open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ભદ્રા (કૃષ્ણની પત્ની)

**ભદ્રા** (  )  શ્રી કૃષ્ણની *અષ્ટભાર્યમાંની* એક પત્ની છે  ભાગવત પુરાણ અનુસાર હિંદુ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણની આઠ મુખ્ય રાણી-પત્નીઓ હતી અને ભદ્રાને કૃષ્ણની આઠમી પત્ની તરીકે દર્શાવે છે; કેટલીકવાર તેણીને સાતમી પત્ની તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. જો કે *વિષ્ણુ પુરાણ* અને *હરિવંશ* નામના ગ્રંથમાં, અષ્ટભાર્યની યાદિમાં ભદ્રાનું નામ બિલકુલ નથી, પરંતુ તેમનો ઉલ્લેખ 'ધૃષ્ટકેતુની પુત્રી' અથવા 'કેકેયની રાજકુમારી' તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. 

## દંતકથા 
*ભાગવત પુરાણ* તેમને કૈકેય રાજ્યની રાજકુમારી તરીકે દર્શાવે છે અને તેમને કૈકેયી એવું ઉપનામ આપે છે. તે રાજા ધૃષ્ટકેતુ અને તેની પત્ની શ્રુતકીર્તિના પુત્રી હતા. શ્રુત કીર્તિ કુંતી અને વાસુદેવની બહેન કે પિતરાઈ હતી.  ભદ્રાના પાંચ ભાઈઓ હતા, જેમાં સૌથી મોટા રાજકુમાર સંતર્દન હતા, તેમણે ભદ્રા સાથે કૃષ્ણના લગ્ન કરાવ્યા હતા. અન્ય એક ગ્રંથમાં, તેણીએ સ્વયંવર (એવો લગ્ન ઉત્સ્વ કે જેમાં કન્યા તેમને પરણવા માટે દાવેદારી કરનાર લગ્નોત્સુક યુવકોમાંથી કોઈ એકની પસંદગી કરી તેના ગળામાં વરમાળાનું આરોપણ કરે છે.) સમારોહમાં કૃષ્ણને પોતાના પતિ તરીકે પસંદ કર્યા હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. કૃષ્ણ અને તેમની રાણીઓ એકવાર કુન્તી, તેમના પુત્રો પાંડવો અને પાંડવોની પત્ની દ્રૌપદી મળવા હસ્તિનાપુર ગયા હતા. કુંતીના નિર્દેશ મુજબ દ્રૌપદી, ભદ્રા અને અન્ય રાણીઓની પૂજા કરે છે અને ભેટ આપીને તેમનું સન્માન કરે છે. ભદ્રા દ્રૌપદીને તેના કૃષ્ણ સાથેના લગ્નની વાર્તા કહે છે.

*ભાગવત પુરાણ* અનુસાર, ભદ્રાને દસ પુત્રો હતા, જેમ કે સંગ્રામજીત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણ, અરિજીત, જય, સુભદ્ર, વામ, આયુર અને સત્યક. હિંદુ મહાકાવ્ય *મહાભારત* મૌસાલ પર્વમાં કૃષ્ણના મૃત્યુ અને તેમના કુળના અંતનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ સાથે પુસ્તકમાં ભદ્રા અને અન્ય સાત મુખ્ય રાણીઓના વિલાપનું વર્ણન છે અને ત્યારબાદ કૃષ્ણની ચિતા પર આરોહણ કરી ભદ્રાના સતી થવાની વાતની પણ  નોંધ કરવામાં આવી છે. જ્યારે ભાગવત પુરાણ કહે છે કે કૃષ્ણની બધી રાણીઓએ સતી વ્રત કર્યું હતું, *મહાભારત*માં ભદ્રા સહિત માત્ર ચાર રાણીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

શ્રી કૃષ્ણ સાથેના તેમના લગ્ન પછી તેઓ દ્વારીકેશ્વરી ઓળખાવા લાગ્યા હતા.

અમુક પૌરણિક ગ્રંથો તેમને અષ્ટભાર્યામાંથી કૃષ્ણની સાતમી પત્ની તરીકે દર્શાવે છે જ્યારે અમુક તેમને સાતમી પત્ની દર્શાવે છે. 

## સંદર્ભો
છત્રપતિ સંભાજી મહારાજ

**છત્રપતિ સંભાજી મહારાજ** (સંભાજીરાજે ભોંસલે) (૧૬૫૭–૧૬૯૦) મરાઠા સામ્રાજ્યના બીજા છત્રપતિ રાજા અને છત્રપતિ શિવાજી મહારાજના અનુગામી હતા. તેઓ રાજા હોવાની સાથેસાથે લેખક, વિચારક પણા હતા. તેમણે પોતાના જીવનકાળમાં ૨૧ યુદ્ધો લડ્યા અને તે બધામાં વિજય મેળવ્યો. દક્ષિણ ભારતમાં મુઘલ આક્રમણોને રોકવામાં સંભાજીએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. છત્રપતિ સંભાજી રાજે તેમની બહાદુરી અને વિદ્વતા માટે પ્રખ્યાત હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મરાઠા સામ્રાજ્ય
શ્રેણી:ઇતિહાસ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
ધીરેન્દ્ર કૃષ્ણ શાસ્ત્રી

**ધીરેન્દ્ર કૃષ્ણ શાસ્ત્રી** (જન્મ ૪ જુલાઈ ૧૯૯૬) એક ભારતીય ધર્મગુરુ છે. તેઓ બાગેશ્વર ધામ સરકાર તરીકે પણ ઓળખાય છે. તેઓ ભારતના મધ્ય પ્રદેશમાં આવેલા ધાર્મિક સ્થળ બાગેશ્વર ધામના પીઠધીશ છે. તેમનો જન્મ સરયુપરિયા બ્રાહ્મણ પરિવારમાં પિતા રામ કરપાલ અને માતા સરોજ ગર્ગના ઘરે થયો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૯૬માં જન્મ
રાધા દામોદર મંદિર, જૂનાગઢ

**શ્રી રાધા દામોદર મંદિર** એ એક હિન્દુ મંદિર છે, જે ભારતના ગુજરાતના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલું છે. આ મંદિર હિંદુ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ, જેમનું બીજું નામ દામોદર હરિ છે તેમને સમર્પિત છે. આ મંદિરમાં, દામોદરજીની પૂજા ભગવાન વિષ્ણુના ચાર હાથ ધરાવતા સ્વરૂપમાં કરવામાં આવે છે.  દેવી રાધા મધ્યસ્થ મંદિરમાં તેમની બાજુમાં બિરાજમાન છે. મંદિરના પરિસરમાં દામોદર કુંડ અને રેવતી કુંડ પણ છે. આ મંદિર ગુજરાત સરકારની વિશેષ દેખરેખ હેઠળ આવે છે. 

શ્રી દામોદર તીર્થયાત્રામાં શ્રી રાધા દામોદર મંદિર અને તેના પરિસરમાં આવેલા દામોદર કુંડ અને રેવતી કુંડ જેવા તળાવોનો સમાવેશ થાય છે. આ તીર્થ ગિરનાર પર્વતના માર્ગ પર આવેલા છે. આ તીર્થયાત્રાનું નવીનીકરણ ઈ. સ. ૪૬૨માં ગુપ્ત સામ્રાજ્યના રાજા સ્કંદ ગુપ્તાના શાસન દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું.

## માળખું 
મુખ્ય મંદિર ગુલાબી રેતીના પથ્થરથી બનેલું છે અને તેના બે મહત્વપૂર્ણ ભાગો છે - (૧) નિજ મંદિર અને (૨) સલોહા મંડપ. નિજ મંદિરનું શિખર ૬૫ ફૂટ ઊંચું છે અને સલોહા મંડપના શિખરની ઊંચાઈ ૩૦ ફૂટ છે. ધ્વજ નિજ મંદિરના શિખર પર આવેલું છે. આ મંદિરમાં ૩૨ કમાનો અને ૮૪ સુંદર રીતે ઘડાયેલા સ્તંભો પણ છે.

મંદિરનું કેન્દ્રિય મંદિર રાધા અને દામોદર(કૃષ્ણ)ને સમર્પિત છે  જ્યાં કૃષ્ણ તેમના ચાર હાથ ધરાવતા વિષ્ણુના સ્વરૂપમાં દર્શાવાયા છે. આ મંદિરમાં તેમને તેમના હાથમાં શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરેલ દર્શાવવામાં આવ્યા છે. આ સ્વરૂપને તામ્રવર્ણ ચત્રભૂજ સ્વરૂપ કહે છે. 

કેન્દ્રીય મંદિરની બાજુમાં, અન્ય એક મંદિર છે જે ભગવાન બલરામ અને તેમની પત્ની રેવતીને સમર્પિત છે. મંદિરની દક્ષિણ-પશ્ચિમ બાજુએ ગણેશને સમર્પિત એક મંદિર છે.

## મહત્વ 
શ્રી રાધા દામોદર મંદિર ગુજરાતના પ્રાચીન મંદિરોમાંનું એક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે મંદિરનું નિર્માણ કૃષ્ણના પૌત્ર વજ્રનાભે કરાવ્યું હતું. પિતૃ તર્પણ (મૃત પૂર્વજોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવાની વિધિ) માટે ભાદરવા મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ ૧૫મી તિથિ એટલેકે અમાસ જેવા વિશેષ પ્રસંગોએ આ મંદિરમાં હજારો ભક્તોની ભીડ હોય છે. કુંડમાં સ્નાન કરવાથી જીવન પછી મોક્ષ મેળવવાની માન્યતા ધરાવતા ભક્તો અહીંના પવિત્ર દામોદર કુંડમાં સ્નાન પણ કરે છે. સ્કંદ ઉપનિષદમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે દામોદર કુંડ સ્વર્ણ રાશ નદીના માર્ગમાં આવેલું છે. આ નદીમાં સ્નાન કરવાથી લોકો તેમના પાપોથી મુક્ત થાય છે એવી માન્યતા છે. પ્રસિદ્ધ ભક્તિમય કવિ નરસિંહ મહેતા પણ દામોદર કુંડમાં દરરોજ સ્નાન કરીને દામોદરની પૂજા કરતા હતા.

## ચિત્રો 

ચિત્ર:Damodar_Kund_-_Junagadh_-_Gujarat_-_DSC001.jpg|રાધા દામોદર મંદિરનું સામેનું દ્રશ્ય
ચિત્ર:Burning_Ghat_at_Damodar_temple,_Junagadh.jpg|રાધા દામોદર મંદિરના ઘાટ
ચિત્ર:Damodar_Kund_-_Junagadh_-_Gujarat_-_DSC002.jpg|મંદિર સંકુલ
ચિત્ર:Damodar_Kund_-_Junagadh_-_Gujarat_-_DSC004.jpg|દામોદર કુંડ
ચિત્ર:Damodar_Kund_-_Junagadh_-_Gujarat_-_DSC005.jpg|મંદિરની મુલાકાતે આવેલા ભક્તો
ચિત્ર:Girnar_Hills_from_Damodar_Kund.jpg|મંદિર તરફથી ગિરનાર પર્વતનું દ્રશ્ય

## આ પણ જુઓ 
* રાધા કૃષ્ણ
* નરસિંહ મહેતા
* દામોદર કુંડ
* દ્વારકાધીશ મંદિર
* રાધા દામોદર મંદિર, વૃંદાવન

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* https://shreeradhadamodarji.org(https://shreeradhadamodarji.org/) 
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
ધૂમાવતી

**ધૂમાવતી** (શાબ્દિક અર્થ "ધુમાડાવાળી") એ દસ હિંદુ મહાવિદ્યાઓમાંના એક દેવી છે. ધૂમાવતી શાક્ત જેવી હિંદુ પરંપરાઓમાં સર્વોચ્ચ દેવી મહાદેવીના ભયાનક પાસાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમને ઘણીવાર એક વૃદ્ધ, કદરૂપી વિધવા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. તેઓ હિંદુ ધર્મમાં અશુભ અને બિનઆકર્ષક માનવામાં આવતી વસ્તુઓ સાથે સંકળાયેલી છે, જેમ કે કાગડો અને ચાતુર્માસ સમયગાળો. દેવીને ઘણીવાર ઘોડા વિનાના રથ પર સૂપડું લઈને અથવા કાગડા પર સામાન્ય રીતે સ્મશાનભૂમિમાં સવારી કરતા દર્શાવવામાં આવે છે.

## મૂળ 
left|thumb|ઘોડા વિનાના રથ પર સૂપડા સાથે વિધવા તરીકે ધૂમાવતીની પરંપરાગત છબી
મહાવિદ્યા જૂથની બહાર ધૂમાવતીનું ભાગ્યે જ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ છે. મહાવિદ્યામાં તેમનો સમાવેશ થાય તે પહેલાં તેમનો કોઈ ઐતિહાસિક ઉલ્લેખ નથી. ગરીબી, હતાશા અને નિરાશાની દેવી તરીકે, ડેનિયલૂ ધૂમાવતીને રોગ અને દુઃખની દેવી નિરૃતિ અને કમનસીબી અને ગરીબીની દેવી અલક્ષ્મી સાથે જોડે છે. કિન્સલે આ યાદીમાં બીજી દેવીનો ઉમેરો કરે છેઃ જ્યેષ્ઠા.

## માહાત્મય 
ધૂમાવતી બ્રહ્માંડના વિસર્જન એટલે કે પ્રલય સમયે પોતાની જાતને પ્રગટ કરે છે. તેઓ "શૂન્ય" છે જે સર્જન પહેલાં અને વિસર્જન પછી અસ્તિત્વમાં હોય છે. ધૂમાવતી સામાન્ય રીતે માત્ર અશુભ ગુણો સાથે સંકળાયેલાં હોય છે, પરંતુ તેમનું સહસ્ત્રનામ સ્તોત્ર તેમનાં સકારાત્મક પાસાઓ તેમજ તેમનાં નકારાત્મક પાસાઓ સાથે સંબંધિત છે. તેમને ઘણીવાર કોમળ અને વરદાન આપનાર કહેવામાં આવે છે. ધૂમાવતીને એક મહાન શિક્ષક તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, જે બ્રહ્માંડનું અંતિમ જ્ઞાન પ્રગટ કરે છે. આ જ્ઞાન શુભ અને અશુભ જેવા ભ્રામક વિભાગોથી બહાર છે. તેમનું કદરૂપું સ્વરૂપ ભક્તને ઉપરછલ્લી રીતે ન જોતાં આગળ જોવાનું, અંદરની તરફ જોવાનું અને જીવનના આંતરિક સત્યોને શોધવાનું શીખવે છે.

## પૂજા 
ધૂમાવતીને *સિદ્ધિઓ* આપનાર, તમામ મુશ્કેલીઓમાંથી બચાવનાર, અને અંતિમ જ્ઞાન અને મોક્ષ સહિત તમામ ઇચ્છાઓ અને પુરસ્કારોનો ભંડાર કરનાર તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. જે લોકો પોતાના દુશ્મનોને હરાવવા ઈચ્છે છે તેમના માટે પણ ધૂમાવતી દેવીની પૂજા સૂચવવામાં આવે છે. ધૂમાવતીની પૂજા સમાજના અવિવાહિત સભ્યો, જેમ કે કુંવારા, વિધવાઓ અને વિશ્વ ત્યાગ કરનારાઓ તેમજ *તાંત્રિક* લોકો માટે આદર્શ માનવામાં આવે છે. જો કે, તેમના વારાણસી મંદિરમાં, તેઓ પોતાની અશુભતાને પાર કરે છે અને ત્યાંના સ્થાનિક રક્ષણાત્મક દેવીનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાં તેણીની પૂજા પરિણીત યુગલો દ્વારા પણ  કરવામાં આવે છે. તેમ છતાં તેણી પાસે બહુ ઓછા સમર્પિત મંદિરો છે, તેમ છતાં તાંત્રિક વિધિ દ્વારા તેણીની પૂજા સ્મશાનભૂમિ અને જંગલો જેવા અલાયદું સ્થળોએ ખાનગીમાં ચાલુ રહે છે.

## મંદિરો 
ધૂમાવતી માતાના મંદિરો જવલ્લે જ જોવા મળે છે. વારાણસીમાં એક મંદિર છે તેના તેઓ મુખ્ય દેવી છે. આ સિવાય બિહારના રાજરપ્પામાં તેમનું મંદિર અને આસામમાં કામાખ્યા મંદિરની જોડે તેમનું મંદિર આવેલું છે. વારાણસીનું મંદિર શાક્ત પીઠ છે જ્યાં ધૂમાવતીની મૂર્તિ રથ પર બેસેલી તથા હાથમાં સૂપડું, સાવરણો, ઘડો લઈને અને અભયમુદ્રામાં બતાવી છે. અહીં ધૂમાવતીને ફળ-ફૂલની સાથે દારૂ, ભાંગ, સિગરેટ, માંસ, અને રક્ત પણ ચઢાવવામાં આવે છે.

## નોંધો 
## સંદર્ભો 
* 
* 
* 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* ધૂમાવતી સાધના

શ્રેણી:દસ મહાવિદ્યાઓ
માતંગી

**માતંગી** એક હિંદુ દેવી છે જેઓ દસ મહાવિદ્યાઓમાંના એક છે અને શાક્ત પરંપરાના મહાદેવીનું એક સ્વરૂપ છે. તેમને સંગીત અને શિક્ષણની દેવી સરસ્વતીનું તાંત્રિક સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. માતંગી વાણી, સંગીત, જ્ઞાન અને કળાને નિયંત્રિત કરે છે. તેમની પૂજા અલૌકિક શક્તિઓ પ્રાપ્ત કરવા માટે સૂચવવામાં આવે છે. આ શક્તિઓમાં ખાસ કરીને દુશ્મનો પર નિયંત્રણ મેળવવા, લોકોને પોતાની તરફ આકર્ષવા, કળાઓ પર પ્રભુત્વ મેળવવા અને સર્વોચ્ચ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા માટેના હેતુઓ અગત્યના છે.

માતંગી ઘણીવાર પ્રદૂષણ, અશુભતા અને હિંદુ સમાજના પરિઘ સાથે સંકળાયેલાં છે. આ વાત તેના સૌથી લોકપ્રિય સ્વરૂપમાં અંકિત છે, જેને **ઉચ્છિષ્ટ-ચંડાલિની** અથવા **ઉચ્છિષ્ટ-માતંગિની** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને એક બહિષ્કૃત (ચંડાલિની) તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. તેમને હાથ ન ધોઇને અથવા ખાધા પછીનું વધેલું કે અડધું વધેલું એંઠું ભોજન આપવામાં આવે છે, જે બંનેને શાસ્ત્રીય હિંદુ ધર્મમાં અશુદ્ધ માનવામાં આવે છે.

માતંગીને નીલમણિ લીલા રંગ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. તેમનું ઉચ્છિષ્ટ-માતંગિની રૂપ ફાંસી, તલવાર, છરી અને ગદા ધરાવે છે. તેમનું અન્ય જાણીતું સ્વરૂપ **રાજા-માતંગી** વીણા વગાડે છે અને ઘણીવાર પોપટ સાથે ચિત્રિત થાય છે.

## દંતકથાઓ 
left|thumb|બ્રુકલિન મ્યુઝિયમમાં દેવી માતંગીનું ચિત્ર
માતંગીને ઘણીવાર નવમી મહાવિદ્યા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. *મુંડમાલા*ના ગદ્યમાં સમાવિષ્ટ એક યાદી વિષ્ણુના દસ અવતારોને દસ મહાવિદ્યાઓ સાથે સરખાવે છે. બુદ્ધને માતંગી સાથે સરખાવાય છે. *ગુહ્યતિગુહ્ય-તંત્રમાં* સમાન યાદીમાં માતંગીને સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખવામાં આવી છે. જોકે વિદ્વાન સરકાર દેવી દુર્ગા - જે યાદીમાં કલ્કી અવતાર સાથે સમકક્ષ છે- ને માતંગીના સંકેત તરીકે અર્થઘટિત કરે છે. 

શાક્ત *મહા-ભાગવત પુરાણ*ની એક વાર્તામાં (જે તમામ મહાવિદ્યોની રચનાનું વર્ણન કરે છે) દક્ષ પુત્રી અને ભગવાન શિવની પત્ની સતી, પોતાને અને શિવને દક્ષના યજ્ઞમાં આમંત્રિત ન કરવામાં આવે તે અપમાન અનુભવે છે અને શિવના વિરોધ છતાં ત્યાં જવાનો આગ્રહ રાખે છે. શિવને સમજાવવાના નિરર્થક પ્રયાસો પછી ગુસ્સે થયેલી સતી માતંગી સહિત મહાવિદ્યામાં પરિવર્તિત થઈ જાય છે. મહાવિદ્યાઓએ પછી શિવને દસ મુખ્ય દિશાઓથી ઘેરી લીધાં હતાં- તેમાં માતંગી વાયવ્યમાં સ્થિત છે. દેવી ભાગવત પુરાણમાં માતંગી અને તેનાં સાથી મહાવિદ્યાઓને યુદ્ધ-સાથી અને દેવી શાકંભરી સ્વરૂપો તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.[

## મંદિરો 
અન્ય મહાવિદ્યાની સાથે માતંગીને કામાખ્યા મંદિર સંકુલમાં સ્થાન મળે છે, જે તંત્ર પૂજા માટેના ઘણા મહત્વપૂર્ણ શક્તિપીઠમાંની એક છે. અન્ય મહાવિદ્યાઓની સાથે અલગ-અલગ મંદિરોમાં પૂજા કરવામાં આવે છે, જ્યારે માતંગી અને કમલાને 'યોનિ'ના રૂપમાં કામાખ્યા સાથે મુખ્ય કામાખ્યા મંદિરમાં સ્થાન મળે છે.

મદુરાઈ દેવી મીનાક્ષીને પણ બીજું કોઈ નહીં પણ રાજા માતંગી માનવામાં આવે છે. અહીં, તેમને પોપટ પકડીને બે હાથવાળાં અને ઊભાં જોવા મળે છે.

ગુજરાતનો મોઢ સમુદાય માતંગીને મોઢસમુદાયનાં આશ્રયદાતા દેવતા તરીકે પૂજાય છે. અહીં માતંગી સિંહ પર બેઠેલી દુર્ગા જેવી સ્થિતિમાં જોવા મળે છે.

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, રાજરપ્પા છિન્નમસ્તા મંદિરમાં માતંગી અને અન્ય મહાવિદ્યાને સમર્પિત મંદિર પણ છે. દક્ષિણ ભારતમાં એવા ઘણા મંદિરો છે જ્યાં માતંગીને શ્રીકુલ પરંપરામાં દેવી લલિતાના પ્રધાનમંત્રી શ્યામલા અથવા મંત્રિની તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
### ઇતર વાંચન 
* 
* 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:દસ મહાવિદ્યાઓ
મૈનાક

**મૈનાક** અથવા **મૈનાક પર્વત**, એ હિમવન અને મેનાના પુત્ર, હિન્દુ મહાકાવ્ય રામાયણના પર્વતીય દેવતા છે. તેઓ દેવી પાર્વતીના ભાઈ છે. મૈનાક હનુમાનના સાથી છે, તેમણે લંકા યાત્રામાં દેવતાની મદદ કરી હતી.

## દંતકથા 
બ્રહ્માંડ પુરાણ અનુસાર, પ્રાચીન યુગમાં પર્વતોને પાંખો હતી, અને તેઓ જેમ ઇચ્છે તેમ પૃથ્વી તરફ ચડતા અને ઉતરતા હતા. પ્રજાના ભયને કારણે ઇન્દ્રએ પર્વતોને સળંગ ઊભા રાખ્યા અને તેમની પાંખો કાપી નાખી. આ સમય દરમિયાન, પવનના દેવતા, વાયુ, તેના મિત્ર મૈનાકને લઈ ગયા અને મહાસાગરમાં સુરક્ષા પ્રદાન કરી. મૈનાક અને સમુદ્ર ગાઢ મિત્ર બની ગયા. હનુમાન, જે વાયુના પુત્ર હતા, તેઓ મૈનાકના મિત્ર અને તારણહાર બન્યા. આ કારણે મૈનાકે લંકા જતી વખતે હનુમાનને શરણ આપી હતી. 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:રામાયણ
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
ઉમિયા માતા મંદિર

**ઉમિયા માતા મંદિર** દેવી ઉમિયાનું હિન્દુ મંદિર છે, જે કડવા પાટીદારોનાં કુળદેવી છે. તે ભારતના ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણાના ઉંઝાની મધ્યમાં સ્થિત છે.

