open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
મિચ્છામિ દુક્કડં

***મિચ્છામિ દુક્કડં*** એ પ્રાચીન પ્રાકૃત ભાષાનો એક રૂઢિ પ્રયોગ છે, જેનો અર્થ - મારા સર્વ પાપ મિથ્યા થાવ - થાય છે.

*પ્રતિક્રમણ* (જૈન પ્રાર્થના, અર્થાત "મનોમંથન") પછી, જૈનો જાણતા અજાણતા પોતાના દ્વારા પહોંચાડેલા દુ:ખ પીડા આદિની વિશ્વના સર્વે જીવો પાસે ક્ષમા માંગે છે. બહારગામ વસતા મિત્રો અને અને સંબંધીઓ આદિની ફોન દ્વારા માફી મંગાય છે. આ માફી એકબીજાને *મિચ્છામિ દુક્ક્ડં* કહીને માંગવામાં આવે છે. તેનો અર્થ એ રીતે થાય છે,"જાણતાં કે અજાણતાં, વિચારમાં, શબ્દ દ્વારા કે કોઈ ક્રિયા દ્વારા જો મેં તમને કોઈ પણ રીતે દુઃખ પહોંચાડ્યું હોય તો હું તમારી ક્ષમા માંગુ છું". તેનો શબ્દશઃ અર્થ થાય છે "મારાં બધાં અનિષ્ટ નિરર્થક થાય". વાક્યમાં મિથ્યાનો અર્થ નિરર્થક બનવું, મે એટલે મારું અને દુષ્કૃતમનો અર્થ ખરાબ કાર્યો છે. આમ આ વાક્ય ક્ષમાપના માટે કરવામાં આવે છે જેમાં બોલનાર વ્યક્તિ સામેવાળા પાસે પોતે કરેલા કોઈ દુર્વ્યવહાર કે ખોટા કર્મોને ક્ષમા કરવાની યાચના કરે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
જય જિનેન્દ્ર

***જય જિનેન્દ્ર***એ સમગ્ર જૈન સમાજ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી એક સંબોધન પ્રયોગ છે . આ શબ્દ પ્રયોગ ત્રણ શબ્દો મળીને બનેલ છે, જય-જિન-ઈન્દ્ર, જેનો અર્થ છે "તે કે જેણે આંતરિક અને બાહ્ય એવા સર્વ શત્રુઓને હણ્યા છે તેનો જયકાર હોય". 

આ શબ્દ તેનો પ્રયોગ *જિન* શબ્દ પરથી મેળવે છે જેનો અર્થ છે માનવ દ્વારા મેળવાતા આત્મીક ઉત્થાનનું સૌથી ઉચ્ચતમ સ્થાન.આ જૈન આધ્યાત્મનો પાયો છે જે આંતરીક આનંદ (પરમાનંદ)ને પ્રતિબિંબિત કરે છે 

## બાહ્ય કડીઓ
*જૈન વિશ્વ: જૈનત્વ વૈશ્વીક સ્ત્રોત કેંદ્ર
**જય જિનેન્દ્ર* કહેવાના ત્રણ કારણો
રામગઢ (તા. રાણાવાવ)

**રામગઢ (તા. રાણાવાવ)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. રામગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ચંદ્રશેખરેન્દ્ર સરસ્વતી

right|thumb|300px|જગત્ગુરુ ચન્દ્રશેખરેન્દ્ર સરસ્વતી કા સન ૧૯૩૩ કા છાયાચિત્ર
**જગદ્‌ગુરુ ચંદ્રશેખરેન્દ્ર સરસ્વતી શંકરાચાર્ય મહાસ્વામીગલ** (૨૦ મે, ૧૮૯૪ – ૮ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૪) કાંચી કામકોટિપીઠમના ૬૮મા જગદ્‌ગુરુ હતા. તેઓ *પરમાચાર્ય* અથવા *મહાપેરિયાવર* (અર્થાત્ "મહાન વડીલ") તરીકે જાણીતા હતા.

## બાહ્ય કડીઓ 
* Parmacharya Sri Chandrashekhar Saraswati - God in human form  (ડૉ સુબ્રહ્મણિયન સ્વામી) 

શ્રેણી:હિંદુ ગુરુ
શ્રેણી:શંકરાચાર્ય
શ્રેણી:૧૮૯૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૪માં મૃત્યુ
કઠોળ

thumb|right|ભાત ભાત ના કઠોળો
**કઠોળ** વિવિધ પ્રકારની વનસ્પતિનાં બીજ છે જે વાર્ષિક ઉપજ છે અને વિવિધ પ્રકારના અલગ દેખાવ અને કદ વાળા હોય છે. કઠોળ મનુષ્ય અને પશુઓના ખોરાક માટે વપરાય છે. કઠોળ ખોરાકમાં જરૂરી છે કારણ કે તેમાં પ્રોટીન અને એમીનો એસીડની માત્રા વધારે હોય છે. પાક ફેરબદલી તરીકે કઠોળને ખેતીની બે મોસમ વચ્ચે વાવવામાં આવે છે જેથી તેનાં મૂળમાં રહેલા (રાઈઝોબીયમ નામના) જીવાણું હવામાંના નાઇટ્રોજનનું પ્રોટીનમાં રૂપાંતર કરીને જમીન ફળદ્રુપ કરે છે.

ભારત વિશ્વમાં કઠોળનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક અને સૌથી મોટો ગ્રાહક પણ છે. કઠોળમાં તેના વજનના ૨૦થી ૨૫% પ્રોટીન હોય છે, જે ઘઉં કરતા લગભગ બમણું અને ચોખા કરતા ત્રણ ગણું છે. કઠોળમાં રહેલા પ્રોટીનનું પાચકત્વ પણ ખુબ ઊંચું હોય છે.

મગ, વાલ, અડદ, સોયાબીન વગેરે કઠોળના ઉદાહરણ છે.

શ્રેણી:કૃષિ
શ્રેણી:ખોરાક
દુધાળા (તા. જાફરાબાદ)

**દુધાળા (તા. જાફરાબાદ)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જાફરાબાદ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. દુધાળા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:જાફરાબાદ તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સતવીરા નેસ (તા. રાણાવાવ)

'''''' એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે. 

શ્રેણી:નેસ

શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મલ્લિકાર્જુન

**શ્રી મલ્લિકાર્જુન સ્વામી** એ ભારતના આંધ્ર પ્રદેશના શ્રી શૈલમમાં ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગમાંનું એક છે. આ સ્થાન ૫૧ શક્તિપીઠમાંનું એક છે અને તમિળ પરંપરામાં તે ૨૭૬ પાદલ પેત્ર સ્થાનમાંનુ એક ગણવામાં આવે છે. 

## કથા
જ્યારે ભગવાન શિવ અને પાર્વતીએ તેમના પુત્ર ગણેશ અને કાર્તિકેય કે મુરુગનના વિવાહ કરવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે પ્રથમ વિવાહ કોના થશે તેના પર વિવાદ થયો. ભગવાન શિવ એ એવો નિવેડો લાવ્યો કે જે પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરીને પહેલો પાછો આવશે તેના વિવાહ પ્રથમ થશે. મુરુગન પોતાના વાહન પર આરુઢ થઈ પ્રદક્ષિણા માટે નીકળી પડ્યાં. તેઓ પાછા આવે તે પહેલા શ્રી ગણેશે માતા પિતાની પ્રદક્ષિણા વિશ્વની પ્રદક્ષિણા સમાન છે તે શાસ્ત્રોક્તિ અનુસાર તેમની સાત વાર પ્રદક્ષિણા કરી લીધી. ભગવાન શિવ એ વિશ્વરૂપનની પુત્રીઓ રિદ્ધિ અને સિદઘીના વિવાહ શ્રી ગણેશ સાથે કરી આપ્યાં. મુરુગન પાછા આવીને આ વાતની જાણ થતાં ક્રોધે ભરાયા અને તેઓ તેઓ ક્રવુંજા નામના પર્વત પર કુમારબ્રહ્મચારીના નામે એકલા રહેવાં ચાલ્યાં ગયાં. પોતાના પિતાને મનાવવા માટે આવતાં જોઈને તેઓ અન્ય સ્થળે ચાલ્યાં ગયાં, પણ દેવોની વિનંતિથી તેઓ ત્યાં પાસે જ રોકાયા. જે સ્થળે શંકર અને પાર્વતી રોકાયા તે સ્થળ શ્રી શૈલમ તરીકે ઓળખાય છે. એમ કહેવાય છે કે દર અમાસે શંકર મુરુગનની મુલાકાતે આવે છે અને દર પુનમે પાર્વતી તેમને મળવા આવે છે.

આ મંદિરનું દ્વાર પૂર્વ દિશામાં છે. કેંદ્રીય મંડપમાં ઘણાં સ્તંભો છે અને તેમાં નાડિકેશ્વરની ખૂબ મોટી મૂર્તિ છે. મહા શિવરાત્રિ આ મંદિરનો સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ તહેવાર છે.

## પરિવહન 
* સૌથી નજીકનું હવાઈ મથક:  હૈદરાબાદ (૧૭૫ કિમી).
* સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન: મર્કાપુર રોડ ઓઁગોલે નાંદયાલ
* રસ્તા માર્ગે: હૈદરાબાદ-મહેબુબ નગર (રા. મા - ૭)- શ્રી શૈલમ મઁદિર / ઓંગોલે - મર્કાપુર - શ્રી શૈલમ મંદિર / ગુટી - નાન્દયાલ - આત્માકુર - શ્રી શૈલમ મંદિર.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* શ્રીશૈલમ મંદિર અધિકૃત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:મંદિરો
વાઘેર

**વાઘેર** એ ભારતના પશ્ચિમી રાજ્ય ગુજરાતના દ્વારકા વિસ્તારના ઓખામંડળ અને હાલારના દરિયા કિનારા આસપાસ વસવાટ કરતી એક જ્ઞાતિ છે. ઓખામંડળના વાઘેરો મુખ્યત્વે હિંદુ છે. જ્યારે હાલારમાં વસતા વાઘેરોમાં કેટલોક ભાગ મુસલમાન વાઘેરનો છે. 

## ઇતિહાસ અને મૂળ
કહેવાય છે કે તેઓ કચ્છમાંથી સ્થળાંતર કરી આ વિસ્તારમાં આવેલાં, અને તેઓના પૂર્વજ, ભુજના રાજપૂત, જામ હમીરજી જાડેજાએ એક ગરાસિયા કન્યા સાથે લગ્ન કરેલા. આ રીતે આ સમુદાયમાં ખાંટ જેવા ઘણાં રાજપૂત જૂથનો સમાવેશ થયાનું જણાય છે. એમ માની શકાય કે મુખ્યત્વે આ અર્થો સમુદાયના શૌર્યનાં ઘોતક છે.

## વર્તમાન સ્થિતિ
આ સમુદાય આજે પણ કચ્છી ભાષા બોલે છે અને અંતર્વિવાહી છે. તેઓમાં ઘણાં કુળો છે, મુખ્યત્વે જોઈએ તો, માણેક,વાઘા, કેર, સુમાણીયા, જામ, હાથલ, ભાથડ, બથિયા, ગોહિલ, પરમાર, ગડ, ગિગ્ગ્લા, માપાણી, ટિલાયત અને ભાયડ.  આ સમુદાયે સ્વકુળબાહ્ય લગ્ન કરવાની પ્રથા જાળવી રાખી છે. એટલે કે એક જ કુળમાં પરસ્પર લગ્ન થતા નથી. દ્વારકા વિસ્તારનો તે મુખ્યત્વે ખેતીની જમીન ધરાવતો સમુદાય છે. આ સમુદાય મુખ્યત્વે ખેતી કરે છે પણ ગુજરાતની અન્ય જ્ઞાતિઓની જેમ આ જ્ઞાતિએ પણ વ્યવસાય અને કામકાજની શોધમાં ભારતના અન્ય ભાગો અને વિદેશોમાં પણ સ્થળાંતર કરી વસવાટ કરેલો છે. તેઓ ધર્મે હિંદુ છે, પણ તેમાંના એક નાના ભાગે ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવી, આ સમુદાયથી અલગ પડી ‘મુસ્લિમ વાઘેર’ એવી ઓળખ મેળવી છે.

