open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ફરદુનજી મર્ઝબાન

**ફરદુનજી મર્ઝબાન** (૧૭૮૭-૧૮૪૭) એક ગુજરાતી મુદ્રક, પત્રકાર અને તંત્રી હતા. તેમણે ભારતમાં સૌપ્રથમ ગુજરાતી છાપખાનું મુંબઈમાં શરૂ કર્યું હતું અને ભારતનું સૌથી જૂનું સમાચારપત્ર *મુંબઇ સમાચાર* શરૂ કર્યું હતું.

## જીવન 
### પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૭૮૭માં સુરતમાં રહેતાં પારસી પૂજારીઓના કુટુંબમાં થયો હતો; તેમને શરૂઆતમાં પૂજારી બનવા માટે જ તાલીમ આપવામાં આવી હતી. ૧૮૦૫માં તેઓ મુંબઈ ગયા અને ત્યાં ફારસી અને અરબી ભાષાનો અભ્યાસ મુલ્લા ફિરોઝ હેઠળ કર્યો. તે ૧૮૨૩ સુધી અઠવાડિક હતું, ત્યારબાદ અઠવાડિયામાં બે વખત પ્રકાશિત થવા લાગ્યું અને ૧૮૫૫થી તે દૈનિક બની ગયું. કદાચ આ જ નુકસાનોને લીધે તેઓ મુંબઈ છોડીને દમણ ગયા, જ્યાં તેમનું ૨૩મી માર્ચ ૧૮૪૭ના રોજ અવસાન થયું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:પત્રકાર
વસંત (સામયિક)

***વસંત*** એક ગુજરાતી સામાયિક હતું જેની સ્થાપના અને સંપાદન આનંદશંકર ધ્રુવ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સામાયિક ૧૯૦૨ થી ૧૯૩૯ સુધી પ્રગટ થયું. ગુજરાતી ગદ્ય લેખનના વિકાસમાં આ સામાયિકની મુખ્ય ભૂમિકા રહી. ગુજરાતી સાહિત્યિક સામયિકોની પરંપરામાં તેનું મહત્વનું સ્થાન હોવાનું મનાય છે.

## ઇતિહાસ 
આનંદશંકર ધ્રુવ, ગુજરાતી લેખક અને તત્તજ્ઞાની મણિલાલ દ્વિવેદીના નજીકના મિત્ર અને શિષ્ય હતા. તેઓ મણિલાલના સામયિક *સુદર્શન*માં લેખો પણ પ્રકાશિત કરતા હતા. ૧૮૯૮ માં મણિલાલના મૃત્યુ પછી, આનંદશંકર ધ્રુવે લગભગ ચાર વર્ષ સુધી *સુદર્શન*નું સંપાદન સંભાળ્યું. ૧૯૦૨માં, જ્યારે તેમને લાગ્યું કે તેઓ મણિલાલની વિચારસરણી અને લક્ષ્યને આગળ લઈ જવામાં અને સુદર્શનના સાંપ્રદાયિક અભિગમનું પાલન કરવા માટે અસમર્થ છે ત્યારે, ધ્રુવે પોતાના માસિક *વસંત* શરૂ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી સુદર્શનનું સંપાદન છોડી દીધું.

ધ્રુવે તેના પ્રથમ અંકમાં *વસંત*નું લક્ષ્ય આ મુજબ જણાવ્યું:

 

રમણભાઇ નીલકંઠે ૧૯૧૨ થી ૧૯૨૪ દરમિયાન સામયિકનું સંપાદન કર્યું, ધ્રુવએ ૧૯૨૫ થી ફરીથી સંપાદન કાર્ય શરૂ કર્યું. અનિયમિત પ્રકાશનને પગલે *વસંત* ૧૯૩૬ માં ત્રિમાસિક બન્યું. તે ૧૯૩૯ માં તેનું પ્ર્કાશન બંધ કરવામાં આવ્યું.

## વાંચન સામગ્રી 
વસંતે પોતાના પ્રકાશનમાં વિવિધ વિષયોને આવરી લીધા હતા, જેમકે: ધર્મ, તત્ત્વજ્ઞાન, કવિતા, નીતિશાસ્ત્ર, રાજકારણ, શિક્ષણ, અર્થશાસ્ત્ર, સમાજશાસ્ત્ર, વિજ્ઞાન, સંશોધન, સાહિત્ય અને જીવનના વિવિધ પાસાં. તેના પહેલા અંકથી, સામયિકે ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીની નવલકથા *સરસ્વતીચંદ્ર* પર આધારિત "સરસ્વતીચંદ્ર અને આપણો ગૃહસંસાર" શીર્ષક હેઠળ ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી દ્વારા લખાયેલા લેખોની શ્રેણી પ્રગટ કરી હતી. જાન્યુઆરી ૧૯૦૭ માં ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના અવસાન પછી, માર્ચ ૧૯૦૭ માં ધ્રુવે ત્રિપાઠીને સમર્પિત *વસંતનો* વિશેષ ગ્રંથ પ્રકાશિત થયો હતો. 

મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ 'કાન્ત', ન્હાનાલાલ, નારાયણ હેમચંદ્ર, રમણભાઈ નીલકંઠ, વિષ્ણુપ્રસાદ ત્રિવેદી, કૃષ્ણલાલ ઝવેરી, બળવંતરાય ઠાકોર અને નરસિંહરાવ દિવેટિયા આ સામાયિકમાં નિયમિત ફાળો આપનારા લેખકો હતા.

## પ્રતિભાવ 
*વસંત*ને ગુજરાતી સાહિત્યિક સામયિકોની પરંપરામાં મહત્વનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે, તેણે ગુજરાતી ગદ્ય લેખનના વિકાસમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના સામયિકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* વસન્ત રજત-મહોત્સવ સ્મારક-ગ્રંથ

શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
રંભા ગાંધી

**રંભા મનમોહન ગાંધી** (૨૭ એપ્રિલ ૧૯૧૧ - ૨૯ માર્ચ ૧૯૮૬) ગુજરાતી લેખિકા હતા જેમણે નાટકો, ટૂંકી વાર્તાઓ, ગીતો અને નિબંધો સહિત કારકિર્દીમાં ૪૪ પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા હતા.
## જીવન 
રંભા ગાંધીનો જન્મ ૨૭ એપ્રિલ ૧૯૧૧ના રોજ ગુજરાત રાજ્યના ધંધુકા શહેર નજીક સરવાળ ગામે થયો હતો. તેમણે ૧૯૩૭માં કર્વે યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્ર અને હ્યુમીનીટી વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી.   ૧૯૨૬માં, તેમણે મનમોહન ગાંધી સાથે લગ્ન કર્યા.  તેમની કારકિર્દી દરમિયાન, તે ૧૯૪૯થી ૧૯૫૩ દરમિયાન સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશનના  સભ્ય હતા. અન્ય સામાજિક સંસ્થાઓમાં તેમની સહભાગિતા ઉપરાંત ૧૯૫૦થી ૧૯૫૪ દરમિયાન બોમ્બે મ્યુનિસિપલ સ્કૂલ સમિતિના કાઉન્સિલર સભ્યપદે રહ્યા હતા. ૧૯૭૦ થી ૧૯૭૭ સુધી, તેમણે જૈન સમાજના સામયિકનું સંપાદન કર્યું.   ૨૯ માર્ચ ૧૯૮૬ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું. 

## સર્જન 
તેઓ ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી, બંગાળી અને મરાઠી સહિત ઘણી ભાષાઓ જાણતા હતા.  તેઓ એક પ્રખર નાટ્ય લેખિકા હતા, જેમણે મુંબઈના ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો માટે ૪૦૦થી વધુ રેડિયો નાટકોના લેખન ઉપરાંત તેમાં ભાગ લીધો હતો.  તેમના નાટકો પ્રાયશ્ચિત અને *મંથન* ને અન્ય ભાષાઓમાં અનુદિત કરવામાં આવ્યાં હતાં. 

૧૯૫૧ થી ૧૯૯૮૩ દરમિયાન, તેમણે ૪૪ થી વધુ પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા. તેના નાટક સંગ્રહમાં *કોઈને કહશો નહીં* (૧૯૫૧), *પ્રણયના રંગ* (૧૯૫૨), *રોજની રામાયણ* (૧૯૫૩), *ચકમક* (૧૯૫૫), *પરણું તો તને જ* (૧૯૫૭), *દેવ તેવી પૂજા* (૧૯૫૮), *પ્રેક્ષકો માફ કરે* (૧૯૬૧), *પ્રીત ના કરિયો કોઈ* (૧૯૬૩), *રાજાને ગમી તે રાણી* (૧૯૬૫), *આંધી* (૧૯૭૭), *જીવન નાટક* (૧૯૮૨), અને *રોંગ નંબર (૧૯૮૫)* નો સમાવેશ થાય છે.  

ગાંધીની સંખ્યાબંધ પ્રકાશિત કૃતિઓ મૂળ ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહો હતા, જેમાં *પીપળ પાન ખરંતા* (૧૯૬૬) અને *મઝધાર* (૧૯૭૩) નો સમાવેશ થાય છે, તેમજ તિમિરે ટમટમતા તારલા (૧૯૬૬), પ્રીતની ન્યારી રીત (૧૯૭૮), અને જય-પરજય (૧૯૮૩) જેવા ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહોના અનુવાદ કર્યા હતા. તેમણે *ઝાંઝવાના જળ* (1979) નામની એક નવલકથાનો પણ અનુવાદ કર્યો હતો. 

તીર અને *તુક્કા* (૧૯૫૯) એ તેમનો વ્યંગ નિબંધોનો સંગ્રહ છે, જ્યારે *સંસારસાગર તીરેથી* (૧૯૬૯) એ પત્રસંગ્રહ છે. *સબરસ* (૧૯૬૯), *નવયુગની નવી કથા* (૧૯૭૫), *હરીને હસતા દીઠા* (૧૯૭૮), અને *તમને કેટલા થયા ? ૬૦, ૭૦, ૮૦ ?* (૧૯૮૫) એ તેમના નિબંધ સંગ્રહો છે.  

ગાંધીએ આનંદ ગુલાલ (૧૯૬૪) અને આનંદ મંગલ (૧૯૭૩) નામના ટુચકાઓ અને અવતરણોના સંગ્રહો પણ બહાર પાડેલા. તેના અન્ય સર્જનમાં કહેવત સંગ્રહ, *બિંદુમા સિંધુ* (૧૯૭૨) ; ગીત સંગ્રહ, *મારે ગીત મધુરા ગાવા છે* (૧૯૭૫); અને પ્રેરણાત્મક રેખાચિત્રો, *સત્સંગે સદ્‌વિચાર* (૧૯૭૭) અને *સેન્તોનો સંગ કરીને* (૧૯૮૩) નો સમાવેશ થાય છે   તેમણે ૧૯૫૧માં *લગ્નગીતો અને લગ્નગીતોની ગુંથણીનું* સંપાદન કર્યું હતું. 

*સંસારસાગરને તીરેથી* અને *ભરતી અને* *ઓટને ભગિની* નિવેદિતા પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. 

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૬માં મૃત્યુ
હર્ષદ ત્રિવેદી

**હર્ષદ ત્રિવેદી** (જન્મ ૧૭ જુલાઈ ૧૯૫૮) એ ગુજરાત, ભારતના ગુજરાતી ભાષાના કવિ, વાર્તાકાર, નવલકથાકાર, નિબંધકાર, વિવેચક અને સંપાદક છે. તેઓ ૧૯૯૫ થી ૨૦૧૫ દરમિયાન ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના મુખપત્ર, *શબ્દશૃષ્ટિના* સંપાદક હતા. ત્રિવેદીએ અનેક ગુજરાતી સાહિત્યિક સંસ્થાઓમાં જુદા જુદા હોદ્દાઓ પર સેવાઓ આપી છે. ૨૦૨૩થી તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ છે.

## પ્રારંભિક જીવન 
હર્ષદભાઈનો જન્મ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ખેરાળી ગામમાં, પિતા અમૃતલાલ અને માતા શશિકલાને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતા કવિ હતા. હર્ષદભાઈએ શાળાકીય શિક્ષણ સુરેન્દ્રનગરની શેઠ એન.ટી.એમ. હાઇસ્કૂલમાંથી પૂરું કર્યું હતું. તેમણે ગુજરાતી સાહિત્ય વિષય સાથે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક અને ગુજરાત યુનીવર્સીટીમાંથી અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. ૧૯૯૧માં તેમણે ગુજરાતી લેખિકા બિંદુ ભટ્ટ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. 

## કારકિર્દી 
ત્રિવેદીએ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા પ્રકાશિત ગુજરાતી સાહિત્યકોશના સંપાદકીય વિભાગમાં સંશોધન સહાયક તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી, જ્યાં તેમણે ૧૯૮૧ થી ૧૯૮૪ દરમિયાન કાર્ય કર્યું હતું. ૧૯૮૪માં, તેઓ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીમાં પ્રૂફરીડર તરીકે જોડાયા અને ૧૯૯૪ સુધી ત્યાં કામ કર્યું. ૧૯૯૫માં તેઓ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના મુખપત્ર *શબ્દસૃષ્ટિના* સંપાદક બન્યા, જ્યાં તેમણે બે દાયકા સુધી ફરજ બજાવી હતી. તેમણે ૨૦૦૯ થી ૨૦૧૩ સુધી *શબ્દસૃષ્ટિ* ના સંપાદક અને અકાદમીના મહામાત્ર તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. તેમની ૧૯૮૮માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની કેન્દ્રીય સમિતિના સભ્ય અને ૧૯૯૪ માં પરિષદની કાર્યકારી સમિતિના સભ્ય તરીકે પસંદગી થઈ હતી. ૨૦૦૨ થી ૨૦૦૬ સુધી, તેમણે પરિષદના મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ ૨૦૦૫માં શરૂ થયેલી વલી ગુજરાતી ગઝલ કેન્દ્રની કાર્યકારી સમિતિના સભ્યોમાંના એક હતા. ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૨ સુધી, તેમણે સાહિત્ય અકાદમીમાં ગુજરાતી ભાષા માટેની સલાહકાર સમિતિમાં સેવા આપી. ૨૦૧૩માં, તેઓ નેશનલ બુક ટ્રસ્ટમાં ગુજરાતી ભાષા માટેની સલાહકાર સમિતિમાં ચૂંટાયા હતા. ત્રિવેદીની ઘણી કૃતિઓ અંગ્રેજી, હિન્દી, મરાઠી અને સિંધી ભાષામાં અનુવાદિત થઈ છે. તેમની કવિતાઓ અને વાર્તાઓ  *ગઝલવિશ્વ*, *શબ્દસૃષ્ટિ*, *તાદર્થ્ય,* *શબ્દસર,* *નવનીત સમર્પણ,* *કુમાર*, કવિલોક, *એતદ્,* *સમીપે,* અને *કવિતા* સહિતના અનેક ગુજરાતી સાહિત્યિક સામયિકોમાં પ્રકાશિત થાય છે.

## સર્જન 
તેમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ *એક ખાલી નાવ*, ૧૯૮૪માં પ્રકાશિત થયો હતો. *રહી છે વાત અધૂરી* (૨૦૦૨), *તારો અવાજ* (૨૦૦૩) અને *તરવેણી* (૨૦૧૪) તેમના અન્ય પ્રકાશિત કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમની કવિતાઓની તકનીકી નિપુણતા તથા ભાષાકીય અને વિષયગત સમૃધ્ધિને વિવેચકોએ વખાણી છે. ત્રિવેદી તેમની કવિતાઓમાં ગ્રામીણ જીવન તેમજ શહેરી જીવન વિશે લખે છે. ટૂંકી વાર્તાઓનું તેમનું પ્રથમ પુસ્તક *જાળીયું* (૧૯૯૪) હતું. બાળપણની મીઠી યાદો, નપુંસક પતિની પીડા, ઓફિસ જીવનની રોજની કંટાળાજનક દિનચર્યા, સ્ત્રીનું તેના પતિ સિવાય અન્ય કોઈ પ્રત્યેનું આકર્ષણ અને લેસ્બિયન સંબંધ એ *જાળીયું*નું વિષય વૈવિધ્ય દર્શાવે છે. *પાણી કલર* (૧૯૯૦) તેમનો બાળસંગ્રહ છે જ્યારે *શબ્દાનુભાવ* એ આલોચનાત્મક લેખોનો સંગ્રહ છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૫૮માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
શ્રીકાંત શાહ

**શ્રીકાંત વલ્લભદાસ શાહ** (૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૩૬ – ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦) એ ભારતીય ગુજરાતી ભાષાના કવિ, નવલકથાકાર, વાર્તાકાર અને નાટ્યલેખક હતા. તેઓ મુખ્યત્વે તેમની પ્રયોગાત્મક નવલકથા *અસ્તી* (૧૯૬૬) માટે જાણીતા હતા.

## જીવનચરિત્ર 
તેમનો જન્મ ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૩૬માં ગુજરાતના જુનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા બાંટવામાં, વલ્લભદાસ અને વસંતબહેનને ઘેર થયો હતો. તેમણે તેમના ગામ બાંટવામાં શાળાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૫૯માં બી.એ. અને ૧૯૬૧માં બહાઉદ્દીન કૉલેજ, જૂનાગઢમાંથી મનોવિજ્ઞાન વિષય સાથે માસ્ટર ઑફ આર્ટ્સની પદવી મેળવી.

તેમણે ૧૯૬૨–૬૩માં એચ.કે. આર્ટ્સ કૉલેજ, અમદાવાદમાં વ્યાખ્યાતા (લેક્ચરર) તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. ત્યાર બાદ તેમણે જામનગરમાં દૈનિક *જનસત્તા*ના રોજગાર અધિકારી તરીકે, રાજકોટમાં દૈનિક *જનસત્તા*ના મેનેજર અને અમદાવાદ ખાતે *જનસત્તા*ના જનરલ મેનેજર તરીકે કાર્ય કર્યું. અંતે તેઓ અમદાવાદની વિવેકાનંદ કૉલેજમાંથી વ્યાખ્યાતા તરીકે નિવૃત્ત થયા.

## સર્જન 
તેમણે *નિરંજન સરકાર* ઉપનામ હેઠળ લખવાનું શરૂ કર્યું.

૧૯૬૨માં તેમનો એક કવિતા સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો. તેમણે એક અસ્તિત્વવાદી નવલકથા *અસ્તી* લખી જે ૧૯૬૬માં પ્રકાશિત થઇ હતી. ત્યાર બાદ રહસ્ય નવલકથા *ત્રીજો માણસ" પ્રકાશિત થઇ. *તિરાડ અને બીજા નાટકો*, *નેગેટિવ*, *કેનવાસ પર ના ચહેરા*, *...અને હું* અને *એકાંત નંબર ૮૦* તેમના નાટકો છે. ૨૦૦૩માં તેમનો કાવ્યસંગ્રહ *એક માણસનું નગર ગુજરાતી લેખક નિરંજન ભગત દ્વારા લખાયેલ પ્રસ્તાવના સાથે પ્રકાશિત થયો. તેમના કેટલાક પુસ્તકો ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ અને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પુરકૃત થયા છે. આ નવલકથામાં કોઈ કથાવસ્તુ નથી અને તે એક નામ વગરની વ્યક્તિની આસપાસ કેન્દ્રિત છે, જેને "તે" કહેવાયો છે. આ અજ્ઞાત પાત્ર અસ્તિત્વના કપરા અનુભવમાંથી પસાર થાય છે અને મૃત્યુની ઇચ્છા કરે છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 

શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૨૦૨૦માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૯૩૬માં જન્મ
હરિલાલ ધ્રુવ

**હરિલાલ હર્ષદરાય ધ્રુવ** (૧૦ મે ૧૮૫૬ – ૧૯ જૂન ૧૮૯૬) એક વકીલ, કવિ, સંપાદક, ભારતવિદ્યા અને સંસ્કૃત સાહિત્યના વિદ્વાન હતા. કલા અને કાયદામાં શિક્ષિત, તેમણે શિક્ષક તરીકે અને બાદમાં વડોદરા રાજ્યના ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી હતી. તેમને પ્રાચ્યવિદ્યામાં રસ હતો. તેમણે કવિતાઓ લખી હતી અને કેટલીક કૃતિઓનું સંપાદન કર્યું હતું.

## જીવન 
ધ્રુવનો જન્મ ૧૮૫૬માં બહિયેલ (તત્કાલીન સાબરકાંઠા જિલ્લાના) હિંદુ નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. તેમણે ૧૮૭૩માં કલા સ્નાતક અને ૧૮૮૦માં કાયદાની પદવી મેળવી હતી. ધૃવે ૧૮૮૧ થી ૧૮૮૪ દરમિયાન શિક્ષક તરીકે કામ કર્યું. બાદમાં તેમણે સુરતથી વકીલ તરીકે કાયદાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, અને વડોદરા રાજ્યના જિલ્લા અને સત્ર ન્યાયાધીશના પદ પર રહ્યા . વડોદરા રાજ્ય દ્વારા ૧૮૯૮માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વાર્ષિક અધિવેશનમાં તેમને ભરૂચના પ્રતિનિધિ તરીકે મોકલવામાં આવ્યા હતા.

૧૮૮૨માં, ધ્રુવે સુરતમાં ઉકાભાઇ પરભુદાસ સાથે *પ્રજાહિત વર્ધક સભા*ની સ્થાપના કરી. તેમણે સ્ટોકહોમ અને ક્રિશ્ચિયનિયા ખાતે ૮મી આંતરરાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ઓફ ઓરિએન્ટલિસ્ટ્સમાં વડોદરાના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજરી આપી હતી જ્યાં તેમને ડોક્ટર ઓફ લિટરેચર અને આર્ટ્સથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તે રોયલ એશિયાટિક સોસાયટી અને એન્થ્રોપોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ લંડનના સભ્ય હતા. ધ્રુવે બર્લિન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી હતી. તેમના ભાઈ કેશવલાલ ધ્રુવ લેખક, સંપાદક અને અનુવાદક પણ હતા. ૧૯ જૂન ૧૮૯૬ના રોજ તેમનું અવસાન થયું. જ્યારે *પ્રવાસપુષ્પાજંલિ* એ તેમના યુરોપના પ્રવાસ દરમિયાન માણેલી પ્રકૃતિની રમ્યતા અને ભવ્યતાનું નિરૂપણ છે. *આહારમીમાંસા*, *આર્યોત્કર્ષ વ્યાયોગ*, *લઘુ ચાણક્ય*, *વસંત વિલાસીજા*, *પ્રાણ ગુજરાતી સાહિત્ય રત્નમાળા* એ તેમની અન્ય કૃતિઓ છે. આ ઉપરાંત તેમણે *અમરુશતક* અને *શૃંગારતિલક*ના ભાવાનુવાદ પણ કર્યા છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## નોંધ 
### ગ્રંથસૂચિ 
* 

શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
નયન દેસાઈ

**નયન દેસાઈ** (જન્મ ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૬ – ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩) એ ગુજરાત, ભારતના ગુજરાતી ભાષાના કવિ હતા.  તેમની નોંધપાત્ર કૃતિમાં *માણસ ઉર્ફે રેતી ઉર્ફે દરિયો* (૧૯૭૯), *મુકામ પોસ્ટ માણસ* (૧૯૮૩) અને *ધૂપ કા સાયા* ( ઉર્દૂ ગઝલસંગ્રહ ) સામેલ છે. તેમને ૨૦૧૩માં કલાપી એવોર્ડ અને ૨૦૧૬માં કવિશ્વર દલપતરામ એવોર્ડ એનાયત થયો હતો.
(અવસાન ૧૨ ઓક્ટોબર 2023)

## જીવનપરિચય 
દેસાઈનો જન્મ ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૬ના રોજ સુરત જિલ્લાના કઠોદરામાં હર્ષદરાય અને ઇન્દુમતીબેનને ત્યાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર મૂળ વાલોડનો વતની હતો. ૧૯૬૫માં એસ.એસ.સી. પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે ૧૪ વર્ષ હીરાની ફેક્ટરીમાં કામ કર્યું. ૧૯૮૦માં તેઓ *ગુજરાત મિત્ર* નામના ગુજરાતી દૈનિકમાં ઉપ-સંપાદક તરીકે જોડાયા. હાલ તેઓ નિવૃત્ત જીવન ગાળે છે.

તેમના લગ્ન ૧૯૯૦માં શશી સાથે થયા હતા.

## સર્જન 
તેમના પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ *માણસ ઉર્ફે રેતી ઉર્ફે દરિયો* (૧૯૭૯) માં ૫૮ કવિતાઓ છે જેમાં મોટે ભાગે ગઝલ અને કેટલાક ગીતો છે. તેમના બીજા સંગ્રહ *મુકામ પોસ્ટ માણસ* (૧૯૮૨)માં ૫૬ કવિતાઓ છે. આ બે સંગ્રહો પ્રાયોગિક છે અને તેમાં વિવિધતા સામેલ છે. આ કવિતાઓ એકલતા અને આધુનિક મનુષ્યના અલગાવને વ્યક્ત કરે છે. વેદના પીડિત વ્યક્તિ તેમની કવિતાનું હાર્દ છે. *આંગળી વાઢીને મોકલું* (૧૯૮૪), *અનુષ્ઠાન* અને *સમંદર બાજ માણસ* તેમના અન્ય પ્રકાશિત સંગ્રહો છે. આ બધા જ સંગ્રહ *નયનના મોતી* (૨૦૦૫) તરીકે સંગ્રહિત અને પ્રકાશિત થયા છે. *ધૂપ કા સાયા* તેમનો ઉર્દૂ ગઝલસંગ્રહ છે. ભારતીય ગીત કવિતામાં નોંધપાત્ર પ્રદાન બદલ તેમને ૨૦૧૩માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય રંગમંચ દ્વારા કલાપી એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાતી કવિતામાં તેમના યોગદાન બદલ તેમને ૨૦૧૬માં કવિશ્વર દલપતરામ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 

શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:૧૯૪૬માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૨૩માં મૃત્યુ
રાજેશ વણકર

**રાજેશ વણકર** ગુજરાત, ભારતના એક ગુજરાતી લેખક છે. તેમને ૨૦૧૫માં તેમના નવલિકા સંગ્રહ *માળો* માટે સાહિત્ય અકાદમી, નવી દિલ્હીનો યુવા પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો. હાલમાં તેઓ ત્રિમાસિક સાહિત્યિક સામયિક *પરિવેશ*ના સંપાદક છે.

## પ્રારંભિક જીવન 
રાજેશ વણકરનો જન્મ ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૧ના રોજ પંચમહાલ જિલ્લાના શેહરા તાલુકાના, બહી ગામમાં થયો હતો. તે ગુજરાતના ગોધરા નજીક રામપુરા (જોડકા)ના વતની છે. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ રામપુરા પ્રાથમિક શાળા અને જોડકા પ્રાથમિક શાળામાંથી મેળવ્યું હતું. તેમણે શ્રી જી.ડી.શાહ અને પંડ્યા હાઇસ્કૂલ, મહેલોલથી માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક શિક્ષણ (૧૯૯૯) મેળવ્યું હતું. તેમણે ૨૦૦૦માં જે.એલ.કે. કોટેચા અને ગારડી કોલેજ, કાંકણપુરમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો પરંતુ પ્રથમ વર્ષની પરીક્ષામાં તેઓ નિષ્ફળ ગયા હતા. ત્યારબાદ, એમ.એસ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં પ્રવેશ લીધો અને ૨૦૦૪માં સ્નાતક થયા. અહીંથી જ તેમણે *ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યસાધકતા* વિષય પર ગુજરાતી લેખક જયેશ ભોગાયતાના માર્ગદર્શન હેઠળ શોધનનિબંધ રજૂ કરી પીએચ.ડી.ની પદવી મેળવી હતી. *વિચરતી વિમુક્ત જાતિની વાર્તાઓ* વિષય પરના તેમના સંશોધન માટે મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગ દ્વારા તેમને ૨૦૧૨માં એમ.ફિલ ની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી. વણકરે ૨૦૧૩માં હેતલ સાથે લગ્ન કર્યા, અને તેમને એક પુત્ર, ભાર્ગવ છે. નો સમાવેશ થાય છે. *પીડાપ્રત્યયન* (૨૦૧૨) તેમનું સાહિત્યિક વિવેચન કાર્ય છે. 

### સંશોધન 
* *ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યાસાધકતા* (પી.એચ.ડી. *શોધનિબંધ* ; ૨૦૧૨)
* *દલિત ચેતનાકેન્દ્રી ટૂંકીવાર્તામાં પરિવેશ* (૨૦૧૨)
* *વિચરતી વિમુક્ત જાતિનું સાહિત્ય* (એમ. ફિલ. શોધકાર્ય ; ૨૦૧૫)
* *તુરી બારોટ સમાજનો અભ્યાસ*

### સંકલન 
* *કલાપીના કાવ્યોનો આસ્વાદ* (૨૦૧૪)
* *નવી ધરતી નવો મોલ* (સમકાલીન નવા કવિઓની કવિતાઓ)

## પુરસ્કાર 
તેમની સંશોધન કૃતિ *ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યાસાધકતા* એ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા સ્થાપિત શ્રેષ્ઠ પુસ્તક પુરસ્કાર (૨૦૧૨) મેળવ્યો છે. ૨૦૧૫માં, તેમને સાહિત્ય અકાદમી, નવી દિલ્હી દ્વારા તેમના ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ *માળો* માટે યુવા પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
જનક દવે

**જનક હરિલાલ દવે** (જ. ૧૪ જૂન ૧૯૩૦) એ ગુજરાત, ભારતના ગુજરાતી નાટ્યકાર, નાટ્ય અભિનેતા અને નાટ્ય શિક્ષક છે.

## જીવન 
દવેનો જન્મ બ્રિટીશ ભારતના ભાવનગર ખાતે ૧૪ જૂન ૧૯૩૦ ના રોજ પિતા હરિલાલ અને માતા ચતુરાબહેનને ત્યાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૫૫માં મેટ્રિક પાસ કર્યું, અને સાત કે આઠ વર્ષ પ્રિસ્કુલમાં નોકરી કરી હતી. ૧૯૫૭માં તેઓ મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરા, સંલગ્ન મ્યુઝીક કોલેજમાં જોડાયા. અહીં તેમણે ચંદ્રવદન મહેતા અને જશવંત ઠાકરના માર્ગદર્શન હેઠળ નાટ્યકલામાં પ્રથમ વર્ગ સાથે સ્નાતક અને અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી.

૧૯૬૩ થી ૧૯૬૭ દરમિયાન, તેમણે સંગીત નાટ્ય ભારતી, રાજકોટ ખાતે નાટ્ય વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૬૭ થી ૧૯૭૧ સુધી, તેમણે પંજાબ યુનિવર્સિટીના નાટ્ય વિભાગમાં વ્યાખ્યાતા તરીકે સેવાઓ આપી. ૧૯૭૧માં, તેઓ ગુજરાત કોલેજમાં જોડાયા જ્યાં તેમણે નાટ્યકળાનું પ્રશિક્ષણ આપ્યું, અને ૧૯૮૮માં વિભાગના વડા તરીકે ત્યાંથી નિવૃત્ત થયા.

## સર્જન 
દવે એક નાટ્ય શિક્ષક, મંચ અભિનેતા અને નાટ્યકાર તરીકે ઓળખાય છે. તે ભવાઈ સ્વરૂપ (મોટાભાગે પશ્ચિમી ભારતમાં લોકપ્રિય લોકમંચ સ્વરૂપ) ના વિદ્વાન છે. તેમણે નાટકો-નાટક-અધ્યાપન પર પુસ્તકો લખ્યા છે અને અનેક પુસ્તકોનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કર્યો છે.

તેમણે *આખરી કસબનો ઉગાડ* (૧૯૯૭) અને *અભિનય પ્રશિક્ષણ* (૨૦૦૨) નામના પુસ્તકો લખ્યાં છે, જે 'કોન્સ્ટેન્ટિન સ્ટેનિસ્લાવસ્કી'ની નાટ્યપદ્ધતિ પર આધારિત છે. તેમની *હેતુલક્ષી એકાંકીઓ* (૨૦૦૧) માં કેટલાક મૂળ નાટક છે જ્યારે કેટલાક અનુવાદિત નાટકો છે. તેમના ભવાઈ-વેશ ( *ભવાઈ*ના રૂપમાં બનેલા શાબ્દિક રીતે જુદા જુદા કથન) *લોકરંજન ભવાઈ* (૧૯૮૮), *દેહનો દુશ્મન* અને *વેશવંશ* (૧૯૮૮) તરીકે પ્રકાશિત થયા છે.

દવેએ ગુજરાતીમાં થિયેટરના વિકાસમાં પણ નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવી છે, અને આ ક્ષેત્રમાં ઘણા પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા છે : *રંગલો ચાલ્યો ફરવા* (૧૯૮૯), *નાટક* *ખેલે બાળગોપાલ* (૧૯૯૭) અને *બાળનાટ્ય દિગ્દર્શન કલા* (૧૯૯૭) તેમના સંગ્રહો છે. તે બાળકોમાં 'જનક દાદા' તરીકે જાણીતા હતા

નાટ્ય શિક્ષણમાં તેમના યોગદાન આપવા બદલ ૧૯૯૩માં ગુજરાત સરકાર દ્વારા ગૌરવ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ
શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ
રમેશ ર. દવે

**રમેશ ર. દવે** (જન્મ: ૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૭; ઉપનામ: **તરુણપ્રભસૂરિ**) ગુજરાતી નવલકથાકાર, વાર્તાકાર અને વિવેચક છે.

## જીવન
રમેશ ર. દવેનો જન્મ ૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૭ના રોજ સુરેન્દ્રનગરના લીંબડી તાલુકાના ખંભલાવ ગામમાં થયો હતો. તેઓ ચુડા તાલુકાના (સુરેન્દ્રનગર) નાગનેશ ગામના વતની છે. તેમની માતાનું નામ અનુબહેન અને પિતાનું નામ રતિલાલ દવે છે. તેમના માતા સણોસરા (ભાવનગર)માં શિક્ષિકા હતાં આથી તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ ત્યાં જ લીધું. માધ્યમિક શિક્ષણ તેમણે પોતાના મામા મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક' પાસે 'ગ્રામદક્ષિણામૂર્તિ લોકશાળા', અંબાલા ખાતેથી પ્રાપ્ત કર્યું. ૧૯૬૮માં તેમણે લોકભારતી ગ્રામવિદ્યાપીઠ, સણોસરા ખાતેથી હિન્દી વિષય સાથે સ્નાતકની ઉપાધી મેળવી અને ૧૯૭૨માં આ જ વિષય સાથે ભાવનગરની સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાંથી અનુસ્નાતકની ઉપાધી મેળવી. ૧૯૮૩માં તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી ચીમનલાલ ત્રિવેદીના માર્ગદર્શન હેઠળ 'ગુજરાતી નવલકથામાં પાત્રનિરૂપણ' વિષય પર પીએચ.ડીની પદવી મેળવી.

તેઓ અમદાવાદ ખાતે રહે છે.

### કૃતિઓની યાદી
**નવલકથા**
*પૃથિવી (૧૯૮૪)
*સમજપૂર્વક (૧૯૮૯)
*સથવારો (૧૯૯૦)
*કોશિશ (૧૯૯૫)
*સંશય (૨૦૦૪)

**ટૂંકી વાર્તા**
*શબવત્ (૧૯૯૫)
*જલાવરણ (૨૦૦૧)
*તથાસ્તુ (૨૦૦૮)
*ગોધૂલિવેળા (૨૦૧૧)
*ખંડિયેર (૨૦૧૪)

**નિબંધ**
*જળમાં લખવાં નામ (૧૯૯૮)
*માનસી હે પ્રિય (૧૯૯૯)

**વિવેચન**
*ગુજરાતી નવલકથામાં પાત્રનિરૂપણ, ખંડ ૧,૨,૩ (૧૯૮૫, '૮૫, '૮૮)
*નવલકથાકાર દર્શક (૧૯૮૯)

## સન્માન 
તેમની નવલકથા, ટૂંકી વાર્તા અને નિબંધના પુસ્તકોને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના પારિતોષિકો પ્રાપ્ત થયેલાં છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૭માં જન્મ
ભારતી શેલત

**ભારતી કિર્તીકુમાર શેલત** (૩૦ જુલાઈ ૧૯૩૯ - ૨૦૧૮

ભારતી બહેને સંસ્કૃત અને અર્ધમાગધીના વ્યાખ્યાતા (લેક્ચરર) તરીકે પોતાની કારકીર્દિની શરૂઆત એસ. વી. આર્ટસ્ કૉલેજ, અમદાવાદમાં ૧૯૬૪થી કરી હતી, અને ૧૯૬૯ સુધી તેમણે ત્યાં સેવા આપી. ૧૯૭૬માં, તેઓ ભારતીય સંસ્કૃતિ, દર્શન અને સંસ્કૃત સાહિત્યના પ્રવક્તા તરીકે બી. જે. ઈન્સ્ટીટ્યુટમાં જોડાયા અને ત્યાં એક લેક્ચરર અને અનુસ્નાતક વર્ગમાં (એમ.એ.નો અભ્યાસક્રમ) શિક્ષક (૧૯૮૨–૧૯૯૭) સેવાઓ આપી. ૧૯૯૭થી ૨૦૦૬ સુધીના સમયગાળામાં તેઓ પ્રોફેસર અને ડિરેક્ટર પણ બન્યા. તેઓએ ગુજરાત રિસર્ચ સોસાયટી, અમદાવાદના ડિરેક્ટર તરીકે ફરજ બજાવી હતી.

તેમને ૧૯૭૭માં ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદની ૯મી કૉન્ફરન્સમાં શ્રેષ્ઠ સંશોધન પેપર માટે હરિદાસ ગોકાણી ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો.

## રચનાઓ 
ભારતીએ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ૨૦૦ જેટલા લેખો પ્રકાશિત કર્યા જેમાં એપેગ્રાફી (શિલાલેખ આદિનો અભ્યાસ), આંકડાશાસ્ત્ર, આઇકોનોગ્રાફી (ચિહ્નભાષાનો અભ્યસ), સંસ્કૃત ભાષા અને સાહિત્ય, હસ્તપ્રતવિદ્યા, ભારતીય ઘટનાક્રમ અને સંસ્કૃત શબ્દોની સંપાદન પદ્ધતિનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે લગભગ ૪૦ સંસ્કૃત શિલાલેખો અને દસ્તાવેજો સંપાદિત કર્યા. તેમણે "શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણનું ગંભીર વિવેચન" ના જનરલ એડિટર તરીકે કામ કર્યું હતું, તેમજ તે પુસ્તકના બીજા અને ત્રીજા ભાગના સંપાદક તરીકે કામ કર્યું. તેમણે ૪ જર્નલના સંપાદક તરીકે કામ કર્યું હતું તે આ મુજબ છે: *સામીપ્ય*, *જર્નલ ઓફ ગુજરાત રિસર્ચ સોસાયટી*, *વિદ્યાપીઠ* અને *પથિક*.

### અંગ્રેજી 
* *ક્રોનોલોજીકલ સિસ્ટમ ઑફ ગુજરાત* (૧૯૮૭)
* *ગિરનાર રોક એડિક્ટ ઑફ મહાક્ષત્રપ રૂદ્રદમન* (૨૦૦૫)
* *ગિરનાર રોક શિલાલેખ ઑફ ગુપ્ત સમ્રાટ સ્કંદગુપ્ત* (૨૦૦૫)
* *ક્ષત્રપ્સ ઑફ અહેમદાબાદ* (૨૦૧૧)

### ગુજરાતી 
* ભારતીય સંસ્કારો (૧૯૮૩)
* આદિમ જાતિઓની સંસ્કૃતિઓ (૧૯૮૩)
* ભારતનો આદ્ય ઇતિહાસ (૧૯૮૫)
* ગુજરાતના અભિલેખો: સ્વાધ્યાય અને સમીક્ષા (૧૯૯૨)
* લિપિ (૨૦૦૫)
* ગુજરાતના શિલાલેખો અને સિક્કાઓ (૨૦૦૭)
* સંસ્કૃત લેક્સિકોગ્રાફીનો ઇતિહાસ (૨૦૧૬)

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
નીતા રામૈયા

**નીતા રામૈયા** એ ગુજરાતી કવિયત્રી, બાળ સાહિત્યના લેખિકા અને અનુવાદક છે.

## જીવન 
નીતા રામૈયાનો જન્મ ૧૪ જુલાઈ ૧૯૪૧ ના દિવસે મોરબી, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૫૭ માં મેટ્રિકનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૬૦માં તેમણે અંગ્રેજી વિષયમાં બી.એ. અને ૧૯૬૨ માં એમ.એ. નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૧૯૬૨ થી ૧૯૬૬ દરમિયાન તેમણે મુંબઈના એમ. જી. એસ. એમ. કૉલેજ, માટુંગામાં અધ્યાપન કર્યું. તેમણે કેનેડિયન સ્ટડીઝ સેન્ટર, એસ. એન. ડી. ટી. મહિલા વિશ્વવિદ્યાલયના નિયામક તરીકે પણ કામ કર્યું. અને નિવૃત્ત પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપી. 

## રચનાઓ 
તેઓ નારીવાદી કવિયત્રી છે, તેમનો કવિતા સંગ્રહ *દાખલા તરીકે સ્ત્રી* (૧૯૯૪) માં પ્રકાશિત થયો જે આ વિષય પર આધારિત હતો. તેમની કવિતાઓ સ્ત્રીની લાગણીઓ તેમજ સમાનતા અને ન્યાયની માંગ કરતા આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ અવાજને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમના અન્ય કાવ્યસંગ્રહોમાં *શબ્દને રસ્તે* (૧૯૮૯), *તે જલપ્રદેશ છે* (૧૯૯૮), *ઈરાન દેશ* (૨૦૦૨), *રંગ દરિયો જી રે* (૨૦૦૮),  *પાનું રાહ જુએ છે* (૧૯૯૧) એ કેનેડિયન કવિતાઓનો તેમનો અનુવાદ છે. *કેનેડિયન શબ્દખંડ ભારતના પ્રવાસે* (૧૯૯૫), *સ્ત્રીસુક્તા* (૨૦૦૨, મરાઠી કવિતાઓ), *શેક્સપીયરના બોલતા પાત્રો* (૨૦૦૩), *એક અજાણ્યો મારી નાવમાં* (૨૦૦૭, વાર્તા), *ઈરાન દેશનો સાંસ્કૃતિક ધબકાર: પર્સીયન કહવતો* (૨૦૦૭) તેમના અનુવાદો છે. વગેરે તેમની અન્ય કૃતિઓ છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ
ઉશનસ્ પુરસ્કાર

**ઉશનસ્ પુરસ્કાર**, જે **શ્રી ઉશનસ્ પારિતોષિક** તરીકે પણ ઓળખાય છે, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ દ્વારા આપવામાં આવતો સાહિત્યિક પુરસ્કાર છે. આ એવોર્ડનું નામ ગુજરાતી કવિ ઉશનસ્ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. પાછલા બે વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન પ્રકાશિત સૌથી ઉત્કૃષ્ટ લાંબી કથાત્મક કવિતા અથવા સોનેટની શ્રેણી લખનાર કવિને દર બે વર્ષે *ઉશનસ્ પુરસ્કાર* એનાયત કરવામાં આવે છે.

## પ્રાપ્તકર્તાઓ 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના પુરસ્કારો
હું ચંદ્રકાન્ત બક્ષી

***હું ચંદ્રકાંત બક્ષી*** (English: I, Chandrakant Bakshi) એ ગુજરાતી લેખક ચંદ્રકાંત બક્ષી વિશે ૨૦૧૩નું જીવનચરિત્રપૂર્ણ નાટક છે, જેમાં પ્રતિક ગાંધી અભિનેતા છે. નાટક શિશિર રામાવતે લખ્યું છે અને મનોજ શાહે દિગ્દર્શન કર્યું છે. તેનો ૧૫ જૂન ૨૦૧૩ ના રોજ મુંબઈના પૃથ્વી થિયેટરમાં પ્રથમ વાર ભજવવામાં આવ્યું હતું.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
શિશિર રામાવત દ્વારા લખાયેલ અને મનોજ શાહ દ્વારા નિર્દેશિત *હુ ચંદ્રકાંત બક્ષી* બક્ષીના જીવન અને તેમની સાહિત્યિક કારકીર્દિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેનો પ્રથમ વાર ૧૫ જૂન ૨૦૧૩ ના રોજ મુંબઈના પૃથ્વી થિયેટરમાં રજુ કરવામાં આવ્યું.   આ નાટક મનોજ શાહની થિયેટર કંપની આઇડિયાઝ અનલિટાઇડ હેઠળ બનાવવામાં આવ્યું હતું.

દિગ્દર્શકે સમગ્ર નાટક દરમિયાન એક નિસરણીનો ઉપયોગ કર્યો છે જે નાટકની વિષયવસ્તુના વિકાસમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. સીડીનો ઉપયોગ બક્ષીના મનોબળને ટોચ પર હોવાનું બતાવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે.

## સન્માન 
ઉત્પલ ભાયાણી આકારણીમાં *હુ ચંદ્રકાંત બક્ષી*, પ્રખ્યાત ગુજરાતી લેખકના જીવન પર આધારીત, એક નાટક છે જે બક્ષીના જીવનને નાટ્યત્મક બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જેમાં બક્ષીએ પોતે લખેલા પુસ્તકો અને લેખનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મનોજ શાહની દિગ્દર્શક સૂઝ મંચ પર સીડીના ઉપયોગમાં જોવા મળે છે જેનો અભિનેતા ઘણીવાર બક્ષીની સ્વભાવની ઉંચી અને વિકસેલી સમજને અલંકારિક રૂપે દર્શાવવા માટે વાપરે છે. પ્રતિક ગાંધી દ્વારા કરવામાં આવેલ બક્ષીનો અભિનય, એક અભિનેતા તરીકેની તેમની ક્ષમતા દર્શાવે છે જે તેમણે અગાઉના નાટકોમાં સાબિત કર્યું છે. અહીં, તેને અભિનય માટે વધુ જગ્યા મળે છે. નકારાત્મક રીતે, આ નાટક ફક્ત બક્ષીએ પહેલેથી લખ્યું છે તેનું પુનરાવર્તન છે અને કોઈ નવલકથાના પરિપ્રેક્ષ્ય પ્રદાન કરતું નથી, પરંતુ તે એકતરફી વાર્તા છે. તેમાં નાટકીય તત્વનો અભાવ છે. *કુત્તી*, વિવાદિત વાર્તા કે જે બક્ષીને કોર્ટમાં લઈ ગઈ, તેની વિગતો સ્પષ્ટપણે વિસ્તૃતપણે *વર્ણવવામાં આવી છે*, પરંતુ તેના અન્ય કાર્યો વિશેની કેટલીક વિગતોએ વધુ સારું ચિત્ર પ્રદાન કર્યું હોત. દિગ્દર્શક મનોજ શાહનો એક વાર્તામાં વારંવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, કારણકે બક્ષી જીવતા હોત, તો તેઓએ મજાક કરી હોત અને હુમલો કર્યો હોત, તો તે ફક્ત વિચલનોનું કામ કરે છે અને તેને ઘણી હદ સુધી ઘટાડવામાં આવી શકી હોત. 

માય થિયેટર કાફેના કીઉર સેતાએ શાહના અગાઉના નાટક *કાર્લ માર્ક્સની કાલબાદેવી* સાથેની તુલના કરી હતી અને ગાંધીના અભિનયને "તારાત્મક પ્રદર્શન" ગણાવ્યું હતું, જોકે, તેમણે નિરીક્ષણ કર્યું હતું કે કેટલાક મુદ્દાઓ પર "નાયક તેના મુખ્ય કથાવસ્તુથી ખૂબ દૂર જતું જોવા મળે છે."

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:નાટક
કૃષ્ણલાલ ઝવેરી

દિવાન બહાદુર **કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી** (૩૦ ડિસેમ્બર ૧૮૬૮ ― ૧૫ જૂન ૧૯૫૭) એક ભારતીય લેખક, વિદ્વાન, સાહિત્યકાર, ઇતિહાસકાર, અનુવાદક અને ગુજરાત, ભારતના ન્યાયાધીશ હતા. તેમની કૃતિઓ ગુજરાતી, અંગ્રેજી અને પર્શિયનમાં પ્રકાશિત થઈ છે. ઝવેરીએ ૧૯૩૧ થી ૧૯૩૩ દરમિયાન ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપી હતી.

## જીવન 
કૃષ્ણલાલ ઝવેરીનો જન્મ ૩૦ ડિસેમ્બર ૧૮૬૮ના રોજ ભરૂચ ખાતે શિક્ષણકારોના પરિવારમાં થયો હતો. તેમના દાદા રણછોડદાસ ગિરધરદાસ ઝવેરી શિક્ષણ ક્ષેત્રે અગ્રેસર હતા અને તેમણે ગુજરાતમાં શૈક્ષણિક સેવાઓનો પાયો નાખ્યો હતો. ઝવેરીના પિતા મોહનલાલ રણછોડલાલ સુરત જિલ્લાની સંખ્યાબંધ પ્રાથમિક શાળાઓના સ્થાપકોમાંના એક હતા.

ભરૂચ, સુરત અને ભાવનગરમાં શાળા અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ, ઝવેરીએ ભાવનગરની શામળદાસ આર્ટસ કોલેજમાં દાખલ થયા, જ્યાં તેમણે ૧૮૮૮માં અંગ્રેજી અને પર્શિયનમાં કલા સ્નાતકની પદવી મેળવી. ૧૮૯૦માં, તેમણે એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અંગ્રેજી અને પર્શિયનમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી, અને પર્શિયન ભાષાના લેક્ચરર તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. ૧૮૯૨માં કાયદાના સ્નાતકનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે ૧૮૯૩માં વકીલ તરીકેની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ઝવેરીએ ૧૯૦૩ થી ૧૯૦૫ દરમિયાન બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં અપીલ પક્ષ તરફથી પ્રેક્ટિસ કરી. પ્રેસિડેન્સી કોર્ટમાં તેમણે ૧૯૦૫ થી ૧૯૧૭ સુધી ન્યાયાધીશ તરીકે અને ૧૯૧૮ થી ૧૯૨૮ દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી હતી. ઝવેરીએ પાલનપુર રાજ્યની હાઇકોર્ટમાં પણ મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે ફરજ બજાવી હતી.

[thumb|[જયભિખ્ખુ|જયભિખ્ખુને સુવર્ણચંદ્રક આપતા ઝવેરી]]
૧૯૩૧ થી ૧૯૩૩ દરમિયાન તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અધ્યક્ષ તરીકે નિમાયા હતા. તેઓ ત્રણ દાયકાઓથી ફોર્બ્સ ગુજરાતી સભાના અધ્યક્ષ, ભારતીય વિદ્યા ભવનના સ્થાપક સભ્યોમાંના એક, બોમ્બે યુનિવર્સિટીના સિન્ડિકેટના સભ્ય અને શ્રીમતી નાથીબાઈ દામોદર ઠાકરસી મહિલા યુનિવર્સિટીના કુલપતિ હતા. 

૧૫ જૂન ૧૯૫૭ ના રોજ ભારતના મુંબઇમાં ૮૮ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું.  

## સર્જન 
left|thumb|235x235px| *ફર્ધર માઇલસ્ટોન્સ ઇન ગુજરાતી લીટરેચર*, દ્વિતીય સંવર્ધિત આવૃત્તિ, ૧૯૫૬
ઝવેરીએ રફીક અને હકીર ઉપનામથી લખ્યું હતું. તેઓ પર્શિયન ભાષાના ગહન વિદ્વાન હતા

તેમણે *માઇલસ્ટોન્સ ઇન ગુજરાતી લીટરેચર* (૧૯૧૪) અને *ફર્ધર માઇલસ્ટોન્સ ઇન ગુજરાતી લીટરેચર* (૧૯૨૧) નામના પુસ્તકો લખ્યા હતા જે પ્રારંભિક તબક્કેથી આધુનિક સમય સુધીના ગુજરાતી સાહિત્યનો વિગતવાર ઇતિહાસ આપે છે. બંને પુસ્તકોનો અનુવાદ રામલાલ મોદી, મોતીલાલ મોદી અને હિરાલાલ પારેખ દ્વારા *ગુજરાતી સાહિત્યના માર્ગસૂચક સ્તંભો* (૧૯૩૦) અને *ગુજરાતી સાહિત્યના વધુ માર્ગસૂચક સ્તંભો* (૧૯૩૦) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે. અંગ્રેજીમાં ગુજરાતી સાહિત્યિક ઇતિહાસ પર કોઈ પુસ્તક પ્રકાશિત કરનાર તેઓ પ્રથમ હતા. ઇતિહાસમાં તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં *હૈદરઅલી ને ટીપુ સુલતાન* (૧૮૯૪), *દયારામ અને હાફેજ* (૧૮૯૫), *બાદશાહી ફરમાનો* અને *ગુજરાતી લખેલા પારસી ગ્રંથ* (૧૯૪૫)નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે પર્શિયન, મરાઠી, ઉર્દૂ, બંગાળી અને અંગ્રેજીમાંથી અનેક કૃતિઓનો અનુવાદ કર્યો હતો.  ઝવેરીએ અલી મુહમ્મદ ખાનની *મીરાત-એ-અહેમદી*નું ગુજરાતીમાં ભાષાંતર કર્યું હતું. તેમણે અનેક ગુજરાતી કૃતિઓની સમીક્ષા કરી અને રામાનંદ ચેટર્જી દ્વારા સંપાદિત સાહિત્યિક જર્નલ, *મોડર્ન રિવ્યૂ*માં પ્રકાશિત કરી હતી.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૫૭માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
માણસાઈના દીવા

**માણસાઈના દીવા** એ ઝવેરચંદ મેઘાણી લિખિત, ૧૯૪૫ માં પ્રકશિત થયેલો, ગુજરાતી નવલિકા સંગ્રહ છે. આ પુસ્તક સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને અર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું. પુસ્તકની પ્રસ્વાવનામાં કાકા સાહેબ કાલેલકરે આ પુસ્તકને *સંસ્કૃતિ સુધારનો કીમતી દસ્તાવેજ* ગણાવ્યો છે.

## ઇતિહાસ
ઈ. સ. ૧૯૪૪માં પંડિત રવિશંકર મહારાજ અમદાવાદની સાબરમતી જેલમાં હતા ત્યારે નાદુરસ્સ્ત તબિયતને કારણે તેમને સિવિલ ઈસ્પિતાલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે ઝવેરચંદ મેઘાણી રવિશંકર મહારાજને મળવા જતા અને તેમના અનુભવોની રસપ્રદ કથાને પોતાની ટાંચણપોથીમાં નોંધી લેતા. આ રસપ્રદ વાતો અને પાત્રોનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ લેવાની ઇચ્છા થતા તેમણે રાવિશંકર મહારાજને મહીકાંઠાનો વિસ્તારની મુલાકાત કરાવી આપવા વિનંતી કરી. ૨૩ માર્ચ ૧૯૪૫ના દિવસે તેઓ ચાર દિવસ અને પાંચ રાતોમાં મહીકાંઠાના ક્ષેત્રના પ્રવાસે ઉપડ્યા અને બોચાસણ, ઝારોળા, રાસ, કણભા, ચાંપોલ, બદલપુર, દહેવાણ, ગોળવા જેવાં ગામડાઓમાં ફરી વળ્યા. આ અનુભવોને તેમને પુસ્તકના એક અલગ વિભાગમાં નોંધી જેને તેમણે *પાંચ દિવસની ઝંગમ વિદ્યાપીઢ* એવું નામ આપ્યું. 

## પૃષ્ઠભૂમિ અને વિષય વસ્તુ 
આ નવલકથા ગુજરાતના લોકસેવક રવિશંકર વ્યાસના કાર્યો અને તેમને મુખે સાંભળાયેલ વાતોનો સંચય છે. દસ્તાવેજી મુલ્ય જાળવવા વાર્તાની ભાષા રવિશંકર મહારાજના લઢણવાળી જ રાખવામાં આવી છે. ખેડા જિલ્લાના બારૈયા-પાટણવાડિયા કોમના બહારવટિયા લૂંટારુઓના જીવન પર આધારિત નવલિકાઓ આ પુસ્તકનો મુખ્ય વિષય છે.

આ પુસ્તક નવલિકા સ્વરૂપે કુલ ૧૭ વાર્તાઓ ધરાવે છે. મહીકાંઠા વિસ્તારના ધારાળા, બારૈયા, પાટણવાડિયા વગેરે ગુનેગાર ગણાતી કોમોના જીવનમાં રહેલી માણસાઈની મહત્તાને આ વાર્તાઓમાં દર્શાવવામાં આવી છે. અમુક વાર્તાઓ આ પ્રમાણે છે "હું આવ્યો છું બહાવટું શીખવવા" - નામની કથામાં રવિશંકર મહારાજ આ લોકો વચ્ચે રહી તેમને ચોરી અને દારૂની લત છોડાવતા અંગ્રેજ સરકાર વિરુદ્ધ ગાંધીજીની ઢબે બહારવટું શીખવવા મથે છે. "હાજરી" નામના પ્રકરણમાં અંગ્રેજ સરકારના શાસન હેઠળ આ લોકોને થાણામાં "હાજરી" નોંધાવી પડતી. રવિશંકર મહારાજ આ ધારો કઢાવવા મથે છે અને કઢાવીને જ જંપે છે. "મારાં સ્વજનો" નામની વાતમાં રવિશંકર એક નિર્દોષ માણસને ફાંસીએ ચઢતો બચાવે છે.  

"પાંચ દીવસની જંગમ વિદ્યાપીઠ" એ શીર્ષક હેઠળ, લેખકે રવિશંકર મહારાજ સાથે રહી ૫ દિવસ સુધી કરેલા પ્રવાસ અને પાત્રોની મુલાકાતોનું વર્ણન આ પુસ્તકમાં જુદા ખંડમાં કર્યું છે. 

આ પુસ્તકમાં આઝાદીના સમયના ચરોતર ક્ષેત્રના ગ્રામજીવનનું દર્શન થાય છે.

## સન્માન
આ પુસ્તકને ૨૯ ડીસેમ્બર ૧૯૪૬ના દિવસે મહીડા પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. વડોદરાના ડાંડિયા બજારમાં આવેલા વિઠ્ઠલ ક્રીડા ભવનમાં આ સમારંભ યોજયો હતો. આ કાર્યક્રમમાં રમણલાલ દેસાઈ અને માંડવા-ચાણોદ રજવાડાના કુમાર નરેન્દ્રસિંહ મહીડા ઉપસ્થિત હતા. ઝવેરચંદ મેઘાણીએ પારિતોષિકની ઈનામનો અસ્વીકાર કરતા ક્હ્યું હતું કે તેના પર રવિશંકર મહારાજનો અધિકાર છે અને તેમને તે રકમ અર્પણ કરી હતી. તેના જવાબમાં રવિશંકર મહારાજે રકમનો સવિનય અસ્વીકાર કરતા જણાવ્યું હતું કે, 

આ મહીડા પારિતોષિક એ ઝવેરચંદ મેઘાણીનું છેવટનું સન્માન બન્યું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી ગદ્ય
ગુલાબસિંહ

**ગુલાબસિંહ** એ ગુજરાતી લેખક મણિલાલ દ્વિવેદી દ્વારા લખવામાં આવેલ નવલકથા છે. આ નવલકથા લૉર્ડ લિટન કૃત અંગ્રેજી રહસ્યવાદી નવલકથા 'ઝેનોની' પર આધારિત છે.

## પ્રકાશનનો ઈતિહાસ
મણિલાલે ઓગસ્ટ ૧૮૮૫થી પોતાના સામયિક 'પ્રિયંવદા'માં ગુલાબસિંહ નવલકથા હપ્તાવાર છાપવાની શરૂઆત કરી હતી, જે જૂન ૧૮૯૫ના સુદર્શનના અંકમાં પૂરી થઈ હતી. આ નવલકથા ૧૮૯૭ના જૂન મહિનામાં પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ હતી.

## કથાવસ્તુ
સાત તરંગમાં વહેંચાયેલી આ નવલકથા લૉર્ડ લિટનની અંગ્રેજીમાં લખાયેલ રહસ્યવાદી નવલકથા 'ઝેનોની'ની વસ્તુસંકલનાને અનુસરે છે અને ભારતીય દેશકાળને અનુરૂપ એનો વિન્યાસ અપનાવે છે. આ નવલકથાનું કથાનક જ્ઞાનમાર્ગી મત્સેન્દ્ર અને પ્રેમમાર્ગી ગુલાબસિંહ તેમજ રમાની આસપાસ ગૂંથાયેલું છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
* 

શ્રેણી:નવલકથા
શ્રેણી:મણિલાલ દ્વિવેદીની કૃતિઓ
સત્યપ્રકાશ

**સત્યપ્રકાશ** એ એક ગુજરાતી ભાષાનું સાપ્તાહિક હતું જેની સ્થાપના સમાજ સુધારક અને પત્રકાર કરસનદાસ મૂળજીએ સમાજ સુધારણાના હેતુથી કરી હતી. તેનું પ્રકાશન ઇસ. ૧૮૫૫માં શરૂ થયું અને ૧૮૬૧ સુધી ચાલ્યું હતું. ત્યાર બાદ મુંબઈથી પ્રકાશિત થતા અન્ય અખબાર રાશ્ત ગોફ્તારમાં તેને વિલિન કરી દેવામાં આવ્યું હતું.

## ઇતિહાસ 
કરસનદાસ મૂળજી એક સમાજ સુધારક અને પત્રકાર હતા. સત્યપ્રકાશ અગાઉ તેઓ રાશ્ત ગોફ્તાર અને સ્ત્રીબોધ સામયિકોમાં લખતા હતા, પરંતુ આ સામયિકોનો વાચકવર્ગ મોટાભાગે પારસી સમુદાય સુધી મર્યાદિત હતો. તેથી તેમણે મંગળભાઈ નાથુભાઈની મદદથી ૧૮૫૫માં સત્યપ્રકાશની સ્થાપના કરી. રુસ્તમજી રાની તેના પ્રકાશક હતા જ્યારે તેનું સંપાદન કરસનજી જાતે સંભાળતા હતા. તેમના લેખોમાં ઊંચી મનાતી હિન્દુ જ્ઞાતિના નેતાઓને સંબોધવામાં આવતાં અને તેમાં તેઓ સામાજિક અને ધાર્મિક કુરિવાજો અને કુપ્રથાઓ પર હુમલો કરતા. મૂળજીભાઈએ વિવિધ સામાજિક મુદ્દાઓ જેવા કે સ્ત્રી શિક્ષણ, ભભકાદાર ખર્ચાળ લગ્નો, લગ્નો દરમિયાન ગવાતા અભદ્ર ગીતો અને અંતિમવિધિ દરમ્યન છાતી કૂટી રડવાની વિધિ જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપ્યું હતું. જ્ઞાતિ નેતાઓ તેમના આ લેખો પર નાખુશ હતા અને કરસનદાસને તેમની કપોળ વણિક જ્ઞાતિમાંથી બાકાત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેઓ સમુદાયમાં સમર્થન મેળવી શક્યા નહીં. સત્યપ્રકાશ ૧૮૬૧માં રાશ્ત ગોફ્તારમાં વિલિન થયું,  અને તે પછીના રાશ્ત ગોફ્તાર નામથી જ ૧૯૨૧ સુધી તેનું પ્રકાશન ચાલુ રહ્યું. 

## નોંધપાત્ર લેખો 
કરસનદાસે સાપ્તાહિક માટે જે નોંધપાત્ર લેખો લખ્યા હતા તેમાંથી એકનું નામ ગુલામીખત હતું, આમાં તેમણે વૈષ્ણવો દ્વારા સહી અભિયાન ચલાવી અને કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયાની ટીકા કરી હતી જે થકી ધાર્મિક દરજ્જાને કારણે મહારાજે (ધાર્મિક વડાઓ) ન્યાયાલયમાં જવાની જરૂર ન રહેતી. આ લેખના પ્રકાશન પછી, કરસનદાસને મોટા પ્રમાણમાં પૈસા આપીને ખુશ કરવાના કેટલાક પ્રયત્નો થયા, પરંતુ આ પ્રયત્નો નિષ્ફળ રહ્યા. આ ઘટના પછી મૂળજીએ થોડા લેખો લખ્યા - 'મહારાજોને વિનંતિ' અને 'ધર્મગુરુની સત્તા' જેમાં તેમણે ખુલ્લેઆમ પોતાનો ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો હતો. 'હિંદુઓનો અસલી ધર્મ અને અત્યારના પાખંડી મતો' નામનો એક લેખ ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૦ના દિવસે પ્રકાશિત થયો. આ લેખમાં વૈષ્ણવ આચાર્યોની તેમની વર્તણૂક માટે ટીકા કરવામાં આવી, જેના પરિણામે ૧૮૬૨માં મહારાજ લાયબલ કેસ થયો. 

## પ્રતિભાવ 
વૈષ્ણવ ગાદીપતિઓએ સ્વધર્મવર્ધક અને સંશયછેદક નામના ચોપાનિયાં પ્રકાશિત કરવાનું શરૂ કર્યું. આ ચોપાનિયામાં તેઓએ કરસનદાસ અને અન્ય સમાજ સુધારકોને લોભી, નાસ્તિક અને મૂર્ખ લોકો કહી ને સંબોધ્યા. તેના જવાબમાં સત્યપ્રકાશે ધાર્મિક વડાઓ પર છેતરપિંડી કરતા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો અને તેમના ધાર્મિક પુસ્તકોને ઝેરી ગણાવ્યાં. વૈષ્ણવ ધાર્મિક વડા, જદુનાથ મહારાજે ચાબુક નામનો એક જ્વલંત લેખ લખ્યો અને તેના જવાબમાં 'હિંદુઓનો અસલી ધર્મ અને અત્યારના પાખંડી મતો' સત્યપ્રકાશમાં લખવામાં આવ્યો. કરસનદાસ મૂળજીના લેખથી મહારાજ લાયબલ કેસ થયો, જે કરસનદાઅસ જીતી ગયા.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના સામયિકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
ધ્વનિલ પારેખ

**ધ્વનિલ પારેખ** (જ. ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૭૬) એ ગુજરાતી ભાષાના કવિ, વિવેચક અને નાટ્યલેખક છે. તેમની નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં *દરિયો ભલેને માને* (૨૦૦૮; ગઝલસંગ્રહ), *અંતિમ યુધ્ધ* (૨૦૦૯; નાટક) અને *સંકેત* (૨૦૧૧; વિવેચન કૃતિ) નો સમાવેશ થાય છે. તેમને ૨૦૧૧ માં તેમની કૃતિ *અંતિમ યુધ્ધ* માટે સાહિત્ય અકાદમી નવી દિલ્હી દ્વારા  યુવા પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના સાહિત્યિક પ્રદાન બદલ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા ૨૦૦૮નો યુવા ગૌરવ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

## પ્રારંભિક જીવન 
પારેખનો જન્મ ગુજરાતના સુરતમાં પુષ્પાબેન અને રવિન્દ્રભાઈ (એક કવિ અને લેખક)ને ત્યાં થયો હતો.  તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ સુરતમાં પૂરું કર્યું. સુરતની કડીવાલા હાઇસ્કૂલમાંથી ૧૯૯૨ માં ધો.૧૦ અને પ્રોપરાઇટરી ઇંગ્લિશ સ્કૂલ, સુરતથી ૧૯૯૪માં ધો.૧૨ સુધીનો અભ્યાસ પૂરો કર્યો. ૧૯૯૭માં જે.ઝેડ.શાહ આર્ટસ અને એચ.પી. દેસાઇ કોમર્સ કોલેજ, અમરોલી ખાતેથી સ્નાતક થયા અને ૧૯૯૯ એમ.ટી.બી. આર્ટસ કોલેજ, સુરતમાંથી ગુજરાતી સાહિત્યમાં એમ.એ.ની પદવી મેળવી. ૨૦૦૫માં, તેમના સંશોધનકાર્ય *નાટકોમાં પૌરાણિક કથા : ભારતીય ભાષાઓમાં લખાયેલા મહાભારત આધારિત નાટકોનો આલોચનાત્મક અભ્યાસ* શોધનિબંધ માટે વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત વિશ્વવિદ્યાલય દ્વારા પીએચ.ડીની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી.

## કારકિર્દી 
પારેખે કારકિર્દીની શરૂઆત એક પત્રકાર તરીકે કરી હતી. તેમણે *નવગુજરાત ટાઇમ્સ*, *પ્રતિનિધિ પત્ર* અને *ચેનલ સુરત* સહિત વિવિધ માધ્યમોમાં પત્રકાર તરીકે ફરજ બજાવી હતી. ૨૦૦૧માં, તેઓ જુનિયર રિસર્ચ ફેલો તરીકે એમ.ટી.બી આર્ટસ કોલેજ, સુરતમાં જોડાયા. ૨૦૦૨ થી ૨૦૦૬ સુધી, તેમણે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર મુક્ત વિશ્વવિદ્યાલયમાં સહાયક વ્યાખ્યાતા તરીકે ફરજ બજાવી. જૂન ૨૦૦૬ થી નવેમ્બર ૨૦૦૬ સુધી મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય, વડોદરામાં સહાયક વ્યાખ્યાતા તરીકે ફરજ બજાવી હતી. ૨૦૦૬ માં, તેઓ એમ.ડી. ગ્રામસેવા મહાવિદ્યાલય, સાદરા ખાતે સહાયક વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયા. તેમણે ૧૯૯૨માં કાવ્યલેખન શરૂ કર્યું. *ગુજરાત* મેગેઝિનમાં તેમની પ્રથમ કૃતિ પ્રકાશિત થઈ હતી.

## સર્જન 
અન્ય ૩ કવિઓ સાથેનો તેમનો પ્રથમ ગઝલસંગ્રહ *અજવાળું સુરતનું* ૨૦૦૩માં પ્રકાશિત થયો હતો. *દરિયો ભલેને માને* એ ૨૦૦૮માં પ્રકાશિત તેમનો અન્ય ગઝલસંગ્રહ છે. તેમની પ્રથમ વિવેચનાત્મક કૃતિ *સાક્ષીભાવ* ૨૦૦૭માં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી, *નાટકમાં મિથ* (૨૦૦૭), *સાત્વિકમ* (૨૦૧૦) અને *સંકેત* (૨૦૧૧) તેમની અન્ય સાહિત્યિક કૃતિઓ છે. *અંતિમ યુદ્ધ* (૨૦૦૯) એ તેમના દ્વારા લખાયેલું એક નાટક છે.''

## અંગત જીવન 
પારેખે ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૩ ના રોજ નયના સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને તેમને એક પુત્ર ધ્યાન છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:૧૯૭૬માં જન્મ
હરગોવિંદદાસ કાંટાવાલા

રાવ બહાદુર **હરગોવિંદદાસ દ્વારકાદાસ કાંટાવાલા** (૧૬ જુલાઈ ૧૮૪૪ - ૩૧ માર્ચ ૧૯૩૦) એ એક ભારતીય, ગુજરાતી ભાષાના લેખક, સંપાદક અને બ્રિટીશ ભારતના સંશોધક હતા. તેઓ મધ્યયુગીન ગુજરાતી સાહિત્ય પરના સંશોધન અને સંપાદન કાર્યો માટે જાણીતા છે. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના છઠ્ઠા અધિવેશનના પ્રમુખ હતા.

## જીવનચરિત્ર 
હરગોવિંદદાસ કાંટાવાલાનો જન્મ ૧૬ જુલાઈ ૧૮૪૪ ના રોજ બ્રિટીશ ભારત હેઠળના ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં (હાલ ખેડા) ના ઉમરેઠમાં થયો હતો. તેમણે શિક્ષક તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, અને પછી મુખ્ય શિક્ષક બન્યા. ત્યાર બાદ તેઓ કલેક્ટર કચેરીમાં કારકુન બન્યા હતા. આગળ જઈ તેઓ સહાયક નાયબ શૈક્ષણિક નિરીક્ષક, અને ત્યારબાદ રાજકોટની શિક્ષક તાલીમ કૉલેજના આચાર્ય તરીકે નિયુક્ત થયા હતા. તેમણે ૧૯૦૫ માં લુણાવાડા રજવાડાના દિવાન (પ્રધાન) તરીકે કામ કર્યું. ૧૯૧૨માં, તેમણે એક કાપડની મિલ શરૂ કરી.

૧૯૦૩માં કાંટાવાલાને સરકાર દ્વારા *રાવ બહાદુર*નું બિરુદ મળ્યું હતું. તેમને વડોદરા રાજ્યના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા દ્વારા સાહિત્યમાર્તંડ પારિતોષિક એનાયત કરાયો હતો. પ્રમુખ પદ માટેની ૧૯૧૯ની ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની ચૂંટણીમાં તેમણે મહાત્મા ગાંધીને પરાજિત કર્યા, અને પરિષદના છઠ્ઠા અધિવેશનમાં તેઓ અધ્યક્ષ બન્યા.

૩૧ માર્ચ ૧૯૩૦ ના દિવસે તેમનું અવસાન થયું. તેમના પુત્ર મટુભાઇ કાંટાવાલા (૧૮૮૦-૧૯૩૩) પણ લેખક હતા.

## રચનાઓ 
[thumb|પ્રેમાનંદ સાહિત્ય સભા, [વડોદરા ખાતે કાંટાવાલાની પ્રતિમા]]
હરગોવિંદદાસ કાંટાવાલા, તેમના સંશોધન અને મધ્યયુગીન ગુજરાતી સાહિત્ય પરના સંપાદન કાર્યો માટે જાણીતા છે. ૧૮૪૯ અને ૧૮૯૪ ની વચ્ચે, તેમણે નાથાશંકર શાસ્ત્રી અને છોટાલાલ નરભેરામ ભટ્ટ સાથે મળીને મધ્યયુગીન ગુજરાતી કવિઓની કવિતાઓ સંગ્રહિત અને સંપાદિત કરી, અને ૭૫ સંગ્રહોમાં તેને પ્રકાશિત કરી. 

તેમણે બે નવલકથાઓ લખી: *અંધેરી નગરીનો ગાંર્ધવસેન* (૧૮૮૧) અને *બે બહેનો અથવા એક ઘરસંસારી વાર્તા* (૧૮૯૮). 

તેમણે "પાણીપત" અથવા "કુરુક્ષેત્ર" (૧૮૬૭) નામની એક કવિતા લખી હતી, જેમાં પાણીપતના યુદ્ધના મેદાન પર લડાયેલી છ લડાઇઓનો અહેવાલ આપ્યો છે અને અંધશ્રદ્ધા અને સુધારણા વચ્ચેની સાતમી લડાઈની આગાહી કરી હતી, જે ત્યાં લડાવાની છે. વિવેચક મનસુખલાલ ઝવેરીએ નોંધ્યું કે તેમની કવિતાની ભાષા 'અસ્પષ્ટ' અને 'અભદ્ર' છે, અને શૈલી 'અપરિપક્વ (ક્રૂદ)' છે, છતાં 'બળવાન' છે. તેમની અન્ય કાવ્યાત્મક કૃતિ *વિશ્વની વિચિત્રતા* (૧૯૧૩) છે. 

આ ઉપરાંત, તેમણે સામાજિક સમસ્યાઓ, સામાજિક સુધારાઓ, નૈતિક મુદ્દાઓ, દુન્યવી ફરજો અને સ્વદેશી હસ્તકલાના પ્રચાર વિશે વિસ્તૃત પ્રમાણમાં લખ્યું છે.

## આ પણ જુઓ
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગાંધી હેરિટેજ પોર્ટલ ખાતે હરગોવિંદદાસ કાંટાવાલાની કૃતિઓ

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૮૪૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૩૦માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો
કરમશી દામજી

**કરમશી દામજી** જે.પી., રાય બહાદુર  (૧૮૪૪-૧૯૧૮)  એક જાણીતા ઉદ્યોગપતિ હતા. તેઓ કચ્છના એક નાનકડા ગામ વાઘુરાથી નાની ઉંમરે બોમ્બે (હાલ મુંબઇ) સ્થળાંતર થયા અને બોમ્બે પોર્ટ ટ્રસ્ટ સાથે કામ કરીને ખૂબ જ સફળ ઉદ્યોગપતિ બન્યા. 

## સન્માન 
દામજીની કંપની 'કરમશી દામજી એન્ડ સન્સ' બોમ્બે બંદર પર કાર્યરત હતી. ૧ જાન્યુઆરી, ૧૮૯૯ના રોજ તેમને ભારતની તત્કાલીન બ્રિટીશ સરકારે તેમના સારા સામુદાયિક કાર્ય માટે "રાવ બહાદુર" નામનું સન્માન આપ્યું હતું.

## ધર્મ અને સમુદાય 
મુંબઈના દરિયા સ્થાન મસ્જિદ બંદર (કચ્છી લોહાણા મહાજન)ને તેમના સન્માનમાં કરમશી દામજી કમ્યુનિટિ હોલ નામકરણ કરાયું હતું.

## દાન અને શિષ્યવૃત્તિ 
દામજીએ ત્રણ પબ્લિક ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી હતી. પ્રથમ 'આર.બી. શેઠ કરમશી દામજી આરોગ્ય ભવન ટ્રસ્ટ' કે જેમાં માથેરાન ખાતે આવેલા સેનેટોરિયમ (સેવાશ્રમ)નો સમાવેશ થાય છે. બીજું, 'આર.બી. શેઠ કરમશી દામજી મથુરા વાગોરા ધર્મશાળા ટ્રસ્ટ' અંતર્ગત વાગોરામાં એક ધર્મશાળા આવેલી છે. ત્રીજું, શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, મુંબઇની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓને ભંડોળ પૂરું પાડતું 'આર.બી. શેઠ કરમશી દામજી સ્વામિનારાયણ મંદિર ચેરીટી ટ્રસ્ટ'. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* રાવ બહાદુર શેઠ કરમશી દામજી આરોગ્ય ભવન ટ્રસ્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ
* રાવ બહાદુર શેઠ કરમશી દામજી સ્વામિનારાયણ મંદિર ચેરીટી ટ્રસ્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ
* સ્વામિનારાયણ સમુદાયની સત્તાવાર વેબસાઇટ - અહેમદાબાદ ગાદી
* સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયની સત્તાવાર વેબસાઇટ - વડતાલ ગાદી

શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ
શ્રેણી:૧૯૧૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૪૪માં જન્મ
ઉદયન ઠક્કર

**ઉદયન ઠક્કર** એ ગુજરાતી ભાષાના કવિ, લેખક અને અનુવાદક છે જેઓ ભારતના મુંબઈ શહેરમાં રહે છે.

*એકાવન (૧૯૮૭) એ* તેમની કવિતાનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે, જેના માટે તેમને જયંત પાઠક કવિતા પુરસ્કાર મળ્યો હતો. *સેલ્લારા* (૨૦૦૩) એ તેમનો બીજો કાવ્યસંગ્રહ છે, જેને ઉશનસ્ પુરસ્કાર (૨૦૦૨-૦૩) એનાયત કરાવામાં આવ્યો હતો. તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કૃતિઓમાં *જુગલબંધી* (૧૯૯૫) અને *ઉદયન ઠક્કરના ચૂંટેલા કાવ્યો* નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ગુજરાતી બાળસાહિત્યમાં પણ પ્રદાન કર્યું છે. તેઓ ઓનલાઇન કવિતા પોર્ટલ *પોએટ્રી ઇન્ડિયા*ના સંપાદક છે.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ૨૮ ઓક્ટોબર ૧૯૫૫ ના દિવસે મુંબઈ, ભારતના કરસનદાસ અને શાંતિબેનને ત્યાં થયો હતો. તેમના દાદા કચ્છના વતની હતા. તેમણે તેમના પ્રાથમિક શિક્ષણ દરમિયાન કવિતાઓ લખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મુંબઈની ધ ન્યૂ એરા સ્કૂલમાંથી એસ.એસ.સી પૂર્ણ કરી સિડનહૅમ કૉલેજમાંથી બેચલર ઓફ કોમર્સની પદ્દવી મેળવી.

## કારકિર્દી 
તેઓ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કોસ્ટ એકાઉન્ટન્ટની પદવીઓ પણ ધરાવે છે. ૧૯૭૪માં તેમની કૃતિ *કવિતા,* એક દ્વિમાસિક ગુજરાતી કવિતા જર્નલમાં પહેલી વખત પ્રકાશિત થઈ હતી. ત્યાર બાદ, તેમની કવિતાઓ *શબ્દસૃષ્ટિ*, *કવિલોક*, એતદ્*,* સમીપે*,* *ગઝલવિશ્વ* અને *નવનીત સમર્પણ* સહિત અનેક ગુજરાતી સાહિત્યિક સામાયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ છે*.* 

## કૃતિઓ 
*એકાવન*, તેમની કવિતાઓનું પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ હતું જે ૧૯૮૭ માં પ્રકાશિત થયું હતું, ત્યારબાદ *સેલ્લાર* (૨૦૦૩) અને *ઉદયન ઠક્કરના ચૂંટેલા કાવ્યો* (૨૦૧૨) પ્રકાશિત થયા. તેમની કવિતાઓનો જાપાની અને અંગ્રેજી ભાષામાં અનુવાદ થયો છે, અને એક પુસ્તક તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે.

*બાળસાહિત્યમાં* તેમની કૃતિઓમાં *એન મિલાકે તેન મિલાકે છૂ*, *તાક* *ધિના ધીન* અને *હાક છી હિપ્પો શામેલ છે*. ૨૦૧૯માં, તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય થિયેટર દ્વારા કલાપી પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

## અંગત જીવન 
તેમણે ૧૯૮૪ માં રાજુલ સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમની બે પુત્રી રિચા અને ગરિમા છે.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૫૫માં જન્મ
પ્રફુલ્લ રાવલ

**પ્રફુલ્લ રાવલ** એ એક ગુજરાતી શિક્ષક, કવિ, નિબંધકાર અને લઘુકથા લેખક છે.  તેઓ *કવિલોક* અને *કુમારના* સહ-સંપાદક અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મહામંત્રી તરીકે કાર્ય કરે છે. તેમને ૧૯૮૨ માં કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક મળ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ ના દિવસે વિરમગામમાં જગજીવનદાસ અને સુભદ્રાબેનને ઘેર થયો હતો.

તેમણે વિરમગામની શેઠ એમ. જે. હાઈસ્કૂલમાંથી એસ.એસ.સી. અને સી. એમ. દેસાઈ આર્ટ્સ ઍન્ડ કૉમર્સ કૉલેજ, વિરમગામથી ગુજરાતી વિષયમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. ત્યાર બાદ ગુજરાત યુનિવર્સિટીની સ્કૂલ ઑફ લેંગ્વેજમાં જોડાઈ તેમણે માસ્ટર ઑફ આર્ટ્સ, માસ્ટર ઑફ ફિલોસોફી (પી.એચ.ડી.)ની પદવી મેળવી.

## કારકિર્દી 
તેમણે એલ.સી. કન્યા વિદ્યાલય, વિરમગામમાં ૧૯૭૦ થી ૧૯૮૩ અને શેઠ એમ. જે. હાઈસ્કૂલ, વિરમગામમાં ૧૯૮૩ થી ૧૯૮૪ સુધી ભણાવવાનું કાર્ય કર્યું. ૧૯૮૪ માં, તેમણે *કૃતિ પ્રકાશન* નામના પુસ્તક પ્રકાશન કંપની સ્થાપના કરી. ૧૯૯૨ માં, તેમણે શિશુ નિકેતન નામની પ્રાથમિક શાળાની સ્થાપના કરી, જે હાલમાં સેતુ વિદ્યાલય તરીકે ઓળખાય છે. ૧૯૯૫ માં, તેમણે બીજી શાળા, સરજન વિદ્યામંદિરની સ્થાપના કરી અને ૨૦૦૬ સુધી ત્યાં આચાર્ય તરીકે ફરજ બજાવી. ૨૦૧૨ માં, તેઓ *કુમારના* સહ-સંપાદક બન્યા. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મહામંત્રી પણ તરીકે કાર્ય કરે છે. 

## રચનાઓ 
### કવિતા 
* *આવતીકાલની શોધ માં* (૨૦૧૧)
* ''મિનોઈ સાચુ કહેતી'તી* (૨૦૧૪)

### જીવનચરિત્ર નિબંધો 
* *નોખા-અનોખા* (૧૯૮૫)
* *બા એટેલે* (૨૦૦૧)
* *માણસ એ તો માણસ* (૨૦૧૪)

### લઘુકથાઓ 
* *પાકેલો અંધકાર* 
* *નાજુક ક્ષણ*
* *સાવ અચાનક''

## સન્માન 
તેમણે ૧૯૮૨ માં કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક પ્રાપ્ત કર્યો. 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ
દલિતચેતના

***દલિતચેતના***  મનોજ પરમારના સંપાદન હેઠળ દર મહિનાની ૧૩ તારીખે પ્રકાશિત થતું એક ગુજરાતી ભાષાનું માસિક સામયિક છે. ગુજરાતી દલિત સાહિત્યને ખીલવાના હેતુથી આ સામયિકની સ્થાપના ૨૦૦૬ માં કરવામાં આવી હતી. 

## ઇતિહાસ 
સામયિકનો પ્રથમ અંક ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૦૬ ના રોજ ગાંધીનગરના ચાંદખેડાથી પ્રકાશિત થયો હતો. બાદમાં, તેણે વર્ષ દરમિયાન પ્રકાશિત શ્રેષ્ઠ વાર્તા અને શ્રેષ્ઠ કવિતાને ઇનામ આપવાનું શરૂ કર્યું.

## વિષયવસ્તુ 
*દલિતચેતના* વિવિધ પ્રકારની સાહિત્યિક શૈલીઓ અને દલિત સાહિત્ય પર આધારિત લેખો પ્રકાશિત કરે છે જેમાં કવિતાઓ, ટૂંકી વાર્તાઓ, ટીકા, સંશોધન પત્ર અને નિબંધોનો સમાવેશ થાય છે.

## આ પણ જુઓ 
* *પરિવેશ*
* *શબ્દસૃષ્ટિ*

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
ઓથાર

***ઓથાર*** એ અશ્વિની ભટ્ટ લિખિત ૧૯૮૪ માં પ્રકાશિત થયેલ, ૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિ પછી પાત્રોના ભવિષ્યને વર્ણવતી, શોકાંતિકા, રહસ્યમય ગુજરાતી નવલકથા છે. ૧૧૧૫ પૃષ્ઠો ધરાવતી આ નવલકથા બે ખંડો ધરાવે છે.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
આ નવલકથા ઈ.સ. ૧૮૫૭ની ક્રાંતિની નિષ્ફળતા પછીનો કાળખંડ ધરાવે છે અને તેના પાત્રોના ભવિષ્યનું વર્ણન કરે છે. નવલકથા તેના મુખ્ય પાત્ર સેજલસિંહની આસપાસ વણેલી છે. આ નવલકથા ઐતિહાસિક પૃષ્ઠ ભૂમિ પર રચાયેલી એક શોકાંતિકા (ટ્રેજેડી), રહસ્યમયતા જેવા તત્ત્વો પણ ધરાવે છે. અશ્વિની ભટ્ટ આ પહેલાંની નવલક્થાના શીર્ષકો નાયિકાના નામથી આપતા હતા, આ નવલક્થાથી તેમણે નવલકથાને વિષવસ્તુ અધારિત નામ આપવા શરૂ કર્યા.

## કથાવસ્તુ 
નવલક્થાનું મુખ્ય પાત્ર સેજલસિંહ આગનો ભોગ બનતા કુરૂપ બને છે. મોટા ભાગના સ્વજનો તેને મૃત સમજે છે પણ તેનો ઘોડો તેને ઓળખી પાડે છે. સેજલસિંહનો દિવાન તેને અપ્રકટ રાખી તેની મદદ કરતો રહે છે. સેજલસિંહ સાથે તેની સંગીની સેના અને અંગ્રેજ યુવતી 'ગ્રેઈસ' પણ નવલકથાના મુખ્ય પાત્રો છે. આ બન્ને થકી તેને પુત્રો છે અને તેની જાગીર કોને મળશે તેની અંટસ નિર્માણ થાય છે. સેજલસિંહની માતા રાજેશ્વરી તેના પુત્રોને ખેરા સિંહના પુત્રો તરીકે દર્શાવે છે. નવલકથાનો કથારસ ખજાના અને સેજલસિંહના પિતાની નિષ્ઠા પર આધારિત છે. નવલક્થાના સ્થળો અને પાત્રોના નામ કલ્પિત છે પણ તેમાં ઐતિહાસિક કાલખંડને લાગતી પૃષ્ઠ ભૂમિના વર્ણનો જોતા લેખનો ઇતિહાસ-ભૂગોળનો ઊંડો અભ્યાસ જણાઈ આવે છે.

## પ્રતિભાવ 
આ નવલકથાની પ્રથમ બે આવૃત્તિની ત્રણ હજાર નકલોનું મુદ્રણ થયું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી ગદ્ય
રુચિ (સામાયિક)

***રુચિ*** એ જાન્યુઆરી ૧૯૬૩ થી ડિસેમ્બર ૧૯૬૮ દરમ્યાન લેખક અને પત્રકાર ચુનીલાલ મડિયા દ્વારા ગુજરાતી ભાષામાં પ્રકાશિત કરાયેલ એક સાહિત્યિક સામયિક હતું.

## ઇતિહાસ 
૧૯૬૨ માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ઇન્ફર્મેશન સર્વિસ છોડી ચુનીલાલ માડિયાએ *રૂચિ* માસિક શરૂ કર્યું. આને તેમણે *સર્જનાત્મક વિચારો માટેનું સામયિક* ગણાવ્યું. ડિસેમ્બર ૧૯૬૮માં ચુનીલાલ મડિયાનું અવસાન થતાં સામાયિકનો તેનો છેલ્લો અંક પ્રકાશિત થયા બાદ તેનું પ્રકાશન બંધ પડ્યું.

## વાંચન સામગ્રી 
*રૂચી* એ ગુજરાતી તેમજ અન્ય ભારતીય ભાષાઓ અને વિશ્વમાં સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક વલણોનું વિશ્લેષણ પ્રકાશિત કર્યું હતું.

ચુનીલાલ મડિયા જાતે આ સામાયિકમાં *અખો રૂપેરો* ઉપનામ હેઠળ *છીંડુ ખોલતા* નામની કટાર લખતા હતા. તેમણે *બહ્યાંતર* કટારમાં સામાજિક મુદ્દાઓ પર પણ લેખન કર્યું. તેમણે વીરચંદ ગાંધી, કૃષ્ણજી હોલાજી આરા, અબ્દુલ રહીમ, આપાભાઈ આલ્મેલકર, જયંત ખત્રી, ઇશ્વર પેટલીકર, ઉમાશંકર જોશી, આલ્બેર કેમ્યૂ, જીન-પૌલ સાર્રે, હેનરી મિલર, બહેરામજી મલબારી જેવા અનેક અગ્રણી હસ્તીઓ અને લેખકો પર પણ લખ્યું હતું. ઓક્ટૉવિયો પાઝ, કાર્લ માર્ક્સ, શયદા, ઝવેરચંદ મેઘાણી, જ્યોતીન્દ્ર દવે, ધૂમકેતુ, સેમ્યુઅલ જ્હોન્સન, ડેગ હેમાર્સ્કજોલ્ડ, યેવગેની યેવતુશેન્કો, મિખાઇલ શોલોખોવ, રોમેઈન રોલેન્ડ, બોરિસ પાસ્તેનાર્ક, લિયો ટોલ્સટોય, એન્તોન ચેખવ, અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે, ડી. એચ. લૉરેન્સ સાથે આધુનિક સાહિત્યકારો વિષે પણ તેમણે લેખો લખ્યા. વાડીલાલ ડગલી, મુંબઈ અને ભારતના મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત, *મુંબઈ-ની ડાયરી* નામની કટાર લખતા. જયંત પાઠકે ધારાવાહિક તરીકે તેમની આત્મકથા *વાનાંચલ* આ સામાયિકમાં પ્રકાશિત કરી હતી. મનુભાઈ પંચોળીની નવલકથા *કુરુક્ષેત્ર*ની પણ આ સામયિકમાં શરૂઆત થઈ હતી, પરંતુ કેટલાક ભાગો પ્રકાશિત થયા બાદ બંધ થઈ ગઈ હતી. એલન પેટોનનું નાટક, *ક્રાય, ધ બિલવ્ડ કંટ્રી*નું ભાષાંતર ચુનીલાલ મડિયાએ *ભોમ રડે ભેંકાર* તરીકે કર્યું હતું, જેના ફક્ત ત્રણ ભાગ છપાયા પછી બંધ થયા. બીજા કેટલાક લેખકોએ તેમાં લેખકો પર વિવેચન, નિબંધો અને કૃતિઓ પ્રકાશિત કરી. મુખપૃષ્ઠ કલા અને સામાયિકમાંની અન્ય કલા કૃતિઓ વિવિધ કલાકારો જેમ કે રાઘવ કનેરિયા, અભય ખાટાઉ, કે.કે. હેબ્બર, કૃષ્ણજી હોલાજી આરા, અબ્દુલ રહીમ, આપાભાઈ અલમેલકર, ભાનુ શાહ, લીના સંઘવી, દિનેશ શાહ, છગનલાલ જાદવ, જ્યોતિ ભટ્ટ, લક્ષ્મણ પાઇ, શ્યાવક્ષ ચાવડા, સુધીર ખસ્તાગીર, રાજુ વગેરે દ્વારા દોરવામાં આવ્યા હતા. ઇન્દ્રદેવ આચાર્ય અને બંસીલાલ વર્મા 'ચકોર' એ તેમાં કાર્ટૂન પ્રકાશિત કર્યા હતા. 

તેમાં જવાહરલાલ નેહરુ, ઝવેરચંદ મેઘાણી અને ટૂંકી વાર્તાઓ પર વિશેષ આવૃત્તિઓઓ પ્રકાશિત થઈ હતી.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના સામયિકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી સામયિકો
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
સરૂપ ધ્રુવ

**સરૂપ ધ્રુવ** (જન્મ: ૧૯ જૂન ૧૯૪૮) એ ગુજરાત, ભારત ગુજરાતના શિક્ષણશાસ્ત્રી, કવિયત્રી અને કાર્યકર છે.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૯ જૂન ૧૯૪૮માં અમદાવાદમાં થયો હતો. તેમણે ૧૯૬૯માં અમદાવાદની સેન્ટ ઝેવિયર્સ કૉલેજમાંથી ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયમાં બી.એ. અને ૧૯૭૧માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના સ્કૂલ ઑફ લેંગ્વેજિઝમાંથી એમ.એ.નો અભ્યાસ કર્યો. તેમણે નિબંધ "મોટીફ નો અભ્યાસ અને કેટલીક પસંદ કરેલી ગુજરાતી લોકકથાઓમાં તેની તપાસ" વિષય પર મહાનિબંધ લખી ૧૯૭૬માં ગુજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી પીએચ.ડી. ની પદવી મેળવી. ૧૯૭૪ થી સેન્ટ ઝેવિયર્સ એજ્યુકેશન સેન્ટરમાં તેઓ ગુજરાતી ભાષાનાં શિક્ષિકાના પદે રહ્યાં.

સરૂપ સાંસ્કૃતિક જૂથ "સંવેદન સંસ્કૃત મંચ" અને મીડિયા જૂથ "દર્શન"ના સ્થાપક સભ્ય હતા; બંને જૂથોનો એક ઉદ્દેશ સામાજિક પરિવર્તન લાવવાનો છે. તેઓ "કલમ"ના નામની સંસ્થાના સ્થાપક પણ છે, જે મહિલા લેખકોને તક પ્રદાન કરે છે. આ સાથે તેઓ નાટકો પણ લખે છે અને દિગ્દર્શન પણ કરે છે. *૧૯૯૫માં, તેમનો સળગતી હવાઓ નામનો બીજો સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો*. હસ્તક્ષેપ (૨૦૦૩) અને સહિયારા સૂરજની ખોજમાં (૨૦૦૩) તેમના અન્ય કાવ્યસંગ્રહો છે. તેમને તેમની કૃતિ *મારા હાથની વાત* માટે તખ્તસિંહ પરમાર પુરસ્કાર (૧૯૮૨-૮૩) મળ્યો હતો.

## આ પણ જુઓ 
* ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