open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
મેકણ દાદા

**મેકણ દાદા** અથવા **મેકરણ દાદા** (વિક્રમ સંવત ૧૭૨૩-૧૭૮૬ - ઇસ. ૧૬૬૭-૧૭૩૦) એ *કચ્છના કબીર* તરીકે ઓળખાતા એક કાપડી સંત હતા. સંત કબીરની માફક તેમણે કચ્છી ભાષામાં અનેક દોહાઓની રચના કરી છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ કચ્છ જિલ્લાના ખોભંડી ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ હળધોળજી અને માતાનું નામ પબાબાઈ હતું, તેમનું બાળપણનું નામ મેકોજી હતું જે તેમની માતાએ પાડ્યું હતું. ૧૨ વર્ષની ઉંમરે જ તેમણે સાધુ તરીકે દીક્ષા લીધી હતી, દીક્ષા લીધા બાદ તે મેકણ કે મેકરણ કરાયું હતું. તેઓ હંમેશા પોતાના ખભા પર કાવડમાં રોટલો અને પાણી ભરીને કચ્છના રણમાં ભૂખ્યાંતરસ્યાં લોકોને પૂરું પાડતા. તેમની સાથે મોટે ભાગે એક 'લાલીયો' નામનો ગધેડો અને 'મોતિયો' નામનો કૂતરો રહેતા. તેમણે તેમના ૧૧ શિષ્યો સાથે ધ્રંગ ગામમાં સમાધિ લીધી હતી.

## મેકણ દાદાનો મેળો 
ધ્રંગમાં મહાશિવરાત્રીના દિવસે મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતના સંતો
રેડિયમ

**રેડીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેનો અણુ ક્રમાંક ૮૮  અને જેની સંજ્ઞા **Ra** છે. રેડિઅયમ એ અત્યંત શુભ્ર એવી સફેદ આલ્ક્લાઇન પાર્થિવ ધાતુ]] છે. હવામં ખુલ્લીરાખતાં આ ધતુનું ઓક્સિડેશન થાઈ તે કાળી પડી જાય છે. રેડિઅયમના દરેક સમસ્થાનિકો અત્યંત કિરણોત્સારી હોય છે. તેમાં સૌથી વધુ સ્થિરતા ધરાવતું સમસ્થાનિક છે રેડિયમ-૨૨૬ જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૧૬૦૧ વર્શ હોય છે. અને કિરણોત્સારી ખવાણ થઈ તે રેડૉન વાયુમાં  રૂપાંતરીત થઈ જાય છે. આવી અસ્થિરતાને કારણે રેડિયમ એક ચળકતો પદાર્થ છે કે હલા ભૂરા રંગે ચળકે છે.

રેડિયમ ક્લોરાઈડના સ્વરૂપે અ ધાતુની શોધ મેરે ક્યુરી અને પેરી ક્યુરી એ ૧૮૯૮માં કરી હતી. તેમણે યુરેનિનાઈટ ખનિજમાંથી આ તત્વ ની શોધ કરી અને તેના પાંચ દિવસ બાદ ફ્રેંચ એકેડમી ઑફ સાયંસીસમાં પ્રસિદ્ધ કરી. ૧૯૧૦માં મેરી ક્યુરી અને  એન્ડ્રે લ્યુઈસ ડેબીર્ને એ  રેડિયમ ક્લોરાઈડના વિદ્યુત પૃથકરણ કરીને રેડિયમ છુટું પાડ્યું હતું. આની શોધ થઈ ત્યારથી આને વિવિધ નામ અપાયા છે જેમકે રેડિયમ  A અને radium C2 વિગેરે. 

પ્રાકૃતિમાં યુરિનિયમની ખનિજ યુરેનાઈટ રેડિયમ આંશિક સ્વરૂપે મળે છે તે એક ટન ખનિજમાં એક ગ્રામના સાતમા ભાગ જેટલું હોય છે. જીવીત પ્રાણીઓ માટે તે જરૂરી તત્વ નથી. માનવ સંપર્કમાં આવતા તે જોખમી છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
બિસ્મથ

**બિસ્મથ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Bi** અને અણુ ક્રમાંક ૮૩ છે. આ ધાતુ ત્રિ-બંધ ધરાવે છે જે આર્સેનિક અને અન્ટિમની સમાન હોય છે. શુદ્ધ તત્વ તરીકે બિસ્મથ અસંયોજિત અવસ્થામાં મળી આવી શકે છે. આના સલ્ફાઈડ અને ઓક્સાઈડ  મહત્ત્વની ઔદ્યોગિક ખનિજ છે. આ ધાતુ સીસા કરતા ૮૬% વધુ ભારી છે. આ એક બરડ ધાતુ છે.  નવી બનેલી ધાતુ સફેદ - ચળકતી હોઅ છે જ્યારે હવામામ્ ખુલ્લી રાખતાં તેનું ઓક્સિડેશન થઈ તેની સપાટી પર ગુલાબી રંગની ઝાંય જોવા મળે છે.પ્રાઅચીન સમયથી આ ધાતુના અસ્તુત્વની જાણ માનવને છે પણ ૧૮મી  સદી સુધે આને સીસા અને ટીન સાથે થાપ ખાઈ જવાતી હતી, કેમકે તેઅના પણ અમુક   ભૌતિક ગુણધર્મો બિસ્મથ જેવા જ હતાં. આનુઆ નામની વ્યૂત્પતિની ચોક્કસ માહિતી નથી પણ એમ મનાય છે કે તે "બાઈ ઈસ્મીડ" નામના શબ્દ પરથી ઉતરી આવેલ હોવી જોઈએ કેમકે અરેબિક ભાષામાં તેનો અર્થ "એંટિમનીના ગુણધર્મો જેવો" એમ થાય છે. અથવા તે જર્મન શબ્દ વીસે મેસ (weisse masse) કે વિસ્મથ (wismuth) અર્થાત *સફ્દ દ્રવ્ય.*

પ્રાકૃતિક રીતે મળતા પદાર્થમાં બિસ્મથ સૌથી વધુ પ્રતિચુંબકત્વ ધરાવે છે. માત્ર પારોજ આ ધાતુ કરતા ઓછી ઔષ્ણીક વાહકતા ધરાવે છે.

પારંપારિક રીતે બિસ્મથને સૌથી વધુ ભારી પ્રાકૃતિક તત્વ ગણવામાં આવતું રહ્યું છે. હાલમાં સંશોધન્ પર્થે જણાઈ આવ્યું છે એ ગણું હલકું કિરણોત્સારી છે. આનો મૂળ સમસ્થાનિક બિસ્મથ - ૨૦૯ આલ્ફા કિરણોના ક્ષયથી ખંડન પામે છે અને થેલિયમ - ૨૦૫માં રૂપાંતરીત થઈ જાય છે જેનો અર્ધ આયુષ કાળ વિશ્વના આયુષ્ય કરતાં ૧૦૦ કરોડ ગણાથી વધુ હોય છે. 

બિસ્મથના સંયોજનો (તેની પેદાશનો અડધો ભાગનો વપરાશ) સૌંદર્ય પ્રસાધનો, રંગદ્રવ્યો અને અમુક ફાર્માસ્યૂટીકલ્સમાં વપરાય છે. ભારી ધાતુ હોવાં છતાં તે ઘણું ઓછું ઝેરી છે. સીસાની વિષ ગુણધર્મો વધુ પ્રમાણમાં સામે આવતાં હોવાથી તેનું સ્થાન હવે બિસ્મથ લેવા લાગ્યો છે. અને તેનું ઔદ્યોગિક મહત્વ વધ્યું છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
દુધાળા લાઠી (તા. લાઠી)

**દુધાળા લાઠી** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાઠી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. દુધાળા લાઠી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

## જાણીતી વ્યક્તિઓ 
# સવજીભાઈ ધોળકિયા - હરિ કૃષ્ણ એક્સપોર્ટ્સના સ્થાપક.
# ગોવિંદભાઈ ધોળકિયા - શ્રી રામકૃષ્ણ એક્સપોર્ટ્સના સ્થાપક અને રાજ્ય સભાના સભ્ય.

શ્રેણી:લાઠી તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
થોરીયમ

**થોરીયમ** એ એક પ્રાકૃતિક કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ  છે જેની સંજ્ઞા **Th** અને અણુ ક્રમાંક ૯૦ છે. આની શોધ ૧૮૨૮માં થઈ હતી અને આનું નામ વિજળીના નોર્સ દેવતા થોર પરથી પડ્યું. પ્રકૃતિમામ્ થોરીયા માત્ર થોરીયમ-૨૩૨ સ્વરૂપે મળે છે. તે આલ્ફા કણો ઉત્સર્જિત કરે છે. તેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૧૪૦૫ કરોડ વર્ષ હોય છે. પૃથ્વીની સપાટી પરતે યુરેનિયમ કરતાંત્રણ ગણી વધુ બહુતાયત ધરાવે છે. મોનેઝાઈટ નામની ખનિજમાંથી નિષ્કર્ષિત કરતીએ વખતે આડ પેદાશ તરીકે મળે છે.

પૂર્વે થોરિયમ વાયુ પ્રકાશ જાળીમાં અને મિશ્ર ધાતુઓમાં વપરાતું હતું. પણ તેના કિરણોત્સારી ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ રોકાયો છે. અમેરિકામાં ૧૯૬૪ થી ૧૯૬૯માં   ચાલેલા મોલ્ટન સોલ્ટ રીએક્ટર પ્રયોગમાં થોરીયમ -૨૩૨ નો ઉપયોગ કરી યુરેનિયમ ૨૩૩ ઉછેરવામામ્ આવ્યું હતું. તેમાંના મોટા ભાગની અણુ ભઠ્ઠીઓ બંધ છે. રશિયા, ભારત અને ચીન જેવા દેશો પોતાની અણુભઠ્ઠીઓમાં થોઇરીયમ વાપરવાની યોજના ઘડી રહી છે કેમકે તે વધુ સલામત છે અને યુરેનિયમની સરખામણેએમં વધુ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પ્રોટેક્ટિનીયમ

**પ્રોટેક્ટિનીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વછે જેની સંજ્ઞા **Pa**અને અણુ ક્રમાંક ૯૧ છે. આ એક ભારે,ચળકતું-રાખોડી ધાતુ તત્વ છે જે ઓક્સીજન , પાણીની વરાળ નએ અકાર્બનીક ઍસિડ સાથે તુતંત પ્રક્રિયા કરે છે. આ ધાતુ ઘણાં રાસાયણિક સંયોજનો  બનાવે છે. આ ધાતુ ઓક્સિડેશનની  +૫ સ્થિતી ધરાવે છે , પણ તે +૪ અને +૨ કે +૩  સ્થિતી સુદ્ધાં મેળવી શકે છે. આ ધાતુ પ્રાકૃતિક રીતે પૃથ્વી અપ્ર અત્યંત દુર્લભ છે તેનું પ્રમાં એમુક અંશ પ્રતિ ૧૦૦ અબજ અંશ જેટલું જ છે. યુરેનિયમની યુરેનાઈટ જેવી અમુખ ખાસ ખનિજોમાં આ પ્રમાણ અમુકંશ પ્રતિ ૧૦ કરોડ અંશ જેટલું હોય છે.  આ ધાતુની દુર્લભતા, વધુ પડતો કિરણોત્સાર અને ઝેરીપણાને કારણે વિજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય આ ધાતુના કોઈ બીજા ઔદ્યોગિક ઉપયોગ નથી. આ ધાતુ  વપરાઈ ગયેલ નાભિકીય ઈંધણમાંથી કાઢવામાં આવે છે. 

પ્રોટેક્ટિઅયમની શોધ ૧૯૧૩માં કસીમીર ફજન્સ અને ઓસ્વલ્ડ હેલ્મથ ગોરિંગ દ્વારા કરવામાં આવી.  તેમણે પ્રોટેક્ટિઅયમ - ૨૩૪ નો  અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ધાતુના અલ્પ અર્ધ આયુષ્ય કાળને લીધે તેમણે આ ધાતુનું નામ *બ્રેવીયમ* પાડ્યું. ૧૯૧૮માં તેનાથી પન વધુ સ્થિરતા ધરાવતા એક અન્ય સમસ્થાનિકની શોધ થઈ હતી માટે તેનું નમ બદલીને પ્રોટો-એક્ટિનિયમ (એક્ટિનીયમ પહેલાં) કરવામાં આવ્યું કેમકે આ ધાતુનું ખંડન થઈને એક્ટિનિયમ બનતું હતું.

સૌથી વધારે અર્ધ આયુષ્ય કાળ ધરાવતો (૩૨,૭૬૦ વર્ષ) અને સૌથી વધારે પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ (લગભગ૧૦૦%) એવો  આ ધાતુનો સમસ્થાનિક પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૧ છે જે યુરેનીયમ-૨૩૫ ખંડીત થઇ  બને છે. યુરેનિયમ -૨૩૮  ની ખંડન શૃંખલા દરમાયન અત્યંત અલ્પ સમય માટે અલ્પ આયુ ધરાવતો પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૪m સમસ્થાનીક બને છે. થોરીયમ-૨૩૩ ના ખંડન માંથી  યુરેનીયમ-૨૩૩ મેળવવાની ખંડન  શૃંખલા દરમ્યાન  પ્રોટેક્ટિનીયમ-૨૩૩ બને છે. આ થોરીયમ આધારીત અનુ ભઠ્ઠીઓની  એક બિજ જરૂરી આડ પેદાશ છે અને માટે બ્રીડીંગ પ્રક્રીયા દરમ્યાન તેને ભઠ્ઠીના સક્રીય ક્ષેત્રમાંથી કાઢી નાખવામાં આવે છે. ખડક અવશેષોની કાળ ગણના માટે આ ધાતુ નો ઉપયોગ થોરીયમ અને યુરેનીયમ સાથે થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
એક્ટિનીયમ

**એક્ટિનીયમ** એ એક કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Ac** અને અણુ ક્રમાંક ૮૯ છે, જેની શોધ ૧૮૯૯માં થઈ.  આ સૌથી પહેલું  મૂળભૂત કિરણોત્સારી તત્વ છે જેને છૂટું પાડી શકાયું હતું. પોલોનીયમ, રેડિયમ અને રેડૉન એક્ટિનીયમ પહેલાં શોધાયાં હતાં, પણ તેને  ૧૯૦૨ સુધી છુટાં પાડી શકાયા ન હતાં.  એક્ટિનિયમ પરથી આવર્ત્રન કોઠામાં એક અન્ય સમૂહનું નામ પડ્યું - એક્ટિનાઈડ શ્રેણી. આ જૂથ સમાન ગુણધર્મો ધરાવતા ૧૫ તત્વોનું સમુહ છે જે ઇક્ટિનીયમ અને લોરેંસીયમ વચ્ચે આવે છે. 

આ એક મૃદુ, ચળકતી-સફેદ કિરણોત્સારી ધાતુ છે. આ ધાતુ ઓક્સિજન અને હવા સાથે રાસાયણિક ક્રિયા કરે છે કે એક સફેદ રંગનો એક્ટિનમ ઓક્સાઈડ બનાવે છે. આ ઓક્સાઈડ અવાહક હોવાથી ધાતુનું વધારે ઓક્સિડેશન રોકાય છે. લેંથેનાઈડની જેમ એક્ટિનાઈડ શ્રેણીના તત્વો પણ +૩ ની ઓક્સિડેશન સ્થિતી ધરાવે છે. આ ધાતુ યુરિનિયમની ખનિજમાં 227Ac સમસ્થાનિક માત્ર આંશિક સ્વરૂપે મળે છે. આ ધાતુનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૨૧.૭૭૩ વર્ષ હોય છે. આ ધાતુ પ્રમુખ રુપે બીટા કિરણ (કણ) ઉત્સર્જિત કરે છે. એક ટન યુરિનિયમની ખનિજમાં ૦.૨ મિલી ગ્રામ  એક્ટિનિયમ હોય છે. એક્ટિનમ અને લેંથેનિયમના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મ સમાન હોવાથી તેનું ખનિજમાંથી નિષ્કર્ષણ અશક્ય બનાવે છે. આથી આ તત્વને 226રેડિયમ માંથી ન્યૂટ્રોનનો મારો કરીને આંશિક રીતે   મેળવાય છે. આની દુર્લભતા, ઊંચી કિંમત અને કિરણોત્સારી ગુણધર્મને કારણે આનો કોઈ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ નથી. આનો મુખ્ય ઉપયોગ ન્યૂટ્રોનના સ્ત્રોત તરીકે અને રેડિએશન ઈલાજ માટે વપરાય છે.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ફ્રાંસીયમ

**ફ્રાંસીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Fr** અને અણુ ક્રમાંક ૮૭ છે. આને પહેલાં ઈકા-સીસ્સીયમ અને એક્ટીનીયમ K તરીકે ઓઅળખાતી હતી. સર્વ જાણીતા તત્વોમાં આ તત્વ સૌથી ઓછી ઈલેક્ટ્રોનેગેટેવીટી ધરાવે છે અને તે બીજું સૌથી દુર્લભ પ્રાકૃતિક તત્વ છે (એસ્ટેટાઈન સૌથી દુર્લભ છે). 
આ એક અત્યંત કિરણોત્સારી ધાતુ છે જેનું ખંડન રેડિયમ, અસ્ટેટાઈન અને રેડૉનમાં થાય છે. આલ્કલી ધાતુ હોવાથી આનો બંધનાંક ૧ છે.

૧૯૩૯માં માર્ગારાઈટ પેરી એ આ ત્વની શોધ ફ્રાંસમાં કરી જેથી આનું નામ ફ્રાંસીયમ પડ્યું. પ્રાકૃતિમાંથી શોધાયેલું આ અંતિમ તત્વ છે. અન્ય તત્વો કૃત્રિમ છે. 
કૃત્રિમ રીતે બનાવવામાં અવેલ અમુક તત્વો પ્રકૃતિમાં પણ મોજૂદ હોવાનું પાછળથી જણાઈ આવ્યું હતું. દા.ત. ટેક્નેશિયમ. પ્રયોગશાળાની બહાર આ તત્વ અત્યંત દુર્લભ છે. યુરેનિયમ અને થોરીયમની ખનિજમાં આ ધાતુના અલ્પ પ્રમાણમાં મળે છે જેમાં ફ્રાંસિયમ - ૨૨૩ સતત ખંડન પામતું રહે છે. પૃથ્વી પર કોઈપણ ક્ષણે ૨૦-૩૦ ગ્રામ ૧ ઔંસ હમેંશા અસ્તિત્વમાં રહે છે. બાકી રહેલ સમસ્થાનિક કૃત્રિમ હોય છે. પ્રયોગશાળામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં ઉત્પાદન થયું હોય તે ૩.૦૦ લાખ અણુઓનું જથ્થો હતો.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ટંગસ્ટન

**ટંગસ્ટન** અથવા **વોલફ્રમ**, એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની રાસાયનિક સંજ્ઞા **W** અને અણુ ક્રમાંક ૭૪ છે.  સામાન્ય તાપમાન અને દબાણે શુદ્ધ સ્વરૂપે આ એક સખત , દુર્લભ ધાતુ છે. પૃથ્વી પર તે સંયોજિત અવસ્થામાં મળી આવે છે. 

આની શોધ ૧૭૮૧માં થઈ હતે અને ૧૭૮૩માં આને છૂટી પાડી શકાઈ હતી. વ્લફ્રેમાઈટ અને શીલાઈટ એ આની મહત્ત્વપૂર્ણ ખનિજ છે. આ ધાતુ શુદ્ધ સ્વરૂપે ખૂબજ ખડતલ છે. શુદ્ધ સ્વરૂપે આ ધાતુ  સૌ ધાતુઓમાં સૌથી ઊંચું ગલન બિંદુ ધરાવે છે, જે સર્વ તત્વોમાં કાર્બન પછી બીજું સૌથી ઊંચુ ગલન બિંદુ ધરાવે છે. આ તત્વ ની ઘનતા પણ ઘણી છે. તે પાણી અક્રતાં ૧૯.૩ ગણું ભારે છે જે સોના અને યુરિનિયમ ની તોલે આવે છે અને સીસા કરતા તે ૧.૭ ગણુ ભારે છે. 

ટંગસ્ટન અમુક અશુદ્ધિ સાથે પ્રાયઃ બરડ  અને સખત  હોય ચે આને કારણે તેને સરળતાથેએ વાપરી શકાતી નથી. જોકે શુદ્ધ સ્વરૂપનું ટંગસ્ટન સખત હોવા છતાં વધુ તંતુભવન હોય છે. અને સખત પોલાદની કરવત વડે કાપી શકાય છે .

આના અમિશ્રિત સ્વરૂપને મોટે ભાગે વિદ્યુત ક્ષેત્રમાં વપરવામાં આવે છે. તેના સંયોજનો ઘણાં ઉપયોગ ધરાવે છે , ખાસ કરી બલ્બના ફિલામેંટમાં તે વપરાય છે. ક્ષ-કિરણ યંત્રમાં તે ફીલામેંટ અને લક્ષ્ય બંને સ્વરૂપે, અને અમુક ઉત્તમ મિશ્રધાતુઓની બનાવટમાં વપરાય છે. આ ધાતુની ઘનતા અને સખતાઈને કારણે તેનો ઉપયોગ સૈન્ય ના શસ્ત્રો બનાવવા માટે થાય છે. આના સંયોજનો ઉદ્યોગોમાં ઉદ્દીપકો તરીકે વપરાય છે.

ટંગસ્ટન એ ત્રીજા સંક્રાંતિ આવર્તનની એક માત્ર  ધાતુ છે જે જૈવિક અણુઓમાં હાજર હોય છે. આ ધાતુ અમુક જીવાનું ઓ દ્વારા વાપરવામાં આવે છે. કોઈ પણ જીવ દ્વારા વપરાતું આ સૌથી ભારે તત્વ છે. જોકે પ્રાણીઓમાં ટંગસ્ટન મોલિબ્ડેનમ અને તાંબા પર થતી ચયાપચયનેએ ક્રિયાને અવરોધે છે અને પ્રાણીઓ માટે અમુક અંશે ઝેરી પણ હોય છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
નેપ્ચ્યુનીયમ

**નેપ્ચ્યુનિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Np** છે અને અણુ ક્રમાંક ૯૩ છે.  આ એક  કિરણોત્સારી  ધાતુ છે, આ પહેલું ત્રાંસ યુરેનિક તત્વ છે અને એક્ટિનાઈડ શ્રેણીમાં આવેલું છે.  આનું સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક, 237Np છે  અને તે અણુભઠ્ઠીમાં અને પ્લુટોનિયમ ઉત્પાદનની આડ પેદાશ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે. આનો ઉઅપયોગ ન્યૂટ્રોન  ચકાસણી યંત્રમાં થાય છે.  આ ધાતુ યુરેનિયમની ખનિજમાં પણ આંશિક રૂપમાં
મળી આવે છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
અમેરિસીયમ

**અમેરિસીયમ**એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Am** અને અણુ ક્રમાંક ૯૫ છે.  આ એક એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું  ટ્રાંસ-યુરેનિક તત્વ છે  આ તત્વ આવર્તન કોઠામાં યુરોપીયમની નીચે આવેલ હોવાથી આનું નામ એક અન્ય ખંડ અમિરેકા પરથી પડાયું.

આનું સૌ પ્રથમ ઉત્પાદન ૧૯૪૪ માં ગ્લેન ટી સીબોર્ગ દ્વારા કેલિફોર્નિયા વિશ્વવિદ્યાલયમાં કરવામાં આવ્યું. આ ટ્રાંસ યુરેનિક તત્વોની શ્રેણીમાં ત્રીજું તત્વ  છે પણ આની શોધ ચોથા તત્વ ક્યૂરીયમ પછી થઈ હતી. આની શોધ ગુપ્ત રખાઈ હતી અને તેની ઘોષણા નવેંબર ૧૯૪૫માં કરવામાં આવી. મોટાભાગનું અમેરેસીયમ યુરેનિયમ અને પ્લુટોનિયમ પર ઈલેક્ટ્રોનનો મારો કરીને મેળવવામાં આવે છે. એક ટન જિરણોત્સારી ઈંધણને વાપરતા ૧૦૦ ગ્રામ અમેરિસીયમ મળે છે. આનો ઉપયોગ આયનીકરણ પેટી , ધુમ્ર પારખ (સ્મોક ડીટેક્ટર) અને ઔદ્યોગિક માપકો બનાવવા માટે થાય છે. આનો ઉપયોગ આણ્વીક બેટરી કે અવકાશયાનમાં આ વપરાય છે. 

આ એક મૃદુ કિરણોત્સારી સફેદ-ચળકતી ધાતુ છે. આનો સૌથી સામાન્ય સમસ્થાનિક છે 241Am અને 243Am.  રાસાયણિક સંયોજનોમાં તે +૩ નું ઓક્સિકરણ સ્થિતી ધરાવે છે ખાસ કરીને દ્રાવણોમાં.  તે સિવાય +૨ થી +૭ ઓક્સિડેશન સ્થિતી પણ હોય છે. 

## સંદર્ભો
﻿ 
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પ્લુટોનીયમ

**પ્લુટોનીયમ** એ એક ટ્રાંસ-યુરેનિયમ કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ છે  જેની સંજ્ઞા **Pu** અને અણુ ક્રમાંક ૯૪ છે. આ ચળતી-સફેદ રંગની એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું તત્વ  છે. હવામામ્ ખુલ્લું રાકહ્તા તે રાસાયણિક ક્રિયા કરે છે અને તેની સપાટી પર પ્લુટોનિયમ ઓક્સાઈડની એક ફિક્કું આવરણ તૈયાર થાય છે. આના ૬ વિવિધ રૂપ અને ચાર ઓક્સિડેશન સ્થિતી હોય છે. આ ધાતુ કાર્બન, હેલોજન, નાઈટ્રોજન અને સિલિકોન સાથે પણ રાસાયણિક ક્રિયા કરે છે. હવામાં ખુલ્લો રાખતાં તે ઓક્સાઈડ અને હાયડ્રાઈટ બનાવે છે જે નું કદ મૂળ ધાતુ તત્વ કરતાં ૭૦% વધુ હોય છે. સુકાતાં તેનો ભૂકો બને છે જે જ્વલનશીલ હોય છે. આ ધતિ કિરણોત્સારી છે અને હાડકામાં જમા થઈ શકે છે. આવા ગુણોને કરણ અ સાવચેતીથી પ્લુટોનિયમનો વપરાશ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. 

સૌથી પ્રાચીન તત્વોમાં પ્લુટોનીયમ એ સૌથી ભારે છે. તેના સમસ્થાનિક પ્લુટોનીયમ -૨૪૪ નો  અર્ધ અયુષ્ય કાળ ૮ કરોડ વર્ષ છે, તે જ વાત આ તત્વના અત્યંત દુર્લભ હોવાની સાક્ષી છે.  પ્લુટિનીયમ કેંદ્રીય ખંદન પ્રક્રિયાના આડ પેદાશ તરીકે પણ બને છે. નાભિકીય ખંડન દરમ્યાન મુક્ત થયેલા અમુક ઈલેક્ટ્રોન યુરેનિયમ - ૨૩૮ને પ્લુટોનીયમ માં રૂપાંતરીત કરે છે.  

પ્લુટોનિયમનો સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ સમસ્થાનિક છે પ્લુટોનીયમ - ૨૩૯. તેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૨૪,૧૦૦ વર્ષ છે.  આ સમસ્થાનિક આણ્વીક શસ્ત્રોમામ્ પણ સૌથી વધુ ઉપયોગી છે  પ્લુટિનીયમ -૧૩૯ અને ૨૪૧ એ  અણુકેંદ્રીય વિભાજનક્ષમ  તત્વો છે અર્થાત્ કે તેમના પર ઔષ્ણીક ન્યૂટ્રોનનો મરો કરતાં તેમના  અણુઓ વિભાજીત થઈ જાય છે.  આમ કરતા< શક્તિ, ગામા કિર્ણોત્સાર અને વધુ ન્યૂટ્રોન છૂટાં પડે છે. આ ન્યૂટ્રોન ફરી અન્ય અણુ પર ત્રાટકીને એજ પ્રૈણામ લાવે છે આમ શૃંખલા પ્રકૃઇયા ચાલુ થાય છે. આનો ઉપયોગ કરી અણુ શસ્ત્રો અને અણુ ભઠ્ઠી બનાવાય છે. 

પ્લુટોનીયમ-૨૩૮ નો અર્ધ આયુષ્યકાળ ૮૮ વર્ષ હોય છે અને તે આલ્ફા કણો ઉત્સર્જીત કરે છે. કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક જનિત્રોમાં તે ઉષ્ણતાનો સ્ત્રોત છે. આનો ઉપયોગ અમુક અવકાશ યાનમાં પણ કરવામાં આવે છે. પ્લુટોનીયમ-૨૪૦ નો તાત્કાલિક અણુ વિભાજન તીવ્રતા ઘણી વધુ હોય છે. આથી પ્લુટોનીયમ -૨૪૦ હાજર હોય તેવા નમૂના અણુભઠ્ઠી કે આણ્વીક શસ્ત્રોમાટે ઉપયોગી રહેતાં નથી.  આના સમસ્થાનીકોનું નિર્માણ કર્ય અટપટું અને મોંઘુ હોવાથી અમુખ ખાસ અનુભઠ્ઠીઓમાં જ આને બનાવાય છે.

પ્લુટેનીયમને સૌ પ્રથમ વખત ૧૯૪૦માં ગ્લેન ટી સીબોર્ગ અને ઍદવીન મેકનિલન દ્વરા યુનિવર્સીટી ઓફ કેલીફોર્નિયામાં પ્રયોગશાળામાં યુરેનિયમ્ - ૨૩૮ પર ડ્યૂટેરોનનો મારો કરીને બનાવાયો હતો. પાછળથેએ પ્રકૃતિમાં પણ પ્લુટોનિયમના અંશ મળી આવ્યાં હતાં. વિશ્વ યુદ્ધ - ૨  દરમ્યાન હાથ ધરાયેલા મેનહટન પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્લુટોનીયમનું નિર્માણ હતો. જેનાથી અણુ બોમ્બ બન્યાં. પ્રથમ અણુ ધડાકો અને બીજો અણુબોમ્બ (ફેટ મેન- જે નાગાસાકી પર ફેંકાયો) તેમાં કેંદ્રમાં પ્લુટોનીયમ હતું. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ગુજરાત સાયન્સ સીટી

**ગુજરાત સાયન્સ સીટી** હેબતપુરમાં સરખેજ-ગાંધીનગર હાઈવેની પાછળ અમદાવાદમાં આવેલું છે. સાયન્સ સીટી મનોરંજન અને અનુભવના જ્ઞાનના ઉપયોગ સાથે સામાન્ય નાગરિકના મનમાં વિજ્ઞાન અંગેની જિજ્ઞાસા ઊભી થાયે તે માટેનો ગુજરાત સરકારનો મહત્વકાંક્ષી પ્રયાસ છે. ૧૦૭ હેક્ટરથી પણ વધુ વિસ્તારને આવરી લેતાં ગુજરાત સાયન્ય સીટીનો વિચાર કાલ્પનિક પ્રદર્શનો, વ્યવહારુ વાસ્તવિક પ્રવૃતિની જગ્યા અને સહેલાઈથી સમજી શકાય એવી જીવંત નિદર્શનનું સર્જન કરવાનો છે.

૨૦૨૧માં બીજા તબક્કાના નિર્માણમાં  ના ખર્ચે માછલી ઘર,  ના ખર્ચે રોબોટિક્સ ગેલેરી અને  ના ખર્ચે નેચર પાર્કની શરૂઆત ૧૬ જુલાઇ ૨૦૨૧ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે કરાઇ હતી.

## સુવિધાઓ
* હૉલ ઓફ સ્પેસ
* હૉલ ઓફ સાયન્સ
* લાઇફ સાયન્સ પાર્ક
* ઇલેક્ટ્રોડોમ
* પ્લેનેટ અર્થ
* ૩-ડી આઈમેક્સ થિયેટર
* સંગીતમય નૃત્ય કરતા ફુવારા
* ઊર્જા ઉદ્યાન
* સ્ટીમ્યુલેશન રાઈડો
* એમ્ફી થિએટર

સાયન્સ સીટીનો ઉદ્યાન બપોરના ૧૨ થી રાત્રે ૯ વાગ્યા સુધી ખુલ્લો રહે છે.

## છબીઓ 

File:Dinosaur at Science City, Ahmedabad.JPG|સાયન્સ સિટીમાં ડાયનોસોરનું મોડેલ
File:Resistance experiment at Science City, Ahmedabad.JPG|અવરોધનો વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગ.
File:Experiments from Electrodom Room, Science City Ahmedabad.JPG|ઇલેક્ટ્રોડોમ રૂમમાંનો એક પ્રયોગ
File:Aquatic_Gallery,_Gujarat_Science_City_01.jpg|માછલીઘર

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* અધિકૃત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:અમદાવાદ
શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
ક્યુરીયમ

**ક્યુરીયમ** એ એક કૃત્રિમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Cm** અને અણુ ક્રમાંક ૯૬ છે. આ એક  કિરણોત્સારી ખંડનથી નિર્મીત  એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું ટ્રાંસ-યુરેનિક તત્વ છે. આનું નામ મેરી ક્યુરીના અને તેમના પતિ પીરી ક્યુરીના નામ પરથી રખાયું છે. આનું ઉત્પાદન યોજનાબદ્ધ રીતે ૧૯૪૪ના ઉનાળામાં ગ્લેન ટી. સીબ્રોગની ટોળી એ કર્યું હતું. આની જાણકારી ગુપ્ત રખાઈ હતી અને આને ૧૯૪૫માં પ્રસિદ્ધ કરાઈ હતી. પ્રાયઃ આ ધાતુને યુરેનિયમ અને પ્લુટોનિયમ પ્ર ઈલેક્ટ્રોનનઓ મારે કરીને મેળવવામાં આવે છે  એક ટન અણ્વીક ઈંધણમાંથી ૨૦ ગ્રામ ક્યુરીયમ મેળવી શકાય છે.

આ એક સખત, ભારે સફેદ ચળકતી ધાતુ છે.એક્ટોઇનાઈડ શ્રેણીના તત્વમાં આ તવ સરખામણીએ ઊંચું ગલન અને ઉત્કલન બિંદુ ધરાવે છે. સામાન્ય તાપમાને આ ધાતુ પ્રતિ ચુંબકીય ગુણધર્મો ધરાવે છે  પણ ઠંડો પડતા તે અચુંબકીય ગુણધર્મો પ્રદર્શિત કરે છે. આ સિવાય ક્યુરિયમના સમ્યોજનોમાં અન્ય અસ્થિર અને બદલાતા ચુંબકીય ગુણધર્મો પણ જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે સંયોજનોમાં ક્યુરીયમ  +૩ બંધનાંક અને ક્યારેક +૪ બંધનાંક દર્શાવે છે, દ્રાવણોમાં પ્રાયઃ તે +૩ બંધનાંક દર્શાવે છે. આ ધાતુ ખૂબ ઝડપથેએ ઓક્સિડેશન પામે છે અને આના ઓક્સાઈડ વધુ પ્રમાણમામ્ મળતું સંયોજન છે. કાર્બનિક સંયોજનો સાથે તે ફ્લોરોસેંટ સંયોજનો બનાવે છે. પણ કોઈ જીવાણુ કે આર્કીયા માં મળી આવતાં નથી. માનવ શરીરમાં પ્રવેશતા તે હાડકાઓ, ફેંફસાઓ અને યકૃતમાં જમા થવા માંડે છે અને કેન્સર  ઉત્પન્ન કરે છે.

ક્યુરીયમના દરેક જ્ઞાત સંયોજનો કિરણોત્સારી હોય છે અને કેંદ્રીય શૃંખલા પ્રક્રિયા માટે અલ્પ ક્રિટીકલ દ્રવ્યમાન ધરાવે છે. તે આલ્ફા કણો ઉત્સર્જિત કરે છે અને તેમાં ઉત્પન્ન થયેલી ઉષ્ણતા કિરણોત્સારી ઔષ્ણિક જનિત્રો ચલાવવાઅ પૂરતા હોય છે. પણ આની અછત, મોંધીવારી અને કિરણોત્સારને કારણે આનો ઉપયોગ મર્યાદિત છે. આનો ઉપયોગ હજી ભારે એક્ટિનાઈડ અને 238Pu કણો બનાવવા થાય છે કે જે કૃત્રીમ પેસમેકરને ઉર્જા આપે છે. આલ્ફા કણોના ક્ષ્-કિરણ સ્પેક્ટ્રોમીટરમામ્ આનો ઉપયોગ આલ્ફા કણોના સ્ત્રોત તરેકે થાય છે. આનો પયોગ મંગળ ગ્રહ પર મોકલાયેલા  પાથ ફાઈન્ડર માર્સ રોવર, માર્સ-૯૬, એથેના આદિ યાનોમાં ખડકોની રચના સમજવા મંગળ અને ચંદ્ર પર મોકલ્વા માટે થયો હતો.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
બર્કેલીયમ

**બર્કેલીયમ** એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Bk** અને અણુ ક્રમાંક ૯૭ છે. આ એક્ટિનાઈડ અને ટ્રાંસ યુરેનિયમ શ્રેણીનું તત્વ છે. આનું નામ કેલીફોર્નિયાના બર્કેલી શહેર પરથી રખાયું છે જ્યાં ૧૯૪૯માં કેલિફોર્નિયાની કિરણોત્સાર પ્રયોગશાળામાં આની શોધ થઈ હતી.  નેપ્ચ્યુનીયમ, પ્લુટોનીયમ, ક્યુરીયમ અને અમેરીસીયમ પછી શોધાયેલ આ પાંચમું  ટ્રાંસ-યુરેનિયમ તત્વ છે. 

બર્કેલીયમનો મુખ્ય સમસ્થાનિક બર્કેલીયમ-૨૪૯  અત્યંત અલ્પ માત્રામાં ખાસ પ્રકારના ઉચ્ચ લહેર અણુભઠ્ઠીઓમાં બનાવી શકાય છે. આને મુખ્યત્વે ટેનેસીની ઓકરીજ નેશનલ લેબોરેટરી, યુ.એસ.એ. અને રશિયાની ડીમીટ્રોવગ્રાડની રીસર્ચ સંસ્થાનમાં બનવાય છે. એક અન્ય સમસ્થાનિક  બર્કેલીયમ-૨૪૭ બનાવવા માટે એક અન્ય કૃત્રીમ તત્વ ક્યુરીયમ-૨૪૪ની જરૂર પડે છે કે જે પોતે જ દુર્લભ અને મોંઘો છે.

યુ.એસ.એ.માં ૧૯૬૭થી આજ સુધી માત્ર ૧ ગ્રામ જેટલું બેર્કેલીયમ ઉત્પન્ન કરાયું છે. આનો કોઈ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ નથી તેને માત્ર સંશોધન માટે અને અન્ય ભારે કિરણોત્સારી તત્વોની બનાવટ કે ટ્રાંસ એક્ટિનાઈઝ તત્વોની બનાવટ માટે વપરાય છે. ૨૨ મિલી ગ્રામ બર્કેલીયમ -૨૪૯ ને ઉત્પન્ન અક્રવા ૨૫૦ દિવસ વિકેરણ પ્રક્રીયા અને ૯૦ દિવસ અન્ય શુદ્ધિકરણ કાર્યક્રમ જેટલો લાંબો સમય લાગ્યો હતો. આ નમૂનાનો ઉપયોગ કરીને અન અનઅનપ્ટિયમ નામનું તત્વ સુપ્રથમ વખત ૨૦૦૯૮માં રશિયામાં બનાવવામાં આવ્યું હતું જેમાં કેલ્શિયમ-૪૦ના અણુઓનો ૧૪૦ દિવસ સુધી આ તત્વ પર મારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ રશિયા અને યુ.એસ.એ. ના સહકારી ધોરણે ૧૧૩ થી ૧૧૯ ક્ર્મના તત્વો  વિકસીત કરવાની યોજનાનો ભાગ હતો.

બર્કેમીયમ એ એક નરમ, ચળકતે સફેદ કિરણોત્સારી ધાતુ છે. આનો બર્કેલીયમ-૨૪૮ સમ્સ્થાનિક ઓછી ઉર્જા ધરાવતાં ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે અને આથી તે સરખામણીએ ઉપયોગ કરવો સલામત છે. પ્[અણ તેનું ખંડન થઈ તેના અર્ધ આયુષ્ય કાળ -૩૩૦ દિવસમાં રે કેલિફોર્નિયમ -૨૪૯ માં રૂપાંતરીત થાય છે કે અત્યંત સખત ને જોખમી તત્વ છે જે આલ્ફા કણો ઉત્સર્જિત કરે છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
કેલિફોર્નીયમ

**કેલિફોર્નીયમ** એ એક કિરણોત્સારી ધાતુ રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Cf** અને અણુ ક્રમાંક ૯૮ છે. આ તત્વને ૧૯૫૦માં  કેલીફોર્નિયાના બર્કલીની કિરણોત્સારી પ્રયોગશાળા ક્યુરીયમ તત્વ પર આલ્ફા કણો (હેલીયમ આયન)નો મારો કરીને બનાવવામાં આવ્યું હતું.  એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું આ નવમું તત્વ અને ટ્રાંસ-યુરેનિયમ શ્રેણીનું છઠ્ઠું તત્વ છે. આઈનસ્ટેનીયમ પછી કૃત્રીમ રીતે બનાવાયેલ અને નરી આંખે જોઈ શકાય તેટલા કદમાં બનાવાયેલ એવું આ બીજું સૌથી ભારે તત્વ છે.  આ તત્વનું નામ કેલિફોર્નિયા અને કેલિફોર્નીયા વિશ્વવિદ્યાલય પરથી રખાયું છે.

કેલિફોર્નિયમ એ બે પ્રકારના સ્ફટિક સંરચના ધરાવે છે એક ૯૦૦°સે ની ઉપર અને બીજી ૯૦૦°સેની નીચેના તાપમાને. ઊંચા દબાણે ત્રીજી સંરછના પણ જોવા મળે છે. હવામાં ખુલ્લોરાખતા તેનું ખવાણ થાય છે. કેમિફોર્નીયમન વીસ જ્ઞાત સમસ્થાનિકો છે તેમાં સૌથી સ્થિર છે કેલિફોર્નીયમ-૨૫૧ જેનો અર્ધ અયુષ્ય કાળ ૮૯૮ વર્ષ છે.આટ્આલો નાનો અર્ધ આયુષ્યકાળનો અર્થ છે કે આ તત્વ પૃથ્વી પર મળતું નથી. કેલિરોત્નેયમ-૨૫૨ ૨.૬૪ વર્ષનો અર્ધ આયુષ્ય ધરાવે છે જે સૌથી સામાન્ય સમસ્થાનિક છે 

સેલિફોર્નીયમ એવું ટ્રાંસ-યુરેનિયમ તત્વોમાંનું એક છે કે જે ઔદ્યોગિક ઉપયોગ ધરાવે છે. આ દરેક ઉપયોગ આ ધાતુના ન્યૂટ્રોન ઉત્સર્જીત કરવાના ગુણ ધર્મોનો ઉપયોગ કરે છે. દા.ત. અણુભઠ્ઠી ચાલુ કરવા,ન્યૂટ્રોન પરાવર્તી પદાર્થોનો અભ્યાસ અને ન્યૂટ્રોન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી. આનો ઉપયોગ હજી ભારે તત્વોના નિર્માણ માટે થાય છે. અનઅન-ઓક્ટિયમ (અણુ ક્રમાંક - ૧૧૮) ને કેલીફોર્નિયમ-૨૪૯ પર કેલ્શિયમ-૪૮નો મારો કરીને બનાવવામાં આવ્યો હતો.આ ધાતુ હાડકાના પોલાણમાં જમા થઈને લાલ રક્ત કણોની રચનામાં ખલેલ પહોંચાડે છે.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
આઇન્સ્ટેનીયમ

**આઇન્સ્ટેનીયમ** અથવા ક્યારેક **ઍથેનીયમ**) એ એક કૃત્રિમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Es** અને અણુ ક્રમાંક ૯૯ છે. આ સાતમું ટ્રાંસ ઉરેનિક તત્વ અને એક્ટિનાઈડ છે. 

આ ધાતુ ૧૯૫૨માં કરાયેલા પ્રથમ હાયડ્રોજન બોમ્બ ધડાકાના કાટમાળમાંથી મળી આવી હતી. અને આનું નામ આલ્બર્ટ આઇનસ્ટાઈનના નામપરથી રખાયું. આનો  સૌથી સામાન્ય સમસ્થાનિક આઇન્સ્ટેનીયમ-૨૫૩ અમુખ આની માટે જ સમર્પિત એવા ખાસ ઉચ્ચ શક્તિ અણુ ભઠ્ઠીઓમાં કરાય છે. અને એક વર્ષમાં એલ મિલીગ્રામ જેટ્આલી ધાતુ મેળવી શકાય છે. અણુભઠ્ઠીમાં કૃત્રીમ નિર્માણ બાદ આને એક અટપટી પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર થયેલા અન્ય કિરણોત્સારી ધાતુઓથી આને છૂટી પાડ્આવામાં આવે છે. અન્ય ભારે સમસ્થાનિકો પણ ઉત્પન કરી શકાય છે પણ તેના નિર્માણ અત્યંત ધીમું હોય છે. તેના ઉત્પાદનનું ઓછું પ્રમાણ, ટૂંકો અર્ધ આયુષ્ય કાળ આદિને કારણે આનો કોઈ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ નથી. આનો ઉપયોગ કરીને ૧૯૫૫માં મેન્ડેલિવીયમના ૧૭ અણુઓ બનવાયા હતાં. 

આ એક મૃદુ, ચળકતી, સફેદ અને પ્રતિ ચુંબકીય ગુણધર્મ ધરાવતી ધાતુ છે. આ ધાતુ સર્વ સામાન્ય પાછલી એક્ટિનાઈડ ધાતુઓના ગુણ ધર્મો ધરાવે છે. તેની ઓક્સિડેશન સ્થિતી +૯ છે પણ ઘન અવથામાં +૨ની સ્થિતી પણ શક્ય છે. આનો તીવ્ર કિરણોત્સાર આ ધાતુને એક આંતરિક દીપ્તી ચમક આપે છે અને તેના સ્ફટીકીય માળખામાં બદલાવ પણ લાવે છે. આની ઉત્સર્જીત ઉર્જા પ્રતિ ગ્રામ ૧૦૦૦ વૉટ જેટલી હોય છે. આ સિવાય આની સાથે કાર્ય કરવાની તકલેફ એ છે કે તે પ્રતિ દિવસે ૩% ના હોસાબે પ્રથમ બર્કેલીયમ અને કેલિફોર્નીયમમાં રૂપાંતરીત થાય છે. અન્ય સૌ કૃત્રીમ તત્વોના સંયોજનોની જેમ આના સંયોજનો પણ અતુયંત કિરણોત્સારી હોય છે અને શરીરમામ્ ગ્રહણ કરતાં કે સંપર્કમાં આવતાં પણ તે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે.

આ એક અંતિમ તત્વ છે કે જેને તેના શુદ્ધ સ્વરૂપે આંખે જોઈ શકાયું છે, જોકે ફર્મિયમને પણ તે રીતે જોવું શક્ય છે.

## સંદર્ભો
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ભીમડાદ (તા.ગઢડા)

**ભીમડાદ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા બોટાદ જિલ્લાના ગઢડા (સ્વામીના) તાલુકામાં આવેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તથા પશુપાલન છે. ગામમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળા આવેલી છે. ઉપરાંત પંચાયતઘર, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી અને બેંક ઓફ બરોડા (દેેેના બેંક) જેવી સગવડો પણ ઉપલબ્ધ છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મેન્ડેલિવીયમ

**મેન્ડેલિવીયમ** એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Md** (પહેલાં **Mv**) અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૧ છે. આ એક કિરણોત્સારી ટ્રાંસ-યુરેનિક   એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું  ધાતુ તત્વ  છે. આને પ્રાયઃ આઈન્સ્ટેનીયમ તત્વ પર આલ્ફા કણોનો મારો કરીને મેળવવામાં આવે છે.આનું  નામકરણ મીત્રી ઈવાનોવીચ મેન્ડેલીફ નામના રસાયણ શાસ્ત્રી પરથી કરવામાં આવ્યું છે. આ તત્વનું નામ "મેન્ડેલિવીયમ" ને શુદ્ધ અને ઉપયોગિ રસાયણ શાસ્તની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા દ્વારા માન્ય કરાયેલ છે.પણ આની સંજ્ઞા  "Mv" ન માનતા "Md" આપવામાં આવી.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ફર્મીયમ

**ફર્મીયમ** એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Fm** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૦ છે. આ એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું તત્વ છે. ન્યૂટ્રોન ના મારા દ્વારા તૈયાર થતું આ સૌથી ભારે તત્વ છે અને તે હિસાબે મોટા પ્રમાણમાં તૈયાર કરી શકાય તેવું આ સૌથી ભારે તત્વ છે. જો કે મોટા પ્રમાણમામ્ આને તૈયાર કરાયો નથી. આ તત્વના કુલ ૧૯ તત્વોની જાણ છે. તેમાં 257Fm અ સૌથી વધુ આયુષ્ય ધરાવે છે જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૧૦૦.૫ દિવસો છે. 

