open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ગુજરાત વિદ્યા સભા

**ગુજરાત વિદ્યા સભા**, જેનું મૂળનામ **ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી** હતું, તે એક સ્થાનિક ગુજરાતી સાહિત્ય અને શિક્ષણનો પ્રસાર કરતી અને હસ્તપ્રતો તથા મુદ્રિત પુસ્તકોના સંગ્રહ માટે કાર્ય કરતી એક સાહિત્યિક સંસ્થા છે. આ સંસ્થા ભારતના અમદાવાદ શહેરમાં આવેલી છે. તેની સ્થાપના બ્રિટીશ એડમિનિસ્ટ્રેટર, એલેક્ઝાંડર કિનલોક ફોર્બ્સે ૧૮૪૮ માં ગુજરાતી લેખક દલપતરામ સાથે મળી કરી હતી. સંસ્થાના શતાબ્દી પ્રસંગે સંસ્થાનું નામ બદલી "ગુજરાત વિદ્યા સભા" રાખવામાં આવ્યું હતું.

આ સંસ્થાએ ગુજરાતનું પહેલું અખબાર, પહેલું ગુજરાતી સામયિક શરૂ કર્યું તથા પ્રથમ પુસ્તકાલય અને છોકરીઓ માટે પ્રથમ ગુજરાતી શાળાની સ્થાપના કરી.

## ઇતિહાસ 
[thumb| *[બુદ્ધિપ્રકાશ|બુધિપ્રકાશ*, ગુજરાતી સામયિક, ૧૮૫૦]]
thumb| *વર્તામન*, ગુજરાતી અખબાર, ૧૮૪૯
ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટીની સ્થાપના બ્રિટીશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સંચાલક, એલેક્ઝાંડર કિનોલોચ ફોર્બ્સે ૨૬ ડિસેમ્બર ૧૮૪૮ ના દિવસે દલપતરામની સાથે મળીને કરી હતી. સ્થાનિક લોકો, વડોદરા રજવાડું અને બ્રિટીશ અધિકારીઓ પાસેથી રૂપિયા ૯૬૦૧ નું ભંડોળ ઉભું કરવામાં આવ્યું હતું. ઈ. સ. ૧૮૭૭માં આ સોસાયટીમાં રૂ. ૨૭,૯૧૦ નું ભંડોળ હતું, જેમાં મુંબઈના પ્રેમચંદ રાયચંદ દ્વારા રૂ. ૧૦,૦૦૦ ની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. આ સોસાયટી દ્વારા ગુજરાતમાં પ્રથમ અખબારની શરૂઆત અમદાવાદમાં કરવામાં આવી હતી. આ એક સાપ્તાહિક વર્તમાન હતું અને દર બુધવારે અમદાવાદથી પ્રકશિત થતું. આને કારણે તે સમયે અમદાવાદથી પ્રકાશીત થતા દરેક સમાચાર પત્રને *બુધવારીયા* કહેવાતા. હાલમાં હેમાભાઇ સંસ્થામાં સમાવિષ્ટ થયેલ પુસ્તકાલય અને અમદાવાદની પ્રથમ કન્યા શાળા, આ સંસ્થાની સહાયથી સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેના દ્વારા ઉપયોગી પુસ્તકો છાપવામાં આવ્યાં હતાં, અને બીજા પુસ્તકોના પ્રકાશનને નાણાંના અનુદાન દ્વારા મદદ મળી હતી. આ સંસ્થાએ *બુદ્ધિપ્રકાશ* નામનું માસિક બહાર પાડ્યું. ઈ.સ. ૧૮૭૬માં આ માસિક ૧૨૫૦ પ્રતોનું વેચાણ ધરાવતું હતું. આ સામાયિક હજી પ્રકાશિત થાય છે. આ સોસાયટી ગુજરાત અને કાઠિયાવાડના તમામ ભાગોમાં પુસ્તકાલયોને મદદ કરે છે અને શાળાઓને ઈનામ આપે છે. આ સાથે તે પુસ્તકોના વેચાણ અને વિતરણનું કાર્ય પણ કરે છે અને વિવિધ ઉપયોગી વિષયો પર નિબંધો માટે વાર્ષિક ઇનામ આપે છે. મુંબઈના વેપારી, સોરાબજી જમશેદજી જીજીભોય દ્વારા ૧૮૬૪ માં કરવામાં આવેલી રૂ. ૨૫૦૦ની ફાળવણીમાંથી આપવામાં આવતા ભંડોળ દ્વારા આપેલ વિષય પરના શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી નિબંધ માટે, વાર્ષિક રૂ. ૧૫૦નું ઇનામ આપવામાં આવતું હતું. ૧૮૭૭માં સંસ્થાના પુસ્તકાલયમાં વિવિધ ભાષાઓના ૧૫૯૦ પુસ્તકો હતા. ૧૮૭૬ ના અંતમાં તેમાં આડતાળીસ આજીવન સભ્યો, બે વાર્ષિક સભ્યો અને બે માનદ સભ્યો હતા. તેની વાર્ષિક રસીદો લગભગ રૂ. ૧૮૦૦ અને તેનો ખર્ચ રૂ. ૧૨૯૦ હતો.

ગુજરાતના કાપડના અગ્રણી, રાવ બહાદુર રણછોડલાલ છોટાલાલે, ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી દ્વારા ૧૮૯૨ માં શરૂ થયેલી એક કન્યા શાળા (ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલ)ને શરૂ કરવા માટે નાણાં આપ્યા હતા, અને દાતા પરથી તે શાળાનું નામ આર. બી. રણછોડલાલ છોટાલાલ ગર્લ્સ હાઇ સ્કૂલ રાખવામાં આવ્યું હતું. 

૧૯૪૬માં સંસ્થાએ પોતાનું નામ બદલીને "ગુજરાત વિદ્યા સભા" રાખ્યું.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ
* ગુજરાત સાહિત્ય સભા
* ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય માટે કાર્યરત સંગઠનો
આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ

thumb| શેઠ આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ દાનની રસીદ
**આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ** (ગુજરાતી શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢી) એ સૌથી મોટું અને સૌથી પ્રાચીન જૈન ટ્રસ્ટ છે, જેનું સંચાલન જૈનો દ્વારા કરવામાં આવે છે, તેનું મુખ્ય મથક અમદાવાદમાં છે જે ૧૨૦૦ થી વધુ જૈન મંદિરોનું સંચાલન કરે છે.   કહેવામાં આવે છે કે મૂળ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટની સ્થાપના ૧૬૩૦-૪૦ ન દશકમાં ક્યારેક થઈ હતી અને ૧૭૨૦ ના દાયકાથી *આણંદજી કલ્યાણજી ની પેઢી* અથવા આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ નામથી ચાલે છે. 

## ઇતિહાસ 
શરૂઆતમાં તેની સ્થાપના શેત્રુંજય પર્વત પરના પાલિતાણા મંદિરોના સંચાલન માટે કરવામાં આવી હતી, પરંતુ હવે તે શ્વેતાંબર પરંપરા સાથે જોડાયેલા ઘણા જૈન તીર્થો અને મંદિરોનું સંચાલન કરે છે.  એવું કહેવામાં આવે છે કે તે શાંતિદાસ ઝવેરી દ્વારા તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને તેનું નેતૃત્વ સદીઓથી એક જ કુટુંબ પાસે છે, જેઓ અમદાવાદના નગરશેઠ હતા.  કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ, એક ઉદ્યોગપતિ અને શિક્ષણવિદ, તે કુટુંબના અગિયારમી પેઢીએ વારસ હતા, તેઓ ૫૦ વર્ષ થયા ટ્રસ્ટનું નેતૃત્વ કરતા હતા ત્યાર બાદ શ્રેણિક કસ્તુરભાઇ લાલભાઇએ ૩૦ વર્ષથી સુધી ટ્રસ્ટની દેખરેખ રાખી. હાલમાં સમવેગ લાલભાઇ ટ્રસ્ટના વડા છે.

શેઠ આનંદજી કલ્યાણજી પેઢી એ નામ સૂચવે છે કે તે કલ્યાણજીના પુત્ર શેઠ આણંદજીની વેપારી પેઢી છે અલબત્ આ નામ કાલ્પનિક છે અને તે જૈન યાત્રાળુઓને *આનંદ* અને *કલ્યાણ* આપવાની ટ્રસ્ટની ભૂમિકાને દર્શાવે છે. 

ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજીકરણ ટ્રસ્ટનો ઇતિહાસ સંવત ૧૭૭૭ (ઈ. સ, ૧૭૨૦) સુધી લઈ જાય છે.

## વ્યવસ્થાપન 
thumb| શત્રુંજય મંદિરો
thumb| રાણકપુર મંદિર
ટ્રસ્ટ નીચેના તીર્થો અથવા મંદિરોનું સંચાલન કરે છે. 

* બનારસ કોઠી
* ચિત્તોડગઢ સત્તાવીસ દેહરા મંદિર
* ગિરનાર
* કુંભારિયા
* માકસી ( દિગમ્બરો સાથે વહેંચાયેલું)
* મુછાળા મહાવીર મંદિર
* રાણકપુર -૧૯૩૨ માં નવીનીકરણ કરાયું. 
* રિખબદેવ ( દિગમ્બર અને હિન્દુઓ સાથે વહેંચાયેલું)
* સંમેત શિખર (વિવાદો હેઠળ દિગમ્બરસ સાથે વહેંચાયેલા, શ્વેતામ્બરો દિગમ્બરોના સંચાલનના અધિકારને માન્યતા આપતા નથી)
* શત્રુંજય
* શેરીસા
* તારંગા (દિગમ્બરસ સાથે વહેચાયેલ, અજિતનાથ મંદિર શ્વેતામ્બરના કબજામાં છે. ૧૯૬૩ માં નવીનીકરણ કરાયું.)
* વામજ

સિરોહીના શેઠ કલ્યાણજી પરમાનંદજી પેઠી, તેની સહિયારી સંસ્થા છે જે માઉન્ટ આબુ ખાતે દેલવાડા, બામનવડ અને મુંદાલસ્થ મંદિરોનું સંચાલન કરે છે. ખાતે આબુ.

ટ્રસ્ટ દ્વારા શ્વેતામ્બર જૈન તીર્થોને લગતા પુસ્તકો પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.

વિવિધ જૈન મંદિરોના સમાર કામમાં દર વર્ષે ટ્રસ્ટ વર્ષે ૧૫ કરોડ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ કરે છે. ટ્રસ્ટના સભ્યો વર્ષમાં બે વાર મળે છે. 

## સત્તાવાર વેબસાઇટ 
* શેઠ આણંદજી કલ્યાણજી પેઢી 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
બુદ્ધિસાગરસુરિ

[thumb| બુદ્ધિસાગરસુરિનું હસ્તલિખિત લખાણ. તેમાં જૈન પુરુષો દ્વારા અનુસરવામાં આવતા નિયમોની સૂચિ છે. [ગુજરાતી ભાષાની લિપિ. સંવત ૧૯૭૨ (ઈ.સ. ૧૯૧૫ લગભગ). )]]

**બુદ્ધિસાગરસુરિ** (૧૮૭૪-૧૯૨૫) જૈન સન્યાસી, દાર્શનિક અને બ્રિટીશ ભારતના લેખક હતા. હિંદુ કુટુંબમાં જન્મેલા, તે જૈન સાધુ દ્વારા પ્રભાવિત હતા અને પાછળથી તેને સંન્યાસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, અને બાદમાં *આચાર્ય*ની પદવી તરીકે ઉન્નતિ આપવામાં આવી હતી. તેમણે સો કરતા વધારે પુસ્તકો લખ્યા.

thumb|200x200px| જૈન મંદિર અને એક સ્મારક મંદિર, જ્યાં વિજાપુરમાં બુદ્ધિસાગરીનો અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યો હતો.
[thumb| [મહેસાણા જિલ્લો|મહેસાણાના  દાદાવાડી જૈન મંદિરમાં આવેલા મંદિરમાં બુદ્ધિસાગરસુરિની પ્રતિમા]]

બુદ્ધિસાગરસુરીનો જન્મ ઉત્તર ગુજરાતના વિજાપુર ખાતે ૧૮૭૪માં શિવાભાઇ અને અંબાબેનના હિંદુ પરિવારમાં બેચરદાસ પટેલનો નામે થયો હતો. તેમણે છઠ્ઠા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો. તેમણે જૈન સાધુ મુનિ રવિસાગરને મળ્યા અને તેમના શિષ્ય બન્યા. તેમણે મહેસાણામાં  ધાર્મિક અધ્યયનની શાળા, યશોવિજયજી જૈન સંસ્કૃત પાઠશાળામાં અભ્યાસ કર્યો. તેમણે આજોલમાં ધાર્મિક ગુરુની નોકરી લીધી. ૧૮૯૮માં રવિસાગરના અવસાન પછી, તેમની આધ્યાત્મિક શોધ તીવ્ર બની. રવિસાગરના શિષ્ય, સુખસાગરે તેમને ૧૯૦૧માં જૈન સાધુ તરીકે દીક્ષા આપી હતી. તેમનું નવું નામ મુનિ બુદ્ધિસાગર અપાયું. તેમને *યોગ-નિષ્ઠા*ના  અનૌપચારિક *બિરુદ*થી નવાજવામાં આવ્યા, જેનો શાબ્દિક અર્થ "યોગમાં મક્કમ" થાય. ૧૯૧૪ માં માણસામાં  તેમને *આચાર્ય*ની પદવી અપાઇ .    તેમણે ૧૯૧૭માં મહુડી જૈન મંદિરની સ્થાપના કરી.  તેમને વડોદરા, ઇડર અને પેથાપુરના રાજવીઓએ ત્યાં ઉપદેશ આપવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. ૧૯૨૫માં વિજાપુરમાં તેમનું અવસાન થયું. વિજાપુરમાં જૈન મંદિર અને એક સ્મારક મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું જ્યાં બુદ્ધિસાગરસુરિના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા.

## કાર્યો 
તેમણે સો(૧૦૦) કરતાં વધારે પુસ્તકો લખ્યા. તેમણે લગભગ ૨૦૦૦ કવિતાઓ લખી છે. તેમણે સાબરમતી નદી વિશે મોટી સંખ્યામાં કવિતાઓ લખી છે.  તેમનું પ્રથમ પુસ્તક '''જૈન ધર્મ ખ્રિસ્તી ધર્મનો મુકાબ્લો' * હતું, જેમાં જૈન ધર્મ અને ખ્રિસ્તી ધર્મની વચ્ચેની તુલના છે. તેમણે ગુજરાતમાં ખ્રિસ્તી ધર્મ અને તેની મિશનરી પ્રવૃત્તિઓની ટીકા કરી હતી. 

તે સમયે તે મૂર્તિપૂજાને લગતી અનેક ચર્ચાઓમાં સામેલ થયા હતા. તેમણે તેનો બચાવ કર્યો અને *જૈન સુત્રોમાં*  મૂર્તિપૂજા (જૈન ધર્મગ્રંથોમાં મૂર્તિપૂજા) પુસ્તિકાની રચના કરી. તેમણે  મૂર્તિઓને(ચિહ્નો) પ્રેમ અને ભક્તિનું એક સ્વરૂપ ગણાવ્યું. 

### પસંદ કરેલી કૃતિઓ 
* *સમાધિ શતક*, ધ્યાન પર સો શ્લોક
* *યોગ દીપક*, યોગ અંગે માર્ગદર્શિકા
* *ધ્યાન વિચાર*, ધ્યાન પરનું પુસ્તક
* *અધ્યાત્મ શાંતિ,* આધ્યાત્મિક શાંતિ પરની કૃતિ
* *કર્મયોગ*, કર્મનો સિદ્ધાંત
* *અધ્યાત્મ ગીતા*
* *આત્મા શક્તિ પ્રકાશ*
* *આત્મા દર્શન*
* *શુદ્ધોપયોગ*
* *સમ્ય શતક*
* *શિષ્યોપનિષદ*
* *આત્મના શસન*
* *આનંદઘન પદ ભાવાર્થ* સંગ્રહ, જૈન રહસ્યમય કવિ આનંદઘનના સ્તોત્રોનો સંગ્રહ અને તેનો અર્થ
* *શ્રીમદ્ દેવચંદ્રજી*, *દેવચંદ્રનું* જીવનચરિત્ર
* *કુમારપાલા ચરિત્ર*, ચૌલુક્ય શાસક કુમારપાળનું જીવનચરિત્ર
* *યશોવિજય ચરિત્ર*, યશોવિજયનું જીવનચરિત્ર
* *અધ્યાત્મ ભજન* સંગ્રહ ૧*–૧૪'', ગીતોનો સંગ્રહ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:શ્વેતાંબર જૈન સાધુઓ
શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ
ગુજરાતનું સંગીત

ભારતનું પશ્ચિમી રાજ્ય,ગુજરાત, લોક અને શાસ્ત્રીય બંને સંગીતની પરંપરા માટે જાણીતું છે.

## લોક સંગીત 
ગુજરાતી લોકસંગીતમાં વિવિધ પ્રકારનો સમાવેશ થાય છે. ભજન, ભક્તિપૂર્ણ ગીત પ્રકારની કવિતાને કવિતા/ગીતોની વિષયવસ્તુ આધારે અને પ્રભાતી, કટારી, ઢોલ વગેરે જેવી સંગીત રચનાઓ દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. બારોટ, ચારણ અને ગઢવી સમુદાયોની કવિ પરંપરાઓએ સંગીતની સાથે અથવા તેના વગર વાર્તા કહેવાની લોક પરંપરાને સાચવી અને સમૃદ્ધ બનાવી છે. આમાં દોહા, સોરઠો, છંદ વગેરે સ્વરૂપો શામેલ છે.

ગરબા, દાંડિયા રાસ, પઢાર, ડાંગી અને ટીપ્પણી જેવા પરંપરાગત નૃત્ય સ્વરૂપો સાથેના ગીતો અને સંગીત સ્વરૂપમાં અનોખા છે.

*ડાયરો* અને *લોકવર્તા* એ સંગીત પ્રસ્તુતિઓ છે જ્યાં લોકો તેના દ્વારા ધાર્મિક તેમજ સામાજિક સંદેશ *પહોંચાડનારા* કલાકારોને સાંભળવા માટે એકઠા થાય છે. મરસિયા સંગીત વિષાદસભર સંગીતનું સ્વરૂપ છે . *ફટાણાં* અથવા *લગ્નગીતો* એ લગ્ન દરમિયાન ગાવામાં આવતા ગીત અને સંગીતનું સ્વરૂપ છે.

ભવાઇ અને આખ્યાન એ ગુજરાતમાં નાટ્યગૃહમાં રજૂ થતું લોકસંગીત છે.

## પ્રતિનિધિઓ 
શાસ્ત્રીય સંગીતકારો અને રચનાકારોમાં હવેલી સંગીતની પરંપરા સાથે ફૈયાઝ ખાન અને પંડિત ઓમકારનાથ ઠાકુરનો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* Gujarati Folk Videos 
* Music in Gujarat on Discover India 

શ્રેણી:સંગીત
રમણલાલ મહેતા

**રમણલાલ સી. મહેતા** (૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૧૮ - ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪) ભારતના સંગીતકાર અને સંગીતવિજ્ઞાની હતા. ૨૦૦૯માં તેમને ભારતનો ત્રીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન એવા પદ્મ ભૂષણનો ખિતાબ પણ મળ્યો હતો.

## જીવન 
રમણલાલ ગુજરાતી હતા,  જેમનો જન્મ ગુજરાત રાજ્યના સુરતમાં ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૧૮ ના રોજ થયો હતો. કૉલેજ ઑફ્ ઇન્ડિયન મ્યુઝિક, ડાન્સ ઍન્ડ ડ્રામેટિક્સ/ ફેકલ્ટી ઑફ્ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ, મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરામાં ઘણાં વર્ષો સુધી પ્રાચાર્ય (ડીન) રહ્યા બાદ તેઓ ૧૯૭૮માં નિવૃત્ત થયા. ૨૦૧૪માં ૯૫ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું.

## સંગીતની કારકિર્દી 
તેમને કાંચલાલ મનાવાલા દ્વારા હિન્દુસ્તાની ક્લાસિકલ વોકલ મ્યુઝિકની તાલીમ આપવામાં આવી હતી અને પછીથી તેમણે ઉસ્તાદ અબ્દુલ વહિદ ખાનની કિરાના શૈલીને અનુસરી હતી. તેઓ બરોડા મ્યુઝિક કોલેજના પ્રાચાર્ય તરીકે કાર્યભાર લીધા પહેલાં ૯ વર્ષ (૧૯૪૫-૫૩) સુધી તેઓ આકાશવાણી સાથે હતા. કિરાના ઘરાનાના એક ગાયક હોવા છતાં, તેમણે ખ્યાલ અને ઠુમરીમાં પોતાની શૈલી વિકસાવી હતી. પછી તેમણે પ્રેક્ષકો સામે, સંગીત વર્તુળોમાં, સંગીત પરિષદોમાં, અને ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો પર હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની વિવિધ ગાયક કોન્સર્ટ આપી હતી. તેમણે આકાશવાણી, બોમ્બે, અમદાવાદ અને બરોડા (૧૯૪૫-૧૯૫૩)માં પચાસથી વધુ સંગીત નાટકો અને મુખાકૃતિઓ બનાવી અને રજૂ કરી છે.

## શૈક્ષણિક 
મહેતાએ ૪૫ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ભારતમાં સંગીત શિક્ષણમાં કામ કર્યું; રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓમાં નિષ્ણાત સભ્ય તરીકે સેવા આપી. તેમણે ૧૯૭૦માં ઇન્ડિયન મ્યુઝિકોલોજીકલ સોસાયટીની સ્થાપના કરી અને બાદમાં માનદ મહામંત્રી તરીકે સમાજની સેવા કરી.  તેમણે *જર્નલ ઓફ્ ધી ઇન્ડિયન મ્યુઝિકોલોજીકલ સોસાયટીના* સંપાદક તરીકે કામ કર્યું હતું. તે જર્નલની સ્થાપના ૧૯૭૦ના દાયકાથી થઈ ત્યારે તેઓ જોડાયા અને ૨૦૦૫માં નિવૃત્ત થયા. તેમણે ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોના સેન્ટ્રલ મ્યુઝિક ઓડિશન બોર્ડ (એમએબી) માં નિષ્ણાંત સભ્ય તરીકે પણ સેવા આપી હતી. તેમના સૂચન પર, ઉસ્તાદ અલાઉદ્દીન ખાન સંગીત એકેડેમી દ્વારા ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં દૂરના શિક્ષણ અંગેની પહેલીવારની કોન્ફરન્સનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે *ડિસ્ટન્સ એજ્યુકેશન ઇન મ્યુઝિક* તરીકે રજૂ કરેલાં કાગળોનો સંગ્રહ પણ પ્રકાશિત કર્યો. 

## લેખક અને વિવેચક 
તેમણે સંગીતના વિવિધ પાસાં પર લખ્યું અને પ્રકાશિત કર્યું. તેમનાં પ્રકાશનોમાં શામેલ છે :

૧. *આગ્રા પરંપરા, ગાયકી ઔર ચીઝેં* (હિંદી), એમ.એસ.યુ. દ્વારા પ્રકાશિત

૨. *સંગીત ચર્ચા* (ગુજરાતી), ૧૯૬૩માં પ્રકાશિત થયેલો ટીકાગ્રંથ

૩. *ગુજરાતી ગેય કવિતા* (ગુજરાતી), ૧૯૫૪માં પ્રકાશિત થયેલો કાવ્યસંગ્રહ

## ખિતાબ અને સમ્માન 
૨૦૦૯માં તેમને ભારતનો ત્રીજો સર્વોચ્ચ એવો પદ્મ ભૂષણનો સમ્માન મળ્યો હતો.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સંગીતકાર
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:૨૦૧૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ
જામ રાવલ

thumb| જામ રાવલની અશ્વારોહણ મૂર્તિ
**જામ રાવલ લાખ** (૧૪૮૦-૧૫૬૨), જાડેજા રાજપૂત શાસક હતા, જેમણે કચ્છ રાજ્ય પર ૧૫૨૪-૧૫૪૮ સુધી શાસન કર્યું હતું અને બાદમાં ૧૫૪૦ થી ૧૫૬૨ સુધી નવાનગર રાજ્યના સ્થાપક-શાસક હતા. 

## કચ્છના શાસક 
જામ રાવલ કચ્છની તેરા શાખાના પ્રમુખ જામ લાખોજીનો પુત્ર હતા, જે લાખીયાવીરાની મોટી શાખાથી નાની હતી, જેનો શાસક જામ હમીરજી હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે જામ રાવલે તેના પિતા જામ લાખોજીની હત્યાનું કારણ હમીરજીને ગણાવ્યું હતું, કેમ કે તે હમીરજીની ઉશ્કેરણીથી તમાચી દેદા દ્વારા લાખીયાવીરાના પ્રદેશની અંદર હત્યા કરાઈ હતી.  જામ રાવલે બદલો લેવા લાખીયાવીરાના તેના પિતાના મોટા ભાઈ જામ હમીરજીની વિશ્વાસઘાતથી હત્યા  કરી અને કચ્છ પર ૧૫૨૪ થી ૧૫૪૮ સુધી બે દાયકાથી વધુ શાસન કર્યું.  

