open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
આત્મસિદ્ધિ

**આત્મસિદ્ધિ** એ ઓગણીસમી સદીના રહસ્યવાદી જૈન કવિ અને અધ્યાત્મિક ગુરુ શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર દ્વારા ગુજરાતીમાં રચાયેલ આધ્યાત્મિક કાવ્યગ્રંથ છે. જૈન ધર્મ અનુસાર આત્મ એટલે "આત્મા" અથવા "સ્વ" અને "સિદ્ધિ" એટલે "પ્રાપ્તિ". આથી આત્મસિદ્ધિનો અર્થ આત્મપ્રાપ્તિ કે આત્મસાક્ષાત્કાર થાય છે. તે ગુજરાતીમાં ૧૪૨ શ્લોકની રચના છે, જેમાં આત્મા અને તેની મુક્તિ વિશેના મૂળભૂત દાર્શનિક સત્યો સમજાવવામાં આવ્યા છે. તે આત્મા સંબંધિત છ મૂળભૂત સત્યોને પ્રતિપાદિત કરે છે જેને સાતપદ (છ પગથિયાં) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. 

લેખક શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સમ્યકત્વ, વ્યક્તિગત પ્રયાસો અને આત્મસાક્ષાત્કારના માર્ગમાં સાચા શિક્ષકના માર્ગદર્શન પર વિશેષ ભાર મૂકે છે. રાજચંદ્રના અનુયાયીઓમાં *આત્મસિદ્ધિ* અત્યંત આદરણીય છે. કવિતા સ્વરૂપમાં હોવા છતાં, તે આત્મ-સિદ્ધિ શાસ્ત્ર તરીકે પણ ઓળખાય છે.

તેમને ૨૯ વર્ષની ઉંમરે ગુજરાતના નડીઆદ ખાતે આસો વદ એકમ, ગુુરુવાર, સંવત ૧૯૫૨ અને તારીખ ૨૨ ઓક્ટોબર ૧૮૯૬ની રાતે એક બેઠકે ૧૪૨ ગાથાના આ કાવ્ય ગ્રંથની રચના ધર્મના તત્વોને સમજાવવા કરી હતી.

## પૃષ્ઠભૂમિ 
### પત્ર 
શ્રીમદ્‌ના પ્રશંસકમાંના એક લલ્લુજી મહારાજ ખૂબ જ બીમાર હતા અને તેમણે સમાધિ મરાણ અંગે શ્રીમદ્‌ની સલાહ માંગી હતી. જવાબમાં શ્રીમદ્‌ ૩૧-૩-૧૮૮૮નો તેમનો પ્રખ્યાત પત્ર (જેને *છ પદનો પત્ર* પણ કહેવાય છે) લખ્યો હતો, જેમાં છ મૂળભૂત સત્યોનો પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો જેનાથી લલ્લુજી મહારાજને મૃત્યુનો ડર ન રાખવાની પ્રેરણા મળી હતી. આ પત્ર એ આધાર છે જેમાંથી આત્મસિદ્ધિનો વિકાસ કરવામાં આવ્યો હતો. લલ્લુજી મહારાજ આ પત્રની પ્રશંસા કરતાં આ પ્રમાણે જણાવે છે.

#સ્વ (આત્મા) અસ્તિત્વ ધરાવે છે
#તે કાયમી અને શાશ્વત છે
#તે તેની પોતાની ક્રિયાઓનો કર્તા છે
#તે તેની ક્રિયાઓનો આનંદ માણનાર અથવા પીડિત છે
#મુક્તિ (મુક્તિ) અસ્તિત્વમાં છે
#મુક્તિ મેળવવાનો માર્ગ છે.

શ્રીમદ્ આગળ નોંધે છે કે:

### કાવ્યરચના 
ગુજરાતના ખેડા જિલ્લાના નડિયાદ ખાતેના શ્રીમદ્‌ના શિષ્ય સોભાગ્યભાઈએ પત્રનો વિષય કવિતા સ્વરૂપે મૂકવા વિનંતી કરી હતી, કારણ કે પત્રને યાદ કરવો મુશ્કેલ થશે. આથી આ સૂચન થી શ્રીમદે ગુજરાતીમાં આત્મ-સિદ્ધિ નામની ૧૪૨ શ્લોક કવિતાની રચના કરી. દંતકથા મુજબ, જ્યારે સોભાગ્યભાઈએ શ્રીમદ્‌ને વિનંતી કરી ત્યારે તે રાતનો સમય હતો. એટલે જ્યારે શ્રીમદે શ્લોકની રચના કરી ત્યારે તેમનો બીજો શિષ્ય અંબાલાલ હાથમાં ફાનસ લઈને ઊભો હતો. પછી તેમણે અંબાલાલને સૂચના આપી કે હસ્તપ્રતની ચાર નકલો બનાવો અને એક-એક નકલ તેમના શિષ્યો સોભાગ્યભાઈ, અંબાલાલ પોતે, લલ્લુજી મહારાજ અને ઝવેરી માણેકલાલ ઘેલાભાઈને આપો. તેમણે લલ્લુજીને એકાંતમાં આત્મસિદ્ધિનો અભ્યાસ કરવા અને પ્રતિબિંબિત કરવાની સૂચના આપી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ધાર્મિક સાહિત્ય
હનુમાન જયંતી

**હનુમાન જયંતી** એ ભારતીય ઉપખંડમાં ઉજવવામાં આવતો હિંદુ ધર્મના લોકોનો મહત્વનો તહેવાર છે. આ પર્વ ભારતમાં વિક્રમ સંવત/શક સંવત મુજબ ચૈત્ર સુદ પૂનમના રોજ મનાવવામાં આવે છે. આ શુભ દિવસને હનુમાનજીનો જન્મદિવસ તરીકે મનાવવામાં આવે છે.

## આ પણ જુઓ 
*હનુમાન
*રામ
*રામાયણ

શ્રેણી:તહેવાર
શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
કલિંગનું યુદ્ધ

**કલિંગનુ યુદ્ધ** (Sanskrit: कलिन्ग युध्धम्) મૌર્ય વંશના સમ્રાટ અશોક અને કલિંગ ગણરાજ્ય (હાલના ઓરિસ્સાની દરિયાઇ સીમા પર વસતુ ગણરાજ્ય) વચ્ચે ઇ.સ. પૂર્વે ૨૬૧ માં થયુ હતુ. આ ભારતીય ઉપખંડના ભીષણ યુદ્ધમાંનું એક ગણવામાં આવે છે. આ યુદ્ધમાં કલિંગ ગણરાજ્યના ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. અશોકના પોતાના ૧૦,૦૦૦થી વધારે સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. યુદ્ધના અંતે અશોકની જીત થઈ હતી.

## સ્થળ 
કલિંગનુ યુદ્ધ દયા નદીના કિનારે, ધવલી (ધૌલી) પર્વત પાસે થયું હોવાનુ માનવામાં આવે છે. યુદ્ધ સમયે કલિંગ ગણરાજ્યનો નાયક અનંત પદ્મનાભન હતો.

## યુદ્ધની અસરો 
કલિંગનુ યુદ્ધ અશોકના જીવન પરિવર્તન માટે નિર્ણાયક સાબિત થયું. આ યુદ્ધમાં થયેલા માનવસંહારે તેનું મન ગ્લાનિ અને વેદનાથી ભરાઇ ગયુ. પછીથી બૌદ્ધ ધર્મથી પ્રભાવિત થઇ તેને બૌદ્ધ ધર્મ અંગિકાર કર્યો હતો અને અહિંસા અને ધમ્મ-વિજયમાં (ધર્મ દ્વારા વિજય) પ્રવૃત થઈ ગયો. ત્યારબાદ તેના પ્રજાવત્સલ કાર્યોને કારણે તે *પ્રિયદર્શી* તરીકે ઓળખાય છે.

## આ પણ જુઓ 
* અશોક
* મૌર્ય વંશ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ઇતિહાસ
ગુરુત્વાકર્ષણ

right|300px|thumb|ગુરુત્વાકર્ષણને લીધે, ગ્રહો સૂર્યની આસપાસ પરિભ્રમણ કરી શકે છે અને આ જ તેમને નિયંત્રણમાં રાખે છે.

**ગુરુત્વાકર્ષણ** કુદરતી પરિબળ છે, દળ ધરાવતા કોઇપણ પદાર્થો એક્બીજાને આકર્ષે છે. ગુરુત્વાકર્ષણ કોઇપણ પદાર્થના વજન પર અસર કરે છે (વજન = દળ x ગુરુત્વાકર્ષણ બળ). તે દળના સમપ્રમાણમાં અને અંતરના વર્ગના વ્યસ્તપ્રમાણમાં છે. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વિષે સૌ પ્રથમ જાણ સર આઇઝેક ન્યુટને કરી હતી. ન્યુટને ગુરુત્વાકર્ષણના ત્રણ નિયમો આપ્યાં છે, જેમાં પહેલો નિયમ ગુરુત્વાકર્ષણની વ્યાખ્યા અને બીજો નિયમ ગુરુત્વાકર્ષણનુ મુલ્ય આપે છે. ડો. આઇનસ્ટાઇને ગુરુત્વાકર્ષણને અવકાશી રબ્બરિયા ચાદરમાં પડેલા ગોબા દ્વારા રચાયેલી ભુમિતિને જવાબદાર બનાવી હતી.

ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વગર જીવન શક્ય નથી. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ પૃથ્વીને વાતાવરણનાં બંધારણમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. ગુરુત્વાકર્ષણ બળ પૃથ્વી તેમજ બીજા અવકાશી ગ્રહોને એક બીજા સાથેથી દૂર કે નજીક થવા દેતુ નથી. ગુરુત્વાકર્ષણ નો ત્રીજો નિયમ બળનું મૂલ્ય આપે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
સાતારા તાલુકો

**સાતારા તાલુકો** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનો મહત્વનો તાલુકો છે. સાતારા નગર ખાતે આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક આવેલું છે.

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
ખંડાળા

ખંડાળા ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનું એક નગર છે.  ખંડાળામાં ખંડાળા તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
વિજયવાડા

**વિજયવાડા** શહેર બેઝવાડા તરીકે પણ ઓળખાય છે. વિજયવાડા ભારત દેશના આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યનું ત્રીજા નંબરનું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેર કૃષ્ણા નદીના કિનારા પર વસેલું છે. પશ્ચિમ દિશામાં ઇન્દ્રકિલાદ્રીની ટેકરીઓથી ઘેરાયેલા વિજયવાડા શહેરની ઉત્તર દિશામાં બુડેમેરુ નદી વહે છે. ધંધા અને વેપારની વ્યાપકતાને કારણે વિજયવાડાને રાજ્યનું વાણિજ્ય કેન્દ્ર પણ કહેવામાં આવે છે. આ શહેર ચેન્નાઇ-હાવરા અને ચેન્નાઇ-દિલ્હી રેલવે માર્ગ પર આવેલું દક્ષિણમધ્ય રેલવેનું સૌથી મોટું જંકશન છે. વિજયવાડા શહેર આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના મુખ્ય મથક હૈદરાબાદથી ૨૭૫ કિલોમીટર અંતરે આવેલું છે.
વાઇ

વાઇ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનું એક નગર છે.  વાઇમાં વાઇ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

વાઇ ખાતે સિધ્ધેશ્વર મંદિર ખાતે સિદ્ધનાથજીની સમાધી, ગંગા રામેશ્વર, કાશી વિશ્વનાથ, લક્ષ્મી નારાયણ, સમર્થ રામદાસજીએ સ્થાપના કરેલું રોકડોબા હનુમાનજીનું મંદિર વગેરે સ્થળો મહત્વનાં છે. વાઇ ખાતે મરાઠી વિશ્વકોશનું પ્રકાશન કરવામાં આવે છે.