આ તત્વ હાઈડ્રોજન બોમ્બના પ્રથમ ધડાકાના કાટમાળમાં ૧૯૫૨માં મળી આવ્યો હતો. આનું નામ નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા એવા અણુ વિજ્ઞાની એન્રીકો ફર્મીના નામ પર કરવામાં આવ્યું. આના ગુણધર્મો એક્ટિનાઈડ શ્રેણીના પાછલા તત્વો જેવા હોય છે. મોટે ભાગે તે ઓક્સિડેશન સ્થિતી +૩ ધરાવે છે પણ +૨ સ્થિતી પણ શક્ય છે.  તેની અલ્પ બહુતાયત અને ટૂંકી આયુને કારણે અત્યારે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય તેનો કોઈ મહત્વનો ઉપય્પ્ગ નથી. અન્ય સૌ કૃત્રીમ તત્વો સમાન આ ધાતુના સંયોજનો અત્યંત કિરણોત્સારી અને ઝેરી હોય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
નોબેલીયમ

**નોબેલીયમ** એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે  જેની સંજ્ઞા **No** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૨ છે. આની પહેલી ઓળખ ડુબ્ના,રશિયાની ફ્લેરોવ અણુભઠ્ઠી પ્રયોગ શાળાના વૈજ્ઞાનિકોને ૧૯૬૬માં થઇ હતી. આ તત્વ વિષે ઘણી અલ્પ માહિતી છે પણ  થયેલા પ્રયોગ પર્થી જણાયું છે કે દ્રાવનોમાં આ દ્વીબંધી આયન નિર્માણ કરે છે. આ એક એક્ટિનાઈડ છે અને તે હિસાબે ત્રીબંધ આયન પણ રચે છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
રુથરફોર્ડીયમ

**રુથરફોર્ડીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Rf** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૪ છે, આનુંનામ ન્યૂઝીલેંડના ભૌતિક શાસ્ત્રી અર્નેસ્ટ રુથરફોર્ડીયમ ના નામે રખાયું છે. આ એક કૃત્રીમ અને કિરણોત્સારી તત્વ છે. અનો સૌથે સ્થિર સમસ્થાનિક  267Rf છે જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ લગભગ ૧.૩ કલાક જેટલો છે. 

આવર્તન કોઠામાં આ ૬ જૂથનું તત્વ અને ટ્રાંસ-એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનું તત્વનું પ્રથમ તત્વ છે. આ સાતમા આવર્તનનું  જૂથ-૪ નું તત્વ છે. રાસાયણિક પ્રયોગો દર્શાવે છે કે આ તત્વ એ જૂથ - ૪ના હેફ્નીયમ નામના તત્વનો ભારે હોમોલોગ તરીકે વર્તે છે. રુથરફોર્ડીયમનઅ માત્ર અમુક ગુણધર્મોનીજ જાણ છે. તેના ગુણધર્મો જૂથ -૪ના અન્ય તત્વોને મળતા  આવે છે જોકે રીલેટીવિસ્ટીક કોંટમ કેમેસ્ટ્રીની  અમુક ગણતરી બતાવે છે કે આ તત્વના ગુણધર્મો ભિન્ન હોવા જોઈએ.    

૧૯૬૦માં રશિયા અને કેલિફોર્નિયા યુ.એસ.એ. ની અમુક પ્રયોગશાળામામ્ રુથરફોર્ડીયમનઅ અમુક અણુઓ બનાવવામાં આવ્યાં હતાં. આ શોધ પહેલા કોણે કરી અને તેનું નામ શું અપાય તે વિષે વિવાદ હતો. છેવટે ૧૯૯૭  શુદ્ધ અને ઉપયોગિ રસાયણશાસ્ત્રની આંતરાષ્ટ્રીય સંસ્થાએ આ તત્વને રુથેરફોર્ડીયમને માન્યતા આપી.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ડૂબનીયમ

**ડૂબનીયમ**, એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Db** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૫ છે. આનું નમ રશિયાના ડૂન્બા શહેર પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું. આ એક કૃત્રીમ અને કિરણોત્સારી તત્વ છે. આનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક  ડૂબનીયમ-૨૬૮ છે જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ લગભગ ૨૮ કલાક છે.

આવર્તન કોઠામાં આ તત્વ ડી-સમૂહનું તત્વ છે. આ સાતમા આવર્તનનું જૂથ-૫ નું તત્વ છે. રાસાયણિક પ્રયોગો દર્શાવે છે કે આ તત્વ એ જૂથ - ૫ના ટેન્ટલમ નામના તત્વનો ભારે હોમોલોગ તરીકે વર્તે છે. રુથરફોર્ડીયમનઅ માત્ર અમુક ગુણધર્મોનીજ જાણ છે. તેના ગુણધર્મો જૂથ -૫ના અન્ય તત્વોને મળતા આવે છે.

૧૯૬૦માં રશિયા અને કેલિફોર્નિયા યુ.એસ.એ. ની અમુક પ્રયોગશાળામાં ડૂબનીયમ અમુક અણુઓ બનાવવામાં આવ્યાં હતાં. આ શોધ પહેલા કોણે કરી અને તેનું નામ શું અપાય તે વિષે વિવાદ હતો. છેવટે ૧૯૯૭ શુદ્ધ અને ઉપયોગિ રસાયણશાસ્ત્રની આંતરાષ્ટ્રીય સંસ્થાએ આ તત્વને ડૂબનીયમને માન્યતા આપી.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સીબોર્ગીયમ

**સીબોર્ગીયમ**એ એક કૃત્રિમ રાસાયનિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Sg** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૬ છે. 

આનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક 271Sg છે જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાલ ૧.૯ મિનિટ છે. આનો એક નવો સમસ્થાનિક  269Sg શોધાયો છે કે જે જરા વધુ ૨.૧ મિનિટનું અર્ધ આયુષ્ય ધરાવે છે. રાસાયણિક પ્રયોગો  બતાવે છે કે આ તત્વ જૂથ-૬ ના ટંગસ્ટનનો ભારી હોમોલોગ છે.

﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લોરેન્સીયમ

**લોરેન્સીયમ** એ એક કિરણોત્સારી કૃત્રીમ  રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Lr** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૩ છે.  આવર્તન કોઠામાં આ ૭ મા આવ્ર્તનાના ડી-ગણનું તત્વ છે. લેંથેનાઈડ શ્રેણીનું આ અંતિમ તત્વ છે. રાસાયણિક પ્રયોગો દર્શાવે છે કે આ તત્વ એ લ્યુટીયમ નામના તત્વનો  ભારે હોમોલોગ તરીકે વર્તે છે અને તે અન્ય એક્ટિનાઈડ સમાન ગુણધર્મો ધરાવે છે.

આનું સંયોગીકરણ સૌ પ્રથમ વાર આલ્બર્ટ ઘીરોસો નામના અણુ ભૌતિકશાસ્ત્રીએ ૧૪ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૧ના કર્યું હતું.   આનું નિર્માણ કાર્ય કેલીફોર્નિયામ, બોરોન-૧૦ અને બોરોન-૧૧ ધરાવતા ૩ મિલિગ્રામ નમૂના નો વિસ્ફોટ કરીને બનાવાયો હતો. આની નિર્માતા ટીમે આનું નમ લોરેન્સીયમ અને સંજ્ઞા
***Lw*** સૂચવી , પણ  **Lr** સંજ્ઞાને માન્યતા મળી. 

આના દરેક સમસ્થાનિકો કિરણોત્સારી હોય છે. લોરેન્સીયમ-૨૬૨ એ આનું સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક છે જેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૩.૬ કલાક હોય છે. લોરેન્સીયમ ના ૨૬૦,૨૬૧ અને ૨૬૨ સમસ્થાનિકોને બાદ કરતા અન્ય સમસ્થાનિકોનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૧૦ મિનિટ કરતાં પણ ઓછો હોય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
યુરેનિયમ

**યુરેનિયમ** એ એક ચળકતી-સફેદ રાસાયણિક તત્વ છે તેનો અણુ ક્રમાંક ૯૨ છે અને તે એક્ટિનાઈડ શ્રેણીનો તત્વ છે. આની સંજ્ઞા  **U** છે.  આ તત્વ ૯૨ પ્રોટાેન અને ૯૨ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે જેમાં ૬ બંધનાંક ઇલેક્ટ્રોન છે.  યુરેનોયમ અણુની નાભિ કે કેંદ્રમાં ૧૪૧ થી લઈને ૧૪૬ ન્યૂટ્રોન હોય છે. આને કારણે આના છ સમસ્થાનિકો હોય છે (U-233 થી લઈને U-238),  તેમા યુરેનિયમ - ૨૩૮ સૌથી સામાન્ય છે. આના દરેક સમસ્થાનિકો અસ્થિર હોય છે અને યુરેનિયમ એક નબળું કિરણોત્સારી તત્વ છે. પ્રકૃતિક રીતે મળી આવતાં તત્વોમામ યુરેનિયમ બીજું સૌથી વધુ અણુભાર ધરાવતું તત્વ છે. (પ્લુટોનિયમ સૌથી વધુ ભારે છે). આની ઘનતા સીસા કરતાં ૭૦% વધારે હોય છે. પણ આ ધાતુ ટંગસ્ટન કે સોના જેટલી ઘનત્વ ધરાવતી નથી.  આ ધાતુ યુરેનાઈટ નામની ધાતુમાં મળી આવે છે. આ ધાતુ ઘણાં ઓછા પ્રમાણમાં મળી આવે છે. 

પ્રકૃતિમાં જે યુરેનિયમ મળી આવે છે તેમાં  યુરેનિયમ-૨૩૮ (૯૯.૨૭૪૨%),  યુરેનિયમ-૨૩૫ (૦.૭૨૦૪%) અને અતિ અલ્પ પ્રમાણમાં યુરેનિયમ-૨૩૪(૦.૦૦૫૪%) હોય છે. આલ્ફા કણોનું ઉત્સર્જન કરીને યુરેનિયમ ખંડિત થાય છે. યુરેનિયમ-૨૩૮નો અર્ધ આયુષ્ય કાળ  ૪૪૭ કરોડ વર્ષ અને યુરેનિયમ-૨૩૮નો અર્ધ આયુષ્યકાળ ૭૦.૪૦ કરોડ વર્ષ છે, આને કારણે તેનો ઉપયોગ પૃથ્વીની ઉંમર સાથેની સરખામણી થાય છે. 

હાલના કાળમાં  યુરેનિયમના ઉપયોગો તેની કિરણોત્સારે ગુણધર્મને જ આધારિત હોય છે. યુરેનિયમ-૨૩૫ એ એક માત્ર પ્રાકૃતિક રીત મળી આવતું કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક છે. યુરેનિયમ ૨૩૮ નું વિભાજન કે ખંડન થાય છે અને તે ફળદ્રુપ હોય છે. અર્થાત્ કે આના ખંડન પછી પ્લુટોનિયમ-૨૩૯ મળે છે કે પણ કિરણોત્સારી હોય છે. યુરેનિયમ-૨૩૩ નું નિર્માણ પ્રાકૃતિક થોરીયમમાંથી થઈ શકે છે અને નાભિકીય તંત્રજ્ઞાનમાં તેનું પણ ઘણું મહત્ત્વ છે. 

યુરેનિયમ કાંચમાં રંગ દ્રવ્ય તરીકે  યુરેનિયમનો ઉપયોગ થાય છે. જેમાં  આ તત્વ કેસરી-લાલ થી પીળા રંગનો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે. પ્રાચીન ફોટોગ્રાફીમાં છાયા ભેદ લાવવા આનો ઉપયોગ થતો હતો. આની શોધ ૧૭૮૯માં થઈ હતી. માર્ટિન હીનરીચ ક્લેપ્રોથ એ આની પીચબ્લેંડ નામની ખનિજમાંથી શોધી હતી. ૧૭૮૯માં પીચબ્લેંડનામની ખનિજમાંથી માર્ટિન હીનરીચ ક્લેપ્રોથ એ આ ધાતુની શોધ કરી હતી. અને આ ધાતુનું નામ યુરેનસ નામના ગ્રહ પરથી પાડ્યું હતું. યુજીન-મેલચીયોર પીલીગોટ એ આ ધાતુને છૂટી પાડી હતી અને આના કિરણોત્સારી ગુણધર્મોની શોધ એન્ટની બેક્વેરલે કરી હતી. એનરીકો ફર્મીએ ૧૯૩૪માં આ ધાતુ પર સંશોધન કર્યું અને આનો ઉપયોગ અણુ ઊર્જા ક્ષેત્રે અણુભઠ્ઠીઓમાં ઈંધણ તરીકે અને અણુબોમ્બ બનાવવા માટે થવા લાગ્યો. યુદ્ધમાં વપરાયેલ પ્રથમ આણ્વીક શસ્ત્ર અણુબોમ્બ "લીટલ બોય"માં પણ આનો ઉપયોગ થયો હતો. અમેરિકા અને  સોવિયેત રશિયા વચ્ચે ચાલી રહેલા  શીત યુદ્ધમાં ઘણાં આણ્વીક હથિયારો નું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું જેમાં યુરેનિયમ અને પ્લુટોનિયમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. રશિયાના વિભાજન પછી આ શસ્ત્રોને કારણે લોકોના સ્વાસ્થય અને આ શસ્ત્રોની સુરક્ષા ભયમાં મુકાઈ છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
હેસીયમ

**હેસીયમ**  એ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Hs** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૮ છે. આ જૂથ ૮ (VIII)નું  સૌથી ભારી તત્વ છે.  આ તત્વ સૌથી પહેલા ૧૯૮૪માં જણયું હતું. પ્રયોગોથી જણાયું છે કે હેસીયમ એ જૂથ ૮ના સર્વ સામાન્ય ગુણધર્મો પ્રદર્શીત કરે છે. તે +૮ની સ્થિતી ધરાવે છે. તે ઓસ્મીયમ સમાન છે. 

આના ઘણા સમસ્થાનિકો જણાયા છે. અનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક 269Hs ૧૦ સેકન્ડનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ધરાવે છે. આજ સુધી હેસીયમના ૧૦૦ જેટલા અણુઓ બનાવી શકાયા છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
માઈટનિરીયમ

**માઈટનિરીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Mt** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૯ છે. આવર્તન કોઠામાં આ તત્વ જૂથ-૯નું સૌથી ભારે તત્વ તરીકે દર્શાવાય છે.  પણ તેનો એવો સ્થિર સમસ્થાનિક નથી શોધયો કે જેથી તેના ગુણધર્મો સમજી શકાય. 

આને સૌ પ્રથમ વખત ૧૯૮૨માં શોધાયો અને આના અમુક સમસ્થાનિકોની જાણ છે.આનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક  278Mt છે, તેનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ  ~૮ સેકન્ડ છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ડાર્મસ્ટેડીયમ

**ડાર્મસ્ટેડીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Ds** અને અણુ ક્રમાંક ૧૧૦ છે. આ તત્વ એ દસમા જૂથનું સૌથી ભારે તત્વ છે. પણ આના રાસાયનિક ગુણધર્મો ચકાસી શકાય તેટલો સ્થિર સમસ્થાનિક હજી મળ્યો નથી. આ તત્વ સૌ પ્રથમ વખત ૧૯૯૪માં જર્મની ના શહેર ડાર્મસ્ટેડમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો. આથી આનું નામ આવું પડ્યું. આના એક સમસ્થાનિક 281aDsનો અર્ધ આયુષ્યકાળ ૧૦ સેકન્ડનો છે આના એક અન્ય બહુરૂપ 281bDs નો અર્ધ આયુષ્ય ૪ મિનિટ હોવાની શક્યતા છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લુવારીયા (તા. લાઠી)

**લુવારીયા (તા. લાઠી)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાઠી તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લુવારીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લાઠી તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
કોપરનિસીયમ

**કોપરનીસીયામ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Cn** અને અણુ ક્રમાંક ૧૧૨ છે. આ એક અત્યંત કિરણોત્સારી કૃત્રીમ તત્વ છે. આનો સૌથી સ્થિર જ્ઞાત સમસ્થાનિક  કોપરનિસીયમ-૨૮૫, નો અર્ધ આયુષ્યકાળ  ૨૯ સેકન્ડનો છે. કદાચ તેના અન્ય આઈસોમર ૮.૯ મિનિટ જેટલો અર્ધ આયુષ્ય ધરાવતો હોવાની શક્યતા છે.  આનું સૌપ્રથમ વખત નિર્માણ ૧૯૯૬માં ગેસ્લેશાફ્ટ ફર શેવરીનેનેફોરશુંગ નામના વૈજ્ઞાનિકે કર્યો અને આનું નામ પ્રક્યાત ખગોળવિદ નિકોલસ કોપરનિક્સ ના નામ પર્ અરખાયું.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સુમુલ ડેરી રોડ

સુરત શહેરનાં રેલ્વેસ્ટેશનથી અમરોલી તરફ જતા રોડનો આ એક મુખ્ય ભાગ છે, જે ઉતરાણ અને સુરત વછે આવેલા રેલ્વે માર્ગથી પશ્ચિમ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. આ રોડ પર સુમુલ ડેરી આવેલી હોવાથી તેનુ નામ આ રોડને મળેલ છે.

શ્રેણી:સુરત શહેર
રેન્ટજિનીયમ

**રેન્ટજિનીયમ**  એ એક કૃત્રીમ કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Rg** અને અણુ ક્રમાંક ૧૧૧  છે. આના ગુણધર્મોની ખાત્રી કરી શકાય એવા પૂરતા સમસ્થાનિકો હજી નથી શોધાયા પણ આને ૧૧મા જૂથ (IB)માં મુકવામાં આવ્યું છે. આ તત્વ સોનાનો એક ભારી હોમોલોગ ના સ્થાને છે. 

આને સૌપ્રથમ વખત ૧૯૯૪માં શોધાયો અને ત્યાર બાદ આના ઘણા અન્ય સમ્॑સ્થાનિકો પણ બનાવાયા છે. આનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક 281Rg  છે જેનો અર્ધ અયુષ્ય કાળ ~૨૬ સેકન્ડ છે.   અન્ય N=170 આયસોટોન માફક આ પણ તાત્કાલિક ખંડન પ્રક્રીયા કરે છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પાર્વતી

**પાર્વતી** એ હિંદુ દેવી છે. પાર્વતી શક્તિ, શિવની પત્ની તથા મહાદેવીના નામે પણ ઓળખાય છે. માતા પાર્વતી ભગવાન ગણેશ અને કાર્તિકેયની માતા છે. તેઓ હિમાલયની પુત્રી છે.

શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
ત્રિમૂર્તિ

માં (ડાબી બાજુથી) બ્રહ્મા, વિષ્ણુ તથા મહેશની મૂર્તિ]]
ત્રિમૂર્તિ એ હિન્દુત્વની એક એવી પરિકલ્પના છે જ્યાં ત્રણ દેવો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ અનુક્રમે સર્જન, પોષણ તથા સંહારનું કાર્ય કરે છે. આ વિચાર મુજબ બ્રહ્મા બ્રહ્માંડનું સર્જન કરે છે, વિષ્ણુ તેનું ભરણ-પોષણ કરે છે, અને મહેશ તનો સંહાર અથવા વિનાશ કરે છે.

શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
અગ્નિ

**અગ્નિ** () એક હિન્દુ દેવતા છે. તે અગ્નિ અથવા આગના ભગવાન છે. ઋગ્વેદમાં ઇન્દ્ર તથા વરૂણની સાથે અગ્નિને પણ મહાન દેવ ગણવામાં આવ્યા છે. તેઓ અગ્નિ લોકમાં સગુણ રૂપે રહે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
વરૂણ

**વરૂણ** દેવ એ આકાશ, પાણી તથા આકાશી સમુદ્રના દેવતા છે. હિન્દુ પુરાણો મુજબ વરૂણ દેવ પૃથ્વી પર વરસાદ આપે છે.

શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
પ્રજાપતિ

**પ્રજાપતિ** એ હિંદુ ધર્મમાં સર્જનના દેવતા મનાય છે. તે બ્રહ્મા અને વિશ્વકર્મા તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ ઉપરાંત પ્રજાપતિ એ હિન્દુ ધર્મમાં એક જ્ઞાતિનું નામ પણ છે.

## આ પણ જુઓ 
* બ્રહ્મા

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
રીડગુજરાતી.કોમ

**રીડગુજરાતી.કોમ** ગુજરાતી ભાષાની વેબસાઇટ છે. આ વેબસાઇટ પર ગુજરાતી સાહિત્યને લગતાં લેખો અને કવિતા, વાર્તા, ગઝલો, પ્રવાસ વર્ણન, નિબંધ વગેરે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.

શ્રેણી:ગુજરાતી વેબસાઇટ
ઋગ્વેદ

thumb|ઋગવેદની હસ્તપ્રત
**ઋગ્વેદ** (સંસ્કૃત: ऋग्वेद:) એ વિશ્વનો સૌથી પ્રાચીનતમ ધાર્મિક ગ્રંથ છે આથી તેને ‘માનવજાતિના પ્રથમ વિધાન’ તરીકે ઓળખાય છે. તેનો રચનાકાળ પૂર્વ વૈદિક કાળ (ઈ.સ. પૂર્વે ૧૫૦૦ થી ૧૦૦૦) મનાય છે. આ ગ્રંથ ભારતીય પ્રાચીન વૈદિક ઋષિકુળો દ્વારા રચાયેલ સંસ્કૃત ઋચાઓનું સંકલન છે જે બલિના સમયે અથવા અન્ય પારંપરિક પ્રથાઓ સમયે ભાવપૂર્વક ગાવામાં આવતી હતી. ઋગ્વેદમાં ૧૦૧૭ (વાલખિલ્ય પાઠના ૧૧ સૂક્તોં સહિત કુલ ૧૦૨૮) સૂક્ત છે જે ૧૦ મંડળોમાં વિભાજીત છે. એક મત પ્રમાણે પ્રથમ અને દસમું મડળ બાદમાં જોડવામાં આવેલું છે કારણ કે તેની ભાષા અન્ય આઠ સૂક્તોથી અલગ છે. દસમા મંડળમાં પ્રસિદ્ધ પુરુષસૂક્તનો સમાવેશ થાય છે જેના અનુસાર ચાર વર્ણ (બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય તથા ક્ષુદ્ર) આદિ પુરુષ બ્રહ્માના ક્રમશ મુખ, ભુજાઓ, જંઘાઓ તથા ચરણોમાંથી ઉત્પન થયેલ છે. ઋગ્વેદમાં આપેલ કુલ સ્ત્રોતની સંખ્યા ૧૦,૫૫૨ છે.

## ઋગ્વેદના અગ્નિ સૂત્રો
* યજુર્વેદ
* સામવેદ
* અથર્વવેદ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* વિકિસ્ત્રોત સંસ્કૃત પર ऋग्वेदः
* વેદ-પુરાણ - અહી ચાર વેદો તથા દશ થી વધુ પુરાણ હિંદી અર્થ સહિત ઉપલબ્ધ છે. 

શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
શ્રેણી:વેદ
શ્રેણી:સંસ્કૃત ગ્રંથ
કૃષ્‍ણગઢ (તા. લાઠી)

**કૃષ્‍ણગઢ (તા. લાઠી)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા લાઠી તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કૃષ્‍ણગઢ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:લાઠી તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
આઈના મહેલ

**આઈના મહેલ** એ ભારતના પશ્ચિમ ભાગના એક રાજ્ય ગુજરાતના સૌથી મોટા કચ્છ જિલ્લાના ભુજ શહેરમાં આવેલો ૧૮મી સદીમાં બંધાયેલો એક મહેલ છે. આ મહેલ પ્રાગ મહેલની બાજુમાં આવેલો છે. આ મહેલ ૧૭૬૧માં રાવ લખપતજી દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યો. આના મુખ્ય વાસ્તુકાર કચ્છી મિસ્ત્રી રામ સિંહ માલમ હતા.મહેલની દિવાલો સફેદ આરસની છે જેમાં અરીસાઓ લગાવવામાં આવ્યા છે.

૨૦૦૧ના ગુજરાત ધરતીકંપમાં આ મહેલ પૂર્ણ રીતે નાશ પામ્યો હતો. પણ આ મહેલનો એક ભાગ ને તેટલું નુકશાન થયું ન હતું. તેનું સમારકામ કરીને તેને પુનઃ સ્થાપિત કરરવામાં આવ્યો છે. આ ભાગમાં એક શયન ખંડ, સંગીત ખંડ, દરબાર ખંડ, અમુક પુરાતન વસ્તુઓ, ચિત્રો, શસ્ત્રો અને સિંહાસન આદિ સાચવીને મુકવામાં આવ્યાં છે. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
*"આઈના મહેલ" . ગુજરાત ટુરિઝમ.

શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતના મહેલો
શ્રેણી:ગુજરાતના સંગ્રહાલયો
નારાયણ સરોવર અભયારણ્ય

**નારાયણ સરોવર અભયારણ્ય** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકામાં હિન્દુઓના યાત્રાધામ નારાયણ સરોવર નજીક આવેલું આવેલું આઇ.યુ.સી.એન. શ્રેણી ૪ (વસવાટ/જાતી પ્રબંધન વિસ્તાર) હેઠળ અને વનવિભાગના અનુસાર અભયારણ્ય શ્રેણી હેઠળ આરક્ષીત છે. અહીં પહોંચવા માટે નજીકનું વિમાન મથક અને રેલ્વે સ્ટેશન ભુજ ખાતે ૧૧૫ કિમી અંતરે અને નજીકનું બસ સ્ટેશન દયાપર ૧૫ કિમી અંતરે આવેલું છે. અહીં મુખ્યત્વે ચિંકારાઓ જોઈ શકાય છે. આ ઉપરાંત બસ્ટાર્ડ (bustard) ની ત્રણે પ્રજાતિ જેમાં ઘોરાડ, Houbara Bustard અને Lesser Florican જોવા મળે છે. રણપ્રદેશનું પક્ષી એવું Black Partridge, ૧૮ પ્રકારની સર્પ પ્રજાતિ અને ૧૮૪ પ્રકારનાં પક્ષીઓ જેમાં ૧૯ પ્રકારનાં raptor પણ અહીં જોવા મળે છે. વનસ્પતિમાં ગોરડ, પીલુ, થોર, ગુગળ, બોરડી અને બાવળ જેવાં ૩ થી ૫ મી. ઊંચા કાંટાળા વૃક્ષો સહીત ૨૫૨ પ્રકારની વનસ્પતિ જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત મોટાભાગે ઘાસીયાં મેદાન અને ઝાંખરાઓ આવેલાં છે. આ સરોવર ક્ષેત્રને ૧૯૮૧માં નારાયણ સરોવર અભયારણ્ય ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે. આ અભયારણ્યનું ક્ષેત્રફળ ૪૪૪.૨૩ ચો.મી. છે

## સંદર્ભો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
પંપા સરોવર

**પંપા સરોવર** ભારતના કર્ણાટક રાજ્યના કોપ્પલ જિલ્લાના હમ્પી નજીક આવેલું એક સરોવર છે. તુંગભદ્રા નદીની દક્ષિણે સ્થિત આ સરોવરને હિંદુઓ પવિત્ર માને અને તે પાંચ પવિત્ર સરોવરો પૈકીનું એક છે. હિંદુ ધર્મની પૌરાણિક કથા પ્રમાણે આ સ્થળે ભગવાન શિવની અર્ધાંગિની પંપા (પાર્વતી)એ પોતાનું શિવ પ્રતિ સમર્પણ દર્શાવવા માટે તપસ્યા કરી હતી.. આ સરોવરનો ઉલ્લેખ રામાયણમાં પણ જોવા મળે છે. રામાયણમાં આ એ જ સરોવર છે જેના કિનારે શબરીએ ભગવાન રામચંદ્રના આગમનની પ્રતિક્ષા કરતી હતી.

## વર્ણન
પંપા સરોવર હોસપેટથી આનેગુંડી જતા માર્ગે પહાડોથી ઘેરાયેલી ખીણમાં આવેલું છે. હનુમાન મંદિર નામે જાણીતા પહાડની તળેટીથી લગભગ એક કિલોમીટર દૂર આવેલું છે અને કમળથી ભરેલું છે. જ્યારે કમળો ખીલેલા હોય ત્યારે સરોવર ખુબ નયનરમ્ય બની રહે છે. સરોવરના કિનારે લક્ષ્મી મંદિર અને એક શિવ મંદિર પણ આવેલાં છે. સરોવરની બાજુમાં જ આંબાના વૃક્ષ નીચે ગણપતિનું પણ નાનકડું સ્થાનક આવેલું છે. 

## પૌરાણિક કથા
રામાયણમાં પંપા સરોવરનો ઉલ્લેખ એ સ્થળ તરિકે કરવામાં આવ્યો છે જ્યાં માતંગ ઋષીની શિષ્યા શબરીએ ભગવાન રામને સિતાને પાછી લાવવા માટેની તેમની દક્ષિણ તરફની યાત્રામાં દિશાસુચન કર્યું હતું. કથા અનુસાર, શબરી રોજે પ્રાર્થના કરતી હતી કે તેને ભગવાન શ્રી રામના દર્શન કરવાનો મોકો મળે. તે તેના ગુરૂ માતંગના આશ્રમમાં રહેતી હતી, આ આશ્રમ આજના હમ્પીમાં માતંગ પર્વત નામે ઓળખાતા ક્ષેત્રમાં આવેલો હતો. તેના ગુરૂ માતંગે પોતાના અવસાન પહેલા તેને જણાવ્યું હતું કે તે અવશ્ય ભગવાન રામના દર્શન મેળવશે. ગુરૂના નિધન પછી પણ શબરી ભગવાન રામની પ્રતિક્ષામાં આશ્રમમાં રહેતી હતી. ઘણા વર્ષો વીતી ગયા અને શબરી વૃદ્ધ થઈ ગઈ હતી ત્યારે ભગવાન રામ લંકા જતાં રસ્તામાં તેના આશ્રમે પધાર્યા. તેણે રામ અને અનુજ લક્ષ્મણને પ્રેમે ભોજન કરાવ્યું. તેના ઔદાર્યને વશ થઈને રામ અને લક્ષ્મણે તેને પ્રણામ કર્યાં. ત્યાર બાદ તેમણે શબરીને સીતાના અપહરણની કથની કહી સંભળાવી અને શબરીએ તેમને દક્ષિણમાં આવેલા વાનર રાજ્યના હનુમાન અને સુગ્રીવની મદદ લેવા જણાવ્યું જેઓ પંપા સરોવર નજીક રહેતા હતાં.

પંપા સરોવર પુષ્ટિ માર્ગીય વૈષ્ણવો માટે એક અન્ય અગત્યતા ધરાવે છે, કેમકે ૧૬મી સદીમાં થઈ ગયેલા પુષ્ટી માર્ગના સ્થાપક શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્યજીએ શ્રીમદ્ ભાગવતમ્ પારાયણ કર્યું હતું. આ કારણે અહીં પુષ્ટી માર્ગની બેઠકાવેલી છે. શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્યએ આ સ્થળની લીધેલી મુલાકાત એ વાતની પૂર્તિ કરે છે કે આ સ્થળ ધાર્મિક રીતે મહત્વ ધરાવે છે.

## આ પણ જુઓ
* હમ્પી
* રામાયણ

## સંદર્ભો
કોરી ખાડી

**કોરી ખાડી**  એ ભારતના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌથી મોટા કચ્છ જિલ્લાના કચ્છના રણમાં આવેલી ખાડી (ભરતી) છે.

## ભૂગોળ 
આ ખાડી  પર સ્થિત છે. આ ખાડી કચ્છના રણના કળણ વિસ્તારમાં આવેલી છે.

## વિવાદ
૧૯૯૯ના એટલાંટિક બનાવને કારણે પણ આ સ્થળ પ્રચલિત બન્યું છે. ૧૦ ઓગસ્ટ ૧૯૯૯ના દિવસે ભારતીય હવાઈ સૈન્યએ પાકિસ્તાન નૌકા સૈન્યની હવાઈ પાંખના બ્રેગેટ એટલાંટિક પેટ્રોલ વિમાનને પોતાની હવાઈ સીમાનું ઉલ્લંઘન કરતા તોડી પાડ્યું હતું. આ વિમાનમાં ૧૬ પ્રવાસીઓ હતા. આના પર પાકિસ્તાને વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. આ વિમાનનો કાટમાળ પાકિસ્તાનની સીમામાં પણ પડ્યો હતો. આ ઘટના કારગીલ યુદ્ધના એક મહિના પછી બની હતી અને તેથી બંને દેશ વચ્ચેના સંબંધો વધુ તણાવ ગ્રસ્ત બન્યા હતા.

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ભૂગોળ સ્ટબ
બોહ્રીયમ

**બોહ્રીયમ** કે **બોરીયમ**એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Bh** અને અણુ ક્રમાંક ૧૦૭ છે. આ ધાતુ ૭-બી સમુહની સૌથી ભારે ધાતુ છે. 

આ એક કૃત્રીમ તત્વ છે જેનું સૌથી સ્થિર તત્વ 270Bh, ૬૧ સેકન્ડનો અર્ધ આયુષ્યકાળ ધરાવે છે. રાસાયણિક પ્રયોગોએ સાબિત કર્યું છે કે  બોહ્રીયમ એ રેનીયમના હોમોલોગ તરીકે ના ગુણધર્મોની આગાહી યોગ્ય હતી. તેનો ઓક્સિડેશન સ્થિતી +૭ છે. 

## સંદર્ભ
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પ્રાગ મહેલ

**પ્રાગ મહેલ** એ ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના ભુજ શહેરમાં આવેલો ૧૯મી સદીમાં બંધાયેલો એક મહેલ છે. આના બાંધકામની શરૂઆત રાવ પ્રાગમલજી (ત્રીજા)એ ૧૮૬૫માં કરાવી હતી.. આની સંરચના કર્નલ હેનરી સેંટ વીલ્કીન્સ દ્વારા ઈટાલિયન ગોથીક શૈલીમાં કરવામાં આવી હતી મહેલના બાંધકમનો ખર્ચ તે સમયે ૩૧ લાખ રુપિયા આવ્યો સ્થાનિક કચ્છી કારીગરો પણ આ મહેલનાં બાંધકામમાં શામેલ હતાં.

## વિશેષતાઓ 
* મુખ્ય ખંડ, જેની દિવાલ પર પશુઓના મસાલા ભરેલા માથા લટકાવ્યા છે
* દરબાર ખંડ, જેમાં તૂટેલાં ઝુમ્મર અને પ્રતિમઓ છે 

## આજની સ્થિતિ
૨૦૦૧માં ગુજરાતમાં આવેલા ધરતીકંપમાં આ મહેલને ઘણું નુકશાન થયું હતું. ૨૦૦૬માં આ મહેલને લૂંટવામાં આવ્યો હતો, ચોરો પ્રાચીન કલાકૃતિઓને લઈ ગયા અને ઘણી તોડ ફોડ કરી ગયાં.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના મહેલો
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:ભુજ તાલુકો
શ્રેણી:ગુજરાતના સંગ્રહાલયો
ચારણ

**ચારણ** એ ભારતીય ઉપખંડની એક જાતિ છે જે રાજસ્થાન, સિંધ, ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા અને બલૂચિસ્તાનની વતની છે. ઐતિહાસિક રીતે, ચારણ કવિઓ અને સાહિત્યકારો તેમજ યોદ્ધાઓ અને જાગીરદાર રહ્યા છે. ચારણ સૈન્ય પરાક્રમ, ઇતિહાસકારો, કૃષિ અને વેપારીઓ તરીકે આદરણીય હતા. શ્રીમદ્ ભાગવતમ્ (સ્કંધ ૩, અધ્યાય ૧૦, શ્લોક ૨૮-૨૯) અનુસાર ચારણ જ્ઞાતિ, યક્ષ, ગંધર્વો, દેવો, અપ્સરા જેવા અન્ય દૈવી સ્વરૂપોની સાથે બનાવવામાં આવી હતી અને તેઓ સ્વર્ગમાં રહેતા હતા. એવી પણ માન્યતા છે. આ જ્ઞાતિના સભ્યો તેમના ઉચ્ચ સાહિત્યિક રસ અને જ્ઞાન, સમાજ પ્રત્યે ઊંડી વફાદારી, હોંશીયારી અને યુદ્ધમાં શહાદત વહોરવા માટેની અડીખમ તૈયારી, વગેરે જેવા ગુણો માટે પ્રખ્યાત છે.

## ચારણી સાહિત્ય
સાહિત્ય અને કવિતા ચારણોની એક આગવી ઓળખ અને અભિન્ન ભાગ છે. આ સાહિત્યની શૈલી ચારણી સાહિત્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ડિંગળ ભાષા અને સાહિત્ય આ જાતિના કારણે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીએ ચારણી સાહિત્ય ને તેર ઉપશૈલીઓમાં વિભાજન કર્યુ છે:

* દેવો અને દેવીઓ ના વખાણ ગીતો
* નાયકો, સંતો અને સમર્થકો વખાણ ગીતો (બિરદાવળી)
* યુદ્ધ વર્ણનો
* મહાન રાજાઓ અને પુરૂષોમાં અનિષ્ટ માટે તેમના શક્તિનો ઉપયોગ
* હિંમત, એક સ્થાયી વિશ્વાસઘાત ની ઠેકડી
* પ્રેમ કથાઓ
* મૃત યોદ્ધાઓ, સમર્થકો અને મિત્રો માટે વિલાપ કાવ્ય 
* કુદરતી સૌંદર્ય, મોસમી સુંદરતા અને તહેવારોના વખાણ
* હથિયારોના વર્ણનો
* સિંહ, ઘોડા, ઊંટ, અને ભેંસની પ્રસંશા કરતા ગાયન
* ભાષાની અને વ્યવહારુ કાબેલિયત વિશે કહેવત
* પ્રાચીન મહાકાવ્યો
* દુષ્કાળ અને પ્રતિકૂળ સમયમાં લોકોનુ વર્ણન

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર
શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શ્રેણી:ભારતની જ્ઞાતિઓ
૨૦૦૮ મુંબઈ હુમલો

૨૦૦૮ મુંબઈ હમુલો (જે ૨૬/૧૧ કહેવાય છે) એ ભારતના સૌથી મોટા શહેર મુંબઈ પરનો આતંકવાદી હુમલો હતો. ૨૬ નવેમ્બર, ૨૦૦૮ના રોજ પાકિસ્તાનથી આવેલા ૧૦ જેટલા આતંકવાદીઓએ આ હુમલો ગોળીબાર, તથા બોબ્મ ફેકીને કર્યો હતો. હુમલાનો એક માત્ર જીવીત આતંકવાદી અજમલ કસાબ દ્વારા જાણવા મળ્યુ હતુ કે આ હુમલો પાકિસ્તાનની ISI ની સહાય દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૬ નવેમ્બર થી ૨૯ નવેમ્બર, ૨૦૦૮ સુધી ચાલેલો આ આતંકવાદી હુમલામાં ૧૬૪ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા, જ્યારે ૩૦૮ જેટલાં ઘાયલ થયા હતા.

આ હુમલો દક્ષિણ મુંબઈમાં આવેલ છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનલ, ઓબેરોય હોટેલ, હોટેલ તાજ, લીયોપોલ્ડ કાફે, કામા હોસ્પિટલ, નરીમન હાઉસ, મેટ્રો સિનેમા, અને સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજ એમ કુલ આઠ વિવિધ જગ્યાઓ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત મુંબઈના એક પોર્ટ વિસ્તારના માઝાગાંઉમાં પણ એક વિસ્ફોટ થયો હતો. ૨૮ નવેમ્બરની વહેલી સવારે મુંબઈ પોલીસ તથા સુરક્ષા દળો દ્વારા તાજ હોટેલની આજુ બાજુ કડક સુરક્ષા ગોઠવી દેવાઇ હતી. બીજે દિવસે, ૨૯ નવેમ્બરના રોજ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડસ્ દ્રારા શેષ રહેલા આતંકવાદીઓને ઠાર કરવા ઓપરેશન બ્લેક ટોર્નેડો હાથ ધર્યું. જેના પરીણામ રુપે બધા જ આતંકવાદીઓને મારી નખાયા.

હુમલાનો એક માત્ર જીવીત આતંકવાદી, અજમલ કસાબ દ્રારા જાહેર કરવામાં આવ્યુ કે તેઓ પાકિસ્તાનના લશ્કર-એ-તોએબા સંગઠનના સભ્યો હતા. ભારત સરકારે કહ્યુ હતુ કે આતંકવાદીઓ પાકિસ્તનમાંથી આવ્યા હતા. ૭ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૯ના રોજ પાકિસ્તાનના માહિતી પ્રધાન શેર્રી રેહમાને સ્વીકાર્યુ હતુ કે અજમલ કસાબ પાકિસ્તાનનો નાગરીક છે. પાકિસ્તાનના ગૃહ પ્રધાન રહેમાન મલિકે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે હુમલોનું આયોજન પાકિસ્તાનમાં કરવામાં આવ્યુ હતું.

શ્રેણી:મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ
હસમુખ પાઠક

**હસમુખ હરિલાલ પાઠક** (૧૨-૨-૧૯૩૦) : કવિ, અનુવાદક. જન્મ પાલીતાણામાં. ૧૯૫૪માં ગુજરાત કૉલેજમાંથી બી.એસસી. ૧૯૫૫માં દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી ડિપ્લોમા ઇન લાઇબ્રેરી સાયન્સ અને ૧૯૬૪માં માસ્ટર ઑવ લાઇબ્રેરી સાયન્સ. ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૬ સુધી અટિરા અને મા. જે. પુસ્તકાલય, અમદાવાદમાં ગ્રંથપાલ. ૧૯૬૬થી ૧૯૬૮ સુધી હાઈલેસેલાસી યુનિવર્સિટી, અડીસ-અબાબામાં ગ્રંથપાલ. ૧૯૭૦થી સરદાર પટેલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑવ ઇકોનોમિક ઍન્ડ સોશિયલ રિસર્ચમાં ગ્રંથપાલ. ૧૯૭૧-૮૦ દરમિયાન એ જ સંસ્થાનાં ‘અન્વેષક’ (અંગ્રેજી) અને ‘માધુકરી’ સામયિકોના તંત્રી.

તેઓ સ્વાતંત્ર્યોત્તર કાળના પ્રયોગશીલ કવિ છે. પ્રત્યેક કૃતિમાં વિષયવસ્તુ, છંદ-લય અને અભિવ્યક્તિના નવા પ્રયોગો માટે મથતા આ કવિએ ‘નમેલી સાંજ’ (૧૯૫૮)ની અઢાર રચનાઓ ઉમેરી છે. બંને ખંડની રચનાઓ ભાવબોધ અને અભિવ્યક્તિની રીતે ભિન્ન છે.

‘નમેલી સાંજ’ની ‘સાંજ’, ‘તણખલું’, ‘આંબો’, ‘કોઈને કાંઈ પૂછવું છે ?’, ‘પશુલોક’, ‘વૃદ્ધ’, ‘મૃત્યુ’, ‘રાજઘાટ પર’ વગેરે રચનાઓ વ્યંજનાગર્ભ સંકુલ પ્રતીકાત્મકતા, કૌંસના ઉપયોગ દ્વારા બે સ્તરે ચાલતી ગતિ, માત્રામેળ છંદોના ખંડકોનો પરંપરિત પ્રયોગ અને આધુનિક ભાવબોધ જેવી લાક્ષણિકતાઓથી ધ્યાનાર્હ છે. મૃત્યુ, પ્રેમ, ચૈતન્યતત્ત્વ જેવા ગહન-વ્યાપક ભાવોને વિષય બનાવતી ‘શિર નમ્યું’, પૌરાણિક પાત્રો કે પ્રસંગોને આધારે લખાયેલી ‘અંતઘડીએ અજામિલ’, અંતર-અવગાહન કરતી ‘ગજેન્દ્ર ચિંતન’ વગેરે દીર્ઘ રચનાઓ ગદ્યલયની અનેક શક્યતાઓને પ્રગટાવે છે.

એમણે ચેક કવિ મીરોસ્લાફ હોલુબનાં કાવ્યોનો ‘વસ્તુનું મૂળ અને બીજાં કાવ્યો’ (૧૯૭૬) નામે અનુવાદ કર્યો છે, તેમાં એમની કવિ તરીકેની સઘળી ઉત્તમ લાક્ષણિકતાઓનો વિનિયોગ થયો છે. ઉપરાંત જાપાની નાટ્યકાર જુન્જી કિનોશિટાના નાટક ‘ટવીનાઈટ’નો અનુવાદ ‘સારસીનો સ્નેહ’ (૧૯૬૩) નામે કર્યો છે. ‘મા દીકરો’ (૧૯૫૭) અને ‘રાત્રિ પછીનો દિવસ’ (૧૯૬૩) એ બે વાર્તાઓ પણ એમણે લખી છે.

**સાયુજ્ય (૧૯૭૨) :** હસમુખ પાઠકનો આધુનિક કવિત્વરીતિને અનુસરતાં પ્રયોગશીલ કાવ્યોનો સંગ્રહ. અહી પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ‘નમેલી સાંજ’નાં કેટલાંક કાવ્યોના પુનર્મુદ્રણ સાથે અઢાર જેટલી નવી રચનાઓ છે. ‘સાંજ’, ‘વૃદ્ધ’, ‘કોઈને કાંઈ પૂછવું છે?’ જેવાં કાવ્યોમાં કવિની વક્રદ્રષ્ટિ સાંપ્રત સમયની વિસંવાદિતાઓને લય, પ્રાસ, પ્રતીક અને કૌંસની પ્રયુક્તિઓ દ્વારા સાર્થ રીતે નિરૂપે છે. પંક્તિઓની સહેતુક વિશિષ્ટ ગોઠવણી કરીને કવિતાનો દ્રશ્ય આકાર ઉપસાવવાનો પ્રયત્ન પણ અહીં છે. ઊર્ધ્વગામી થવા મથતી કવિની ભાવના અજામિલ અને ગજેન્દ્ર જેવાં પુરાકલ્પનો દ્વારા પ્રગટ થઈ છે. ‘એક ને એક’, ‘વિચાર એટલે’, ‘ઈચ્છામૃત્યુ’ જેવાં કાવ્યોનો આરંભ આકર્ષક છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ
ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ

]]

thumbnail|right|નકશો ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ વિવિધ લેખકો જન્મ સ્થાનો વર્ણવે છે.
શ્રી **ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ** (પંજાબી: ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ) કે **આદિ ગ્રંથ**, એ શીખ સંપ્રદાયનું ધાર્મિક પુસ્તક છે. આ તેઓના અંતિમ અને સાશ્વત ગુરુ છે.  આ એક દળદાર ગ્રંથ છે જેમાં ૧૪૩૦ અંગ છે. આ ગ્રંથનું સંપાદન અને રચનાઓ ૧૪૬૯ અને ૧૭૦૮ વચ્ચે શીખ ગુરુઓના હયાતી કાળ દરમ્યાન થયું. અને કોઈ વ્યક્તિએ શામાટે પ્રભુ સ્મરણ તે પણ બતાવે છે. ગુરુ ગોવિંદસિંહ (૧૬૬૬–૧૭૦૮), શીખોના દસમા ગુરુએ, આ પવિત્ર આદિ ગ્રંથને પોતાના અનુગામી તરીકે ઘોષિત કર્યો, આથી તેનું નામ કે સ્થાન  *ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ* પડ્યું. તે સમયથી આ ગ્રંથ શીખો માટે પવિત્ર ગ્રંથ છે, અને આને દસ ગુરુઓના બોધનો સાર મનાય છે. આદિ ગ્રંથ એ શીખોની પ્રાર્થનાઓનો સ્ત્રોત અને માર્ગદર્શક છે. 

આદિ ગ્રંથનું સૌ પ્રથમ વખત સંપાદન પાંચમા શીખ ગુરુ અર્જણ દેવ (૧૫૬૩-૧૬૦૬) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંપાદન પ્રથમ પાંચ શીખ ગુરુઓએ આપેલ બોધ અને અન્ય હિંદુ તથા મુસ્લિમ મહાન સંતો કે ભગતની વાણી કે રચનાઓ પર આધારિત હતું.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ધર્મગ્રંથો
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય
વાત્રક નદી

[thumb|[સરસવણી (તા. મહેમદાવાદ)|સરસવણી નજીક વાત્રક નદી]]
**વાત્રક નદી** સાબરમતી નદીની ઉપનદી છે.

વાત્રક દક્ષિણ રાજસ્થાનમાં ડુંગરપુર નજીક અરવલ્લીની ગિરિમાળામાંથી નીકળે છે. રાજસ્થાનમાં વાત્રક નદી લગભગ ૨૯ કિમી જેટલા અંતર સુધી મહી નદીની સમાંતર વહે છે. અને મેઘરજ તાલુકાના મોયડી ગામ નજીક ગુજરાતમાં પ્રવેશ કરે છે.

## નદી કિનારે આવેલા ગામો-શહેરો 
* મહેમદાબાદ
* મોદજ
* વારસંગ
* ઘોડાસર
* વીરોલ 
* ખેડા 
* પરસાતજ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* વાત્રક નદી વિશે માહિતી

શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ
શ્રેણી:અરવલ્લી જિલ્લો