ખેંગારજી  પ્રથમ, જે હમીરજીનો પુત્ર હતો, હત્યાકાંડમાંથી ભાગી ગયો અને અમદાવાદમાં  ઉછર્યા હતો . તેણે મહેમૂદ બેગડાની સેનામાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો અને તેનો વિશ્વાસપાત્ર બન્યો હતો. ૧૫૩૮માં સુલતાન બેગડા દ્વારા મોરબીની જાગીર ખેંગારજી પહેલાને અપાઈ, પછી મુઘલો અને બેગડાના સૈન્યની મદદથી, કચ્છની ગાદી પાછી મેળવવા માટે જામ રાવલ સામે યુદ્ધ કર્યું. ખેંગારજી પ્રથમ, લગભગ અગિયાર વર્ષના યુદ્ધ પછી, ૧૫૪૮માં તેમની પાસેથી આખું કચ્છ ફરીથી મેળવ્યું. 

## નવાનગરની સ્થાપના 
જામ રાવલ કચ્છની બહાર છટકી ગયો, કહેવાય છે કે તેમને આશાપુરા માતાએ સ્વપ્નમાં સલાહ આપી અને પછી તેમણે નવાનગરની સ્થાપના કરી.  તે સૌરાષ્ટ્રના  હાલાર વિસ્તારમાં તેના રસાલા  તેના પરિવાર અને તેમના વફાદાર સૈનિકો સાથે પહોંચ્યો. સંખ્યાબંધ સ્થાનિક આદિજાતિઓ અને પ્રજાતિઓ સાથેની અનેક લડાઇઓ પછી, દેદા પાસેથી જોડિયા અને આમરણ પરગણા, ચાવડાઓ પાસેથી ધ્રોલ, જેઠવા પાસેથી નાગનાથ બંદર, અને વાઘેલા પાસેથી ખંભાળિયાપર વિજય મેળવ્યો. તેણે સુરત પર પણ આક્રમણ કર્યું. આમ, તેમણે નવાનગર નવા રાજ્યની સ્થાપના કરી અને તેની રાજધાની જામનગરનો પાયો નાખ્યો, જે અગાઉ ઓગસ્ટ ૧૫૪૦માં  બંદર શહેર '' 'નાગનાથ''' તરીકે જાણીતું હતું  અને નવાનગરના જામ સાહેંબનું બિરુદ મેળવ્યું. નવાનગર રજવાડું તેના પ્રદેશોને વિસ્તૃત કરવા માટે તેના પાડોશીઓ સાથે સ્થાપના થઇ ત્યારથી સતત યુદ્ધની સ્થિતિમાં હતું. 

## કુટુંબ 
તેની અનેક પત્નીઓ હતી. પરંતુ તેના ચારેય પુત્રો તેમની મુખ્ય પત્ની મહારાણીના હતા, જે સોઢા રાજપૂત પરિવારની  હતી.

## મૃત્યુ 
જામ રાવલનું ૧૫૬૨માં અવસાન થયું. તેમનો ત્રીજો પુત્ર જામ વિભોજી રાવલજી, તેમના મૃત્યુ પછી નવાનગરની ગાદી પર આવ્યો. 

## જામ રાવલના વંશજો 
પાછળથી તેમના વંશજોએ રાજકોટ, ગોંડલ અને ધ્રોલ રાજ્યની રચના કરી.  

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો‎
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
ક્ષેમુ દિવેટિયા

**ક્ષેમેન્દ્ર વિરમિત્ર દિવેટિયા** (૧ ઓક્ટોબર ૧૯૨૪ – ૩૦ જુલાઈ ૨૦૦૯) ગુજરાત, ભારતના એક ભારતીય સંગીતકાર અને ગાયક હતા. તેમણે ગુજરાતી ભાષાની ફિલ્મ *કાશીનો દિકરો* માટે સંગીત આપ્યું જે માટે તેમને રાજ્ય સરકારનો શ્રેષ્ઠ સંગીત નિર્દેશક એવોર્ડ મળ્યો. ગુજરાતી સંગીતમાં તેમના યોગદાન બદલ ગુજરાત સરકારે તેમને ગુજરાત ગૌરવ પુરસ્કારથી નવાજ્યા હતા. તેમને મોરારી બાપુ તરફથી અવિનાશ વ્યાસ એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો.

## જીવન 
૧ ઓક્ટોબર ૧૯૨૪ના રોજ જન્મેલા, દિવેટિયાએ તેમની તાલીમ જયસુખલાલ ભોજક, હામીદ હુસેન ખાન અને વી.આર. આઠવલે હેઠળ લીધી હતી. તેમણે ૧૯૫૦ના દાયકામાં આકાશવાણી, ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો, શ્રુતિવૃંદ અને રંગમંડલ નાટક સંસ્થા સાથે કામ કરતી વખતે ગીત રચનાબદ્ધ કરવાનું શરૂ કર્યું.

૧૯૮૪માં તેમણે 'સંગીસુધા'નું નિર્માણ કર્યું, જે ૧૦ આલ્બમનું સંકલન છે જેમાં ૩૫ કવિઓ દ્વારા લખાયેલાં ગીતો અને ૨૬ કલાકારો દ્વારા ગાયેલાં ગીતોનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૦૯ની ૩૦મી જુલાઈના રોજ તેનું અમદાવાદમાં અવસાન થયું હતું. તેમનાં પત્ની સુધાબેન એક ગાયિકા હતાં, અને તેઓએ સહયોગથી અનેક ગીતો રચ્યાં હતાં.

## જાણીતાં ગીતો 
તેના કેટલાક જાણીતાં ગીતો છે:  

* રાધાનું નામ તમે…
* દરિયામાં હોય એને મોતી કહેવાય…
* ગોરમાને પાંચે આંગળીયે પૂજાય…
* મારી આંખે કંકુના સૂરજ આથમ્યા…

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
શ્રેણી:સંગીતકાર
શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૯માં મૃત્યુ
ગુજરાતી અમેરિકનો

thumb|ગુજરાતીઓની ઉંચી વસ્તી ધરાવતા શહેરી વિસ્તારો, ઘણી વખત *ઇન્ડિયા સ્કવેર* કે *લિટલ ગુજરાત* તરીકે ઓળખાય છે.
**ગુજરાતી અમેરિકનો** એ અમેરિકનો છે જેઓ ગુજરાત, ભારતમાં પોતાનો વંશ ધરાવે છે. તેઓ ભારતીય અમેરિકનોનું પેટા જૂથ છે.

ન્યુ યોર્ક સિટી મેટ્રોપોલિટન ક્ષેત્રમાં, ખાસ કરીને ઇન્ડિયા સ્ક્વેર, અથવા *લિટલ ગુજરાત*, જર્સી સિટી, ન્યૂ જર્સીમાં અને સેન્ટ્રલ ન્યૂ જર્સીના મિડલસેક્સ કાઉન્ટીમાં એડિસન ટાઉનમાં ગુજરાતી અમેરિકનોનું સૌથી ઉચ્ચ પ્રમાણ જોવા મળે છે, જે ૧ લાખ ગુજરાતીઓને પાર કરે છે. ૧૯૬૫ના સીમાચિહ્ન ઇમીગ્રેશન અને રાષ્ટ્રીયતા અધિનિયમ પછી ભારતથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નોંધપાત્ર ઇમિગ્રેશનની શરૂઆત થઈ, ૧૯૬૫ પછીના પ્રારંભિક વસાહતીઓ ઉચ્ચ શિક્ષિત વ્યાવસાયિકો હતા.

યુ.એસ. ઇમિગ્રેશન કાયદા કુટુંબના જોડાણના આધારે માતાપિતા, બાળકો અને ખાસ કરીને ભાઈ-બહેનોના સ્થળાંતરને મંજૂરી અપાય છે, તેથી "ચેઇન માઇગ્રેશન" તરીકે ઓળખાતા સ્થળાંતરથી ગુજરાતીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો. ઉદ્યોગ સાહસિકતા અને ધંધાકીય સાહસની ગુજરાતી સ્વાભાવિકતાને કારણે તેમાંના ઘણાએ દુકાન અને મોટેલ ખોલ્યા. ૨૧મી સદીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આતિથ્ય ઉદ્યોગ ૪૦% કરતા વધુ ગુજરાતીઓ દ્વારા નિયંત્રિત છે. ગુજરાતીઓ, ખાસ કરીને પાટીદારો, *સબવે* અને *ડંકિન ડોનટ્સ* જેવી ફાસ્ટ ફૂડ રેસ્ટોરન્ટ ચેનની ફ્રેન્ચાઇઝીમાં પણ વર્ચસ્વ ધરાવે છે. ગુજરાતી અમેરિકનોની બીજી કે ત્રીજી પેઢીએ વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રે ઉચ્ચ સ્તરની પ્રગતિ કરી છે, જેમાં ચિકિત્સકો, ઇજનેરો અને રાજકારણીઓનો સમાવેશ થાય છે.

ઓગસ્ટ ૨૦૧૬માં, એર ઇન્ડિયાએ ન્યુ જર્સીના નેવાર્ક લિબર્ટી આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક અને અમદાવાદના સરદાર પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક વચ્ચે સીધી ફ્લાઇટ સેવા શરૂ કરી છે, જે લંડન હિથ્રો આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક થઈને જાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ
નારાયણ જોષી કારાયલ

'''નારાયણ જોષી 'કારાયલ''* ગુજરાતી અને કચ્છી ભાષાના લેખક અને વાર્તા લેખક છે. ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મશ્રી પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

## સર્જન 
જોશીએ ૧૯૯૯માં *કચ્છી સાહિત્ય કલા સંઘ*ની સ્થાપના કરી હતી, જે કચ્છીની જાણકારી નથી તેવા લોકોને કચ્છીની મૂળ બાબતો શીખવવાનું કામ કરે છે. તેમણે *કચ્છી પાઠાવલી''ને બે ભાગમાં લખી છે, જેને ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદે કચ્છી શીખવા માટે પ્રમાણિત કરી છે.

## સન્માન 
જોશીને ૨૦૨૦માં સાહિત્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમની સેવાઓ બદલ ભારતનો ચોથો સર્વોત્તમ નાગરિક એવોર્ડ એવો પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કચ્છી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
કચ્છી-સ્વાહિલી

**કચ્છી-સ્વાહિલી** એ સ્વાહિલી (પૂર્વ આફ્રિકા) સ્થિત ભારતીયો વડે બોલાતી એક ભાષા છે. તે ઝાંઝીબારના કેટલાક ગુજરાતી પરિવારોની મૂળ ભાષા છે જેઓ મુખ્ય ભૂમિ તાંઝાનિયા અને કેન્યાના મોટા શહેરોમાં સ્થાયી થયા છે. અને આ ભાષા ભારતીય સમુદાયના અન્ય લોકો બીજી ભાષા તરીકે ઉપયોગમાં લે છે. તે ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાની કચ્છી ભાષા પરથી ઉતરી આવી છે.

માહો (૨૦૦૯) કચ્છી-સ્વાહિલી અને **એશિયન સ્વાહિલી** (*કિબાબુ* ) ને જુદા જુદા કોડ સોંપે છે, અને *એથનોલોગ* પણ નોંધે છે કે આ બંને સમાન ન હોઈ શકે. 

## સંદર્ભ
હુઝૂર મહેલ, પોરબંદર

**હુઝુર મહેલ** અથવા **હુઝૂર પેલેસ** એ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર ક્ષેત્રમાં પોરબંદરમાં આવેલો એક મહેલ છે. તેનું બાંધકામ પોરબંદરના રજવાડાના છેલ્લા મહારાજા રાણા નટવરસિંહજી દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. ૨૦ મી સદીની શરૂઆતના વર્ષોમાં આકાર પામેલી આ ઈમારત પર સ્પષ્ટ યુરોપિયન પ્રભાવ જોવા મળે છે. આ મહેલનો ઉપયોગ હવે લંડનમાં રહેતા મહારાજાના પરિવારના અનુગામીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

નવરાત્રીના તહેવાર દરમિયાન નગરના લોકો પોરબંદરના પૂર્વ મહારાજા અને મહારાણીની 'નજર ઉતારવા' અથવા આદર આપવા માટે મહેલના મેદાનમાં લાઈન લગાડે છે. 

## સ્થાન 
આ મહેલ ભારતમાં આવેલ પશ્ચિમ ગુજરાતના એક ક્ષેત્ર કાઠિયાવાડ દ્વીપકલ્પના પોરબંદર શહેરમાં અરબી સમુદ્ર કિનારે મરીન ડ્રાઈવના છેવાડાના ભાગ પર, દરિયાની તરફ, એક હરિયાળી જમીન પર ફેલાયેલો છે.   તે હવાઈ માર્ગ, રેલવે માર્ગ અને સડાકો દ્વારા દેશના પ્રમુખ શહેરો સાથે જોડાયેલો છે. અહીંથી પૂર્વ તરફ ના અંતરે રેલ્વે સ્ટેશન આવેલું છે, જ્યાંથી અમદાવાદ અને મુંબઈ તરફ જનારી ટ્રેનો મળે છે. શહેરનું વિમાનમથક અહીંથી  દૂર છે અને અહીંથી મુંબઈ માટે દૈનિક હવાઈ ઉડાણો ઉપલબ્ધ છે. 

## ઇતિહાસ 
હુઝુર પેલેસને ૨૦ મી સદીના શરૂઆતમાં રાણા નટવરસિંહજી દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યો હતો, તેઓ પોરબંદરના રજવાડાના છેલ્લા મહારાજા હતા. પ્રવાસીઓને મહેલની મુલાકાત લેવાની મનાઈ છે,  કારણ કે હવે તેનો ઉપયોગ લંડનમાં રહેતા મહારાજાના પરિવારના અનુગામી વંશજો દ્વારા કરવામાં આવે છે. 

હાલમાં, મહેલ નિર્જન હાલતમાં લાગે છે તેનો દરવાજો કાઢી લેવામાં આવ્યો છે અને તેને સ્થળે ઈંટની દિવાલ ચણી દેવામાં આવી છે. મહેલ મુલાકાતીઓ માટે ખુલ્લો નથી.

## વાસ્તુ 
આ મહેલ સ્પષ્ટ યુરોપિયન પ્રભાવ હેઠળ બાંધાવાયેલો દેખાય છે, જેમાં ઘણી પાંખ (વિંગ) અને ઊભી ઢોળાઅવ ધરાવતું છાપરું છે. તેની બારીઓ ખૂબ જ મોટા આકારની છે જે અરબી સમુદ્રનું દર્શન કરાવે છે. મહેલની વિવિધ પાંખો (વિંગ) આગળના અને પાછળના બગીચાઓ ધરાવે છે. તેની ગોઠવણી એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે જેથી તેઓ બગીચાઓ અને ફુવારાઓથી ઘેરાયેલી એક કુદરતી, મનોહર સૃષ્ટિ દર્શન કરાવે છે. રવેશમાં સુશોભન ધરાવતો સ્તંભ વાળો પ્રવેશદ્વાર (પોર્ટીકો) અર્ધગોળ આકારનો છે. આ સ્તંભો નવશાસ્ત્રીય (નિયોક્લાસિકલ) શૈલિ અનુસાર છે. 

## સંદર્ભ 
## ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતના મહેલો
ઘંટાકર્ણ મહાવીર

**ઘંટાકર્ણ મહાવીર** જૈન ધર્મના શ્વેતાંબર સંપ્રદાયના ૫૨ વીરો (રક્ષક દેવતાઓ)માંના એક છે. 

*ઘંટાકર્ણ-કલ્પ*માં, વિમલચંદ્રે તેમનો ઉલ્લેખ એક *વીર* તરીકે કર્યો છે તથા એક *ક્ષેત્રપાલ* (જમીનના વાલી દેવતા) તરીકે તેમની ગણના કરી છે. *નમિઉના-સ્તવ* (શ્લોક ૧) પર અંતમાં ટિપ્પણીમાં પણ તેમની પૂજા *-પ્રાર્થનાનો* ઉલ્લેખ છે. તેમનો આદર ગુરૂ-શિષ્ય પરંપરામાં પ્રસારિત થયો. રવિસાગરસુરીએ બુદ્ધિસાગરસુરિને ફેબ્રુઆરી ૧૮૯૮માં દીક્ષા આપી. ઘંટકાર્ણના પ્રત્યક્ષ દર્શન કર્યા પછી, બુદ્ધિસાગરસૂરીએ મહુડી જૈન મંદિરમાં ઘંટાકર્ણની પ્રતિમા સ્થાપિત કરી. આ પૂજાને જયસિંહ સુરી, સારાભાઈ નવાબ અને અન્ય શ્વેતાંબર લોકોએ વધુ પ્રખ્યાત કરી છે. દિગંબર જૈનોમાં ઘંટાકર્ણ જાણીતા નથી. જ્હોન ઇ. કોર્ટે તેને ભક્તિભાવપૂર્ણ જાહેર પરંપરામાં ખાનગી પરંપરાના સુધારા તરીકે જણાવ્યું છે. 

## પૂજા 
[thumb|[મહુડી જૈન મંદિર]]
ઘંટાકર્ણને રોગચાળા, રોગો, અગ્નિ, આક્રમણ, ભૂત જેવી વિવિધ અવરોધો અને મુશ્કેલીઓથી બચાવવા માટે વિનંતી કરવામાં આવે છે. તેમને જૈન ધર્મના વિરોધીઓથી બચાવવા માટે પણ હાકલ કરવામાં આવે છે. 

મહુડી જૈન મંદિર ભારતના લોકપ્રિય જૈન તીર્થસ્થાનમાંનું એક છે.

કાળી ચૌદશના દિવસે હજારો મુલાકાતીઓ મહુડીમાં હવનમાં ભાગ લેવા માટે મુલાકાત લે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
મહી કાંઠા એજન્સી

**મહી કાંઠા એજન્સી** એક રાજકીય એજન્સી અથવા બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના ગુજરાત વિભાગ હેઠળ બ્રિટીશ ભારતમાં રજવાડાઓનો એક સમૂહ હતો. ૧૯૩૩માં, મહી કાંઠા એજન્સીના દાંતા સિવાયના રાજ્યો વેસ્ટર્ન ઇન્ડિયા સ્ટેટ્સ એજન્સીમાં સામેલ થયા. ૧૯૦૧ની સાલમાં એજન્સીનો કુલ વિસ્તાર  હતો અને વસ્તી ૩૬૧,૫૪૫ હતી.

## ઇતિહાસ 
૧૮૦૩-૧૮૦૫ ના બીજા એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધ પછી આ પ્રદેશના રાજ્યો બ્રિટીશ પ્રભાવમાં આવ્યા હતા. ૧૮૧૧માં જ્યારે મરાઠા સત્તા ઘટી રહી હતી ત્યારે બ્રિટિશ સરકારે વડોદરા રાજ્યને માધ્યમ બનાવ્યું અને મહી કાંઠા એજન્સીના રાજ્યોનો વાર્ષિક વેરો ઉઘરાવી વાર્ષિક દરે બ્રિટિશરોને આપવાનો કરાર કર્યો. ૧૮૨૦માં, બ્રિટીશરોએ સંપૂર્ણક્ષેત્રના વહીવટને પોતાના હસ્તક લીધો. વડોદરાને વિના મૂલ્યે વેરો એકત્રિત કરવાનો પરવાનો મળ્યો બદલામાં વડોદરા એ દેશના અન્યક્ષેત્રોમાં સૈન્ય ન મોકલવાનો, અને વહીવટમાં કોઈ હસ્તક્ષેપ ન કરવા સંમત થયું. ૧૮૩૦, ૧૮૫૭-૫૮ અને ૧૮૬૭માં સમગ્ર ભારતમાં બ્રિટીશ શાસન વિરુદ્ધ અડચણો ઊભી થઈ પરંતુ ૧૮૮૧ સુધી આ પ્રદેશ તદ્દન શાંત અને સુરક્ષિત રહ્યો. જોકે, ૧૮૮૧ સુધીમાં વિજયનગર રાજ્યના સ્થાનિક ભીલોએ તેમના શાસકો વિરુદ્ધ બળવો જાહેર કર્યો અને તેમને હાંકી કાઢ્યા.

મહી કાંઠામાં ૧૮૯૯-૧૭૯૭ ના દુષ્કાળમાં ભારે આંચકો લાગ્યો હતો, અને દુષ્કાળને કારણે એજન્સીની વસ્તી ૧૮૯૧-૧૯૦૧ ના દાયકામાં ૩૮% ઘટી હતી. તેમાંના ઘણા લોકો ભીલ અને કોળી હતા. ૧૮૯૭ માં એક મીટર ગેજ રેલવેલાઈન અમદાવાદથી આંબલિયારા રાજ્ય પાસેના પ્રાંતિજ થઈને અહમદનગર સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. સાદરા ખાતે બ્રિટિશ પબ્લિક સ્કૂલની તર્જ પર શાસકોના સંતાનોના શિક્ષણ માટે સ્કોટ કોલેજ હતી. સાદરા, માણસા અને ઇડર ખાતે અંગ્રેજી ભાષાની શાળાઓ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

## અનુગામી અધિકારક્ષેત્રો 
૧૯૩૩માં ૧૯૨૫ સુધી પાલનપુર એજન્સી તરીકે ઓળખાતી બનાસકાંઠા એજન્સી અને મહી કાંઠા એજન્સીઓનું વિલિનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે પાલનપુર રાજ્યને રાજપૂતાના એજન્સીમાં સોંપવામાં આવ્યું હતું અને આમ તે નવી બનાવેલી એજન્સીનો ભાગ ન હતું.

૧૯૪૭ માં ભારતની આઝાદી પછી, મહીકાંઠા એજન્સીના શાસકોએ ભારત સરકારને સ્વીકૃતિ આપી, અને આ વિસ્તારને બૃહદ મુંબઈ રાજ્યના જિલ્લાઓમાં પુનઃગઠિત કરવામાં આવ્યો. ૧૯૬૦માં, મુંબઈ રાજ્ય ભાષાકીય આધાર પર વિભાજીત થયું, અને મહીકાંઠાનો વિસ્તાર ગુજરાતના નવા રાજ્યનો ભાગ બન્યો.

## રજવાડાઓની યાદી 
thumb|750x750px|મહી કાંઠા એજન્સીમાં રાજ્યો અને થાણા

રાજ્યો નીચે મુજબ વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા:

### સલામી રાજ્યો 
#### પ્રથમ વર્ગના રાજ્યો 
* ઇડર (શૈલી (મહા) રાજા), ૧૫-તોપોની સલામી ધરાવતું રાજ્ય, એજન્સીના અડધાથી વધુ વિસ્તારને આવરી લે છે.

#### દ્વિતીય વર્ગના રાજ્યો 
* દાંતા (શૈલી મહારાણા), ૧૧ તોપોની સલામી ધરાવતું રાજ્ય

### બિન-સલામી રાજ્યો 
#### ત્રીજા વર્ગના રાજ્યો 
* માલપુર
* માણસા
* મોહનપુર

#### ચોથા વર્ગના રાજ્યો 
* ઇલોલ
* ઘોડાસર
* કટોસન
* ખડલ
* પેથાપુર
* વલ્લભપુર
* રાણાસન
* સુદાસ્ના
* વરસોદા
* આંબલીઆરા
* આંત્રોલી 

#### પાંચમા વર્ગના રાજ્યો 
* આગલોડ
* ડાભા
* દધાલિયા
* ગેડ
* મગોડી
* રૂપાલ
* સાઠંબા
* તુનાદર
* વલાસણા
* વાસણા
* વડાગામ

#### છઠ્ઠા વર્ગના રાજ્યો 
thumb| મહી કાંઠા એજન્સી, ૧૮૭૮
* ભાલુસણા
* બોલુન્દ્રા
* દેધરોટા
* ડેરોલ
* હાડોલ
* હાપા
* કડોલી
* ખેડવાડા
* લીખી
* પ્રેમપુર
* રામસ
* સતલાસ્ના
* તાજપુરી
* વક્તપુર

#### સાતમા વર્ગના રાજ્યો 
* દેલોલી
* ગાબટ
* ઇજપુરા
* કસલપુરા
* મહમદપુરા
* પલાજ
* રામપુરા
* રાણીપુરા
* તેજપુરી
* ટીંબા
* ઉમરી
* વિરસોદા

## સંદર્ભ 
*   
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
શ્રેણી:મહીસાગર જિલ્લો
મહુડી જૈન મંદિર

**મહુડી જૈન મંદિર**, કે **મહુડી જૈન તીર્થ** અથવા **મહુડી દેરાસર**, ગુજરાતના ગાંધીનગર જિલ્લાના માણસા તાલુકામાં મહુડી શહેરમાં આવેલું એક મંદિર છે. તે જૈનો અને અન્ય સમુદાયોનું તીર્થસ્થાન છે; જેઓ જૈન દેવતા ઘંટકર્ણ મહાવીર અને પદ્મપ્રભુ જૈન મંદિરમાં દર્શન કરે છે . તે ઐતિહાસિક રીતે મધુપુરી તરીકે જાણીતું હતું.

## ઇતિહાસ 
મહુડી જૈન મંદિરની સ્થાપના જૈન સાધુ બુદ્ધિસાગરસૂરી  દ્વારા ઇસવીસન ૧૯૧૭  (માગશર સુદ ૬, વિક્રમ સંવત ૧૯૭૪)માં કરવામાં આવી હતી. ત્યાં બ્રાહ્મી લિપિમાં એક શિલાલેખ છે. ઇસવીસન ૧૯૧૬માં વાડીલાલ કાલિદાસ વોરા દ્વારા દાન કરવામાં આવેલી જમીન પર પાયો નંખાયો હતો. વોરાની સાથે પૂનમચંદ લલ્લુભાઇ શાહ, કંકકુચંદ નરસીદાસ મહેતા અને હિંમતલાલ હકમચંદ મહેતા મંદિરના સંચાલન માટે સ્થાપિત ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટી બન્યા. આ મંદિરના મૂળનાયક પદ્મપ્રભની ૨૨ ઇંચની આરસની મૂર્તિ છે. રક્ષક દેવતા, ઘંટાકર્ણ મહાવીરને સમર્પિત એક અલગ મંદિર છે. ગુરુ મંદિર, કે જે બુદ્ધિસાગરસૂરિને સમર્પિત છે, તે પછીથી સ્થાપિત થયું.

## સંસ્કૃતિ 
અહીં ભક્તો *સુખડી*  ઘંટાકર્ણ મહાવીરને અપર્ણ કરે છે. અર્પણ કર્યા પછી, તે મંદિરના સંકુલમાં ભક્તો દ્વારા ખાવામાં આવે છે. પરંપરા સંકુલની બહાર સુખડી બહાર લઈ જવા માટે મનાઇ ફરમાવે છે.

દર વર્ષે *કાળી ચૌદશ* પર (આસો મહિનાના અંધારાના ચૌદશના દિવસે) હજારો ભક્તો *હવનના* ધાર્મિક સમારોહમાં ભાગ લેવા મંદિરની મુલાકાત લે છે.

## ફોટો-ગેલેરી 

ચિત્ર:Padmaprabh Swami Bhagwan.1.jpg|જૈન મંદિરમાં પદ્મપ્રભ સ્વામીની છબી
ચિત્ર:GhantakarnMahvir-RavindraJain.JPG|ઘંટાકર્ણ મહાવીર
ચિત્ર:Shri Vadilal Kalidas Vora.jpg|વાડીલાલ કાલિદાસ વોરા જેમણે મંદિર માટે જમીન દાન કરી હતી
ચિત્ર:Sukhdi..jpg|*સુખડી* - ઘંટકર્ણ મહાવીરને અર્પિત મીઠાઈ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગાંધીનગર જિલ્લો
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
લુણા ઉલ્કાગર્ત

**લુણા ઉલ્કાગર્ત** કે **લુણા ક્રેટર** એ ભારતના ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ તાલુકામાં આવેલા લુણા ગામ ખાતે આવેલો ઉલ્કના આઘાત વડે બનેલો એક ખાડો અથવા ઉલ્કાગર્ત છે. સામાન્ય રીતે સખત, ખડકાળ સપાટી પર જોવા મળતી ઉલ્કાથી વિપરીત આ ગર્ત નીચાણવાળા, નરમ, સપાટ વિસ્તારમાં આવેલો હોવાથી ભારતના અન્ય ગર્તોની સરખામણીમાં બિનપરંપરાગત અને ભ્રામક દેખાય છે.

તે ભુજથી શહેરથી ૮૦ કિ.મી. ઉત્તર પશ્ચિમમાં, અને અમદાવાદથી ૪૦૦ કિ.મી. ઉત્તર પશ્ચિમમાં આવેલું છે.

## વર્ણન 
સ્થળ પર મળી આવતા કાચ જેવા પદાર્થના બનેલા ખડકો અહીં ઉલ્કાપાતની અસર દર્શાવે છે, જેનો સમય આશરે ઈ. સ. પૂ. ૨૦૦૦ ની આસપાસ દર્શાવાય છે. કચ્છના રણમાં સ્થિત આ ખાડો ગોળાકાર છે, જેનો વ્યાસ  , અને તેનો સૌથી નીચું બિન્દુ દરિયાની સપાટીથી ફક્ત  ઉપર છે.

આ ગર્ત દૃશ્યમાનરૂપે એક કિલોમીટર પહોળી દેખાય છે, પરંતુ ઉપગ્રહ રડારની છબી બતાવે છે કે તે પાંચ કિલોમીટર ત્રિજ્યામાં ફેલાયેલી છે. તેમાં ઉલ્કપાતની લાક્ષણિક અસરના અભાવના કારણે તે વિશ્વની એક વિલક્ષણ ક્રેટર સાઇટ છે, તેની વ્યાસના પ્રમાણમાં તેની ઊંડાઈ ખૂબ ઓછી છે. આ ક્ષેત્રમાં ૧ ચો.કિ.મી.નું ગોળાકાર તળાવ ગર્તની મધ્યમાં આવેલું છે, જે ઉનાળા દરમિયાન સુકાઈ જાય છે. આ ગર્તનો ઊડોં ભાગ કાંટાળી અકાસિયા નિલોટિકા અને પ્રોસોપિસ જુઇલફોર (આવર અને બાવળ) જેવી વનસ્પતિથી ઢંકાયેલ છે. ઊંચકાઈ ગયેલી આ ગર્તની પરિધિ સખત ખડકો નથી. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજીના અર્થ સાયન્સ ડિપાર્ટમેન્ટના ડો.જ્યોર્જ મેથ્યુએ ઉલ્કાના ટુકડાઓનું એક્સ-રે વિશ્લેષણ કર્યું હતું અને તેમાં સ્ટીશોવાઈટા અને કોએસાઈટ, ઉચ્ચ દબાણ દર્શાવતી પોલીમોર્ફસ સિલિકા જેવા પદાર્થો શોધ્યા હતા જે ઉલ્કાપાત થયો હોવાનું જણાવે છે."

આ ગર્તમાં મલી આવેલ વિવિધ ખડકો આ મુજબ છે (અ) ગોળાકાર પોલાણવાળા ઘેરા, ભારે અને ચુંબકીય ધાતુના ઉલ્કા જેવા દેખાતા ટુકડાઓ આ ગર્ત કે ખાડાના કિનારે મળી આવે છે, (બ) ટેક્ટાઈટ્સની સમાન કાચ જેવી રચના ધરાવતા ટુકડાઓ.

## ધાર્મિક મહત્વ 
લુણા ધામ મંદિર આ ગર્તની ઉત્તર છેડે આવેલું છે.

## કચ્છમાં વધુ સંભવિત ઉલ્કાગર્ત 
ઉપગ્રહની માહિતી સૂચવે છે કે કચ્છમાં કેટલાક વધુ ઉલ્કા ગર્ત હોઈ શકે છે, જે પછીની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા છુપાયેલા છે.

## ભારતમાં અન્ય ઉલ્કા ગર્ત 
* મધ્યપ્રદેશના શિવપુરી જિલ્લામાં ધાલા ઉલ્કાગર્ત
* મહારાષ્ટ્રના બુલધન જિલ્લામાં લોણાર ખાતે લોનાર ઉલ્કાગર્ત
* રાજસ્થાનના બરણ જિલ્લાની માંગરોળ તહસીલમાં રામગઢ ઉલ્કાગર્ત
* શિવ ખાડો, ભારતની પશ્ચિમમાં એક સમુદ્રમગ્ન ઉલ્કાગર્ત

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની ભૂગોળ
તિલક નગર, મુંબઈ

**તિલક નગર** (મરાઠી: टिळक नगर) મુંબઈનું પરું છે. તેનું નામ સ્વતંત્રતાસેનાની બાલ ગંગાધર તિલકની યાદમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. હાર્બર લાઇન પર આ જ નામથી એક રેલ્વે સ્ટેશન પણ આવેલું છે.

શ્રેણી:મુંબઈનાં પરાં
માણેકનાથ

]]
**બાબા માણેકનાથ** એ ૧૫ મી સદીના હિંદુ સંત હતા. તેઓ ભારતના ગુજરાતના હાલના અમદાવાદ શહેર નજીક સાબરમતી નદીના કાંઠે રહેતા હતા.

## દંતકથા 
તેમણે ૧૪૧૧ માં અહમદશાહને ભદ્રનો કિલ્લો બનાવવામાં મદદ કરી હતી. જ્યારે દિવસના સમયમાં કિલ્લાની દિવાલો ચણાતી તેની સાથે સાથે તેઓ પણ દિવસ દરમ્યાન સાથે સાથે સાદડી વણતા. રાત્રે તેઓ સાદડીનું વણાટ ખોલી નાખતા, ત્યારે જાદુઈ રીતે કિલ્લાની દીવાલો પણ તૂટી પડતી. જ્યારે લોકોને આ વાતની જાણ થઈ, ત્યારે તેની જાદુઈ શક્તિનો પરચો બતાવવા તેમને અહમદશાહ તરફથી આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું. બીજા કિસ્સામાં તેણે રાજાને તે સ્થળ શોધવામાં મદદ કરી કે જ્યાંથી કિલ્લાનું નિર્માણ શરૂ કરવામાં આવે. તેમની સલાહથી શહેરની સ્થપતિ અહેમદ ખાતુએ શહેરનો નકશો બદલ્યો. તેમણે સાબરમતી નદીના ફર્નાન્ડીઝ બ્રિજ નીચેના સ્થળે જીવતે જળ સમાધી લીધી હતી. શહેરના પ્રથમ પા ભાગને, માણેક ચોકનું નામ તેમના નામે અપાયું. તેમની યાદગિરી રુપે એક સ્મારક મંદિર પણ ઉભું કરવામાં આવ્યું છે. એલિસ બ્રિજના પૂર્વ દિશામાં સ્થિત કિલ્લાના પ્રથમ બુર્જ ને માણેક બુરજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

## વંશજો 
સંતની ૧૨ મી પેઢીના વંશજ મહંત ઘનશ્યામનાથ દર વર્ષે શહેર સ્થાપના અને વિજયાદશમીના દિવસે માણેક બુર્જ પર *પૂજા* અર્ચના કરે છે અને ધજા ફરકાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અમદાવાદ
શ્રેણી:હિંદુ સંત
પ્રાગમલજી પ્રથમ

રાવ **પ્રગમલજી પ્રથમ** કચ્છના રાવ હતા, જે જાડેજા રાજપૂત વંશ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેમણે ૧૬૯૮ થી ૧૭૧૫ સુધી કચ્છના રજવાડા પર શાસન કર્યું. તેમણે ૧૬૯૮ માં રાજ્યના શાસકોના વંશની સ્થાપના કરી.

## જીવન 
રાવ રાયધણ દ્વિતીય ૧૬૯૮ માં મૃત્યુ પામ્યા હતા. રાયધણને ત્રણ પુત્રો હતા; નાગુલજી/નોઘણજી, રાવજી અને પ્રાગજી. મોટા પુત્ર નાગુલજીનું કુદરતી કારણોસર અવસાન થયું હતું. બીજા પુત્ર રાવજીની હત્યા કરવામાં આવી હતી અને પ્રાગજી દ્વારા તેને સમર્થન આપવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવ્યું હતું. બંને ભાઈઓએ પુત્રોને છોડી દીધા હતા જેઓ  વારસ થવા માટે હકદાર હતા; પરંતુ તેઓ જુવાન હતા ત્યારે પ્રાગજીએ રાજગાદી કબજે કરી અને રાવ પ્રાગમલજી બન્યા.

પ્રાગમલજીએ જેમની હત્યા કરી હતી તે રાવજીના પુત્ર કનૈયોજી જ્યારે યુવાન થયો, ત્યારે તેણે કચ્છનું પોતાનું અધિકાર સિંહાસન પાછું મેળવવા માટે ઘણી વાર અસફળ પ્રયાસ કર્યા. ૧૬૯૮  ( સંવત ૧૭૫૪) માં સત્તા સંભાળ્યા પછી, પ્રાગમલજીએ તેમને કચ્છના અખાતના દક્ષિણ કાંઠે મોરબીની કમાન સંભાળવા આપી હતી, જે તે સમયે રાજ્યનો ભાગ હતો. પાછળથી ૧૬૯૮ ની આસપાસ મોરબી રજવાડાની સ્થાપના કરી જેના પર પાછળથી તેમના પૂર્વજો દ્વારા શાસન કરાવામાં આવ્યુ હતું. તેમના વંશજો કાયનાની તરીકે ઓળખાતા.

પ્રાગમલજીના મૃત્યુ પછી, તેમના પુત્ર ગોડજી પ્રથમ ૧૯૭૫ માં ગાદી પર આવ્યા. મોટા ભાઇ નાગુલજીના મોટા પુત્ર, હાલોજીએ મુન્દ્રાની સંપતિનો તિરસ્કાર કર્યો. હાલોજી અબડાસાથી નીકળવાનો પ્રતિકાર કરી શક્યા ન હતા અને ત્યાં કોઠારા, કોટરી અને નાગરચી શહેરોની સ્થાપના કરી હતી. તેમના વંશજો હાલાણી જાડેજા તરીકે ઓળખાય છે.
## સંદર્ભ 
### નોંધો 
### ગ્રંથસૂચિ 
*    

શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
ભૂપેન ખખ્ખર

thumb|ભૂપેન ખખ્ખર
**ભૂપેન ખખ્ખર** (૧૦ માર્ચ ૧૯૩૪-૮ ઑગસ્ટ ૨૦૦૩) ગુજરાત, ભારતના એક ભારતીય ચિત્રકાર હતા. તેઓ ભારતના પ્રથમ સમલૈંગિક ચિત્રકાર હતા અને તેમને ૧૯૮૪માં ભારતના ચોથા સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર એવા પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૦મી માર્ચ ૧૯૩૪ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો જ્યાં તેઓ અર્થશાસ્ત્ર અને વાણિજ્યનું ભણીને એક ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટની પેઢીમાં જોડાયા હતા અને તેની સાથે તેઓ સાંજના ચિત્રના વર્ગો ભરતા હતા. વડોદરાના મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયની ફેકલ્ટી ઑફ્ ફાઈન આર્ટ્સમાં તેઓ ૧૯૬૧માં પોતાની નોકરી છોડ્યા બાદ જોડાયા હતા. તેમણે "૧૯૬૫માં પોતાનાં ચિત્રોનું એક પ્રદર્શન યોજીને કારકિર્દીનો આરંભ કર્યો."

ત્યારપછી, એક વર્ષ બાદ ઇંગ્લેન્ડમાં તેમની કૃતિઓને *જ્યોર્જ બુચર્સ સિલેક્શન ઑફ્ ઈન્ડિયન આર્ટ*માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. બે વર્ષ પછી ૧૯૬૮માં તેમની કૃતિઓને ભારતના પ્રથમ 'ત્રિનાલે'માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. તે જ વર્ષ દરમિયાન અમેરિકામાં *એશિયન કલ્ચરલ કાઉન્સિલ* વડે તેમને 'સ્ટાર ફેલોશિપ' અર્પણ કરવામાં આવી હતી. ૧૯૭૬માં તેમણે યુગોસ્લાવિયા, ઇંગ્લેન્ડ અને રશિયાની યાત્રા કરી હતી અને લંડન ખાતે "એક ખૂબ જ સફળ પ્રદર્શન કર્યું હતું."

૧૯૮૪માં તેમને ભારતના ચોથા સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર એવા પદ્મશ્રીથી સમ્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૦૩ની ૮મી ઑગસ્ટે તેમનું અવસાન થયું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી ચિત્રકાર
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૩માં મૃત્યુ
વલ્લભી વિશ્વવિદ્યાલય

**વલ્લભી વિશ્વવિદ્યાલય** અથવા **વલભી વિદ્યાપીઠ** એ ૬૦૦ અને ૧૨૦૦ના સૈકાઓ દરમ્યાન બૌદ્ધ ધર્મના શિક્ષણનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર હતું. આ સંસ્થા બૈદ્ધ ધર્મના હિનયાન ફિરકા દ્વારા સંચાલિત હતી. વલ્લભીએ ૪૮૦થી ૭૭૫ સુધી મૈત્રક સામ્રાજ્યની રાજધાની હતી. તે સૌરાષ્ટ્રનું આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ બંદર પણ હતું, હાલમાં તેને પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લાનું વલ્લભીપુર કહેવામાં આવે છે, જે વળા રજવાડું રાજ્યની હેઠળ હતું. થોડા સમય માટે, આ વિદ્યાપીઠ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં, બિહારની, નાલંદા વિદ્યાપીઠની પ્રતિસ્પર્ધી માનવામાં આવતી હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭માં, ભારતની કેન્દ્ર સરકારે આ પ્રાચીન વિશ્વવિદ્યાલયને પુનર્જીવિત કરવાની દરખાસ્ત પર વિચાર કરવાનું શરૂ કર્યું.

## અભ્યાસક્રમ 
વલભીએ હિનયાન બૌદ્ધ ધર્મના અભ્યાસ કરાવતી હોવાનું જાણવા મળે છે, પણ ન તો તે એક માત્ર અભ્યાસ હતો કે ન તો તે અન્ય સાથે શીખવો જ પડે એવો અભ્યાસ હતો. બૌદ્ધ ધર્મના સિદ્ધાંતોની સાથે અહીં બ્રાહ્મણવાદી વિજ્ઞાન પણ શીખવવામાં આવતું હતું. ગંગાના મેદાનોથી આ વિશ્વવિદ્યાલયમાં શીખવા આવેલા બ્રાહ્મણ વિદ્યાર્થીઓના સંદર્ભો મળી આવ્યા છે. ધાર્મિક વિજ્ઞાન ઉપરાંત, અહીંના અભ્યાસક્રમોમાં અન્ય વિષયો પણ શામેલ હતા જેમ કે:

# નીતિ (રાજકીય વિજ્ઞાન, રાજ્યોની વ્યવસ્થા)
# વાર્તા (વેપાર, કૃષિ)
# વહીવટ
# ધર્મશાસ્ત્ર
# કાયદો
# અર્થશાસ્ત્ર અને નામું

વલ્લભીથી સ્નાતક થયેલા વિદ્યાર્થીઓ સામાન્ય રીતે રાજાઓ દ્વારા તેમના રાજ્યની સરકારમાં મદદ કરવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવતા હતા.

## ખ્યાતિ અને પ્રભાવ 
વલ્લભીની પ્રગતિ આખા ઉત્તર ભારતમાં પ્રસરેલી હતી. કથાસરીતસાગર એક બ્રાહ્મણની કથા સંભળાવે છે, જેણે નિશ્ચય કર્યો હતો કે તે નાલંદા અથવા બનારસ કરતાં તેના પુત્રને વલ્લભી મોકલશે. ગુણમતી અને સ્થિરમતી અહીંના બે પંડિતો હતા; અહીં રહેતા અન્ય પ્રખ્યાત શિક્ષકો અને વિદ્વાનો વિશે બહુ ઓછી જાણકારી છે. તે એકદમ નિશ્ચિત છે કે વલ્લભીના પંડિતો દ્વારા પાંડિત્ય કે વિદ્વાન તરીકેની મંજૂરી, ઘણા રાજ્યોની વિદ્વાન વિદ્વાનસભાઓમાં ખૂબ મૂલ્યવાન ગણાતી. ૭ મી સદીમાં એક ચીની યાત્રાળુ હ્યુ-એન-ત્સાંગે અને તે સદીના અંતમાં યીજિંગ નામના અન્ય ચીની યાત્રાળુએ પણ વલ્લભીની મુલાકાત લીધી હતી. યીજિંગે વિશ્વવિસ્યાલયને બૌદ્ધ મઠના કેન્દ્ર નાલંદાની સમાન ગણાવી હતી.

## વહીવટ અને નાણાં 
જ્યારે હ્યુ-એન-ત્સાંગે ૭ મી સદીના મધ્યમાં વિશ્વવિદ્યાલયની મુલાકાત લીધી, ત્યારે તે જગ્યાએ ૬૦૦૦ થી વધુ સાધુઓ અભ્યાસ કરતા હતા. તેમના રહેઠાણ માટે ૧૦૦ જેટલા મઠો પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા. વલ્લભીના ઘણા શ્રીમંત અને ઉદાર નાગરિકો આ સંસ્થા ચલાવવા માટે જરૂરી ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવતા હતા. દેશ પર શાસન કરનારા મૈત્રક રાજાઓ વિશ્વવિદ્યાલયના આશ્રયદાતા તરીકેની ભૂમિકા ભજવતા હતા. તેઓએ સંસ્થાના કામકાજ અને તેની પુસ્તકાલયો સજ્જ કરવા માટે પ્રચંડ અનુદાન આપ્યું હતું.

## પડતી અને અંત 
ઈ. સ. ૭૭૫માં, આશ્રયદાતા રાજાઓ પર આરબોએ હુમલો કર્યો. આનાથી વિશ્વવિદ્યાલયને હંગામી ફટકો લાગ્યો. તે પછી પણ, વિશ્વવિદ્યાલયનું કાર્ય અવિરતપણે ચાલુ રહ્યું, કારણ કે મૈત્રકા વંશના અનુગામીઓએ પુષ્કળ દાનથી તેનું સમર્થન કર્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન અને પછી વિશ્વવિદ્યાલયને લાગતી ઘણી માહિતી પ્રાપ્ત થઈ નથી. તેના આશ્રયદાતા રાજાઓની ૧૨ મી સદીમાં હાર, સંસ્થાની તમામ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓને ધીમા મૃત્યુ તરફ દોરી ગઈ.

## સંદર્ભ 
## ગ્રંથ સૂચિ
* આપ્ટે, ડીજી, , કોર્નેલ યુનિવર્સિટી લાઇબ્રેરી.
* વલ્લભી, એનસાયક્લોપીડિયા બ્રિટાનિકા પર.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
માણભટ્ટ

ની પ્રતિમા, કલા વિભાગ, સયાજી વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરા]]
**માણભટ્ટ** એ દક્ષિણ ગુજરાત (ભારત)ના બ્રાહ્મણો હતા. તેઓ તાંબાની પાણી ભરવાની મોટા પેટની ગાગર, ભંભો કે અન્ય કોઈ ધાતુના વાસણ પર આંગળીઓની વીંટી અને તેના મુખ પર હાથની થપાટ વડે તાલ આપી *આખ્યાન* તરીકે ઓળખાતી કાવ્યમય કથાઓ કહેતા. ઘણી સદીઓ સુધી મધ્યમવર્ગીય ગુજરાતીઓના ધાર્મિક જીવનમાં માણભટ્ટનું એક મહત્વપૂર્ણ સ્થિર સ્થાન રહ્યું હતું. આજના સમયમાં વાર્તા કહેવાની આ અત્યંત લોકપ્રિય કલા લગભગ લુપ્ત થઈ ગઈ છે.

કથામાં મહાકાવ્યો, પુરાણોની કથાઓ અને રોજિંદા જીવનની વાર્તાઓ કહેવામાં આવે છે. ગાયક માણની સપાટી પર લયબદ્ધ રીતે, આંગળીઓમાં પહેરેલી વીંટીઓ વડે થપાટ મારી મધુર ધાતુના અવાજ વડે તાલ કે લય મેળવે છે. સંગીતમાં ઉમેરો કરવા ઝાંઝ, *પખાવાજ* , તબલા અને હાર્મોનિયમ પણ સાથે લેવાય છે.

ચારણ અને ભટ્ટ સમુદાયો તેમના શાહી આશ્રયદાતાના પરાક્રમોને બીરદાવતી ઉજવણીને મહાકાવ્ય અને છંદો કે પાઠમાં ગૂંથે છે. તેઓ *રાસો* ( *રાસ* અથવા *રાસક* ) નો ઉપયોગ કરે છે, આ એક એવી રચના છે જેમાં અનેક કવિતાઓનો સમાવેશ થાય છે અને તે કવિતામાં વાર્તાનો એક ભાગ કહેવામાં આવે છે; કોઈ દ્રશ્ય રજૂ કરવામાં આવે છે અથવા કોઈ પાત્રના અવાજમાં તેનું પઠન કરવામાં આવે છે. મુખ્ય રાસો *દોહા* અને *છંદ* સ્વરૂપે હોય છે. દોહાનો એક સ્વરૂપ એ *સોરઠા* છે . બંને સ્વરૂપોમાં વાક્ય દીઠ શબ્દોની સંખ્યા સમાન હોય છે; જો કે, દોહામાં પંક્તિનો પહેલો અડધો ભાગ લાંબો હોય છે અને કવિતા (પ્રાસ) લીટીના અંતમાં થાય છે, જ્યારે સોરઠામાં પંક્તિનો બીજો અડધો ભાગ લાંબો હોય છે અને મધ્યમાં કવિતા આવે છે. છંદ રચનામાં ઘણા વિવિધ સ્વરૂપો હોય છે.

વિદ્વાન કૃષ્ણલાલ ઝવેરીના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયે જ્યારે છાપકામ અને છાપવાની પ્રક્રિયા પણ વિકસિત નહોતી, આ વાર્તાકારો પુરાણો (સાથે નવા ઉભરતા લેખકો દ્વારા લખેલી વાર્તાઓ પણ)નું માણ સાથે નજીક અને દૂરથી આવેલા મનુષ્યોની જનમેદની સમક્ષ પઠન કરતા હતા. તે દ્વારા, તેમના શ્રોતાઓને નિયંત્રિત કરવા ઉપરાંત, તેઓ તેમની ધાર્મિક ભાવનાઓને પણ મજબૂત બનાવતા હતા.

આ વાર્તાકારો અથવા જાહેર ઉપદેશકોની વિશિષ્ટ ગુણવત્તા અથવા ચાતુર્ય એ હતી કે તેઓ લયનું અદ્‌ભૂત ભાવના ધરાવતા અભિનેતા અને કલાકારો હોવા ઉપરાંત શાનદાર ગાયકો અને સંગીતકાર હતા. સંગીત પર તેમની અસાધારણ નિપુણતા અને પ્રદર્શન કરવાની કળાને લીધે, આ સારી કુશળ વાર્તા-વાર્તાકારો તેમના પ્રેક્ષકોને હૃદયપૂર્વક હસાવવા અથવા ઇચ્છાશક્તિથી આશ્રિત રીતે આંસુઓ પણ લાવી શકતા.

## આ પણ જુઓ 
* અખ્યાન                 
* ફાગુ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની લોકસંસ્કૃતિ
શાંતિદાસ ઝવેરી

**શાંતિદાસ ઝવેરી** (૧૫૮૦ - ૧૬૫૯) મોગલ યુગના એક પ્રભાવશાળી ભારતીય ઝવેરી, શરાફ અને શાહુકાર હતા. તે ૧૭ મી સદી દરમિયાન અમદાવાદ શહેરમાં સૌથી ધનિક વેપારી હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
શાંતિદાસ ઝવેરી મારવાડ વિસ્તારના ઓશવાળ જૈન હતા. શાંતિદાસે *શરાફ* (સોના ચાંદીની લાટોનો વ્યવસાય) નો ધંધો સ્થાપિત કરીને તેના પિતાના છૂટક ઝવેરાતના ધંધાનો વિસ્તાર કર્યો.

## વ્યાપાર પ્રવૃત્તિઓ 
શાંતિદાસ મોગલ રાજવી સહિત અમીર ખાનદાનોને ઝવેરાત વેચતા. સમ્રાટ જહાંગીર અને દારા શિકોહ પાસેથી મેળવેલા ફરમાનો સૂચવે છે કે તેમણે મુઘલ રાજ પરિવાર માટે ઝવેરાત આપતા હશે. આ વ્યાપાર સંબધથી તેમને ઉત્તમ નફો અને સોનાના સ્વરૂપમાં મજબૂત અને સતત વ્યાજની ચુકવણી પૂરી પડાતી, જેથી તે શ્રીમંત માણસ બની ગયા.

## મુઘલ અધિકારીઓ સાથેના સંબંધો 
અદાલતના રત્નકલાકાર તરીકે, શાંતિદાસનો મુઘલોના ઘરમાં પ્રવેશ હતો. આધુનિક જૈન પરંપરા ભારપૂર્વક જણાવે છે કે શાંતિદાસને બાદશાહ શાહજહાં દ્વારા *મામા* તરીકે સંબોધન કરતા હતા. જોકે મોગલ દરબાર સાથે તેના "વિશેષ સંબંધો" સંબંધિત દાવાઓને પુષ્ટિ આપે તેવા કોઈ માન્ય ઐતિહાસિક પુરાવા મળ્યા નથી. 

૧૬૪૫ માં, શાંતિદાસ દ્વારા બંધાવાયેલા ચિંતામણી પાર્શ્વનાથ મંદિરને તે કાળના ગુજરાતના પ્રધાન રાજકુમાર ઔરંગઝેબે ક્ષતિ પહોંચાડી હતી. ફ્રેન્ચ પ્રવાસી જીન ડી થેવેનોટ (1666) ના જણાવ્યા અનુસાર, *ઔરંગઝેબે* મંદિરના પ્રાંગણમાં એક ગાયની હત્યા કરી, મંદિરની બધી મૂર્તિઓના નાકનો નાશ કર્યો અને પછી તે સ્થાનને *ક્વાવલ-ઉલ-ઇસ્લામ* ("ઇસ્લામની શક્તિ")નામની મસ્જિદમાં પરિવર્તિત કર્યું. શાંતિદાસે ઔરંગઝેબના પિતા સમ્રાટ શાહજહાંને ફરિયાદ કરી. ૧૬૪૮માં, બાદશાહે એક ફરમાન જાહેર કર્યું હતું કે આ ઈમારત શાંતિદાસને સોંપી દેવી, અને મેહરાબ (મસ્જિદની દિવાલોના માળખા) અને બાકીની મૂળ ઈમારતની વચ્ચે દિવાલ ઊભી કરવી જોઈએ. તેણે એ પણ જાહેર કર્યુ કે મસ્જિદના પરિસરમાં રહેતા મુસ્લિમ ફકીરોને દૂર કરવા જોઈએ, અને મંદિરથી દૂર લઈ જવામાં આવેલી સામગ્રીને ફરીથી સ્થાપિત કરવી જોઈએ.

બાદશાહ બન્યા પછી ઔરંગઝેબે વેપારી સમુદાયમાં શાંતિદાસના પ્રભાવને સ્વીકાર્યો. ૧૫૬૭માં શાહજહાંના પુત્ર મુરાદ બક્ષે શાંતિદાસને રૂ. ૫,૫૦,૦૦૦ રૂ ધીરવાની ફરજ પાડી. શાહજહાંનાં મૃત્યુ પછી ઔરંગઝેબે મુરાદને કેદ કરી લીધો. શાંતિદાસ નવા સમ્રાટથી સુરક્ષિત થઈ શક્યો, અને એક ફરમાન મેળવ્યું જે થકી શાહી દિવાન રહેમત ખાને તેમને ધીરાણની ચુકવણી રૂપે શાહી તિજોરીમાંથી ૧,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા અપાવ્યા. એક ફરમાન મોકલીને ઔરંગઝેબે વેપારીઓ અને અન્ય રહેવાસીઓને સદ્ભાવનાને પહોંચાડવા કહ્યું.

## ધાર્મિક અને રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ 
શાંતિદાસ એક ધર્મનિષ્ઠ જૈન હતા જેમણે ગુજરાતી જૈન સમુદાયને ઉદારતાથી દાન આપ્યું. તેમણે સંઘો ચલાવવા અને જૈન મંદિરોના રક્ષણ માટે ઘણાં પૈસા ખર્ચ્યા. તેમણે સાધુઓને *પાઠશાળાઓ* (શાળાઓ) સ્થાપવામાં મદદ કરી. સમકાલીન સંસ્કૃત દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે તેમણે હસ્તપ્રતો જાળવવામાં ખૂબ રસ લીધો, અને સાધુઓને સાહિત્ય વિકસાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.  પાલિતાણા પાછળથી જૈનોના મુખ્ય તીર્થસ્થાન તરીકે ઉભરી આવ્યું.

## વારસો 
શાંતિદાસનો પૌત્ર ખુશાલચંદ (૧૬૮૦-૧૭૪૮) પણ એક અગ્રણી વેપારી હતો, અને અમદાવાદને લૂંટફાટથી બચાવવા માટે તે મરાઠાઓને ખંડણી આપતો હતો. ખુશાલચંદનો પુત્ર વખતચંદ (૧૭૪૦-૧૮૧૮) પણ એક જાણીતો ઉદ્યોગપતિ હતો. આધુનિક ભારતનો લાલભાઇ પરિવાર, જે અરવિંદ મિલ્સના માલિક છે, તેમનું વંશમૂળ શાંતિદાસ સુધી પહોંચે છે.

## આ પણ જુઓ 
* આણંદજી કલ્યાણજી ટ્રસ્ટ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
રાણી રૂપમતીની મસ્જીદ

**રાણી રૂપમતીની મસ્જીદ**, અથવા **રાણી રૂપવતીની મસ્જીદ** અથવા **મિર્ઝાપુર રાણીની મસ્જીદ** એ ભારતના અમદાવાદના મિર્ઝાપુર વિસ્તારમાં આવેલી એક મધ્યયુગીન મસ્જિદ અને મકબરાનું સંકુલ છે.

## ઇતિહાસ અને સ્થાપત્ય 
આ મસ્જિદ મહંમદ બેગડાએ કદાચ અહેમદ શાહ પ્રથમના શાસનના પછીનાં વર્ષોમાં (૧૪૩૦-૧૪૪૦) માં બનાવ્યો હતો. તેનું નામ રાણી રૂપમતીના નામ પર રાખવામાં આવ્યું છે. કુતુબુદ્દીનના મૃત્યુ પછી મહમૂદ બેગડાએ તેની સાથે લગ્ન કર્યા હતા. 
&#x5B; *સંદર્ભ આપો* &#x5D;
આ મસ્જિદ ૧૦૫ ફુટ લંબાઈ, ૪૬ ફૂટ પહોળાઈ અને ૩૨ ફૂટ ઊંચાઈ ધરાવે છે. એક ઊંચી કેન્દ્રીય કમાન, ત્રણ પ્રભાવશાળી ગુંબજ, પાતળા મીનારા, કોતરવામાં આવેલા બરામદા અને એક ઉત્કૃષ્ટ મેહરાબ આ મસ્જીદના વિષિષ્ટા લક્ષણો છે. તેના ત્રણ ગુંબજ સપાટ છત દ્વારા એક સાથે જોડાયેલા છે. મસ્જિદની બાજુએ આવેલા પ્રવેશદ્વાર બંને બાજુના બરામદામાં ખુલે છે અને એક જાળીદાર બારી આગળ તેનો અંત આવે છે. આ ગુંબજોને બાર સ્તંભોની હરોળ દ્વારા ટેકો આપવામાં આવે છે.  મોટા ગુંબજોના આગળના અને પાછળના નાના ગુંબજને મસ્જિદના ચાર ખૂણા આધાર આપે છે. મસ્જીદનો મધ્ય ભાગ ઉંચાણવાળો છે જે નાના ઓટલાઓથી ઉપર ઉઠે છે અને જાળીવાળી બારી ધરાવે છે. આ ભાગ ઉપરના ગુંબજને આધાર આપે છે. ૧૮૧૯ ના કચ્છના ધરતીકંપમાં નુકશાન પામેલા હોવા છતાં, તેમના મિનારાઓનાં આધાર ભાગ, તેમના માળખા હજી પણ મસ્જિદની મુખ્ય સુંદરતા ટકાવી રાખે છે. આ તે ઇમારતોમાંથી એક છે જ્યાં કમાનવાળા ઇસ્લામિક અને સપાટ હિન્દુ શૈલીઓને જોડવાનો પ્રયાસ થયો હતો , આવા પ્રયાસો ભાગ્યે જ સફળતા પામ્યા હતા; કેન્દ્રીય કમાનની સાદાઈ ઉપલી કાંગરી અને બાજુના મીનારાની ભારે સમૃદ્ધિ સાથે વિરોધાભાસ પેદા કરે છે. મસ્જિદની નજીક એક સ્મારક છે, જેમાં મધ્યમાં વિશાળ અને બે બાજુ નાના ગુંબજ છે, જે રાણી રૂપમતી અને બીજી રાણીની કબરો ઉપર ઉભો છે. ગુંબજની અંદરનો ભાગ ખૂબ જ ખવાઈ ગયો છે.  

## ગેલેરી 

ચિત્ર:Rani Rupamati's Mosque Ahmedabad Plan.jpg|મસ્જિદની યોજના અને ઊંચાઈ: સ્કેલ - ૫૦ ફુટ=૧ ઇંચ
ચિત્ર:North Sidearch and Window Rani Rupamati Mosque Ahmedabad 1866.jpg|ઉત્તરી બાજુની કમાન અને મસ્જિદની બારી
ચિત્ર:Rani Rupamati's Mosque North Minaret Base Ahmedabad 1866.jpg|ઉત્તરીય મીનારાનો આધાર ભાગ
ચિત્ર:Rani Rupamati Mosque North Minaret Base 1866 Ahmedabad.jpg|ઉત્તરીય મીનારાના પાયાના નીચલા ભાગમાં વિશિષ્ટ કોતરણી
ચિત્ર:Niche Base North Minaret Rani Rupamati Mosque Ahmedabad 1866.jpg|ઉત્તરીય મીનારાના નીચલા ભાગમાં વિશિષ્ટ કોતરણી
ચિત્ર:Rani Rupamati Mosque Tomb Ahmedabad 1866.jpg|બાજુમાં રાણીની સમાધિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
શ્રેણી:અમદાવાદ
બાવા પ્યારા ગુફાઓ

thumb| બાવા પ્યારા ગુફાઓની યોજના
**બાવા પ્યારા ગુફાઓ** અથવા **બાબા પ્યારેની ગુફાઓ** એક પ્રાચીન માનવસર્જિત ગુફાઓ છે. આ ગુફાઓ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના જુનાગઢના પૂર્વ ભાગમાં સ્થિત જુનાગઢ બૌદ્ધ ગુફા જૂથનો એક ભાગ છે. બાવા પ્યારા ગુફાઓમાં બૌદ્ધ અને જૈન બંને ધર્મોની કળા કારીગિરી જોવા મળે છે.

## ગુફાઓ 
આ ગુફાઓ ત્રણ હરોળમાં ગોઠવાયેલી છે; ઉત્તર તરફની દક્ષિણમુખી પ્રથમ હરોળ, પ્રથમ હરોળની પૂર્વ છેડેથી દક્ષિણ દિશા તરફ ફેલાયલી બીજી હરોળ અને ત્રીજી હરોળ પશ્ચિમ-ઉત્તર-પશ્ચિમમાં દિશામાં બીજી હરોળની પાછળ આવેલી છે. બીજી હરોળમાં આદિ કાળના સપાટ-છતવાળી *ચૈત્ય* ગુફા છે જેની બંને બાજુ સરળ ગોખલા છે તેની ઉત્તર અને પૂર્વમાં વધારાના ગોખલા છે. 

બાવા પ્યારા ગુફાઓની મુલાકાત એક અંગ્રેજ પુરાતત્ત્વવિદ અને ધ ઇન્ડિયન એન્ટિક્વટીના સ્થાપક જેમ્સ બર્ગેસ દ્વારા લેવામાં આવી હતી. તેમણે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે આ ગુફાઓ બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મ બંને સાથે જોડાયેલી છે. બર્ગેસના જણાવ્યા મુજબ આ ગુફાઓ શરૂઆતમાં બૌદ્ધો ભીખુઓ માટે બનાવવામાં આવી હતી અને પછીના સમયગાળામાં જૈન તપસ્વીઓ દ્વારા કબજે કરવામાં આવી હતી. તે પ્રાચીન ગુફાઓની ઉંમર વિશે ચોક્કસ માહિતી નથી. બાવા પ્યારા ગુફામાં એક ટુકડો ધરાવતો શિલાલેખ મળી આવ્યો જે તેના જૈન ધર્મ સાથેના જોડાણની પુષ્ટિ આપે છે, કારણ કે તે શિલાલેખમાં જૈનો દ્વારા ખાસ ઉપયોગમાં લેવાતો એક શબ્દ  વર્ણવવામાં આવ્યો છે. તે અક્ષરો આ પ્રમાણે છે: - "केवलज्ञान संप्राप्तानां जीतजरामरणानां"   *કેવલજ્ઞાન* શબ્દનો ઉપયોગ ફક્ત જૈનો દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. વિદ્વાન એચ. ડી. સાંકળીયા આ ગુફાઓને જૈન ગુફાઓ જણાવે છે  કારણ કે જૈન ધર્મના વિશિષ્ટ પ્રતીકો, અહીં દરવાજાની ફ્રેમ ઉપર દર્શાવવામાં આવ્યા છે. સાંકળીયાએ લગભગ અગિયાર શુભ પ્રતીકો, "નંધ્યાવર્ત", " સ્વસ્તિક ", "દર્પણ", "ભદ્રાસન", "મીન યુગલ" અને "પૂર્ણ ઘટ" નોંધ્યા છે. કંકાલી ટીલા, મથુરાના આયગપટ્ટા પર પણ આવા પ્રતીકો જોવા મળ્યાં હતાં. બાવા પ્યારા ગુફાઓની બીજી ગુફામાં પણ આવા પાંચ જેટલા પ્રતીકો જોવા મળે છે. આ પ્રતીકો ખરાબ સ્થિતિમાં છે અને નોંધાયેલ નથી, તેમ છતાં તેઓ દર્પણ, મીન યુગલ, પૂર્ણ ઘટ, મીન યુગલ, દરપન તરીકે ઓળખાયા છે. દક્ષિણ છેડે બીજી હરોળમાંની ગુફાઓમાંથી એકના નાના પ્રવેશદ્વાર પર વ્યલાના આકૃતિઓનું નિરૂપણ કરતા બે પ્રતીકો છે. બર્ગેસ અને સાંકલિયા તેમની નોંધ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા. મધુસૂદન ઢાંકીના જણાવ્યા મુજબ, વ્યાલા આકૃતિના આધારે બાવા પ્યારા ગુફાઓ  બીજી કે ત્રીજી સદીની છે એમ કહી શકાય.  સાંકાળીયાએ દાવો કર્યો હતો કે ચૈત્યગૃહ ધરાવતી ગુફાઓ ઓછામાં ઓછી ઈસ્વીસને બીજી સદી પૂર્વેની હોવી જોઈએ, અને ચિત્રોની કોતરણીવાળી ગુફાઓ ઈસ્વીસને બીજી કે ત્રીજી સદીની હોવી જોઈએ. 

## છબીઓ 

Bava Pyara caves 001.jpg|બાવા પ્યારા ગુફાઓ
Bava Pyara caves 002.jpg|બાવા પ્યારા ગુફાઓ
Bava Pyara caves 004.jpg|બાવા પ્યારા ગુફાઓ
Bava Pyara caves 005.jpg|બાવા પ્યારા ગુફાઓ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* બાબા પ્યારા જુનાગadh
* બૌદ્ધ ગુફાઓ 
* બાબા પ્યારા ગુફા નો ઇતિહાસ 
* બાબા પ્યારે, ખાપરા કોડિયા ગુફાઓ

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:ગુજરાતની ગુફાઓ
ચંદ્રલેખા (નૃત્યાંગના)

**ચંદ્રલેખા પ્રભુદાસ પટેલ** (૬ ડિસેમ્બર ૧૯૨૮ - ૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૦૬), ભારત નૃત્યાંગના અને નૃત્યનિર્દેશક હતા. તે ભારતના પ્રથમ નાયબ વડા પ્રધાન, વલ્લભભાઈ પટેલના ભત્રીજી હતા. તેઓ ભરતનાટ્યમને યોગ અને કાલારિપાયત્તુ જેવી લશ્કરી કળાઓનો મેળ કરી અને રજૂઆત કરતા હતા .તેમને સામાન્ય રીતે ફક્ત **ચંદ્રલેખા** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 

સંગીત, નૃત્ય અને નાટક માટે ભારતની રાષ્ટ્રીય અકાદમી -  સંગીત નાટક અકાદમી તરફથી - નૃત્ય અને નાટક એકાદમીની ફેલોશિપ નામનો  સર્વોચ્ચ એવોર્ડ તેમને ૨૦૦૪ માં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
તેમનો જન્મ મહારાષ્ટ્રના વાડામાં એક નાસ્તિક ડૉક્ટર પિતા અને ધર્મનિષ્ઠ હિંદુ માતાને ત્યાં થયો હતો. તેમનું બાળપણ તેમના વતન ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં વિત્યું. 

## કારકિર્દી 
ઉચ્છ માધ્યમીક શાળાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે કાયદાનું અધ્યયન કર્યું, પરંતુ નૃત્ય શીખવા માટે અધવચ્ચે અભ્યાસ છોડી દીધો. તેમણે નૃટ્ય શિક્ષણની શરૂઆત  દક્ષિણ ભારતના મંદિર નર્તકો દ્વારા કરવામાં આવતા નૃત્ય - દાસી અટ્ટમથી કરી.  આ તાલીમ તેમણે  એલાપ્પા પિલ્લાઇનાપાસે લીધી. તેણીના નૃત્ય શિક્ષણથી બાલસરસ્વતી અને રુક્મિની દેવી અરુંદલેથી પણ પ્રભાવિત હતા, પરંતુ તેમનું નૃત્ય નિર્દેશન દર્શાવે છે કે તે બાલસરસ્વતીથી વધુ પ્રભાવિત હતા.   ચંદ્રલેખાએ ભરતનાટ્યમમાં તેની પ્રારંભિક તાલીમ મેળવી હોવા છતાં, તેમનું ધ્યાન અનુ-આધુનિક ફ્યુઝન નૃત્યો તરફ બદલ્યું, જેમાં અન્ય નૃત્યો, કાલારિપાયત્તુ જેવા લશ્કરી નૃત્યકલા(માર્શલ આર્ટ્સ) અને અન્ય પ્રદર્શનીય કલા તત્વોનો સમાવેશ થતો.  

## પુરસ્કારો અને સન્માન 
* ૧૯૯૧: સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ : ક્રિએટિવ ડાન્સ
* ૨૦૦૩-૨૦૦૪: કાલિદાસ સન્માન 
* ૨૦૦૪: સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશિપ 

## સંદર્ભ 
## ગ્રંથસૂચિ 
રુસ્તમ બરુચા. *ચંદ્રલેખા: સ્ત્રી, નૃત્ય, પ્રતિકાર.* સિંધુ. નવી દિલ્હી: 1995.આઈએસબીએન&nbsp;81-7223-168-7

## બાહ્ય કડીઓ 
* ૧૯૯૪ માં જેકબ'પીલોમાં યન્તા રજૂ કરતાં ચંદ્રલેખાની આર્કાઇવ ફિલ્મ

શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૦૬માં મૃત્યુ
કચ્છ સ્ટેટ રેલ્વે

[thumb| બોમ્બે પ્રેસિડન્સીનો ૧૯૦૯નો નકશો  [ભુજ થી તુણા વાયા અંજાર ને જોડતી રેલ્વે લાઇન દર્શાવે છે. રેલ્વેમાં અન્ય વધારાઓ, પછીથી કરવામાં આવ્યા છે.]]
**કચ્છ સ્ટેટ રેલ્વે** (સી.એસ.આર.) એક ૨ ફૂટ ૬ ઈંચ (૭૬૨ મિમી)ની બ્રિટીશ ભારત સાથે સંલગ્ન એવા કચ્છ રાજ્યની નેરોગેજ રેલ્વે લાઇન હતી.

## ઇતિહાસ 
આ રેલ્વે માટે કચ્છ રાજ્યના મહારાજા ખેંગારજી બાવાએ નાણાં પૂરા પાડ્યા હતા. તુણાથી અંજાર સુધીની પ્રથમ રેલલાઇન બાંધવાની શરુઆત ૧૯૦૦-૦૧માં થઈ, જે ૧૯૦૫માં કાર્યરત થઈ હતી. અંજારથી તત્કાલીન રાજ્યની રાજધાની ભુજ સુધીની લાઇનો માટેની કામગીરી ૧૯૦૧-૦૨માં શરૂ થઈ અને તે ૧૯૦૮ માં પૂર્ણ થઈ. ૧૯૧૨માં વર્સામેડી (અંજારની નજીક) થી ભચાઉ સુધી ૩૨ માઇલનો વધુ ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. કંડલા બંદર સુધીના ૧૫ માઇલ સુધીનું વિસ્તરણ ૧૯૩૦ના અંતમાં શરૂ થઈ ૧૯૩૨માં પૂર્ણ થયું હતું.  સીએસઆરની નૅરો ગેજ લાઇનો કચ્છના મિસ્ત્રીઓ દ્વારા નાખવામાં આવી હતી અને બ્રિટીશ એન્જિનિયરોની સેવાઓ પણ કાર્યરત હતી.  રેલ્વેની માલિકી, વ્યવસ્થાપન અને સંચાલન  કચ્છ રાજ્યનું હતું 

૧૯૪૦ માં રેલ્વે ૩,૦૦,૦૦૦ મુસાફરોનું વહન કરતું હતું, જ્યારે માલ વહન મુખ્યત્વે કપાસ, અનાજ અને ખાંડનું હતું. રેલ્વે ચાર નાના ૪-૪-૦ પ્રકારના એન્જિનનો ઉપયોગ કરતી હતી, પાછળથી ત્રણ ૨૫ ટનના  ૪-૬-૦ એન્જિન જોડવામાં આવ્યા. મહારાઓ પાસે પોતાની માલિકીની પાટા પર ચાલતી ગાડી (પેટ્રોલ રેલકાર) હતી, જેની ડિઝાઇન  એવરાર્ડ કાલથ્રોપે તૈયાર કરી  હતી. તેનો ઉપયોગ મહારાઓ તેના શિકાર અભિયાનમાં શૂટિંગ કાર તરીકે કરતા હતા.

૫ નવેમ્બર ૧૯૫૧ના દિવસે પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગમાં વિલિન ન કરવામાં આવી ત્યાં સુધી કચ્છ સ્ટેટ રેલ્વેએ અલગ સિસ્ટમ (ભારતની સ્વતંત્રતા અને ભારત સાથેના કચ્છના જોડાણ પછી પણ) તરીકે કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું, તે સમયે તેની કુલ લંબાઈ ૭૨ માઇલ હતી. 

## બ્રોડગેજમાં રૂપાંતર 
આ ભારતીય રેલ્વે સાથે જોડાયેલી છે અને હવે તેને અને તેને બ્રોડગેજમાં રૂપાંતરીત કરવામાં આવી છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાત રજવાડાની રેલ્વે