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
શ્રેણી:સાતારા જિલ્લો
ફલટણ

ફલટણ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનું એક નગર છે.  ફલટણમાં ફલટણ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

## ફલટણ ખાતે શિક્ષણ સંસ્થાઓ 
# કમલા નિંબકર બાલભવન
# ફલટણ હાઇસ્કૂલ
# માલોજીરાજે શેતી વિદ્યાલય
# મુધોજી મહાવિદ્યાલય
# મુધોજી હાઇસ્કૂલ
# યશવંતરાવ ચવ્હાણ હાઇસ્કૂલ
# શાસકીય તંત્રનિકેતન (આઇ. ટી. આઇ)
# શ્રીમંત માલોજીરાજે ઇંગ્રજી માધ્યમિક શાળા

## ફલટણ મનોરંજન 
# ઇંદિરા ગાંધી સાંસ્કૃતિક ભવન
# નામવૈભવ ચિત્રપટગૃહ
# રાજવૈભવ ચિત્રપટગૃહ

## ગામો 
આસૂ, રાજાળે, પવારવાડી, સાખરખાડી, નિંભોરે

## મહાનુભાવો 
# પ્રાચાર્ય શિવાજીરાવ ભોસલે

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
ધાતુકામ કલા

ભારતીય ઉપખંડમાં પાષાણયુગના લોકો પથ્થરમાંથી વિવિધ આકારની કુહાડીઓ, ફરસીઓ, પાનાં વગેરે બનાવતા. આ ઓજારો પરથી પુરવાર થાય છે કે તેઓ ઓજારો બનાવવાની કલા જાણતા હતા.
પાષાણયુગ પછી તામ્રયુગ, કાસ્યંયુગ અને લોહયુગ આવ્યા. 
આ સમય દરમિયાન ભારતના લોકો તાંબુ, કાંસુ, પિત્તળ વગેરે ધાતુમાંથી પાણી ભરવાના ઘડા, વિવિધ પાત્રો, વાસણો, મૂર્તિઓ વગેરે બનાવતા.જાણીને આસ્ચર્ય થશેકે જ્યારે દુનીયામા અરીસાની શોધ થઇ ન હતી ત્યારથી દ્ક્ષીણ ભારતમા પીતળના અરીસા બનતા આવ્યા છે. જે કલા હવે નામશેષ થવાની તૈયારી પર છે.

શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ
યાયાવર પક્ષીઓ

ઠંડીથી બચવા અને ખોરાકની શોધ માટે પ્રવાસ કરતા પક્ષીઓને **યાયાવર પક્ષીઓ** કહેવાય છે.

ગુજરાત રાજ્યમાં ઘણી જગ્યાઓ પર નળ સરોવર, ખીજડીયા અને થોળ જેવાં પક્ષી અભયારણ્યોમાં તથા આવાં પક્ષીઓને આકર્ષિત કરતાં અન્ય સ્થળોએ ખાસ કરીને શિયાળાની ઋતુમાં જગતના અન્ય (ઠંડા, બર્ફિલા) ભાગોમાં રહેતાં પક્ષીઓ તેમના વતનમાં ઠંડીને લીધે ચારેકોર બરફ છવાઇ જવાથી ખોરાકનું મળવું મુશ્કેલ બનવાથી હજારો કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને દર વર્ષે આવે છે. પક્ષીઓના પ્રવાસને ઋતુ-પ્રવાસ કહે છે. ગુજરાતમાં આશરે ૨૦૦ જેટલી જાતિના યાયાવર પક્ષીઓની આવન-જાવન થતી રહે છે.

## આ પણ જુઓ 
* કરકરો
* કુંજ
* *પંખીજગત* (પુસ્તક)

## બાહ્ય કડીઓ 
* 

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
માખીમાર

ગુજરાતમાં માખીમાર કુટુંબના નીચે મૂજબની જાતના પક્ષીઓ જોવા મળે છે.

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કરાડ

[thumb|કરાડ ખાતે [કૃષ્ણા નદી|કૃષ્ણા અને કોયના નદીઓનો સંગમ]]

**કરાડ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના સાતારા જિલ્લાનું એક નગર છે.  કરાડમાં કરાડ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. કરાડ ખાતે કૃષ્ણા નદી અને કોયના નદીનો સંગમ થાય છે. અહીં પુરાતન હાટકેશ્વર મંદિર આવેલ છે.

શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર
પીરોજી માખીમાર

**પીરોજી માખીમાર** (અંગ્રેજી:Verditer Flycatcher), (શાસ્ત્રીય નામ:Muscicapa thalassina)
એ ભારતીય ઉપખંડમાં અને એમાં પણ ખાસ કરીને હિમાલય પર્વતમાળાના નીચાણવાળા વિસ્તારમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.

## ચિત્ર દર્શન 

Image:Verditer_flycatcher_adult_4x6.jpg| પુખ્ત વયનું પિરોજી માખીમાર આઇ આઇ એસ સી (IISc) બેગલોર, ભારત ખાતે.

Image:Verditer_flycatcher_juvenile_6x4.jpg| Juvenile at IISc Bangalore, India.

Image:Verditer_flycatcher_adult_2_10x7.jpg| Adult at IISc Bangalore, India.
Image:Verditer_flycatcher_adult_3_10x7.jpg| Adult at IISc Bangalore, India.
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 145.jpg|on a Kamala tree *Mallotus philipensis* at Jayanti in  Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of  West Bengal, India.
Image:Verditer Flycatcher (Eumyias thalassina) on a Kamala (Mallotus philipensis) tree W Picture 149.jpg|on a Kamala tree *Mallotus philipensis*  at Jayanti in  Buxa Tiger Reserve in Jalpaiguri district of  West Bengal, India.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:માખીમાર
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
હમીરસર

**હમીરસર તળાવ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુખ્ય મથક ભુજ શહેરમાં આવેલું ઐતિહાસિક તળાવ છે. આ તળાવ જોવાલાયક છે. આ ઐતિહાસિક તળાવ માનવસર્જિત છે. આ તળાવ ૨૮ એકરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલુ છે અને તેની આસપાસ સુંદર બગીચા આવેલા છે. આ તળાવ ભુજ શહેરની પાણીની જરુરિયાત સંતોષે છે.

## ઇતિહાસ 
હમીરસર તળાવ ૪૫૦ વર્ષ જુનું તળાવ છે અને તેનું નામ ભુજના સ્થાપક જાડેજા શાસક રાઓ હમીર (૧૪૭૨-૧૫૨૪) પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. તળાવનું બાંધકામ રાઓ ખેંગારજી પ્રથમ ‍(૧૫૪૮-૧૫૮૫‌) ના શાસન દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે તળાવનું નામ તેમના પિતા હમીર પરથી આપ્યું હતું. ખેંગારજીએ આ સ્થળની પસંદગી કચ્છના સૂકા અને ખારા વિસ્તારમાં રહેલા રણદ્રીપને જોઇને કરી હતી અને ભુજની પાણીની જરૂરિયાત નહેરો અને નદીઓના સંગમ વડે થઇ શકે તે માટેની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. ભુજને ૧૫૪૯માં કચ્છની રાજધાની જાહેર કરવામાં આવી હતી. 

તળાવના કાંઠાનું બાંધકામ પ્રાગમલજી દ્વિતિય અને વધુ બાંધકામ ખેંગારજી તૃતિયના સમયમાં જયરામ રુડા ગજધરના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બાંધકામ સ્થાનિક કડિયા સમુદાય - કચ્છના મિસ્ત્રીઓએ કર્યું હતું.

૨૦૦૧ના ભૂકંપ પહેલા જ હમીરસરનું ઘણું ખરું પાણી સૂકાઇ ગયું હતું અને તેનાથી ભુજની પાણીની જરૂરિયાત સંતોષી શકાતી નહોતી. જોકે ભૂકંપ પછી સ્થાનિક લોકો, નગરપાલિકા અને અન્યોની મદદથી ૨૦૦૩ સુધીમાં તળાવને ભરવા માટેનું સમારકામ થયું હતું. ૨૦૦૩માં ચોમાસા પહેલાં તળાવ તૈયાર થઇ ગયું હતું અને એ વર્ષે ૫૦ વર્ષના સૌથી વધુ વરસાદને કારણે તળાવ છલકાઇ ગયું હતું અને તે ઘટના એક ઉજવણી સમાન બની હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તળાવ
નાચણ

**નાચણ**  પક્ષી **પંખા** તથા **ચકદિલ** ના નામે પણ ઓળખાય છે.
અંગ્રેજી નામ= White-throated Fantail
શાસ્ત્રીય નામ= Rhipidura albicollis

 

## કદ અને દેખાવ
કદમાં ચકલીને મળતું આવતું આ પક્ષી પોતાની પૂંછડીને પંખા આકારમાં ફેલાવે છે,તેના ટપકાંવાળા ધોળા નેણ કપાળથી શરૂથઇ ઓડ સુધી આવે છે.તેની પીઠ કાળાશ પડતી અને પાંખપર સફેદ ટપકાં દેખાય છે.તેની પૂંછડીના વચલા બે પીંછા કાળા અને બીજાં પીંછા લાંબે સૂધી જતી ધોળી લાગતી પૂંછડીમાં હોય છે.નર-માદા સરખા રંગના હોય છે.આંખ,ચાંચ અને પગ કાળા રંગના હોય છે.

## રહેઠાણ
નાચણ ઝાડ પર બનાવેલા કપ આકારના માળામાં ત્રણ ઇંડા મૂકે છે.
## ખોરાક
મચ્છર, માખી, જીવાત તથા જમીન પરની જીવાત પણ ખાય છે.

## અવાજ
જરા કર્કશ 'ચક-ચક',ક્યારેક મધુર સીટીઓ પણ વગાડે છે.
## ફોટો

Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis)- albogularis race- chicks in nest in Anantgiri, AP W IMG 8914.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis)- albogularis race- chicks in nest in Anantgiri, AP W IMG 8909.jpg|
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) at Narendrapur I IMG 7629.jpg| 
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) nest after use at Narendrapur I IMG 8378.jpg| 
Image:White-throated Fantail (Rhipidura albicollis) nest after use at Narendrapur I IMG 7632.jpg|
Image:White throated Fantail I IMG 3013.jpg| 
Image:White throated Fantail I IMG 3036.jpg| 
Image:White throated Fantail I IMG 3048.jpg| 
Image:White throated Fantail I2 IMG 3049.jpg|
Image:Rhipidura albicollis eggs.jpg|

## સંદર્ભ
* *Birds of India* by Grimmett, Inskipp and Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કોયલ કુટુંબ

ગુજરાતમાં કોયલ(કુકુઝ)કુટુંબના નીચે મૂજબની જાતના પક્ષીઓ જોવા મળે છે.
અધરંગ

**અધરંગ**ને અંગ્રેજીમાં (ધ ટીકલ્સ ફ્લાયકેચર)કહે છે,તેનું શાસ્ત્રીયનામ (મુસ્સીકાપૂલા ટીકેલાય) છે.

## કદ અને દેખાવ
કદમાં ચકલી જેવડું,લંબાઇ ૧૪ સે.મી.,તેની પીઠનો રંગ ઘેરો ભૂરો અને ચહેરાની બાજુ અને નસ્કોરા પર વધારે ચળકતો ભૂરો હોય છે.પાંખ અને પૂંછડી કાળા રંગના પણ તેમાં પણ ભૂરો રંગ જોવા મળે છે.તેનું ગળું,છાતી અને પેટાળ પર કેશરીયો રંગ જોવા મળે છે.જ્યારે પેટ અને તેની નીચે સફેદ રંગ હોય છે.માદાના રંગ જરા ઝાંખા હોય છે.આંખ કથ્થાઇ,ચાંચ કાળી,અને પગ રાખોડી કથ્થાઇ રંગના હોય છે.ચાંચ ચપટી અને ચાંચ પર બાલ જેવા પીંછા હોય છે.
## વિસ્તાર
આખા ભારતમાં વસે છે,અને સૌરાષ્ટ્રના ગીર માં તેનું પ્રજનન થાય છે.ઘાંટી જગ્યા અને છાંયો હોય ત્યાં વધુ જોવા મળે છે.તેમાં પણ વનમાં વહેતા પાણીના વોંકળા આસપાસ વધુ રહે છે.ભાવનગર વિસ્તારમાં શિયાળા દરમિયાન જોવા મળે છે.
## અવાજ
ભારે મીઠું સંગીત રેલાવે છે.*ચિક-ચિક* અવાજ કરે છે.
## ખોરાક
જીવાત,કરોળીયા વિગેરે.

## ફોટો

Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)- Male in Hyderabad, AP W IMG 7826.jpg|નર.
Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)- Male in Hyderabad, AP W IMG 7828.jpg|નર.
Image:Tickell's Blue Flycatcher I IMG 0802.jpg|માદા.
Image:Tickell's Blue Flycatcher (Cyornis tickelliae)at Sindhrot near Vadodara, Gujrat Pix 150.jpg|નર.

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર

શ્રેણી:ચટકાકાર ગોત્રના પક્ષી
બપૈયો

## કદ અને દેખાવ
કદમાં કોયલથી નાનો અને રાખોડી રંગ,ગરદન ઉપર આછો મેંદીયો,પેટાળ પર રાખોડી ધોળો,અને અંદર ક્થ્થાય મેંદીયા લીટા જોવા મળે છે.પૂંછડી પહોળી પટ્ટાદાર અને તેની ઉડાન શકરાને મળતી આવે છે,આથી બપૈયો જ્યારે ઉડે છે ત્યારે બીજા નાના પક્ષીઓ ભયસૂચક અવાજ કરે છે.

## વિસ્તાર
બપૈયો વર્ષારૂતુ સિવાય ભાગ્યેજ જોવા મળે છે.તે ભારતનાં મોટાભાગનાં પ્રદેશોમાં,છેક હિમાલયમાં ૮૦૦મી.સૂધી,પાકિસ્તાન,બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકામાં પણ જોવા મળે છે.

## અવાજ
વર્ષાના સમયમાં રાતના તે 'પીપીહુ પી પીહુ' તેવો અવાજ સતત ૫ થી ૬ વખત કરે છે. 

## માળો
આ પણ કોયલ કુળનું પક્ષી હોય માળો બાંધવામાં માનતું નથી,તે લલેડાના ખુલ્લા વાટકા જેવા માળામાં,લલેડાંનાં ઇંડા જેવાજ ભૂરા રંગના,ઇંડા મૂકી દે છે.પોતાના ઇંડા લલેડાના માળામાં મૂકવા માટે તે પોતાના રંગ અને ઉડાનનો ઉપયોગ લલેડાને ડરાવવા માટે કરે છે.તેને દુરથી ઉડી આવતો જોય લલેડું પોતાનો માળો મૂકી ભાગી જાય છે,ત્યારે તે પોતાનું ઇંડુ તેમા મૂકીદે છે.તે માર્ચ થી જૂન માસમાં ઇંડા મૂકે છે.

## ફોટો

Image:FinnBirdMimic.jpg|જાણે શકરો
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4098.jpg|  
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4095.jpg|  
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on ground at Narendrapur W IMG 4090.jpg|  
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) on a Banana leaf at Narendrapur W IMG 4096.jpg|  
Image:Common Hawk Cuckoo (Hierococcyx varius) at Narendrapur W IMG 4118.jpg|  
Image:Common Hawk Cuckoo I IMG 7711.jpg|

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કોયલ

## કદ અને દેખાવ 
ગુજરાતમાં થતી કોયલને એશીયન અથવા ઇન્ડીયન કોયલ પણ કહેવાય છે.તે મોટી,લાંબી (૪૫ સે.મી.)પૂંછડી ધરાવે છે.નર ભૂરાશ પડતો કાળો રંગ,લીલાશ પડતી પીળી ચાંચ,ઘેરી લાલ આંખ અને ભૂખરા પગ ધરાવતો હોય છે.માદા પીઠપર કથ્થાઇ જેવો અને પેટાળમાં સફેદ રંગ તથા ભારે ટપકાંવાળા કથ્થાઇ-સફેદ પટ્ટાઓ ધરાવે છે.તેને ઓલીવ અથવા લીલાશ પડતી ચાંચ અને રાતી આંખ હોય છે.
## વિસ્તાર 
કોયલ પાંખા જંગલો અને વન-વગડા,વાડીઓ,બગીચા વિગેરેમાં રહેવું પસંદ કરે છે.તે દક્ષિણ એશિયામાં ભારત,શ્રીલંકા થી લઇ અને દક્ષિણચીન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી જોવા મળે છે.

## ખોરાક 
કોયલ સર્વભક્ષી પક્ષી છે.તે ઘણી જાતની જીવાત,ઇયળો,ઇંડા,નાના જંતુઓ વગેરે ખાય છે.પૂખ્ત કોયલ ફળનો આહાર પણ કરે છે.તે ક્યારેક નાના પક્ષીઓનાં ઇંડા પણ ખાય છે.

## માળો 
ખરી કોયલ ક્યારેય માળો બાંધી બચ્ચાં ઉછેરતી નથી,તે સામાન્ય રીતે જુનથી ઓગસ્ટ માસમાં કાગડાનાં માળામાં પોતાના ઇંડા મૂકી દે છે.કારણકે કાગડાનો પ્રજનન સમય પણ આ જ છે.આમતો કાગડો ચતૂર પક્ષી છે પણ કોયલ તેને પણ છેતરે છે,નર કોયલ માદાને મદદ કરવા માટે જે વૃક્ષ પર કાગડાનો માળો હોય છે તેની આસપાસ ટહુકાર શરૂ કરી દે છે.કાગડા જાણતા હોય કે માળાની આસપાસ કોયલ આવેતે સારૂં નહીં માટે તેને તગેડી મૂકવા કાગડાની જોડી તેની પાછળ પડે છે,અને આ તકનો લાભ લઇ માદા,કાગડાના સૂના પડેલા માળામાં ઇંડુ મૂકી દે છે.

## અવાજ 
આપણે કોયલનાં જે મીઠા ટહુકારનાં પ્રેમી છીએ તે ટહુકો **નર કોયલ**નો હોય છે.તે **કૂહુ-કૂહુ** એવો અવાજ કાઢે છે.માદા કોયલ ટહુકારો કરતી નથી પરંતુ **કીક-કીક** એવો અવાજ કાઢે છે.

## ફોટો 

Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Male in Kolkata Im IMG 7575.jpg|નર.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Male close up in Kolkata I IMG 7572.jpg|નર.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopacea)- Female feeding on Chiinese Fan Palm (Livistona chinensis) in Kolkata I IMG 3417.jpg|માદા.
Image:Asian Koel- Immature I3 IMG 1780.jpg|બચ્ચું.
Image:Asian Koel (Eudynamys scolopaceus) Male - Tirunelveli.jpg|નર
Image:Asiankoel with ficusfruit.JPG|ભોજન
Eudynamys scolopaceus MHNT.ZOO.2010.11.152.12.jpg |*Eudynamys scolopaceus* + *Corvus splendens* 
Image:Koelfemale.jpg|માદા 

## બાહ્ય કડીઓ 
* કોયલનું મધુર ગીત (Audio) 
* કોયલનું ચલચિત્ર (Video)

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કોયલ કુટુંબ
થ્રશ કુટુંબ

ગુજરાત રાજ્યમાં નિચેનીં યાદી પ્રમાણેના **થ્રશ કુટુંબ**નાં પક્ષીઓ જોવા મળે છે.

શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ચટકાકાર ગોત્રના પક્ષીઓ
ઇન્દ્રરાજ

## કદ અને દેખાવ
પૂખ્ત પક્ષી ૨૫ સે.મી.લંબાઇ ધરાવે છે.રંગ ભૂરો કાળો અને કપાળ તથા ખભા પર ચળકતા ભૂરા ડાઘ હોય છે.આંખ,ચાંચ અને પગ કાળા રંગના હોય છે.નર તથા માદા સરખો દેખાવ ધરાવે છે.

## વિસ્તાર 
પશ્ચિમઘાટ (સહ્યાદ્રી)નાં પહાડી પ્રદેશ (મલબાર) તથા મધ્ય ભારત અને પૂર્વઘાટમાં પણ ક્યાંક ક્યાંક જોવા મળે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં સુરત જિલ્લા અને ડાંગ જિલ્લામાં જોવા મળે છે. તેને ખાસ તો લીલાં, ગાઢ જંગલો પસંદ આવે છે.

## ખોરાક 
ખોરાકમાં જીવાત,દેડકા અને ઇયળો ખાય છે.

## અવાજ
આ એક ગાયકપક્ષી છે,ઉનાળા દરમિયાન ઝાડનીં ઘટામાંથી નરનું વૈવિધ્યપૂર્ણ સીટી ગાયન સાંભળવા મળે છે.તેના મધુર અવાજને કારણે લોકો ક્યારેક તેને પાળે પણ છે.

## માળો
આ પક્ષી માર્ચ થી ડીસેમ્બરમાં ઇંડા મૂકે છે.ઘાંસ,વાંસનાં મૂળ,શેવાળ વિગેરેથી તે વાટકા આકારનો માળો,ઝાડની બખોલમાં કે મોટા ખડકનીં ધારે બનાવે છે.તેનો માળો નિચેથી પહોળો અને ઉપર સાંકડો તથા ગારા વડે ખડક સાથે ચોંટાડેલ હોય છે.તે માળામાં ૨ થી ૪ ઇંડા મૂકે છે.

## સંદર્ભ
* *Birds of India* by Grimmett, Inskipp and Inskipp, ISBN 0-691-04910-6
* *Thrushes* by Clement and Hathaway, ISBN 0-7136-3940-7
* Ambedkar,V C (1991) Long distance movement of a Malabar Whistling Thrush (*Myiophonus horsfieldii*) (Vigors) in the Western Ghats. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 88(1), 113
* Harish, B T (1977) The Malabar Whistling Thrush. Newsletter for Birdwatchers, India. 17(11):8.
* Betham,R M (1903) Curious site for nesting chosen by the Malabar Whistling-Thrush *Myiophoneus horsfieldi*. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 14(4), 815.
* Ananth, G (1982) Malabar Whistling Thrush near Madanapalle. Newsletter for Birdwatchers, India. 22(3-4), 10-11.
* Thakker,P S (1980) Malabar Whistling Thrush and Chestnutheaded Bee-eater. Newsletter for Birdwatchers, India. 20(11), 3-4.
* Bharos, A M K (1996) Range extension of the Malabar Whistling Thrush, *Myiophonus horsfieldii* (Vigors). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 93(2), 295.
* McCann,C (1931) Notes on the Whistling School Boy or Malabar Whistling Thrush (*Myiophoneus horsfieldi*, Vigors). J. Bombay Nat. Hist. Soc. 35(1), 202-204.

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
ચાતક

## કદ અને દેખાવ 
કાબર જેવું પણ લાંબી પૂંછડી અને માથા પર ચોટલી ધરાવે છે.પાંખમાં ધોળા પદમ હોય છે.તેનું કદ ૩૩ સે.મી.હોય છે.ચાતક કલરમાં બે જાતનાં થાય છે,એક ઉપરનાં(પીઠનાં) ભાગે કાળું અને પેટાળ સફેદ તથા બીજી જાતમાં સંપૂર્ણ કાળું પણ પાંખમાં સફેદ પદમ ધરાવતું હોય છે.જ્યારે બન્ને જાતનાં બચ્ચાં પીઠ પર કથ્થાઇ અને પેટાળે પીળાશ પડતો સફેદ રંગનાં હોય છે.

## વિસ્તાર 
આ યાયાવર પક્ષી આફ્રીકાના પૂર્વ કિનારેથી ભારત,શ્રીલંકા અને બર્મા/મ્યાનમાર માં ઉનાળો ઉતરતાં અને ચોમાસાની શરૂઆતમાં આવે છે,અને દિવાળી પહેલાં પરત જતાં રહે છે.તે મોટા ભાગે ભીની અને વાવેતર વાળી જગ્યાઓમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે.

## ખોરાક 
ચાતક વિવિધ પ્રકારની જીવાત અને ઇયળોનો ખોરાક લે છે.

## માળો 
આ પક્ષી પણ માળો બાંધવાને બદલે પોતાનાં ઇંડા સેવવાનું કામ લલેડાંને સોંપી દે છે.બચ્ચા જ્યારે પોતાની મેળે ખોરાક લેતા થાય ત્યારે કોઇ કુદરતી પ્રેરણાથી તે પણ પોતાના મૂળ વતન તરફ પ્રયાણ કરે છે.

## ફોટો 

Image:Pied Cuckoo (Clamator jacobinus) at Hyderabad, AP W 142.jpg|

## કવિતાઓ માં
ચાતક પક્ષિનો રુપક તરીકે ઉપયોગ અનેક કવિઓ દ્વારા થતો જોવા મળે છે. રામાયણ જેવા પૌરાણિક ગ્રંથોમાં પણ ચાતક પક્ષિનો બહુધા ઉલ્લેખ આવે છે.

લોચન **ચાતક** જિન્હ કરી રાખે, રહહિ દરસ જલ-ધર અભિલાખે

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કોયલ કુટુંબ
Say it in Gujarati

## Useful Phrases
## Numbers
Quarter (1/4) = પા paa
Half (1/2) = અડધો addho
Three forths (3/4) = પોણો pono

One = એક ek

One and a quarter (1 1/4) = સવા sava

One and a half (1 1/2) = દોઢ dodh
One and three forths (1 3/4) = પોણા બે pona be

Two = બે be

Two and a quarter (2 1/4) = સવા બે sava be

Two and a half (2 1/2) = અઢી adhi
Three = ત્રણ tran

Three and a half (3 1/2) = ઊઠુ / સાડા ત્રણ uthu / sada tran
Four = ચાર chaar
Five = પાંચ paanch
Six = છ chha
Seven = સાત saat
Eight = આઠ aath
Nine = નવ nav
Ten = દસ das
Eleven = અગિયાર agiyaar
Twelve = બાર baar
Thirteen = તેર ter
Fourteen = ચૌદ chaud
Fifteen = પંદર pandar
Sixteen = સોળ sol
Seventeen = સત્તર sattar
Eighteen = અઢાર adhaar
Nineteen = ઓગણિસ augnis
Twenty = વીસ vees

Thirty = ત્રીસ tris
Forty = ચાલીસ chaalis
Fifty = પચાસ pachaas
Sixty = સાંઇઠ saaith
Seventy = સિત્તેર sitter
Eighty = એંસી ensi
Ninety = નેંવુ nevu
One hundred = સો so
Two hundred = બસો Basso
Three hundred = ત્રણસો tran-so
Four hundred = ચારસો char-so
Five hundred = પાંચસો panch-so
Thousand = હજાર hajaar
Two thousand = બે હજાર be hajaar

Lakh / Hundred Thousand (1,00,000) = લાખ lakh

Million (1,000,000) = દસ લાખ das lakh

Crore / Ten Million (1,00,00,000) = કરોડ karod

Billion (1,000,000,000) = અબજ abaj
રામચકલી-પીળી ચોટલી

**રામચકલી-પીળી ચોટલી** (અંગ્રેજી ભાષા:Yellow-cheeked Tit) (વૈજ્ઞાનિક નામ:Parus spilonotus) એ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે. આ પક્ષી પારીડા (:en:Paridae કુળનું ગણાય છે અને તેનું કદ નાનું હોય છે.

## વિસ્તાર 
આ પક્ષી ભારત,ચીન,ભૂતાન,નેપાળ,બર્મા,બાંગ્લાદેશ વિગેરેમાં જોવા મળે છે.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
ગિરનારી કાગડો

**ગિરનારી કાગડો** અથવા **જંગલી કાગડો** એ એક પક્ષી છે. આ કાગડાની માળો બનાવવાની ઋતુ ફેબ્રુઆરી મહીનાથી લઈને મે-જૂન મહિના સુધીની હોય છે.

## છબીઓ 

Image:Corvus macrorhynchos Osaka 1.jpg|ગિરનારી કાગડો
Image:Large billed Crow (Race-intermedius) I2 IMG 3649.jpg| 
Image:Large billed Crow (Race-intermedius) I IMG 3909.jpg| 
Image:Indian_Jungle_Crow_I_IMG_3623.jpg| 
Image:Large billed Crow I2 IMG 9148.jpg| 
Image:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) feeding on Semal (Bombax ceiba) at Bharatpur I IMG 5783.jpg| 
Image:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) feeding on Semal (Bombax ceiba) at Bharatpur I IMG 5780.jpg| 
Image:Corvus macrorhynchos  MHNT.ZOO.2010.11.170.6.jpg |ઈંડા

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ 
### અવાજ 
**કા-કા-કા**
* પક્ષીઓ ના અવાજ
* ગિરનારી કાગડાનો અવાજ(૨) 

### ચલચિત્ર 
* ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર

### છબીઓ 
* ગિરનારી કાગડો(જંગલી કાગડો) 
* પક્ષી સમુહ 

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
કાબરી રામચકલી

## વિસ્તાર 
શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:કાગડો
મખમલી થડચડ

**મખમલી થડચડ**(Velvet-fronted Nuthatch),સીટ્ટા ફ્રંટાલીસ,, એક નાનું, ગાયક ચકલી વર્ગનું પંખી છે. તે દક્ષિણ એશિયામાં ભારત થી શ્રીલંકા અને દક્ષિણ ચીનથી ઈંડોનેશિયા સુધી મળી આવે છે.આ પક્ષી ન્યુથૅચ સીટ્ટીદાય [nuthatch family Sittidae]જાતિનું છે. 

આ પક્ષી દરેક પ્રકારના જંગલમાં મળી આવે છે પણ ખુલ્લા નિત્ય લીલાં જંગલો આ પક્ષીને  વધુ માફક આવે છે.
અન્ય ન્યથૅચ પ્રજાતિ પ્રમાણે આ પક્ષી પણ ઝાડ પરથી ઉતરી શકે છે. લક્કડખોદ જેવા પક્ષીઓ માત્ર ઝાડ પર ચડી જ શકે છે, ઉતરી શકતાં નથી.કીટકો અને કરોળીયા પર નભનાર આ એક્ સક્રીય પક્ષી છે. અને અન્ય પાસેરઈન્સ (ગાયક ચકલી)ના મિશ્ર જૂથમાં પણ જોવા મળે છે.

મખમલી થડચડને પન સામાન્ય થડચડ જેવું જ મોટું માથુંૢ ટૂંકી પૂંછડી તથા મજબૂત ચાંચ અને પગ હોય છે. તે લગભગ ૧૨.૫ સેમી લાંબુ હોય છે. તે ઉપરથી જાંબુલી ભોરારંગનું હોય છે અંદરના અંગો ઘેરા અને ગળું ઘઉંવર્ણુ હોય છે. તેની ચાંચ રાતી હોય છે અને માથે કાળું ટીલું હોય છે. તનર પક્ષીને કાળી સુપરસીલીયમ ભવાં(supercilium) પણ હોય છે.
માદાને ભવાં (supercilium) નથી હોતા અને તેમના નીચેનોઆંતરીક ભાગ વધુ ઘેરો હોય છે. નવજાત બચ્ચાં વયસ્કો કરતાં ફીક્કા રંગના હોય છે. નીચેના ભાગના રંગોની છાયા અને ગળાપરના સફેદ ધાબાના પ્રસાર અનુસાર તેની ચાર જાતિઓ મળી આવે છે.
તેમના માળા ઝાડની બખોલ કે પાલાણમાં મૉસૢ પીંછા રુંવાટી કી ઘાસ દ્વારા આચ્છાદીત હોય છે. મોટેભાગે થડચડની આ કાણાં મોટા કરવા પડે છે . અને જો કાણું મોટું હોય તો  તેની જરૂરિયા નુસાર ગારાની દીવાલ ચણી તે કાણાનો પ્રવેશ નાનો પણ બનાવે છે. સફેદમાં લાલાશ પડતા ૩ થી ૬ ઈંડા મૂકાય છે. 
આ એક કિકિયારું પક્ષી છે અને તેના સીટ-સીટ-સીટ જેવા અવાજથી શોધી શકાય છે.

## ફોટો

Image:Velvet-fronted Nuthatch (Sitta frontalis)3.jpg|
Image:Velvet-fronted Nuthatch.jpg|
Image:SittaFrontalis.svg|

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કથ્થાઇ પેટ થડચડ

## વિસ્તાર
આ પક્ષી બાંગ્લાદેશ,ભૂતાન,ચીન,ભારત,નેપાળ તથા બર્મા વિગેરેમાં જોવા મળે છે.

* ભારતીય ન્યુથેચ *સીટ્ટા કૅસ્ટાનીઆ* (પૂર્વ ઘાટના  જૂના *પ્રતેરી* સહીત)
ગંગાની દક્ષિણ તરફના પ્રદેશમાં મળી આવે છે. રાખોડી પીઠ કથ્થઈ પેટ ધરાવતુ ભારતીય ઉપમહા દ્વીપનું આ એક માત્ર પંખી છે. તેને નાકડી ચાંચ હોય છે અને દુધિયા રંગની ટોચ હોય છે. પાંખ અને પૂંછ્હ ના રંગ વચ્ચે ભેદ આકર્ષક નથી હોતો. તે રાખોડી કેન્દ્ર અને કથ્થઈ રંગના હૉય છે. તે તરાઈ, ગંગાના મેદાન, મધ્ય ભારત, પૂર્વી તથા પશ્ચિમઘાટમાં મળી આવે છે. તેમનો સંવનન કાળ ફેબ્રુઆરીથી જુલાઈ છે.

* કથ્થઈ પેટ ન્યુથૅચ *સિટ્ટા સિન્નામોવેન્ટ્રીસ* (હિમાલય વાસી).
તે આગળ જેવા જ હોય છે પણ ભારી ચાંચ ધરાવે છે, તેમનું માથું અને  શરીરે તેવા જ રંગનું હોય છે. પૂંછ અને પાંખમાં ભેદ વધુ ઘેરો હોય છે. ચાંદેરી કિનાર primaries, કાળાશ પડતા આંતરીક webs to tertials અને સફેદ મોટાં ટપકા વાળી પૂંછ. પહેલા ની જેમ કાન પરની સફેદ રૂંવાટી આગળ વધેલી નથી હોતી. નેપાળી પ્રજાતિ *અલ્મોરી* અને વાયવ્ય  હિમાલયની જતિ ઓ આછા રંગની હોય છે. પૂર્વી હિમાલયની પ્રજાતિ *કોએલ્ઝી*માં માદા પક્ષી  વધુ અન્ય પ્રજાતિઓ કરતાં વધુ ઘેરી હોય છે  તેમનું ક્ષેત્ર મુરી પહાડીઓ થી ઉત્તરાંચલ થી આસામ અને અરુણાચલ પ્રદેશ સુધી મળી આવે છે.

## છબીઓ 

Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5841.jpg| 
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5839.jpg|
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5838.jpg|
Image:Chestnut-bellied_Nuthatch_(Sitta_cinnamoventris)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_IMG_5834.jpg|

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
પ્રભાતિયા

**પ્રભાતિયાં** વહેલી સવારે ગાવામાં આવતા ભજનનો પ્રકાર છે. તે ઝૂલણા પદબંધમાં, ઝૂલણાની દેશીમાં રચાયેલાં પદો, જે બિલાવલ કે બેલાવલી રાગમાં ગવાય છે. આ પદો દાદરા કે રૂપક તાલ સાથે ગવાય છે.

ગુજરાતી સાહિત્યમાં ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા અને અન્ય મધ્યકાલીન કવિઓએ રચેલા પ્રભાતિયાં જેવા કે, "જળકમળ છાંડી જા ને બાળા, સ્વામી અમારો જાગશે..", "જાગ ને જાદવા કૃષ્ણ ગોવાળિયા, તુજ વિના ધેનમાં કોણ જાશે..", "અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રી હરિ.." અને "જે ગમે જગતગુરુ દેવ જગદીશને.." ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ અને લોકપ્રિય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સંગીત
રામચકલી

## વિસ્તાર
આમતો મોટાભાગે બધેજ જોવા મળે છે,દ.આફ્રીકા તથા ઉતર ગોળાર્ધમાં તમામ જગ્યાઓએ.ગુજરાતમાં રામચકલી ગીર,બરડા અને શત્રુંજયમાં જોવા મળે છે.આ પક્ષીને ખડકાળ જગ્યાઓમાં તથા માનવ વસ્તીની નજીક રહેવું વધુ પસંદ પડે છે.મોટેભાગે બે ની જોડીમાં કે નાના નાના ઝુંડમાં જોવા મળે છે.

## અવાજ
સ્પષ્ટ અને મોટેથી **ચીઇ.રી.....ચીઇ.રી...** તેવો અવાજ કરે છે.

શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
કાબર

**કાબર** એ સામાન્ય રીતે માનવ વસાહતોમાં જોવા મળતું એક પક્ષી છે.

## કદ અને દેખાવ 
કાબરનું કદ ૨૫ સે. મી. અને માથું, ગરદન અને ઉપલી છાતી પર કાળો રંગ હોય છે. બાકીના શરીરનો રંગ કથ્થઇ, જે પીઠ પર વધારે ઘેરો અને પેટાળમાં ઝાંખો હોય છે. કાબરની પૂંછડી પાસે પેટાળમાં સફેદ હોય છે. તેની ગોળાકાર પૂંછ્ડી કાળી અને છેડા પાસે સફેદ હોય છે. કાબરની આંખો રાતી કથ્થઇ, ચાંચ અને નરમ બોળીયાં જે આંખ નીચે અને પાછળ આવે છે, તેનો રંગ પીળો અને પગ પણ પીળા હોય છે. નર અને માદાનો દેખાવ એટલો સમાન હોય છે કે તેને અલગ-અલગ વરતવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

## વિસ્તાર 
આ પક્ષી ગુજરાત તથા ભારતમાં બધાં જ સ્થળો પર ખુલ્લા વગડામાં, ખેતરોમાં તથા માનવ વસાહતોની નજીક જોવા મળે છે. દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, મધ્યપૂર્વ, દ.આફ્રીકા, ઇઝરાયેલ, ઉ.અમેરીકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યુઝીલેન્ડ અને હવાઇ સહીતના દરીયાઇ ટાપૂઓ પર પણ આ પક્ષી જોવા મળે છે.

## માળો 
તેની માળા બાંધવાની ઋતુ એપ્રિલ મહિના થી ઓગસ્ટ મહિના સુધીની હોય છે. તે વૃક્ષો, દીવાલો કે કૂવાની બખોલમાં માળા બાંધે છે. માળામાં તે મૂળ, ડાળખીઓ અને માનવ સર્જીત પદાર્થો જેવા કે દોરા, કાગળ, પ્લાસ્ટિક વગેરેનો ઉપયોગ કરે છે. તે ૪ થી ૬ ચળકતા વાદળી રંગના ઈંડા મૂકે છે. નર અને માદા ઈંડા સેવવાથી લઈ બચ્ચાં ઉછેરવા સુધીની પ્રક્રિયા સાથે મળીને કરે છે.

## ખોરાક 
કાબર સર્વભક્ષી પક્ષી છે. તે અનાજ, ફળ, જીવાત તથા માનવ વસાહતો પાસે વધ્યુંઘટ્યું એંઠવાડ પણ ખાય છે. તે ઘાસીયા મેદાનોમાંથી વિણી વિણીને જીવાત તથા ઘાસીયા જીવડાં પણ ખાય છે.

## અવાજ 
કાબરનો કર્કશ અવાજ હોય છે, સાપ કે તેવું જોખમ જોતાં ભયસૂચક બોલી બોલે છે, જેને દેશી ભાષામાં **ચડાવો** કહે છે, જેનાથી અન્ય પક્ષીઓ તથા માણસો પણ સાવધાન થઇ જાય છે. જો કે આ પક્ષી અન્યની બોલીની નકલ બહુ જ સારી રીતે કરી જાણે છે.

## ફોટો 

Image:Common Myna (Acridotheres tristis) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4298.jpg| 
Image:Common Myna (Acridotheres tristis) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4297.jpg| 
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Preening in Kolkata I IMG 3844.jpg| 
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Preening in Kolkata I IMG 1291.jpg| 
Image:Common Myna (Acridotheres tristis) in Kolkata I IMG 2617.jpg|
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Immature at nest in Kolkata I IMG 7877.jpg| 
Image:Common Myna (Acridotheres tristis)- Drinking in Kolkata I IMG 9016.jpg| 
Image:Common Mynas- Display at Hodal I Picture 0051.jpg‎| 
Image:Acridotheres tristis MHNT 227 La Reunion.jpg‎|
Image:Indian Myna in Patiala.jpg|

## બાહ્ય કડીઓ 
* કાબર ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષીસંગ્રહ પર.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
કસ્તુરી

**કસ્તુરી** (અંગ્રેજી:*ધ બ્લેકકેપ્ડ બ્લેકબર્ડ*, શાસ્ત્રીય નામ: ટરડસ મેરૂલા નાઇગ્રોપીલીયસ (લાફ્રેસ્નાઇ)) એક પક્ષી છે.

## ક્દ અને દેખાવ 
કદ કાબર જેવડું હોય છે. નર કસ્તુરીનો રંગ કાળો કથ્થાઇ અને માથા પર કાળી ટોપી તથા પેટાળ ધુમાડીયું રાખોડી રંગનું. માદાનો રંગ વધારે કથ્થાઇ હોય છે. બન્નેની ચાંચ નારંગી, પગ પીળાશ પડતા, આંખ કથ્થાઇ હોય છે.

## વિસ્તાર 
ડુંગરાળ વન પ્રદેશમાં,ઘાટી જગ્યાએ અને માણસોથી દુર રહેવાનું પસંદ કરે છે. વૃક્ષનીં ઉંચી ડાળ પર બેસવાનું અને જમીન પર આવવું પડેતો ઘાંટા ઝાડી ઝાંખરામાં વસવું પસંદ કરે છે.

## ખોરાક 
જમીન ખોદી તેમાંથી અળસિયાં અને જીવાત, વનફળો, પેપડા, ટેટા વિગેરે ખાય છે.

## અવાજ 
*ચક-ચક* અવાજ કરે છે. પરંતુ મધુર સ્વરમાં ગાયન અને બીજા પક્ષીઓની નકલ પણ શાનદાર કરે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/blackbird_song.ram  | BBC Science & Nature - Blackbird song clip|
* http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=5942 | *Handbook of the Birds of the World* Internet Bird Collection - Blackbird videos|

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
દશેરા

**દશેરા** ભારતમાં ઉજવાતો એક હિંદુ તહેવાર છે, જે નવરાત્રી પુરી થયા બાદ આવે છે. ગુજરાતી પંચાંગ મુજબ આસો માસની સુદ દસમને દિવસે આવે છે. લંકાનાં રાજા રાવણ ઉપર ભગવાન રામચંદ્ર એ મેળવેલાં વિજયનાં માનમાં આ તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે, માટે તેનું બીજું નામ વિજયા દશમી પણ છે.

દશેરાના તહેવારના દિવસે ભારતના વિવિધ ભાગોમાં જુદી-જુદી ઉજવણી થાય છે. ભારતના દક્ષિણ, પૂર્વીય અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં વિજ્યાદશમી દુર્ગા પૂજાનો અંત દર્શાવે છે, જે રાક્ષસ મહિષાસુર પર દેવી દુર્ગાના વિજયનો ઉત્સવ છે. ઉત્તરીય અને પશ્ચિમી રાજ્યોમાં, આ તહેવારને દશેરા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રદેશોમાં, તે "રામલીલા" ના અંતને દર્શાવે છે અને રાવણ પર ભગવાન રામની જીતને યાદ કરે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:તહેવાર
શિરાજી કાબર

## કદ અને દેખાવ 
કદમાં આ પક્ષી કાબર કરતાં નાનું અને રંગ ભૂરાશ પડતો રાખોડી તથા ઇંટજેવા રાતા રંગની ચાંચ,આંખ પાસેની ચામડી પણ એજ રંગની.પગ પીળા અને પાંખમાં સફેદ કે આંખ ફરતેની ચામડી જેવા રંગનો ડાઘ હોય છે.નર-માદા સરખા રંગના હોય છે.