વાઘેરોમાં મૂળુ માણેક અને જોધો માણેક જાણીતા છે. ઈ. સ. ૧૮૧૬માં અંગ્રેજોએ ઓખામંડળ જીતીને ગાયકવાડને સોંપતાં વાઘેરોએ મૂળુ માણેક અને જોધા માણેકની સરદારી હેઠળ અંગ્રેજોને બહાદુરીભર્યું યુદ્ધ આપેલું. ભગવદ્‌ગોમંડળ અનુસાર અગાઉ કેટલાક વાઘેરો વહાણવટા અને ચાંચિયાગીરીનો ધંધો પણ કરતા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શિયાળબેટ (તા. જાફરાબાદ)

**શીયાલબેટ (તા. જાફરાબાદ)** કે **શિયાળબેટ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જાફરાબાદ તાલુકામાં આવેલ એક ટાપુ છે. તે તેના નૈસર્ગિક, પ્રા‍ચીન અને ઘાર્મિક સ્‍થળો માટે ઘણો જાણીતો છે. શિયાળબેટ ખાતે થાનવાવ, ચેલૈયાનો ખાંડણ‍િયો, ભેંસલાપીર, સવાઇ પીર, રામજી મંદિર, દરગાહ સહિત અનેક ધાર્મિક સ્‍થાનો આવેલા છે.

## વસ્તી 
આ ગામની વસ્તી મોટાભાગે માછીમારોની છે, જે લગભગ ૫,૦૯૬ જેટલી છે. ગામમાં સાક્ષરતા દર ૩૧.૦૨% અને જાતિ પ્રમાણ ૯૧૧ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જાફરાબાદ તાલુકો
શ્રેણી:ટાપુ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
જગદ્‌ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય

**જગદ્‌ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય** (અથવા માત્ર **જરાવિવિ**) (સંસ્કૃત: जगद्गुरुरामभद्राचार्यविकलाङ्गविश्वविद्यालयः, હિન્દી: जगद्गुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय), ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત માં સ્થિત એક ખાનગી વિશ્વવિદ્યાલય છે. આ ભારત અને વિશ્વમાં બહોળા વિકલાંગો માટે પ્રથમ વિશ્વવિદ્યાલય છે. તે જગદ્‌ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય દ્વારા ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૧ રોજ સ્થાપના હતો, અને *જગદ્‌ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ શિક્ષણ સંસ્થાન* નિર્દિષ્ટ એક ટ્રસ્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. વિશ્વવિદ્યાલય ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે એક વટહુકમમાં દ્વારા બનાવેલ હતો, કે જેમાં પછી ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા દ્વારા પસાર ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અધિનિયમ 32 (2001) તરીકે બનાવેલ હતો. આ કાયદો જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિશ્વવિદ્યાલય ઓફ આજીવન કુલાધિપતિ તરીકે નિમણૂક.

આ વિશ્વવિદ્યાલય સંસ્કૃત, હિન્દી, અંગ્રેજી, સમાજશાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન, લલિત કળા ખાસ શિક્ષણ, શિક્ષણ, ઐતિહાસિક, સંસ્કૃતિ અને પૂરાતત્વનો, કમ્પ્યુટર અને માહિતી સાયન્સિસ, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ, કાયદો, અર્થશાસ્ત્ર, અને પ્રોસ્થેટીક્સ અને ઓર્થોતિક્સ સહિત વિષયો ગ્રેજ્યુએટ, પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ-અને ડોક્ટરેટની ડિગ્રી ઓફર કરે છે. આ વિશ્વવિદ્યાલયમાં ૨૦૧૩ થી આયુર્વેદ અને તબીબી વિજ્ઞાન કોર્સ ઓફર શરૂ યોજના ધરાવે છે. પ્રવેશ વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓ ચાર પ્રકારો માટે પ્રતિબંધિત છે - જેઓ અંધ છે, અથવા સુનાવણી મુશ્કેલી છે, ચાલીને મુશ્કેલી પડતી, અથવા અમુક માનસિક બીમારી હોય, ભારત સરકાર ની વિકલાંગતા અધિનિયમ (૧૯૯૫) માં વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. ૨૦૧૧ જાન્યુઆરી રાખવામાં ત્રીજા દીક્ષાન્ત માં, ૩૮૮ વિદ્યાર્થીઓ ડિગ્રીઓ આપવામાં આવી હતી. કેમ્પસમાં વર્ગખંડો, હોસ્ટેલ, પ્રયોગશાળા, વગેરે જેમ કે બધા સુવિધા વિકલાંગ કરવા માટે સુલભ અને સ્વીકારવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ
વિધાન સભા

**વિધાન સભા** એટલે રાજ્યનું સંચાલન કરવા માટે ચૂંટણી દ્વારા ચૂંટાયેલા સભ્યોની સભા. વિધાન સભાના સભ્યોને ધારાસભ્ય અથવા વિધાનસભ્ય કહે છે.

## સંખ્યા 
ભારતમા વિધાન સભાની કુલ બેઠકો ૪,૧૨૧ છે. જેમાંથી સૌથી વધુ ઉત્તર પ્રદેશમાં ૪૦૩ છે. ગુજરાતમાં કુલ બેઠકોની સંખ્યા ૧૮૨ છે.

## યાદી 
## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાત વિધાનસભા
* લોક સભા

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારત
હંગ્રી પેઢીના

**હંગ્રી પેઢીના** ( હંગરિયલિજમ -হাংির আনেদালন ) એક સાહિત્યિક આંદોલન છે. તેનો આરંભ મલય રાય ચૌધુરી દ્બારા ૧૯૬૧ના વર્ષમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

## અન્ય પ્રખ્યાત કવિઓ 
* **શક્તિ ચટ્ટોપાધ્યાય**
* **સમીર રાય ચૌધુરી**
* **દેબી રાય**
* **સુબિમલ બસક**
* **ફાલ્ગુની રાય**
* **ઉત્પલકુમાર બસુ**
* **પ્રદીપ ચૌધુરી**
* **બાસુદેબ દાસગુપ્તા**
* **ત્રિદિબ મિત્રા**
* **અનિલ ક્રનજાઇ**
* **સન્દીપન ચટ્ટોપાધ્યાય**
* **બિનય મજુમદાર**
* **સુભાષ ઘોષ**
* **સુબો આચારયા**
* **શૅલેષ્બર ઘોષ**
* **રબીન્દ્ર ગુહા**

## સૂત્ર 
* **હંગ્રી, શ્રુતી એવમ શાસ્ત્રાવિરોધી આન્દોલન** ( ડ. ઉત્તમ દાશ, કોલકાતા વિશ્વવિદ્યાલય, કોલકાતા, ૧૯૮૬ )
* **હંગ્રી આન્દોલન એવમ મલય રાયચૌધુરીની કવિતા** ( ડ. વિષ્નુચ્ન્દ્ર દે, આસામ વિશ્વવિદ્યાલય, ષિલચર, ૨૦૦૭ )
* **હંગ્રી આન્દોલન એવમ પ્રતિષ્ઠનવિરોધીતા** ( ડ. સ્વાતી બેનરજિ, રબીન્દ્ર ભારતી વિશ્વવિદ્યાલય, કોલકાતા, ૨૦૦૭ )
* **હંગ્રી મેનિફેસટો** ( સમ્પાદકઃ એબાદુલ હક, આબાર એસેછિ ફિરે પ્રકાશન, મુરશિદાબાદ, પોશ્ચિમબમ્ગો, ૨૦૦૭ )

## બાહ્ય ક્ડી 
* [ટાઇમ સામયિક ( નવમ્બર ૨૦, ૧૯૬૪ )
* http://www.kaurab.com/english/bengali_poetry/Hungry-Generation કવિયોં ની ફોટો
* મલય રાય ચૌધુરી ની મુલાકાત 
* અલેન ગિન્સબરગ એવમ હંગ્રી પેઢીના
* બિટ કવિયોં ની પત્ર

શ્રેણી:બાંગલા સાહિત્ય
શ્રેણી:કવિતા
ઝાકીર હુસૈન ‍‍(રાજકારણી)

**ઝાકીર હુસૈન ખાન**  (૮ ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૭ - ૩ મે ૧૯૬૯) ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી અને રાજકારણી હતા. તેઓ ૧૩ મે ૧૯૬૭ થી ૩ મે ૧૯૬૯ (તેમના અવસાન સુધી)ના સમયગાળા દરમિયાન ભારતના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્યરત રહ્યા હતા.

તેઓ ૧૯૫૭ થી ૧૯૬૨ દરમિયાન બિહારના ગવર્નર અને ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદે રહ્યા હતા. તેઓ જામીયા મિલિયા ઇસ્લામિયાના સહસ્થાપક હતા અને ૧૯૨૮થી તેના વાઇસ-ચાન્સેલર પણ હતા. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ જામીયામાં ભારતની સ્વતંત્રતાની ચળવળે જોર પકડ્યું હતું. ૧૯૬૩માં તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## છબીઓ 

File:President Zakir Husain 1998 stamp of India.jpg|ઝાકીર હુસૈન, ૧૯૯૮ની ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર
File:Building 18 jamia.JPG|જામીયા મિલિયા ઇસ્લામિયા ખાતે ઝાકીર હુસૈનનો મકબરો
File:Building 23 jamia.JPG|કબર
File:Building 19 jamia.JPG|ઝાકીર હુસૈન અને તેમની પત્નિ શાહ જહાં બેગમના મકબરાની અંદરનો દેખાવ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રપતિ
શ્રેણી:૧૯૬૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૭માં જન્મ
ઝીંઝકા (તા. રાજુલા)

**ઝીંઝકા (તા. રાજુલા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા રાજુલા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. ઝીંઝકા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજુલા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઝરેર (વનસ્પતિ)

thumb|left| ઝરેર *Melilotus officinalis*

**ઝરેર** (અંગ્રેજી:Melilotus officinalis) એ એક વનસ્પતિ છે. યુરોપ, અમેરીકામાં ઢોરના ચારા તરીકે વપરાતી આ વનસ્પતિની ખેતી પણ કરવામાં આવે છે.

ઝરેરનો છોડ નાનો આઠ થી દસ ઈંચ જેટલી ઊંચાઈ ધરાવતો હોય છે. અત્યંત નાજુક જણાતા આ છોડ પર સુંદર પીળાં ફૂલો બેસે છે. આ ફૂલો ત્રણ ઈંચ જેટલા લાંબા, નળાકાર પુષ્પ વિન્યાસ પર બારીક બુટ્ટાની જેમ ગોઠવાયેલા હોય છે. તેનાં પાંદડાં ત્રિપર્ણી, પર્ણીકા સહેજ લંબગોળ તથા આરાવતૂ કિનાર વાળી હોય છે.

શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎
શિરિષ પંચાલ

**શિરિષ જગજીવનદાસ પંચાલ** (જન્મ: ૭ માર્ચ ૧૯૪૩) ગુજરાતી ભાષાના વિવેચક અને સંપાદક છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ વડોદરામાં થયો હતો. ૧૯૫૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૬૪માં મ.સ. યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. કર્યા બાદ તેમણે ૧૯૬૬માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી એ જ વિષયમાં એમ.એ. અને ૧૯૮૦માં પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૫ થી ૧૯૬૭ સુધી બીલીમોરાની કૉલેજમાં અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૮૦ સુધી પાદરાની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૦ થી તેઓ મ.સ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા છે.

## સર્જન 
ડૉ. સુમન શાહ સંપાદિત સાહિત્યસ્વરૂપ પરિચય શ્રેણી અંતર્ગત *નવલકથા* (૧૯૮૪) પર તેમણે લઘુપ્રબંધ લખ્યો હતો. *કાવ્યવિવેચનની સમસ્યાઓ* (૧૯૮૫) એમનો શોધનિબંધ છે. *વૈદેહી* (૧૯૮૮) એમની નવલકથા છે. *જરા મોટેથી* (૧૯૮૮) એમનો નિબંધસંગ્રહો છે. આ ઉપરાંત એમણે સુરેશ જોષીની વાર્તાઓનું સંપાદન *માનીતીઅણમાનીતી* (૧૯૮૨)માં સુરેશ જોષીના નિબંધોનું સંપાદન *ભાવયામિ* (૧૯૮૪)માં કર્યું છે. *રૂપરચનાથી વિઘટન* (૧૯૮૬) આધુનિકતાની વિભાવનાને નવેસરથી તપાસતો વિવેચનગ્રંથ છે.

## સન્માન 
૨૦૦૯માં *વાત આપણા વિવેચનની* માટે તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, જેનો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૩માં જન્મ
ધીરુ પરીખ

**ધીરુભાઈ ઈશ્વરલાલ પરીખ** (૩૧ ઓગસ્ટ ૧૯૩૩ – ૯ મે ૨૦૨૧ની પદવીઓ મેળવી હતી. ૧૯૫૫ થી તેઓ સી. યુ.શાહ કૉલેજમાં અધ્યાપક અને ૧૯૬૭ થી ૧૯૬૯ સુધી એસ.એન.ડી.ટી. વિમેન્સ યુનિવર્સિટી સાથે સંલગ્ન રહ્યા હતા. વઢવાણની મહિલા આર્ટસ કૉલેજમાં તેઓ આચાર્ય રહ્યા હતા અને પછી થી ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ભાષાસાહિત્ય ભવનમાં ગુજરાતી વિભાગના અધ્યક્ષ પદે રહ્યા. તેઓ ગુજરાતી કવિતાના દ્વૈમાસિક ‘કવિલોક’ના તંત્રી હતા.

૧૯૭૧માં તેમને કુમાર ચંદ્રક એનાયત થયો હતો.

## સર્જન 
એમની પ્રથમ કૃતિ ૧૯૫૧માં પ્રગટ થયેલી વાર્તા ‘પહેલું રુદન’ છે. વાર્તાસંગ્રહ ‘કંટકની ખુશબો’ (૧૯૬૪)માં બાવીસ વાર્તાઓ છે. કાવ્યસંગ્રહ ‘ઉઘાડ’ (૧૯૭૯)ની કવિતામાં પંખી કે વૃક્ષનાં ભાવપ્રતીકો છે. એમની કવિત્વશક્તિ પરંપરિત માત્રામંડળ છંદની રચનાઓમાં વિશેષ નીખરી રહે છે. સંગ્રહની લગભઘ બધી રચનાઓમાં કલ્પન દ્વારા નહીં પણ કથન દ્વારા અર્થની ગતિ એક સ્તરે થતી અનુભવાય છે. સંગ્રહમાં થોડાંક ગદ્યકાવ્યો પણ છે, જેમાં આધુનિક મનુષ્યે સાચો ચહેરો ખોઈ નાખ્યો છે એ વાત કરતી રચના ‘માણસને ઊગતી નથી ડાળીઓ’ ઉલ્લેખનીય છે. ‘અંગ પચીસી’ (૧૯૮૨)માં છપ્પાશૈલીનાં પચીસ કટાક્ષકાવ્યો છે. છપ્પાની મધ્યકાલીન પરંપરાનો સ્વીકાર કરીને કવિએ ‘આચાર્ય અંગ’, ‘અધ્યાપક અંગ’, ‘વિદ્યાર્થી અંગ’ વગેરે પર નર્મમર્મપૂર્ણ છપ્પા રચ્યાં છે. ‘આગિયા’ (૧૯૮૨) એમનો હાઈકુસંગ્રહ છે.

ગુજરાતી ગ્રંથાકાર શ્રેણી અંતર્ગત એમણે ‘રાજેન્દ્ર શાહ’ (૧૯૭૭) પુસ્તક લખ્યું છે. ‘રાસયુગમાં પ્રકૃતિનિરૂપણ’ (૧૯૭૮) એમનો શોધપ્રબંધ છે. ‘અત્રત્ય તત્રત્ય’ (૧૯૭૮)માં ગુજરાતી કવિઓની સાથે સી. કે. લૂઈ અને ઑડેન જેવા અંગ્રેજી કવિઓ, પાબ્લો નેરુદા જેવા ચીલી કવિ, મોન્તાલે જેવા ઈટાલિયન કવિ તથા યેવતુશેન્કો જેવા રશિયન કવિ વિશેના પરિચયલેખો છે. ‘નરસિંહ મહેતા’ (૧૯૮૧)માં નરસિંહના જીવનકવનનું વિસ્તૃત અવલોકન છે. ‘ક્ષરાક્ષર’ (૧૯૮૨)માં એમણે દયારામ, દલપતરામ, નર્મદથી માંડી પ્રિયકાંત મણિયાર, જગદીશ જોષી, મણિલાલ દેસાઈ સુધીના દિવંગત ગુજરાતી કવિઓનાં જીવનકવનનો મિતાક્ષરી પરિચય કરાવ્યો છે. ‘સમકાલીન કવિઓ’ (૧૯૮૩)માં લાભશંકર ઠાકર, સિતાંશુ યશશ્વન્દ્ર, રાજેન્દ્ર શુક્લ, રાવજી પટેલ, આદિલ મન્સુરી વગેરે આધુનિક કવિઓની કવિતાને મૂલવી છે. ‘તુલનાત્મક સાહિત્ય’ (૧૯૮૪)માં સાહિત્ય-અભ્યાસી તુલના, ભૂમિકાનો ઇતિહાસ અને પરિચય છે. ‘ઉભયાન્વય’ (૧૯૮૬)માં વિવેચનલેખો છે. ‘કાળમાં કોર્યાં નામ’ (૧૯૭૭)માં કાવાબાતા, ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર, ચાર્લ્સ ડિકન્સ, દલપતરામ, પૂ. મોટા જેવા મહાનુભાવોનાં પ્રેરક ચરિત્રો આલેખાયાં છે.

'નિષ્કુળાનંદ પદાવલી' (૧૯૮૧), ‘સાત મહાકાવ્યો’ (૧૯૮૩), ‘પંચ મહાકાવ્યો’ (૧૯૮૪) અને ‘ટી. એસ. એલિયટ’ (૧૯૮૯) એમના સંપાદનગ્રંથો છે.

'તુલનાત્મક સાહિત્ય (૧૯૮૪) ' એ ધીરુ પરીખનો ગ્રંથ છે. અહીં નવા વિષયને લગતી સામગ્રી ગુજરાતીમાં ઉપલબ્ધ થાય અને વિષયને સહાય અને પ્રોત્સાહન મળે એનો ખ્યાલ મુખ્યત્વે રાખવામાં આવ્યો છે. તુલનાત્મક સાહિત્યની અર્થચર્ચા અને સ્વરૂપચર્ચાથી માંડી સાદ્દશ્ય, પરંપરા, અનુવાદ, પુરાણસંદર્ભ વગેરે પાસાંઓનો સદ્દષ્ટાંત સ્પર્શ કરવામાં આવ્યો છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૨૦૨૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
જયમલ્લ પરમાર

**જયમલ્લ પ્રાગજીભાઈ પરમાર** (૬ નવેમ્બર ૧૯૧૦ ― ૧૨ જૂન ૧૯૯૧) ગુજરાતી નવલકથાકાર, નાટ્યલેખક, બાળસાહિત્યકાર હતા.

## જીવન
જન્મ વાંકાનેરમાં. ધોરણ છ પછી દક્ષિણામૂર્તિ, કાશિ વિદ્યાપીઠ અને ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં અભ્યાસ. સત્યાગ્રહ દરમિયાન કરેલ સંકલ્પ 
અનુસાર પરીક્ષા ન આપી પ્રમાણપત્રો ન મેળવ્યાં. ૧૯૩૩ થી ૧૯૪૨ દરમિયાન સત્યાગ્રહ અંગે અવારનવાર જેલવાસ. ૧૯૩૯ થી ૧૯૪૨ સુધી ઝવેરચંદ મેઘાણી સાથે ‘ફૂલછાબ’ સાપ્તાહિકના સહતંત્રી. નિરંજન વર્મા સાથે વિવિધ રચનાત્મક 
પ્રવૃત્તિ. ૧૯૫૦ થી ૧૯૫૬ સુધી ‘ફૂલછાબ’ દૈનિક, ૧૯૬૦ થી ૧૯૬૫ સુધી ‘કલ્યાણયાત્રા’ અને ૧૯૬૭ થી અદ્યપર્યંત ‘ઊર્મિ નવરચના’ ના તંત્રી. ૧૯૭૫ થી ૧૯૭૭ સુધી સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના અનુસ્નાતક ગુજરાતી વિભાગમાં લોકસાહિત્યનું 
અધ્યાપન.

## સર્જન
એમણે નિરંજન વર્મા સાથેના સહિયારા લેખન દ્વારા, આઝાદી અને રાષ્ટ્રોત્થાનના વિષયવસ્તુવાળી ‘ખંડિત કલેવરો’ (૧૯૪૨), ‘અણખૂટ ધારા’ (૧૯૪૫), ‘કદમ કદમ બઢાયે જા’ (૧૯૪૬) જેવી નવલકથાઓ; ‘લોકકથા ગ્રંથાવલિ’- ૧, ૨, ૩ 
(૧૯૪૪, ૧૯૪૫, ૧૯૪૫)માં પ્રકાશિત કાઠિયાવાડ, ગૌડબંગાળ, બુંદેલખંડ, પંજાબ, રાજસ્થાન ઇત્યાદિની લોકવાર્તાઓ તથા ‘દોલતપરી’, ‘સોનાપદમણી’, ‘નાગકુમારી’, ‘ગંડુરાજા’, ‘પાકો પંડિત’, ‘નીલમણિ’, ‘ફૂલવંતી’ જેવી બાળવાર્તાઓ 
આપી છે. પક્ષીપરિચય ગ્રંથાવલિ (૧૯૪૫)માંની, વિવિધ વર્ગની પક્ષીઓની રસપ્રદ માહિતી આપતી એમની પુસ્તિકાઓ ‘આગણાંના શણગાર’, ‘ઊડતા ભંગી’, ‘વગડામાં વસનારાં’, ‘કંઠે સોહામણાં’ અને ‘પ્રેમી પંખીડા’ નોંધપાત્ર છે. 
‘કાઠિયાવાડના ઘડવૈયા’ (૧૯૪૧), ‘જીવનશિલ્પીઓ’ (૧૯૪૧), ‘આચાર્ય પ્રફુલ્લચંદ્ર રૉય’ (૧૯૪૫), ‘શાહ નવાઝની સંગાથે’ (૧૯૪૬), ‘સુભાષના સેનાનીઓ’ (૧૯૪૬) અને ‘ઝવેરચંદ મેઘાણી’ (૧૯૪૭) એમની જીવનચરિત્રોની પુસ્તિકાઓ છે. 
‘સાંબેલાં’ (૧૯૪૨) અને ‘અમથીડોશીની અવળવાણી’ (૧૯૪૬)માં વ્યંગચિત્રો છે. ‘ગગનને ગોખે’ (૧૯૪૪) અને ‘આકાશપોથી’ (૧૯૫૦) એમની વિજ્ઞાનવિષયક પુસ્તિકાઓ છે. આ ઉપરાંત એમણે નિરંજન વર્મા સાથે જ ‘સરહદ પાર સુભાષ’ 
(૧૯૪૩) નામનો અનુવાદ આપ્યો છે.

સહલેખકના અવસાન પછી એમણે લખેલાં ત્રિઅંકી નાટક ‘ભૂદાન’ (૧૯૫૫), એક-અંકી નાટક ‘ઉકરડાના ફૂલ’ (૧૯૫૬), ‘આપણી લોકસંસ્કૃતિ’ (૧૯૫૭), ‘આપણાં લોકનૃત્યો’ (૧૯૫૭), ‘ધરતીની અમીરાત’ (૧૯૭૧), ‘લોકસાહિત્ય અને સંસ્કૃતિ’ (૧૯૭૭), ‘લોકવાર્તાની રસલ્હાણ’ :  ૧-૨ (૧૯૮૨), ‘જીવે ઘોડાં જીવે ઘોડાં’ (૧૯૮૩) તેમ જ બાળકો માટેની ‘શેખચલ્લી ગ્રંથાવલિ’ (૧૯૫૫) અને ‘નશાબંધી ગ્રંથાવલિ’ (૧૯૫૯) ઉપરાંત હિંદીમાં લખેલાં ‘ખાંભી ઔર પાળિયા’ (૧૯૭૬) ઇત્યાદિ 
લોકસાહિત્ય, બાળસાહિત્ય તથા પ્રચારસાહિત્યનાં પુસ્તકો મળ્યાં છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૧માં મૃત્યુ
માકેમાકે (વામન ગ્રહ)

left|thumb|upright|હબલ ટેલિસ્કોપ દ્વારા દેખાયેલ માકેમાકે ગ્રહ

**માકેમાકે** (પ્રતીક: ),  પ્રાચીન વામનગ્રહ શ્રેણીનું નામ, નવા નામ અનુસાર  **(૧૩૬૪૭૨)&nbsp;માકેમાકે**, એ ત્રીજો સૌથી મોટો વામન ગ્રહોમાંનો એક છે  તે કીપર પટ્ટામાં (શાસ્ત્રીય કીપર બેલ્ટ)આવેલો  બે સૌથી મોટા પિંડ માં નો એક છે. આનો વ્યાસ પ્લુટો કરતાં ૩/૪ ગણો છે. અત્યાર સુધી માકેમાકેને કોઈ ઉપગ્રહ હોવાનું જણાયું નથી, આથી તે સૌથી મોટા કીપર બેલ્ટના પિંડોની ખાસ વિશેષતા છે. આના અત્યંત નીચા સરાસરી તાપમાન પરથે જણાય છે કે તેની સપાટી  મિથેન, ઈથેન અને શક્યત્ઃ નાયટ્રોજનના બરફ થી છવાયેલી છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
મિથેન

**મિથેન**  એ એક રાસાયણિક સંયોજન છે  જેનું રાસાયણીક સૂત્ર CH4 છે. આ એક સૌથી સરળ અલ્કેન છે, અને પ્રાકૃતિક વાયુનો પ્રમુખ ઘટક છે.  મિથેનનો બંધ કોણ ૧૦૯.૫ અંશ  (cos-1(-1/3)) છે.  ઓક્સિજનની હાજરીમાં મિથેનને બાળતા કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને પાણી છૂટા પડે છે. અન્ય વાયુઓની સરખામણેઐ મિથેનની બહુતાયત  આને એક આકર્ષક ઈંધણ બનાવે છે.  જોકે સામાન્ય ઉષ્ણતામાન અને દબાણે મિથેન વાયુ સ્વરૂપે હોવાથી તેનું અવાગમન જોખમી બની જાય છે. સામાન્ય રીતે મોટા પ્રમાણમાં આનું વહન તેના પ્રાકૃતિક સ્વરુપમાં પાઈપલાઈન દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેને ટંકીઓમાં ભરીને પ્રવાહી સ્વરૂપે પણ મોકલાય છે. અમુક દેશોમાં ખટારામાં પણ આને મોકલાય છે.   

૧૭૭૬ અને ૧૭૭૮ની વચ્ચે ઍલેસેન્ડ્રો વોલ્ટા  મેગિઓર તળાવના કળણના વાયુની શોધ કરતાં દ્વારા મિથેનને શોધીને છૂટું પડાયું હતું. 

વાતાવરણીય મિથેન એક અસરકારક  હરિત ગૃહ વાયુ છે. કાર્બન ડાયોક્સાઈડની સરખામણીએ આ માં અનેક ગણી (૨૦ વર્ષની સરાસરી ) ૭૨ જેટલી  અને ૨૫ (૧૦૦ વર્ષની સરાસરી)વૈશ્વીક ગરમી તીવ્રતા છે.  આનો એકંદર જીવન કાળ ૧૦ વર્ષનો હોય છે, અને આનો નાશ પ્રાયઃ વાતાવરણનઅ  હાયડ્રોક્સિલ અંશાણુના સાથેની રાસાયણિક ક્રિયાને લીધે થાય છે જેને પરિણામે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને પાણી બને છે.  

ઓઝોન થરના સ્ખલનમાં પણ મિથેન ની અસર થાય છે.

પૃથ્વીના વાતાવરણમાં  મોલ ફ્રેક્શન ગણતરી અનુસાર મિથેનનું પ્રમાણ ૧૯૯૮માં ૧૭૪૫ nmol/mol (ભાગ પ્રતિ ૧૦ કરોડ) કે જે ૧૭૫૦માં ૭૦૦ nmol/mol હતું. ૧૯૯૮ પછી આ પ્રમાણ મોટે ભાગે સમાન રહ્યું હતું ૨૦૦૮માં અપ્રમાણ ૧૮૦૦ nmol/mol હતું. ૨૦૧૦માં આર્કટિક ક્ષેત્રમાં આ પ્રમાણ ૧૮૫૦ nmol/molનોંધાયું હતું, વૈજ્ઞાનિકો અનુસાર આ પ્રમાણ પૃથ્વી પરના છેલ્લાં ૪૦૦,૦૦૦ વર્ષોમાં સૌથી વધુ છે . ઐતિહાસિક રીતે પૃથ્વી પર મિથેનનું પ્રમાણ હિમયુગમાં   ૩૦૦ થી ૪૦૦ nmol/mol જેટલું અને હૂંફાળા યુગ માં ૬૦૦ થી ૯૦૦ જેટલું રહ્યું છે.

આ ઉપરાત ઘણાં વિપુલ (પણ અજ્ઞાત) પ્રમાણમાં દરિયાના પટમાં આવેલા  મિથેન ક્લેથરેટમાં તે મળી આવે છે. આ સિવાય પૃથ્વીના હાર્દમાં ઘણા પ્રમાણમાં એમોનિયા છે. જીવાણુ દ્વારા બિન ઓક્સિકારક શ્વસન કરતી વેળાએ મોટા પ્રમાણમાં મિથેન ઉત્સર્જીત થાય છે. આ સિવાય ઊંદી ફાટ વાળા કળણ જ્વાળામુખો, ઢોર ઢાંખરને લાગતા કાર્યો આદિને કારણે મિથેન મુક્ત થાય છે.
## સંદર્ભ
ઈથેન

**ઈથેન ** એક રાસાયણીક સંયોજન છે જેનું રાસાયણીક સૂત્ર  C2H6 છે. બે કાર્બન ધરાવતું આ એકમાત્ર આલ્કેન અર્થાત એલિફેટિક હાઇડ્રોકાર્બન છે. વાતાવરણના સામાન્ય તાપ અને ઉષ્ણતામાને આ વાયુ રંગ અને ગંધ રહિત વાયુ છે. ઈથેનને મોટા પ્રમાણમાં પ્રાકૃતિક ગેસમાંથી અને પેટ્રોલિયમ તેલના શુદ્ધિકરણની આડ પેદાશ તરીકે છૂટો પાડવામાં આવે છે. આનો મુખ્ય ઉપયોગ ઈથિલીનના ઉત્પાદનમાં પૂરક રસાયણ તરીકે છે.

શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
જસત

**જસત** (સ્પેલ્ટર) (જેનો અર્થ જસતની મિશ્ર ધાતુ પણ હોય છે), એ એક રાસાયણિક ધાતુ મૂળ તત્વ છે. આની રાસયણીક સંજ્ઞા **Zn** છે અને અણુ ક્રમાંક ૩૦ છે. આવર્તન કોઠાના ૧૨ના જૂથનું આ પ્રથમ તત્વ છે. જસત અમુક હદે રાસાયણીક દ્રષ્ટિએ મેગ્નેશિયમ ની સમાન છે કેમકે તેમનો બંધનાક +૨ છે. જસત એ પૃથ્વી પર મળી આવતું ૨૪ સૌથી વિપુલપ્રમાણમાં મળી ધરાવતું તત્વ છે. અને તેના પાંચ સ્થિર બહુરૂપો છે. સૌથી વધુ પ્રમાણમાઁ પયોગમાઁ લેવાતું જસત ખનિજ સ્ફાલેરાઇટ અને જિઁક સલ્ફાઈડ છે. વાપરી શકાતો એવો સૌથી મોટો જથ્થો ઓસ્ટ્રેલિયા ૢ એશિયા અને યુનાયટેડ સ્ટેટ્સ માં મળી આવે છે. 

પિત્તળ કે જે તાંબા અને જસતની મિશ્ર ધાતુ છે તેનો ઉપયોગ ઈ. પૂ ૧૦ થી થતો આવ્યો છે. ૧૩મી સદી સુધીના સમયમાં શુદ્ધ જસત નું ઉત્પાદન થતું ન હતું. ૧૬મી સદી સુધી આ ધાતુ યુરોપમાં પણ અજ્ઞાત હતી. કિમિયાગાર કે અલ્કેમીસ્ટ લોકો જસતને હવામાં બાળીને "તત્વચિંતકના રૂ" કે "સફેદ હિમ" તરીકે ઓળખાતો પદાર્થ બનાવતા. 

આ ધાતુનું અંગ્રેજી નામકરણ મોટે ભાગે પૅરાસીલસ નામના કિમિયાગારે જર્મન શબ્દ *Zinke* પરથી પાડ્યું. શુદ્ધ જસત ધાતુની શોધનું માન ૧૭૪૯ માં જર્મન રસાયણ શાસ્ત્રી ઍંડ્રીસ સીગીસમંડ મૅરગ્રાફને મળ્યું છે. ૧૮૦૦ સુધી લ્યુગી ગલવાની અને ઍલેસેંડ્રો વોલ્ટાએ આ ધાતુની વિદ્યુત રાસાયણીક ગુણધર્મો શોધી કાઢ્યાં હતાં. કાટથી બચાવવા મટે લોખંડના પતરા પર ઢોળ ચઢાવવો એ જસતનો મુખ્ય ઉપયોગ છે. જસતનો અન્ય ઉપયોગ છે જસત-કાર્બન બેટરી અને મિશ્ર ધાતુઓ જેમકે પિત્તળ. જસતના ઘણા રાસાયણિક મિશ્રણો સામાન્ય રીતે વપતાતા હોય છે જેમ કે ઝિંક કાર્બોનેટ અને ઝિંક ગ્લુકોનેટ (આહાર પૂરક ઉમેરાઓ), ઝિંક ક્લોરાઈડ (ડીઓડરંટમાં), ઝિંક પાયરિથીઓન (ખોડા રોધક શૅમ્પુઓમાં), ઝિંક સલ્ફાઈડ (ચમકત પેંઇંટમાં), અને ઝિંક મિથાઇલ અથવા ઝિંક ડાયથાઈલ જૈવિક પ્રયોગ શાળાઓમાં.

જસત એ જૈવિક અને લોક આરોગ્ય માટે એક અત્યંત મહત્ત્વ ધરાવતું સૂક્ષ્મ જરૂરી ક્ષાર છે. જસતની ઉણપ વિકાસશીલ દેશોમાં લગભગ ૨૦ લાખ લોકોને પ્રભાવિત કરે છે અને તે ઘણાં રોગોનું કારણ પણ હોય છે. બાળકોમાં જસતની ઉણપથી અવિકસિત પણું, જાતીય પાકટતા મોડી આવવી , ચેપ લાગવાની શક્યતામાં વધારો, અને ડાયરિયા, આદિને કારણે દર વર્ષે ૮ લાખ જ્ટલા બાળકો મૃત્યુ પામે છે. જૈવિક વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં ઉત્તેજના કેંદ્રોમાં ઉત્પન્ન થતાં ઉત્પ્રેરકોમાં જસતના અણુ જોવા મળે છે જેમકે માણસોમાં આલ્કોહોલ ડીહાડ્રોજીનેસ. વધુ પ્રમાણમાં જસતનું સેવન કરતાં સ્નાયુઓનું અસંયોજન, આળસ અને તાંબાની ઉણપ જેવા પરિણામો આવી શકે છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
નાનુડી (તા. ખાંભા)

**નાનુડી (તા. ખાંભા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ખાંભા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. નાનુડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:ખાંભા તાલુકો
નિકલ

**નિકલ** એક રાસાયણીક તત્વ છે જેની રાસાયણીક સંજ્ઞા **Ni** અને અણુ ક્રમાંક ૨૮ છે. આ એક ચાંદી જેવી ચળકતી સફેદ ધાતુ છે જેમાં હલકી સોનેરી ઝાંય હોય છે. આ ધાતુ સખત અને પ્રસરણશીલ હોય છે. શુદ્ધ નિકલ રાસયણીક દ્રષ્ટીએ સક્રિય ધતુ છે. જોકે આ ધાતુના મોટા ટુકડાઓ સામાન્ય વાતાવરણમાં તેની સપાટી પર જામી જતા ઑક્સાઈડના થર ને હવા વગેરેની રાસાયણીક પ્રક્રિયાને કારણે સલામત રહે છે. ઓક્સિજન સાથે નિકલની સક્રિયતાનું  પ્રમાણ  નહીવત હોય છે કેમકે પૃથ્વીની સપાટી પર નિકલ અલ્પ માત્રામાં ઉપલબ્ધ છે. પૃથ્વીના અંતરાળમાં તે મોટા નિકલ લોહ મેટિઓરાઈટમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે હવા વગેરે દ્વારા થતાં ઓક્સિડેશનથી સુરક્ષિત હોય છે. આવા નિકલને નેટીવ નિકલ કહે છે.  તે પ્રાયઃ ખનિજમાં લોખંડ સાથે મળે છે. લોખંડ સાથે આ ધાતુની ઉત્પતિ પણ સુપરનોવાના ન્યુક્લિઓસિંથેસિસની અંતિમ પેદાશ માનવામાં આવે છે. પૃથ્વીનો કેન્દ્ર ભાગ કે ગર્ભ લોહ-નિકલનો બનેલો હોવાનું મનાય છે.
 
નિકલનો ઉપયોગ (પ્રાકૃતિક નિકલ -લોહ ખનિજમાંથી) ઈ.પૂ. ૩૫૦૦ સુધી થતો હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. ૧૭૫૧માં એક્સેલ ફ્રેડરિક ક્રોન્સટેન્ડ દ્વારા સૌપ્રથમ વખત એક રાસાયણિક તત્વ તરીકે નિકલને અલાયદું પાડવામાં આવ્યું હતું. આ વૈજ્ઞાનિકે આ ખનિજને તાંબાની ખનિજ સમજી લીધી હતી. આની સૌથી મહત્ત્વની ખનિજ લેટેરાઈટ છે તે સિવાય લિમોનાઈટ, ગાર્નિરાઈટ અને પેન્ટલેંડાઈટ પણ આની ખનિજો છે. આના મુખ્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્રો છે કેનેડાનું સડબરી ક્ષેત્ર અને રશિયાના નોરીલ્સ્ક અને ન્યુ કોલેડોનીયા. 

ઓરડાના સામાન્ય તાપમાને નિકલનું ઓક્સિડેશન ખૂબ ધીમી ગતિએ થાય છે  જેને કારણે તેને કાટ રોધક સમજાય છે. આવા ગુણ ધર્મને પરિણામે નિકલનો ઉપયોગ લોખંડ અને પિત્તળ જેવી વસ્તુઓ પર ઢોળ ચઢાવવા અને રાસાયણીક પ્રક્રિયાના ઉપકરણો બનાવવા અને ચળકાટ ધરાવતી મિશ્ર ધાતુઓ જેવીકે જર્મન સીલ્વર વગેરે બનાવવા માટે થાય છે. વિશ્વનો ૬% નિકલનો ઉપયોગ કાટ રોધક નિકલનો ઢોળ ચઢાવવા માટે થાય છે. એક સમયે નિકલ સિક્કાઓ બનાવવા વપરાતું પણ હાલમાં લોખંડનો ઉપયોગ થાય છે કેમકે અમુક લોકોની ચામડી નિકલ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોવાનું જણાયું છે. 

નિકલ એ ચાર તત્વોમાંનો એક છે જે ઓરડાના ઉષ્ણતામાને લોહચુંબકીય ગુણધર્મો ધરાવે છે. આંશિક ભાગે નિકલ પર આધારિત એલનિકો કાયમી ચુંબક લોખંડ આધારિત ચુંબક અને દુર્લભ-મૃદા ચુંબક વચ્ચેના સ્તરનું બળ ધરાવે છે. 

આધુનિક યુગમાં નિકલ તેના વડે બનતી મિશ્રધાતુના કારણે મહત્વનું છે. વિશ્વનો ૬૦% નિકલનો ઉપયોગ નિકલ પોલાદ ખાસ કરીને સ્ટેનલેસ સ્ટીલ બનાવવામાટે થાય છે. ઉત્પાદિત નિકલનો અન્ય ભાગ અન્ય સામાન્ય મિશ્રધાતુઓ અને અમુક નવા સુપર એલોય કે શ્રેષ્ઠ મિશ્રધાતુઓ બનાવવા માટે થાય છે. ૩% નિકલનો ઉપયોગ રાસાયણીક પદાર્થ બનાવવામાટે થાય છે.

નિકલના સંયોજનોના ઘણા ઔદ્યોગિક ઉપયોગ છે જેમકે રેની નિકલ હાયડ્રોજીનેશન માટે. અમુક જીવાણુઓ અને વનસ્પતિની કોષીકાઓના સક્રીય કેંદ્રમાં નિકલ હોય છે. આમ નિકલ તેમની માટે આવશ્યક તત્વ બની જાય છે.

## સંદર્ભ
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
મેંગેનિઝ

**મેંગેનિઝ** એ એક રાસાયણીક તત્વ છે, જેની રાસાયણીક સંજ્ઞા **Mn** છે. આનો અણુ ક્રમાંક ૨૫ છે. આ તત્વ પ્રકૃતિમાં મુક્ત સ્વરૂપે (પ્રાયઃ લોખંડ સાથે મિશ્ર) સ્વરૂપે અને અન્ય ઘણાં ખનિજોમાં મળી આવે છે . મુક્ત ધાતુ સ્વરૂપે મેંગેનિઝ ઘણું ઔદ્યોગિક મહત્ત્વ ધરાવે છે ખાસ કરીને સ્ટેનલેસ સ્ટીલ ના નિર્માણમાં. 

મેંગેનીઝ ફોસ્ફેટીંગ ન્નામની પ્રક્રીયાનો ઉપયોગ કરીને સ્ટીલને કાટ રોધી બનાવાય છે. મેંગેનીઝ પર થયેલા ઓક્સિડેશનની તીવ્રતાને આધારે તે જુદા જુદા રંગ ધરાવે છે. આને પરિણામે તેનો ઉપયોગ રંગોની બનાવટમાં રંગકણ તરીકે થાય છે. આલ્કલીના પરમેગ્નેટો અને આલ્કલાઈન મૃદા ધાતુઓ શક્તિશાળી ઓક્સિકારકો હોય છે.    
મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઈડ પ્રામાણભૂત આલ્કલાઈન એક ઉપયોગિક સૂકી બેટરી અને કોષના નિર્માણમાં કેથોડ (ઈલેક્ટ્રોન શોષક)તરીકે વપરાય છે.

મેંગેનિઝ(II) આયન ઉચ્ઘચ્ણા સ્તરના ઘણા જીવોના જૈવિક દ્રવ્યો કે પાચક રસોમાં સહ-કારક તરીકે કાર્ય કરે છે, જ્યાં સુપર ઓક્સાઈડોના મુક્ત કણોનું વિષનિતારણ જરૂરી હોય છે. આ તત્વ સર્વ જીવો માટે આંશિક ક્ષાર રૂપે જરૂરી છે.જો કોઈ સસ્તન પ્રાણીઓમાં મેંગેનિઝ પ્રાયઃ શ્વશન દ્વારા જો મોટા પ્રમાણમાં લેવામાં આવે તો તે વિષ બની શકે છે. જેને પરિણામે મગજ પર અસર થઈ શકે છે જે ઘણી વખત ઉપચાર રહિત હોય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
મેગ્નેશિયમ

**મેગ્નેશિયમ** એ રાસાયણિક તત્ત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Mg**, પરમાણુ ક્રમાંક ૧૨, અને સામાન્ય બંધનાંક +૨ છે. આ એક આલ્કલાઈન મૃદા ધાતુ છે અને પૃથ્વી પર સૌથી મોટા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ આઠમું તત્ત્વ છે. પૃથ્વીનું ૨% દળ મેગ્નેશિયમનું બનેલું છે, અને સમગ્ર વિશ્વમાં નવમું સૌથી વધુ ઉપલબ્ધ તત્ત્વ છે. 

મેગ્નેશિયમની બહુતાયતનું કારણ એમ મનાય છે કે તે સુપરનોવા તારાઓમાં કાર્બનના એક પરમાણુમાં (જે હિલિયમના ત્રણ કેંદ્રોથી બનેલો હોય છે) હિલિયમના ત્રણ અણુઓ ક્રમગત રીતે ઉમેરાતા તે સરળતાથી નિર્માણ પામે છે. મેગ્નેશિયમ આયન પાણીમાં અત્યંત દ્રાવ્ય હોવાને કારણે તે દરિયાના પાણીમાં ઓગળેલું ત્રીજું સૌથી મોટું તત્વ છે.

મેગ્નેશિયમએ માનવ શરીરમાં ૧૧મું સૌથી વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવતું દ્રવ્ય છે. આના આયનો દરેક જીવ કોષમાંથી જરૂરી છે. જ્યાં તે મહત્ત્વપૂર્ણ જૈવિક પોલીફોસ્ફેટ સંયોજનો જેવાકે એડિનોસીન ટ્રાય ફોસ્ફેટ, ડી.એન.એ. અને આર.એન.એ. આદિની રચનામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આમ હજારો ઉત્પ્રેરકો(ઉદ્દીપકો)ને કાર્ય કરવા માટે મેગ્નેશિયમની જરૂર હોય છે. મેગ્નેશિયમ દરેક ક્લોરોફીલના કેંદ્રમાં રહેલું ધાતુ તત્ત્વ છે. આથી દરેક ખાતરોમાં ઉમેરાતું તે સામાન્ય તત્ત્વ છે.  મેગ્નેશિયમના સંયોજનો વૈદકિય ક્ષેત્રમાં રેચક તરીકે એન્ટી એસિડ તરીકે વપરાય છે દા.ત. મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા. આ સિવાય ચેતાતંત્રની ઉત્તેજના અને રક્ત-વાહિનીઓની તાણ આદિમાં પણ ઉપયોગ થાય છે દા.ત. એક્લેમ્પશિયા.    
મેગ્નેશિયમના આયનો સ્વાદે તૂરા હોય છે અને હલકા પ્રમાણમાં મિનરલ પાણીમાં ઉમેરતા તે પાણીને પ્રાકૃતિક તૂરાશ આપે છે..

આ ધાતુ મુક્ત રીતે પૃથ્વી પર નથી મળતી કેમકે તે ઘણી સક્રીય છે. જોકે કૃત્રિમ મેગ્નેશિયમને ઓક્સાઈડની પાતળી સપાટીથી ઢાંકતા તે પરોક્ષીકરણ હેઠળ સક્રીયતા ઓછી કરે છે. મેગ્નેસિયમ સફેદ રંગની જ્યોત સાથે બળે છે, જેના લીધે તે છમકારા મારતો જ્વાળા પદાર્થ બનાવવા વપરાય છે. આ ધાતુ મુખ્યત્વે મેગ્નેશિયમ સંયોજનોના સંતૃપ્ત દ્રાવણના વિદ્યુત પૃથક્કરણ દ્વારા મેળવાય છે. વાણિજ્યિક રીતે તેનો પ્રમુખ ઉપયોગ મેગ્નેલિયમ નામની એલ્યુમિનિયમ અને મેગ્નેશિયમની મિશ્રધાતુ બનાવવા થાય છે. મેગ્નેશિયમ, એલ્યુમિનિયમ કરતા ઓછી ઘનતા ધરાવતું હોવાથી, તેની બનેલી મિશ્ર ધાતુઓ તેમના હલકા વજન અને મજબૂતી માટે માંગ ધરાવે છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ડીડી ગિરનાર

thumb

ડીડી ગિરનાર અથવા ડીડી ગુજરાતી એ દૂરદર્શનની ગુજરાતી ચેનલ છે. ડીડી ગિરનાર પહેલા ડીડી ૧૧ તથા ડીડી ગુજરાતી તરીકે ઓળખાતું હતું. તાજેતરમાં જ ડીડી ગિરનારે તેનાં ૨૫ વર્ષ પુરા કર્યા છે.

## કેન્દ્રો
ગુજરાતમાં દૂરર્શનનાં બે કેન્દ્રો આવેલાં છે: 
*અમદાવાદ (મુખ્ય કેન્દ્ર)
*રાજકોટ

## કાર્યક્રમો
*સમાચાર
*એક ડાળનાં પંખી
*શ્યામલી
*હેલ્લો ડોક્ટર
*હેલ્લો ડીડી
*એક મિનિટ
*કૃષી દર્શન
*ફિલ્મી સરગમ
*રસોઇની રંગત

## વેબસાઇટ
*http://www.ddgirnar.com 

શ્રેણી:ગુજરાતી ટીવી ચેનલો
કોબાલ્ટ

left|thumb|કોબાલ્ટ અને તેનો ૧સેમી ૩નો ઘન ટુકડો

**કોબાલ્ટ** એ એક રાસાયણીક તત્વ છે જેની રાસાયણીક સંજ્ઞા **Co** અને અણુ ક્રમાંક ૨૭ છે. તે પ્રકૃતિમં માત્ર રાસાયણીક સંયોજનો સ્વરૂપેજ મળે છે. રાસાયણીક ધાતુ ગાળણ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા મેળવેલું શુદ્ધ કોબાલ્ટ એક રાખોડી-ચાંદી જેમ ચમકતી સખત ધાતુ છે.

