open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ખગોળશાસ્ત્ર

]]
**ખગોળશાસ્ત્ર** (Astronomy) એ એક કુદરતી વિજ્ઞાન છે જે અવકાશી પદાર્થો અને બ્રહ્માંડમાં થતી ઘટનાઓનો અભ્યાસ કરે છે. તે તેમના ઉદભવ અને એકંદર ઉત્ક્રાંતિને સમજાવવા માટે ગણિત, ભૌતિકશાસ્ત્ર અને રસાયણશાસ્ત્રનો ઉપયોગ કરે છે. રસના વિષયોમાં ગ્રહો, ઉપગ્રહો (ચંદ્રો), તારાઓ, નિહારિકાઓ, આકાશગંગાઓ, ઉલ્કાઓ, લઘુગ્રહો અને ધૂમકેતુઓનો સમાવેશ થાય છે. 

ની પેરાનલ ઓબ્ઝર્વેટરી, આકાશગંગાના કેન્દ્ર (Galactic Center) તરફ લેસર ગાઈડ સ્ટાર (Laser Guide Star) છોડી રહી છે.]]

સંબંધિત ઘટનાઓમાં સુપરનોવા વિસ્ફોટ, ગામા રે બર્સ્ટ, ક્વાસાર, બ્લેઝાર, પલ્સાર અને કોસ્મિક માઇક્રોવેવ બેકગ્રાઉન્ડ રેડિયેશનનો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે, ખગોળશાસ્ત્ર પૃથ્વીના વાતાવરણની બહાર ઉદભવતી દરેક વસ્તુનો અભ્યાસ કરે છે. બ્રહ્માંડવિજ્ઞાન (Cosmology) એ ખગોળશાસ્ત્રની એક શાખા છે જે સમગ્ર બ્રહ્માંડનો અભ્યાસ કરે છે.

ખગોળશાસ્ત્ર એ સૌથી જૂના કુદરતી વિજ્ઞાનોમાંનું એક છે. ઈતિહાસમાં નોંધાયેલી પ્રારંભિક સંસ્કૃતિઓએ રાત્રિના આકાશનું પદ્ધતિસરનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. આમાં ઇજિપ્તવાસીઓ, બેબિલોનિયન, ગ્રીક, ભારતીય, ચીની, માયા અને અમેરિકાના ઘણા પ્રાચીન સ્વદેશી લોકોનો સમાવેશ થાય છે. ભૂતકાળમાં, ખગોળશાસ્ત્રમાં એસ્ટ્રોમેટ્રી, અવકાશી નેવિગેશન, નિરીક્ષણાત્મક ખગોળશાસ્ત્ર અને કેલેન્ડર બનાવવા જેવી વિવિધ શાખાઓનો સમાવેશ થતો હતો. 

વ્યાવસાયિક ખગોળશાસ્ત્રને નિરીક્ષણાત્મક અને સૈદ્ધાંતિક શાખાઓમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. નિરીક્ષણાત્મક ખગોળશાસ્ત્ર ખગોળીય પદાર્થોના અવલોકનોમાંથી ડેટા મેળવવા પર કેન્દ્રિત છે. આ ડેટાનું ભૌતિકશાસ્ત્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરીને વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. સૈદ્ધાંતિક ખગોળશાસ્ત્ર ખગોળીય પદાર્થો અને ઘટનાઓનું વર્ણન કરવા માટે કોમ્પ્યુટર અથવા વિશ્લેષણાત્મક મોડલના વિકાસ તરફ લક્ષી છે. આ બે ક્ષેત્રો એકબીજાના પૂરક છે. સૈદ્ધાંતિક ખગોળશાસ્ત્ર અવલોકન પરિણામોને સમજાવવા માંગે છે અને સૈદ્ધાંતિક પરિણામોની પુષ્ટિ કરવા માટે અવલોકનોનો ઉપયોગ થાય છે. 

ખગોળશાસ્ત્ર એ એવા થોડા વિજ્ઞાનોમાંનું એક છે જેમાં બિન-અનુભવી ખગોળશાસ્ત્રીઓ સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. ક્ષણિક ઘટનાઓની શોધ અને અવલોકનો માટે આ ખાસ કરીને સાચું છે. બિન-અનુભવી ખગોળશાસ્ત્રીઓએ ઘણી મહત્વપૂર્ણ શોધોમાં મદદ કરી છે, જેમ કે નવા ધૂમકેતુઓ શોધવા.

## આ પણ જુઓ 
* સૂર્યમંડળના ગ્રહો

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
રાજ્ય સભા

**રાજ્ય સભા** એ ભારત ના સંસદ નું ઊપલું સદન છે. ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે રાજ્ય સભાના ૨૫૦ સભ્યો છે જેમાના ૧૨ સભ્યોની નિમણુંક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે. આ સભ્યોને નામાંકિત સભ્યો કહેવાય છે. આ નિમણુંક વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતો જેમકે - કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અને સમાજસેવકોમાંથી કરાય છે. બાકીના સભ્યો ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ચૂંટાયેલા સભ્યો કરે છે. રાજ્ય સભાનું ક્યારેય વિસર્જન થતું નથી અને તેના એક તૃતિયાંશ સભ્યો દર ૨ વર્ષે ચૂંટાય છે. સભ્યોની મુદ્ત ૬ વર્ષની હોય છે.

રાજ્ય સભાની સત્તા વાણિજ્ય મુદ્દાઓ સિવાય લોક સભા જેટલીજ છે. જો સભાઓમાં મતભેદ થાય તો બેય સભાની બેઠક સાથે બોલાવાય છે. લોક સભાના સભ્યોની સંખ્યા બમણી હોવાથી સંયુક્ત સત્રમાં તે વધારે સત્તા ધરાવે છે. અત્યાર સુધી માત્ર ૩ વખત જ સંયુક્ત સત્ર યોજાયું છે, છેલ્લી વખતે ત્રાસવાદ વિરોધી પોટા નો ખરડો પસાર કરવા માટે સંયુક્ત સત્ર યોજાયું હતું.

ભારતના બંધારણ પ્રમાણે ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાજ્ય સભાના અધ્યક્ષ છે. રાજ્ય સભાના સભ્યો ઉપાધ્યક્ષની ચૂંટણી કરે છે અને તઓ રાજ્ય સભાની દિન-પ્રતિદિનની કાર્યવાહી સંભાળે છે. રાજ્ય સભાની પ્રથમ બેઠક ૧૩ મે ૧૯૫૨માં યોજાઇ હતી.

## સંદર્ભ
## આ પણ જુઓ 
* લોક સભા

## બાહ્ય કડીઓ 
* ભારત સરકારની રાજ્ય સભાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 
* ભારત સરકારની રાજ્ય સભાની વેબસાઇટ પર વખતોવખત પુછાતા પ્રશ્નોનું જાળપૃષ્ઠ 

શ્રેણી:ભારતની સંસદ
માંડવી (કચ્છ)

**માંડવી** ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના માંડવી તાલુકામાં આવેલું નાનું શહેર છે, જે આ તાલુકાનું વહિવટી મથક પણ છે.

માંડવી કચ્છી સંસ્કૃતિ પ્રતિનિધિ તરીકે જાણીતું શહેર છે. માંડવી તેની સ્વાદિષ્ટ ડબલ રોટી (દાબેલી) માટે પ્રખ્યાત છે. વહાણવટા માટે પણ માંડવી પ્રખ્યાત છે.

## ભૂગોળ 
માંડવી એક બંદર છે અને  સ્થાન પર રુક્માવતી નદીના કચ્છના અખાતના મિલન સ્થાન પર વસેલું છે. શિરવા, નાગલપુર તથા ભારપુર માંડવીની નજીક આવેલા ગામો છે. માંડવી જિલ્લા મુખ્ય મથક ભુજથી લગભગ ૬૦ કિ.મી ના અંતરે અને અમદાવાદ થી ૪૪૬ કિ.મી. ના અંતરે આવેલું છે. માંડવીમાં રેલ્વેની સુવિધા નથી અને નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન ભુજ છે.

## ઇતિહાસ 
માંડવીની સ્થાપના કચ્છ રજવાડાના ખેંગારજી પ્રથમે ઇ.સ. ૧૫૮૦માં કરી હતી.

માંડવીથી મુંબઈ આવવા જવા માટે જુના જમાનામાં વહાણોની સગવડ હતી અને પછી નિયમિત આગબોટની પણ સગવડ હતી. માંડવીથી અરબસ્તાન અને આફ્રિકા જવા માટે પણ પૂર્વે નિયમિત સગવડ હતી. એટલે ઘણાં કચ્છીઓ અરબસ્તાન અને આફ્રિકામાં વસેલાં છે.

## પર્યટન 
અહીંનો સુંદર સાગર કિનારો, ૨૦ જેટલી પવનચક્કીઓ તથા સ્વામીનારાયણ મંદિર જોવાલાયક છે. બ્રિટીશ રાજ્યના જમાનાનો વિજય વિલાસ મહેલ પણ જોવાલાયક છે. ક્રાંતિ તીર્થ (શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માનું સ્મારક), માંડવી પોર્ટ, માંડવીનો કિલ્લો, વહાણવટા ઉદ્યોગ, બાંધણી ઉદ્યોગ જેવા અનેક સ્થળો જોવાલાયક છે.

## છબીઓ 

File:Vijay Vilas Palace.jpg|વિજય વિલાસ મહેલ
File:Windfarm Mandvi.JPG|દરિયાકિનારે પવનચક્કીઓ
File:Mandvi.JPG|માંડવી દરિયાકિનારો
File:Mandavi Beach Sunset.jpg|માંડવી દરિયાકિનારા પર સૂર્યાસ્ત
File:Varma Memorial.JPG|શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા ક્રાંતિ તીર્થ
File:Mandvi Fort - panoramio.jpg|માંડવી કિલ્લો
File:Mandvi Lake - panoramio.jpg|તોપનસર તળાવ
File:Mandvi custom house.JPG|માંડવી કસ્ટમ હાઉસ

## આ પણ જુઓ 
* માંડવી બીચ

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* માંડવી તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:માંડવી તાલુકો
કાર્બન

[250px|thumb|right|[આવર્ત કોષ્ટકમાં કાર્બન]]
**કાર્બન** તત્વ આવર્ત કોષ્ટકની મહત્વની અધાતુ છે. કાર્બન ની આણ્વીક સંખ્યા ૬ છે. તેને "C" વડે દર્શાવાય છે. કાર્બન એ રસાયણ શાસ્ત્રમાં તથા જૈવરસાયણ શાસ્ત્રમાં અત્યંત અગત્યનું તત્વ છે. માનવ શરીરમાં પાણી ને બાદ કરતાં બાકીના તમામ પદાર્થોમાં કાર્બનનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે. સજીવો વિવિધ પ્રકારના કાર્બનિક સંયોજનોના બનેલા છે.

## ઘન સ્વરૂપો 
કુદરતમાં કાર્બન જુદા-જુદા સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે. તેમાં શુદ્ધ કાર્બનના મુખ્ય બે સ્ફટિક રૂપ છે.

### હીરો 
thumb|આધુનિક ભાતમાં કાપેલો હીરો. આવા હીરાઓ ૨૦મી સદીમાં અત્યંત લોકપ્રિય બન્યા છે અને ઘરેણાઓમાં જડેલા જોવા મળે છે.
હીરો કુદરતમાં મળી આવતા પદાર્થોમાં સૌથી સખત પદાર્થોમાંનો એક છે. તેની સખ્તાઇને કારણે તેનો ઔદ્યોગિક ઉપયોગ વ્યાપક છે. ખાસ કરીને ખૂબ સખત ઓજારોની ધાર કાપવા માટે હીરાનો ઉપયોગ થાય છે. શુદ્ધ કાર્બનનો સ્ફટિક હીરો પારદર્શક હોય છે. હીરાનો વક્રીભવન અચળાંક ખૂબ ઉંચો હોય છે. આ ગુણધર્મોને કારણે હીરો કિમતી કિમતી પત્થર તરીકે ખૂબ લોકપ્રિય છે અને ઘરેણાઓ માં ખૂબ જોવા મળે છે.

### ગ્રેફાઇટ 
thumb|ગ્રેફાઇટ
ગ્રેફાઇટના ભૌતિક ગુણધર્મો હીરા કરતા તદ્દન વિરોધી છે. ગ્રેફાઇટ કાળા/રાખોડી રંગનો પદાર્થ છે. તે અત્યંત નરમ હોય છે. આથી તેનો ઉપયોગ પેન્સિલની અણીમાં થાય છે.

﻿

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ભારતના વડાપ્રધાન

**ભારતના વડા પ્રધાન** ભારત સરકારના વડા છે. ભારતની સંસદીય પ્રણાલીમાં સંવિધાન ભારતના રાષ્ટ્રપતિને દેશના પ્રમુખ તરીકે વર્ણવે છે. પરંતુ, ખરી સત્તા વડા પ્રધાન અને તેમના મંત્રીમંડળના હાથમાં હોય છે. વડા પ્રધાનની નિમણૂંંક અને સોગંદનામું રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા થાય છે. સામાન્ય રીતે વડા પ્રધાન લોક સભામાં બહુમતી ધરાવતા પક્ષનો નેતા હોય છે.

૧૯૪૭થી ભારતમાં ૧૪ વડા પ્રધાનો રહી ચૂક્યા છે, ૧૫મા વડા પ્રધાન ગુલઝારીલાલ નંદા બે વખત કાર્યકારી વડા પ્રધાન રહ્યા હતા. પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના હતા, જેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ શપથ લીધા હતા. મે ૧૯૬૪માં તેમના મૃત્યુ સુધી તેઓ વડા પ્રધાન રહ્યા હતા અને ભારતના સૌથી લાંબો સમય પદ પર રહેનાર વડા પ્રધાન હતા. તેમના પછી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી વડા પ્રધાન બન્યા હતા અને તેમના ૧૯ મહિનાના શાસન પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યાર પછી નહેરુના પુત્રી ઈન્દિરા ગાંધી વડા પ્રધાન બન્યા હતા. ૧૧ વર્ષ પછી જનતા પાર્ટીના ચૂંટાતા ઈન્દિરા ગાંધીના શાસનનો અંત આવ્યો હતો અને મોરારજી દેસાઈ પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી વડા પ્રધાન બન્યા હતા. ૧૯૭૯માં તેમના રાજીનામા પછી તેમના ઉપ વડા પ્રધાન ચરણ સિંહ કોંગ્રેસના ટેકાથી ૬ મહિનાના ટૂંકા ગાળા માટે વડા પ્રધાન બન્યા હતા અને ત્યાર પછી ફરી ઇન્દિરા ગાંધી સત્તામાં આવ્યા હતા. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ના રોજ તેમની હત્યા થતાં તે જ સાંજે તેમના પુત્ર રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન તરીકે ચૂંટાયા હતા, જેઓ તેમના કુટુંબમાંથી ત્રીજા વડા પ્રધાન હતા. અત્યાર સુધીમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર કુલ ૩૭ વર્ષ ૩૦૩ દિવસો સુધી વડા પ્રધાન પદે રહી ચૂક્યું છે.

રાજીવ ગાંધીના પાંચ વર્ષ પછી તેમના જ સાથી વી. પી. સિંહે જનતા દળના નેતા તરીકે *નેશનલ ફ્રન્ટ* ગઠબંધનની મદદથી ૧૯૮૯માં સરકાર બનાવી. નવેમ્બર ૧૯૯૦માં ચંદ્ર શેખર ૬ મહિના માટે વડા પ્રધાન બન્યા અને જૂન ૧૯૯૧માં પી. વી. નરસિંહરાવના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસ પક્ષ સત્તા પર પરત ફર્યો. રાવની પાંચ વર્ષની મુદ્દત પછી ચાર ટૂંકાગાળાના વડા પ્રધાનો સત્તા પર આવ્યા, જેમાં ૧૯૯૬માં અટલ બિહારી વાજપેયી (૧૩ દિવસ માટે), યુનાઇટેડ ફ્રંટના એચ. ડી. દેવગૌડા, આઇ. કે. ગુજરાલ તેમજ ૧૯૯૮-૯૯માં વાજપેયી (૧૯ મહિના માટે)નો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૯૯માં ત્રીજી વખત વાજપેયી વડા પ્રધાન બન્યા અને નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ પાંચ વર્ષ સત્તા પર રહ્યો, જે આમ કરવાવાળી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર હતી. વાજપેયી પછી કોંગ્રેસ સત્તા પર પરત ફરી અને મનમોહન સિંહ બે મુદ્દત માટે ૧૦ વર્ષ સુધી યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસીવ એલાયન્સ (યુ.પી.એ.) ગઠબંધનના વડા પ્રધાન રહ્યા. ૨૦૧૪માં ભારતીય જનતા પક્ષના નેતૃત્વમાં નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (એન.ડી.એ.) સત્તા પર આવ્યો. ૨૬ મે ૨૦૧૪ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ભારતના વડા પ્રધાન બન્યા, જે એક જ પક્ષની બહુમતી ધરાવતી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૦માં નરેન્દ્ર મોદી સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન પદ રહેનારા બિન-કોંગ્રેસી વડાપ્રધાન બન્યા હતા.

## ચાવી 
;ભારતના વડાપ્રધાનના પક્ષ માટે ચાવીઓ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;અન્ય ચાવીઓ
* №: ક્રમ
*  હત્યા અથવા પદ પર મૃત્યુ
*  પહેલાના મુદ્દત પછી ફરીથી
*  રાજીનામું
*  અવિશ્વાસ મત પછી રાજીનામું

## ભારતના વડાપ્રધાનોની યાદી 
### નોંધ 
## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* 
* 
* 
* 

શ્રેણી:ભારત સરકાર
વર્તુળની ત્રિજ્યા

ભૂમિતિની વ્યાખ્યા મુજબ વર્તુળના કોઈ પણ બિંદુ સાથે કેન્દ્ર ને જોડતા રેખાખંડની લંબાઈને **વર્તળની ત્રિજ્યા** કહેવાય છે. વર્તુળની ત્રિજ્યા તેના વ્યાસ કરતાં અડધી હોય છે. વર્તુળના વ્યાસ(૨*ત્રિજ્યા) ને ૨૨/૭ વડે ગુણવાથી મળતો જવાબ તે વર્તુળનો પરિઘ જેટલો હોય છે. આમ વર્તુળના પરિઘથી વ્યાસના ગુણોત્તરને પાઈ (π) કહેવાય છે.

## સૂત્રો 
* વ્યાસ  = ૨  X ત્રિજ્યા
* ત્રિજ્યા= વ્યાસ/ ૨
* પરિઘ = π X વ્યાસ
* પરિઘ = π X ૨ X ત્રિજ્યા
* વ્યાસ  = પરિઘ / π
* ત્રિજ્યા =  પરિઘ / (π X ૨)

નોંધ: પાઈ (π) નુ ચૉક્કસાઈપૂર્વકનુ મૂલ્ય ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩૫૮૯૭૯૩૨૩૮૪...... છે. પરંતુ ૩.૧૪ લઈને ગણિતમાં દાખલાઓ ગણવામાં આવે છે.

શ્રેણી:વર્તુળ
શ્રેણી:ભૂમિતિ
શ્રેણી:ગણિત
વિકિસ્રોત

**વિકિસ્રોત** ‍() વેબસાઇટ વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનનું એક ધ્યેયકાર્ય છે. આ વેબસાઇટને વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનના પ્રકલ્પ તરીકે સ્થાપવામાં આવેલ છે. વિકિસ્રોત પર પ્રકાશનાધિકારથી મુક્ત (અથવા પબ્લિક ડોમેન) સાહિત્યનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ભૂતકાળના સાહિત્યકારોની ગદ્ય તથા પદ્ય કૃતિઓ, કે પછી રાજનીતિજ્ઞો અને નેતાઓના પ્રવચનો વગેરેનો સંગ્રહ કરવા માટે વિકિસ્રોત એ યોગ્ય સ્થળ છે.

## ગુજરાતી વિકિસ્ત્રોત 
ગુજરાતીમાં અલાયદા વિકિસ્રોતની શરૂઆત ૨૭ માર્ચ ૨૦૧૨ના રોજ થઈ, જ્યારે વિકિસોર્સ (અનેક ભાષાઓનાં સહિયારાં વિકિસ્રોત) પર પહેલ વહેલી ગુજરાતી રચના તેના સાત વર્ષ પહેલા એટલે કે ૨૫ માર્ચ ૨૦૦૫ની આસપાસ થઈ હતી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* વિકિસ્રોતનું ગુજરાતી મુખપૃષ્ઠ

શ્રેણી:વિકિમીડિયા
શ્રેણી:વેબસાઇટ
વર્તુળનો વ્યાસ

ગણિતશાસ્ત્રની ભૂમિતિ વિભાગમાં આપવામાં આવેલી વ્યાખ્યા મુજબ વર્તુળના પરિઘ પર આવેલાં કોઈ પણ બે બિંદુઓ અને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા રેખાખંડની લંબાઈના માપને **વર્તુળનો વ્યાસ** કહેવાય છે. વર્તુળનો વ્યાસ તેની ત્રિજ્યાથી બમણો હોય છે.

વ્યાસ = ૨ X ત્રિજ્યા

ત્રિજ્યા= વ્યાસ/ ૨

પરિઘ = π X વ્યાસ

પરિઘ = π X ૨ X ત્રિજ્યા

વ્યાસ = પરિઘ / π

ત્રિજ્યા = પરિઘ / (π X ૨)

પાઈ (π) નુ ચૉક્કસાઈપૂર્વકનુ મૂલ્ય ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩૫૮૯૭૯૩૨૩૮૪...... છે. પરન્તુ ૩.૧૪ લઈને ગણિતમાં દાખલાઓ ગણવામાં આવે છે. આમ વર્તુળના પરિઘ અને વર્તુળના વ્યાસથી બનતા ગુણૉત્તર (રેશીયૉ - ratio)ને પાઈ (π) કહેવાય છે.

શ્રેણી:ભૂમિતિ
શ્રેણી:વર્તુળ
શ્રેણી:ગણિત
ફ્રાન્સ

thumb|યુરોપના નકશામાં ફ્રાન્સ
**ફ્રાન્સ** યુરોપ ખંડના નૈઋત્ય ખૂણામાં આવેલો એક દેશ છે. આ દેશની રાજધાની પૅરિસ ખાતે આવેલી છે. ફ્રાન્સ દેશ તેની કલા સંસ્કૃતિ તથા ખાણી-પીણીની સંસ્કૃતિ માટે જગતભરમાં જાણીતો છે. દરવર્ષે અસંખ્ય પર્યટકો આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ફ્રાન્સ
ચંદ્ર

thumb|ચંદ્ર
**ચંદ્ર** (ખગોળશાસ્ત્રીય પ્રતિક: ) પૃથ્વીનો એકમાત્ર કુદરતી ઉપગ્રહ છે.

ચંદ્ર પૃથ્વીથી ૩,૮૪,૪૦૧ કિમીના (૨,૩૮,૮૫૭ માઇલ) અંતરે આવેલો છે. ચંદ્રનો વ્યાસ ૩,૪૭૬ કીલોમીટર (૨,૧૬૦ માઇલ) છે. સુર્યના પ્રકાશને ચંદ્રની સપાટી પરથી પરાવર્તીત થઇને પૃથ્વી સુધી પહોંચતા ૧.૩ સેકન્ડ લાગે છે. વ્યાસ અને કદના માપમાં આપણો ચંદ્ર સૌરમંડળના અન્ય ઉપગ્રહોમાં પાંચમાં સ્થાને આવે. ચંદ્રનું ગુરુત્વાકર્ષણ પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ કરતા લગભગ છઠ્ઠા ભાગનું છે. ચંદ્રને પૃથ્વીની ફરતે એક પરિક્રમા કરતા ૨૭.૩ દિવસો લાગે છે. ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણ અને તેના પૃથ્વી ફરતેના પરિક્રમણ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ કેન્દ્રગામી બળને લીધે સમુદ્રોમાં ભરતી અને ઓટ આવે છે. આ ભરતી-ઓટ ના લીધે ચંદ્ર અને પૃથ્વીની ધરીની સ્થિતિશક્તિમાં ઘટાડો થાય છે અને બન્ને વચ્ચેનું અંતર દર વર્ષે ૩.૮ સે.મી. જેટલું વધે છે.

thumb|ચંદ્રની આંતરિક રચના
ચંદ્ર એવો એક જ અવકાશી પદાર્થ છે, જ્યાં સુધી મનુષ્યોએ પ્રવાસ કર્યો છે અને જ્યાં મનુષ્યોએ ઉતરાણ કર્યું છે. અમેરિકાના ઍપોલો કાર્યક્રમ અંતર્ગત ૧૯૬૯ થી ૧૯૭૨ દરમ્યાન ચંદ્ર પર છ વખત ઉતરાણ થયું હતું અને છેલ્લા સમાનવ ઉતરાણ સાથે ઍપોલો કાર્યક્રમની સમાપ્તિ થઈ હતી.

## ધાર્મિક મહત્વ 
હિંદુ શાસ્ત્રો મુજબ ચંદ્રની સોળ કળા જોવા મળે છે, આથી ચંદ્રને ‘કલાધર’ પણ કહે છે. 

# અમૃતા
# મનાદા
# પૂષા
# પુષ્ટિ
# તુષ્ટિ
# રતિ
# ધૃતિ
# રાશિની
# ચંદ્રિકા
# કાન્તિ
# જયોત્સ્ના
# શ્રી
# પ્રીતિ
# અંગદા
# પૂર્ણા
# પૂણાર્મૃતા

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
પ્રકાશવર્ષ

એક વર્ષમા પ્રકાશે કાપેલા અંતરને પ્રકાશવર્ષ કહેવાય છે. આશરે ૯.૪૬ × ૧૦૧૨ કી.મી. કે ૫.૮૮ × ૧૦૧૨ (૬ ટ્રીલીયન માઈલ). વૈજ્ઞાનીક વ્યાખ્યા મુજબ અવકાશમાં ગુરૂત્વાકર્ષણ કે કોઈ ચુંબકીય બળ ની અસર વગર ફોટોન કણ એક જુલીયન વર્ષ (દરરોજ ૮૬૪૦૦ સેકંડ વાળા ૩૬૫.૨ દિવસમાં) જેટલુ અંતર કાપી શકે તેને એક પ્રકાશવર્ષ કહેવાય છે. પ્રકાશની શૂન્યાવકાશમાં ઝડપ ૨૯૯,૭૯૨,૪૫૮ મીટર/સેકંડ હોવાથી એક પ્રકાશવર્ષ ૯,૪૬૦,૭૩૦,૪૭૨,૮૦૦ મીટર છે. 

બે તારા વચેનું અંતર સામન્ય રીતે પ્રકાશવર્ષ માં મપાય છે.

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
મોર

**મોર** એક જાણીતું અને માનવવસ્તીની નજીક રહેતું પક્ષી છે, જે ખાસ કરીને નર મોર ની રંગીન પીંછા વાળી પૂંછડી માટે જાણીતું છે. વર્ષા ઋતુમાં જ્યારે વાદળો ગડગડાટ કરતાં હોય અને વરસાદ પડવાની તૈયારી હોય ત્યારે નર મોર પીંછા ફેલાવે છે અને નૃત્ય કરતો હોય તેમ ધીરે ધીરે ગોળ ફરતા જઇ પોતાનાં ફેલાવેલાં પીછાંને ઝડપથી ધ્રુજાવે છે, જેને "કળા કરી" કહેવાય છે. આનો હેતુ ઢેલ (માદા મોર) ને આકર્ષવાનો છે.

મોર ભારતનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે.

## શારિરીક બાંધો 
મોરની શારિરીક દેહરચના અત્યંત આકર્ષક હોય છે. મોરના પીછા અને તેનો રંગ આ આકર્ષક દેખાવનું મૂળ છે. મોર માથાથી પેટ સુધી ચમકદાર જાંબલી રંગનો હોય છે જ્યારે ઢેલ ઘાટા કથ્થાઈ રંગની હોય છે. મોરની પુંછડી આશરે ૧ થી ૧.૫ મીટર લાંબી હોય છે જે રંગબેરંગી પીંછાથી લદાયેલ હોય છે. મોરનું વજન ૪ થી ૬ કિલોની આસપાસ હોય છે જ્યારે ઢેલનું વજન ૩ થી ૪ કિલોની આસપાસ હોય છે.મોર તેમજ ઢેલનાં માથે પીંછાની કલગી હોય છે. મોર તેના ભરાવદાર શરીર રચના ને કારણે હંમેશા પોતાના પગ પર આધાર રાખે છે. ભયગ્રસ્ત પરિસ્થિતિ મા પણ તે ઝડપથી દોડ લગાવે છે. મોર ઉડવાનુ ઓછું પસંદ કરે છે કરે છે કારણ કે તેનું શરીર ભરાવદાર હોય છે તેથી તેને ઉડવામાં મુશ્કેલી પડે છે માટે તે ખૂબ જ ઓછુ ઉડી શકે છે.

## ખોરાક 
મોર તેના ખોરાકની શોધ વહેલી સવાર તેમજ સંધ્યાકાળ (સુર્યાસ્ત થતાં પહેલાં) સુધી કરે છે. બપોર નો સમય મહ્દઅંશે કોઇ ઘટાદાર વૃક્ષની ડાળી પર આરામ ફરમાવતા પસાર કરે છે. ખોરાક માટે મોર ચાર પાંચની સંખ્યાના નાના ટોળામાં વન વગડા તેમજ ખેતર માં ફરીને અનાજ નાં દાણા, જીવડાં અને નાના સરિસૃપ આરોગે છે.

## ધાર્મિક મહત્વ 
મોર હિંદુ ધર્મમાં એક અનેરું સ્થાન ધરાવે છે. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ તેમના મસ્તક પર મોરનું પીંછું ધરતા હતા. ભગવાન શિવના પુત્ર કાર્તિકેયનું અને સરસ્વતી માતાનું વાહન મોર હોવાનું પણ હિંદુ ધાર્મિક ગ્રંથોમાં લખેલું છે. મંદિરોમાં ભગવાનને આરતી સમયે મોરનાં પીંછાંથી બનેલા પંખાથી પવન વીઝવામાં આવે છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Peacock female1.jpg|માદા મોર
ચિત્ર:Dancing peacock.jpg|નૃત્ય કરતો મોર
ચિત્ર:Eggs of Peafowl at Aravath Kasaragod.jpg|મોરના ઇંડા
ચિત્ર:Peacock on a brass chariot of Searsole Rajbari, West Bengal, India.jpg|પિત્તળના રથ પર મોર, સીઅર્સોલ રાજબારી, પશ્ચિમ બંગાળ, ભારત
ચિત્ર:Indian Peafowl sitting on rock.jpeg|પથ્થર પર બેઠેલ ભારતીય મોર

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતનાં વન્યજીવો
શ્રેણી:ભારતનાં રાષ્ટ્રચિહ્નો
શ્રેણી:પક્ષી
નિહારિકા

ગેલેક્સી M33ના સ્પાયરલ ભાગ આવેલી પૃથ્વીથી ૨.૭ મીલીયન પ્રકાશવર્ષ ના અંતરે આવેલી છે. આ ભાગમા નવા તારાઓ રચાઇ રહ્યા છે. ]]

**નિહારિકા** અથવા **નેબ્યુલા**(અંગ્રેજીમાં Nebula) એ અંતરીક્ષમાં વાયુઓ તથા ધુળકણો નું વાદળ કે ધુમ્મસ પ્રકારે ફેલાયેલ હોય છે. નેબ્યુલા ક્યારેક આકાશમા આવેલા અન્ય ઝાંખા પદાર્થો ને દર્શાવવા પણ વપરાય છે. જેમકે ક્યારેક એન્ડ્રોમીડા આકાશગંગાને એન્ડ્રોમીડા નેબ્યુલા પણ કહેવાય છે. વાસ્તવમાં આવી ગેલેક્સીઓ આપણી આકાશગંગાની બહાર અત્યંત દુર આવેલી હોવાથી તેને નેબ્યુલા તરીકે ભુલથી ઓળખાવવામાં આવેલી. 

નેબ્યુલાના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
* ડીફ્યુઝ નેબ્યુલા એ પ્રકાશ્તિ નિહારિકા છે.
** ઈમીશન નેબ્યુલા તેમા આવેલા વાયુઓના આયનિકરણ ને કારણે ચમકે છે.  સામાન્ય રીતે બે પ્રકાર ની એમીશન નેબ્યુલાઓ જોવા મળે છે, H II પ્રદેશ અને પ્લેનેટરી નેબ્યુલા.
** રીફ્લેક્શન નેબ્યુલા અન્ય પ્રકારના પ્રકાશ (જેમ કે નજીક ના તારા) ને લીધે ઝળહળે છે. પ્લેઈડ્સ તારા જુથમા આવેલી નેબ્યુલા તેનું ઉદાહરણ છે. 
* અંધારી નેબ્યુલા તેના નામ પ્રમાણે પ્રકાશ આપતી નથી. આ પ્રકારની નેબ્યુલા જ્યારે અન્ય પ્રકાશીત તારા કે નેબ્યુલાને આડે આવે છે ત્યારે તેને જોઇ શકાય છે. પ્રખ્યાત ઓરાયન નક્ષત્ર (ભારતીય નામ મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર) મા આવેલ ઘોડાકાર નેબ્યુલા કે ક્રક્ષ નક્ષત્ર  ની કૉલસૅક નેબ્યુલા આ પ્રકારની નેબ્યુલાઓ છે. 

HII પ્રદેશો તારાઓ નું ઊદ્ગમસ્થાન છે. જ્યારે ડીફ્યુઝ આણ્વીક વાદળ તેના ગુરૂત્વાકર્ષણને કારણે (મોટાભાગે નજીકના સુપર નોવાની અસરથી) સંકોચાય છે, ત્યારે આવા HII પ્રદેશો સર્જાય છે. આવા આણ્વીક વાદળો જ્યારે ભીંસાઈ ને ટુકડાઓ
મા પરીણમે છે ત્યારે તેમાથી અસંખ્ય તારાઓ નો જન્મ થાય છે. આવા નવા જન્મેલા તારાઓ ને કારણે આયનાયઝેશન થવાથી આસપાસના વાયુઓ ઝળહળે છે. આમ ઈમીશન નેબ્યુલા રચાય છે.

ક્યારેક તારાઓ ના અંત ને કારણે નેબ્યુલા રચાય છે. જ્યારે કોઇ તારો શ્વેત તારામા પરીણમે છે અને જ્યારે તેના બાહરના પડ ઊડી જવાને કારણે આ બહારના વાયુઓનુ વાદળ પ્લેનેટરી નેબ્યુલા રચે છે. નોવા અને સુપર નોવા પણ નેબ્યુલા રચે છે. આવી નેબ્યુલા ને નોવા અવશેષીત કે સુપર નોવા અવશેષીત નેબ્યુલા કહેવાય છે.
નક્ષત્ર

thumb|300px|મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર સૌથી પ્રખ્યાત નક્ષત્ર છે જે પૃથ્વી પર ના મોટાભાગના સ્થળોથી વર્ષના કોઇક ને કોઇક ગાળા દરમ્યાન જોઇ શકાય છે.

**નક્ષત્ર** આકાશમાં તારાઓ નું કાલ્પનિક જુથ છે. ત્રણ પરીમાણમાં આવેલા આ તારાઓ વચ્ચે કોઇ સબંધ નથી પરંતુ, રાત્રીના અવકાશમાં તે એકમેક સાથે જુથમાં જોવા મળે છે. માનવી હંમેશા ઐતીહાસીક રીતે આવા કાલ્પનિક જુથની કલ્પનાઓ કરતો આવ્યો છે. આવા કાલ્પનિક જુથોને ખગોળ શાસ્ત્રીઓ (International Astronomical Union) માન્યતા આપતા નથી. ખગોળ શાસ્ત્રને આધારે નક્ષત્રોના તારાઓ વચ્ચે પરસ્પર કોઈ સંબંધ નથી કેમકે, આ તારાઓ એક બીજાથી લાખો પ્રકાશવર્ષ દૂર હોય છે.

જુદીજુદી સંસ્કૃતિઓમાં નક્ષત્રોના નામ તથા આકારો અલગ-અલગ હોય છે પણ કેટલાંક પ્રખ્યાત નક્ષત્રો જેમકે મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર તથા વૃશ્ચીક નક્ષત્ર મોટાભાગની સંસ્કૃતિઓમાં ઓળખાયેલ છે.

International Astronomical Union (IAU) આકાશને ચોક્કસ સરહદથી નક્કી કરેલા ૮૮ ભાગોમાં વહેંચે છે. આમ આકાશનો કોઈપણ ભાગ એક જ નક્ષત્રમાં આવે છે. ઊત્તરના ભાગમાં આવેલા નક્ષત્રોના નામો પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ (જેમા ભારતના જ્યોતિષ શાસ્ત્રનો પણ સમાવેશ થાય છે) ના આધારે પડાયેલ છે.

## ગણતરી 
ભારતીય પંચાંગ મુજબ રાશિચક્રના વર્તુળનાં સત્તાવીસ ભાગ (૩૬૦º/૨૭) કરો એટલે દરેક નક્ષત્ર ૧૩º૨૦'નું થાય, દશાંશ મુજબ ૧૩.૩૩૩૩º નુ થાય. માટે જો રાશિચક્રમાં ચંદ્રનું સ્થાન અમુક સમયે ૨૬૨.૧૬૬૬º હોય તો ૨૬૨.૧૬૬૬º/૧૩.૩૩૩૩º=૧૯.૬૬૨૫º, એટલે કે તે સમયે ૧૯ નક્ષત્ર વીતી અને ૨૦મું નક્ષત્ર એટલે કે પૂર્વાષાઢા નક્ષત્ર ચાલે છે.

## નક્ષત્રોના નામ 
## આ પણ જુઓ 
### અંગ્રેજી 
* The Constellations
* નક્ષ્રત્રની તસ્વીરો નો એટલાસ
* Celestia ત્રણ પરિમાણીય અંતરીક્ષનુ ફ્રી પ્રદર્શન (OpenGL)
* Stellarium રીયલ-ટાઈમ આકાશના ભાગ દર્શાવતો પ્રોગ્રામ (OpenGL)	
* નક્ષત્રની સરહદ દર્શાવતું ઓફીશીયલ ડૅટા સેન્ટર 
* આકાશના ચાર્ટ  
* http://www.astronomical.org/constellations/obs.html 
* http://www.seds.org/Maps/Stars_en/Fig/const.html 
* નક્ષત્રના નામ મુજબના ચિત્ર 
* Images of constellations

શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:જ્યોતિષ
શુક્ર (ગ્રહ)

શુક્ર સૂર્યમંડળ નો દ્વીતીય ગ્રહ છે. સામાન્ય રીતે રાત્રીના આકાશનો આ સૌથી તેજસ્વી ગ્રહ છે. શુક્ર પૃથ્વીનો ભગીની ગ્રહ ગણાય છે.તેનું બાહ્ય વાતાવરણ કાર્બન ડાયૉકસાઇડ ના સફેદ વાદળો નુ બનેલું છે. તેની કક્ષા ગૉળાકાર છે.તેને કૉઇ ચંદ્ર નથી.

## શોધખોળ 
### પ્રારંભિક પ્રયાસ
શુક્ર, તેમજ અન્ય કોઇ પણ ગ્રહ માટે, પ્રથમ રોબોટિક અવકાશયાન મિશન, 12 ફેબ્રુઆરી 1961 માં  વિનેરા 1 યાન ના પ્રક્ષેપણ સાથે શરૂ થયો. તે સોવિયેત વિનેરા કાર્યક્રમ હેઠળ પ્રથમ વાહન હતું. વિનેરા 1 મિશને સાતમે દિવસે સંપર્ક ગુમાવી દિધો, ત્યારે તે પૃથ્વી થી 20 કરોડ કિમી ની દૂરી ઉપર હતો.

શુક્ર્ માટે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા નો શોધખોડ પણ પ્રક્ષેપણ સ્થળ પર મેરિનર 1 અવકાશયાન ને ગુમાવવા સાથે ખરાબ પરિસ્થિતિ માં શરૂ થયો. 14 ડિસેમ્બર 1962 ના તેમના 109-દિવસીય કક્ષીય સ્થળાંતર સાથે જ તે શુક્ર ની ધરતી થી 34,883 કિમી ઉપર થી પસાર થવા વારો દુનિયા નો પ્રથમ સફળ આંતરગ્રહીય મિશન બની ગયો. આ ના માઈક્રોવેવ અને ઇન્ફ્રારેડ રેડિયોમીટર થી ખબર પડી કે શુક્ર ના સૌથી ઉપરી વાદળ શાંત હતા જ્યારે પૂર્વ ના પૃથ્વી-આધારિત માપનો એ શુક્ર ની સપાટી ના તાપમાન ને ખૂબ ગરમ (425० સેંટીગ્રેડ) હોવાની પુષ્ટિ કરી છે, 
અને આના સાથે આ આશા પણ સમાપ્ત થઇ ગઇ કે આ ગ્રહ ભૂમિ-આધારિત જીવન નુ ઠેકાણું હોઇ શકે છે.  મેરિનર 2 એ શુક્ર ના દડ અને ખગોળીય અંતર ને વધુ સારી રીતે મેળવ્યો, પર તે ચુંબકીય ક્ષેત્ર અથવા કિરણોત્સર્ગ પટ્ટો શોધવા માટે અસમર્થ હતું. 

### વાતાવરણીય પ્રવેશ
સોવિયત વિનેરા 3 યાન, 1 માર્ચ 1966 માં શુક્ર ઉપર ઉતરતા વખતે દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થઇ ગયો. વાયુમંડળ મા પ્રવેશ કરનાર અને કોઇ પણ બીજા ગ્રહ ની સપાટી થી ટકરાવવા વારી આ પ્રથમ માનવ-નિર્મિત વસ્તુ હતી. ભલે આની સંચાર પદ્ધતિ નિષ્ફળ થઇ ગઇ પણ એના પહેલા તે તમામ પ્રકાર ની ગ્રહીય માહિતી વહન કરવા માટે સક્ષમ હતું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
બુધ (ગ્રહ)

[thumb|[નાસાના મરીનર યાન દ્વારા લેવાયેલ બુધ ની તસ્વીર]]
**બુધ** સૂર્યમંડળ ના આઠ ગ્રહો માં સૂર્યની સૌથી નજીકનો અને સૌથી નાનો ગ્રહ છે. તેનો આવર્તકાળ ૮૮ દિવસ(પૃથ્વી ના) જેટલો છે એટલે કે તે સૂર્ય ની ફરતે ૮૮ દિવસ માં એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરે છે. પૃથ્વી પરથી જોતા, પોતાની કક્ષા ની આસપાસ લગભગ ૧૧૬ દિવસ જેટલો સમય લાગે છે,જે બીજા કોઈ પણ ગ્રહ કરતા ઘણો વધારે  ઝડપી છે. આ અતિ ઝડપી  ગતિ ના લીધે, ખુબ ઝડપ થી ઉડતા દેવતાઓ ના સંદેશવાહક રોમન દેવતા બુધ ના નામ પરથી આ ગ્રહ નું નામ બુધ રાખવામાં  આવ્યું. ગરમી પ્રતીધારિત(જાળવી) રાખવા માટે બુધ ગ્રહ પર વાતાવરણ ન હોવાથી, બુધ ગ્રહ ની સપાટી તાપમાન નો ખુબ જ મોટો ફેરફાર અનુભવે છે. વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશોમાં રાત્રે  તાપમાન ૧୦୦ કેલ્વીન (-૧૭૩° સેલ્સિયસ । -૨૮୦°  ફેરનહીટ) થી લઈને  દિવસે ૭୦୦ કેલ્વીન ( ૪૨૭° સેલ્સિયસ । ૮୦୦° ફેરનહીટ) સુધી હોય છે. ધ્રુવો નું તાપમાન સતત ૧૮୦ કેલ્વીન  ( -૯૩° સેલ્સિયસ । -૧૩૬° ફેરનહીટ) કરતા નીચું હોય છે. બુધ ની અક્ષો નો ઝુકાવ માત્ર એક અંશ ના ૩୦ માં ભાગ જેટલો(૧/૩୦ અંશ) છે જે સૂર્ય મંડળ ના કોઈ પણ ગ્રહ કરતા સૌથી નાનો ઝુકાવ છે, પણ તેની ભ્રમણ કક્ષા ની ઉત્કેન્દ્રતા સૌથી મોટી છે. પોતાની કક્ષા ના ઉચ્ચબિંદુ ( કક્ષા માં સૂર્ય થી સૌથી દુરનું અંતર) પાસે તે કક્ષા માં સૂર્ય પાસેના ન્યુનતમ અંતર કરતા ૧.૫ ઘણો વધારે દુર હોય છે.બુધ ની સપાટી ખુબ જ ખાડાઓ વાળી છે અને દેખાવે ચંદ્ર ને મળતી આવે છે,  જે સૂચવે છે કે તે ભૌગોલિક રીતે અબજો વર્ષો થી નિષ્ક્રિય છે.

## ભારતીય પુરાણોમાં બુધ
બુધ અથવા સોમ તરીકે ઓળખાતો બુધગ્રહ વેપારવાણીજ્યનો સ્વામી અને તેનો રક્ષક ગણવામાં આવે છે. પુરાણોના મતે બુધ ચંદ્ર અને બૃહસ્પતિની પત્ની તારાનો પુત્ર છે. બુધની પત્નીનું નામ ઇલા છે. બુધના પુત્રનું નામ પુરૂરવા છે.

બુધનો દેખાવ કોમળ, છટાદાર અને થોડો લીલાશ પડતો છે. તામિલનાડુ ખાતેનાં શ્વેતારણ્યેશ્વર મંદિરમાં આવેલી બુધની પ્રતિમાના હાથમાં તલવાર, ગદા અને ઢાલ છે, તથા તેઓ પાંખોવાળાઅ સિંહ પર સવારી કરતા દર્શાવામાં આવ્યાં છે. અન્ય આકૃતિઓમાં તેઓ રાજદંડ અને કમળ પકડેલાં અને જાજમ પર બેઠેલા અથવા ગરૂડ અથવા સિંહોથી ખેંચાતા રથ પર સવારી કરતાં દર્શાવામાં આવ્યાં છે.

બુધને બુધવારના સ્વામી પણ ગણવામાં આવે છે.

### બુધનો જન્મ
બુધનો જન્મ તારાની કુખે થાય છે. ચંદ્રદેવે બુધના પિતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, પણ તારાએ મૌન જાળવ્યું. આ વિષય પર બુધ પોતે અત્યંત ગુસ્સે થયા અને તારાને સત્ય કહેવા જણાવ્યું. ત્યારે તારા કહે છે કે, બુધના પિતા ચંદ્ર છે.

## સંદર્ભો
—At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Mercury" and "Center: Sun".

}}

શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
ગુરુ (ગ્રહ)

**ગુરુ** સૂર્યમંડળનો સૌથી મોટો ગ્રહ છે. સૂર્યથી પાંચમાં નંબરે આવેલા આ વાયુથી બનેલા ગ્રહને નક્કર સપાટી નથી. મંગળ અને શનિ ગ્રહોની વચ્ચે ગુરુ આવેલો છે.

ગુરુ મુખ્યત્વે હાઈડ્રોજનથી બનેલો છે. તેમાં ભારે તત્વોનો ખડકલો કોર પણ હોઈ શકે છે, પરંતુ અન્ય વિશાળ ગ્રહોની જેમ ગુરુમાં સારી રીતે વ્યાખ્યાયિત નક્કર સપાટીનો અભાવ છે. તેની સીમાઓ પર તોફાન આવે છે. આના પરિણામે *ધ ગ્રેટ રેડ સ્પોટ* તરીકે ઓળખાતું એક વિશાળ તોફાન છે જે ઓછામાં ઓછું ૧૭મી સદીથી અસ્તિત્વમાં છે તેવું માનવામાં આવે છે, જ્યારે તે પ્રથમ ટેલિસ્કોપ દ્વારા જોવામાં આવ્યું હતું.

## નોંધ 
## સંદર્ભો
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
શનિ (ગ્રહ)

**શનિ** (પ્રતીક: ) સૌરમંડળનો સૂર્યથી છઠ્ઠા ક્રમે આવતો ગ્રહ છે.

તે ગુરુ પછી બીજો સૌથી મોટો ગ્રહ છે. વિષુવવૃત ઉપર તેનો વ્યાસ પૃથ્વી કરતા ૯ ગણો મોટો છે. પોતાની ધરી ઉપર એક પરિભ્રમણ પૂરૂ કરતાં તેને ૧૦ કલાક અને ૪૭ મિનિટનો સમય થાય છે.

ગ્રહની સૌથી પ્રખ્યાત ઓળખ તેના વલયો છે, જે મોટાભાગે બરફના કણોથી બનેલા છે. ઓછામાં ઓછા ૮૨ ચંદ્ર શનિની ભ્રમણકક્ષા માટે જાણીતા છે, જેમાંથી ૫૩ ને સત્તાવાર નામ આપવામાં આવ્યા છે; શનિનો સૌથી મોટો ચંદ્ર ટાઇટન છે. જેનો વાતાવરણ નોંધપાત્ર છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
મંગળ (ગ્રહ)

thumb|મંગળની યાત્રાએ ગયેલા યાન વાઇકીંગ ૧ એ લીધેલ ૧૦૧ છબીઓને જોડીને તૈયાર કરેલ મંગળની કૉમ્પોઝીટ છબી
**મંગળ** (પ્રતીક: ) સૂર્યમંડળનો ચોથો ગ્રહ છે. સૂર્યમંડળના તમામ ગ્રહોમાં આ ગ્રહનું નિર્જીવ પર્યાવરણ પૃથ્વીને સૌથી વધુ મળતું આવે છે. વર્ષો સુધી વૈજ્ઞાનિકો મંગળ પર જીવન હોવાની શક્યતાઓ ઉપર સંશોધન કરતા રહ્યા છે. હવે મંગળ પર કોઇ પણ પ્રકારનું જીવન હોવાની સંભાવના નહિવત છે તેવું મનાય છે. મંગળને પૃથ્વી પરથી ખુલ્લી આંખે તેમજ સરળતાથી જોઇ શકાય છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:7505 mars-curiosity-rover-gale-crater-beauty-shot-pia19839-full2.jpg|મંગળ
ચિત્ર:6866 mars-curiosity-rover-mastcam-sedimentary-deposit-lakebed-rocks-pia19074-full2.jpg|મંગળ
ચિત્ર:MSL Sol 2925 - MAHLI (50542451732).jpg|મંગળની માટી

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
નૅપ્ચ્યુન (ગ્રહ)

**નૅપ્ચ્યુન** (**વરુણ**) સૂર્યમંડળનો આઠમો ગ્રહ છે.તે એક્ બાહ્ય ગ્રહ્ છે.અન્ય બાહ્ય ગ્રહો ની માફક તે મુખ્ય ત્વે વાયુ નો બનેલ છે.તેની શોધ ઉબ્રેઇન લે વેર્રીઅરે કરી હતી. આનું નામ ગ્રીક દંત કથાના સમુદ્રના દેવ નેપચ્યુનના નામે રાખવામાં આવ્યું છે. સૌર મંડળમાં વ્યાસની દ્રષ્ટીએ આ ચોથો સૌથી મોટો અને દળની દ્રષ્ટીએ ત્રીજો સઓથી મોટો ગ્રહ છે. આ ગ્રહનું દળ પૃથ્વી કરતાં ૧૭ ગણું છે અને તેના જોડીયા એવા યુરેનસ કરતા તે થોડો જ વધુ દળદાર છે. યુરેનસનું દળ પૃથ્વી કરતા ૧૫ ગણું છે પણ તે નેપચ્યુન જેટલું ઘનત્વ ધરાવતો નથી. 
 નેપચ્યુન સૂર્યથી ૩૦.૧ એ.યુ. (એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ- અવકાશી એકમ) જેટલા સરાસરી અંતરે સુર્યની પરિક્રમા કરે છે જે પૃથ્વીથી લગભગ ૩૦ ગણું છે. આનું ખગોળીય ચિન્હ♆ છે, જે ગ્રીક દેવતા નેપચ્યુનના ત્રિશુલનું સંસ્કરણ છે. 

આ ગ્રહની શોધ ૨૩ સ્પ્ટેમ્બર ૧૮૪૬ના દિવસે થઈ હતી. આ એવો પ્રથમ ગ્રહ છે જેને શોધ ખગોળીય અવલોકન થી વિપરીત ગણિતિક સૂત્રોને આધારિત હતી. યુરેનસની કક્ષામાં અણધાર્યાં ફેર બદલને કારણે એલેક્સીસ બુવર્ડનામના ખગોળ શાસ્ત્રીએ તારણ કાઢ્યું કે યુરેનસની કક્ષા જરુરથી કોઈ અજ્ઞાત ગ્રહના ગુરુત્વા કર્ષણ ને કારણે સ્ખલિત થાય છે. ત્યાર બાદ જોહન ગૅલ દ્વારા અર્બેન લી વેરીયરની અનુમાનિત ગણતરી ને અનુસરીને આ ગ્રહ નીહાળ્યો. ત્યાર પછીના ટૂંક સમયમાં તેનો સૌથે મોટો ચંદ્ર ટ્રાઈટન ને પણ જોવાયો હતો. જોકે તેના અન્ય ૧૨ ચંદ્રોને ટેલિસ્કોપથી ૨૦મી સદીમાં જ શોધી શકાયા હતાં. નેપચ્યુનની મુલાકાત માત્ર વોયેજર -2 નમના એક જ અવકાશ યાને લીધી છે. જે ઑગસ્ટ ૨૫ૢ૧૯૮૯ના દિવસે આ ગ્રહની નજીક થી ઉડ્યો હતો.

નેપ્ચ્યુન ની સંરચના યુરેનસ જેવી જ છે, જોએ કે આ બંનેની સંરચના ગુરુ અને શનિ જેવા વાયુમય ગોળાની અપેક્ષાએ જુદી છે. ખગોળ શાસ્ત્રીઓ આ ગ્રહોને (નેપ્ચ્યુન અને યુરેનસ) "વિશાળ હિમ ગોળા" (આઈસ જાયન્ટ્સ)ની શ્રેણીમાં મુકે છે. નેપચ્યુનનું વાતાવરણ મૂળ રીતે ગુરુ અને શનિના હાયડ્રોજન અને હિલિયમ ધરાવતા વાતાવરણ સમાન છે, પરંતુ અહીં તેમની સરખામણી એ પાણી, અમોનિયા અને મિથેનના બરફો વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
 નેપચ્યુનના બાહ્ય વાતાવરણમાં રહેલ મિથેનની હાજરીને કારણે  તે ભૂરા રંગનો દેખાય છે.

યુરેનસના કોઇપણ ખાસિયત વિનાના વાતાવરણની સરખામણી એ નેપચ્યુનનું વાતાવરણ તેના સક્રીય અને દ્રશ્યમાન વાતાવરણીય બદલાવ માટે નોઁધનીય છે. દા.ત જ્યારે ૧૯૮૯માં *વોયેજર-૨* આ ગ્રહની પાસેથી પસાર થયું ત્યારે આ ગ્રહના દક્ષિન ધ્રુવ આગળ એક ઘેરો દાગ નોઁધાયો હતો જે ગુરુના વિશાળ રાતા ધાબા સમાન છે. આ વાતાવરણીય રેખાઓ સૂર્ય મંડળના ગ્રહોની એક સામાન્ય ખાસિયત એવા વિહરમાન પવનને કારણે નિર્માણ થાય છે. જેમાઁ નોઁધાયેલ પવન ની ઝડપ ૨૧૦૦ કિમી/કલાક જેટલી હોઇ શકે છે. 
 

સૂર્યથે અત્યઁત દૂર હોવાને કારણે નેપચ્યુનનું બાહરી વાતાવરણ સૌર મંડળના સૌથે ઠંડા સ્થળોમાં નું એક હોય છે. આના વાદળોનુઁ તાપમાન -૨૧૮°સે જેટલું હોય છે આના કેંદ્રમાઁ વાતા વરણ ૫૪૦૦ °કે જેટલું હોય છે.

નેપચ્યુન આંશિક અને ખંડિત એવી વલય સંરચના ધરાવે છે. જેની શોધ ૧૯૬૦માં થઇ હતી પણ તેના પ્ર મતભેદ હતાં અને જેનો પુરાવો વોયેજર-૨ દ્વારા મોકલાયેલા પ્રમાણોથી મળ્યો હતો.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
પ્રાણવાયુ (ઑક્સીજન)

[250px|thumb|right|[આવર્ત કોષ્ટકમાં પ્રાણવાયુ ]]
**પ્રાણવાયુ** તત્ત્વ આવર્ત કોષ્ટકનો મહત્ત્વનો વાયુ છે. પ્રાણવાયુનો પરમાણુ ક્રમાંક ૮ છે. પૃથ્વી પર તથા બ્રહ્માંડમાં મળી આવતો આ વાયુ આણ્વીક રીતે પૃથ્વી પર O2 સ્વરૂપમાં મળી આવે છે. સજીવોમાં શ્વસન ક્રિયાનો હેતુ દહન માટે ઑક્સિજન લેવાનો છે.

પ્રાણવાયુ હવામાં મળી આવતા બે મુખ્ય વાયુઓમાંથી એક છે. આ વાયુ મુખ્યત્વે વનસ્પતિ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન કરે છે.

﻿

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
હીલિયમ

[250px|thumb|[આવર્ત કોષ્ટકમાં હીલિયમ]]
thumb|હેલિયમ લેસર
**હીલિયમ** તત્વ આવર્ત કોષ્ટકનો મહત્વનો વાયુ છે. હીલિયમની આણ્વીક સંખ્યા ૨ છે. હીલિયમ રંગવિહીન, ગંધવિહીન, અધાત્વીક અને આદર્શ વાયુ છે.

﻿

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
યુરેનસ (ગ્રહ)

**યુરેનસ** (**પ્રજાપતિ**) સૂર્યમંડળનો સાતમો ગ્રહ છે. તે વિલિયમ હર્શલે શોધ્યો હતો. તે ત્રીજો સૌથી મોટો ગ્રહ છે. આ ગ્રહનુ નામ ગ્રીક સંસ્કૃતિના આકાશના દેવતા યુરેનસ કે જેઓ ક્રોનસ(શનિ) ના પિતા અને ઝિયસ(ગુરુ)ના દાદા હતાં, તેમના નામ પર થી રાખવામાં આવેલ છે. પાંચ જાણીતા ગ્રહ સમાન આને પણ નરી આંખે જોઈ શકાય છે ખૂબ જ ઝાંખા પ્રકાશ અને અત્યંત ધીમી ગતિને કારણે પ્રાચીન ખગોળ વિદોએ આને ગ્રહ તરીકે ઓળખ્યો નહીં. સર વિલિયમ હર્શલ નામના ખગોળ શાસ્ત્રીએ ૧૩ માર્છ ૧૭૮૧ના દિવસે આ ગ્રહની શોધની જાહેરાત કરી અને આધુનિક ઇતિહાસમાં ખગોળ વિધ્યામાં સર્વ પ્રથમ વખત સૌર મંડળની સેમા વિસ્તરી. યુરેનસ ટેલિસ્કોપની મદદથી શોધાયેલ પ્રથમ ગ્રહ બન્યો.

યુરેનસની સંરચના નેપ્ચ્યુન જેવી જ છે, જોએ કે આ બંનેની સંરચના ગુરુ અને શનિ જેવા વાયુમય ગોળાની અપેક્ષાએ જુદી છે. ખગોળ શાસ્ત્રીઓ આ ગ્રહોને (નેપ્ચ્યુન અને યુરેનસ) "વિશાળ હિમ ગોળા" (આઈસ જાયન્ટ્સ)ની શ્રેણીમાં મુકે છે. યુરેનસનું વાતાવરણ મૂળ રીતે ગુરુ અને શનિના હાયડ્રોજન અને હિલિયમ ધરાવતા વાતાવરણ સમાન છે, પરંતુ અહીં તેમની સરખામણી એ પાણી, અમોનિયા અને મિથેનના બરફો વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સૌર મંડળનો આ સૌથી ઠંડો ગ્રહ છે જેનું લઘુત્તમ તાપમાન ૪૩ કે. (–૨૨૪°સે.)છે. અહીંના વાતાવરણમાં વાદળોની જટીલ સંરચના છે જેમાં પાણીના વાદળ સૌથી નીચે અને મિથેનના વાદળ સૌથી ઉપરના સ્તરે હોય છે. યુરેનસનું અંતરિયાળ બરફ અને ખડકોનું બનેલું છે. અન્ય મોટા ગ્રહોની જેમ યુરેનસ પણ કંકણોની સંરચના(વલયો) ,ચુંબકાવરણ અને ઘણાં ચંદ્રો ધરાવે છે. અન્ય ગ્રહોને સરખામણેએમાં યુરેનસની એક ખાસ બાબત તેની પરિભ્રમણ ધરીની છે. તેની ધરી આડી છે. જે લગભગ તેના સૂર્યની પ્રદક્ષિણા પથના ફલક પર જ છે. આને પરિણામે જ્યાં અન્ય ગ્રહોના વિષુવવૃત્ત હોય છે ત્યાં આ ગ્રહના ધ્રુવો આવેલાં છે. પૃથ્વી પરથી આ ગ્રહને જોતાં તે તીરંદાજીના ખેલમાં વપરાતા લક્ષ્ય પાટિયાના ચક્રો સમાન લાગે છે. અને આના ચંદ્રો ઘડિયાળના કાંટા સમના ગતિ કરતાં લાગે છે. ૨૦૦૭-૦૮માં આના વલયો કિનારે દેખાયેલા હતાં.

૧૯૮૬માં વોયેજર ૨ નામના ઉપગ્રહ એ યુરેનસની લીધેલી તસવીરોમાં યુરેનસ કોઈ પણ સંરચના કે વાદળ પટ્ટા કે તોફાન વિનાના વિનાનો નિષ્ક્રિય ગોળો દેખાયો હતો. ખગોળ વેત્તાઓએ અહીં મોસમી ફેરફારો નોંધ્યાં છે અને હલના વર્ષોમાં સમપાતિ દિવસ કાળ આવેલ હોવાથી અહીં વધુ વતાવરણીય હલન ચલન જોવાયું છે. અહીં પવનો ૯૦૦ કિમી પ્રતિ કલાકે (૨૫૦ મી/સે) ફૂંકાય છે.

શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
પ્લૂટો

**પ્લૂટો** (પ્રતીક:  અને ) પહેલાં સૂર્યમંડળના નવમા ગ્રહ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો, પણ હવે તેને સૌરમંડળના બીજા સૌથી મોટા વામન ગ્રહ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેની સૂર્યની આસપાસ પરીભ્રમણ કક્ષા એટલી લંબગોળ છે જેને કારણે તે નૅપ્ચ્યુન ગ્રહની કક્ષા ની અંદર પ્રવેશ કરે છે. પ્લૂટો સૂર્યથી ખૂબ દૂર હોવાને કારણે તે આખો બરફથી ઢંકાયેલો છે અને અંધાર્યો છે.

પ્લૂટો પૃથ્વીના ઉપગ્રહ ચંદ્રથી પણ નાનો છે. પ્લૂટોને ૫ ચંદ્ર છે. પ્લૂટોનું તાપમાન -૨૩૩° સે. સુધીનું હોય છે.

## નોંધ 
{{notelist| colwidth = 30em| notes =

{{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass *M*, the gravitational constant *G* and the radius *r*: \sqrt{2GM/r}.}}

}}

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન 
* Codex Regius (2016), *Pluto & Charon*, CreateSpace Independent Publishing Platform 
* Stern, S A and Tholen, D J (1997), *Pluto and Charon*, University of Arizona Press 
* 

## બાહ્ય કડીઓ 
* *New Horizons* homepage 
* Pluto Profileat NASA's Solar System Exploration site
* NASA Pluto factsheet 
* Website of the observatory that discovered Pluto
* Earth telescope image of Pluto system 
* Keck infrared with AO of Pluto system
* 
* Video – Pluto – viewed through the years (GIF) (NASA; animation; July 15, 2015).
* Video – Pluto – "FlyThrough" (00:22; MP4) (YouTube) (NASA; animation; August 31, 2015).
* "A Day on Pluto Video made from July 2015 New Horizon Images" Scientific American
* NASA CGI video of Pluto flyover (July 14, 2017)
* CGI video simulation of rotating Pluto by Seán Doran (see album for more)
* Google Pluto 3D, interactive map of the dwarf planet
* Interactive 3D visualisation of the Plutonian system

શ્રેણી:સૌરમંડળ
શ્રેણી:કુદરતી ગ્રહો
ગુરુ

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અને તેમાં પણ ખાસ કરીને હિંદુ ધર્મના લોકોમાં **ગુરુ**નો મહિમા ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. (સંસ્કૃત: गुरु) શબ્દએ બે શબ્દો, '**ગુ**'(અંન્ધકાર) અને '**રુ**'(પ્રકાશ)ની યુતી છે. આમ ગુરુ એટલે અજ્ઞાનરૂપી અંધકારથી જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશ તરફ લઈ જનારી શકિત. વ્યવહારીક દ્રષ્ટિએ શિ઼ક્ષક અથવા માર્ગદર્શકને પણ ગુરુ તરીકે સંબોધવામાં આવે છે. સામાન્યતઃ ગુરુ શબ્દ હિંન્દુ, બૌધ્ધ તથા શીખ ધર્મમાં પ્રચલિત છે તેમ છતા નૂતન કાળમા અન્ય ધર્મોમાં પણ ગુરુ શબ્દનો ઉપીયોગ થતો જણાય છે.

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
જન ગણ મન

***જન ગણ મન*** (હિન્દી: जन गण मन, બંગાળી: জন গণ মন) ભારતનુ રાષ્ટ્રગીત છે. નોબૅલ પારિતોષિક વિજેતા રવિન્દ્રનાથ ટાગોર રચીત બંગાળી ભાષાની કવિતામાંથી પ્રથમ પાંચ કડીઓને ભારતનાં રાષ્ટ્ર ગીત તરીકે અપનાવાયેલ છે. આ ગીત પ્રથમ વખત ડિસેમ્બર ૨૭,૧૯૧૧નાં દિવસે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનાં કોલકોતા અધિવેશનમાં ગાવામાં આવ્યું હતું અને ૨૪ જાન્યુઆરી,૧૯૫૦ ના દિવસે ગણતંત્રમાં રાષ્ટ્રગીત તરીકે સન્માનિત કરાયું હતું.

અધિકૃત રીતે રાષ્ટ્રગીતને બાવન (૫૨) સેકંડમાં ગાવામાં આવે છે. ક્યારેક ફક્ત પહેલી તથા છેલ્લી કડી જ ગાવામાં આવે છે, જેની અવધિ ૨૦ સેકંડ છે.

## રાષ્ટ્રગીત 
## કવિતાની બાકીની પંક્તિઓ 

અહરહ તવ આહ્વાન પ્રચારિત, શુનિ તવ ઉદાર બાણી
હિન્દુ બૌદ્ધ શિખ જૈન પારસિક, મુસલમાન ખ્રિસ્તાની
પૂરબ પશ્ચિમ આસે, તવ સિંહાસન પાશે, પ્રેમહાર હય ગાથા
જન-ગણ-ઐક્ય-વિધાયક જય હે, ભારત-ભાગ્ય-વિધાતા
જય હે, જય હે, જય હે, જય જય જય જય હે ||
 
પતન-અભ્યુદય-વન્ધુર-પન્થા, યુગ-યુગ-ધાવિત યાત્રી,
હે ચિર સારથિ, તવ રથચક્રે, મુખરિત પથ દિન રાત્રિ
દારુણ વિપ્લવ-માઝે, તવ શંખધ્વનિ બાજે, સંકટદુઃખત્રાતા
જન-ગણ-પથ-પરિચાયક જય હે, ભારત-ભાગ્ય-વિધાતા,
જય હે, જય હે, જય હે, જય જય જય જય હે ||

ઘોર તિમિરઘન નિવિઙ નિશીથે, પીઙિત મુર્ચ્છિત દેશે
જાગૃત દિલ તવ અવિચલ મંગલ, નત નયને અનિમેષે
દુઃસ્વપ્ને આતંકે, રક્ષા કરિલે અંકે, સ્નેહમયી તુમિ માતા,
જન-ગણ-દુઃખત્રાયક જય હે, ભારત-ભાગ્ય-વિધાતા,
જય હે, જય હે, જય હે, જય જય જય જય હે ||

રાત્રિ પ્રભાતિલ, ઉદિલ રવિચ્છવિ, પૂર્બ-ઉદયગિરિભાલે
ગાહે વિહંગમ, પૂણ્ય સમીરણ, નવજીવનરસ ઢાલે,
તવ કરુણારુણરાગે, નિદ્રિત ભારત જાગે, તવ ચરણે નત માથા,
જય જય જય હે, જય રાજેશ્વર, ભારત-ભાગ્ય-વિધાતા,
જય હે, જય હે, જય હે, જય જય જય જય હે ||

thumb|ટાગોરના અક્ષરોમાં જન ગણ મનનું અંગ્રેજી લખાણ

## જાણવા જેવું 
thumb|150px|right|રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
ગુરુવર રવીન્દ્રનાથ ટાગોર વિશ્વની એક માત્ર એવી વ્યક્તિ છે, જેમની રચના એક કરતાં વધુ દેશનાં રાષ્ટ્ર ગીત તરીકે માન્યતા પામી છે. તેમની અન્ય એક કવિતા આમાર શોનાર બાંગ્લા બાંગ્લાદેશનાં રાષ્ટ્ર ગીત તરીકે ગવાય છે.

## આ પણ જુઓ 
* વંદે માતરમ્

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* Know India: રાષ્ટ્રગીત , ભારત સરકાર

શ્રેણી:ભારત
શ્રેણી:કૃતિ
શ્રેણી:ભારતનાં રાષ્ટ્રચિહ્નો
ઍન્ટાર્કટિકા

thumb|250px|ઍન્ટાર્કટિકા
**ઍન્ટાર્કટિકા** પૃથ્વીના દક્ષિણ ધ્રુવ પર આવેલો ખંડ છે. આ સૌથી ઠંડો ખંડ છે અને બારે માસ બરફથી આચ્છાદિત રહે છે. ૧૩,૨૦૦,૦૦ વર્ગ કી.મી. ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ઍન્ટાર્કટિકા દુનિયાનો પાંચમો સૌથી મોટો ખંડ છે. પરંતુ, આ ખંડ પર કોઇ સ્થાયી માનવ વસ્તી નથી.

ઍન્ટાર્કટિકાને ઈન્ટરનેટનું ડોમેઈન નામ *.aq* આપવા માં આવેલ છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:LocationAntarctica.png|પૃથ્વી પર ઍન્ટાર્કટિકાનું સ્થાન દર્શાવતો નકશો
ચિત્ર:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|ઍન્ટાર્કટિકાની ઉપગ્રહ દ્વારા લેવાયેલ છબી
ચિત્ર:Ongal.jpg|ઓંગલ શિખર, તાંગરા પર્વતમાળા
ચિત્ર:Fieldwork-Melnik.jpg|સંશોધન કરતો વિજ્ઞાની
ચિત્ર:061212-nordkapp.jpg
ચિત્ર:GletscherMM.jpg
ચિત્ર:Fryxellsee Opt.jpg
ચિત્ર:Mount Erebus Aerial 2.jpg| માઉન્ટ ઇરેબસ 
ચિત્ર:Aurore australe - Aurora australis.jpg| અરોરા ઓસ્ટાલિસ 

ચિત્ર:S 197906 conc.png|જૂન ૧૯૭૯
ચિત્ર:S 198906 conc.png|જૂન ૧૯૮૯
ચિત્ર:S 199906 conc.png|જૂન ૧૯૯૯
ચિત્ર:S 200806 conc.png|જૂન ૨૦૦૮

## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:ખંડ
એશિયા

thumb|250px|પૃથ્વીના નકશામાં દર્શાવાયેલ એશિયાનું સ્થાન
thumb|250px|સેટેલાઈટ દ્વારા લેવાયેલ એશિયાની છબી
**એશિયા** યુરેશિયા ખંડનો ભાગ છે. યુરેશિયા ખંડમાંથી યુરોપને બાદ કરતાં, મધ્ય તથા પૂર્વ ભાગને એશિયા તરીકે ઓળખાવાય છે. ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ એશિયા ખંડ નથી પણ ઊપખંડ છે. એશિયા તથા આફ્રિકાને સુએઝ નહેર જુદા પાડે છે. એશિયા તથા યુરોપને જુદા પાડતી કાલ્પનિક રેખા દાર્દનેલીસ, મર્મરા સમુદ્ર, બૉસફૉરસ, કાળો સમુદ્ર, કૉકસ પર્વતમાળા, કૅસ્પિયન સમુદ્ર, યુરલ નદી, યુરલ પર્વતો તથા નોવયા ઝેમ્લયાથી પસાર થાય છે. દુનિયાની આશરે ૬૦ ટકા વસ્તી એશિયામાં છે.

## એશિયાના દેશો 
### દક્ષિણપૂર્વ એશિયા 
* ઇન્ડોનેશિયા
* થાઇલેન્ડ
* ફિલિપાઇન્સ
* મલેશિયા
* વિયેતનામ
* સિંગાપુર
* મ્યાનમાર
* કંબોડિયા
* લાઓસ
* બ્રુનેઇ

### દક્ષિણ એશિયા 
* ભારત
* પાકિસ્તાન
* બાંગ્લાદેશ
* શ્રીલંકા
* નેપાળ
* અફઘાનિસ્તાન
* ભુતાન
* માલદીવ

### મધ્ય પૂર્વ 
* ઈરાન
* સાઉદી અરેબિયા
* સંયુક્ત આરબ અમીરાત
* ઈઝરાયલ
* કતાર
* કુવૈત
* ઇરાક
* સીરિયા
* ઓમાન
* યેમેન
* લેબેનાન
* જોર્ડન
* બેહરીન

### પેસેફિક 
* ઓસ્ટ્રેલિયા
* ન્યૂઝીલેન્ડ
* પપુઆ ન્યુ ગીની
* ફીજી
* પૂર્વ તિમોર
* સોલોમન આઇલેન્ડ
* વેનૌતા
* સમોઆ
* ટોંગા
* કિરીબાટી
* ફેડરેટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ માઇક્રોનેશિયા
* પલાઉ
* માર્શલ આઈલેન્ડ
* નાઉરૂ
* તુવાલુ

શ્રેણી:એશિયા
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
યુરોપ

**યુરોપ** પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધ અને મુખ્યત્વે પૂર્વ ગોળાર્ધમાં આવેલો એક ખંડ છે. તે યુરેશિયા ખંડનો મોટાભાગનો પશ્ચિમ ભાગ સમાવિષ્ટ કરે છે, અને ઉત્તરમાં આર્કટિક મહાસાગર, પશ્ચિમમાં એટલાન્ટિક મહાસાગર, દક્ષિણમાં ભૂમધ્ય સમુદ્ર અને પૂર્વમાં એશિયા ખંડ સાથે જોડાયેલ છે. યુરોપ તથા એશિયાને જુદા પાડતી કાલ્પનિક રેખા દાર્દનેલીસ, મર્મરા સમુદ્ર, બૉસફૉરસ, કાળો સમુદ્ર, કૉકસ પર્વતમાળા, કૅસ્પિયન સમુદ્ર, યુરલ નદી, યુરલ પર્વતો તથા નોવયા ઝેમ્લયાથી પસાર થાય છે.ઈ.સ. ૧૯૦૦માં, વિશ્વની વસ્તીમાં યુરોપનો હિસ્સો આશરે ૨૫% હતો.યુરોપ વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો બીજો સૌથી નાનો મહાદ્વીપ છે, તેનો વિસ્તાર 1,01,80,000 ચોરસ કિલોમીટર (39,30,000 ચોરસ માઈલ) છે, જે પૃથ્વીની સપાટીના 2% અને તેના ભૂમિ વિસ્તારના લગભગ 6.8% છે. યુરોપના 50 દેશોમાંથી, રશિયા વિસ્તાર અને વસ્તી બંનેમાં સૌથી મોટો છે, ત્યારની વેટિકન સિટી સૌથી નાનો દેશ છે. વસ્તીની દ્રષ્ટિએ યુરોપ એશિયા અને આફ્રિકા પછી ત્રીજો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો મહાદ્વીપ છે, 73.1 કરોડની વસ્તી સાથે તે વિશ્વ વસ્તીમાં લગભગ 11% નો યોગદાન આપે છે, જોકે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મતે (મધ્યમ અંદાજ), 2050 સુધીમાં વિશ્વ વસ્તીમાં યુરોપનું યોગદાન 7% પર ઘટી શકે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અનુસાર યુરોપમાં કુલ ૪૪ દેશો છે. પ્રાચીન કાળમાં યુરોપ, ખાસ કરીને ગ્રીસ, પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું જન્મસ્થળ હતું. મધ્યયુગમાં યુરોપે ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રસારમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. ઈ.સ. ૧૬મી સદી પછીથી યુરોપે વૈશ્વિક બાબતોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, ખાસ કરીને ઉપનિવેશવાદની શરૂઆત પછી. ઈ.સ. ૧૬મી થી ૨૦મી સદીની વચ્ચેના સમયગાળામાં, બે અમેરિકા, આફ્રિકા, ઓશિયાનિયા અને એશિયાના મોટા વિસ્તારો યુરોપિયન દેશોના તાબા હેઠળ હતા.

### ઇતિહાસ 
યુરોપમાં માનવ ઈસવીસન પૂર્વે ૩૫,૦૦૦ વર્ષ પહેલાં આવ્યા. ગ્રીક (યુનાની) અને લેટિન (રોમન) રાજ્યોની સ્થાપના પ્રથમ સહસ્ત્રાબ્દીના પૂર્વાર્ધમાં થઈ. આ બંને સંસ્કૃતિઓએ આધુનિક યુરોપની સંસ્કૃતિને ઘણી રીતે પ્રભાવિત કરી છે.ઈ.પૂ. 146માં યુનાની દ્વીપકલ્પ (દ્વીપોને છોડીને) રોમન સંરક્ષણ હેઠળ આવ્યું. યુનાનનું અંતિમ પતન ઈ.પૂ. 88માં થયું જ્યારે પોન્ટસના રાજા મિથ્રિડેટ્સ ષષ્ઠે રોમ સામે વિદ્રોહ કર્યો, જ્યારે તેણે રોમન સેનાપતિ લુસિયસ કોર્નેલિયસ સુલા દ્વારા યુનાનથી બહાર ખદેડવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ યુનાન પર ફરીથી રોમનો અધિકાર થયો અને યુનાની નગરો કયારેય તેમાંથી ઉભરી ન શક્યા.

## યુરોપમાં આવેલા દેશો 
thumb|250px|યુરોપની સેટેલાઈટ છબી
* આલ્બેનિયા
* આઇસલૅન્ડ
* આયરલેંડ
* ઈટલી
* ઈસ્ટોનિયા
* એન્ડોરા
* ઑસ્ટ્રિયા
* ક્રોએશિયા
* ગ્રીસ
* જર્મની
* જિબ્રાલ્ટર
* જયોર્જીયા
* ઝેક ગણરાજ્ય
* ડેન્માર્ક
* નેધરલેંડ
* નોર્વે
* પોર્ટુગલ
* પોલેંડ
* ફીનલેંડ
* ફ્રાન્સ
* બલ્ગેરિયા
* બેલારુસ
* બેલ્જિયમ
* બોસ્નિયા અને હર્જેગોવિના
* માલ્ટા
* મેસેડોનિયા
* મોન્ટેનીગ્રો
* મોનૅકો
* મોલ્દોવા
* યુક્રેન
* રશિયા
* રોમાનિયા
* લક્ઝેમ્બર્ગ
* લિથુઆનિયા
* લીચેસ્ટેઈન
* લાટવિયા
* સર્બિયા
* સાન મૅરિનો
* સાયપ્રસ
* સ્પેન
* સ્લોવાકિયા
* સ્વિડન
* સ્વિત્ઝરલેન્ડ
* હંગેરી
* ફરો દ્વિપસમુહ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:યુરોપ
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
ઉત્તર અમેરિકા

thumbnail|250px|પૃથ્વી પર ઉત્તર અમેરીકાનુ સ્થાન દર્શાવતો નકશો
thumbnail|250px|ઉત્તર અમેરિકાની સેટેલાઈટ છબી

**ઉત્તર અમેરિકા** યુરેશીયા અને આફ્રીકા પછી દુનિયાનો ત્રીજો મોટો ખંડ છે. તેના ઉત્તરમા આર્કીટ સાગર, પૂર્વમા એટલાન્ટીક મહાસાગર, પશ્ચીમમા પ્રશાંત મહાસાગર તથા દક્ષીણમાં કૅરેબીયન સમુદ્ર આવેલા છે.
તેનું ક્ષેત્રફળ ૨૪,૨૩૦,૦૦ વર્ગ કી.મી. છે. ૨૦૦૧ પ્રમાણે તેની વસ્તી ૪૫૪,૨૨૫,૦૦૦ હતી. 

*
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
શ્રેણી:ખંડ
દક્ષિણ અમેરિકા

thumb|250px|પૃથ્વી પર દક્ષિણ અમેરિકાનુંં સ્થાન દર્શાવતો નકશો
thumb|250px|દક્ષિણ અમેરિકાની સેટેલાઈટ છબી
thumb|right|250px|દક્ષિણ અમેરિકાનો નકશો

**દક્ષિણ અમેરિકા** દક્ષિણ ગોળાર્ધનો ઉપખંડ છે. દક્ષિણ અમેરિકા એટલેન્ટિક મહાસાગર અને પ્રશાંત મહાસાગર વચ્ચે આવેલો છે. દક્ષિણ અમેરિકા ક્ષેત્રફળ અને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ચોથો ઉપખંડ છે. દક્ષિણ અમેરિકાને ખંડ કહેવો કે ઉપખંડ કહેવો તેના માટે લોકોમાં મતભેદ છે.

*
શ્રેણી:વિશ્વના ખંડો
ઉષ્મા

બાદ લોખંડના લાલ સળીયા ઠંડા પડી રહ્યા છે. ]]

**ઉષ્મા** (ચિહ્ન Q) એ પદાર્થમાં તેના તાપમાનને કારણે રહેલી ઉર્જા છે. ઉષ્માનો એકમ SI પદ્ધતિમાં જૂલ છે. જેમ્સ જૂલ નામના વિજ્ઞાાનીએ કાર્ય અને ઊર્જાના વચ્ચેના સંબંધ માટે સંશોધનો કરી આ એકમ નક્કી કર્યો હતો. રોજીંદા જીવનમાં કે વ્યવહારમાં તેનો વધુ ઉપયોગ નથી પરંતુ વિજ્ઞાાનીઓ માટે જૂલની ગણતરી મહત્ત્વની છે.

શ્રેણી:એકમ
અફઘાનિસ્તાન

**અફઘાનિસ્તાન** મધ્ય એશિયાનો દેશ છે. તેની પશ્ચિમે ઈરાન, પૂર્વે અને દક્ષિણે પાકિસ્તાન, ઉત્તરે તુર્કમેનિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાન તથા ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં ચીન દેશ આવેલ છે. અફઘાનિસ્તાન દુનિયાના અવિકસિત અને આર્થિક રીતે પછાત દેશોમાંનો એક દેશ છે.

## ઇતિહાસ 
અફઘાનિસ્તાન પ્રાચીન કાળમાં ભારતીય સંસ્કૃતિનો ભાગ હતું. ત્યાર પછી ઉત્તરથી આવેલ મુસલમાનો ત્યાં વસ્યા હતાં. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી તે એક મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર બન્યું જેમાં કુદરતી સંપત્તિનો લગભગ સંપૂર્ણ પણે અભાવ હતો. ઠંડા યદ્ધ દરમ્યાન સોવિયેત સંઘ એ અફઘાનિસ્તાનને પોતાનામાં સમાવી લેવાના ઘણા પ્રયત્નો કર્યા હતાં, જે અફઘાનિસ્તાન એ અમેરીકા તથા આરબ દેશોની વિવિધ પ્રકારની મદદથી, કપરી અને લોહીયાળ લડત વડે ખાળ્યા હતા. આ કાળ પછી અફઘાનિસ્તાનમાં એક ખૂબજ રૂઢીચુસ્ત અને કેટલેક અંશે ક્રૂર અને આપખુદ તાલિબાન સરકારની સ્થાપના થઇ હતી. અમેરિકા પરના ૧૧ સપ્ટેમ્બરના હુમલાના કારણે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાન પર હુમલો કરી તાલિબાન સરકાર હટાવી નવા રાજ્યતંત્રની સ્થાપના કરી.

## ભૂગોળ 
'*** **ઈરાન****** **તુર્કમેનિસ્તાન****** **ઉઝબેકિસ્તાન****** **કિર્ગિસ્તાન****** **તાજિકિસ્તાન****** **ચીન****** **ભારત****** **પાકિસ્તાન** **કાબુલ** **કંદહાર** **હેરાત** **મજાર-એ-શરીફ** **જલાલાબાદ** **કુન્દુઝ** ***અમુ દરિયા*** ***સિંધુ*** ***હેલમંડ'''* *પામીર્સ* *કારાકોરમ* *સ્પિન ઘર* *હિન્દુકુશ* *સિસ્તાન* *નોશક''અફઘાનિસ્તાન દક્ષિણ-મધ્ય એશિયામાં આવેલો છે.     અફઘાનિસ્તાનમાં કેન્દ્રિત આ પ્રદેશને "એશિયાનો માર્ગ" માનવામાં આવે છે,  અને આ દેશને "એશિયાના હ્રદય" ઉપનામ આપવામાં આવ્યું છે.
 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અફઘાનિસ્તાન
ક્ષ-કિરણો

[thumb|right|[વિલ્હેમ રૉંજન|રૉંજને ક્ષ-કિરણો દ્વારા લીધેલી છબી]]
**ક્ષ-કિરણો** કે **રૉંજન કિરણો** (અંગ્રેજી:X-ray) એ એક પ્રકારના વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો છે. તેની તરંગલંબાઇ ૧૦ નૅનોમીટર થી ૧૦૦ પીકોમીટર હોય છે. (આવૃત્તિ ૩૦ PHz થી ૩ EHz). ક્ષ-કિરણો મુખ્યત્વે તબીબી છબીઓ દ્વારા તબીબી નીદાન કરવા તથા ક્રીસ્ટલૉગ્રાફી માટે વપરાય છે. ક્ષ-કિરણો એક પ્રકારના આયનાઇઝીંગ વિકિરણ હોવાથી તેનો વધુ પડતો સંસર્ગ મનુષ્યો માટે હાનીકારક પણ છે.તે
## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકશાસ્ત્ર
વિજ્ઞાન

[thumb|307px|પરમાણુનું [બૉહર મૉડેલ, વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં રજૂ થયેલા અનેક વાદની જેમ પ્રયોગો દ્વારા પ્રથમ રજૂ અને પાછળથી કઇંક અંશે ખોટું સાબિત થયું હતું.]]
**વિજ્ઞાન** એટલે એક એવી પદ્ધતિ કે જેમાં ભૌતિક વિશ્વ અંગે અનુભવજન્ય જ્ઞાન મેળવી, તેનું વ્યવસ્થિત વર્ગીકરણ અને પરીક્ષણ કરી, કાર્ય-કારણની સમજૂતી આપતાં સ્પષ્ટીકરણો, સિદ્ધાંતો તથા આગાહીઓ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન થાય છે. આધુનિક વિજ્ઞાન એ ચકાસી શકાય તેવી ધારણાઓ (testable hypotheses) અને આગાહીઓના સ્વરૂપમાં જ્ઞાનનું નિર્માણ અને આયોજન કરતી એક પદ્ધતિસરની શાખા છે. 

વિજ્ઞાનમાં એકલદોકલ ઘટનાઓ કરતાં જુદી જુદી ઘટનાઓમાં દેખાતી નિયમિતતા (રેગ્યુલારિટી અથવા પેટર્ન) શોધી તેમના ખુલાસા કે સ્પષ્ટીકરણ પ્રત્યે વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

## વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રો 
આધુનિક વિજ્ઞાનના મુખ્ય ત્રણ ક્ષેત્રો અસ્તિત્વ ધરાવે છે:

# **નૈસર્ગિક વિજ્ઞાન (Natural Sciences):** આ શાખા ભૌતિક વિશ્વનો અભ્યાસ કરે છે. જેમાં ખગોળશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, ભૌતિકશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
# **સામાજિક વિજ્ઞાન (Social Sciences):** આ શાખા વ્યક્તિઓ અને સમાજનો અભ્યાસ કરે છે. જેમાં સમાજશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર, રાજ્યશાસ્ત્ર, માનવનૃવંશશાસ્ત્ર, માનવશાસ્ત્ર વગેરેની ગણના થાય છે.
# **ઔપચારિક વિજ્ઞાન (Formal Sciences):** ગણિત, તર્કશાસ્ત્ર અને સૈદ્ધાંતિક કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન જેવાં શાસ્ત્રો વાસ્તવિક (એમ્પિરિકલ) હકીકતો ઉપર આધારિત ન હોવાથી તેમને ઔપચારિક વિજ્ઞાનો કહેવામાં આવે છે. આ વિષયો વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિને બદલે મુખ્યત્વે નિગમનાત્મક તર્ક (deductive reasoning) પર આધાર રાખે છે, તેથી ઘણીવાર તેમને વિજ્ઞાનની મુખ્ય શાખાઓથી અલગ ગણવામાં આવે છે.

તે જ રીતે ઈજનેરી (Engineering) અને વૈદકશાસ્ત્ર (Medicine) વગેરેને વ્યવહારુ અથવા અનુપ્રયુક્ત (Applied Science) વિજ્ઞાનો ગણવામાં આવે છે, જે વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ વ્યવહારિક હેતુઓ માટે કરે છે. આમ, વિજ્ઞાનનું વિષયવસ્તુ અલગ અલગ હોવાથી વિજ્ઞાનની અનેક શાખા-પ્રશાખાઓ અસ્તિત્વમાં આવી છે, પરંતુ આ દરેક વિષયવસ્તુનો અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી જ થતો આવ્યો છે તેથી તે બધા વિજ્ઞાન તરીકે જ ઓળખાય છે.

## આ પણ જુઓ 
* ભૌતિકશાસ્ત્ર
* રસાયણશાસ્ત્ર
* જીવશાસ્ત્ર
* ખગોળશાસ્ત્ર

## સંદર્ભ 
વિજ્ઞાન
વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો

**વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો** કે **વિદ્યુત-ચુંબકીય કિરણો** વિદ્યુત તરંગો તથા ચુંબકીય તરંગો ના સંયોગ(ચોકડી ગુણાકાર)થી રચાય છે. મેક્સવેલના સમીકરણો દ્વારા તેના ઉદ્દભવ અને પ્રસરણ વિષે સમજૂતી મેળવી શકાય છે. જેમાં વિદ્યુત તરંગ ચુંબકીય તરંગ એકબીજા થી ૯૦ અંશે (કાટ ખૂણે) અવકાશમાં પ્રસરે છે અને તેના પરિણામ રૂપે ઉર્જા તથા વેગમાનનું વહન કરે છે. પ્રકાશ પણ વિધુત-ચુંબકીય તરંગ છે. 

વિદ્યુત-ચુંબકીય તરંગો તથા વિદ્યુત-ચુંબકીય કિરણો તે બે સમાનાર્થી છે. આ તરંગો કિરણ સ્વરૂપે પ્રસરતા ન હોય તો પણ તેમને કિરણ કહી શકાય છે; ઉદાહરણ તરીકે ઑપ્ટીકલ ફાઇબર માંથી વહેતો પ્રકાશ અથવા કો-ઍક્સિયલ કેબલ માંથી વહેતા સિગ્નલ.

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
ગંગા નદી

**ગંગા નદી** ભારતની મહાનતમ નદીઓ માંની એક ગણાય છે. હિંદુ ધર્મમાં તે સૌથી પવિત્ર નદી છે. ગંગાનું મૂળ ઉત્તરાંચલ રાજ્યમાં હિમાલયની ગંગોત્રી હિમનદીમાં છે. શરુઆતની નદીને ભાગીરથી કહેવાય છે. દેવ પ્રયાગ નજીક તે અલકનંદા નદીને મળે છે. આ બેય નદીના સંગમ પછી તે ગંગા નદીને નામે ઓળખાય છે.

ગંગાની લંબાઇ ૨૫૧૦ કિ.મી. (૧૫૫૭ માઇલ) છે. યમુના અને ગંગા મળીને ઉતર ભારત અને બાંગ્લાદેશનાં ફળદ્રુપ અને સપાટ પ્રદેશો રચે છે અને દુનિયાની સૌથી વધુ વસ્તીને પોષણ પુરું પાડે છે. દુનિયાના ૧૨ માંથી ૧ માણસ (દુનિયાની વસ્તીના ૮.૫%) ગંગા અને યમુનાના પાણીથી સિંચાતા પ્રદેશમાં રહે છે. વસતીને લીધે પર્યાવરણ અને વનચર પ્રાણીઓનો નાશ એક ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.

ગંગામાં બે પ્રકારની ડોલ્ફિન માછલી મળી આવે છે - ગંગા ડોલ્ફિન અને ઇરાવાડી ડોલ્ફિન. ગંગામાં શાર્ક માછલી - ગ્લીફીસ ગંગેટિકસ - પણ મળી આવે છે - નદીના પાણીમાં શાર્ક ભાગ્યે જ મળી આવતી હોય છે. 

## ભૂગોળ 
ગંગાનું મૂળ ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં હિમાલયની ગંગોત્રી હિમનદીમાં છે. શરુઆતની નદીને ભાગીરથી કહેવાય છે. દેવપ્રયાગ નજીક તે અલકનંદા નદીને મળે છે. આ બેય નદીના સંગમ પછી તે ગંગા નદીને નામે ઓળખાય છે. ગંગા હિમાલયની ખીણોમાંથી પસાર થતી હરિદ્વાર પાસે બહાર નીકળે છે. સપ્ટેમ્બરથી માર્ચ દરમિયાન અહિ ખાસ્સુ રાફટીંગ થાય છે. 

ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના સપાટ પ્રદેશોમાંથી નીકળતી ગંગા ત્યાંની મુખ્ય નદી છે. તેમાં કોશી, ગોમતી, સોણે અને યમુના ભળે છે. યમુનાનું પોતાનું મહત્વ ઘણુ છે અને તે પ્રયાગ પાસે ગંગામાં ભળે છે આથી પ્રયાગ તીર્થધામ છે. ગંગાના કિનારા પર કાનપુર, અલ્હાબાદ, વારાણસી અને પટના એવા ઔદ્યોગિક શહેરો પણ આવેલા છે.

## પૌરાણિક કથા 
[thumb|250px|ગંગાનું પૃથ્વી પર અવતરણ, [રવિવર્મા નું તૈલચિત્ર]]
રામાયણમાં મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર રામ અને લક્ષ્મણને ગંગાની ઉત્પતિની વાત કરે છે. તે પ્રમાણે સગર રાજાને ૬૦,૦૦૦ પુત્રો સરખી પ્યારી પ્રજા હતી. જ્યારે સગર રાજાએ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો ત્યારે યજ્ઞમાં બાધા નાખવા ઇન્દ્ર તે અશ્વને કપિલ મુનિના આશ્રમમાં મુકી આવ્યો. સગરના પુત્રો ઘોડાને શોધતા આશ્રમમાં ગયા અને કપિલમુનિને અશ્વ ચોરવા માટે અપમાન કર્યુ. ત્યારે કપિલ મુનિએ તેમને બાળીને મારી નાંખ્યા. સગરને આ વાતની ખબર પડી અને પોતાના પુત્રોની સદ્ગતિ માટે પ્રાર્થના કરી. ત્યારે તેમના જાણવામાં આવ્યું કે સ્વર્ગની નદી ગંગા ને જો પૃથ્વી પર લાવવામાં આવે અને તેમાં તેના પુ્ત્રોના અસ્થિ પધરાવવામાં આવે તો તેમને સદ્ગતિ મળશે. સગર પછી તેનો પુત્ર અંશુમાન પછી દીલીપ વગેરેએ ગંગાને લાવવાના પ્રયત્નો કર્યા. છેવટે ભગીરથ રાજાના તપ અને કાર્યથી ગંગા પૃથ્વી પર આવવા રાજી થઇ. પરંતુ ગંગાના પ્રવાહને જો પૃથ્વી પર રોકવામાં ન આવે તો તે પાતાળમાં જતી રહે. આથી ભગીરથે ભગવાન શંકરને ગંગાના પ્રવાહને ઝીલી લેવા વિનંતિ કરી. છેવટે ગંગા સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર ઉતરી આવી અને ભગવાન શંકરે તેને પોતાની જટામાં સમાવી લીધી. શંકરે જટામાંથી ગંગાની નાની ધારને વહાવીને પૃથ્વી પર પડવા દીધી. પછી ભગીરથ જ્યાં પણ ગયા ત્યાં ગંગા પાછળ આવતી ગઇ. રસ્તામાં જહ્નુ ઋષિના આશ્રમમાં ગંગાએ વિનાશ કર્યો આથી જહ્નુ મુનિ તેને પી ગયા અને ભગીરથની વિનંતિથી તેને પોતાના કાનમાંથી બહાર કાઢી. આમ તે જહ્નુની પુત્રી ગણાઇ અને તેનું નામ જ્હાનવી પણ પડયુ. ભગીરથ ગંગાને હિમાલયથી બંગાળ સુધી લઇ ગયા કે જ્યાં સગરના પુત્રોના અસ્થિ હતા. આમ તેમને પણ સદગતિ પ્રાપ્ત થઇ.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભારતની નદીઓ
શ્રેણી:ભારતનાં રાષ્ટ્રચિહ્નો
દ્રવ્યમાન

**દ્રવ્યમાન** અથવા **દળ** () એ એક ભૌતિક રાશિ છે કે જે પદાર્થના જડત્વનું માપ દર્શાવે છે. ભૌતિક શાસ્ત્ર મુજબ ભૌતિક વસ્તુઓનો આ એક ગુણધર્મ છે. તેને *m* વડે દર્શાવવામાં આવે છે. જડત્વના આ ગુણધર્મને લીધે દરેક ભૌતિક પદાર્થો પોતાની ગતિના ફેરફારોનો વિરોધ કરતા હોય છે. જડત્વનું આ માપન દર્શાવતી રાશિને દ્રવ્યમાન અથવા દળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. SI માપ પદ્ધતિમાં તેનો એકમ કિલોગ્રામ છે.

## વર્ણન 
પ્રકાશની ઝડપની સરખામણીમાં ઓછી ઝડપથી ગતિ કરતા પદાર્થનું દ્રવ્યમાન અચળ રહે છે. પરંતુ ખૂબ ઝડપથી ગતી કરતા અથવા લગભગ પ્રકાશની ઝડપથી ગતિ કરતા પદાર્થનું દ્રવ્યમાન અચળ રહેતું નથી અને આઇન્સ્ટાઇનના સાપેક્ષવાદ મુજબ દ્રવ્યમાન, ઝડપના મૂલ્ય *v* સાથે નીચેના સૂત્ર પ્રમાણે બદલાય છે:

:m = \frac{m_0}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}
અહીં  એ સ્થિર દ્રવ્યમાન (rest mass) અને *c* પ્રકાશનો શૂન્યાવકાશમાં વેગ છે.

પદાર્થનું દ્રવ્યમાન એક સંરક્ષિત રાશિ છે, અર્થાત દ્રવ્યમાન ઉત્પન્ન થઈ શકતું નથી તથા તેનો નાશ પણ થઈ શકતો નથી. કોઈ પણ વિયુક્ત (isolated) તંત્ર માટે દ્રવ્યમાન અચળ રહે છે. તંત્રને સાપેક્ષવાદની પરિસ્થિતિ લાગુ પડતી હોય ત્યારે દ્રવ્યનું ઊર્જામાં અને ઊર્જાનું દ્રવ્યમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
બળ

ભૌતિક શાસ્ત્રમાં પદાર્થ પર થતી તે ક્રિયા કે જેને કારણે પદાર્થને પ્રવેગ મળે છે, એટલે કે વેગ બદલાય છે, તેને **બળ** કહેવાય છે. બીજા શબ્દોમાં બળને કારણે પદાર્થ પ્રવેગ પામે છે. આ સિદ્ધાંત સૌથી પહેલો આઇઝેક ન્યુટનના સિદ્ધાંતોમાં જોવા મળે છે. ન્યુટનનો બીજો નિયમ દર્શાવે છે કે:

:**F** = *m* · **a**

જ્યાં,

:**F** બળ,
:*m* દળ, અને
:**a** પ્રવેગ છે.

શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન