open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કચ્છ સંગ્રહાલય

**કચ્છ સંગ્રહાલય** એ ગુજરાતનું સૌથી પ્રાચીન સંગ્રહાલય છે. તે ભુજ, કચ્છ, ગુજરાત, ભારતમાં હમીરસર તળાવની સામે આવેલું છે  

## ઇતિહાસ 
કચ્છ રાજ્યના મહારાઓ ખેંગરજી ત્રીજા દ્વારા સ્થાપિત કલા શાળાના ભાગ રૂપે શરૂઆતમાં કચ્છ સંગ્રહાલયની રચના કરવામાં આવી હતી. તેની સ્થાપના ૧ જુલાઈ ૧૮૭૭ ના દિવસે કરવામાં આવી હતી.     આ સંંગ્રહાલય અગાઉ ***ફર્ગ્યુસન મ્યુઝિયમ*** તરીકે જાણીતું હતું.   

૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૪ ના દિવસે મહારાઓ ખેંગારજી ત્રીજાના લગ્ન સમયે ઘણી નવી વસ્તુઓ ભેટ મળી હતી અને તેના પ્રદર્શન માટે નવી ઈમારતની જરૂરિયાત હતી. આ માટે, ૧૪ નવેમ્બર ૧૮૮૪ ના રોજ, બોમ્બે પ્રેસીડેન્સીના રાજ્યપાલ સર જેમ્સ ફર્ગ્યુસન દ્વારા હાલના સંગ્રહાલયના મકાનનો શિલાન્યાસ થયો અને કચ્છના મહારાઓ દ્વારા તેમના નામ પર સંગ્રહાલયનું નામ *ફર્ગ્યુસન મ્યુઝિયમ* રાખ્યું હતું. બે માળવાળી આ ઈમારતની કિંમત તે સમયે. રૂ. ૩૨૦૦૦ થઈ હતી. ઈટાલિયન ગોથિક શૈલીમાં બનાવવામાં આવેલું આ સંગ્રહાલય નઝર બાગ બગીચાની સામે જ હમીરસર તળાવના કાંઠે મનોહર વિસ્તારમાં આવેલું છે.  ૧૯૪૮ સુધી આ સંગ્રહાલય કચ્છના મહારાવના સંરક્ષણમાં રહ્યું, આ સંગ્રહાલય તેઓ ફક્ત પોતાના અંગત મહેમાનોને જ બતાવતાં. તે દિવસોમાં ફક્ત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક પ્રસંગોએ જ લોકો માટે આ સંગ્રહાલય ખોલવામાં આવતું હતું.   

## સંગ્રહ 
આ સંગ્રહાલયમાં ક્ષત્રપ શિલાલેખોનો સૌથી મોટો સંગ્રહ છે, જે પહેલી સદી જેટલો જૂનો છે. ખાવડાના અંધાઉ ગામમાં મળી આવેલા સૌથી જૂના છ ક્ષત્રપ શિલાલેખ-પત્થરો અહીં ખસેડવામાં આવ્યા છે. તેઓ મૂળ સ્વરૂપે લાશ્તી નામની ટેકરી પર મળ્યા હતા. તે રુદ્રદમન પહેલાના સમયમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા. ત્રીજી સદીનો એકમાત્ર ગુજરાતી અભિર શિલાલેખ પણ અહીં છે. તેમાં લુપ્ત થયેલ કચ્છી લિપિના ઉદાહરણો પણ છે (હવે કચ્છી ભાષા મોટે ભાગે ગુજરાતી લિપીમાં લખાય છે) અને કચ્છની ૧૯૪૮ સુધીના સ્થાનિક ચલણ કોરી સહિતના સિક્કાઓનો રસિક સંગ્રહ અહીં જોવા મળે છે.   

ગુજરાતનું આ સૌથી જૂનું મ્યુઝિયમ, એટલે કે કચ્છ મ્યુઝિયમ, ઈ. સ. ૨૦૧૦ માં ભારતનું સૌ પ્રથમ ઓનલાઈન વર્ચ્યુઅલ મ્યુઝિયમ બન્યું હતું. 

## ગેલેરી 

ચિત્ર:Cannon Haidari at Kutch Museum, Bhuj, Kutch, Gujarat.jpg|હૈદરી તોપ, આ તોપ ટીપુ સુલતાને કચ્છના સંચાલક ફતેહ મહંમદને ભેટ આપી હતી. બદલામાં તેને કચ્છના ઘોડા જોઈતા હતા.
ચિત્ર:Kutch museum 2014-01-27 13-33.jpg|કચ્છ સંગ્રહાલય
ચિત્ર:Embroidered hanging, Kutch (western India.jpg|ભરતકામ અટકી, કચ્છ મ્યુઝિયમ
ચિત્ર:Tea and coffee service, Kutch, Gujarat, India, c. 1880 - Royal Ontario Museum - DSC09642.JPG|ચા અને કોફી સેવા, કચ્છ, ગુજરાત, ભારત, ઈ.સ. ૧૮૮૦ - રોયલ એન્ટારિયો મ્યુઝિયમ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:સંગ્રહાલયો
પરવીન શાકીર

**પરવીન શાકીર** (૨૪ નવેમ્બર ૧૯૫૨ – ૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૪) ઉર્દૂ કવયિત્રી, શિક્ષક અને પાકિસ્તાન સરકારમાં સિવિલ સેવા અધિકારી હતા. 
## અંગત જીવન
પરવીનનો જન્મ ૨૪ નવેમ્બર ૧૯૫૨ના રોજ કરાંચી, સિંધ, પાકિસ્તાન ખાતે થયો હતો. તેમણે અંગ્રેજી સાહિત્ય અને ભાષા વિજ્ઞાનમાં કરાંચી વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. બાદમાં તેમણે *સદબર્ગ* (૧૯૮૦), *ખુદ કલામી*, *ઇન્કાર* (૧૯૯૦), *કાફ-એ-આઇના* જેવા અન્ય કેટલાક સંગ્રહો બહાર પાડ્યા હતા જે ખૂબ જ લોકપ્રિય થયા હતા. તેમણે દૈનિક અખબારોના લેખોનો સંગ્રહ *ગોશા-એ-ચશ્મ* નામથી પ્રકાશિત કર્યો હતો. સાહિત્યમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન બદલ ૧૯૯૦માં પાકિસ્તાનના સર્વોચ્ચ સન્માન પૈકીનો એક *પ્રાઇડ ઓફ પરફોર્મન્સ એવોર્ડ* એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. *કાફ-એ-આઇના* સિવાયની તેમની કાવ્યરચનાઓ *માહ-એ-તમામ* (પૂર્ણિમા) શીર્ષક હેઠળ સંગ્રહિત કરવામાં આવી છે.

પરવીનની કવિતાઓને વાચકો દ્વારા સારો આવકાર મળ્યો હતો. તેમના અકાળે અવસાન બાદ તેમની ગણના ઉર્દૂ ભાષાના સૌથી પ્રમુખ અને શ્રેષ્ઠ આધુનિક કવિઓમાં થવા લાગી. તેમના કાવ્યોની તુલના ઇરાની કવિ ફોરોગ ફેરોખ્ઝાદ સાથે કરવામાં આવે છે. ઉર્દૂ સાહિત્યમાં *મહિલા અનુભવો* વ્યક્ત કરવાની પરંપરાના દ્યોતક તરીકે તેમનું આગવું સ્થાન રહેલું છે.

૨૦૧૩માં પાકિસ્તાનના ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની ૧૯મી પુણ્યતિથિએ ૧૦ રૂ.ની એક સ્મારક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી છે.

## અવસાન
૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ ઇસ્લામાબાદ ખાતે એક માર્ગ દુર્ઘટનામાં તેમનું નિધન થયું હતું. અકસ્માત થયેલો માર્ગ હાલ *પરવીન શાકીર માર્ગ* તરીકે ઓળખાય છે.

## સર્જન
* *ખુશ્બૂ* (૧૯૭૬)
* *સદબર્ગ* (૧૯૮૦),
* ખુદ કલામી (૧૯૯૦)
* *ઇન્કાર* (૧૯૯૦)
* માહ-એ-તમામ (*પૂર્ણિમા* ૧૯૯૪)
* કાફ-એ-આઇના 
* ગોશા-એ-ચશ્મ ( દૈનિક અખબારોના લેખોનો સંગ્રહ)

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* Parveen Shakir Ghazals – Parveen Shakir Ghazals on rekhta.org website 
* Hashmi – Five poems by Parveen Shakir, translated by Alamgir Hashmi
* Where am I? | Wo bin ich?, Retrieved 19 Jan 2016
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:પાકિસ્તાન
શ્રેણી:૧૯૫૨માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૪માં મૃત્યુ
ગ્રેટા થનબર્ગ

**ગ્રેટા થનબર્ગ** (જન્મ: ૩ જાન્યુઆરી ૨૦૦૩)  ગ્લોબલ વોર્મિંગના જોખમો પર લડી રહેલી સ્વીડિશ પર્યાવરણ ચળવળકાર છે. ઓગસ્ટ ૨૦૧૮માં, ૧૫ વર્ષની ઉંમરે ગ્રેટા થનબર્ગે સ્કૂલમાંથી સમય કાઢી હાથમાં *સ્ટ્રોંગર ક્લાઇમેટ એક્શન* લખેલા કાર્ડ બોર્ડ વડે સ્વીડનના સંસદની બહાર પ્રદર્શન કરવાનું શરૂ કર્યું. ઓગસ્ટ ૨૦૧૮ પછી 15 વર્ષની ગ્રેટા થનબર્ગ અંગે દુનિયાને જાણ થઈ. એ સમયે તેમણે #FridaysForFuture નામની એક ઝુંબેશ શરૂ કરી હતી. તેમણે ત્રણ અઠવાડિયાં સુધી સ્વીડનની સંસદ બહાર પર્યાવરણના સંકટ મામલે પૂરતાં પગલાં ન લેવાયાં હોવાનો વિરોધ કર્યો. 

પોતે કરી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન વિશે તેમણે સોશિયલ મીડિયામાં માહિતી આપી અને તેમની પોસ્ટ વાઇરલ થઈ ગઈ, જે બાદ વિશ્વભરના લોકોનું ધ્યાન તેમની તરફ ખેંચાયું. જે બાદ ૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮ના દિવસથી તેમણે નક્કી કર્યું કે પર્યાવરણને બચાવવા માટે તેઓ દર શુક્રવારે હડતાળ કરશે.

જ્યારે તેમણે સ્વીડનની સરકાર સામે વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે તેમની માગ હતી કે સરકાર પેરિસ ક્લાઇમેટ સમજૂતીનું પાલન કરે અને તેને અનુરૂપ નીતિઓ ઘડે. પેરિસ ક્લાઇમેટ સમજૂતીમાં વૈશ્વિક તાપમાન ૨ ડિગ્રી સુધી ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પર્યાવરણ પ્રેમી
શ્રેણી:સ્વીડિશ
શ્રેણી:૨૦૦૩માં જન્મ
વરાહ

**વરાહ** એ હિંદુ ભગવાન વિષ્ણુનો અવતાર છે કે જે પૃથ્વીને બચાવવા માટે ડુક્કરનો અવતાર લે છે. આ અવતાર વિષ્ણુના દશાવતારમાં ત્રીજો અવતાર ગણાય છે.  

હિંદુ પુરાણો અનુસાર જ્યારે હિરણ્યકશિપુએ પૃથ્વી ઉપર આતંક મચાવ્યો, ત્યારે પૃથ્વી પાણીમાં સરકી ગઈ. તેને બચાવવા માટે વિષ્ણુએ આ અવતાર લીધો, વિષ્ણુએ રાક્ષસને માર્યો અને પૃથ્વીને પોતાના દાંતથી બચાવી અને તેને બ્રહ્માંડમાં સ્થાપિત કરી. 

વરાહને ડુક્કરના માથા અને માનવ શરીર સાથે, ડુક્કર અથવા માનવશાસ્ત્રના સ્વરૂપમાં સંપૂર્ણપણે દર્શાવવામાં આવી શકે છે. વરાહ દ્વારા ઉપાડેલી બચાવતી પૃથ્વી ઘણીવાર ભૂદેવી નામની યુવતી તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે. પૃથ્વી તેના કામકાજમાં સંતુલિત જમીનના સમૂહ તરીકે દર્શાવવામાં આવી શકે છે. વૈષ્ણવ અને માધવ બ્રાહ્મણ પરંપરાઓમાં વરાહ મુખ્ય દેવ છે.

## ચિત્રણ 
વિષ્ણુના પ્રથમ અવતાર મત્સ્ય અને કાચબાની જેમ જ આ અવતારને પશુના રૂપમાં દર્શાવ્યો છે. પરંતુ આમા મૂળભૂત તફાવત એ છે કે ધડ એ પશુનું છે અને નીચેનો ભાગ મનુષ્યનો છે જ્યારે પ્રથમ બે અવતારોમાં ઉપરનો ભાગ મનુષ્યનો છે અને નીચેનો ભાગ પશુનો છે.

## પૌરાણિક કથાઓ 
વિષ્ણુ પુરાણ મુજબ એવું કહેવાય છે કે જ્યારે પૃથ્વી ઉપર હિરણ્યાક્ષે ખૂબ જ આતંક મચાવ્યો ત્યારે પૃથ્વી પાણીમાં સરકી ગઈ હતી તેને ભયભીત જોઈને વિષ્ણુએ ભૂંડ કે જે વરાહ કહેવાય છે તે અવતાર લીધો અને પૃથ્વીને પોતાના ખભા ઉપર એક યુવતી સ્વરૂપે બેસાડીને સમુદ્રમાંથી બહાર કાઢી. અમુક દંત કથાઓ મુજબ ગોળ પૃથ્વીને પોતાના દાંત ઉપરથી સમુદ્રમાંથી બહાર કાઢવામાં આવી.

## પ્રમુખ મંદિરો 
એક પ્રમુખ મંદિર શ્રી વરાહ સ્વામી મંદિર ના નામ તરીકે આંધ્ર પ્રદેશમાં આવેલું છે. આ મંદિર તિરુમાલા ની પર્વતમાળા ઉપર છે અને પ્રખ્યાત તિરુપતિ બાલાજી મંદિરની નજીક છે. દંતકથાઓ મુજબ એવું કહેવાય છે કે સતયુગના અંતે ભક્તો એ વરાહને પૃથ્વી પર રહેવા વિનંતી કરી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વિષ્ણુના દશાવતાર
સ્ટીફન હોકિંગ

**સ્ટીફન હોકિંગ** (૮ જાન્યુઆરી ૧૯૪૨ - ૧૪ માર્ચ ૨૦૧૮) ભૌતિક વૈજ્ઞાનિક અને લેખક હતા. તેઓ કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા હતા.

 ૧૯૭૯ અને ૨૦૦૯ દરમિયાન તેઓ કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં *લુકાસિયન પ્રોફેસર ઓફ મેથેમેટિક્સ* રહ્યા હતા.

સ્ટીફન હોકિંગ તેમના વિજ્ઞાન પુસ્તક *અ બ્રિફ હિસ્ટરી ઓફ ટાઇમ* માટે અત્યંત પ્રખ્યાત બન્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
મોહનલાલ લલ્લુભાઈ દાંતવાળા

**મોહનલાલ લલ્લુભાઇ દાંતવાળા** (૧૯૦૯–૧૯૯૮) એ એક ભારતીય કૃષિ અર્થશાસ્ત્રી અને શૈક્ષણિક લેખક હતા, જેમને ઘણા લોકો ભારતીય કૃષિ અર્થશાસ્ત્રના પિતા તરીકે ગણે છે.  તેઓ ગાંધીવાદી અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં કાર્યકર હતા. ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન તેમને છ વર્ષથી વધુ સમય સુધી કેદ ભોગવવી પડી. તેમણે ભારતના કૃષિ ક્ષેત્ર પર અનેક પુસ્તકો અને લેખ લખ્યાં છે  અને વિકાસ અધ્યયનને પ્રોત્સાહન આપતા સંશોધન કેન્દ્ર, *સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ* *ઑલ્ટરનેટિવ્સ* (સીએફડીએ) ના તેઓ સ્થાપક અધ્યક્ષ હતા.  ભારત સરકારે તેમને ભારતીય વિજ્ઞાન અને તકનીકીમાં ફાળો આપવા બદલ ૧૯૬૯માં પદ્મ ભૂષણ, ત્રીજો સર્વોચ્ચ ભારતીય નાગરિક પુરસ્કાર, એનાયત કર્યો હતો.  

## જીવન 
મોહનલાલ દાંતવાળાનો જન્મ ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૯માં ભારતના ગુજરાત રાજ્યના મોટા શહેરોમાંના એક એવા સુરતમાં થયો હતો. એમ. ટી. બી. આર્ટસ્ કોલેજ, સુરત અને વિલ્સન કોલેજ, મુંબઈ, માં શૈક્ષણિક ઉત્કૃષ્ટતા માટે તેમણે *જેમ્સ ટેલર પુરસ્કાર* જીત્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલયની સ્કૂલ ઑફ ઇકોનોમિક્સમાં ફેકલ્ટી સભ્ય તરીકે કામ કર્યું હતું. 

દાંતવાળા ગાંધીજીના નજદીકી સહયોગીઓમાંના એક હતા. ગાંધીવાદી આદર્શ આધારીત *પ્રેક્ટિકલ ટ્રસ્ટીશીપ*ના વિકાસ માં તેમણે મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. આ દસ્તાવેજ *હરિજન*ના ઑક્ટોબર ૧૯૫૨ના અંકમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતીય સ્વતંત્રતા પછી તેઓ જયપ્રકાશ નારાયણ અને રામ મનોહર લોહિયા જેવા અનેક અગ્રણી રાજકીય નેતાઓ સાથે સંકળાયેલા હતા, તેઓએ કોંગ્રેસની સમાજવાદી પાર્ટીની રચનામાં મદદ કરી.  આ જૂથે સામાજિક-આર્થિક આયોજન માટે બ્લોક સ્તરે સંગઠનાત્મક અને કાર્યાત્મક રીતીઓ સૂચવી હતી.   આ સમિતિ પછીથી *દાંતવાળા સમિતિ* તરીકે જાણીતી થઈ.  તેમણે મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલમાં અર્થશાસ્ત્ર વિભાગના ડિરેક્ટર તરીકે સેવા આપી  અને ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય અધ્યાપક હતા. ૧૯૯૮ માં *સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓલ્ટરનેટિવ્સ* (સીએફડીએ) ની સ્થાપના થઈ, ત્યારે તેઓ તેના સ્થાપક અધ્યક્ષ બન્યા, આ પદ પર તેઓ તેમના મૃત્યુ સુધી રહ્યા.  આ વિષય પર તેમણે ઘણાં પ્રકાશનો લખ્યા  *આઝાદી પછીનો ભારતીય કૃષિ વિકાસ*,  *ભૂમિ સુધારાનું મૂલ્યાંકન*,  *ભારતમાં ગરીબી - ત્યારે અને હવે, ૧૮૭૦-૧૯૭૦*, *ભારતમાં* *ગાંધીવાદ પર પુનર્વિચારણા*  એ તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓ છે. તેમણે *ડેલિમાસ ઑફ ગ્રોથ: ધ ઇન્ડિયન એક્સપિરિયન્સ*  અને *સોશિયલ ચેઞ થ્રૂ વોલીન્ટારી એક્શન* જેવા નિબંધો પણ સંપાદિત કર્યા છે.  તેમને ૧૯૬૮ માં ભારત સરકાર દ્વારા પદ્મ ભૂષણના નાગરિક સન્માનથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, ૮ ઑક્ટોબર ૧૯૯૮ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું. અને *પ્રોફેસર એમ.એલ. દાંતવાળા: એ ટ્રિબ્યુટ*. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૦૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ
સૈન્ય

thumb| ૧૯૦૫ માં ભારતીય શીખ સૈનિકો અખંડ ભારતના ખાઇબર પખ્તુન્વા ખાતે
**સૈન્ય** અથવા **લશ્કર** અથવા **સેના** એ એક સશસ્ત્ર સંગઠન છે કે જે દેશ અથવા તેના નાગરિકો અથવા કોઈપણ સરકાર અને તેનાથી સંબંધિત લોકોના હિતો અને ઉદ્દેશો વધારવા અને સુરક્ષિત કરવા માટે જીવલેણ શક્તિનો ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સેનાનું કામ દેશ અને નાગરિકોનું રક્ષણ કરવું, તેમના દુશ્મનો પર હુમલો કરવો અને દુશ્મનોનો પીછો કરવો છે. લશ્કરી જવાબદારીઓ વિવિધ રુપમાં બદલાઈ પણ શકે છેઆ અને કેટલાક સ્થળોએ લશ્કરને અલગ અલગ કામ અપાય છે. કેટલાક સ્થળો અને સમયમાં સૈન્યનો ઉપયોગ વિશેષ રાજકીય વિચારધારાને પ્રોત્સાહન આપવા, વ્યવસાયિક હિતો અને કંપનીઓને લાભ આપવા માટે, વસ્તી વૃદ્ધિને રોકવા, ઇમારતો અને રસ્તાઓ બનાવવા માટે, કટોકટીને ટાળવા માટે કે તેનો અમલ કરવા માટે, સામાજિક વ્યવહારમાં અને વિશેષ સ્થાનોમાં ભાગ લેવા માટે થાય છે. પરંતુ અમુક સ્થળોએ તેની સુરક્ષા પણ કરવામાં આવી છે. વ્યાવસાયિક સૈનિક બનવાની પરંપરા લેખિત ઇતિહાસ કરતા ઘણી જૂની હોવાનું મનાય છે.  

## શાખાઓ 
પરંપરાગત રીતે, સૈન્યના ત્રણ ભાગ હોય છે: 

* થળસેના - જે પૃથ્વી પર લડે છે અને સામાન્ય રીતે ટેન્ક, બૉમ્બ અને મિસાઈલ નો ઉપયોગ કરે છે.
* નૌકાદળ - જે સમુદ્રો, તળાવો અને નદીઓ પર લડે છે અને સામાન્ય રીતે સબમરીન, લડાકુ જહાજ અને જળસંબંધી શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરે છે.
* વાયુદળ - જે વિમાનો દ્વારા આકાશમાં લડે છે.

## ભારતમાં સૈન્યનો ઈતિહાસ 
ભારતમાં સૈન્યનો ઈતિહાસ એ સૌથી જૂનો છે. ભારતમાં સૌથી પહેલા નોંધાયેલા યુદ્ધમાં હિંદુ આર્ય રાજા સુદાસે સામા પક્ષે રહેલા ૧૦ રાજાઓ અને તેમના સહયોગીઓના ગઠબંધનને હરાવ્યા હતા. ભારતના લોહ યુગ દરમિયાન, નંદ અને મૌર્ય રાજાઓ જોડે વિશ્વનું સૌથી મોટું સૈન્ય હતું જેમાં ૬૦૦૦૦ પાયદળ, ૩૦૦૦૦ ઘોડેસવાર, ૮૦૦૦ રથ સારથિઓ અને ૯૦૦૦ હાથીઓ નો સમાવેશ થતો હતો.

અત્યારની ભારતીય સેનાના મૂળ ઈસ્ટ ઈન્ડીયા કંપનીમાં રહેલા છે જ્યારે અંગ્રેજોએ પોતાનો વિસ્તાર વધારવા, કર ઉઘરાવવા, લૂંટફાટ કે પછી જનતાનું શોષણ કરવા માટે ૧૭૭૬માં બંગાળના કોલકાતા ખાતે  બનાવી હતી. ત્યારબાદ એમાં વિવિધ સમૂહોનો સમાવેશ કરતો ગયો અને અલગ અલગ રેજિમેન્ટનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. જે પાછળથી બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય (વિક્ટોરિયા શાસના) દરમિયાન બ્રિટીશ ઈન્ડીયન આર્મી બની અને પછીથી ભારતની આઝાદી પછી તે જ ભારતીય સેના બની. ભારતના રાષ્ટ્રપતિને સૈન્યની ત્રણેય પાંખના વડા કહેવામાં આવે છે. હાલમાં ભારતીય સેના પાસે ૧,૧૨૯,૦૦૦ સક્રીય અને ૯૬૦,૦૦૦ આરક્ષિત (રીઝર્વડ) સૈનિકો છે જે તેને સંપૂર્ણ વિશ્વની બીજા ક્રમ પરની સેના બનાવે છે. જો કે, પહેલા ક્રમે ચીન ૧,૬૦૦,૦૦ સક્રિય અને ૫૦૦,૦૦૦  આરક્ષિત સૈનિકો સાથે ગણાય છે.

## સંદર્ભો
માતંગિની હાઝરા

**માતંગિની હઝરા** (૧૭ નવેમ્બર ૧૮૭૦  - ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૨  ) એક ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા. તેમણે પોતાના મૃત્યુ પર્યંત ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. બ્રિટિશ ઇન્ડિયન પોલીસ દ્વારા તમલુક પોલીસ સ્ટેશન સામે (તે સમયના મિદનાપુર જિલ્લામાં) તેમના પર ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૨ ના દિવસે ગોળી ચલાવવામાં આવી હતી. તેમને પ્રેમથી *ગાંધી બૂરી* (ગાંધી બુઢ્ઢી, વૃદ્ધ ગાંધી મહિલા માટેનો બંગાળી શબ્દ ) તરીકે જાણીતી હતી *.*  

## પ્રારંભિક જીવન અને સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સહભાગ 
તેણીના પ્રારંભિક જીવન વિશે વધુ જાણકારી નથી, સિવાય કે તેમનો જન્મ ૧૮૬૯માં તમલુક નજીકના નાના ગામ હોગલામાં થયો હતો, અને તે એક ગરીબ ખેડૂતની પુત્રી હોવાને કારણે, તેમને ઔપચારિક શિક્ષણ મેળવ્યું ન હતું. તેમના લગ્ન વહેલા થયાં હતાં અને કોઈ સંતાન વિના તે અઢાર વર્ષની ઉંમરે વિધવા થઈ ગઈ હતી. ઈ.સ. ૧૯૩૨ માં, તેમણે સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળમાં ભાગ લીધો અને મીઠાનો કાયદો તોડવા બદલ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમને તાત્કાલિક મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેણે તે કર નાબૂદ કરવા માટે તેમણે વિરોધ ચાલુ રાખ્યો હતો તેથી તેમની ફરી ધરપકડ કરાઈ, તેમને બહરામપુર ખાતે છ મહિના માટે જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા.

## વારસો 
right|thumb|251x251px|કોલકાતાના મેદાન પર હજીરાની પ્રતિમા
સમાંતર તમલુક સરકારે તેમના "તેમના દેશ માટે શહાદત" ની પ્રશંસા કરીને ખુલ્લા બળવો વહોર્યો હતો અને બે વર્ષ ચાલી હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૪ માં ગાંધીજીએ તેને બંધ કરવાની વિનંતિ કરતા તે બંધ કરી દેવાઈ. તમલુકમાં તેની હત્યા કરાઈ તે સ્થળે હવે એક પ્રતિમા ઊભી છે.  ઈ.સ. ૨૦૦૨ માં, ભારત છોડો આંદોલન નામની એક શ્રેણીના ભાગ રૂપે અને તમલુક રાષ્ટ્રીય સરકારની રચના સાઠ વર્ષ નિમિત્તે, ભારત ટપાલ વિભાતે પાંચ રૂપિયાના મૂલ્યની માતંગી હઝરાના ચિત્રની ટપાલ ટિકિટ જાહેર કરી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:૧૮૭૦માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૪૨માં મૃત્યુ
વાસુદેવ બળવંત ફડકે

**વાસુદેવ બળવંત ફડકે** (૪ નવેમ્બર ૧૮૪૫ – ૧૭ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૩) ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના એક ક્રાંતિકારી હતા. તેઓ બ્રિટીશ રાજ દરમિયાન ખેડૂત વર્ગની દુર્દશાથી વ્યથિત હતા. તેમને દૃઢ વિશ્વાસ હતો કે સ્વરાજ જ ખેડૂતોને દયનીય સ્થિતિમાંથી ઉગારી શકે છે. તેમણે મહારાષ્ટ્રના કોળી, ભીલ અને ધાંગડ જાતિના લોકોને એકત્ર કરીને *રામોશી* નામનું એક સશસ્ત્ર ક્રાંતિકારી સંગઠન ઊભુ કર્યું હતું. આ સંગઠને બ્રિટીશ રાજને ઉખાડી ફેંકવા ધન પ્રાપ્તિ માટે સંપન્ન અંગ્રેજ વ્યવસાયીઓ પર છાપા મારવાનું શરૂ કર્યું હતું. 

## પ્રાંરભિક જીવન
ફડકેનો જન્મ ૪ નવેમ્બર ૧૮૪૫ના રોજ પનવેલ તાલુકાના શિરઢોણ ગામે (હાલ રાયગઢ જિલ્લો) મહારાષ્ટ્રમાં થયો હતો.આ સમયગાળા દરમિયાન જ ફડકેએ મહાદેવ ગોવિંદ રાનડેના વ્યાખ્યાનોમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું હતું, રાનડેએ તેમના વ્યાખ્યાનોમાં બ્રિટીશ શાસનની નીતિઓ અને તેની ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા પર નકારાત્મક પ્રભાવ વિશે ધ્યાન દોર્યું. ફડકે દેશવાસીઓની પરિસ્થિતિ જાણી ખૂબ જ વ્યથિત થયા. ૧૮૭૦માં પુના ખાતે લોકોની ફરિયાદોનું સમાધાન કરવા માટે આયોજીત એક જનાઅંદોલનમાં તેઓએ ભાગ લીધો. તેઓએ યુવાઓને શિક્ષણ માટે *ઐક્ય વર્ધિની સભા* નામની એક સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી. ક્લાર્કની નોકરી દરમિયાન રજા મળવામાં વિલંબ થતાં તેઓ તેમની બીમાર માતાના અંતિમ દર્શન નહોતા કરી શક્યા. આ ઘટનાથી તેઓ ખૂબ જ વ્યથિત થયા હતા.

### મહારાષ્ટ્ર એજ્યુકેશન સોસાયટીના સહ સંસ્થાપક
૧૮૬૦માં ફડકેએ સમાજ સુધારક અને ક્રાંતિકારી લક્ષ્મણ નરહર ઇન્દાપુરકર અને વામન પ્રભાકર ભાવે સાથે મળીને પૂના નેટીવ ઇન્સ્ટીટ્યુશન (PNI)ની સ્થાપના કરી જે બાદમાં મહારાષ્ટ્ર એજ્યુકેશન સોસાયટી (MES) તરીકે ઓળખાઈ. વર્તમાનમાં મહારાષ્ટ્ર એજ્યુકેશન સોસાયટી અંતર્ગત ૭૭થી પણ વધુ શિક્ષણ સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે.

## વિદ્રોહ
૧૮૭૫માં વડોદરા રાજ્યના તત્કાલીન ગાયકવાડી શાસકને બ્રિટીશ સરકાર દ્વારા પદભ્રષ્ટ કરાતાં ફડકેએ સરકાર વિરુદ્ધ ભાષણો આપવાના શરૂ કર્યાં. દુષ્કાળની ગંભીર પરિસ્થિતિમાં બ્રિટીશ સરકારના ઉદાસીન વલણને કારણે તેમને ડેક્કન ક્ષેત્રનો પ્રવાસ કરી લોકોને માતૃભૂમિની સ્વતંત્રતા માટે તૈયાર કર્યા. શિક્ષિત લોકોનું સમર્થન ન મળતાં તેમણે રામોશી જાતિના ૩૦૦થી વધુ લોકોને એકઠા કર્યાં. ફડકે પોતાનું સૈન્ય બનાવવા ઇચ્છતા હતા પરંતુ પૂરતા ભંડોળના અભાવે તેમણે સરકારી ખજાના પર લૂંટ ચલાવવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે પહેલો છાપો પુના જિલ્લાના શિરુર તાલુકાના ઘાભારી ગામ પર કર્યો. ત્યાર પછી વાલ્હે, પલસ્પે જેવાં અન્ય ગામો પર પણ ચઢાઈ કરી.તેમણે ફડકેની સજાને આજીવન કારાવાસમાં ફેરવવામાં સફળતા મેળવી. કોર્ટના ચુકાદા બાદ ફડકે અને તેમના સાથીઓને સંગમ પુલ નજીક જિલ્લા સત્ર ન્યાયાલય જેલ ભવન (હાલ સીઆઇડી ભવન) કાતે રાખવામાં આવ્યા. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૮૮૦ના રોજ તેઓ કારાગૃહમાંથી ભાગી છૂટ્યાં. પરંતુ તેમને ફરીથી પકડી પાડવામાં આવ્યા. તેઓ ભૂખ હડતાળ દરમિયાન ૧૭ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૩ના રોજ એડનની જેલમાં જ શહીદ થયાં.
* ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં ગજેન્દ્ર આહિરે દ્વારા *વાસુદેવ બલવંત ફડકે* નામની એક મરાઠી ફિલ્મ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન

**ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન** એ ભારતીય ઉપખંડની પ્રાચીન દાર્શનિક પરંપરાઓને સંદર્ભિત કરે છે અને તેમાં ભારતમાં ઉત્પન્ન થયેલી તમામ વિચારધારાઓનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય રીતે તેને રૂઢિચુસ્ત અથવા સુધારવાદી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અથવા તો આસ્તિક અથવા નાસ્તિક તરીકે તે ઉલ્લેખિત થાય છે. આ વર્ગીકરણ ત્રણ વૈકલ્પિક અને એક માપદંડ પર આધાર રાખીને થાય છે: શું તે વેદ માં માને છે? શું તે બ્રહ્મ અને આત્મા જેવા સિદ્ધાંતોમાં માને છે? અથવા તે પુનર્જન્મ કે દેવોમાં માને છે? 

ભારતીય હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાનમાં રૂઢિચુસ્તમાં છ શાળાઓ છે: ન્યાય, વૈશેષિક, સાંખ્ય, યોગ, મિમાંસા અને વેદાંત. જ્યારે પાંચ મુખ્ય સુધારવાદી શાળાઓ - જૈન, બૌદ્ધ, આજીવિક, અજ્ઞાન અને ચાર્વાક. જો કે વર્ગીકરણની અન્ય પદ્ધતિઓ પણ છે; ઉદાહરણ રૂપે સંત વિદ્યારણ્ય શૈવ સંપ્રદાય અને રસેશ્વરની સોળ શાળાઓ ઓળખાવે છે અને તેને અલગ અલગ રીતે વર્ગીકૃત કરે છે. 

ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાનના મુખ્ય વિચારોને ઔપચારિક રીતે ૧૦૦૦ ઈ.સ. પૂર્વથી લઈને સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. વિવિધ વૈચારિક શાળાઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા અને તેમનાં વિચારોનું એકીકરણ તેમના રચનાત્મક વર્ષો દરમિયાન, ખાસ કરીને ૮૦૦ ઈ.સ. પૂર્વ અને ૨૦૦ ઈ.સ. ની વચ્ચે ખૂબ તીવ્ર હતું. કેટલાક વિચારો અને દર્શનો જેવા કે જૈન, બુદ્ધ, યોગ, શૈવ અને વેદાંત આ સમયમાં નાશ થવાથી બચી ગયા પરંતુ અજ્ઞાન, ચાર્વાક અને આજીવિક હવે અસ્તિત્વમાં નથી.

પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રના ગ્રંથોમાં થયેલી વ્યાપક ચર્ચાઓમાં મીમાંસા (તત્વમીમાંસા, બ્રહ્મ, આત્મા, શૂન્યતા, અનંતતા) અને અન્ય તત્વોનો સમાવેશ થાય છે. 