કોબાલ્ટ આધારીત ભૂરા રંગ કણો પ્રાચીન કાળથી ઘરેણાં અને રંગો બનાવવા અને તથા કાંચને ભૂરી ઝાંય આપવા માટે થાતો આવ્યો છે. અલ્કેમીઓ આ રંગ બિસ્મથ નામની ધાતુને કારણે છે તેમ માનતા હતાં. ખાણીયાઓ અમુક ભૂરા રંગના ખનિજ કે જેમાંથી ધાતુ ગાળણ દરમ્યાન ઝેરી આર્સેનિક ધુમાડો નીકળતો હતો તેથી અને આ ધાતુના નામથી અજાણ હોવાને કારણે તેને કોબોલ્ડ ખનિજ ( જર્મન: ગોબ્લીન) કહેતાં. ૧૭૩૫માં આ ખનિજના ગાળણ દર્મ્યાન એક નવી જ ધાતુ મળી આવતા આને *કોબોલ્ડ* એવું નામ અપાયું.

આજકાલ કોબાલ્ટને કોબાલ્ટાઈટ જેવી અમુક ખનિજોમાંથી ખાસ કાઢવામાં આવે છે તેમ છતાં પણ  તેના ઉત્પાદનનો મુખ્ય સ્ત્રોત તો તાંબુ અને નિકલ ઉત્પાદનના ઉપપેદાશ તરીકેનો જ છે. ડેમોક્રેટિક રિપબ્લીક ઑફ કોંગો અને ઝાંબિયામાં ફેલાયેલો તાંબાની ખનિજનો પટ્ટ્ટામાંથી વિશ્વનું મોટા ભાગનું કોબાલ્ટ મળે છે.

લોબાલ્ટનો ઉપયોગ ચુંબકીય, ઘસારા રિધક અને અત્યંત મજબુત એવી મિશ્રધાતુઓ બનાવવા માટે થાય છે. કોબાલ્ટ સિલિકેટ અને કોબાલ્ટ(II) એલ્યુમિનેટ (CoAl2O4, કોબાલ્ટ બ્લ્યૂ) કાંચને નિરાળો ઘેરો ભૂરો રંગ આપે છે, સ્મોલ્ટ, ચિનાઈમાટી, શાહી, પેઈન્ટ અને  વારનિશ આદિની બનાવટ માં પણ તે વપરાય છે. પ્રાકૃતિક રીતે કોબાલ્ટ માત્ર તેના એક સ્થિર બહુરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે જે છે કોબાલ્ટ-59. કોબાલ્ટ-૬૦ એક અત્યંત ઉપયોગિ વાણીજ્યીક મહત્ત્વ ધરાવરો રેડિયોસોટોપ (વિકિરણીય પદાર્થ) છે , અને તેનો ઉપયોગ રેડિયોએક્ટિવ ટ્રેસર અને ગામા કિરણોના નિર્માણ માટે થાય છે. 

વિટામિન B12 તરીકે ઓળખાતા સહ ઉત્પ્રેરક (એન્ઝાઈમ) કોબાલ્મિનનો કોબાલ્ટ સક્રીય કેંદ્ર હોય છે. અને તે દરેક પ્રાણીઓના જીવન માટે આવશ્યક હોય છે. જીવાણુ, ફૂગ અને શેવાળોમાટે પણ કોબાલ્ટ એક આવશ્યક ઘટક છે.

## સંદર્ભો
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
દોલતરામ પંડ્યા

**પંડ્યા દોલતરામ કૃપાશંકર (૮-૩-૧૮૫૬, ૧૮-૧૧-૧૯૧૬) : કવિ, નાટ્યકાર.** પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ વતન નડિયાદમાં. પિતાના મૃત્યુને કારણે મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજનો અભ્યાસ અધવચ્ચે છોડવો પડ્યો. પ્રારંભમાં વકીલાત. એ પછી તેર વર્ષ લુણાવાડાના દીવાન. ગુજરાત બેંચ મેજિટ્રેસી નામની લોકોપયોગી સંસ્થા સ્થાપી. ટોલ જેવો દુઃખકર વેરો રદ કરવાની લડતમાં ભાગ લીધો. નડિયાદમાં અંત્યજ સહકારી મંડળી સ્થાપી. નડિયાદમાં અવસાન.

એમનું ‘ઇન્દ્રિજિત વધ’ (૧૮૮૭) ગુજરાતી સાહિત્યમાં મહાકાવ્યના પ્રથમ પ્રયોગ તરીકે ઉલ્લેખાય છે. છવ્વીસ સર્ગોમાં વિભાજિત, સર્ગાંતે છંદપલટો અને સર્ગ પ્રમાણે શીર્ષકયોજના દર્શાવતી તથા અંગ-ઉપાંગોમાં ચુસ્ત રીતે સંસ્કૃત મહાકાવ્યને અનુસરતી આ રચના ચિત્રાત્મકતા અને અલંકારનું સૌંદર્ય ધરાવે છે; પણ એનું આંતરિક સત્ત્વ મહાકાવ્યનું નથી. દલપતશૈલીની અસર અને સળંગસૂત્રતાનો અભાવ પણ રચનાને શિથિલ બનાવે છે. એમના કાવ્યસંગ્રહ ‘સુમનગુચ્છ’ (૧૮૯૯) ની પ્રકૃતિસૌંદર્ય, નીતિરીતિ, ઉપદેશાદિ વિષયોનું નિરૂપણ કરતી રચનાઓ પણ દલપતશૈલીનો અતિરેક અને મધ્યકાલીન કવિતાનું નબળું અનુસરણ જેવી મર્યાદાઓ ધરાવે છે.

‘કુસુમાવલિ’ (૧૮૮૯) કાદંબરીશૈલીની સળંગ કથા છે. એના સર્જકની શિષ્ટ ગુજરાતી ગદ્યકાર તરીકેની છબી એમાંથી ઊભી થાય છે. ‘અમરસત્ર’ (૧૯૦૨) સંસ્કૃતશૈલીનું, અસત્ય પર સત્યના જયને લક્ષતું, પણ કથાઘટકોના સંયોજનમાં શિથિલતા દર્શાવતું એમનું સપ્તાંકી નાટક છે. ‘સ્વીકૃત નવીન ભાગવત’ એમની અપૂર્ણ રહેલી રચના છે. (- બારીન મહેતા)

**ઇન્દ્રજિતવધ (૧૮૮૭) :** દોલતરામ કૃપારામ પંડ્યાની કાવ્યકૃતિ. સંસ્કૃત મહાકાવ્યની વ્યાખ્યાને લક્ષમાં રાખી એ ઘાટીએ ગુજરાતી ભાષામાં કાવ્ય અવતારવાનો આ પહેલો આયાસ છે. ઐતિહાસિક વસ્તુને વિષય બનાવવા છતાં સંવિધાન અત્યંત શિથિલ છે અને અર્થપ્રૌઢિનો પ્રયત્ન છતાં અલંકારોની કૃતકતા છે - એ કારણે આ કૃતિ ઊંચી ગુણવત્તા પ્રગટ કરતી નથી. એકંદરે કવિનું ધ્યાન મહાકાવ્યના રચનાકર્મ કરતાં મહાકાવ્યની વ્યાખ્યાના અનુસરણમાં વધું રોકાયેલું વરતાય છે. (- ચંદ્રકાન્ત ટોપીવાળા)

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૬માં મૃત્યુ
ભુટકિયા

**ભુટકિયા** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના રાપર તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સુવિધાઓ પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ભુટકિયા નજીક ભીમાસર, ઊમૈયા, કાનપર, કિડિયાનગર, પરાગપર વગેરે ગામો આવેલા છે.

## ઉત્પાદન તથા વિકાસ 
### મુખ્ય પાક
શાકભાજી, મગફળી, એરંડા, કપાસ, ઘઉં, બાજરી, જુવાર, તલ, જીરું, ઇસબગુલ, ગુવાર, કોડ, રાયડો (રાઈ), સકરટેટી, જુવાર, અને અન્ય પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે.

### મુખ્ય ખનીજો
લાઇમ સ્ટોન, બોકસાઇટ, સફેદ અને કાળો પથ્થર. 

### મુખ્ય વ્યવસાય
ખેતી, પશુપાલન, ખેતમજૂરી અને અન્ય ઉત્પાદન.

## જોવાલાયક સ્થળો 
### શિવ મંદિર
આ મંદિર સદીઓ પુરાણુ મનાય છે. અહીં એક કુંડ છે.

### સંત કુંભારામ મંદિર
સંત કુંભારામ રબારી જ્ઞાતિના એક સંત હતા. તેમનું મંદિર ભુટકિયા ગામમાં ખારી નદીની પાળ પર આવેલું છે. જ્યાં તેમણે સમાંધિ લીધી હતી.

## આ પણ જુઓ 
* ખારી જળાશય (ભુટકિયા)

શ્રેણી:રાપર તાલુકો
શ્રેણી:વાગડ
એશિયાઇ ચિત્તો

એશિયાઇ ચિત્તો અથવા ઈરાની ચિત્તો કે જે લુપ્ત થતું જતુ એક વન્ય (રાની) પ્રાણી છે. તે તાજેતરમાં ભારતમાં લુપ્ત થઇ ચુક્યા હોવાની ધારણા છે. ભારતમાં રાજાશાહીના સમય દરમિયાન તે હરણાં, કાળિયાર વગેરે જેવા પશુઓનો શિકાર કરવા વપરાતા. રાજાઓ તેને પાળતાં અને તેનો ઉપયોગ શિકારી તરીકે કરતાં.

એશિયાઇ ચિત્તો મોટે પાયે માત્ર ઇરાનમાં જ જોવા મળે છે. આમ છતાં તે બલોચિસ્તાન, પાકિસ્તાનમાં પણ જોવા મળે છે.

શ્રેણી:પ્રાણીઓ
કોર્બીન બ્લુ

**કોર્બીન બ્લુ** (જન્મ ફેબ્રુઆરી 21, 1989) , છે અમેરિકન અભિનેતા, મોડેલ, નૃત્યાંગના, નિર્માતા, અને ગાયક-ગીતકાર. તે હાઇ સ્કુલ મ્યુઝિકલ ફિલ્મ શ્રેણીમાં કરવામાં . તેમની પ્રથમ મુખ્ય ભૂમિકા ફિલ્મ હતી મુક્ત પ્રકાર. 

## ફિલ્મની સફર 
* હાઈ ઘટના (1996)
* ER (1996)
* માલ્કમ અને એડી (1998)
* સોલ્જર (1998)
* બીચ મુવી (1998)
* કૌટુંબિક ટ્રી (1999)
* મિસ્ટ્રી મેન (1999)
* ગેલેક્સી ક્વેસ્ટ (1999)
* Cover Me (2000)
* ધી અમાન્દા બતાવો (2001)
* Catch That Kid (2004)
* Flight 29 Down (2005)
* માતાનો એનઈડી બિનવર્ગીકૃત કરાયેલા શાળા સર્વાઇવલ માર્ગદર્શન (2006)
* હાઈ સ્કુલ મ્યુઝિકલ (2006)
* હેન્નાહ મોન્ટાના (2006)
* એ મેજીક તુંબડી કે તુંબડું ઓફ ધી સિક્રેટ (2007)
* માં સીધા આના પર જાઓ! (2007)
* હાઈ સ્કુલ મ્યુઝિકલ 2 (2007)
* હાઈ સ્કુલ મ્યુઝિકલ 3: સિનિયર વર્ષ (2008)
* મુક્ત પ્રકાર (2009)
* Phineas and Ferb (2009)
* બધી સીમાઓ બિયોન્ડ (2009)
* સુંદર જીવન (2009)
* Flight 29 Down: The Movie (201૦)
* I Owe My Life to Corbin Bleu (2010)
* ધ ગુડ પત્ની (2010)
* ધ લીટલ એન્જિન તે કરી શક્યા (2010)
* સુગર (2011)
* ટેરર બાઇટ્સ (2011)
* Renee (2012)
* Nurse 3-D (2012)

## ડિસ્કોગ્રાફી 
;સ્ટુડિયો આલ્બમ્સ

* 2007: *અન્ય સાઈડ* 
* 2009: *ક્યારેક ઝડપ* 

;કન્સર્ટ ટુર્સ

* 2006/2007: *High School Musical: The Concert* 

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સત્તાવાર સાઇટ  
* 

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી: અમેરિકન બાળ કલાકારો
શ્રેણી: અમેરિકન બાળ ગાયકો
શ્રેણી: અમેરિકન નૃત્ય સંગીતકારો
શ્રેણી: અમેરિકી ફિલ્મ અભિનેતાઓ
શ્રેણી: અમેરિકી ફિલ્મ નિર્માતાઓ
શ્રેણી: અમેરિકી પુરૂષ મોડેલો
શ્રેણી: અમેરિકી પુરુષ ગાયકો
શ્રેણી: અમેરિકી પોપ ગાયકો
શ્રેણી: અમેરિકી ગાયક-ગીતલેખકો
શ્રેણી: અમેરિકી પોપ ગાયિકા-ગીતલેખકો
શ્રેણી: અમેરિકી તબક્કામાં અભિનેતાઓ
શ્રેણી: અમેરિકી વોઇસ અભિનેતાઓ
શ્રેણી: અમેરિકી ટેલિવિઝન કલાકારો
શ્રેણી: ગાયકો ઇંગલિશ ભાષા
શ્રેણી: ઇટાલિયન મૂળનાં અમેરિકન લોકો
શ્રેણી: જમૈકન વંશના અમેરિકન લોકો
શ્રેણી: હોલિવુડ રેકોર્ડ્સ કલાકારો
શ્રેણી: ન્યુ યોર્ક સિટી માંથી એક્ટર્સ
શ્રેણી: ન્યુ યોર્ક સિટી સંગીતકારો
શ્રેણી: બ્રુકલિન લોકો
શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૮૯માં જન્મ
કરેણ (તા. ધારી)

**કરેણ (તા. ધારી)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા ધારી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કરેણ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:ધારી તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગંધક

thumb|ગંધક
**ગંધક** (સલ્ફર) એ એક રાસાયણિક તત્વ  છે જેનો અણુ ક્રમાંક ૧૬ અને સંજ્ઞા **S** છે. આ વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ એવું અધાતુ તત્વ છે તે પરિવર્તી બંધનાંક ધરાવે છે. સામાન્ય ઉષ્ણતામન અને દબાણે ગંધકના પરમાણુઓ મળીને વલયાકાર અષ્ટક રચના બનાવે છે આથે ગંધકનું રાસયણિક સૂત્ર    S8 છે. શુદ્ધ સ્વરૂપે ગંધક સ્ફટીકમય અને પીળારંગનો  હોય છે.  રાસાયણિક દ્રષ્ટિએ ગંધક ઓક્સિકારક અને ક્ષપણ કારક હોય છે. તે મોટા ભાગની દરેક ધાતુ તત્વો અને અમુક કાર્બન સહીત અમુક અધાતુઓનું ઓક્સિડેશન કરે છે જેને પરિણામે  તેના ઋણભારિત ઓર્ગેનોગંધક સંયોજનો બને છે. આ સાથે તે અમુક તીવ્ર ઓક્સિકારકો જેમકે ઓક્સિજન અને ફ્લોરિનનું ક્ષપણ પણ કરે છે.

પ્રકૃતિમાં ગંધક તેના શુદ્ધ સ્વરૂપ ઉપરાંત સલ્ફાઈડ અને સલ્ફેટ સ્વરૂપે મળી આવે છે.ખનિજ સંહ્રહનો શોખ ધરાવનાર લોકોમાં ગંધકના તેના પોલીહેડ્રોન આકારના ભડકીલા રંગના સ્ફટીકની ખૂબ માંગ હોય છે. શુદ્ધ સ્વરૂપે પ્રકૃતિમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા હોવાથી ઘણાં પ્રાચીન કાળથે મનવ જાતિને ગંધકની જાણ છે. પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન ચીન અને પ્રાચીન ઈજીપ્ત સંસ્કૃતિમાં તેના ઉપયોગ થતો હોવાનું વર્ણન છે.ગંધકની બાષ્પનો ઉપયોગ જંતુનાશક તરીકે, ગંધક મેળવેલા વૈદકીય મિશ્રણનો ઉપયોગ બામ તરીકે અને પક્ષઘાતરોધક તરીકે થતો આવ્યો છે. 
    
બાઈબલમાં ગંધકનો બ્રીમસ્ટોન તરીકે ઉલ્લેખ કરેલો છે. આજે પણ અમુક બિન વૈજ્ઞાનિક લેખનમાં ગંધક ને બ્રીમષ્તોન કહેવામાં આવે છે. ગંધકને પોતાનું એક અલ્કેમિકલ ચિન્હ પણ અપાયું હતું.  આનો ઉપયોગ શ્રેષ્ઠ દરજ્જાનો દારુગોળો બનાવવા માટે થતો આ ઉપરાંત પ્રાચીન અલ્કેમીસ્ટ્આ એમ પણ મનતા હતાં કે સોનાના અમુક ગુણધર્મો તેનામાં છે અને તેમાંથી સોનું બનાવવના પ્રયત્નો પણ કર્યાં હતાં.  ૧૭૭૭માં એન્ટોની લેવોસીયર નામના શોધકે  વૈજ્ઞાનિક સંઘને તે ખાત્રી કરવામાં મદદ કરે કે ગંધક એ સંયોજન નહીં પણ તત્વ છે. 

ગંધકના તત્વને એક સમયે લવણ ગુમ્બજ માંથી નિષ્કર્ષીત કરાતા જ્યાં આ શુધ સ્વરૂપે જામતું પણ ૨૦ મી સદીમાં આ પદ્ધતિ નામશેષ થઈ ગઈ છે. આજે મોટા ભાગનું ગંધક પ્રાકૃતિક ગેસ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશોના શુદ્ધિકરણ દરમ્યાન આડ પેદાશ તરીકે મેળવાય છે. આ તત્વના મૂળ ઉપયોગ ખાતરમાં થાય છે કેમકે વનસ્પતિને આ તત્વ વિશેષ પ્રમાણમાં જોઈ એ છે. આ ઉપરાંત તેનો ઉપયોગ સલ્ફ્યુરિક એસિડના ઉત્પાદનમાં થાય છે જે એક મહત્વનું ઔદ્યોગિક રસાયણ છે. અન્ય મહત્વના ઉત્પાદનો છે  માચિસ, જંતુનાશકો અને ફૂગ નાશકોની બનાવટ. ગંધકના ઘણાં સંયોજનો ગંધ મુક્ત મુકત કરે છે. પ્રાકૃતિક ગેસ, સ્કંક (અમેરિકન નોળીયો જે ના પર હુમલો થતાં તે એક ગંધાતું પ્રવાહી બહાર ફેંકે છે) દ્વારા છોડાતી વાસ, ગ્રેપફ્રુટ (સંતરા જેવું ફળ જે અંદરથી લાલ હોય છે ) ની વાસ  અને લસણની વાસ એ બધું ગંધકના સંયોજનોને કારણે હોય છે.  જીવિત પ્રાણીઓ દ્વારા મુક્ત થતો ગેસ હાયડ્રોજન સલ્ફાઈડ ગેસ પણ ગંધ ધરાવે છે દા.ત સડતા ઈંડાની ગંધ.  

ગંધક એ દરેક સજીવો મટે આવશ્યક તત્વ છે, અને જીવ-રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં મોટા પ્રમાણમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. સામન્ય જીવો માટે ગંધકના સંયોજનો ચયાપચયની   ક્રિયામાં ઈધણ તરીકે અને શ્વસન (ઓક્સિજનવાહક) પદાર્થ તરીકે ઉપયોગિ છે. કાર્બનિક સ્વરૂપે  ગંધક  બાયોટિન અને થાયમિન નામના વિટામિનમાં મળીએ આવે છે. ગ્રીક માં ગંધકને થાયમિન કહે છે.  ઘણાં ઉત્પ્રેરકો અને  એન્ટિઓક્સિદેન્ટ અણુઓ જેવા કે ગ્લુટૅહિયોન અનેથિયોરેડોક્સિન આદિનો પણ ગંધક એક મુખ્ય ભાગ હોય છે. કાર્બનિક રીતે બણંધાયેલ ગંધક દરેક પ્રોટીનનો અને સીસ્ટીન અને મેથિઓનાઈન નામના એમિનો એસિડનો ભાગ  હોય છે. પ્રાણેઓની બાહ્ય ત્વચા વાળ અને પીંછા આદિમાં કેરેટિન નામનું એક પ્રોટીન મળી આવે છે  જેના ડાય સલ્ફાઈડ બંધ  આને પાણીમાં અદ્રાવ્યતા અને મજબૂતાઈ આપે છે. આ પ્રોટીન બળતા ગંધકની મોજૂદગીને કારણે એક અપ્રિય દુર્ગંધ મારે છે.

## સંદર્ભ
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લિથિયમ

thumb|લિથિયમ
**લિથિયમ** એ એક નરમ, ચળકતી-સફેદ ધાતુ છે હે રાસાયણીક તત્વોના  આલ્કલી ધાતુઓની શ્રેણીમાં આવે છે. આની રાસાયણિક સંજ્ઞા **Li**, અને તેનો અણુ ક્રમાંક 3 છે. સામાન્ય દબાણ અને તાપમાને આ વિશ્વનો સૌથી હલકો અને સૌથી ઓછું ઘનત્વ ધરાવતો ઘન પદાર્થ છે.  દરેક આલ્કલી ધાતુ તત્વની જેમ આ ધાતુ પણ અત્યંત ક્રિયાશીલ અને જ્વલનકારક છે. આ કારણોને લીધે આને પ્રાયઃ ખનિજ તેલમાં રાખવામાં આવે છે. આ ધાતુને જ્યારે કાપવામાં આવે છે ત્યારે તે ધાતુમળ ચળકાટ ધરાવે છે પણ ભેજ  વાળી હવાની અસર તેનાપર થતાં તે પહેલા ચળકતો રાખોડી રંગ પછી કાળો અને ઝાંખો બનતો જાય છે. લિથિયમની અત્યંત રાસાયણિક સક્રિયતાને કારણે તે પ્રકૃતિમાં શુધ સ્વરૂપે મળતું નથી. તે પ્રાયઃ રાસાયણિક આયનિક સંયોજન સ્વરૂપે મળે છે કે આયનિક બંધ વડે જોડાયેલા હોય છે. ઘણાં પેગ્મેટાઈટ ખનિજમાં લિથિયમ મળી આવે છે પણ આયન સ્વરૂપે દ્વાવ્ય હોવાથી તેને બ્રાઈન માંથી અને ક્લે (ચીકણી માટી) માંથી મેળવવામાં આવે છે.   મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવા માટે લિથિયમને લિથિમ ક્લોરાઈડ અને પોટેશિયમ ક્લોરાઈડના મિશ્રણના વિદ્યુત પૃથ્થકરણ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. 

લિથિયમનું કેન્દ્ર અસ્થિરતાની સીમા પર હોય છે, કેમકે સર્વ સ્થિર કેંદ્ર ધરાવતા તત્વોમાં લિથિયમના બે સ્થિર આઈસોટોપ (વિવિધરૂપ) સૌથી ઓછું આકર્ષણ બળ  ધરાવે છે. આવી આણ્વીક અસ્થિરતાને કારણે લિથિયમ ઓછો અણુભાર ધરાવતો હોવા છતાં ખૂબન અલ્પ પ્રમાણમાં મળે છે.  
 આ બધાને કારણે આણ્વિક ભૌતિક શાસ્ત્રના અભ્યાસમાં લિથિયમ ખુબ મહત્વનું છે. ૧૯૩૦માં સૌ પ્રથમ વખત લિથિયમના અણુનું હિલિયમમા આણ્વિક પરિવર્તન કરાયું હતું. તે મનવ ઇતિહાસનો સૌ પ્રથમ અણુ પ્રક્રિયા હતી.  લિથિયમ ડ્યુટેરાઈડ નામનો પદાર્થ ટપ્પાવાર  ઉષ્ણ આણ્વિક શસ્ત્ર માં અણુ ઈંધણ તરીકે વપરાય છે. 

લિથિયમ અને તેના સંયોજનોના અમુક ઔદ્યોગિક ઉપયોગ પણ છે જેમકે ઉસ્ણતા રોધી કાંચ અને માટી કામ, વિમાન આદિ માં વપરાતી અત્યંત મજબૂત અને હળવી મિશ્ર ધાતુઓ, લિથિયમ બેટરી અને લિથિયમ આયન બેટરી વગેરે. આ ઉત્પાદનો અડધાથી વધુ લિથિયમનું ઉત્પાદન વાપરી લે છે. 

લિથિયમનું હલકા અંશ જીવાણુઓમાં પણ મળી આવે છે. આ તત્વનું કોઈ ખાસ જૈવિક મહત્ત્વ નથી, કેમકે તેની ઉપસ્થિતી વિના પણ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિ સારી રીતે વિકસે છે. જોકે તેના ઓછા ઉપયોગિ ગુણધર્મો પણ વિસારી ન શકાય છે. લિથિયમના ક્ષાર સ્વરૂપે આપવામાં આવતું  લિથિયમ આયન Li+ 
ચેતા તંત્ર પર અસર કરી મનના તરંગઓને સ્થિર કરતા હોવાનું જણાયું છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
બેરિલિયમ

**બેરિલિયમ** એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની રાસાયણિક સંજ્ઞા **Be** છે અને અણુ ક્રમાંક ૪ છે. આ એક દ્વી બંધ ધરાવતું તત્વ છે જે પ્રકૃતિમાં અન્ય તત્વો સાથે સંયોજન સ્વરૂપે જ ખનિજ માં મળી આવે છે. અમુખ ખાસ રત્નો બેરિલિયમ ધરાવે છે જેમ કે બેરિલ, પીરોજ, નીલમ, અને ક્રાયસોબેરીલ. શુદ્ધ ધાતુ એક્ પોલાદી-રાખોડી રંગની , મજબૂત, હલકું અને બરડ આલ્ક્લાઇન પાર્થિવ ધાતુ તત્વ છે. 

બેરિલિયમ મૂળતઃ મિશ્ર ધાતુઓમાં સખતાઈનો ગુણ ઉમેરવા માટે વપરાય છે. તેમં બેરિલિયમ-તાંબુ સૌથી વધુ નોંધનીય છે. આ ધાતુની વળાંક રોધન ઉષ્ણતા સામે સ્થિરતા , ઉષ્મા વાહકતા અને ઓછી ઘનતા (પાણીથી ૧.૮૫ ગણી) આદિને કારણે આ ધાતુ નો ઉપયોગ વિમાન, ક્ષેપકાસ્ત્રો (મિસાઈલ), અવકાશ યાન, ઉપગ્રહો આદિ ના ભાગો બનાવવા માટે થાય છે.

ઓછી ઘનતા અને અણુ દળ  ધરાવતા હોવાને કારણે બેરિલિયમ મહદ અંશે ક્ષ-કિરણો અને અન્ય પ્રકરના આયોનાઈઝિંગ વિકિરણ પ્રત્યે પારદર્શક હોય 
છે. આ કારણે ક્ષ કિરણો માટે અને અન્ય  ભૌતિક પ્રયોગો માટે આ એક સૌથી સામાન્ય વિંડો મટેરિયલ (બારી કે જેમાંથી ક્ષ કિરણો બહાર આવે ) હોય છે.
ઉષ્ણતાનો આદર્શ વાક હોવને કારણે બેરિલિયમનો  અને બેરિલિયમ ઓક્સાઈડનો  ઉપયોગ ઉષ્ણતા વહન અને હીટ સીંકીંગ જેવી પ્રક્રિયાઓ માટે થાય છે.

બેરિલિયમ ધરાવતા રજકણ શ્વાસમાં લેતાં તે ઝેરી હોય છે આથી બેરિલિયમ નો વાણિજ્યિક ઉપયોગ ખૂબ મર્યાદિત હોય છે.બેરિલિયમ જૈવિક કોષોનું ખવાણ કરે છે. અને તે બેરિલિયોસિસ નામની એલર્જી ઉત્પન્ન કરે છે. આનું તત્વનું તારાઓમાં સમન્વય નથી થતું આને કારણે આ તત્વ પૃથ્વે પર અને વિશ્વમાં ખૂબ અલ્પ પ્રમાણમાં મળી આવે છે આ તત્વ જીવો માટે આવશ્યક તો નહીં પણ ઉપયોગિ તત્વ છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ફોસ્ફરસ

ફોસ્ફરસ એ એક રાસાયણીક તત્વ છે  જેની સંજ્ઞા **P** અને અણુ ક્રમાંક **૧૫** છે. આ એક નયટ્રોજન સમૂહનો આ એક અધાતુ તત્વ છે તે પરિવર્તી બંધનાંક ધરાવે છે.  પ્રાયઃ ફોસ્ફરસ તેની ખનિજમાં અજૈવિક સ્ત્રોતમાં ઓક્સિડાઈઝ્ડ સ્વરૂપે ફોસ્ફેટ ખડકોના સ્વરૂપે મળી આવે છે. ગંધક તત્વ તેન બે મુખ્ય સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે સફેદ કે પીળો ફોસ્ફરસ અને લાલ ફોસ્ફરસ. પરંતુ રાસાય્ણિક દ્રષ્ટીએ અત્યંત ક્રિયાશીલ હોવાને કારણે તે તેના શુદ્ધ સ્વરૂપે મળતો નથી. 

પીળો ફોસ્ફરસ સૌ પ્રથમ ૧૬૬૯માં છૂટો પાડવામાં આવ્યો. આ ફોસ્ફરસ ઓક્સિ જનની હાજરીમાં ચળકે છે આને સ્ફૂરદીપ્તિ કે ફોસ્ફોરેસન્સ કહે છે. આ ઉપરથી  આ તત્વને  ગ્રીક દંતકથાના પાત્ર હેસ્પેરસનું નામ પ્રભાતનો  તારો - શુક્ર (વિનસ)  કે પ્રાકાશધરક એવું આપવામાં આવ્યું. જોકે ફોસ્ફોરેસન્સ નો અર્થ તો પ્રકાશ પછી ચળકવું એવો થાય છે. ફોસ્ફરસનો આ ગુણ ધર્મ માત્ર પીળા ફોસ્ફરસમાં જ જોવા મળે છે અને લાલમાં નહી>

મોટાભાગના ફોસ્ફરસ સંયોજનોનો ઉપયોગ ખાતર તરીકે થાય છે. તે સિવાય ફોસ્ફરસના અન્ય મહત્વના ઉપયોગ છે : ડીટરજંટમાં ઓર્ગેનોફોસ્ફરસનો ઉપયોગ, કીટક નાશકમાં, ચેતાતંત્રની દવાઓમાં, માચિસ બનાવવામાં.

જીવન માટે ફોસ્ફરસ અત્યાવશ્યક છે. તે ફોસ્ફેટ્આ સ્વરૂપે ડી એન એ, આર એન એ અને એડિનોસિન ટ્રાય ફોસ્ફેટ અને કોષપટલ બનાવતા ફોસ્ફોલીપીડમાં હાજર હોય છે.ફોસ્ફરસ અને જીવન વચ્ચેનો અસંબંધ સ્થાપિત કરતો પ્રયોગ સ્વરૂપે માનવ મૂત્રમાંથી ફોસ્ફરસ સૌથી પ્રથમ છૂટું પડાયું હતું અને માનવ હાડકા પ્રાચીન કાળમાં  ફોસ્ફેટનો મુખ્ય સ્ત્રોત હતાં. ફોસ્ફેટ ખનિજ એક રીતે જીવાશ્મિ જ હોય છે. અમુક જળીય કાર્ય પ્રણાલીઓના મર્યાદિત વિકાસનું કારણ ફોસ્ફેટની ઓછપ હોય છે. આજે ફોસ્ફરસ નો સૌથી મોપ્ટો વાણિજ્યીક ઉપયોગ રાસાયણિક ખાતરની નિર્મિતી છે. આવા ખાતર જમીનમાં વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા ફોસ્ફરસની આપૂર્તિ કરે છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
બોરોન

**બોરોન** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેનો અણુ ક્રમાંક ૫ છે અને જેની સંજ્ઞા **B** છે. બોરોન એ એક ધાતુ સદ્શ અથવા ધાત્વાભ છે. 
સ્ટેલર અણુ સમન્વય પ્રક્રીયાથી ઉત્પન્ન ન થતું હોવાને કારણે બોરોન પૃથ્વી અને વિશ્વ બંનેમાં ખૂબ અલ્પપ્રમાણમાં મળે છે. જોકે બોરોન તેના બોરેટ નામના ખનિજ ની પાણીમાં દ્રાવ્યતાને પરિણામે તે પૃથ્વી પર વધુ સામાન્ય છે. આને ખાણમાંથેએ બાસ્પ ખનિજ તરીકે ખાઢવામાં આવે છે દા. ત. બોરેક્સ અને કરનાઈટ.    

પ્રકૃતિમાં શુદ્ધ બોરોન નથી મળતું. ઔદ્યોગિક રીતે બોરોન ને ખૂબ કઠિનાઈથી ઉત્પાદન કરાય છે કેમકે કાર્બન અને અન્ય તત્વો સાથે મળી ઉચ્ચ ઉષ્ણતારોધી પદાર્થ બનાવે છે. બોરોન પણ વિવિધ રૂપો ધરાવે છે. અસ્ફટિકમય બોરોન એ એક કથ્થઈ રંગનો ભૂકો છે અને સ્ફટિકમય બોરોન એ કાળો હોય છે અને તે અત્યંત સખત હોય છે (મોહના સ્કેલ પર ૯.૫), અને ઓરડાના તાપમાને તે ઉષ્ણતાનું અવાહક છે. સેમીકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ માં બોરોનનો ઉપયોગ ડોપન્ટ તરીકે થાય છે. 

બોરોનનો ઔદ્યોગિક ઉપયોગ તેના સંયોજનો સ્વરૂપે સોડિયમ પર્બોરેટ બ્લીચ (રંગ કે મેલ હટાવવાની પ્રક્રીયા કે ધવલકરણ) અને ફાઈબર કાંચમાં બોરેક્સ
સંયોજનનો ઉપયોગ અવાહકતા માટે થાય છે. હલકા વજનના માળખાકીય અને ઉચ્ચ ઉષ્ણતામાન સહી શકે તેવા સાધનો બનાવવા નોરોન પોલિમર વપરાય છે. સિલિકા આધારિત કાંચ અને સિરેમિક્સ બનાવવા માટે બોરેક્સ વપરાય છે, જે તેમને ઉષ્ણ આંચકાથી બચાવે છે. કાર્બનિક સંયોજન સંયોગિકરણ માટે બોરોન ધરાવતા સંયોજનો સૂક્ષ્મ રસાયણોના સંયોજન માટે અંતરિમ રસાયણ  વપરાય છે. અમુક  બોરોન ધરાવતા કાર્બનિક સંયોજનો દવા તરીકે વપરાય છે અથવા તો પ્રયોગો હેઠળ છે. 
પ્રાકૃતિક બોરોન બે સ્થિર વિવિધ રૂપ ધરાવે છે તેમાંનો બોરોન-૧૦ ના ઘણાં ઉપયોગ છે તેને ન્યૂટ્રોન રોધક કે શોષક તરીકે વપરાય છે.

બોરેટો સસ્તન પ્રાણીઓ પર હલકી વિષકારી અસર ધરાવે છે (મીઠા જેવી).પણ સંધિપાદ પ્રાણીઓ માટે તે વિષકારી છે અને જંતુ નાશક તરીકે વપરાય છે. બોરિક એસિડ એ હલ્કા જીવાણુનાશક ગુણ ધરાવે છે અને તે પ્રાકૃતિક બોરોન ધરાવતી કાર્બનિક જીવાણુરોધક તરીકે જાણીતી છે. જીવનમાં બોરોન જરૂરી છે. હલકા પ્રમાણમાં બોરોન પ્રાણી અને વનસ્પતિની કોષ દિવાલ મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે માટે માટીમાં બોરોન હોવું જરૂરી છે. પ્રયોગો પરથી જણાયું છે કે પ્રાણીઓ માટે તે અત્યલ્પ પ્રમાણમાં જરૂરી એવું પોષક તત્વ છે પણ તેની પ્રાણીના સ્વાસ્થ્ય પર અસર હજી જણાઈ નથી.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો