open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
બોધાત્મક વિસંવાદિતા

**બોધાત્મક વિસંવાદિતા** અથવા **માનસિક અસમંજસ** () એ એક એવી અણગમતી માનસિક સ્થિતિ છે, કે જેમા વ્યક્તિ બે પરસ્પર અસંગત માન્યતાઓ અનુભવે છે.

માણસ આસપાસના વિશ્વનો અર્થ સમજવાનો પ્રયત્ન કરતો હોય છે. તે અત્યારે પ્રાપ્ત થતા અનુભવોને ભૂતકાળના તેમજ બીજા લોકોના અનુભવો સાથે સરખાવતો રહે છે. એ તુલના દ્વારા તે પોતાના અનુભવોમાં સુસંગતતા શોધે છે, પદાર્થો, વ્યક્તિઓ અને સમૂહો વિશેની પોતાની સમજ અને માન્યતાઓ સાચી છે તેની ખાતરી મેળવવનો પ્રયત્ન કરે છે; પણ ઘણી વાર તેની માન્યતાઓ અન્ય હકીકતો સાથે બંધબેસતી હોતી નથી. તેથી તેના બોધનમાં વિસંવાદિતા સર્જાય છે.

આ પ્રમાણે જ્યારે વ્યક્તિનાં બોધનોમાં વિસંગતતા સર્જાય ત્યારે શું બને એ અંગે ફેસ્ટિંજરે આપેલો સિદ્ધાંત જાણીતો બન્યો છે. આ સિદ્ધાંત કહે છે કે જ્યારે વ્યક્તિને પોતાના વિવિધ બોધનો વચ્ચે તાર્કિક વિરોધ છે એવું લાગે ત્યારે તેના મનમાં વ્યગ્રતા ઊપજે છે. પોતાની આ વ્યગ્રતાને દૂર કરવા માટે વ્યક્તિ એ રીતે વિચારે કે ક્રિયા કરે છે, જેથી બોધનો વચ્ચે અનુભવાતી વિસંવાદિતા દૂર થાય અને તેનાં બોધનો તર્કસંગત તેમજ તેની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત બને.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન
રમા મેહતા

**રમા મહેતા** (૧૯૨૩-૧૯૭૮) એક ભારતીય સમાજશાસ્ત્રી અને લેખક હતા, જેમની નવલકથા *ઇનસાઇડ ધ હવેલી* (૧૯૭૭)ને ૧૯૭૯ના વર્ષમાં અંગ્રેજી ભાષા માટે મરણોત્તર સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

આ નવલકથામાં મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગની મહિલાઓ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી પરંપરા અને આધુનિક જીવન વચ્ચેના સંઘર્ષનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે લેખકના પોતાના અનુભવને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમની અગાઉની કૃતિઓમાં *રામુ, અ સ્ટોરી ઓફ ઇન્ડિયા* (૧૯૬૬) અને *ધ લાઇફ ઓફ કેશો* (૧૯૬૯)નો સમાવેશ થાય છે. બંને નવલકથાઓ છોકરાઓના માટે શિક્ષણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

રમા મહેતાનો વિવેચનાત્મક નિબંધ *ધ વેસ્ટર્ન એજ્યુકેટેડ હિન્દુ વુમન* (૧૯૭૦) આઝાદીના સમયે તેમની વીસીની ઉંમરની સારી રીતે અંગ્રેજી બોલી શકતી શિક્ષિત મહિલાઓ અને અંગ્રેજી ન જાણતી તેમની માતાઓ કે જેઓ ધર્મનિષ્ઠ હિન્દુ પરંપરાઓ જાળવવા માટેનું વલણ ધરાવે છે વચ્ચેના તફાવતનું વર્ણન કરે છે.  તેમની *ધ હિન્દુ ડિવોર્સ્ડ વુમન* (૧૯૭૫) સ્ત્રીની છૂટાછેડાની સ્વીકૃતિના ગેરફાયદાઓ બહાર લાવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:નારીવિશેષ
શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
શ્રેણી:૧૯૨૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૮માં મૃત્યુ
રણજીતસિંહ

**મહારાજા રણજીતસિંહ** () (નવેમ્બર ૧૩, ૧૭૮૦ - જૂન ૨૭, ૧૮૩૯) ૧૭૯૯થી ૧૮૩૯ દરમ્યાન પંજાબમાં લાહોરના રાજા અને શીખ સામ્રાજ્યના સંસ્થાપક હતા.
મરાઠા સામ્રાજ્ય

right|thumb|200px|ભવાનીની પ્રતિમાસાથે મરાઠા સામ્રાજ્યના છત્રપતિ શિવાજી
**મરાઠા સામ્રાજ્ય** અથવા **મરાઠા મહાસંઘ** એ દક્ષિણ એશિયામાં એક સામ્રાજ્યવાદી શક્તિ હતી, આ ૧૬૭૪થી ૧૮૧૮ દરમ્યાન અસ્તિત્વમાં રહી. શિવાજીએ મરાઠા સામ્રાજ્યનો પાયો ૧૬૭૪માં નાખ્યો હતો. તેમણે ઘણા વર્ષો સુધી ઔરંગઝેબના મુઘલ સામ્રાજ્ય સાથે સંઘર્ષ કર્યો હતો. મરાઠા સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર તેની ચરમસીમાએ ઉત્તર ભારત સુધી થયો હતો.

## શાસકોની સૂચી 
### સાતારા વંશ 
* છત્રપતિ શિવાજી (1627-1680)
* છત્રપતિ સંભાજી (1680-1689)
* છત્રપતિ રાજારામ (1689-1700)
* મહારાણી તારાબાઈ (1700-1707)
* છત્રપતિ શાહૂ (1707-1749) ઉર્ફ શિવાજી બીજા, છત્રપતિ સંભાજીના દીકરા
* છત્રપતિ રાજારામ (છત્રપતિ રાજારામ અને મહારાણી તારાબાઈના પૌત્ર)

### કોલ્હાપુર વંશ 
* મહારાણી તારાબાઈ (1675-1761)
* શિવાજી બીજા (1700–1714)
* શિવાજી ત્રીજા (1760–1812)
* રાજારામ પહેલા (1866–1870)
* શિવાજી પાંચમા (1870–1883)
* શહાજી બીજા (1883–1922)
* રાજારામ બીજા (1922–1940)
* શાહોજી બીજા (1947–1949)

### પેશવા 
* બાળાજી વિશ્વનાથ (1712 – 1720)
* બાજીરાવ પહેલા (1720–1740)
* બાળાજી બાજીરાવ (1740–1761)
* માધવરાવ પેશવા (1761–1772)
* નારાયણરાવ પેશવા (1772–1773)
* રઘુનાથરાવ પેશવા (1773–1774)
* સવાઈ માધવરાવ પેશવા (1774–1795)
* બાજીરાવ બીજા (1796–1818)
* અમૃતરાવ પેશવા 
* નાના સાહેબ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* મરાઠા સામ્રાજ્ય - યુટ્યુબ પર લેક્ચર
* શિવાજીનાં સૈન્યમાં હતા અનેક મુઘલ સરદાર, છત્રપતિ માટે લડ્યા લડાઈ - દિવ્ય ભાસ્કર
મુરક્કા

thumb|*શરાબનો પ્યાલોસાથે બાળક*. સફવી કાળ, પ્રારંભિક ૧૭મી સદીમાં ચિત્રિત. ફ્રીઅર સેક્લર ગેલેરી F1928.10

**મુરક્કા **(, અરબી: مورّقة, ) ઇસ્લામી લઘુચિત્રો અને ઇસ્લામી સુલેખનના નમુનાઓનો એક મહાસંગ્રહ છે. આ મહાસંગ્રહ  ઇસ્લામી દુનિયામાં ખુબ જ લોકપ્રિય હતો, અને ૧૬મી સદીમાં ફારસી સફવી, ઉસ્માની તથા મુધલ સામ્રાજ્યોનું લઘુચિત્ર આલેખન પર મુરક્કામાં આવેલી મુખ્ય લઘુચિત્રશૈલીની અસર જોવા મળે છે. 

## નોંધ 
શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:ઇસ્લામ
પરાવાસ્તવવાદ

**પરાવાસ્તવવાદ** અથવા **અતિવાસ્તવવાદ** () ૧૯૨૪માં ફ્રાંસમાં જન્મેલો સાહિત્યિક વાદ છે, કે જેની સ્થાપના આન્દ્રે બ્રેતોં, લૂઈ આરાગોં વગેરેએ 'દાદા' (દાદાવાદ) જૂથથી છૂટા પડીને કરી. સમાજ અને સંસ્કૃતિનાં સ્થાપિત મૂલ્યો સામેનો વિદ્રોહ એના પાયામાં રહેલો છે.

ગુજરાતી કવિતામાં સાતમા દાયકાની અંદર પરાવાસ્તવવાદની અસર મુખ્યત્વે સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્રની કવિતામાં તથા અન્ય કવિઓની કવિતામાં અમુક અંશે દેખાય છે. કિશોર જાદવની વાર્તાઓ પર એની ઘેરી અસર છે.

## સંદર્ભ
નવાઝ શરીફ

**મિઆં મુહંમદ નવાઝ શરીફ** (ઉર્દૂ અને પંજાબી: , જન્મ: 25 ડીસેમ્બર, 1949) પાકિસ્તાની ઉદ્યોગપતિ અને ભૂતપૂર્વ રાજકારણી છે, જેમણે 1990થી 1993 સુધી, 1997થી 1999 સુધી અને ફરીથી 2013થી 2017 સુધી પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન તરીકે રહ્યા હતા. 
## વિગત
આની સાથે તેમણે 1985થી 1990 સુધી પંજાબના મુખ્યમંત્રી તરીકે રહ્યા હતા. તેમનો જન્મ 25 ડીસેમ્બર 1949, લાહોરમાં થયો હતો. તેઓ ઇતેફાક અને શરીફ ગ્રુપના સ્થાપક મુહંમદ શરીફના દીકરા છે. 
thumb|નવાઝ શરીફનું ચિત્ર
પનામા પેપર્સ કારણે પુરું શરીફ કુટુંબ વિવાદમાં આવ્યું છે. 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ
એબ્સર્ડ

**અસંબદ્ધ** અથવા **અયુક્ત** () એ માનવ-અસ્તિત્વ અંગેનું આધુનિક ચિંતન છે કે જેમાં એવું માનવામાં આવે છે કે વિશ્વમાં વ્યક્તિ અન્ય વ્યક્તિઓથી અલગ પડી ગયેલી છે, કશુંક પણ અર્થપૂર્ણ કાર્ય કરવામાં તે અસમર્થ છે અને તે એના કાબૂ બહારનાં બાહ્ય બળોનો ભોગ બનેલી છે. વીસમી સદીની યુરોપીય વિચારસરણીના એક ભાગ તરીકે વિકસેલું આ વલણ સાર્ત્ર અને આલ્બેર કેમ્યૂનાં ચિંતનશીલ લખાણોમાંથી પણ બહાર આવ્યું. ત્યારબાદ સેમ્યુઅલ બેકેટ, ઇઅનેસ્કો, હેરલ્ડ પિન્ટર આદિ નાટ્યલેખકોએ રંગભૂમિ ક્ષેત્રે આ વિચારધારાને આગળ વિકસાવી, જેના પરિણામરૂપ થિયેટર ઓવ ધી એબ્સર્ડનો ઉદભવ થયો. બીજા વિશ્વયુધ્ધ પછી આ અસ્તિત્વવાદી લેખકોએ નાટકો દ્વારા માનવજીવનમાં સંવાદિતા, હેતુ વગેરે વિધેયાત્મક પરિબળોના અભાવનું ચિત્ર રજૂ કર્યું. બેકેટનું વેઇટિંગ ફોર ગોદો (૧૯૫૨) અને ઇઅનેસ્કોનુ ધ ચેર્સ (૧૯૫૧) આ પ્રકારનાં નાટકો છે. ગુજરાતી રંગભૂમિમાં લાભશંકર ઠાકર અને સુભાષ શાહ લિખિત નાટક 'એક ઊંદર અને જદુનાથ' થી આ પ્રકારનું નાટ્યલેખન અસ્તિત્વમાં આવ્યું.

## સંદર્ભ
આલ્બેર કેમ્યૂ

**આલ્બેર કેમ્યૂ** () (જ. ૭ નવેમ્બર ૧૯૧૩, મંડોવી, ફ્રેન્ચ અલ્જિરિયા; અ. ૪ જાન્યુઆરી ૧૯૬૦, વિલેબ્લેવીન, ફ્રાન્સ) વીસમી સદીના એક અગ્રણી ફ્રેન્ચ સાહિત્યકાર અને ફિલોસોફર હતા. તેમના સર્જનોમાં સમસામયિક જીવનના પ્રશ્નોના વિશ્લેષણ દ્વારા જનસમાજને તેના યથાર્થ પરિપ્રેક્ષમાં મૂલવવાનો પ્રયત્ન કરાયો છે, જે ધ્યાનમાં લઈને તેમને ૧૯૫૭ માં નોબૅલ પારિતોષિક અર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

## પ્રારંભનું જીવન 
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં કેમ્યૂના પિતા માર્યા ગયા હતા. માતાએ કેમ્યૂના ઉછેર અને કેળવણી પાછળ ખંતથી ધ્યાન આપ્યું હતું. અલ્જિરિયાની વિશ્વવિદ્યાલયમાં અભ્યાસ કરી તેમણે ફિલસૂફીની ડિગ્રી મેળવી. અનુસ્નાતક કક્ષાએ અભ્યાસ કરવાની કેમ્યૂની તીવ્ર ઈચ્છા હતી પરંતુ માંદગીને કારણે અભ્યાસ પડતો મૂક્યો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 

શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:તત્ત્વચિંતક
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૧૩માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૬૦માં મૃત્યુ
પ્રસૂતિ ચેપો

**પ્રસૂતિ ચેપો**, **પ્રસૂતિબાદના ચેપો**, **પ્રસૂતિ તાવ** અથવા **બાળપથારી તાવ**તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે is any bacterial બાળજન્મ અથવા કસુવાવડ બાદ સ્ત્રી પ્રજનન માર્ગનો કોઇ બેક્ટેરીયલ ચેપછે. ચિહ્નો અને લક્ષણોમાં સામાન્ય રીતે તાવ, ઠંડી, પેડુના નીચેના ભાગે દુઃખાવો, અને સંભવતઃ દૂર્ગંધયુક્ત યોનિમાર્ગ સ્ત્રાવનો સમાવેશ થાય છે. તે સામાન્ય રીતે પ્રથમ 24 કલાક પછી અને પ્રસૂતિના પ્રથમ દસ દિવસની અંદર થાય છે.

સૌથી સામાન્ય ચેપ ગર્ભાશય અને આજુબાજુની પેશીઓનો ચેપ છે અને **પ્રસૂતિ સડો** અથવા **પોસ્ટપાર્ટમ મેટ્રિટિસ**તરીકે પણ ઓળખાય છે. જોખમી પરિબળોમાં સિઝેરીયન કાપ, ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરીયા જેમ કે યોનિમાં ગ્રુપ બી સ્ટ્રેપ્ટોકોક્ક્સ , આંતરપટલ વહેલું ફાટી જવું, અને અન્યોમાં  લાંબા સમય સુધી પ્રસૂતિવેદના સમાવેશ પામે છે. મોટા ભાગના ચેપમાં વિવિધ પ્રકારના બેક્ટેરિયા સામેલ છે. નિદાન એ ભાગ્યે જ દ્વારા મદદ કરે છે યોનિ અથવા રક્તનું મિશ્રણ. જેમાં મેડિકલ ઇમેજિંગમાં સુધારો કરતા નથી તેઓ માટે જરૂરી હોઇ શકે છે. પ્રસૂતિ બાદ તાવ આવવાના અન્ય કારણોમાં આ મુજબ સમાવેશ થાય છે: સ્તન ભરાવો, પેશાબ માર્ગ ચેપો, પેડુ કાપના ચેપો અથવા એપિસિઓટોમી, અને એટેલેક્ટેસિસ. ઓછામાં ઓછા ઇ.સ. પૂર્વે પાંચમી સદીમાં હિપોક્રેટ્સના લખાણોમાં પ્રથમ જ્ઞાત સ્થિતિના વર્ણનો જોવા મળે છે. આ ચેપો બાળજન્મના સમયે લગભગ 18 મી સદીમાં 1930 સુધી જ્યારે એન્ટિબાયોટિક્સની રજૂઆત કરવામાં આવી ત્યાં સુધી મૃત્યુ માટે ખૂબ જ સામાન્ય કારણો હતા. 1847 માં, ઑસ્ટ્રિયામાં, ઇગ્નાસ સેમ્મેલવીસે હાથ ધોવા માટે ક્લોરીનનો ઉપયોગ કરી રોગોના કારણે થતા મૃત્યુમાં આશરે વીસ ટકાથી બે ટકાનો ઘટાડો કર્યો.

## સંદર્ભો
રત્ના પાઠક

**રત્ના પાઠક શાહ** એક ભારતીય ફિલ્મી અને ટેલિવિઝન અભિનેત્રી છે.

## આરંભિક જીવન 
તેમનાં પ્રખ્યાત અભિનેતા નસીરુદ્દીન શાહ સાથે લગ્ન થયા. તેઓ બલદેવ અને દીના પાઠકની દીકરી છે અને અભિનેત્રી સુપ્રિયા પાઠક તેમની બહેન છે. રત્ના પાઠકના શિક્ષણનો આરંભ જે. બી. વચ્છા હાઇસ્કૂલ ખાતે થયો હતો, તેમણે પછી નેશનલ સ્કૂલ ઑફ ડ્રામા, દિલ્હીથી અભિનેત્રી તરીકે તાલીમ લીધી હતી.

## ફિલ્મોની યાદી 
* ખૂબસૂરત
* પહેલી
* જાને તૂ યા જાને ના
* સારાભાઈ વર્સીસ સારાભાઈ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી
શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ
હેસનો ઉષ્મા-સંકલનનો નિયમ

ઉષ્મારસાયણ શાસ્ત્રમાં જે પ્રક્રિયાઓની પ્રક્રિયા-ઉષ્મા (heat of reaction) અથવા પ્રક્રિયા-એન્થાલ્પી (reaction enthalpy)ના ફેરફારો સીધા માપી શકાતા ના હોય તેની ગણતરી કરવા માટે **હેસના ઉષ્મા-સંકલનના નિયમ**નો () ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેને અચળ ઉષ્મા-સરવાળા (ઉષ્મા-સંકલન)નો નિયમ પણ કહેવામાં આવે છે. સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં જન્મેલા રશિયન રસાયણવિદ જર્મેઇન હેન્રી હેસે ૧૮૪૦ માં આ નિયમ રજૂ કર્યો હતો. તે મુજબ,

\Delta H_{reaction}^\ominus = \sum \Delta H_{\mathrm f \,(products)}^{\ominus} - \sum \Delta H_{\mathrm f \,(reactants)}^{\ominus}

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
પ્રેરિત ગર્ભપાત

**ગર્ભપાત** એ સમાપ્તિ છે જે ગર્ભાવસ્થા ને ગર્ભાશયમાંથી વિકસીત ભૃણ અથવા ગર્ભાંકુર જાતે બચી શકે તે પહેલાં તેને કાઢી નાખવું અથવા બળપૂર્વક દૂર કરવાનું છે. એક ગર્ભપાત સ્વયંચાલિત થઈ શકે છે, તેવા કિસ્સામાં તેને ઘણીવાર  કસુવાવડકહેવામાં આવે છે. તે હેતુપૂર્વક પણ થઇ શકે છે કે તેવા કિસ્સામાં તે પ્રેરિત ગર્ભપાત તરીકે ઓળખાય છે. શબ્દ *ગર્ભપાત* મોટાભાગે માનવ ગર્ભાવસ્થાના પ્રેરિત ગર્ભપાતને દર્શાવે છે. આ પ્રકારની પ્રક્રિયા બાદ ગર્ભ તેના પોતાના પર ટકી રહેવા માટે સક્ષમ હોઈ શકે છે, તેને તબીબી રીતે “ગર્ભાવસ્થાની મોડી સમાપ્તિ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આધુનિક દવા પ્રેરિત ગર્ભપાત માટે દવાઓ અથવા સર્જિકલ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. બંને દવાઓ મિફેપ્રિસ્ટોન અને પ્રોસ્ટાગ્લાન્ડિન પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ તરીકે  અસરકારક છે. સર્જિકલ પદ્ધતિઓ આડઅસરોનું ઓછું જોખમ ધરાવે છે. ગર્ભપાતનો વિકસીત દેશો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે દવામાં સૌથી સુરક્ષિત પ્રક્રિયાઓમાં જ્યારે ગર્ભપાત કાયદાદ્વારા મંજૂર થયો હોય. બિન જટિલ ગર્ભપાતો લાંબા ગાળાના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અથવા શારીરિક સમસ્યાઓનું કારણ નથી. અસુરક્ષિત ગર્ભપાતો, જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે દર વર્ષે અંદાજે 47,000 માતૃતવ મુત્યુપરિણમે છે અને 5 મિલિયન હોસ્પિટલ પ્રવેશોમાં પરિણમે છે.

દર વર્ષે અંદાજે 44 મિલિયન ગર્ભપાત કરવામાં આવે છે, જેમાંથી અડધાથી થોડા ઓછાં અસલામત રીતે કરવામાં આવે છે. 2003 થી 2008 દરમિયાન ગર્ભપાતનાં દરમાં થોડો ફેરફાર થયો છે, , વિશ્વની ચાલીસ ટકા મહિલાઓ પાસે “મર્યાદા વિનાના કારણ વિના” કાનૂની પ્રેરિત ગર્ભપાતનો ઉપયોગ થતો હતો.

પ્રેરિત ગર્ભપાત ઇતિહાસiધરાવે છે. તેઓ વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જેમાં હર્બલ દવાઓ, સહિત તીક્ષ્ણ સાધનોનો ઉપયોગ, શારીરિક ઇજા, અને અન્ય પરંપરાગત પદ્ધતિઓનો પ્રાચીન સમયથી સમાવેશ થાય છે. lગર્ભાપત, કેટલી વખત કરવામાં આવે છે તેની આસપાસ ફરે છે, અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેમની સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક સ્થિતિ મોટો તફાવત ધરાવે છે કેટલાક સંદર્ભોમાં, ગર્ભપાત ચોક્કસ શરતો પર આધારિત કાનૂની છે, જેમ કે કૌટુંબિક વ્યભિચાર, બળાત્કાર, ભૃણ સાથે સમસ્યાઓ, સામાજિક આર્થિક પરિબળો અથવા માતાના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમનો સમાવેશ થાય છે. વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં નૈતિક પાસાઓ, અને ગર્ભપાતના કાયદાકીય મુદ્દાઓ પર જાહેર વિવાદછે. જે ગર્ભાપાત-વિરોધી ચળવળો છે તે સામાન્ય રીતે જણાવે છે કે ગર્ભ અથવા ગર્ભ જીવનના અધિકાર એ જીવનના અધિકાર સાથે માનવ છે અને તેઓ ગર્ભપાતનીની સરખામણી હત્યાસાથે કરી શકે છે. જેઓ ગર્ભપાત હક્કોને ટેકો આપે છે તેઓ પર ભાર મૂકે છેછે પોતાના શરીરને લગતી બાબતો નક્કી કરવા માટે સ્ત્રીનો અધિકાર સાથે સામાન્ય રીતે માનવ અધિકારો ભાર મૂકે છે.

## સંદર્ભો
હેબર પ્રવિધિ

**હેબર પ્રવિધિ** () નો ઉપયોગ નાઈટ્રોજન અને હાઈડ્રોજનમાંથી એમોનિયા (NH3) બનાવવામાં થાય છે. આ રાસાયણિક પ્રક્રિયાની શોધ જર્મન ભૌતિક-રસાયણવિદ હેબર ફ્રિટ્ઝે ૧૯૦૭ થી ૧૯૦૯ એમ બે વર્ષનાં સંશોધન બાદ કરી હતી, જેના માટે તેમને ૧૯૧૮ નું રસાયણશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયેલું. આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે.

:N2 + 3 H2 → 2 NH3(Δ*H°*= −૯૧.૮ kJ) => (Δ*H°*= −૪૫.૮ kJ·mol−1)

એમોનિયાના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે ૧૫૦ થી ૨૦૦ વાતાવરણ દબાણ અને યોગ્ય તાપમાન તથા ઉદ્દીપકની હાજરી જરૂરી છે. ૧૯૧૩ માં કાર્લ બોશે આ પ્રક્રિયા ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે વિકસાવી, આથી આ વિધિ હેબર-બોશ પ્રવિધિ તરીકે પણ જાણીતી છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
ફ્રાન્ઝ કાફકા

**ફ્રાન્ઝ કાફકા** (જ. ૩ જુલાઈ ૧૮૮૩, પ્રાગ; અ. ૩ જૂન ૧૯૨૪) આધુનિક યુરોપીય કથાસાહિત્યના અગ્રણી પ્રયોગશીલ સર્જક હતા. એમનાં લખાણો ભયાવહ અને દુઃસ્વપ્નભરી પરિસ્થિતિનું આલેખન કરે છે. યુગવૈફલ્ય અને સાર્વત્રિક ભયાવહતાનો નિર્દેશ તેમનાં લખાણોમાં ભારોભાર છે. યુદ્ધકાલીન યુરોપનો - ખાસ કરીને છિન્નભિન્ન માનવસમાજનો ચિતાર તેમનાં સાહિત્યમાં પ્રતિકાત્મક રીતે વ્યક્ત થયો છે. જેમ કે તેમની નવલકથા મેટામૉરફોસિસનો નાયક મનુષ્યમાંથી જંતુમાં રૂપાંતર પામે છે.

## શરુઆતનું જીવન 
તેમનો જન્મ ૩ જુલાઈ ૧૮૮૩ ના રોજ હરમાન કાફકા અને જુલી કાફકા ને ત્યાં પ્રાગમાં થયો હતો. તેમના પિતા હરમાન કાફકાનો સ્વભાવ અત્યંત કઠોર હતો અને કાફકાનો પ્રયત્ન પિતાની જોહુકમીમાંથી છૂટવાનો હતો. પ્રાગ યુનિવર્સિટિમાંથી તેમને કાયદાની ડિગ્રી મેળવી હતી. પણ વકિલાત ન કરતા તે વીમાની કંપનીમાં જોડાયા. તેઓ અત્યંત સંવેદનશીલ સ્વભાવના હતા અને સતત આધ્યાત્મિક વિષાદ અનુભવતા હતા. પિતાના ત્રાસમાંથી અને રોજિંદા ઑફિસ-કામમાંથી કેમ છૂટવુ તે પ્રશ્ન તેમને હંમેશા સતાવ્યા કરતો. ટી.બી ના રોગે ઊથલો મારતા જુદા જુદા આરોગ્યનિકેતનોમાં તેમને રહેવું પડ્યું હતું. ૧૯૨૨ માં તેઓ પ્રાગ છોડી બર્લિનમાં વસવાટ માટે ગયા. અહિં તેઓ લેખનનો વ્યવસાય સ્વિકારી બધો જ સમય સાહિત્યમાં પ્રવ્રુત્ત રહ્યા. વિયેનામાં ૩ જૂન ૧૯૨૪ ના રોજ કાફકા મૃત્યુ પામ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:૧૯૨૪માં મૃત્યુ
જયાબેન દેસાઈ

**જયાબેન દેસાઈ** (૨ એપ્રિલ ૧૯૩૩ – ૨૩ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦) ગુજરાતી મૂળના પ્રખ્યાત બ્રિટિશ મજૂર સંગઠન નેતા હતા. તેઓ ૧૯૭૬માં લંડનમાં ગ્રનવિક વિવાદમાં હડતાળિયોના અગ્રણી નેતા હતા.

તેમનો જન્મ ગુજરાત, ભારતમાં થયો હતો. દેસાઈ ત્યાંથી ૧૯૬૫માં તાંઝાનિયા સ્થળાંતરિત થયા, પરંતુ ત્યાંથી ભારતીયોની હકાલપટ્ટી કારણે તેઓ બ્રિટન ગયા, જ્યાં તેમણે સીવણ મશીન કામદાર તરીકે કામ શરૂ કર્યા અને પછી ગ્રનવિક ફેકટરીમાં કામે લાગ્યા. કામકાજના મુકરર સમય પછી કામ કરવાના નિયમને કારણે દેસાઈએ નોકરીથી રાજીનામું આપ્યું અને એશિયન અને ખાસ કરીને સ્ત્રી કામદારોને એકઠી કરીને હડતાળ શરૂ કરી હતી. કામ પર ખરાબ માહોલ, પગાર અસમાનતા અને વંશીય ભેદભાવ વિરુદ્ધ તેમણે અવાજ ઉઠાવ્‍યો હતો.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૦માં મૃત્યુ
ગુજરાતી

**ગુજરાતી** શબ્દ ઘણાં સંદર્ભોમા વપરાય છે, જે નીચેનામાંનો એક અર્થ ધરાવી શકે છે:

* ગુજરાતી લોકો, ગુજરાતના લોકો.
* ગુજરાતી ભાષા, ગુજરાતના લોકોની મુખ્ય ભાષા.
* ગુજરાતી લિપિ, ગુજરાતી ભાષામાં વપરાતી લિપિ.
* *ગુજરાતી* (સાપ્તાહિક), ૧૮૮૦થી ૧૯૨૯ દરમિયાન પ્રગટ થતું એક સાપ્તાહિક.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભોજન
પંજાબી લોકો

**પંજાબી લોકો **(પંજાબી: , ਪੰਜਾਬੀ), અથવા **પંજાબીઓ**, એક ભારતીય-આર્યન વંશીય જૂથ છે, જે મુખ્યત્વે ભારતીય ઉપખંડનો પંજાબ પ્રદેશમાં વસે છે કે પંજાબી ભાષા બોલે છે. ફારસી ભાષામાં "પંજાબ"નો શાબ્દિક અર્થ "પાંચ પાણીઓની જમીન" છે: પંજ ("પાંચ") આબ ("પાણી"). તુર્કી અને ફારસી શાસકોએ આ પ્રદેશ માટે "પંજાબ"નું નામ આપ્યું હતું, અને આ નામ ખાસ કરીને મુઘલ સામ્રાજ્યની હકૂમત દરમ્યાન લોકપ્રિય હતું. પંજાબને ઘણી વખતથી ભારત અને પાકિસ્તાનનું ખાસ કૃષિક્ષેત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું છે. વસ્તી મુજબ પંજાબિઓ દુનિયામાં 8મું સૌથી મોટું વંશીય જૂથ છે.

મુખ્યપ્રવાહ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ખાસ કરીને બૉલિવુડ પર પંજાબી લોકોની મજબૂત અસર દેખાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પંજાબ
કીલાદ પ્રકૃતિ પ્રવાસન કેન્દ્ર

**કીલાદ પ્રકૃતિ પ્રવાસન કેન્દ્ર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકાની ડાંગ જિલ્લા સાથેની ઉત્તર સીમા પર બીલીમોરા અને સાપુતારાને જોડતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ ઉ૫૨ વાંસદાથી ૧૬ કિ.મી.અંતરે તેમ જ વઘઇથી ૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ કીલાદ ગામ ખાતે કુદ૨તી નૈસર્ગિક સૌદર્ય ધરાવતું સ્થળ છે.

અંબિકા નદીના કિનારા પર આવેલ આ સ્થળને ગુજરાત રાજ્યના વન વિભાગ દ્વારા ઘણા વર્ષથી વિકસાવવામાં આવ્યું છે. મુલાકાતીઓ માટે સુંદ૨ આયોજન ક૨વામાં આવ્યું છે. આ સ્થળનો વધુ વિકાસ થાય અને વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની મુલાકાતે આવતા પ્રવાસીઓ વધુ સમય ફાળવે તે હકીકતને ઘ્યાનમાં લઈ આ સ્થળ પસંદ કરવામાં આવેલ છે. આ કેન્દ્રની દક્ષિ‍ણે/પુર્વે આશરે દોઢ કિ.મી.ના અંતરે અંબિકા નદીના ઉપરવાસમાં આવેલ ગીરા ધોધ આવેલ છે, જ્યાં નદીના કિનારે કિનારે થઈ સામાન્ય ઋતુમાં જઈ શકાય છે. આ સ્થળની પુર્વમાં અંબિકા નદીના સામે કાંઠે વનસ્પતિ ઉધાન આવેલ છે.

અહીં આવતા સહેલાણીઓ માટે ૨હેવાની વ્યવસ્થા વાંસ-લાકડામાંથી બનાવેલ ઝુંપડીઓ(વુડન હટ) તેમ જ પાકા આવાસો તૈયા૨ ક૨વામાં આવેલ છે. આ ઉપરાંત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા ગોઠવવામાં આવતા પ્રવાસોને ઘ્યાનમાં લઈ જુથમાં ૨હેવા માટે તંબુની વ્યવસ્થા પણ ઊભી કરવામાં આવેલ છે. સાથો સાથ બાળકોને વન-ઔષધિ તેમજ વનસ્‍પતિ સબંધી જ્ઞાન મળી ૨હે તે માટે પ્રદર્શનો ૫ણ ગોઠવવામાં આવેલ છે. આ સ્થળનો નદી કિનારો પણ રમણીય છે.

વહીવટી તંત્ર દ્વારા સ્થળની મુલાકાતે આવતા પ્રવાસીઓ માટે ચા, નાસ્તા અને ભોજન માટેની વ્યવસ્થા ૫ણ છે. બારેમાસ લીલી વનરાજીથી ઘેરાયેલ આ સ્થળની વારંવા૨ મુલાકાત લેવાનું મન થાય તેવું વિકસિત સ્થળ છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાત રાજ્ય વન વિભાગ
* કિલાદ ઇકો-ટુરિઝમ કેમ્પસાઇટ-તસવીરો સહિત

શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો
નિઝામુદ્દીન ઔલિયા

**મુહંમદ નિઝામુદ્દીન ઔલીયા** (; ૧૨૩૮– ૩ એપ્રિલ ૧૩૨૫), **હઝરત નિઝામ** તરીકે પણ જાણીતા છે, ચિશ્તી ફિરકાના એક સૂફી સંત હતા. માનવામાં આવે છે કે તેઓ ભારતીય ઉપખંડના સૌથી વિખ્યાત સૂફીઓમાંના એક હતા. ફરીદુદ્દીન ગંજશકર, કુતુબુદ્દીન બખ્તિયાર કાકી, અને મોઇનુદ્દીન ચિસ્તી તેમના પૂર્વગામીઓ હતા. આ ક્રમાનુસાર, તેમને પ્રારંભિક સૂફી આધ્યાત્મિક *સિલસિલા*માં યોગદાન આપ્યા, આ સૂફી આધ્યાત્મિક સિલસિલા ભારતીય ઉપખંડમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. 

નિઝામુદ્દીન ઔલીયા અને ચિશ્તી ફિરકાનું વિશ્વાસ છે કે દુન્યવી વસ્તુઓના ત્યાગ અને મનુષ્યતાની સેવા કરવાથી  અલ્લાહની નજીક આવવા સંભવ છે.

## જીવન 
નિઝામુદ્દીન ઔલીયાનો જન્મ બદાયૂં, ઉત્તર પ્રદેશમાં થયો હતો. તેમના બાપુજી, સૈયદ અબ્દુલ્લાહ બિન અહેમદ અલહુસૈની બાદાયૂંની ની મૃત્યુ પછી તેમને પોતાની મા, બીબી ઝુલેખા સાથે દિલ્હી ગયા. અકબરના વજીર અબુલ ફઝલ દ્વારા લેખિત *આઇન-એ-અકબરી*માં નિઝામુદ્દીન ઔલીયાની જીવનીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

## મુખ્ય માન્યતાઓ 
* ખુદામાં વિશ્વાસ.
* મનુષ્યતાની એકતા અને લોકોની સામાજિક, આર્થિક અને ધાર્મિક સ્થિતિની ઉપેક્ષા.
* સુલતાનો, શહેઝાદો અને પૈસાદારોની નામંજૂરી.
* ગરીબ લોકોસાથે સહાનુભુતિ.
* તમામ પ્રકારના રાજકીય અને સામાજિક દમનનો વિરોધ.
* સંગીત અને ખાસ કરીને ઝિક્રની ઉપાસનાની જોર તરફદારી જ્યારે અન્ય મુસ્લિમ સમુદાયો મુજબ સંગીત ઇસ્લામમાં અસ્વીકાર્ય અથવા હરામ છે. નિઝામુદ્દીન ઔલીયાના શિષ્ય અમીર ખુશરો દ્વારા કવ્વાલી, એક વિશેષ પ્રકારનું ઇસ્લામી ભક્તિસંગીત, સ્થાપિત થયું હતું

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:સૂફી સંત
બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક

**બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક** () અણુ અથવા પરમાણુની ગતિજ ઊર્જાને તાપમાન સાથે સાંકળી લેતો અચળાંક છે. તેની સંજ્ઞા k છે. વાયુ અચળાંક R ને એવોગેડ્રો સંખ્યા NA વડે ભાગવાથી તેનું મૂલ્ય મળે છે k = ૧.૩૮૦૦૬૬૨ × ૧૦ -૨૩ જૂલ પ્રતિ કેલ્વિન. હીલિયમ અથવા આર્ગોન જેવા એક પારમાણ્વિક વાયુ એકબીજાને લંબ એવી ત્રણ દિશામાં તેની ગતિને અનુવર્તી એવી ત્રણ સ્થાનાંતરણ (translational) મુક્તિમાત્રા (degrees of freedom) ધરાવે છે. મુક્તિના આ દરેક પ્રકારદિઠ પરમાણુની સરેરાશ ઊર્જા  હોવાથી આવા એક પારમાણ્વિક વાયુ માટે પરમાણુની સરેરાશ ઊર્જા  હોય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
બદરુદ્દીન તૈયબજી

**બદરુદ્દીન તૈયબજી** (૧૦ ઓક્ટોબર ૧૮૪૪ — ૧૯ ઓગસ્ટ ૧૯૦૬) એક ભારતીય વકીલ અને રાજનેતા હતા. તેઓ બોમ્બે ઉચ્ચ ન્યાયાલયના પ્રથમ ભારતીય બેરિસ્ટર (કાયદાના અધિકાર ક્ષેત્રમાં વકીલનો એક પ્રકાર) તથા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના ત્રીજા પ્રમુખ હતા.

## જીવન 
### પૃષ્ઠભૂમિ
તૈયબજીનો જન્મ ૧૦ ઓક્ટોબર ૧૮૪૪ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. તેઓ સુલેમાની બોહરા સમુદાયના સભ્ય મુલ્લાહ તૈયબઅલીભાઈ મિયાંના પુત્ર હતા. તેઓ *કેમ્બે* (હાલ ખંભાત)ના પ્રવાસી અરબ પરિવારના વંશજ હતા. જ્યારે ભારતીય મુસલમાન સમુદાયમાં અંગ્રેજી તાલીમ એક શાપ માનવામાં આવતી હતી તે સમયે તેમના પિતાએ તેમના સાતેય પુત્રોને વધુ અભ્યાસ માટે યુરોપ મોકલ્યા હતા. તેમના મોટાભાઈ કમરુદ્દીન ઈંગ્લેન્ડ અને વેલ્સમાં સોલિસિટર તરીકે સ્વીકૃતિ મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય હતા. બદરુદ્દીન તૈયબજી તેમનાથી પ્રેરિત થયા હતા.તેમના ઈંગ્લેન્ડ વસવાટ દરમિયાન તેમના પિતાએ ભારતના પૂર્વ ગવર્નર જનરલ લોર્ડ ઍલેનબરોને એક પરિચય પત્ર મોકલાવ્યો.શહેરના મુસલમાનો વચ્ચે સામાજીક સંપર્કને ઉત્તેજન આપવા માટે તૈયબજીએ મુંબઈમાં *ઈસ્લામ ક્લબ* અને *ઈસ્લામ જીમખાના*ની (મરીન ડ્રાઈવ) સ્થાપનામાં વિશેષ ભૂમિકા ભજવી હતી. મુસલમાનોને કોંગ્રેસની તરફેણમાં લાવવા માટે તેમણે ૧૮૮૮ના અલ્હાબાદ અધિવેશનમાં એક પ્રસ્તાવ (પ્રસ્તાવ ૧૩) રજૂ કર્યો જે અંતર્ગત *વિષય સમિતિ* એવા કોઈ પણ વિષયને ચર્ચા માટે મંજૂરી નહિ આપે જેમાં હિંદુ–મુસ્લિમ પ્રતિનિધિઓની સમિતિ અલગ અલગ મત ધરાવતી હોય. આ પ્રસ્તાવને પરિણામે મુસલમાનો કોંગ્રેસ તરફ પાછા ફર્યા પરંતુ કોંગ્રેસની પ્રવૃત્તિઓ હિંદુ–મુસ્લિમ સહમતી હોય તેવા મુદ્દાઓ પુરતી સીમીત થઈ રહી.

તૈયબજીના આ પગલાં પછી પણ ઘણા મુસ્લિમ પ્રતિનિધિઓને કોંગ્રેસની પ્રતિનિધિત્ત્વ કરવાની ક્ષમતા પર સંદેહ હતો. તેમના મુખ્ય આલોચક સૈયદ અહમદ ખાને તૈયબજીને લખેલા એક ખુલ્લા પત્રમાં જણાવ્યું કે, "હું મારા દોસ્ત બદરુદ્દીન તૈયબજીને પૂછવા માંગું છું કે, હિંદુ–મુસલમાન સહમત હોય એવા કોંગ્રેસના પ્રસ્તાવના ક્ષુલ્લક મુદ્દાઓને બાજું પર રાખી મને એ જણાવે કે કોંગ્રેસના કયા મૌલિક રાજનૈતિક સિદ્ધાંતો મુસલમાનોના વિરુદ્ધમાં નથી.''<

આ પ્રકારની તીખી આલોચનાઓ બાદ પણ તૈયબજીએ ભારતીયોના સામૂહિક હિતોના નિર્દેશન માટે કોંગ્રેસની ક્ષમતા પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો અને સાંપ્રદાયિક સહયોગનું ઉદાહરણ પુરૂ પાડ્યું. ૧૮૮૭ના કોંગ્રેસના મદ્રાસ અધિવેશનમાં અધ્યક્ષીય પ્રવચનમાં તેમણે સદસ્યોને વિશ્વાસ અપાવતાં જણાવ્યું કે, "હું કેવળ મારી વ્યક્તિગત હેસિયતથી તો નહિ પરંતુ અંજુમ–એ–ઈસ્લામ (મુંબઈ)ના પ્રતિનિધિ તરીકે એ વાત માનવા તૈયાર નથી કે ભારતના વિભિન્ન સમુદાયોની સ્થિતિ અને સંબંધોમાં — ચાહે તે હિંદુ હોય, મુસલમાન, પારસી કે ઈસાઈ હોય—એવું કશું પણ હોય કે જે એક સમુદાયના નેતાઓને એ મહાન સામાન્ય સુધારાઓ, એ મહાન સામાન્ય અધિકારો પ્રાપ્ત કરવાના પ્રયાસોમાં બીજાથી વિરુદ્ધ ઊભા રહેવાની પ્રેરણા આપતા હોય, જે આપણા સહુના લાભ માટે છે. અને હું આશ્વસ્ત મહેસૂસ કરું છું કે કેવળ ઈમાનદારી અને સર્વસંમતિથી સરકાર પર દબાણ કરીને જ તે મેળવી શકાશે.તેમની ગણના ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઉદારવાદી મુસલમાન નેતાઓમાં થાય છે.

## શેષ જીવન
જૂન ૧૮૯૫માં તૈયબજીને બોમ્બે ઉચ્ચ ન્યાયાલયના જજ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. ૧૯૦૨માં બોમ્બે ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયાધીશનું પદ સંભાળનારા પ્રથમ ભારતીય બન્યા. તૈયબજી સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્યના ક્ષેત્રમાં પણ સક્રીય હતા અને તેમણે પરદા પ્રથાને કમજોર કરવાના પ્રયાસ કર્યા.

## અવસાન
૧૯૦૬માં ઈંગ્લેન્ડમાં હૃદયરોગના હુમલાથી તેમનું અવસાન થયું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:૧૮૪૪માં જન્મ
શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો
શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો
શ્રેણી:૧૯૦૬માં મૃત્યુ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરીસ

300px|thumb|પ્લાસ્ટર ઓફ પેરીસ
**પ્લાસ્ટર ઓફ પેરીસ** અથવા **જિપ્સમ પ્લાસ્ટર** એ સફેદ રંગ ધરાવતો, હલકા ભારવાળો અને નરમ પદાર્થ છે, જેનો ઉપયોગ રમકડા અને મૂર્તિઓ બનાવવા માટે તેમ જ અસ્થિભંગ વખતે તુટેલા હાડકાને જકડી રાખવા માટેના પાટાને કડક રાખવા માટે કરવામાં આવે છે.

ચૂના જેવા આ પદાર્થને કેલ્શિયમ સલ્ફેટ અને જીપ્સમના મિશ્રણને અત્યંત ગરમીમાં (૩૦૦ °ફે એટલે કે ૧૫૦ °સે તાપમાન) તપાવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ જિપ્સમ પેરિસ નજીક મોન્ટમાર્ટરની ટેકરીઓ ખાતે પુષ્કળ માત્રામાં મળતું હોવાથી તેને *પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ* નામથી ઓળખવામાં આવે છે. તેનું રાસાયણિક નામ કેલ્શિયમ સલ્ફેટ હેમીહાઇડ્રેટ છે.

વપરાશ કરતી વેળા આ પાઉડરને પાણી સાથે ભેળવતાં તે થોડા જ સમયમાં ઘટ્ટ થઈ જતું હોઈ તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ સરળ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રસાયણવિજ્ઞાન
માધવપુર કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર

માધવપુર કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં પોરબંદર જિલ્લાનાં પોરબંદર તાલુકામાં પોરબંદરથી દક્ષિણ દિશાની દરિયાઇ પટ્ટી ઉપર આવેલ માધવપુર ગામ ખાતે આવેલ છે. આ કેન્દ્રનું સંચાલન ગુજરાત રાજ્યના વન અને પર્યાવરણ વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

પોરબંદર નજીકના માધવપુરથી મિંયાણી સુધીના ૧૧૨ કિ.મી. લાંબા દરિયાકિનારા ઉપર દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં ગ્રીન દરિયાઇ જાતિના કાચબાઓ ઇંડા મુકવા માટે આવે છે. જે પૈકી સૌથી વધુ સંખ્યા માધવપુર ખાતે કાચબા ઉછેર કેન્દ્રની આજુબાજુનાં રમણીય દરિયાકિનારાને સવિશેષ પસંદ કરે છે. આથી અહીં કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર કાર્યરત છે. જોકે વૈશ્વિક ઉષ્ણતા સહિત દરિયાઇ પ્રદૂષણ જેવા અનેક કારણોને લીધે વર્તમાન સમયમાં અહીં ઓછી સંખ્યામાં કાચબાઓ આવે છે.

ભુતકાળમાં આ સ્થળે ૮ થી ૧૦ હજાર જેટલા ઇંડા મૂકાયાના તેમ જ તેમાંથી ૩૦૦૦ જેટલા બચ્ચાઓ દરિયામાં તરતા મુકાયા હોવાની નોંધ થઈ છે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ દરમ્યાન માત્ર ૬૬૭ ઇંડા જ જોવા મળ્યા હતા અને તેમાંથી થોડાઘણા બચ્ચાઓ બહાર આવ્યા હતા. ચાલુ વર્ષે પણ ખુબજ ઓછા ઇંડા મુકયા હોવાથી માત્ર ૧૨૦ જેટલા બચ્ચાનો ઉછેર થઇ શકયો છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાત રાજ્ય વન વિભાગ

શ્રેણી:પોરબંદર જિલ્લો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:કાચબો
શ્રેણી:પર્યાવરણ
ટાર્સિયર

**ટાર્સિયર** એક બિહામણો દેખાવ ધરાવતું, ઉંદર જેટલા કદવાળું નાનું પ્રાણી છે. આ પ્રાણી સુમાત્રા, જાવા, ફિલિપાઇન્સ અને દક્ષિણ એશિયામાં જોવા મળે છે.

લાંબી પાતળી પૂંછડી ધરાવતા આ પ્રાણીનું શરીર ૧૦થી ૧૫ સેન્ટીમીટર લાંબું હોય છે, જ્યારે પુંછડી ૨૫ સેન્ટીમીટર જેટલી લાંબી હોય છે. તેની આંખોનો વ્યાસ દોઢ સેન્ટીમીટર જેટલો હોય છે. નાક અને મોં નાના કદ હોવા છતાં મોટી આંખો હોવાથી તે ઘુવડની જેમ બિહામણું લાગે છે. આ પ્રાણી નાના જીવજંતુઓનો શિકાર કરે છે અને વનસ્પતિ ખાતું નથી. ટાર્સિયરના ચાર ટૂંકા પગને તળિયે ગાદી હોય છે. આ ગાદીને લીધે તેના પંજા ઝાડની ડાળી કે અન્ય સપાટી પર ચોંટી રહે છે. તેનું રહેઠાણ ઝાડ ઉપર હોય છે.

તે એક ડાળી પરથી બીજી ડાળી પર કૂદકો મારવામાં નિપૂણ હોય છે તેમ જ જંગલમાં જુથમાં રહે છે. તે સાપ અને ગરોળી જેવા પ્રાણીઓનો પણ શિકાર કરે છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ટાર્સિયર નષ્ટપ્રાય પ્રાણી ગણાય છે, કેમ કે દક્ષિણ એશિયાના જંગલોમાં તેની વસતિ ઘટતી જાય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ફિલિપાઇન ટાર્સિયર ફાઉન્ડેશન 
* Tarsier skeleton  – ઓસ્ટિન, ટેક્સાસ વિદ્યાપીઠ ખાતે હાડપિંજર
* 
* , Singapore Zoological Gardens Docents, 2000.
* 
* 
* Tarsiers – Visiting the two Tarsier sanctuaries in Bohol, Philippines.

શ્રેણી:પ્રાણીઓ
પંચતંત્ર

thumb|૧૪૨૯નું ફારસી ભાષાંતરનું એક પાનું

**પંચતંત્રએ** (पञ्चतन्त्र, પાંચ સારવારો) સંસ્કૃત ભાષામાં લખાયેલ પ્રાચીન પશુ-પક્ષી કથાઓનો સંગ્રહ છે. સંપૂર્ણ સંગ્રહના લેખકો અજ્ઞાત છે પરંતુ માનવામાં આવે છે કે પંચતંત્રના મોટા ભાગનાના લેખક કદાચ પંડિત વિષ્ણુ શર્મા હતા. પંચતંત્ર પાંચ તંત્રો (ભાગો)માં વિભાજિત છે:

# **મિત્રભેદ**
# **મિત્રલાભ**
# **કાલોકુકીયમ્**
# **બ્લ્ધપ્રણાશ**
# **અપરીક્ષિત કારક**

આ સંગ્રહનું દુનિયાની ઘણી ભાષાઓમાં ભાષાંતર થયું છે.જેમ કે ગ્રીક, સ્પેનિશ, ઈટાલીના, જર્મન,અંગ્રેજી વગેરે.

## મૂળ અને વાર્તાઓનું કાર્ય 
thumb|દુષ્ટ શિયાળ દમણક નિર્દોષ બળદ સંજીવકને મળે છે. ભારતીય ચિત્રકામ, ૧૬૧૦.
ભારતીય પરંપરામાં પંચતંત્ર એક નીતિશાસ્ત્ર છે. નીતિનો આશરે "જીવનનો આચાર" તરીકે અનુવાદ કરી શકાય છે. શાસ્ત્ર એ તકનીકી અથવા વૈજ્ઞાનિક ગ્રંથ છે. તેથી તેને રાજકીય વિજ્ઞાન અને માનવ આચરણ પરનો ગ્રંથ માનવામાં આવે છે. તેના સાહિત્યિક સ્રોતો રાજકીય વિજ્ઞાનની નિષ્ણાત પરંપરા અને વાર્તા કહેવાની લોક અને સાહિત્યિક પરંપરાઓ છે. પંચતંત્ર ધર્મ અને અર્થશાસ્ત્રમાંથી આવે છે તથા તેમને વ્યાપકપણે ટાંકવામાં આવે છે. એવું પણ સમજાવવામાં આવ્યું છે કે નીતિ "પુરુષોની દુનિયામાં જીવનમાંથી શક્ય તેટલો આનંદ કેવી રીતે મેળવવો તે આગ્રહપૂર્વકના પ્રશ્નનો જવાબ આપવાનો પ્રશંસનીય પ્રયાસ રજૂ કરે છે". તથા નીતિ એ માણસની શક્તિઓનો સુમેળભર્યો વિકાસ છે,જેને જીવન જેમાં સુરક્ષા, સમૃદ્ધિ, દૃઢ ક્રિયા, મિત્રતા અને સારા શિક્ષણને આનંદ ઉત્પન્ન કરવા માટે જોડવામાં આવે છે.

પંચતંત્ર અને બૌદ્ધ જાતક વાર્તાઓમાં ઘણી વાર્તાઓ સામ્ય ધરાવે છે. આ વાર્તાઓ કથિત રીતે બુદ્ધ દ્વારા ઇસ પૂર્વે ૪૦૦ની આસપાસ તેમના મૃત્યુ પહેલાં કહેવામાં આવી હતી. જેમ વિદ્વાન પેટ્રિક ઓલિવેલે લખે છે, "તે સ્પષ્ટ છે કે બૌદ્ધોએ વાર્તાઓની શોધ કરી ન હતી. [...] તે તદ્દન અનિશ્ચિત છે કે [પંચતંત્ર] ના લેખકે તેમની વાર્તાઓ જાતક અથવા મહાભારત પાસેથી ઉધાર લીધી હતી, કે તેઓ પ્રાચીન ભારતની મૌખિક અને સાહિત્યિક બંને વાર્તાઓના સામાન્ય ખજાનામાં પ્રવેશ કરી રહ્યા હતા કે કેમ". ઘણા વિદ્વાનો માને છે કે અગાઉની વાર્તાઓ મૌખિક લોક પરંપરાઓ પર આધારિત હતી, જે આખરે પંચતંત્ર દ્વારા લખવામાં આવી હતી. જોકે આ વાતના કોઈ નિર્ણાયક પુરાવા નથી. ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ડબ્લ્યુ. નોર્મન બ્રાઉને શોધી કાઢ્યું હતું કે ભારતમાં ઘણી લોકકથાઓ સાહિત્યિક સ્રોતોમાંથી ઉધાર લેવામાં આવી હોય તેવું લાગે છે અને તેનાથી ઊલટું નહીં.
left|thumb|નાલંદા મંદિરમાં પંચતંત્રનું ચિત્ર, ૭મી સદી (કાચબો અને બતક)

## બાહ્ય કડીઓ
* પંચતંત્રની વાર્તાઓ, સંસ્કૃત વિકિસ્રોત પર
* 

શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
અલ બિરૂની

thumb|૧૯૭૩ સોવિયેત પોસ્ટ સ્ટેમ્પ પર અલ બિરુનીનું કથિત ચિત્ર
**અબુ રયહાન મુહંમદ ઇબ્ન અહમદ અલ-બિરુનિ** (૪ કે ૫ સપ્ટેમ્બર, ૯૭૩- ૧૩ ડિસેમ્બર, ૧૦૪૮), ઈરાની મુસ્લિમ બહુગુણસંપન્ન વિદ્વાન હતા.

મધ્ય-ઇસ્લામી કાલખંડમાં તેઓને એક મહાન વિદ્વાન ગણવામાં આવે છે. ભૌતિકશાસ્ત્ર, ગણિત, અને કુદરતી વિજ્ઞાનમાં તેમને મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યા હતા અને આની સાથે તેઓ એક ઇતિહાસકાર અને ભાષાવૈજ્ઞાનિક પણ હતા. વિજ્ઞાનના લગભગ તમામ ક્ષેત્રોમાં તેમને અભ્યાસ કર્યા અને આ કઠિન કામ અને સંશોધન માટે તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.

તેમની માતૃભાષા ફારસી સિવાય અરબી, સંસ્કૃત, યુનાની, હીબ્રુ અને સિરિઆક બોલી શકતા હતા. ૧૦૧૭માં તેઓ દક્ષિણ એશિયા આવ્યા અને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને હિંદુ ધર્મનો અભ્યાસ (તહેકીક મા-લિ-લ-હિંદ) કર્યો હતો.

## સંદર્ભો
ગોકુળ

**ગોકુળ (ગોકુલ)** એ ભારત દેશનાં ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના મથુરા જિલ્લામાં સ્થિત એક નગર છે. આ નગર મથુરાથી ૧૫ કિ.મી. દક્ષિણ-પૂર્વમાં આવેલું છે. હિંદુ પૌરાણિક માન્યતાનુસાર વિષ્ણુનાં અવતાર શ્રી કૃષ્ણનું બાળપણ અહીં વિત્યું હતું. 

## ભૂગોળ
ગોકુળ  અક્ષાંશ-રેખાંશ પર સ્થિત છે. સમુદ્ર સપાટીથી શરેરાસ ઉંચાઈ ૧૬૩&nbsp;મી. (૫૩૪&nbsp;ફીટ) છે.

## વસતી
ભારતની વસતી ગણતરી ૨૦૦૧ મુજબ, ગોકુળની વસતી ૪,૦૪૧ લોકોની છે. જેમાં ૫૫% પુરુષો અને ૪૫% સ્ત્રીઓ છે. ગોકુળનો શરેરાસ સાક્ષરતા દર ૬૦% છે જે રાષ્ટ્રીય શરેરાસ ૫૯.૫% કરતાં વધુ છે. પુરુષ સાક્ષરતા ૬૮% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા ૪૯% છે. ૧૮% વસતી ૮ વર્ષથી નાના બાળકોની છે.

## સંદર્ભો
નંદરાય

**નંદરાય** (**નંદરાજા** કે **નંદબાબા** તરીકે પણ ઓળખાય છે), હરિવંશ અને પુરાણ અનુસાર તેઓ ગોપ (ગોવાળો, ગૌપાલકો)ના મુખીયા હતા. નંદ એક રાજા અને ક્ષત્રિય હતા. તેઓ કૃષ્ણના પાલક પિતા તરીકે જાણીતા છે.

યાદવોની એક શક્તિશાળી શાખા મનાતા એવા ગોકુળ મંડલનાં તેઓ મંડલાધિશ કે મુખીયા હતા. નંદરાય રાજા વસુદેવનાં પિત્રાઈ ભાઈ હતા. વસુદેવે પોતાના તાજા જ જન્મેલા પુત્ર કૃષ્ણને ઉછેર માટે નંદરાય તથા તેમની પત્ની યશોદાને સોંપ્યો હતો. યશોદાએ કૃષ્ણ તથા બલરામનો ઉછેર કર્યો. કૃષ્ણનું એક નામ "નંદનંદન" (નંદનો પુત્ર) આ કારણે પડેલું છે.

## નંદની પૌરાણિક કથા
### નંદ રાજા
નંદરાય (કે નંદગોપ) દુર્ગાનાં અવતારરૂપ યોગમાયા અને પાલકપુત્ર કૃષ્ણના પિતા હતા. રોહિણીના પુત્ર બલરામની સંભાળ પણ તેઓએ લીધેલી. ઘણી કથાઓમાં નંદનો ઉલ્લેખ "નંદરાજા" તરીકે  અને રાજા વસુદેવના ખાસ મિત્ર તરીકે પણ થયેલો છે.

### કૃષ્ણ અને નંદ
ભાગવત પુરાણ પ્રમાણે, ગોકુળના રાજા નંદ રાજા વસુદેવનાં સાવકા ભાઈ છે.

રાજા વસુદેવે મથુરાના રાજા ઉગ્રસેનની ભત્રીજી દેવકી સાથે લગ્ન કરેલાં. આમ દેવકી ઉગ્રસેનનાં પુત્ર કંસની પિત્રાઈ બહેન થતી હતી. નિર્દયી કંસે રાજગાદી માટે પોતાના પિતા ઉગ્રસેનને પણ કારાવાસમાં નાખેલા. નિર્દયી શાસક કંસનો અંત દેવકીનું આઠમું સંતાન કરશે એવી એક ભવિષ્યવાણીને કારણે કંસે દેવકી અને વસુદેવને પણ કારાવાસમાં રાખેલાં અને એક પછી એક તેનાં સઘળાં સંતાનોની હત્યા કરેલી. ત્યાર બાદ આઠમા સંતાન કૃષ્ણનો જન્મ અને તેને નંદરાયને ત્યાં મુકી આવવા વગેરે ઘણી જાણીતી કથા છે. 

### નંદ ગોપેશ્વર
નંદગોપ એક વાર શુક્લતીર્થની યાત્રા પર ગયા હતા. રસ્તામાં તેમણે દસ કરોડ તાજફૂલોથી "કોટેશ્વર શિવ" ની પૂજા કરી. થોડા સમય પછી શિવ પ્રસન્ન થયા અને નંદને પોતાના "ગણ"માં સમાવી લીધા અને આમ નંદ ગોપેશ્વર કહેવાયા.

## નંદ સ્મારક
### નંદગાંવ
બ્રજ(વ્રજ)માં બારસાણા નજીક નંદગાંવ એક ધાર્મિક સ્થળ છે. તે નંદરાયની રાજધાની હતી જ્યાં તેઓ તેમના અનુયાયીઓ અને ગોવાળો સાથે રહેતા હતા.

### નંદ ભવન (ચૌરાસી ખંબા મંદિર)
નંદના નિવાસ સ્થળને "નંદ ભવન" કહેવામાં આવે છે, જ્યાં કૃષ્ણ ઉછર્યા અને બાળપણના કેટલાક વર્ષો ગાળ્યા, ત્યાં મહાબનનું પ્રમુખ પ્રખ્યાત મંદિર છે. આ પીળા રંગની ઇમારતના અંદર ચોર્યાસી સ્તંભો છે જેના પર કૃષ્ણના બાળકાળની ઘણી અકૃતિઓ ચિત્રિત છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ ભૌતિક વિશ્વમાં 84000 પ્રકાર ના જીવજંતુઓ છે અને પ્રત્યેક સ્તંભ બ્રહ્માંડમાં નિવાસ કરતી 1000 યોનીઓનું પ્રતીક છે.

### નંદ ઘાટ
નંદ ઘાટ પવિત્ર યમુના નદીના કાંઠે સ્થિત છે. આ ઘાટ એ ઘટના સાથે સંબંધિત માનવામાં આવે છે, જ્યારે એક વખત નંદને યમુના નદીમાં સ્નાન કરતી વખતે ભગવાન બરુણના અનુયાયીઓ દ્વારા બંદી બનાવામાં આવ્યા હતા અને કૃષ્ણએ તેમને છોડાવ્યા હતા.

## સંદર્ભો
**Dictionary of Hindu Lore and Legend* (ISBN 0-500-51088-1) by Anna Dallapiccola
ફરીદુદ્દીન ગંજશકર

**હજરત ખ્વાજા બાબા ફરીદુદ્દીન મસૂદ ગંજશકર** (૧૧૭૩-૧૨૬૬; ઉર્દૂ: ) કે કેવળ **બાબા ફરીદ** તરીકે પણ ઓળખાવાય છે, સૂફીવાદની ચિશ્તીયા શાખાસાથે સંબંધિત, દક્ષિણ એશિયામાં આવેલું પંજાબ ક્ષેત્રથી એક સૂફી રહસ્યવાદી શાયર હતા. તેઓને પંજાબી ભાષાના સૌથી પહેલા સાહિત્યકાર માનવામાં આવે છે. શીખ ધાર્મિક પુસ્તક ગુરૂ ગ્રંથ સાહેબમાં બાબા ફરીદની રચનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતમાં આવેલા પંજાબ રાજ્યના ફરીદકોટ શહેરનું નામ બાબા ફરીદ પરથી રખાયાનું કહેવાય છે. બાબા ફરીદની મઝાર પાકપટ્ટન શરીફ (પાકિસ્તાન)માં આવેલી છે.

## સંધર્ભો 
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:સૂફી સંત
નસીરુદ્દીન ચિરાઘ દહેલવી

**નસીરુદ્દીન મહમુદ ચિરાઘ-દહેલવી** (અંદાજે ૧૨૭૪-૧૩૫૬) ૧૪મી સદીના રહસ્યવાદી શાયર અને ચિશ્તીયા સંપ્રદાયના સૂફી સંત હતા. તેઓ અગ્રણી સૂફી સંત નિઝામુદ્દીન ઔલિયાના *મુરીદ*(શિષ્ય) હતા, અને પછીથી તેમના અનુગામી બન્યા. તેઓ દિલ્હીમાંથી ચિશ્તીયા સંપ્રદાયના છેલ્લા પ્રખ્યાત સૂફી સંત હતા.

દહેલવીનું આદરણીય શીર્ષક "રોશન ચિરાગ઼-એ-દિલ્હી" છે; જેનો ઉર્દુમાં મતલબ "દિલ્હીનો પ્રકાશમાન દીવો" છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:સૂફી સંત
બુરહાનુદ્દીન ગરીબ

**બુરહાનુદ્દીન ગ‌રીબ** (ઉર્દુ: ) પ્રખ્યાત સૂફી સંત હતા. તેઓ ઇમામ અબુ હનીફાથી ઘણા પ્રભાવિત થયા હતા. 

## કુટુંબ અને બાળપણ 
તેમના ભાઈ શેખ મુંતખબુદ્દીન ખ્વાજા નિઝામુદ્દીન ઔલિયાના પ્રતિષ્ઠિત અનુગામીઓમાંના એક હતા. બાબા ફરીદના અનુગામી ખ્વાજા જમાલુદ્દીન તેમના મામા હતા, અને નિઝામુદ્દીન ઔલિયાના અનુગામી કુતુબુદ્દીન મુનવ્વર તેમના પિતરાઇ ભાઈ હતા. બાળપણમાં તેમણે ફિક્હ, કુરાન, તફસીર, અને હદીસનું શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.

## જીવનચરિત્ર 
હઝરત મહેબુબથી આત્મિક દાનશીલતા પ્રાપ્ત કરવા માટે તેઓ દિલ્હી ગયા. ખ્વાજાએ તેમને રસોડાના નિગરાન (દેખરેખ કર્તા) નિયુક્ત કર્યા. તેમના શિક્ષક અથવા *મુર્શિદ*ના હુકમ પર તેઓ ધર્મ પ્રચાર કરવા માટે દક્કન (દક્ષિણ પ્રાંત) ગયા અને ત્યાં પણ તેમની વફાત (અવસાન) થઈ. બુરહાનપુર શહેરનું નામ બુરહાનુદ્દીન ગરીબ પરથી રખાયાનું કહેવાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:સૂફી સંત
અલિયા બેટ

**અલિયા બેટ** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ભરૂચ જિલ્લામાંથી વહેતી અને અરબી સમુદ્રમાં ભળી જતી નર્મદા નદીના ત્રિકોણ પ્રદેશમાં વાગરા તાલુકામાં આવેલ એક બેટ છે, જેનું સર્જન જમીનના ધસી પડવાથી તેમ જ કાંપ-માટીના પથરાવાને કારણે સર્જાયેલ છે.

અલિયા બેટની લંબાઇ ૧૭.૭૦૫ કિમી અને પહોળાઇ ૪.૮૨૫ કિમી છે.

૭પ થી ૯૦ સે.મી. લંબાઈ ધરાવતા તેમ જ લાંબા હલેસા જેવા પગ ધરાવતા દરિયાઈ કાચબા આ બેટ પર ઈંડા મુકવા આવે છે. આ બેટ તેના કુદરતી સોંદર્ય માટે લોકોનું આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે. બેટ પર વસતા લોકો પશુપાલનનો વ્યવસાય કરે છે.

આ બેટ પર હાંસોટથી અથવા વાગરા તાલુકામાંથી હોડીમાં બેસી જઈ શકાય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ભરૂચ જિલ્લો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:વાગરા તાલુકો
શ્રેણી:ટાપુ
રણ કાચબો

**રણકાચબો** ()એ પૃથ્વી પર જોવા મળતું એક પ્રાણી છે. પ્રાણીઓમાં કાચબા મુખ્યત્વે બે જાતના હોય છે. કાચબા પાણીમાં રહેનારા તેમ જ જમીન પર રહેનારા એમ બે જાતના હોય છે.

ઉત્તર અમેરિકા ખાતે જોવા મળતો રણકાચબો લાંબા સમય સુધી પાણી વિના રહી શકે છે. તે ૯ થી ૧૫ ઇંચ લંબાઈ ધરાવતો હોય છે. તેનું આયુષ્ય ૮૦ વર્ષ જેટલું લાંબુ હોય છે.

રણ કાચબાની પીઠ ઘુમ્મટ આકારની અને અન્ય કાચબાઓ કરતાં વધુ ઉપસેલી હોય છે. તેની પીઠ પર લીલા રંગનું કવચ હોય છે. આ કાચબો જમીનમાં દર બનાવીને રહે છે, આથી જમીન ખોદવા માટે તેના આગલા પગના નહોર ચપટાં હોય છે. રણમાં થતી થોર પ્રજાતિની વનસ્પતિઓ તેનો મુખ્ય ખોરાક છે.

રણ કાચબો પ્રચંડ ગરમી સહન કરી શકે છે. વધુ ગરમીના દિવસોમાં તે જમીનમાં ઉંડો દર કરીને ભુગર્ભમાં છ ફૂટ ઊંડે ચારથી પાંચ મહિના સુષુપ્તાવસ્થામાં રહે છે. આ કાચબાના શરીરમાં પાણીનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા હોય છેે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પ્રાણીઓ
શ્રેણી:કાચબો
બ્યૂલા લૂઇસ હેનરી

**બ્યૂલા લૂઇસ હેનરી** ()એક અમેરિકન મહિલા હતી. તેણીએ બોબીન વિનાનું સિલાઈ મશીન, વેક્યૂમ આઈસ્ક્રીમ ફ્રિઝર જેવી ગૃહ ઉપયોગી ૧૧૦ જેટલી શોધો કરી સુપ્રસિદ્ધ થઈ હતી.

## બાળપણ 
તેણીનો જન્મ ઈ.સ. ૧૮૮૭ના ફેબ્રુઆરી મહિનાની ૧૧ તારીખના રોજ અમેરિકાના કેરોલિના શહેર ખાતે થયો હતો. તેણીએ કેરોલિના ખાતે *પ્રીસબાય ટેરિયન* અને ચાર્લોટી ખાતે *એલિઝાબેથ કોલેજ*માં શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. ત્યારબાદ ૧૯૨૪ના વર્ષમાં તેનો પરિવાર ન્યૂયોર્ક ખાતે રહેવા ગયો હતો.

## કારકિર્દી 
તેણી પ્રારંભમાં *નિકોલસ મશીન વર્ક કંપની*માં એન્જિનિયર તરીકે જોડાઈ હતી. ત્યારબાદ તેણીએ વિવિધ કંપનીમાં એન્જિનિયર તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. તેણી આજીવન કુંવારી રહી હતી. તેણીએ જીવનપર્યંત રોજીંદા સુવિધાના સાધનો માટે સંશોધનાત્મક અભ્યાસ કરી તેને વધુ સુવિધાજનક બનાવવા પ્રયાસો કર્યા હતા.

તેણીએ વેક્યૂમ આઈસ્ક્રીમ ફ્રિઝર, બોબીન વિનાનું સિલાઈ મશીન, આંખોનો રંગ બદલતી ઢીંગલી, પાણી છાંટવાનો ફુવારો, હેન્રી વાલ્વ, ટાઈપ રાઈટર માટે ડુપ્લિકેટ મશીન, ડુપ્લેક્ષ સાઉન્ડ પ્રોડયુસર જેવી કુલ ૧૧૦ જેટલી શોધ કરી હતી. તેણીની શોધો બહુ નોંધપાત્ર કે વિજ્ઞાાનના ઊંડા સિદ્ધાંતોને લગતી નહીં, પણ રોજિંદા જીવનમાં વપરાતાં સાધનોને વધુ સુવિધાજનક બનાવતી હતી. તેણીએ ૨૦ વર્ષની ઊંમરે પોતાની પ્રથમ પેટન્ટ નોંધાવી હતી. તેણીને બાળપણથી જ બધી ચીજોને બદલીને કંઈક નવું કરવાની ઈચ્છા હતી.

તેણીએ શોધેલી વિવિધરંગી છત્રી માટે અઢળક પૈસા મળ્યા હતા, જેના વડે તેણીએ પોતાના ઘર ખાતે પ્રયોગશાળા ઊભી કરી હતી. ૧૯૩૦ના વર્ષથી તેણીએ ૪૦ વર્ષના ગાળામાં સિલાઈ મશીન અને ટાઈપરાઈટર મશીનમાં વ્યાપક સુધારા કર્યા હતા. લગભગ ૮૦ વર્ષની ઉંમર સુધી તેણી સંશોધનોમાં સક્રિય રહી હતી. ૧૯૭૩ના વર્ષમાં તેણીનું અવસાન થયું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:નારીવિશેષ
શ્રેણી:૧૮૮૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૭૩માં મૃત્યુ
માઝમ બંધ

**માઝમ બંધ** ગુજરાત રાજ્યના અરવલ્લી જિલ્લામાં મોડાસાથી ૯ કિમીના અંતરે મોડાસા તાલુકાના વોલવા ગામ નજીક વાત્રક નદીની ઉપનદીઓ પૈકીની મુખ્ય એવી માઝમ નદી પર આવેલો છે.

આ બંધનો મુખ્ય હેતુ સિંચાઇ છે. આ બંધમાંથી નીકળતી નહેરની લંબાઈ ૧૨.૦૬ કિલોમીટર જેટલી છે, જેની જળવહન ક્ષમતા ૩.૫૦ ઘન મીટર પ્રતિ સેકન્ડ જેટલી છે. આ નહેર વડે એકંદરે ૮૦૦૦ હેક્ટરમાં સિંચાઇ કરી શકાય છે. આ બંધની મહત્તમ ઊંચાઇ ૨૮.૭૫ મીટર જેટલી અને બંધની કુલ લંબાઇ ૨૪૦૨ મીટર જેટલી છે. આ બંધના નિર્માણમાં કોંક્રીટ ૦.૦૨૯ મિલિયન ઘન મીટર, ચણતર કામ ૦.૦૭૭ મિલિયન ઘન મીટર તેમ જ માટીકામ ૧.૮૧  મિલિયન ઘન મીટર જેટલું કરવામાં આવેલ છે. આ બંધમાં રેડિયલ પ્રકારના ૯.૧૫ મીટર x ૬.૧ મીટર કદના કુલ નવ દરવાજા લગાવવામાં આવેલ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અરવલ્લી જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
રૂમી

thumb|તુર્કેસ્તાનમાં આવેલા બુરજા શહેરમાં સ્થિત મૌલાના રૂમીનું બાવલું.

**મૌલાના જલાલુદ્દીન મુહંમદ રૂમી** (ફારસી: مولانا جلال‌الدین رومی; જન્મ: ૩૦ સેપ્ટેમ્બર ૧૨૦૭ - મૃત્યુ ૧૨૭૩) ફારસી સાહિત્યના લોકપ્રિય લેખક હતા, આની સાથે તેઓ સુન્ની મુસ્લિમ કવિ, કાયદાશાસ્ત્રી, ઇસ્લામી વિદ્વાન, ધર્મશાસ્ત્રી, અને સૂફી રહસ્યવાદી પણ હતા. તેમને મસનવીમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યા અને સૂફી પરંપરામાં નર્તક સાધુઓની પરંપરાની શરૂઆત કરી. રૂમી અફઘાનિસ્તાનના મૂળ નિવાસી હતા પણ મધ્ય તુર્કેસ્તાનના સલજુક દરબારમાં તેમને પોતાનું જીવન વિતાવ્યું અને ઘણી મહત્વપૂર્ણ રચનાઓ રચી. કોનીયા (તુર્કેસ્તાન)માં જ તેમનું અવસાન થયું અને ત્યારબાદ તેમની કબર એક મઝારનું રૂપમાં આવ્યું જ્યાં વાર્ષિક જશ્ન અગણિત વર્ષોથી થઈ રહ્યા છે. રૂમીનાં જીવનમાં શમ્સ તબરીઝીનું મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે જેમાંથી મળવા પછી તમની શાયરી મસ્તાના રંગથી ભરેલી થઈ હતી. તેમની રચનાઓના એક સંગ્રહ (દીવાન)ને દીવાન-એ-શમ્સ કહેવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સૂફી સંત
શ્રેણી:કવિ
સોનાર (ટેકનીક)

300px|thumb|ફ્રેન્ચ બનાવટના *લા મોટે પિક્વેટ* નામક ફ્રિજેટ-જહાજ પર બેસાડવામાં આવેલ VDS - વેરીએબલ ડેપ્થ સોનાર ઉપકરણ
**સોનાર** () એક ટેકનીક છે, જેનો ઊપયોગ સમુદ્રના જળની ઊંડાઈ માપન તેમજ સમુદ્રના તળના અભ્યાસ માટે કરવામાં આવે છે. દરિયાના પાણીમાં ડૂબકી માર્યા વગર જહાજમાં ગોઠવેલા સોનાર ઉપકરણ વડે ઊંડાઈ-માપન તેમ જ તળનો અભ્યાસ થઈ શકે છે. મૂળ અંગ્રેજી શબ્દ સોનાર **SOund Navigation And Ranging**નું સંક્ષિપ્ત સ્વરૂપ છે. 

સોનાર એ ધ્વનિના મોજાં ઉત્પન્ન કરતું સાદું ઉપકરણ છે. આ ધ્વનિના મોજાંઓ ઉપકરણમાંથી નિકળીને દરિયાના તળિયે અથડાઈને પાછાં ફરે છે. ઉપકરણમાં પરત ફરેલાં ધ્વનિનાં મોજાંને ઝીલવાની સગવડ હોય છે. ધ્વનિના મોજાં કેટલા સમયમાં પાછા ફરે છે, તે સમયના માપ ઉપરથી સમુદ્રની ઊંડાઈ જાણી શકાય છે.

આ ઉપરાંત દરિયાના તળિયે પડેલી મોટા કદની વસ્તુઓ ધ્વનિના મોજાના પથમાં વિક્ષેપ પાડે છે. આ ખલેલનો અભ્યાસ કરી તળમાં પડેલી વસ્તુ કેવી અને કેટલી મોટી છે, તેનો અંદાજ બાંધી શકાય છે. જહાજમાંથી અવાજના મોજાંની એક કરતાં વધુ શ્રેણીઓ પ્રસારિત કરી વ્યાપક અભ્યાસ કરવામાં આવે છે, જેને મલ્ટીબીમ સોનાર કહેવામાં આવે છે. ધ્વનિનાં મોજાં સમુદ્રના ભૂતળને અથડાઈને ૧૫ સેકંડ જેટલા સમયમાં જ પરત આવે છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ઉપકરણ
મીરવાઇઝ

**મીરવાઇઝ **(ઉર્દૂ:  - *મીર*, મુખી અને *વાઇઝ*, પ્રચારક) કાશ્મીર ખીણના મુસલમાનોના આધ્યાત્મિક નેતાઓને કહેવામાં આવે છે.

કાશ્મીર ખીણના બે મુખ્ય મીરવાઇઝ વંશો છે. વધુ પ્રસિદ્ધ વંશ ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદ, શ્રીનગરમાં કેન્દ્રિત છે. બીજા વંશ દક્ષિણ કાશ્મીરના મુખ્ય આગેવાન છે. દરેક વંશના પુર્વજ ઈરાનનાં હમદાન શહેરના મીર સૈયદ હમદાની હતા. તેઓ ૧૪મી સદીમાં કાશ્મીર આવ્યા. યુનિવર્સિટી કે કોઈ એક ઇસ્લામી સંસ્થામાંથી કુરાન અને સુન્નતનું સંપૂર્ણ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યા પછી વંશના કેવળ એક કે બે સભ્યોને આ ખિતાબ પ્રાપ્ય બને છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
શ્રેણી:ઇસ્લામ
ફારસી નૃત્ય

thumb|270x270px|એક સમારોહમાં બે ફારસી નૃત્યાંગનાઓનું ચિત્ર

**ફારસી નૃત્ય** અથવા **ઈરાની નૃત્ય** (ફારસી:رقص ایرانی રક્સ-એ ઇરાની) ઈરાનની સ્વદેશી નૃત્ય શૈલીઓને સંદર્ભિત કરે છે. ફારસી નૃત્યમાં અદ્યતન દરબારી નૃત્યો અને ઊર્જાસભર લોક નૃત્યોનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાન દેશની અલ્પસંખ્યક વસ્તીમાં કુર્દિશ, અઝરબૈજાની, તુર્કમેન, યહૂદીઓ, આર્મેનિયન, જ્યોર્જિયન લોકો શામિલ છે અને ફારસી નૃત્ય પર આ લોકોની સંસ્કૃતિઓની ઘણી અસર દેખાય છે. નૃત્ય માટે ફારસી ભાષાનો શબ્દ *રક્સ* કે *રેક્સ* છે અને આ શબ્દ અરબી ભાષામાંથી આવ્યો છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ઈરાન
શ્રેણી:નૃત્ય
હમઝા મખદૂમ

**હમઝા મખદૂમ કાશ્મીરી**, કે **મખદૂમ સાહેબ** (અંદાજે ૧૪૯૪ – ૧૫૭૬) કાશ્મીરના સૂફી રહસ્યવાદી, વિદ્વાન અને આધ્યાત્મિક શિક્ષક હતા. તેઓ **મહેબૂબ-ઉલ-આલમ** (મતલબ: *જ્ઞાનના પ્રેમી*) અને **સુલ્તાન-ઉલ-અરિફીન** (મતલબ: *ખુદાના જ્ઞાતાઓના રાજા*) તરીકે પણ જાણીતા છે.

## આરંભીક જીવન 
હમઝા મખદૂમનો જન્મ કાશ્મીરનાં તુજર શરીફ ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ બાબા ઉસ્માન હતું અને તેઓ ચંદ્રવંશીય રાજપૂત જતા. અને તે કાશ્મીરનું એક મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થળ છે.

## આ પણ જુઓ 
* નંદ ઋષિ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:સૂફી સંત
અસીરગઢ કિલ્લો

**અસીરગઢ કિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યના બુરહાનપુર જિલ્લામાં સ્થિત અસીરગઢ ગામ ખાતે આવેલ એક પર્વતીય કિલ્લો છે. આ કિલ્લો બુરહાનપુર શહેરથી ઉત્તર દિશામાં લગભગ ૨૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે સાતપુડાની ટેકરીઓ પૈકીની એક ટેકરી પર દરિયાઈ સપાટીથી ૬૫૦ મીટર તેમ જ તળેટીથી ૭૫૦ ફૂટ જેટલી ઊંચાઈ પર આવેલ છે. આ કિલ્લો આજે પણ પોતાના વૈભવશાળી અતીતના ગુણગાન મુક્ત કંઠે કરી રહ્યો છે. તેની અપરાજેયતા આપોઆપ સિદ્ધ થાય છે. આ કિલ્લાની ગણના દુર્ભેદ્ય અને અજેય કિલ્લાઓ પૈકીના એક તરીકે કરવામાં આવે છે. ઇતિહાસકારોએ આ કિલ્લાનો ઉલ્લેખ 'બાબ-એ-દખ્ખન' (દક્ષિણનું દ્વાર) તેમ જ 'કલોદ-એ-દખ્ખન' (દક્ષિણની કુંચી) વિશેષણો વડે કર્યો છે, કારણ કે આ કિલ્લા પર વિજય પ્રાપ્ત કર્યા પછી જ દક્ષિણ તરફ જઈ શકાતું હતું અને ખાનદેશ પર આધિપત્ય સ્થાપિત કરી શકાતું હતું. અસીરગઢ કિલ્લાનું નિર્માણ રાજા અસા આહીર દ્વારા 15મી સદીની શરૂવાતમાં કરવામાં આવ્યું હતું. ફારુકી વંશના નાસીર ખાન દ્વારા તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી.

આ કિલ્લા પર ગુપ્તેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલ છે, જે સ્થાનિક સમાચારપત્રો અનુસાર મહાભારતકાળના વીર યોદ્ધા અશ્વત્થામાનું પૂજાસ્થળ છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અસીરગઢના ભૂતિયો કિલ્લાનું સત્ય - વિડિયો
* અસીરગઢ કિલ્લો, મધ્ય પ્રદેશ પ્રવાસન 
* અસીરગઢ કિલ્લો, ખંડવા

શ્રેણી:ભારતના કિલ્લાઓ
શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ
બ્લડ સોસેજ

thumb|રાંધવા પહેલાં એક બ્લડ સોસેજ

**બ્લડ સોસેજ** કે **લોહી ફુલામો** એ એક ખાસ પ્રકારનો સોસેજ (ફુલામો) છે જેમાં મુખ્યત્વે લોહી આવ્યું છે. તે સામાન્ય રીતે ભરાવસાથે રાંધવામાં આવે છે. દુનિયાભરમાં બ્લડ સોસેજની સામગ્રીમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે, સામાન્ય રીતે તેમાં ડુક્કર, ઢોર, ઘેટા, બતક, અને બકરીના લોહી વાપરીને બનાવી શકાય છે.

યુરોપ અને અમેરિકામાં, સામાન્ય સોસેજોના ભરાવમાં માંસ, ચરબી, સુએટ, બ્રેડ, મકાઈના આટા, ડુંગળી, ચેસ્ટનટ, જવ, અને ઓટમીલ હોય છે. પણ સ્પેન, પોર્ટુગલ, એશિયા અને અન્ય ઉત્તરી ક્ષેત્રોમાં અનાજની જગા પર ચોખા પ્રયુક્ત છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ખોરાક
ઓટો હાન

**ઓટો હાન** એ વિશ્વવિખ્યાત વૈજ્ઞાનિક (અણુશાસ્ત્રી) હતા. તેમનો જન્મ ઈ.સ. ૧૮૭૯ના વર્ષમાં માર્ચ મહિનાની આઠમી તારીખે જર્મની ખાતે થયો હતો.

જગતના ઇતિહાસમાં અણુશક્તિની શોધ મહત્વની ગણાય છે. અણુશક્તિ મેળવવા યુરેનિયમ નામની ધાતુનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ધાતુના અણુનો વિસ્ફોટ સૌ પ્રથમ વાર કરીને વિશ્વને અણુઉર્જાની ભેટ આપનાર વિજ્ઞાાની ઓટો હાનને અણુ રસાયણના પિતામહ કહેવામાં આવે છે. તેમની આ શોધ બદલ તેમને ઈ. સ. ૧૯૪૪ના વર્ષમાં રસાયણવિજ્ઞાન (કેમિસ્ટ્રી) માટે નોબેલ પુરસ્કાર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## અભ્યાસ 
ઓટો હાનના પિતા મકાન બાંધકામ ક્ષેત્રના અગ્રણી સાહસિક હતા. ઓટો હાનને બાળપણથી જ રસાયણશાસ્ત્રમાં રસ હતો. ફ્રેન્કફર્ટ ખાતે પ્રાથમિક અભ્યાસ પુર્ણ કરી તેઓ માર્ગબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિકવિજ્ઞાનના અભ્યાસ માટે દાખલ થયા હતા. આ સમય દરમિયાન તેમણે ખનિજ અને રસાયણોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ તેઓ મ્યૂનિક યુનિવર્સિટી ખાતે ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે જોડાયા હતા. અભ્યાસ પુર્ણ કરી તેઓ સેનામાં જોડાયા હતા.

## કારકિર્દી 
તેમણે પ્રોફેસર થિયોડોર ઝીકના મદદનીશ તરીકે કારકિર્દીની શરુઆત કરી હતી. આ દરમિયાન તેમને ઘણા સુપ્રસિદ્ધ વિજ્ઞાનીઓ સાથે કામ કરવાનો મોકો મળ્યો. ઈ.સ. ૧૯૩૯ વર્ષના જાન્યુઆરી મહિનામાં તેમણે ફ્રિટ્ઝસ્ટ્રાસમેન સાથે મળીને યુરેનિયમના અણુનું વિભાજન કરી વિસ્ફોટક પેદા કર્યો હતો.

તેમણે વિશ્વપ્રસિદ્ધ મેક્સ પ્લાન્ક સોસાયટીની સ્થાપના કરી હતી. આ સોસાયટી આજે પણ જાણીતી વિજ્ઞાાનસંસ્થા છે. ઓટોહાનને નોબેલ પુરસ્કાર ઉપરાંત અનેક વૈશ્વિક એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૬૮ વર્ષમાં જુલાઇ મહિનાની ૨૮મી તારીખે એમનું અવસાન થયું હતું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જર્મની
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૬૮માં મૃત્યુ
ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન

**ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન** (પશ્તો: خان عبدالغفار خان); **ફખર-એ-અફઘાન** (ઉર્દૂ: فخر افغان‎) અને **બાચા ખાન** (પશ્તો: باچا خان‎, મતલબ "સરદારોના બાદશાહ") (૧૮૯૦ - ૨૦ જાન્યુઆરી ૧૯૮૮) એક પઠાણ રાજકીય અને અધ્યાત્મિક આગેવાન હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધીના એક સારા દોસ્ત હતા અને તેઓ **સરહદના ગાંધી** તરીકે પણ ઓળખાવાય છે. તેઓ ભારતીય ઉપખંડમાં બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ જદોજહેદમાં અહિંસાના પ્રયોગ માટે જાણીતા છે. તેઓ શાંતિવાદી અને ધર્મનિષ્ઠ મુસલમાન હતા. ૧૯૧૦માં બાચા ખાને પોતાના મૂળ નગર ઉત્માનઝાઈમાં મદરેસા ખોલ્યા, અને ૧૯૧૧માં તુરંગઝાઈના હાજી સાહેબની આઝાદી તહેરીકમાં શામેલ થયા. પણ ૧૯૧૫માં બ્રિટિશ સરકારે તેમના મદરેસા પર પાબંદી મૂકી હતી. એક સમયે તેમનું સ્વપ્ન સંયુક્ત, સ્વતંત્ર અને ધર્મનિરપેક્ષ ભારત હતું. આ સ્વપ્ન માટે તેમણે ૧૯૨૦માં ખુદાઈ ખિદમતગાર નામે સંગઠનની સ્થાપના કરી. આ સંગઠન *લાલ કુડતી* કે *બાદશાહ* નામોથી પણ ઓળખાવાય છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ
નયનતારા સહગલ

**નયનતારા સહગલ** (૧૦ મે ૧૯૨૭) એ અંગ્રેજી ભાષાના ભારતીય લેખિકા છે. તેઓ જવાહરલાલ નહેરુના બહેન વિજયાલક્ષ્મી પંડિતના દીકરી છે.

તેમની અંગ્રેજી નવલકથા *રિચ લાઇક અસ* (૧૯૮૫) માટે ૧૯૮૬નો સાહિત્ય અકાદમી એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન 
સહગલના પિતા રણજીત સીતારામ પંડિત કાઠિયાવાડના બેરિસ્ટર હતા. પંડિત એક શાસ્ત્રીય વિદ્વાન પણ હતા જેમણે કલ્હણના ઐતિહાસિક રાજતરંગીણીનું સંસ્કૃતમાંથી અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યું હતું. તેઓની ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લેવા માટે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ૧૯૪૪માં લખનૌ જેલમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

સહગલના માતા વિજયાલક્ષ્મી પંડિત મોતીલાલ નહેરૂની પુત્રી અને ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુના બહેન હતા. ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામના છેલ્લા વર્ષો (૧૯૩૫-૪૭) દરમિયાન નહેરુ પરિવારમાં થયેલી ઉથલપાથલને કારણે સહગલે એક વિદ્યાર્થી તરીકે સંખ્યાબંધ શાળાઓમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે ૧૯૪૩માં લેન્ડોરના હિમાલયના હિલ સ્ટેશનની વુડસ્ટોક સ્કૂલમાંથી અને બાદમાં અમેરિકાની વેલેસ્લી કોલેજમાંથી સ્નાતક (બીએ, ૧૯૪૭) થયા હતા. તેઓ દાયકાઓથી દહેરાદૂનમાં નિવાસ કરે છે.

## લગ્ન અને કારકિર્દી 
સહગલના પ્રથમ લગ્ન ગૌતમ સહગલ સાથે થયા હતા. બાદમાં તેમણે ભારતીય નાગરિક સેવા અધિકારી રહેલા પંજાબી ખ્રિસ્તી ઇ.એન. મંગત રાય સાથે બીજા લગ્ન કર્યા હતા. નહેરુ પરિવારનો ભાગ હોવા છતાં, સહગલે તેમની સ્વતંત્ર પ્રતિષ્ઠા જમાવી હતી. ૧૯૭૦ના દાયકામાં તેમણે પિતરાઇ બહેન ઇન્દિરા ગાંધીની નિરંકુશ સત્તા સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. શ્રીમતી ગાંધીના સત્તામાં પાછા ફર્યાના થોડા જ દિવસોમાં ઇટાલીમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે સહગલની નિર્ધારિત નિમણૂક રદ કરવામાં આવી હતી. ૧૯૮૨માં સહગલે શ્રીમતી ગાંધીના સત્તામાં ઉદયનું એક તીખું, સમજદાર વર્ણન લખ્યું હતું.

તેમના પુત્રી ગીતા સહગલ એક લેખિકા અને પત્રકાર છે. તેઓ નારીવાદ, કટ્ટરવાદ અને જાતિવાદના મુદ્દાઓ લખે છે. ગીતા ઇનામ વિજેતા દસ્તાવેજી ફિલ્મોની દિગ્દર્શક અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તા પણ છે.

૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૫ના રોજ, સાહગલે તર્કવાદીઓ ગોવિંદ પાનસરે, નરેન્દ્ર દાભોલકર અને એમ.એમ કલબુર્ગીની હત્યાઓ અને દાદરી મોબ લિંચિંગની ઘટના બાદ "દેશમાં વધતી અસહિષ્ણુતા અને અસંમતિના અધિકારને ટેકો આપવા" પોતાનો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર પાછો આપ્યો હતો. આ માટે ૨૦૧૭માં સાંસ્કૃતિક અધિકારો માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની દેખરેખ રાખતી કરીમા બેન્નોઉને તેમની પ્રશંસા કરી હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮માં તેઓ પીઈએન ઇન્ટરનેશનલના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ
જામા મસ્જિદ, શ્રીનગર

**જામિયા મસ્જિદ** કે **જામા મસ્જિદ** (ઉર્દૂ: ) એ એક મસ્જિદ છે, જે ભારતના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના જૂના શ્રીનગર શહેરમાં આવેલી એક પ્રસિદ્ધ મસ્જિદ છે. આ મસ્જિદ કાશ્મીર ખીણમાં અવસ્થિત સૌથી મોટી મસ્જિદ છે. સૈયદ-ઉલ-ઔલિયા મીર સૈયદ અલી હમદાનીના દીકરા મીર મુહંમદ હમદાની ની વિનંતી પર સુલ્તાન સિકંદર શાહ કશ્મીરી શાહમીરી દ્વારા ૧૩૨૪માં આ મસ્જિદ બાંધવામાં આવી હતી. ઇસ્લામ ધર્મનો પ્રચાર કરવા માટે શાહ હમાદાન થોડા સમય માટે અહિયાં રહ્યા હતા.

## ચિત્ર ગેલેરી 

File:Jamia_Masjid_Srinagar_01.jpg|જામિયા મસ્જિદ, શ્રીનગર
File:Jamia_Masjid_Srinagar_02.jpg|જામિયા મસ્જિદ, શ્રીનગર
File:Jamia_Masjid_Srinagar_05.jpg|જામિયા મસ્જિદ, શ્રીનગર
File:Jamia_Masjid_Srinagar_06.jpg|જામિયા મસ્જિદ, શ્રીનગર
File:Jamia_Masjid_Srinagar_07.jpg|જામિયા મસ્જિદ, શ્રીનગર

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
કાશ્મીર ખીણ

**કાશ્મીર ખીણ** (ઉર્દૂ:  કાશ્મીરી: ) કારાકોરમ અને પીર પંજલ પર્વતશ્રેણી વચ્ચે ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલું રાજ્ય જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં અવસ્થિત છે. હાલમાં આ ખીણનાં કોઈપણ ક્ષેત્ર પર પાકિસ્તાનનો અધિકાર નથી છે. તેનું ક્ષેત્રફળ લગભગ ૧૩૫ કિ.મી. લાંબું અને ૩૨ કિ.મી. પહોળું છે અને તેમાં જહેલમ નદીની સિંચાઈ આવી છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યના કાશ્મીર વિભાગને આ જિલ્લાઓમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું છે: અનંતનાગ, બારમૂલ્લા, બુદ્ગામ, બંદિપોર, ગંદેરબાબલ, કુપવારા, કુલગામ, પુલ્વામા, શોપીયન અને શ્રીનગર.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:જમ્મુ અને કાશ્મીર
પંજાબી

**પંજાબી** શબ્દ ઘણાં સંદર્ભમાં વપરાય છે.

* પંજાબી લોકો
* પંજાબી ભાષા