## ઈતિહાસ 
નવેમ્બર ૨૦૦૯માં મંદિરએ તેની રજત જયંતીની ઉજવણી કરી હતી. શ્રીમંત ઉદ્યોગપતિઓ અને ખેડૂતોના દાનથી આ મંદિરનું નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. મોટી સંખ્યામાં કડવા પાટીદારો આ તીર્થયાત્રામાં આવ્યા હતા, જેમાં લોકોને આશ્રય આપવા માટે તંબુઓ અને અતિથિગૃહો સ્થાપવામાં આવ્યા હતા. ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી શાકાહારી યજ્ઞની શરૂઆતમાં પોતાના કુળની *કુલદેવી* પ્રત્યેની તેમની ભક્તિ પર ભાષણ આપ્યું હતું.

## રાજકારણ પર અસર 
thumb|બાજુના દૃષ્ટિકોણથી મંદિર
રાજકારણીઓ માટે કડવા પાટીદાર સમુદાયનું સમર્થન અને તેમના વોટો જીતવા માટે આ મંદિર એક મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. ૨૦૧૬માં, કડવા પાટીદાર વોટ બેંક જીતવા માટે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ પક્ષના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી. ૨૦૧૯માં, ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીએ પણ આ મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી.

## અમદાવાદમાં ઉમિયા ધામ 
ગુજરાતમાં અમદાવાદ ખાતે કડવા પાટીદાર સમુદાય દ્વારા ઉમિયા ધામ સંકુલનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વિશ્વ ઉમિયા ફાઉંડેશન દ્વારા સમગ્ર વિશ્વના પાટીદારોને જોડવા માટે આ પ્રયાસ હાથમાં ધરાઈ રહ્યો છે. આ સંકુલમાં એક મંદિર, એક એનઆરઆઈ ગેસ્ટ હાઉસ, એક સંમેલન હોલ, છોકરાઓ/છોકરીઓની છાત્રાલય, વરિષ્ઠ નાગરિકોની સંભાળ સુવિધાઓ, તબીબી સુવિધાઓ, મનોરંજન અને રમતગમતની સુવિધાઓ અને કારકિર્દી અને વ્યવસાય વિકાસ સુવિધાઓ હશે. ૨૦૧૮ સુધીમાં, ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શિલાન્યાસ કરવાના હતા. આનું કારણ એ છે કે ગુજરાતી રાજકારણી હાર્દિક પટેલ અને તેમની સરદાર અનામત આંદોલન સમિતિએ સરદાર પટેલ માટે આંદોલનનું આયોજન કર્યા પછી કડવા પાટીદરોએ મોદીની ભારતીય જનતા પાર્ટી અસંતુષ્ટ થવાનું શરૂ કર્યું હતું. ભાજપે વડા પ્રધાન મોદી તરફથી આ હાવભાવ દ્વારા કડવા પાટીદારોના મત પાછા મેળવવાની માંગ કરી હતી.

## યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઉમિયા મા મંદિરો 
૨૦૧૩માં જ્યોર્જિયાના મેકોનમાં કડવા પાટીદાર સમાજ દ્વારા ઉમિયા માતા મંદિરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ૨૦૧૪ સુધીમાં, ન્યૂ જર્સી અને બોસ્ટન, મેસેચ્યુસેટ્સમાં વધુ બે આવી રહ્યા હતા.

ઉમિયા માતાજી સંસ્થા શિકાગો મિડવેસ્ટ જોલિયેટમાં હોળીનો તહેવાર ઉજવે છે. દર વર્ષે ૫૦૦થી વધુ લોકો હોળીની ઉજવણીમાં જોડાય છે. આ તહેવાર અનિષ્ટ પર સારાની જીત દર્શાવે છે. આ તહેવારની ઉજવણીને બે પ્રસંગોમાં વહેંચવામાં આવે છે-હોલિકા દહન અને રંગીન હોળી. હોલિકા દહનમાં, લાકડું અને ગાયના છાણને પ્રતીકાત્મક ચિતા સાથે બાળવામાં આવે છે, જે સારાને અનિષ્ટને હરાવીને દર્શાવે છે. બીજી સવારે, લોકો રંગવાલી હોળીમાં ભાગ લેવા માટે મંદિરમાં ખુલ્લી જગ્યામાં ભેગા થાય છે, જ્યાં લોકો વસંતની ઉજવણીમાં એકબીજા પર રંગીન પાવડર (ગુલાલ અને રંગીન પાણી) મૂકે છે. શિકાગોના મંદિરમાં, કાર્યક્રમમાં વિના મૂલ્યે નાસ્તો અને રાત્રિભોજન પીરસવામાં આવે છે કારણ કે બાળકો અને પરિવારો આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લે છે. આ ઉપરાંત અહી ભક્તો પ્રાર્થના, નૃત્ય અને ભક્તિ ગીતો પણ ગાય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સત્તાવાર જાળસ્થળ 
શ્રેણી:મહેસાણા જિલ્લો
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:મંદિરો
હિમવત

હિમવત (સંસ્કૃત: हिमवत्) એ હિંદુ ધર્મમાં હિમાલયના પર્વતોનું રૂપ છે. તે હિમાલયના સંરક્ષક દેવતા છે, અને મહાકાવ્ય મહાભારત અને અન્ય હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં તેનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

## નામકરણ 
વિવિધ હિંદુ ધર્મગ્રંથોમાં હિમાલયના વ્યક્તિત્વનો અલગ-અલગ નામોથી ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે અને તેથી જ હિમવતને **હિમવંત** (સંસ્કૃત: हिमवन्त (બર્ફીલા)), **હિમવાન** (સંસ્કૃત: हिमवान्, (બરફના રાજા)) અને **પર્વતેશ્વર** (સંસ્કૃત: पर्वतेश्वर, પર્વતોના દેવતા) પણ કહેવામાં આવે છે.

## દંતકથા 
હિમવતે નદીઓની દેવી ગંગા તેમજ રાગિણી અને શિવની બીજી પત્ની પાર્વતીને જન્મ આપ્યો હતો. રામાયણ અનુસાર, તેમની પત્ની અને રાણી વૈદિક દેવી મૈનાવતી છે, જે મેરુ પર્વતની પુત્રી છે,  વિષ્ણુ પુરાણ જેવા કેટલાક અન્ય સ્ત્રોતો અનુસાર, સ્વધા અને તેના પતિ કવિની પુત્રી છે, જે પિતૃ વર્ગના સભ્ય છે.

શિવ પુરાણમાં હિમવત અને મેનાની વચ્ચેના લગ્નનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
દેવી ગીતાનો પવિત્ર ગ્રંથ, જે દેવી-ભાગવત પુરાણના સાતમા સ્કંધના છેલ્લા નવ અધ્યાયો (૩૧-૪૦)માં જોવા મળે છે, તે પાર્વતી અને તેમના પિતા હિમવત વચ્ચેનો સંવાદ છે. તેમાં દેવીના સાર્વત્રિક સ્વરૂપ, ઉપનિષદના મુખ્ય ગ્રંથો પર ધ્યાન, અષ્ટાંગ-યોગ, જ્ઞાન, કર્મ અને ભક્તિના યોગો, દેવીને સમર્પિત મંદિરોના સ્થાનો અને તેમની પૂજા સંબંધિત ધાર્મિક વિધિઓ વિશે વાત કરવામાં આવી છે.

તેમની કથાનો ઉલ્લેખ બ્રહ્માનંદ પુરાણ અને કેના ઉપનિષદમાં પણ જોવા મળે છે.

એક વખત હિમાલયના શિખરો પર હિમવતને પ્રસન્ન કરવા કૃષ્ણે તપસ્યા કરી હતી, જેના કારણે તેમના સૌથી મોટા પુત્ર પ્રદ્યુમ્નનો જન્મ તેમની પ્રિય પત્ની રુક્મિણીને ત્યાં થયો હતો.

## સંદર્ભ 
* 
**Dictionary of Hindu Lore and Legend* () by Anna Dallapiccola.

શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
સંતોકબેન જાડેજા

શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૨૦૧૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ
અનુ આગા

**અનુ આગા** (જન્મ ૩ ઑગસ્ટ ૧૯૪૨) એક ભારતીય અબજપતિ વ્યાપારી અને સામાજિક કાર્યકર છે. તેમણે ૧૯૯૬ થી ૨૦૦૪ સુધી ઊર્જા અને પર્યાવરણ ઇજનેરી ક્ષેત્રની કંપની - થર્મૅક્સનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેઓ આઠ સૌથી ધનિક ભારતીય મહિલાઓમાંના એક હતા અને ૨૦૦૭માં *ફોર્બ્સ* મેગેઝિન અનુસાર નેટવર્થની દ્રષ્ટિએ ૪૦ સૌથી ધનિક ભારતીયોમાંના એક હતા. એસોકેમની મહિલાઓની પાંખ - ઓલ લેડીઝ લીગ દ્વારા તેમને 'મુંબઈ વુમન ઓફ ધ ડિકેડ અચીવર્સ એવોર્ડ'થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

થર્મેક્સમાંથી નિવૃત્ત થયા પછી, તેમણે સામાજિક કાર્યમાં ઝંપલાવ્યું. ૨૦૧૦માં તેમને ભારત સરકાર દ્વારા સામાજિક કાર્ય માટે પદ્મશ્રી એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ હાલમાં ટીચ ફોર ઇન્ડિયા નામની સંસ્થાના અધ્યક્ષા છે.૨૬ એપ્રિલ ૨૦૧૨ના દિવસે રાષ્ટ્રપતિ પ્રતિભા પાટિલ દ્વારા તેમને ભારતીય સંસદના ઉપલા ગૃહ રાજ્યસભા માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા.

ફોર્બ્સની ભારતના ૧૦૦ સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિઓની યાદિ અનુસાર, તારીખ ૦૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૪ના અનુ આગા ૬૭ અબજ ડોલરની સંપત્તિ સાથે ૬૭મા ક્રમે છે.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
અનુ આગાનો જન્મ ૩ ઑગસ્ટ ૧૯૪૨ના રોજ મુંબઈના એક પારસી પરિવારમાં થયો હતો.

તેમણે સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ, મુંબઈથી અર્થશાસ્ત્રમાં બી. એ. સાથે સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી, અને પ્રતિષ્ઠિત ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સોશિયલ સાયન્સિસ (TISS) મુંબઈથી તબીબી અને માનસિક સામાજિક કાર્યમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી છે. તેઓ *ફુલબ્રાઇટ સ્કોલર* હતા અને ચાર મહિના સુધી અમેરિકામાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

## અંગત જીવન 
તેમણે હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલના સ્નાતક રોહિન્ટન આગા સાથે લગ્ન કર્યા અને મેહર નામની એક પુત્રી મેહર અને કુરુશ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો. રોહિંટનનું ૧૯૯૬માં હૃદય રોગના ભારે હુમલાને કારણે અવસાન થયું અને એક વર્ષ બાદ તેમના પુત્ર કુરુશનું ૨૫ વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું. આજે, અર્નવાઝ (અનુ) આગા મહારાષ્ટ્રના પૂણેમાં રહે છે.

તેમની પુત્રી મેહર પદમજી થર્મેક્સની વર્તમાન અધ્યક્ષ છે, તેમણે ૨૦૦૪માં તેમની માતા પાસેથી પદભાર સંભાળ્યો હતો. તેઓ લંડનની ઇમ્પિરિયલ કૉલેજ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીમાંથી કેમિકલ એન્જિનિયરિંગમાં અનુસ્નાતક છે. તેઓ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૦માં થર્મેક્સમાં જોડાયા હતા અને કન્ફેડરેશન ઑફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રીના (સી. આઈ. આઈ. ફેમિલી બિઝનેસ ફોરમ એન્ડ ધ યંગ ઈન્ડિયન્સ) સભ્ય પણ છે.

## કારકિર્દી 
તેમણે ૧૯૮૫માં થર્મેક્સનામની કંપનીમાં પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને બાદમાં ૧૯૯૧થી ૧૯૯૬ સુધી તેના માનવ સંસાધન વિભાગનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેમના પતિ રોહિંટન આગાના મૃત્યુ પછી, તેમણે થર્મેક્સના અધ્યક્ષ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો, તેઓ ૨૦૦૪માં નિવૃત્ત થયા અને તેમના પુત્રી અને કંપનીના વાઇસ-ચેરપર્સન મેહર પદમજીએ તેમનું સ્થાન લીધું. અનુ આગા ત્યારથી કંપનીના બોર્ડ ઑફ ડિરેક્ટર્સમાં છે, અને સામાજિક કાર્ય સાથે સંકળાયેલા છે.

