open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
વિનોદિની નીલકંઠ

**વિનોદિની રમણભાઈ નીલકંઠ** (૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૭ - ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૭) ગુજરાતી નિબંધકાર, નવલકથાકાર, નવલિકાકાર અને બાળસાહિત્ય લેખક હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ અમદાવાદમાં જાણીતા ગુજરાતી સાહિત્યકારો રમણભાઈ નીલકંઠ અને વિદ્યાગૌરી નીલકંઠને ત્યાં થયો હતો. પ્રાથમિક શિક્ષણ તેમણે અમદાવાદની મહાલક્ષ્મી ટ્રેનિંગ કૉલેજમાં અને માધ્યમિક શિક્ષણ ગવર્નમેન્ટ ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલમાં મેળવ્યું. ૧૯૨૮માં અમદાવાદની ગુજરાત કૉલેજમાંથી અંગ્રેજી મુખ્ય અને ગુજરાતી ગૌણ વિષયો સાથે બી.એ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૩૦માં અમેરિકાની મિશિગન યુનિવર્સિટીમાંથી સમાજશાસ્ત્ર અને શિક્ષણશાસ્ત્ર વિષયોમાં એમ.એ. થયા.

## કારકિર્દી 
તેઓ વનિતા વિશ્રામ, અમદાવાદનાં અધિષ્ઠાત્રી હતા તેમજ મ્યુનિસિપલ ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલનાં હેડમિસ્ટ્રેસ રહ્યા. એસ.એન.ડી.ટી. મહિલા પાઠશાળામાં પ્રાધ્યાપિકા તેમજ વિવિધ સમાચારપત્રોમાં કટારલેખિકા તરીકે તેમણે કામગીરી કરી હતી.

## સર્જન 
*કદલીવન* (૧૯૪૬) એમની નવલકથા છે. *આરસીની ભીતર* (૧૯૪૨), *કાર્પાસી અને બીજી વાતો* (૧૯૫૧), *દિલ દરિયાવનાં મોતી* (૧૯૫૮), *અંગુલિનો સ્પર્શ* (૧૯૬૫) વગેરે એમના નવલિકાગ્રંથો છે. *રસદ્વાર* (૧૯૨૮) નિબંધસંગ્રહમાં નારીહૃદયનો કુમાશભર્યો ઉઘાડ છે. *ઘરઘરની જ્યોત - ભા.૧, ૨, ૩, ૪* (૧૯૫૫, ૧૯૫૮, ૧૯૬૪, ૧૯૬૯)માં એમનાં પ્રસંગચિત્રોનો સંચય છે. *નિજાનંદ* (૧૯૭૬)માં પ્રવાસચિત્રો છે. *વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ* જીવનચરિત્ર છે. *ગુજરાતી અટકોનો ઇતિહાસ* (૧૯૪૨) સંશોધનગ્રંથ છે.

એમણે *શિશુરંજના* (૧૯૫૦), *મેંદીની મંજરી* (૧૯૫૬), *બાળકોની દુનિયામાં ડોકિયું*, *સફરચંદ* (૧૯૬૪), *પડછંદ કઠિયારો* (૧૯૬૪) વગેરે બાળસાહિત્ય પણ આપ્યું છે. *ઘરનો વહીવટ* (૧૯૫૯), *બાળસુરક્ષા* (૧૯૬૧), *મુક્તજનોની ભૂમિ* (૧૯૬૬), *સુખની સિદ્ધિ-સમાજવિદ્યા* (૧૯૬૮) વગેરે એમનાં પ્રકીર્ણ પુસ્તકો છે.

## આ પણ જુઓ 
* રમણભાઈ નીલકંઠ
* વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* પરિચય - ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર.

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૭માં મૃત્યુ
નરસિંહરાવ દિવેટિયા

**નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા** ‍(૩ સપ્ટેમ્બર ૧૮૫૯ - ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૩૭) ગુજરાતી કવિ, વિવેચક અને ભાષાશાસ્ત્રી હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૩ સપ્ટેમ્બર ૧૮૫૯ના રોજ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ શહેરમાં થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અમદાવાદમાં જ પૂર્ણ થયું. ૧૮૮૦માં મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાંથી સંસ્કૃત વિષય સાથે વિનયનના સ્નાતકની પદવી મેળવી અને ત્યારબાદ સ્ટેચ્યુટરી સિવિલ સર્વિસની પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ થયાં. તેઓ ૧૮૮૪માં ખેડામાં આસિસ્ટન્ટ કલેકટર તરીકે નિયુક્તિ પામ્યા હતા. થોડોક સમય ઍક્ટિંગ કલેકટર અને બાકીનો સમય આસિસ્ટન્ટ કલેકટર તરીકે નોકરી કરી અને લેખિકા વિદ્યાગૌરી નીલકંઠના મામા હતા.

૧૯૩૭ની ઉત્તરાયણના દિવસે એટલે કે ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૩૭ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
તેમણે *જ્ઞાનબાલ*, *દૂરબીન*, *નરકેસરી*, *પથિક*, *મુસાફર*, *વનવિહારી*, *શંભુનાથ* વગેરે જેવા ઉપનામોથી સર્જન કર્યું હતું. દક્ષિણ ભારતનાં જુદાં જુદાં સ્થળોએ નોકરી નિમિત્તે ફરવાથી ત્યાંના સાગરકિનારાએ તથા પહાડી પ્રકૃતિની શોભાએ એમના સર્જકચિત્તને ખાસું એવું પ્રભાવિત કર્યું હતું. આવી જ રીતે હૈદરાબાદ (સિંધ)ના વસવાટને કારણે તેમને બોલીઓનો ખ્યાલ આવ્યો હતો. *મંગળ મંદિર ખોલો* તેમની અત્યંત જાણીતી કવિતા છે.

### કાવ્યસંગ્રહ 
* કુસુમમાળા (૧૮૮૭)
* હૃદયવીણા (૧૮૯૩)
* સર્જતરાયની સુષુપ્તિ  (૧૯૧૨)
* નૂપુરઝંકાર (૧૯૧૪)
* સ્મરણસંહિતા (૧૯૧૫)
* બુદ્ધચરિત (૧૯૩૪), ચિત્રવિલોપન (ખંડકાવ્ય)

### વિવેચન 
* મનોમુકુર (ચાર ભાગો) (૧૯૨૪, ૧૯૩૬, ૧૯૩૭, ૧૯૩૮)
* અભિનયકલા (૧૯૩૦)
* કવિતાવિચાર (૧૯૬૯)

### અન્ય 
* જોડણી વિશે નિબંધ (૧૮૮૮)
* સ્મરણમુકુર (૧૯૨૬) - રેખાચિત્રો
* વિવર્તલીલા (૧૯૩૩) - નિબંધ

## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* 
* 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
વાનીયાગામ (તા. જામનગર)

**વાનીયાગામ (તા. જામનગર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા જામનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. વાનીયાગામ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:જામનગર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઘેલડા (તા. જામજોધપુર)

**ઘેલડા** એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ઘેલડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, કઠોળ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.
ગામતળનાં નામ- હેઠલું(નીચેનું) ફળી, સોસાયટી વિસ્તાર, પાદર વિસ્તાર, રામમંદિર વિસ્તાર,દગાઈધામ વિસ્તાર, ચામુંડામાતાજી મંદિર વિસ્તાર,ટાવર વિસ્તાર, જુના ચોક વિસ્તાર,
વાડી વિસ્તારનાં નામ- ઢોરાવાળા, લાલપરિયા, દેડકિયા, વડલા વાળા, સમાદિયાં, ધણસેર, હજામણી, દીપડાઝર, કુન

## ભૂગોળ 
ગામની પૂર્વ દિશાએ ખૂટીયો, પૂર્વ-દક્ષિણમાં દાતાવારી અને ગૌચર જમીન, પશ્વિમ અને ઉત્તર દિશાએ ગૌચર જમીનો આવેલી છે. હાલારની અને બરડા પંથકની અગત્યની વર્તુ નદીનું ઉદ્ગમસ્થાન અહીં છે. ઉત્તર દિશામાં પણ ગૌચરની જમીન અને ઘુનડા (જામ જોધપુર તાલુકાનું છેલ્લું ગામ) ગામ તરફનો રસ્તો જાય છે. પશ્ચિમ દિશામા ઝીણાવારી ગામ તરફનો રસ્તો વર્તુ નદીને કાંઠે જાય છે. જામજોધપુર તરફનો રસ્તો દક્ષિણ તરફ દાતાવારીની બાજુ માંથી જાય છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
અહીં શ્રી રામ મંદિર અને ગામના પાદરે પીરની દરગાહ આવેલી છે. અહીં આવેલ દેવમંદિર પણ પ્રખ્યાત છે.

શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ધ્રાફા (તા. જામજોધપુર)

**ધ્રાફા** એ ગામ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા જામનગર જિલ્લામાં આવેલા જામજોધપુર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ધ્રાફા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગફળી,ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે. 

આ ગામ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતું ગામ છે. આ ગામ વિ.સં. ૧૭૫૨માં નવાનગરના જાડેજા રાજવી પરિવારના ફટાયા ભાયાતોએ વસાવેલું છે, જેઓ આસપાસના ૨૪ ગામનો ગરાસ ભોગવતા. આ કારણથી **ધ્રાફા ચોવીસી** તરીકે ઓળખાય છે. આ ગામ ફરતે કોટ તથા ગામમાં પ્રવેશ માટે ત્રણ દરવાજા આવેલા છે. 

શ્રેણી:જામજોધપુર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બળેજ (તા. પોરબંદર)

**બળેજ** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. બળેજ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, પશુપાલન તથા ખેતમજુરી છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ચણા, મગફળી, જુવાર, જીરુ , ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
 જૈનમંદિર]]
બળેજ ગામમાં સોરઠીયા રબારી સમાજના ઈષ્ટ માતાજી શ્રી મમ્માઈ (મોમાઈ) માતાના મુખ્ય પાંચ મઢ પૈકીનો એક મઢ આવેલો છે. મમ્માઈ માતાના મઢના મંદિરની બિલકુલ બહાર વીર જેતમાલ મહેરનો પાળીયો પૂજાય છે. વીર જેતમાલ મંદિરની રક્ષા કાજે શહીદ થયેલા.

ગામમાં અને નજીકમાં મૈત્રકકાલીન મંદિરો આવેલાં છે, જે રાજ્યરક્ષિત સ્મારક છે.

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
બખરલા (તા. પોરબંદર)

**બખરલા (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલી, રજકો, મગફળી, જીરું, કઠોળ તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં માધ્યમિક શાળા (એમ. આર. કે. હાઇસ્‍કુલ), પ્રાથમિક શાળા (પે સેન્‍ટર પ્રાથમિક શાળા), કન્‍યાશાળા,  પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

## ભૂગોળ
બખરલા ગામ એક સમયે બરડા વિસ્‍તારનું સૌથી મોટું ગામ હતું, જેથી કહેવાતું કે *બરડામાં બે ગામ, બખરલા અને દહેગામ *. આ ગામમાં "બખરલીવાવ" અને "હમીરવાવ" નામના પૌરાણીક કુવાઓ આવેલા છે, જેમાં ૫થ્‍થરોમાં કરેલ કોતરકામ જોવાલાયક છે. બખરલા ગામની પુર્વે હમીસર નામનું મોટું તળાવ આવેલુ છે. તેમજ ગામની ૫શ્રિમે *તલાવડી * નામનું એક તળાવ આવેલું છે, જેમાં શિયાળામાં સફેદ કમળ ખીલે છે. બખરલા ગામમાં વિશાળ ચોક આવેલો છે. 

## સંસ્કૃતિ
હોળીના તહેવાર પર બખરલા ગામના મહેર સમાજ દ્વારા રમવામાં આવતો મણિયારો રાસ જાણીતો છે.
 
## બાહ્ય કડીઓ
* બખરલા, ફેસબુક પર 

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પન્ના નાયક

**પન્ના નાયક** (૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૩૩) ગુજરાતી કવિયત્રી અને વાર્તા લેખક છે.

## જીવન 
પન્ના નાયકનો જન્મ ૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૩૩ના રોજ મુંબઈમાં ધીરજલાલ મોદી અને રતનબેનને ત્યાં થયો હતો. ૧૯૫૪માં તેમણે મુંબઈ યુનિવર્સિટી સાથે સંલગ્ન સેંટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાંથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયોમાં બી.એ. અને ૧૯૫૬માં એમ.એ.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૬૦માં લગ્ન પછી તેઓ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ખાતે સ્થાયી થયા. ૧૯૬૨માં ફિલાડેલ્ફીઆની ડ્રેક્ષલ યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એસ.એલ.એલ.ની લાયબ્રેરી સાયન્સની ડિગ્રી અને ૧૯૭૨માં ફિલાડેલ્ફીઆની પેન્સિલવેનીઆ યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એસ.ની પદવીઓ મેળવી.

## સર્જન 
તેમના કાવ્યો વિદેશના આધુનિક શહેરમાં રહેતી સ્ત્રીની લાગણીઓ રજૂ કરે છે. કાવ્યોમાં પુરુષો સાથેના સંબંધો, લગ્ન જીવનની મૂંઝવણો, આશાઓ અને નારીવાદી લાગણીઓ પણ રજૂ થઇ છે. તેમણે ભારતીય તેમજ વિદેશી કાવ્ય પ્રવાહોમાંથી પ્રેરણા લીધી હતી. તેમનો પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ *પ્રવેશ* (૧૯૭૫) પ્રસંશા પામ્યો હતો. *અત્તર અક્ષર* તેમનો હાઇકુ સંગ્રહ છે. *ફ્લેમિંગો* (૨૦૦૩) તેમનો વાર્તા સંગ્રહ છે.

### કાવ્યસંગ્રહો 
* *પ્રવેશ* (૧૯૭૫)
* *ફિલાડેલ્ફીઆ* (૧૯૮૦)
* *નિસ્બત* (૧૯૮૫)
* *અરસપરસ* (૧૯૮૯)
* *કેટલાક કાવ્યો* (૧૯૯૦)
* *આવનજાવન* (૧૯૯૧)
* *વિદેશીની* (૨૦૦૦)
* *ચેરી બ્લોસમ* (૨૦૦૪)
* *રંગ ઝરુખે* (૨૦૦૫)
* *અત્તર અક્ષર*

### વાર્તા સંગ્રહ 
* *ફ્લેમિંગો* (૨૦૦૩)

## પુરસ્કારો 
તેમના પ્રથમ કાવ્ય સંગ્રહ *પ્રવેશ* માટે તેમને ગુજરાત સરકાર તરફથી ૧૯૭૮માં પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ઇ.સ. ૨૦૦૨માં તેમને ચુનિલાલ વેલજી મહેતા પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* અધિકૃત વેબસાઇટ
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
ચી. ના. પટેલ

**ચીમનલાલ નારણદાસ પટેલ** અથવા **ચી. ના. પટેલ** કે **સી. એન. પટેલ**  (૨૩ ડિસેમ્બર ૧૯૧૮ – ૩૦ જાન્યુઆરી ૨૦૦૪) ગુજરાતી ભાષાના લેખક, સાહિત્ય વિવેચક અને અનુવાદક હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૨૩ ડિસેમ્બર ૧૯૧૮ના અમદાવાદમાં થયો હતો. ૧૯૪૦માં તેમણે બી.એ. અને ૧૯૪૪માં અંગ્રેજી વિષયમાં એમ.એ.નો અભ્યાસ કર્યો હતો. અઢાર વર્ષ અંગ્રેજીના અધ્યાપક અને કૉલેજ-આચાર્ય. વચ્ચે એક વર્ષ વિદ્યાનગરની સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટીમાં રજિસ્ટ્રાર તરીકે કાર્ય કર્યું. ત્યારપછી તેઓ તેવીસ વર્ષ ભારત સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ‘કલેકટેડ વર્કસ ઑવ મહાત્માં ગાંધી’ માં અનુવાદક, ઉપ-મુખ્ય સંપાદક અને માનાર્હ સલાહકાર રહ્યા હતા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના બત્રીસમાં અધિવેશનમાં વિવેચન વિભાગના પ્રમુખ હતા.

૩૦ જાન્યુઆરી ૨૦૦૪ના રોજ તેઓ અવસાન પામ્યા હતા.

## સર્જન 
પ્રથમ પુસ્તક ‘અભિક્રમ’ (૧૯૭૫) અને ત્યારપછી પ્રગટ થયેલા અન્ય ગ્રંથોના લેખોમાં ભારતીય અને પાશ્ચાત્ય શિષ્ટ સાહિત્યના પરિશીલનથી તથા એ બંને સંસ્કૃતિના ઐતિહાસિક પ્રવાહો અને જીવનમૂલ્યોની જાણકારીથી સજ્જ એમની દ્રષ્ટિ આ લેખોને તાજગી અર્પે છે. સાહિત્યને આકારલક્ષી દ્રષ્ટિએ ન જોતાં જીવનના વ્યાપક સંદર્ભમાં જોવામાં એમને રસ છે. ‘અભિક્રમ’ માં સાહિત્યમીમાંસા, સાહિત્યિક પ્રશ્નો કે સંસ્કૃત, અંગ્રેજી અને ગુજરાતી કૃતિઓને આ દ્રષ્ટિથી તપાસવાનો ઉપક્રમ છે. ‘ટ્રેજિડી-સાહિત્યમાં અને જીવનમાં’ (૧૯૭૮)માં પાશ્ચાત્ય સાહિત્ય, ‘રામાયણ’ ‘મહાભારત’, ‘સરસ્વતીચંદ્ર’ તથા ગાંધીજીવનને એમાંથી વ્યક્ત થતાં ટ્રેજિક દર્શનના સંદર્ભમાં તપાસ્યા છે. ‘કથાબોધ’ (૧૯૮૦)માં ગુજરાતી, બંગાળી અને વિદેશી કૃતિઓને એમાં વ્યક્ત થતી ભાવનાઓના સંદર્ભમાં તપાસી છે.

‘ગાંધીજીની સત્યસાધના અને બીજા લેખો’ (૧૯૭૮)માં એક અંગ્રેજી લેખકના ગ્રંથની સમીક્ષારૂપે લખાયેલો પહેલો લેખ, સત્યસાધના ગાંધીજી માટે કેવી રીતે આધ્યાત્મિક ખોજ હતી તેને પ્રતિપાદિત કરતો મહત્વનો લેખ છે. અન્ય લેખોમાં ગાંધીજી અને અરવિંદની જીવનભાવના વચ્ચે રહેલો ભેદ, ગાંધીજીના કાર્યોમાંથી પ્રગટ થતાં એમના જીવનનાં મૂલ્યો વગેરેને સ્પષ્ટ કરવા તરફ લેખકનું લક્ષ રહ્યું છે. ‘ગુજરાતી ગ્રંથકાર’ શ્રેણીમાં લખાયેલી ‘ગાંધીજી’ પુસ્તિકામાં ગાંધીજીનું અક્ષરકાર્ય એમના જીવનવિકાસનું કેવું સૂક્ષ્મ ચિત્ર છે તે બતાવીને ગાંધીજીની ભાષામાં રહેલી સર્જનાત્મકતાને તપાસી છે. ‘મહાત્મા ગાંધી ઈન હિઝ ગુજરાતી રાઈટિંગ્ઝ’ (૧૯૮૧)માં પણ ગાંધીજીના લેખનકાર્યને તેમના જીવનવિકાસના સંદર્ભમાં તપાસ્યું છે. ‘વિચારતરંગ’ (૧૯૮૬)માં સમાજ અને સંસ્કૃતિ, સાહિત્ય, ગાંધીજી વિશેના લેખો ઉપરાંત ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના વિવેચન વિભાગનો અધ્યક્ષીય વ્યાખ્યાનલેખ સમાવિષ્ટ છે.

‘વાલ્મીકીય રામકથા’ (૧૯૮૨) એ ‘વાલ્મીકિ રામાયણ’ નો ગુજરાતીમાં એમણે આપેલો સંક્ષેપ છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ
શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ
છોટુભાઇ નાયક

**છોટુભાઈ રણછોડજી નાયક** (૧૮ જુલાઇ ૧૯૧૩ -૯ જાન્યુઆરી ૧૯૭૬) ગુજરાતી ભાષાના કોશકાર હતા.

## જીવન
તેમનો જન્મ વલસાડ જિલ્લાના ભગોદ ગામે થયો હતો અને પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ પારડીમાં થયું. ૧૯૩૫માં વડોદરા કૉલેજમાંથી બી.એ., ૧૯૩૭માં ફારસી મુખ્ય વિષયમાં એમ.એ. ૧૯૪૨માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી ‘અબ્દુર રહીમખાને ખાનાન અને એનું સાહિત્યમંડળ’ જેવા ફારસી વિષય પર પીએચ.ડી. ની પદવી મેળવનાર પહેલા વિદ્વાન હતા. ૧૯૪૨ થી ૧૯૬૪ સુધી કોલ્હાપુરની રાજારામ કૉલેજ, નવસારીની ગાર્ડા કૉલેજ તેમ જ અમદાવાદમાં ભો.જે. વિદ્યાભવન તથા એચ.કે. આર્ટસ કૉલેજ વગેરે વિવિધ સ્થળે અધ્યાપન કર્યું. તેઓ ૧૯૬૪ થી ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ભાષાસાહિત્ય ભવનમાં ફારસીના રીડર અને અધ્યક્ષ રહ્યા હતા. ૧૯૭૦માં તેમને ફારસીના માન્ય વિદ્વાન તરીકે રાષ્ટ્રપતિ ઍવોર્ડ મળ્યો હતો તેમજ લંડનની રૉયલ એશિયાટિક સોસાયટીને ફેલોનું સન્માન પ્રાપ્ત થયું હતું.

## સર્જન
તેમણે ગુજરાતી મધ્યકાલીન સાહિત્યના સંશોધન માટે અને ગુજરાતીની ઐતિહાસિક-સાંસ્કૃતિક ભૂમિકાની તલસ્પર્શી ગવેષણા માટે મહત્વની સામગ્રી પૂરી પાડી છે. *ફારસી શબ્દોનો સાર્થ વ્યુત્પત્તિકોશ* ભાગ ૧, ૨, ૩ (૧૯૭૨, ૧૯૭૪, ૧૯૮૦) એમનું સ્થાયી પ્રદાન છે. આ ઉપરાંત *ગુજરાતમાં નાગરોનું ફારસી ભાષા અને સાહિત્યનું ખેડાણ* (૧૯૫૦), *અરબી-ફારસીની ગુજરાતી પર અસર* ભાગ ૧, ૨ (૧૯૫૪, ૧૯૫૫), *સૂફીમત* (૧૯૫૯) વગેરે પણ એમના ગ્રંથો છે. એમણે ઇતિહાસ-મૂલક ગ્રંથો પણ આપ્યા છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડી 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૬માં મૃત્યુ
પીતાંબર પટેલ

**પટેલ પીતાંબર નરસિંહભાઈ,  ‘પિનાકપાણિ’, ‘રાજહંસ’, ‘સૌજન્ય’ (૧૦-૮-૧૯૧૮, ૨૪-૫-૧૯૭૭) : નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, પત્રકાર.** જન્મ મહેસાણા જિલ્લાના શેલાવી ગામમાં. પ્રાથમિક શિક્ષણ શેલાવી અને પાનસરમાં. માધ્યમિક શિક્ષણ સર્વ વિદ્યાલય, કડીમાં. ૧૯૩૬માં મૅટ્રિક. ૧૯૩૬-૧૯૪૦માં અમદાવાદની એલ.ડી.આર્ટસ કૉલેજમાંથી બી.એ. ૧૯૪૨માં ગુજરાત વિદ્યાસભાના અનુસ્નાતક કેન્દ્રમાંથી એમ.એ. ૧૯૫૬થી આકાશવાણી, અમદાવાદમાં. ભવાઈ-મંડળના પ્રણેતા. અમદાવાદ લેખક મિલન અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મંત્રી. ‘સંદેશ’ના તંત્રીવિભાગ સાથે સંલગ્ન. ‘આરામ’ વાર્તામાસિકના સંપાદક. ફિલ્મના નિર્માણમાં પણ સક્રિય.

ગાંધીયુગના પ્રભાવ તળે લખતા થયેલા, પન્નાલાલ અને પેટલીકરના અનુગામી આ લેખક પ્રાદેશિક નવલકથાકાર છે. ‘રસિયો જીવ’ (૧૯૪૨), ‘પરિવર્તન’ (૧૯૪૪), ‘ઊગ્યું પ્રભાત’ (૧૯૫૦), ‘ખેતરને ખોળે’-ભા. ૧-૨ (૧૯૫૨), ‘તેજરેખા’ (૧૯૫૨), ‘આશાભરી’ (૧૯૫૪), ‘અંતરનાં અજવાળાં’ (૧૯૬૦), ‘ચિરંતન જ્યોત’ (૧૯૬૦), ‘ધરતીનાં અમી’ (૧૯૬૨), ‘કેવડિયાનો કાંટો’ (૧૯૬૫), ‘ધરતીનાં મોજાં’ (૧૯૬૬) વગેરે નવલકથાઓમાં એમણે ગુજરાતનું સમાજજીવનનું વાસ્તવિક છતાં માંગલ્યલક્ષી નિરૂપણ કર્યું છે. ઉત્તર ગુજરાતના સમાજને આલેખતી એમની પ્રાદેશિક નવલકથાઓમાં સમાજસુધારણા, પરિવર્તન અને નવનિર્માણનો સંદેશ છે. ‘ખેતરને ખોળે’ એમની ઉત્તમ નવલકથા ગણાય છે.

એમણે ‘વગડાનાં ફૂલ’ (૧૯૪૪), ‘મિલાપ’ (૧૯૫૦), ‘શ્રદ્ધાદીપ’ (૧૯૫૨), ‘કલ્પના’ (૧૯૫૪), ‘છૂટાછેડા’ (૧૯૫૫), ‘શમણાંની રાખ’ (૧૯૫૬), ‘સૌભાગ્યનો શણગાર’ (૧૯૬૩), ‘નીલ ગગનનાં પંખી’ (૧૯૬૪), ‘રૂડા સરોવરિયાની પાળ’ (૧૯૬૪), ‘સતનો દીવો’ (૧૯૬૫), ‘ઝૂલતા મિનારા’ (૧૯૬૬) વગેરે વાર્તાસંગ્રહો આપ્યા છે. આ વાર્તાઓમાં ગુજરાતી ગ્રામજીવન, સમાજજીવન, શહેરીજીવન ઉપરાંત ફિલ્મી દુનિયા સુધીના વિવિધ વિષયો નિરૂપાયા છે.

એમનાં પ્રકીર્ણ પ્રકાશનોમાં ‘ભારતના નવા યાત્રાધામો’ નવી દ્રષ્ટિના પ્રવાસગ્રંથ તરીકે વિશિષ્ટ ભાત પાડે છે. એમણે ‘માણસાઈની વાતો’ અને ‘મંગલ વાતો’ જેવાં સંપાદનો પણ આપ્યાં છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ
કડછ (તા. પોરબંદર)

**કડછ (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકાનું આવેલું એક ગામ છે. કડછ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ચણા, જુવાર, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. કડછ ચણા નુ હબ કહેવાય છે ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, ગૌશાળા તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

કડછ ગામના આદ્ય શક્તિ કાંધલી માતાજીના મંદિરે દર મહા સુદ આઠમની ધામધૂમથી ઉજવણી થાય છે. કડછ ગામે હોળીના પડવાના રમાતા ગોટા ખુબ પ્રખ્યાત છે

## ચિત્ર ગેલેરી 

image:Kadachha Village (Ghed-porbandar).jpg|કડછ ગામનો ચોક અને કાંધલીઆઈ મંદિર
image:Kandhali mata temple (kadachha).jpg|કાંધલીઆઈનું મંદિર
image:Kandhali Mataji.jpg|કાંધલીઆઈની મૂર્તિ

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મિયાણી (તા. પોરબંદર)

**મિયાણી (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મિયાણી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
thumb|કોયલ ટેકરી પર આવેલું હરસિદ્દિ દેવીનું મંદિર
મિયાણી ગામ નજીક આવેલી કોયલ ટેકરી પર આવેલ હર્ષદ કે હરસિદ્દિ દેવીનું મંદિર જગડુશાએ બંધાવ્યું હતું.

## આ પણ જુઓ 
* મિયાણી બીચ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મોઢવાડા (તા. પોરબંદર)

**મોઢવાડા** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. મોઢવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો, મગફળી, જીરું તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં ગુજરાતી અને અંગ્રેજી માધ્યમની પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

આ ગામમાં શંકર ભગવાન, હર્ષદ માતાજી, લીરબાઈ અને ચારણયુઆઈનાં મંદિરો છે. ગામમાં તળાવ તેમજ ઘેડમાં વરસાદની મદદ દ્વારા પાણી ભરાઇ જાય છે અને આ પાણીની મદદથી ખેડૂતો પોતાની ખેતી કરે છે. 

## જાણીતી વ્યક્તિઓ
મેર કુળમાં જન્મેલા સંત લીરબાઈ અને સૌરાષ્ટ્રના ઈતિહાસના જાણીતા બહાવટિયા નાથા મોઢવાડિયાનો જન્મ આ ગામમાં થયો હતો

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
આદુ

thumbnail|right|આદુ
**આદુ** એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી વનસ્પતિ છે, જેનાં મૃળમાં થતી ગાંઠનો ઉપયોગ આહારમાં મસાલા તરીકે કરવામાં આવે છે. સૌથી વધુ આદુની ખેતી ભારતમાં થાય છે.

જગતમાં આદુની ખેતીમાં મળતા ઉત્પાદનમાં ભારતનો ૩૦% ભાગ જેટલો છે. ત્યાર બાદ ચીન, ઇન્ડોનેસિયા, નેપાળ, નાઇજેરિયા, બાંગ્લાદેશ, જાપાન , થાઈલેન્ડ , ફીલીપૈન્સ અને શ્રીલંકા ખાતે આદુની ખેતી કરવામાં આવે છે.

આદુનાં વિવિધ પ્રદેશો અને ભાષાઓમાં જુદાં જુદાં નામો છે,  સંસ્કૃતમાં વિશ્વોષધ, અંગ્રેજીમાં જીંજર, ઇન્ડોનેસિયામાં જાહે, નેપાળમાં અદુવા અને ફીલીપીનસમાં લુયા કહેવામાં આવે છે.

## લાભ
દરરોજ જમ્યા પેહલા આદુનો રસ કે આદુનું કચુંબર ખાવાથી વાયુનો નાશ થાય છે , તે કફ ને દુર કરે છે, શરદી-સળેખમ ને મૂળમાંથી ઉખેડી નાખે છે, હદયના વિકારોને હણે છે . આદુનો રસ સોજા, પેશાબની તકલીફો, કમળો, હરસ, દમ, ખાંસી, જલંદર વગેરે રોગોમાં લાભકર્તા છે .

ઘણા આયુર્વેદ નિષ્ણાતો નું એવો મત છે કે આદુના નિયમિત સેવન થી જીભ અને ગળાનું કેન્સર થતું નથી, આદુના રસના ટીપાં નાકમાં નાખવાથી માથાના દુખાવામાં ચોક્કસ રાહત મળે છે દુખતા દાંત પર આદુનો તુકો ઘસવાથી વેદના ઓછી થાય છે શહેરની ના સમયે અડું લાભકર્તા છે .એના રસ થી ભૂખમાં વધારો અને પંચાન શક્તિ સુધરે છે.

તમે આદુંનો છોડ તમારા ઘરમા પણ ઉગાડી શકો છો એક કુંડાની અંદર કાળી માટી લઇ તેમાં આદુનો ટુકડો વાવીદો રોજ થોડું થોડું પાણી નાખતા રહો થોડાજ સમયમાં આદુનો છોડ ઉપર બતાવેલા ફોટા જેવું દેખાશે મહત્વની વાત એ છેકે આદું એક મુણ છે એટલે થોડા સમય સુંધી છોડ મોટો થવા દેવો , આદું થોડું થોડું કાપીને કાઢવું. પૂરે પૂરો છોડ કાઢી ન લેવો.

## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:આહાર
શ્રેણી:વનસ્પતિ
શ્રેણી:જમીનની અંદર થતાં શાકભાજી
સોલંકી

**સોલંકી** ભારતના ક્ષત્રિય રાજપૂત કુળની અટક છે. પરંતુ, તે ક્ષત્રિય સિવાયના સમુદાયોમાં પણ ઘણીવાર વપરાય છે. રાજસ્થાનનો ભીલ સમુદાય, તેમજ ગુર્જર સમુદાય પણ આ અટક વાપરે છે. ગુજરાતના માળી સમુદાયમાં પણ આ અટક વપરાય છે.

## આ પણ જુઓ
*સોલંકી વંશ

## સંદર્ભ
**સંદર્ભો**

**પુસ્તક**
*
*
*
*

શ્રેણી:રાજપૂત કુળો
દોલગઢ

**દોલગઢ (તા. હિંમતનગર)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા હિંમતનગર તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે.  દોલગઢ ગામ જામલા ગામ ની બાજુ મા આવેલ છે. દોલગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, બાજરી, કપાસ, દિવેલી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. 

## સગવડો 
આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
લક્ષ્મીનારાયણ ભગવાનનું મંદિર, મહાકાલી માતાજીનું મંદિર, ગોગા મહારાજ નુ મંદિર, શીતળા માતાનું મંદિર આવેલ છે. દોલગઢ ગામ ની બાજુમાં રોકડીયા હનુમાનજીનું મંદિર આવેલ છે. તેનાથી આગળ જઇએ તો સાંઇ બાબાનું મંદિર આવેલ છે.

શ્રેણી:હિંમતનગર તાલુકો
નેટજીપેડ

thumb|netGPad Logo
નેટજીપેડ એ ગુજરાતી ભાષાનું ટેક્ષ્ટ એડીટર છે. નેટજીપેડ એ ગુજરાતી સોફ્ટવેર છે, કે જેના વડે કોમ્પ્યુટરમાં સરળતાથી ગુજરાતી લખી શકાય છે. અહીં બે રીતે ગુજરાતી લખી શકાય છે: (૧) iGujarati અને (૨) BasicGujarati.

## વેબસાઇટ
*http://netgpad.sourceforge.net

શ્રેણી:સોફ્ટવેર
શ્રેણી:ફ્રી સોફ્ટવેર
શ્રેણી:ગુજરાતી સોફ્ટવેર
સૈગોન એરપોર્ટ

(Long Thanh International Airport) વિયેતનામમાં આયોજિત એરપોર્ટ, સૈગોન 40 કિમી ઉત્તર છે. પ્રથમ તબક્કો બાંધકામ 2015 શરૂ થાય છે અને સમાપ્ત થશે 2020 માં ટર્મિનલ અને બે રનવે છે. એરપોર્ટ માટે 2020 માં વાર્ષિક દીઠ 25 મિલિયન મુસાફરો સેવા સક્ષમ હશે. બીજા તબક્કા બાંધકામ 2020 માં શરૂ થશે, તે ત્રણ રનવે hve અને વાર્ષિક દીઠ 50 મિલિયન મુસાફરો સેવા સક્ષમ હશે. છેલ્લા તબક્કા 2030 થી બાંધવામાં આવશે. એરપોર્ટ ની મહત્તમ ક્ષમતા વાર્ષિક દીઠ 100 મિલિયન મુસાફરો, 5 મિલિયન ટન કાર્ગો આવશે. આ એરપોર્ટ 5000 હેકટર પર બનેલો આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં માટે કિંમત 6.7 અબજ ડોલર છે, કુલ ખર્ચ 10 અબજ ડોલર છે.

શ્રેણી:વિયેતનામમાં એરપોર્ટ
ડૉંગ હેકટર એરપોર્ટ

300px|thumb|right|
ડૉંગ હેકટર એરપોર્ટ વિયેતનામમાં એક એરપોર્ટ છે, ડૉંગ હેકટર શહેર, કેન્દ્રિય વિયેતનામ, હનોઈ ના 486 કિમી દક્ષિણે. તે 1930 માં ફ્રેન્ચ વસાહતીઓ દ્વારા બાંધવામાં આવી હતી. એરપોર્ટ એક રનવે (2400 મીટર, 45 મીટર) છે. એરપોર્ટ સુધારી હતી અને 2008 માં નાગરિક એરપોર્ટ બની ગયું છે. તે વાર્ષિક દીઠ 500,000 મુસાફરો સેવા કરી શકે છે. ત્યાં હનોઈ અને સૈગોન માટે ઉડાન છે.

શ્રેણી:વિયેતનામમાં એરપોર્ટ
છાંયા (તા. પોરબંદર)

**છાંયા (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક શહેર છે. આ શહેર પોરબંદરનું જોડિયું શહેર છે.

## ઇતિહાસ 
રાણપુરને ત્યજ્યા પછી છાંયા જેઠવાઓની રાજધાની રહી હતી અને ત્યારબાદ પોરબંદર જેઠવાઓની રાજધાની બની. જૂનો ગઢ હજુ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

જેઠવાઓ મૂળે છાંયા ગામના હતા. તેમની રાજધાની ઇ.સ. ૯૦૦માં મોરબીમાં હતી અને ત્યારબાદ શ્રીનગર, ઢાંક, છાંયા, ઘુમલી, રાણપુર અને છેલ્લે ઇ.સ. ૧૬૮૫થી ૧૯૪૭ સુધી પોરબંદરમાં હતી.

## ભૂગોળ
જુના છાંયા ગામની સાથોસાથ HMP સિમેન્ટ ફેક્ટરીની કોલોની તેમજ કર્લીના પુલને પેલે પાર સાંદિપની વિદ્યાનિકેતન સુધી નેશનલ હાઇવેના દક્ષિણે આવેલ લગભગ તમામ વિસ્તાર આજે છાંયા નગરપાલિકાની હદમાં આવે છે.

છાંયા પચ્ચીસ વર્ષથી નગરપાલિકા બન્યું છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 8B દ્વારા પોરબંદરમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ, હોટલ કાવેરી સુધીના ડાબા હાથ તરફ આવતા વિસ્તારો છાંયા નગરપાલિકામાં ઉમેરાયેલા નવા વિસ્તારો છે.

## વસ્તી 
૧૮૮૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ છાંયામાં ૯૯૬ વ્યક્તિઓનો વસવાટ હતો. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ છાંયાની વસ્તી ૪૭,૬૯૯ વ્યક્તિઓની હતી.

## મુખ્ય આકર્ષણો 
નવરાત્રી દરમ્યાન ઇ.સ. ૧૬૦૦ની આસપાસ બંધાયેલા દરબારગઢ વિસ્તારમાં પરંપરાગત ગરબીનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ ગરબીમાં માત્ર પરંપરાગત વાદ્યો અને ગરબાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આધુનિકતાથી પર એવી આ ગરબીનું આગવું મહત્વ છે.

## સંદર્ભ 
 આ લેખ હવે પબ્લિક ડોમેઇનમાં રહેલા પ્રકાશન  માંથી લખાણના અંશો ધરાવે છે.

શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ઉમાસ્વાતી

**ઉમાસ્વાતી ** એ સૌથી પ્રચલિત જૈન ધર્મગ્રંથ *તત્વાર્થ સૂત્ર*ના રચયિતા છે . તેમના જીવન વિષેની માહિતીઓ વિવાદાસ્પદ છે. દિગંબરો અને શ્વેતાંબરો બંને તેમને પોતાના જૂથના હોવાનું ગણે છે. તેઓ  **આચાર્ય ઉમાસ્વામી ** તરીકે ઓળખાય છે, જ્ઞાની પુરુષો માટે આચાર્ય એ વિશેષણ ઉમેરાય છે.

તેઓ એક ગણિત શાસ્ત્રી હતાં અને તેઓ લગભગ ઈસ પૂર્વે બીજી સદીની આસ પાસ થઈ ગયાં. એ પણ શક્ય છે તે સમય સુધી જૈન સંઘમાં ચોક્કસ વિભાન થયું ન હતું, તેથી કદાચ બંને ફિરકા તેમને પોતાના સંપ્રદાયના ગણે છે. 

## નોંધ
## વધુ વાંચન
* દિગંબર જૈન ઓનલાઈન 
* પ્રાચીન ભારતીય ગણિત 
* આચાર્ય ઉમાસ્વાતીના તત્વાર્થ સૂત્રના અંશ 

શ્રેણી:જૈન ધર્મ
શ્રેણી:જૈનત્વ
પર્યુષણ

**પર્યુષણ** કે **પજુસણ** એ જૈનત્વના બે સૌથી મોટા પર્વમાંનું એક છે, અન્ય મહત્ત્વનો તહેવાર છે દિવાળી.  સામાન્ય રીતે શ્વેતાંબર પંથના લોકો  આને **પર્યુષણ** તરીકે સંબોધે છે જ્યારે દિગંબર ફિરકાના લોકો આને **દસ લક્ષણા** તરીકે સંબોધે છે. શાબ્દિક રીતે પર્યુષણનો અર્થ થાય છે, "જોડાવું" અથવા "સાથે આવવું". આ એવો સમય છે જે દરમ્યાન  સામાન્ય જન સમુદાય ટૂંક સમય માટે સાધુ જેટલી તીવ્રતાથી આધ્યાત્મનો અભ્યાસ અને તપ આદિ કરવાના પ્રત્યાખ્યાન (પ્રતિજ્ઞા) કરે છે.  પર્યુષણનો સમય ગાળો આઠ દિવસનો હોય છે. અને આ પર્વ ચોમાસાના ચાતુર્માસ (ચાર મહિના)દરમ્યાન આવે છે જ્યારે સાધુ સાધ્વીજીઓ ચાર માસના કાળ માટે એક સ્થળે સ્થિરવાસ રહે છે. આ કાળ દરમ્યાન મોડામાં મોડી ભાદરવા સુદ પાંચમ સુધી પર્યુષણની શરુઆત થઈ જવી જોઈએ. પ્રાચીન લિપીઓમાં એવું વર્ણન આવ્યું છે કે ભગવાન મહાવીર પર્યુષણની શરૂઆત ભાદરવા સુદ પાંચમના કરતાં હતાં. ભગવાન મહાવીરના  ૧૫૦ વર્ષ પછી જૈન સંવત્સરીને ભાદરવા સુદ ચોથના દિવસે ખસેડવામાં આવી અને ૨૨૦૦ વર્ષોથી જૈનો ચતુર્થીના દિવસે સંવત્સરી ઉજવે છે.

આ રીતે પર્યુષણની તિથી બંને મુખ્ય ફિરકાઓ માટે ભાદરવા સુદ ચોથ છે. ગણતરી અને અન્ય મતભેદને પરિણામે પેટા ફિરકાઓમાં પર્યુષણ ઉજવણીમાં એકાદ બે દિવસનો ફરક પડી શકે છે. હાલમાં સંવત્સરી ઉજવણી વિષે સહેમતી લાવવા પ્રયત્નો ચાલુ છે.  

ચાતુર્માસ દરમ્યાન  સાધુ સાધ્વીજીઓ  એક શહેર કે ગામ આદિમાં સ્થાયી થયેલ હોવાથી, શ્રાવક શ્રાવિકાઓ માટે આ સમય ધર્મ ધ્યાન ની વાતો વ્યાખ્યાનો આદિ સંભળી, તપ અને અન્ય વ્રત તથા આરાધનાઓ કરી  તેમની શ્રદ્ધા અને આધ્યાત્મીકતાને દ્રઢ કરવાનો મનાય છે. 

દિગંબર ફિરકામાં આ પર્વ પર્યુષણથી એટલે કે ભાદરવા સુદ પાંચમથી શરૂ કરી ૧૦ દિવસ મનાવાય છે. આ દિવસો દરમ્યાન દસલક્ષણા વ્રત અંગીકાર કરાય છે. પર્વના ૧૦ દિવસો દરમ્યાન ઉમાસ્વાતીના  તત્વાર્થ સૂત્રનું વાંચન-પઠન કરવામાં આવે છે. દસમા દિવસે સુગંધા-દશમીનું વ્રત કરવામાં આવે છે. ચોથના દિવસે દિગંબર્ લોકો અનંત ચતુર્દશી ઉજવે છે તે દિવસે ઘના શહેરોમં મુખ્ય મંદિર તરફ સરઘસ કાઢવામાં આવે છે. 

શ્વેતાંબર ફિરકાઅમાં આ તહેવાર ૮ દિવસનો ઉજવાય છે. આઠ દિવસના આ પર્વ દરમ્યાન કલ્પ સૂત્રનું વાંચન કરવામાં આવે છે. જે અંતર્ગત પાંચમા દિવસે ભગવાન મહાવીરના જન્મ નું વાંચન થાય છે. .

### પ્રતિક્રમણ (સામાયિક): પુનર્નવીનીકરણ ધ્યાન
પર્યુષણના દર આઠ દિવસની શરૂઆત પરોઢના પ્રતિકમણથી કરવાની હોય છે. ત્યાર બાદ વિશ્વશાંતિ અને ભાઈચારા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

## દસ-લક્ષણ વ્રત
આવ્રતમાં ધર્મના દસ ભાગોનું પાલન કરવામાં આવે છે: આર્ય ક્ષમા (forbearance), માર્દવ (નમ્રતા), અર્જવ (uprightness), સત્ય , શૌચ (શુદ્ધતા), સંયમ , તાપસ (તપ), ત્યાગ , અકિંચ્ય (અપરિગ્રહ) અને બ્રહ્મચર્ય ,આ દસ લક્ષણ ઉમાસ્વાતીજી દ્વારા વર્ણવાયેલ હતાં.

સંપૂર્ણ રૂપમાં આ દસ દિવસના વ્રત દસ વર્ષો સુધી ચાલે છે. આ વ્રતોને ભાદરવા સુદ પ થી ૧૪ સિવાય મહા કે ચૈત્ર મૈનામાં પણ કરી શકાય છે. સામાન્ય રીતે તેને ભાદરવામાં જ કરવામાં આવે છે કેમકે તે પર્યુષણ સાથે આવે છે.

## સંદર્ભ 
* યુવાચાર્ય મહાપ્રજ્ઞ,સંવત્સરીનો મુસદો હલ કરવાની જરૂર, તીર્થંકર વાણી, V.1, N. 1. (હિંદી)
* કપૂરચંદ જૈન, શું દસ લક્ષણા પર્વ પ્રાચીન કેલખન અનુસાર છે?, અનેકાંત એપ્રિલ, ૧૯૯૦, p.&nbsp;15.(હિંદી)
* પદ્માચંદ્ર શાસ્ત્રી, પર્યુષણ અને દસલક્ષણ ધર્મ, અનેકાંત એપ્રિલ, ૧૯૯૦, p.&nbsp;17. (હિંદી)
* સી.આર. જૈન, અનુ. , રત્નાકરંદ શ્રાવકાચાર  આચાર્ય સામંતભદ્ર, ૧૯૧૭.
* આચાર્ય તુલસી, શ્રાવક પ્રતિકમણની વિધી, ૧૯૮૭.(હિંદી)
* જૈના, પ્રતિક્રમણ , ૧૯૯૨.
* કૈલાશચંદ્ર સિદ્ધાંત-શાસ્ત્રી, જૈન ધર્મ, ૧૯૮૫ (હિંદી)
* નિર્વાણ સાગર, પ્રતિક્રમણ -સૂત્ર, ૧૯૮૬.
* વ્રત તિથી નિર્ણય, જાત-સિંહ-નંદી

## Notes
શ્રેણી: તહેવાર
સંવત્સરી

***સંવત્સરી*** એ * પર્યુષણ*નો છેલ્લો દિવસ છે — તે પર્યુષણ પર્વનો ૮ મો અથવા દસ લક્ષણા પર્વનો ૧૦ મો દિવસ હોય છે. જૈન પંચાંગનો આ સૌથી પવિત્ર દિવસ હોય છે.  

ઘણાં જૈનો આ દિવસે સંપૂર્ણ ઉપવાસ કરે છે. સંપૂર્ણ દિવસ પ્રાર્થના અને ક્ષમાયાચના અને પશ્યાતાપમાં વીતાવવામાં આવે છે.  એક વાર્ષિક વિસ્તૃત ક્ષમા વિધી **સાંવત્સરીક પ્રતિક્રમણ** આ દિવસે કરવામાં આવે છે. આ પ્રતિક્રમણ બદ સર્વ જૈનો ''મિચ્છામિ દુક્કડં બોલીને જાણતા અજાણતા પોતાના દ્વારા પહોંચાડેલા દુ:ખ પીડા આદિની વિશ્વના સર્વે જીવો પાસે ક્ષમા માંગે છે. એક વિધી તરીકે તેઓ તેમના મિત્રો, સગા, સંબંધી આદિને મિચ્છામિ દુક્કડં કહે છે. કોઈ નિજી ઝઘડો કે મતભેદને સંવત્સરીથી વધુ આગળ ખેંચતા નથી. બહારગામ વસતા મિત્રો અને અને સંબંધીઓ આદિની ફોન દ્વારા માફી મંગાય છે. 

## સંદર્ભ
## આ પણ જુઓ
* ક્ષમાવાણી

શ્રેણી:તહેવારો
તત્વાર્થ સૂત્ર

**તત્વાર્થ સૂત્ર ** (**તત્વાર્થ-અધિગમ-સૂત્ર** અથવા **મોક્ષ-સૂત્ર**) એ આચાર્ય ઉમાસ્વાતી કે ઉમાસ્વામી દ્વારા લખાયેલ જૈન ગ્રંથ છે. જૈન પંથ ના જુદા જુદા પાસાઓને જેવા કે આધ્યાત્મીક , જ્યોતિષ, કથાનાત્મક, નિતીવાદ, આદિ ને લાગતુઁ લેખન જે વિવિધ લેખન માં અવ્યવસ્થિત રીતે વિવિધ સ્થળે વેરાયેલ હતું તેને  એક સાથે લાવવાનો આ એક પ્રયાસ હતો. આ સૌથી પ્રથમ જૈન સૂત્ર છે જે લગભગ પૂર્ણ જૈન મતને ૧૦ ખંડ માં વહેંચાયેલ ૩૫૦ સૂત્રો દ્વારા વ્યક્ત કરે છે. તત્વાર્થ શબ્દ સંસ્કૃતના બે શ્બ્દને મેળવી બનેલ છે તત્વ (જૈન દર્થન , વાસ્તવિકતા) અને અર્થ (ખરું સ્વરૂપ). ઉમાસ્વાતીજીનો તમામ કજૈન ફિરકાઓ દ્વારા સ્વીકાર કરાયો છે. તેઓ લગભગ બીજી શતાબ્દી ઈ. પૂ થઈ ગયાં 

## વિષય વસ્તુ 
તત્વાર્થ સૂત્રને જૈન દર્શન (જૈનત્વ) નું સૌથી પ્રમાણબદ્ધ ગ્રંથ માનવામાં આવે છે અને આ એકમાત્ર ગ્રંથ છે જેને જૈન સંપ્રદાયના શ્વેતાંબર અને દિગંબર એમ બંને સંપ્રદાય માને છે. હિંદુત્વામાં જેટલું પતંજલીના યોગ શાસ્ત્રનું મહત્ત્વ છે તેટલું મહત્વ આ ગ્રંથનું જૈનત્વમાં છે. પાંચમી સદીથી લઈને આ ગ્રંથ પર વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં સૌથી મોટી સંખ્યામાં ટિપ્પણીઓ છે. આની પર સૌથી પ્રાચીન દિગંબર ટિપ્પણી (ભાષ્ય) પાંચમી સદીમાં લખાઇ છે જેનું નામ *સર્વાર્થસિદ્ધી* છે.  તે પછી પૂજ્ય પાદ તરીકે ઓળખાતા વ્યાકરણ વેત્તા દેવાનંદી એ છઠ્ઠી શતાબ્દીમાં અને અકાલંકે *રાજવર્તિકા* નામે ૭૮૦ ઇસ અને વિજયાનંદે ૯મી સદીમાં શોલવત્રિકા નામે ટિપ્પણીઓ લખી. જે આજે પણ દિગંબર ધર્મિ મુમુક્ષુ ના અભ્યાસક્રમનો કેંદ્રીય ભાગ આવે છે.

આની પહેલી કડીઓ, "*સમ્યગ દર્શન જ્ઞાન ચારિત્રાણિ મોક્ષ માર્ગ *" || सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणिमोक्षमार्ग: || જૈનત્વનો સાર જણાવી દે છે જેનો અર્થ થાય છે સાચી શ્રદ્ધા  ધર્મ, સાચું જ્ઞાન અને સાચું વર્તન સહિયારી રીતે મોક્ષ માર્ગ બતાવે છે. આનું પ્રથમ પ્રકરણ પિપાસુની પાત્રતા અને વિવિધ પ્રકારના જ્ઞાન વિષે વાત કરે છે. બાદના ત્રણ પ્રકરણમાં આત્મા, અધો લોક, (નરક), ઉર્ધ્વ લોક (વૈશ્વીક પિંડ) અને દેવ આદિનું વર્ણન આવે છે. પાંચમા પ્રકરણમાં અજીવનું વર્ણન આવે છે. ત્યાર બાદના ત્રણ પ્રકરણ કર્મ વિષેના છે. તે કેમ બંધાય છે એટલે કે  તેમની આવક - *આશ્રવ*,  સારા અને ખરાબ કર્મ - શુભ અને અશુભ કર્મ, કર્મ બંધ આદિનું વર્ણન આવે છે. નવમું પ્રકરણ કર્મ બાંધતા કેમ અટકાવવા - *સંવર*  અને બંધાયેલા કર્મનો ક્ષય કેમ કરવો - *નિર્જરા*ને દર્શાવે છે. છેવટનું પ્રકરણ આત્માની મુક્તિ એટલેકે *મોક્ષ*ની પ્રાપ્તિની ચર્ચા કરે છે.

## વધુ વાંચન 
* *  ધેટ વીચ ઈઝ : તત્વાર્થ સૂત્ર*, ઉમાસ્વામી દ્વારા .  હાર્પર કોલીંસ પબ્લીશર્સ, ૧૯૯૪.

## સંદર્ભ
* 
*

## બાહ્ય કડીઓ 
* તત્વાર્થ સૂત્ર, મફત ડાઉનલોડ
મણિલાલ હ. પટેલ

**મણિલાલ હરિદાસ પટેલ** (૯ નવેમ્બર ૧૯૪૯) ગુજરાતી કવિ, નિબંધકાર, નવલકથાકાર, વિવેચક છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં તેમના પ્રદાન બદલ તેઓને ૧૯૯૪-૯૫નું ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક તથા ૨૦૦૭માં ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક એનાયત થયેલાં છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ લુણાવાડા તાલુકાના ગોલાના પાલ્લામાં અંબાબેન અને હરિદાસને ત્યાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૬૭માં એસ.એસ.સી., ૧૯૭૧માં ગુજરાતી-અંગ્રેજી વિષયો સાથે બી.એ., ૧૯૭૩માં ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયોમાં એમ.એ.ની પદવી મેળવી. ૧૯૭૯માં ધીરુભાઈ ઠાકરના માર્ગદર્શન હેઠળ ‘અર્વાચીન કવિતામાં પ્રણયનિરૂપણ’ વિષય પર પીએચ.ડી.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૭૩ થી ૧૯૮૭ સુધી આર્ટસ-કૉમર્સ કૉલેજ, ઇડરમાં ગુજરાતીનું અધ્યાપન કાર્ય અને ૧૯૮૭માં સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટીના અનુસ્નાતક વિભાગ સાથે રીડર તરીકે જોડાયા. બાદમાં તેમણે પ્રાધ્યાપક તરીકે અને વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે પદોન્નતિ મેળવી. ૨૦૧૨માં તેઓ નિવૃત થયા.

## સર્જન 
એમના ‘પદ્મ વિનાના દેશમાં’ (૧૯૮૩) અને ‘સાતમી ઋતુ’ (૧૯૮૮) નામક કાવ્યસંગ્રહોમાં ઈડરના સ્થળવિશેષના આગવા અસબાબથી અને ઈન્દ્રિયવેદ્ય કલ્પનપ્રભાવથી બંધાતું કવિતાનું પોત આધુનિક પરંપરાને અનુસંધિત રાખીને ચાલે છે. ‘તરસઘર’ (૧૯૭૪), ‘ઘેરો’ (૧૯૮૪), ‘કિલ્લો’ (૧૯૮૬) અને ‘અંધારું’ (૧૯૯૦) નામક એમની નવલકથાઓમાં કથાનક અને ભાષા પરત્વેનો કસબ આસ્વાદ્ય છે. ‘અરણ્યોમાં આકાશ ઢોળાય છે’ (૧૯૮૫) એમનો લલિતનિબંધોનો સંગ્રહ છે; એમાં અંગત આપવીતી ક્યાંક સંવેદ્ય બની શકી છે. ‘કવિતાનું શિક્ષણ’ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૯) અને ‘જીવનકથા’ (૧૯૮૬) એમના વિવેચનગ્રંથો છે.

‘પદ્મ વિનાના દેશમાં’ (૧૯૮૩), ‘સાતમી ઋતુ’ (૧૯૮૮), ‘ડુંગર કોરી ઘર કર્યા’ (૧૯૯૬), ‘પતઝડ’ (૧૯૯૯ હિન્દી) તથા ‘વિચ્છેદ’ (૨૦૦૬) તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે.

‘રાતવાસો’ (૧૯૯૩), ‘લલિતા’ (૧૯૯૫), ‘બાપાનો છેલ્લો કાગળ’ (૨૦૦૧), ‘સદાબહાર વાર્તાચયન’ (૨૦૦૨), ‘અંજળ’ (૨૦૦૪) તથા ‘સુધા અને બીજી વાર્તાઓ’ (૨૦૦૭) તેમના નવલિકા સંગ્રહ છે. ‘મણિલાલ હ. પટેલની વાર્તાસૃષ્ટિ’ (૨૦૦૫) એ તેમની ચૂંટેલી વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે.

