open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કૈફાઇર જિલ્લો

**કૈફાઇર જિલ્લો** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  નાગાલેંડ રાજ્યનો એક જિલ્લો છે, જેની રચના ટ્વેનસંગ જિલ્લાનું વિભાજન કરી કરવામાં આવી હતી. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ૮૯૬ મીટરની ઉંચાઇ પર સ્થિત કૈફાઇર શહેર ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો ઉત્તર દિશામાં ટ્વેનસંગ જિલ્લા વડે, પશ્ચિમ દિશામાં ફેક જિલ્લા વડે તેમ જ પૂર્વ દિશામાં મ્યાનમાર દેશની સરહદ વડે ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાનાં મુખ્ય શહેરો સેયોચુંગ, સિતીમી, પુંગરો તેમ જ કૈફાઇર છે.

નાગાલેંડ રાજ્યનું સૌથી વધુ ઊંચાઇ ધરાવતું સરમતી (૩,૮૪૧ મીટર), કૈફાઇર જિલ્લામાં આવેલું છે. કૈફાઇર ખાતે ભૂ મથક (earth station) પણ આવેલું છે. આ ઉપરાંત કીસ્તોન્ગ ગામ પણ સહેલાણીઓને આકર્ષે છે. સાંગતમ (Sangtam), યીમચુંગર (Yimchunger) અને સેમા (Sema) અહીંના આદિવાસીઓ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* india9.com/.../Kiphire-District...

શ્રેણી:નાગાલેંડ
કોહિમા જિલ્લો

**કોહિમા જિલ્લો** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  નાગાલેંડ રાજ્યનો એક જિલ્લો છે. કોહિમા જિલ્લાનું મુખ્યાલય કોહિમા શહેર ખાતે આવેલું છે, જે નાગાલેંડ રાજ્યની રાજધાની પણ છે. 

શ્રેણી:નાગાલેંડ
જુન્હેમોટો જિલ્લો

**જુન્હેમોટો જિલ્લો** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  નાગાલેંડ રાજ્યનો એક જિલ્લો છે. જુન્હેમોટો જિલ્લાનું મુખ્યાલય જુન્હેમોટો શહેર ખાતે આવેલું છે. 

શ્રેણી:નાગાલેંડ
લોન્ગલેન્ગ જિલ્લો

**લોન્ગલેન્ગ જિલ્લો** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  નાગાલેંડ રાજ્યનો એક જિલ્લો છે. લોન્ગલેન્ગ જિલ્લાનું મુખ્યાલય લોન્ગલેન્ગ શહેરમાં આવેલું છે.
કોહિમા

**કોહિમા** ભારત દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  નાગાલેંડ રાજ્યનું પાટનગર છે.  નાગાલેંડ રાજ્યની રાજધાની હોવાથી અહીં વહીવટી કચેરીઓ આવેલી છે. 

શ્રેણી:નાગાલેંડ
ખમણ

thumb|300px|ખમણ

**ખમણ** ચણાના લોટમાંથી બનતી એક વાનગી છે.

ચણાના ઝીણા દળેલા લોટમાં છાશ મેળવીને થોડી વાર પલાળી, થાળીમાં પાથરી વરાળથી બાફવાથી પોચા ખમણ તૈયાર થાય છે. ત્યાર પછી તેના પર તલ, લીલા મરચા, ટોપરાની છીણનો વઘાર કરવામા આવે છે. આ રીતે ચણાના લોટમાંથી બનાવેલા ખમણને 'નાયલોન ખમણ' કહેવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત ખમણનો એક અન્ય પ્રકાર 'વાટી દાળના ખમણ' છે, જે અમદાવાદમાં "દાસના ખમણ" તરીકે પ્રખ્યાત છે. આને માટે ચણાની દાળને ઓછામાં ઓછા ૩-૪ કલાક પલાળીને વાટી લેવામાં આવે છે. આમ વાટીને તૈયાર થયેલા ખીરામાંથી વરાળ ઉપર બાફીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. 

બંને પ્રકારના ખમણને ચણાના લોટમાંથી બનાવેલી જાડી કઢી (ખીચડી સાથે ખવાતી કઢી નહી) સાથે ખાવામાં આવે છે. ક્યારેક ખમણની ઉપર ઝીણી સેવ ભભરાવીને તેની ઉપર કઢી નાંખીને પણ ખવાય છે, આને સેવ-ખમણ કહેવામાં આવે છે.

## ખમણ વાપરતી અન્ય વાનગી
* અમીરી ખમણી/સેવ ખમણી
* ખમણની ચટણી
* દહીંવાળા ખમણ
* રસવાળા ખમણ

શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:ફરસાણ
મોહનથાળ

**મોહનથાળ** એ એક જાણિતી મિઠાઇ છે, જે ભારતીય ઉપખંડના અને તેમાં પણ ખાસ કરીને ગુજરાતી લોકોમાં પ્રિય અને વારતહેવારે બનાવવામાં આવતી મિષ્ટ વાનગીઓ પૈકીની એક છે. આ વાનગી ચણાના લોટમાં ખાંડ અને ઘી નાખીને બનાવવામાં આવે છે. આ વાનગી બનાવવાની પદ્ધતિમાં જો સમયસર મેળવણી અને તાપમાન ન જાળવી શકે તો મોહનથાળ કડક અથવા ઢીલો પડી જાય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* મોહનથાળ બનાવવાની રીત 

શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:મીઠાઈ
ચબુતરો

ખાતે આવેલો ૧૨૦ વર્ષ જૂનો ચબુતરો. મૂળમાં તે ક્ષેત્રપાલની પોળમાં હતો.]]
, કચ્છમાં આવેલો ૧૦૦ વર્ષ જૂનો ચબુતરો]]
**ચબુતરો** એટલે પંખીઓને બેસવા માટે, ચણવા માટે તેમ જ પાણી પીવા માટે કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થા.

ભારત દેશમાં ત્રણ-ચાર દાયકા પહેલાંના દરેક ગલી કે ફળીયાંમાં નાનો કે મોટો ચબુતરો લગભગ જોવા મળતો હતો. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પંખીઓને ચણવા માટે દાણા નાખવાનો અનેરો મહિમા છે, જેના પરિણામે આ ચબુતરાની વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી છે. ચબુતરામાં સામાન્ય રીતે પાંચ -છ ફૂટથી વધુ ઉંચાઇ પર બે-ત્રણ ચોરસ ફૂટ જેટલી જગ્યામાં છાપરી બનાવી છાંયો કરેલો હોય છે. એમાં પાણી માટે અલાયદી વ્યવસ્થા કરેલી હોય છે. ચબુતરાની આસપાસ ચણ માટેના દાણા નાખવામાં આવે છે. આ ચણ ખાઇને પંખીઓ પાણી પી ને ચબુતરા પર બેસી વિરામ કરી શકે છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:પક્ષી
હવાડો

**હવાડો** એટલે પશુઓ ને પાણી પિવા માટે ની એક જગ્યા. સામાન્ય રીતે કુવાની બાજુમાં હવાડો બાંધવામાં આવે છે, જે  બે-ત્રણ ફૂટ પહોળો અને ચારથી આઠ ફૂટ જેટલી લંબાઇનો તેમ જ એકથી દોઢ ફૂટ ઉંચાઇનો હોય છે. એમાં પાણી ભરી રાખવાથી ગામનાં બધાં પશુઓ એમાંથી પાણી પી શકે છે. પશુપાલન બાબતે અગ્રેસર રહેતા ગુજરાત રાજ્યનાં ઘણાં  ગામોમાં  હવાડો જોવા મળે છે. અહીંના ગ્રામ્યજીવન સાથે સંકળાયેલા હવાડાને કારણે "કુવામાં હોય તો હવાડામાં આવે" એવી કહેવત પણ સર્જન પામી છે.

શ્રેણી:ગ્રામ્યજીવન
લાડુ

thumb|right|બેસનના લાડવા
**લાડુ** એ ઘઉં ના લોટમાં ઘી અને ખાંડ નાખી ને બનાવાતી મિઠાઇ છે. તેને *લાડવા* કે *મોદક* પણ કહેવામાં આવે છે. લાડુમાં બદામ, કાજુ જેવો સુકો મેવો પણ ઉમેરવામાં આવે છે. ક્યારેક કોઇ ખાસ પ્રસંગે તેમાં ખાવાનોગુંદર પણ ઉમેરાય છે.

ગુજરાતમાં મગજ (મગસ) તરિકે પ્રચલિત મીઠાઈ, ચણાના લોટ (બેસન)ના લાડવા જ છે.

હિંદુ ધર્મની માન્યતા મુજબ લાડવા, શ્રી ગણેશજીની પ્રિય વાનગી મનાય છે અને ગણેશજીનાં તમામ ચિત્રોમાં તેમના હાથમાં લાડુ દર્શાવવામાં આવે છે. તે ઉપરાંત લાડુ, બ્રાહ્મણોની પણ પ્રિય વાનગી ગણાય છે. ગુજરાતમાં વખતો વખત ભૂદેવો માટેની લાડુ ખાવાની સ્પર્ધાઓ યોજાય છે, જે દર્શનીય હોય છે. 

## વિવિધ રૂપો
* બુંદીના લાડુ
* ચુરમા લાડુ
* ગોળીયા લાડુ
* ફીણીયા લાડુ
* ગુંદરના લાડુ (ડિંકલાડુ)
* મગજના લાડવા
* નારિયેળના લાડવા
* રવાના લાડુ
* મોતીચુરના લાડુ
* મોદક

## બાહ્ય કડીઓ
* ચુરમાનાં લાડુ બનાવવાની રીત
* ગુંદરના લાડુ બનાવવાની રીત
* પંચધારી લાડુ બનાવવાની રીત

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી વાનગી
શ્રેણી:ગુજરાતી ભોજન
શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:મીઠાઈ
ભમરડો

**ભમરડો** (‌) બાળકોને રમવા માટેનું એક પ્રકારનું રમકડું છે.

## રચના 
ભમરડામાં ભમરડો અને દોરી એમ બે મુખ્ય વસ્તુઓ છે. લાકડાનો ભમરડો નીચેના ભાગમાં અણીવાળો હોય છે. ભમરડા પર યોગ્ય રીતે દોરી વિંટાળી, ચોક્કસ રીતે પકડીને ફેકવાથી ભમરડો જમીન પર પડી અણીવાળી ધરી પર ગોળ ફરવા માંડે છે અને દોરી ફેંકનારના હાથમાં જ રહે છે. કેન્દ્રત્યાગી બળના આધારે સંતુલન જાળવતો ભમરડો બળ ઓછું થાય ત્યાં સુધી ફરતો રહે છે.

વર્તમાન સમયમાં આધુનિક સ્પ્રિંગો અને વિવિધ ચક્રોનો ઉપયોગ કરી બનાવવામાં આવેલ ભમરડાથી બાળકો રમે છે. દોરી વડે ફેરવાતા ભમરડાની ચોક્કસ રીતથી હાલનાં બાળકો મોટેભાગે અજાણ હોય છે.

શ્રેણી:રમકડું
ચાળીસગાંવ

**ચાળીસગાંવ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીના એક મહત્વના ચાળીસગાંવ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
જેતપુર

**જેતપુર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા રાજકોટ જિલ્લાનું એક મહત્વનું નગર છે અને જેતપુર તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે.

જેતપુર કોટન ની સાડીઓ માટે જાણીતું છે.

