open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કેસોવરી

**કેસોવરી** ઉડી ન શકે તેવા પક્ષીઓમાંનું એક પક્ષી છે. કેસોવરી એ ન્યૂ ગિનીના (પશ્ચિમી ન્યૂ ગિની અને પાપુઆ ન્યૂ ગિની) ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોનું મૂળ વતની છે.

કેસોવરીની ત્રણ પ્રજાતિઓ અસ્તિત્વમાં છે. સૌથી સામાન્ય, દક્ષિણી કેસોવરી, ત્રીજું સૌથી ઊંચું અને બીજું સૌથી ભારે જીવંત પક્ષી છે, જે શાહમૃગ અને ઈમુ કરતાં નાનું છે. અન્ય બે પ્રજાતિઓ ઉત્તરીય કેસોવરી અને ઠીંગણું કેસોવરી દ્વારા ઓળખાય છે - ઉત્તરીય કેશોવરી સૌથી તાજેતરમાં શોધાયેલ પક્ષી છે અને તે હાલ સૌથી વધુ જોખમમાં છે. ચોથી પરંતુ લુપ્ત પ્રજાતિને પિગ્મી કેસોવરી દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.

લગભગ ૯૦% કેસોવરીના આહારમાં ફળોનો સમાવેશ થાય છે, જો કે તમામ પ્રજાતિઓ તકવાદી સર્વભક્ષી છે, અને ફૂગ, ઇંડા, અપૃષ્ઠવંશી, કેરીયન તેમજ નાના કરોડઅસ્થિધારી પ્રાણીઓ જેવા કે માછલી, ઉંદરો, નાના પક્ષીઓ, દેડકા, ગરોળી અને સાપ ઉપરાંત અંકુર અને ઘાસના બીજ સહિત અન્ય વનસ્પતિનો પણ ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે. બધા સર્વભક્ષીઓ માંસ ખાઈ શકે છે, તેમ છતાં, કસૉવરીઓ, વ્યાખ્યા મુજબ, સૌથી વધુ સર્વભક્ષી અને હિંસક છે, કારણ કે કોઈપણ સર્વભક્ષીમાંથી સૌથી નાનો અને ઓછામાં ઓછો શાકાહારી જઠરાંત્રિય માર્ગ ધરાવે છે. (સાચા સર્વભક્ષીઓ માટે હકીકત એ છે કે તેઓ માત્ર બે સર્વભક્ષીઓમાંથી એક છે જે શિકારને માત્ર ખોરાક નથી સમજતા) તેથી, ફરજિયાત મિતાહારી માનવામાં આવે છે તેમ છતાં, કેસોવરીઓ તેમના જીવનના તબક્કા દરમિયાન અને સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પ્રોટીનનો વપરાશ કરે છે. તેથી, કેસોવરી સૌથી મોટું ફળાહારી પક્ષી છે, સૌથી મોટું સર્વભક્ષી પક્ષી છે અને સૌથી મોટું તકવાદી શિકારી પક્ષી છે. 

કેસોવરીઓ મનુષ્યોથી ખૂબ જ સાવચેત રહેતા હોય છે, પરંતુ જો ઉશ્કેરવામાં આવે તો તેઓ ગંભીર, જીવલેણ ઇજાઓ પહોંચાડવામાં સક્ષમ હોય છે. તેઓ ખાસ કરીને કૂતરાઓ અને મનુષ્યો પર હુમલો કરવા માટે જાણીતા છે. કેસોવરીને ઘણીવાર "વિશ્વનું સૌથી ખતરનાક પક્ષી" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જોકે નોંધાયેલા આંકડાઓની દ્રષ્ટિએ, તે સામાન્ય શાહમૃગ તુલનામાં નબળું પડે છે, જે દક્ષિણ આફ્રિકા દર વર્ષે અંદાજિત બે થી ત્રણ માણસોને મારી નાખતો હોવાનું નોંધાયું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પક્ષી
કુવલયમાલા

**કુવલયમાલા** (નીલા પાણીની લીલીની માળા) એ ઇ. સ. ૭૭૯ની પ્રાકૃત ભાષાની નવલકથા છે, જે જૈન સાધુ ઉદ્યોતનસૂરિ દ્વારા ગુર્જર-પ્રતિહાર સામ્રાજ્યના જાવાલિપુર (વર્તમાન જાલોર, ભારત)માં લખવામાં આવી છે. તે ચંપુ (ગદ્યપદ્યમિશ્રિત) સ્વરૂપમાં લખાયેલ છે અને તેમાં સંસ્કૃત, અપભ્રંશ અને પૈશાચી સહિત અન્ય ઘણી ભાષાઓમાં સંવાદો છે.

આ નવલકથા અનેક પુનર્જન્મમાંથી પસાર થતા પાંચ આત્માઓની કથા વર્ણવે છે (જેમાં રાજકુમારી કુવલયમાલા પણ સામેલ છે). શરૂઆતમાં પાંચ આત્માઓમાંથી દરેકને પાંચ કષાયમાંથી એક દ્વારા ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવે છેઃ ક્રોધ, મદ, માયા, લોભ અને મોહ. આખરે પાંચ આત્માઓ તેમના અંતિમ જન્મમાં જૈન ભગવાન મહાવીરને મળે છે અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.

આ પુસ્તક જૈન દર્શન અને પ્રથાઓને સમજાવવા માટે કથાનો ઉપયોગ કરે છે.

## લેખન અને સમય 
ઉદ્યોતસૂરિ અથવા દક્ષિણ્યચિહ્ન તરીકે પણ ઓળખાતા ઉદ્યોતનસૂરિએ જાવાલિપુર ખાતે કુવલયમાલાની રચના કરી હતી. આ કૃતિનું વિશ્લેષણ સૂચવે છે કે તેમણે તેને ઇ. સ. ૨૧ માર્ચ ૭૭૯ના રોજ પૂર્ણ કરી હતી. આ કૃતિ ગુર્જર-પ્રતિહાર રાજા વત્સરાજ ઉર્ફે રણહસ્તિન્-ના શાસન દરમિયાન રચવામાં આવી હતી.

કુવલયમાલા એ નૈતિક ઉત્સાહ સાથેની ઉપદેશાત્મક વાર્તા છેઃ ઉદ્યોતનસૂરિના શિક્ષક હરિભદ્રસૂરિ (ઇ. સ. ૭૫૦) એ પણ *સમરાઇચ્ચકહા* નામની ઉપદેશાત્મક કથા લખી હતી. આ સંઘાડાના અન્ય એક સાધુ, સિદ્ધર્ષી (ઇ. સ. ૯૦૬) એ ઉપમિતી-ભવ-પ્રપંચ નામની ઉપદેશાત્મક કથા લખી હતી. ઉદ્યોતનસૂરિ અને સિદ્ધર્ષી બંને હરિભદ્રના કાર્યથી પ્રેરિત હતા.

## ભાષા 
લેખક લખાણની પ્રાથમિક ભાષાને પ્રાકૃત તરીકે ઓળખાવે છે અને જણાવે છે કે તે "મહારાષ્ટ્ર-દેશી" રીતને અનુસરે છે. આ લખાણમાં સંસ્કૃત, અપભ્રંશ અને પૈશાચી સહિત અન્ય ભાષાઓમાં અવતરણો છે. 

લેખક ત્રણ સાહિત્યિક ભાષાઓને ઓળખે છે: પ્રાકૃત, સંસ્કૃત અને અપભ્રંશ. આ લખાણમાં રાજા ર્દઢવર્માના દરબારમાં અન્ય ભાષાઓમાં પઠન કરતા ચારણો દર્શાવવામાં આવ્યા છે જેમ કે: સાહિત્યિક પ્રાકૃત (ઉપરાંત મહારાષ્ટ્રી અને શૌરસેની ). લખાણમાં મગધી, રાક્ષશી (ચુલિકા-પૈશાચી), પૈશાચી, અપભ્રંશ અને આના મિશ્રણ સહિત અન્ય બોલીઓ છે.

લેખક વિવિધ પ્રદેશોના વેપારીઓ દ્વારા બોલાતી સ્થાનિક ભાષાઓ (*દેશ ભાષા* અથવા *દેશીભાષા*)ના નમૂનાઓ પણ પ્રદાન કરે છે. લેખક આમાંથી ૧૮ પ્રાદેશિક જૂથોના નામ આપે છે: જોકે હયાત લખાણમાં ફક્ત ૧૬ ગોલ્લા, મધ્ય-દેશ, મગધ, અંતર્વેદ, કિરસ, ઢક્કા, સૈન્ધવા, મરુક, ગુર્જર, લાટ, માલવા, કર્ણાટક, તાજિક, કોસલ, મહારાષ્ટ્ર અને આંધ્રના લોકોના નામ છે. લેખક વિદેશીઓ ખાસો, પારસ અને બારબરાઓ દ્વારા બોલાતી ભાષાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરે છે.

## વિવેચનાત્મક આવૃત્તિ 
એ. એન. ઉપાધ્યાયે નીચેની હસ્તપ્રતોના આધારે લખાણની વિવેચનાત્મક આવૃત્તિ (૧૯૫૭ અને ૧૯૭૦) તૈયાર કરીઃ

* ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, પૂણે ખાતે રાખવામાં આવેલી કાગળની હસ્તપ્રત (૧૮૮૧-૧૮૮૨ સૂચિમાં ૧૫૪) સંભવતઃ ૧૫મી સદીની છે.
* જેસલમેર મોટા *ભંડાર* રાખવામાં આવેલી તાડપત્રની હસ્તપ્રત, ૧૦૮૩ સી. ઈ. (સંવત ૧૧૩૯) ની છે.

આ હસ્તપ્રતો બરાબર એકસરખી નથી. પૂણેની હસ્તપ્રતમાં કેટલીક ભૂલો દર્શાવવામાં આવી છે, જે ઇરાદાપૂર્વકની હોવાનું જણાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેમાં માંસના ઘણા સંદર્ભો અવગણવામાં આવ્યા છે.

૧૩મી સદીના મધ્યમાં રત્નપ્રભસૂરિએ *કુવાલયમાલા* પર સંસ્કૃત ભાષામાં *કુવલયમાલાકથા* લખી હતી. ૧૯૧૬માં મુનિ ચતુર-વિજયે ત્રણ હસ્તપ્રતો પર આધારિત રત્નપ્રભસૂરિના કાર્યની વિવેચનાત્મક આવૃત્તિ પ્રકાશિત કરી હતી.

## સંદર્ભો 
### ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 
* 

શ્રેણી:જૈન ગ્રંથો
શ્રેણી:અપભ્રંશ સાહિત્ય
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:પ્રાકૃત સાહિત્ય
ચાંપાનેરની વાવ

**ચાંપાનેરની વાવ** તરીકે ઓળખાતી **સર્પાકાર વાવ** (અંગ્રેજી: **હેલિકલ સ્ટેપવેલ)** પાવાગઢ પર્વતની તળેટીમાં આવેલ ચાંપાનેરમાં આવેલી છે. આ વાવ નાની છે અને તે ફક્ત ૧૯ મીટરની જગ્યા ધરાવે છે.

## બાંધકામ 
વાવનું બાંધકામ સાદું છે; તેમાં એક કૂવા માટેની ગરગડી અને પ્રવેશવા માટેની એક નાની સીડી છે જે સર્પાકાર સીડી તરફ લઈ જાય છે. સર્પાકાર સીડી કૂવાની દિવાલ સાથે અડકીને બનાવેલી છે. પ્રવેશવા માટેની સીડી દોઢ મીટર પહોળી અને ચાર મીટર લાંબી છે, આ સીડી કૂવાની ઉંચાઈથી જ્યારે બે મીટર નીચે આવે છે ત્યારે સર્પાકાર સીડીઓની શરૂઆત થાય છે. પગથિયાંની પહોળાઈ ૧.૨૦ મીટર છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
સિંધવાઈ માતાની વાવ

**સિંધવાઈ માતાની વાવ** અમદાવાદ શહેરમાં સીટીએમ ચાર રસ્તા પાસે આવેલી એક પ્રાચીન વાવ છે. આ વાવ અત્યારે ખંડિત પરિસ્થિતિમાં છે.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવમાં ત્રણ કૂટ આવેલા છે અને તે નંદા પ્રકારની વાવ છે. આ વાવના ત્રણેય કૂટો અલગ રીતે બનેલાં છે જે સૂચવે છે કે આ ભાગો બીજી કોઈ ઇમારતોમાંથી આવ્યા હોઈ શકે.

## વર્તમાન પરિસ્થિતિ 
હાલમાં વાવને બાજુમાં રહેલા સિંધવાઈ માતાના મંદિરના દબાણથી અને નીંદણથી ખતરો છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદની વાવો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
ખોડિયાર માતાની વાવ, બાપુનગર

**ખોડિયાર માતાની વાવ** અમદાવાદ શહેરના બાપુનગર વિસ્તારમાં આવેલી મુઘલકાલીન વાવ છે. અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને તેની સારસંભાળ લેવાના પ્રયત્નો કર્યા છે તેથી તેનું બાંધકામ અડીખમ છે.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવમાં ત્રણ કૂટો આવેલાં છે તથા તેનો પ્રવેશદ્વાર દક્ષિણામુખ છે. આ વાવ અલંકૃત નથી અને તેના ગોખલા અને દિવાલ ઉપર માત્ર પાયાની વિગતો આવેલી છે. વાવના પ્રવેશદ્વાર પર બે તોડ આવેલા છે, જેની ટોચ અણીદાર છે તેમ જ આ તોડમાં દિવો મૂકવાના ગોખલા આવેલા છે.

કૂવાનું બાંધકામ રેતિયા પથ્થરથી બનાવવામાં આવ્યું છે. કમાન અને બાજુની દિવાલો ચૂના તથા ઇંટથી બનાવવામાં આવી છે. પહેલા કૂટને સહાય કરતી કમાનો પર સંપૂર્ણ ખીલેલાં કમળો કંડારેલાં છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદની વાવો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
છત્રાલની વાવ

**છત્રાલની વાવ** મહેસાણા જિલ્લાના છત્રાલ ગામે આવેલી કાટખૂણી વાવ છે. આ વાવનો આકાર અંગ્રેજી અક્ષર L જેવો છે. વાવ આંશિક રીતે ખંડિત છે અને આંશિક રીતે ગામજનોએ તેનું સમારકામ કરેલું છે.

## સ્થાપત્ય 
### કૂટ 
આ વાવનાં પગથિયાં પાંચ કૂટો સાથે પાંચ માળ સુધી ઉંડે જાય છે. વાવનો પહેલો કૂટ પ્રવેશદ્વાર પછી તરત જ છે જ્યારે વાવના બીજા બે કૂટો કાટખૂણે આવેલા છે. પાંચમો કૂટ સીધો કૂવાની દિવાલ તરીકે કામ કરે છે. ચોથા કૂટમાં કૂવા સુધી લઈ જતી સીડીઓ સાંકડી થઈ જાય છે અને આગળ જવાનો રસ્તો કમાનાકાર દરવાજામાંથી પસાર થાય છે. 

આ વાવના કૂટો લાંબા છે તથા તેમાં ચાર સ્તંભો અને બાજૂમાં ચાર અર્ધ-સ્તંભો આવેલા છે. આ વાવનું કદ મોટું છે પણ તેમાં કૂવા સિવાય અન્ય કોઈ હોજ આવેલો નથી.

### શિલ્પ 
છત્રાલની વાવ મુખ્યત્વે કોતરણી રહિત છે પરંતુ તેમાં રહેલ કૂટોના ગોખલામાં અમુક શિલ્પો આવેલાં છે જે સારી શિલ્પકળાનાં પ્રતિક છે પણ અવદશામાં છે. કૂટ બેના ગોખલામાં અંબા માતા અને ભૈરવનું શિલ્પ આવેલું છે જ્યારે કૂટ ત્રણમાં ફૂલની ભાત વડે ગોખલો સજાવવામાં આવ્યો છે. કૂટ ત્રણના ગોખલા નીચે એક હાર આવેલી છે જેમાં માનવક્રિયાઓ દર્શાવી છે પણ તે ખંડિત અવસ્થામાં છે; જો કે તેમાં જન્મ આપતી મહિલા અને તેને જોતી ચાર મહિલાઓ જોઈ શકાય છે. તેની નીચેના ગોખલામાં શેષશૈયા પરના વિષ્ણુ અને વિરૂદ્ધ દિશામાં કમળની કોતરણી છે જેની નીચે ગણપતિની નાની આકૃતિ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
માત્રી વાવ

**માત્રી વાવ** સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ધ્રાંગધ્રા તાલુકાના કંકાવટી ગામમાં આવેલી એક ઐતિહાસિક વાવ છે. અંદાજે સત્તરમી સદીના પૂર્વાર્ધની આ વાવની પરસાળમાં પાંચ કૂટ અને ચાર મધ્યવર્તી બંધારણ છે. તેના ગવાક્ષો અને કુવાથંભ અલંકૃત છે.

## ઈતિહાસ 
માત્રી વાવમાં ખાસ સુશોભનો અને શિલ્પો ન હોવાના કારણે તેમજ સાદી અને સરળ વાસ્તુ શૈલી હોવાના કારણે તેની ચોક્કસ તારીખ નક્કી કરવી મુશ્કેલ છે. એવું કહેવાય છે કે તેનું બાંધકામ રાણા ભીમસિંહજી દ્વારા કરવામાં આવેલું. આ એક રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.

આ વાવ પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશામાં બાંધવામાં આવી છે એટલે કે પૂર્વ દિશામાં પ્રવેશ તથા પરસાળ છે અને પશ્ચિમ દિશામાં કૂવો આવેલો છે. પ્રવેશ ઉપર પતરાની છત કરેલી છે. પરસાળમાં પાંચ કૂટ અને બેવડા મોભ સાથેના ચાર મધ્યવર્તી બંધારણ છે.  

વાવના બાંધકામના કારણે ઉપરથી જોતા લાંબો લંબચોરસ ઓટલો બને છે જેમાં વચ્ચે કૂટ અને કૂવાના કારણે ખાલી જગ્યાઓ પડે છે. તેના પર વાવની દીવાલોના ઉપરના ભાગે બેય બાજુ અંદાજે અડધા મીટર પહોળો ચાલી શકાય એવા રસ્તા સર્જાય છે જે કૂવાના છેડે ગોળાકારે ભેગા થઈ જાય છે. આ રસ્તા વચ્ચે વચ્ચે ફૂટ અને મધ્યવર્તી બંધારણના  ઉપરના આડા જોડાણ વડે એકબીજાને મળે છે. આ ઓટલા પર થોડા પગથિયાં વડે પહોંચાય છે જ્યારે અન્ય પગથિયાં કૂવા તરફની પરસાળ તરફ દોરી જાય છે. કૂટોમાં ખાસ અલંકરણ નથી જ્યારે કૂવાથંભમાં ખાસ્સુ અલંકરણ છે. વર્તુળાકાર કૂવામાં છેક ઉપર બે આડા મોભ છે જે પૈકી લાંબો મોભ મધ્યમાં છે અને મોટા કાટખુણીયા ટેકા ધરાવે છે જ્યારે નાના મોભને સામાન્ય ટેકા છે. લાંબા મોભની ઊભી બાજુએ મધ્યમાં નાનકડો કીર્તિમુખ કોતરેલો છે.

દરેક કૂટની ઉતરાણ પગથી પર બંને બાજુની દીવાલોમાં મોટા કોતરેલા મુકટયુક્ત ગવાક્ષ (ગોખલા) છે. પ્રથમ કૂટને મંદિર બનાવવામાં આવ્યું છે અને તેની ગવાક્ષોમાં અનુક્રમે ગણેશ અને ત્રિશૂળ છે. ચોથા કૂટની ગવાક્ષોમાં ગણેશ અને વિષ્ણુ છે. વાવના છેક નીચેના માળે  માત્રી માતાની મૂર્તિ હોવાનું કહેવાય છે જેના પરથી આ વાવનું નામ પાડવામાં આવ્યું છે. નીચેના માળે જવા માટે બાજુની દીવાલોમાં લગાવેલી સાંકડી છાજલીઓ પરથી જવું પડે છે. શૃંગાર શિલ્પો ઉપરાંત ભૌમિતિક, પ્રાકૃતિક અને પૌરાણિક ભાત વડે આ વાવમાં અલંકરણ કરવામાં આવ્યું છે. અહીં કોટેશ્વર અને માત્રેશ્વર મહાદેવની દેરીઓ પણ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગરની વાવો
ધાંધલપુરની વાવ

**ધાંધલપુરની વાવ** ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના સાયલા તાલુકાના ધાંધલપુર ગામે આવેલી એક પ્રાચીન વાવ છે. વાવ ગામની બહાર પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલી છે.

## ઈતિહાસ 
સિદ્ધરાજ જયસિંહના શાસનમાં ધાંધલપુર અણહિલવાડ રાજ્યનું છેવાડાનું નગર હતું. કહેવાય છે કે આ રાજ્યનો જન્મ ધાંધલપુરમાં થયો હતો.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવ પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશામાં--કૂવો પૂર્વ દિશામાં અને પ્રવેશ પશ્ચિમ દિશામાં-- આવેલી છે. પ્રવેશ કરતાં ઉત્તરની બાજુએ એક નવી બનેલી નાની દેરી આવેલી છે. વાવની દક્ષિણ દિશામાં ધુંધળીનાથનું ૩ મીટર ઊંચું બાવલું પણ ઉભું કરવામાં આવ્યું છે.

આ વાવમાં ત્રણ કૂટો છે જે પૈકી ત્રીજો ત્રણ માળ ઊંડો છે. આ કૂટો ચાર સ્તંભો અને ચાર અર્ધ-સ્તંભો વડે લંબચોરસાકાર રીતે બનાવવામાં આવ્યા છે. કૂટનો સૌથી ઉપરનો મંડપ પિરામીડ આકારના ત્રણ છતથી ઢંકાયેલો છે. આ ત્રણ છતોને નીચે મંડપમાં પૂર્ણ ખીલેલાં કમળની જેમ બનાવવામાં આવ્યાં છે.

આખી વાવમાં અલંકૃતીકરણ અને સુશોભન માત્ર છતમાં જોવા મળે છે. સ્તંભો અને અર્ધ-સ્તંભો મિશ્રક પ્રકારના છે તેથી સરળ છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગરની વાવો
પ્યારેલાલ નાયર

**પ્યારેલાલ નાયર** (૧૮૯૯-૧૯૮૨) મહાત્મા ગાંધીના અંગત સચિવ હતા. તેમની બહેન સુશીલા નાયર મહાત્મા ગાંધીના અંગત ચિકિત્સક હતા.

તેમણે પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ.ની પદવી મેળવી હતી અને ૧૯૨૦ની અસહકારની ચળવળ દરમિયાન એમ.એ.નો અભ્યાસ છોડી દીધો હતો.

## સ્વતંત્રતા સંગ્રામ
પ્યારેલાલ આઝાદીની લડતમાં ગાંધીજીના પગલે સક્રિય હતા. તેમણે ૧૯૩૦ માં દાંડીકૂચમાં ભાગ લીધો હતો.

રિચર્ડ એટનબરો ફિલ્મ *ગાંધી* (૧૯૮૨)માં પ્યારેલાલનું પાત્ર પંકજ કપૂરે ભજવ્યું હતું. પ્યારેલાલના તે સમયના અંગત સચિવ દીવાન વાસદેવ ખન્ના (૧૯૨૩-૨૦૧૦)એ રિચર્ડ એટનબરો સાથે મળીને "ગાંધી" ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ પૂરી કરવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

ગાંધી પછી

નાયરે તેમના છેલ્લા દિવસો સુધી ગાંધીજી પરનું તેમનું સાહિત્યિક સર્જન ચાલુ રાખ્યું હતું. તેમની પાસે ગાંધીજી સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજોનો મોટો જથ્થો હતો જેને ૨૦૦૭માં સાર્વજનિક કરવામાં આવ્યો હતો.

## લેખન 
પ્યારેલાલે મહાત્મા ગાંધીના જીવનચરિત્રના પુસ્તકો પર કામ કર્યું હતું. આ સર્જનકાર્યમાં દિવાન વાસદેવ ખન્ના (૧૯૨૩-૨૦૧૦) દ્વારા સહાયતા મળી હતી. દીવાન વાસદેવ ખન્નાએ ૧૯૮૦ સુધી પ્યારેલાલના મદદનીશ તરીકે સેવા આપી હતી ત્યારબાદ તેઓ અમેરિકા ચાલ્યા ગયા હતા. 

પ્યારેલાલની સર્જન સૂચિ નીચે મુજબ છે:

* *ધ અર્લી ફેઝ*, (ખંડ-૧)
* *મહાત્મા ગાંધી : ધ ડિસ્કવરી ઑફ સત્યાગ્રહ – ઓન ધ થ્રેશોલ્ડ*, (ખંડ-૨)
* *મહાત્મા ગાંધી : ધ બર્થ ઓફ સત્યાગ્રહ* (ખંડ-૩)
* *મહાત્મા ગાંધી : સત્યાગ્રહ એટ વર્ક*, (ખંડ-૪)
* *મહાત્મા ગાંધી : ઇન્ડિયા અવેક્ડ*, (ખંડ-૫)
* *મહાત્મા ગાંધી : સોલ્ટ સત્યાગ્રહ – ધ વોટરશેડ* (ખંડ-૬)
* *મહાત્મા ગાંધી : પ્રીપેરિંગ ફોર સ્વરાજ*, (ખંડ-૭)
* *મહાત્મા ગાંધી : ફાઈનલ ફાઈટ ફોર્ ફ્રીડમ* (ખંડ-૮)
* *મહાત્મા ગાંધી : ધ લાસ્ટ ફેઝ*, (ખંડ-૯)
* *મહાત્મા ગાંધી : ધ લાસ્ટ ફેઝ*, (ખંડ-૧૦)
નોંધ: ખંડ ૪ થી ૭ નું કામ સુશીલા નાયરે પૂર્ણ કર્યું હતું.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:૧૮૯૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૨માં મૃત્યુ
દીપ નારાયણ સિંહ

**દીપ નારાયણ સિંહ** (૨૫ નવેમ્બર ૧૮૯૪ – ૭ ડિસેમ્બર ૧૯૭૭) એક ભારતીય રાજકારણી હતા. તેઓ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સહભાગી હતા, અને બિહારના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન હતા.

બિહારના પુરાંતંદમાં જન્મેલા દીપ નારાયણ ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય હતા. તેમણે સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સંસદનો હિસ્સો હતા અને બિહાર વિધાનસભાના સભ્ય હતા. તેઓ રાષ્ટ્રવાદીઓ રાજેન્દ્ર બાબુ, અનુગ્રહ બાબુ અને શ્રી બાબુની ત્રિપુટી સાથે સંકળાયેલા હતા. તેમણે બિહારના મુખ્યમંત્રી તરીકે કૃષ્ણસિંહાનું સ્થાન લીધું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૮૯૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:સ્ટબ
રાતબા વાવ

**રાતબા વાવ**, અથવા **રાજબાઈ વાવ** કે **રાજબા વાવ**, ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના વઢવાણ તાલુકાના રામપરા ગામે આવેલી એક વાવ અને રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે. 

## ઇતિહાસ 
આ વાવમાં આવેલ શિલાલેખ સૂચવે છે કે બાંધકામ સમયે મહમદ બેગડો અમદાવાદમાં રાજ કરતો હતો અને મૂળીમાં વિજયરાજ પરમારનું રાજ હતું. આ વાવના પ્રથમ કૂટમાં બે બાજુ દેવનાગરી લિપિમાં મુકેલ શિલાલેખ મુજબ વિક્રમ સંવત 1538 (ઇ. સ. 1482)માં માગશર સુદમાં ઝંઝનગર (ઝીંઝુવાડા)ના રહેવાસી શ્રીમાળ જ્ઞાતિના શેઠ વીણાની પત્ની રાજબાઇ અને વલ્હાર દ્વારા સુર્યપુરના લોકોના લાભાર્થે બાંધવામાં આવેલી.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવનું બાંધકામ માધા વાવને મળતું આવે છે. રાતબા વાવમાં કુલ છ કૂટો અને એક મુખમંડપ (જે અત્યારે ભગ્ન છે) આવેલાં છે. પગથિયાંની પરસાળની પહોળાઈ કૂટોથી કૂવાનું અંતર જેમ ઘટે છે તેમ ઘટતી જાય છે. દરેક કૂટની ઉપર પિરામીડ આકારની શિખર છે અને તેના પર શક્કરપારાની ભાત કંડારેલી છે. વાવની બંને બાજુ વર્તુળાકાર પગથિયાં છે. વાવમાં છ મજલા છે અને અંતે કૂવો છે. આ વાવની લંબાઇ ૪૮.૯૦ અને પહોળાઇ ૫.૪૦ મીટર છે. કૂવાનો વ્યાસ ૬.૬૦ મીટર અને ઉંડાઈ ૫૩.૧૦ મીટર છે. વાવમાં ઉતરતા જમણી બાજુ શેષશાયી વિષ્ણુનું શિલ્પ છે જેની ઉપર નવગ્રહપટ્ટ  કોતરેલો છે. અન્ય ગવાક્ષમાં રાંદલમાતા છે. ગવાક્ષનું શીર્ષશિખર અમદાવાદની દાઈ હરિર વાવને મળતું આવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગરની વાવો
જેઠા વાવ

**જેઠા વાવ** ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ઘુમલી ગામે આવેલી એક પૌરાણિક વાવ છે. આ વાવ વિકીયા વાવની નજીકમાં આવેલી છે અને ભગ્ન પરિસ્થિતિમાં છે.

## સ્થાપત્ય 
જેમ્સ બર્ગેસના મતે આ વાવ નિશ્ચિત કોઈક શાહી કામ હોવું જોઈએ. જો કે અત્યારે એ માનવામાં આવે છે કે આ વાવ કોઈ રાજાએ નહીં પરંતુ ઘુમલીના એક સજ્જન શ્રેષ્ઠી જેઠાજીએ બંધાવી હતી. પ્રવેશદ્વારની નજીક મળેલ શિલાલેખની મુજબ વિક્રમ સંવત ૧૩૮૩ (સન ૧૩૨૬-૨૭)માં તેનું નિર્માણ થયેલું હતું. સ્થાપત્યની ગોઠવણ જેવી કે પગથિયાંવાળી પરસાળની લંબાઈ અને પહોળાઈ, મંડપનું બાંધકામ, અને સ્તંભ પરની કોતરણી વિકિયા વાવને મળતી આવે છે. વિકિયા વાવથી અલગ તારવવાવાળું પરિબળ માત્ર સ્તંભનું નિર્માણ છે, જે આ વાવને નવલખા મંદિરના નિર્માણ સમયથી નજીક લાવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
હાન કાંગ

**હાન કાંગ** (જન્મ ૨૭ નવેમ્બર ૧૯૭૦) દક્ષિણ કોરિયન લેખિકા છે. ૨૦૦૭થી ૨૦૧૮ સુધી તેમણે સિઓલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ધ આર્ટ્સમાં સર્જનાત્મક લેખન શીખવ્યું હતું. હાનને તેમની નવલકથા *ધ વેજિટેરિયન* માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત થઈ હતી, જે ૨૦૧૬માં કાલ્પનિક સાહિત્ય માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બુકર પુરસ્કાર જીતનારી કોરિયન ભાષાની પ્રથમ નવલકથા બની હતી. ૨૦૨૪માં, તેણી સાહિત્યના નોબેલ પુરસ્કારથી સન્માનિત પ્રથમ કોરિયન લેખિકા અને પ્રથમ એશિયન મહિલા લેખક બન્યા હતા.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
હાનના પિતાના જણાવ્યા અનુસાર તેણીનું નામ *હાન* નદીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, તેણીનો જન્મ ૨૭ નવેમ્બર ૧૯૭૦ ના રોજ દક્ષિણ કોરિયાના ગ્વાંગજૂમાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર તેની સાહિત્યિક પૃષ્ઠભૂમિ માટે જાણીતો છે. તેણીના પિતા હાન સેઉંગ-વોન નવલકથાકાર છે. તેણીનો મોટો ભાઈ હાન ડોંગ-રિમ પણ નવલકથાકાર છે, જ્યારે તેણીનો નાનો ભાઈ હાન કાંગ-ઇન નવલકથાકાર અને કાર્ટૂનિસ્ટ છે.

૯ વર્ષની વયે, હાન સિઓલના સુયુ-રીમાં રહેવા ગયા, જ્યારે તેના પિતાએ ગ્વાંગજુ બળવાના ચાર મહિના પહેલા, પૂર્ણ-સમયના લેખક બનવા માટે શિક્ષણની નોકરી છોડી દીધી, આ એક લોકશાહી તરફી ચળવળ હતી જેનો સૈન્ય દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકોની હત્યામાં અંત આવ્યો હતો. જર્મન પત્રકાર જુર્જેન હિંઝપીટર દ્વારા લેવામાં આવેલા ફોટોગ્રાફ્સનું ગુપ્ત રીતે સર્ક્યુલેટેડ મેમોરિયલ આલ્બમ ઘરે શોધી કાઢ્યા બાદ, તેણી ૧૨ વર્ષની હતી ત્યારે તેને આ હત્યાકાંડ વિશે સૌપ્રથમ વાર જાણ થઈ હતી. આ શોધે માનવતા અને તેમની સાહિત્યિક કૃતિઓ વિશેના તેમના અભિપ્રાય પર ઊંડી અસર કરી હતી.

હાનના પિતાએ તેની લેખન કારકિર્દીને પહોંચી વળવા માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો, જેની તેના પરિવાર પર નકારાત્મક અસર પડી હતી. પાછળથી હાને તેના બાળપણને "નાના બાળક માટે ખૂબ જ વધારે પડતું" તરીકે વર્ણવ્યું હતું; જો કે, પુસ્તકોથી ઘેરાયેલા રહેવાથી તેને આરામ મળ્યો. ૧૯૮૮માં, તેણીએ પૂંગમૂન ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી, જ્યાં તેણી વર્ગ પ્રમુખ રહી ચૂકી હતી. ૧૯૯૩માં, હાન યોનસેઈ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક થયા, જ્યાં તેમણે કોરિયન ભાષા અને સાહિત્યમાં મુખ્ય અભ્યાસ કર્યો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ
શ્રેણી:લેખક
જેમ્સ પીસ

thumb|401x401px|વિસ્બેડનમાં સ્થિત ઘરે જેમ્સ પીસ
**કેનેથ જેમ્સ પીસ** (અંગ્રેજી ભાષા: Kenneth James Peace) નો જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર**,** ૧૯૬૩ના રોજ પેસ્લીમાં થયો હતો. તેઓ સ્કોટિશ સંગીતકાર**,** કોન્સર્ટ પિયાનોવાદક અને દ્રશ્ય કલાકાર છે.

## જીવનચરિત્ર 
જેમ્સ પીસનો જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૩ ના રોજ પેસલી, સ્કોટલેન્ડમાં થયો હતો. તેમણે તેમનું મોટાભાગનું બાળપણ સ્કોટલેન્ડના પશ્ચિમ દિશામાં આવેલા દરિયા કિનારે આવેલા રિસોર્ટ હેલેન્સબર્ગમાં વિતાવ્યું હતું. તેમના પરિવારમાં ઘણા કલાકારો (દા.ત. જ્હોન મેકગી, John McGhie) હતા, અને તેમનો વીસમી સદીની શરૂઆતના નૃત્ય સંગીતના લોકપ્રિય સંગીતકાર ફેલિક્સ બર્ન્સ (Felix Burns) સાથે પણ સંબંધ છે. તેમણે આઠ વર્ષની ઉંમરથી પિયાનો ટ્યુશન મેળવ્યું હતું અને ચૌદ વર્ષની ઉંમરે સ્કોટ જોપ્લીન દ્વારા સંગીત રજૂ કરીને તેમનું પ્રથમ જાહેર પ્રદર્શન આપ્યું હતું. સોળ વર્ષની ઉંમરે તેમને રોયલ સ્કોટિશ એકેડેમી ઓફ મ્યુઝિક એન્ડ ડ્રામા (જે હવે આ કહેવાય છે: રોયલ કન્ઝર્વેટોર ઓફ સ્કોટલેન્ડ, Royal Conservatoire of Scotland) માં દાખલ કરવામાં આવ્યા ત્યારે તેઓ અત્યાર સુધીના સૌથી નાની વયના પૂર્ણ-સમયના વિદ્યાર્થી હતા. ૧૯૮૩ માં તેઓ ગ્લાસગો યુનિવર્સિટીમાંથી પિયાનો અધ્યાપનમાં બીએની ડિગ્રી સાથે સ્નાતક થયા. તે પછીના વર્ષે તેમણે RSAMD ઓર્કેસ્ટ્રા સાથે મેન્ડેલસોહનના પિયાનો કોન્સર્ટો નંબર 1 પ્રસ્તુત કર્યા પછી સંગીત પ્રદર્શનમાં ડિપ્લોમા મેળવ્યું. ઔપચારિક અભ્યાસ છોડ્યા પછી પિયાનોવાદક તરીકે તેમની ખૂબ માંગ હતી અને ૧૯૮૮-૧૯૯૧ માં તેઓ એડિનબર્ગમાં રહેતા હતા. ૧૯૯૮ થી તેમણે ટેંગોનો અભ્યાસ કર્યો, તેમની પોતાની ટેંગો-પ્રેરિત પિયાનો કમ્પોઝિશનની સીડી *Tango escocés* (સ્કોટિશ ટેંગો) નું નિર્માણ કર્યું અને ૨૦૦૨ માં તેઓ વિક્ટોરિયા કોલેજ ઓફ મ્યુઝિકના માનદ સભ્ય બન્યા. તે જ વર્ષે તેઓ સપ્ટેમ્બર/ઓક્ટોબરમાં ઉત્તર જર્મની અને નવેમ્બરમાં ફાર ઇસ્ટમાં સોલો કોન્સર્ટના પ્રવાસો પર ગયા,

પછીના વર્ષોમાં તેમના પ્રદર્શનો યુરોપમાં કેન્દ્રિત હતા. તેમણે નીચે મુજબના રાજધાની શહેરોમાં પોતાના ટેંગો રજૂ કર્યા છે: એમ્સ્ટરડેમ, એથેન્સ, બર્લિન, બ્રસેલ્સ, હેલસિંકી, લિસ્બન, લંડન, મેડ્રિડ, ઓસ્લો, રેકજાવિક અને વિયેના.left|thumb|318x318px|James Peace - Idylls Op.4b૨૦૦૮ માં તેઓ ટેંગો પ્રત્યેની તેમની સેવાઓને માન્યતા આપવા માટે લંડનની કોલેજ ઓફ મ્યુઝિકના માનદ સભ્ય બન્યા.
એડિનબર્ગમાં થોડોક સમય વિતાવ્યા પછી તેઓ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦ માં જર્મનીના વિઝબેડનમાં પરત રહેવા આવ્યા.

●     ગોલ્ડ મેડલ, ઇન્ટરનેશનલ એકેડેમી ઓફ ꞌꞌLuteceꞌꞌ. પેરિસ, ૨૦૦૫

●   વાતૉ (Idylls)

●   સાઈલેંટ ટીયર્સ (Lento Lacrimoso)

●   ફોરગોર્ટન લીવ્સ (Forgotten Leaves)

●   સોનાટા ફોર ઓબેય પિયાનો (Oboe Sonata)

●   બેલડ (Ballade)

●     સેરેમોનિયલ માર્ચ નં.૧ (Ceremonial March No.1)

●     સેરેમોનિયલ માર્ચ નં.૨ (Ceremonial March No.2)

●   પાનખર સોનુ (Autumn Gold)

●   ઇટર્નલ સોંગ (Eternal Song)

## બાહ્ય લિંક્સ 
Autumn Gold, *youtube*

Lento Lacrimoso, *youtube*

Souvenir de Buenos Aires, *youtube*

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
મેહરગઢ

**મેહરગઢ** એક ઉત્તરપાષાણ પુરાતત્વીય સ્થળ છે, જે પાકિસ્તાનમાં બલુચિસ્તાનના કાચી મેદાન પર આવેલું છે. તે બોલાન ઘાટની નજીક, સિંધુ નદીની પશ્ચિમે અને પાકિસ્તાનના આધુનિક શહેરો ક્વેટા, કલાત અને સિબીની વચ્ચે આવેલું છે. આ સ્થળની શોધ ૧૯૭૪માં ફ્રેન્ચ પુરાતત્વવિદો જીન-ફ્રેન્કોઇસ જેરીજ અને કેથરિન જેરીજની આગેવાની હેઠળના ફ્રેન્ચ આર્કિયોલોજિકલ મિશન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. મેહરગઢનું ૧૯૭૪ થી ૧૯૮૬ દરમિયાન તથા પુનઃ ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૦ દરમિયાન સતત ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું. પુરાતત્વીય સામગ્રી છ ટેકરામાંથી મળી આવી છે, અને લગભગ ૩૨,૦૦૦ કલાકૃતિ સ્થળ પરથી એકત્ર કરવામાં આવી છે. ૪૯૫ એકર (૨.૦૦ વર્ગ કિ.મી.) ના સ્થળના ઈશાન ખૂણામાં આવેલી મેહરગઢ ખાતેની સૌથી પ્રારંભિક વસાહત ઈ.સ.પૂ. ૭૦૦૦ થી ૫૫૦૦ વચ્ચે એક ખેતી ધરાવતું એક નાનકડું ગામ હતું.

## ઇતિહાસ 
મેહરગઢ ભારતીય ઉપખંડના સૌથી પ્રાચીન સ્થળોમાંનું એક છે જે ખેતી અને પશુપાલનના પુરાવા દર્શાવે છે. તે નજીકના પૂર્વની નિયોલિથિક સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત હતું, જેમાં "ઘરેલું ઘઉંની જાતો, ખેતીના પ્રારંભિક તબક્કાઓ, માટીકામ, અન્ય પુરાતત્વીય કલાકૃતિઓ, કેટલાક પાળેલા છોડ અને પશુપાલન" વચ્ચે સમાનતાઓ હતી. અસ્કો પારપોલાના મતે, આ સંસ્કૃતિ સિંધુ ખીણમાં સ્થળાંતરિત થઈ અને કાંસ્ય યુગની સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ બની.

જીન-ફ્રાન્કોઇસ જારીજ મેહરગઢના સ્વતંત્ર મૂળ માટે દલીલ કરે છે. જારીજ નોંધે છે કે "એવી ધારણા કે ખેતી અર્થતંત્ર પૂર્વ નજીકથી દક્ષિણ એશિયામાં સંપૂર્ણ રીતે રજૂ થયું હતું," અને પૂર્વીય મેસોપોટેમિયા અને પશ્ચિમી સિંધુ ખીણના નિયોલિથિક સ્થળો વચ્ચેની સમાનતા, જે તે સ્થળો વચ્ચે "સાંસ્કૃતિક સાતત્ય" ના પુરાવા છે. જો કે, મેહરગઢની મૌલિકતાને જોતાં, જારીજ નિષ્કર્ષ કાઢે છે કે મેહરગઢમાં જૂની સ્થાનિક પૃષ્ઠભૂમિ છે, અને તે "નજીક પૂર્વની નિયોલિથિક સંસ્કૃતિનો પછાત વિસ્તાર નથી." લુકાક્સ અને હેમ્ફિલના મતે, જ્યારે મેહરગઢની નિયોલિથિક અને ચેલ્કોલિથિક સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે મજબૂત સાતત્ય છે, ત્યારે દંત પુરાવા દર્શાવે છે કે ચેલ્કોલિથિક વસ્તી મેહરગઢની નિયોલિથિક વસ્તીમાંથી ઉતરી આવી નથી, જે "જનીન પ્રવાહના મધ્યમ સ્તર સૂચવે છે." તેમણે લખ્યું છે કે "મેહરગઢના નિયોલિથિક રહેવાસીઓના સીધા વંશજો ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં મેહરગઢની દક્ષિણ અને પૂર્વમાં અને ડેક્કન ઉચ્ચપ્રદેશની પશ્ચિમી ધાર પર જોવા મળે છે," જેમાં નિયોલિથિક મેહરગઢ, મેહરગઢની દક્ષિણમાં, ચાલ્કોલિથિક ઇનામગાંવ સાથે ચાલ્કોલિથિક મેહરગઢ કરતાં વધુ સામ્યતા દર્શાવે છે.

ગેલેગો રોમેરો એટ અલ. (૨૦૧૧) જણાવે છે કે ભારતમાં લેક્ટોઝ સહિષ્ણુતા પરના તેમના સંશોધન સૂચવે છે કે "રીક એટ અલ. (૨૦૦૯) દ્વારા ઓળખાયેલ પશ્ચિમ યુરેશિયન આનુવંશિક યોગદાન મુખ્યત્વે ઈરાન અને મધ્ય પૂર્વના જનીન પ્રવાહને પ્રતિબિંબિત કરે છે." ગેલેગો રોમેરો નોંધે છે કે જે ભારતીયો લેક્ટોઝ-સહિષ્ણુ છે તેઓ આ સહિષ્ણુતા અંગે આનુવંશિક પેટર્ન દર્શાવે છે જે "સામાન્ય યુરોપિયન પરિવર્તનની લાક્ષણિકતા" છે. રોમેરોના મતે, આ સૂચવે છે કે "સૌથી સામાન્ય લેક્ટોઝ સહિષ્ણુતા પરિવર્તન ૧૦,૦૦૦ વર્ષ પહેલાં મધ્ય પૂર્વમાંથી દ્વિ-માર્ગી સ્થળાંતર થયું હતું. જ્યારે પરિવર્તન સમગ્ર યુરોપમાં ફેલાયું હતું, ત્યારે અન્ય સંશોધકે પરિવર્તનને પૂર્વ તરફ ભારતમાં લાવ્યું હોવું જોઈએ - સંભવતઃ પર્સિયન લોકો ગલ્ફના કિનારે મુસાફરી કરી રહ્યા હતા જ્યાં સમાન પરિવર્તનના અન્ય ખિસ્સા મળી આવ્યા છે." તેઓ વધુમાં નોંધે છે કે "દક્ષિણ એશિયામાં પશુપાલનના સૌથી જૂના પુરાવા સિંધુ નદી ખીણના મેહરગઢ સ્થળ પરથી મળે છે અને તે ૭૦૦૦ વર્ષ પુરાણા છે."

## બાહ્ય કડીઓ
* મેહરગઢનું પુરાતત્વીય સ્થળ
* http://www.arscan.fr/archeologie-asie-centrale/mai/  Mission archéologique de l'Indus (M.A.I.) [fr]

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સિંધુ સંસ્કૃતિનાં સ્થળો
લિંભોઈની વાવ

**લિંભોઈની વાવ** ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લાના ઇડર તાલુકાના લિંભોઇ ગામની પશ્ચિમે આવેલી એક વાવ અને રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવ પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશામાં આવેલી છે જેમાં તેનો કૂવો પૂર્વ દિશામાં અને પ્રવેશદ્વાર પશ્ચિમ દિશામાં આવેલો છે. પગથિયાંવાળી પરસાળ પ્રવેશદ્વારથી લઈને કૂવાની દિવાલ સુધી ૪૨ મીટર લાંબી છે અને ૩ મીટર પહોળી છે.

આ વાવ નંદા પ્રકારની છે અને તેમાં ચાર કૂટો આવેલાં છે. દરેક કૂટોની વચ્ચે ટેકા માટેના ત્રણ મધ્યસ્થ મંડપો આવેલા છે. ચોથો કૂટ કૂવાને એકદમ અડકીને આવેલો છે; તેના માળ સુધી તેની બંને બાજુ આવેલી સર્પાકાર સીડીઓ વડે પહોંચી શકાય છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:નંદા વાવ
ત્રિભુવનદાસ કલ્યાણદાસ ગજ્જર

**ત્રિભુવનદાસ કલ્યાણદાસ ગજ્જર**, (૩ ઓગસ્ટ ૧૮૬૩ – ૧૬ જુલાઈ ૧૯૨૦) જેઓ **ટી. કે. ગજ્જર** તરીકે પણ જાણીતા હતા, ભારતના એક ઔદ્યોગિક રસાયણશાસ્ત્રી, કેળવણીકાર અને ઉદ્યોગપતિ હતા. તેઓ બ્રિટિશ ભારતના પશ્ચિમી ક્ષેત્રમાં આધુનિક ઔદ્યોગિક રસાયણ ઉદ્યોગના પ્રણેતા અને સમર્થક હતા. તેમણે ભારતીય કાપડ ઉદ્યોગમાં જર્મન સિન્થેટિક રંગોની શરૂઆત કરી, મોટા પાયે આલ્કોહોલનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું અને ટેકનિકલ શિક્ષણમાં પ્રગતિ કરી. તેમણે વડોદરાના કલાભવન અને ત્યાર બાદ વિલ્સન કોલેજ, મુંબઈમાં અધ્યાપન કર્યું હતું. તેઓ રસાયણશાસ્ત્ર પ્રયોગશાળાઓના સ્થાપક અને એલેમ્બિક કેમિકલ વર્કસના સહ-સ્થાપક હતા.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
ત્રિભુવનદાસ ગજ્જરનો જન્મ ૩ ઓગસ્ટ ૧૮૬૩માં સુરત, ગુજરાતમાં પરંપરાગત રીતે સુથારીકામ સાથે સંકળાયેલી વૈશ્ય સુથાર જ્ઞાતિમાં થયો હતો. તેમના પિતા, કલ્યાણદાસ, (૧૮૨૯-૧૯૧૫) જાણીતા સિવિલ ઇજનેર અને ઉદ્યોગપતિ હતા, તેઓ સુરત અને અમદાવાદમાં લાકડાની દુકાન ધરાવતા હતા. તેમના પિતાએ પરંપરાગત સ્થાપત્ય પર પુસ્તકો લખ્યાં હતાં. તેમને વિજ્ઞાન અને ગણિત સહિતના અનેક વિષયોમાં રસ હતો.

૧૮૭૯માં મેટ્રિકમાં ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કર્યા બાદ ગજ્જર મુંબઈની એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાં જોડાયા અને ૧૮૮૨માં રસાયણશાસ્ત્રમાં બી.એસસી.ની પદવી મેળવી અને પોતાના વર્ગમાં પ્રથમ ક્રમે આવ્યા. ૧૮૮૪માં તેમણે રસાયણશાસ્ત્રમાં અનુસ્નાતક (એમ.એ.)નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. તેમણે તેમના મિત્ર સાથે ગ્રાન્ટ મેડિકલ કોલેજ ખાતે ચિકિત્સા તેમજ કાયદાનો ટૂંકો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓ થોડા સમય માટે કરાચીમાં રહ્યા હતા.

## કારકિર્દી 
ગજ્જર તાપીદાસ શેઠની મદદથી સુરતમાં પોલિટેકનિક શરૂ કરવા માંગતા હતા, જેઓ ફંડ આપવા માટે તૈયાર થયા હતા, પરંતુ તાપીદાસના અવસાનને કારણે આ પ્રોજેક્ટ નિષ્ફળ ગયો હતો.

તેઓ ૧૮૮૬માં બરોડા કોલેજમાં રસાયણશાસ્ત્રના અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. તેમણે વડોદરામાં મુદ્રણ (પ્રિન્ટિંગ) રંગવિધાન (ડાઇંગ) પ્રયોગશાળા શરૂ કરી હતી. તેમણે રંગવિધાન વિશે ગુજરાતી ત્રિમાસિક *રંગ રહસ્ય* પ્રકાશિત કર્યું હતું. વિજ્ઞાનમાં પ્રાયોગિક શિક્ષણની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને, તેમણે પોલિટેકનિક સંસ્થાની દરખાસ્ત કરી, જેના પરિણામે મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાના સહયોગથી ૧૮૯૦માં કલા ભવનની સ્થાપના થઈ. આચાર્ય તરીકે ગજ્જરે સિવિલ અને મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગ, ટેક્સટાઈલ કેમિસ્ટ્રી અને ડાઇંગના અભ્યાસક્રમો શરૂ કર્યા હતા. તેમણે દેશી (સ્થાનિક) ભાષાઓના શિક્ષણ પર ભાર મૂક્યો અને આ હેતુને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વર્નાક્યુલર એકેડેમીની સ્થાપના કરી. યશવંત બી. એથલી સાથે મળીને તેમણે ગુજરાતી અને મરાઠી ભાષામાં વૈજ્ઞાનિક અને શૈક્ષણિક પુસ્તકો તૈયાર કરવાનું આયોજન કર્યું હતું, જે માટે સયાજીરાવ દ્વારા રૂ. ૫૦,૦૦૦નું અનુદાન મળ્યું હતું. આ પ્રયાસને પરિણામે ગજ્જરની દેખરેખ હેઠળ 'સયાજી જ્ઞાનમંજુશા' અને 'સયાજી લઘુ જ્ઞાનમંજુશા' એમ બે પુસ્તકોની શ્રેણીઓ પ્રકાશિત થઈ. તેમણે બહુભાષી પર્યાય શબ્દકોશની પણ કલ્પના કરી હતી પરંતુ તે ક્યારેય પૂર્ણ થઈ ન હતી. કલા ભવનને ઔદ્યોગિક વિશ્વવિદ્યાલયમાં રૂપાંતરિત કરવાનો તેમનો વિચાર સફળ ન થયો અને અમલદારશાહીથી હતાશાને કારણે તેમણે કલાભવનમાંથી રાજીનામું આપ્યું અને ૧૮૯૬માં તેઓ મુંબઈ ચાલ્યા ગયા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:૧૯૨૦માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
વાવ-થરાદ જિલ્લો

**વાવ-થરાદ જિલ્લો** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના ૩૪ જિલ્લાઓમાંનો એક છે. આ જિલ્લાનું વહીવટી મથક થરાદ છે. આ જિલ્લાની રચના ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ હાલના બનાસકાંઠા જિલ્લામાંથી કરવામાં આવી છે.

## વહીવટ 
### તાલુકાઓ 
* વાવ
* થરાદ
* સુઇગામ
* લાખણી
* દીયોદર
* ભાભર
* રાહ
* ધરણીધર

### નગરપાલિકાઓ 
* ભાભર
* થરાદ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ
શ્રેણી:વાવ-થરાદ જિલ્લો
મોઢેરા વાવ

**મોઢેરા વાવ** એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના મોઢેરા ગામમાં આવેલી વાવ છે. આ વાવ ૧૧મી સદીની છે અને તેનો મંડપ ૧૦મી સદીનો છે. તે રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક છે.

## ઈતિહાસ 
આ વાવ મોઢેરા સૂર્યમંદિરના સૂર્ય કુંડથી પૂર્વમાં લગભગ એક કિલોમીટર દૂર સ્થિત છે. અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ વાવ ૧૦મી સદીના મધ્ય સમયની છે પરંતુ હવે એવું મનાય છે કે આ વાવ ૧૧મી સદીની હશે અને તેના બીજા કૂટની ઉપરનો મંડપ ૧૦મી સદીનો હશે, જે મૂળે કદાચ એક અલગ મંદિર હતું અને બીજેથી આ વાવમાં ખસેડવામાં આવ્યું છે.

તે રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક (S-GJ-૨૮૧) છે.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવ નાની છે અને ખાસ અલંકૃત નથી. તેને રેતિયા પથ્થરના ચોસલા અને પાટોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી છે. તેમાં એક પ્રવેશદ્વાર, ત્રણ માળ અને ત્રણ કૂટ છે. તેનો સાંકડો પરસાળ ૨.૫ મીટર પહોળો છે. તેના નાના કૂટ શણગાર વગરના ભીંતસ્તંભોના ટેકે બાંધવામાં આવ્યા છે. તેના ચોરસ આકારના રુચક પ્રકારના સ્તંભોના મથાળે ભરણી છે અને તે સિવાય તેઓ સાવ સાદા છે. કૂવાસ્તંભમાં ત્રણ જોડી મદલ મૂકેલા છે જેના પર ઉપર રત્ન અને નીચે કીર્તિમુખ અલંકૃત કરેલા છે. આ મદલોનો ઉપયોગ કુવામાંથી પાણી ખેંચવા માટેની ગરગડીને ટેકો આપવા થતો હશે.

વાવના બીજા કૂટ પર જમીનની સપાટીથી ઉપર દેખાતો એક નાનો મંડપ આવેલો છે. એકખંડીય ગર્ભગૃહ અને દ્વારશાખની કમળદલ દર્શાવતી પત્રશાખા જેવા લક્ષણો દર્શાવે છે કે તે ખરેખરમાં વાવ કરતા જૂનો એટલે કે દસમી સદીનો છે.

## ચિત્રો

File:Modhera_Vav_(27540).jpg|બીજા કૂટ પર મંડપ અને પ્રથમ કૂટ
File:Modhera Vav (46537).jpg|એકખંડીય ગર્ભગૃહ અને દ્વારશાખની કમળદલ દર્શાવતી પત્રશાખા
File:Modhera Vav (93035).jpg|ચોરસ આકારના રુચક પ્રકારના સ્તંભો અને તેના મથાળે ભરણી
File:Modhera Vav (89286).jpg|કૂવાસ્તંભમાં રહેલા ત્રણ જોડી મદલ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
વિઠ્ઠલ પંડ્યા

**વિઠ્ઠલ પંડ્યા** એ એક ગુજરાતી નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, દિગ્દર્શક અને અભિનેતા હતા.
## અંગત જીવન
વિઠ્ઠલ પંડ્યાનો જન્મ ૨૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૩ ના દિવસે સાબરકાંઠાના કાબોદરા ગામે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મેનાબા અને પિતાનું નામ કૃપારામ હતું. ૯ વર્ષે તેમને મુંબઈ જ્ઞાતિબંધુઓ તથા તેમના મોટાભાઈ જીવતરામ પાસે મોકલવામાં આવ્યા હતા.  તેમના લગ્ન જસુમતી બહેન સાથે થયા હતા. વિઠ્ઠલભાઈના ત્રણ સંતાન છે : અશોક, રાજેશ તથા સંજય.

‘ગુજરાતી ફિલ્મોના પાંચ દાયકા’ શીર્ષક હેઠળ તેમની ગુજરાતી ફિલ્મોનો પરિચય આપતી પુસ્તિકા ૧૯૮૨માં તથા ‘અસલી નકલી ચેહરા’ શીર્ષક હેઠળ ફિલ્મ જગતના સંસ્મરણો લખ્યાં અને ચિત્ર જગતની વિવિધ હસ્તીઓ તથા પરદા પાછળના કસબીઓ વિશે 'સપનાનાં સોદાગર' પુસ્તક લખ્યું જે ૧૯૯૩માં પ્રકાશિત થયું હતું.

## પુરસ્કારો
ઈ.સ. ૧૯૭૨માં પ્રકાશિત નવલકથા ‘સાત જનમના દરવાજા’ને ૧૯૭૩માં ગુજરાત રાજ્ય દ્વારા પુરસ્કૃત કરવામાં આવી છે.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
ટેનેસીન

**ટેનેસીન** કે **ટેનિસિન** () એ મૂળભૂત તત્વોનું મેન્ડેલીફ ટેબલમાં ૧૧૭મું તત્વ છે. આ એક કૃત્રિમ રાસાયણિક તત્ત્વ છે અને તેની સંજ્ઞા **Ts** છે.

## ટેનિસિનની માહિતી 
આવૃત્તિ: ટેનેસીન હેલોજન જૂથ (જૂથ ૧૭)માં આવે છે.
પરમાણુ ક્રમાંક: ૧૧૭
પરમાણુ ભાર: ૨૯૪ (અંદાજિત)
આવૃત્તિ કોષ્ટકમાં સ્થાન: આ તત્વ હેવીટ્રાન્સયુરેનિક શ્રેણીમાં છે.
વર્તમાન સ્થિતિ: આ એક કૃત્રિમ રીતે બનાવેલું તત્વ છે, જે કુદરતી રીતે ન મળી શકે.
સ્થિરતા: ટેનેસીન ખૂબ જ અસ્થિર છે અને તે ઝડપથી વિઘટિત થાય છે.
ઉત્પાદન: આ તત્વને કલિફોર્નિયમ-૨૪૯ અને કેલ્શિયમ-૪૮ આઇસોટોપ્સને તીવ્રપણે ટકરાવવાથી લેબોરેટરીમાં બનાવવામાં આવ્યું છે.

## ઉપયોગ 
ટેનેસીનનો ઉપયોગ શૈક્ષણિક સંશોધનમાં થાય છે, પરંતુ તે તેની અસ્થિરતાને કારણે કોઇ ઔદ્યોગિક અથવા વ્યાપક ઉપયોગમાં નથી.

## રસપ્રદ બાબતો 
ટેનેસીનનું નામ અમેરિકાના ટેનેસી રાજ્યના નામ પરથી પાડવામાં આવ્યું છે, કારણ કે તે રાજ્યમાં ઓક રિજ નેશનલ લેબોરેટરી અને વાન્ડરબિલ્ટ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ તેમાં મહત્વનો રોલ ભજવ્યો હતો.

તે મેન્ટબીલીમ ટેબલમાં ૭મી પંક્તિના અંતિમ તત્વોમાંનું એક છે.

## સંદર્ભ 
*International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC):
**IUPAC provides the official naming and classification of elements, including Tennessine. For more details, visit the IUPAC website.

*Periodic Table Resources:
**National Institute of Standards and Technology (NIST): Offers precise data about the properties and discovery of elements.
**Los Alamos National Laboratory: Provides detailed information about synthetic elements like Tennessine.

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લવજીભાઈ પરમાર

**લવજીભાઈ પરમાર** એક વણાટ કળાકાર છે જેઓ ટાંગલિયા નામની વણાટકળાના કસબી છે.   ઈ. સ. ૨૦૨૫માં ભારત સરકારે કળા ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન માટે તેમને પદ્મશ્રીનો ખિતાબ એનાયત કર્યો હતો.  

## જીવન
લવજીભાઈ નાગજીભાઈ પરમાર વઢવાણ ડાંગસિયા સમુદાયના કળાકર છે. 

## કાર્ય
લવજીભાઈ ટાંગલિયા નામની કળાના કસબી છે. ૭૦૦ વર્ષ જૂની આ પરંપરાગત વણાટ કલાને જીવંત રાખવા, પ્રોત્સાહન આપવા અને યુવા પેઢીને તેનું મહત્ત્વ સમજાવના અને તેને અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે તેમને પદ્મશ્રી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
આ વણાટકળાને આગામી પેઢીઓ સુધી પહોંચાડવા માટે તેમણે એક સહિયારું સુવિધા કેન્દ્ર (કોમન ફેસિલિટી સેન્ટર-Common Facility Centre) બનાવ્યું છે, જેમાં આ કળાની તાલીમ આપવામાં આવે છે.  તેમણે તાલીમાર્થીઓને તકનીકી અને બજાર સહાય પૂરી પાડી ૨૦-૨૫ વણકરોને રોજગારી આપી અને અન્ય લોકો માટે આજીવિકાનો માર્ગ ખુલ્લો કર્યો. દેશભરમાં પ્રદર્શનો યોજી વેચાણકર્તાઓ સાથે સહયોગ કરી તેમણે આ લુપ્ત થતી વણાટ કળાને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. જે દરમિયાન ૧૫૦ જેટલા સ્ત્રીપુરુષોને આ કળા શીખવી છે.

પહેલાનાં સમયમાં ટાંગલિયા વણાટ ઘેટાંના ઊનમાંથી કરવામાં આવતો. તેની ખપત ઘટતા લવજીભાઈની ટીમે ટાંગલિયાને કોટનમાં બનાવ્યા. જેમાં તેમણે કુશન કવર, સાડી, ડ્રેસ બનાવ્યા.

## પુરસ્કાર
* ઈ.સ. ૧૯૯૦માં કળા ક્ષેત્રના યોગદાન માટે રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર.   
* ઈ. સ. ૨૦૧૯ - સંત કબીર એવૉર્ડ 
* ઈ. સ. ૨૦૨૫માં ભારત સરકારે કળા ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન માટે તેમને પદ્મશ્રીનો ખિતાબ એનાયત કર્યો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
ચંદ્રકાંત સોમપુરા

**ચંદ્રકાંત સોમપુરા** અમદાવાદ સ્થિત ભારતીય સ્થાપત્યકાર છે. તેઓ મંદિરો રચના માટે જાણીતા છે.  તેઓ શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિરના સ્થાપત્યશાસ્ત્રી છે.  ૨૦૨૫માં, તેમને સ્થાપત્યના ક્ષેત્રમાં તેમના યોગદાન માટે પદ્મશ્રી એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## અંગત જીવન 
સોમપુરા પદ્મશ્રી પ્રભાશંકરભાઈ ઓઘડભાઈ સોમપુરાના પૌત્ર છે, જેઓ તેમના શિક્ષક હતા.

## પારિવારિક વારસો 
તેઓ મંદિર રચનાના તેમના પારિવારિક વ્યસાય કરતી ૧૫મી પેઢીના વંશજ છે. તેમના દાદા પ્રભાશંકર સોમપુરાએ ૧૯૪૯માં પ્રભાસ પાટણના સોમનાથ મંદિરના જિર્ણોદ્ધારની સુકાન સંભાળી હતી.

## કામો 
તેમણે પાલનપુરમાં અંબાજી મંદિર અને ગાંધીનગરમાં સ્વામી નારાયણ મંદિર સહિત લગભગ ૧૩૦ મંદિરોની રચના કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતમાં અક્ષરધામ મંદિર સંકુલ, મુંબઈમાં સ્વામિનારાયણ મંદિર અને કોલકાતામાં બિરલા મંદિર જેવા અન્ય મંદિરોની રચના કરી છે.અયોધ્યામાં પ્રસિદ્ધ રામ મંદિરની રચના પણ તેમના દ્વારા કરવામાં આવી છે.

## પુરસ્કારો 
૨૦૨૫માં, તેમને સ્થાપત્યના ક્ષેત્રમાં તેમના યોગદાન માટે પદ્મશ્રી એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
કીર્તિ તોરણ

**કીર્તિ તોરણ** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના વડનગરમાં આવેલા બે તોરણો (સુશોભન પ્રવેશદ્વાર) છે. ૧૨મી સદીમાં બાંધવામાં આવેલાં આ તોરણો મારુ-ગુર્જર સ્થાપત્યશૈલીના ઉદાહરણો છે.

## ઇતિહાસ 
૧૨મી શતાબ્દીના આ બે તોરણો શહેરના કોટ વિસ્તારની ઉત્તરે, શર્મિષ્ઠા તળાવના કાંઠે આવેલા છે. આ તોરણો પૈકી પૂર્વ તરફના તોરણનું બાંધકામ અકબંધ હતું જ્યારે બીજું ખંડિત થઈ ગયું હતું. ભારતીય પુરાતત્ત્વીય સર્વેક્ષણ (એએસઆઈ) દ્વારા ૨૦૦૭માં આ ખંડિત તોરણનો જિર્ણોદ્ધાર કરવામાં આવ્યો હતો.

આ તોરણો ૧૫મી સદીના સુપ્રસિદ્ધ ગુજરાતી કવિ નરસિંહ મહેતાના માનમાં *નરસિંહ મહેતાની ચૉરી* તરીકે ઓળખાતા હતા.

## સ્થાપત્ય 
કમાનને ટેકો આપતા સ્તંભોની જોડી તરીકે બંધાયેલા આ તોરણો લગભગ ૪૦ ફૂટ (૧૨ મીટર) ઊંચા છે, જે લાલ અને પીળા રેતીયા પથ્થરોથી બાંધવામાં આવ્યા છે. આ બંને તોરણોનું મુખ પૂર્વ તરફનું છે. તેઓ પ્રવેશદ્વારોના કેટલાક હયાત ઉદાહરણો પૈકીના એક છે, જે એક સમયે સોલંકી યુગમાં ગુજરાતના સ્થાપત્ય (મારુ-ગુર્જર સ્થાપત્ય)નું નિયમિત લક્ષણ હતું. તેમની કોતરણીની શૈલી સિદ્ધપુરના રુદ્ર મહાલય મંદિર અને મોઢેરા સૂર્ય મંદિરના સ્તંભો જેવી જ છે, જે સૂચવે છે કે તેઓ સમાન સમયગાળાના છે. કદાચ યુદ્ધના વિજય પછી બાંધવામાં આવેલું આ સ્થાપત્ય યુદ્ધ અને શિકારના દૃશ્યોની કોતરણીથી શણગારવામાં આવ્યું છે. તેના સ્તંભો અને કમાનોના પાયા ભૌમિતિક આકારો (સમભૂજ ચતુષ્કોણ) અને ફૂલોની ભાત (પાંદડા, વેલાઓ અને કમળ), પ્રાણીઓની ભાત, વિવિધ પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલી માનવ આકૃતિઓ અને વિવિધ ભંગિમામાં દર્શાવેલી દૈવી આકૃતિઓથી શણગારવામાં આવેલા છે. આ સ્તંભોમાં પદ્મ, કણી, કીર્તિમુખ, ગજથરા (હાથીની કોતરણીવાળી તકતી), નરથરા (માનવ આકૃતિની કોતરણી વાળી તકતી) શિલ્પયુક્ત કુંભ જેવા તત્ત્વો જોવા મળે છે.

સ્તંભશિખરો અણીદાર છે જેને કોતરણીવાળા પાંદડા અને ગ્રિફિન (સિંહનું શરીર અને ગરુડના માથું ધરાવતું, પાંખોવાળું એક કલ્પિત પૌરાણિક પ્રાણી) તથા અર્ધવર્તુળાકાર કમાનોથી ટેકો આપવામાં આવ્યો છે. તેની ટોચ પર આસન પર બિરાજેલા કાર્તિકેયની એક છબી છે, જેની પડખે ગણેશ અને મકર (એક કલ્પિત પૌરાણિક પ્રાણી)ની આકૃતિઓ છે. સંખ્યાબંધ સ્ત્રી આકૃતિઓ પણ ટોચને અલંકૃત કરે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વડનગર તાલુકો
શ્રેણી:સ્થાપત્ય
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
સુરેશ હરિલાલ સોની

**સુરેશ હરિલાલ સોની** એક ભારતીય સામાજિક કાર્યકર છે, જેઓ રક્તપિત્તના દર્દીઓ, બૌદ્ધિક રીતે વિકલાંગ લોકોના કલ્યાણ અને પુનર્વસન માટે કાર્ય કરે છે. ૨૦૨૫માં ભારત સરકારે તેમના સામાજિક કાર્યોને બિરદાવતા પદ્મશ્રી પુરસ્કાર એનાયત કર્યો હતો.

## જીવન 
તેમણે પ્રથમ વર્ગ સાથે વિજ્ઞાનમાં અનુસ્નાતક પૂર્ણ કર્યું. તેઓ ગણિતના શિક્ષક તરીકે પોતાનું જીવન જીવવા માંગતા ન હતા. તેઓ આખો દિવસ શ્રમ મંદિર ટ્રસ્ટમાં રક્તપિત્તથી પીડિત લોકોની સેવા કરતા. વર્ષ ૧૯૮૮માં, રક્તપિત્તથના દર્દીઓને સહાય કરવા માટે, તેમણે સહયોગ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી હતી.

તેમને *સાબરકાંઠાનો સહયોગક* કહેવામાં આવે છે તેમને તેમના કાર્યોમાં તેમની પત્ની ઇન્દિરા સોની દ્વારા મદદ મળે છે.

## કામ 
સુરેશ સોનીએ રક્તપિત્તથી પીડાતા લોકો માટે હિમ્મતનગરથી શામળાજી જતા ધોરીમાર્ગ પર શામળિયા નજીક ૩૦ એકર વિસ્તારમાં 'સહયોગ' નામનું ગામ સ્થાપ્યું છે. તેમાં શારીરિક રીતે વિકલાંગ અને બૌદ્ધિક રીતે વિકલાંગ લોકોને આશ્રય મળે છે. તેમની સંસ્થા એચ. આઈ. વી પૉઝીટીવ અને અનાથ દર્દીઓની પણ સેવા કરે છે. આ સહયોગ ગામ હવે સેંકડો લોકોનું ઘર બની ગયું છે. ગામમાં એક હોસ્પિટલ, એક ચૂંટણી મથક, એક પ્રાથમિક શાળા, કરિયાણાની દુકાન છે.

આ ગામ ૧૯૮૮માં સ્થાપિત *સહયોગ કુષ્ટ યજ્ઞ ટ્રસ્ટ* નામની સંસ્થા દ્વારા સંચાલિત છે. 

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જીવિત લોકો
ભાડજની વાવ

**ભાડજની વાવ** અમદાવાદ શહેરની બહાર આવેલ ભાડજ ગામે આવેલી વાવ છે. આ વાવ ગુજરાત સલ્તનત કાળમાં બંધાઈ હોવાનું અનુમાન છે તથા તેની હાલત અત્યારે ભગ્ન છે.

## સ્થાપત્ય 
આ વાવ પશ્ચિમ-પૂર્વ દિશામાં પથરાયેલી છે એટલે કે વાવમાંનો પ્રવેશ પશ્ચિમ દિશામાંથી છે અને કૂવો પૂર્વ દિશામાં આવેલો છે. આ વાવમાં ચાર કૂટો આવેલા છે અને સપ્રમાણ સૂચવે છે કે ક્યારેક પાંચમો કૂટ રહેલો હશે.

## હાલની પરિસ્થિતિ 
વાવની હાલત અત્યારે ભગ્ન છે અને તેને ચારે બાજુથી નીંદણ વડે ખતરો છે. સંશોધકોએ ૨૦૧૪ અને ૨૦૧૭ની મુલાકાત દરમિયાન વાવને પુરવાના પ્રયાસો નોંધ્યા હતા. વાવના પ્રવેશદ્વાર પર અત્યારે મંદિર બનાવી દેવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદની વાવો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
ગાંધર્વ વાવ

**ગાંધર્વ વાવ** અમદાવાદ શહેરના સરસપુર વિસ્તારમાં 'ફૂલચંદની જૂની ચાલી' નજીક આવેલી વાવ છે. આ વાવની સારસંભાળ અત્યારે સરસપુર સેવા ટ્રસ્ટ કરે છે. વાવ અત્યારે મંદિરના કબજામાં છે અને તેથી કેટલાંય ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.

## સ્થાપત્ય 
વાવ ત્રણ કૂટ ધરાવતી નંદા પ્રકારની વાવ છે. તેનો પ્રવેશદ્વાર પૂર્વ દિશામાં અને કૂવો પશ્ચિમ દિશામાં આવેલો છે.

વાવના પ્રવેશદ્વાર અને કમાનને જોતાં તે મુઘલોના સમયની હોવાનું અનુમાન છે જ્યારે તેમાં અમુક ફેરફારો બ્રિટીશ સમયમાં પણ કરાયા હોઈ શકે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદની વાવો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો
મણિનગરની વાવ

**મણિનગરની વાવ** અમદાવાદ શહેરના મણિનગર વિસ્તારમાં ઉત્તમનગર બગીચાની નજીક આવેલી એક વાવ છે. આ વાવ એક સમયમાં જમીનની નીચે દટાયેલી હતી પરંતુ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને તેનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો છે. અત્યારે વાવમાં આજુબાજુના રહીશો દ્વારા કચરો ફેંકવામાં આવે છે તથા તેની જાળવણીનો અભાવ છે.

## સ્થાપત્ય 
વાવમાં પ્રવેશતાં જ એક કૂટ આવે છે જેના પછી બે અર્ધ-કૂટ આવે છે જેને માળખાની સહાય માટે બનાવ્યાં હોઈ શકે છે. વાવનું મૂળ બાંધકામ ઇંટ અને ચૂનાથી કરવામાં આવ્યું હતું; જીર્ણોદ્ધાર વખતે પણ ભીંત ઉપર ચૂનાનું પ્લાસ્ટર લગાવવામાં આવેલું છે. આ વાવનું બાંધકામ તદ્દન સાદું તેમજ કોતરણીરહિત છે; માત્ર પગથિયાં પર ચતુષ્કોણીય હીરાની ભાત પાડેલી છે.

## હાલની પરિસ્થિતિ 
વાવમાં આજુબાજુના રહીશો દ્વાર કચરો ફેંકવામાં આવે છે, વાવમાં ગંદું પાણી ભરાયેલું રહે છે અને તેની જાળવણીનો એકંદરે અભાવ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમદાવાદની વાવો
શ્રેણી:ગુજરાતની વાવો
શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરનાં સ્થાપત્યો
નંદ કુંવરબાઈજી

**નંદ કુંવરબાઈજી** (૧૮૬૭-૯ માર્ચ ૧૯૩૬) ૧૮૮૧થી ૧૯૩૬માં તેમના મૃત્યુ સુધી તેમના ભગવતસિંહજી જોડેના લગ્ન દ્વારા ગોંડલનાં મહારાણી હતાં.

## જીવનચરિત્ર 
તેણીનો જન્મ ૧૮૬૭ માં નાનરણદેવજીના ઘરે થયો હતો. તેઓ ભગવતસિંહજીનાં ચાર પત્નીઓમાંનાં એક હતાં. તેઓ પડદાપ્રથા તોડનાર પ્રથમ ઉચ્ચ પદ ધરાવતાં રાજપૂત મહિલા હતાં. તેઓ ભારતીય શાસક વડાનાં પ્રથમ પત્ની અને પ્રથમ રાજપૂત મહિલા બન્યાં હતાં, જેમણે જાતિના પૂર્વગ્રહોને બાજુએ મૂકીને દરિયાઈ પાણીને પાર કર્યું હતું. તેણી ૧૮૮૯-૯૦માં વિશ્વ પ્રવાસ પર તેના પતિ સાથે જોડાયાં હતાં. આ પ્રવાસનો હેતુ તેમની ગંભીર બીમારી હતી, જેના કારણે ડોકટરોએ તેમને ફેરફાર માટે ઇંગ્લેન્ડ જવાની સલાહ આપી હતી, તેથી તેમના પતિ ભાગવતસિંહજી તેમને તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે ત્યાં લઈ ગયા હતા.

તેઓ ત્યાં બે વર્ષ સુધી એડિનબર્ગ ખાતે રોકાયાં હતાં. ભારતની મહિલાઓના ઉત્થાન માટેના તેમના પ્રયાસોને માન્યતા આપવા માટે, રાણી વિક્ટોરિયાએ ૧૮૯૨માં વ્યક્તિગત રીતે તેમને ઇમ્પિરિયલ ઓર્ડર ઓફ ધ ક્રાઉન ઓફ ઇન્ડિયા સાથે સમ્માન કર્યું હતું. આનાથી તેઓ કાઠિયાવાડમાં આ ખિતાબનાં પ્રથમ પ્રાપ્તકર્તા બન્યાં હતાં અને તે સમયે આ સન્માન મેળવનાર ભારતની કેટલીક મહિલાઓમાંના એક હતાં. તેણીએ અને તેમના પતિએ ૧૮૯૩માં રાણી વિક્ટોરિયા દ્વારા ઇમ્પિરિયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ઉદઘાટનમાં હાજરી આપી હતી. તેઓ ૧૮૯૩માં ભારત પરત ફર્યા અને અમેરિકા, જાપાન, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને શ્રીલંકા મુલાકાત લીધી હતી. તેણીએ *ગોમંડળપરિક્રમા* અથવા *એ ટૂર રાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ* નામના પુસ્તકમાં તેણીની મુસાફરી રેકોર્ડ કરી હતી. ૧૯૦૩માં તેમણે લક્ષ ચંડી યજ્ઞ કર્યો જેના માટે બ્રાહ્મણો ઠેકઠેકાણેથી ગોંડાલ આવ્યા હતા. તેઓ ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૦૯ના રોજ રાજકોટ ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ સ્વાગત સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયાં હતાં. 

તેણીએ ભાગવતસિંહજી અનાથાલયની સ્થાપના કરી, જેનું નામ તેમના પતિના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું. ત્યાં તેણીએ આઠ વર્ષના ન થાય ત્યાં સુધી ગોંડલના તમામ અનાથોની સંભાળ રાખવા માટે નાણાં પૂરા પાડ્યાં હતાં. ત્યારબાદ તે બાળકોને દરબાર દ્વારા જાળવવામાં આવતા બાઈ સાહેબ બા આશ્રયસ્થાનમાં ખસેડવામાં આવતાં હતાં.

## પરિવાર 
### લગ્ન 
તેમણે ૪ જૂન ૧૮૮૨ના રોજ ભગવતસિંહજી સાથે લગ્ન કર્યા હતા.તે સમયે ભગવતસિંહજીએ ત્રણ પત્નીઓ સાથે પણ વિવાહ કર્યા હતા.

### બાળકો 
૮ જાન્યુઆરી ૧૮૮૩ના રોજ તેમણે ભોજરાજજીને જન્મ આપ્યો, જેમને ગોંડલના સિંહાસનના વારસદાર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, તેમને અન્ય બાળકો પણ હતા, જેમાં ભૂપતસિંહજી, કિરીટસિંહજી, લૈલાબા કુંવરબા અને બા કુંવરબા સામેલ હતા. તેમના તમામ બાળકોનું શિક્ષણ ઇંગ્લેન્ડ અથવા સ્કોટલેન્ડ થયું હતું.

## મૃત્યુ 
તેમનું મૃત્યુ ૯ માર્ચ ૧૯૩૬ના રોજ મુંબઈમાં થયું હતું. તેમના મૃત્યુ પછી મુંબઈમાં એક સ્મારક સ્થાપિત કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી. તેમાં બાણગંગા તળાવ ખાતે એક મંદિર અને ગરીબોના અંતિમ સંસ્કાર માટે ભંડોળનો સમાવેશ કરવાનો હતો. આ સ્મારક બનાવવાનું સૂચન એમ. એમ. પકવાસા દ્વારા ભગવતસિંહજીને આપવામાં આવ્યું હતું.

## સન્માન 
## સંદર્ભો 
શ્રેણી:૧૯૩૬માં મૃત્યુ
બાગેશ્વર ધામ બાલાજી મંદિર

**બાગેશ્વર ધામ બાલાજી મંદિર** ભારતના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલું એક હનુમાન મંદિર છે. આ મંદિર મધ્યપ્રદેશના છતરપુર જિલ્લાના ગઢા ગામ ખાતે આવેલું છે અને આચાર્ય ધિરેન્દ્ર શાસ્ત્રી તેના સાંપ્રત પીઠાધીશ છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
અમીરબાઈ કર્ણાટકી

**અમીરબાઈ કર્ણાટકી** (ઈ. સ. ૧૯૦૬-૩ માર્ચ ૧૯૬૫) પ્રારંભિક કાળના હિન્દી સિનેમાના પ્રખ્યાત અભિનેત્રી/ગાયિકા અને પાર્શ્વ ગાયિકા હતા. તેઓ *કન્નડ કોકિલા* તરીકે પ્રખ્યાત હતા. મહાત્મા ગાંધીજી તેમના દ્વારા ગવાયેલ ગીત *વૈષ્ણવ જન તો* ના પ્રખર ચાહક હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
અમીરબાઈ કર્ણાટકીનો જન્મ કર્ણાટકના બીજાપુર જિલ્લાના બિલગી શહેરમાં એક મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં થયો હતો. તેમની પાંચ બહેનોમાંથી, અમીરબાઈ અને તેમની મોટી બહેન ગૌહરબાઈએ પ્રસિદ્ધિ અને સંપત્તિ મેળવી હતી. અમીરબાઈએ મેટ્રિક પૂર્ણ કરી અને ૧૯૩૧માં ૨૫ વર્ષની ઉંમરે મુંબઈ ગયા.

## કારકિર્દી 
અમીરબાઈ એક પ્રતિભાશાળી ગાયિકા અને અભિનેત્રી હતા, તેઓ કન્નડ (માતૃભાષા) અને ગુજરાતી ભાષાઓ સહેલાઈથી બોલી શકતા હતા. ફિલ્મ 'રાણક દેવી' (૧૯૪૬)નું "માહરે તે ગામડે એક વાર આવજો" એ તેમના પ્રખ્યાત ગુજરાતી ગીતોમાંનું એક ગીત છે, સંગીતકાર અવિનાશ વ્યાસ સાથે  તેમણે આ ગીત ગાયું હતું. એચ એમ વી લેબલ મ્યુઝિક કંપનીના પ્રતિનિધિ તેમની ગાયન પ્રતિભાથી એટલા પ્રભાવિત થયા કે તેમણે તેમને કવ્વાલી ગવડાવી અને તે ખૂબ જ લોકપ્રિય બની હતી. આ કવ્વાલી ફિલ્મ નિર્માતા-નિર્દેશક શૌકત હુસૈન રિઝવી ફિલ્મ *ઝીનત* (૧૯૪૫) માટે હતી. તેમણે લતા મંગેશકર સાથે તેમનું સૌથી પ્રસિદ્ધ યુગલ ગીત "ગોરે ગોરે ઓ બાંકે છોરે" ફિલ્મ સમાધિ માટે ગાયું હતું. તેમની મોટી બહેન ગૌહરબાઈ એક અભિનેત્રી હતી અને તેમણે ૧૯૩૪માં ફિલ્મ *વિષ્ણુ ભક્તિ*માં અમીરબાઈને ભૂમિકા અપાવવામાં મદદ કરી હતી.
* 

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* આઇએમડીબી  અમીરબાઈ કર્નાટકી, અમીરબાઈ કર્નાટકા ની ફિલ્મોગ્રાફી
શ્રેણી:૧૯૬૫માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૦૬માં જન્મ
મેના ગુર્જરી (ગુજરાતી ચલચિત્ર)

**મેના ગુર્જરી** એ ૧૯૭૫ના વર્ષમાં રજૂ થયેલું ગુજરાતી ચલચિત્ર છે. ચલચિત્રમાં દર્શાવાયેલ સેન્સર બોર્ડના પ્રમાણપત્રમાં પ્રમાણપત્ર આપ્યાની તારીખ ૩૦ ઓગસ્ટ ૧૯૭૫ દર્શાવાયેલી છે. 

## કલાકાર
આ ગુજરાતી ચલચિત્રમાં  મેનાનાં પાત્રમાં મુખ્યકલાકાર તરીકે મલ્લિકા સારાભાઈએ ભુમિકા નિભાવેલી છે. એમની સાથે રાજીવ છે. અન્ય પાત્રો તરીકે ડો. અરૂણ દેસાઈ, લક્ષ્મી પટેલ, ચાંપશીભાઈ નાગડા, રમેશ મહેતા, અરવિંદ પંડ્યા, પી. ખરસાણી, મંજરી દેસાઈ, ઈન્દુમતી રાજડા, દેવયાની, બાબલો, સુરેશ રાવલ, લીલાબેન શાહ, વંદના, શર્મિસ્ઠા અને મુકુંદ પંડ્યા છે. મહેમાન કલાકાર તરીકે જોગેન કુમાર છે. 

મેના, મેરુ ભા ની દિકરી, નાનપણથી જ બહાદુર છે. મેરુ ભા પોતાની પત્ની અવસાન પામી હોવા છતાં મેનાના ઉછેરમાં કોઇ કચાશ ન રહી જાય એ માટે અનેક લોકોનો એ માટે આગ્રગ હોવા છતા બીજા લગ્ન નથી કરવા ઇચ્છતા. 

એકવખત બાળક મેનાને એ વેલડામાં સુવાડીને કોઈ પરીચિતને મળવા ગયા હોય છે ત્યારે ગાડાવાળો આવીને ખબર આપે છે કે મેના વેલડાંમાં નથી. ખૂબ શોઘ્યા પછી એ પાવાગઢ પર્વતની ટોચે આવેલા મંદિરમાં માતાજી સમક્ષ મળી આવે છે. 

મોટી થયા પછી મેના કોઇ પણ અન્યાય સામે પોતાનો અવાજ ઉઠાવે છે. એ મુખીના વાસના ભૂખ્યા દિકરા પાઠ ભણાવે છે અને મુખીની દિકરી પર નજર બગાડનારા લુટારાઓને પણ પાઠ ભણાવે છે. 

એના લગ્ન ગોકુળગઢના કુંવર ચંદાજી ઠાકોર સાથે થાય છે. એક વખત ગોરસ વેચવા જતા રસ્તામાં એમને સુલતાનની છાવણી આવે છે. સિપાહીઓ મેનાને અને એની સખીઓને ગોરસ વેચાતું આપવા માટે વિનંતિ કરે છે. એ વિનંતિ મેના અને સખીઓ મંજુર પણ રાખે છે. પણ આ રીતે ગોરસ વેચવા જતા એક વખત સુલતાનના કામાતુર દિકરાની નજર મેના પર પડે છે અને મેના પ્રત્યે આકર્ષીત થવાને કારણે એ મેના ને લગ્ન કરવા આગ્રહ કરે છે, પરંતુ જવાબમાં મેનાના મેણા સાંભળી ગુસ્સે થવાના કારણે મેનાને કેદ કરી લે છે. એ પછી ચંદાજી પોતાની ચતુરાઈ અને બહાદુરી થી મેના ને સુલ્તાનના દિકારાની ચુંગાલમાંથી છોડાવે છે.

## ગીતોની યાદી
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર
શ્રેણી:૧૯૭૫માં રજુ થયેલા ગુજરાતી ચલચિત્રો
રૂપલ પટેલ

**રૂપલ પટેલ દત્તા** એક ભારતીય અભિનેત્રી છે. તેઓ સૌથી લાંબા સમય સુધી ચાલતી ભારતીય ટીવી શ્રેણીઓમાંની એક-*સાથ નિભાના સાથિયા*માંની તેમની કોકિલા મોદીની અને યે રિશ્તે હૈ પ્યાર કેમાં મીનાક્ષી રાજવંશની ભૂમિકા માટે જાણીતા છે. ભારતીય ટેલિવિઝનની સૌથી લોકપ્રિય *સાસુ* તરીકેનો, ૨૦૧૫,૨૦૧૬,૨૦૧૭નો સ્ટાર પરિવાર એવોર્ડ્સ  તેમણે જીત્યો હતો. ૨૦૨૦ માં, તેમણે આ શોના પ્રચાર માટે *સાથ નિભાના સાથિયા ૨* માં કોકિલા મોદી તરીકેની તેમની ભૂમિકાને પુનરાવર્તિત કરી હતી.

## પ્રારંભિક જીવન 
૧૯૬૭ અથવા ૧૯૬૮માં મુંબઈમાં જન્મેલા રૂપલ પટેલ ગુજરાતી છે અને તેમણે વાણિજ્યની પદવી ઉપરાંત નવી દિલ્હીની નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામામાં અભિનયની તાલીમ લીધી છે. તેઓ પેનોરમા આર્ટ થિયેટર્સ નામના નાટ્ય જૂથના માલિક છે, જે બાળકોના નાટકો ભજવે છે. તેમણે અભિનેતા રાધાકૃષ્ણ દત્તા સાથે લગ્ન કર્યા છે.

## અભિનય કારકિર્દી 
### કારકિર્દી સંઘર્ષો (૧૯૯૧-૨૦૦૯) 
રૂપલ પટેલે સૌ પ્રથમ બોલિવૂડ પોતાના ભાગ્યની પરીક્ષા લેવાનું નક્કી કર્યું અને ૧૯૯૧ની ફિલ્મ અંતરનાદમાં નાની ભૂમિકા દ્વારા ત્યાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યારબાદ તેમણે *સૂરજ કા સાતવાં ઘોડા* (૧૯૯૨) *પપીહા* (૧૯૯૩) *મમ્મો* (૧૯૯૪) અને *સમર* (૧૯૯૯) જેવી અન્ય બોલિવૂડ ફિલ્મોમાં ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. આમાંથી કેટલીક ફિલ્મોનું નિર્દેશન શ્યામ બેનેગલ કર્યું હતું.

બોલિવૂડમાં તેમના કાર્યકાળ પછી, તેમણે ૨૦૦૧માં સ્ટાર પ્લસ પર ઝરીના મહેતાની *શગુન*માં લાખીની ભૂમિકા ભજવીને હિન્દી ટેલિવિઝન ઉદ્યોગ પ્રવેશ કર્યો. તેમને ૨૦૦૨માં *સો દાડા સાસુના* નામની માલિકામાં આશાલતા તરીકે ભૂમિકા આપવામાં આવી હતી, અને બાદમાં સોની એન્ટરટેઇનમેન્ટ ટેલિવિઝન પર પ્રસિદ્ધ ક્રાઇમ થ્રિલર શો ક્રાઈમ પેટ્રોલના કેટલાક એપિસોડમાં પણ તેમણે અભ્બિનય કર્યો. તેણીની અભિનય કારકિર્દીમાં તેમના સંઘર્ષો ચાલુ રહ્યા અને મોટા અંતર પછી, તેમણે ૨૦૦૯ માં કલર્સ ટીવી પર સિનેવિસ્ટા લિમિટેડ પ્રોડક્શનની *જાને ક્યા બાત હુઈ*માં વૃંદાનની ભૂમિકા ભજવી.

જાન્યુઆરી ૨૦૧૯માં, તેમણે ઝી ટીવી પર પ્રતીક શર્માની '*મનમોહિની*' માં ઉષા/કુબર્રા તરીકે નાનકડી ભૂમિકા માટે હસ્તાક્ષર કર્યા. માર્ચ ૨૦૧૯ થી ઓક્ટોબર ૨૦૨૦ સુધી, તેમણે સ્ટાર પ્લસ પર પ્રસારિત ડાયરેક્ટર્સ કટ પ્રોડક્શન્સના ટેલિવિઝન શો યે રિશ્તે હૈ પ્યાર કે માં મીનાક્ષી રાજવંશ કાપડિયાનું ગ્રે પાત્ર ભજવ્યું હતું.

ઓક્ટોબર ૨૦૨૦માં તેમણે '*સાથ નિભાના સાથિયા* ૨' બીજી સીઝનમાં કોકિલા મોદી તરીકેનું પોતાનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેણે' *યે રિશ્તે હૈં પ્યાર કે*" નું સ્થાન લીધું હતું. તે શોના ૩૧ એપિસોડમાં જોવા મળી હતી, કારણ કે તે માલિકાનો પ્રારંભિક ભાગ હતો. તે *ગેંગ્સ ઓફ ફિલ્મિસ્તાન*ના મહેમાન તરીકે જોવા મળ્યા હતા.

## અન્ય કાર્યો 
રૂપલ પટેલ સ્વચ્છ ભારત ભારત પ્રોજેક્ટના એમ્બેસેડર છે અને તેના માટે કામ કરે છે-તેમને તેમના કાર્યો માટે ભારતીય વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તરફથી બે વાર સન્માન મળ્યું હતું. તેમાંથી એક, પત્રના રૂપમાં છે. 

## ફિલ્મોગ્રાફી 
### ફિલ્મો 
* *મહેક* (૧૯૮૫) 
* અંતરનાદ (૧૯૯૧) 
* *સૂરજ કા સાતવાં ઘોડા* (૧૯૯૨) 
* *પાપીહા* (૧૯૯૩) 
* *મમ્મો* (૧૯૯૪) 
* *સમર* (૧૯૯૯) 
* *જાગો* (૨૦૦૪) -કેમિયો
* *પેહચાન: સત્યનો ચહેરો* (૨૦૦૫) 
* સાંબર સાલસા (૨૦૦૭) -કલા નિર્દેશક

### ટેલિવિઝન 
## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* Rupal Patelપરબોલિવૂડ હંગામા 
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:જીવિત લોકો
એસ્ટ્રૉફીઝીક્સ

એસ્ટ્રોફિઝિક્સ એ એક વિજ્ઞાન છે જે ખગોળીય પદાર્થો અને ઘટનાઓના અભ્યાસમાં ભૌતિકશાસ્ત્ર અને રસાયણશાસ્ત્રની પદ્ધતિઓ અને સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરે છે.શિસ્તના સ્થાપકો(Founder of decipline)માંના એક જેમ્સ કીલરે જણાવ્યું હતું કે, એસ્ટ્રોફિઝિક્સ "અવકાશમાં તેમની સ્થિતિ અથવા ગતિને બદલે સ્વર્ગીય પદાર્થોની પ્રકૃતિની ખાતરી કરવા માંગે છે - તેઓ ક્યાં છે તેના બદલે તેઓ શું છે"જેનો અભ્યાસ અવકાશી મિકેનિક્સમાં થાય છે.
મરુદેવી

thumb|નાભી અને મરુદેવી, કલ્પસૂત્ર, વેલકમ કલેક્શન, લંડન
**મારુદેવી** પ્રથમ જૈન તીર્થંકર, ઋષભ દેવ અને રાજા નાભિની રાણીની માતા હતી.  શ્વેતાંબર સંપ્રદાયની માન્યતા પ્રમાણે હાલના અવસર્પિર્ણીકાળ ચક્ર દરમ્યાન મોક્ષમાં જનાર તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતાં.

## ઋષભ દેવનો જન્મ 
[left|thumb|[પાલીતાણાના જૈન મંદિરો|પાલિતાણા ખાતે માતા મરુદેવી સાથે ઋષભ દેવની મૂર્તિ]]
thumb|૧૯મી સદીની હસ્તપ્રતના મુખપૃષ્ઠ પર શણગાર તરીકે ૧૪ શુભ સપના
માતાના શરીરમાં ગર્ભમાં ભવિષ્યના તીર્થંકરની આત્માના અવતરણ થવાની ઉજવણી ગર્ભ કલ્યાણક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ અવતરણના સમયે, રાણી મારુદેવીએ ચૌદ શુભ સપના (શ્વેતાંબર માન્યતા અથવા સોળ શુભ સપના (દિગંબર માન્યતા) જોયા હતા. દિગંબર મત અનુસાર, રાજા નાભિરાજા, જે જ્ઞાની વ્યક્તિ હતા, તેમણે સવારે રાણીને આ સપનાનું મહત્વ સમજાવ્યું હતું.[૪] શ્વેતાંબર સંપ્રદાય અનુસાર, આચાર્ય હેમચંદ્રસુરી ત્રિષષ્ઠિશાલકપુરુશચરિતમાં, ઇન્દ્ર સહિત અનેક આકાશી દેવોએ નીચે આવી રાણી મરુદેવીને આ સપનાનો અર્થ સમજાવ્યો.

## સાહિત્યમાં 
હિંદુ ગ્રંથ *ભાગવત પુરાણ* માં મરુદેવીનો ઉલ્લેખ ઋષભનાથની માતા તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.[૮]
[thumb|શ્રી સમવસરણ [શ્વેતાંબર મહા મંદિર, આગશી, પાલઘર, મહારાષ્ટ્ર ખાતે રાણી મરુદેવીની મૂર્તિ]]

## આ પણ જુઓ 
* અજિતનાથ
* હરિભદ્ર (જૈન તત્ત્વજ્ઞાની)
* સ્વયંપ્રભસૂરી

## સંદર્ભો 
### સંદર્ભો 
### સ્ત્રોતો 
* 
* 
* 
* 

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:જૈન રાણીઓ