ મેઘાણી રચિત લોકકથા સંગ્રહ સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ભાગ પ ની એક વાર્તા *હીપો ખુમાણ* માં ગારીયાધાર ગામનો ઉલ્લેખ આવે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગારીયાધાર તાલુકો
લીલીયા

**લીલીયા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશના અમરેલી જિલ્લાના લીલીયા તાલુકાનું વહીવટી મથક છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:લીલીયા તાલુકો
બેતવા નદી

**બેતવા નદી** (હિંદી ભાષા: बेतवा नदी) ભારત દેશના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં વહેતી એક મહત્વની નદી છે. આ નદી યમુના નદીની સહાયક નદી (ઉપનદી) છે. બેતવા નદી મધ્યપ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલા ભોપાલ નજીકથી નિકળીને ઉત્તર-પૂર્વ દિશા તરફ આગળ વહેતી ભોપાલ, વિદિશા, ઝાંસી, જાલૌલ વગેરે જિલ્લાઓમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી શરુઆતમાં કેટલાંક નાનાંમોટાં ઝરણાં રૂપે જોવા મળે છે. પણ ત્યારબાદ ઝાંસી શહેર નજીક આવતાં કાંપના મેદાનમાં ધીરે-ધીરે વહેતી પોતાનું મોટી નદી તરીકેનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ નદી તેના મુખથી નીકળી ૪૮૦ કિલોમીટર જેટલી લાંબી સફર ખેડી, હમીરપુર શહેર નજીક યમુના નદીમાં ભળી જાય છે. આ નદીના કિનારે સાંચી અને વિદિશા નામનાં પ્રસિદ્ધ તેમજ સાંસ્કૃતિક નગર વસેલાં છે.

શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
દેવાયત બોદર

**દેવાયત બોદર** (આશરે ઇ.સ. ૯૦૦ - ૧૦૨૫) તેમની શૌર્યતા, બલિદાન અને માતૃભૂમિના પ્રેમ માટે જાણીતાં મહત્વના વ્યક્તિ હતા, જેમની મદદ થી રા' નવઘણ, જૂનાગઢના ચુડાસમા શાસક અને રા' ખેંગારના પિતાએ જૂનાગઢની ગાદી મેળવી હતી. દેવાયત બોદરનો જન્મ અલિદર-બોડિદર ગામમાં આહિર સમુદાયમાં થયો હતો. તેમને તેમની પત્નિ સોનબાઈથી ઉગા નામનો પુત્ર અને જાહલ નામની પુત્રી હતી. દેવાયત બોદરે સોલંકીઓ દ્વારા રા' દિયાસને મારીને ગાદીભષ્ટ કર્યા પછી રા' નવઘણને બચાવવા માટે પોતાના પુત્ર ઉગાનું બલિદાન આપી દીધું હતું.

## કથા 
ગુજરાતનાં સોલંકીવંશના રાજા દુર્લભસેનની રાણીઓ કાઠિયાવાડની જાત્રાએ નીકળે છે. દામોકુંડમાં સ્નાન કરવાનો વેરો જૂનાગઢના રાજવી રા' દિયાસે માંગતા રાણીઓને માઠું લાગ્યું અને સ્નાન કર્યા વિના પાટણ પાછી ફરી. અપમાનનો બદલો લેવા દુર્લભસેને જૂનાગઢ પર ચડાઈ કરી, પણ દિવસો સુધી મથવા છતાં કંઇ કરી ન શક્યા. છેવટે એક ચારણને જૂનાગઢના મહેલમાં રા'નું માથું દાનમાં માગી લેવા મોકલ્યો. રા'એ હરફ પણ ઉચ્ચાર્યો નહિ અને કવિરાજને માથું ઉતારી આપ્યું.

સોલંકીઓએ જૂનાગઢ હાથ કર્યું, જેથી રા’ની તમામ રાણીઓએ આત્મવિલોપન કર્યું. તેમાંની સોમલદે નામની રાણી મરતાં પહેલા પોતાનાં નાના બાળકને એક વાલબાઈ નામની વડારણ ને  સોંપતી ગઈ. જેણે બાળ રા' નવઘણને દેવાયત બોદરને સોંપ્યો. દેવાયત બોદરે રા' નવઘણને બચાવવા માટે પોતે કંઇ પણ કરી છૂટવાની અને જૂનાગઢની ગાદી તેને સોંપવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. દેવાયતને નવઘણની એ જ ઉંમરનાં બે સંતાન છે – દીકરો વાહણ (ઉગો) અને દીકરી ઝાહલ. સોલંકીઓનો કેર હોવાં છતાં બહાદુર આહીર દંપતિ નવઘણને સ્વીકારે છે. હવે બે ને બદલે ત્રણ સંતાનો દેવાયતના ઘરમાં ઉછરે છે. સમય પસાર થતો જાય છે. ત્રણેય બાળકો માનો ખોળો મૂકી ફળીમાં રમતા થાય છે. એવે વખતે કોઈ જાણભેદુ સોલંકીઓના થાણેદારના કાન ભંભેરે છે અને વાત છતી થાય છે. ગામના ચોકમાં તમામ આહીરોને એકઠા કરી સોલંકીઓનો થાણેદાર એક-એકને પૂછે છે કે “સાચે જ દેવાયતના ઘરમાં રાજનો દુશ્મન ઉછરી રહ્યો છે?”. વફાદર આહીરો મગનું નામ મરી પાડતા નથી. આખરે દેવાયતને બોલાવી થાણેદાર એને જ પૂછે છે, અને સૌનાં આશ્ચર્ય વચ્ચે દેવાયત આ વાતની પુષ્ટિ કરતાં કહે છે - “મારે તો રાજભક્તિ દેખાડવી હતી. દિયાસનો દીકરો મારે ઘરે ઊઝરતો નથી. પણ કેદમાં રાખેલ છે. એ મોટો થાત એટલુ હું મારી જાણે જ દોરીને એની ગરદન સોળંકીયુંને સોંપી દેત. હું સોળંકીઓનો લૂણહરામી નથી.” પછી તો ઘરે પત્ની પર કાગળ લખી દેવાયત નવઘણને તેડાવે છે. કાગળમાં લખે છે – “રા’ રાખીને વાત કરજે”. “રા’ રાખીને વાત કરજે” – સોરઠી ભાષાના આ કોયડાને ગુજરાતનાં સોલંકીઓ પકડી ન શક્યા, પણ દેવાયતની પત્ની બધું જ સમજી ગઈ. હૈયા પર પથ્થર મૂકીને એણે પેટના દીકરા ઉગાને તૈયાર કરીને મોકલ્યો. નાનકડા ઉગાને જોતાં જ આખો આહીર ડાયરો દેવાયતની સ્વામી-ભક્તિ પર ઓવારી ગયો. ખુદ બાપના હાથે દીકરાની સોલંકીઓએ કતલ કરાવી. મર્યો છે એ નવઘણ જ છે એ વાતની ખરાઈ કરવા, તેમેણે મૃત દીકરાની આંખો પર ઉઘાડા પગે આહીરાણીને ચાલવાની ફરજ પાડી! પતિ-પત્નીએ હસતા મોંએ પુત્રનું બલિદાન આપી રા' ના કુળદીપકને જલતો રાખ્યો!

કેટલાય વર્ષ સુધી ઉગાના મૃત્યુ વિશે એક આંસુ ન પાડનાર આહિરાણીએ જ્યારે રા’નવઘણ જુનાગઢનો રાજા બને છે, ત્યારે વર્ષો પછી પોકે પોકે રડે છે અને ઉગાના મરશિયા ગાય છે. આહિરોમાં ત્યારથી બંગડી કે સેંથાનો કોઈ રિવાજ રહ્યો નથી. ત્યારથી કાળુ કાપડુ પહેરીને સતત આહિર સ્ત્રીઓ ઉગાનો શોક મનાવે છે.

## સ્મારક 
રા' નવઘણ દ્વારા બંધાવેલ બે કૂવાઓ જૂનાગઢના ઉપરકોટમાં આવેલા છે.

દેવાયત બોદરનું મંદિર બોડિદર ગામમાં જૂનાગઢ નજીક આવેલું છે. દેવાયત બોદરના સન્માનમાં બોડિદર ગામનું નામ ૨૪ એપ્રિલ થી ૧ મે ૨૦૧૧ દરમિયાન યોજાયેલા સંભારભમાં બદલીને દેવાયતગઢ કરવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ઇતિહાસ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
આંબા (તા. લીલીયા)

**આંબા (તા. લીલીયા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીલીયા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. આંબા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી,] તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લીલીયા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કુંદનલાલ સાયગલ

**કુંદનલાલ સાયગલ** કે જેઓ **કે. એલ. સાયગલ** તરીકે પણ જાણીતા હતા. તેઓ હિંદી ચલચિત્રોના અભિનેતા તેમજ ગાયક હતા. તેમનો જન્મ ૧૧ એપ્રિલ, ૧૯૦૪ના દિવસે થયો હતો, જ્યારે અવસાન ૧૮ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૭ના દિને થયું હતું.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગાયક
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા
શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૪૭માં મૃત્યુ
લીડર નદી

**લીડર નદી** એ ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા જમ્મૂ અને કાશ્મીર રાજ્યમાંથી પસાર થતી એક નદી છે. આ નદી જેલમ નદીની મુખ્ય ઉપનદીઓ પૈકીની એક ઉપનદી છે.

## નદીકિનારે આવેલાં મહત્વનાં સ્થળો 
* ચંદનવાડી
* પહલગામ
* અનંતનાગ

શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
દ્વિજ

**દ્વિજ** (સંસ્કૃત *द्विज*) શબ્દ દ્વિ અને જ એમ બે અક્ષરોની સંધીથી બનેલો સંસ્કૃત શબ્દ છે. 'દ્વિ' એટલે બે અને 'જ' એટલે જન્મેલું. આમ દ્વિજનો અર્થ થાય છે, બે વાર જન્મેલું, અથવા તો જેનો અર્થ બે વખત થયો હોય તેવું. શાસ્ત્રોમાં બ્રાહ્મણને દ્વિજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણકે પહેલી વખત તે માની કુખેથી જન્મ લે છે અને યજ્ઞોપવીત વિધાન સંસ્કારથી તેને નવો જન્મ મળે છે. જો કે અન્ય એક વ્યાખ્યા મુજબ, બે વાર જન્મેલો અથવા બીજી વાર વિધિયુક્ત યજ્ઞોપવીત થયેલું હોય તે માણસ, જેમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અથવા વૈશ્ય (જેને પણ જનોઈ દેવામાં આવી હોય તેવા) એ કોઈને પણ એ શબ્દ લગાડવામાં આવે છે, કારણ કે તેમના બે જન્મ મનાય છેઃ એક કુદરતી અને બીજો જ્ઞાન, સંસ્કૃતિ વગેરે દ્વારા આધ્યાત્મિક જન્મ.

યજ્ઞોપવીત દિક્ષા થયા પછી વ્યક્તિ દ્વિજ તરીકે ઓળખાય છે. વૈદિક સંસ્કૃતિનું પાલન કરનારના જીવનનો આ દ્વિતિય તબક્કો છે. દ્વિજનાં જીવનનું નિયમન તેના કર્મો દ્વારા થાય છે. તેનુ વર્તન સુસંસ્કૃત હોય છે. તેનું જીવન શાસ્ત્ર પ્રમાણ દ્વારા નિર્ધારિત થયેલા ધર્મ-અધર્મ, કાર્ય-અકાર્ય અને વિધિ-નિષેધ વડે નિયંત્રિત હોય છે. આદર્શ દ્વિજ તેના કર્તવ્યમાં જે કરવું ઘટતું હોય તે પ્રમાણે વર્તે છે, નહીકે તેને પોતાને જે કરવું હોય તે.

## જીવનના તબક્કા
હિંદુ ધર્મ શાસ્ત્ર મનુસ્મૃતિમાં દ્વિજના જીવનના તબક્કાઓ એટલેકે આશ્રમ વર્ણવવામાં આવ્યા છે. મનુસ્મૃતિ અનુસાર દ્વિજે વર્ણાશ્રમ ધર્મનાં ચારે આશ્રમને અનુસરવા જોઈએ: પ્રથમ આશ્રમ વિદ્યાર્થી તરિકે બ્રહ્મચર્ય, ત્યારબાદનો બીજો આશ્રમ પરિવારનું પાલન કરનાર ગૃહસ્થાશ્રમ, તે પછી નિવૃત્ત જીવન ગાળતાં વાનપ્રસ્થાશ્રમ અને છેલ્લો અને ચોથો આશ્રમ સંન્યાસ. મનુસ્મૃતિમાં આ ચારે આશ્રમોનું પાલન કરતી વખતે પાલક પાસેથી કેવા આચરણની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે તેનું સવિસ્તાર વર્ણન જોવા મળે છે.

## સંદર્ભ
આફ્રિકાના રાષ્ટ્રોની યાદી

thumb|પૃથ્વીના ગોળા પર આફ્રિકાનું સ્થાન

આ યાદી આફ્રિકાના સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રો અને આધારીત ક્ષેત્રોની માહિતી ધરાવે છે. આ સાથે તેમની રાજધાની, ભાષા, ચલણ, ક્ષેત્રફળ અને જીડીપી પ્રતિ વ્યક્તિ પણ આપેલા છે.

માલ્ટા અને ઈટલી, સ્પેન, પોર્ટુગલ અને ફ્રાન્સનો અમુક ભાગ આફ્રિકન પ્લેટ પર આવેલા છે પરંતુ પરંપરાથી તેમને યુરોપ ખંડનો ભાગ માનવામાં આવે છે. સોકોર્ટા ટાપુ પણ આફ્રિકન પ્લેટ પર આવેલું છે પણ તે એશિયાના યેલનનો ભાગ છે. ઈજિપ્તનો સિનાઈનો ઉચ્ચ પ્રદેશ એશિયામાં વિસ્તરેલો છે પણ તેને આફ્રિકાનો ભાગ ગણવામાં આવે છે. 
## સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રો 
### માન્યતા પ્રાપ્ત રાષ્ટ્રો 
નીચેનાં દરેક રાષ્ટ્રો સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સભ્યો છે અને મોરોક્કો સિવાય સૌ આફ્રિકન યુનિયનના પણ સભ્યો છે.
 

### અર્ધ માન્યતા પ્રાપ્ત કે અમાન્ય દેશ 
નીચેની રાષ્ટ્રોએ પોતાને સાર્વભોમ ઘોષિત કર્યાં છે પણ તેમને સત્તાવાર રીતે માન્યતા મળવાની બાકી છે. સહારવી ગણતંત્ર આફ્રિકન યુનિયનનું સદસ્ય છે.

## અસાર્વભોમ ક્ષેત્ર 
### આશ્રિત ક્ષેત્રો 
નીચેના ક્ષેત્રો રાજકીય રીતે આશ્રિત ક્ષેત્રો છે.

### અન્ય ક્ષેત્રો 
આ યાદિમાં આફ્રિકા ખંડના એવા રાષ્ટ્રોની યાદિ છે કે જેમનું શાસન બિન આફ્રિકી દેખોના હાથમાં છે:

## નોંધ 
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:આફ્રિકા
યજ્ઞોપવીત

**યજ્ઞોપવીત** અથવા **જનોઈ** કે **ઉપનયન** (સંસ્કૃત: यज्ञोपवीतम्, उपनयन) હિંદુ ધર્મના સંસ્કારો પૈકીનો દિક્ષા સંસ્કાર છે જેમાં ધારકને ત્રિસૂત્રી આપવામાં આવે છે જે તેને મળનારા જ્ઞાનનાં પ્રતીક સમાન છે.

## ત્રિસૂત્રીની સૂચકતા 
હિંદુ અને બૌદ્ધ ધર્મમાં જનોઈ સૂતરના પાતળા દોરાઓની બનેલી હોય છે જેને બાળકની અભ્યાસાર્થી ઉંમર અથવા એક અર્થમાં પુખ્તતા દર્શાવવા માટે પહેરવામાં આવે છે. આ ત્રિસૂત્રીને પ્રાદેશિક વૈવિધ્ય મુજબ અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે, જેમકે **જનોઈ**, જનેઉ, યજ્ઞોપવીત, યોન્ય અને ઝુન્નર.

યજ્ઞોપવીતની વિધિ (ઉપનયન) કે જેમાં ધારકને જનોઈ પ્રદાન કરવામાં આવે છે તે સામાજિક અને ધાર્મિક રીતે અગત્યનો સંસ્કાર ગણવામાં આવે છે. હિંદુ, બૌદ્ધ સમાજમાં આ સંસ્કાર વિધિ વિવિધ રૂપે થતી જોવા મળે છે અને વિવિધ નામોથી ઓળખાય છે, જેમકે, ઉપનયન, મુંજ, જનેઉ રસમ અને બ્રતબંધ. હિંદુઓમાં ઉપનયન સંસ્કાર એક સમયે ફક્ત ઉપલા ત્રણ વર્ણો (બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય)માં જ થતો, પરંતુ આજકાલ વર્ણભેદ રાખ્યાં વગર ઘણા સંપ્રદયોમાં કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશતા બાળકોને આ સંસ્કાર આપવામાં આવે છે. ભલે ખૂબ ઓછા પ્રમાણમાં થતું હોય, પરંતુ ક્યારેય બાળકીઓને પણ જનોઈ દેવામાં આવે છે. બૌદ્ધોમાં જનોઈ દેવાની વિધિ ગમે તે ઉંમરમાં કરી શકાય છે અને તે બાળક-બાળકી બંનેને આપવામાં આવે છે.

## જનોઈનું પ્રતીકયોજન
જનોઈના સૂત્રો (દોરા) જૂદા-જૂદા સમાજ અને પ્રદેશોમાં જૂદા-જૂદા પ્રતીક સ્વરૂપે દર્શાવવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે જનોઈ દેતી વખતે જનોઈમાં ત્રણ સૂત્રો હોય છે, પરંતુ કેટલીક જ્ઞાતિઓમાં દોરાની સંખ્યા છ હોય છે અને ક્યારેક તો નવ (૯) દોરા વાળી જનોઈ પણ જોવા મળે છે.

### ત્રણ ઋણ
જનોઈના ત્રિસૂત્રો ક્યારેક ત્રણ ઋણના પ્રતીકરૂપ ગણાવવામાં આવે છે જેને કદી ભૂલવા ના જોઈએ-
*પોતાના ગુરુનું ઋણ (गुरु ऋण), જનોઈ ધારકને જેણે જ્ઞાન આપ્યું છે તેનું ઋણ
*પોતાના માતા-પિતા અને પિતૃઓનું ઋણ (पितृ ऋण), જનોઈ ધારકને જેણે અસ્તિત્વ પ્રદાન કર્યું છે તેમનું ઋણ
*ઋષિઓ અને વિદ્વાનોનું ઋણ (ऋषि ऋण), એવા લોકોનું ઋણ જેમણે જ્ઞાન (આધ્યાત્મિક અને વ્યવહારૂ)ની પ્રાપ્તિ કરી છે અને જે જ્ઞાન હવે જનોઈ ધારકનું જીવન ઉન્નત કરવાનું છે.

કેટલાંક સંસ્કરણોમાં ઋષિ ઋણને સ્થાને 'દેવ ઋણ' ગણાવવામાં આવે છે. લગ્ન પછી જનોઈ બેવડાઈને છ દોરાની થઈ જાય છે કેમકે હવે માણસ તેની પત્નીના ઋણ પણ પોતાની જવાબદારી માનતો ગણવામાં આવે છે.

### ત્રણ દેવીઓ
ત્રણ સૂત્રો ત્રણ દેવીઓના પ્રતીક પણ હોઈ શકે-
*મા ગાયત્રી (गायत्री, મનની દેવી)
*મા સરસ્વતી (सरस्वती, વચન (વાણી)ની દેવી)
*મા સાવિત્રીi (सवित्री, કર્મની દેવી)

### શુદ્ધતા/પવિત્રતા
સૂત્રો ધારક પાસેથી અપેક્ષિત *મન*, *વચન* અને *કર્મ*ની શુદ્ધતા/પવિત્રતાના પ્રતીક સમાન પણ માનવામાં આવે છે.

### બૌદ્ધ ધર્મનાં ત્રણ રત્નો
બૌદ્ધ ધર્મમાં જનોઈને ત્રણ રત્નો-ત્રિરત્ન શરણ (त्रिरत्न; ચાઇનીઝ: 三宝, *સાન્બાઓ*; જાપાનીઝ: 三宝, *સાંબો*) અને આર્ય અષ્ટાંગ માર્ગમાં સુચવ્યા મુજબના સતત ધ્યાનસ્થ તથા નૈતિક કર્મો સાથે જોડવામાં આવે છે. આ ત્રણ રત્નો છે -
*બુદ્ધ, બોધિસત્વ પ્રાપ્ત કરેલ સર્વોચ્ચ જીવ કે જે સહુકોઈના હૃદયમાં વસે છે
*ધર્મ, એટલે કે બુદ્ધના ઉપદેશો
*સંઘ, બોધિસત્વ પ્રાપ્ત કરેલા અને તેની પ્રાપ્તિ ઝંખતા લોકોનો સમુદાય

## References
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:સંસ્કાર
વર્ણવ્યવસ્થા

ભારતીય ઉપખંડમાં મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મમાં માનવજાતિને ચાર વર્ણોમાં વિભાજીત કરવામાં આવેલ છે. એ ચાર વર્ણોના નામ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર છે. હિંદુ ધર્મ પ્રમાણે દરેક મનુષ્યને પોતાનો વર્ણ પોતાના ગુણો અને કર્મ પ્રમાણે મળે છે. ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન કૃષ્ણ કહે છે કે, *ચાતુર્વણ્ય્ મયા સૃષ્ટા ગુણકર્મ વિભાગશઃ* અર્થાત, ગુણ અને કર્મ પ્રમાણે મેં સ્વયં ચાર વર્ણોની વ્યવસ્થાવાળી આ સૃષ્ટિ રચી છે.

હિંદુ પુરાણો અને શાસ્ત્રો અનુસાર હિંદુ ધર્મ કર્મને પ્રાધાન્ય આપે છે અને પ્રત્યેક મનુષ્ય પોતાના કર્મ પ્રમાણે આ ચારમાંનાં એક વર્ણમાં આવે છે. શિક્ષણને અને અધ્યાત્મને લગતા કાર્યો કરનારને બ્રાહ્મણ, સમાજની સુરક્ષાના કાર્યોમાં વ્યસ્ત લોકોને ક્ષત્રિય, વેપાર-ધંધામાં પ્રવૃત લોકો વૈશ્ય વર્ણના અને બાકીના કાર્યો કરનારને શૂદ્ર કહેવાય છે. રાજ્ય અને ઘન એ માનવજીવનનાં મુખ્ય ચાલક સત્તા સુત્રો છે. કોઇ એક જ હાથમાં ત્રણેનું એકિકરણ સમાજ માટે ખતરારૂપ ના બની જાય એ માટે એવી વર્ણ વ્યવસ્થાનું સર્જન કરવામાં આવ્યું કે જેમાં જ્ઞાન સંલગ્ન બાબતોમાં પ્રવૃત્ત લોકો રાજ્ય સંચાલન કે ધન સંચય ન કરે. રાજ્ય સંચાલન કરનારા શિક્ષણમાં અને અધ્યાત્મ જેવી બાબતોમાં દખલગીરી ના કરે અને જે લોકો વેપાર અને વાણિજ્ય દ્વારા ધન કમાય છે તે લોકો બાકીના કાર્યોમાં દખલગીરી ન કરે અને આને લીધે આ ત્રણ પાયાની બાબતો પર કોઈ એકહથ્થુ સત્તા ના બની બેસે એવો ઊમદા આશય આ વર્ણવ્યવસ્થા પાછળ હતો.

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:વર્ણવ્યવસ્થા
વૈશ્ય

**વૈશ્ય** એ ભારતીય ઉપખંડમાં મહત્વના એવા હિંદુ ધર્મની વર્ણવ્યવસ્થા મુજબનાં ચાર વર્ણો પૈકીનો એક વર્ણ છે. હિંદુ ધર્મ અનુસાર વૈશ્યનાં નિયત કર્મોમાં વેપાર, વાણિજ્ય, કૃષિ અને વિનયન જેવા કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે.

શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શ્રેણી:ભારતની જ્ઞાતિઓ
શ્રેણી:વર્ણવ્યવસ્થા
ઉબેણ નદી

**ઉબેણ નદી** ભારતનાં ગુજરાત રાજ્યનાં જુનાગઢ જિલ્લાનાં ભેંસાણ તાલુકાનાં જાલણસર-માખીયાળા પાસેથી વહે છે. નદી ઉપર ભાટગામ પાસે એક બંધ બનાવવામાં આવ્યો છે, જેને ઉબેણ બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભેંસાણ આ નદીના કાંઠે વસેલું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:જૂનાગઢ જિલ્લો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્રની નદીઓ
લોંકા (તા. લીલીયા)

**લોંકા (તા. લીલીયા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લીલીયા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લોંકા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લીલીયા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ફેલુદા

**ફેલુદા** (બંગાળી: ফেলুদা) અથવા **પ્રદોષ ચન્દ્ર મિત્ર** ખ્યાતનામ ફિલ્મ દિર્ગદર્શક અને લેખક સત્યજીત રે દ્વારા રચવામાં આવેલું કાલ્પનિક પાત્ર છે. નવલકથાઓ અને ટૂંકી વાર્તાઓમાં આવતું આ ફેલુદાનું પાત્ર એક જાસુસ છે અને રજની સેન માર્ગ, બાલીગંજ, કલકત્તામાં રહે છે. ફેલુદા સૌપ્રથમ વખત બંગાળી બાળ સામાયિક *સન્દેશ*માં ૧૯૬૫માં પ્રગટ થયા હતા. ફેલુદા હમેશા તેમના પિતરાઇ ભાઈ તપેશ ઉર્ફે તોપ્શે સાથે જ જોવા મળે છે. પાછળથી લખાયેલી કહાનીઓમાં ફેલુદા લોકપ્રિય થ્રિલર લેખક જટાયુ (લાલમોહન ગાંગુલી)ની સાથે જોવા મળે છે.

## ફેલુદા વિષે
પ્રથમ ૧૯૬૫માં કહેવાતા ટૂંકી વાર્તા *ફેલુદાર ગોયેન્ડાગીરી* (ફેલુદાની તપાસ)માં દેખાયા હતા. ફેલુદાનું ૬'૨" ઊંચી અને આશરે ૨૭ વર્ષની આસપાસની ઉંમરની વ્યક્તિ તરીકે ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમનો શારિરીક બાંધો મજ્બુત અને તેમને માર્શલ આર્ટ્સમાં નિપુણ દેખાડેલા, છતાં ફેલુદા મુખ્ય રીતે તેમની શાનદાર વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા અને કૌશલ્ય અવલોકન પર વધુ આધાર રાખતા હતા. ફેલુદા ૦.૩૨ કોલ્ટ રિવોલ્વર ધરાવે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ભાગ્યે જ અથવા બિન-હિંસક હેતુઓ માટે જ કરતા.

શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
રેશમ માર્ગ

thumb|રેશમ માર્ગ
રેશમ માર્ગ (અંગ્રેજી: Silk Road) એ વર્ષો પૂર્વે ચીન દેશના હાન શાસકોએ રેશમનો વેપાર કરવા માટે બનાવડાવ્યો હતો. આ માર્ગ દ્વારા ભારત તથા રોમ સાથે તેમજ જગતના અન્ય દેશો સાથે ચીનનો સંપર્ક સ્થાપિત થયો હતો.

શ્રેણી:ચીન
શ્રેણી:વેપાર
રેશમ

right|thumb|200px|રેશમના કીડાનો કોશેટો
રેશમના કીડામાંથી તૈયાર થતા એક પ્રકારના અત્યંત નરમ અને પાતળા રેશાઓને **રેશમ** કહેવામાં આવે છે. તેમાંથી કાપડ વણવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રેશમના કાપડની શોધ ચીનમાં થઈ હતી અને તે સમયે વર્ષો સુધી ચીને રેશમનું કાપડ બનાવવાની પદ્ધતિ ગુપ્ત રાખી હતી જેથી કરી વિદેશમાં રેશમને વેચીને પોતે મબલખ નફો કમાઈ શકે. પ્રાચીન સમયમાં ભારતમાં તૈયાર થયેલાં રેશમની વિશ્વમાં ખૂબ માંગ હતી. તેમંથી બનેલું કાપડ એક વીંટી માંથી પસાર થઈ શકે તેટલું સૂક્ષ્મ હોતું. આ કાપડ રેશમના કીડાઓને મારીને તૈયાર થતું હોવાથી હિંસામાં ન માનનારા લોકો આનો વપરાશ કરતા નથી.
ધોળીધજા ડેમ

**ધોળીધજા ડેમ** અથવા **ધોળીધજા બંધ** ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં સુરેન્દ્રનગર શહેરના દૂધરેજ નગરપાલિકાના શહેરી વિસ્તારમાં આવેલો છે. આ ડેમ સુરેન્દ્રનગર અને વઢવાણ શહેરો તેમજ અન્ય જોડીયા શહેરો જોરાવરનગર અને રતનપર માટેનો મુખ્ય પાણીનો સ્ત્રોત છે. આ ડેમથી રચાયેલા તળાવ દ્વારા આ શહેરોમાં વસતા ૩થી ૪ લાખ લોકોને પીવાનું પાણી પૂરું પાડવામાં આવે છે.

## સ્થાન
ધોળીધજા ડેમ ભોગાવો નદી કે જે સૂકી નદી તરીકે ઓળખાય છે તેના પર આવેલો છે. તે સુરેન્દ્રનગર શહેરની પશ્ચિમ બાજુ સ્થિત છે. ધોળીધજા ડેમ સુધી પહોંચવા માટે એક મુળી હાઇવે થઇને અને બીજો શહેરના દાળમીલ-ખમીસાણા રોડ મારફતે એમ બે યોગ્ય માર્ગો છે.

## પ્રવાસન
૨૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૦ના રોજ ગુજરાતનાં મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અનુસાર ધોળીધજા ડેમને શહેરમાં એક પ્રવાસન સ્થળ તરીકે વિકસાવવામાં આવશે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે સ્થળ પર ૬૦,૦૦૦ વૃક્ષો વાવવામાં આવશે. તદ્ઉપરાંત સરકાર દ્વારા ત્યાં વોટર પાર્ક, વ્યાયામશાળા અને બીજી ઘણી બધી વિકાસની યોજનાઓની અધિષ્ઠાપના કરવાનું આયોજન કરવામાં આવશે.

## આ પણ જુઓ
* સરદાર સરોવર બંધ
* આજી ડેમ

શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો
શ્રીહરિકોટા

250px|thumb|પુલીકટ સરોવર, શ્રીહરિકોટા
**શ્રીહરિકોટા** () ભારત દેશના આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યમાં પુલીકટ નજીક આવેલું એક ગામ છે, જે ટાપુ પર વસેલ છે. અહીં સતિષ ધવન અવકાશ કેન્દ્ર (SHAR) આવેલું છે, જ્યાંથી ભારતે પોતાનાં ઘણાં ઉપગ્રહો અવકાશમાં મોકલ્યાં છે.

શ્રીહરિકોટા પુલીકટ સરોવર અને બંગાળની ખાડી વચ્ચે આવેલ છે. અહીંથી નજીકનું શહેર અને રેલ્વે સ્ટેશન સુલ્લુર્પેતા છે. ચેન્નાઈ અહીંથી ૮૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે તેમ જ એક્સપ્રેસ માર્ગ વડે જોડાયેલ છે.

ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ઇસરો) મલ્ટિસ્ટેજ રોકેટ્સ જેવા કે ધ્રુવીય સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ અને શ્રીરોકટોટાથી જિઓસિંક્રનસ સેમિટિ લોન્ચ વ્હીકલ જેવી ઉપગ્રહો લોન્ચ કરે છે.

## **વસ્તીવિષયક અને ઇતિહાસ** 
શ્રીહાર્કોટા ટાપુ બંગાળની ખાડી પર પુલીકાટ તળાવ પર સ્થિત એક સ્પેસ સિટી છે. તેલુગુ સત્તાવાર ભાષા છે પરંતુ મોટાભાગના તમિલ-બોલતા મત્સ્ય સમુદાય આ ટાપુ પર પ્રાચીન કાળથી રહેતા હતા. ઇસરો સ્પેસ સેન્ટર અને તેમના પરિવારોના મોટા પ્રમાણમાં વૈજ્ઞાનિકો, એન્જિનિયરો અને અન્ય કર્મચારીઓ ભારતના અન્ય ભાગોમાંથી છે અને સામાન્ય રીતે હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં તેમની વચ્ચે વાતચીત કરે છે.

જ્યારે 1971 માં સ્પેસ સેન્ટરની સ્થાપના થઈ ત્યારે, ટાપુના પૂર્વના રહેવાસીઓને ટાડા નજીક થોંડુર ગામ ખાતે એનએચ -16 નજીક શ્રી જિંદરના માર્ગ પર સ્થિત નવા રહેઠાણોમાં ખસેડાયા હતા. હવે ટાપુ સંપૂર્ણપણે ઇસરો અવકાશ કેન્દ્રથી સંબંધિત છે અને ઉચ્ચ સ્તરની સલામતી અને ઍક્સેસ નિયંત્રણથી અલગ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
*શ્રીહરિકોટા-દૃશ્યશ્રાવ્ય 
*શ્રીહરિકોટા વિષયક માહિતી-Sharicons website 

શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ

શ્રેણી:ઇસરો
ધ્વજ સત્યાગ્રહ

**ધ્વજ સત્યાગ્રહ** (હિંદી: झंडा सत्याग्रह) એ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન થયેલી શાંતિપૂર્ણ સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળનો એક ભાગ હતો, જેમાં રાષ્ટ્રવાદી ધ્વજ ફરકાવવાના અધિકાર અને સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ ચળવળ લોકોને તેમનો રાષ્ટ્રવાદી ધ્વજ ફરકાવવા પર અને નાગરિક સ્વતંત્રતાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકતા કાયદાઓની અવગણના દ્વારા ભારતમાં બ્રિટિશ શાસનની કાયદેસરતાને પડકારવા માટે આહવાન આપતી હતી. ધ્વજ સત્યાગ્રહો સૌથી નોંધપાત્ર રીતે ૧૯૨૩માં જબલપુર અને નાગપુર શહેરમાં આયોજીત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો હતો.

## પૃષ્ઠભૂમિ
ખાનગી કે સાર્વજનિક ઈમારતો પર (અને ક્યારેક સરકારી ઈમારતો પર પણ) રાષ્ટ્રવાદી ધ્વજ ફરકાવવા એ પ્રાયઃ વિરોધ પ્રકટ કરવા કે સત્તાને અમાન્ય કરવાનો એક પ્રદર્શન રહ્યું છે. ભારતીય સ્વતંત્રતાની ચળવળો અને ખાસ કરીને ગદર પાર્ટી તરીકે ઓળખાતા રાષ્ટ્રવાદી પક્ષના વિરોધ પ્રદર્શનનો આ મુખ્ય પ્રકાર હતો. લોકમાન્ય ટિળક, બિપિનચંદ્ર પાલ અને લાલા લાજપતરાય જેવા રાષ્ટ્રીય નેતાઓના નેતૃત્ત્વમાં આ ચળવળને વધુ મહત્ત્વ મળ્યું. 

નાગરિક સ્વતંત્રતા પર અંગ્રેજોએ લાદેલા નિયંત્રણના વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટે અને ધ્વજ ન ફરકાવવાના કાયદાનો ભંગ કરવાના હેતુથી ધ્વજ ફરકાવીને કાનૂન ભંગ કરવાને "ધ્વજ સત્યાગ્રહ" નામ આપવામાં આવ્યું. આ સત્યાગ્રહ ૧૯૨૦–૧૯૨૨ની અસહયોગની ચળવળ, ૧૯૩૦નો મીઠાનો સત્યાગ્રહ અને ૧૯૪૨ની ભારત છોડો ચળવળ એ દરેકનો એક ભાગ રહ્યો હતો. સ્વયંસેવકોને ધ્વજ ફરકાવી કોઈ પણ પ્રતિરોધ વિના ધરપકડ વહોરી લેવા માટે પ્રેરિત કરાતા હતા.

## આંદોલનો
સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન ધ્વજ સત્યાગ્રહ દરેક ચળવળનો ભાગ બની રહ્યો. દરેક રાષ્ટ્રવાદી ટોળા કે સરઘસો દ્વારા ધ્વજ સાથે રાખવામાં આવતો. ૩૧ ડિસેમ્બર ૧૯૨૯ના દિવસે રાવી નદીને કિનારે પૂર્ણ સ્વરાજ્યના સ્વીકાર કર્યાં પછી જવાહરલાલ નહેરુએ ધ્વજ ફરકાવ્યો હતો. ૭ ઓગસ્ટ ૧૯૪૨ના દિવસે મુંબઈના ગોવાલિયા ટેંક મેદાન ખાતે ભારત છોડો ચળવળની શરૂઆત વખતે પણ ધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો હતો.   

૧૯૨૩નો નાગપુર અને જબલપુરનો ધ્વજ સત્યાગ્રહ ઘણા મહિના સુધી ચાલ્યો હતો. અંગ્રેજોના ધ્વજ ફરકાવવાના હક્ક પરના પ્રતિબંધ કાયદાનો વિરોધ કરનારા ઘણાં લોકોને જેલમાં પૂરવામાં આવ્યાં હતાં. તેમાં ગાંધીજીને પણ કારાવાસ થયો હતો. આવામાં રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓ જેવા કે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ]|ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ], ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી અને વિનોબા ભાવેએ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં આંદોલનનું આયોજન કર્યું હતું. વિવિધ રાજ્યોના હજારો લોકો નાગપુરમાં જમા થયા હતા. આ ચળવળના અંતે અંગ્રેજો તથા જનતા અને મહાસભાના નેતાઓ સાથે થયેલી સમજૂતી અનુસાર તેમને ધ્વજ ફરકાવવાની સંમતિ આપવામાં આવી અને ધરપકડ થયેલા લોકોને મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.   

તે સિવાયનો અન્ય મહત્વપૂર્ણ ધ્વજ સત્યાગ્રહ ૧૯૩૮માં હાલના કર્ણાટકના મૈસૂરમાં યોજવામાં આવ્યો હતો. તેની યાદમાં ૧૫મી ઑગસ્ટ અને ૨૬મી જાન્યુઆરીના રોજ ઘણા સભા-સરઘસો કાઢવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ
*Rajmohan Gandhi. *Patel: A Life*. (Navajivan House; 1992)
*Arundhati Virmani. *National Symbols Under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923* (Past and Present Society; 1999)

## આ પણ જુઓ 
## બાહ્ય કડીઓ
*ધ્વજ સાથે સાંસ્કૃતિક રાજનીતિ
*મધ્યપ્રદેશનો ઇતિહાસ 
*રાજાજી કથા

શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
બકાસુર

**બકાસુર** (સંસ્કૃત: बकासुर) એક મહાન અસુર હતો જે એકચક્ર નામના શહેર નજીક રહેતો હતો. તે બળજબરીથી તે રાજ્યના રાજા પાસેથી તેનો રોજિંદા ખોરાકનો પુરવઠો મેળવતો હતો. તેટલું ઓછું હોય તેમ તે અસુર જે માણસ તેના માટે ખોરાક લઈ જતો તેને પણ ખાઈ જતો. માતા કુંતીના આદેશ અનુસાર તેમનો પુત્ર ભીમ બકાસુરને પાઠ ભણાવવા માટે તેનો ખાદ્ય પુરાવઠો લઈને ગયો. 

## મહાભારતમાં
પાંડવોને તેમની માતા કુંતી સાથે ૧૪ વર્ષનો વનવાસ ભોગવવો પડ્યો હતો. આ દરમ્યાન એક સમયે ભટકતાં ભટકતાં તેઓ એક નાનકડાં ગામમાં પહોંચ્યા. ત્યાં તેઓ એક વ્યક્તિના ઘેર રોકાયાં. ત્યાં તેમણે જાણ્યું કે ગામની બાજુના જંગલમાં બકાસુર નમનો રાક્ષસ રહેતો હતો જે રોજ ગામના
એક માણસને આરોગી જતો. હતો.તેને પાઠ ભણાવવા એક પાંડવ ભાઈ, ભીમ , તેની માટે ખોરાક લઈને જંગલમાં ગયાં. ત્યાં તેને પડકાર્યો. તેમની વચ્ચે યુદ્ધ થયું અને બકાસુર હાર્યો.અને ગામ તે રાક્ષસના ત્રાસ માંથી મુક્ત થયું.

## હાલમાં
કહેવાય છે કે તે સમયનું એકચક્ર ગામ આજન પશ્ચિમ બંગાળના બીરભુમ જિલ્લાના રામપુરહાટ નામના નગરથી ૨૦ કિમી દૂર આવેલું છે. પાંડવો તેમના ગુપ્સાવાસ દરમ્યાન આ ગામમાં રોકાયા હોવાનું મનાય છે. આજે ઈરાન્ડોલ ગામની બહાર પ્રવાસીઓ તથાકથિત  તે જમાનાના ચોખાની ચિન્હો  અને નજીકનું તળાવ જોવા માટે આવે છે.  તે સિવાય બાજુની ટેકરી પર પદ્માલય ગણેશ મંદિર પણાઅવેલું છે.  

## અન્ય ઓળખ
અમુક વખત કુબેરને પણ આ નામે ઓળખવામાં આવે છે.

## ભયહારણનાથ  ધામ
કહેવાય છે કે ઉત્ત્ર પ્રદેશના પ્રતાપગઢ માં ભયહારણનાથ ધામ નામનું પૌરાણીક ધાર્મિક સ્થળ આવેલું છે.  પૌરાણેક કથાઓ અનુસાર દક્ષિણ પ્રતપગઢના દ્વૈતવનમાં બકાસુરની માતાનો વધ કરવામાં આવ્યો હતો. બકાસુરના વધ પછી અહીં એક શિવલિંગ ની સ્થાપના કરવામાં આવી જેને ભયહારણનાથ ધામ કહે છે.

## સંદર્ભ
*Dowson's Classical Dictionary of Hindu Mythology
*Acharya Chandra Shekhar Shastri: Puranon ki Anmol Kahanian, 2006 ISBN 81-902258-6-3

શ્રેણી:મહાભારત
સ્વદેશી

**સ્વદેશી** (હિન્દી : स्वदेशी) ચળવળ એ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રમનો એક ભાગ હતી. ભારતીય મહાસભા દ્વારા અપનાવાયેલી આ આ એક આર્થિક નિતી હતી જેનો ઉદ્દેશ્ય અંગ્રેજ સરકારની સત્તાને હલાવવાનો અને ભારતીય ઉધ્યોગોને સદ્ધર અને દેશને સ્વાવલંબી બનાવવાનો હતો. આ ચળવળ દ્વારા પરદેશી (બ્રિટિશ) માલનો બહિષ્કર કરવામાં આવતો અને સ્વદેશી માલ અને સ્વદેશી ઉદ્યોગો દ્વારા તૈયાર થતા માલ વાપરવા જોર અપાતું. 

૧૯૦૫માં લોર્ડ કર્ઝને બંગાળના ભાગલા કર્યાં ત્યારથી જ સ્વદેશી ચળવળની શરૂઆત થઈ હતી અને આચળ્વળ ૧૯૦૮ સુધી ચાલી. ગાંધીજી પૂર્વ કાળની આ સૌથી સફળ ચળવળ હતી. અરબિંદો ઘોષ, લોકમાન્ય ટિળક, બિપિનચંદ્ર પાલ અને લાલા લાજપતરાય આના પ્રમુખ ઘડવૈયા હતાં નિતી તરીકે સ્વદેશી એ ગાંધીજીની પ્રમુખ નિતે હતી તેમના મતે "સ્વદેશી" એ "સ્વરાજ્ય"ની આત્મા હતી. પણ એ વસ્તુના કોઈ ઠોસ પ્રમાણ નથી કે આ ચળવળ દ્વારા અંગ્રેજોને પર્ અકોઈ નોંધનીય અસર પડી હોય.

## ઇતિહાસ
ઈ.સ. ૧૯૦૦ના વર્ષ દરમ્યાન બંગાળ એ ભારતીય રાષ્ટ્રીવાદનું હાર્દ બની ગયું હતુ. તેને નબળો પાડવા તત્કાલીન વાઈસરોય લોર્ડ લર્ઝને (૧૮૯૯-૧૯૦૫) બંગાળના ભાગલા પાડવાની યોજના બનાવી. તેને માટે સત્તાવાર કારણ વહીવટની સરળતા બતાવવામાં આવ્યું હતું. પણ આ ભાગલા ધાર્મિક અને રાજનતિક કારણો સર પાડવામાં આવ્યાં હતાં. આ યોજના અનુસાર બંગાળને બે ભાગમાં વિભાજીત કરાયું. એક ભાગમાં પૂર્વ બંગાળ (વસતિ ૩.૧ કરોડ) ને આસમ નો સમાવેશ હતો હતો જેમાં મુસ્લિમોની બહુમતી હતી. બીજા ભાગમાં બાકીનું બંગાળ (૫.૪ કરોડની વસતિ) જેમાં બિહારી અને ઉડિયા લોકોની બહુમતી હતી. આમ કરી તેઓ બંગાળની અને તે હિસાબે સંપૂર્ણ ભારતની રાષ્ટ્રવાદી ચળવળ ને ડામી દેવા માંગતાં હતાં. ઓક્ટોબર ૧૬ ૧૯૦૫ ના દિવસે બંગાળના ભાગલા થયાં.

એચ.એચ. રાયસેલી, ભારત સરકાર ના ગૃહ પ્રધાન, ૬,ડીસેમ્બર ૧૯૦૪ ના વિધાન મુજબ:
" Bengal united is a power; Bengal divided will pull in several different ways. That is what congress leaders feel; their apprehensions are perfectly correct and they form one of the great merits of the scheme...in this scheme...one of our main objects is to split up and there by weaken a solid body of opponents to our rule" 

## આઝાદી પછી સ્વદેશી
ઘણા લોકો અને સંસ્થાઓ જેવી કે, રાજીવ દિક્ષિત મેમૉરીઅલ ટૃસ્ટ, સ્વામી (બાબા) રામદેવ અને સ્વદેશી જાગરણ મંચ, સંઘ પરીવારની શાખા, આ બધા આધુનિક ભારતમાં સ્વદેશી નો ફેલાવો કરી રહ્યા છે.

## આ પણ જુઓ 
* ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ
* સર્વોદય

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
C શાર્પ (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)

*આ લેખનું સાચુ શિર્ષક C# (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા) છે, પરંતુ ટેક્નિકલ કારણોસર # સાઇન વાપરી શકાતી નથી.*

**C#** (ઉચ્ચાર: સી શાર્પ)એ મલ્ટી પેરાડિગમ પ્રોગ્રામિંગ ભાષા છે. તે માઇક્રોસોફ્ટ દ્વારા .NET Frameworkમાં વિકસાવવામાં આવેલ હતી. પાછળથી તેને Ecma (ECMA-334) અને ISO (ISO/IEC 23270).દ્વારા પ્રમાણભૂત કરવામાં આવી. C#એ સરળ, આધુનિક, સામાન્ય હેતુ માટે તથા ઓબ્જેક્ટ ઓરીએન્ટેડ પ્રોગ્રામિંગ ભાષા છે. એન્ડર્સ હાઈલ્સબર્ગ તેની ડેવલોપમેન્ટ ટીમના લીડર છે. હાલ C# નું લેટેસ્ટ વર્ઝન C# ૫.૦ છે જે ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨ ના રોજ રીલીઝ કરવામાં આવ્યું છે. 

શ્રેણી:પ્રોગ્રામિંગ ભાષા
શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન
ખેરા (તા. સુત્રાપાડા)

**ખેરા (તા. સુત્રાપાડા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સુત્રાપાડા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ખેરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:સુત્રાપાડા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મક્કાલી ગોસાલ

**મક્કાલી ગોસાલ** અથવા **ગોશાલક** પ્રાચીન ભારતના એક  તત્ત્વજ્ઞાની હતા જેમને અજીવિકા પંથના સ્થાપક માનવામાં આવે છે. તેઓ સિધ્ધાર્થ ગૌતમ અને મહાવીરના સમકાલીન હતા. તેમની સરખામણી તેમના યુગના છ મહાન તત્ત્વજ્ઞાનીઓમાં કરાય છે. જૈન અને બૌદ્ધ ગ્રંથોમાં તેમની ઠેકડી ઉડાળતા પ્રસંગો દર્શાવ્યા છે તો સાથે સાથે તેમના તત્ત્વજ્ઞાનના ખંડન માટે લાંબી લાંબી દલીલો અપાઇ છે જે દર્શાવે છે કે જનસાધારણ ઉપર તેમની ગહેરી અસર હતી. 
## જીવન 
જૈન ગ્રંથ ભગવતી સૂત્ર મુજબ મક્કાલી ગોસાલનો જન્મ સારવાણા ગામના ગોબહુલા બ્રાહ્મણની ગૌશાળામાં થયો હતો. તેમના પિતા મનખલી એક બહુ ઓછા જાણીતા મનખા સંપ્રદાય થી જોળાયેલા હતા. આ સંપ્રદાય ના લોકો પોતાનુ ગુજરાન દેવી-દેવતા ની તસ્વીર હાથમાં લઇ ગામે-ગામ ફરે છે અને ભિક્ષા માંગે છે. તેમની માતાનું નામ ભાદો હતું. તેમનો જન્મ ગૌશાળામાં થવાથી તેઓ ગોસાલ તરીકે જાણીતા બન્યા, તેમના પિતાના નામ પરથી તેમનું નામ મક્કાલી તરીકે ઓળખાયા. તેઓ મહાવીર સ્વામી ના અનુયાયી બન્યા અને મહાવીર સ્વામી સાથે છ વર્ષ ભ્રમણ કર્યું. આ છ વર્ષ દરમ્યાન તેમને અનેક વખત લોકોના હાથે માર ખાતા અને અનેક લોકોને શ્રાપથી આગમાં ભસ્મ કરતા દર્શાવાયા છે. મહાવીર સ્વામીથી છુટા પડી તેમણે ચોવિસ વર્ષ સુધી આજીવિકા સંપ્રદાયના ગુરૂનુ જીવન વિતાવ્યુ. તેમનુ મૃત્યુ મહાવીર સ્વામી થી સોળ વર્ષ પહેલા એક વિવાદ માં મહાવીર સ્વામી પર જાદુ કરવા ના પ્રયત્ન માં તેની આડઅસર રૂપે થયું. 

બૌધ ગ્રંથો મુજબ એક વખત તેઓ તેમના માલિકનો ઘીનો ઘડો લઇ માલિકની પાછળ ચાલી રહ્યા હતા. માલિકે જોયું કે રસ્તો લપસણો છે આથી ગોસાલને સાવધાન રહેવા જણાવ્યું. ગોસાલે માલિકની સુચના પર ધ્યાન ન આપ્યું, તેઓ પડ્યા અને ઘડો ફૂટી ગયો. માલિક મારશે તે ડરથી તેઓ ભાગ્યા પણ તેમની ધોતી માલિકના હાથમાં આવી ગઇ. ધોતી છોડી તેઓ નગ્ન અવસ્થામાં જ ભાગ્યા. શહેર પહોંચ્યા તો જૈન દિગંબર સમજી કોઇએ તેમના પર ધ્યાન ન આપ્યું . પાલી ભાષાના શબ્દ 'મં ખલી' જેનો મતલબ થાય છે પડતો નહીં પરથી તેઓ મખલી કે મક્કાલી તરીકે જાણીતા બન્યા. 

વિદ્વાનોનું માનવુ છે કે જૈન અને બુધ્ધ સંપ્રદાયો, આજીવિકા સંપ્રદાય ના પ્રતિસ્પર્ધી સંપ્રદાય હોવાથી મક્કાલી ગોસાલને તેમાં ઉતરતા દર્શાવાયા છે. મક્કાલી ગોસાલ જીવનભર નગ્ન અવસ્થામાં જીવ્યા અને તેમના તત્ત્વજ્ઞાન સંબંધી વાર્તાઓ પરથી આવી કથાઓ જૈન અને બુધ્ધ અનુયાયીઓએ લખી હસે.

## મક્કાલી ગોસાલનું નીતિશાસ્ત્ર
### કર્મ અને ફળ
મક્કાલી ગોસાલ માનતા મનુષ્યના સારા કે નરસા કર્મોની આવનાર ઘટનાઓ પર કોઇ ફરક નથી પડતો. મનુષ્યના કર્મોનું કોઇ ફળ હોતુ નથી. ઘટનાઓ હંમેશા પૂર્વનિરધારીત હોય છે. ભવિષ્યમાં આવનાર ઘટનાઓ મનુષ્ય જાણી લે તો પણ પરિણામ બદલવા મનુષ્ય માટે સંભવ નથી. 

### જીવન
મક્કાલી ગોસાલ મુજબ મનુષ્યના જીવનનાં છ અનિવાર્ય અંગ લાભ, હાની, સુખ, દુ:ખ, જન્મ અને મૃત્યુ. 
### મૃત્યુ
આજીવિકા સંપ્રદાયની મૃત્યુ વિષે માન્યાતા છેકે જેમ ઉખળેલો છોળ સાનુકૂળ પરિસ્થિતીમાં પુન:જીવિત થઇ જાય છે તેમ જો મૃત શરીર ને યોગ્ય પરિસ્થિતી મળે તો તે ફરીથી જીવિત થઇ સકે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ઋષિઓ
ગુજરાતની પાઘડીઓ

thumb|right|જામનગર ના મહારાજા શ્રી જામ વિભાજી ની પાઘડી
ભારત અને ગુજરાતમાં વિવિધ પંથો અને પંથકો જોવા મળે છે. જે પોતાની સંસ્કૃતિથી ખાસ કરીને તેમના પહેરવેશથી જુદા પડતા જણાય છે. ભારત દેશમાં લગભગ બધા જ વર્ગોમાં પાઘડી પહેરાવાનુ ચલણ હતુ અને લોકો પાઘડીનો આકાર અને તેની બાંધણી જોઈને એની પ્રાદેશિક અને ધંધાકીય ઓળખ કરી લેતા હતા. ગુજરાતમાં પણ પાઘડી પહેરવાની પરંપરા ઘણી જ પ્રચલિત હતી. વર્ષો પૂર્વે ગુજરાતના ગામમાં પણ કોઈ મહેમાન આવતા તો ગામ લોકો તેમના પહેરવેશ, ખાસ કરીને તેમની પાઘડી પરથી ઓળખી લેતા કે તે કયા વાસમાં જતા હશે. 

ગુજરાત, કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં પાઘડીના નામ અને તેના કેટકેટલાય પ્રકારો જોવા મળે છે. જેમાં પાઘ, પાઘડી, પાઘડલી, સાફો, ફેંટો, માથાનું મોળિયું, મંદિર, ફગ, ફિંગલ, ઉષ્ણીશ, ફાળિયું, તાજ, મુગટ વગેરે નો સમાવેશ થાય છે. પાઘડીઓ રાજા મહારાજાઓ, નવાબો, બાદશાહો, બેગમો, રાજપૂતો, રબારી, ભરવાડો, ચૌધરી, દલિતો, આદિવાસીઓથી માંડીને અનેક જાતિઓ તેમજ પંથોની સંસ્કૃતિ અને શાનનું પ્રતિક છે. 

પાઘડી એ માથા પર બાંધીને પહેરવાનું પરિધાન અથવા પહેરવેશ છે. પાઘડી માનવ વસ્ત્રોની સંસ્કૃતિ જેટલી જ પુરાણી છે. પ્રાચીન કાળમાં આદિમાનવો પોતાની ટોળીઓની અલગ ઓળખ માટે પીંછા, ફૂલ, મુગટ જેવું ધારણ કરતા હતા. એ પછી માથાના રક્ષણ, શોભા, નિજી ઓળખ, શાન માટે પાઘડી અસ્તિત્વમાં આવી હોય તેમ જણાય છે. પ્રાચીન વૈદિક સાહિત્યમાંથી પણ પાઘડીના વર્ણનો મળે છે. વર્તમાન સમયમાં પણ ગુજરાતના મેળાઓ, લગ્ન, નવરાત્રીમાં પાઘડી પહેરેલા પુરુષો જોવા મળે છે. જ્યારે ગુજરાતી લોકગીતો, વાર્તાઓ, કહેવતો વગેરેમાં પણ પાઘડીના ઉલ્લેખો થયેલા છે.

ગુજરાતના પરંપરાગત રીતે ઓળખાતા વિવિધ પ્રદેશો જેમ કે કાઠિયાવાડ ખાતે ઓખામંડળ, હાલાર, ઝાલાવાડ, પાંચાળ, બારાડી, નાઘેર, સીમર, મચ્છુકાંઠો, બાબરીયાવાડ, વાળાક અને વાગડ, આભીર દેશ (કચ્છ) ખાતે વાગડ, ગરડો, પાવર, માકવટ, મેઆણી, અબડાસો, મોડાસો, કાંઠી અને પ્રાંથડ, ઉત્તર ગુજરાત ખાતેના ચોરાડ, જતવાડો, નહેર, વઢિયાર, ઢાંઢર, છપ્પન, પાટણવાડો અને દંઢાવ્યદેશ, અમદાવાદ જિલ્લા ખાતે ભાલ, કનેર અને નળકાંઠા, દક્ષિણ તરફના ખંભાતબારું, વાંકળ, સંખેડા, મહુવાણ, કંઠાળ, નીમાડ, ખાનદેશ, મેવાડ, રાજ, મઠોર, ડાંગ અને બાગલાણ પંથકોમાં રહેતી વિવિધ લોકજાતિઓએ પોતાની પ્રાદેશિક સંસ્કૃતિની ઓળખ આપતી પાઘડી પહેરતા હતા.

## આ પણ જુઓ 
* પાઘડી

શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ
મહેશ ભટ્ટ

**મહેશ ભટ્ટ** (જન્મ ૨૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮) જાણીતા ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શક છે.

## જીવન
### બાળપણ અને કુટુંબ
મહેશ ભટ્ટનો જન્મ હિન્દુ ફિલ્મ દિગ્દર્શક નાનાભાઈ ભટ્ટ (૧૯૧૫–૧૯૯૯)ને ત્યાં થયો હતો.
### કારકિર્દી
મહેશ ભટ્ટે તેમની કારકિર્દીની શરુઆત હિંદી દિગ્દર્શક રાજ ખોસલા સાથે ૨૧ વર્ષની ઉંમરે કરી હતી.

## ફિલ્મી કળા
## અંગત જીવન
તેઓનું લગ્ન કિરણ ભટ્ટ સાથે ૧૯૭૦માં થયું હતું અને તેમને બે સંતાન છે, એક પુત્ર રાહુલ ભટ્ટ અને પુત્રી પૂજા ભટ્ટ જે અભિનેત્રી છે.

## પુરસ્કાર
* ૧૯૮૪ ફિલ્મફેર બેસ્ટ સ્ક્રિન પ્લે એવોર્ડ: અર્થ
* ૧૯૮૫ ફિલ્મફેર બેસ્ટ વાર્તા એવોર્ડ: સારાંશ
* ૧૯૯૪ નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ - સ્પેશિયલ જુરી એવોર્ડ: હમ હૈ રહી પ્યાર કે
* ૧૯૯૯ ફિલ્મફેર બેસ્ટ વાર્તા એવોર્ડ: જ્ખમ
* ૧૯૯૯ નર્ગીસ દત્ત એવોર્ડ ફોર બેસ્ટ ફ્યુચર ફિલ્મ ઓન નેશનલ ઇનટેગ્રેશન: જ્ખમ

## ફિલ્મ કારકિર્દી
દિગ્દર્શક
* *સાકત* (૧૯૭૦)
* *મંજીલે ઔર ભી હૈ* (૧૯૭૪)
* *લહુ કે દો રંગ* (૧૯૮૦)
* *અર્થ* (૧૯૮૨)
* *જનમ* (૧૯૮૫)
* *નામ* (૧૯૮૬)
* *સારાંશ* (૧૯૮૪)
* *કાશ* (૧૯૮૭)
* *કબ્જા* (૧૯૮૮)
* *ડેડી* (૧૯૮૯)
* *આવાર્ગિ* (૧૯૯૦)
* *આશિકી* (૧૯૯૦)
* *દિલ હૈ કિ માનતા નહી* (૧૯૯૧)
* *સડક* (૧૯૯૧)
* *સર* (૧૯૯૩)
* *ક્રિમીનલ* (૧૯૯૪)
* *હમ્ હૈ રાહી પ્યાર કે* (૧૯૯૩)
* *દસ્તક* (1996)
* *તમન્ના* (૧૯૯૭)
* *ડુપ્લીકેટ* (૧૯૯૮)
* *જ્ખમ* (૧૯૯૮)
* *દુશ્મન* (૧૯૯૮)
* *કારતુસ* (૧૯૯૯)
* *સંઘર્ષ* (1999)
* *કસૂર* (2001)
* *યે જિંદગી કા સફર*(2001)
* *રાઝ*(2002)
* *ગુન્નાહ*(2002)
**સાયા*(2003)
**ફૂટપાથ*(2003)
**જીસ્મ*(2003)
**ઇન્તહા*(2003)
**મર્ડર*(2004)
**રોગ*(2005)
**ઝેહેર*(2005)
**નઝર*(2005)
**કલયુગ*(2005)
**ગેંગસ્ટર*(2006)
**વો લમ્હે*(2006)
**રાઝ ધ મિસ્ટરી કૉંટીનુએસ*(2009)
**તુમ મિલે*(2009)
**મર્ડર 2*(2011)
**જીસ્મ 2*(2012)
**રાઝ 3 D*(2012)
**મર્ડર 3*(2013)
**મિસ્ટર એક્સ*(2015)
**હમારી અધૂરી કહાની*(2015)
**લવ ગેમ્સ*(2016)
**રાઝ રીબુટ*(2016)

## સંદર્ભ
* ''Real stories behind Mahesh Bhatt's movies by Paromita''

## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 

શ્રેણી:બોલીવુડ
શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ
બાલુશાહી

**બાલુશાહી** (; ) એ ઉત્તર ભારતીય, પાકિસ્તાની, નેપાળી ખાનપાનની એક પારંપારિક મીઠાઈ છે.  આ મીઠાઈ અમિરિકન ગ્લેઝ્ડ ડોનટ ને મળતી આવે છે. દક્ષીણ ભરતમાં આના એક અલગ સંસ્કરણને "બાદુશાહ" કહે છે. 

## બાલુશાહી
આ મીઠાઈને મેંદાથી બનાવવી, ઘીમાં તળી અને ચાસણીમાં બોળીને  બનાવવામાં આવે છે. .

## બાદુશાહ
બાદુશાહ મેંદો, ઘી અને ચપતી બેકિંગ સોડામેળવીને બનેલી કઠણ કણકમાંથી બનાવવામાં આવે છે. હાથી ૧ ઈંચ જેટાલા લુઆ બનાવવામાં આવે છે. તેમને ઘેમાં તળીને ચાસણીમાં બનાવવામાં આવે છે જેથી તેની બહાર ચાસણીનું આવરણ રહી જાય. તે અત્યંત મીથી હોય છે અને હલકું પડ જેવી સપટી ધરાવે છે.

બાલુશાહીમઆં મોગલ ખાનપાન ના લક્ષણો જનાય છે , શક્ય છે કે દક્ષીણ ભારત સાથે મોગલ સામ્રાજ્યના પારંપારિક સંબંધોને કારણે આ મીઠાઈ ત્યાં પહોંચી હોય. 
આંધ્ર પ્રદેશ કેરળ, તમિલનાડુ અને કર્ણાટકના મીઠાઈ વિક્રેતા પાસે આ મીઠાઈ મળી આવે છે.

## આ પણ જુઓ
*શ્રેણી:વાનગી
*શ્રેણી:મીઠાઈ

## સંદર્ભો