રાજ્યસભામાં સંસદ સભ્ય તરીકે તેમણે મે ૨૦૧૨ થી મે ૨૦૧૪ સુધી અને ફરીથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪ થી અત્યાર સુધી કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ, કાયદો અને ન્યાય સમિતિ સહિત અનેક સમિતિઓમાં સેવા આપી હતી. તેઓ ઑગસ્ટ ૨૦૧૨ થી મે ૨૦૧૪ સુધી બાળકો માટેના સંસદીય મંચ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨ થી સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ સુધી મહિલા સશક્તિકરણ સમિતિ અને ઑગસ્ટથી ડિસેમ્બર ૨૦૧૨ સુધી વાણિજ્ય સમિતિના સભ્ય પણ રહ્યા હતા.

## પુરસ્કારો 
* મુંબઈ વુમન ઓફ ધ ડિકેડ અચીવર્સ એવોર્ડ અનુ આગા
* 'પાવર બ્રાન્ડ્સઃ ભારતીય માનવતા વિકાસ પુરસ્કાર (બીએમવીપી-આવૃત્તિ ૨૦૧૯' વ્યવસાયિક નેતૃત્વ અને પરોપકાર માટે.
* ૨૦૧૦માં પદ્મશ્રી પુરસ્કાર.
* ૨૦૧૫માં પુણે ખાતેના એમ. એ. ઈ. આર. ના એમ. આઈ. ટી. જૂથ દ્વારા લાઈફટાઇમ એચિવમેન્ટ એવોર્ડ.

## સંદર્ભો 
* અનુ આગા, પ્રોફાઈલ  ૧૮ મે ૨૦૧૫
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
મિત્રવિન્દા

**મિત્રવિન્દા** (સંસ્કૃત: मित्रविन्दा) એ હિંદુ દેવતા કૃષ્ણની અષ્ટભાર્યા પૈકીની છઠ્ઠા ક્રમની રાણી છે.

## શબ્દવ્યુત્પત્તિ 
મિત્રવિન્દા "સદ્‌ગુણી" ઉપનામથી ઓળખવામાં આવતી હતી. વિષ્ણુ પુરાણમાં તેણીને શૈબ્ય અથવા શૈવ્ય (એટલે કે રાજા શિબી/શિવીની પુત્રી/વંશજ) તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. વિષ્ણુ પુરાણના વિવેચક રત્નગર્ભા, મિત્રવિન્દાને કૃષ્ણની અન્ય એક મુખ્ય રાણી કાલિંદી સાથે જોડે છે. હરિવંશમાં, તેણીને સુદત્તા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે શિબીની પુત્રી (અથવા પૈતૃક વંશજ) હતી. 

## પરિવાર 
ભાગવત પુરાણમાં મિત્રવિન્દાને અવંતિ રાજ્યના રાજા જયસેનાની પુત્રી તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. ભાગવત પુરાણમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે કે તેણીને બે ભાઈઓ વિન્દ (વિંદ્ય) અને અનુવિન્દ (અનુવિંદ્ય) હતા, જેમણે અવંતી પર તેના લગ્ન સમયે સહ-શાસક તરીકે શાસન કર્યું હતું. તેઓ કૌરવોના આગેવાન દુર્યોધનના સાથીઓ હતા. તેથી તેઓ મિત્રવિન્દાના કૃષ્ણ સાથે લગ્ન કરવાના વિચારનો વિરોધ કરતા હતા, કારણ કે તેમણે પાંડવો, કુંતીના પુત્રો અને કૌરવોના હરીફો સાથે જોડાણ કર્યું હતું. 

## વિવાહ 
ભાગવત પુરાણમાં મિત્રવિન્દના કૃષ્ણ સાથેના લગ્નનું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન નોંધવામાં આવ્યું છે. તે એક સ્વયંવર વિધિમાં કૃષ્ણને પોતાના પતિ તરીકે પસંદ કરે છે. જોકે, તેણીના ભાઈઓને તે ગમતું નથી અને લગ્નની મનાઈ ફરમાવે છે. તેઓ કૌરવો સાથે મળીને કૃષ્ણ સામે લડે છે. કૃષ્ણ રાજકુમારોને પરાજિત કરે છે અને મિત્રવિન્દાને લઈ જાય છે, જ્યારે અન્ય વર જોતા રહે છે.

## જીવન ઉત્તરાર્ધ 
કૃષ્ણ અને તેમની રાણીઓ એકવાર કુંતી, તેના પુત્રો-પાંડવો અને પાંડવોની મુખ્ય રાણી દ્રૌપદીને મળવા માટે હસ્તિનાપુર ગયા હતા. કુંતીના નિર્દેશન મુજબ, દ્રૌપદી મિત્રવિન્દા અને અન્ય રાણીઓને ભેટો આપીને પૂજા કરે છે અને તેમનું સન્માન કરે છે. મિત્રવિન્દા દ્રૌપદીને એ પણ વર્ણવે છે કે તેણે કૃષ્ણ સાથે કેવી રીતે લગ્ન કર્યા.

ભાગવત પુરાણમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મિત્રવિન્દને દસ પુત્રો હતા : વૃક, હર્ષ, અનીલ, ગ્રિધ્ર, વર્ધન, ઉન્નાવ, મહામ્સા, પાવન, વહ્ની અને ક્ષુધિ. વિષ્ણુ પુરાણમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેમને ઘણા પુત્રો છે જેના વડા સંગરામજીત છે. કૃષ્ણના મૃત્યુ અને તેમની જાતિના અંતનું વર્ણન કરતા હિંદુ મહાકાવ્ય મહાભારતના મૌસલા પર્વમાં જાહેર કરે છે કે કૃષ્ણના અંતિમ સંસ્કાર બાદ દ્વારકા છોડતી વખતે લૂંટારૂઓ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યા બાદ મિત્રવિન્દા (શૈવ્ય)એ જીવતી સળગીને આત્મહત્યા કરી લીધી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
કામ્યકવન

**કામ્યકવન** એ હિન્દુ મહાકાવ્ય મહાભારત દર્શાવવામાં આવેલું એક સુપ્રસિદ્ધ જંગલ છે. તે સરસ્વતી નદીના કિનારે આવેલું હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. પાંડવો તેમના વનવાસનો સમયગાળો આ જંગલમાં પસાર કર્યો હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

## વર્ણન 
મહાભારતના વન પર્વ પાંડવોએ તેમના વનવાસના સમયગાળા દરમિયાન કામ્યકવનને તેમના નિવાસસ્થાન તરીકે પસંદ કર્યું હતું. જંગલને એક સમતલ મેદાન પર આવેલું અને રમત તથા પક્ષીઓથી ભરેલું હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન સંખ્યાબંધ સંતોએ આ જંગલમાં તપસ્યા કરી હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. વિદુર અને સંજય તેમના વનવાસ દરમિયાન કામ્યકવનમાં પાંડવોને મળ્યા હતા. આ મહાકાવ્ય ગ્રંથમાં રાજકુમારો આ જંગલની અંદર નારદ અને માર્કંડેય જેવા વ્યક્તિઓને મળ્યા હોવાનું પણ કહેવાય છે.

## સાહિત્ય 
### મહાભારત 
મહાભારત પાંડવોએ કામ્યકવન સુધી પહોંચવા માટે ત્રણ દિવસ અને ત્રણ રાતની યાત્રા કરી હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. તેમના આગમન પર, ભીમે ક્રિમિર નામના રાક્ષસ મારી નાખ્યો, જેણે તેમનો માર્ગ રોકી દીધો હતો. દુર્યોધને ભીમને મારવા માટે સંખ્યાબંધ હત્યારાઓને મોકલ્યા હતા, પરંતુ તેનો કોઈ ફાયદો થયો ન હતો. હિડિમ્બી નામની એક રાક્ષસી ભીમના પ્રેમમાં પડી અને તેને તેનો ભાઈ હિડિમ્બ ખાઈ જશે તેવા ડરથી ભાગી જવાની વિનંતી કરી. હિડિમ્બ અને ભીમ વચ્ચેના અનુગામી સંઘર્ષમાં, પાંડવ વિજયી બન્યા હતા. તેમણે હિડિમ્બીને ભીમની પત્ની તરીકે સ્વીકારી જેનાથી તેને  ઘટોત્કચ નામનો પુત્ર થયો હતો. પુત્રના જન્મ પછી, ભીમ અને તેમના ભાઈઓએ એકચક્ર પ્રદેશની યાત્રા કરી.

ઋષિ વ્યાસ સાથેની વાતચીત બાદ, યુધિષ્ઠિર અને તેમના ભાઈઓ દ્વૈતવનથી કામ્યકવનમાં પાછા ફર્યા હતા, અને ધનુર્વિદ્યાનો અભ્યાસ કર્યો હોવાનું, વેદો પઠન કર્યું હોવાનું અને બ્રાહ્મણો અને પિતૃઓની પૂજા કરી હોવાનું વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ઘટોત્કચ તેમની સાથે રહેતો હતો. ઇન્દ્ર દ્વારા યુધિષ્ઠિરને અર્જુન સુખાકારીની ખાતરી આપવા માટે ઋષિ લોમાશાને મોકલવામાં આવ્યા હતા, અને રાજકુમારને દેવતા દ્વારા સંખ્યાબંધ પવિત્ર સ્થળો મુલાકાત લેવા માટે તીર્થયાત્રા કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા.

અર્જુન પરત ફર્યા બાદ પાંડવો કામ્યકવનમાં પરત ફર્યા હતા, જે સમયગાળા દરમિયાન તેઓ કૃષ્ણ અને બ્રાહ્મણો સાથે રહ્યા હતા. આ સમય દરમિયાન, સિંધુ સામ્રાજ્યના રાજા જયદ્રથ, શાલ્વ સામ્રાજ્ય તરફ જતા કામ્યકવનમાંથી પસાર થયા હતા. તેણે દ્રૌપદી અપહરણ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ પાંડવો તેને બચાવી શક્યા હતા. તેમના વનવાસના બારમા વર્ષ દરમિયાન, પાંડવોએ અંતિમ સમય માટે કામ્યકવન છોડ્યું અને દ્વૈતવનમાં પાછા ફર્યા.

## સંદર્ભો
સીતા ઉપનિષદ

***સીતા ઉપનિષદ*** એ મધ્યયુગીન યુગનો સંસ્કૃત ગ્રંથ અને હિન્દુ ધર્મનો એક નાનો ઉપનિષદ છે. તે અથર્વવેદ સાથે જોડાયેલ છે, અને તે વૈષ્ણવ ઉપનિષદોમાંનું એક છે. તેને પાછળનાં ઉપનિષદ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં દેવી સીતાની બ્રહ્માંડની અંતિમ વાસ્તવિકતા (બ્રહ્મ), અસ્તિત્વની ભૂમિ (આધ્યાત્મિકતા) અને તમામ અભિવ્યક્તિ પાછળના ભૌતિક કારણ તરીકે પ્રશંસા કરવામાં આવી છે.  ઉપનિષદ સીતાને આદિમ પ્રકૃતિ સાથે ઓળખાવે છે અને ગ્રંથમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તેમની ત્રણ શક્તિઓ રોજિંદા જીવનમાં ઇચ્છા, ક્રિયા, અને જ્ઞાન તરીકે પ્રગટ થાય છે.  

આ ઉપનિષદ એ વાત માટે નોંધપાત્ર છે કે તે દાવો કરે છે કે બ્રહ્માંડ આત્મા છે અને તે હૃદયમાં રહે છે. તેની જાગૃતિ અને આત્મ-સાક્ષાત્કાર વિચાર અને ધ્યાનના અંતિમ તબક્કા સમાધિ દ્વારા ઉદ્ભવે છે. 

## ઇતિહાસ 
સીતા ઉપનિષદના લેખક અને તેની રચના કઈ સદીમાં થઈ તે વિશે અજ્ઞાન છે. આ લખાણ કદાચ અન્ય શાક્ત ઉપનિષદોની જેમ જ ૧૨મી અને ૧૫મી સદીની વચ્ચે રચાયું હશે.  આ લખાણ પ્રમાણમાં મોડા મૂળનું હોવા છતાં, દેવી તરીકે સીતાનો ઉલ્લેખ પહેલી સહસ્ત્રાબ્દી ઇસા પૂર્વના હિન્દુ ગ્રંથો અને મહાકાવ્ય રામાયણમાં જોવા મળે છે. 

આ ગ્રંથની હસ્તપ્રતો *સિતોપનિષદ* તરીકે પણ મળી આવે છે.   રામ દ્વારા હનુમાનને વર્ણવવામાં આવેલા મુક્તિકા સિદ્ધાંતના ૧૦૮ ઉપનિષદોના તેલુગુ ભાષાના સંગ્રહમાં, તે ૪૫મા ક્રમે સૂચિબદ્ધ છે. 

## લખાણ 
ઉપનિષદમાં એક અધ્યાય છે જેમાં ૩૭ શ્લોકો છે અને તેને પ્રજાપતિ અને દેવતાઓ વચ્ચેના વાર્તાલાપ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપનિષદમાં દેવતાઓ "સીતા કોણ છે? તેમનો સ્વભાવ શું છે?"  વિશે ઉત્સુક છે.

પ્રજાપતિ સીતાને આદિમ પ્રકૃતિ અથવા આદિશક્તિ તરીકે વર્ણવે છે.   લખાણમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તે લક્ષ્મી અને વિષ્ણુની શક્તિ જેવી જ છે.   આ લખાણ યજુર્વેદના વાજસનેયી સંહિતામાં સ્તોત્રોના ટુકડાઓનો સંદર્ભ આપે છે અને તેનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં દેવીને બ્રહ્માંડમાં પરિવર્તન લાવવા માટે "ઇચ્છા, ક્રિયા અને જ્ઞાન" તરીકે બધા સમય પ્રગટ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે,  

આ ઉપનિષદ મુજબ સીતા એ સંપૂર્ણ સૃષ્ટિ છે. સીતા સારૂં અને ખરાબ, બધા દેવો અને દાનવો, કારણ અને અસર, ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક, સદ્ગુણ અને સુંદરતાનું પ્રતિક છે.   તેના ગુણોમાં બદલાતી વાસ્તવિકતા ( માયા)  અને અનન્ય અપરિવર્તનશીલ વાસ્તવિકતા ( બ્રહ્મ) શામેલ છે.   સીતા પરિવર્તનથી મુક્ત છે અને તેણીમાં કોઈ ખામી નથી. તેઓ ચાર વેદોના સ્વર સ્વરૂપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ લખાણ દાવો કરે છે કે આ પ્રતિનિધિત્વ ઋગ્વેદની ૨૧ શાખાઓ, યજુર્વેદની ૧૦૯ શાખાઓ, સામવેદની ૧૦૦૦ શાખાઓ અને અથર્વવેદની ૪૦ શાખાઓમાંથી આવે છે.  સીતા નીતિશાસ્ત્ર, પરંપરા, કાયદો, દંતકથા અને પાંચ ગૌણ વેદ છે, એમ લખાણમાં ભારપૂર્વક કહેવામાં આવ્યું છે. અને સાથે જ તેમને સ્થાપત્ય, તીરંદાજી, સંગીત, દવા અને *દૈવિક* (દેવત્વ) તરીકે નામ આપવામાં આવ્યું છે.  તેઓ સમગ્ર વિશ્વનો આધાર છે. તેઓ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવથી બનેલાં છે, અને તેઓ પોતે આત્મા (આંતરિક સ્વ) છે, જે બધા જીવોમાં રહે છે. 

## સંદર્ભ 
## ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* સીતા ઉપનિષદ , સંસ્કૃત પાઠ

શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય
દેવીભાગવત પુરાણ

thumb|દેવી દુર્ગાનું પથ્થર-શિલ્પ, ઇંડિયન મ્યુઝિયમ, કોલકાતા
**દેવીભાગવત પુરાણ**, જેને **દેવી પુરાણ** અથવા ફક્ત **દેવીભાગવત** તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હિંદુ ધર્મના શિવ પુરાણ મુજબ અઢાર મહાપુરોણોમાંથી એક છે. વેદ વ્યાસ દ્વારા સંસ્કૃતમાં રચાયેલ આ ગ્રંથને દેવી ઉપાસકો માટે મુખ્ય પુરાણ માનવામાં આવે છે. તે શક્તાદ્વૈતવાદ પરંપરા(સાંખ્ય અને અદ્વૈત વેદાંતનો સમન્વય)નાં વિવિધ પાસાંઓને એકીકૃત કરીને દેવીભક્તિને પ્રોત્સાહન આપે છે. જોકે આને સામાન્ય રીતે શાક્ત પુરાણ તરીકે ગણવામાં આવે છે, ત્યારે ડાઉસન જેવા કેટલાક વિદ્વાનોએ આ પુરાણનું શૈવ પુરાણ તરીકે પણ અર્થઘટન કર્યું છે.

આ પુરાણમાં ૧૨ સ્કંધ અને ૩૧૮ પ્રકરણો છે. *દેવી મહાત્મ્યની* સાથે તે શાક્ત પરંપરાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પુસ્તકોમાંનું એક છે. શાક્ત પરંપરાએ હિંદુ ધર્મની અંદરની પરંપરા છે જે દેવી અથવા શક્તિને આદિકાળનાં નિર્માતા તરીકે અને બ્રહ્મ(અંતિમ સત્ય અને વાસ્તવિકતા) તરીકે આદર આપે છે.

આ પુરાણ દૈવીય સ્ત્રીની તમામ અસ્તિત્વના મૂળ તરીકે ઉજવણી કરે છેઃ સર્જક, પાલનહાર અને વિનાશક, તેમજ મોક્ષપ્રદાન કરનાર. હિંદુ ધર્મના તમામ મુખ્ય પુરાણો દેવીનો ઉલ્લેખ કરે છે અને તેમનો આદર કરે છે, પરંતુ આ ગ્રંથ પ્રાથમિક દેવત્વ તરીકે દેવીની આસપાસ કેન્દ્રિત છે.

આ લખાણની અંતર્ગત ફિલસૂફી અદ્વૈત વેદાંત-શૈલીની એકેશ્વરવાદ છે, જે શક્તિની ભક્તિમય પૂજા સાથે જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પુરાણ વ્યાસ દ્વારા પરીક્ષિત પુત્ર રાજા જન્મેજયને બોલવામાં આવ્યું હતું.

## નામકરણ 
* **શ્રીમદ** (અથવા શ્રીમત, સંસ્કૃત શ્રીમતનો અર્થ 'તેજસ્વી', 'પવિત્ર', 'ભવ્ય' અથવા 'ભવ્ય' થાય છે, અને તે એક સન્માનજનક ધાર્મિક પદવી છે.
** 'શ્રી' (અથવા 'શ્રી' અથવા 'શ્રી ", સંસ્કૃત શબ્દ શ્રીનો અર્થ' સમૃદ્ધિ 'થાય છે. દેવી લક્ષ્મી અને ત્રિપુરા સુંદરી 'શ્રી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
* **દેવી** એ '*દેવી*' માટેનો સંસ્કૃત શબ્દ છે. દેવી અને દેવ એ બીજી સહસ્ત્રાબ્દી ઇસા પૂર્વના વૈદિક સાહિત્યમાં જોવા મળતા સંસ્કૃત શબ્દો છે, જેમાં દેવી સ્ત્રીની છે અને દેવ પુરૂષવાચી છે. મોનિયર વિલિયમ્સે તેનો અનુવાદ "સ્વર્ગીય, દિવ્ય, ઉચ્ચ ઉત્કૃષ્ટતાની પાર્થિવ વસ્તુઓ, ઉચ્ચ, ચમકતી વસ્તુઓ" તરીકે કર્યો છે.
* **ભાગવત** અથવા *ભાગવતમ્* અથવા ભાગવત, સંસ્કૃત ભાગવતનો અર્થ થાય છે 'ધન્યના ભક્તો', જે સૌથી પહેલા (૧૧મી સદી પૂર્વે) વિષ્ણુના ભક્તો, ખાસ કરીને કૃષ્ણ-ગોપાલના ભક્તોનું સામાન્ય નામ છે.
* '**પુરાણ**' (સંસ્કૃતઃ પુરાણ)નો અર્થ 'પ્રાચીન' અથવા 'જૂનો' (અથવા 'જૂને પરંપરાગત ઇતિહાસ') થાય છે. તેનો અર્થ 'પૂર્ણ' એ અર્થમાં પણ થાય છે કે પુરાણ 'વેદો પૂર્ણ કરે છે'. 
** ''''મહા'''' (સંસ્કૃત મહા) નો અર્થ 'મહાન', 'વિશાળ' અથવા 'વિશાળ' થાય છે.

## પાત્રો 
### શક્તિના અવતારો 
આ કોષ્ટક પુરાણમાં ઉલ્લેખિત દેવીના નોંધપાત્ર અવતારો દર્શાવે છે.

## આ પણ જુઓ 
* વિષ્ણુ પુરાણ
* પદ્મ પુરાણ

## સંદર્ભો 

શ્રેણી:પુરાણ
ઈલા અરુણ

**ઇલા અરુણ** એક ભારતીય અભિનેત્રી, ટીવી કળાકાર અને રાજસ્થાની લોક-પોપ ગાયિકા છે, તેઓ હિન્દી સિનેમા અને ભારતીય પોપ સંગીતમાં તેમના યોગદાન માટે જાણીતી છે. તેમણે લમ્હે, *જોધા અકબર*, શાદી કે સાઇડ ઇફેક્ટ્સ અને *બેગમ જાન* જેવી ઘણી જાણીતી બોલિવૂડ ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો છે.

## અંગત જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૫ માર્ચ ૧૯૫૪ના દિવસે રાજસ્થાનના જોધપુરમાં થયો હતો. તેઓ જયપુરના વતની છે.  તેઓ પીયૂષ પાંડે અને પ્રસૂન પાંડેના બહેન છે. તેમની માતાનું નામ ભગવતી પાંડે હતું. ઇલા અરુણ ઇશિતા અરુણ માતા છે.

## પાર્શ્વ ગાયન 
તેમણે હિન્દીમાં સાથે તમિલ અને તેલુગુ જેવી ઘણી દક્ષિણ ભારતીય ભાષાઓમાં અસંખ્ય ફિલ્મી ગીતો ગાયા છે. તેમણે તેમનું અત્યાર સુધીનું સૌથી પ્રસિદ્ધ ફિલ્મી ગીત માધુરી દીક્ષિત અભિનીત ફિલ્મ *ખલનાયક* ફિલ્મમાં અલકા યાગ્નિક સાથે ગાયું છે, આ માટે તેમને શ્રેષ્ઠ મહિલા પાર્શ્વગાયકનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો હતો. અયોગ્ય શબ્દોને કારણે આ ગીત વિવાદમાં સપડાયું હતું અને કેટલાક લોકોએ તેમને જાહેર પ્રદર્શનમાં આ ગીત ન ગાવાનું કહ્યું હતું. *કરણ અર્જુન* નામની ફિલ્મના અન્ય એક ગીત - "ગુપ ચુપ"  માટે પણ તેઓ પ્રખ્યાત છે. તેમણે શ્રીદેવી અભિનીત ફિલ્મ લમ્હેમાં લતા મંગેશકર સાથે "મોરની બાગા મા બોલે" ગીત માટે પણ જાણીતા છે. તેમણે એ. આર. રહેમાનની ફિલ્મ 'મિસ્ટર રોમિયો' માટે તમિલ ગીત 'મુથુ મુથુ મઝાઈ' માં પોતાનો અવાજ આપ્યો છે. તેમનું છેલ્લું નોંધપાત્ર ગીત રહેમાન સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વખાણાયેલી ફિલ્મ *સ્લમડોગ મિલિયોનેર* માં હતું, જેના શબ્દો "રીંગા રીંગા" એવા હતા.

### સિંગલ્સ/આલ્બમ્સ 
તેમણે "વોટ ફોર ઘાઘરા" જેવા ઘણા સફળ ગીતોના આલ્બમ બનાવ્યા છે. તેમણે ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગમાં રાજસ્થાન રોયલ્સ ટીમ માટે પ્રમોશનલ હિટ ગીત *હલ્લા બોલ* પણ ગાયું હતું. તેઓ રાજસ્થાનના રહેવાસી છે અને તેમના આલ્બમ અને ફિલ્મોમાં રાજસ્થાની ગીતો ગાય છે.

## અભિનય 
તેઓ પ્રથમ વખત દૂરદર્શન પર તન્વી આઝમી સાથે લાઈફલાઇન (જીવનરેખા) માં ડોકટરોના જીવન પર આધારિત હિન્દી ટીવી શ્રેણીમાં અભિનય કરતા જોવા મળ્યા હતા. તેમણે ૨૦૦૮ની સફળ ફિલ્મ *જોધા અકબર* માં અકબરની ચતુર દાયણ અને રાજકીય સલાહકાર મહામ અંગાના રૂપમાં શાનદાર અભિનય આપ્યો હતો. તેમણે *ચાઇના ગેટ*, *ચિંગારી*, *વેલ ડન અબ્બા*, વેલકમ ટુ સજ્જનપુર, વેસ્ટ ઇઝ વેસ્ટ અને *ઘાતક* જેવી ફિલ્મોમાં સહાયક ભૂમિકાઓ પણ ભજવી છે. *શાદી કે સાઇડ ઇફેક્ટ્સ* અને *બેગમ જાન* માં તેમણે અનુક્રમે ગવર્નેસ અને વેશ્યાલયના સભ્યની ભૂમિકા ભજવી હતી. નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ *રાત અકેલી હૈ* માં તેમણે નાયક નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીની માતાની ભૂમિકા ભજવી છે અને સ્થાનિક બોલીમાં સંવાદો યોગ્ય રીતે રજૂ કર્યા છે.