## સામાન્ય વિચારો 
ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન ધર્મ, કર્મ, સંસાર, પુનર્જન્મ, દુઃખ, ત્યાગ, ધ્યાન જેવી ઘણી વિભાવનાઓ સમાન રૂપમાં ધરાવે છે, જેમાં લગભગ તમામ આધ્યાત્મિક પદ્ધતિઓ દ્વારા વ્યક્તિના મુક્તિના અંતિમ લક્ષ્ય (મોક્ષ, નિર્વાણ)  પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે. તેમાંની ઘણી ખરી વિચારપદ્ધતિઓ જીવના અસ્તિત્વ અને અંતિમ લક્ષ્ય વિશે ભેદ ધરાવે છે. તેમના પ્રાચીન સિધ્ધાંતો અન્ય પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ કરતા વૈવિધ્યસભર તત્ત્વજ્ઞાન ધરાવે છે. જૈન અને બુદ્ધ તત્ત્વજ્ઞાન જીવ, આત્મા અને પુનર્જન્મમાં માને છે પણ બ્રહ્મમાં નથી માનતું. જ્યારે ચાર્વાક તત્ત્વજ્ઞાનએ આમાંથી એકેયને નથી માનતું. આમ તેઓ ભિન્ન છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
બારિન્દ્રકુમાર ઘોષ

**બારિન્દ્ર કુમાર ઘોષ** અથવા **બારિન્દ્ર ઘોષ** અથવા લોકપ્રિય **બારિન ઘોષ** (૫ જાન્યુઆરી ૧૮૮૦ – ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૫૯) એ ભારતીય ક્રાંતિકારી અને પત્રકાર હતા. તેઓ બંગાળના ક્રાંતિકારી સંગઠન *જુગાંતર*ના સહ-સંસ્થાપક હતા. તેઓ શ્રી અરવિંદના નાના ભાઈ હતા. 

## પ્રાંરભિક જીવન
બારિન્દ્ર કુમાર ઘોષનો જન્મ ૫ જાન્યુઆરી ૧૮૮૦ના રોજ લંડન પાસેના ક્રોયડન નામના કસ્બામાં થયો હતો. તેમના પિતા કૃષ્ણધન ઘોષ એક જાણીતા ચિકિત્સક અને જિલ્લા સર્જન હતા. તેમની માતા સ્વર્ણલતા દેવી પ્રસિદ્ધ સમાજ સુધારક અને વિદ્વાન રાજનારાયણના પુત્રી હતા. ક્રાંતિકારી અને બાદમાં અધ્યાત્મવાદી શ્રી અરવિંદ તેમના ત્રીજા ક્રમના મોટા ભાઈ હતા. અન્ય એક મોટા ભાઈ શ્રી મનમોહન ઘોષ અંગ્રેજી સાહિત્યના વિદ્વાન, કવિ, કલકત્તાની પ્રેસીડેન્સી કોલેજ તેમજ ઢાકા વિશ્વવિદ્યાલયમાં અંગ્રેજી સાહિત્યના પ્રોફેસર હતા. તેમને સરોજીની ઘોષ નામની એક મોટી બહેન પણ હતી.

બારિન ઘોષનું પ્રાથમિક શિક્ષણ દેવગઢમાં થયું હતુ. ૧૯૦૧માં તેઓ પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કરી પટના કોલેજમાં દાખલ થયા હતા. તેમણે વડોદરા ખાતેથી સૈન્ય પ્રશિક્ષણ મેળવ્યું હતું. આ સમય દરમિયાન તેઓ શ્રી અરવિંદથી પ્રભાવિત થયા અને ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તરફ વળ્યાં.૧૯૨૩માં તેઓ તેમના ભાઈ અરવિંદ ઘોષ દ્વારા પોંડિચેરીમાં સ્થાપિત અરવિંદ આશ્રમ ખાતે સ્થળાંતરિત થયા હતા. અહીં શ્રી અરવિંદે તેમને અધ્યાત્મ અને સાધના તરફ પ્રેરિત કર્યા. ૧૯૨૯માં તેઓ ફરી કલકત્તા પાછા ફર્યા અને પત્રકારિતા શરૂ કરી. ૧૯૩૩માં તેમણે *ધ ડૉન ઓફ ઇન્ડિયા* નામનું એક અંગ્રેજી અખબાર શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ સ્ટેટસમેન સમાચારપત્ર સાથે જોડાયા. આ જ વર્ષે તેઓ શૈલજા દત્ત નામની વિધવા સાથે લગ્નગ્રંથિથી જોડાયાં હતા. ૧૯૫૦માં તેઓ બંગાળી દૈનિક સમાચારપત્ર *બાસુમતિ*ના સંપાદક બન્યા. ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૫૯ના રોજ લાંબી માંદગી બાદ શેઠ સુખલાલ કરણાની હોસ્પિટલમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન
બારિન ઘોષ લિખિત પુસ્તકો :
* દ્વિપાંતર બંશી
* પાથેર ઇંગિત
* અમર આત્મકથા
* અગ્નિજુગ
* ઋષિ રાજનારાયણ
* The Tale of My Exile
* શ્રી અરવિંદ

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:૧૯૫૯માં મૃત્યુ
શ્રેણી:અનુશીલન સમિતિ
સંગોલી રાયન્ના

**સંગોલી રાયન્ના** (૧૫ ઓગસ્ટ ૧૭૯૮ – ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૮૩૧) એ રાણી ચેન્નમ્મા દ્વારા શાસિત કર્ણાટકના કિત્તુર રાજ્યના સૈન્યના સેનાપતિ હતા. તેમણે મૃત્યુ સુધી બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે લડત ચલાવી હતી. તેમનું જીવન ૨૦૧૨ની કન્નડ ફિલ્મ *સંગોલી રાયન્ના*માં ચિત્રિત કરવામાં આવ્યું છે. 

## પ્રવૃત્તિઓ 
તેઓ હલુમાથા કુરૂબા સમુદાયના સભ્ય હતા. ઈ.સ. ૧૮૨૪ની ક્રાંતિમાં સંગોલી રાયન્નાએ ભાગ લીધો હતો તેથી અંગ્રેજોએ તેમની ધરપકડ કરી હતી, પાછળથી તેમને છોડી દેવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ પણ તેમણે અંગ્રેજો સામે લડવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેઓ રાજા મલ્લસર્જા અને રાણી ચેન્નમ્માના દત્તક પુત્ર, શિવલિંગપ્પાને કિત્તુરના શાસક તરીકે સ્થાપિત કરવા માંગતા હતા. તેમણે સ્થાનિક લોકોને એકઠા કર્યા અને અંગ્રેજો સામે ગેરિલા પ્રકારનું યુદ્ધ શરૂ કર્યું. તેમનું સૈન્ય અને તેઓ પોતાના સ્થાન બદલતાં રહેતા. તેઓ સરકારી કચેરીઓ બાળતા, અંગ્રેજોના સૈન્યને વેરવિખેર કરતા અને અંગ્રેજોના ખજાનાને લૂંટતા. તેમની મોટાભાગની જમીન જપ્ત કરવામાં આવી હતી અને તેમાં જે બાકી હતી તેના ઉપર ભારે કર લાદવામાં આવ્યો હતો. તેમણે જમીનદારો પર વેરો લગાડ્યો અને જનતામાંથી સૈન્ય ઊભું કર્યું. ખુલ્લા યુદ્ધમાં અંગ્રેજો સૈન્ય તેને હરાવી શક્યા નહીં આથી, વિશ્વાસઘાત દ્વારા, તેમને એપ્રિલ ઈ. સ. ૧૮૩૦માં પકડવામાં આવ્યા અને તેમને મૃત્યુદંડની સજા કરવામાં આવી. નવા રાજા શિવલિંગપ્પાની પણ અંગ્રેજોએ ધરપકડ કરી હતી.

thumb|સંગોલી રાયન્નાને બ્રિટિશ સૈન્યએ ફાંસી આપી હતી તે સ્થળ.

રાયન્નાને ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૮૩૧ ના દિવસે બેલાગવી જિલ્લાના નંદગઢથી લગભગ ૪ કિલોમીટર દૂર વડનાં ઝાડ પર ફાંસી આપવામાં આવી હતી. 

૧૮૨૯-૩૦ના અંગ્રેજો સામેની ક્રાંતિમાં રાયન્નાને સીદી યોદ્ધા ગજવીરાએ મદદ કરી. 

રાયન્નાને નંદગઢ નજીક દફનાવવામાં આવ્યા હતા. સામાન્ય ૬ ફૂટની કબરથી વિપરીત, રાયનાની કબર ૮ ફુટ લાંબી છે કારણ કે રાયન્ના ૭ ફૂટથી વધુ ઊંચા હતા. દંતકથા કહે છે કે રાયન્નાના એક નજીકના સાથીએ તેની કબર પર એક કેળાંનો રોપ લગાવ્યો હતો. તે આજ દિવસ સુધી ઉભું છે. ઝાડ પાસે અશોક સ્તંભ સ્થાપિત કરાયો હતો. સંગોલી રાયન્ના નામે એક નાનું મંદિર સંગોલી ગામમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેમાં રાયન્નાની પ્રતિમા શરીરના વ્યાયામ માટે વપરાયેલા લાકડાના બે વજન પકડીને ઊભી છે. આ લાકડાના વજનમાંથી એક વજન તો મૂળ એ જ વજન છે, જેનો ઉપયોગ રાયન્નાએ પોતે કરતા હતા. સંગોલી ખાતે રાયન્નાના સ્મરણાર્થે ગ્રામજનોએ એક સમુદાહિક સભાગૃહ બાંધ્યો છે.

## લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 
### બેલેડ્સ અને અન્ય સ્મારકો 
200px|thumb|બેંગલુરુ કર્ણાટક ખાતે સંગોલી રાયનાની પ્રતિમા
ગી ગી ગીતો (બેલેડ) એ ઉત્તર કર્ણાટક માં રચિત વીર લોકવાયકાના શ્લોકો/સ્તુતિઓ છે અને આ પ્રકારના ઘણા ગીતો કિત્તુરમાં ચેન્નમ્મા, સંગોલી રાયન્ના અને આઝાદી પૂર્વેની કર્ણાટકની અન્ય હસ્તીઓ વિશે ગવાય છે. બેંગલુરુ રેલ્વે સ્ટેશન નજીક જમણા હાથમાં ખુલ્લી તલવાર સાથે ઘોડા પર સવાર સંગોલી રાયન્નાની પૂર્ણ કદની એક કાંસાની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. બેંગલુરુ શહેરના મુખ્ય રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ ૨૦૧૫ માં "ક્રાંતિવેરા સંગોલી રાયન્ના રેલ્વે સ્ટેશન" રાખવામાં આવ્યું છે. આ સ્ટેશનને સત્તાવાર રીતે ૩ ફેબ્રુઆરી  ૨૦૧૬ ના દિવસે "ક્રાંતિવીર સંગોલી રાયન્ના" રેલ્વે સ્ટેશન તરીકે જાહેર કરાયું હતું. 

### ફિલ્મ 
ઈ.સ. ૨૦૧૨ માં, તેમના જીવન ઇતિહાસ પર એક ફિલ્મ બનાવવામાં આવી હતી. તેનું નામ "ક્રાંતિવીર સંગોલી રાયન્ના" (લિજેન્ડરી વોરિયર સંગોલી રાયન્ના) હતું. આ ફિલ્મ નગન્નાએ નિર્દેશિત કરી હતી અને તેમાં દર્શન ઠુગુદીપ, જયાપ્રદા અને નિકિતા ઠુકરાલે અભિનય કર્યો હતો.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* રાયનાનું બેલાડ  
* બેલ્લાડ 
* સંગોલી પર લખાયેલ એક કન્નડ લેખ  

શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્યામલ મુનશી

**શ્યામલ મુનશી** ગુજરાતી ગાયક, સ્વરરચનાકાર અને સંગીત-નિર્દેશક છે, કે જેમણે પોતાના ભાઈ સૌમિલ મુનશી સાથે મળીને ગુજરાતી સુગમ સંગીતક્ષેત્રે મહત્ત્વનું યોગદાન કરેલ છે. તેમના યોગદાન બદલ 'ગુજરાત ૧૦૦ પાવર લિસ્ટ ૨૦૦૫-૦૬'માં તેમનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

શ્યામલ મુનશીનો જન્મ ૧૪ એપ્રિલ ૧૯૬૨ના રોજ પરેશભાઈ અને ભક્તિબહેનને ત્યાં થયો હતો. તેઓ વ્યવસાયે પ્લાસ્ટિક સર્જન છે. તેમના લોકપ્રિય આલબમોમાં 'ચંચલ', 'શીતલ', 'નિર્મલ' અને 'કોમલ' એમ ચાર સંગીતશ્રેણીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે પોતાના ભાઈ સૌમિલ મુનશી સાથે મળીને 'સ્વરસેતૂ' નામની કલાસંસ્થા સ્થાપેલ છે, જેના નેજા હેઠળ ગુજરાત અને ગુજરાતની બહાર સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* અધિકૃત વેબસાઈટ 

શ્રેણી:સંગીતકાર
શ્રેણી:ગાયક
બીના દાસ

**બીના દાસ** (૧૯૧૧ - ૧૯૮૬) એ પશ્ચિમ બંગાળના ભારતીય ક્રાંતિકારી અને રાષ્ટ્રવાદી હતા. તેઓ સ્વતંત્રતાની લડત લડતી સંસ્થા *જુગાંતર* (યુગાંતર)ના સભ્ય હતા. કોલકતા વિશ્વવિદ્યાલયના કુલપતિ સ્ટેનલી જેક્સનની હત્યા કરવાનો તેમને પ્રયત્ન કર્યો હતો.

## જીવન 
### કુટુંબ 
તેઓ જાણીતા બ્રહ્મ શિક્ષક, બેની માધબદાસ અને સામાજિક કાર્યકર સરલા દેવીની પુત્રી હતી. તેમની મોટી બહેન કલ્યાણી દાસ (ભટ્ટાચાર્ય) પણ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતી. 

### શાળા અને કોલેજ 
શરતચંદ્ર ચટોપ્પધ્યાયે ૧૯૨૬માં *પાથેર દાબી* નામની એક નવલકથા લખી હતી. આ નવલકથા અંગ્રેજ સરકારે બંદી મૂકી તે પહેલાં તે મેળાવી અને વાંચી. આ નવલકથાએ તેમનામાં રાષ્ટ્રવાદના અંકુર મુક્યાં. તેઓ *સેન્ટ જ્હોન્સ ડાયોસેસન ગર્લ્સ હાયર સેકન્ડારી સ્કુલ*ની વિદ્યાર્થીની હતા. તે બેથુન કૉલેજની વિદ્યાર્થીની હતી. 

### ભારતની આઝાદીની લડતમાં ભાગ 
બીના દાસ કોલકાતામાં મહિલાઓ માટેની અર્ધ-ક્રાંતિકારી સંસ્થા *છત્રી સંગઠના* સભ્ય હતા. ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૨ ના દિવસે, તેણે કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયના કન્વોકેશન હોલમાં બંગાળના રાજ્યપાલ સ્ટેનલી જેક્સનની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તે માટે રિવોલ્વરની આપૂર્તિ અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાની કમલા દાસ ગુપ્તા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેણીએ પાંચ ગોળી ચલાવી પણ નિષ્ફળ ગઈ  અને તેને નવ વર્ષની સખત કેદની સજા ફટકારવામાં આવી.  

ઈ. સ. ૧૯૩૯ માં તેમને કારાગૃહમાંથી જલદી મુક્તિ મળ્યા પછી, તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ પાર્ટીમાં જોડાયા. ઈ.સ. ૧૯૪૨ માં, તેણે ભારત છોડો આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો અને ૧૯૪૨-૪૫ દરમિયાન ફરી જેલમાં ગયા હતા. ૧૯૪૬-૪૭ સુધી, તે બંગાળ પ્રાંતીય વિધાનસભાના સભ્ય હતા અને ૧૯૪૭-૫૧ સુધી પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ના સભ્ય હતા. ૧૯૪૭ માં, તેમણે જુગાંતર નામના ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ જૂથના એક કાર્યકર જતિશચંદ્ર ભૌમિક સાથે લગ્ન કર્યા. 

તેની બહેન, કલ્યાણી ભટ્ટાચારજીએ *બંગાળ સ્પીક્સ* (૧૯૪૪ માં પ્રકાશિત) નામના પુસ્તકનું સંપાદન કર્યું અને તે તેને સમર્પિત કર્યું. 

તે સુહાસિની ગાંગુલીની નામના એક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીમિત્ર હતી. 

### પુરસ્કાર 
તેમને ૧૯૬૦ માં તેમની સમાજ સેવા માટે પદ્મશ્રી એવોર્ડ અપાયો હતો. 

#### પ્રમાણપત્ર 
૨૦૧૨ માં, તેમને (અને પ્રીતિલતા વાડ્ડૅદારને) મરણોત્તર તેમના યોગ્યતાના પ્રમાણપત્રો એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. 

## મૃત્યુ 
તેમના પતિના અવસાન પછી તેણે ઋષિકેશમાં એકલ જીવન જીવતા હતા અને અવસાન ગુમનામીમાં થયું હતું. તેમનું મૃત શરીર ૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૮૬ માં આંશિક વિઘટીત અવસ્થામાં રસ્તાની બાજુથી મળી આવ્યું હતું. જે પસાર થતા લોકોને મળી આવ્યું હતું. પોલીસને જાણ કરવામાં આવી અને તેમની તેની ઓળખ નક્કી કરવામાં પોલીસને એક મહિનો લાગ્યો હતો.  

## સર્જન 
બિના દાસે બંગાળી ભાષામાં બે આત્મકથા લખી: *શ્રીખલ ઝાંકર* અને *પિતૃધન*. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ભારતીય વિદ્યા ભવન દ્વારા જીવનચરિત્ર  
* બંગાળી મહિલાઓ 
* બીના દાસ દ્વારા કલકત્તા હાઇકોર્ટના વિશેષ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ નિવેદન 
* સેન્ટ જ્હોનની ડાયોસીસન ગર્લ્સ ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાની સત્તાવાર વેબસાઇટ 

શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ
શિક્ષણનું સમાજશાસ્ત્ર

'''શિક્ષણનું સમાજશાસ્ત્ર' '' એ શિક્ષણ અને સમાજ વચ્ચેના સંબંધોનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરતી સમાજશાસ્ત્રની એક શાખા છે.|૧૯૮૭ જ્યોર્જ પેઈનને શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રના જનક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.|૧૯૮૭

## વ્યાખ્યાઓ
શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રની અલગ અલગ વિદ્વાનો દ્વારા અલગ અલગ વ્યાખ્યાઓ આપવામાં આવી છે.

ઈ.સ. ૧૯૨૮માં જ્યોર્જ પેઈને શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રની વ્યાખ્યા આપતા જણાવ્યું કે "શિક્ષણનું સ્માજશાસ્ત્ર એ વ્યક્તિ જે સામાજિક પ્રથાઓ, સામાજિક સમૂહો અને સામાજિક પ્રક્રિયાઓ તેમજ સામાજિક સંબંધો મારફતે અનુભવો મેળવે છે અને અનુભવોને સંગઠિત કરે છે તેમને વર્ણવતું અને તેમનું અર્થઘટન કરતું શાસ્ત્ર છે." આ વ્યાખ્યામાં પેઈન વ્યક્તિ અને તેની આસપાસના સમગ્ર શૈક્ષણિક વાતાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયા પર ભાર મૂકે છે. એ જ વર્ષમાં એન્જલે તેના 'વિજ્ઞાન, સમાજશાસ્ત્ર અને શિક્ષણ' નામના લેખમાં લખ્યું કે "શિક્ષણનું સમાજશાસ્ત્ર એ શાળામાં થતી તેમજ શાળા અને સમુદાય વચ્ચે થતી સામાજિક આંતરક્રિયાઓ અને સામાજિક સંબંધોની ઢબો (patterns)નો અભ્યાસ છે." અહિં એન્જલ 'શાળા'ને કેન્દ્રમાં રાખી શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રના અભ્યાસક્ષેત્રને મર્યાદિત બનાવે છે.

## ઈતિહાસ
૧૯મી સદીના અંતભાગમાં અને ૨૦મી સદીના શરૂઆતના સમયમાં શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રનાં મૂળ નંખાયાં હતા.

ઈ.સ. ૧૮૬૧માં સમાજશાસ્ત્રી હરબર્ટ સ્પેન્સરે 'કયું જ્ઞાન સૌથી વધુ મૂલ્યવાળું છે?' એ નામના તેમના નિબંધમાં શિક્ષણનાં સામાજિક કાર્યો વિશે અગત્યનો પ્રશ્ન ઊભો કર્યો. આ નિબંધ પર ખૂબ વ્યાપક ચર્ચાઓ થઈ હતી અને તેની અસર નીચે ત્યાર પછીના સમાજશાસ્ત્રીઓ તેમજ શિક્ષણવિદો શિક્ષણનાં સામાજિક કાર્યોને સ્વિકારવા લાગ્યા. ઈ.સ. ૧૮૮૭માં વોર્ડે તેના 'ગતિશીલ સમાજશાત્ર' ( Dynamic Sociology) નામના પુસ્તકમાં સમાજની "પ્રગતિ માટે શિક્ષણને એક હાથવગા સાધન" તરીકે ગણાવી તેના સામાજિક કાર્ય પર ભાર મૂક્યો. સ્મોલે ઈ.સ. ૧૮૯૬માં લખ્યું કે જે શિક્ષકો તેમનું સામાજિક કાર્ય સમજે છે તેઓ બાળકોને ફક્ત ઉપલા ધોરણમાં મોકલીને કદી સંતોષ પામશે નહિ કારણ કે "સમાજશાસ્ત્ર શિક્ષણકારો પાસે માંગે છે કે તેઓ પોતાને બાળકોના દોરનારાઓ તરીકે નહિ, પરંતુ સમાજના ઘડાવૈયાઓ તરીકે ગણે".

શિક્ષણના અભ્યાસ માટે સમાજશાસ્ત્રીય અભિગમની જરૂરિયાત પર સ્પષ્ટપણે ભાર મૂકનાર પ્રથમ સમાજશાત્રી એમિલ દુર્ખેઇમ હતા. પોતાના 'શિક્ષણ અને સમાજશાસ્ત્ર' (૧૮૮૭–૧૯૦૨) નામના પુસ્તકમાં તેમણે જણાવ્યું છે કે "શિક્ષણ તેના ઉગમ, કાર્યો અને સ્વરૂપમાં સ્પષ્ટ રીતે સામાજિક છે; બધા સમૂહો માટે કોઈ એક પ્રકારનું કે આદર્શ પ્રકારનું શિક્ષણ શક્ય નથી". દુર્ખેઇમ શિક્ષણને એક સ્થગિત સામાજિક ઘટના તરીકે નહિ, પરંતુ એક ગતિશીલ અને સદા પરિવર્તન પામતી સામાજિક ઘટના તરીકે ગણાવે છે.

૧૯૨૦થી ૧૯૩૦ના સમયગાળામાં શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રના વિકાસ માટે મહત્ત્વની બે ઘટનાઓ બની; જ્યોર્જ પેઈન, જેઓ શિક્ષણના સમાજશાસ્ત્રના જનક ગણાય છે તેમના પ્રમુખપદે ન્યૂયોર્ક યુનિવર્સિટીની 'સ્કૂલ ઑફ એજ્યુકેશન'માં શૈક્ષણિક સમાજશાસ્ત્રનો વિભાગ ખોલવામાં આવ્યો, અને ઈ.સ. ૧૯૨૮માં 'જર્નલ ઑફ એજ્યુકેશનલ સોશિયોલોજી' નામનું માસિક સામયિકની શરૂઆત કરવામાં આવી.

## શિક્ષણના કાર્યો
શિક્ષણ સમાજના સાંસ્કૃતિક વારસાનું નવી પેઢીમાં સંક્રમણ કરી સામાજિકીકરણનું કાર્ય બજાવે છે. સમાજમાં ભિન્નભિન્ન સામાજિક પરિસ્થિતિઓમાં સમાજ નવી પેઢી પાસે જે પ્રકારના મૂલ્યો, ધોરણો, માન્યતાઓ, વલણો, વર્તનો, જ્ઞાન, કૌશલ્યો, યંત્રવિજ્ઞાનના ઉપયોગની આવડતો વગેરેની અપેક્ષા રાખે છે; તે પ્રમાણેનો સાંસ્કૃતિક વારસો શિક્ષણ દ્વારા નવી પેઢીમાં સંક્રાંત થાય છે. શાળાની શૈક્ષણિક અને સહશૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાંથી વિદ્યાર્થી જે કંઈ શીખે છે તે સમાજના સાંસ્કૃતિક વારસાનો એક ભાગ હોય છે.

## સંદર્ભો
## સંદર્ભ સૂચિ
* 
* 

શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્રની પેટાશાખાઓ
શ્રેણી:શિક્ષણ
અઝેરબીજાનની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઇતિહાસ

**અઝેરબીજાનની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઈતિહાસ** એ અઝેરબીજાન ગણરાજ્યની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલ સેવાના ઇતિહાસનું વર્ણન કરે છે. ૧૮૦૬માં રશિયન સામ્રાજ્યમાં તેના સમાવેશથી લઈને ૧૯૧૮ની તેની સંક્ષિપ્ત સ્વતંત્રતા સુધીના (૧૯૨૦માં તે સોવિયત સંઘનું ગુલામ બન્યું હતું તથા ૧૯૯૧માં સોવિયત સંઘના વિઘટન બાદ પુન: સ્વતંત્ર બન્યું હતું.) ટપાલસેવાના વિકાસને આવરી લે છે.

## રશિયન સામ્રાજ્ય
અઝેરબીજાનની આધુનિક ટપાલસેવાની શરૂઆત ૧૯મી શતાબ્દીમાં થઈ જ્યારે અઝેરબીજાન રશિયન સામ્રાજ્યનો હિસ્સો બન્યું. પ્રથમ પોસ્ટ ઓફિસ ૧૮૧૮માં યેલિઝાવેટપોલમાં (હાલ ગાંજા) ખોલવામાં આવી.

## અઝેરબીજાન સોવિયત પ્રજાસત્તાક ગણરાજ્ય (ASSR)
૨૭ એપ્રિલ ૧૯૨૦ના રોજ સોવિયત સૈન્ય રાજધાની બાકુમાં પ્રવેશ્યું અને અઝેરબાઇજાન સોવિયતનો હિસ્સો બન્યું.અઝેરબીજાન સોવિયત પ્રજાસત્તાક ગણરાજ્ય (ASSR)ની પ્રથમ ટપાલ ટિકિટ ૧૯૨૧માં બહાર પાડવામાં આવી જેમાં એક તેલ કૂવો અને મસ્જિદ સહિત સ્થાનિક અને રાજનૈતિક દૃશ્યો દર્શાવતી ૧૫ ટપાલ ટિકિટોનો એક સમૂહ (સેટ) બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત દુષ્કાળ રાહત માટે પણ કેટલીક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રીય ટપાલ સેવા *એઝારપોસ્ટ*ની સ્થાપના ૧૯૯૨માં કરવામાં આવી જેનું ૧૯૯૮માં પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું અને ૨૦૦૪થી *રાષ્ટ્રીય ટપાલ સંચાલક* (નેશનલ પોસ્ટલ ઓપરેટર) તરીકે કાર્યરત છે. રાષ્ટ્રીય ટપાલ ટિકિટ કંપની *અઝેરમાર્કા* ૧૯૯૨થી જ કાર્યરત છે અને તમામ અઝેરબીજાન ટપાલ ટિકિટોના ઉત્પાદન અને વેચાણની જવાબદારી સંભાળે છે.૧ એપ્રિલ ૧૯૯૩થી અઝેરબીજાન '*યુનિવર્સલ પોસ્ટલ યુનિયન*નું સદસ્ય છે. અઝેરમાર્કા દ્વારા સામયિક અને સ્થાનિય વિષયોને દર્શાવતી વિભિન્ન ડેફિનેટીવ અને સ્મારક ટપાલ ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી છે. ૧૯૯૩માં પ્રથમ વ્યક્તિલક્ષી ટિકિટ (પર્સનાલીટી સ્ટેમ્પ) બહાર પાડવામાં આવી હતી જે અઝેરબીજાનના ત્રીજા રાષ્ટ્રપ્રમુખ હૈદર અલિયેવના ચિત્રને દર્શાવતી હતી.

## સંદર્ભો 
## સંદર્ભસૂચિ
* Stanley Gibbons Ltd: various catalogues
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* Azerbaijan - Postage Stamp Issues.  Universal Postal Union
* Azərmarka National stamp company of Azerbaijan
* Azərpost  National postal service of Azerbaijan
* Stamp Issuing Entities Of The World Linn's Stamp News
* Stamps of the World (SOTW) - Catalogue for Azerbaijan 
* Encyclopaedia of Postal History

શ્રેણી:ટપાલ ટિકિટ
એમ. સી. દાવર

**એમ. સી. દાવર** (૨૪ એપ્રિલ ૧૯૧૩ - ૯ નવેમ્બર ૧૯૭૭) એક સ્વતંત્રતા સેનાની અને જવાહરલાલ નહેરુ ના સહયોગી હતા, જેમને ભારતના ભાગલા ના વિરોધ, પાકિસ્તાનથી આવેલા શરણાર્થીઓ માટે કરેલા કાર્ય અને ભારત અને પાકિસ્તાન સંઘના તેમના વિચારોને માટે યાદ કરવામાં આવે છે. 

## પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ 
દાવરે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાતા પહેલા તેમની શાળા અને કોલેજ દરમિયાન ક્રાંતિકારી તરીકેની રાજકીય કારકીર્દિની શરૂઆત કરી હતી. દાવરને ભારતના ભાગલાના પ્રસ્તાવનો કટ્ટર વિરોધ કરવા માટે યાદ કરવામાં આવે છે. ભાગલાને રોકવા અને કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવા માટે, તેમણે યુનાઇટેડ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયાની રચના કરી, જેમાં તેઓ સેક્રેટરી જનરલ તરીકે સેવા આપતા હતા. તેના સભ્યોમાં બંગાળના પૂર્વ પ્રીમિયર એ. કે. ફઝલાલ હક, સર સૈયદ સુલતાન અહેમદ અને મહાત્મા ભગવાન દીન શામિલ હતા. તેમના પ્રયત્નો છતાં ભારતનું વિભાજન થયું, જેના માટે તેમણે બ્રિટિશ અમલદારશાહીને દોષી ઠેરવ્યા. દાવર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે શાંતિના હિમાયતી હતા, તેઓ ૧૯૫૫ માં પાકિસ્તાનમાં સદ્ભાવના મિશનના સભ્ય હતા. ભારત-પાકિસ્તાન બાબતોના કાઉન્સિલના પ્રમુખ તરીકે બંને દેશો વચ્ચે ના યુદ્ધની-સંધિની તેમણે હિમાયત કરી હતી. ઈ. સ. ૧૯૫૬માં બનેલી પાકિસ્તાન સાથે કન્ફેડરેશન માટેની તેમની દરખાસ્તને વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું. ઈ. સ. ૧૯૭૧ માં બાંગ્લાદેશ ના જન્મ પછી, દાવરે તે દેશને પણ સંઘમાં સમાવી સંઘ માટેની દરખાસ્તનો વિસ્તાર કર્યો. દાવર અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિમાં મંડળ ઓર્ગેનાઇઝેશનના પ્રમુખ હતા. ઈ. સ. ૧૯૫૪ માં તેમણે ભારતની ભાષા આધારિત પુનર્રચનાનો વિરોધ કર્યો અને ૬૦ ના દાયકામાં વડા પ્રધાન નહેરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના મૃત્યુ બાદના તેમના અનુગામી સ્પર્ધાઓમાં તેઓ મોરારજી દેસાઈ ના સામે પક્ષે રહ્યા. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:૧૯૭૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૧૩માં જન્મ
અસફ અલી

**અસફ અલી** (૧૧ મે ૧૮૮૮ - ૨ એપ્રિલ ૧૯૫૩) એક ભારતીય સ્વતંત્ર સેનાની અને જાણીતા ભારતીય વકીલ હતા. તેઓયુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભારતના પ્રથમ રાજદૂત હતા. તેમણે ઑડિશાના રાજ્યપાલ તરીકે પણ કામ કર્યું. 

## શિક્ષણ 
અસફ અલીનું શિક્ષણ દિલ્હીની સેન્ટ સ્ટીફન કૉલેજમાં થયું હતું. તેમને ઇંગ્લેન્ડના લિંકન ઇનના બાર દ્વારા બોલાવવામાં આવ્યા હતા.

## ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળ 
ઈ.સ. ૧૯૧૪ માં, તુર્કસ્તાન (ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય) પર બ્રિટિશ હુમલાની ભારતીય મુસ્લિમ સમુદાય પર મોટી અસર થઈ. અસફ અલીએ તુર્કી પક્ષને ટેકો આપ્યો અને પ્રીવી કાઉન્સિલમાંથી રાજીનામું આપ્યું. તેમણે આને અસહકારના કૃત્ય તરીકે જોયું અને ડિસેમ્બર ૧૯૧૪ માં ભારત પાછા ફર્યા. ભારત પાછા ફર્યા પછી અસફ અલી રાષ્ટ્રવાદી આંદોલનમાં ભારે ભાગ લેતા થયા.

મુસ્લિમ રાષ્ટ્રવાદી પક્ષના સભ્ય તરીકે તેઓ ૧૯૩૫માં કેન્દ્રીય વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા. તે પછી તેઓ કોંગ્રેસના સભ્ય તરીકે નોંધપાત્ર બન્યા અને તેના ઉપ-નેતા નિમાયા.

સ્વતંત્રતાnee ચળવળ દરમિયાન અસફ અલીનેએ ઑગસ્ટ ૧૯૪૨ માં ઑલ ઈન્ડિયા કોંગ્રેસ સમિતિ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા 'ભારત છોડો'ના ઠરાવને પગલે જેલની સજા કરવામાં આવી હતી. જવાહરલાલ નેહરુ અને કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિના અન્ય સભ્યોની સાથે તેમને અહમદનગર ફોર્ટ જેલમાં કેદ કરવામાં આવ્યા હતા.

## ૧૯૪૬ પછી 
left|thumb|અલી ૧૯૪૯ માં|150px
thumb|ભારતની ટપાલટિકિટ પર અસફ અલી, ૧૯૮૯|150px|alt=
૨ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૬ માં જવાહરલાલ નેહરુની અધ્યક્ષતા હેઠળ રચાયેલી ભારતની વચગાળાની સરકારમાં તેઓ રેલ્વે અને પરિવહનના પ્રભારી હતા. તેમણે ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૭ થી એપ્રિલ ૧૯૪૭ ના મધ્યમાં યુએસએમાં ભારતના પ્રથમ રાજદૂત તરીકે સેવા આપી હતી.

## કાયદાકીય કારકિર્દી 
અસફ અલી દેશના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વકીલોમાંના એક હતા. તેમણે ૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯ ના રોજ કેન્દ્રીય વિધાનસભામાં બોમ્બ ફેંકાવાની ઘટના પછી વકીલ તરીકે સેવા આપી, આરોપી ભગત સિંહ અને બટુકેશ્વર દત્તનો બચાવ કર્યો હતો.

૧૯૪૫ માં દેશદ્રોહનો આરોપી ઠરાવાયેલા આઝાદ હિંદ ફોજના રક્ષણ માટે કોંગ્રેસે એક આઈએનએ સંરક્ષણ ટીમ સ્થાપી હતી. અલી, આ ટીમના માટે ના કન્વીનર બન્યા હતા.

## અંગત જીવન 
ઈ.સ. ૧૯૨૮ માં, તેમણે અરુણા અસફ અલી સાથે લગ્ન કર્યા, યુગલના વિવિધ ધર્મો આધારે લોકોનું ધ્યાનાકર્ષાણ કર્યું હતું (અસફ અલી મુસલમાન હતા જ્યારે અરુણા હિંદુ હતા) અને તેમની વચ્ચે ઉંમરનો તફાવત ઘણો હતો.(અરુણા તેમનાની સાથે ૨૦ વર્ષ નાના હતા). ભારત છોડો આંદોલન ૧૯૪૨ દરમિયાન મુંબઈની ગોવલીયા ટેન્ક મેદાનમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનો ધ્વજ ફરકાવવા માટે અરુણા અસફ અલીને યાદ કરવામાં આવે છે.

## મૃત્યુ અને વારસો 
૨ એપ્રિલ ૧૯૫૩ ના દિવસે સ્વિટ્ઝરલૅન્ડમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે ફરજ બજાવતા અલીનું બર્નના કાર્યાલયમાં અવસાન થયું. ૧૯૮૯માં, ભારતીય ડાક દ્વારા તેમના માનમાં એક ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અસફ અલી - એક મૌલિક  

શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૫૩માં મૃત્યુ
ભગવતી ચરણ વોહરા

**ભગવતી ચરણ વોહરા** (૧૫ નવેમ્બર ૧૯૦૩ - ૨૮ મે ૧૯૩૦) એક ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા, જે હિન્દુસ્તાન સોશ્યાલીસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન સાથે સંકળાયેલા હતા. તે એક વિચારધારક, આયોજક, વક્તા અને અભિયાનકાર હતા.

## ક્રાંતિકારી જીવન 
વોહરાએ ૧૯૨૧ માં સત્યાગ્રહ ચળવળમાં જોડાવા માટે કૉલેજ છોડી દીધી હતી, અને આ આંદોલન બંધ થયા પછી, લાહોરની નેશનલ કૉલેજમાં જોડાયા, જ્યાં તેમણે બી.એ.ની ડિગ્રી મેળવી. અહીંજ તેઓ ક્રાંતિકારી આંદોલનમાં જોડાયા. તેમણે ભગત સિંહ અને સુખદેવ સાથે મળીને રશિયન સમાજવાદી ક્રાંતિના આધાર પર એક અભ્યાસ વર્તુળ શરૂ કર્યો.

વોહરા એક ઉત્સાહી વાચક હતા. તેમણે જે સંસ્થાઓ સાથે કામ કર્યું હતું તેના કાર્યકારી મૂળમાં બૌદ્ધિક વિચારધારાનો ભંગ કરવામાં તેમણે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ જાતિના પૂર્વગ્રહોથી પ્રભાવિત ન હતા અને તેમણે હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા તેમજ સમાજવાદી સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરીને ગરીબોના ઉત્થાન માટે કામ કર્યું.

૧૯૨૬ માં, જ્યારે તેમના મિત્ર દ્વારા નૌજવાન ભારત સભા નામની ક્રાંતિકારી સંસ્થાની રચના કરવામાં આવી, ત્યારે તેઓને સંગઠનના પ્રચાર સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ૬ એપ્રિલ ૧૯૨૮ ના દિવસે, વોહરા અને ભગતસિંહે નૌજવાન ભારત સભાના ઘોષણાપત્રની તૈયારી કરી અને યુવા ભારતીયોને સ્વતંત્રતાના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમની એકમાત્ર માર્ગદર્શિકા તરીકે, "સેવા, વેદના, બલિદાન"નો ત્રિપક્ષી સૂત્ર રાખવા આગ્રહ કર્યો.

સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૮ માં, ઘણા યુવા ક્રાંતિકારીઓ દિલ્હીના ફિરોઝશાહ કોટલા મેદાનમાં મળ્યા અને ચંદ્રશેખર આઝાદના નેતૃત્વ હેઠળ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશનને હિન્દુસ્તાન સોશિયલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન (એચ.એસ.આર.એ.) માં પુન:સંગઠિત કર્યા. વોહરાને પ્રચાર સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા  અને કોંગ્રેસના લાહોર સત્ર સમયે વ્યાપકપણે વહેંચવા માટે એચ.એસ.આર.એ.નું વ્યાપક ઘોષણાપત્ર તૈયાર કરવામાં આવ્યું. તેઓ જે. પી. સેન્ડર્સની હત્યા અને ભગત સિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત દ્વારા સેન્ટ્રલ એસેમ્બલી હોલમાં બોમ્બ ફેંકવાના પક્ષમાં પણ હતા.

### બોમ્બનું તત્ત્વજ્ઞાન 
૧૯૨૯માં તેણે કાશ્મીર બિલ્ડિંગ, લાહોરના રૂમ નંબર ૬૯ ભાડે લીધી અને તેનો ઉપયોગ બોમ્બ ફેક્ટરી તરીકે કર્યો. તેમણે ૨૩ ડિસેમ્બર ૧૯૨૯ માં દિલ્હી-આગ્રા રેલ્વે લાઇન પર વાઇસરોય લોર્ડ ઇરવિનની ટ્રેન હેઠળ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કરવાની યોજના બનાવી હતી અને તેને અમલમાં મૂક્યો હતો. વાઇસરોય વિના કોઈ હાની ઉગરી ગયા અને મહાત્મા ગાંધીએ તેમના લેખ *ધ કલ્ટ ઑફ બોમ્બ* દ્વારા ક્રાંતિકારી કૃત્યની નિંદા કરતા, લોકોના હત્યામાંથી ઉગરી જવા બદ્દલ ભગવાનનો આભાર માન્યો.

મહાત્મા ગાંધીના લેખના જવાબમાં, વોહરાએ ચંદ્ર શેખર આઝાદ સાથે સલાહ-સૂચન કરીને *ધ ફિલોસોફી ઑફ બોમ્બ* નામનો લેખ લખ્યો હતો. જેમાં યુવાનોને આગળ આવવા અને તેમાં જોડાવા અપીલ કરી હતી.

## મૃત્યુ 
વ્હોરા ૨૮ મે ૧૯૩૦ ના દિવસે લાહોરમાં રાવિ નદીને કાંઠે બોમ્બ પરીક્ષણ કરતા મૃત્યુ પામ્યા હતા. લાહોર કાવતરાના મુકદ્દમાની સુનાવણી હેઠળ ભગત સિંહ અને અન્ય લોકોને બચાવવા માટે આ ઉપકરણ વપરાવવાનો હતો પરંતુ પરીક્ષણ દરમિયાન જ વિસ્ફોટ થયો અને તેઓ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા.

તેમના પછી તેમની પત્ની દુર્ગાવતી દેવી (ક્રાંતિકારીમાં માટે તેઓ દુર્ગા ભાભી તરીકે જાણીતા હતા) અને એક પુત્ર સચિન્દ્ર વોહરા હતા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૩૦માં મૃત્યુ
ધીરન ચિન્નામલઈ

**મામન્નાર ધીરન ચિન્નામલઈ ગૌન્ડર** (૧૭ એપ્રિલ ૧૭૫૬ - ૩૧ જુલાઈ ૧૮૦૫) એ કોંગુ તામિલ સરદાર અને કોંગુ નાડુ (પશ્ચિમી તમિલનાડુ) ના પલય્યકાર હતા, જેમણે બ્રિટીશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે લડત ચલાવી હતી.

## પ્રારંભિક જીવન 
મામન્નાર ધીરન ચિન્નામલઈનો જન્મ ૧૭ એપ્રિલ ૧૭૫૬ ના દિવસે તમિલનાડુ ના ઇરોડ નજીક આવેલા મેલપલાયમમાં રતત્નસ્વામી અને પેરિયથાને ઘેર થયો હતો. તેમને સાત સંતાનો હતા જેમાં ૬ પુત્ર અને ૧ પુત્રી હતી.  તેઓ બીજું સંતાન હતા. તેમનું જન્મનું નામ તીર્થગિરી ગૌન્ડર હતું.

## હૈદર અલી સાથે ચકમક 
૧૭૦૦ના અંત સમયમાં કોંગુ ક્ષેત્ર મૈસુરુના મુસ્લિમ શાસક હૈદર અલીના હેઠળ આવતું હતું. તેણે મોહમ્મદ અલી નામના તેના દિવાનને કર વસુલ કરવા કોંગુ મોકલ્યો. કે કર વસૂલ કરવા ખેડૂતો પર ત્રાસ ગુજારવા લાગ્યો તેમની જમીનો જપ્ત કરવા લાગ્યો. ખેડૂતો પર થતો અત્યાર જોઈ ધીરન અને તેના ભાઈઓએ દિવાનને શિવન મલઈ અને ચેન્ની મલઈ પર્વતો વચ્ચે આંતર્યો અને જમા કરેલો કર ઝૂંટવી ખેડૂતો ને પાછો આપી દીધો. તેનો બદલો લેવા સંકાગિરિ પર પહોંચી સૈન્ય મોકલ્યું. તેની સાથે યુદ્ધમાં ધીરનની જીત થઈ.

## પોલીગર યુદ્ધો 
મામન્નાર ચિન્નામલાઈ પોલીગર યુદ્ધોના મુખ્ય સેનાપતિ હતા, જે ૧૮૦૧-૧૮૦૨ દરમ્યાન લડાયા હતાં. તેમણે બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સામે લડવા ટીપુ સુલતાનની સાથે સાથે ફ્રેન્ચ લશ્કર પાસે પણ આધુનિક યુદ્ધ કળાની તાલીમ લીધી હતી જેણે ચિતેશ્વરમ, મઝાહવલ્લી અને શ્રીરંગપટ્ટનમાં અંગ્રેજો સામે જીત મેળવવામાં મદદ કરી હતી.

કટ્ટાબોમન અને ટીપુ સુલતાનના મૃત્યુ પછી, તેઓ ઑડનિલયમાં સ્થાયી થયા ત્યાં તેમણે એક કિલ્લો બંધાવ્યો. ચિન્નામલઇએ ઈ. સ.૧૮૦૦ માં કોઇમ્બતુર ખાતે અંગ્રેજો પર હુમલો કરવા માટે મરાઠાઓ અને મારુથુ પાંડિયારની મદદ લીધી. અંગ્રેજ સૈન્ય સાથીઓની સેનાને રોકવામાં સફળ રહ્યા, આથી ચિન્નામલાઈને કોઈમ્બતુર પર જાતે એકલા હુમલો કરવાની ફરજ પડી. તેમની સેનાનો પરાજય થયો, પરંતુ તે અંગ્રેજ સૈન્યથી છટકી શક્યા. ચિન્નામલઇએ ત્યાર કિલ્લો છોડ્યો અને પલણીના કરુમલઈ ક્ષેત્રમાં વસવાટ કરી ગેરિલા યુદ્ધ નીતિ વાપરી અને ૧૮૦૧ માં કાવેરીમાં, ઈ.સ. ૧૮૦૨ માં ઓડનિલાઇમાં અને ૧૮૦૪ માં અરાચલુર ખાતેની લડાઇઓમાં અંગ્રેજોને પરાજિત કર્યા.

## વારસો 
thumb|સંકીરી ખાતે મામન્નાર ધીરન ચિન્નામલઈ સ્મારક

ચેન્નઈ, તિરુચિરાપલ્લી, ઇરોડ અને ઓડાનિલાઇમાં મામન્નાર ધીરન ચિન્નામલઈ ગૌન્ડરના સ્મરણાર્થે પ્રતિમાઓ અને સ્મારકો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે.

૩૧ જુલાઇ ૨૦૦૫ ના દિવસે, ભારતીય ડાક દ્વારા તેમના સ્મરણાર્થે એક યાદગારીની ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી.

ઈ.સ. ૧૯૯૭ સુધી, તમિલનાડુ રાજ્ય પરિવહન નિગમનો તિરુચિરાપલ્લી વિભાગ ધીરન ચિન્નામલઈ પરિવહન નિગમ તરીકે જાણીતો હતો.

૧૯૯૬ સુધી, કરુર જિલ્લો ધીરન ચિન્નામલઈ જિલ્લા તરીકે જાણીતો હતો.

ઇરોડ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના મુખ્ય મથકનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ
છદ્મવિજ્ઞાન

**છદ્મવિજ્ઞાન** કે **સ્યુડોસાયન્સમાં** એવા નિવેદનો, માન્યતાઓ અથવા પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે વૈજ્ઞાનિક હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે પરંતુ તે ખરેખર અવૈજ્ઞાનિક હોય છે. શબ્દ છદ્મવિજ્ઞાન ને ઘણી વાર વધારે પડતા અતિશ્યોક્તિવાળા નિવેદનો, એવા નિવેદનો કે જેમાં વિષયના નિષ્ણાતો દ્વારા ચકાસવાની શક્યતા ના હોય અથવા ચકાસવા ન દેવામાં આવે, અને એવા સંશોધનો કે જે વ્યવસ્થિત રીતે અને વૈજ્ઞાનિક ઢબે ના થતાં હોય તેમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. છદ્મવિજ્ઞાન શબ્દને ઘણી વાર નિંદાત્મક કહેવાય છે. ઘણી વાર છદ્મવિજ્ઞાનને માનનારાઓ આ વર્ગીકરણનો વિરોધ કરે છે. 

વિજ્ઞાન અને છદ્મવિજ્ઞાનને તત્ત્વજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ છૂટું પાડી શકાય છે. છદ્મવિજ્ઞાનને વિજ્ઞાનથી અલગ પાડવું એ પ્રાયોગિક રીતે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ, નિષ્ણાતની તપાસ, પર્યાવરણીય નીતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક ભણતરમાં મદદરૂપ છે.  વૈજ્ઞાનિક તથ્યો અને સિધ્ધાંતિક માન્યતાઓથી છદ્મવિજ્ઞાનને અલગ પાડવું, જેમ કે જ્યોતિષવિદ્યા, રસાયણશાસ્ત્ર, વૈકલ્પિક દવા, ગુપ્ત માન્યતાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સર્જનવિજ્ઞાનનું અલગ પાડવું એ વૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સાક્ષરતાનો જ ભાગ છે. 

છદ્મવિજ્ઞાન હાનિકારક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, છદ્મવૈજ્ઞાનિક રીતે રસીકરણનો વિરોધ અને હોમિયોપેથીકને પ્રોત્સાહન લોકોને તબીબી સારવાર લેતા અટકાવે છે.

## ભારતમાં છદ્મવિજ્ઞાન 
ભારતમાં પણ ઘણી વાર સાધુસંતો, ગુરુઓ અને હિંદુરાષ્ટ્રવાદીઓ દ્વારા છદ્મવિજ્ઞાન ફેલાવવામાં આવે છે. ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસમાં અમુક પેપરો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા જેમાં પ્રાચીન ભારતમાં વિમાનો ઉડતા હોવાનો દાવો કરાયો હતો, આઈન્સ્ટાઈનના સૂત્રને અને ચાર્લ્સ ડાર્વિનની ઉત્ક્રાંતિની થેયોરીને ખોટી પડાઈ હતી. સાથે જ પૂરતા વૈજ્ઞાનિક તથ્યો ન અપાતા તેની વ્યાપક પ્રમાણમાં ટીકા પણ થઈ હતી અને તેના વિરોધમાં વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા દેખાવો કરાયા હતા. 

નિત્યાનંદ દ્વારા ત્રીજી આંખ ખોલવાના, ૪૦ મિનિટ સૂર્ય મોડો ઉગાડવાનાં અને ગાયને સંસ્કૃત ભાષા બોલતી કરવાના દાવા થાય છે. જગ્ગી વાસુદેવ દ્વારા તણાવ દૂર કરવાના અને વિજ્ઞાન દ્વારા તેના દાવાઓની પુષ્ટિ કરવાના દાવાઓ પણ છદ્મવિજ્ઞાન તરીકે પુરવાર કરાયા છે. સત્ય સાંઈ બાબા દ્વારા પણ હવામાંથી ભસ્મ બનાવવાના અને ભૌતિકીકરણ કરવાના દાવાઓ કરવામાં આવ્યા છે. તર્કવાદીઓ દ્વારા આ દાવાની વારંવાર ટીકા કરવામાં આવે છે અને તેને સાબિત કરવા માટે પડકાર પણ ફેંકવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
ઉર્જા

thumb|સૂર્ય એ પૃથ્વી પર રહેલી ઉર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. એક તારા તરીકે સૂર્ય આણ્વિક ઉર્જાનો અખૂટ સ્ત્રોત છે અને તે પોતાની ઉર્જા પૃથ્વી પર પ્રકાશ અને ઉષ્મા ઉર્જા તરીકે મોકલે છે.
**ઉર્જા** એ ભૌતિકશાસ્ત્રનો માત્રાત્મક ગુણધર્મ છે કે જે પદાર્થ પર કામ કરવા અથવા તેને ગરમ કરવા માટે પદાર્થમાં સ્થાનાંતરિત થવી આવશ્યક છે.  ઉર્જા એ એક સંરક્ષિત જથ્થો છે ; ઉર્જાના સંરક્ષણનો નિયમ જણાવે છે કે ઉર્જા એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે, પરંતુ ઉત્પન્ન અથવા નાશ પામતી નથી. ઉર્જાનો એસઆઈ એકમ જૂલ છે. જ્યારે કોઈ પદાર્થને ૧ મીટર ખસેડવા ૧ ન્યૂટન જેટલું કાર્ય કરવું પડે તો તેનો અર્થ છે કે ૧ જૂલ ઉર્જા આ કાર્ય દરમિયાન વપરાઈ છે.

ઉર્જાના વિવિધ સ્વરુપોમાં ગતિ ઉર્જા કે જે ગતિશીલ પદાર્થમાં હોય છે, સ્થિતિ ઉર્જા કે જે કોઈ પણ પદાર્થ જ્યારે તે ક્ષેત્ર (જેમ કે ગુરુત્વક્ષેત્ર, વિદ્યુતક્ષેત્ર કે ચુંબકીયક્ષેત્ર)માં રહેલ હોય ત્યારે સંગ્રહાયેલી હોય છે, સ્થિતિસ્થાપક ઉર્જા કે જે કોઈ ઘન પદાર્થને ખેંચવાથી સંગ્રહાય છે, રાસાયણિક ઉર્જા કે જે બળતણના બળવાથી ઉત્પન્ન થાય છે, પ્રકાશ ઉર્જા કે જે પ્રકાશના કિરણોમાં સંગ્રહાયેલી હોય છે, વિદ્યુત ઉર્જા કે જે વિદ્યુતભારમાં રહેલી હોય છે અને ઉષ્મા ઉર્જા કે જે પદાર્થના તાપમાન સાથે સંગ્રહાય છે તેનો મુખ્યત્વે સમાવેશ થાય છે. 

દ્રવ્યમાન (દળ) અને ઉર્જા એકબીજા સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે. દ્રવ્યમાન ઉર્જા સમકક્ષતાના સિદ્ધાંતને લીધે, કોઈ પણ પદાર્થનું જે સ્થિર દળ હોય છે તેમાં અમુક સ્થિર ઉર્જા પણ રહેલી હોય છે. પણ જ્યારે સ્થિર ઉર્જામાં વધારે ઉર્જા ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે તે પદાર્થના દળમાં પણ વધારો થાય છે. જો કોઈ પદાર્થને ઉર્જા આપવામાં આવે તો તેના દળમાં પણ તેને સમકક્ષ વધારો થાય છે અને જો કોઈ સંવેદનશીલ માપન સાધન હોય તો તેને માપી પણ શકાય છે. 

મનુષ્ય જે રીતે ખોરાકમાંથી ઉર્જા મેળવે છે તે જ રીતે દરેક જીવંત તત્વને જીવવા માટે ઉર્જા જોઈએ છે. માનવીય સભ્યતાને કાર્ય કરવા માટે ઉર્જાની જરુર છે, જે તે અશ્મિભૂત બળતણ, પરમાણુ બળતણ અથવા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા સ્ત્રોતોમાંથી મેળવે છે. પૃથ્વીની આબોહવા અને નિવસન તંત્રની પ્રક્રિયાઓ પૃથ્વીને સૂર્ય વડે મળતી ઉર્જા વડે અને પૃથ્વીની અંદર રહેલી ભૂગર્ભીય ઉર્જા વડે પૂર્ણ થાય છે.

## સંદર્ભો
ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા

thumb| ૧૮૯૮માં ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાની ઇમારત |alt=
'''*ટાઇમ્સ ઑ*ફ** ***ઇન્ડિયા*** (**ટીઑઆઇ-TOI'*) એ ભારતનું અંગ્રેજી ભાષાનું દૈનિક વર્તમાનપત્ર છે જેની માલિકી ટાઇમ્સ જૂથ પાસે છે. ઑડિટ બ્યુરો ઑફ સર્ક્યુલેશન્સ (ભારત) ના જણાવ્યા મુજબ તે ભારતમાં વેચાતું ત્રીજા ક્રમનું વર્તમાનપત્ર છે અને વિશ્વમાં બીજા ક્રમે વેચાતું અંગ્રેજી વર્તમાનપત્ર છે. તે ભારતનું સૌથી જૂનું અંગ્રેજી ભાષાનું વર્તમાનપત્ર છે, જેની પ્રથમ આવૃત્તિ ૧૮૪૦માં પ્રકાશિત થઈ અને હજુ સુધી અલગ અલગ નામો હોવા છતાં અસ્તિત્વમાં છે.  *બોમ્બે સમાચાર* પછી તે ભારતનું બીજા ક્રમનું જૂનું વર્તમાનપત્ર છે જે હજુ સુધી અકબંધ રીતે ચાલુ રહ્યું છે. 

૨૦મી સદીની શરૂઆતની નજીકમાં તે સમયના ભારતના વાઇસરોય લોર્ડ કર્ઝને *ટાઇમ્સ ઑફ ઈન્ડિયાને*  "એશિયામાં અગ્રણી વર્તમાનપત્ર" કહ્યું હતું. ૧૯૯૧માં બ્રિટીશ બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશને (બીબીસી) *ટાઇમ્સ ઑ*ફ *ઈન્ડિયાને* વિશ્વના છ સર્વશ્રેષ્ઠ વર્તમાનપત્રમાં સ્થાન આપ્યું હતું. 

તેની માલિકી બેનેટ, કોલમેન એન્ડ કું. લિમિટેડ (બીસીસીએલ) જોડે છે અને તે તે જ કંપની દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. બીસીસીએલની માલિકી સાહુ જૈન પરિવાર જોડે છે. ૨૦૧૨નાં બ્રાન્ડ ટ્રસ્ટ રિપોર્ટ મુજબ *ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા* ભારતની સૌથી વિશ્વસનીય બ્રાન્ડમાં ૮૮ મા ક્રમે હતું. જોકે ૨૦૧૭માં તેના ક્રમમાં પડતી આવી અને તેનો ક્રમ ૩૫૫ પર ધકેલાઈ ગયો.

## ઈતિહાસ 
૩ નવેમ્બર ૧૮૩૮ના રોજ મહારાષ્ટ્રના સુધારાવાદી રાઓબહાદુર વેલકરે પોતાના હાથ નીચે બુધવાર અને શનિવારે *બોમ્બે ટાઇમ્સ અને જર્નલ ઑફ કોમર્સ*ના નામે આ છાપવાનું શરુ કર્યું. ૧૮૫૦થી તેની દૈનિક આવૃત્તિઓ છપાવાની શરુ થઈ. પછી તેમાં રોબર્ટ નાઇટે તેમાં રોકાણ કર્યું અને તેનું નામ બદલીને *ટાઇમ્સ સ્ટાન્ડર્ડ* અને પછી *ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા'' કર્યું. ત્યારબાદ તેની માલિકી બેનેટ અને કોલમેને ૧૮૯૨ સુધી તેમની સ્થાપેલી કંપની બેનેટ, કોલમેન એન્ડ કું. વડે માલિકી સંભાળી.

પછી તેનું વેચાણ રામકૃષ્ણ દાલમિયાને ૧૯૪૬માં ભારતની સ્વતંત્રતાને લીધે રુપિયા ૨૦ લાખમાં થયું. પણ શાંતિલાલ જૈનને પણ કાળાં બજારમાં આ પેપર વેચવા બદલ ૧૯૬૦ના દાયકાની શરુઆતમાં જેલ જવું પડ્યું અને સરકારે ૧૯૬૯માં ભારત સરકારે બોમ્બે હાઈકોર્ટના આદેશને લીધે પોતાના નિયંત્રણમાં લીધું. પછી ૧૯૭૬માં જૈન પરિવારને તેની માલિકી પાછી મળી.

## સંદર્ભો