‘હું તો નિત્ય પ્રવાસી’ એ તેમનો પ્રવાસનિબંધ છે. ‘તરસ્યા મલકનો મેઘ’ (૨૦૦૭) એ પન્નાલાલ પટેલનું જીવનવૃતાંત છે. ‘કવિતાનું શિક્ષણ’ (૧૯૭૯), જીવનકથા (૧૯૮૬), ‘ઇશ્વર પેટલીકર (૧૯૮૪), ‘નિંબંધકાર સુરેશ જોષી’ (૧૯૮૯), ‘પરિષ્કૃત વાર્તા અને બીજા લેખો’ (૧૯૯૯), ‘સર્જક રાવજી પટેલ’ (૨૦૦૪), ‘ગુજરાતી પ્રેમ કવિતા’ (૧૯૬૩) એ તેમના વિવેચન સંગ્રહો છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર લેખકનો પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ
મોહનભાઇ પટેલ

**મોહનભાઈ શંકરભાઈ પટેલ**,  ‘કૃષ્ણ દ્વૈપાયન’, ‘સનાતન યાત્રી’ (૮-૬-૧૯૨૦) :  વિવેચક, સંશોધક. જન્મ પેટલાદ તાલુકાના વડદલામાં. ૧૯૪૬માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ, ૧૯૪૮માં એ જ યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૪૬માં વડોદરા કૉલેજમાં ફેલો નિમાયા. વિદ્યાનગર, અલિયાબાડા વગેરે સ્થળે અધ્યાપન. પછી ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાં પ્રાધ્યાપક, આચાર્ય અને વિનયન વિભાગના ડીન. ત્યાંથી જ નિવૃત્ત. ‘વાણી’, ‘વિદ્યાપીઠ’ સામયિકોના તંત્રી. પછીથી ‘શિશુલોક’ અનિયતકાલિકના તંત્રી.

‘ઉપનયન’ (૧૯૬૬)માં એમનાં સંશોધનો અને અભ્યાસલેખો સંગૃહીત છે. ગુજરાતી કહેવતો અને એમાં સગાઈસંબંધો વિશેના એમના બે લેખોમાં આવા ઉપેક્ષિત પણ આવશ્યક કાર્યને એમણે મૂલવ્યું છે. મધ્યકાલીન ફાગુનું સ્વરૂપ અને પ્રેમાનંદની કવિતામાં સંસ્કૃતિસંદર્ભ જેવા વિષયો પરનું એમનું સંશોધન ધ્યાનપાત્ર છે. ગોવર્ધનરામ, ગાંધીજી, રાજેન્દ્રની કવિતા, આધુનિક કવિતામાં પ્રકૃતિ, સુંદરમ્ નું એક કાવ્ય, ‘ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી’ ઇત્યાદિ વિષયોને વિવિધ લેખોમાં મૂલવવાનો અહીં સંનિષ્ઠ પ્રયાસ છે. ‘ધૃતિ’ (૧૯૭૦) એમનો બીજો લેખસંચય છે. એમાં જીવનકથાના સ્વરૂપ પરનો લેખ નોંધપાત્ર છે. આ ઉપરાંત સાહિત્યકૃતિઓ અને સર્જકોવિશેના એમના વિચારો તથા અભ્યાસો આ સંચયમાં ગ્રંથસ્થ થયેલા છે. ‘ચન્દ્રવદન ચી. મહેતા’ (૧૯૮૧) એમનો લઘુપ્રબંધ છે. વિવેચક તરીકે તેઓ સ્પષ્ટવક્તા છે અને કૃતિની સર્વાંગીણ તપાસ કરવાને બદલે કોઈ ચોક્કસ દ્રષ્ટિકોણથી મૂલ્યાંકન કરે છે.

ભાષા, વ્યાકરણ, જોડણી, અનુવાદ વગેરેમાં એમનું સંશોધન જાણીતું છે. ‘અનુવાદ વિજ્ઞાન’ (૧૯૭૦), ‘ગુજરાતીમાં વિરામચિન્હો’ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૩), ‘ભાષાસાહિત્ય દ્વારા રાષ્ટ્રીય એકતા’ (૧૯૮૧), ‘અનુવાદની સમસ્યાઓ : એખ સંગોષ્ઠિ’ (૧૯૮૨) વગેરે એમનાં ઉપયોગી પુસ્તકો છે.

‘આલ્બર્ટ સ્વાઈત્ઝર’ (૧૯૬૪), ‘બાલ ભારતી’- ભા. ૧-૧૦ (૧૯૭૦), ‘ગુજરાતીમાં બાલસાહિત્ય’ (૧૯૮૪) વગેરે એમનાં બાળસાહિત્યવિષયક પુસ્તકો છે.

‘ચાર ફાગુ’ (૧૯૬૨), ‘ગાંધીજીની જીવનદ્રષ્ટિ’ (૧૯૬૪), ‘બૃહદ્ ગુજરાતી ગદ્યપરિચય’ ભા. ૧-૨ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૩), ‘બૃહદ ગુજરાતી કાવ્યપરિચય’- ભા. ૧-૨ (અન્ય સાથે, ૧૯૭૩), ‘વાગ્વ્યાપાર અને વાગ્છટા’ (૧૯૭૩) ‘ચઢો રે શિખર રાજા રામના’ (૧૯૭૫) વગેરે એમનાં સંપાદનો-સહસંપાદનો છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
રાવજીભાઇ મણિભાઇ પટેલ

**રાવજીભાઈ મણિભાઈ પટેલ** (૧૮૮૬, ૨૦-૧-૧૯૬૨) : ચરિત્રકાર. જન્મ સોજિત્રા (જિ.ખેડા)માં. એમના ઘડતરમાં પુસ્તકાલયપ્રવૃત્તિના આદ્યપ્રવર્તક અને સંસ્કારપુરુષ મોતીભાઈ અમીનનો તેમ જ નિષ્ઠાવાન શિક્ષક કરુણાશંકર ભટ્ટનો મોટો ફાળો છે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગાંધીજીનો પ્રત્યક્ષ પરિચય થતાં ગાંધીજીની દક્ષિણ આફ્રિકાની તેમ જ પાછળથી હિન્દની ઘણીબધી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિયપણે જોડાયેલા. નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક તથા ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક પ્રાપ્ત.

એમણે કેટલીક નોંધપાત્ર ચરિત્રાત્મક કૃતિઓ આપી છે. ‘ગાંધીજીની સાધના’ (૧૯૩૯) એ ગાંધીજીના દક્ષિણ આફ્રિકાના નિવાસ દરમિયાનની ત્યાંની સત્યાગ્રહની લડત તેમ જ ફિનિક્સ આશ્રમની પ્રવૃત્તિઓના આધારભૂત અને સવિગત ઇતિહાસને સરળ અને રોચક શૈલીમાં આલેખતી કૃતિ છે. ‘હિન્દના સરદાર’ (૧૯૬૨) સરદારના આંતરબાહ્ય વ્યક્તિત્વને ઉપસાવી આપતી ચરિત્રકૃતિ છે. ‘જીવનઝરણાં’- ભા. ૧,૨ (૧૯૪૧, ૧૯૬૦) એમની વિશિષ્ટ કહી શકાય તેવી આત્મચરિત્રાત્મક કૃતિ છે. પ્રથમ ભાગમાં એમના જીવનના ૧૯૦૭ થી ૧૯૩૭ સુધીના ત્રણ દાયકાની અને બીજા ભાગમાં ૧૯૩૭ થી ૧૯૫૭ સુધીના બે દાયકાની વૃત્તિઓ-પ્રવૃત્તિઓ આલેખાઈ છે. ફિનિક્સ આશ્રમવાસી, દક્ષિણ આફ્રિકાની સત્યાગ્રહની લડતના સૈનિક, આદર્શ પુત્ર, મમતાળુ મિત્ર, ગાંધીજીના આદર્શ ભક્ત, નિષ્ઠાવાન પતિ, પ્રેમાળ પિતા, સમાજસુધારક, જીવનપર્યેષક-એમ એમના વ્યક્તિત્વનાં વિવિધ પાસાં અહીં ઉઠાવ પામ્યાં છે. બીજા ભાગમાં એમણે પોતાના પરિવારની મુખ્ય કથા સાથે તે કાળની સરદાર વલ્લભભાઈ, જવાહરલાલ નહેરુ, નંદાજી વગેરે વિભૂતિઓનાં શબ્દચિત્રો આલેખ્યાં છે. અહીં, આ બંને ભાગોમાં લેખકનો ‘હું’ કોઈ જગ્યાએ અશોભનીય રીતે ડોકાતો અનુભવાય છે, પણ તત્કાલીન દક્ષિણ આફ્રિકા, હિન્દ અને ગુજરાતનું ચિત્ર એમાં તાદ્દશતાથી અને સત્યતાથી અંકિત થયું હોઈ તે એક નોંધપાત્ર દસ્તાવેજી કૃતિ બની રહે છે.

આ ઉપરાંત એમણે ‘મહાત્મા ગાંધીજીના જીવનના કેટલાક પ્રસંગો’ (અન્ય સાથે, ૧૯૨૨), ‘કુલીન વિધવા’ (૧૯૩૧), ‘બાળકોનો પોકાર’ (૧૯૩૫), ‘ગાંધીજીની સાધના’ (૧૯૩૯), ‘સમાજશુદ્ધિ યા વ્યવહારશુદ્ધિ’ (૧૯૫૮) જેવાં પુસ્તકો લખ્યાં છે, જે એમના જીવન-અનુભવના નિચોડરૂપ છે. માનવમૂત્ર વિશે પણ એમણે એક ઉપયોગી પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કર્યું છે.

**જીવનનાં ઝરણાં – ભા. ૧,૨ (૧૯૪૧, ૧૯૬૦) :** રાવજીભાઈ મણિભાઈ પટેલનું આત્મવૃતાંત. ગુજરાતનું સામાજિક અને રાજ્કીય વાતાવરણ ભેગું વણાતું આવે એ રીતે લેખકે ૧૯૦૭ થી ૧૯૫૭ સુધીનો પોતાનો ૫૦ વર્ષનો જીવનપટ આલેખ્યો છે. સત્યાગ્રહી દેશભક્ત, સ્નેહાળ પિતા, સમાજસુધારક એવાં પોતાનાં વિવિધ સ્વરૂપો અહીં રજૂ કર્યાં છે. ગાંધીજી સાથેની નિકટતા બતાવવામાં તેમ જ અન્યત્ર ક્યારેક આત્મશ્લાઘાની અને આત્મપ્રદર્શનની વૃત્તિ ડોકાતી હોવા છતાં કેટલીક પ્રમાણભૂત ઇતિહાસની દસ્તાવેજી સામગ્રી અને એમની સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તિઓનાં ટૂંકા કાર્યવિવરણો મૂલ્યવાન છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૬૨માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૮૬માં જન્મ
ઇચ્છારામ દેસાઈ

**ઇચ્છારામ સૂર્યરામ દેસાઈ** (૧૦ ઓગસ્ટ ૧૮૫૩ - ૫ ડિસેમ્બર ૧૯૧૨), ઉપનામ, **શંકર**, ગુજરાતી લેખક, સંપાદક, અનુવાદક અને પત્રકાર હતા. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ ન કર્યું હોવા છતાં, તેમણે અનેક સમાચારપત્રો અને સામયિકો સાથે કામ કર્યું હતું અને સંખ્યાબંધ નવલકથાઓ લખી હતી તેમજ ભાષાંતર કર્યું હતું.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૦ ઓગસ્ટ ૧૮૫૩ના રોજ સુરતમાં થયો હતો. તેમણે અંગ્રેજી છઠ્ઠા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો અને તેમની યુવાનીમાં હસ્તપ્રતોમાં રસ કેળવ્યો. તેઓ થોડો સમય *દેશીમિત્ર* છાપખાનામાં બીબાં ગોઠવવાનું શીખ્યા. ૧૮૭૬માં તેઓ મુંબઈ સ્થાયી થયા. ૧૮૭૬માં તેમણે મુંબઈમાં *આર્યમિત્ર* સાપ્તાહિક ચાર મહિના ચલાવ્યું અને પછી *મુંબઇ સમાચાર*માં પ્રૂફરીડર તરીકે જોડાયા. ૧૮૭૮માં તેઓ સુરત પાછા આવ્યા અને *સ્વતંત્રતા* માસિક શરૂ કર્યું, જેને નર્મદે નામ આપેલું.

તેમાં પ્રકાશિત રાજ્કીય લખાણો માટે રાજદ્રોહના ગુનાસર અંગ્રેજ સરકારે ધરપકડ કરી, પણ ફિરોઝશાહ મહેતાની સહાયથી નિર્દોષ ઠર્યા. ૧૮૮૦માં મુંબઈ જઈ મિત્રોની અને મુંબઈના સાક્ષરોની સહાયથી ૧૯૦૭માં ગુજરાતી સાપ્તાહિકનો પ્રારંભ કર્યો અને ઘણી આર્થિક કટોકટી તથા સરકારી દરમિયાનગીરી વચ્ચે પણ મૃત્યુપર્યંત તે ચલાવ્યું.

## સર્જન 
*હિંદ અને બ્રિટાનિયા* (૧૮૮૬) ભારતમાં બ્રિટિશ શાસન નીચેની સ્થિતિનું વર્ણન કરતી રાજકીય નવલકથા છે. તેમની *શિવાજીની લૂંટ* (૧૮૮૮) અને *ટીપુ સુલતાન* (ભાગ ૧, ૧૮૮૯, અપૂર્ણ) ઐતહાસિક નવલકથાઓ છે. *ગંગા - એક ગૂર્જરવાર્તા* (૧૮૮૮) અને *સવિતાસુંદરી* (૧૮૯૦) સામાજીક નવલકથાઓ છે. *રાજભક્તિ વિડંબણ* (૧૮૮૯) અને *ભારતખંડ ના રાજ્યકર્તા* ભાણ પ્રકારની અન્ય નવલકથાઓ છે.

*ચંદ્રકાન્ત* (૧૮૮૯, ૧૯૦૧, ૧૯૦૭) વેદાંત ફિલસૂફી પર આધારિત અપૂર્ણ શ્રેણી છે. તેમણે *બૃહત્ કાવ્યદોહન*, ભાગ ૧-૮ (૧૮૮૬—૧૯૧૩) નું સંપાદન કર્યું છે. જેમાં મધ્યકાલીન કવિઓ અને કવિતાઓ વિશે માહિતી આપેલી છે. તેમણે સંખ્યાબંધ પુસ્તકો જેવાંકે, *પુરુષોત્તમ માસની કથા* (૧૮૭૨), *ઓખાહરણ* (૧૮૮૫), *નળાખ્યાન* (૧૮૮૫), *પદબંધ ભાગવત* (૧૮૮૯), *કૃષ્ણચરિત્ર* (૧૮૯૫), *આદિ ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતા કૃત કાવ્યસંગ્રહ* (૧૯૧૩) વગેરેનું સંપાદન કર્યું હતું. તેમણે અન્યો દ્વારા ત્રણ ભાગમાં ભાષાંતરિત *મહાભારત* (૧૯૦૪, ૧૯૧૧, ૧૯૧૨)નું ભાષાંતર સંપાદિત કર્યું હતું.

તેમણે ઘણી કૃતિઓ ગુજરાતીમાં ભાષાંતરિત કરી છે જેમાં *રાસેલાસ* (૧૮૮૬), *યમસ્મૃતિ* (૧૮૮૭), *મહારાણી વિકટોરિયાનું જીવનચરિત્ર* (૧૮૮૭), *ચારુચર્યા અથવા શુભાચાર* (૧૮૮૯), *અરેબિયન નાઈટ્સ* ભાગ ૧ અને ૨ (૧૮૮૯), *કથાસરિત્ સાગર* ભાગ ૧ અને ૨ (૧૮૯૧), *કળાવિલાસ* (૧૮૮૯), *વિદુરનીતિ* (૧૮૯૦), *કામંદકીય નીતિસાર* (૧૮૯૦), *સરળ કાદંબરી* (૧૮૯૦), *શ્રીધરી ગીતા* (૧૮૯૦), *શુક્નીતિ* (૧૮૯૩), *બાળકોનો આનંદ* ભાગ ૧ અને ૨ (૧૮૯૫), *રાજતરંગિણી અથવા કાશ્મીરનો ઇતિહાસ* ભાગ ૧ (૧૮૯૮), *ઔરંગઝેબ* (૧૮૯૮), *પંચદશી* (૧૯૦૦), *વાલ્મીકિ રામાયણ* (૧૯૧૯)નો સમાવેશ થાય છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય
* 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૨માં મૃત્યુ
શ્રીનગર (તા. પોરબંદર)

**શ્રીનગર (તા. પોરબંદર)** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા પોરબંદર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. શ્રીનગર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ત થયેલી છે.

શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડાહ્યાભાઇ દેરાસરી

**ડાહ્યાભાઈ પીતાંબરદાસ દેરાસરી** (ઉપનામ: *બુલબુલ*) (૧૧ ઓક્ટોબર ૧૮૫૭ - ૧૪ માર્ચ ૧૯૩૮) ગુજરાતી સાહિત્યકાર, શિક્ષક અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રી હતા.

તેમનો જન્મ સુરતમાં થયો હતો. ૧૮૮૭માં પૂનાની કૉલેજ ઑવ સાયન્સમાં જોડાયા. રાજકોટની ટ્રેનિંગ કૉલેજમાં શિક્ષક અને પછી ઉપાચાર્ય. ૧૮૯૬માં ભૂસ્તરવિદ્યાના અભ્યાસ માટે ઈંગ્લૅન્ડ-ગમન. ત્યાં બાર એટ લૉની ઉપાધિ પણ મેળવી. અમદાવાદમાં વકીલાત. ગુજરાતના ભૂસ્તરવિદ્યા મંડળના પ્રથમ સભ્ય ફેલો. રૉયલ એશિયાટિક સોસાયટીના માનાર્હ સભ્ય. રાજકોટની લૅન્ગ લાઈબ્રેરી અને વોટસન મ્યુઝિયમના સેક્રેટરી.

## સર્જન 
પંડિતયુગમાં મણિલાલ દ્વિવેદી અને બાલારામ ઉલ્લાસરામ કંથારિયાના ગઝલસંસ્કાર ઝીલીને સરલ તળપદી ભાષામાં દલપતરીતિએ પોતીકી લોકભોગ્ય રચનાઓ ઉતારનારા આ કવિનાં ‘ચેમલી’ અને ‘બુલબુલ’ (૧૮૮૩) મહત્વનાં સળંગ કાવ્યો છે. ‘ચમેલી’ પંદર ખંડોમાં વિભક્ત સળંગ હરિગીતમાં ત્રણસો પંક્તિનું કાવ્ય છે; તો ‘બુલબુલ’ માં હરિગીત સાથે દોહરાનું મિશ્રણ કર્યું છે અને તેર અસમ ખંડોમાં એ ચારસો પંક્તિમાં રચાયું છે. એક જ છંદમા વિસ્તારથી લખાયેલાં આ કાવ્યોમાં શિષ્ટ શૃંગારનું નિરૂપણ છે. એકના એક ભાવોની પુનરાવૃત્તિથી ક્યાંક એકતાનતા આવી જતી હોવા છતાં વિષય અને રજૂઆતમાં આ રચનાઓ લાક્ષણિક બની છે. ‘હરિધર્મશતક’ (૧૮૮૪) ની બસો પંક્તિઓમાં, ધર્મગ્રંર્થોનાં અનિષ્ટ તત્વોનો ઉપહાસ કર્યો છે. ‘અમારાં આંસુ’ (૧૮૮૪) અને ‘મધુભૂત’ પણ એમનાં કાવ્યો છે.

‘સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન’ (૧૯૧૧) એ એમનું સુપ્રતિષ્ઠ વિવેચન છે. એમાં ૧૮૫૦ થી ૧૯૧૦ સુધીના ગુજરાતી સાહિત્યની ઐતિહાસિક સમીક્ષા કરવાનો પહેલો પ્રયત્ન છે. ‘કાન્હદેપ્રબંધ’ નું ટિપ્પણ સહિત સંપાદન (૧૯૧૩) અને એનો સુગમ્ય પદ્યાનુવાદ (૧૯૨૪ ? ૧૯૩૪ ? ૧૯૩૬ ?) નોંધપાત્ર છે. 

મરાઠી પર આધારિત ‘પૌરાણિક કોશ’ અને ‘ભૌગોલિક કોશ’ તથા રસાયનશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર અને પદાર્થવિજ્ઞાન પરનાં પાઠ્યપુસ્તકો રસાયનશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર અને પદાર્થવિજ્ઞાન પરનાં પાઠ્યપુસ્તકો તેમ જ ‘રણજિતસિંહ’ (૧૮૯૫) અને ‘શહેનશાહ પંચમજ્યોર્જ’ (૧૯૩૦) જેવા અનુવાદગ્રંથો પણ એમના નામે છે. 

સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન (૧૯૧૧) : ડાહ્યાભાઈ પીતાંબરદાસ દેરાસરીએ લખેલા આ ગ્રંથમાં, ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટીની સ્થાપનાને સાઠ વર્ષ પૂરાં થયાં તે નિમિત્તે સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન થયું છે. અર્વાચીન સાહિત્યના ઇતિહાસનું આ પહેલું ગુજરાતી પુસ્તક છે. સાઠ વર્ષનો ગાળો ટૂંકો હોવાથી પ્રગટ થયેલા સાહિત્ય વિશે અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવા લેખકે એકલાનો અભિપ્રાય ન લેતાં, જે તે પુસ્તકોને માટે અન્ય દ્વારા શું કહેવાયું છે અને કેવી એની કિંમત અંકાયેલી છે તે જણાવવાની કાળજી રાખી છે. પહેલા ખંડનાં પાંચ પ્રકરણોમાં સાઠીની સ્થિતિ, કેળવણીની શરૂઆત, અમદાવાદમાં સાહિત્યને અંગે ચળવળ, તે સમયના અમદાવાદ, મુંબઈ, સુરત, કાઠિયાવાડના ગૃહસ્થો વગેરેની ચર્ચા છે;  અને એ રીતે સાઠીની સાક્ષરપ્રવૃત્તિને ઉપસાવી છે. બીજા ખંડનાં દશ પ્રકરણોમાં સાઠીનું વાઙમય તપાસ્યું છે; એમાં વિવિધ વિષયો અને વિવિધ સ્વરૂપોનાં અવલોકનો અને છેવટે સામયિક પત્રો અને છાપખાનાંની માહિતી આપ્યાં છે. ૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધનાં પ્રકાશનોની મુલવણીનો આ સંનિષ્ઠ પ્રયાસ છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૫૭માં જન્મ
રણજિતરામ પટેલ

**રણજિતરામ મોહનલાલ પટેલ ‘અનામી’** (૨૬-૬-૧૯૧૮) :  કવિ, ગદ્યકાર, વિવેચક.  જન્મ ગાંધીનગર જિલ્લાના ડભોડામાં. ૧૯૪૨માં ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયો સાથે બી.એ. ૧૯૪૪માં ગુજરાત વિદ્યાસભામાંથી ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૫૬માં મ. સ. યુનિવર્સિટી, વડોદરામાંથી મલયચન્દ્રકૃત ‘સિંહાસનબત્રીસી’ પર પીએચ.ડી. ગુજરાતની વિવિધ કૉલેજોમાં ગુજરાતીના પ્રાધ્યાપક રહ્યા પછી ૧૯૫૮ થી ૧૯૭૭ સુધી મ. સ. યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી વિભાગમાં રીડર, પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ.

એમના કાવ્યસંગ્રહો ‘કાવ્યસંહિતા’ (૧૯૩૮) અને ‘ચક્રવાક’ (૧૯૪૬)માં મુખ્યત્વે પ્રણયકાવ્યો છે. ‘સારસ’ (૧૯૫૭)માં આકાશવાણી પરથી રજૂ થયેલાં ગીતો સંગૃહીત છે. ‘સ્નેહહશતક’ (૧૯૫૭)માં છંદોબદ્ધ ને ગેય એવાં સો નાનાં કાવ્યોનો સમાવેશ છે. ‘પરિમલ’ એમણે પોતે ચૂંટેલી પોતાની પ્રતિનિધિ કાવ્યરચનાઓનો સંચય છે. ‘રટણા’(૧૯૮૩) કાવ્યસંગ્રહમાં પ્રકૃતિ, ઈશ્વર અને ભક્તિ પ્રધાનસ્થાને છે. ‘ભણેલી ભીખ અને બીજી વાતો (૧૯૫૭) નવલિકાસંગ્રહમાં આકાશવાણીના મજૂરવર્ગ માટેના કાર્યક્રમોમાં રજૂ થયેલી એકવીસ વાતો સંગૃહીત છે, જેમાં સત્યઘટનાનો અંશ વધુ છે.

એમના વિવેચનગ્રંર્થોમાં ‘મણિલાલ શતાબ્દી ગ્રંથ’ (સંપાદન, ૧૯૫૮), ‘શામળ’ (૧૯૬૧), ‘સિંહાસનબત્રીસી’ (૧૯૭૦) અને ‘અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યસ્વરૂપોનો વિકાસ’ (૧૯૫૮) મુખ્ય છે. આ ઉપરાંત એમણે ‘રણજિત રત્નાવલિ’ (૧૯૩૫), ‘ત્રિવેણી’ (૧૯૫૭), ‘ટાગોરનું જીવનકવન’ (૧૯૬૫) જેવાં પ્રકીર્ણ પુસ્તકો પણ આપ્યાં છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ
ભુખબરા નેસ (તા. રાણાવાવ)

'''''' એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા પોરબંદર જિલ્લામાં આવેલા રાણાવાવ તાલુકામાં બરડા ડુંગરમાં આવેલો એક નેસ છે. આ નેસના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલન છે. 

શ્રેણી:નેસ

શ્રેણી:રાણાવાવ તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
પ્રમોદકુમાર પટેલ

**પટેલ પ્રમોદકુમાર ભગુભાઈ (૨૦-૯-૧૯૩૩ - ૨૪-૫-૧૯૯૬) : વિવેચક.** જન્મ ખારા-અબ્રાહ્મા (જિ. વલસાડ)માં. વતન મોટી કરોડ. પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ ખારા-અબ્રાહ્મામાં. ૧૯૫૭માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. ૧૯૫૯માં એમ.એ. ૧૯૬૯માં ‘ગુજરાતીમાં કાવ્યતત્વવિચાર : નર્મદ, નવલરામ, રમણભાઈ નીલકંઠ, નરસિંહરાવ દીવેટીયા અને મણિલાલ દ્વિવેદીના કાવ્યવિચારનું સમીક્ષાત્મક અધ્યયન’ વિષય પર પીએચ.ડી. અત્યારે સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી, વલ્લભવિદ્યાનગરમાં અધ્યાપન. તેમનું મૃત્યુ ૨૪ મેં ૧૯૯૬ના રોજ થયું.

## સર્જન
‘રસસિદ્ધાંત-એક પરિચય’ (૧૯૮૦), ‘પન્નાલાલ પટેલ’ (૧૯૮૪) અને ‘ગુજરાતીમાં વિવેચન તત્વવિચાર’ (૧૯૮૫) એમના સળંગ પ્રકરણબદ્ધ ગ્રંથો છે. પહેલા ગ્રંથમાં ભારતીય કાવ્યશાસ્ત્રમાં એક મહત્વના સિદ્ધાંતનું તેની પરિભાષા તેમ જ પરંપરા સાથેનું નિરૂપણ છે; બીજા ગ્રંથમાં પન્નાલાલનું વ્યક્તિત્વ, તેમના પર પ્રભાવ પાડનારાં અને તેમનું ઘડતર કરનારાં પરિબળો, તેમની સર્જકતાનો વિકાસ, તેમના સમગ્ર સાહિત્યના ગુણદોષ, તેમની સર્જનપ્રક્રિયા, તેમનું સાહિત્ય-ઇતિહાસમાં સ્થાન અને પ્રદાન-એ મુદ્દાઓની છણાવટ છે; તો ત્રીજામાં ગુજરાતી વિવેચનસાહિત્યમાં આરંભકાળથી આધુનિક કાળ સુધીમાં થયેલી તાત્વિક પ્રશ્નવિચારણાનો આલેખ છે.

વિવેચનસંગ્રહો પૈકી ‘વિભાવના’ (૧૯૭૭)માં સર્જનાત્મક સાહિત્ય અને વિવેચનની અદ્યતન વિભાવના અને વલણો તેમ જ ગુજરાતી વિવેચનની સામ્પ્રત સ્થિતિ વિશે વિમર્શ કરતા લેખો ઉપરાંત આપણે ત્યાં થયેલી કાવ્યતત્વવિચારણાનો સ્વાધ્યાય છે; ‘શબ્દલોક’ (૧૯૭૮)માં સિદ્ધાંતચર્ચા, આધુનિક ગુજરાતી કવિતા અને નવલિકા વિશેના અને એ નિમિત્તે એ સ્વરૂપોની બદલાયેલી વિભાવનાને સ્પષ્ટ કરતા લેખો છે; ‘સંકેતવિસ્તાર’ (૧૯૮૦)માં કાવ્ય અને વિવેચનને લગતી તાત્ત્વિક ચર્ચા તથા જુદા જુદા સમયગાળાના વિભિન્ન દ્રષ્ટિબિંદુ ધરાવતા ગુજરાતી વિવેચકોની પ્રવૃત્તિનું મૂલ્યાંકન છે;  ‘કથાવિવેચન પ્રતિ’ (૧૯૮૨)માં નવલકથા અને ટૂંકીવાર્તાની સ્વરૂપચર્ચા તથા મુનશી, ધૂમકેતુ, મડિયા, જયંત ખત્રીના સાહિત્યનું, ‘મળેલા જીવ’ અને ‘ઉપરવાસ’- ત્રયીનું તથા કેટલીક પ્રયોગશીલ વાર્તાઓનું કૃતિનિષ્ઠ વિવેચન છે; તો ‘અનુભાવન’ (૧૯૮૪)માં કલ્પન-પ્રતીકને લગતી તાત્ત્વિક  વિચારણા, આધુનિક ગુજરાતી કવિતાની ભાષા, આકૃતિ, રચનાવિધાનની દ્રષ્ટિએ તપાસ તેમ જ કેટલાક મહત્વના કવિઓની જુદાં જુદાં દ્રષ્ટિબિંદુથી થયેલી વિવેચના છે.

‘પરિશેષ’ (૧૯૭૮), ‘ગદ્યસંચય’-૧ (૧૯૮૨), ‘શેષવિશેષ-૮૪’ (૧૯૮૬) વગેરે એમનાં સંપાદનો-સહસંપાદનો છે.

વિભાવના (૧૯૭૭) : પ્રમોદકુમાર પટેલના વિવેચનલેખોનો સંગ્રહ. એમાં વિસ્તૃત આઠ અભ્યાસપૂર્ણ અને એક અનૂદિત એમ કુલ નવ લખાણો સમાવ્યાં છે. મુખ્યત્વે સિદ્ધાંતચર્ચાના આ લેખોમાં સાહિત્યશાસ્ત્ર અને સૌન્દર્યશાસ્ત્રના પાયાના પ્રશ્નોને સમજવાનો અને તપાસવાનો ગંભીર ઉપક્રમ છે. કોઈ આગ્રહ કે અભિનિવેશ વગરની આ વિવેચકની વિશ્લેષણમૂલક અને વિસ્તારમૂલક પદ્ધતિ નોંધપાત્ર છે. ‘સુરેશ જોશીની કળાવિચારણા’ આ ગ્રંથનો મહત્વનો લેખ છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર માહિતી: https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Pramodkumar-Patel.html

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર

[thumb|પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, [મજાદર (તા. વડગામ)|મજાદર]]
thumb|પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, ચંદીયા
**પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર** એ સરકાર દ્વારા ગામના તથા આજુબાજુના ગામો ને આરોગ્યને લગતી સેવાઓ આપવામાં માટે ચલાવવામાં આવે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં આ કેન્દ્રોનું સંચાલન જિલ્લા પંચાયતની આરોગ્ય શાખા કરે છે. આ કેન્દ્રોમાં દાક્તર, પરિચારિકા, પટાવાળાની ટીમ કાર્ય કરે છે, આ ઉપરાંત અહીં ડ્રાઈવર સાથેની એમ્બ્યુલન્સ વાન પણ કાર્યરત હોય છે. અમુક કેન્દ્રોમાં ફાર્માસીસ્ટ તેમ જ લેબોરેટરી આસિસ્ટન્ટ પણ કાર્ય કરે છે.

શ્રેણી:આરોગ્ય
હરિકૃષ્ણ પાઠક

**હરિકૃષ્ણ રામચંદ્ર પાઠક** (૫ ઑગસ્ટ ૧૯૩૮ – ૨૮ માર્ચ ૨૦૨૫) ગુજરાતી ભાષાના કવિ, વાર્તાકાર, સંપાદક અને બાળસાહિત્યકાર હતા.

## જીવન 
, જાન્યુઆરી ૨૦૧૮]]
તેમનો જન્મ ૫ ઓગસ્ટ ૧૯૩૮ના રોજ મોંઘીબેન અને રામચંદ્રભાઇને ત્યાં થયો હતો.  તેમનું જન્મસ્થળ બોટાદ અને તેમનું વતન અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા તાલુકામાં આવેલું ભોળાદ ગામ છે. ૧૯૫૬માં મૅટ્રિક કર્યા પછી તેમણે ૧૯૬૧માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એસસી.ની પદવી મેળવી. ૧૯૬૧-૬૨માં સોનગઢમાં શિક્ષક તરીકે જોડાયા. ૧૯૬૩થી તેઓ ગુજરાત રાજ્યના સચિવાલયમાં મહેસૂલ વિભાગમાં પહેલાં મદદનીશ અને પછીથી વિભાગીય અધિકારી અને પછી મદદનીશ સચિવના પદથી નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે *મિજલસ* અને *બૃહસ્પતિ સભા* જેવા સાહિત્યિક વર્તુળોનું સંચાલન કર્યું હતું. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના ઉપપ્રમુખ પણ રહ્યા હતા.

## સર્જન 
તેમનું પ્રથમ સર્જન *નાટકનો તખ્તો* *ચાંદની* માં પ્રગટ થયું હતું, જ્યારે તેમની પ્રથમ કવિતા કુમારમાં પ્રગટ થઇ હતી. *મોરબંગલો* (૧૯૮૮) એમનો વાર્તાસંગ્રહ છે. *નગર વસે છે* (૧૯૭૮) એ *બૃહસ્પતિ સભા*ના કવિમિત્રોનાં કેટલાંક ચૂંટેલાં પ્રગટ-અપ્રગટ કાવ્યોનું એમણે આપેલું સંપાદન છે.

તેમણે ગુજરાતી બાળસાહિત્યમાં પણ યોગદાન આપ્યું છે. *કોઈનું કંઈ ખોવાય છે* (૧૯૮૧) એ એમનો શિશુકાવ્યોનો સંગ્રહ છે. *દોસ્તારની વાતો* (૧૯૯૩) બાળકો માટેની વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે. *ગુલાબી આરસની લગ્ગી* (૧૯૭૯) *નૂતન ગુજરાત*માં ધારાવાહી પ્રગટ થયેલી કિશોરજીવનની પ્રસંગકથાઓ છે. *હલ્લો-ફલ્લો* (૨૦૦૫) પણ બાળસાહિત્યનું પુસ્તક છે.

## પુરસ્કારો 
તેમને કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક (૧૯૬૭), ચંદ્રશેખર ઠક્કર પુરસ્કાર (૧૯૭૩), વિવેચક પુરસ્કાર (૧૯૮૪), જયંત પાઠક કવિતા પુરસ્કાર (૧૯૯૩) પુરસ્કારો મળ્યા હતા. તેમને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી પણ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## અંગત જીવન 
૧૯૬૧માં તેમના લગ્ન ચંદ્રિકાબેન સાથે ભાવનગર ખાતે થયા હતા અને તેમને ૬ સંતાનો છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૨૫માં મૃત્યુ