તેઓ ભારતીય ટેલિવિઝન ઉદ્યોગના પ્રારંભિક વર્ષોનો એક ભાગ છે, તેમણે ૧૯૮૦ના દાયકામાં *ભારત એક ખોજ* અને *યાત્રા*માં અભિનય કર્યો હતો. તેમણે *સંવિધાન* નામની ભારતના બંધારણના નિર્માણ પર આધારિત  મિનીટીવીસિરીઝમાં સ્વતંત્રતા કાર્યકર હંસા મહેતાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી.

## ડિસ્કોગ્રાફી 
## ફિલ્મોગ્રાફી 
### અભિનેત્રી તરીકે 
### ગાયક તરીકે 
"પાયલ ઉતાર ડુંગી" ફિલ્મઃ મોહબ્બત કી આરઝૂ ૧૯૯૪ સંગીત નિર્દેશકઃ લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ 

### સંગીત નિર્દેશક તરીકે 
* ૧૯૯૨-*મુઝસે દોસ્તી કરોગે*
* ૧૯૯૧-*રુક્માવતી કી હવેલી*
* ૧૯૮૫-*ડૂંગર રો ભેદ*

### ટેલિવિઝન અભિનય 
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૫૪માં જન્મ
શ્રુતિ

**શ્રુતિ** () એ સનાતન (હિંદુ) ધર્મશાસ્ત્રોનો એક વિભાગ છે જેમાં મુખ્યત્ત્વે [વેદો]]નો સમાવેશ થાય છે. સંસ્કૃતમાં શ્રુતિ શબ્દનો અર્થ થાય છે "જે સાંભળવામાં આવે છે" અને તેમાં હિંદુ ધર્મના કેન્દ્રીય સિદ્ધાંતને સમાવતા મોટાભાગના અધિકૃત અને પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથોનો સમાવેશ થાય છે. શ્રુતિમાં ચાર વેદો ઉપરાંત વેદના અંગો સમાન સંહિતા, ઉપનિષદ, બ્રાહ્મણ અને આરણ્યકનો સમાવેશ થાય છે.

*શ્રુતિ* (શ્રુતિ) હિંદુ તત્ત્વચિંતનના *સ્મૃતિ* જેવા અન્ય સ્રોતોથી અલગ છે. આ કૃતિઓ હિંદુ ધર્મના લગભગ સમગ્ર ઇતિહાસ દરમ્યાન ફેલાયેલી જોવા મળે છે, જેમાં સૌથી જૂના ગ્રંથોથી શરૂ થઈ ને આધુનિક ઇતિહાસના ઉપનિષદ જેવા ગ્રંથોનો સમાવેશ થાય છે. *શ્રુતિઓ પૈકી* એકલા ઉપનિષદો જ વ્યાપકપણે જાણીતા છે, અને ઉપનિષદિક *શ્રુતિનો મૂળ વિચાર* હિંદુઓના આધ્યાત્મિક કેન્દ્રમાં રહેલો છે.

## વ્યાખ્યા
વેદ એટલે જ્ઞાન. તે જ્ઞાનનો અનુભવ પરમાત્મા પાસેથી તપશ્ચર્યાદિ બળે પોતાના અંતરાત્મામાં આવ્યો એટલે અંતઃકરણમાં સંભળાયો તેથી તેને શ્રુતિ કહે છે. શ્રુતિ શબ્દમાં મૂળ શ્રુ ધાતુ છે એનો અર્થ સાંભળવું એવો થાય છે. એ અર્થ તરફ દૃષ્ટિ કરતાં જે સંભળાય તે શ્રુતિ, એવો શ્રુતિ શબ્દનો અર્થ થાય છે. એટલે કે, આ અર્થ પ્રમાણે તો દુનિયામાં જેટલા માદો માણસ જાતથી સાંભળી શકાય છે તે બધાને શ્રુતિ કહી શકાય. શ્રુ સાંભળવું ધાતુને કરણ અર્થમાં કારક પ્રત્યય લગાડવાથી શ્રુતિ શબ્દ સિદ્ધ થાય છે. સૃષ્ટિના આરંભકાળ બ્રહ્માથી આજ સુધીના મનુષ્યો સર્વ વિદ્યાઓ સાંભળતા આવ્યા છે તેને લીધે વેદનું નામ શ્રુતિ નામ છે.

## સંદર્ભો
## પૂરક વાંચન
# કોબર્ન, થોમસ, બી. *સ્ક્રિપ્ચર "ઇન ઇન્ડિયાઃ ટુવર્ડ્સ અ ટાઇપોલોજી ઓફ ધ વર્ડ ઇન હિન્દુ લાઇફ* જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન એકેડેમી ઓફ રિલિજન, વોલ્યુમ. ૫૨, નંબર ૩ (સપ્ટેમ્બર, ૧૯૮૪) 
# ક્લુની, ફ્રાન્સિસ એક્સ. શા માટે વેદમાં કોઈ લેખક નથીઃ પ્રારંભિક મીમાંસા અને પોસ્ટ-મોડર્ન થિયોલોજીમાં રીચ્યુઅલ તરીકે ભાષા, અમેરિકન એકેડેમી ઓફ રિલિજન, વોલ્યુમ. ૫૫, નંબર ૪ (વિન્ટર, ૧૯૮૭).
# ઝો, ચક્રધર. 1987. *પ્રાચીન ભારતમાં કાયદાનો ઇતિહાસ અને સ્ત્રોતો* આશિષ પબ્લિશિંગ હાઉસ.
# ફ્લડ, ગેવિન. 1997. *હિંદુ ધર્મનો પરિચય*. કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ
# ગુપ્તા, રવિ એમ. ૨૦૦૭. જીવ ગોસ્વામીનું ચૈતન્ય વૈષ્ણવ વેદાંત.

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ દાર્શનિક વિભાવનાઓ
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
દેવી

[thumb|દેવી [લક્ષ્મીનું શિલ્પ]]
***દેવી***એ દૈવીય શક્તિ માટેનો સ્ત્રીવાચી સંસ્કૃત શબ્દ છે; પુરૂષવાચી સ્વરૂપ *દેવ* છે. *દેવી* અને *દેવનો* અર્થ 'સ્વર્ગીય, દૈવીય, શ્રેષ્ઠતા ધરાવતું કંઈપણ' થાય છે, અને હિન્દુ ધર્મમાં દેવતા માટે લિંગ-વિશિષ્ટ શબ્દો પણ છે.

દેવીઓ પ્રત્યેની વિભાવના અને આદર બીજી સહસ્ત્રાબ્દી પૂર્વે રચાયેલ વેદોમાં દેખાય છે. જોકે, તે યુગમાં તેઓએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી ન હતી. આધુનિક યુગમાં પણ દુર્ગા, કાલી, લક્ષ્મી, પાર્વતી, રાધા, સરસ્વતી અને સીતા જેવી દેવીઓનું પૂજન ચાલુ રહ્યું છે.

## વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર 
*દેવી* અને *દેવ* બંને સંસ્કૃત શબ્દો છે, જે ૩જી સહસ્ત્રાબ્દી પૂર્વની આસપાસ વૈદિક સાહિત્યમાં જોવા મળે છે. *દેવ* એ પુલ્લિંગછે, અને તેને સંબંધિત સ્ત્રીલિંગ સમકક્ષ *દેવી* છે.  મોનિયર-વિલિયમ્સ તેનો અનુવાદ 'સ્વર્ગીય, દૈવી, ઉચ્ચ શ્રેષ્ઠતાની પાર્થિવ વસ્તુઓ, ઉત્કૃષ્ટ, ચમકતી વસ્તુઓ' તરીકે કરે છે.   વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ, *દેવી* શબ્દનો ઉપનામ લેટિનમાં *dea* છે.  જ્યારે અંગ્રેજીમાં મોટા અક્ષરોમાં લખાય છે, ત્યારે *દેવી માતા* હિન્દુ ધર્મમાં માતા દેવીનો ઉલ્લેખ કરે છે.  *દેવતા* માટે *દેવ* અને *દેવિકા* માટે *દેવી* ટૂંકું નામ છે. 

વેદોમાં દેવી શબ્દનો પર્યાય ભગવતી છે. ભગવતી સંસ્કૃત મૂળનું એક ભારતીય ઉપનામ છે, જેનો ઉપયોગ હિન્દુ ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મમાં દેવીઓ માટે માનદ પદવી તરીકે થાય છે. હિન્દુ ધર્મમાં તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે દેવીઓ લક્ષ્મી અને દુર્ગાને સંબોધવા માટે થાય છે. બૌદ્ધ ધર્મમાં,તેનો ઉપયોગ અનેક મહાયાન બૌદ્ધ સ્ત્રી દેવતાઓ, જેમ કે કુંડા, માટે થાય છે. 

## ઈતિહાસ 
દેવી જેવા દેવતાઓની પૂજા સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિના સમયગાળાથી ચાલી આવે છે.  

ઋગ્વેદનું દેવીસૂક્ત એ સૌથી વધુ અભ્યાસ કરાયેલ સ્તોત્રોમાંનો એક છે જે જાહેર કરે છે કે અંતિમ વાસ્તવિકતા દેવી છે.
 
વેદોમાં પૃથ્વી, અદિતિ (બ્રહ્માંડિક નૈતિક વ્યવસ્થા), વાચા (ધ્વનિ), નિર્રિતિ (વિનાશ), રાત્રી (રાત્રિ) અને અરણ્યની (વન) જેવી અનેક બ્રહ્માંડિક દેવીઓના નામ આપવામાં આવ્યા છે. સાથે જ દિનસાના, રાકા, પુરંધી, પરેંદી, ભારતી અને મહી જેવી દાન દેવીઓનો ઉલ્લેખ *ઋગ્વેદમાં* કરવામાં આવ્યો છે.   જોકે, દેવતાઓ જેટલી તેમની વારંવાર ચર્ચા થતી નથી. 

હિન્દુ ધર્મની શાક્ત પરંપરામાં દેવી એક સર્વોચ્ચ અસ્તિત્વ છે; સ્માર્ત પરંપરામાં તે બ્રહ્મના પાંચ પ્રાથમિક સ્વરૂપોમાંની એક છે જે પૂજનીય છે.   અન્ય હિન્દુ પરંપરાઓમાં દેવી દેવની સક્રિય ઉર્જા અને શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને તેઓ હંમેશા એકબીજાના પૂરક તરીકે સાથે દેખાય છે. શૈવ ધર્મમાં શિવ સાથે પાર્વતી, બ્રાહ્મણ ધર્મમાં બ્રહ્મા સાથે સરસ્વતી અને વિષ્ણુ સાથે લક્ષ્મી, રામ સાથે સીતા અને વૈષ્ણવ ધર્મમાં કૃષ્ણ સાથે રાધા આનાં ઉદાહરણો છે.   

દેવી ઉપનિષદ જેવાં ઘણાં હિન્દુ ગ્રંથોમાં દેવી-પ્રેરિત ફિલસૂફી રજૂ કરવામાં આવી છે, જે શીખવે છે કે શક્તિ મૂળભૂત રીતે બ્રહ્મ (પરમ આધ્યાત્મિક વાસ્તવિકતા) છે અને તેમાંથી *પ્રકૃતિ* (પદાર્થ) અને *પુરુષ* (ચેતના) ઉદ્ભવે છે. તે આનંદ અને અ-આનંદ, વેદ અને તેનાથી અલગ વસ્તુઓ, જન્મ અને અજન્મા અને સમગ્ર બ્રહ્માંડ છે. શક્તિ એ શિવની પત્ની પાર્વતી છે.  ત્રિપુરા ઉપનિષદ, બહ્ર્વીચ ઉપનિષદ અને ગુહ્યકાલી ઉપનિષદમાં તેમનો ઉલ્લેખ શિવની સર્જનાત્મક શક્તિ તરીકે પણ કરવામાં આવ્યો છે. 

મુખ્ય વિશ્વ ધર્મોમાં, હિન્દુ ધર્મમાં દેવીની દૈવી સ્ત્રીત્વ તરીકેની વિભાવના પ્રાચીન સમયથી સૌથી મજબૂત હાજરી ધરાવે છે. 

## સંદર્ભો 
### ગ્રંથસૂચિ
રુદ્રમા દેવી

**રુદ્રમા દેવી** (ઈ.સ. ૧૨૬૨ - ૧૨૮૯; તેમના રાજવી નામ **રુદ્ર-દેવ મહારાજા** દ્વારા પણ ઓળખાય છે) એક કાકટીય (શુદ્ર રાજ્ય) રાણી હતી, જેમણે દક્ષિણ ભારતમાં હાલના તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશના નોંધપાત્ર ભાગો પર શાસન કર્યું હતું. ભારતીય ઇતિહાસમાં તે થોડાં સફળ મહિલા શાસકોમાંનાં એક હતાં.

## જીવન 
રુદ્રમા- દેવી, જેને રુદ્રંબા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેમના પુરોગામી રાજા ગણપતિ-દેવની પુત્રી હતી. કુમાર-સ્વામી સોમપીઠી વિદ્યાનાથના *પ્રતાપરુદ્ર-યશોભૂષણમ* પરની તેમની ટીકામાં જણાવે છે કે રુદ્રમા રાણી સોમમ્બા દ્વારા ગણપતિની પુત્રી હતી. જોકે, તે જ ગ્રંથમાં બીજી જગ્યાએ, તેમણે ગણપતિની મુખ્ય રાણી તરીકે રુદ્રમાનું નામ ખોટી રીતે આપ્યું છે. કેટલાક અન્ય સ્ત્રોતો પણ રુદ્રમાને ગણપતિની પત્ની તરીકે ખોટી રીતે વર્ણવે છે. જેમાં વેનેશિયન પ્રવાસી માર્કો પોલો (જેમણે ૧૨૯૩ ઇસવીસનની આસપાસ કાકટીય રાજ્યની મુલાકાત લીધી હતી) અને ૧૭મી સદીના લખાણ *પ્રતાપ-ચરિત્રનો* સમાવેશ થાય છે. જોકે, સમકાલીન શિલાલેખિત પુરાવાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે રુદ્રમા ગણપતિનાં પુત્રી હતી, તેમનાં પત્ની નહીં. 

રુદ્રમાએ નિદાદાવોલુના ચાલુક્ય સામંત ઈન્દુ-શેખરના પુત્ર વીર-ભદ્રા સાથે લગ્ન કર્યા.  કાકટીય રાજાઓએ પરાજિત પરિવારોને સત્તા પર પાછા લાવવાના અને તેમની સાથે વૈવાહિક સંબંધો સ્થાપિત કર્યાના ઘણા ઉદાહરણો છે. શક્ય છે કે ગણપતિએ ૧૨૪૦ માં વેંગી પર વિજય મેળવતી વખતે આ ચાલુક્ય શાખાને વશ કરી હોય. નિદાદાવોલુના ચાલુક્યોની રાજકીય નિષ્ઠા મેળવવા માટે  તેમણે કદાચ થોડા સમય પછી રુદ્રમાના લગ્ન ગોઠવ્યા હશે. 

## શાસન 
૧૨૬૦ની આસપાસ રુદ્રમાના પિતા અને પુરોગામી પુત્રવિહીન ગણપતિએ તેમને પોતાના સહ-રાજકારણી તરીકે નિયુક્ત કર્યા. ૧૨૬૩ સુધીમાં રુદ્રમા એકમાત્ર શાસક બન્યા. જોકે તેમને ઓછામાં ઓછા ૧૨૬૯ સુધી ઔપચારિક રીતે સાર્વભૌમ તરીકે અભિષિક્ત કરવામાં આવ્યા ન હતા. 

તેમના શાસનકાળની શરૂઆતમાં રુદ્રમાએ બળવાનો સામનો કરવો પડ્યો હોય તેવું લાગે છે, જેને તેઓ પોતાના વફાદારોના ટેકાથી દબાવવામાં સફળ રહ્યા. તેમના શાસન દરમિયાન ૧૨૫૦ના દાયકાના અંતમાં અને ૧૨૬૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં કાકટીયોએ તેમના દક્ષિણ પડોશીઓ - પાંડ્યો પાસેથી ગુમાવેલા કેટલાક પ્રદેશો પાછા મેળવ્યા. તેણીએ ઉત્તર-પશ્ચિમથી સેઉના (યાદવો) અને ઉત્તર-પૂર્વથી ગજપતિઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્રમણોને પણ ભગાડ્યા. ૧૨૭૦ અને ૧૨૮૦ના દાયકામાં રુદ્રમાએ કાયસ્થ સૂબા અંબા-દેવના બળવાને કારણે પોતાનો દક્ષિણ પ્રદેશ ગુમાવ્યો હતો અને સંભવતઃ ૧૨૮૯માં તેની સામેના સંઘર્ષમાં તેણીએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. તેમના પછી પૌત્ર પ્રતાપરુદ્ર કાકટીય ગાદી પર તેમના આવ્યા.

રુદ્રમાનું શાસન કાકટીય સેવામાં ઘણા બિન-કુલીન યોદ્ધાઓના ઉદય માટે નોંધપાત્ર હતું. તેણીએ વારંગલ કિલ્લાની અંદરની દિવાલ ઉંચી કરીને અને ખાઈથી ઘેરાયેલી બાહ્ય દિવાલ બનાવીને તેને મજબૂત બનાવ્યો.

૧૪મી સદીની શરૂઆતના એક ગ્રંથ મુજબ, રુદ્રમાના પિતા ગણપતિ તેને પુત્ર સમાન માનતા હતા, અને તેથી, તેમણે તેના માટે પુરુષ વ્યક્તિત્વનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું.  આમ રુદ્રમાએ પિતૃસત્તાક સમાજમાં શાસન કરવા માટે પુરુષ છબીને પ્રોત્સાહન આપ્યું, જે પરંપરાગત રીતે સ્ત્રીઓને રાજકીય સત્તાથી બાકાત રાખતો હતો: તેણીએ પુરુષ નામ ધારણ કર્યું અને પુરુષ વસ્ત્રો પહેર્યા.  તેમના પતિ વીર-ભદ્રનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડમાં બહુ ઓછો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે અને તેઓ વહીવટમાં સક્રિય રીતે ભાગ લેતા નહોતા.

## સંદર્ભ 
### ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
 
શ્રેણી:CS1: long volume value
દેવી કન્યા કુમારી

**દેવી કન્યા કુમારી** એ હિંદુ દેવી મહાદેવીનું એક કિશોરવયની કન્યાનું સ્વરૂપ છે. હિંદુ ધર્મની વિવિધ પરંપરાઓ દ્વારા તેમને પાર્વતી અથવા લક્ષ્મી સ્વરૂપ હોવાનું અલગ અલગ રીતે વર્ણવવામાં આવે છે. તેમની પૂજા શાક્તો દ્વારા દેવી ભદ્રકાળી અવતાર તરીકે પણ કરવામાં આવે છે. અને તેમને *શ્રી બાળ ભદ્રા, શ્રી બાળ, કન્યા દેવી* અને *દેવી કુમારી* જેવાં ઘણાં નામોથી ઓળખવામાં આવે છે.

## મૂળ 
તમિલનાડુના દક્ષિણ છેડે આવેલા કન્યાકુમારી નામના નગર સાથે દેવી અતૂટ રીતે જોડાયેલાં છે. દેવી કન્યાકુમારીની પૂજા પૌરાણિક રીતે ખોવાયેલ કુમારી ખંડ સાથે પણ સંકળાયેલી છે. કન્યાકુમારીને એ દેવી માનવામાં આવે છે જેમણે અત્યંત તપસ્યા કરનાર બાણાસુર નામક રાક્ષસનો વધ કર્યો હતો. વૈષ્ણવ સંત વાદિરાજ તીર્થ તેમના તીર્થ પ્રભાંડમાં, કન્યા કુમારીને લક્ષ્મી તરીકે વર્ણવે છે, જે બાણાસુરનો વધ કરવા પૃથ્વી પર ઉતર્યાં હતાં. 

દેવી કન્યા કુમારીનો ઉલ્લેખ રામાયણ, મહાભારત અને સંગમયુગની કૃતિઓ મણિમેકલાઈ, પુરાનાનુરુ અને મહાનારાયણ ઉપનિષદ અને કૃષ્ણ યજુર્વેદની તૈત્તિરીય સંહિતામાં કરવામાં આવ્યો છે.

### દંતકથા 
જન્મથી રાક્ષસ બાણાસુર કન્યાકુમારી ભૂમિનો શાસક હતો. તે ખૂબ જ શક્તિશાળી રાજા હતો. તેણે તપસ્યા કરી અને બ્રહ્મા પાસેથી વરદાન મેળવ્યું કે તેમનું મૃત્યુ ફક્ત એક કિશોરી છોકરીના કારણે જ થઈ શકે છે.  

આ શક્તિશાળી વરદાનથી તે નિર્ભીક બની ગયો અને સમગ્ર વિશ્વમાં તબાહી મચાવી દીધી. તેણે ઇન્દ્રને જીતી લીધો અને સિંહાસન પરથી હાંકી કાઢ્યો. તેણે તમામ દેવો તેમના નિવાસસ્થાનમાંથી હાંકી કાઢ્યા. દેવો, જે મૂળભૂત કુદરતી તત્વોનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ હતા. અગ્નિ અને વરુણ (વાયુ) બિનસંયોજિત બની ગયા અને બ્રહ્માંડમાં પાયમાલી ફેલાઈ ગઈ, કારણ કે ઇન્દ્ર (ઈથર) પંચ ભૂતનું સંચાલન અને સંકલન કરી શક્યા ન હતા.

સ્થાનિક લોકવાયકા અનુસાર, એવું માનવામાં આવતું હતું કે ફક્ત ભગવતી જ વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરી શકશે. બાણાસુરનો વધ કરવા અને પ્રકૃતિનું સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ભગવતીએ ઉપખંડના દક્ષિણ છેડે કુમારી તરીકે પોતાને પ્રગટ કર્યા. કિશોરાવસ્થામાં તેઓને ભગવાન શિવ પ્રત્યે અપાર ભક્તિ હતી. શિવે તેની સાથે લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું. લગ્ન માટે બધી જ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. શિવે શુચિન્દ્રમથી યાત્રા શરૂ કરી. લગ્નનું મુહૂર્ત સવારમાં વહેલું બ્રહ્મ મુહૂર્ત દરમિયાન હતું. નારદ ઋષિએ જોયું કે ફક્ત એક કુંવારી દેવી જ બાણાસુરનો વધ કરી શકે છે. તેથી તેમણે કૂકડો બોલાવ્યો, જે દર્શાવે છે કે લગ્નનો શુભ સમય પસાર થઈ ગયો છે. આમ, તે શિવના કન્યા કુમારી સાથેના લગ્નમાં વિક્ષેપ પાડી શક્યા. કુમારી શિવની રાહ જોતી રહી અને અંતે તેણે માની લીધું કે તેને અવગણવામાં આવી છે. 

અસહ્ય અપમાન, પીડા, શોક અને ગુસ્સા સાથે, તેણીએ જે જોયું તે બધું જ નષ્ટ કરી દીધું. તેણીએ બધો ખોરાક ફેંકી દીધો અને તેની બંગડીઓ તોડી નાખી. તેણીએ જે ખોરાકના કણો ફેલાવ્યા હતા તે કન્યાકુમારીની રંગબેરંગી રેતીનો સ્ત્રોત હોવાનું કહેવાય છે. જ્યારે તેઓ આખરે સ્વસ્થ થઈ, ત્યારે તેમણે સતત તપસ્યા કરી. ઘણા સમય પછી બાણાસુરે કુમારી કોણ છે તે સમજ્યા વિના, તેને લલચાવવા અને તેની પાસે જવાનો પ્રયાસ કર્યો. ગુસ્સે થયેલી કુમારીએ તરત જ બાણાસુરનો વધ કરી દીધો. મૃત્યુના થોડા સમય પહેલા, બાણાસુરને સમજાયું કે તેની સામે જે છે તે આદિ પરાશક્તિ છે, જે ખુદ દેવી છે. તેણે દેવીને તેના પાપોથી મુક્તિ અપાવવા માટે પ્રાર્થના કરી. બાણાસુરનો વધ કર્યા પછી, કુમારીએ પાર્વતીનું મૂળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને તેના પતિ શિવ સાથે ફરી મળ્યાં. કુમારીએ ભગવતી કુમારી અમ્માન મંદિરમાં પોતાની દિવ્ય હાજરી જાળવી રાખી હતી.  
thumb|આકૃતિના સ્વરૂપમાં શ્રી યંત્ર

## સંદર્ભો
મા બાપ (ગુજરાતી ચલચિત્ર)

**મા બાપ** એ ૧૯૭૭ના વર્ષમાં રજૂ થયેલું ગુજરાતી ચલચિત્ર છે. ચલચિત્રમાં દર્શાવાયેલ સેન્સર બોર્ડના પ્રમાણપત્રમાં પ્રમાણપત્ર આપ્યાની તારીખ ૨૪ મે ૧૯૭૭ દર્શાવાયેલી છે. 

## કલાકાર
અસરાની આ ફિલ્મના મુખ્ય કલાકાર છે. એમની સાથે જોડીમાં મુખ્ય પાત્ર તરીકે સુષ્મા વર્મા છે. આ દવારા અસરાની પ્રથમ વખત કોઈ ગુજરાતી ચલચિત્રમાં અભિનય કરી રહ્યા છે. સાથે અરવિંદ પંડ્યા, પદ્મા રાણી, નરેન્દ્ર નાથ છે. મહેમાન કલાકાર તરીકે અરવિંદ રાઠોડ છે. કથા અરૂણ ભટ્ટ દ્વારા લખાયેલી છે અને પટકથા સંવાદ હરીન મહેતાએ લખ્યા છે. 

## કથાનક
ચલચિત્ર એક કાલ્પનિક વાર્તા ઉપર આધારીત છે.

બેંકમાં નોકરી કરતા દીનાનાથ ભાઈ ને ઘરેથી એમનો કોઈ દુરનો સંબંધી ભત્રીજો મફત દીનાનાથ ભાઈને કોઈએ બેંકમાં મુકવા આપેલા રૂપીયાની ચોરી કરીને જતો રહે છે. પોતાની ઉપર ચોરીનો આક્ષેપ આવશે એવી બીકથી નાસી છુટવા માટે દોટ મુકે છે પણ જેમની મુડી હતી એ વ્યક્તિ દિનાનાથને નાસતો જોઈને એમનો પીછો કરે છે. આથી નાલોશીના ભય થી નદી તરફ નાસે છે. મુડી જેની હોય છે એ વ્યક્તિ દિનાનાથના ઘરે પહોચી દીનાનાથના પત્ની, કરુણાબેન, ને એ ખબર આપે છે. કરુણાબેન કલ્પાંત કરતા નદીકાંઠે પહોચે છે જ્યાં એમને દિનાનાથની ઓઢેલી પછેડી મળે છે પણ દીનાનાથ મળતા નથી.

દીનાનાથની પાછળ એમના કુટુંબની હાલત ખરાબ થઈ જાય છે. કરૂણા અનેક લોકોના ઘરના કામ કરી ને પોતાના દિકરાને અભ્યાસ કરાવે છે. એ પછી એની આંખે અંધાપો આવતા એ લોકો અમદાવાદ આવીને ચી. હ. નગરી આંખની હોસ્પિટલમાં આંખની સારવાર માટે જાય છે. એ જગ્યાએ રીક્ષાવાળા તરીકે જીવન નિર્વાહ કરતા દીનાનાથનો ભેટો થાય છે, કરૂણાબેન ને અવાજ જાણીતો લાગે છે પણ દીનાનાથ પોતાનુ નામ બદલુકાકા કહેવાથી એ ઓળખી શકતી નથી. પણ અન્ય એક વખતે કરૂણાની દિકરીને બચાવવામાં બદલુંકાકા ફાળો આપે છે અને અન્ય કોઈ આશરો ન હોવાથી બદલુંકાકા કરુણા, એની દિકરી અને એના દિકરા સાથે પોતાના ઘરે રહેવા તેડી આવે છે. બદલુંકાકાની રીક્ષા ચલાવતો કરૂણાનો દિકરો એક વખત પોતાના જ ભત્રીજાના અપહરણ બદલ ઝડપાઈ જાય છે ત્યારે પાલડી પોલીસ સ્ટેશનમાં એના મોટાભાઈ અને ભાભીને એ રીક્ષાચાલક હોવાની જાણ થાય છે. એ પછી એના મોટાભાઈની પત્નિની નાની બાહેન સાથે પ્રેમમાં પડે છે.

રસ્તામાં મોટરકાર બગડી જવાને કારણે કાળુપુર રેલ્વે સ્ટેશન પર ટ્રેઈન માટે સમયસર પહોચવા અક્ષમ બની ગયેલા મુસાફરને રીક્ષાવાળો અમર મણીનગર સ્ટેશનથી ટ્રેઈનમાં ચડાવી આપે છે. પણ એ પછી એને ખબર પડે છે કે એ મુસાફર પોતાની બેગ રીક્ષામાં જ ભુલી ગયો છે. એ બેગને અને એમાં રહેલા નાણાને અમર પોલીસ સ્ટેશન પહોચાડી દઈ ને પોલીસ ઈન્સપેક્ટર પાસેથી શાબાશી મેળવે છે. એ મુસાફર અચાનક આવી ચડીને અમરની બહેનના લગ્ન પ્રસંગે મદદ કરે છે. જ્યારે બીજી તરફ કેતલાક ગઠીયાઓ અમરના મોટાભાઈના દિકરાનું અપહરણ કરીને એક લાખ રૂપિયા થલતેજ ટેકરા પર આપી જવા જાસો આપે છે. 

અમરને આ વતની જાણ થતા એ રીકશઓનું ટોળું લઈ જઈને મોટાભાઈના દિકરાને ગુંડાઓ પાસેથી છોડાવે છે. આ પછી મોટાભાઈ અને અમર વચ્ચે સંબધ પુનઃસ્થાપિત થાય છે. બદલું કાકા પણ એ જ સમયે પોતાના કુટુંબીજનો ને ઓળખી જાય છે એટલે બધા જ કુટુંબીઓનો હૃદયદ્રાવક મેળાપ થાય છે. અચાનક બદલુકાકા જે હવે દિનાનાથ બની ગયા છે એ પોતાના મોટા દિકરાના દિકરાના અપહરણકર્તા ને પણ ઈન્સપેક્ટરની હાજરીમાં મફત તરીકે ઓળખી બતાવે છે આ રીતે એમના પર લાગેલું લાંછન પણ દુર થઈ જાય છે.

## ગીતોની યાદી
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર
શ્રેણી:૧૯૭૭માં રજુ થયેલા ગુજરાતી ચલચિત્રો
મેનકા

**મેનકા** (સંસ્કૃત: मेनका) એ હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં અપ્સરા છે.

## દંતકથા 
મનકાનો જન્મ દેવો અને અસુરો દ્વારા સમુદ્ર મંથન દરમિયાન થયો હતો. તેઓ ત્રણેય વિશ્વમાં સૌથી વધુ મંત્રમુગ્ધ કરી દે તેવી અપ્સરા (સ્વર્ગીય નંદિનીઓ) પૈકીની એક હતી, જેની પાસે તેજ બુદ્ધિ અને જન્મજાત પ્રતિભા હતી, પરંતુ તેણીની એક પરિવાર ઇચ્છતી હતી.

વિશ્વામિત્ર એક પ્રમુખ હિન્દુ ઋષિ હતા, જેમણે પોતાની શક્તિઓથી દેવોને ડરાવ્યા હતા. દેવોના રાજા ઇન્દ્રએ આ રીતે મેનકાને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર મોકલી હતી જેથી તેમને (વિશ્વામિત્રને) ભ્રમિત કરી શકાય અને તેમનું ધ્યાન ભંગ કરી શકાય. મેનકાએ સફળતાપૂર્વક વિશ્વામિત્રની વિષય ઈચ્છાઓ અને જુસ્સાને ઉશ્કેર્યો, અને તેમનું ધ્યાન ભંગ કર્યું. જો કે, તેણી પોતે જ તેમના પ્રેમમાં પડી ગઈ હતી અને તેમને ત્યાં એક બાળકીનો જન્મ થયો હતો, જે પાછળથી કણ્વ ઋષિના આશ્રમમાં ઉછરી હતી અને શકુંતલા તરીકે જાણીતી બની હતી. પાછળથી શકુંતલા રાજા દુષ્યંતના પ્રેમમાં પડી અને તેણે ભરત નામના બાળકને જન્મ આપ્યો, જેણે હિન્દુ પરંપરામાં દેશને પોતાનું નામ આપ્યું.

જ્યારે વિશ્વમિત્રને ખ્યાલ આવ્યો કે તેઓ ઇન્દ્ર દ્વારા છેતરાયા છે, ત્યારે તેઓ ક્રોધિત થઈ ગયા. પરંતુ તેણે માત્ર મેનકાને શ્રાપ આપ્યો હતો કે તેણી તેમનાથી કાયમ માટે અલગ થઈ જાય. જોકે તેઓ પોતે પણ તેણીને પ્રેમ કરતા હતા અને જાણતા હતા કે તેણીએ તેમના પ્રત્યેના બધા જ કપટી ઇરાદાઓ ગુમાવી દીધા છે.

મહાભારતના પૌલોમા પર્વમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મેનકાને ગાંધર્વ વિશ્વવસુ દ્વારા એક પુત્રી હતી. બાળકને જન્મ આપતાં તેને શરમ આવતી હતી, તેથી તેણે તેને ઋષિ સ્થુળકેશના આશ્રમની સામે છોડી દીધી. ઋષિએ બાળકને દત્તક લીધું અને તેનું નામ પ્રમદ્વારા રાખ્યું, જેણે પાછળથી ભૃગુના વંશજ રુરુ સાથે લગ્ન કર્યા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
ઉષ્ણકટિબંધ

**ઉષ્ણકટિબંધ** એ પૃથ્વીનો કર્ક રેખા અને મકર રેખાની વચ્ચેનો ભૌગોલિક પ્રદેશ છે. ઉષ્ણકટિબંધ એ વિશ્વના સૌથી ગરમ અને ભેજવાળા વિસ્તારોમાંનો એક છે, જ્યાં ઉંચા તાપમાન અને ભારે વરસાદવાળી ઋતુઓ જોવા મળે છે. **ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશ** તરીકે પણ ઓળખાતો આ વિસ્તાર ભૂમધ્યરેખાની આજુબાજુ ૨૩.૫° ઉત્તર (કર્ક રેખા)થી ૨૩.૫° દક્ષિણ (મકર રેખા) સુધી ફેલાયેલો છે.

## ઉષ્ણકટિબંધ પ્રદેશની વિશેષતાઓ 
### હવામાન 
ઉષ્ણકટિબંધ પ્રદેશમાં હવામાન સાતત્યપૂર્ણ ઉષ્ણ અને ભેજવાળું હોય છે. સરેરાશ તાપમાન ૨૦ °સે થી ૩૫ °સે રહે છે. વર્ષ ભર વરસાદ થતો હોય છે, અમુક વિસ્તારોમાં ૨૦૦ મિ.મી.થી પણ વધુ. બે મુખ્ય ઋતુઓ જોવા મળે, વરસાદી ઋતુ  ભારે વરસાદ અને ભેજવાળું વાતાવરણ અને સૂકી ઋતુ ઓછો વરસાદ અને ઊંચું તાપમાન.

### પ્રાણીજીવન 
ઉષ્ણકટિબંધ પ્રદેશમાં પ્રાણી જીવન ખૂબ વૈવિધ્ય સભર છે. સસ્તન પ્રાણીઓ વાંદરા, જાગુઆર, હાથી, હરણ, પોપટ, હમિંગબર્ડ, પીલીયાળી ટુકાન, સર્પ અને એનાકોન્ડા, કોમોડો ડ્રેગન, દરિયાઈ કાચબાઓ જેવા અન્ય સરિસૃપ. 

### માનવ જીવન અને સંસ્કૃતિ: 
ઉષ્ણકટિબંધ પ્રદેશમાં વસવાટ કરતા લોકો ખેતી, માછીમારી અને વનઉદ્યોગ પર આધાર રાખે છે. મુખ્ય ખેતી ચોખા, મકાઈ, કોફી, નારિયેળ, રબર, વગેરેની હોય છે. ઉષ્ણકટિબંધ પ્રદેશની સંસ્કૃતિ બહુવિધ છે – આફ્રિકા, દક્ષિણ અમેરિકા અને એશિયાની લોક સંસ્કૃતિ, સંગીત, અને પહેરવેશ અનોખાં છે.

શ્રેણી:ભૂગોળ