open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ગોદાવરી

thumb|ગોદાવરી નદી
**ગોદાવરી** દક્ષિણ ભારતની એક પ્રમુખ નદી છે. આ નદીનું ઉદ્ગમસ્થાન પશ્ચિમ ઘાટની પર્વતમાળામાં આવેલા ત્રંબક નજીક બ્રહ્મગિરિ પર્વતમાં આવેલું છે. ગોદાવરી નદીની લંબાઇ આશરે ૧૪૬૫ કિલોમીટર જેટલી છે. આ નદીનો પટ ઘણો જ વિશાળ છે. ગોદાવરી નદીમાં મળી જતી નદીઓમાં પ્રાણહિતા, ઇન્દ્રાવતી, મંજિરા નદીઓ મુખ્ય છે. ગોદાવરી નદી મહારાષ્ટ્ર અને આંધ્ર પ્રદેશમાંથી પસાર થઇ રાજહમુન્દ્રી શહેરની નજીક બંગાળના અખાતમાં મળી જાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
દેવચકલી

**દેવચકલી** એક નાનું સ્ફૂર્તિલું પક્ષી છે. તેને સ્થાનિક ભાષામાં *કાળીદેવી* તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

## કદ અને દેખાવ
કદમાં ચકલી કરતાં ખાસ મોટું હોતું નથી, નરનો રંગ કાળો પણ અંદર ભૂરી ઝાંય વાળો હોય છે. શિયાળામાં પીઠ પર કથ્થાઇ રાખોડી હોય છે. તેનાં ચાંચ અને પગ કાળા રંગના,આંખ પણ કાળા રંગની હોય છે. માદાનો રંગ કથ્થાઇ હોય છે. માદા નિસ્તેજ ભૂરા રંગીન અને કોઈ પણ જાતનો પાંખ પર પેચ હોતો નથી. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ સક્સિકોલોઇડ્સ ફૂલિકેટ્સ (*Saxicoloides fulicatus*) છે. 

## વિસ્તાર
ગુજરાત તથા ભારતમાં બધેજ,બાંગ્લાદેશ,નેપાળ,પાકિસ્તાન,શ્રીલંકા વિગેરે બધેજ જોવા મળે છે.આ પક્ષી ખુલ્લા પથરાળ તેમજ ઘાંસીયા મેદાન,વગડામાં તેમજ માનવ વસાહતો પાસે જોવા મળે છે. તે શરમાળ અને ભોળું પક્ષી છે.

## ખોરાક
ઝીણી જીવાત અને ઉધઇ ખાય છે. સાંજનાં સમયે ઉડતી જીવાત ખાવા માટે ટેવાયેલ હોય છે.
## માળો
તેની માળા બાંધવાની ઋતુ એપ્રિલથી જૂન છે.  આ પક્ષી ખડકોનાં પોલાણ,થડનાં પોલાણ તથા દિવાલોનાં ખાંચામાં માળો બનાવે છે.માળામાં ૪ થી ૬ ઇંડા મૂકે છે.તેનાં ઇંડા લીલા કે ગુલાબી ટપકાંવાળા રતાશપડતાં કે કથ્થાઇ પીળા રંગનાં હોય છે.જોકે વિસ્તાર પ્રમાણે તેમાં ઘણુ વૈવિધ્ય હોય છે. ઈંડાને માદા સેવે છે અને નર અન્ય સ્થાનિક ફરજોમાં મદદ કરે છે.
## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* ચલચિત્ર

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
સૂડો

**સૂડો** એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે. તેનું શરીર લીલા રંગનું, ચાંચ લાલ અને ગળા પર લાલ કે કાળા રંગનો પટ્ટો હોય છે, જેને *કાંઠલો* કહેવામાં આવે છે.

## ભોજન 
જંગલમાં તેમનું ભોજન મુખ્યત્વે કળીઓ, ફ્ળો અને દાણાઓ હોય છે. જંગલના રહેવાસી સૂડા ઘણી વાર માઇલોનું અંતર કાપી ખેતરો ને ઘણું નુકશાન પહોંચાડે છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri)- Female on a Neem (Azadirachta indica) tree at Hodal Iws IMG 1279.jpg|લીમડાનાં ઝાડ પર માદા.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeets (Male & Female)- Foreplay at Hodal while other males look at I Picture 0093.jpg|નર-માદા, સંવનન.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeets (Male & Female)- Foreplay at Hodal while other male looks at I IMG 4992.jpg|નર-માદા, સંવનન.
ચિત્ર:Rose-ringed Parakeet (Psittacula krameri) feeding on Indian Coral Tree at Kolkata I IMG 3989.jpg|પંગારો નામના વૃક્ષ પર ભોજન.
ચિત્ર:Psittacula krameri MHNT.ZOO.2010.11.148.32.jpg|સંગ્રહાલયમાં ઈંડાઓના નમૂના.

## આ પણ જુવો
* પોપટ

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
આજી ડેમ

**આજી ડેમ** ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્ય માં આવેલા રાજકોટ શહેરમાં આવેલ છે. રાજકોટ શહેરની પાણીની જરૂરીયાતને પહોંચી વળવા માટે ગુજરાત સરકારે આ ડેમ આજી નદી ઉપર ઈ.સ. ૧૯૫૨ માં બનાવ્યો હતો. આ ડેમ આજી નદી ઉપર બનાવેલ હોવાથી તેનુ નામ **આજી ડેમ** રાખવામાં આવ્યું

## પાર્શ્વ ભૂમિ
રાજકોટ શહેર આજી નદીનાં કાંઠે વસેલું છે. આ નદી રાજકોટ શહેરનાં અગ્નિ ખુણામાંથી આવીને ઉતર દિશામાં વહે છે. રાજકોટ શહેરની પાણીની જરૂરીયાતને પહોંચી વળવા માટે ગુજરાત સરકારે આજી નદી ઉપર ઈ.સ. ૧૯૫૨ માં ડેમ બનાવ્યો હતો. આ ડેમમાં ઉપરવાસનાં ગામો જેવાકે સરધાર, પાડાસણ, રાજ સમઢીયાળા, અણીયારા અને વડાળીનું પાણી આવે છે. જયારે વરસાદ વધારે થયો હોય ત્યારે આ ડેમ ઘણીવાર છલકાયો પણ છે. આ ડેમનાં ઉપરવાસનાં ગામોમાં પાંચ-છ વર્ષ પહેલા રાજય સરકાર દ્વારા પાણીનો સંગ્રહ કરીને જમીન રીચાર્જ થાય અને ભૂગર્ભ જળનું લેવલ ઉંચુ આવે તે હેતુથી ઘણાબધા ચેકડેમો બનાવવામાં આવ્યા છે.

## ડેમનો ઉપરવાસ
આમ ડેમની ઉપરવાસમાં ચેકડેમ બનવાથી સમંયાતરે પાણીની આવક ઓછી થઈ ગઈ. જેથી પાણીનો જથ્થો ડેમમાં પુરતા પ્રમાણમાં આવે તે હેતુથી આજી ડેમની દક્ષિણે વહેતી લાપાસરી ગામની ભાખવડી નદી ઉપર રાજકોટ મ્યુનીસિપલ કોર્પોરેશન અને રોટરી મીડટાઉનનાં સહયોગથી ડેમ બાંધવામા આવેલ છે. આ ડેમનું નામ "રોટરી મીડટાઉન લાપાસરી ડેમ" આપવામાં આવેલુ છે. આ ડેમમાં સંગ્રહાયેલ પાણીને ભુંગળા નાખીને આજી ડેમમાં વારવામાં આવ્યું છે. જેનાં પરીણામે દરવર્ષે ડેમ છલોછલ ભરાઇ જાય છે અને ક્યારેક છલકાઇ પણ જાય છે. રાજકોટ શહેરને આ ડેમ ઉપરાંત ભાદર ડેમ અને ન્યારી ડેમનું પાણી આપવામાં આવે છે. અત્યારે આ ડેમની જાળવણી તથા પાણીવિતરણની જવાબદારી રાજકોટ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સંભાળે છે. આ ડેમની ભૌગોલીક પરિસ્થિતી જોઈએ તો, આ ડેમની બાજુએ મોટી બે ધાર આવેલી છે. તેને વચ્ચેથી કોતરીને તેમાં આ ડેમનાં બંધનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. તેથી આ ડેમની સલામતી ખુબજ ગણી શકાય. તેમજ ડેમ છલકાયા બાદનું વાધારાનુ પાણી આજી નદી વાટે આગળ જતાં રાજકોટની પૂર્વમાંથી પસાર થતી ખોખળદડી નદીની સાથે ભેગી થાય છે, અને પછી બધુ પાણી આજી ડેમ-૨ માં જતું રહે છે.

## પર્યટન સ્થળ
રાજકોટ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને અહીં અલગ અલગ જાતનાં વૃક્ષો, છોડ અને વેલાઓથી સજ્જ બગીચો બનાવ્યો છે. આ ઉપરાંત ડેમનાં બંધની બરોબર ઉતરે આવેલી ધાર ઉપર માછલી ઘર પણ બનાવ્યુ છે જેમાં ઘણી બઘી જાતોની માછલીઓ રાખવામાં આવી છે, જેથી માછલીની જાતો વિશે જાણકારી મળી રહે. આ માછલી ઘરની બરોબર પાછળની બાજુએ નીચે ઉતરતા હિંચકા, લપસણી અને જુદી જુદી રમતો રમવા માટેનું નીચે ભોગાવો રેતી પાથરેલું સ્ટેન્ડ આવેલું છે. તેમજ અહી અલગ અલગ જાતનાં પક્ષીઓ પણ "પક્ષી ઘર"માં રાખવામાં આવેલ છે તથા મગર પાર્ક પણ છે. તેમજ પ્રાણીસંગ્રાહાલય પણ વિકસાવેલ છે. જેમાં વાઘ, ચિત્તો, સિંહ તેમજ રીંછ જેવા જંગલી પ્રાણીઓ છે. આ સિવાય ઉધાન પણ આવેલ છે. જેમાં હરણ, સાબર, નીલગાય અને અન્ય જુદા-જુદા પ્રાણીઓ પણ છે.

શ્રેણી:ગુજરાતના ડેમ
શ્રેણી:રાજકોટ જિલ્લો
જેમ્સ બોન્ડ

## **જેમ્સ બોન્ડ** સિરીઝનાં ઇ.ઓ.એન.ફિલ્મસ પ્રસ્તુત ફિલ્મની યાદી
## **જેમ્સ બોન્ડ** સિરીઝનાં અન્ય ફિલ્મસ પ્રસ્તુત ફિલ્મની યાદી
શ્રેણી:ચલચિત્ર
પરમવીર ચક્ર

right|thumb|પરમવીર ચક્ર
right|thumb|પરમવીર ચક્રનીં રીબિન
**પરમવીર ચક્ર** (PVC) એ ભારતનો સર્વોચ્ચ સેના ખિતાબ છે. આ ચંદ્રક દુશ્મનો સામે અભૂતપૂર્વ શૌર્ય પ્રદર્શન અને દેશ માટે બલીદાનની ભાવના બદલ આપવામાં આવે છે. આ ચંદ્રક બ્રિટીશ વિક્ટોરિયા ક્રોસ, યુ.એસ. મેડલ ઓફ ઓનર કે ફ્રેન્ચ લીજન ઓફ ઓનર જેવા દુનિયાનાં શ્રેષ્ઠ સન્માનોની સમકક્ષ ગણાય છે. આ સન્માન મરણોપરાંત પણ આપવામાં આવે છે.

આ પદકની રચના ૨૬ જાન્યુઆરી,૧૯૫૦ (પ્રથમ ગણતંત્ર દીવસ) ના રોજ ભારતનાં રાષ્ટ્રપતિશ્રી દ્વારા કરવામાં આવેલ, જેનો અમલ ૧૫ ઓગસ્ટ,૧૯૪૭ (પ્રથમ સ્વતંત્રતા દિવસ) થી ગણવાનું ઠરાવવામાં આવેલ. આ એવોર્ડ સેનાની ત્રણે પાંખના જવાનો અને અધિકારીઓને આપવામાં આવે છે. આ ખિતાબ ભારત સરકારના ભારત રત્ન પછીનો દ્વિતિય ક્રમનો ગણાય છે, જે આઝાદી પૂર્વેના બ્રિટીશ વિક્ટોરિયા ક્રોસનું સ્થાન લે છે.

આ એવોર્ડની સાથે, લેફ્ટનેન્ટ અથવા તેની સમકક્ષથી નીચેની પદવી ધરાવનાર જવાનને કે તેમનાં વારસદારોને રોકડ પૂરસ્કાર (રૂ. ૧૫૦૦/માસ) આપવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત ઘણા રાજ્યો પોતાના તરફથી પણ વિવિધ રોકડ પુરસ્કાર કે પેન્શન પણ આપે છે.

## રચના 
પરમવીર ચક્રની ડીઝાઇન સાવિત્રી ખાનોલકર નામના મહિલાએ બનાવેલ. તેઓનું મુળ નામ "ઇવા વૉન લિન્ડા મેડે-ડી-મેરોસ" (Eva Yuonne Linda Maday-de-Maros) હતું, અને તે મુળ સ્વિસ નાગરીક હતાં. પરંતુ, ભારતીય સૈન્યના અધીકારી 'કેપ્ટન વિક્રમ ખાનોલકર'ને પરણી અને પુરા ભારતીય બની રહ્યા હતાં. તેમણે લગ્ન પછી પટણા યુનિવર્સિટીમાં હિન્દી અને સંસ્કૃતનો તથા ઉપનિષદ અને વેદાંતનો અભ્યાસ કર્યો. આઝાદી પછી ભારતનાં પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડીત જવાહરલાલ નહેરુની ઇચ્છા મુજબ સૈન્યનાં મદદનીશ સેનાપતિ મેજર જનરલ હિરાલાલ અટલે સાવિત્રી ખાનોલકરની લાયકાત ઓળખી અને તેમને પરમવીર ચક્રની ડીઝાઇન બનાવવાનું કામ સોપ્યું, જે તેઓએ બખુબી નિભાવ્યું.

આ ગોળાકાર ૩.૫ સે.મી.ના કાંસાના બનેલ મેડલની વચ્ચોવચ્ચ ભારતની રાજમુદ્રા અને ચારે બાજુ ઇન્દ્રનું અમોઘ શસ્ત્ર વજ્જ્ર છે. મેડલની પાછલી બાજુપર ફરતી કિનારીએ હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં "પરમવીર ચક્ર" લખેલ છે.

આ મેડલને ૩.૨ સે.મી.પહોળી જાંબલી રંગની રિબિનમાં લટકાવવામાં આવે છે.

આ ચક્રની રચના વખતે દધીચિ ઋષીને આદર્શ તરીકે રાખવામાં આવેલ છે, જેમણે દેવરાજ ઇન્દ્રને વૃત્રાસુર નામના અસુરનો વધ કરવા માટે વજ્જ્ર જેવું અમોઘ શસ્ત્ર બનાવવા પોતાના દેહનું બલિદાન આપી, પોતાનાં અસ્થિ ઇન્દ્રને આપ્યા, બીજાને જીવતદાન મળે તે માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન આપ્યું. આમ આ પુરસ્કાર દેશ અને સમાજ માટે ઉચ્ચતમ "વીરતા","ત્યાગ" અને "બલિદાન"ની ભાવનાનું પ્રતિક છે.

એક યોગાનુયોગ એ છે કે દેશના પ્રથમ પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત કરનાર વીર સપૂત મેજર સોમનાથ શર્મા, સાવિત્રી ખાનોલકરનાં જમાઇનાં ભાઈ હતા.

## પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત કરનાર જવાનોની યાદી 
* પશ્ચાદભૂમિમાં રહેલ રંગ મરણોપરાંત ચંદ્રક સૂચવે છે.
* મેજર સોમનાથ શર્મા (પ્રથમ પરમવીર ચક્ર વિજેતા) અને કેપ્ટન વિક્રમ બત્રા બન્ને હિમાચલ પ્રદેશના એકજ ગામ પાલમપુરનાં રહેવાસી હતા.

## બાહ્ય કડીઓ 
* ભારતીય સેનાનાં પરમવીર ચક્ર પ્રાપ્ત જવાનો.
* સાવિત્રી ખાનોલકર વિશે રસપ્રદ માહિતી.
* પરમવીર ચક્ર પર સુંદર લેખ. 
* ભારત રક્ષક વેબ,પરમવીર ચક્ર વિશે. 
* ભારતીય થલસેના વિષેયક. 

શ્રેણી:ભારત
શ્રેણી:પુરસ્કાર
શ્રેણી:ભારતીય સેના
શ્રેણી:ભારતીય સૈન્ય પુરસ્કારો
નોબેલ પારિતોષિક વડે સન્માનીત મહિલાઓ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પારિતોષિકો
શ્રેણી:નોબેલ
વાકબારસ

**વાકબારસ**, **વાક્ બારસ** કે **વાક બારસ** એ દિવાળીનાં પર્વની શરૂઆતનો દિવસ છે. આ તહેવારને ભૂલમાં **વાઘ બારસ** કહેવામાં આવે છે. વાકબારસ શબ્દમાં વાક એટલે વાણી
, આ દિવસે વાણીની દેવી સરસ્વતિની આરાધના થતી હોવાથી તેને વાકબારસ નામ આપવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતીઓ આજના દિવસથી ઊંબરા પૂજવાની શરૂઆત કરે છે અને તેને દિવાળીનો પહેલો દિવસ ગણે છે. ગુજરાતી પંચાંગ મુજબ આસો વદ બારસ એટલે વાઘ બારસ. ગુજરાત રાજ્યમાં પૂર્વ પટ્ટીના જંગલ પ્રદેશોમાં વસવાટ કરતા આદિવાસી લોકો પોતાના જાનમાલની સલામતી માટે વાઘદેવની પૂજા આ દિવસે કરતા હોય છે.

આ તહેવારનું અન્ય એક પૌરાણીક નામ "વસુ બારસ" છે,'વસુ' એટલે ગાય, ગાયને ઇશ્વરનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે અને આ દિવસે ગાય અને વાછરડાંની પૂજા કરવામાં આવે છે.

શ્રેણી:તહેવાર
શ્રેણી:દિવાળી
દિલ્હીનાં શાસકો

આ **દિલ્હીનાં શાસકો**ની (સ્થાપના ઇ.સ. ૭૩૬ થી અત્યાર સુધી) યાદી છે.

## તોમાર વંશ
## ચૌહાણ વંશ
## ગુલામ વંશ
## ખીલજી વંશ
## તઘલખ વંશ
## સઇદ વંશ
## લોદી વંશ
## મોગલ વંશ
## સુરી વંશ
## મોગલ વંશ(૨)
## બ્રિટીશરાજ (વાઇસરોય)
## આઝાદ ભારતના, વડાપ્રધાન
## સંદર્ભ
* સફારી

શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ
પંચાંગ

**પંચાંગ** () હિંદુ શાસ્ત્રો પ્રમાણે કાળ ગણના માટેની એક પ્રણાલી છે. આધુનિક સમયમાં કેલેંડર સાથે તેને સરખાવી શકાય છે.

## નામ 
પંચાંગની સંધિ છુટી પાડીએ તો પંચ + અંગ = પંચાંગ. એટલેકે પાંચ અંગોનાં બનેલા આ શાસ્ત્રને પંચાંગ કહે છે.

## પંચાંગના અંગો 
પંચાંગના પાંચ અંગો નીચે મુજબ છે.

* તિથિ
* વાર
* નક્ષત્ર
* યોગ
* કરણ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
સાબુદાણા

**સાબુદાણા** એક ખાદ્ય પદાર્થ છે. સાબુદાણા નાના નાના મોતી જેવા દેખાવવાળા, ગોળ આકારના તેમ જ સફેદ રંગના હોય છે. રાંધ્યા પછી નરમ, હલ્કા પારદર્શી અને ગાદી જેવા પોચા થઇ જાય છે.

## ઉપયોગ
ભારત દેશમાં એનો ઉપયોગ પાપડ-પાપડી, ખીર અને ખિચડી જેવી વાનગીઓ બનાવવા માટે થાય છે. ગુજરાત રાજ્યમાં સાબુદાણાની વાનગીઓનો ઉપયોગ  ઉપવાસ દરમિયાન ફરાળ તરીકે કરવામાં આવે છે. સૂપ તેમજ અન્ય વાનગીઓને રબડીની જેમ ઘાટી કરવા માટે પણ સાબુદાણાનો ઉપયોગ થાય છે. આ ઉપરાંત ખાદી કે સુતરાઉ કપડાંને કડક રાખવા માટે સાબુદાણાની કાંજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  

## ઉત્પાદન
ભારત દેશમાં સાબુદાણાનું ઉત્પાદન સૌથી પહેલાં તમિલનાડુ રાજ્યમાં સેલમ ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું. લગભગ ૧૯૪૩-૪૪માં ભારત દેશમાં સાબુદાણાનાં ઉત્પાદનની શરૂઆત કુટિર ઉદ્યોગ (લઘુ ઉદ્યોગ)ના રુપે થઇ હતી. એમાં પહેલાં ટેપિયોકા ( tapioca )નાં મૂળિયાંને મસળીને એના ગરને અલગ કરી, જામી જાય (સુકાઈ જાય) ત્યાં સુધી રાખવામાં આવતું હતું. પછી એની નાની નાની ગોળીઓ બનાવી શેકવામાં આવતી હતી.
ટેપિયોકાના ઉત્પાદનમાં ભારત દેશ અગ્રીમ હરોળમાં સ્થાન ધરાવે છે. સાબુદાણાનું ઉત્પાદન કરતા લગભગ ૭૦૦ એકમો સેલમ, તમિલનાડુ ખાતે કાર્યરત છે. સાબુદાણામાં મુખ્યત્વે કાર્બોદિત પદાર્થ હોય છે, અને એમાં થોડી માત્રામાં કેલ્શીયમ તેમ જ વિટામીનો પણ હોય છે.
ચંદ્રયાન-૧

thumb|ચંદ્રયાન-૧
**ચંદ્રયાન-૧** ( ) ચંદ્રયાન-1 (અનુવાદ. મૂન-ક્રાફ્ટ, ઓડિયો સ્પીકર આઇકોનપ્રોનન્સિયેશન (સહાય·માહિતી))[6] ચંદ્રયાન પ્રોગ્રામ હેઠળનું પ્રથમ ભારતીય ચંદ્ર પરીક્ષણ હતું. તે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા દ્વારા ઑક્ટોબર 2008માં લૉન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું, અને ઑગસ્ટ 2009 સુધી કાર્યરત હતું. મિશનમાં ચંદ્ર ભ્રમણકક્ષા અને અસરકર્તાનો સમાવેશ થાય છે. ભારતે 22 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ પીએસએલવી-એક્સએલ રોકેટનો ઉપયોગ કરીને 00:52 યુટીસી પર શ્રીહરિકોટા, આંધ્રપ્રદેશ ખાતેના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી અવકાશયાન લોન્ચ કર્યું હતું.[7] આ મિશન ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમને એક મોટું પ્રોત્સાહન હતું,[8] કારણ કે ભારતે ચંદ્રનું અન્વેષણ કરવા માટે તેની પોતાની ટેક્નોલોજીનું સંશોધન અને વિકાસ કર્યું હતું.[9] વાહનને 8 નવેમ્બર 2008ના રોજ ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.[10]

14 નવેમ્બર 2008ના રોજ, ચંદ્રની અસર ચકાસણી 14:36 ​​UTC પર ચંદ્રયાન ભ્રમણકક્ષાથી અલગ થઈ અને દક્ષિણ ધ્રુવ પર નિયંત્રિત રીતે ત્રાટકી, જેનાથી ભારત ચંદ્ર પર તેના ધ્વજનું ચિહ્ન મૂકનાર ચોથો દેશ બન્યો.[11] તપાસ 15:01 UTC પર ક્રેટર શેકલટન નજીક અથડાઈ, ઉપ-સપાટીની માટીને બહાર કાઢે છે જેનું ચંદ્ર પાણીના બરફની હાજરી માટે વિશ્લેષણ કરી શકાય છે.[12] અસરના સ્થળને જવાહર પોઈન્ટ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.[13]

પ્રોજેક્ટ માટે અંદાજિત ખર્ચ ₹386 કરોડ (US$51 મિલિયન) હતો.[14]

તેનો હેતુ બે વર્ષના સમયગાળામાં ચંદ્રની સપાટીનું સર્વેક્ષણ કરવાનો હતો, સપાટી પરની રાસાયણિક રચના અને ત્રિ-પરિમાણીય ટોપોગ્રાફીનો સંપૂર્ણ નકશો તૈયાર કરવાનો હતો. ધ્રુવીય પ્રદેશો ખાસ રસ ધરાવે છે કારણ કે તેમાં પાણીનો બરફ હોઈ શકે છે.[15] તેની ઘણી સિદ્ધિઓમાં ચંદ્રની જમીનમાં પાણીના અણુઓની વ્યાપક હાજરીની શોધ હતી.[16]

લગભગ એક વર્ષ પછી, ઓર્બિટર સ્ટાર ટ્રેકરની નિષ્ફળતા અને નબળી થર્મલ શિલ્ડિંગ સહિત અનેક તકનીકી સમસ્યાઓથી પીડાવાનું શરૂ કર્યું; ચંદ્રયાન-1 એ 28 ઓગસ્ટ 2009 ના રોજ લગભગ 20:00 UTC પર વાતચીત કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના થોડા સમય પછી ISRO એ સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું કે મિશન સમાપ્ત થઈ ગયું છે. ચંદ્રયાન-1 એ બે વર્ષની સરખામણીમાં 312 દિવસ સુધી ઓપરેટ કર્યું હતું, પરંતુ મિશને તેના મોટાભાગના વૈજ્ઞાનિક ઉદ્દેશ્યો હાંસલ કર્યા હતા.[5][17][18][19]

2 જુલાઈ 2016 ના રોજ, નાસાએ ચંદ્રયાન-1ને તેની ચંદ્ર ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાનાંતરિત કરવા માટે જમીન-આધારિત રડાર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો, તે બંધ થયાના સાત વર્ષ કરતાં વધુ સમય પછી.[20][21] આગામી ત્રણ મહિનામાં પુનરાવર્તિત અવલોકનોએ તેની ભ્રમણકક્ષાના ચોક્કસ નિર્ધારણને મંજૂરી આપી જે દર બે વર્ષે ઊંચાઈમાં 150 અને 270 કિમી (93 અને 168 માઈલ) વચ્ચે બદલાય છે.[22]. જે ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮ના રોજ સતિશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી છોડાયું હતું. વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ આ યોજનાની જાહેરાત સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણ વખતે ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૦૩ના રોજ કરી હતી. આ યાન વડે ભારતના અવકાશ સંશોધનને ઘણો લાભ મળ્યો હતો. ચંદ્રની ભ્રમણ કક્ષામાં યાનનું વાહન ૮ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના રોજ મૂકાયું હતું.

૨૦૧૯નાં વર્ષમાં ચંદ્રયાન શ્રેણીનું ચંદ્રયાન-૨ અવકાશમાં મોકલવાનું આયોજન છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અવકાશયાન
દીપ

## પ્રાચીન ઇતિહાસ
**દીપ** અથવા **દીવો** માનવ સંસ્કૃતિ સાથે હજારો વર્ષોથી વણાયેલ છે.દીવો પ્રગટાવવા માટે માટીનાં કોડીયા વપરાતા, પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓને ભારતવર્ષના સૌથી પ્રાચિન દીવા નાં કોડીયા મોહેંજો ડેરોના,ઇ.સ.પૂર્વે ૨૭૫૦ ના સમયના મળી આવેલ છે.આ સમયમાં દીવાઓનો ઉપયોગ મોટેભાગેતો ધાર્મિક હેતુમાટે નહીં પરંતુ ઉજાસ માટે થતો હતો.સહેજ મોટા કદના દીવા છત પર લટકાવવામાં આવતા હતાં જેથી ચોમેર અજવાળુ ફેલાય.ક્યાંક ક્યાંક ઘરોમાં ગોખલાની વ્યવશ્થા પણ રાખવામાં આવતી,જેમાં દીવા મુકવામાં આવતા.આ સમયમાં જોકે મોહેંજો ડેરોના સામાન્ય રહેવાસીઓ માટે તો દીવો પણ એક દુર્લભ વસ્તુ ગણાતી,કેમકે કોડીયામાં બળતણ તરીકે વપરાતા તૈલી પદાર્થો ત્યારે દુર્લભ હતા.આથી મોટાભાગના લોકોનો દિવસતો સાંજ પડતાંજ પૂરો થઇ જતો.

## તાત્ત્વિક મહત્વ
દીવાનો સંબંધ સીધોજ અગ્નિ સાથે છે. ભારતમાં પ્રાચીનકાળથી (સનાતન ધર્મ) સભ્યતાના ઉદય સાથે અગ્નિને પવિત્ર અને દૈવીભાવથી પૂજ્ય માનવામાં આવે છે. દીવાનો મૂળ તાત્પર્ય અંધકારનો નાશ કરી પ્રકાશના પ્રસારણનો છે. દીવાનો પ્રકાશ જ્ઞાન, સુખ, સમૃદ્ધિ, ઉર્જા, અર્ઘ્ય, હકારાત્મકતાનું પણ પ્રતિક છે.

## પૌરાણિક કથા
દીવો એદિવાળીના પર્વ સાથે જોડાયેલ છે,પરંતુ એક ઓછી જાણીતી પૂરાણકથા પ્રમાણે દીવાની હારમાળા (દીપાવલી) સાથે જેને પ્રત્યક્ષ સંબંધ હોય તેવો તહેવાર માત્ર ધન તેરસ છે.સામાન્ય રીતે આપણે દીપ નો સંબંધ લક્ષ્મીજી સાથે ગણીયે છીએ,પરંતુ પૌરાણીક કથા પ્રમાણે યમરાજાએ વરદાન આપેલ છે કે ધનતેરસને દીવસે જે મનુષ્ય દીપદાન કરશે (દીવડાઓ પ્રગટાવશે) તેનો જીવનદીપ એ દીવસે બુઝાશે નહીં.આમ આ દીવસે દીપમાલા પ્રગટાવનાર શ્રધ્ધાળુઓ માટે યમરાજાએ એક દીવસનું અમરત્વ પ્રદાન કરેલ છે.

## પરંપરાગત ઉપયોગ 
દીવાઓ પ્રતીકાત્મક રીતે પ્રાર્થના, ધાર્મિક વિધિઓ અને સમારંભો દરમિયાન પ્રગટાવવામાં આવે છે; તે ઘરો અને મંદિરોમાં હંમેશા રહે છે. દીવામાંથી નીકળતી ગરમ, તેજસ્વી ચમક શુભ માનવામાં આવે છે, જે પ્રબોધન, સમૃદ્ધિ, જ્ઞાન અને શાણપણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દીવાઓ અંધારા પર પ્રકાશનો, અનિષ્ટ પર સારાનો વિજય દર્શાવે છે, જેનું સૌથી નોંધપાત્ર ઉદાહરણ દિવાળીના દિવસે જોવા મળે છે. હિન્દુ મહાકાવ્ય, રામાયણમાં જણાવ્યા મુજબ, અનિષ્ટ પર સારાના વિજયની ઉજવણી કરવા માટે દર વર્ષે દિવાળી ઉજવવામાં આવે છે. દિવાળી એ દિવસને ચિહ્નિત કરે છે જ્યારે રામ, સીતા અને લક્ષ્મણ 14 વર્ષના વનવાસ પછી, રાવણના પરાજય પછી, અયોધ્યા પરત ફર્યા હતા. પરંપરા અનુસાર, રામ, સીતા અને લક્ષ્મણનું સ્વાગત કરવા માટે, અયોધ્યાના નાગરિકોએ રસ્તાઓને દીવાઓથી પ્રકાશિત કર્યા હતા એમ કહેવાય છે. હિન્દુ પ્રતિમાઓ અને પૂજામાં તેમને લક્ષ્મી સાથે સંકળાયેલા માનવામાં આવે છે. 

## પ્રકાર 
right|thumb|તમિલનાડુના સુશોભન નાચીરકોઇલ અથવા અન્નમ દીવાની ટોચ
સામગ્રીની પસંદગીની દ્રષ્ટિએ, ભઠ્ઠાથી પકવવામાં આવેલા માટીના દીવા અને ત્યારબાદ બહુવિધ વાટવાળા ધાતુના દીવા, જે મોટાભાગે પિત્તળના બનેલા હોય છે, *જે સમાઈ* તરીકે ઓળખાય છે, સૌથી સામાન્ય છે, જોકે અન્ય સામગ્રીનો પણ ઉપયોગ થાય છે જેમ કે પાંદડામાંથી બનાવેલા પત્રાવલી તરતા દીવા અથવા પથ્થરોથી બનેલા કાયમી દીવા.

વાટની દ્રષ્ટિએ, એક વાટવાળા દીવા સૌથી સામાન્ય છે, ત્યારબાદ બે વાટ શૈલીનો ઉપયોગ થાય છે, ઉપરાંત ચાર, પાંચ કે સાત વાટવાળા દીવા  જેવા અન્ય પ્રકારે પણ બનાવવામાં આવે છે.

એકંદરે દીવાની ડિઝાઇનની દ્રષ્ટિએ, સુશોભન દીવા વિવિધ ડિઝાઇનમાં આવે છે. પ્રતિષ્ઠિત નાચિયારકોઇલ દીપ, *જેને "અન્નમ દીપ"* તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તમિલનાડુના નાચિયાર કોઇલમાં પાથેર (કમ્માલર) સમુદાય દ્વારા ખાસ બનાવવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ
પ્રાથમિક સારવાર

**પ્રાથમિક સારવાર ** એટલે કોઈ વ્યક્તિ રોગ કે ઈજાને કારણે અસ્વસ્થ થાય ત્યારે તેને રાહત આપવા માટે અપ્રશિક્ષિત વ્યક્તિ દ્વારા જે સામાન્ય ઉપાયો પ્રયોજવામાં આવે છે તે. આ સારવારનો હેતુ 'હાજર સો હથિયાર' કહેવતની જેમ હાથવગાં તેમ જ ઓછામાં ઓછા સાધનો વડે કટોકટીગ્રસ્ત વ્યક્તિને યોગ્ય સારવાર મળે ત્યાં સુધીમાં ઓછામાં ઓછું નુકસાન થાય, એટલી વ્યવસ્થા કરવાનો હોય છે.

પ્રાથમિક સારવાર સામાન્ય તેમ જ તાલિમી કે બિનતાલિમી વ્યક્તિઓ દ્વારા ઓછામાં ઓછા સાધનો વડે કરવામાં આવતો ઉપચાર છે. ક્યારેક ક્યારેક સમયસર મળેલી પ્રાથમિક સારવાર જીવનરક્ષક પણ સાબિત થાય છે. પ્રાથમિક સારવાર પશુ-પંખીઓને પણ આપી શકાય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* **પ્રાથમિક સારવાર** 
* **પ્રાથમિક સારવાર**  (ભારત વિકાસ મુખ્યદ્વાર (ગેટ વે)) (હિન્દી ભાષા)
* **પ્રાથમિક સારવાર**  (જાણકારી)
* ઘરમાં આરોગ્યને લગતી કટોકટીના સમયમાં શું કરવું?
* યુ. એસ. એ. રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર : પ્રાથમિક સારવાર 
* પ્રાથમિક સારવારના શિક્ષણ માટેનું યુરોપિયન સંદર્ભ કેન્દ્ર 
* Order of Malta Ambulance Corps 
* આયરીશ આરોગ્ય અને સલામતી અધિકરણ

શ્રેણી:આરોગ્ય
શ્રેણી:સારવાર
શ્રીલંકા

thumbnail|right|200px|શ્રીલંકાનો ભૌમિતિક લાક્ષણીકતાઓનો નકશો.
**શ્રીલંકા** એક ટાપુ દેશ છે. જે દક્ષિણ એશિયામાં ભારતના દક્ષિણ કિનારેથી ૩૧ કિલોમીટરની દૂરી પર સ્થિત છે. તેની વસ્તી અંદાજે ૨.૨ કરોડ લોકોની છે. તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ ને લીધે કે જે મુખ્ય સમુદ્રી માર્ગોમાં આવે છે, શ્રીલંકા પશ્ચિમ એશિયા તેમજ દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા વચ્ચે મહત્ત્વની કડી છે. પૌરાણિક કાળથી શ્રીલંકા બૌદ્ધ ધર્મનું અને સંસ્કૃતિક કેંદ્ર રહ્યું છે. સિંહાલી લોકો અહીંના મુખ્ય રહેવાસીઓ છે, અને તમિલ મુળના લોકો કે જેઓ મુખ્યત્વે દેશના ઉત્તર ભાગમાં વસેલા છે. તેઓ શ્રીલંકાની સૌથી મોટી લઘુમતિ કોમ છે. શ્રીલંકાની બીજી કોમોમાં મુર, બુર્ગર, કાફિર તેમજ મલયનો સમાવેશ થાય છે.

તેના ચા, કોફી, નારિયેળ તથા રબરના ઉત્પાદન માટે પ્રચલિત શ્રીલંકા એક પ્રગતિશીલ અને આધુનિક અર્થતંત્ર ધરાવે છે. દક્ષિણ એશિયામાં તેની માથાદીઠ આવક સૌથી વધારે છે. ત્યાંના ઉષ્ણકટિબંધ વનો, સમુદ્રી તટ અને કુદરતી દેખાવના સૌંદર્યને લીધે શ્રીલંકા દુનિયાભરના સહેલાણીઓમાં લોકપ્રિય છે. આ દેશમાં સૌથી મુખ્ય આવક ટુરિઝમ ક્ષેત્રે એટલે કે પ્રવાસ દ્વારા થાય છે. યુરોપથી મોટી સંખ્યામાં મુસાફરો અહીં જોવા મળે છે.

બે હજાર વર્ષના સ્થાનિક રાજાઓના રાજ્ય પછી ૧૬મી સદીમાં તેના અમુક ભાગો ઉપર પોર્ટુગીઝ તેમજ ડચ સામ્રાજ્યના રાજ હેઠળ આવ્યા હતા કે જે બાકીના દેશ સાથે ૧૮૧૫માં બ્રિટિશ મહાસામ્રાજ્યમાં વિલીન થઈ ગયા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે જાપાની સામ્રાજ્યની સામેની લડાઈમાં શ્રીલંકાએ *એલાઈડ ફોર્સ*ના એક મહત્ત્વના મથક તરીકેની ભૂમિકા ભજવી હતી. વીસમી સદીના પુર્વાધમાં ત્યાં એક રાષ્ટ્રીય રાજનૈતિક ચળવળ ઊભી થઈ હતી કે જેનું ધ્યેય રાજકીય સ્વતંત્રતાનો હતો, જે તેને ૧૯૪૮માં બ્રિટિશરો સાથે શાંતીપુર્ણ વાટાધાટો પછી મળી હતી.

## ઇતિહાસ 
શ્રીલંકાનો ઉલ્લેખ તો પ્રાચીન સમય થી જાણવા મળે છે. રામાયણ જેવા પૌરાણીક ગ્રંથ માં તેને "લંકા" ના નામથી વીગતે વર્ણવવામાં આવ્યું છે. ત્યાર પછી સમ્રાટ અશોકના શીલાલેખોમાં પણ તેના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. આગાઉ સિલોનના નામે ઓળખાતા શ્રીલંકાને સૌ પ્રથમ કબજે લેનાર પોર્ટુગીઝ હતા. ઇ.સ.૧૫૦૧માં તેમણે શ્રીલંકાના અમુક પ્રદેશો હસ્તગત કર્યા. ઇ.સ. ૧૬૫૮માં ડચ સામ્રાજ્ય ત્યાં પહોંચ્યુ અને ત્યાર પછી ૧૭૯૬માં અંગ્રેજોએ તો આખા ટાપુ પર શાસન સ્થાપ્યું. ત્યાંની મુળ સિંહાલી પ્રજાએ ક્યારેય સ્વતંત્રતા માટે માંગણી કરી ન હતી, છતાં ભારત આઝાદ થયા પછી ૧૯૪૮ માં શ્રીલંકા પણ આઝાદ થયું.

## આ પણ જુઓ 
* શ્રીલંકાનો આંતરવિગ્રહ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:શ્રીલંકા
કાળીચૌદશ

**કાળીચૌદશ** કે **કાળીચૌદસ** (ક્યારેક ભૂલમાં ખોટી જોડણી સાથે **કાળી ચૌદશ**) દિવાળીની આગલી રાત્રે એટલે કે આસો વદ ચૌદશના દિવસે ઉજવાતો તહેવાર છે. ધનતેરશ પછીના દિવસને કાળી ચૌદશ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આજના દિવસે ખીર અને વડા બનાવવાનો રિવાજ છે અને ખાસ કરીને તળેલી વસ્તુઓ બનાવીને ખાવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે જેટલું તેલ બળે તેટલો કકળાટ ટળે. સાંજે ગૃહિણીઓ કાણાવાળાં વડાં અને પૂરી, ઘર નજીકનાં ચારરસ્તે મુકીને ઉતાર કાઢે છે. હનુમાન મંદિરે હનુમાનજીને તેલ ચઢાવીને તેલનાં દીવાની મેંશ પાડવામાં આવે છે, જે આંખોમાં આંજવાથી આંખો સારી રહે તેમ ઘરડાઓનું માનવું હતું.

કાળી ચૌદશનું બીજું નામ નરક ચતુર્દશી પણ છે. કાળી ચૌદશને રૂપચૌદશ પણ કહે છે. આ દિવસે ભગવાન કૃષ્ણએ નરકાસુર નામના અસુરનો વધ કરી ને પ્રજાજનોને તેના ત્રાસમાંથી ઉગાર્યા હતા, જેથી કરીને તેનું નામ **નરકચતુર્દશી** પડેલું છે. કાળીચૌદશ એ મેલીવિદ્યાનાં સાધકોનો પ્રિય દિવસ છે અને તેઓ એમ માને છે કે આજના દિવસે સ્મશાનમાં સાધના કરવાથી તેમની બધી વિધિઓ પૂર્ણ થાય છે.

શ્રેણી:દિવાળી
વિરાટ

રાજા **વિરાટ** (સંકૃત: विराट)કે જેમના રાજ્યમાં પાંડવોએ એક વર્ષના ગુપ્તવાસ દરમિયાન આશરો લીધો હતો. તેમની રાણીનું નામ સુદેશણા હતું. તેમને એક પુત્રી હતી જેનું નામ ઉત્તરા હતું અને તેણે અર્જુન પાસેથી નૃત્ય વિદ્યા શીખી હતી અને ત્યાર બાદ તેના વિવાહ અભિમન્યુ સાથે કરવામા આવ્યા હતા. વિરાટ રાજાને ત્રણ પુત્રો પણ હતા જેમનું નામ ઉત્તર, શ્વેત તથા શંખ હતું. દ્રોણાચાર્યના હાથે પુત્રો સહિત મહાભારત ના યુદ્ધમાં તેમનો વધ થયો હતો.
બલરામ

હિંદુ ધર્મના પૌરાણીક મહાકાવ્ય મહાભારતમાં વર્ણવ્યા પ્રમાણે **બલરામ** (સંસ્કૃત: बलराम), શ્રીકૃષ્ણના મોટાભાઈ હતા. પાંચરાત્ર શાસ્ત્રો અનુસાર બલરામ (બલભદ્ર) ભગવાન વાસુદેવની છાયા અથવા સ્વરૂપ છે. એમનું કૃષ્ણના અગ્રજ (મોટાભાઈ) તથા શેષ અવતાર હોવાનું બ્રાહ્મણ ધર્મને અભિમત છે. જૈનોના મત પ્રમાણે એમનો સંબંધ તીર્થકર નેમિનાથ સાથે છે. બલરામ અથવા સંકર્ષણના પૂજનની પરંપરા ઘણાં વર્ષો પહેલાંથી ચાલતી આવી હતી, પરંતુ એમની સર્વપ્રાચીન મૂર્તિઓ મથુરા અને ગ્વાલિયર ક્ષેત્રમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી છે, જે શુંગકાલીન ગણાય છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:BalaramaMauesCoin1stCenturyBCE.jpg|બલરામને દર્શાવતો મૌર્ય સિક્કો, ઇ.સ. પૂર્વે ૧લી સદી
ચિત્ર:MauryanBalaramaCoin3rd-2ndCenturyCE.jpg|ગદા અને શંખ ધારણ કરેલા બલરામ, ૩જી-૨જી સદીનો મૌર્ય સિક્કો.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Who is Lord Balarama (Overview) 
* 1000 names of Lord Balarama 
* Vedic Encyclopedia - Sri Balarama's Pilgrimage
* Balarama avatar - Bhagavata Purana 
* Krishna-Balarama Temple
* Krishna & Balarama Deity Gallery - Vrindavan.com 
* Krishna & Balarama Deity Gallery - Vrindavan-dham.com 

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
ધનતેરશ

**ધનતેરશ** કે **ધનતેરસ** (ક્યારેક **ધન તેરસ** પણ લખવામાં આવે છે) એ દિવાળીપર્વના શરુઆતનો દિવસ છે. તે દિવસે ઘર, દુકાન કે ઓફીસ વિગેરેને દીવાઓ વડે અને રોશની વડે શણગારી અને આગળ રંગોળી કરવામાં આવે છે. કારતક માસની વદ તેરસ એટલે કે દિવાળીના બે દિવસ પહેલાં આવતાં આ દિવસે રંગોળીમાં લક્ષ્મીજીનાં પગલાંની આકૃતિ ખાસ કરવામાં આવે છે. આ દિવસે નવું ધન, ખાસતો સોનું-ચાંદી ખરીદવું તે શુકનવંતુ ગણાય છે. લોકો આ દીવસે ધનની પૂજા પણ કરે છે. ધનતેરસના શુભદિને ધન-ધાન્ય સમૃદ્ધિના દેવ કુબેરની પૂજાનું પણ અનેરું મહત્ત્વ છે. લંકાના રાજા રાવણે પણ કુબેરની જ સાધના બાદ સુવર્ણ લંકા પ્રાપ્ત કરી હતી તેવો શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખ છે. 

## ઉજવણી 
વાઘ બારસના દિવસથી દિવાળીના તહેવારની ઉજવણી ચાલુ થાય છે. વાઘ બારસ, એટલે કે વસુ બારસના દિવસે ગાય અને વાછરડાંની પૂજા કરવામાં આવે છે. ગાય વૈદિક પરંપરાઓમાં પવિત્ર સ્થાન ધરાવે છે. તેને ગૌ માતા તરીકે કહીને પૂજવામાં આવે છે. ધન તેરસ વાઘ બારસના પછીના દિવસે આવે છે.

આ દિવસને સમુદ્ર મંથનનાં ફળ સ્વરૂપે ભગવાન ધન્વંતરી ઉત્પન્ન થયાં હોવાથી તેને *ધન્વંતરી ત્રયોદશી* કે *ધન્વંતરી જયંતિ* તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આરોગ્યનાં દેવતા તથા આયુર્વેદનાં પ્રણેતા ભગવાન ધન્વંતરીનું પૂજન કરવામાં આવે છે. તેમને દેવોના દાક્તર પણ કહેવામાં આવે છે.

ધનતેરસના દિવસે, દિવાળીની તૈયારીમાં જે ઘરોને હજુ સુધી સાફ કરવામાં આવ્યાં નથી તેઓને સંપૂર્ણ રીતે સાફ કરીને ધોળવામાં આવે છે. સ્વાસ્થ્ય અને આયુર્વેદના દેવતા ભગવાન ધન્વંતરીની સાંજે પૂજા કરવામાં આવે છે. મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર રંગબેરંગી ફાનસથી શણગારવામાં આવે છે. હોલિડે લાઇટ્સ અને રંગોળી ડિઝાઇનના પરંપરાગત મોટિફ્સ સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિની દેવી લક્ષ્મીના સ્વાગત માટે બનાવવામાં આવે છે. તેણીના લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી આગમનને દર્શાવવા માટે, આખા ઘરમાં ચોખાના લોટ અને સિંદૂરના પાવડરથી નાના પગલાઓ દોરવામાં આવે છે. ધનતેરસની રાત્રે, લક્ષ્મી અને ધન્વંતરીના માનમાં આખી રાત વિધિપૂર્વક દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવે છે.

## પૌરાણિક કથાઓ
દીવો એ દિવાળીના પર્વ સાથે જોડાયેલ છે, પરંતુ એક ઓછી જાણીતી પૂરાણકથા પ્રમાણે દીવાની હારમાળા (દીપાવલી) સાથે જેને પ્રત્યક્ષ સંબંધ હોય તેવો તહેવાર માત્ર ધન તેરસ છે. સામાન્ય રીતે આપણે દીપનો સંબંધ લક્ષ્મીજી સાથે ગણીએ છીએ, પરંતુ પૌરાણીક કથા પ્રમાણે યમરાજાએ એક વખત પોતાના દૂતને પુછ્યુંકે 'હું તને મનુષ્યોના પ્રાણ હરવા માટે અનંતકાળથી પૃથ્વીલોકમાં મોકલું છું તો તને ક્યારેય પ્રાણ હરતાં રંજ નથી થતો?' યમદુતે ઉતર આપ્યો કે 'એક વખત રંજ થયેલો જ્યારે એક યુવક કે જેના લગ્નના ચાર દિવસ પછી જ બરાબર ધન તેરસને દિવસે મારે તેના પ્રાણ હરણ કરવા પડેલ'. યમરાજે ત્યારે વરદાન આપેલ કે ધનતેરસને દીવસે જે મનુષ્ય દીપદાન કરશે (દીવડાઓ પ્રગટાવશે) તેનો જીવનદીપ એ દીવસે બુઝાશે નહીં. આમ આ દિવસે દીપમાલા પ્રગટાવનાર શ્રધ્ધાળુઓ માટે યમરાજાએ એક દિવસનું અમરત્વ પ્રદાન કરેલ છે.

ધન તેરસનું અન્ય એક મહત્વ પણ છે, કથા પ્રમાણે બલીરાજાનાં કારાગૃહમાં પુરાયેલ લક્ષ્મીજી તથા અન્ય દેવોને ભગવાન વિષ્ણુએ ધન તેરસને દિવસે મુક્ત કરાવ્યાં માટે આ દિવસ લક્ષ્મીપૂજનનો માનવામાં આવે છે. આમતો જો કે ધનનાં સ્વામી કુબેર છે (વેદગ્રંથો મુજબ લક્ષ્મી એટલે માત્ર શુકનવંતી અને મંગલકારી દૈવી સ્ત્રી).

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તહેવાર
શ્રેણી:દિવાળી
કૃતવર્મા

**કૃતવર્મા** (સંસ્કૃત:कृतवर्म) યાદવોની સેનાના મુખ્ય સેનાપતિ હતા અને કૃષ્ણના સમકાલીન હતા. મહાભારત સહિત કેટલાંક અન્ય પૌરાણીક ગ્રંથો જેમકે વિષ્ણુ પુરાણ, ભાગવત અને હરીવંશ વિગેરેમાં તેમનો ઉલ્લેખ છે.

યાદવોનાં અંધક કુળમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. અમુક જગ્યાએ એવો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે કે તેઓ હૃતિકના ભાઈ હતાં જેઓ કૃષ્ણાના પરદાદા હતાં. પણ એ વાત શક્ય લાગતી નથી. ભલે વિષ્ણુ પુરાણમાં તેનો ઉલ્લેખ શ્રીકૃષ્ણના ભક્ત તરીકે કરાયો હોય પણ તેમનો સંબંધ શ્રીકૃષ્ણ સાથે બહુ મીઠો રહ્યો ન હતો. સ્યામંતક મણીના પ્રકરણમાં શ્રી કૃષ્ણના સસરા સત્યજીતની હત્યાના ષડયંત્રમાં તે શામિલ હતાં. કુરુક્ષેત્રના મહાયુદ્ધમાં કૃતવર્મા પાંડવો વિરુદ્ધ કૌરવો સાથે જોડાયા હતાં અને યદુ સેના (નારાયણી સેના)નું નેતૃત્વ કર્યું હતું. સમગ્ર કૌરવ સેનાના બચેલા ત્રણ વ્યક્તિ પૈકી તે એક હતાં. તેમણે અશ્વત્થામાને પાંચાલ રાજાઓના રાત્રિસંહારની યોજનામાં સાથ આપ્યો હતો જેમાં અશ્વત્થામાએ અન્યો સહિત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન (પાંડવ સેનાપતિ), શિખંડી અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રોની હત્યા કરી હતી. મહભારતના સૌપ્તિક પર્વના પ્રકરણમાં આનું વર્ણન આવે છે. યુદ્ધ પછી તે પોતાના રાજ્યમાં પાછા આવ્યાં જ્યાં સાત્યકી દ્વારા યાદવોના વિનાશ દરમ્યાન તેની હત્યા કરવામાં આવી, જેનું વર્ણન મહાભારતના મૌશલ પર્વ નામના પ્રકરણમાં કરવામાં આવ્યું છે.

## આ પણ જુઓ
*મહાભારત
*શ્રીમદ્ ભાગવતમ્
*વિષ્ણુ પુરાણ
*કૃષ્ણ
*અશ્વત્થામા
*કૃપાચાર્ય
*સ્યામંતક

## બાહરી કડીઓ
*યદુ વંશ 
*મહાભારતનું ભાષાંતર - સી. રાજગોપાલાચારી દ્વારા 
*ઇસ્કોન વેદાબેઝમાં શ્રીમદ્ ભાગવતમ્ 
*વિષ્ણુ પુરાણ
નોબેલ પારિતોષિક વડે સન્માનીત મહાનુભાવો

**નોબેલ પારિતોષિક વડે સન્માનીત મહાનુભાવો** ની વર્ષવાર સંપૂર્ણ યાદી જોવા માટે:
* વર્ષ ૨૦૧૪ : શાંતિ માટેનું નોબેલ પારિતોષિક - કૈલાશ સત્યાર્થી 
* નોબેલ પારિતોષિક વડે સન્માનીત મહાનુભાવો (અંગ્રેજી વિકિપીડિયા પર)

શ્રેણી:નોબેલ પારિતોષિક
રાજસ્થાની

**રાજસ્થાની** એટલે એવી વ્યક્તિ કે જે રાજસ્થાનમાં જન્મી હોય કે જેનું મૂળ રાજસ્થાનમાં હોય. રાજસ્થાની લોકોની માતૃભાષા રાજસ્થાની, મારવાડી કે હિંદી હોઇ શકે છે. રાજસ્થાન રણ પ્રદેશ હોવાથી ત્યાં વનસ્પતિનું વૈવિધ્ય ઓછું છે. તેની ક્ષતિ પૂર્તિ તેમણે રંગબેરંગી પહેરવેશ દ્વારા કરી છે. સામાન્ય રીતે પુરુષો ધોતિયું, અંગરખું તથા રંગબેરંગી પાઘડી પહેરે છે તથા સ્ત્રીઓ ઘેરવાળો ચણિયો, કબજો તથા ઓઢણી ઓઢે છે. રાજસ્થાનમાં ઊંટની સંખ્યા વધારે હોવાથી ચામડામાંથી બનાવેલી મોજડી તથા પગરખાં પહેરે છે.

ચિત્ર:Rajasthani folk musician.jpg|રાવણહથ્થા સાથે રાજસ્થાની સંગીતકાર
ચિત્ર:Men with turbans and a camel, Rajasthan (6376103649).jpg|પાઘડી અને ઊંટ સાથે રાજસ્થાની પુરુષો
ચિત્ર:Rajasthani kid.jpg|રાજસ્થાની બાળક
દેશી કાગડો

**કાગડો** (*Corvus splendens*) **કોલંબો ક્રો** તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે ૪૦ સે.મી. લંબાઇ તથા માથું,ગળું અને પીઠના ભાગે ચમકતો ઘેરો કાળો રંગ તથા ગરદન નીચે અને છાતીના ભાગે હલ્કો રખોડી કથ્થાઇ રંગ ધરાવે છે.તેના પાંખ,પૂંછડી અને પગ કાળા રંગના હોય છે.જોકે વિસ્તાર પ્રમાણે ચાંચની જાડાઇ અને રંગમાં થોડો ફેરફાર હોય છે. 

મોટાભાગે બધેજ જોવા મળતાં આ પક્ષીને અંગ્રેજીમાં **House Crow** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

## વિસ્તાર અને આદતો 
કાગડાનો ફેલાવો દક્ષિણ એશીયામાં બધેજ, નેપાળ, ભારત, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, માલદીવ્સ, દક્ષિણ પશ્ચિમ થાઇલેન્ડ અને ઇરાનનાં દક્ષીણનાં તટવર્તી પ્રદેશોમાં છે. કાગડો માનવ વસાહતોની આસપાસ,નાના ગામડાઓ થી શહેરો સુધી રહેતું પક્ષી છે.

## વર્તુણક 
thumb|left|બચ્ચાઓને ખવડાવતાં
thumb| ઈંડા સાથેનો માળો

### ખોરાક 
કાગડો મોટાભાગે એંઠવાડ, નાના સાપોલીયા, જીવાત, ઇંડા, દાણા અને ફળ ખાય છે. મોટાભાગેતો જમીન પરથીજ ચારો શોધી લે છે, ક્યારેક તક મળેતો ઝાડ પરથી પણ ભોજનનો પ્રબંધ કરી લે છે. કાગડો ભારે તકવાદી અને સર્વભક્ષી પક્ષી છે, આને કારણે તે જે કંઇ પણ ખાવાલાયક મળે તેમાં ગુજારો કરી જાણે છે.

### માળો 
કાગડાની માળો બનાવવાની ઋતુ મે મહીનાથી લઈને ઓગષ્ટ મહિના સુધીની હોય છે પણ મોટાભાગના માળા ચોમાસામાં જોવા મળે છે.
માળો બનાવવા માટે સ્થાનિક પર્યાવરણમાં થોડા ઝાડ જરૂરી છે. તે સાંઠીકડા વડે બનાવેલ માળામાં ૩ થી ૬ લીલાશ પડતા ભૂરા રંગના ઘેરા ડાઘાઓવાળા ઇંડા મૂકે છે,અને મોટાભાગે એક ઝાડમાં ઘણા માળાઓ જોવા મળે છે. ઘણી વખત કોયલનાં ઇંડા પણ તેના માળામાં સેવાવા માટે રહેલા હોય છે.

### અવાજ 
* *કા-કા*

### કવિતા અને કહેવતો માં 
* કાગડો દહિંથરું લઇ ગયો.
* કાગનું બેસવું અને ડાળનું પડવું
* પારેવામાં કાગડો

એક રંગાને ઊજળા, જેને ભિતર બીજીન ભાત,
એને વહાલી દવલી વાત, કહેજે દિલની કાગડા.

પોત સૌ પોતા તણા, ને પાળે પંખીડા,
બચડા બીજાના (એ તો) કોક જ સેવે કાગડા.

### ધર્મ-રિવાજો માં 
શ્રાદ્ધમાં કાગડો અગત્યનો છે.

## ચિત્રો 

Image:House Crow (Corvus splendens) sleeping at night in Kolkata W IMG 4532.jpg| રાત્રે સુતેલ કાગડો.
Image:House Crows (Corvus splendens) grooming after bath in the rain in Kolkata I IMG 4324.jpg|
Image:House Crows (Corvus splendens) bathing in Kolkata I IMG 4324.jpg
Image:House Crow (Corvus splendens) at nest in Kolkata I IMG 1716.jpg
Image:House Crows roosting I IMG 1392.jpg
Image:House crow- fishing a way of life I.jpg
Image:House Crow I IMG 6211.jpg
Image:House Crow I2 IMG 1093.jpg
Image:House crow I IMG 7314.jpg

## બાહ્ય કડીઓ 
### ચિત્રો 
* Oiseaux ચિત્રો
* કાગડો 
* કાગડો 

### વિડીયો 
* House Crow videos  ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
બભ્રુવાહન

**બભ્રુવાહન** અર્જુન અને મણિપુરની રાજકન્યા ચિત્રાંગદાનો પુત્ર હતો. બભ્રુવાહનને તેમના નાના (માતાના પિતા)એ દત્તક લઇ ઉછેર્યો હતો અને ગાદીવારસ બનાવેલ હતો.

જ્યારે અર્જુન અશ્વમેધ યજ્ઞના અશ્વને લઇ અને દિગ્વિજય કરતો મણિપુર પહોંચ્યો ત્યારે તેનું રાજા બભ્રુવાહન સાથે ધમાસાણ યુધ્ધ થયેલું અને આ યુધ્ધમાં બભ્રુવાહને તેના પિતા અર્જુનનો તીર મારી વધ કરેલ. જ્યારે તેને હકિકતની જાણ થઈ ત્યારે પોતે પણ પ્રાણ ત્યાગ કરવા તૈયાર થયો પરંતુ તેની સાવકી માતા, નાગકન્યા ઉલુપીએ એક મણી આપ્યો જેના વડે અર્જુન ફરી જીવંત થયો. પછી બભ્રુવાહન પોતાના પિતા સાથે હસ્તિનાપુર પરત ફર્યો.

## આ પણ જુઓ
* 
* લોરા ગિબ્સ, Ph.D. મોર્ડન લેંગ્વેજીસ મિલ-૪૯૯૩. ઇન્ડિયન એપિક્સ.
* ડાઉસન્સ ક્લાસિકલ ડિક્શનરી ઓફ હિન્દુ માયથોલોજી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
વિસાવાડા (તા. પોરબંદર)

**વિસાવાડા** પોરબંદર તાલુકાનું દરીયાકાંઠાનું ગામ છે જે **મુળદ્વારકા** તરીકે પણ ઓળખાય છે. અહીં પ્રાચીન મંદિરોનું મોટું સંકુલ આવેલું છે, જ્યાં ગુજરાત ઉપરાંત રાજસ્થાનનાં યાત્રાળુઓ યાત્રા કરવા આવે છે. પોરબંદરથી હર્ષદ જતાં ૨૫ કિ.મી. દૂર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૮-ઇ પર આ ગામ આવેલું છે. અહીં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, બેંક તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. મુખ્ય ખેત ઉત્પાદનો મગફળી, જીરૂ, ઘઉં, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ શાકભાજી છે.

## ફોટો ગેલેરી

ચિત્ર:Vinzat Bhagat.jpg|વિંઝાત ભક્ત
ચિત્ર:Mer Dandiya.jpg|વિસાવાડા રાસ મંડળી, મણીયારો રાસ
ચિત્ર:Randal Mata Shrine at seashore of Visavada, Gujarat, India.jpg|સમુદ્રકિનારે આવેલું રાંદલમાતાનું દહેરું
ચિત્ર:Mandir 1.jpg|મુળદ્વારકાધિશ મંદિર
ચિત્ર:Wind mill 01.jpg|વિસાવાડાનાં સમુદ્ર કિનારે પવનચક્કી
ચિત્ર:Sea board 01.jpg|સમુદ્ર કિનારો, વિસાવાડા

શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો
શ્રેણી:યાત્રાધામ
શ્રેણી:પોરબંદર તાલુકો
નટવરલાલ સુરતી

**નટવરલાલ સુરતી** ભાવનગર રજવાડાના નાયબ દિવાન હતા. ગોહિલોના ભાવનગર રાજના ૧૭૨૩થી ૧૯૪૭ સુધીના સુવર્ણયુગના ઉત્તરાર્ધમાં તેનું ભારત ગણરાજ્યમાં વિલીનીકરણ કરવાની જવાબદારી છેલ્લા દિવાન અનંતરાય પટ્ટણી અને સાથી નાયબ દિવાન નટવરલાલ સુરતીની જોડીએ પૂરી કરી.

## જીવન 
મૂળ ભરુચવાસી પ્રતાપશાળી પિતા માણેકલાલે વર્ષો પહેલાં વતન છોડી કાઠિયાવાડના લીંબડી વગેરે દેશી રાજ્યોના કારભાર કરી રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજમાં શિક્ષક તરીકે નોકરી સ્વિકારી હતી. રાજાઓ સાથે પરદેશની મુસાફરી કરવા માટે શાણી દશા મોઢ વાણિયાની નાતે માણેકલાલને નાત બહાર તો કર્યાં પણ વધુ વિચારે તે નાતના હિતમાં નથી એમ નક્કી કરીને પાછા અપનાવી લીધા. ત્યારે નાતિલાઓ કટાક્ષમાં તેમને માણેકલાલ સુરતીને બદલે માણેકલાલ “વિલાયતી” કહેતા. 

રાજકુમાર કોલેજમાંથી નિવૃત્તિ લઈને માણેકલાલ ભરુચ આવીને વસ્યા. નાનપણથી તરવાનો શોખ હતો, તેમાં નર્મદા નદીના ચોમાસાના ઘોડાપુરમાં ઝંપલાવ્યુ પણ સામે તીરે નર્મદામૈયાએ પહોંચવા ના દીધા અને પોતાના ખોળામાં સમાવી લીધા.

નટવરલાલે મુંબઈ યુનીવર્સિટીમાં બી.એ. પાસ કરી વકીલ બનવા એલ.એલ.બી. કર્યું. ભાવનગર રાજ્યમાં ન્યાયાધીશ તરીકે શરુઆત કરી ચીફ જસ્ટીસ સુધી આગળ વધ્યા. તે બાદ રાજ્યે તેમને રેવેન્યુ કમિશ્નર તરીકે નિમ્યાં. ગામે ગામ ફરી તેમણે ખેડુતોએ શાહુકારો પાસેથી કરેલા દેવાના હિસાબ એકઠા કર્યાં. પ્રજાવત્સલ મહારાજા ભાવસિંહજીએ ખેડુતોનું ત્રણ કરોડ રુપિયાનું દેવું ભરપાઈ કરી દેવાનો આદેશ આપ્યો. વર્ષો સુધી ખેડુતો અને ગણોતિયાઓ રાજાની આ ભલમનસાઈ ભુલ્યાં નહોતાં.

પોતાનાં અંગત જીવનમાં નટવરલાલ પણ લોકોના “સુરતી સાહેબ” સાહિત્ય રસિક હતા અને સાહિત્યકારોને હર પ્રકારે મદદ કરવા તત્પર રહેતાં. ગુજરાતના ભૂતપૂર્વ ખબરપત્રી અને કવિ કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણીને ૧૯૩૪માં અમેરિકા અભ્યાસ માટે શિષ્યવૃત્તિની વ્યવસ્થા તેમણે કરી આપી હતી. એટલું જ નહી પણ, પોતાનો એક મહિનાનો પગાર ભેટ આપ્યો હતો. ૧૯૪૮માં આ પરોકપારી કુશળ મહાનુભાવે નિવૃત્તિ લીધી અને વતન ભરુચમાં જઈ વસ્યા. ત્યાં પણ તેમણે સંસ્કૃત ભાષાનું શિક્ષણ, વિદ્યાર્થીઓને આર્થિક મદદ વગેરે પરોપકારી પ્રવૃત્તિઓ જીવન પર્યંત જારી  રાખી.

## સંદર્ભ 
* ડો. કનક રાવળ – અસલ માહિતી માટે શ્રી શૈલેશ સુરતી અને પ્રો. સંદીપ પકવાસા, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૮૫માં જન્મ
ગાંઠીલા (તા. વંથલી)

'''''' ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા વંથલી તાલુકામાં આવેલું એક અને લગભગ ૩૦૦૦ હજારની વસ્તી ધરાવતું ગામ છે.. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામમાં નદી કિનારે ઉમિયા માતાજીનું મંદિર આવેલ છે. જેને કારણે આ ગામ યાત્રાધામ તરીકે પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:યાત્રાધામ
ભગત સિંહ

**ભગત સિંહ** (; ) ભારતનાં સ્વતંત્રતા આંદોલનના અગ્રિમ ક્રાંતિકારી હતા.

## બાળપણ 
તેમનો જન્મ ૨૮મી સપ્ટેમ્બર, ઈ.સ. ૧૯૦૭ના દિવસે લ્યાલપૂર, પંજાબમાં થયો હતો. વ્યવસાયે તેઓ જાટ ખેડૂત હતા. ભગતસિંહના પિતાનું નામ કિશનસિંહ અને માતાનું નામ વિદ્યાવતી હતું. ભગતસિંહનું પ્રાથમિક શિક્ષણ બંગાળમાં થયું હતું. ત્યારબાદ તેઓ લાહોરની ડી.એ.વી. હાઈસ્કૂલમાં ભણ્યા હતા. અભ્યાસ દરમિયાન તેમના જીવન પર ભાઈ પરમાનંદ અને જયચંદ વિધ્યાલંકાર નામના રાષ્ટ્રવાદી શિક્ષકનો પ્રભાવ પડ્યો હતો.

## યુવાવસ્થા
ભગતસિંહ શરૂઆતમાં કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા પણ અમુક કારણોસર તેમણે તેનો ત્યાગ કર્યો હતો. ભગતસિંહ અસહકાર આંદોલન સમયે કોલેજ છોડી હતી. તે પછી તેઓ રાષ્ટ્રસેવામાં જોડાઈ ગયા હતા. તેઓ હિંદુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસીયેશનના સભ્ય બન્યા અને આગળના સમયમાં મહામંત્રી પણ બન્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૨૫ માં નવજવાન ભારત સભાની સ્થાપના કરી જેથી તેમને સુખદેવ, યશપાલ, ભગવતી ચરણ વોહરા, ચંદ્રશેખર આઝાદ, યતિન્દ્રનાથ દાસ જેવા વીર ક્રાંતિકારીઓનો ભેટો થયો. તેઓ યતિન્દ્રનાથ દાસ પાસે બોમ્બ બનાવતા શીખ્યા અને ૧૯૨૬ માં દશેરાના દિવસે એક બોમ્બ ફેંક્યો જેમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી પણ ભગતસિંહના વિરુદ્ધ કોઈ પુરાવા ન મળ્યા હોવાથી તેઓ છૂટી ગયા.

ભગતસિંહ માર્કસવાદ, સમાજવાદ, સોવિયત સંઘની તથા અન્ય મોટી ક્રાંતિઓ વિષે ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેઓ તેમના સાથીઓને પણ વાંચન માટે આગ્રહ કરતાં હતા. 

તેમના પિતા કિશનસિંહ તેમના લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું છે તે વાત જાણી તેઓ લાહોરથી નાસી છૂટ્યા હતા અને ગુપ્ત વેશે દિલ્હીમાં જઈ રહ્યા. થોડા સમય બાદ કાનપુર ગયા અને ત્યાં ‘અર્જુન’ તથા ‘પ્રતાપ’ નામના સામયિકમાં લેખો લખી ગુજરાન ચલાવ્યું.

## જલિયાવાલાબાગ હત્યાકાંડ 
ભગતસિંહ જ્યારે લગભગ ૧૨ વર્ષના હતા ત્યારે જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ થયો હતો. આ વાતની જાણ થતાં ભગતસિંહ ૨૦ કી.મી પગે ચાલી જલિયાવાલા બાગ પહોચ્યા હતા.

## અસહકારનું આંદોલન 
અસહકાર ચળવળ એ વર્ષો સુધી ચાલી હતી આ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો મહત્વનો તબક્કો હતો. આ ચળવળ ૧૯૨૦થી શરૂ થઈ અને ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ સુધી મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ ચાલી હતી. ભગતસિંહ અસહકાર આંદોલન સમયે કોલેજ છોડી હતી.

## સાઈમન કમિશનનો બહિષ્કાર 
૧૯૨૮માં સાયમન કમિશનના બહિષ્કાર માટે ભયાનક પ્રદર્શનો થયા હતા અને તેમાં ભાગ લેનારા પર અંગ્રેજ સરકારે લાઠીચાર્જ કરતા લાલા લાજપતરાય ઘાયલ થયા હતા, થોડા સમય પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. આ ઘટનાથી ભગતસિંહ બહુ ક્રોધિત થયા અને તેમના સાથીઓ સાથે મળી અંગ્રેજ અધિકારી મી.સ્ટોકને મારવાનું કાવતરું ઘડ્યું હતું. ૧૭ ડિસેમ્બર ૧૯૨૮ ના રોજ લગભગ સવા ચાર વાગ્યે એ.એસ.પી. જ્હોન પી. સાંડર્સના આવતા જ રાજગુરુએ તેને ગોળી મારી દીધી હતી.

## ફાંસી 
૮ એપ્રિલ ૧૯૨૯ના રોજ ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત દિલ્હીમાં કેન્દ્રિય ધારાસભા ચાલુ હતી ત્યારે ત્યાં બોમ્બ નાખ્યા અને નાસી જવાને બદલે ત્યાં ઊભા રહી ગયા. પકડાયા પછી તેમના પર મુકદમો ચાલ્યો હતો. ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૩૦ના રોજ ભગતસિંહ, સુખદેવ, રાજગુરુને ફાંસીની સજા ફરમાવાઈ હતી. ૧૯૩૧માં નક્કી થયા મુજબ ૨૪મી માર્ચે ફાંસી આપવાની જાહેરાત થયેલી. સમગ્ર દેશમાં એની ચર્ચા અને વિરોધ વ્યાપક બનેલાં. સરકારે વિરોધના ડરથી એક દિવસ પહેલા, ૨૩મી માર્ચે, સાંજે ૭:૩૦ વાગ્યે ત્રણેયને અચાનક ફાંસી આપી દેવાઇ હતી. ફાંસી પછી, ચૂપચાપ, ઉતાવળે, સતલજ નદીના કિનારે, હુસૈનીવાલા ફિરોજપુરમાં અંતિમ સંસ્કાર કરી દીધેલા. તેમણે લાહોર સેન્ટ્રલ જેલમાં ફાંસીએ ચડતાં પહેલા *ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ*ની વીર ગર્જનાઓ કરી હતી.

## ગ્રંથસૂચિ 
* 
* 

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* શહીદ ભગતસિંહ રિસર્ચ કમિટી

શ્રેણી:ભારતના શહીદો
શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી
શ્રેણી:૧૯૦૭માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૩૧માં મૃત્યુ
ઇસરો

**ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન** (Indian Space Research Organisation) જેનુ મુખ્યાલય બેંગ્લોર શહેરમાં આવેલુ છે. અહી અંદાજે ૧૭,૦૯૯ (૨૦૨૧ મુજબ) લોકો કામ કરે છે. ઇસરો વડે ભારત અને અન્ય દેશોના અવકાશયાન અવકાશમાં મોકલવામાં આવે છે. ઇસરોનો સમાવેશ વિશ્વની સૌથી છ (૬) મોટી સરકારી સ્પેસ એજન્સીઓમાં થાય છે, જેમાં તેની સાથે નાસા, Roscosmos, ESA, CNSA, અને JAXA નો પણ સમાવેશ છે. તેનો પ્રાથમિક હેતુ સ્પેસ ટેકનોલોજીને  આગળ વધારવાનો અને તેના એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય લાભ માટે કરવાનો છે.

ભારતના પ્રથમ ઉપગ્રહ આર્યભટ્ટને ઇસરો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯૭૫માં સોવિયેત યુનિયન દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.રોહિણી પ્રથમ ઉપગ્રહ જેને ભારત-સર્જિત લોન્ચ વ્હીકલ SLV-3 દ્વારા ભ્રમણકક્ષામાં મુકવા માટે, ૧૯૮૦માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ઇસરોએ ત્યારબાદ બે અન્ય રોકેટો વિકસાવ્યા: PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle /ધ્રુવીય ઉપગ્રહ લોન્ચ વાહન) અને GSLV (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle). ૨૦૦૮માં ભારતના પ્રથમ ચંદ્ર મિશનના ભાગ રૂપે ચંદ્રયાન-૧ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

## સંગઠન ની સંરચના અને સુવિધાઓ
ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઈસરો) નું સંચાલન ભારત સરકાર નો અંતરિક્ષ વિભાગ કરે છે. અંતરિક્ષ વિભાગ ખુદ અંતરિક્ષ આયોગ ના હેઠળ આવે છે તે નિમ્નલિખત સંગઠનો અને સંસ્થાનો સંભાળે છે: 

* ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ઈસરો)
* એનટ્રિક્સ કોર્પોરેશન (Antrix) - ઈસરો બેંગ્લોર નું માર્કેટિંગ સહાયક
* ભૌતિક અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (PRL), અમદાવાદ
* રાષ્ટ્રીય વાયુમંડલીય અનુસંધાન પ્રયોગશાળા (NARL), ગડાંકી, આંધ્ર પ્રદેશ
* ન્યુ સ્પેસ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NSIL) - ઈસરો બેંગ્લોર નું વ્યાપારિક સહાયક
* ઉત્તર પૂર્વીય અંતરિક્ષ ઉપયોગ કેન્દ્ર  (NE-SAC), ઉમિયમ
* સેમિકન્ડક્ટર પ્રયોગશાળા (SCL), મોહાલી
* ભારતીય અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન અને પ્રોધોગિકી સંસ્થાન (IIST), તિરુવનંથપુરમ – ભારત ની અંતરિક્ષ વિશ્વવિદ્યાલય

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
આર્યભટ્ટ (ઉપગ્રહ)

**આર્યભટ્ટ** ભારત દેશ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો સૌ પ્રથમ ઉપગ્રહ હતો, જેનું નામ મહાન પ્રાચીન ખગોળશાસ્ત્રી આર્યભટ્ટની યાદમાં રાખવામાં આવ્યું હતું.આ ઉપગ્રહ કોસ્મોસ-૩એમ નામનાં રશિયન રોકેટ દ્વારા, કાપુસ્તિન યાર (Kapustin Yar)નામનાં રશિયન અવકાશમથકેથી ૧૯ એપ્રિલ, ૧૯૭૫ના રોજ ચડાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપગ્રહનું નિર્માણ કાર્ય ભારતીય અવકાશ સંસ્થા ઇસરો દ્વારા ખગોળીય અભ્યાસ સંબંધી પ્રયોગો માટે કરવામાં આવ્યું હતું.આ ઉપગ્રહ અગિયારમી ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૨ના રોજ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પતન થઇ નાશ પામ્યો હતો.

File:1984 CPA 5493.jpg|૧૯૮૪ની સોવિયેત યુનિયનની ટપાલ ટિકિટ જેમાં ભાસ્કર ૧, ભાસ્કર ૨ અને આર્યભટ્ટ ઉપગ્રહ છે.
File:2 Rupees (Reverse) Aryabhata.jpg|ભારતીય ૨ રૂપિયાની ચલણી નોટ પર આર્યભટ્ટ અવકાશયાનનું ચિત્ર

## બાહ્ય કડીઓ 
* NASA HEASARC Page 
* Astronautix Page
* India in Space Page
* NSSDC Master Catalog Search 
* વધુ માહિતી 

શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઉપગ્રહો
શ્રેણી:ઇસરો
રોહિણી (ઉપગ્રહ)

**રોહિણી** શ્રેણીમાં ઇસરો દ્વારા ૪ ઉપગ્રહો મુકવામાં આવેલ,આ ૪ માંથી ૩ ઉપગ્રહો સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં પ્રક્ષેપીત કરાયેલ.રોહિણી શ્રેણીનાં બધાજ ઉપગ્રહો સ્વદેશી બનાવટનાં સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હિકલ(SLV)રોકેટો દ્વારા પ્રક્ષેપીત કરાયેલ અને આ શ્રેણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પણ પ્રાયોગિક ધોરણે સ્વદેશી ઉપગ્રહ અને રોકેટોનું સંશોધન હતો.

## માહિતી
## બાહ્ય કડીઓ
*http://www.csre.iitb.ac.in/isro/rohini.html
*http://www.bharat-rakshak.com/SPACE/space-satellite5.html 

શ્રેણી:ઇસરો
લોહાણા

**લોહાણા** એક જ્ઞાતિ છે જેના વિશે સ્કંદપુરાણના હિંગુલાદ્રિ ખંડમાંથી માહિતી મળે છે. જે અનુસાર લોહના કિલ્લામાં વાસ કર્યો એટલે તેનું નામ લોહાણા પડ્યું છે.

## ઈતિહાસ 
લોહાણાઓ પ્રાચીન ક્ષત્રિય રાજવંશ અને ભગવાન શ્રી રામના પુત્ર લવના વંશજો હોવાનો દાવો કરે છે. લોહાણા શબ્દ લોહ-રાણા કે લોહર-રાણાનું અપભ્રંશ છે. કવિ ચંદ બરડાઇ રચિત કાવ્ય પૃથ્વીરાજ રાસોમાં લોહાણા જાતિના બે વીરોનો ઉલ્લેખ છે. રાસો પ્રમાણે લોહાણા રાઠૌર વંશી છે. પરંતુ ૭મી સદીમાં લોહાણાઓના રાજ્ય સિંધમાં હતા તેનો વિસ્તારપૂર્વજ ઇતિહાસ ચચનામા નામના પુસ્તકમાંથી મળે છે. જેમાં લોહાણા રાજવંશનો રાજા અઘમ બ્રાહમણાબાદ અને નેરૂન (નારાયણ કોટ) ઉપર રાજ કરતો હતો. તેની નીચે સામા, લાખા અને સહતા લોહાણાઓના રાજ હતા. જ્યારે અલોરનો બ્રાહ્મણ રાજા ચચ લોહાણા રાજા અઘમને પત્ર લખે છે, તે પત્રમાં રાજા અઘમ લોહાણા પ્રાચીન રાજવંશ હોવાનો ઉલ્લેખ કરે છે. 

તેમણે પંજાબના પ્રદેશમાં અને બાદમાં આશરે ૮૦૦ વર્ષ પૂર્વે ભારતના સિંધ અને હાલના ગુજરાત રાજ્યમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.

## વર્તમાન 
તેઓ ભારતમાં મુખ્યત્વે ગુજરાત, મુંબઈ શહેર અને ભારતના અન્ય શહેરી વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે. તેઓ જગતના અન્ય ઘણા દેશોમાં પણ ધંધા-રોજગાર અર્થે વસેલા છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* રઘુવંશી લોહાણા જ્ઞાતિ ઇતિહાસ

શ્રેણી:જ્ઞાતિ
શ્રેણી:ભારતની જ્ઞાતિઓ
પોથન

**ભક્ત કવિ પોથન** ભારત દેશમાં આવેલા આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યની મુખ્ય ભાષા તેલુગુ ભાષાના મહાન ભક્ત કવિ હતા.

આંધ્ર મહા-ભાગવતના રચયિતા કવિ પોથનનો જન્મ આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના વારંગલ જિલ્લાના બમેરા નામના ગામમાં ઇ. સ. ૧૪૩૦ની સાલમાં થયો હતો. ભક્ત કવિ પોથન સમયની બાબતમાં નરસિંહ મહેતાના સમકાલીન હતા. માતાપિતા તરફથી વારસામાં તેમને પ્રેમ-ભક્તિના સંસ્કાર સાંપડ્યા, જેને કારણે નાની વયમાં જ બાળક પોથન ભગવાનના પરમ ભક્ત હતા. તેમનો પરિવાર શૈવ ધર્મનો અનુયાયી હોવા છતાં બાળક પોથનને શિવ, રામ, કૃષ્ણ કે વિષ્ણુ એમ બધા જ ભગવાનની ભક્તિમાં રસ ધરાવતા હતા. શાળાનો અભ્યાસ પુર્ણ થયા પછી તેઓએ ધર્મશાસ્ત્રો તેમ જ સંસ્કૃત ભાષાનો ગહન અભ્યાસ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત પોતાની માતૃભાષા તેલુગુમાં તેઓ ભગવાનના ગુણગાનની કવિતાઓ પણ લખતા હતા. આ દરમ્યાન એક દિવસ એમને શ્રીમદ્ ભાગવતનો અનુવાદ કરવાની શરુઆત કરી. કવિ પોથને માત્ર અનુવાદ જ ન કરતાં ભાગવતના સારને પોતાની કવિ પ્રતિભા વડે તેલુગુ ભાષામાં સુંદર રસમય રૂપાંતરણ કર્યું હતું, જેને કારણે આજે પણ આંધ્ર પ્રદેશમાં ઘેર ઘેર આંધ્ર મહા-ભાગવત બોલાતું જોવા મળે છે.

જીવનની છેલ્લી પળ સુધી ભગવાનની ભક્તિમાં લીન રહેલા ભક્ત કવિ પોથનનું અવસાન સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે થયું હતું.

શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:આંધ્ર પ્રદેશ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ભક્ત કવિ
ભાસ્કર (ઉપગ્રહ શ્રેણી)

ભાસ્કર-૧ અને ૨,ઉપગ્રહો ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ દ્વારા નિર્મીત થયેલ હતા.તે ભારતનાં પ્રથમ "નીચી ભ્રમણકક્ષાનાં ભુ-અવલોકન ઉપગ્રહ"(low orbit Earth Observation Satellite) હતા.જેણે ટેલીમેટ્રી,ઓશનોગ્રાફી અને હાઇડ્રોલોજી પર માહિતીઓ એકત્ર કરવાનું કામ કર્યું.

## માહિતી 
left|thumb|40px|ઇન્ટરકોસ્મોસ રોકેટ

## સંદર્ભ 
Bharat-rakshak.com Indian satellite systems 

શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
એપલ (ઉપગ્રહ)

**એપલ**(Ariane Passenger Payload Experiment-APPLE) સી-બેન્ડ ટ્રાન્સપોન્ડર સાથેનો પ્રાયોગીક સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ હતો,જેને ઇસરોએ તા=૧૯ જુન,૧૯૮૧ ના રોજ યુરોપિયન સ્પેશ એજન્સી નાં એરિયાન (:en:Ariane) રોકેટ દ્વારા ફ્રેન્ચ ગુઆના ના મથકેથી પ્રક્ષેપીત કરવામાં આવેલ. આ ભારતનો પ્રથમ ત્રિધરીય પ્રાયોગીક શ્થિરભ્રમણકક્ષીય સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ હતો (three-axis stabilised experimental Geostationary communication satellite).તા=૧૬ જુલાઇ,૧૯૮૧ નાં રોજ ઉપગ્રહને ૧૦૨°પૂ.રેખાંશ પર શ્થિર કરવામાં આવ્યો.૩૫૦ કિલો વજન ધરાવતો આ ઉપગ્રહ ભારતીય દુરસંદેશા વ્યવહાર માટેની પ્રયોગશાળા સમાન હતો.તે ઘણા ટેલિવિઝન અને રેડિયો પ્રસારણ નાં પ્રાયોગીક કાર્યોમાં વપરાયેલ.આ ઉપગ્રહ નળાકાર ૧.૨ મી.વ્યાસ અને ૧.૨ મી.ઉંચાઇ ધરાવતો તથા ૦.૯ મી.ની એન્ટેના તકતી સાથે જોડાયેલ બે ૬/૪ ગીગાહર્ટ્ઝ(GHz) ટ્રાન્સપોન્ડર ધરાવતો હતો. આ ઉપગ્રહ ૧૯ સપ્ટેમ્બર,૧૯૮૩ નાં રોજ સેવાનિવૃત થયેલ.
આઇ.આર.એસ. ઉપગ્રહ શ્રેણી

**આઇ.આર.એસ.**(*ઇન્ડીયન રિમોટ સેન્સિંગ*)ઉપગ્રહો નીં શ્રેણીનાં મોટાભાગનાં ઉપગ્રહોનું નિર્માણ ઇસરોએ કરેલ છે.આ શ્રેણીના ઉપગ્રહોનું મુખ્ય કામ "દુર સર્વેક્ષણ સેવા"(remote sensing services) આપવાનું છે.જે તે ભ્રમણકક્ષામાં રહી અને પૃથ્વીનું નિરીક્ષણ અને સર્વેક્ષણ કાર્ય કરી,કુદરતી સંપતિ,તેલ,ખનિજ,પાણી નાં ભંડારો શોધવા વિગેરે અનેક પ્રકારનાં કાર્યો કરી આપે છે.

## ઉપગ્રહોની માહિતી 
## આઇ.આર.એસ.દ્વારા મળતી માહિતીઓ 
## ભવિષ્યનાં આઇ.આર.એસ.ઉપગ્રહો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* CartoSat 2 images 
* **ઇસરો** ની અધિકૃત વેબસાઇટ
* FAS article on IRS system
* Bharat-Rakshak article on IRS system 

શ્રેણી:ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ
શ્રેણી:ઇસરો
સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી

**સરોસ ઉપગ્રહ શ્રેણી** (Stretched Rohini Satellite Series (SROSS)) એ ઇસરો દ્વારા વિવિધ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગ કરવા માટે નિર્મીત થયેલ.આ શ્રેણીનાં પ્રથમ બે ઉપગ્રહો રોકેટની નિષ્ફળતાને કારણે ભ્રમણકક્ષામાં પ્રક્ષેપીત થઇ શક્યા નહીં.ત્રિજો **સરોસ-૩** (જે *સરોસ-સી* તરીકે પણ ઓળખાય છે) તા=૨૦ મે,૧૯૯૨ ના રોજ સફળતાપુર્વક ભ્રમણકક્ષામાં શ્થાપિત કરવામાં આવ્યો.

## બાહ્ય કડીઓ
*http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/sross3.html

શ્રેણી:ઇસરો
હેમસેટ

## માહિતી

	
		
		
	
	
		કદ
		૬૩૦ એમ.એમ.X ૬૩૦ એમ.એમ.x ૫૫૦ એમ.એમ. ચોરસાકાર
	
		દળ
		૪૨.૫ કિ.ગ્રા.
	
	
		ભ્રમણકક્ષા
		ધ્રુવીય વર્તુળાકાર/ નિચલી ભ્રમણકક્ષા
	
	
		ઇલે.પાવર
		ગેલિયમ આર્સેનાઇડ સોલાર પેનલ, લિથીયમ આયન બેટરી
	
	
		Stabilisation
		Spin Stabilised
	
	
		એન્ટેના
		UHF Turnstile, VHF Turnstile
	
	
		ટ્રાન્સપોન્ડર અપલિન્ક
		૪૩૫.૨૫ મેગાહર્ટઝ
	
	
		ટ્રાન્સપોન્ડર ડાઉનલિન્ક
		૧૪૫.૯ મેગાહર્ટઝ
	
	
		ટ્રાન્સપોન્ડર બેન્ડવિડ્થ
		૬૦ કિ.હર્ટઝ
	
	
		સંદેશાવ્યવહાર
		CW, SSB અને FM
	
	
		કાર્યકાળ
		૨ વર્ષ
	

## આ પણ જુઓ
* હેમ રેડિયો
## બાહ્ય કડીઓ
* AMSAT link 
* Yahoo Groups (Photos and discussion)
* India In Space HAMSAT Page
કલ્પના-૧

**કલ્પના-૧** ભારતનો પ્રથમ હવામાન ઉપગ્રહ છે. આ ઉપગ્રહ ઇસરો દ્વારા ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૨ના રોજ પીએસએલવી રોકેટ વડે ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપીત કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપગ્રહ મૂળ તો મેટસેટ-૧ (હવામાનશાસ્ત્રનો મેટ અને ઉપગ્રહનો સેટ) તરીકે ઓળખાતો હતો, પરંતુ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩માં તે સમયના ભારતના વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ ભારતીય મૂળની અંતરિક્ષયાત્રી કલ્પના ચાવલાની સ્મૃતિમાં તેનું નવું નામકરણ **કલ્પના-૧** કર્યું હતું. નાસાની અવકાશયાત્રી કલ્પના ચાવલાનું અંતરિક્ષ યાન કોલંબિયા દુર્ઘટનામાં અવસાન થયું હતું.

આ ઉપગ્રહ  પરિમાણમાં દૃશ્યમાન, પારરક્ત અને ઉષ્મા પારરક્ત એવા 3 બેન્ડ ચિત્રો મોકલતો હતો. કલ્પના-૧નો ઉદ્દેશ વાતાવરણમાં રહેલા વાદળો, પાણીની બાષ્પ અને તાપમાન અંગેના આંકડા એકત્ર કરવાનો હતો. આ ઉપગ્રહ વેરી હાઇ રિઝોલ્યુશન રેડિયોમીટર (Very High Resolution Radiometer (VHRR)) અને ડેટા રિલે ટ્રાન્સપોન્ડર (Data Relay Transponder (DRT)) ધરાવતો હતો.

કલ્પના-૧ વર્ષ ૨૦૧૮ની મધ્યમાં સેવામાંથી નિવૃત્ત થયો હતો.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* ભારતીય સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહો 

શ્રેણી:ઇસરો
અશ્વત્થામા

આઠ ચિરંજીવીઓમાંનો એક અશ્વત્થામા (સંસ્કૃત: अश्वत्थामन्) દ્રોણાચાર્યનો પુત્ર છે.

તે ભગવાન શંકરનો અંશાવતાર હતો. દ્રોણાચાર્યને ઘણો પ્રિય હતો. તેમના પુત્રના મૃત્યુની અફવા સાંભળી લાગેલા આઘાતની અસર નીચે તેઓ ધૃષ્ટદ્યુમ્નના હાથે હણાયા. પ્રતિશોધની આગમાં બળતા અશ્વત્થામાએ મરણ શૈયા પર પોઢેલાં દુર્યોધન પાસે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને યુદ્ધ સમાપ્તીની સત્તાવાર ઘોષણા પછી પણ મારવાની પરવાનગી મેળવી લીધી. અશ્વત્થામાએ દુર્યોધનને યુદ્ધને અંતે પાંડવોનો અંત લાવવાનું પણ વચન આપ્યું.

અશ્વત્થામાએ યુદ્ધનાં છેલ્લે દિવસે વિચાર કર્યો કે દિવસના સમયે કાગડાં ઘુવડ પર ત્રાટકે છે અને રાત્રે ધુવડ પાછો પ્રતિઘાત કરે છે. પ્રકૃતિના આ નિયમ અનુસાર જે જ્યારે શક્તિમાન હોય ત્યારે આક્રમણ કરે તે ઉચિત જ છે તેમ તેણે માન્યું. તેણે કૃતવર્મા અને કૃપાચાર્ય વિગેરે સાથે મળી પાંડવોની છાવણી પર હુમલો કર્યો. ત્યાં તેને કૃષ્ણનાં દાનવ દ્વારપાળ દ્વારા રોકવામાં આવ્યો. તે છતાં કૃષ્ણએ તકેદારી રાખી પાંડવો અને સત્યકીને ગંગા કિનારે ખસેડ્યાં હતાં.

અશ્વત્થામાએ શિવજી ની અર્ચના કરી અને પોતાનું શરીર શીવજી ને અર્પણ કર્યું. શીવજીએ તેને વરદાન આપ્યું કે તે રાત્રે જે તેની સાથે લડશે તે મૃત્યુ પામશે. તેણે મધ્ય રાત્રે પાંડવોની છાવણી પર હુમલો કર્યો અને ભૂલથી દ્રૌપદી અને પાંડવોના પાંચ પુત્રોને મારી બેઠો. 

પાંડવોને આની ગંધ આવતાં જ અશ્વત્થામાનો પીછો કર્યો અને અર્જુન સાથે તેનો સામનો થયો. આ લડાઈ દરમ્યાન અશ્વત્થામાએ અત્યંત શક્તિશાળી એવા બ્રહ્મશિરા શસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો જેનો એકવાર તેણે કૃષ્ણના સુદર્શન ચક્ર સામે નિષ્ફળ પ્રયોગ કર્યો હતો. આના પ્રત્યુતરમાં અર્જુને પણ તે જ શસ્ત્ર વાપર્યું. વિશ્વ વિનાશનાં ભય ને પામી ઋષી મુનીઓએ બનેંને પોતના શસ્ત્રો પાછા ખેંચી લેવા સમજાવ્યાં. અર્જુન તે કરી શક્યો પણ અશ્વત્થામા ઓછો નિપુણ હોવાથી તેમ ન કરી શક્યો અને તેને કોઈ એક નિશાન સાધવાનું કહેવામાં આવ્યું. અશ્વત્થામાએ શસ્ત્રને પાંડવ સ્ત્રીઓના ગર્ભ તરફ તાક્યો. જેમાં અર્જુનની પુત્રવધુ ઉત્તરા એક હતી.

એ સમયે ઉત્તરા અભિમન્યુનાં બાળક પરીક્ષિતને ગર્ભમાં સેવતી હતી જે ભવિષ્યમાં સર્વ પાંડવ કુળનો વારસદાર હતો. બ્રહ્માસ્ત્રએ સફળતાથી ગર્ભમાં રહેલા નવજાતને બાળી નાખ્યો પણ કૃષ્ણએ તેને જીવિત કર્યાં અને અશ્વત્થામાને શાપ આપ્યો કે તે કુષ્ટ રોગથી પીડાશે અને વિશ્વમાં ૬૦૦૦ વર્ષ સુધી તિરસ્કૃત અવસ્થામાં ભટકશે.

અન્ય આવૃત્તિ અનુસાર એમ માનવામાં આવે છે કે તેને કળીયુગના અંત સુધી ભટકવાનો શ્રાપ મળ્યો હતો. એમ માનવામાં આવે છે કે અશ્વત્થામાએ આજના અરેબિયન ઉચ્ચ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશ તરફ સ્થળાંતર કર્યું.

અન્ય વાયકા અનુસાર તે હજું પણ પૃથ્વી પર આંધી અને વાવાઝોડાં સ્વરૂપે ભટકે છે. ભારતમાં આવેલ બુરહાનપુર પાસે એક અસિરગઢનામે કિલ્લો છે. તેમાં એક શીવ મંદિર છે. એમ માનવામાં આવે છે કે રોજ સવારે અશ્વત્થામા અહીં ભગવાનને લાલ ગુલાબ અર્પણ કરે છે. પુરાણ અને પલાવા કુળ જેમણે  પૂરાણ અનેપૂર્વ મધ્ય કાળે કાંચીપુરમમાં રાજ કર્યું તેઓને અશ્વત્થામા અને અપ્સરા મેનકાનાં વંશજો માનવામાં આવે છે.