## વિસ્તાર 
શ્થાનિક બધેજ જોવા મળે છે.ભારત,પાકિસ્તાન,બાંગ્લાદેશ,અફઘાનિસ્તાન એમ તમામ જગ્યાએ થાય છે.અન્ય શ્થાનિક ભાષાઓમાં, **ગંગામેના**(હિન્દી),**ગંગસલીક**(બંગાળી),બારડમેના(બિહાર),બારડીમેના(નેપાળ),લાલી(સિંધ) અને દર્યલમેના(યુ.પી.)થી ઓળખાય છે.મોટાભાગે વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં,ચરાણોમાં,નદીકિનારે એમ જોવા મળે છે.
thumb|left|અગાશી પર પાણીનીં ટાંકી પર
thumb|left| 
thumb|
thumb|left| પાણી પીતી શિરાજી કાબર.

## ખોરાક 
ફળ,અનાજનાં દાણા તથા જીવાત ખાય છે.

## માળો 
મે થી ઓગષ્ટમાં ઘાસ,તણખલા વગેરેનો,નદી કિનારે ઊંચી ભેખડોની ઊભી દિવાલો પર બાકોરામાં માળો બનાવે છે. જેમાં ૩ થી ૫ પીળાશ પડતાં ભૂરા રંગના ઇંડા મૂકે છે.

## ફોટો 

Image:Bank Myna (Acridotheres ginginianus) at Hodal I IMG 5840.jpg| 
Image:Bird India.jpg|

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
વન કાબર

## કદ અને દેખાવ 
આ ૨૩ સેમી લાંબા પંખીઓને રાખોડી ભાત હોય છે, જે માથે અને પાંખો પર વધુ ઘેરી હોય છે. તેમના ઉડ્ડયન વખતે સફેદ ધાબા અને પૂંછની સફેદ અણી દેખાઈ આવે છે. માથા પર પીછાંનું ઝુમખું હોય છે. તેની ચાંચ અને મજબૂત પગ તેજસ્વી પીળા રંગના હોય છે અને આંખની આજુબાજુ કોઈ ખુલ્લી ત્વચા નથી હોતી. નર અને માદા બંને સરખા દેખાય છે પણ બચ્ચાં કથ્થઈ રંગના હોય છે. દક્ષિણ ભારતીય જાતિઓને આંખોની કીકી ભૂરી હોય છે.

## વિસ્તાર 
**વન કાબર**,*એક્રીડોથીરીસ ફસ્કસ*, એક મેના, સ્ટારલિંગ પ્રજાતિનું પક્ષી છે. આ પક્ષી દક્ષિણ સમશિતોષ્ણ પ્રદેશ, એશિયા-ભારતથી બ્રહ્મદેશ અને ઈંડોનેશિયા સુધી મળી આવે છે. આ ચકલી પક્ષી સામાન્ય રીતે જંગલ અને ખેડાઉ ક્ષેત્રની આજુબાજુ મળી આવે છે. તેઓ મોટેભાગે પાણીના સ્ત્રોત અને ડાંગરના ખેતરોની આજુબાજુ મળી આવે છે. એેશિયાના ઘણાં ભાગમાં તેને પાળવામાં આવે છે. આથી છૂટેલા પક્ષીઓ તાઈવાન જેવા દેશોમાં વિનાશક જંગલી જૂથોમાં રહે છે.

## માળો 
વન કાબર પોતાનો માળો બખોલોમાં બાંધે છે, જેમાં ૩ થી ૬ ઇંડા મૂકે છે.

## ખોરાક 
આ પક્ષી ખોરાકમાં અનાજનાં દાણાં, ફળો અને જીવાતનું ભક્ષણ કરે છે.

## ફોટો 

Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) calling in Kolkata W IMG 3993.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 3960.jpg| 
Image:Jungle Myna on Vilaiti Siris (Samanea saman)- Calling I IMG 9420.jpg|
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3897.jpg| 
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3890.jpg| 
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3875.jpg| 
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) preening after bath in Kolkata I IMG 3870.jpg| 
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata I IMG 1340.jpg| 
Image:Jungle Myna (Acridotheres fuscus) feeding on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata I IMG 1339.jpg| 
Image:Jungle Mynas- Looking for insects on a buffalo's back with a Black Drongo I Picture 278.jpg| 
Image:Jungle Myna- Taking off I3 IMG 2369.jpg|
Image:Jungle Myna Preening on Vilaiti Siris (Samanea saman) Im IMG 9393.jpg|
Image:Jungle Myna- Preening I IMG 4964.jpg| 
Image:Jungle Myna- Preening & Sunning I - Kolkata IMG 4453.jpg| 
Image:Jungle Myna- Picked up a Grasshopper I2 IMG 5010.jpg|
Image:Jungle Myna- Looking out from its nest inside a pipe I IMG 2413.jpg‎|
Image:Jungle Myna I3 IMG 2224.jpg| 
Image:Jungle Myna I2 IMG 5014.jpg| 
Image:Jungle Mynah.jpg|
Image:Jungle Myna (Immature) I IMG 7865.jpg|

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:મેના-કાબર કુટુંબ
તુલસીશ્યામ

**તુલસીશ્યામ** ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં ગીર સોમનાથ જિલ્લાના ઉનાથી શહેરથી આશરે ૨૯ કિલોમીટર દુર જંગલ માર્ગે આવેલું એક હિંદુ તીર્થ સ્થળ છે.

તુલશીશ્યામ પહોંચવા માટે ઉનાથી પાકા ડામર માર્ગે ધોકડવા અને સત્તાધાર થઇને પહોચી શકાય તેમજ જુનાગઢ શહેરથી તુલસીશ્યામ ૧૨૩ કિલોમીટર દુર છે જયાં વિસાવદર, સતાધાર, ધારી થઇને ડામર માર્ગે પહોચી શકાય છે તેમજ જુનાગઢથી કેશોદ, વેરાવળ, કોડીનાર અને ઉના થઇને પણ તુલસીશ્યામ જઇ શકાય છે. આ અંતર ૧૯૬ કિલોમીટર થાય છે. જે માર્ગે વંથલી, સોમનાથ, ગોરખમઢી અને પ્રાચી જેવા તીર્થો આવે છે.

## અન્ય સ્થળો 
આ જ્ગ્યામાં વિષ્ણુ મંદીર આવેલું છે તે ઉપરાંત રૂક્ષમણીજીનું મંદીર છે. જે ૪૦૦ પગથિયાં ચઢીને ડુંગરા ઉપર આવેલું છે. અહીં ગૌશાળા આવેલી છે. આ જગ્યામાં ટ્રસ્ટ દ્વારા બનાવવામા આવેલુ અતિથીગૃહ છે અન્ય ધર્મશાળા પણ આવેલી છે. તેમજ યાત્રિકો માટે અન્નક્ષેત્ર અને ચા પાણીની દરરોજની વ્યવસ્થા છે. 

તુલસીશ્યામની ચારે બાજુ ગીરનું જંગલ હોવાથી આજુબાજુ કોઇ ગામ નથી. અહીં ભાદરવા સુદ અગિયારસે જળઝિલણીના પર્વે મોટો મેળો ભરાય છે.

નજીકમાં રસ્તા પર દ્રષ્ટિભ્રમના કારણે વાહન ગુરુત્વાકર્ષણ વિરુદ્ધ જતું હોય એવું લાગે તેવી જગ્યા આવેલી છે. આ ભ્રમને અંગ્રેજીમાં "ગ્રેવિટી હિલ" કહે છે.

## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
* તુલસીશ્યામ વિષે માહિતી
મલાગીર કસ્તુરો

## કદ અને દેખાવ 
thumb|left|પાંખની નીચેનો દેખાવ*

કેસરિયા માથાવાળો કસ્તુરો (કે થ્રશ) ૨૦૫ થી ૨૩૫ (૮.૧ ઈંચ થી ૯.૨૫ઈંચ) લંબાઈ અને ૪૭ થી ૬૦ ગ્રામ (૧.૯થી૨.૧ ઔંસ) વજન ધરાવે છે. આ પ્રજાતિના પુખ્ત નરને સંપૂર્ણ કેસરી માથું અને નીચેનો ભાગૢ એકસમ રાખોડી નેચેનો ભાગ અને પાંખો તથા પાંખનીચે સફેદ પીંછા હોય છે. તેને સ્લેટ રંગની ચાચ હોય છે. પાગ અને પાની આગળથી લાકડા રંગની તથા પાછળથી ગુલાબી પડતાં પીળાં રંગના હોય છે.
માદા પક્ષી પન આમ તો નર સમાનજ દેખાય છે પણ તેનુ6 નીચેનુ શરીર વધુ ઘેરા કથ્થઈ તથા હૂંફાળા કથ્થઈ રંગની પાંખો હોય છે. અમુક મોટી ઉંમરની માદા પક્ષી નર સમાન જ દેખાય છે. નવજાત બચ્ચાં ફીક્કાં બદામી રંગના સહેદ ચટ્ટાં સહીત હોય છે તેમના ચહેરા અને માથાને rufous tone હોય છે. તેમની પાંખો રાખોડી હોય છે. તેમની ચાંચ ઘેરી બદામી અને પગ અને પંજો બદામી રંગના હોય છે.
આ પ્રજાતિનો કેસરીયો અને રાખોડી રંગ ભિન્ન જ હોય છે આને લીધે અન્ય પક્ષી સાથે તેને ઓળખવામાં ભૂલ થતી નથી. તેની ઉપજાતિઓ માં ફરક તેની માથાની Z. c. cyanotusની રચનાથી જણાઈ આવે છે. પણ રંગોની ઘટ્ટતા ન આધારેૢ કે પાંખની નીચે આવેલ સફેદ પીંછાની ગોઠવણ (કે જે દરેક પ્રજાતિમં ભિન્ન હોય છે) ને આધારે કરવું ખૂબ મુશ્કેલ છે.

## વિસ્તાર 
આ પક્ષી ગીચ જંગલોમાં ભારત ચીન તથા અગ્ની એશિયામાં મળી આવે છે. મોટે ભાગે તેઓ સ્થાયી આવાસી છે. તેઓને છાંયડેદાર અને ભેજવાળી જગ્યા પસંદ આવે છે. અને ધણાં ઝૂથેરાની Zoothera જેમ તેઓ ગુપ્ત સંતાઈને જીવન ગાળે છે. 

## ખોરાક 
આ પક્ષી મિશ્રાહારી છે. તે ઘણી જાતિન કીટકૢ અળસિયા અને ફળો ખાય છેૢ તે ઝાડપર માળો બાંધે છે અને જૂથમાં નથી રહેતાં.

## માળો 
તે ઝાડપર માળો બાંધે છે 
## અવાજ 
મલાગીર કસ્તુરો (કેસરીયા થ્રશ) નો અવાજ હળવા ચકચક જેવો આવે છેૢ તેની ચીસ ટીર્-ટીર્-ટીર અને ઊડતી વખતે પાતળી ત્સી કે ઝેફ જેવી ચીસ સંભળાવે છે. સામાન્ય રીતે ખાસ કરીને શિયાળામાં આ પક્ષી શાંત હોય છે. ખુલ્લાં આકાશમાં તેનું મીઠું ગીતૢ કોઅયલને મળતુ આવતુ સાંભલી શકાય છે. તે બુલબુલૢ બેબ્લર અને પૂંછાળા પક્ષીના ચાળા પણ પાડે છે. તે વહેલી સવારે કે મોડી સાંજે પર્ણાચ્છાદીત વૃક્ષ પર બેસી ગીત ગાય છે. thumb|મલાગીર કસ્તુરાનું ગાયન*

## ફોટો 
thumb|300px|left|ચલચિત્ર

## બાહ્ય કડીઓ 
* ઇન્ટરનેટ પક્ષી સંગ્રહ પર ચલચિત્ર.

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
પાન્ડુ શામા

## કદ અને દેખાવ 
કદમાં કાબરને મળતો પણ તેનાથી થોડો પાતળો,લગભગ ૨૧ થી ૨૩ સે.મી.નું કદ,ચાંચ લાંબી અને તિક્ષણ.નર પક્ષી ભૂરા રંગનો,જે આંખ અને ગળાપર વધારે ચળકતો,પેટાળનાં પીંછામાં આડી કાળી લીટીઓ,અને દરેક પીંછાની છેડે કોર સફેદ-પીળી,પાંખ અને પૂંછડી ઘેરા કથ્થાઇ ભૂરી ઝાંયવાળા.ઉનાળામાં તેનો રંગ વધારે ચળકતો થાય છે.માદાનો ઉપરના ભાગનો,પાંખ અને પૂંછડી ઝાંખા ભૂરાથી માંડી લગભગ રાખોડી કથ્થાઇ તથા દાઢી,ગળું અને ઉપલી છાતી તથા પેટાળ પીળાશ પડતાં રંગના હોય છે.આંખ ભૂરાશ પડતી અને ચાંચ તથા પગ કાળા રંગના હોય છે.માદા થોડી સુસ્ત સ્વભાવની હોય છે.

## વિસ્તાર 
આ પક્ષી પથ્થર વાળી જગ્યાઓ,ખાણ,સમૂદ્રકિનારાની ભેખડો વિગેરે જગ્યાઓમાં રહેવું પસંદ કરે છે.શિયાળામાં આફ્રિકા,ભારત અને દક્ષિણએશિયા માં જોવા મળે છે.

## ખોરાક 
આ પક્ષી ગરોળી,કરોળીયા,કંસારી તથા અન્ય જીવાતનું ભોજન કરે છે.

## માળો 
આ પક્ષી ખુલ્લા,ઉંચા પર્વતીય વિસ્તારોમાં,ખડકોનીં ફાંટ તથા ખાંચાઓમાં માળો બનાવે છે.જેમાં ૩ થી ૫ ઇંડા મૂકે છે.

## અવાજ 
આ પક્ષીનો નર સારો સંગીતકાર હોય છે,બહુજ મધુર અવાજમાં ગાય છે.આ પક્ષી માલ્ટાદેશનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે અને ત્યાંના ચલણ *માલ્ટીઝ લીરા* પર તેને પ્રકાશીત કરેલ છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* પાન્ડુ શામાનું ચલચિત્ર ઇન્ટરનેટ પક્ષી સંગ્રહ પર.
* Blue Rock Thrush from Turkey
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta 

## ફોટો 

Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Breeding Male at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5308.jpg‎| નર. 
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5808.jpg‎|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5807.jpg‎|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5755.jpg|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5752.jpg|માદા.
Image:Blue Rock Thrush (Monticola solitarius)- pandoo race- Female at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5750.jpg|માદા.
Monticola solitarius solitarius MHNT.ZOO.2010.11.190.1.jpg |*Monticola solitarius solitarius* 

શ્રેણી:પક્ષી
શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ
શ્રેણી:થ્રશ કુટુંબ
ગુજરાતના રાજ્યપાલો

**ગુજરાતના રાજ્યપાલ** ગુજરાત રાજ્યના પ્રમુખ છે તેઓ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિમાય છે. તેમની પદ અવધિ ૫ વર્ષ હોય છે અને નિવાસ સ્થાન રાજ ભવન, ગાંધીનગર ખાતે છે. આચાર્ય દેવ વ્રત હાલનાં ગુજરાતના રાજ્યપાલ છે.

## યાદી 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ
* રાજભવન, રાજ્યપાલશ્રીઓનાં ચિત્ર 
* રાજભવન, રાજ્યપાલશ્રીઓનો કાર્યકાળ
ઘેલા સોમનાથ

**ઘેલા સોમનાથ** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા સૌરાષ્ટ્રના પાંચાળ પ્રદેશનું તીર્થધામ છે. જસદણ અને વીંછીયાની વચ્ચે ઠાંગા અને મદાવાની જોડે આ સ્થળ આવેલું છે. તેમજ જસદણથી એક માર્ગ હીંગોળગઢ તરફ ફંટાય છે. હીંગોળગઢ અને ઘેલા સોમનાથ એકબીજાથી નજીકમાં આવેલા છે.

## કથા 
ઉન્મત ગંગા (ધેલો) નદીને કાંઠે આવેલ આ મંદીરનો આગવો ઇતિહાસ છે. જે કથા પ્રચલિત છે તે પ્રમાણે તે મુજબ ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સુબા મઝહરખાન ઉર્ફે મુઝફ્ફરશાહની આણ પ્રવર્તતી હતી. જુનાગઢની ગાદીએ ચુડાસમા રા'નું શાસન હતું. ચંદ્રએ પણ જેની આરાધના કરી હતી તેવા સોમનાથ પર રા'ની પુત્રી મીનળદેવીને અનન્ય ભક્તિભાવ હતો. પોતાનું નિવાસ પણ તેણે સોમનાથથી થોડે દુર હીરણ નદીને કાંઠે રાખેલું અને દિવસમાં બે વખત શંકરની શ્રધ્ધાપૂર્વક પૂજા કરતી હતી.

અલાઉદીન ખિલજીના સરદારના આક્રમણથી તુટેલા સોમનાથ મંદીરનો જીર્ણોધાર થયો હતો. મંદીરે તેની મુળ પ્રતિષ્ઠા પુનઃ પ્રાપ્ત કરી હતી. તેવા સમયે ઝફરખાને મંદીરની કિર્તી સાંભળી અને તેના મનમાં સોમનાથ મંદીર ઉપર ચડાઈ કરવાની ઈચ્છા થઈ. જુનાગઢના રા'ને આ વાતની પોતાના ગુપ્તચરો મારફત જાણ થતા સોમનાથના રક્ષણ માટે ક્ષત્રિયોને આહવાન આપ્યું. ઝફરખાન સામેના એ ઇતિહાસ પ્રસિધ્ધ યુધ્ધમાં ક્ષત્રિય અને શુરવીર યોધ્ધાઓએ અપ્રતિમ શૌર્ય દાખવી શિવલીંગની રક્ષા કરી. એ સૌમાં શિરમોર રહ્યા અરઠીલાના હમીરજી ગોહિલ. સૌરાષ્ટ્રની રોળાઈ ગયેલી રાજપુતીને તેમણે નવું જોમ આપ્યુ. તે સમયે દેવળના પ્રાંગણમાં છેલ્લું યુધ્ધ ખેલાઈ રહ્યુ છે. સોમૈયાના એક એક રખવાળ જીવતી દિવાલ બનીને ઝફરખાનના સૈન્ય સામે અડીખમ ઊભા છે. પણ ઝાઝા બળ સામે રાજપુતો વઢાતા જાય છે. બચવાની કોઈ આશા ન રહી ત્યારે કેટલાક રાજપુતોએ શિવલીંગની રક્ષા માટે તેને ખસેડી લેવાનું નક્કી કર્યુ. પાલખીમાં તેને પધરાવી સાથે મીનળદેવીને બેસાડી સોમનાથના મંદીર સામે છેલ્લી નજર કરી સૌ ચાલી નીકળ્યા.

આમ ચાલતા ચાલતા પાંચાળ પ્રદેશમાં પાલખી આવી પહોંચી. ઘેલા સોમનાથ જે સ્થળે આજે ઊભું છે તે અનુકુળ જણાતા ત્યાં શિવલીંગની પ્રતિષ્ઠા કરવામા આવી. સોમનાથમાં ઝફરખાનનાં બાકી રહેલા સૈન્યને શિવલીંગની સ્થાપના બીજે થયાની અને મીનળદેવી તેની પુજા કરે છે એ હકીકતની જાણ થઈ. સૌનિકોએ હલ્લો કર્યો પણ સંગઠીત બળ સામે ન ફાવ્યા અને પાછા હઠવું પડયું. મીનળદેવીને પોતાના ઉપર સુલતાનનાં સૌનિકોની નજર પડી એટલે જીવવા કરતા મોતને વહાલું ગણ્યું અને ઘેલા સોમનાથ સામેની ટેકરી ઉપર ચડી જઈ ત્યાં સમાધિ લીધી.

આમ સોમનાથ મંદિરથી લાવીને આ શિવલીંગની સ્થાપના થઈ છે જેનો ઇતિહાસ સાક્ષી પુરે છે. જેમાં ઘણા ક્ષત્રિય શુરવીરોની બલીદાનની ગાથા વણાયેલી છે. આજે પણ સામેની ટેકરી ઉપર મીનળદેવીની નાની દેરી આવેલી છે. મંદીરના દર્શને આવનાર યાત્રિકો દેરીને પણ જુહારે છે.

## અન્ય માહિતી 
ગઢ જેવી રચનાની વચ્ચે ઊભેલા આ ઘેલા સોમનાથનાં મંદીરનું સંચાલન અત્યારે ટ્રસ્ટ હસ્તક છે. સમયની સાથે આ મંદીરનો વિકાસ થતો જાય છે. યાત્રિકોને રહેવા માટેની ધર્મશાળાઓ પણ આવેલી છે. મંદીરની બાજુમાં ગૌશાળા છે, જેમાં ગાયોનો નિભાવ થાય છે. ભાવનગર અને અમરેલી જિલ્લાની સરહદો ઘેલા સોમનાથની નજીકમાં આવેલી છે. શ્રાવણ માસ દરમિયાન ભગવાન શંકરદાદાનાં દર્શને લોકોનો ઘણો મોટો સમુદાય અહીં એકત્ર થાય છે. તે દરમિયાન અહીં મેળો પણ ભરાય છે. આમ ઘેલા સોમનાથ ગુજરાતનું ઐતિહાસિક ધાર્મિક સ્થળ છે.

## આ પણ જુવો
* હીંગોળગઢ - ઐતિહાસિક કિલ્લો અને પ્રકૃતિ શિક્ષણ અભયારણ્ય - ૨૦ કી.મી. વાયવ્યમાં

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો
શ્રેણી:જસદણ તાલુકો
સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર-ગુજરાતી

**સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર** ગુજરાતી ભાષા માટે મેળવનાર સર્જકોની આ યાદી છે. ૧૯૫૭, ૧૯૫૯, ૧૯૬૬ અને ૧૯૭૨માં આ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો નહોતો. ૧૯૬૯માં સ્વામી આનંદે, ૧૯૮૩માં સુરેશ જોષીએ અને ૨૦૦૯માં શિરિષ પંચાલે આ પુરસ્કારનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતના પુરસ્કારો
શ્રેણી:સાહિત્ય
મહાદેવભાઈ દેસાઈ

**મહાદેવભાઈ હરિભાઈ દેસાઈ** (૧ જાન્યુઆરી, ૧૮૯૨ - ૧૫મી ઓગસ્ટ, ૧૯૪૨) સ્વતંત્રતા સેનાની અને પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી તેમ જ ચરિત્રલેખક, ડાયરીલેખક, અનુવાદક હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધીનાં અંગત મદદનીશ તરીકે વધુ જાણીતા થયા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ સરસ (મુળગામ દિહેણ), સુરત જિલ્લામાં થયો હતો. પ્રાથમિક શિક્ષણ જુદાં જુદાં ગામોમાં કર્યા બાદ માધ્યમિક શિક્ષણ સુરત અને ઉચ્ચશિક્ષણ મુંબઈની ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાં સંપન્ન કર્યું. બી.એ. એલએલ. બી. થઈ અમદાવાદમાં વકીલાતનો આરંભ કરેલો પણ સફળ ન થતાં સરકારી ખાતામાં જોડાયેલા. ત્યારબાદ ગાંધીજીથી પ્રભાવિત થઈને ૧૯૧૭ થી તેમના અંતેવાસી બન્યા. તેમને સાહિત્ય અકાદમીનો ૧૯૫૫નો પુરસ્કાર અર્પણ થયો હતો.

૧૯૪૨માં કારાવાસમાં હૃદય બંધ પડવાથી પૂના ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
‘અંત્યજ સાધુનંદ’ (૧૯૨૫), ‘વીર વલ્લભભાઈ’ (૧૯૨૮), ‘સંત ફ્રાંસિસ’ (૧૯૨૪) અને ‘બે ખુદાઈ ખિદમતગાર’ (૧૯૩૬) એમના ચરિત્રગ્રંથો છે. ‘મૌલાના અબ્દુલકલામ આઝાદ’ (ચંદ્રશેખર શુક્લ સાથે, ૧૯૪૬)પણ એમનો ચરિત્રગ્રંથ છે. સ્વરાજ આંદોલન નિમિત્તે એમણે લખેલા ગ્રંથો પૈકી ‘એક ધર્મયુદ્ધ’ (૧૯૨૩)માં અમદાવાદની મિલમજૂરોની લડતનો ઇતિહાસ આલેખાયેલો છે; ‘બારડોલી સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ’ (૧૯૨૮) અને ‘ગોખલેનાં વ્યાખ્યાનો’ (૧૯૧૬) પણ હકીકતોને ભાવવાહી રીતે રજૂ કરતા હોઈ ધ્યાનાર્હ છે. બારમી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદમાં પત્રકારત્વ વિભાગના પ્રમુખપદેથી આપેલું વ્યાખ્યાન ‘વૃત્તવિવેચન અને વૃત્તવિવેચકો’ (૧૯૩૬) એમની સ્વાધ્યાયનિષ્ઠાના ઉદાહરણરૂપ છે. ‘તારુણ્યમાં પ્રવેશતી કન્યાને પત્રો’ (નરહરિ પરીખ સાથે, ૧૯૩૭) તથા ‘ખેતીની જમીન’ (માર્તન્ડ પંડ્યા સાથે, ૧૯૪૨) એમના એ વિષયના પ્રકીર્ણ ગ્રંથો છે.

આ ઉપરાંત તેઓ વિશેષ જાણીતા છે એમના ડાયરીલેખનને કારણે. ૧૯૪૮માં ‘મહાદેવભાઈની ડાયરી’ – ભા. ૧ પ્રકાશિત થયા પછી ક્રમશઃ ૧૯૮૦માં ભા. ૧૭ પ્રકાશિત થયેલો છે. ખાસ કરીને ગાંધીજીની દિનચર્યા-જીવનચર્યાને આલેખતી આ ડાયરી મહાદેવભાઈની સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણશક્તિ અને ભાવવાહી રસળતી શૈલીની અભિવ્યક્તિશક્તિનું ઉદાહરણ છે.

‘ચિત્રાંગદા’ (૧૯૧૫), ‘પ્રાચીન સાહિત્ય’ (નરહરિ પરીખ સાથે, ૧૯૨૨), ‘ત્રણ વાર્તાઓ’ (૧૯૨૩) અને ‘વિરાજવહુ’ (૧૯૨૪) એમના અનુવાદો છે. ‘મારી જીવનકથા’ (૧૯૩૬) જવાહરલાલ નહેરુની આત્મકથાનો અનુવાદ છે. મૂળ ભાવ ક્યાંય ખંડિત ન થાય એની પૂરી કાળજી રાખીને રસળતી શૈલીમાં તેઓએ કરેલા આ અનુવાદો લોકપ્રિય નીવડેલા છે. ‘ગાંધીજી ઈન ઇન્ડિયન વિલેજીસ’ (૧૯૨૭), ‘વીથ ગાંધીજી ઈન સિલોન’ (૧૯૨૮), ‘ધ સ્ટોરી ઑવ બારડોલી’ (૧૯૨૧), ‘અનવર્ધી ઑફ વર્ધા’ (૧૯૫૩) જેવા એમના અંગ્રેજી ગ્રંથોમાં અંગ્રેજી ભાષા પરના એમના પ્રભુત્વનો પરિચય મળી રહે છે. ઉપરાંત, ગાંધીજીના પુસ્તકોના અને વ્યાખ્યાનોના એમણે કરેલા ઘણા અંગ્રેજી અનુવાદો પણ પ્રકાશિત થયેલા છે.

## આ પણ જુઓ 
* નારાયણ દેસાઈ
* અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ

## બાહ્ય કડીઓ 
* મહાદેવભાઈ દેસાઈની આત્મકથા
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ

શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:સાહિત્યકાર
શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર
શ્રેણી:૧૯૪૨માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૨માં જન્મ
ખંડ

**ખંડ** એ પૃથ્વીના સૌથી મોટા ભૂભાગો છે.

## ખંડોનો વિભાગ 
ઘણી અલગ અલગ રીતે ખંડોના વિભાગ પાડવામાં આવેલ છે:

## વિસ્તાર અને વસ્તી 
thumb|upright=1.5|વિસ્તાર અને વસ્તીની સરખામણી

બધા ખંડોનો કુલ વિસ્તાર ૧૪,૮૬,૪૭,૦૦૦ ચો.કિ.મી. અથવા સમગ્ર પૃથ્વીનાં લગભગ ૨૯% (૫૧,૦૦,૬૫,૬૦૦ કિ.મી.૨) છે.

*
ભારતનાં વિશ્વ ધરોહર સ્થળો

## વિશ્વ ધરોહર સ્થળોની યાદી
આ સ્થળોને યુનેસ્કો(UNESCO)એ ભારત ખાતેનાં વિશ્વધરોહર(World Heritage) સ્થળો જાહેર કરેલ છે.:
:**નામ**: વિશ્વ ધરોહર સમિતિ દ્વારા નિશ્ચિત
:**વિસ્તાર**: ભારતમાં સ્થળ, રાજ્ય. 
:**સમય**: બાંધકામ કે અસ્તિત્વમાં આવ્યાનો સમય
:**યુનેસ્કો વિગત**: વિશ્વ ધરોહર સંદર્ભ ક્રમાંક; વિશ્વ ધરોહરની યાદીમાં સમાવ્યા વર્ષ; સમાવેશનો માનદંડ: માનદંડ *(i)* થી *(vi)* એટલે ‘સાંસ્કૃતિક’, જ્યારે *(vii)* થી *(x)* એટલે ‘પ્રાકૃતિક’.

## ભારતનાં વિશ્વ ધરોહર સ્થળોનું નકશામાં સ્થાન
## સંદર્ભ
શ્રેણી:વિશ્વ ધરોહર સ્થળ
શ્રેણી:ભારત
મેલબોર્ન

**મેલબોર્ન** ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું બીજા ક્રમે આવતું સૌથી મોટું શહેર તેમ જ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા વિક્ટોરીયા રાજ્યનું મુખ્ય મથક છે. આ શહેરની વસ્તી અંદાજે ૩૮ લાખ જેટલી છે.
આ શહેર ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું તેમ જ પુરાણું શહેર છે. આ શહેરની સ્થાપના ૨૫ જૂન, ૧૮૫૦ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. કલા અને સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર મેલબર્ન પોર્ટ ફિલિપની ખાડી નજીક આવેલું છે. આ શહેરને ઓસ્ટ્રેલિયા દેશનું રમત તેમ જ સાંસ્કૃતિક રાજધાની પણ કહેવાય છે. મેલબર્ન કેટલાય વર્ષો સુધી ઓસ્ટ્રેલિયાનું પ્રમુખ શહેર તરીકે રહ્યું હતું. ઇ. સ. ૧૯૦૧થી ૧૯૨૭ સુધી મેલબર્ન ખાતે દેશની રાજધાની પણ રહી હતી. પોતાની વૈશ્‍િવક અપીલના કારણે આ શહેરને પર્યટકો ખુબ જ પસંદ કરે છે. અહિંયાનાં પ્રમુખ પર્યટક સ્થળોની વાત કરીએ તો આ જગ્યાઓ સૌથી પહેલાં આવે છે.
thumb|center|700px|મેલબોર્ન શહેરનો ૧૮૦૦ પેનેરોમિક દેખાવ, જેમાં ડાબી બાજુએ હોડલ ગ્રીડ અને જમણી બાજુ પર સાઉથ બેન્ક (વિક્ટોરીયા) દેખાય છે.(આ તસ્વીર ૨૦૦૮ના વર્ષમાં રીઆલ્ટો ટાવરના ઓબ્ઝરવેશન ડેક પરથી લેવામાં આવેલ છે.

## જોવાલાયક સ્થળો 
મેલબૉર્ન શહેરમાં પર્યટકો માટે ઘણી આકર્ષક જગ્યાઓ આવેલી છે. અહિંયાનું ચિડ઼િયાઘર કે જે ઓસ્ટ્રેલિયાનું સૌથી પુરાણું ચિડ઼િયાઘર છે. આ સ્થળ દર્શનીય સ્થળોમાં મુખ્ય છે. મેલબૉર્ન ખાતે સ્થિત શાહી વનસ્પતિ ઉદ્યાન વિશ્વનાં સૌથી સારાં ઉદ્યાનોમાંનું એક ગણાય છે. આ ઉદ્યાનનું નિર્માણ જર્મન મૂળના વનસ્પતિશાસ્ત્રી ફર્નીએંડ વૉન મૂલર એ ઇ. સ. ૧૮૫૨ના વર્ષમાં કર્યું હતું. મેલબર્નને કલા અને સંસ્કૃતિનું નગર કહેવાય છે તેનું સૌથી મોટું પ્રમાણ છે, કિલ્ડા રોડ પર સ્થિત વિક્ટોરિયન આર્ટ ગૈલરી. બૈંકસિયા પાર્ક અહીંનું સૌથી મોટું પિકનિક સ્થળ છે. ખુલ્લી જગ્યા તેમ જ રમતનું મેદાન ધરાવતા આ ઉદ્યાનમાં પક્ષીઓની લગભગ ૮૦ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. રિપ્પન લી હાઉસ સંગ્રહાલય અને ઐતિહાસિક ઉદ્યાન રાષ્ટ્રીય ધરોહર સ્થળ તરીકે ગણાય છે. મેલબર્ન પ્લૈનેટેરિયમ દક્ષિણી ગોળાર્ધનો પહેલો ડિજિટલ પ્લેનેટોરિયમ છે. અહીં તારાઓની દુનિયાની રોમાંચક સફર ખેડવાની તક મળે છે. જિજ્ઞાસુ તેમ જ સક્રિય લોકોના માટે અહીંના હાઉસ સીક્રેટ્સ અને નિટી ગ્રિટી સુપર સિટીનું સ્પોર્ટ્સ વર્ક સારો અનુભવ સાબિત થઇ શકે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
* મેલબોર્ન એન્સાઇક્લોપિડિયાનું અધિકૃત વેબસાઇટ

શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયા