open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કુમુદ

***કુમુદ*** એ ગુજરાતી લેખક ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી કૃત નવલકથા સરસ્વતીચંદ્રની નાયિકા છે. કથાનાયક સરસ્વતીચંદ્ર સાથે તેની સગાઈ થયેલી હોય છે, પરંતુ સરસ્વતીચંદ્રના ગૃહત્યાગને કારણે તે પ્રમાદધન સાથે પરણે છે અને વિધવા બને છે. છેવટ સુધી પ્રેમ અને લગ્નની મર્યાદાને અકબંધ રાખતી સુકુમાર નારી તરીકે આ પાત્રનું ચિત્રણ થયું છે. ગુજરાતી કથાસાહિત્યના ચિરંજીવ પાત્રોમાં આ પાત્ર સ્થાન પામ્યું છે.

## પાત્ર પરિચય
કુમુદની સગાઈ સંસ્કારી, ભાવુક અને વિદ્વાન સરસ્વતીચંદ્ર જોડે થાય છે અને બંને એકબીજાને પ્રેમ કરે છે તથા પ્રસન્ન દામ્પત્યજીવનનાં સ્વપ્નો સેવે છે. પરંતુ સરસ્વતીચંદ્રની સાવકી માના ચઢાવ્યાથી પિતા સરસ્વતીચન્દ્રને કટુવચન કહે છે. એથી સરસ્વતીચંદ્ર લાગણીશીલ બનીને ગૃહત્યાગ કરે છે અને કુમુદનું જીવનસ્વપ્ન રોળાઈ જાય છે. સંજોગવશાત્ પ્રમાદધન જેવા કુસંસ્કારી વ્યક્તિ જોડે એને પરણાવી દેવામાં આવે છે. આથી સમગ્ર જીવન દરમિયાન પતિ અને પ્રેમી વચ્ચે કુમુદનું હૃદય તવાયાં કરે છે.

એવામાં સરસ્વતીચંદ્ર ફરતો ફરતો નવીનચંદ્ર નામ ધારણ કરીને કુમુદને સાસરે જ અતિથિ બને છે અને કુમુદની અત્યંત કરુણ સ્થિતિનો મૂક સાક્ષી બને છે. પોતાના મનને સરસ્વતીચંદ્ર ઉપરથી ખસેડવા કુમુદ 'પ્રમાદધન મુજ સ્વામી સાચા' એમ રટ્યા કરે છે, છતાં સરસ્વતીચંદ્ર તરફથી મન પાછું હઠાવી શકતી નથી. આખરે પ્રમાદધનનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થાય છે અને કુમુદ નદીમાં તણાઈ જતાં એને સાધ્વીઓ બચાવે છે અને સાધ્વીઓના મઠમાં મધુરી નામ ધારણ કરીને તે રહે છે. આમ છતાં એનું ચિત્ત રાગ અને ત્યાગની વચ્ચે ઝોલાં ખાય છે. અકસ્માતે સરસ્વતીચંદ્ર પણ ત્યાં આવી ચઢે છે અને બંનેનું મિલન સુંદરગિરિ પર યોજાય છે. સરસ્વતીચંદ્ર એની આગળ લગ્નનો પ્રસ્તાવનો મૂકે છે જેનો કુમુદ અસ્વીકાર કરે છે અને સરસ્વતીચંદ્રની કલ્યાણગ્રામની યોજનાને સાકાર કરવા, પોતાની નાની બહેન કુસુમ સરસ્વતીચંદ્ર જોડે પરણવા પ્રેરીને સરસ્વતીચંદ્રને સહાય કરે છે.

ગોવર્ધનરામને એની દ્વારા વૈધવ્યની શુચિતા દશવિવી હતી એટલે સરસ્વતીચંદ્ર પ્રત્યે નેહ હોવા છતાં એની જોડે લગ્ન કરવાના પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કરીને સરસ્વતીચંદ્રની કલ્યાણગ્રામની યોજનાને સાકાર કરવા, પોતાની નાની બહેન કુસુમને સરસ્વતીચંદ્ર જોડે પરણવા પ્રેરીને સરસ્વતીચંદ્રને સહાય કરે છે. કુમુદ દ્વારા સ્નેહની પવિત્રતા, લગ્નબંધનની દૃઢતા, ઉદાત્ત ત્યાગ અને ઉચ્ચ કોટીના મનોબળનું નિરૂપણ કરીને ગોવર્ધનરામે ગુજરાતને એક આદર્શ અને ચિરંજીવ પાત્ર આપ્યું છે.

## આવકાર
મણિલાલ હ. પટેલ નોંધે છે કે, "કુમુદ દ્વારા સ્નેહની પવિત્રતા, લગ્નબંધનની દૃઢતા, ઉદાત્ત ત્યાગ અને ઉચ્ચ કોટીના મનોબળનું નિરૂપણ કરીને ગોવર્ધનરામે ગુજરાતને એક આદર્શ અને ચિરંજીવ પાત્ર આપ્યું છે". 

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન
* "કુસુમ" અને "કુમુદ"

શ્રેણી:કાલ્પનિક પાત્રો
જનમટીપ

**જનમટીપ** ઈશ્વર પેટલીકરની ૧૯૪૪માં પ્રકાશિત સૌપ્રથમ નવલકથા છે, જે ગુજરાતના શ્રમજીવી ઠાકરડા જ્ઞાતિના પાત્રોના સંઘર્ષ અને નાયક-નાયિકાના મનમાં ચાલતા અંતર સંઘર્ષની કથા છે. જનમટીપ નવલકથા પાટણવાડીયા કે બારૈયા જ્ઞાતિના પ્રતિનિધિરૂપ પાત્રો ચંદા અને ભીમાની પ્રણયકથા, પરાક્રમ, શીલ, સંયમ, વટ, વ્યવહાર, ત્યાગ અને ભાવનાનું પ્રતિબિંબ રજૂ કરે છે.

## પૃષ્ઠભૂમિ
*જનમટીપ *પાટણવાડીયા ખેડૂત ઠાકોરો જ્ઞાતિની સામાજિક વાસ્તવિકતા અને ગ્રામ સમાજને આબેહૂબ રજૂ કરતી નવલકથા છે. આ નવલકથામાં પાટણવાડીયા જ્ઞાતિનું હીર અને ઓજસ રજુ થાય છે.
## કથા
રયજીની દીકરી ચંદા પરાક્રમી અને સશક્ત વીરબાળા છે. જેણે બાળપણમાં સાંઢને નાથ્યો હોય છે, જેથી તેનું નામ ગામોગામ ફેલાયું છે અને તેની સગાઈ તૂટી જાય છે. રામદેવપીરના મેળામાં ભીમો પોલીસ સાથે બોલચાલ કરે છે. તેને જોઈ ચંદા તેને પસંદ કરવા લાગે છે. ત્યારબાદ ભીમા અને ચંદા ના લગ્ન થાય છે. ચંદા કહે છે કે, "હું અભિમાન નહીં કરું પણ ટેક નહિ મુકું".

પુંજો બામરોલિયો ચંદાની મશ્કરી કરે છે, તે તેને પસંદ આવતું નથી અને વેર ન વાળે ત્યાં સુધી તે પોતાના પિયર ચાલી જાય છે. ભીમાને ખેતરમાં ધાડપાડુઓ સાથે ઝઘડો થાય છે અને તે ગંભીર રીતે ઘવાય છે. તેને દવાખાનામાં દાખલ કરવામાં આવે છે, જ્યાં તેની સારવાર કરવા ચંદા આવે છે અને ભીમો સાજો થતાં પાછી પિયર ચાલી જાય છે.

અંતે પિતા અને પુત્ર સાથે મળી પુંજાનું ખૂન કરે છે, વેર વળતાં ચંદા ઘેર પાછી ફરે છે. ભીમાને અને તેના પિતાને જનમટીપની સજા થાય છે, જેથી ચંદા ભીમાના ઘર-ખેતર ની દેખરેખ કરવા લાગે છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:નવલકથા
રતિલાલ 'અનિલ'

'''રતિલાલ 'અનિલ'** (મૂળ નામ: **રતિલાલ મૂળચંદદાસ રૂપાવાળા**) (૨૨ ફેબ્રુઆરી/૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૯ – ૨૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩) ગુજરાતી ગઝલકાર અને પત્રકાર હતા. ‘**સાંદીપનિ**’, ‘**ટચાક**’ અને ‘**કલ્કિ'''’ તેમના અન્ય ઉપનામો હતાં. તેમણે ૨૦૦૬માં તેમના નિબંધસંગ્રહ 'આટાનો સૂરજ' માટે સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર તેમજ ગઝલક્ષેત્રે પ્રદાન માટે વલી ગુજરાતી ગઝલ એવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો.

## જીવન
'રતિલાલ 'અનિલ'નો જન્મ ૨૨ ફેબ્રુઆરી અથવા ૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૯ના રોજ સુરત ખાતે થયો હતો. તેમના કુટુંબનો વ્યવસાય જરીબોર્ડર બનાવવાનો હતો. તેઓ બે વર્ષના હતા ત્યારે પિતાનું અવસાન થયું. કુટુંબની જવાબદારી સંભાળતી માતાએ ધોરણ ૨ સુધીના પ્રાથમિક શિક્ષણ પછી તેમને ઘરના વ્યવસાયમાં જોતરી દીધા. ઘરના કાતરિયામાંથી મળી આવેલ ગુજરાતી પ્રેસની નવલકથાઓનો વાંચીને તેમણે સાહિત્યનો સ્વાધ્યાય કર્યો હતો.

ગાંધીજીના ભત્રીજા નારણદાસ ગાંધીએ રતિલાલને જૂનાગઢની ગિરનાર તળેટીમાં આવેલી 'રૂપાયતન' સંસ્થા સાથે જોડ્યા. ત્યાં રહી તેમણે ગાંધીવિચારના માસિક પ્યારા 'બાપુ'નું સંપાદન કર્યું, તથા ગાંધીસાહિત્ય સાથે ટાગોરના સાહિત્યનો પણ અભ્યાસ કર્યો. સુરત આવીને તેમણે 'પ્રજ્ઞા' નામના માસિકનું સંપાદન હાથ ધર્યું. તે સાથે હરિહર પુસ્તકાલયની પ્રકાશન પ્રવૃત્તિમાં મદદનીશ બન્યા, અને તે દરમિયાન જ 'ગુજરાતમિત્ર'માં કટાર લખવાનું પણ શરૂ કર્યું. તેઓ 'ગુજરાત સમાચાર'ના સામયિક 'શ્રીરંગ'માં નીરુ દેસાઈના સહયોગી બન્યા. ત્યારબાદ તેઓ 'લોકવાણી'માં અને તે પછી 'ગુજરાતમિત્ર'ના તંત્રીમંડળમાં જોડાયા. નિવૃત્તિ પછી રતિલાલે 'કંકાવટી' નામનુ સાહિત્યિક સામયિક શરૂ કર્યું અને તેના સંપાદક રહ્યાં.

તેઓ ૨૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ સુરત અવસાન પામ્યા હતા.

## સાહિત્યિક પ્રદાન
'રતિલાલ 'અનિલ'નો પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ 'ડમરો અને તુલસી' ૧૯૫૫માં પ્રગટ થયો. ૧૯૫૬માં પ્રગટ થયેલ 'મસ્તીની પળોમાં' સંગ્રહમાં મુખ્યત્વે રુબાઈ સમાવિષ્ટ છે. તેમનો પછીનો ગઝલસંગ્રહ 'રસ્તો' ૧૯૯૭માં પ્રગટ થયો હતો. તેમણે હાસ્યક્ષેત્રે, નિબંધક્ષેત્રે તેમજ ચરિત્રલેખન ક્ષેત્રે પણ પ્રદાન કર્યું છે. હાસ્યલહરી' (૧૯૮૭) હાસ્યનું પુસ્તક છે જ્યારે 'મનહરનો ‘મ’' તેમજ 'આટાનો સૂરજ' (૨૦૦૨) એમના નિબંધસંગ્રહો છે. તેમણે લખેલ ચરિત્રાત્મક સાહિત્યમાં 'આવા હતા બાપુ' (ભાગ ૧, ૨, ૩) (૧૮૫૭, ૫૮, ૫૯) તથા 'ઇન્દિરા ગાંધી' (૧૯૭૨) તથા ગઝલકારો વિશે પરિચયાત્મક – આત્મકથનાત્મક નોંધ આપતું પુસ્તક 'સફરના સાથી' (૨૦૦૧) વેગેરેનો સમાવેશ થાય છે.  ૧૯૯૭માં પ્રગટ થયેલ 'ચાંદરણાં' સૂક્તિઓ અને સૂત્રોનો સંગ્રહ છે.

## સન્માન
રતિલાલ 'અનિલ'ને ૨૦૦૬માં તેમના નિબંધસંગ્રહ 'આટાનો સૂરજ' માટે સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર તેમજ ગઝલક્ષેત્રે પ્રદાન માટે વલી ગુજરાતી ગઝલ એવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો. તેમને સુરત પત્રકારમંડળ તરફથી શ્રેષ્ઠ પત્રકાર અને કટારલેખકના એવૉર્ડ મળ્યા હતા.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૨૦૧૩માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૧૯માં જન્મ
રસિકવલ્લભ

**રસિકવલ્લભ** (રચના વર્ષ ઇ.સ.: ૧૮૨૮) એ ગુજરાતી કવિ દયારામ (૧૭૭૭–૧૮૫૩) દ્વારા રચેલી દાર્શનિક પદ્યકૃતિ છે. દયારામે તેમની ૫૧ વર્ષની વયે આ કૃતિની રચના કરી હતી. આ કૃતિ શંકરાચાર્યના કેવલાદ્વૈતવાદનું ખંડન કરી પુષ્ટિસંપ્રદાયના શુદ્ધાદ્વૈતવાદની સ્થાપના કરે છે.

## પાર્શ્વભૂમિ
દયારામ પુષ્ટિસંપ્રદાયમાં શ્રદ્ધા ધરાવતા હતા. આથી એ સંપ્રદાયના સિદ્ધાન્તોને લોકભોગ્ય બનાવવા માટે જ કદાચ તેમણે આ પદ્યગ્રંથ રચ્યો હશે એવું વિદ્વાનોનું મંતવ્ય છે. આથી શ્રીકૃષ્ણ અને પુષ્ટિમાર્ગના પ્રવર્તક વલ્લભાચાર્યના નામો સૂચિત રીતે દયારામે 'રસિકવલ્લભ' શીર્ષકમાં ગૂંથ્યાં છે. શંકરાચાર્યના કેવલાદ્વૈત મતનો વિરોધ કરી વલ્લભાચાર્યએ જગત પ્રભુનું કાર્ય હોઈ તે પણ સત્ય જ છે — એવો સિદ્ધાન્ત પ્રર્વતાવ્યો હતો. વાદોની ખંડનમંડનની પ્રાચીન પરંપરાને સ્વીકારીને ગુરુશિષ્યના સંવાદની પ્રયુક્તિ દ્વારા દયારામે આ કાવ્યમાં વલ્લભાચાર્યનાં મતોનું – બ્રહ્મ, જગત, જીવ, મોક્ષ જેવાં તત્ત્વઘટકોનું — દૃષ્ટાંતો આપીને નિરૂપણ કર્યું છે. કાવ્યમાં ખંડન-મંડનની રીતિનો ઉપયોગ કર્યો હોવાથી, દયારામનો સાંપ્રદાયિક અભિનિવેશ કેટલેક સ્થળે જોવા મળે છે.

## સાર
'રસિકવલ્લભ'માં કુલ ૧૦૯ પદો છે. આખ્યાનનો કડવાબંધ તેમાં સ્વીકારાયો છે. કેટલાંક પદોમાં ઊથલાની પણ યોજના છે. શ્રીમદ્ ભાગવતમ્માં દર્શાવવામાં આવેલ નવધા ભક્તિ દ્વારા દસમી પ્રેમલક્ષણા ભક્તિનું સર્વોચ્ચ સોપાન ચડવું, તેમાં જ પુષ્ટિપથમાર્ગીનું શ્રેય છે, મોક્ષ છે, એવો વિચાર આ કાવ્યના કેન્દ્રસ્થાને છે.

પદ ૧માં મંગલાચરણ સાથે ગ્રંથરચનાનો હેતુ, પદ ૨થી ૧૦માં શિષ્યની જ્ઞાનજિજ્ઞાસા અને પોતે કરેલી તીર્થયાત્રાનું નિવેદન, પદ ૧૧થી ૧૮માં ગુરુમુખે શ્રીકૃષ્ણની સર્વોપરિતાનું કથન, પદ ૧૯થી ૨૭માં અન્યાશ્રય છોડી હરિરસનો અધિકાર મેળવવા અનન્યાશ્રયનો બોધ, પદ ૨૮થી ૪૭માં માયાવાદનું અભિનિવેશપૂર્વક ખંડન અને ભજનાનંદી ગોપીઓના ગૌરવનું નિરૂપણ, પદ ૪૮થી ૭૬માં કર્મ-જ્ઞાનમાર્ગ કરતાં ભક્તિનો મહિમા વિશેષ દર્શાવતાં દૃષ્ટાન્તો અને જ્ઞાનથી મોક્ષ મળે તે કરતાં ભક્તિ દ્વારા ભગવાનની પ્રાપ્તિ સવિશેષ મહત્ત્વની છે એવું કથન કરી પદ ૭૭થી ૯૬માં શ્રીકૃષ્ણ શરણની વિવિધ રીતે ચર્ચા નિરૂપાયેલી છે. પદ ૯૭થી ૧૦૭માં આંતરશુદ્ધિના બોધરૂપે નિર્દોષ દૃષ્ટિ કેળવવાનો અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે. પદ ૧૦૮માં સંદેહમુક્તિ થતાં શિષ્યનો આનંદ પ્રગટ કરી પદ ૧૦૯માં ગ્રંથ-રચનાનાં વર્ષ અને સ્થાન તેમજ શ્રીનાથજીની કૃપાનો ઉલ્લેખ થયો છે.

## આવકાર
દયારામની પુષ્ટિસંપ્રદાયમાં નિષ્ઠા અને શુદ્ધાદ્વૈત વેદાંતની સમજ દર્શાવતો આ ગ્રંથ મધ્યકાલીન દાર્શનિક ગ્રંથોની ધારામાં મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્ય
ડિકેડન્સ

**ડિકેડન્સ** (અંગ્રેજી: **Decadence**) એટલે સાહિત્ય કે કલાનો અવનતિકાળ, કોઈ દેશના કોઈ અમુક સમયની સાહિત્ય કે કલાની પ્રવૃત્તિ કોઈ અગાઉના યુગનાં સર્જનોને મુકાબલે નિકૃષ્ટ કોટિની હોય ત્યારે આ શબ્દપ્રયોગ થાય છે. મોટેભાગે ઍલેક્ઝેન્ડ્રિન યુગ (ઈ.પૂ. ૫૦૦થી ૫૦) તથા ઑગસ્ટસ (ઈ.સ. ૧૪)ના અવસાન પછીના સમયગાળા માટે આ શબ્દ વપરાય છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સાહિત્ય
ડાહ્યાભાઈ ધોળશાજી

**ડાહ્યાભાઈ ધોળશાજી ઝવેરી** (તખલ્લુસ: **નવીન**) (૧૯ માર્ચ ૧૮૬૭ – ૩૦ અપ્રિલ ૧૯૦૨) ગુજરાતી નાટ્યકાર હતા.

## જીવન
ડાહ્યાભાઈનો જન્મ ૧૯ માર્ચ ૧૮૬૭નો રોજ અમદાવાદમાં એક જૈન વીશા ઓસવાળ જ્ઞાતિના શ્રીમંત કુટુંબમાં થયો હતો. તેમના પિતા ધોળશાજીને ઝવેરાતનો વ્યવસાય હતો. ડાહ્યાભાઈએ ૧૮૮૫માં મેટ્રિક્યુલેશનની પરીક્ષા પાસ કરી, અને ત્યારપછી તેઓ ગુજરાત કૉલેજમાં દાખલ થયા, પરંતુ એક વર્ષ બાદ અભ્યાસ છોડી દીધો.

૩૦ અપ્રિલ ૧૯૦૨ના રોજ અમદાવાદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.

તેમના નાટકોમાં મનુષ્યજીવનના દુ:ખો અને અને સુખો જેવા સંવદનોની છાયાઓ અંકિત થયેલી છે, તથા એમાં સદાચાર તથા નીતિનો બોધ વણાયેલા છે.

### નાટકો
*શાકુન્તલ (૧૮૮૦)
*સતી સંયુક્તા (૧૮૯૧)
*સુભદ્રાહરણ (૧૮૯૨)
*ભોજરાજ (૧૮૯૨)
*ઉર્વશી અપ્સરા (૧૮૯૨)
*વીર વિક્રમાદિત્ય (૧૮૯૩)
*રામરાજ્યવિયોગ (૧૮૯૩)
*સતી પાર્વતી (૧૮૯૪)
*ભગતરાજ (૧૮૯૪)
*કેશર-કિશોર (૧૮૯૪–૯૫)
*ભોજરાજ (૧૮૯૫)
*મ્યુનિસિપલ ઇલેક્શન (૧૮૯૫)
*અશ્રુમતી (૧૮૯૫)
*રામવિયોગ (૧૮૯૭)
*સરદારબા (૧૮૯૭)
*ઉમા દેવડી (૧૮૯૮)
*તરુણભોજ (૧૮૯૮)
*ભોજકુમાર (૧૮૯૮)
*તારાસુંદરી (૧૮૯૮)
*વીણા-વેલી (૧૮૯૯)
*વિજયાવિજય (૧૯૦૦)
*ઉદય ભાણ (૧૯૦૧)
*મોહિની ચંદ્ર (૧૯૦૩)
*વિજય–કમળા (૧૮૯૮–૧૯૦૪); એક અંક ડાહ્યાભાઈએ અને એક અંક છોટાલાલ ઋખદેવ શર્માએ લખેલો

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૦૨માં મૃત્યુ
ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યસાધકતા

**ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યસાધકતા** એ ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાઓનું વિશ્લેષણ છે. આ પુસ્તક રાજેશ વણકરનો પીએચ.ડી. શોધનિબંધ છે.

તે ગુજરાતી ભાષામાં ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાઓ પર સંશોધનનું પરિણામ છે. આ પુસ્તકમાં ટૂંકી વાર્તામાં, ખાસ કરીને ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાઓના પરિવેશ પર વિસ્તૃત વર્ણન આપવામાં આવ્યું છે. આ પુસ્તકને વર્ષ ૨૦૧૨માં ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા સ્થાપિત સંશોધન માટેનો શ્રેષ્ઠ પુસ્તક પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
વણકરે પીએચ.ડી મેળવવા માટે ૨૦૦૫માં તેમનું સંશોધન શરૂ કર્યું હતું અને ૨૦૧૦માં પૂર્ણ કર્યું હતું. આ સંશોધન પરિણામો ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીની આર્થિક સહાયથી એક પુસ્તક તરીકે ૨૦૧૨માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા. પુસ્તકની પ્રસ્તાવના મણીલાલ હ. પટેલે લખી છે.

## પુરસ્કાર 
આ પુસ્તકને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી ૨૦૧૨માં સંશોધન શ્રેણીમાં શ્રેષ્ઠ પુસ્તકનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* શોધગંગા પર મૂળ થિસીસ

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
રણમલ્લ છંદ

**રણમલ્લ છંદ** એ કવિ શ્રીધર વ્યાસ કૃત જૂની ગુજરાતી ભાષા સાહિત્યનું એક ઐતિહાસિક કાવ્ય છે. ઇડરના રાવ રણમલ્લની વીરતા દર્શાવતું અને સિત્તેર કડીઓ ધરાવતું આ કાવ્ય જૂની ગુજરાતી ભાષાની નોંધપાત્ર કૃતિ ગણાય છે. કેશવ હ. ધ્રુવે આ કાવ્યને ખંડકાવ્ય તરીકે ઓળખાવ્યું છે.

## પાર્શ્વભૂમિ
આ કાવ્ય બ્રાહ્મણ કવિ શ્રીધર વ્યાસ દ્વારા રચવામાં આવ્યું છે. આ કાવ્ય તૈમુર લંગના આક્રમણ પછી વિ.સં. ૧૩૯૮ (ઈ. સ. ૧૩૪૨)માં એટલેકે ચૌદમા સૈકામાં રચાયેલું છે, જેની એકમાત્ર હસ્તપ્રત ઉપલબ્ધ થઈ છે, જે સોળમા સૈકાની છે. કાવ્ય પરથી જણાય છે કે શ્રીધર વ્યાસ રાવ રણમલ્લનો આશ્રિત કવિ છે અને તે કાવ્યમાં વર્ણિત ઘટનાનો સાક્ષી છે. એ સંસ્કૃત ભાષાનો પણ જાણકાર છે એવું કાવ્યની પ્રથમ દસ સંસ્કૃત ભાષાની કડીઓ પરથી જણાય છે.

## કાવ્યનો સંક્ષેપ
આ કાવ્ય ડિંગળ શૈલીમાં લખાયેલું છે. ડિંગળનો ઉપયોગ ચારણ કે ભાટ કરે છે, જેમાં રાજવી કે વીરપુરષના પરાક્રમની ગાથા ગાવાનો ઉદ્દેશ રહેલો હોય છે. 'રણમલ્લ છંદ'માં પણ ઈડરના રાવ રણમલ્લની વીરતાની ગાથા રજૂ કરવામાં આવી છે. ગુજરાતના સુલતાન સામે ઇડરના રાજા રણમલ્લના યુદ્ધની ગાથા એ આ કાવ્યનું કથાવસ્તુ છે. કાવ્યની સંસ્કૃત ભાષામાં રચાયેલી પ્રથમ દસ કડીમાં આર્યા છંદનો ઉપયોગ થયો છે.

રણમલ્લે ખાનનો ખજાનો લુંટ્યો છે અને તે પાછો આપવાનું સુલતાને કહેવડાવ્યું. પણ રણમલ્લ એના પ્રત્યે ધ્યાન નથી આપતો. એ યુદ્ધનો શોખીન અને એ શક્તિશાળી છે. સુલતાન ફરમાન મોકલીને ઇડર પર ચડાઈ કરે છે. રણમલ્લ યુદ્ધનો પ્રતિભાવ આપવા તૈયાર થાય છે. ઇડર પહોંચી ખાન દૂત મોકલીને ખજાનો પાછો મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે; પરન્તુ રણમલ્લ ખાનની માંગ અસ્વિકૃત કરે છે અને લડવાનું આહ્વાન આપે છે. દૂતનો જવાબ સાંભળીને ખાન ઇડરના કિલ્લા પર કૂચ કરે છે ત્યાં રણમલ્લના બાર સરદાર છે. એ સહુનું નામ પણ રણમલ્લ જ છે. મુસ્લિમ સૈનિકો બ્રાહ્મણ, સ્ત્રીઓ અને બાળકોને લઈ જાય છે. ત્યારે રણમલ્લ ગુસ્સે થઈને ઝનૂનથી લડે છે. ખાન કિલ્લા તરફ આગેકૂચ કરે છે. રણમલ્લને તક મળતા એ ખાનના સૈન્ય પર ત્રાટકે છે. 'રણમેદાનમાં લોહીથી એ ઊગતા સૂરજ જેવો લાલચોળ થઈ ગયો છે' — એવું કવિએ કહ્યું છે. છેવટે રણમલ્લ વિજયી થાય છે.

આ કાવ્યનું સાહિત્યિક સ્વરૂપ 'છંદ'નું છે. રણમલ્લ છંદમાં આર્યા, ભુજંગપ્રયાત અને પંચચામર (અથવા નારાચ) જેવાં સંસ્કૃત વૃત્તો તેમજ ચોપાઈ, સિંહવિલોકિત, હરિગીત (સારસી), દુમિલા, દુહા, કવિત અથવા છપ્પય જેવા માત્રામેળ છંદો કવિએ પ્રયોજ્યા છે. કેશવ હ. ધ્રુવે આ કાવ્યને ખંડકાવ્ય કહ્યું છે.

## નોંધ 
## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્ય
શરીફા વીજળીવાળા

**શરીફા વીજળીવાળા** (જ. ૪ ઓગસ્ટ ૧૯૬૨) ગુજરાત ભારતના અનુવાદક, ચરિત્રલેખક, વિવેચક અને સંપાદક છે. 

## જીવન 
શરીફા વીજળીવાળાનો જન્મ ભાવનગર જિલ્લાના અમરગઢ ગામે હાજરાબેન અને કાસમભાઈને ત્યાં થયો હતો. ૧૯૭૮માં એસ.એસ.સી. અને ૧૯૮૧માં એચ.એસ.સી.ની પરીક્ષા પસાર કરી ૧૯૮૫માં મ.સ. યુનિવર્સિટીના ફેકલ્ટી ઑફ ટેકનોલોજી એન્ડ એન્જિનિયરિંગ વિભાગમાંથી બેચલર ઑફ ફાર્મસીની પદવી મેળવી. પાંચ વર્ષ દવા ઉત્પાદક કંપનીમાં ફાર્માસીસ્ટ તરીકે નોકરી કરી. સાહિત્યમાં અભિરુચિને કારણે નોકરીની સમાંતરે ૧૯૮૬માં ગુજરાતી વિષય સાથે મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયના ગુજરાતી વિભાગમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ૧૯૯૦માં તેમણે સમગ્ર યુનિવર્સિટીમાં પ્રથમ ક્રમ મેળવી કાંટાવાલા સુવર્ણચંદ્રક સાથે અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી.

## સર્જન 
શરીફા વીજળીવાળા ગુજરાતી ભાષાના અનુવાદક, ચરિત્રલેખક, વિવેચક અને સંપાદક છે. તેમણે પોતાનો પહેલો લેખ *મારા બાપુ* લખ્યો હતો, જે ૧૯૮૮માં જોસેફ મેકવાન દ્વારા સંકલિત *પિતૃતર્પણ* પુસ્તકમાં પ્રકાશિત થયો હતો.

તેમણે ઘણી સાહિત્યિક કૃતિઓના અનુવાદ કર્યા છે. તેઓ ઉત્તમ અનુવાદક તરીકે ગુજરાતી સાહિત્યમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. સાહિત્યિક અનુવાદની તેમની યાત્રાની શરૂઆત ૧૯૯૪માં પશ્ચિમી સાહિત્યની શ્રેષ્ઠ ટૂંકી વાર્તાઓના અનુવાદ સાથે થઈ હતી. *અનન્યા* (૧૫ વિદેશી વાર્તાઓ), *અનુસંગ* (૧૦ વિદેશી વાર્તાઓ), *ત્રણ કથાઓ* (શ્ટેફાન ત્સ્વાઈકની વાર્તાઓ), *વચન* (કન્નડ વચનો, સહ-અનુવાદક), *ગાંધીની કેડીએ* (સરલાબહેનની આત્મકથાનો સંક્ષિપ્ત અનુવાદ) તેમના અનુવાદો છે. ભારત વિભાજન પર આધારિત સાહિત્યના અનુવાદક તરીકે તેમણે નોંધપાત્ર પ્રદાન કર્યું છે. *મન્ટોની વાર્તાઓ* (૨૦૦૩), *વિભાજનની વાર્તાઓ* (૨૦૦૫), *ઇંતિઝાર હુસૈનની વાર્તાઓ* (૨૦૦૮), *જેણે લાહોર નથી જોયું એ જન્મ્યો જ નથી* (અસગર વજાહતનું હિન્દી નાટક) (૨૦૧૧), *સુકાતો વડ* (મંઝૂર એહતેશામની હિન્દી નવલકથા) (૨૦૧૬), પિંજર (અમૃતા પ્રિતમની નવલકથા) એ તેમના ભારત વિભાજન સંબંધિત અનુવાદો છે. ૧૯૮૮માં, તેમને *પ્રાણજીવન ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ પ્રાઇઝ* મળ્યું હતું. ૧૯૯૦માં તેમણે સમગ્ર મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રથમ ક્રમ મેળવી કાંટાવાલા સુવર્ણચંદ્રક મેળવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, તેમને નવનીત સમર્પણ, ભારતીય વિદ્યા ભવન દ્વારા *સોહમ ઍવોર્ડ* અને મહુવા ખાતેના સદ્‌ભાવના ટ્રસ્ટ દ્વારા મોરારીબાપુના હસ્તે સદ્‌ભાવના પુરસ્કાર (૨૦૧૭)થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૨માં જન્મ
ઊર્મિ દેસાઈ

**ઊર્મિ ઘનશ્યામ દેસાઈ** (જન્મ: ૫ એપ્રિલ ૧૯૩૮) એ ગુજરાત, ભારતના ગુજરાતી લેખિકા અને ભાષાશાસ્ત્રી છે. ૨૦૧૪માં પ્રકાશિત થયેલ તેમના વિવચન *ગુજરાતી વ્યાકરણનાં બસો વર્ષ* માટે તેમને ૨૦૧૭માં સાહિત્ય અકાદમીનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.

## જીવન
તેમનો જન્મ મુંબઈમાં ૫ એપ્રિલ ૧૯૩૮ ના દિવસે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ રંભાબહેન અને તેમના પિતાનું નામ કામેશ્વર વ્યાસ હતું. તેમનો પરિવાર ચોરવાડનો વતની હતો. ૧૯૫૫માં મેટ્રિક થયા પછી, તેમણે ૧૯૬૧ માં બી.એ.નો અભ્યાસ કર્યો અને ૧૯૬૩ માં ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયો સાથે એમ.એ.નો અભ્યાસ કર્યો. ૧૯૬૭માં તેમણે હરિવલ્લભ ભાયાણીના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમના સંશોધન કાર્ય, *ગુજરાતી ભાષાના અંગસાધક પ્રત્યયો* પર મહાનિબંધ લખી પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી. ૧૯૬૯ માં તેમણે ભાષાશાસ્ત્રમાં ડિપ્લોમા પૂર્ણ કર્યું. તેમણે ૧૯૬૫માં ઘનશ્યામ દેસાઈ નામના ગુજરાતી લઘુકથા લેખક સાથે લગ્ન કર્યા.

## કારકીર્દી
૧૯૬૫ થી ૧૯૭૨ સુધી, તેમણે ભાષા મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં ભાષા સંબંધી વિભાગમાં સંશોધન સહાયક તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૭૩ થી ૧૯૮૧ સુધી, તેમણે મહાત્મા ગાંધી મેમોરિયલ રિસર્ચ સેન્ટર અને લાઇબ્રેરીમાં સંશોધન અધિકારી તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૮૪ થી ૧૯૮૭ સુધી, તેમણે એસ. એન. ડી. ટી. મહિલા વિશ્વવિદ્યાલયના અનુસ્નાતક વિભાગમાં કામ કર્યું.

## રચનાઓ
તેઓ ગુજરાતી ભાષાનાં એક અગ્રણી ભાષા સંબંધી જ્ઞાન ધરાવનાર ગણાય છે, તેમણે અનેક પુસ્તકો પણ પ્રકાશિત કર્યા છે જેવા કે *ભાષાશાસ્ત્ર શું છે?* (૧૯૭૬), *ગુજરાતી ભાષાના અંગસાધક પ્રત્યયો* (૧૯૭૨), *વ્યાકરણ વિમર્શ* (૧૯૯૨), *ચાલો આપણે ગુજરાતી લખતા શીખીએ* (૧૯૯૯), *ભાષાનુસંગ* (૨૦૦૩), અને *રૂપશાસ્ત્ર - એક પરિચય* (૨૦૦૭). તેમણે પ્રબોધ પંડિતની સંશોધક કૃતિ,*પ્રાકૃત ભાષા*નું ગુજરાતીમાં ભાષાંતર પણ કર્યું છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ
દલપતપિંગળ

**દલપતપિંગળ** એ ૧૮૬૨માં પ્રગટ થયેલ ગુજરાતી કવિ દલપતરામે લખેલું છંદશાસ્ત્રનું પસ્તક છે. ગુજરાતી સાહિત્યમાં છંદશાસ્ત્રનું આ એક શાસ્ત્રીય પ્રમાણભૂત પુસ્તક ગણાય છે.

## પાર્શ્વભૂમિ
દલપતરામે દેવાનંદ સ્વામી પાસે 'છંદશૃંગાર' પુસ્તક દ્વારા પિંગળશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરેલો. ૧૮૫૫માં 'બુદ્ધિપ્રકાશ'માં એમણે હપ્તાવાર પિંગળ લખવાની શરૂઆત કરેલી' અને ૧૮૬૨માં એ લેખોને 'ગજરાતી પિંગળ' નામે ગ્રંથસ્થ કરેલા. એની ૨૨મી આવૃત્તિથી પ્રગટ થઈ ત્યારે એનું નામ બધલીને 'દલપતપિંગળ' રાખવામાં આવેલું. આ પુસ્તકની અત્યાર સુધીમાં ત્રીસેક આવૃત્તિઓ થઈ છે અને એની નકલસંખ્યા લાખેક સુધી પહોંચી છે.

## પુસ્તક સાર
આ પુસ્તક પાંચ પ્રકરણોમાં વહેંચાયેલું છે અને એમાં સરળ તથા વિશદ પદ્યમાં છંદોનો પરિચય આપવામાં આવ્યો છે.

પ્રથમ પ્રકરણમાં લઘુ, ગુરુ, ગણ, અંકસંજ્ઞા (જેમ કે શશી = ૧, ભુજ = ૨) અને માત્રામેળ તથા વર્ણમેળ છંદોનો ભેદ દર્શાવાયો છે. બીજા પ્રકરણમાં પાંચ માત્રાના ગમક છંદથી આરંભીને ચાલીશ માત્રાના મદનગ્રહા છંદ સુધીના ત્રીસ માત્રામેળ છંદોનો પરિચય આપવામાં આવ્યો છે. કેટલીક જગ્યાએ પરિચય માટે લાંબા પદ્યનાં ઉદાહરણો આપવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત દોહરાથી આરંભી ચંદ્રાવળા સુધીના નવ અર્ધસમપદ તથા વિષમપદ છંદોનો પણ એમાં ઉદાહરણ સહિત પરિચય આપવામાં આવ્યો છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
*
સમૂળી ક્રાંતિ

**સમૂળી ક્રાંતિ** એ ગુજરાતી લેખક કિશોરલાલ મશરૂવાળા નું ૧૯૪૮માં પ્રકાશિત પુસ્તક છે. આઝાદ ભારતને એક આદર્શ રાષ્ટ્ર બનાવવાની ઈચ્છાથી આ પુસ્તક લખાયું હતું. ભારતમાં વિવિધ સંપ્રદાયો, જ્ઞાતિઓ અને ભાષાઓ બોલતા લોકસમૂહ વસે છે, તેમ છતાં તે ભેદભાવોને દૂર કરી એક સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર નિર્માણ કરવાની રીત આ પુસ્તકમાં વર્ણવવામાં આવી છે.

## પૃષ્ઠભૂમિ
સમૂળી ક્રાંતિ ચાર ભાગમાં વિભાજિત પુસ્તક છે:
# ધાર્મિક ક્રાંતિ 
# આર્થિક ક્રાંતિ 
# રાજકીય ક્રાંતિ
# કેળવણી ક્રાંતિ

સમૂળી ક્રાંતિ એક ચિંતન ગ્રંથ છે. જે ૧૯૪૭મી નવમી ઓગસ્ટ લખવાનું શરૂ થયેલ અને ૧૯૪૮ની ૩૦મી જાન્યુઆરી ના રોજ પૂર્ણ થયેલ.

ઉમાશંકર જોશીના મતે, “એમણે લિપિથી માંડીને સાંખ્યયોગ સુધી અનેક વિષયો પર લખ્યું છે. એ લખાણોમાં ઋતંભરા પ્રજ્ઞાનો અણસારો મળ્યા કરે છે . ગુજરાતી વિચાર - સાહિત્યમાં એમનું સ્થાન હંમેશનું છે.” (‘અભિરુચિ', પૃ.૨૨૯)

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* સમૂળી ક્રાંતિ  એકત્ર ફાઉન્ડેશન પર.

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:પુસ્તક
માનવશાસ્ત્ર

**માનવશાસ્ત્ર** એ માનવને કેન્દ્રમાં રાખીને તેને અનુલક્ષીને થતો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસનું શાસ્ત્ર છે. માનવશાસ્ત્રમાં એક બાજુ પ્રાણી તરીકે માનવની ઉત્પત્તિ, પ્રાચીન તથા આધુનિક માનવપ્રજાતિનાં શારીરિક લક્ષણો, તેની સમાનતાઓ તથા વિભિન્નતાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે, તો બીજી બાજુ માનવે સર્જેલી ભૌતિક સંસ્કૃતિ, આવાસ, સાધનો, રાચરચીલું, પોશાક, ઘરેણાં, હથિયારો, કલા, શિલ્પ, સંગીત તથા સામાજિક સંસ્કૃતિમાં ભાષા, સાહિત્ય, ધર્મ, માન્યતાઓ, ઋઢિઓ, પ્રથાઓ, રિવાજો, પરંપરાઓ, લગ્ન, કુટુંબ, સગાઈવ્યવસ્થા, અર્થવ્યવસ્થા, રાજકીય નિયમન વગેરે સંસ્થાઓની રચના તથા કાર્યવ્યવસ્થા, આદિમ જૂથોથી માંડીને આધુનિક સમુદાયોના સંબંધમાં ઉત્પત્તિ અને વિકાસની પ્રક્રિયાનું, તેમાં થતા ફેરફારો, તેના પ્રશ્નો તથા ઉકેલો વેગેરે બાબતોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સામાજિક વિજ્ઞાન
જૂનું પિયેર ઘર

**જૂનું પિયેર ઘર** એ ગુજરાતી કવિ બળવંતરાય ઠાકોર લિખિત સૉનેટ-કાવ્ય છે. ગુજરાતી સાહિત્યની ઉત્તમ સૉનેટ રચનાઓમાં આ કાવ્ય સ્થાન પામ્યું છે. આ કાવ્યમાં કવિએ સાસરેથી પિયરના ઘરે આવેલી મુગ્ધ યુવતીના મનોભાવોનું આલેખન કર્યું છે.

## કાવ્ય

બેઠી ખાટે ફરિવળિ બધે મેડિયો ઓરડામાં,
દીઠાં હેતે સ્મૃતિપડ બધાં ઊકલ્યાં આપ રૂડાં.
માડી મીઠી, સ્મિત મધુર ને ભવ્ય મૂર્તી પિતાજી,
દાદી વાંકી રસિક કરતી ગોષ્ઠિથી બાળ રાજી;
સૂનાં સ્થાનો સજિવન થયાં, સાંભળૂં કંઠ જૂના,
આચારો કૈં વિવિધ ઢબના નેત્ર ઠારે સહૂના:
ભાંડૂ ન્હાનાં; શિશુસમયનાં ખટમિઠાં સોબતીઓ
જ્યાંત્યાં આવી વય બદલિ સંતાય જાણે પરીઓ.
તોયે એ સૌ સ્મૃતિછબિ વિશે વ્યાધિ લે ચક્ષુ ઘેરી,
ન્હાની મોટી બહુરુપિ થતી એક મૂર્તી અનેરી:
ચૉરીથી આ દિવસ સુધિમાં એવિ જામી કલેજે
કે કૌમારે પણ મુજ સરે બાળવેશે સહેજે!

બેસી ખાટે પિયરઘરમાં ઝિંદગી જોઈ સારી,
ત્યારે જાણી અનહદ ગતી, નાથ મ્હારા, ત્હમારી.

## બંધારણ
આ કાવ્યની રચના મન્દાક્રાન્તા છંદમાં કરવામાં આવી છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* ભૂતપૂર્વમાં અભૂતપૂર્વનું ઉમેરણ – ઉદયન ઠક્કર

શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્ય
સખી મેં કલ્પી'તી

'''સખી મેં કલ્પી'તી''' એ ગુજરાતી કવિ ઉમાશંકર જોશી લિખિત સૉનેટ-કાવ્ય છે.

## પાર્શ્વભૂમિ
આ કાવ્ય ૧ ડિસેમ્બર ૧૯૩૭ના દિવસે રચાયું હતું. આ કાવ્ય ત્યારબાદ તેમના ૧૯૩૯માં પ્રગટ થયેલ 'નિશીથ' કાવ્યસંગ્રહમાં પ્રગટ થયું હતું.

## બંધારણ
આ કાવ્ય શિખરિણી છંદમાં રચવામાં આવ્યું છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* સખી મેં કલ્પી'તી કાવ્ય 'લયસ્તરો' પર

શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્ય
દલપત પઢિયાર

**દલપતસિંહ નારણસિંહ પઢિયાર** (જન્મ ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૫૦) ગુજરાતી કવિ છે. 'ભોંય બદલો' (૧૯૮૨) અને 'સામે કાંઠે તેડાં' (૨૦૧૦) તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે.

## જીવન
દલપત પઢિયારનો જન્મ ૧૧ ઓક્ટોબર ૧૯૫૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ આણંદ જિલ્લાના કહાનવાડી ગામના વતની છે. વતનમાં ચાર ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યા બાદ તેઓએ વલ્લભ વિદ્યાલય, બોચાસણ ખાતે અગિયાર ધોરણ સુધી ભણ્યા. તેમણે સ્નાતક, અનુસ્નાતક કક્ષાનું શિક્ષણ ગુજરાત વિદ્યાપીઠ ખાતેથી મેળવ્યું. ગુજરાત વિદ્યાપિઠ ખાતેથી જ તેમણે મોહનભાઈ શં. પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ 'ગાંધીયુગનું ગદ્ય' વિષય પર પીએચ.ડી કર્યું. શરૂઆતમાં સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજ, અમદાવાદમાં ખંડ સમય અધ્યાપક તરીકે સેવા આપ્યા બાદ ગુજરાત વિદ્યાપીઠ સંચાલિત ગ્રામસેવા કેન્દ્ર, રાંધેજામાં અધ્યાપક તરીકે તેઓ જોડાયા. ૧૯૮૪થી ભાવનગરમાં વહીવટી સેવામાં નાયબ માહિતી નિયામક તથા ગાંધીનગર અધિક માહિતી નિયામક પદે સેવાઓ આપ્યા બાદ ૨૦૦૮માં તેઓ નિવૃત્ત થયા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
રમેશ મ. શુક્લ

**રમેશચંદ્ર મહાશંકર શુક્લ** (જ. ૨૭ નવેમ્બર ૧૯૨૯ – ૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪) : ગુજરાતી લેખક, સંશોધક, સંપાદક અને વિવેચક હતા.

## જીવન
રમેશ શુક્લનો જન્મ ૨૭ નવેમ્બર ૧૯૨૯ના રોજ સુરત ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૫૪માં ગુજરાત યુનિવર્સિટી ખાતેથી ગુજરાતી વિષય સાથે એમ.એ. કર્યું, અને ત્યારબાદ ૧૯૭૮માં ગુજરાતીમાં અને ૧૯૮૯માં સંસ્કૃતમાં સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચ.ડી.ની ઉપાધીઓ મેળવી. તેમણે ૨૦૦૩માં વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી, સુરત ખાતેથી ડૉક્ટર ઑવું લેટર્સ (સંશોધન)ની પદવી પ્રાપ્ત કરી. ૧૯૫૪થી ૧૯૭૯ સુધી તેઓ વિવિધ કૉલેજોમાં (સર કે.પી. કૉલેજ ઑફ કૉમર્સ, સુરતમાં; લાલન કૉલેજ, ભુજમાં; શામળદાસ કૉલેજ, ભાવનગરમાં; એમ.પી.શાહ કૉલેજ, સુરેન્દ્રનગરમાં અને બહાઉદ્દીન કૉલેજ, જૂનાગઢ) અધ્યાપક રહ્યા, અને ૧૯૮૦–૮૭ દરમિયાન સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી ભાષાસાહિત્યના રીડર તરીકે સેવાઓ આપી. ૧૯૮૭–૯૦ દરમિયાન યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ કમિશન સ્થાપિત એકેડેમિક સ્ટાફ કૉલેજના સ્થાપક નિયામક; ૧૯૯૧–૯૩ દરમિયાન તેઓ સાંઈ પ્રકાશન પ્રા. લિ., સુરતના જનરલ મેનેજર તરીકે રહ્યાં અને ૨૦૦૬થી તેઓ ચુનીલાલ ગાંધી વિદ્યાભવન, સુરતના માનાર્હ નિયામક તરીકે જોડાયા હતા.

૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪ના રોજ તેમનુ અવસાન થયું હતું.

## પ્રદાન
'પ્રેમાનંદ – એક સમાલોચના' (૧૯૬૫), 'નર્મદ – એક સમાલોચના' (૧૯૬૬), 'અનુવાક્' (૧૯૭૬), 'કુન્તકનો વક્રોક્તિવિચાર' (૧૯૭૮), 'અનુસર્ગ' (૧૯૭૯), 'અન્વર્થ' (૧૯૮૧), 'નવલરામ' (૧૯૮૩), 'અનુમોદ' (૧૯૮૪), 'સંભૂતિ' (૧૯૮૪) અને 'નર્મદદર્શન' (૧૯૮૪) એમના વિવેચન અને સંશોધનના ગ્રંથો છે. પ્રેમાનંદ, નર્મદ અને નવલરામ વિશેનાં સમગ્રલક્ષી મૂલ્યાંકન આપવાનો તેમ જ કુંતકના વક્રોક્તિવિચારને ગુજરાતી કવિતામાંથી ઉદાહરણો શોધી બતાવીને સમજાવવાનો એમનો પ્રયત્ન ધ્યાનાર્હ છે. 'કલાપી અને સંચિત' (૧૯૮૧) અને 'સ્નેહાધીન સુરસિંહ' (૧૯૮૫) એમના સંશોધનમૂલક ગ્રંથો છે.

પ્રેમાનંદકૃત 'દશમસ્કંધ' (૧૯૬૬), ભાલણકૃત 'કાદંબરી' (૧૯૬૭), 'વસંતવિલાસ' (૧૯૬૯ બી. આ. ૧૯૮૨) એમનાં મધ્યકાલીન કૃતિલક્ષી સંપાદનો છે. 'ચંદ્રહાસ આખ્યાન' (૧૯૬૧), 'અખાના છપ્પા' (૧૯૬૩), 'કુંવરબાઈનું મામેરું' (૧૯૬૪) અને 'અભિમન્યુ આખ્યાન' (૧૯૬૭) એમનાં અન્ય સાથેનાં વિદ્યાર્થીભોગ્ય સંપાદનો છે. 'ન્હાનાલાલ અધ્યયન ગ્રંથ' (૧૯૭૭) અને 'પ્રલંબિતા' (૧૯૮૧) પણ એમનાં સંપાદનો છે. 'ટૂંકીવાર્તા : સ્વરૂપ અને સાહિત્ય' (૧૯૬૭) અને 'સાહિત્યનો આસ્વાદ અને છંદ-અલંકાર ચર્ચા' (૧૯૭૪) અન્યના સહયોગમાં તૈયાર થયેલા ગ્રંથો છે. 'ગુજરાતનું સંસ્કૃતિદર્શન' (૧૯૬૪)માં એમણે ગુજરાતનો સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ રસળતી શૈલીમાં નિરૂપ્યો છે.

## સન્માનો
તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં કરેલ મહત્ત્વના પ્રદાન બદલ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૮૯), ક્રાન્તિવીર નર્મદ પુરસ્કાર (૧૯૯૬-૯૭), ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણચંદ્રક (૨૦૦૦), મેક્સમૂલર ઇન્ટરનેશનલ એવોર્ડ (૨૦૦૩); ગુજરાત ગૌરવ પુરસ્કાર (૨૦૦૪) અને ગુજરાત સંસ્કૃત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા વિશિષ્ટ સેવા સન્માન (૨૦૦૫) પ્રાપ્ત થયાં હતા.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૪માં મૃત્યુ
નિખત ઝરીન

**નિખત ઝરીન** (જન્મ 14 જૂન 1996 નિઝામાબાદ, તેલંગણા) એક ભારતીય ઍમેચ્યોર મહિલા બૉક્સર છે. નિખતે 2011માં અંતાલ્યા ખાતે એઆઇબીએ વિમેન્સ યૂથ ઍન્ડ જુનિયર વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. વર્ષ 2019માં ઝરીને બેંગકૉક ખાતે યોજાયેલી 2019 થાઇલૅન્ડ ઓપન ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. 2015માં આસામમાં યોજાયેલી 16મી સિનિયર વિમેન્સ નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. 2020માં તેલંગણાના રમત પ્રધાન વી. શ્રીનિવાસ ગૌડ અને સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ તેલંગણા દ્વારા ઝરીનનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું જ્યાં તેમને ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર અને 10,000 રૂપિયાના રોકડ પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવી હતી.

## વ્યક્તિગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ 
નિખત ઝરીનનો જન્મ 14 જૂન 1996નાં રોજ ભારતનાં તેલંગણાનાં નિઝામાબાદમાં મો. જમીલ અહમદ અને પરવીન સુલ્તાનાને ત્યાં થયો હતો. તેમણે 13 વર્ષની વયે બૉક્સિંગની શરૂઆત કરી કરી હતી. 2015માં જ્યારે તેઓ હૈદરાબાદની એ. વી. કૉલેજમાં બી.એ.નો અભ્યાસ કરતાં હતાં ત્યારે તેમણે જલંધર ખાતે ઑલ ઇન્ડિયા ઇન્ટર યુનિવર્સિટી બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. બૉક્સર મેરી કોમને ઝરીન પોતાનાં આદર્શ માને છે.

2009માં નિખતને વિશાખાપટ્ટનમમાં સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયામાં પ્રવેશ મળ્યો હતોં જ્યાં તેમણે દ્રોણાચાર્ય ઍવૉર્ડ વિજેતા કોચ આઈ.વી. રાવના માર્ગદર્શન હેઠળ તાલીમ લીધી હતી. તેમને 2010માં ઇરોડ નેશનલ ખાતે 'ગોલ્ડન બૅસ્ટ બૉક્સર' જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં.

## કારકિર્દી 
ઝરીને 2010માં નેશનલ સબ-જુનિયર મીટમાં પ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ હાંસલ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તુર્કીમાં 2011 વિમેન્સ જુનિયર અને યૂથ વર્લ્ડ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ફ્લાયવેઇટ કૅટેગરીમાં પોતાનો સૌપ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ પણ જીત્યો હતો. એ વખતે ઝરીનનો મુકાબલો તુર્કીનાં બૉકસર ઉલ્કુ ડામિર સામે થયો હતો જયાં ત્રણ રાઉન્ડના અંતે તેનો 27:16થી વિજય થયો હતો.

2013માં બુલ્ગેરિયા ખાતેની વિમેન્સ જુનિયર ઍન્ડ યૂથ વર્લ્ડ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. આગામી વર્ષે તેઓ સર્બિયાનાં નોવી સેડ ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી નેશન્સ કપ ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યાં હતાં. ઝરીને 51 કિલોવર્ગમાં રશિયાનાં પલત્સેવા એકટેરીનાને હરાવ્યાં હતાં.

વર્ષ 2015માં ઝરીને આસામમાં 16મી સિનિયર વિમેન્સ નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. થોડા વર્ષના અંતર બાદ 2019માં તેમણે બેંગકૉક ખાતે યોજાયેલી થાઇલૅન્ડ ઓપન ઇન્ટરનેશનલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો.

બુલ્ગેરિયાનાં સોફિયામાં યોજાયેલી 2019 સ્ટ્રાન્ડજા મેમોરિયલ બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં ઝરીને ફિલિપિન્સનાં આઇરિશ મેંગ્નોને હરાવીને 51 કિગ્રા વર્ગમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. આ જ વર્ષે ઝરીને જુનિયર નેશનલ્સમાં ગોલ્ડ જીત્યો અને તેને ‘બૅસ્ટ બૉક્સર’ જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં. આ વખતે તેમણે વિવાદ સર્જ્યો હતો. ટ્રાયલ્સ બંધ રખાયા ત્યારે તેમણે વર્લ્ડ ચૅમ્પિયન મેરી કોમ સાથે મુકાબલો કરવાનો પડકાર ફેંક્યો હતો. મેરી કોમને ટોક્યો ઑલિમ્પિક્સ માટે તક આપવામાં આવી હતી. એ મુકાબલામાં ઝરીનનો પરાજય થયો હતો.

વેલસ્પન ગ્રુપ ઝરીનને સમર્થન કરી રહ્યું છે. તેઓ હાલમાં સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરીટી ઑફ ઇન્ડિયાની ઑલિમ્પિક પોડિયમ ફિનિશ સ્કીમમાં પણ સામેલ છે. ઝરીનને તેમનાં વતન નિઝામાબાદ, તેલંગણાનાં સત્તાવાર ઍમ્બેસેડર તરીકે નીમવામાં આવ્યાં છે.

### સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ભારતીય બોક્સિંગ ફેડરેશન બોક્સર પર માહિતી - નિખત ઝરીન

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૯૬માં જન્મ
શિખરિણી

**શિખરિણી** એ એક સંસ્કૃત છંદ છે. આ છંદમાં આરંભે શિખરનાં આરોહણ અને પછી અવરોહણનો લય આવતો હોવાથી તેનું નામ શિખરિણી છે.

## બંધારણ
શિખરિણી છંદના દરેક ચરણમાં ૧૭ અક્ષરો હોય છે, અને તેનું બંધારણ ય, મ, ન, સ, ભ ગણ ને લગા છે. તેના દરેક ચરણમાં ૬ અને ૧૧ (ચરણાંતે) અક્ષરે યતિ આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

સખી મેં કલ્પી'તી પ્રથમ કવિતાના ઉદય શી,
અજાણી ક્યાંથીયે ઊતરી અણધારી રચી જતી
 — ઉમાશંકર જોશી; 'સખી મેં કલ્પી'તી'

## ખંડ શિખરિણી
શિખરિણી છંદના આરંભના છ અક્ષરોના યતિખંડને બેવડાવીને અને પછી આખું ચરણ ઉત્તરખંડમાં બેવડાવામાં આવે તો તે 'ખંડ શિખરિણી' છંદ બને છે અહીં ભાવ પ્રમાણે ખંડો બેવડાવવામાં આવે છે.

કવિ કાન્તના 'ઉદગાર' કાવ્યને 'ખંડ શિખરિણી'નો સુંદર નમૂનો ગણવામાં આવે છે:

'વસ્યો હૈયે તારે
રહ્યો એ આધારે
પ્રિયે! તેમાં મારે પ્રણય દુનિયાથી નવ થયો!
નવા સંબંધોનો સમય રસભીનો પણ ગયો!
નહિ તદપિ ઉદ્વેગ મુજને;
નયન નીરખે માત્ર તુજને.'

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી ભાષા
નંગંગોમબાલા દેવી

**નંગંગોમબાલા દેવી** (જન્મ 2 ફેબ્રુઆરી 1990) એક ભારતીય મહિલા ફૂટબૉલર છે જે સ્કૉટિશ મહિલા પ્રીમિયર લીગ ક્લબ રેન્જર્સ એફસી (FC) અને ભારતીય મહિલા રાષ્ટ્રીય ફૂટબૉલ ટીમ માટે ફૉરવર્ડ તરીકે રમે છે. તેઓ 2020માં રેન્જર્સ એફસી (FC) સાથે કરાર કરનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા પ્રોફેશનલ ફૂટબૉલર બન્યાં હતાં. 

## વ્યક્તિગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ 
બાલા દેવીનો જન્મ અને ઉછેર ઉત્તર પૂર્વીય રાજ્ય મણિપુરમાં થયો હતો. ફૂટબૉલ મણિપુરમાં એક લોકપ્રિય રમત છે અને રાજ્યની મહિલા ટીમે અત્યાર સુધી રમાયેલી કુલ 25 રાષ્ટ્રીય ચૅમ્પિયનશિપ પૈકી 20માં જીત મેળવી છે.

તેમનાં પરિવારમાં ફૂટબૉલ એ એક પરંપરા હતી અને નાની ઉંમરમાં જ તેમણે રમતો રમવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. તેમના પિતા ફૂટબૉલ રમવાના શોખીન હતા અને તેમના મોટા ભાઈ તથા જોડિયાં બહેન પણ તેમની સાથે રમતમાં જોડાતાં હતાં. તેમનાં પરિવારમાં તેઓ એકમાત્ર હતાં જે રમતની બુલંદીએ પહોંચી શક્યાં હતાં. ફૂટબૉલની સાથે બાલા દેવી ટેનિસ અને હૅન્ડબૉલ પણ રમતાં હતાં.

11 વર્ષની વયે તેઓ સ્થાનિક છોકરીઓના ફૂટબૉલ ક્લબ આઈસીએસએ (ICSA) સાથે જોડાયાં હતાં. જેના થકી તેઓ જિલ્લા કક્ષાની રમતો રમતાં થયાં અને છેવટે રાજ્યની ટીમ માટે રમ્યાં.

બાળપણમાં  બ્રાઝિલના ફૂટબૉલરો રોનાલ્ડો અને રોનાલ્ડીન્હો તેમના માટે પ્રેરણારૂપ હતા. હાલ અમેરિકાની મહિલા રાષ્ટ્રીય ટીમના મિડફીલ્ડર અને સહ-કૅપ્ટન મેગન રૅપિનો તેમને પ્રેરણાદાયક લાગે છે. પુરુષ ફૂટબૉલરોમાં પોર્ટુગલના ક્રિસ્ટિયાનો રોનાલ્ડો તેમના પ્રિય ખેલાડી છે.

પોતાના સાક્ષાત્કારોમાં બાલા દેવીએ ભારતમાં રમતગમત ક્ષેત્રે પ્રવેશવા અભિલાષી મહિલાઓની સામેના પડકારો વિશે જણાવ્યું છે. તેમને છોકરાઓની મૅચોમાં રમીને શરૂઆત કરવી પડી હતી. તેમને લાગે છે કે દેશમાં મહિલાઓની લીગના આરંભ સાથે પરિસ્થિતિમાં સુધાર આવી રહ્યો છે.

## વ્યાવસાયિક સિદ્ધિઓ
2005 માં 15 વર્ષની ઉંમરે  બાલા દેવીએ ભારતની રાષ્ટ્રીય ટીમમાં પોતાની પ્રથમ મૅચ રમી હતી. 

ત્યારબાદ તેમણે પાંચ વર્ષ સુધી રાષ્ટ્રીય ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું અને દેશ માટે સૌથી વધુ ગોલ બનાવનાર ખેલાડી બન્યાં હતાં. તેમણે ગત દાયકામાં 58 મૅચમાં 52 ગોલ નોંધાવ્યા હતા. તેમણે ડોમૅસ્ટિક ફૂટબૉલમાં 100 થી વધુ ગોલ પણ કર્યા છે.

રમતક્ષેત્રે તેમણે મેળવેલી સફળતાના પગલે 2010માં તેમને મણિપુર પોલીસમાં નોકરી મળી હતી. ભારતીય મહિલા લીગમાં તેમણે ત્રણ જુદીજુદી ક્લબનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું છે. આમાં મણિપુર પોલીસ સ્પૉર્ટ્સ ક્લબનો સમાવેશ થાય છે.

બાલા દેવી ઇન્ડિયન વિમન્સ લીગની બે સીઝનમાં ટોચનાં ગોલકર્તા (સ્કોરર) રહ્યાં હતાં. 2015  અને 2016 માં બાલા દેવીને ઑલ ઈન્ડિયા ફૂટબૉલ ફેડરેશન (એઆઈએફએફ (AIFF)) તરફથી વુમન પ્લેયર ઑફ ધ યર જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં.

જ્યારે રેન્જર્સ એફસી (FC) તરફથી તેમને ઑફર આપવામાં આવી ત્યારે તેઓ મણિપુર પોલીસ સ્પૉર્ટ્સ ક્લબ સાથે જોડાયેલાં હતાં. બાલા દેવીએ જાન્યુઆરી 2020 માં તેમની સાથે ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યાં. બાલા દેવી રેન્જર્સ એફસીની ટીમ માટે 10 નંબરની જર્સી પહેરે છે. આ તે જ નંબર છે જે તેમણે ભારતીય ટીમ માટે પહેર્યો હતો.

બાલા દેવીની પહેલાં 2015 માં ગોલકિપર અદિતિ ચૌહાણ વેસ્ટ હૅમ યુનાઇટેડ માટે રમતાં હતાં પરંતુ તેમણે વ્યવસાયાત્મક કરાર પર સહી નહોતી કરી. આ સિદ્ધિ હાંસલ કરનારાં એકમાત્ર ખેલાડી બાલા દેવી જ છે.

આ કરાર ભારતય ટીમ બેંગલુરુ એફ.સી. (F.C.) સાથે રેન્જર્સની ભાગીદારીનાં પગલે શક્ય બન્યો હતો.

## સંદર્ભો 
*[[:en:Ngangom_Bala_Devi|]] [3]

શ્રેણી:૧૯૯૦માં જન્મ
શ્રેણી:ખેલાડી
આબિદ સુરતી

**આબિદ** **સુરતી** (જન્મ ૫ મે ૧૯૩૫) એ ભારતના ચિત્રકાર, લેખક, કાર્ટૂનિસ્ટ, પત્રકાર, પર્યાવરણવાદી, નાટ્યકાર અને પટકથા લેખક છે.     

## જીવન 
આબિદ સુરતીનો જન્મ ૫ મે ૧૯૩૫ના રોજ ગુજરાતના રાજુલા નજીક વાવેરા ખાતે ગુલામ હુસેન અને સકીના બેગમને ત્યાં ગુજરાતી મુસ્લિમ પરિવારમાં થયો હતો. બાળપણમાં ૫ વર્ષની ઉંમરે તેઓ સુરત નજીક તાપી નદીમાં પૂરથી લગભગ તણાઈ ગયા હતા. બાદમાં તેમનો પરિવાર બોમ્બે સ્થળાંતરીત થઈ ગયો અને તેમણે તેમનું બાળપણ મુંબઇના ડોંગરી વિસ્તારમાં પસાર કર્યું. તેમના પિતા સુફીઝમના અનુયાયી હતા.  તે ૧૯૫૪માં જેજે સ્કૂલ ઑફ આર્ટમાં જોડાયા અને આર્ટ્સમાં ડિપ્લોમા મેળવ્યો. તેઓ ૨૦મી સદીના બંગાળી નવલકથાકાર શરતચંદ્ર ચેટરજીના લખાણથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા.  હિન્દી અને ગુજરાતીમાં લેખક હોવા ઉપરાંત, તેઓ ઉર્દૂમાં પણ નિષ્ણાત છે.  તેમણે પોતાની કારકિર્દી એક ફ્રિલાન્સર તરીકે શરૂ કરી હતી. ૧૯૬૫માં, તેણે માસૂમા બેગમ સાથે લગ્ન કર્યા; આ લગ્નથી તેમને બે પુત્રો છે.  

## લેખન 
સુરતીએ ટૂંકી વાર્તાઓ, નવલકથાઓ, નાટકો, બાળકોનાં પુસ્તકો અને પ્રવાસ પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમના કેટલાક પુસ્તકોનું પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ભાષાંતર કરવામાં આવ્યું છે. તેઓ ૪૦ વર્ષથી હિંદી અને ગુજરાતી અખબારો અને સામયિકો માટે પણ લખી રહ્યા છે.  ૧૯૯૩માં તેમના ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ *ત્રીસરી આંખ* ને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો હતો. 

તેમણે ૮૦ થી વધુ પુસ્તકો લખ્યા છે, જેમાં ૪૫ નવલકથાઓ, ૧૦ ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ અને ૭ નાટકોનો સમાવેશ છે.   

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* પેંગ્વિન ઇન્ડિયા ખાતે આબીદ સુરતી
શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૫માં જન્મ
શ્રેણી:હિંદી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
સિમરનજીત કૌર

પંજાબનાં સિમરનજીત કૌર બાથ (જન્મ 10 જુલાઈ, 1995) ભારતીય બૉક્સર છે. તેમણે વર્ષ 2011થી આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું છે. કૌરે ભારત માટે 2018 AIBA વિશ્વ મહિલા બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો હતો. તુર્કીના ઇસ્તંબૂલમાં રમાયેલી અહમેટ કૉમેર્ટ આંતરરાષ્ટ્રીય બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં તેઓ ભારતીય મહિલા બૉક્સિંગ ટીમનો ભાગ હતાં અને64 કિલોગ્રામ વર્ગમાં તેમણેગોલ્ડ મેડલ પણ મેળવ્યો હતો. કૌરટોક્યો ઑલિમ્પિકમાં બૉક્સિંગના 60 કિલોગ્રામ વર્ગમાં ભાગ લેશે.

## **વ્યક્તિગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ** 
ભારતના પંજાબમાં આવેલ ચાકર ગામના ગરીબ પરિવારમાં કૌરનો જન્મ થયો હતો. તેમનાં માતા લોકોના ઘરોમાં કામ કરીને ગુજરાન ચલાવતાં હતાં. તેમનાં પિતા પણ દારૂની દુકાનમાં ખૂબ જ ઓછા પગારે કામ કરતા હતા. ઘણા અવરોધો હોવા છતાં કૌરના માતાએ તેમને મોટા ભાઈ-બહેનનાં પગલે આગળ વધીને રમતગમતમાં ભાગ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યાં. કૌરનાં મોટાં બહેન અને બે નાના ભાઇઓ પણ બૉક્સર છે.જોકે તેમાંથી કોઈ પણ તેમનાં જેટલી ઊંચાઇ પ્રાપ્ત કરી શક્યાં નથી.

કૌર શિક્ષક બનવાં માગતાં હતાં પરંતુ તેમનાં માતાએ આગ્રહ કરીને તેમને ગામની શેર-એ-પંજાબ બૉક્સિંગ એકૅડેમીમાં પ્રવેશ અપાવ્યો અને તેઓ બૉક્સર બન્યાં.

જુલાઈ, 2018માં કૌરના પિતાનું મૃત્યુ થઈ ગયું.કૌરનાં માતા પુત્રીને બૉક્સર બનાવવા માટે મક્કમ રહ્યાં. 

## **વ્યાવસાયિક કારકિર્દી** 
વર્ષ 2011માં પટિયાલામાં રમાયેલી છઠ્ઠીજુનિયર મહિલા રાષ્ટ્રીય બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો અને વર્ષ 2013માં વધુ મહેનત કરીને તેમણે આઠમીજુનિયર મહિલા રાષ્ટ્રીય બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં સિલ્વર મેડલમેળવ્યો હતો. તેમણે 48 કિલોગ્રામ વર્ગમાં શરૂઆત કરી હતી. બાદમાં તેઓ વધુ વજનની શ્રેણીમાંરમવાં લાગ્યાં. વર્ષ 2013માં તેમણે 60 કિલોગ્રામ વર્ગમાં યૂથ વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને બ્રૉન્ઝમેડલ વિજેતા બન્યાં. વર્ષ 2015માં તેમણે ગુવાહાટીના ન્યૂ બૉન્ગાયગાંવમાં રમાયેલી 16મીસિનિયર (ઇલીટ) મહિલા રાષ્ટ્રીય બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં પણ બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. વર્ષ 2016માં હરિદ્વારમાં રમાયેલી રાષ્ટ્રીય ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો અને તેમાં શ્રેષ્ઠ બૉક્સર પણ રહ્યાં. તેમણેવરિષ્ઠ રાષ્ટ્રીય પ્રતિસ્પર્ધામાંરજત અને ઓપન નેશનલમાં કાંસ્ય ચંદ્રકપણ જીત્યો. તેમણે 2017માં કઝાકસ્તાનમાં રમાયેલી સિનિયર આંતરરાષ્ટ્રીય ચૅમ્પિયનશિપમાં વધુ બે બ્રૉન્ઝ મેડલપોતાને નામે કર્યા. 2018માં પિતાને ગુમાવ્યા બાદ કૌરે તુર્કીમાં રમાયેલ 32મી અહમેટ કૉમેર્ટ આંતરરાષ્ટ્રીય બૉક્સિંગ ટુર્નામેન્ટમાં 64 કિલોગ્રામ વર્ગમાં ગોલ્ડ મેડલજીત્યો અને પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતાને સમર્પિત કર્યો હતો.

ભારતની રાજધાની દિલ્હીમાં રમાયેલી 2018 એઆઈબીએ (AIBA)વિશ્વ મહિલા બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેઓ 10સભ્યોની ટીમનો ભાગ બન્યાં. તેમણે ભારત માટે લાઇટ વેલ્ટરવેઇટ વર્ગમાં બ્રૉન્ઝમેડલ જીત્યો હતો.

## **સંદર્ભ**
એસ. કલાઈવાણી

**એસ. કલાઈવાણી** (જન્મ ૨૫ નવેમ્બર ૧૯૯૯, ચેન્નાઈ, તામિલનાડુ) એક ભારતીય મહિલા બૉક્સર છે. જેઓ ૪૮ કિ.ગ્રા. કૅટેગરીમાં ભાગ લે છે. તેમણે ૨૦૧૯માં 18 વર્ષની ઉંમરે વિજયનગર ખાતે ભારતીય સિનિયર નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. તેમને ૨૦૧૯ની ભારતીય સિનિયર નેશનલ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપ દરમિયાન 'સૌથી આશાસ્પદ બૉક્સર' જાહેર કરાયાં હતાં. ૨૦૧૯માં તેમણે કાઠમંડુ, નેપાળ ખાતે યોજાયેલી સાઉથ એશિયન ગેમ્સમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો.

## અંગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ 
એસ. કલાઈવાણીનો જન્મ ૧૯૯૯ની ૨૫મી નવેમ્બરે તામિલનાડુના ચેન્નાઈ ખાતે વૉશરમૅનપેટમાં થયો હતો.

તેમના પિતા એમ. શ્રીનિવાસન એક ઍમેચ્યોર બૉક્સર હતા અને તેમના ભાઈ રણજીથ પણ રાષ્ટ્રીય કક્ષાના બૉકસર હતા. એસ. કલાઈવાણીના ભાઈને તેમના પિતા ઘરે તાલીમ આપતા હતા તે જોઈને તેઓ બાળપણમાં જ બૉક્સિંગ પ્રત્યે આકર્ષાયાં હતાં. પરિવાર સામે આર્થિક મુશ્કેલીઓ હતી જેથી કલાઈવાણીના પિતાએ વધારાની આવક રળવા માટે ખેતી કરવાની શરૂ કરી હતી.

કલાઈવાણીને પિતા તરફથી પ્રોત્સાહન મળતું પરંતુ શાળાના શિક્ષકો ઇચ્છતા હતા કે કલાઈવાણી શિક્ષણ પ્રત્યે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે. કલાઈવાણીએ ધોરણ ૪થી બૉક્સિંગ શરૂ કરી દીધું હતું. જ્યારથી સબ જુનિયર લેવલ પર તેઓ મેડલ્સ જીતવા લાગ્યાં ત્યારથી તેઓ સ્કૂલમાં 'ગોલ્ડન ગર્લ' તરીકે જાણીતા બન્યાં હતાં.

આ યુવાન ભારતીય બૉક્સરનો લક્ષ્યાંક ૨૦૨૪ ઑલિમ્પિક્સમાં દેશ માટે ગોલ્ડ મેડલ જીતવાનો છે. કલાઈવાણી હાલમાં ૪૮ કિલોગ્રામ કૅટેગરીમાં ભાગ લે છે, પરંતુ આ કૅટેગરી ઑલિમ્પિક્સનો ભાગ નથી. તેથી ઑલિમ્પિક્સમાં ભાગ લેવા માટે તેમણે વધુ વજનની કૅટેગરીમાં આગળ વધવું પડશે.

### મેડલ 
* ૨૦૧૨માં સબ જુનિયર વિમેન્સ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં એક બ્રૉન્ઝ મેડલ
* ૨૦૧૯માં સિનિયર નેશનલ વિમેન્સ બૉક્સિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં એક સિલ્વર મેડલ
* ૨૦૧૯ માં સાઉથ એશિયન ગેમ્સ, કાઠમંડુ ખાતે એક ગોલ્ડ મેડલ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ખેલાડી
વિહંગ એ. નાઈક

**વિહંગ એ. નાઈક** અથવા **વિહંગ અશોકભાઇ નાઈક** (૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૯) એ ગુજરાત, ભારતના આધુનિક દ્વિભાષી કવિ છે. તેમણે અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં કવિતાસંગ્રહો લખ્યા છે, તેમજ ગુજરાતીમાંથી અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યા છે.

## જીવનચરિત્ર 
વિહંગ એ. નાઈકનો  જન્મ ૨ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૯ ના દિવસે ગુજરાતના સુરતમાં એક ગુજરાતી પરિવારમાં થયો હતો. સુરતથી તેઓ વડોદરા, અમદાવાદ અને ગુજરાતની બહારના અન્ય શહેરોમાં ફર્યા. તેમણે વડોદરાની સ્થાનિક શાળામાંથી મેટ્રિક, વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અંગ્રેજી સાહિત્ય અને તત્ત્વજ્ઞાન સાથે બી.એ. અને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. તેમણે ઉત્તર ગુજરાતની વિવિધ કૉલેજોમાં અંગ્રેજી શીખવ્યું. ૨૦૧૯માં તેઓ નિવૃત્ત થયા.  

વિહંગ નાઈકે તેમના પોતાના ગુજરાતી કવિતાસંગ્રહ "*જીવનગીત*"નો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો છે.  તેમની કવિતા વિવિધ કાવ્યસંગ્રહો, સાહિત્યિક સામયિક અને છાપાઓમાં છપાઈ છે જેમ કે *એન્થોલોજી ઑફ કન્ટેમ્પરરી ઇન્ડીઅન પોએટ્રી,* *ધ ડાન્સ ઑફ ધ પીકોક*,  *ધ ઇન્ડીઅન પી.ઇ.એન.* *ધ જર્નલ* *ઑફ* પોએટ્રી સોસાયટી *(ઇન્ડીઆ)*, *જર્નલ ઑફ લીટરેચર અને એસ્થેટીક્સ ઇન્ડીઅન લીટારેચર,* ધ *બ્રાઉન ક્રિટિક*, *પોએટ્રી* *ચેઈન*, *કાવ્ય ભારતી*, *ધ જર્નલ ઓફ ઇન્ડીઅન રાઈટીંગ ઈન ઈંગ્લીશ*, *કોલ્ડનૂન: ટ્રાવેલ પોએટીક્સ*, *મ્યુઝ* ઇન્ડીઆ વગેરે છે. 

## એવોર્ડ 
૨૦૧૬ માં તેમને તેમના કાવ્યસંગ્રહ *સિટી ટાઇમ્સ અને અન્ય કવિતાઓ*  તેમ જ, "સેલ્ફ પોટ્રેટ"  જે ફક્ત પાંચ  ખાલી પૃષ્ઠો પર બનેલી હતી તેને લિમ્કા બૂક ઑફ રેકોર્ડસમાં સ્થાન મળ્યું.  

## ગ્રંથસૂચિ 
* *સિટી ટાઇમ્સ અને અધર પોએમ્સ* સૌ પ્રથમ રાઈટર્સ વર્કશોપ, કલકતા દ્વારા પ્રકાશિત; ૧૯૯૩.
* ઈન્ડિઆલોગ પબ્લિકેશન્સ પ્રા. લિ., નવી દિલ્હી, ૨૦૧૦ દ્વારા પ્રકાશિત *પોએમ મનિફેસ્ટો (નવી અને પસંદગીની કવિતાઓ)*.
* *મેકિંગ એ પોએમ* (એલાઇડ પબ્લિશર્સ, મુંબઈ, ૨૦૦૪) 
* *જીવનગીત* (ગુજરાતી કાવ્ય), નવભારત સાહિત્ય મંદિર, અમદાવાદ, (૨૦૦૧) દ્વારા પ્રકાશિત.

### પૂરક વાચન 
* ગૌતમ કર્મકર, *વિહંગ એ. નાઇકની કવિતા: નવી સાહિત્યિક પરિમાણો* (ઓથરપ્રેસ, નવી દિલ્હી, ૨૦૧૮)
* સંજય પી. પાંડે, *વિહંગ એ નાઈક: એક સ્ટડી ઑફ માઇન્ડ એન્ડ આર્ટ* (ઓથરપ્રેસ, નવી દિલ્હી, ૨૦૧૮)

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* વિહંગ એ નાયક વિશે 

શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૬૯માં જન્મ
સ્વપ્ના બર્મન

**સ્વપ્ના બર્મન** (જન્મ: ૨૯ ઓક્ટોબર ૧૯૯૬) એક ભારતીય હેપ્ટાથ્લીટ છે. ૨૧ વર્ષની ઉંમરે સ્વપ્ના બર્મન ૨૦૧૮ એશિયન ગેમ્સમાં સાત ટ્રેક અને ફીલ્ડની શિસ્તને આવરી લેતા હેપ્ટાથલોનમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીતનાર પ્રથમ ભારતીય બન્યાં હતાં. હેપ્ટાથલોનમાં સૌથી મુશ્કેલ ટ્રેક અને ફીલ્ડ રમતમાંથી એક માનવામાં આવે છે અને તેમણે દાંતના દુખાવા સાથેઆ સ્પર્ધા પૂરી કરી હતી. પીડા ઘટાડવા માટે તેમને ભારે ટેપ કરાયેલા જડબા અને દાઢી સાથે સ્ટેડિયમમાં હાજર રહેવું પડ્યું હતું. ઓગસ્ટ ૨૦૧૯માં તેમને અર્જુન પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.

## વ્યક્તિગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ
સ્વપ્ના બર્મનનો જન્મ પશ્ચિમ બંગાળના જલપાઇગુડી નજીકના ઘોસ્પારા ગામે 1996 માં એક ગરીબ રાજબોંગશી પરિવારમાં થયો હતો.
તેમનાંગૃહિણી માતા અને રિક્ષાચાલક પિતા પરિવાર માટે દિવસમાં માત્ર બે ટંક ભોજન મળી રહે એટલા પૂરતું કમાઈશકતા હતા. તેમની પાસે તેમની પુત્રીની ઍથ્લેટિક્સ કારકિર્દીને ટેકો આપવા માટે પૂરતાં પૈસા નહોતા. તેમનાં પિતા તેમને રિક્ષામાં નજીકના રમતના મેદાનમાં મૂકી આવતા. [3][2]
સ્વપ્ના બર્મનને જન્મથી જબંને પગ પર છ આંગળીઓ હતી. વર્ષો સુધીતેમણેપોતાની છ આંગળીઓને પાંચ આંગળીઓ માટેનાં જૂતાંમાં ફિટ કરી. હેપ્ટાથલોન જેમાં સાત ટ્રૅક અને ફીલ્ડની શાખાઓ સામેલ છે, ઍથ્લીટ્સને તેમની સહનશીલતા અને તાકાતની ટોચ મર્યાદા સુધી ખેંચે છે. બહુદિવસીય સ્પર્ધામાં શક્ય તેટલા વધુ પોઇન્ટ મેળવવા માટે તેમને રનિંગ,થ્રો અને જમ્પિંગની મજબૂત તકનીકની જરૂર હોય છે.
બર્મન માટેજમ્પિંગ ઇવૅન્ટમાં દરેક લૅન્ડિંગથી પીડા વધતી જતી અને દોડ ખરાબ થતી જતી હતી.
૨૦૧૨માં તેઓ સારી તાલીમ મેળવવા માટે કોલકાતા આવ્યાં. ૨૦૧૩માં, કોલકાતાના સૉલ્ટ લેક સિટીમાં સ્પૉર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયાના (SAI) નેતાજી સુભાષ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સ્પોર્ટસના કોચ સુભાષ સરકારસ્વપ્ના બર્મનને SAI છાત્રાલયમાં લઈ આવ્યા.
૨૦૧૩માં સરકારે તેમને ગુંટુરમાં યુવા હેપ્ટાથલોન સ્પર્ધા માટે મોકલ્યાં હતાં. તેમણે ૪,૪૩૫નો સ્કોર કર્યો અને સિલ્વર મેડલ જીત્યો. આ તેમની હેપ્ટાથલોન કારકિર્દીની શરૂઆત હતી. હવેતેમની પાસે જૂતાં બનાવનાર  કંપનીઓ અને અન્ય લોકો પાસેથી તેમનાંમાટે ખાસ જૂતાંબનાવવા માટેની ઘણી ઑફર્સ છે.. [4]

## **વ્યાવસાયિક સિદ્ધિઓ** 
*૨૦૧૪ એશિયન ગેમ્સમાં તેમણે પ્રથમ વખત વરિષ્ઠ વર્ગની સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો હતો. 
*૨૦૧૭ એશિયન ઍથ્લેટિક્સ ચૅમ્પિયનશિપમાં તેમણે ૫,૯૪૨ પોઇન્ટ સાથે સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.
*તે વર્ષ પછી તેમણે પટિયાલા ફેડરેશન કપમાં ૫,૮૯૭ પોઇન્ટ સાથે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો. ૨૦૧૯માં આ સ્પર્ધામાં તેમણે રજત ચંદ્રક જીત્યો હતો.
*૨૦૧૮માં તેમણે હેપ્ટાથલોનમાં એશિયન ગેમ્સમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો.
*ઑગસ્ટ ૨૦૧૯ માં તેમને રમતગમતમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન માટે અર્જુન પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.

## વ્યક્તિગત માહિતી 
* જન્મ: ૨૯ ઓક્ટોબર ૧૯૯૬
* ઘોસ્પરા, જલપાઇગુડી, પશ્ચિમ બંગાળ, ભારત રમતગમત	
* દેશ: ભારત  રમતગમત: ઍથ્લેટિક્સ 
* ઇવેન્ટ : હેપ્ટાથલોન

## સિદ્ધિઓ અને ટાઇટલ 
* વ્યક્તિગત શ્રેષ્ઠ: ૬,૦૨૬ પોઇન્ટ (જકાર્તા ૨૦૧૮)

## ચંદ્રક વિજય 
* પ્રતિનિધિત્વ : ભારતનું 
* એશિયન ગેમ્સ, ૨૦૧૮ જકાર્તામાં સુવર્ણ
* એશિયન ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં સુવર્ણ, ૨૦૧૭ ભુવનેશ્વર
* એશિયન ચૅમ્પિયનશિપ, ૨૦૧૯ દોહામાં રજત
* ફેડરેશન કપમાં સુવર્ણ, ૨૦૧૭ નવી દિલ્હી

શ્રેણી:અર્જુન પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:ખેલાડી
શ્રેણી:૧૯૯૬માં જન્મ
ચેતાપેશી

**ચેતાપેશી**ના ચેતાકોષો વડે બનેલી પેશી છે.

મગજ, કરોડરજ્જુ અને ચેતાઓ આ બધી જ રચના ચેતાપેશીની બનેલી હોય છે. આ કોષો ખૂબ જ ત્વરિત ઉતેજીત થાય છે અને આ ઉતેજના ખૂબ જ ઝડપથી સમ્રગ શરીરમાં એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યા સુધી પહોંચે છે.
મંદાક્રાન્તા

**મંદાક્રાન્તા** અથવા **મન્દાક્રાન્તા** એ એક સંસ્કૃત છંદ છે. આ છંદનો લય-ઢાળ ધીમે ધીમે આક્રંદ થતું હોય તેવો હોવાથી એનું નામ મંદાક્રાન્તા રાખવામાં આવેલ છે. કવિ કાલિદાસનું જાણીતું ખંડકાવ્ય 'મેઘદૂત' આખું આ છંદમાં રચાયું છે.

## બંધારણ
મંદાક્રાન્તા છંદના દરેક ચરણમાં ૧૭ અક્ષરો હોય છે. તેમાં ૪ અને ૧૦ અક્ષરે યતિ આવે છે. તેનું બંધારણ મ, ભ, ન, ત, ત ગણ અને બે ગુરુ (ગાગા) છે.

## ખંડ મંદાક્રાન્તા
મંદાક્રાન્તા છંદના ૪, ૬ અને ૭ અક્ષરના ત્રણ ખંડો પૈકી પ્રથમ ખંડને બે કે ત્રણવાર પ્રયોજીને પછી છંદનું પૂરું ચરણ યોજ્યું હોય તો ખંડ મંદાક્રાન્તા છંદ બને છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

અર્ધા સૂકાં
ખાવા ધાયે
ક્ષેત્રો લૂખાં
    વિણકણસલાં ગાવડી શાં વસૂક્યાં — ઉમાશંકર જોશી

## અનુમંદા છંદ
મંદાક્રાન્તા છંદના ૧૭ અક્ષરના ચરણને અંતે આવતા બે ગુરુ અક્ષરોની વચ્ચે એક લઘુ ઉમેરીએ તો અનુમંદા છંદ બને છે. આમ આ છંદ મ, ભ, ન, ત, ત, ર બંધારણવાળો ૧૮ અક્ષરનો છંદ છે, જેમાં યતિ યથાવત રહે છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

અજ્ઞાનોનાં તિમિર ટળતાં
           દિવ્ય દ્રષ્ટિ પ્રફુલ્લતી
પાપો કેરો પ્રસાર સરતાં
           પુણ્ય યાત્રા પ્રવર્તતી

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી ભાષા
અપૂર્વી ચંદેલા

અપૂર્વી ચંદેલા  (જન્મ : 4 જાન્યુઆરી 1993  જયપુર, રાજસ્થાન) એક ભારતીય ઍથ્લીટ છે જેઓ 10 મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગમાં ભાગ લે છે. તેઓ હાલ વિશ્વ ચૅમ્પિયન અને 10 મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગમાં પ્રથમ રૅન્ક પર છે. તેમને રમતગમત ક્ષેત્રે ભારતનાં પ્રતિષ્ઠિત સન્માન અર્જુન ઍવૉર્ડથી નવાજવામાં આવ્યાં છે.

## વ્યક્તિગત જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ
ચંદેલાનો જન્મ 4 જાન્યુઆરી 1993 ના રોજ રાજસ્થાનના જયપુરમાં થયો. તેઓ એવા પરિવારમાંથી આવે છે જે રમતગમત સાથે ઊંડો સંબંધ ધરાવે છે. તેમનાં માતા બિંદુ ચંદેલા બાસ્કેટબૉલ ખેલાડી હતાં અને તેમના પિતા કુલદીપસિંહ ચંદેલા પણ રમતગમતના ઉત્સાહી છે. તેમના એક પિતરાઈ ભાઈએ અમુક સમય માટે રમતગમત ક્ષેત્રે શૂટિંગમાં ભાગ લીધો હતો. 

શરૂઆતનાં વર્ષોમાં ચંદેલાને રમતગમત ક્ષેત્રનાં પત્રકાર બનવાની ઈચ્છા હતી પરંતુ વર્ષ  2008 માં બેઇજિંગ ઑલિમ્પિક્સમાં ભારતના શૂટર અભિનવ બિન્દ્રને ગોલ્ડ મેડલ હાંસલ કરતા જોઈને તેમને રમતક્ષેત્રે શૂટિંગ શીખવાની પ્રેરણા મળી. તેમના પિતાએ તેમને એક રાઇફલ ભેટમાં આપી હતી.  શરૂઆતના દિવસોમાં જયપુરમાં શૂટિંગ રેંજ સુધી પહોંચવા માટે તેમને દરરોજ 45 મિનિટની મુસાફરી કરવી પડતી હતી. તેથી તેમનાં માતાપિતાએ ઘરમાં જ પ્રૅક્ટિસ માટે 10-મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગ રેંજ ગોઠવી દીધી હતી. 
ચંદેલાએ 2009માં ઑલ ઇન્ડિયા સ્કૂલ શૂટિંગ પ્રતિસ્પર્ધામાં વિજય મેળવ્યો હતો. ડૉમેસ્ટિક શૂંટિગ પ્રતિસ્પર્ધાઓમાં તેમનું પ્રભાવી પ્રદર્શન જારી રહ્યું અને પછી તેઓ રાષ્ટ્રીય કક્ષાની સિનિયર શૂટિંગ ચૅમ્પિયનશિપમાં 2012 માં પણ વિજયી થયાં હતાં. 2012 થી 2019 વચ્ચે તેમણે રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ઇવેન્ટ્સમાં કમ સે કમ છ વખત જીત્યાં હતાં.

ચંદેલાને પોતાના ખાલી સમયમાં વાંચન પસંદ છે અને પોતાની રમત પર ધ્યાન કેંદ્રિત કરી શકે તે માટે તેઓ ધ્યાન કરે છે. 

### વ્યાવસાયિક સિદ્ધિઓ 
2012થી 10મીટર ઍર રાઇફલ શૂટિંગની ડૉમેસ્ટિક સ્પર્ધાઓમાં ચંદેલાનું પર પ્રભુત્વ રહ્યું છે પરંતુ તેમણે 2014 કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં તેમની પ્રથમ મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા હાંસલ કરી હતી. તેમણે કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં એક ઇવૅન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. આ ઇવૅન્ટ દરમિયાન તેમના પરિવારના 14 સભ્યો  તેમને સ્ટેડિયમમાં જોવા આવ્યા હતા. એક વર્ષ પછી તેમણે ચંગવૉનમાં વર્લ્ડ કપમાં પ્રવેશ કર્યો જ્યાં તેમણે બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. જેથી તેઓ 2016માં રિયો ઑલિમ્પિકસ માટે ક્વૉલિફાય થઈ શક્યાં. તેઓ ઑલિમ્પિક્સમાં 34માં ક્રમે રહ્યાં હતાં.  તેઓ પોતે કબૂલ કરે છે કે તેમનો સ્વભાવ અંતર્મુખ છે અને સ્પર્ધાઓ દરમિયાન તેઓ પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરતાં નથી.

વર્ષ 2018માં કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ચંદેલાએ ભારત માટે બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. જોકે 2019 તેમની કારકિર્દીનું સૌથી સફળ વર્ષ બન્યું જ્યારે તેમણે નવી દિલ્હીમાં ISSF વર્લ્ડ કપમાં 10-મીટર ઍર રાઇફલ ઇવેન્ટમાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો અને 252.9ના સ્કોર સાથે નવો વર્લ્ડ રેકૉર્ડ બનાવ્યો. ચંદેલાએ આ અંગે જણાવ્યું હતું કે સ્વદેશમાં દર્શકો સામે રમતા વધુ દબાણ અનુભવાતું પરંતુ તેમનાં દરેક શૉટ ઉપર દર્શકોની તાળીઓથી તેમને પ્રોત્સાહન પણ મળતું. 

ચંદેલાએ ટોક્યો ઑલિમ્પિકમાં ભાગ લેવા માટે ક્વોટા સ્થાન મેળવ્યું હતું જેમાં તેમનું લક્ષ્ય ભારત માટે ગોલ્ડ મેડલ પ્રાપ્ત કરવાનું છે. તેમણે 2020માં ઑસ્ટ્રિયાની એક ખાનગી ટુર્નામેન્ટ મેયટૉન કપમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો.
2016માં ચંદેલાને ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા રમતગમત ક્ષેત્રે પ્રતિષ્ઠિત સન્માન અર્જુન ઍવૉર્ડથી નવાજવામાં આવ્યાં હતાં.  

## મેડલ
ભારતના પ્રતિનિધિ તરીકે:
1 ગોલ્ડ મેડલ ISSF વર્લ્ડ કપ 2019, નવી દિલ્હી
1 ગોલ્ડ મેડલ કૉમનવેલ્થ ગેમ્સ 2014, ગ્લાસગો
1 બ્રૉન્ઝ મેડલ કૉમનવેલ્થ ગેમ્સ 2018, ગોલ્ડ કોસ્ટ
1 ગોલ્ડ મેડલ ભારતીય સિનિયર રાષ્ટ્રીય શૂટિંગ ચૅમ્પિયનશિપ 2012

### ઍવૉર્ડ 
* અર્જુન ઍવૉર્ડ, ભારત 2016

## સંદર્ભો
શ્રેણી:૧૯૯૩માં જન્મ
શિવરાજપુર દરિયાકિનારો

**શિવરાજપુર બીચ**, ગુજરાતના દ્વારકા તાલુકાના શિવરાજપુર ગામની નજીક આવેલો દરિયાકિનારો છે. શિવરાજપુર ગામની રચના ૧૯મી સદીની શરૂઆતમાં બરોડા રાજ્ય દ્વારા કરવામાં આવી હતી.  ઓક્ટોબર ૨૦૨૦માં ડેનમાર્ક સ્થિત સ્વૈચ્છિક સંસ્થા *ફાઉન્ડેશન ફોર એન્વાયર્નમેન્ટ એજ્યુકેશન* દ્વારા તેને પ્રતિષ્ઠિત 'બ્લુ ફ્લેગ બીચ' સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવ્યું હતું. તે સફેદ રેતીનો બીચ છે જે નિસ્તેજ સાફ પાણી સાથે છે.  

શિવરાજપુર ઓખા-દ્વારકા માર્ગ પર દ્વારકાથી ૧૨ કિમીના અંતરે આવેલું છે.

સમુદ્રતળની ગુણવત્તા અને સંરક્ષણ અને પ્રવાસીઓની સલામતી સહિત 'બ્લુ ફ્લેગ' પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે ત્યાં ૩૩ કડક માપદંડો છે. જે અન્ય માપદંડની સાથે સતત ખરા ઉતરવા જોઇએ.

## પ્રવાસન 
દરિયા કિનારે પ્રવાસન ધીરે ધીરે વધી રહ્યું છે. 'બ્લુ ફ્લેગ' બીચની ઘોષણા પછી , ગુજરાત સરકારે તેની સુંદરતા પાછળ નાણાં ખર્ચવા અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણના એક મુખ્ય પર્યટક સ્થળો તરીકે વિકસાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. શિવરાજપુર બીચને બે તબક્કામાં વિકસાવવા માટે સરકાર ૧૦૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરશે.

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીએ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧માં પ્રવાસન ગતિવિધિની પ્રવૃતિ માટે પાયાનો શિલાન્યાસ કર્યો હતો. 

પ્રથમ તબક્કામાં ૨૦ કરોડના ખર્ચે સાયકલ ટ્રેક, ચાલવા માટેનો માર્ગ, વાહન મુકવાની જગ્યા (પાર્કિંગ) પીવાના પાણીની સુવિધા, શૌચાલય, અને પર્યટક સુવિધા કેન્દ્રનો વિકાસ કરવામાં આવશે. બીજા તબક્કામાં તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાનો બીચ બનાવવા માટે વધુ સુવિધાઓ ઉમેરવામાં આવશે. વિજય રૂપાણીને કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા હતા કે, 'ગોવામાં કરતા શિવરાજપુર બીચ પર સારી સુવિધાઓ હશે'.   

## પ્રવૃત્તિઓ 
બીચ પર કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓમાં સ્કુબા ડાઇવિંગ, સ્નોર્કલિંગ, બોટિંગ અને આઇલેન્ડ ટૂરનો સમાવેશ થાય છે. શિવરાજપુર બીચ નજીક દ્વારકાધીશ મંદિર, બેટ દ્વારકા, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, રુકમણી દેવી મંદિર અને દ્વારકા સનસેટ પોઇન્ટ જેવા પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દ્વારકા તાલુકો
શ્રેણી:દરિયાકિનારો