## ભૂગોળ 
જેતપુર ભાદર નદીના પશ્ચિમ કાંઠે વસેલું છે. ભાદર નદી, જે દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં વહે છે તે જેતપુરથી થોડા કિમી દૂર ઉત્તર દિશામાં વળાંક લઇને ફરી પશ્ચિમ દિશામાં વહે છે. ભાદર નદી પર જેતપુરથી થોડા કિમી દૂર રાજકોટ-જુનાગઢ હાઇવે પર પુલ બાંધવામાં આવ્યો છે.

## પરિવહન 
જેતપુર ગુજરાતના બધાં મોટા શહેરો ના જાહેર માર્ગ પરિવહન સાથે જોડાયેલું છે.

## ધાર્મિક સ્થળો 
* મંગલયા શાહ સુલતાન દરગાહ
* ભીડભંજન મહાદેવ 
* જીથુડી હનુમાન
* સ્વામી નારાયણ મંદિર ગાદીસ્થાન
* ખોડલધામ
* જલારામ મંદિર
* કેરાળેશ્વર મહાદેવ મંદિર

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:જેતપુર તાલુકો
ઉત્તરાયણ

**ઉત્તરાયણ** એ અવકાશમાં સુર્યની એક સ્થિતિ છે. ઉત્તરાયણ ના દિવસે સુરજ માથાની સીધી દિશાથી એકદમ દક્ષિણ દિશા તરફ હોય છે. ઉત્તરાયણ (ઉત્તર+અયન) નો શાબ્દિક અર્થ છે ઉત્તરમાં ગમન. દિવસમાંં સુર્ય એકદમ માથા ઉપર હોય ત્યારની સ્થિતિમાં દરરોજ સુર્ય ઉત્તર દિશા તરફ નમતો દેખાશે. ઉતરાયણ ના સમયે સૂર્ય પૃથ્‍વી આજુબાજુની પોતાની પરિભ્રમણ ની દિશામાં પરિવર્તન કરી થોડો-થોડો ઉત્તર દિશા તરફ ખસતો જાય છે. આમ, સૂર્ય ઉત્તર તરફ ખસવાનુ ચાલુ કરે તે દિવસને ઉત્તરાયણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉત્તરાયણનો પ્રારંભ ૨૧ થી ૨૨ ડીસેમ્બર થી થાય છે.

ઉત્તરાયણના દિવસે વર્ષની સૌથી લાંબી રાત ભારતમાં ૧૩:૧૨ કલાકની અને દિવસ ૧૦:૪૮ કલાકનો  હોય છે. જ્યારે ૨૧ જુને દક્ષિણાયનના દિવસે આનાથી વિપરીત. વર્ષમાં બે દિવસ એટલે કે ૨૧ ડિસેમ્બરે સૌથી લાંબી રાત અને ૨૧ જૂને સૌથી લાંબો દિવસ હોય છે. સૂર્યના કિરણો દક્ષિણ ગોળાર્ધ પર સીધા પડતાં હોવાથી ઉત્તર ગોળાર્ધમાં લાંબી રાત્રિઓનો સમય હોય છે. આ સમયને ઉત્તરાયણ પણ એટલે જ કહે છે. ૨૨ ડિસેમ્બરથી ૨૧ જૂન સૂધી દિવસ મોટો થતો જશે. જે ૨૧ જૂને દિવસ સૌથી મોટો હસે અને રાત સોથી નાની. આ દિવસને દક્ષિણાયન કહે છે.

મકર સંક્રાંતિ ઉત્તરાયણથી અલગ હોય છે. સૂર્ય એક રાશિમાંથી બીજી રાશીમાં સ્થાનાંતર કરે તેને સંક્રાંતિ કહે છે. આ પ્રમાણે વર્ષમાં કુલ બાર સંક્રાંતિઓ થાય છે. પરંતુ સૂર્ય ધનુ રાશિ માંથી મકર રાશિમાં સ્થાનાંતર કરે છે. ત્યારે મકર સંક્રાંતિ શરૂ થાય છે, જે ૧૪ જાન્યુઆરીની આસપાસનો સમય હોય છે. ઇ.સ. ૨૦૧૬નાં જાન્યુવારી મહિનામાં ખગોળીય દૃષ્ટીએ મકર સંક્રાંતિ ૧૪ જાન્યુવારીના બદલે ૧૫ જાન્યવારીના દિવસે હતી.

શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:બ્રહ્માંડ
શ્રેણી:તહેવાર
મુક્તાઈનગર તાલુકો

**મુક્તાઈનગર તાલુકો** અથવા **એદલાબાદ તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જલગાંવ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૫ તાલુકાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો તાલુકો છે. મુક્તાઈનગર નગર ખાતે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* મુક્તાઇનગર (એદલાબાદ) તાલુકા વિશે માહિતી

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
માળિયા (મિયાણા)

**માળિયા (મિયાણા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા મોરબી જિલ્લાના માળિયા (મિયાણા) તાલુકામાં આવેલું એક નગર છે, જે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક પણ છે.

## પરિવહન 
અહીં માળિયા મિયાણા જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન આવેલું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો
શ્રેણી:માળિયા (મિયાણા) તાલુકો
અમીર ખુશરો

thumb|right|200px|અમીર ખુશરો રચિત *ખામસા-એ-નિઝામી* માંથી

**અમીર ખુશરો દહેલવી** (૧૨૫૩-૧૩૨૫ ઇ.સ., ઉર્દૂ: ), ઇ.સ. ૧૨૫૩થી ૧૩૨૫ દરમિયાનના સમયના કવિ, સંગીતકાર, સંશોધક, તત્ત્વજ્ઞાની અને ભાષાશાસ્ત્રી ગણાય છે. ખુશરો સૂફી સંત હઝરત નિઝામુદ્દીન ઓલિયાના શિષ્ય હતા, જે તેમના આધ્યાત્મિક શિક્ષક પણ હતા. ઉત્તર ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના ખયાલની રચનાની શરૂઆત કરવાનો યશ અમીર ખુશરોને ફાળે જાય છે. તેમણે ધ્રુપદમાં સુધારા કરીને તેમાં પર્શિયન મેલડીઝ અને તાલ ઉમેરીને ખયાલની રચના કરી હતી. સામાન્ય રીતે જોઇએ તો ખયાલ મૂળ તો કવ્વાલીમાંથી ઊભર્યો છે, જેને તેમણે ભજનરૂપે પણ રચના કરીને ગાયો હતો. તેઓ પર્શિયન ભાષામાં તથા હિન્દવીમાં કવિતાઓ લખતા. પાછળથી તેઓ હિન્દી અને ઉર્દૂમાં લખતા થયા હતા. ઉપરાંત તેઓ અરેબિક ભાષા પણ જાણતા. તેમની મોટા ભાગની કવિતાઓ આજે પણ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતમાં બંદીશો તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે અને તેમની ગઝલો ગઝલગાયકો ગાય છે.

તેઓ ઉર્દૂ ભાષાના સ્થાપક હતા અને પ્રથમ ઉર્દૂ કવિ પણ હતા. તેમને કવ્વાલીના જનક કહેવાય છે. **કવ્વાલી** એ ભારતીય સૂફીઓનું ભક્તિસંગીત ગણાય છે. તેમણે શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તરાનાનો ઉદ્ભવ કર્યા પછી શરૂઆતના રાગો પણ પરંપરાગત રિધમિક રીતે કમ્પોઝ કર્યા હતા. ભારતીય તબલાની શોધ પણ તેમણે કરી હતી. તેમણે સંગીતની સાથે માર્શલ આર્ટસ અને ઘોડેસવારી પણ શીખ્યા હતા.

ખુશરો દિલ્હીના અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીથી ગયાસુદ્દીન તઘલખ સુધીના સાત રાજાઓના દરબારમાં જાણીતા સંગીતકાર હતા. અમીર ખુશરોનો જન્મ પતિયાલામાં થયો હતો, જે હાલના મધ્ય પ્રદેશમાં છે. તેમના પિતા સૈફુદ્દીન શામસી ઉત્તરી અફઘાનિસ્તાનના બલ્ખમાં પર્શિયન અફસર અને તેમણે પિતાનું છત્ર આઠ વર્ષની ઉંમરે ગુમાવ્યું હતું. તેમની માતા મૂળ ઉત્તર પ્રદેશના રાજપુત હતા.

## ખુશરોની કવિતાઓ 
*પર્શિયન*

اگر فردوس بر روی زمین است
همین است و همین است و همین است

અગર ફિરદૌસ બર રૂએ ઝમીં અસ્ત,
હમીં અસ્તો, હમીં અસ્તો, હમીં અસ્ત.

*હિન્દી*

ख़ुसरो दरिया प्रेम का, उलटी वा की धार,
जो उतरा सो डूब गया, जो डूबा सो पार.

सेज वो सूनी देख के रोवुँ मैं दिन रैन,
पिया पिया मैं करत हूँ पहरों, पल भर सुख ना चैन.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અમીર ખુશરો - વેબસાઇટ 
* અમીર ખુશરો - કવિતા કોષમાં 

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:કવિ
શ્રેણી:સૂફી સંત
કવર્ધા જિલ્લો

**કવર્ધા જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા  છત્તીસગઢ રાજ્યના ૧૬ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. કવર્ધા જિલ્લાનું મુખ્યાલય કવર્ધાનગરમાં આવેલું છે. 

શ્રેણી:છત્તીસગઢ
સાંદીપનિ

**સાંદીપનિ** હિંદુ ધર્મના મહાકાવ્ય ગ્રંથ મહાભારત અને ભાગવત મહાપુરાણમાં વર્ણવેલ ઋષિ હતા. સાંદીપનિ ઋષિનો આશ્રમ અવંતિ નગરી (હાલનું ઉજ્જૈન શહેર)માં હતો. તે કાશ્ય નામના ઋષિના પુત્ર હતા. શ્રી કૃષ્ણ તેમ જ તેમના મોટાભાઈ બલરામ અને બાળસખા સુદામાએ બાળપણમાં એમના આશ્રમમાં વિદ્યાઅભ્યાસ કર્યો હતો. ભણી રહ્યા પછી 'ગુરુ દક્ષિણા માગો' કહેતાં સાંદીપનિએ પોતાનો પ્રભાસના દરિયામાં ખોવાઇ ગયોલો પુત્ર માગ્યો. કૃષ્ણ અને બલરામે પ્રભાસ ગયા અને ત્યાંથી પંચજન્ય (અથવા શંખસુર) નામના દૈત્યના કબ્જામાં રહેલા પુત્ર - પુર્નદત્તને પાછો લાવી આપ્યો હતો. ઉજ્જૈન અવંતિકામાં સાંદીપનિ મુનિનો આશ્રમ હતો તે જગ્યાએ હાલ એક મંદિર છે, જેમાં ગુરુની આરસની પ્રતિમા આવેલી છે. સાંદીપનિ મુનિના આશ્રમમાં રહેતા વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ કરવાના સ્થાનને અંકપાદ કહેતા, આજે પણ ઉજ્જૈનનો એ વિસ્તાર જ્યાં આ આશ્રમ હતો તે *અંકપાદ*ના નામથી ઓળખાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મહાભારત
શ્રેણી:ઋષિઓ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
બ્રહ્મમુહૂર્ત

હિંદુ ધર્મના શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા મુજબ તેમ જ ભારતીય ઉપખંડમાં પરાપૂર્વેથી ચાલી આવતી પરંપરાઓ મુજબ સૂર્યોદય પહેલાંના અડધા પ્રહરના સમયને **બ્રહ્મમુહૂર્ત** કહેવાય છે. હિંદુ લોકો માટે આ સમયકાળમાં કોઇપણ વિધિ કે કાર્ય સંપન્ન કરવું કે તેની શરુઆત કરવી તે અતિ શુભ ગણાય છે.

શ્રેણી:સમય
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
કણ્વ

ભારતીય ઉપખંડમાં પુરાણ કાળમાં **કણ્વઋષિ** (Sanskrit: कण्‍व káṇva) નામના એક મહાન ઋષિ થઇ ગયા. તેઓ એ હિંદુ ધર્મના મહત્વ ધરાવતા ચાર વેદ પૈકીના ઋગવેદની ઘણી ઋચાઓનું સર્જન કર્યું હતું.

શ્રેણી:ઋષિઓ
શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શિયાળો

**શિયાળો** ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણે ત્રણ મુખ્ય ઋતુઓમાંની એક ઋતુ છે. શિયાળાને ઠંડીની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે કારતક, માગશર, પોષ અને મહા એમ વર્ષના ચાર મહિના શિયાળાની ઋતુ હોય છે. શિયાળામાં દિવસ ટૂંકો હોય છે અને રાત લાંબી હોય છે.

શિયાળાની બે પેટા ઋતુઓ છે, હેમંત અને શિશિર. આ સમય દરમિયાન કેટલાક તહેવારો આવે છે જેવા કે, બેસતુ વર્ષ, દેવ દિવાળી, મકર સંક્રાંતિ, વસંતપંચમી, વગેરે.

## આ પણ જુઓ 
* ઉનાળો
* ચોમાસુ

## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ
શ્રેણી:સમય
શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ
શ્રેણી:આબોહવા
ઉનાળો

**ઉનાળો** ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણે ભારતની કુલ ત્રણ મુખ્ય ઋતુઓની એક છે. ભારતમાં ઉનાળો ગરમીની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે ફાગણ, ચૈત્ર, વૈશાખ અને જેઠ એમ વર્ષના ચાર મહિના ઉનાળાની ઋતુ હોય છે.

## આ પણ જુઓ 
* શિયાળો
* ચોમાસું

શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ
શ્રેણી:સમય
શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ
શ્રેણી:આબોહવા
ચોમાસું

**ચોમાસું** ભારતીય ઉપખંડની આબોહવા પ્રમાણેની એક મુખ્ય ઋતુ છે. ચોમાસાને વરસાદની ઋતુ ગણવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મના પંચાંગ વિક્રમ સંવત તેમ જ શક સંવત પ્રમાણે અષાઢ, શ્રાવણ, ભાદરવો અને આસો એમ વર્ષના ચાર મહિના ચોમાસાની ઋતુ હોય છે.

## આ પણ જુઓ 
* શિયાળો
* ઉનાળો

શ્રેણી:ભારતની ઋતુઓ
શ્રેણી:સમય
શ્રેણી:ભારતીય પંચાંગ
શ્રેણી:આબોહવા
અમેરિકા

**અમેરિકા** એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે. આ શબ્દ પરથી લેખ શોધનાર વ્યક્તિ નીચેનામાંથી કોઈ પણ વિષય પર આ શીર્ષક હેઠળ લેખ શોધવાનો પ્રયત્ન કરતી હોય. અમેરિકા શબ્દ સાથે નીચેના પાનાઓ સંકળાયેલા છે:

* સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા – અમેરિકા તરીકે સામાન્ય રીતે ઓળખાતો દેશ, યુ.એસ.એ.
* ઉત્તર અમેરિકા – સાત ખંડો પૈકીનો એક કે જેમાં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને કેનેડા દેશો આવેલા છે.
* દક્ષિણ અમેરિકા – સાત ખંડો પૈકીનો એક કે જેમાં બ્રાઝિલ, પેરુ, આર્જેન્ટીના જેવા દેશો આવેલા છે.

શ્રેણી:ખંડ
હાથ

**હાથ** એ આંગળીઓ ધરાવતું તેમ જ ખભા સાથે જોડાયેલું માનવીનું અંગ છે. માનવીને બે હાથ હોય છે. દરેક હાથમાં પાંચ આંગળીઓ હોય છે. હાથમાં મુખ્ય ત્રણ ભાગો હોય છે.

* ખભાથી કોણી સુધીનો ભાગ
* કોણીથી કાંડા સુધીનો ભાગ
* પંજો

શ્રેણી:માનવ શરીર
શ્રેણી:શરીરવિજ્ઞાન
દંતેવાડા

**દંતેવાડા** (દક્ષિણ બસ્તર) ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છત્તીસગઢ રાજ્યનું એક નગર છે. દંતેવાડામાં દંતેવાડા જિલ્લાનું મુખ્યાલય છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* દંતેવાડાનું અધિકૃત વેબસાઇટ 

શ્રેણી:છત્તીસગઢ
પગ

**પગ** એ સજીવોનું પ્રચલન કરવા માટેનું અંગ છે, પરંતુ પ્રત્યેક સજીવોને પગ હોતા નથી. સાપ, અજગર જેવા આ સજીવો પેટે સરકીને ચાલે છે. પાણીમાં રહેતા માછલી જેવા સજીવોને પણ પગ હોતા નથી.

માનવીને બે પગ હોય છે. આ પગ વડે માણસ ચાલી તેમ જ દોડી શકે છે. આથી માનવીઓના શરીર માટે પગ ખૂબ જ મહત્વનું અંગ છે. માણસના પગના ઘુટણથી ઉપરના ભાગમાં ઉપરની તરફ અને અંદરની બાજુના ભાગને **સાથળ** કહે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:માનવ શરીર
શ્રેણી:વિજ્ઞાન
શ્રેણી:શરીરનાં અંગો
મધ્યમા

**મધ્યમા** એટલે મનુષ્યના હાથમાં આવેલી સૌથી મોટી (લાંબી) તથા વચ્ચેની આંગળી. આ આંગળી તર્જની અને અનામિકા આંગળીઓની વચ્ચે આવેલી હોય છે. ઘણાં પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં આ આંગળી એકલી ઉભી રાખવાની મુદ્રાને આક્રમક્તા અને અશ્લિલતાનીં સંજ્ઞા ગણવામાં આવે છે.

thumb|200px|right|મધ્યમા

શ્રેણી:માનવ શરીર
શૂન્યાવકાશ

**શૂન્યાવકાશ** એટલે એવી જગ્યા જ્યાં કોઈ ભૌતિક પદાર્થ અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી. પૃથ્વી પર દરેક જગ્યાએ હવા અસ્તિત્વ ધરાવે છે, પરંતુ જે સ્થળ કે પાત્ર આપણને ખાલી લાગે છે, તે વાસ્તવમાં હવામાં ભરેલું હોય છે. જે જગ્યા કે પાત્રમાં હવા કે અન્ય કોઈપણ પદાર્થ હાજર ન હોય, તેને **શૂન્યાવકાશ** અથવા **શૂન્ય અવકાશ** તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ભૌતિકશાસ્ત્રમાં, પૂર્ણ-શૂન્યાવકાશની પરિસ્થિતિમાં કેવા પરિણામો મળે છે તેની ચર્ચા કરવામાં આવે છે. ઇજનેરી અને *એપ્લાયડ ફીઝિક્સ*માં, એવો વિસ્તાર જ્યાં દબાણ વાતાવરણના દબાણથી નોંધપાત્ર રીતે ઓછું હોય, તેને શૂન્યાવકાશ માનવામાં આવે છે.

લેબોરેટરીમાં સર્જાતા શૂન્યાવકાશની ગુણવત્તા તે પૂર્ણ-શૂન્યાવકાશથી કેટલી નજીક છે તેના આધારે નક્કી થાય છે. જો બાકીની પરિસ્થિતિઓ (જેમ કે તાપમાન, પાત્રનું કદ) સમાન રાખવામાં આવે, તો ઓછું દબાણ શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાવાળા શૂન્યાવકાશનું સૂચક હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઘરેલુ વેક્યુમ ક્લીનર દબાણને લગભગ ૨૦% સુધી ઘટાડે છે.

20મી સદીમાં વેક્યુમ ટ્યુબ અને ઇન્કેન્ડેસન્ટ લાઇટ બલ્બના વિકાસ સાથે ઉદ્યોગોમાં શૂન્યાવકાશનું મહત્વ વધ્યું. ત્યારબાદ, અનેક પ્રકારની શૂન્યાવકાશ સંબંધિત તકનીકો વિકસિત થઈ.

## જુઓ પણ 
* ભૌતિકશાસ્ત્ર

## સંદર્ભ
તર્જની

મનુષ્યના હાથમાં આવેલી મધ્યમા આંગળી અને અંગુઠા ની વચ્ચેની આંગળી **તર્જની** કહેવાય છે.

આ આંગળીને પહેલી આંગળી (forefinger) તથા અંગ્રેજીમાં દર્શક આંગળી (pointer finger) કે ઇન્ડેક્ષ ફિંગર (index finger) કે ટ્રિગર ફિંગર (trigger finger) પણ કહે છે. હાથમાં આ આંગળી ખુબજ ચુસ્ત અને સંવેદનશીલ હોય છે. એકલી તર્જની સંખ્યા ૧ દર્શાવે છે, પરંતુ ઉભી અથવા આડી સ્થિતીમાં હલાવાતી આ આંગળી નકાર અથવા ચેતવણીનાં સંકેતની સુચક છે. ક્યારેક એકલી ઉભી આ આંગળી વિજયનો સંકેત (રમત-ગમતમાં ખાસ) ગણાય છે, જેના દ્વારા દર્શાવાય છે કે "અમે પ્રથમ સ્થાને છીએ". અનામિકા (ત્રીજી આંગળી) કરતાં આ આંગળી લંબાઇમાં નાની હોવાની શક્યતા, સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોમાં ૨.૫ ગણી વધારે હોય છે.

## તર્જની સંલગ્ન વિખ્યાત ચિત્રો 
### કલા 

Image:Creation of Adam (Michelangelo) Detail.jpg|સિસ્ટીન ચેપલ, માઇકલ એન્જેલો
Image:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|જોન ધ બાપ્ટિસ્ટ, લિઓનાર્ડો દ વિન્ચી
Image:Plato-raphael.jpg|સ્કુલ ઓફ એથેન્સ, રાફેલ
Image:Dislocated finger x-ray.JPG|તર્જનીનો એક્સ-રે

## આધુનિક સમયમાં 

Image:30a Sammlung Eybl Großbritannien. Alfred Leete (1882–1933) Britons (Kitchener) wants you (Briten Kitchener braucht Euch). 1914 (Nachdruck), 74 x 50 cm. (Slg.Nr. 552).jpg|યુદ્ધમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપતું અમેરિકન પોસ્ટર, ૧૯૧૪
Image:Unclesamwantyou.jpg|યુદ્ધમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપતું અમેરિકન પોસ્ટર, ૧૯૧૭

શ્રેણી:માનવ શરીર
અનામિકા

thumb|right|300px|અનામિકા

મધ્યમા અને કનીષ્ટિકા ની વચ્ચેની આંગળી. ધાર્મિક કાર્યોમાં તેનું આગવું મહત્વ છે.

## વ્યુત્પત્તિ (Etymology) 
આ આંગળીને અલગ અલગ સભ્યતાઓ માં અનેક નામથી ઓળખવામાં આવે છે.જેમકે "ઉપચારક આંગળી"(medical finger), "મુદ્રિકા આંગળી"(ring finger) અને "અનામિકા"(nameless finger). અહીં તેનાં વિવિધ ભાષાઓનાં નામ આપેલ છે.

# ઉપચારક આંગળી (The medical finger). કેટલીક સભ્યતાઓમાં આ નામ,તેની સાજા કરવાની જાદુઇ શક્તિ વિશેની માન્યતાને કારણે મળેલ છે.
#* અંગ્રેજી:*લિચ ફિંગર* ,(*leech finger*)
#* જાપાનિઝ : *કુસુરી-યુબિ* (*薬指 kusuri-yubi*) (medicine finger)
#* કોરિયન : *યાક-જી* (*약지 yak-ji*) (medicine finger)
#* લેટિન : *ડિજીટસ મેડિસિનાલિસ* (*digitus medicinalis*) (medical finger)
# મુદ્રિકા આંગળી (The ring finger). યુરોપિયન ભાષાઓમાં આ નામ બહુ પ્રચલિત છે.
#* આલ્બેનિયન : (*gishti i unazës*) (ring finger)
#* અરેબિક : (*البنصر*)
#* આર્મેનિયન : (*մատանեմատ*) (ring finger)
#* કાટલાન : (*dit anular*) (ring finger)
#* કોર્નિશ : (*bys-bysow*) (ring finger)
#* ક્રોએશિયન : (*prstenjak*) (ring finger)
#* ઝેક : (*prsteníček*) (ring finger)
#* ડેનિશ : (*ringfinger*) (ring finger)
#* ડચ : (*ringvinger*) (ring finger)
#* અંગ્રેજી: (*ring finger*)
#* ફ્રેન્ચ : (*annulaire*) (ring finger)
#* જર્મન : (*Ringfinger*) (ring finger)
#* હિબ્રુ :(קמיצה (*kemitzah*))
#* હંગેરિયન : (*gyűrűsujj*) (ring finger)
#* આઇસલેન્ડીક : (*baugfingur*) (ring finger)
#* આઇરીશ : (*méar fáinne*) (ring finger)
#* ઇટાલિયન : (*dito anulare*) (ring finger)
#* લેટિન : (*digitus annularis*) (ring finger)
#* લાત્વિયન : (*zeltnesis*) (gold carrier)
#* મલય : (*jari manis*) (sweet finger)
#* નોર્વેજીયન : (*ring(e)finger*) (ring finger)
#* પર્શિયન :('انگشت انگشتری') (ring finger)
#* પોલીશ : (*palec serdeczny*) ("finger of heart") (ring finger)
#* પોર્ટુગીઝ : (*dedo anelar*) (ring finger)
#* રોમાનિયન : (*degetul inelar*) (ring finger)
#* સ્લોવૅક : (*prstenník*) (ring finger)
#* સ્પેનિશ : (*dedo anular*) (ring finger)
#* સ્વાહિલી : (*cha pete*) (of the ring)
#* સ્વિડિશ : (*ringfinger*) (ring finger)
#* તમિલ: (*Mothira Viral*) (ring finger)
#* ટર્કિશ : (*Yüzük parmağı*) (ring finger)
# અનામિકા (The nameless finger). ઘણી સભ્યતાઓમાં આ આંગળીને કોઇ નામ આપવામાં આવ્યું નથી અને તે "અનામિકા" તરીકે ઓળખાય છે.
#* બલ્ગેરિયન : (*безименен пръст*) (nameless finger)
#* કેન્ટોનિઝ : (*無名指 mo ming ji*) (nameless finger)
#* ફિનિશ : (*nimetön (sormi)*) (nameless finger)
#* જ્યોર્જીયન : (*ara titi*) (no finger/useless finger)
#* જાપાનિઝ : (*名無し指 nanashi-yubi*) (nameless finger)
#* લિથુઆનિયન : (*bevardis*) (nameless)
#* મેન્ડેરિન : (*無名指/无名指 wú míng zhǐ*) (nameless finger)
#* પર્શિયન : (*binàme*) (nameless)
#* રશિયન : (*безымянный палец*) (nameless finger)
#* સંસ્કૃત: *અનામિકા* (*अनामिका*,*anámika*) (nameless)
#* તાતાર : (*atsyz parmak*) (nameless finger)
#* યુક્રેનિયન : (*безіменний палець*) (nameless finger)
# કેટલીક ભાષાઓમાં આ આંગળીનું નામ તેમના અન્ય આંગળીઓ વચ્ચેનાં સ્થાન પરથી પડેલ છે.
#* લેટિન : (*digitus medio proximus*) (the finger next to the middle)(મધ્યમાં પછીનીં આંગળી)
#* ગ્રિક : *પારામેસોસ* (*παράμεσος , paramesos*) (para = next to + mesos = in the middle: મધ્યમાં પછીનીં આંગળી)
#* સર્બિયન : (*domali prst*) (ટચલી પહેલાંની આંગળી)

શ્રેણી:માનવ શરીર
જીભ

thumb|right|150px|માનવ જીભ

**જીભ** એ મુખમાં રહેલ,ચાવવા અને ગળવા માટે ઉપયોગી તેવું કંકાલિય સ્નાયુ(મજ્જા)નું બનેલ અંગ છે. માનવની સ્વાદેન્દ્રિ હોવા થી તેનું એક નામ **રસના** પણ છે. જીભની મોટાભાગની ઉપલી સપાટી સ્વાદાંકુરો (taste buds) થી છવાયેલ હોય છે.તે ઉપરાંત જીભ તેની બહોળા પ્રમાણમાં વિવિધરીતે હલચલ કરવાની ક્ષમતાને કારણે વાચા (અવાજ) ઉત્પન કરવાનાં કાર્યમાં પણ સહાયરૂપ છે. તે સંવેદનશીલ અને લાળ વડે ભિંજાયેલ હોય છે,તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં રક્તવાહિનીઓ અને તંત્રિકાઓ (ચેતાતંત્રિય કોષો) રહેલ હોય છે જે તેને હલનચલનમાં મદદરૂપ છે.

### બંધારણ 
right|thumb|જીભ અને મુખગુહાનીં આંતરીક રચના દર્શાવતું ચિત્ર,જેમાં સ્પષ્ટ દેખાવ માટે ગાલનો ભાગ દુર કરાયો છે.
thumb|બાહ્ય માંસપેશીઓને દર્શાવતું જીભનું પાશ્ર્વદ્રશ્ય.
જીભ મુખ્યત્વે કંકાલીય સ્નાયુઓ(મજ્જા)ની બનેલ હોય છે. જીભ માનવામાં આવે છે તેના કરતાં વધુ , છેક મુખની પાછળનીં સીમા સુધી,ગળામાં ઉંડે સુધી,ફેલાયેલી અને મોટી હોય છે. 

જીભની ઉપલી સપાટી મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વહેંચાયેલ હોય છે:
* **મૌખિક ભાગ (oral part)** (જીભનો બાહ્ય ૨/૩ ભાગ) જે મોટાભાગે મુખમાં રહેલ હોય છે.
* **(pharyngeal part)** (જીભનો આંતરીક ૧/૩ ભાગ), જે ગળામાં અંદરની બાજુ (oropharynx) રહેલો હોય છે.

આ બંને ભાગો V-આકારનાં ખાંચા વડે અલગ પડે છે, જે જીભને દર્શાવે છે.

જીભનાં વિસ્તારો પર આધારીત અન્ય ભાગો આ પ્રમાણે છે:

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:માનવ શરીર
કોડરમા જિલ્લો

**કોડરમા જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. કોડરમા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કોડરમામાં છે. નગરમાં આવેલું છે. 

આ જિલ્લાની રચના દસમી એપ્રિલ, ૧૯૯૪ના દિવસે જુના હજારીબાગ જિલ્લાનું વિભાજન કરીને કરવામાં આવી હતી.

## બાહ્ય કડીઓ 
* કોડરમા જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ઝારખંડ
ગિરીડીહ જિલ્લો

**ગિરીડીહ જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ગિરીડીહ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ગિરીડીહ નગરમાં આવેલું છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* ગિરીડીહ જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ
* ગિરીડીહની માહિતી આપતું વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ઝારખંડ
રાયપુર જિલ્લો

**રાયપુર જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા છત્તીસગઢ રાજ્યના ૧૬ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. રાયપુર જિલ્લાનું મુખ્યાલય રાયપુર (છત્તીસગઢ) નગરમાં આવેલું છે.
શિરડીના સાંઇબાબા

**સાંઇબાબા** (૧૮૫૮ - ૧૫ ઓક્ટોબર ૧૯૧૮) એક સંત અને ફકીર હતા જેમને હિન્દુઓ ભગવાન દત્તાત્રેય કે ભગવાન શિવ કે સંત કબીરના અવતાર રૂપે પુજે છે. મુસ્લિમો તેમને પાક ફકીર ગણે છે. તેમણે *શ્રદ્ધા અને સબૂરી* તથા *સબકા માલિક એક* એવા સૂત્રો દ્વારા ભક્તોને ઉપદેશ આપ્યો. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં આવેલા શિરડી નગરમાં સાંઈબાબાનાં દર્શન માટેની મુખ્ય જગ્યા સમાધિ મંદિર છે. જે બુટ્ટીવાડા તરીકે પ્રચલિત છે. આ મંદિરનું નિર્માણ ૧૯૨૨માં કરવામાં આવ્યું હતું અને મૂર્તિ ૧૯૫૪ પછી બનાવવામાં આવી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૫૮માં જન્મ
ઑસ્ટ્રેલિયા

**ઑસ્ટ્રેલિયા** તરીકે ઓળખાતો દેશ, કે જેનું મુળ નામ **કોમનવેલ્થ ઓફ ઑસ્ટ્રેલિયા** છે, તે પૃથ્વીનાં દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં આવેલો છે. આ દેશ સાત ખંડોમાંનાં એક ઑસ્ટ્રેલિયા ખંડનો મહદ્ અંશ છે. તેની રાજધાની કૅનબેરા છે. ઑસ્ટ્રેલીયા દેશમાં વિશ્વનાં સૌથી નાનાં ખંડની મુખ્ય ભૂમિ, ટાસ્માનિયા નો મુખ્ય ટાપુ તથા હિંદ અને પ્રશાંત મહાસાગરના બીજા ઘણા ખરા ટાપુઓ નો સમાવેશ થાય છે.

રાજકીય રીતે ઓસ્ટ્રેલિયામાં છ રાજ્યો આવેલાં છે, ન્યુ સાઉથ વેલ્સ, વિક્ટોરિયા, વેસ્ટર્ન ઓસ્ટ્રેલિયા, સાઉથ ઓસ્ટ્રેલિયા, ક્વીન્સલેન્ડ અને ટાસ્માનિયા. આ દરેકનાં પાટનગર અનુક્રમે સીડની, મેલબોર્ન, પર્થ, એડિલેઇડ, બ્રિસ્બન અને હોબાર્ટ છે. આ છ રાજ્યો ઉપરાંત બે મુખ્ય પ્રદેશો (ટેરિટરિ) પણ આવેલાં છે. ઑસ્ટ્રેલિયન કેપિટલ ટેરિટરિ અને નોર્ધર્ન ટેરિટરિ, સ્વાભાવિક રીતે જ કૅનબેરા તે ઓસ્ટ્રેલિયન કેપિટલ ટેરિટરિનું પાટનગર છે, જ્યારે ડાર્વિન નોર્ધર્ન ટેરિટરિનું પાટનગર છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દેશ
શ્રેણી:ઑસ્ટ્રેલિયાના દેશો
અંતરા

ગીતનો બીજો ભાગ કે કે કવિતાની પ્રથમ સિવાયની અન્ય કડીઓને **અંતરા** કહે છે.  સંગીતમાં આના સ્વરો મોટે ભાગે મધ્ય અને તાર સપ્તકમાં બેસાડેલા હોય છે. હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તેની રચનાને બંદીશ કહેવામાં આવે છે આ બંદીશના ચાર ભાગ હોઇ છે જેમ કે (૧)સ્થાયી, (૨)અંતરા, (૩)સંચારી અને (૪)અભોગ.  જો કે પ્રાયઃ તેના બે ભાગ જ પ્રસ્તુત થતાં હોય છે. પ્રથમ ભાગને સ્થાયી અને દ્ધિતીય ભાગ અંતરા છે. અંતરામાં સ્થાયીના વિષયને  વધુ શબ્દો વડે દર્શાવાય છે અને અંતરાના અંતે ફરી સ્થાયી ગવાય છે.   

હિંદુસ્તાની સંગીતના ખયાલ પ્રકારમાં બે ભાગ હોય છે. પ્રથમ ભાગને સ્થાયી  (અથવા મુખડા)અને દ્વિતીય ભાગને અંતરા કહે છે.  

શ્રેણી:સંગીત
તાલ

સંગીતની ગતિ માપવાનું સાધન **તાલ** છે. માત્રાની જુદી જુદી સંખ્યામાં સમ, ખાલી તાલી, તાલી અને ખંડ ઈત્યાદિ નક્કી કરેલ રચનાથી તાલ બને છે. સંગીતનો પ્રાણ તાલ છે. ‘કાલ ક્રિયામાનમ્’ અર્થાત્ સમય, માન કે માપ તાલ છે. તાલ આઘાત આપવાનું અને ભિન્નતા પ્રદર્શિત કરવાનાં મુખ્ય બે કાર્ય કરે છે. તાલ માટે એક દોહો પ્રસિધ્ધ છેઃ

તાલ રાગકો મૂળ હૈ, વાધ તાલકો અંગ;
દોનો સંજોગ જબ હોત હૈ, ઉઠત અનેક તરંગ

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
લય

ભારતીય ઉપખંડમાં પ્રચલિત એવા પરંપરાગત શાસ્ત્રીય સંગીતમાં સમયની એક સરખી ગતિને **લય** કહે છે. લય એ તાલનું પ્રધાન ચલન લય છે. લયનાં ત્રણ પ્રકાર છે.

૧)**વિલંબિત**: એકદમ ધીમી લય
૨)**મધ્ય**: વિલંબિત લય કરતાં બમણી ઝડપથી ગવાતી લય
૩)**દ્રુત**: મધ્ય લય કરતાં બમણી ઝડપથી ગવાતી લય

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
સંગીત

thumb|પિયાનો વગાડતી સ્ત્રીનું ચિત્ર.
**સંગીત** એક કળા છે.

## નામ 
સંગીત સંસ્કૃત ભાષાનો શબ્દ છે. સંગીત = સમ્ + ગીત, સમનો અર્થ સમાન-બરાબર રીતથી અને ગીતનો અર્થ છે ગાવું, અર્થાત ઉત્તમ રીતે ગાવું એનું નામ સંગીત. *સમ્યક પ્રકારેણ ગીયતે ઈતિ સંગીત*. મહાકવિ કાલિદાસે અભિજ્ઞાન શાકુંતલમાં વર્ણવ્યા પ્રમાણે *ગીતં, વાદ્યં , નર્તન ચ ત્રયં સંગીતમુચ્યતે* ગીત, વાજિંત્ર અને નૃત્ય એ ત્રણેય મળીને *સંગીત* કહેવાય છે. પંડીત દામોદરકૃત સંગીતદર્પણમાં કહ્યું છે કેઃ *ગીત વાદિન નૃત્યાંના રકિતઃ સાધારણો ગુણઃ અતો રકિતવિહીનં યત્ન તત સંગીતમ ઉચ્યત* અર્થાત ગીત, વાદ્ય અને નૃત્ય ત્રણેયનો સામાન્ય ગુણ મનોરંજન છે. આથી સંગીતમાં રક્તિગુણ અનિવાર્ય છે. ભરત મુનિએ ભરતનાટયશાસ્ત્રમાં *ગાંધર્વ ત્રિવિધં વિધાત સ્વરતાલપદાત્મકમ્!* અર્થાત્ સ્વરાત્મક, તાલાત્મક તથા પદાત્મક એટલે સંગીત. એ રીતે સંગીતની વ્યાખ્યા આપી છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* ઓમનાદ (Omenad) - ઓનલાઇન સંગીત શિક્ષણ તેમ જ ભરપૂર જાણકારીથી પરિપૂર્ણ
* સુરીલી કારકિર્દી સંગીતની (અશોક જોશી)
* સંગીત (મનોસી ચેટર્જી દ્વારા હિન્દી ભાષામાં સંગીત વિશેનું જાળપૃષ્ઠ)

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:મનોરંજન
ગીત

મધુર સ્વરોમાં ગાઇ શકાય એવી તાલબધ્ધ, સુંદર કર્ણપ્રિય શબ્દરચનાને **ગીત** કહેવાય છે. ગીતનાં જુદાં જુદાં વિભાગને અવયવ કહે છે. સામાન્ય રીતે ગીતનાં સ્થાયી અને અંતરા બે જ અવયવો હોય છે.

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
શ્રુતિ (સંગીત)

પ્રાચીન સમયથી પ્રચલિત ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની પરંપરા અનુસાર *શ્રયતે ઈતિ શ્રુતિ* એક સપ્તકમાં એક બીજાથી ઊંચા એવાં અસંખ્ય નાદ હોય છે, પરંતુ એક બીજાથી સ્પષ્ટ રીતે સાંભળી તેમ જ ગાઈ શકાય તેવાં ૨૨ નાદ હોય છે. આ ૨૨ નાદને **શ્રુતિ** કહે છે.

શ્રુતિએ અવાજનું સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ છે.

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
રાગ

**રાગ** ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં આરોહ-અવરોહ તથા વાદી-સંવાદીયુક્ત શ્રવણ મધુર અને શાસ્ત્રોનુંસાર સ્વરરચના છે. પાશ્ચાત્ય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં રાગ જેવો કોઇ વિચાર નથી. દરેક રાગ ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં મનના રંગોને રજૂ કરે છે અને શ્રોતાગણ પર અલગ અસરો કરે છે.

ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં રાગનું ઘણું જ મહત્વ પૌરાણિક સમયથી જ રહેલું જોવા મળે છે. જુદા જુદા સમયે જુદા જુદા રાગને વાદ્ય દ્વારા વગાડીને અથવા ગાઇને રજુ કરવામાં આવે છે.

ભારતીય સંગીતના  છે

## નોંધ 
## સંદર્ભ 
* 
* 
* 
* 

શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
સપ્તક

સંગીતની પરિભાષામાં **સા** થી **નિ** સુધીમાં આવતા સ્વરોનાં સમુહને **સપ્તક** કહે છે. આ સ્વરોમાં તાર, સપ્તકનો સા ઉમેરવાથી એક સપ્તક પૂરું થાય છે. આમાં મુખ્ય સપ્તક મન્દ્દ, મધ્ય અને તાર એમ ત્રણ છે. આ ત્રણેય સપ્તકો એક બીજાથી બમણી ઊંચાઈએ આવેલ છે. સપ્તક શરીરનાં સ્થાન સાથે સંબંધિત છે.સપ્તકમાં ૧૨ સ્વરો હોય છે.તે સ્વરની વ્ચ્ચે ૨૨ શ્રુતિ હોય છે.

શ્રેણી:સંગીત
સૂર

અવાજનાં સ્થૂલ સ્વરૂપને **સ્વર** અથવા **સૂર** કહે છે. સાધારણ ગાયન-વાદનમાં સ્થૂલ સ્વર પ્રયોજાય છે. અને ખાસ રાગ-રાગીણીઓનાં સાચાં સ્વરૂપો બતાવવામાં શ્રુતિઓનો ઉપયોગ થાય છે. ૨૨ શ્રુતિઓમાંથી અમુક શ્રુતિનાં નકકી કરેલ અંતરે શુધ્ધ તેમજ વિકૃત સ્વરો મનાય છે. 

મુખ્ય સાત સ્વરોમા અનુક્રમે;
* ષડજ
* રિષભ
* ગાંધાર 
* મધ્યમ
* પંચમ
* ધૈવત 
* નિષાદ  

જોવા મળે છે. ગાતી વખતે તે સ્વરોને ટુંકાવીને ક્રમાનુસાર 'સા રે ગ મ પ ધ નિ' આ રીતે ઉચ્ચારાય છે. સ્વરનાં શુધ્ધ અને વિકૃત એમ બે પ્રકાર છે.

શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
સ્વર નિયોજન

સંગીતનાં વાદ્યોમાં તાર વડે કે હવા વડે કે કાચ કે ધાતુમાં કંપન ઉત્તપન્ન કરીને ચોક્કસ પ્રકારનો ધ્વનિ ઉત્તપન્ન કરવામાં આવે છે. આ અવાજમાં અમુક પ્રકારે અને અમુક અંતરે સૂરોની ગોઠવણીથી ધારેલી અસર ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે, જેથી અવાજમાં જુદા જુદા આરોહ અને અવરોહ આવે છે. આ પ્રકારની ગોઠવણીને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત પરંપરા મુજબ **સ્વર નિયોજન** કહેવામાં આવે છે.

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત
કાકુસ્વર

ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત મુજબ એક સ્વર ઉપરથી બીજા સ્વર ઉપર જતાં વચલાં સૂરને થતા સ્પર્શને **કાકુસ્વર** કહે છે. લોકસંગીત કાકુસ્વરોથી સભર હોય છે. સ્વ. પં. ઓમકારનાથ ઠાકુર *રાગ અને રસ* પુસ્તિકામાં કાકુસ્વરની વિસ્તૃત સમજુતી આપતાં લખે છે કે, *સ્વરનો ત્રીજો ગુણ કાકુ*. સંગીતની ભાષામાં કાકુ શબ્દનો અર્થ સમજાવવા માટે સ્વરભેદ શબ્દની યોજના સમુચિત્ત લાગે છે. ગાતાં, બોલતાં કે નાટ્યમાં અભિનય કરતાં અવાજમાં, અવાજની જાતમાં જે જુદાં જુદાં ફેરફારો કરવામાં આવે છે, તેને સંગીતની ભાષામાં *કાકુ* કહેવામાં આવે છે. સુખદુઃખાદિ સંવેદન પ્રસંગે કંઠમાં એ જાતનાં પરિવર્તનો કરવાની આવશ્યકતા રહે છે. 

તેવી જ રીતે ગુંગળાયેલા, અકળાયેલાં, ક્રોધે ભરાયેલ, શાન્ત, ચિન્તિત, નૈરાશ્ય, નિર્વેદ, ખેદ, પ્રસ્વેદ વગેરે જે જે અવસ્થાઓ દર્શાવવી હોય, તે તે અવસ્થાઓ માટે કંઠમાં તેવી ક્રિયાઓ કર્યા વગર-સ્વરભેદ દર્શાવ્યાં વગર રસોત્ત્પત્તિ સંભવી જ શકે નહિ. એ બધાં સ્વરભેદની અવસ્થાને શાસ્ત્રીય ભાષામાં મૂકવાને અર્થે એને "કાકુ" સંજ્ઞાથી ઓળખવામાં આવે છે."

શ્રેણી:સંગીત
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત
જામતાડા જિલ્લો

**જામતાડા જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. જામતાડા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક જામતાડા નગરમાં આવેલું છે. 

આ જિલ્લો છવ્વીસમી એપ્રિલ, ૨૦૦૧ના રોજ પહેલાંના દામકા જિલ્લામાં આવેલા કુંધિત, નાલા, જામતાડા અને નારાયણપુર એમ ચાર વિભાગોને છુટા પાડી રચવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલાં જામતાડા એક તાલુકો હતો.

## બાહ્ય કડીઓ 
* જામતાડા જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ઝારખંડ
દેવધર જિલ્લો

**દેવઘર જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. દેવઘર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક દેવઘર નગરમાં આવેલું છે. 

## ઇતિહાસ 
દેવઘર જિલ્લો જૂન ૧, ૧૯૮૬ના દિવસે સંથાલ પરગણા જિલ્લામાંથી અલગ કરીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલાં આ વિસ્તાર દેવધર તાલુકો હતો, જે સંથાલ પરગણા જિલ્લાના વહીવટી ક્ષેત્ર અંતર્ગત આવતો હતો.

શ્રેણી:ઝારખંડ
વાળ

thumbnail|વાળની આંતરિક રચના

ઔજસદ્રવ્ય (પ્રોટિન) ના બાહ્ય વિકાસ ને **વાળ** કહે છે. વાળ એ સસ્તન પ્રાણીઓનું ખાસ લક્ષણ છે.

વાળ એ સ્તનધારી પ્રાણીઓ ની ચામડી પર જોવાં મળતું એક પ્રકારનો બાહ્ય વિકાસ (outer growth) છે. અમુક જીવજંતુઓમાં પણ જોયું હશે તેની ઉપર પણ વાળ જેવું હોઈ છે જેને તંતુમય વૃદ્ધિ કહેવાય છે. વાળ ઘણા પ્રકાર ના હોઈ છે ખુબ મુલાયમ થી લઇ ને અમુક વાળ ખુબ સખ્ત (કઠણ) અને ધારદાર પણ હોઈ છે. ઉદાહરણ તરીકે શાહુડી ના વાળ ધારદાર અને ડુક્કર (pig)ના વાળ થોડાક કઠણ જેવા હોઈ છે.

કુદરતે આ દુનિયા ના ખુબ ઠંડા પ્રદેશ માં વસતાં પ્રાણીઓ અને અન્ય જીવો માટે વાળ ખુબ ઉપયોગી બનાવ્યા છે. ઠંડી થી બચવા માટે આ વાળ ખુબ ઉપયોગી અને ગરમી વાળા પ્રદેશો માં અમુક પ્રાણીઓ માટે વાળ તેનાં શરીર ને તડકા થી બચાવે છે.

## વાળ ની રચના 
વાળનો જે ભાગ ત્વચાની બહાર રહે છે તેને શેફ્ટ (sheft) કહેવામાં આવે છે. અને ત્વચાના ત્રણ જેટલા ભાગો છે.

સૌથી બહારના ભાગને ક્યુટિકલ (cuticle) કહેવામાં આવે છે.

ક્યુટિકલ(cuticle) ની નીચે એક કઠણ સ્તર હોય છે, જેને કોર્ટેક્સ (cortex) કહેવાય છે અને આચ્છાદનના નીચેના ભાગના મધ્ય ભાગને મેડ્યુલા (medulla) કહેવામાં આવે છે.

વાળનો જે ભાગ ત્વચાની અંદર રહે છે તેને વાળનો મૂળ (root) કહેવામાં આવે છે. વિવિધ પ્રાણીઓમાં વાળ અલગ-અલગ ઝડપે વધે છે, અમુક માં ધીમે અને અમુક માં ખુબ ઝડપ થી.
## મનુષ્યોમાં વાળનો રંગ 
કુદરત માં રહેલ રંગદ્રવ્યોના કારણે આપડા વાળ કાળા, ભૂરા અથવા લાલ થઈ શકે છે. આ રંગદ્રવ્ય કોર્ટેક્સના કોષોમાં જમા થાય છે. આપણા વાળ સફેદ થવાનું કારણ હજી જાણી શકાયું નથી. પરંતુ તે શક્ય છે કે સફેદ વાળ નું કારણ વૃદ્ધત્વ, રોગ, ચિંતા, શોક, આઘાત અને ચોક્કસ વિટામિન્સની ઉણપને કારણે હોઈ શકે છે. ડોકટરોનું માનવું છે કે વાળનું સફેદ થવું એ વારસાગત પણ હોય શકે છે.
## બાહ્ય કડીઓ
*તમારા વાળનો વ્યાસ કેવી રીતે માપવો 
*વાળનું રસાયણ શાસ્ત્ર

શ્રેણી:માનવ શરીર
હજારીબાગ જિલ્લો

**હજારીબાગ જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. હજારીબાગ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક હજારીબાગ નગરમાં આવેલું છે. 

દસમી એપ્રિલ, ૧૯૯૪ના દિવસે આ જિલ્લાનું વિભાજન કરીને તેમાંથી કોડરમા જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી.

શ્રેણી:ઝારખંડ
કરસનભાઇ પટેલ

**કરસનભાઈ ખોડીદાસ પટેલ** ભારતના ઉદ્યોગપતિ છે, જેમણે ૨૫૦૦ કરોડના નિરમા ગ્રુપની સ્થાપના કરી હતી, જે કપડાં ધોવાનો પાવડર, સાબુ અને કોસ્મેટિક બનાવે છે. ઇસ ૨૦૧૭માં *ફોર્બ્સ*  મેગેઝિને તેમની સંપતિ આશરે ૬૪ કરોડ અમેરિકન ડોલર આંકી હતી.

## જીવન 
તેમનો જન્મ ઇ.સ. ૧૯૪૫માં ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના રૂપપુર ગામમાં થયો હતો (હાલમાં: પાટણ જિલ્લાના ચાણસ્મા તાલુકામાં). તેઓ એક સામાન્ય ખેડૂત પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. રસાયણશાસ્ત્રના વિષય સાથે સ્નાતક થયેલા કરસનભાઈએ નોકરી પછીના સમયમાં અમદાવાદ ખાતે કપડાં ધોવાનો પાવડર (ડીટરજન્ટ) બનાવી વેચવાની નાના પાયે શરુઆત કરી અને ગુજરાત રાજ્યના ટોચના ઉદ્યોગપતિ બન્યા.

## સન્માન 
એમને ભારત સરકાર તરફથી  ઈ. સ. ૨૦૧૦ના વર્ષમાં એમણે ઉદ્યોગ અને વેપારના ક્ષેત્રમાં આપેલા ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વડે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
શ્રેણી:૧૯૪૫માં જન્મ
અંબાલા જિલ્લો

**અંબાલા જિલ્લો** ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા હરિયાણા રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક જિલ્લો છે. અંબાલા જિલ્લાનું મુખ્યાલય અંબાલામાં છે. 

શ્રેણી:હરિયાણા
પાનીપત જિલ્લો

**પાનીપત જિલ્લો** () ભારતના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા હરિયાણા રાજ્યના ૨૨ જિલ્લામાંનો એક જિલ્લો છે. ઐતહાસિક નગર પાનીપત તેનું વહીવટી મુખ્ય મથક અને મુખ્ય શહેર છે.

## ઇતિહાસ 
### નામ 
પાનીપત નગર પાંડવોએ સ્થાપેલા પાંચ નગરોમાંનું એક ગણાય છે. તેનું નામ સંસ્કૃત નામ पाण्डवप्रस्थ એટલે કે *પાંડવોની નગરી* પરથી અપભ્રંશ થઇને પાનીપત પડ્યું હોવાનું મનાય છે. પાંડવોએ સ્થાપેલા અન્ય પાંચ નગરો સોનપ્રસ્થ (હવે સોનીપત), ઇન્દ્રપ્રસ્થ (હવે દિલ્હી), વ્યાગ્રપ્રસ્થ (હવે બાગપત) અને તિલપ્રસ્થ (હવે તિલપત) હતા.

### પાનીપતના યુદ્ધો 
પાનીપતનો વિસ્તાર ઇતિહાસમાં ત્રણ યુદ્ધો - પાનીપતનું પ્રથમ યુદ્ધ (ઇ.સ. ૧૫૨૬‌), બીજુ યુદ્ધ (ઇ.સ. ૧૫૫૬) અને ત્રીજું યુદ્ધ ‍(ઇ.સ. ૧૭૬૧) માટે જાણીતો છે. આ ત્રણેય યુદ્ધોએ ભારતીય ઉપખંડનો ઇતિહાસ બદલી નાખવામાં અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો હતો.

૧ નવેમ્બર ૧૯૮૯ના રોજ કરનાલ જિલ્લામાંથી પાનીપત જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. ૨૪ જુલાઇ ૧૯૯૧ના રોજ તે ફરી પાછો કરનાલ જિલ્લામાં ભેળવી દેવાયો હતો. ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૯૨ના રોજ ફરીથી તેને સ્વતંત્ર જિલ્લો બનાવાયો હતો. ૨૦૧૭માં આ જિલ્લાનો સમાવેશ પ્રાંતોની પુન:રચના થવાથી રોહતક પ્રાંતમાંથી કરનાલ પ્રાંતમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

## ભૂગોળ 
પાનીપત જિલ્લાનો વિસ્તાર ૧,૨૬૮ ચો.કિમી છે. વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ તે રાજ્યમાં ૧૯મો ક્રમ ધરાવે છે. રાજ્યમાં માત્ર ગુડગાંવ અને પંચકુલા જિલ્લાઓ જ વિસ્તારમાં તેનાથી નાના છે.

## વહીવટ 
વહીવટ માટે જિલ્લાને બે ઉપ-વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે: 
* પાનીપત 
* સમલખા 

આ ઉપવિભાગોને ત્રણ તાલુકાઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:
* પાનીપત
* સમલખા 
* ઇસરાના

જિલ્લામાં ચાર વિધાન સભા બેઠકોનો સમાવેશ થાય છે: 
* પાનીપત ગ્રામ્ય 
* પાનીપત શહેર
* ઇસરાના
* સમલખા 

પાનીપત જિલ્લો કરનાલ લોક સભા બેઠક હેઠળ આવે છે.

## વસ્તી 
૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર પાનીપત જિલ્લાની વસ્તી ૧૨,૦૫,૪૩૭ છે, જે લગભગ બહેરીન દેશની વસ્તી અથવા અમેરિકાના ન્યૂ હેમ્પશાયરની વસ્તી જેટલી છે. ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી વસ્તીની દ્રષ્ટિએ જિલ્લો ૩૯૬મો ક્રમ ધરાવે છે. જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા દર ચોરસ કિમીએ ૯૫૧ વ્યક્તિઓની છે.

## જાણીતા વ્યક્તિઓ 
* દેશબંધુ ગુપ્તા (૧૯૦૧ - ૧૯૫૧), સ્વતંત્રતા સેનાની.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* પાનીપત જિલ્લાની વેબસાઇટ

શ્રેણી:હરિયાણા
ઓખાહરણ

મહાકવિ પ્રેમાનંદ કૃત **ઓખાહરણ**ની શરૂઆત ગણેશ સ્તુતિથી થાય છે અને ત્યાર પછી કુલ ૯૩ કડવામાં કથા વહેંચાયેલી છે. ઓખાહરણ એ ગુજરાતી ભાષાના આખ્યાન સાહિત્ય પ્રકારમાં ગણાય છે. આથી આ રચના પદ્ય રચના હોય છે. દરેક કડવું (પ્રકરણ) ચોક્કસ પ્રકારના રાગમાં ગાવાનું હોય છે. આખ્યાનકારો આ પ્રકારે આ આખ્યાનનું ગાન કરે છે. રાગની વિગત પણ દરેક કડવા સાથે આપેલી છે. અહીં આખ્યાનના પ્રકરણો માટે "કડવું" શબ્દ વપરાયો છે. જેનો ઉચ્ચાર "કડ઼વું" (કળવું) એમ થાય. જેની વ્યુત્પત્તિ જોતાં જણાય છે કે, મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ "કટ" એટલે કે ’બાજુ’ પરથી; ’એક આખ્યાનનો અકેકો ભાગ; પ્રકરણ; અધ્યાય’ એમ અર્થ થાય છે. બીજી વ્યુત્પત્તિ સંસ્કૃત શબ્દ "કલાપ" મળે છે. જે પરથી તેનો અર્થ; ’એક જ રાગના કાવ્યની કેટલીક કડીઓના સમુદાય; કવિતાનું એક નાનું પ્રકરણ; એક પ્રકારનો કાવ્યપ્રબંધ’ એમ થાય છે. કડવાની બધી લીટી એક જ રાગમાં ગવાય.

## કથાસાર
આ આખ્યાનનો સાર ટૂંકમાં જોઈએ તો, દૈત્યરાજ બળિ (બલિરાજા)નો પુત્ર બાણાસુર તપ વડે મહાદેવને પ્રસન્ન કરી અને બળવાન બને છે તથા મહાદેવ તેને પુત્રવત સન્માન આપે છે. બળના મદમાં બાણાસુર સર્વલોકે હાહાકાર મચાવે છે અને અંતે તેની સામે લડવા વાળું કોઈ ન રહેતા સ્વયં મહાદેવને પોતાની સાથે લડવા આહવાન કરે છે. અંતે શિવ તેને વચન આપે છે કે હું નહિ પણ મારું સંતાન તારી લડવાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરશે. પણ ત્યાં સુધી તું રાહ જો. ત્યાર પછી ગણેશના જન્મની પ્રસિદ્ધ કથાનો અહીં સમાવેશ થયો છે. ગણેશની સાથે જ પાર્વતી દ્વારા એક પુત્રી પણ ઉત્પન્ન કરાયાની અને જ્યારે શિવ તપ કરી ઘરે આવે છે ત્યારે ગણેશ સાથેના યુદ્ધ, શિરચ્છેદ અને પુત્રીનું ડરને કારણે છૂપાઈ જવાની કથા છે. આ પુત્રી તે "ઓખા". જેને પોતાના ભાઈની વહાર કરવાને બદલે ડરપોક બની છૂપાઈ જવાની સજારૂપે પાર્વતી દ્વારા દૈત્ય વંશમાં જન્મનો શાપ મળે છે. અંતે ઓખાની કાકલૂદીથી પીગળી પાર્વતી તેને દૈત્યકુળમાં જન્મ છતાં દેવકુમાર સાથે લગ્ન થવાના અને તત્પશ્ચાત પોતાના દ્વારા તેનો સ્વીકાર થવાના આશીર્વાદ આપે છે.

આ ઓખા દૈત્યરાજ બાણાસુરને ત્યાં પુનઃજન્મ પામે છે. અને ઓખાના જન્મ સમયે આકાશવાણી દ્વારા બાણાસુરને ચેતવણી મળે છે કે, આ કન્યા દેવકુમારને પરણશે અને તે પરણશે ત્યારે જમાઈ દ્વારા તારા બળના અભિમાનનો નાશ થશે. તારા બાહુઓ છેદાશે. ઓખાને કદી પરણાવવી જ નહિ તેવા સંકલ્પ સાથે તેને પ્રધાનની કન્યા ચિત્રલેખા સાથે એકદંડિયા મહેલમાં, સઘળી રાજસી સુખ સુવિધાઓ સાથે એકાંતવાસ આપી દેવામાં આવે છે. ઓખા યુવાનીમાં આવે છે. સ્વપ્નમાં પોતાના થનાર પતિનું દર્શન કરે છે. ચિત્રલેખા, જે ચિત્રકલામાં પ્રવિણ છે, દેશદેશાંતરના રાજકુમારોના ચિત્ર બનાવી બનાવી ઓખાને બતાવે છે અને અંતે એ નક્કી થાય છે કે જે ભાવિ ભરથારના ઓખાએ સ્વપ્નમાં દર્શન કર્યા તે દ્વારિકાના રાજા શ્રી કૃષ્ણનો પૌત્ર અનિરુદ્ધ. અને પછી સખી ચિત્રલેખા દ્વારિકા નગરી માંહેથી રાજકુમાર અનિરુદ્ધનું, ઊંઘમાં પોઢેલા અનિરુદ્ધનું, અપહરણ કરે છે અને ઓખાને ઓરડે લાવે છે. ઓખા-અનિરુદ્ધના છાનામાના લગ્ન થાય છે. જાણ થતા બાણાસુર કાળઝાળ બની અનિરુદ્ધ પર ત્રાટકે છે. સંઘર્ષ પછી અનિરુદ્ધ કેદમાં પડે છે. અનિરુદ્ધની વહારે કૃષ્ણ તો પોતાના ભક્ત બાણાસુરની વહારે શિવ આવે છે. શિવ અને કૃષ્ણના યુદ્ધની કથા છે. અંતે સૌ સારાવાના થાય છે. બાણાસુરનો મદ ભાંગે છે, કૃષ્ણ શિવ વચ્ચે સૂલેહ થાય છે અને ઓખા-અનિરુદ્ધ ગૃહસંસાર માંડે છે. અંતે, હરણ (અપહરણ) તો અનિરુદ્ધનું થયું છતાં તે **ઓખાહરણ** કહેવાયું છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
શ્રેણી:ગુજરાતી પદ્યસંગ્રહ
ગણેશ

**ગણેશ** કે **ગણપતિ** હિંદુ ધર્મના ભગવાન છે, જેને શિવ અને પાર્વતીના પુત્ર અને રિદ્ધિ-સિદ્ધિના પતિ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ગણપતિનું વાહન મૂષક છે અને તેમનું મસ્તક હાથીનું છે. ગણોનાં સ્વામી હોવાને કારણે તેમને ગણેશ કે ગણપતિ નામથી ઓળખવામાં આવે છે. જ્યોતિષમાં તેમને કેતુનાં અધિપતિ દેવતા મનાય છે, અન્ય જે પણ સંસારનાં સાધન છે તેમના સ્વામી શ્રી ગણેશજી છે. હાથી જેવું શિશ હોવાને કારણે તેમને ગજાનન પણ કહે છે. તેઓ દુઃખોનો નાશ કરનારા હોવાથી હિન્દુ ધર્મમાં દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે.

## અવતાર 
ગણપતિ આદિદેવ ગણાય છે જેમણે દરેક યુગમાં અવતાર લીધો હોવાનું જણાય છે.

૧) સતયુગમાં રૂષિ કશ્યપ અને અદિતિને ત્યાં 'મહોત્કત વિનાયક' રૂપે જન્મી, દેવાન્તક અને નરાન્તક નામક રાક્ષસોનાં વધની કથા છે.

૨) ત્રેતાયુગમાં ભાદરવા માસની, શુકલપક્ષ ચતુર્થીનાં 'ઉમા'ને ત્યાં "ગુણેશ" રૂપે જન્મી, સિંધુ નામક રાક્ષસના વધ અને બ્રહ્માનીં પૂત્રીઓ સિદ્ધિ અને રિદ્ધિ સાથે લગ્નની કથા છે.

૩) દ્વાપરયુગમાં 'પાર્વતી'ને ત્યાં "ગણેશ" રૂપે જન્મની કથાતો જાણીતી જ છે.

૪) કળિયુગમાં,"ભવિષ્યપૂરાણ" મુજબ 'ધુમ્રકેતુ' કે 'ધુમ્રવર્ણા' રૂપે અવતાર થવાની કથા મળે છે.

## બાર નામ 
ગણેશનાં અનેક નામ છે પરંતુ આ ૧૨ નામ મુખ્ય છે-

સુમુખ, એકદંત, કપિલ, ગજકર્ણક, લંબોદર, વિકટ, વિઘ્નહર્તા, વિનાયક, ધૂમ્રકેતુ, ગણાધ્યક્ષ, ભાલચંદ્ર, ગજાનન.

* પિતા- ભગવાન શિવ
* માતા- ભગવતી પાર્વતી
* ભાઈ- શ્રી કાર્તિકેય
* પત્ની- બે ૧.રિદ્ધિ ૨. સિદ્ધિ (દક્ષિણ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ગણેશજી બ્રહ્મચારી રૂપે દર્શાવાય છે.)
* પુત્ર- બે ૧. શુભ ૨. લાભ
* પ્રિય ભોગ (મિષ્ઠાન્ન)- મોદક, લાડુ 
* પ્રિય પુષ્પ- લાલ રંગનાં
* પ્રિય વસ્તુ- દુર્વા (દૂબ) શમી-પત્ર
* અધિપતિ- જલ તત્વનાં
* પ્રમુખ અસ્ત્ર- પાશ, અંકુશ

## ચિત્ર ગેલેરી 

ચિત્ર:Vinayak20120901 182939.jpg
ચિત્ર:Gajanan20120901 182954.jpg
ચિત્ર:Ganapati20120901 183229.jpg
ચિત્ર:Ganaraj20120901 183011.jpg
ચિત્ર:Ganesh20120901.jpg
ચિત્ર:Ganesha20120901.jpg
ચિત્ર:Vighnavarta20120901 183242.jpg
ચિત્ર:गणपति १२३.JPG
ચિત્ર:गणपति मखरात.JPG
ચિત્ર:मोदकIMG 0375.JPG
ચિત્ર:मोदक नैवैद्यIMG 0376.JPG
ચિત્ર:ModakaIMG 0377.JPG
ચિત્ર:गणपती सजावट.JPG
ચિત્ર:Gajanan गजनन.JPG
ચિત્ર:Ganapathi गणपति.JPG
ચિત્ર:Siddhivinayak.JPG
ચિત્ર:Ganesh Closeup.JPG
ચિત્ર:मखर.JPG
ચિત્ર:Vighnaharta.JPG
ચિત્ર:Ganesh1.jpg
ચિત્ર:Ganesha.JPG

## આ પણ જુઓ 
* ગણેશ ચતુર્થી

શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
બ્રહ્મા

**બ્રહ્મા** જગત ના રચેયતા અને ત્રણ મુખ્ય દેવોમાંના એક માનવામાં આવે છે. બ્રહ્મા જગતનાં આદિ દેવ ગણવામાં આવે છે, અને તેમણે સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું હોવાથી તેમનું એક નામ પ્રજાપતિ પણ છે.

## જન્મ 
[thumb|right|200px|બ્રહ્માનું ચતુર્મુખ સ્વરૂપ દર્શાવતી ઉભી મૂર્તિ, [કર્ણાટક]]
પુરાણોમાં વર્ણવ્યા પ્રમાણે બ્રહ્માનો જન્મ શેષશાયી વિષ્ણુની નાભીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા કમળમાંથી થઇ છે. તેઓ વેદોનાં પિતા છે અને જન્મથી જ મહાન વિદ્વાન છે, તેમણે સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું અને જગતને વેદોનું જ્ઞાન આપ્યું. કમળ ખુલતાજ તેમણે પોતાની આજુબાજુ શું છે તે જોવા ચારે દિશામાં માથુ ફેરવ્યું તેથી તેમના ચારે દિશામાં ચાર મુખ છે, જેથી બ્રહ્માને ચતુર્મુખ બ્રહ્મા પણ કહેવામાં આવે છે. ઘણી વખત એક હરોળમાં ચાર મસ્તક વાળી છબીઓ જોવા મળે છે, જે ખરૂં નથી.

## પરિવાર 
માતા સરસ્વતી કે જે વિદ્યાની દેવી છે, તે બ્રહ્માના પુત્રી છે. બ્રહ્માણી તેમના પતની છે.  પૃથ્વી ઉપર નદી, તળાવો, વૃક્ષો, પર્વતો, પશુ અને પક્ષી વિગેરે બનાવ્યા પછી, મનુષ્યની ઉત્પત્તિ કરવા માટે, માનસ પુત્રની રચના કરી, જેનું નામ મનુ પડ્યું (મનથી જન્મેલો). બ્રહ્માએ આ મનુને સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાનો આદેશ આપ્યો, અને હિંદુ પુરાણો અનુસાર, આપણે સહુ, આ મનુનાં સંતાનો છીએ, માટે મનુષ્ય શબ્દની વ્યુત્પત્તિ નીચે મુજબ વર્ણવી શકાય, 

:**મનુ:+ય/જ (મનુ જાયા-મનુ દ્વારા જન્મેલા) = મનુષ્ય**

## માન્યતા 
હિંદુ ધર્મની માન્યતા પ્રમાણે, બ્રહ્મા સૃષ્ટિનાં સર્જક, વિષ્ણુ પાલક અને શિવ સંહારક છે.

## પૂજન 
ભારતમાં બ્રહ્માની પૂજા મહદ્ અંશે થતી નથી, બહુજ અલ્પસંખ્યામાં લોકો બ્રહ્માનું પૂજન કરે છે, અને આ કારણે જ ભારતમાં બ્રહ્માનાં મંદિરો આંગળીને વેઢે ગણી શકાય તેટલા છે, જે પૈકીનું એક ગુજરાતમાં ખેડબ્રહ્મામાં અને બીજું રાજસ્થાનનાં પુષ્કરમાં છે. આ ઉપરાંત ગોવામાં અને હિમાચલ પ્રદેશમાં આવેલા અન્ય બે મંદિરો સિવાય બીજા કોઇ મંદિરો જાણીતા નથી, જ્યાં ફક્ત બ્રહ્માની પૂજા થતી હોય.

## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
જમશેદજી તાતા

**જમશેદજી તાતા** (૩ માર્ચ ૧૮૩૯ – ૧૯ મે ૧૯૦૪) એક અગ્રણી ભારતીય ઉદ્યોગપતિ હતા. તેઓ ભારતના સૌથી મોટા ઉદ્યોગ સમૂહ *ટાટા જૂથ*ના સંસ્થાપક હતા. તેઓને ભારતીય ઉદ્યોગજગતના પિતા માનવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૦૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિઓ
મિર્ઝા ગાલિબ

અસદ ઉલ્લાહ ખાન **ગાલિબ** ઉર્દૂ અને ફારસી શાયર હતા. તેમનો જન્મ ૨૭ ડિસેમ્બર ૧૭૯૭ના રોજ આગ્રામાં થયેલો. ગાલિબનાં લગ્ન ૧૮૧૦ની ૯મી ઓગસ્ટે ૧૩ વર્ષની વયે દિલ્હીના પ્રસિદ્ધ ઘરાના ઈલાહી બખ્શ ‘મારુફ’ની પુત્રી ઉમરાવ બેગમ સાથે થયાં પછી તેઓ દિલ્હી આવીને વસ્યા હતાં.

૧૯૬૯માં ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા તેમની મૃત્યુ શતાબ્દીના અવસર પર ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭ના દિવસે તેમની ૨૨૦મી જન્મ તિથી નિમિત્તે ગુગલે તેમને ગુગલ ડુડલ સ્વરૂપે યાદ કર્યા હતા.

## બાહ્ય કડીઓ
* હિન્દીમાં ગાલિબની રચનાઓ कविता कोश પર 
* મિર્ઝા ગાલિબની રચનાઓ
ગઢવા જિલ્લો

**ગઢવા જિલ્લો** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા ઝારખંડ રાજ્યમાં આવેલા કુલ ૨૨ (બાવીસ) જિલ્લાઓ પૈકીનો એક મહત્વનો જિલ્લો છે. ગઢવા જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ગઢવા નગરમાં આવેલું છે. 

## ઇતિહાસ 
પહેલી એપ્રિલ, ૧૯૯૧ના દિવસે આ જિલ્લાની પલામૂ જિલ્લામાથી અમુક ભાગ છુટો પાડી કરવામાં આવી હતી. આ પહેલાંના સમયમાં આ જિલ્લો પલામુ જિલ્લાનો જ એક તાલુકો હતો.

શ્રેણી:ઝારખંડ
દૂધ

**દૂધ** એ ‘સંપૂર્ણ આહાર’ તરીકે ઓળખાય છે. દૂધમાં વિટામિન 'સી' સિવાય તમામ વિટામિન રહેલા છે. સામાન્ય રીતે ભેંસ, ગાય અને બકરીના દૂધનો ઉપયોગ આહાર તરીકે ગુજરાતના લોકો કરે છે, જેમાં ગાયનું દૂધ શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવે છે.

**દૂધ**માંથી દહીં, છાશ, માખણ, ઘી, પનીર, માવો વગેરે બનાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત દૂધમાંથી શ્રીખંડ, આઇસ્ક્રીમ, પેંડા, બાસુંદી, રબડી, બરફી જેવી ઘણી મિઠાઇઓ પણ બનાવવામાં આવે છે.

ગુજરાત રાજ્યમાં દુધ ઉત્પાદન કરતી સહકારી મંડળીઓ લગભગ દરેક ગામમાં આવેલી છે.

## સફેદ રંગનું કેમ હોય છે? 
આપણે ત્યાં એવી માન્યતા છે કે દુધ કેલ્શિયમ ના કારણે સફેદ હોય છે. પરંતુ એવું નથી ગાયના દુધમાં દર લિટરે ૧.૨૭ ગ્રામ કેલ્શિયમ હોય છે અને પ્રોટીન ૩૩ ગ્રામ જેટલું હોય કે તેનાથી વધારે હોય છે. પ્રોટીન ની ઘણી જાત છે. પરતું દુધમાં કેસીન જાતનું પ્રોટીન હોય છે. આ જાત નું પ્રોટીન બીજા કોઈપણ ખાદ્યપદાર્થ માં હોતું નથી. કેસીન ની હાજરીથી દુધનો રંગ સફેદ હોય છે. ગાયના દૂધ કરતાં ભેસના દુધમાં કેસીનનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી ભેસનું દૂધ વધુ સફેદ હોય છે.

## દૂધનું આયુર્વેદમાં મહત્વ 
આયુર્વેદના જુદા જુદા ગ્રંથોમાં દર્શાવ્યા મુજબ દૂધમાં ગાયના દૂધને શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવ્યું છે. ચરક સંહિતામાં જણાવ્યા મુજબ 'ગવ્યં દશગુણં પય:', એટલે કે, ગાયના દૂધમાં દશ ગુણ છે. આથી આગળ વધીને મહર્ષિ ચરક આ ગ્રંથના અન્નપાન વિધિ વિષેનાં અધ્યાય (સૂત્રસ્થાન-અધ્યાય ૨૭)માં દૂધને 'ક્ષીરં જીવયતિ' કહીને તે જીવનદાતા હોવાનું જણાવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
આયુર્વેદમાં દૂધના ઉત્પાદનોની અસર - ડૉ.પંકજ નરમ

શ્રેણી:આહાર
શ્રેણી:ખોરાક
માઉન્ટ આબુ

**માઉન્ટ આબુ** એ ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલા અરવલ્લી ગિરિમાળાનું ઉચ્ચતમ શિખર છે. આ નગર સિરોહી જિલ્લામાં આવેલ છે. આબુ પર્વતનું સૌથી ઊંચું શિખર ગુરુશિખર (સમુદ્ર સપાટીથી ૧૭૨૨ મીટર ઊંચાઈ) છે. સન ૧૮૨૨માં યુરોપિયન અધિકારી કર્નલ જેમ્સ ટોડે આ સ્થળની શોધ કરી હતી. 

ગુજરાતના પાલનપુરથી આ સ્થળ ૫૮ કિમી દૂર છે. આ પર્વત એક પર્વતીય ઉચ્ચ પ્રદેશ નિર્માણ કરે છે જેની લંબાઈ ૨૨ કિમી અને પહોળાઈ ૯ કિમી છે. આને રણપ્રદેશનું રણદ્વીપ પણ કહે છે. આની ઊંચાઈને કારણે આ સ્થળ ઘણી નદીઓ, તળાવો, ધોધ અને સદા નીત્ય લીલા જંગલોનું નિવાસ સ્થાન છે. 

## ઇતિહાસ 
પુરાણોમાં આ સ્થળને અર્બુદાચલ અને અહીંની પર્વતમાળાને અર્બુદા કહેવામા આવી છે. એમ પણ માનવામાં આવે છે કે વસિષ્ઠ ઋષિએ અહીં તપસ્યા કરી હતી. એક દંતકથા મુજબ, એમની નંદિની ગાય ખાડામાં પડી ગઈ ત્યારે સરસ્વતી નદીએ એ ખાડાને પાણીથી ભરી દીધો. ગાય તરીને બહાર આવી. તેથી અહીં વશિષ્ઠ આશ્રમ અને ગૌમુખ છે.

## પ્રવાસન 
સહેલાણીઓ માટે અહીંનું પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય સ્વર્ગ સમાન છે. અહીં નખી તળાવ, ગાંધીવાટિકા, ટોડ રોક, નન રોક વગેરે સ્થળો આકર્ષક છે. ઉપરાંત અહીં ધાર્મિક આઘ્યાત્મિક મહત્ત્વ ધરાવતાં સ્થળોમાં દેલવાડાનાં જૈન મંદિરો છે. જેની વાસ્તુકલા અને શિલ્પ ખુબ વિખ્યાત છે. આ સિવાય ૧૪મી સદીમાં વૈષ્ણવાચાર્યે રામાનંદજીએ બનાવેલું રઘુનાથજી મંદિર પ્રસિદ્ધ છે. હનુમાનજીની ૧૯ ફૂટ ઉંચી પ્રતિમા પણ આબુ પર્વત પર છે. ઉત્તરે ૪૨૦૦ ફૂટની ઉંચાઈ પર આવેલું અઘ્ધરદેવી અર્બુદાદેવીનું પ્રાચીન મંદિર છે. કુંવારી કન્યા અને રસિયા બાલમનું પણ મંદિર છે.

અચલગઢનું સ્થળ સુપ્રસિદ્ધ છે જયાં અચલેશ્વર મહાદેવ, મંદાકિનીકુંડ અને ત્રણ પાડા, માનસિંહની સમાધિ, અચલગઢનો કિલ્લો, ચૌમુખ મંદિર, આદિશ્વર ભગવાનનું મંદિર, કુંથુનાથ ભગવાનનું મંદિર, શાંતિનાથ ભગવાનનું મંદિર, ભર્તુહરિની ગુફા, રેવતીકુંડ, ભૃગુ આશ્રમ, પાતાળેશ્વર મહાદેવ, અગ્નિકુંડ, વ્યાસતીર્થ, નાગતીર્થ, ગૌતમ આશ્રમ, જમદગ્નિ ઋષિનો આશ્રમ આવેલો છે. અહીં બ્રહ્માકુમારી સંસ્થાનું આંતરરાષ્ટ્રીય મુખ્યાલય, પાંડવભવન માઉન્ટ આબુમાં છે. તેનાથી થોડા માઈલના અંતરે જ્ઞાન સરોવરનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.

## આ પણ જુઓ 
* માઉન્ટ આબુ વન્યજીવ અભયારણ્ય
* માઉન્ટ આબુ વેધશાળા

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:ભારતના ગિરિમથકો