open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
કૃત્રિમ ઉપગ્રહ

સોવિયેત સંઘ દ્વારા ૧૯૫૭માં પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહ **સ્પુટનિક ૧** પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૯ સુધીમા હજારોની સંખ્યામાં ઉપગ્રહો પૃથ્વીની પરિભ્રમણ કક્ષામાં પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યા. ૧૦ જેટલા દેશોની ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપિત કરવાની ક્ષમતાનો ૫૦ કરતા વધુ દેશો ઉપયોગ કરે છે. હાલમાં ઘણા ઉપગ્રહો કાર્યરત છે, જ્યારે હજારો બિન ઉપયોગી ઉપગ્રહો અને તેના પુરજા પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં અવકાશી ભંગાર તરીકે તરી રહ્યા છે. કેટલાક સંશોધક અવકાશયાનો અન્ય અવકાશી પદાર્થોની આસપાસ ભ્રમણકક્ષામાં તરતા મુકવામાં આવ્યા અને તેઓ ચંદ્ર, શુક્ર, મંગળ, ગુરુ અને શનિના કૃત્રિમ ઉપગ્રહો બની ગયા.

શ્રેણી:વિજ્ઞાન
અંબાડી (હાથી)

**અંબાડી** એટલે હાથી ઉપર બેસવા માટે બનાવેલી બેઠક. આ બેઠક મોટેભાગે લાકડામાંથી બનાવવામાં આવે છે. તે ચાર સ્તંભ અને ઉપર છત વાળી, મહેલના ઝરૂખાની નાની પ્રતિકૃતિરૂપ હોતી. અમારી નામના માણસે તે શોધી હતી, માટે તેના નામ ઉપરથી તે અંબાડી કહેવાય છે.

## રૂઢીપ્રયોગો
*ઊંટ ઉપર અંબાડી
*અંબાડીએ બેસી છાણાં વિણાય નહિ 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વાહન
લાપસી

**લાપશી** કે **કંસાર** એ ઘઉંના ઝીણાં ફાડા, ઘી, અને ગોળ કે સાકરમાંથી શુભ પ્રસંગોએ બનાવવામાં આવતી એક ગળી વાનગી છે.   

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:મીઠાઈ
બ્રેમ્પ્ટન, ઓન્ટારીયો

**બ્રામ્પ્ટન** એ ઓન્ટારીયો, કેનેડામાં આવેલ એક શહેર છે. તે ગ્રેટર ટોરન્ટો વિસ્તારમાં આવેલ એક શહેરી વિસ્તાર છે અને સ્થાનિક નગરપાલિકા ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, બ્રામ્પ્ટનની વસ્તી ૫,૨૩,૯૧૧ છે.બ્રામ્પટન કેનેડાની નવમી-સૌથી વધુ વસ્તીવાળી નગરપાલિકા છે, ટોરેન્ટો અને મિસિસૌગા પછી ગ્રેટર ગોલ્ડન હોર્સશી ક્ષેત્રમાં ત્રીજું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે.

બ્રામ્પ્ટનની સ્થાપના ૧૮૫૩માં એક નાના ગામડા સ્વરૂપે થઈ હતી. તેનું નામ ઇંગ્લેન્ડમાં આવેલ એક બ્રામ્પ્ટન પરથી લેવામાં આવ્યું હતું. શહેર એક સમયે **કેનેડાના ફૂલોના શહેર** તરીકે જાણીતું હતું, કારણ કે ત્યાં મોટા પ્રમાણમાં કાચઘરની પ્રવૃત્તિ કરવામાં આવતી હતી. હાલમાં, બ્રામ્પ્ટનનું મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્ર આધુનિક ચીજોનું ઉત્પાદન, ખરીદ વેચાણનું પ્રબંધન, માલ સામાનની હેરફેર, સંદેશાવ્યવહારની તકનિકો, ખાણીપીણી અને અન્ય વ્યવસાયીક સેવાઓ પર કેન્દ્રિત છે.

## ઈતિહાસ
૧૮૩૪માં, જ્હોન ઈલિયટે મોટા પ્રમાણમાં જમીનો વેચી અને તે સ્થળને બ્રામ્પ્ટન નામ આપ્યું અને તે ટૂંક સમયમાં જ અન્યોએ સ્વીકારી લીધું.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભૂગોળ સ્ટબ
અટલ બિહારી વાજપેયી

**અટલ બિહારી વાજપેયી** (૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૪ - ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૮) ભારતના રાજનેતા અને કવિ હતા. પ્રજાસત્તાક ભારતના ૧૦મા વડાપ્રધાન તરીકે અલગ અલગ કુલ ત્રણ ગાળાઓ (૧૯૯૬માં ૧૩ દિવસ, ૧૯૯૮-૧૯૯૯માં ૧૩ મહિના અને ૧૯૯૯-૨૦૦૪માં ૫ વર્ષ) દરમ્યાન સેવા આપી હતી.

વાજપેયી કુલ નવ વખત લોકસભાના સભ્ય અને બે વખત રાજ્ય સભાના સભ્ય રહ્યા હતા. અલગ અલગ સામાન્ય ચૂંટણીમાં અલગ અલગ ચાર રાજ્યો (ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત અને દિલ્હી)માંથી ચૂંટાનારા તેઓ એક્માત્ર સંસદ સભ્ય હતા. ૧૯૬૯-૧૯૭૨ દરમ્યાન વાજપેયી ભારતીય જન સંઘ (હવે, ભારતીય જનતા પાર્ટી) ના પ્રમુખ હતા.

## પ્રારંભિક જીવન અને ભણતર 
અટલ બિહારી વાજપેયીનો જન્મ કૃષ્ણાદેવી અને કૃષ્ણ બિહારી વાજપેયીને ત્યાં સાધારણ બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં ગ્વાલિયરમાં થયો હતો. તેમના પિતા કૃષ્ણ બિહારી એક કવિ અને શિક્ષક હતા. અટલ બિહારી વાજપેયીએ પ્રાથમિક શિક્ષણ બારા, ગ્વાલિયરની સરસ્વતી શિશુ મંદિર નામની શાળામાં લીધું હતું. તેમણે ગ્વાલિયરની વિક્ટોરીયા કોલેજ (હવે, લક્ષ્મીબાઇ કોલેજ)માંથી હિન્દી, અંગ્રેજી અને સંસ્કૃત ભાષામાં સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેમણે કાનપુરની DAV કોલેજમાંથી રાજકીય સિદ્ધાંત વિષય સાથે અનુસ્નાતકની પદવી પણ પ્રાપ્ત કરી હતી.

## ખિતાબો 
* ૧૯૯૨, પદ્મવિભૂષણ
* ૧૯૯૩, કાનપુર મહાવિધાલયમાંથી D. Lit.ની પદવી
* ૧૯૯૪, લોકમાન્ય તિલક ખિતાબ

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ભારતના વડાપ્રધાન
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:ભારતીય હિન્દુઓ
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૨૪માં જન્મ
શ્રેણી:૨૦૧૮માં મૃત્યુ
શ્રેણી:ભારતના વિદેશમંત્રીઓ
માંકેવી વયંસેવ

એગ્નેસ મોનિકા મુલજોટો (જન્મ 1 જુલાઈ 1986), વ્યવસાયિક રીતે એગ્નેજ મો ( બધા કેપ્સ તરીકે સ્ટાઈલાઇઝ્ડ ) તરીકે ઓળખાય છે, તે ઇન્ડોનેશિયન દિવા ગાયક, ગીતકાર, નૃત્યાંગના અને અભિનેત્રી છે. તેણીના સ્ટેજ નામમાં સુધારો કરતા પહેલા તે વ્યવસાયિક રીતે એગ્નેસ મોનિકા તરીકે જાણીતી હતી . એક દ્વિભાષી ગાયિકા તરીકે જે ઇન્ડોનેશિયન અને અંગ્રેજીમાં રેકોર્ડ કરે છે, તેણી તેની સમગ્ર કારકિર્દી દરમિયાન તેની છબી પુનઃશોધ અને સંગીતની વૈવિધ્યતા માટે જાણીતી છે.

શ્રેણી:ગાયિકા
શમીમ દેવ આઝાદ

**શમીમ દેવ આઝાદ** ભારતના ઉત્તરીય છેવાડાના રાજ્ય જમ્મુ અને કાશ્મીરની એક ગાયિકા છે. તે ગુલામ નબી આઝાદની પત્ની છે.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
*શમીમ આઝાદનાં ગીતો 

શ્રેણી:જીવિત લોકો
શ્રેણી:ભારતીય સંગીત
ચોળાફળી

**ચોળાફળી**એ ચણાનો લોટ, મગનો લોટ, અડદનો લોટ, મઠનો લોટ જેવા લોટને મિશ્ર કરીને બનાવાતું એક તળેલું   ફરસાણ છે. તેનો દેખાવ  કઠોળ આદિની ફળી જેવો હોવાથી તેને ફળી કહેવાતી હશે. જોકે તેમાં ચોળાનો લોટ વપરાતો નથી. આ ફરસાણ પર મરચું અને સંચળ ભભરાવીને પણ ખવાય છે.

ગુજરાતભરમાં આ ફરસાણ દિવાળીના તહેવારમાં વિશેષ બનાવાય છે. અમદાવાદમાં આ ફરસાણ ચણાના લોટ અને ફુદિનાની ચટણી સાથે ખવાય છે. અમદાવાદીઓ માટે આ બપોરના નાસ્તા તરીકે મશહુર છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વાનગી
શ્રેણી:અલ્પાહાર
વામન દ્વાદશી

ભાદ્રપદ માસની સુદ પક્ષની બારસ તિથિ (ભાદરવા સુદ ૧૨) એ વામન દ્વાદશી અથવા વામન જયંતી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

## પૌરાણિક કથા
સતયુગમાં પ્રહલાદના પૌત્ર દૈત્યરાજ બલિએ સ્વર્ગલોક પર અધિકાર જમાવી દીધો. સમસ્ત દેવતા સ્વર્ગ ભ્રષ્ટ થઇ જતાં ઇન્દ્રને આગળ કરીને ભગવાન વિષ્ણુની પાસે ગયા અને પોતાની આપત્તિ દર્શાવી. આ સાંભળી ભગવાનને કહ્યું કે, ‘હું સ્વયં દેવમાતા અદિતિના ગર્ભમાંથી જન્મ લઇ તમને સ્વર્ગનું રાજ્ય પાછું અપાવીશ.’ અને આ રીતે ભગવાન શ્રીહરિનો ભાદ્રપદ માસની સુદ પક્ષની બારસે વામન અવતારરૂપે જન્મ થયો.

આ બાજુ રાજા બલિએ ભૃગુવંશી બ્રાહ્મણોને લઇને નર્મદા નદીના કિનારે અશ્વમેધ યજ્ઞ પ્રારંભ કર્યો. બલિરાજા અશ્વમેધ યજ્ઞ કરાવી રહ્યા છે તે વામન ભગવાને જાણ્યું ત્યારે તેઓ બાલબ્રહ્મચારીના વેશમાં બલિની યજ્ઞાશાળાએ પહોંચ્યા. બલિએ તેમનું ષોડ્શોપચાર પૂજન કર્યું તથા ચરણો ધોયાં. તે પછી તેમની વંદના કરી બલિએ તેમને કશુંક દાન માગવા કહ્યું. બ્રાહ્મણના રૂપે વામન ભગવાને બલિ પાસે ત્રણ ડગલાં પૃથ્વીનું દાન માગ્યું. 

બલિએ દાન આપવું સ્વિકાર્યું એટલે ભગવાન વામને પોતાના એક ડગલાથી સઘળી પૃથ્વી અને બીજા ડગલાથી સઘળાં લોક માપી લીધાં તથા ત્રીજું ડગલું બલિના મસ્તક પર મૂકીને બલિને સુતળ લોકનો સ્વામી બનાવી દીધો. તેમના રક્ષણ માટે સુદર્શન ચક્રની નિમણૂક કરી દીધી. રાજા બલિએ સદા દર્શન આપવાનું વરદાન ભગવાન પાસેથી પ્રાપ્ત કરી લીધું. આ પ્રમાણેની કથા પુરાણોમાં મળે છે.

શ્રેણી:પુરાણ
મુંબઈ શહેરી જિલ્લો

મુંબઈ શહેરી જિલ્લો ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મહારાષ્ટ્રનો એક જિલ્લો છે. તે કોંકણ પ્રાંતમાં આવે છે. તેના કોઈ મુખ્યાલય કે ઉપભાગો નથી. તે અને મુંબઈ ઉપનગરી જિલ્લો બંને મળી અને મુંબઈ શહેરને આવરે છે. હાલમાં મુંબઈ મહાનગરપાલિકા બંને જિલ્લાનો વહીવટ ચલાવે છે.

આ જિલ્લો વિસ્તારમાં આશરે ૬૭ વર્ગ કિમીમાં ફેલાયેલ છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ મુંબઈ શહેરી જિલ્લાની વસ્તી ૩૧,૪૫,૯૬૬ છે. તે ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં વસ્તીની દૃષ્ટિએ ૧૧૦મું સ્થાન ધરાવે છે. તેનો સાક્ષરતા દર ૮૮% જેટલો છે અને દર ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૮૩૮ મહિલાઓ ધરાવે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:મુંબઈ
દેવગાણા (તા. સિહોર)

**દેવગાણા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગીયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા સિહોર તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. દેવગાણા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે મગફળી, ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, બેન્ક, પોસ્ટ ઓફિસ તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. 

અહીં ડુંગરવાળા ખોડિયાર માતાજીનું મંદિર અને આડીધારવાળા હનુમાનજી મંદિર આવેલું છે.
પંચ પ્રયાગ

[thumb|right|380px|[દેવ પ્રયાગ ખાતે ભાગીરથી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ]]
અલકનંદા નદીની પાંચ ઉપનદીઓ એટલે કે સહાયક નદીઓ આવેલી છે, જે ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં પાંચ અલગ અલગ સ્થળો પર અલકનંદા નદી સાથે મળી જાય છે, જે **પંચ પ્રયાગ**ના નામથી ઓળખાય છે:. આ પંચ પ્રયાગ નીચે પ્રમાણે છે.
* વિષ્ણુ પ્રયાગ જ્યાં આગળ શ્વેત ગંગા અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ થાય છે.
* નંદ પ્રયાગ જ્યાં આગળ નંદાકિની અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ થાય છે.
* કર્ણ પ્રયાગ જ્યાં આગળ પિંડારી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ થાય છે.
* રૂદ્ર પ્રયાગ જ્યાં આગળ મંદાકિની અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ થાય છે.
* દેવ પ્રયાગ જ્યાં આગળ ભાગીરથી અને અલકનંદા નદીઓનો સંગમ થાય છે તેમ જ અહીંથી આગળ આ નદી ગંગા નદી તરીકે ઓળખાય છે.

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* અલકનંદા નદી વિશે *બ્રિટાનીકા ડૉટકૉમ* પર માહિતી.
* બધા પ્રયાગ વિશે માહિતી  *GMVN (ગઢવાલ મંડલ વિકાસ નિગમ)*ની વેબસાઇટ પર.

શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ
હરીયાળ

**હરીયાળ** અથવા **હરીયલ**, જેને અંગ્રેજીમાં **યલ્લો-ફુટ્ડ્ ગ્રીન-પીજન (Yellow-footed green pigeon)** અને વૈજ્ઞાનીક નામે જેને '*ટ્રેરોન ફોએનિકોપ્ટેરા (*Treron phoenicoptera*)*' તરીકે ઓળખાય છે તે ગુજરાત રાજ્યના વનરાજી ધરાવતા વિસ્તારોમાં જોવા મળતું કપોત કુળનું મુખ્યત્વે લીલા રંગનું એક સામાન્ય પક્ષી છે. આ પક્ષીમાં નર અને માદા પક્ષીના રંગોમાં બહુ ઓછો તફાવત હોય છે. તે ભારતના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યનું રાજ્ય-પક્ષી છે. અને મરાઠીમાં પણ એને હરીયલ તરીકે જ ઓળખવામાં આવે છે. આ પક્ષીનો મુખ્ય ખોરાક ફળો અને ખાસ કરીને અંજીર કુળના વૃક્ષોના ફળો છે. વહેલી સવારે આ પક્ષીઓ મોટેભાગે ઘટાદાર વૃક્ષોની ટોચ પર તડકાનો આનંદ લેતા જોવા મળે છે.

## વસવાટ 
સાસણ-ગીર જેવા ગુજરાતનાં જંગલોમાં તે આસાનીથી જોવા મળી જાય છે. જો પૂરતી વનરાજી મળે તો શહેરમાં પણ રહેવામાં આ પક્ષીને વાંધો આવતો નથી. મુંબઇમાં બોરીવલી નેશનલ પાર્ક અને અમદાવાદમાં હિરાવાડી, મેમ્કો, નરોડા, કઠવાડા, આઇઆઇએમ, અટીરા, ગુજરાત યુનિવર્સીટી, થલતેજ ટેકરા, ગુલબાઇ ટેકરા, જોધપુર ટેકરા, બોપલ વગેરે વિસ્તારોમાં આ પક્ષી જોવા મળે છે.

## તસ્વીરો

Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg| નર હરીયાળ
Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) female-8.jpg| માદા હરીયાળ
Yellow-footed Green Pigeon- Eating Chickoo I IMG 0742.jpg | ચીકુની જ્યાફત માણી રહેલું એક હરીયાળ
Yellow-footed Green Pigeons (Treron phoenicoptera)- chlorigaster race- Pair just before Mating I IMG 4981.jpg | સંવનન માટે તૈયાર હરીયાળનું યુગ્મ
Yellow-footed Green Pigeons (Treron phoenicoptera)- chlorigaster race- Mating at Sultanpur I IMG 4984.jpg | સંવનન-રત્ત હરીયાળનું યુગ્મ

## સંદર્ભ
સિંધવ

thumb|230px|સિંધવનું સ્ફટિક
thumb|230px|પાકિસ્તાનના પંજાબમાં ખેવડા મીઠાની ખાણમાં આ ઓરડો બનાવવામાં અવ્યો હતો.
**સિંધવ** સામાન્ય મીઠાનું પથ્થર સ્વરૂપે મળી આવતું ખનિજ છે. આને અંગેજીમાં રૉક સૉલ્ટ (ખડક મીઠું), હિન્દીમાં સેંધા નમક (सेंधा नमक) અથવા લાહોરી નમક (लाहौरी नमक) કહે છે. ખનિજ શાસ્ત્રમાં આ ખનિજને હેલાઈટ (Halite) કહે છે. રાસાયણ શાસ્ત્રમાં આને સોડિયમ ક્લોરાઈડ (NaCl) કહે છે.  

પથ્થર સ્વરૂપે મળી આવતું આ ખનીજ મોટે ભાગે સફેદ કે પીળાશ પડતા રંગનું હોય છે. ક્યારેક અમુક અશુદ્ધિ મિશ્ર થતાં તેનો રંગ હળવો ભૂરો, જાંબુડી, ગુલાબી કે નારંગી પણ હોઈ શકે છે. ભારતીય ભોજનમાં વપરાતું સંચળ પણ એક પ્રકારનું સિંધવ જ હોય છે. 

## નામની વ્યૂત્પતિ 
ઐતિહાસિક રૂપે આ ખનિજ ભારતમાં સિંધ, પશ્ચિમ પંજાબ જેવા સિંધુ નદીના ક્ષેત્રોમાંથી આવતું હોવાથી આનું નામ સિંધવ પડ્યું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:મસાલા
જીમ કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન

**જીમ કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન**એ ભારતનો સૌથી જુનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે. તે ભારત આઝાદ થયું એના પહેલાથી અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેની સ્થાપના ૧૯૩૬માં એ વિસ્તારમાં વસતા ભારતિય વાધની વસતિને સંરક્ષણ આપવા માટે થઇ હતી. હાલની સ્થિતિ પ્રમાણે તે ઊત્તરાખંડ રાજ્યના નૈનિતાલ જીલ્લામાં આવેલ છે. વિશ્વ-વિખ્યાત શીકારી, ટ્રેકર અને પર્યાવરણ-સંરક્ષણવિદ્ જીમ કોર્બેટની યાદમાં આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનું નામ જીમ કોર્બેટ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન રાખવામાં આવ્યુ છે. ભારત સરકારના "પ્રોજેક્ટ ટાઇગર" અભિયાન તળે આ પાર્કને સૌથી પહેલા મુકવામાં આવ્યો હતો.

## ઇતિહાસ
## ભૂગોળ
## હવામાન
## વન્ય-જીવન
## પરિસ્થિતી તાદામ્ય પ્રવાસન
## અન્ય આકર્ષણો
## સ્થળ
## પડકાર
### ભૂતકાળના પડકાર
### હાલના પડકાર
## આ પણ જૂવો
## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો
શ્રેણી:વન્ય
ઊંમર ગણવાની રીત

નીચે ઊંમર ગણવાની બે રીત આપેલી છે. બન્ને રીતો ના જવાબમાં કોઇ કોઇ વખત ફરક આવે જ છે. 

## પ્રચલીત રીત
આ પદ્દત્તિઓમાં સીધે સીધી તારીખની બાદબાકી કરવામાં આવે છે. ઊદાહરણ તરીકે કોઇ વ્યક્તિની જન્મતારીખ ૦૧-જાન્યુઆરી-૧૯૮૦ છે તેની આજની તારીખે વર્ષ, માસ અને દિવસોમાં ઊમર શોધવા માટે નીચેની પદ્ધત્તિ એક સમયે પ્રચલીત હતી.
::   ૨૦-૦૯-૨૦૧૩
::- 
::   ૦૧-૦૧-૧૯૮૦
::   ---------
::    ૧૯-૦૮-૩૩

આથી જવાબ આવે છે ૩૩ વર્ષ, ૮ મહીના અને ૧૯ દિવસ.
વદ્દી લેવાની પદ્ધત્તિ નીચે પ્રમાણે છે. વર્ષ પરથી મહિના પર લેતી વખતે વર્ષમાંથી એક બાદ કરી ને મહિનામાં ૧૨ ઊમેરવા. અને મહિના પરથી દિવસ પર વદ્દી લેતી વખતે મહીનામાં એક બાદ કરી દિવસમાં ૩૦ ઊમેરવા.
બીજા ઊદાહરણથિ વધારે સ્પષ્ટ થશે.
ઊદાહરણ તરીકે કોઇ વ્યક્તિની જન્મતારીખ ૨૦-સપ્ટેમ્બર-૧૯૮૦ છે તેની આજની ૦૧-૦૧-૨૦૧૩ તારીખે વર્ષ, માસ અને દિવસોમાં ઊમર શોધવા માટે...

::
::   ૦૧-૦૧-૨૦૧૩
::- 
::   ૨૦-૦૯-૧૯૮૦
::   ---------
::
: પગલું ૧
::          ૧૨  ૨૦૧૨
::   ૦૧-૦૧-૨૦૧૩
::- 
::   ૨૦-૦૯-૧૯૮૦
::   ---------
::
:: 
: પગલું ૨
::   ૩૦   ૧૧
::          ૧૨  ૨૦૧૨
::   ૦૧-૦૧-૨૦૧૩
::- 
::   ૨૦-૦૯-૧૯૮૦
::   ---------
::
:: 
: પગલું ૩
::   ૩૦-૧૧-૨૦૧૨
::- 
::   ૨૦-૦૯-૧૯૮૦
::   ---------
::   ૧૦-૦૨-૩૨
આથી જવાબ આવે છે ૩૨ વર્ષ, ૨ મહીના અને ૧૦ દિવસ.

## ગણનયંત્રની મદદથી દિવસોની ગણત્રી કરી પછી ઊંમર ગણવાની રીત
ગણનયંત્ર (કોમ્યુટર)માં તારીખ અને સમયને એક જ સંખ્યા વડે દશાંસ પદ્દત્તિની મદદથી દર્શાવવામાં આવે છે. 
જેમાં પુર્ણાક સંખ્યા દિવસ બતાવે છે
ઊપરાંત દિવસની સંખ્યામાં કોઇ એક ચોક્કસ તારીખના (ઊ.દા. ૦૧-૦૧-૧૯૭૦) દિવસથી દરરોજ એક ઊમેરવામાં આવે છે. જેમાકે જો  ૧-જાન્યુઆરી-૧૯૭૦ને ૦મો દિવસ ગણવામાં આવે તો ૨-જાન્યુઆરી-૧૯૭૦ એ ૧લો દિવસ અને એ પ્રમાણે આગળ વધવામાં આવે છે. આ પ્રમાણે ૨૦-સપ્ટેમ્બર-૨૦૧૩ એ ૪૧,૫૩૭ મો દિવસ ગણાય છે.

હવે આમાં અપુર્ણાક સંખ્યા દિવસના ૨૪ ક્લાકો પૈકી કેટલામો ભાગ છે તે દર્શાવે છે. 
ઊદાહરણ તરીકે
::::::૦.૦ રાત્રીના ૧૨ વાગ્યાનો સમય બતાવે છે, 
::::::૦.૨૫ સવારે ૬ વાગ્યાનો સમય દર્શાવે છે,  
::::::૦.૫ બપોરે ૧૨ વાગ્યાનો સમય દર્શાવે છે, 
::::::0.75 સાંજના ૬ વાગ્યાનો સમય દર્શાવે છે.

અાને લીધે દિવસની અલગ અલગ ગણત્રીઓ સહેલી બને છે. જેમ કે ૧૯-સપ્ટેમ્બર-૨૦૧૩ સાંજ ના ૬ વાગ્યાથી લઇને ૨૦-સપ્ટેમ્બર-૨૦૧૩ સવારે ૬ વાગ્યા સુધી કેટલો સમય થયો એમ ગણનયંત્ર (કોમ્યુટર)માં પુછતા (MS Excelમાં થઇ શકે છે) ગણનયંત્ર ૧.૫ દિવસ એેવો જવાબ આપશે. (૪૧,૫૩૭.૭૫ - ૪૧૫૩૬.૨૫ = ૧.૫) જેનો અર્થ થાય છે ૩૬ કલાક નો સમય. (૧.૫ ગુણ્યા ૨૪ ક્લાકનો એક લેખે દિવસ = ૩૬ ક્લાક)

આમ, જ્યારે આજની તારીખમાં અને સમયમાંથી માણસની જન્મતારીખ બાદ કરવામાં આવે છે ત્યારે એના આયુષ્યના દિવસો મળે છે. આ દિવસોને ૩૬૫થી ભાગવાથી જે જવાબ આવે તેની પુર્ણાક સંખ્યા લેવાથી તેની ઊમરના પુરા થયેલા વર્ષ મળે છે. શેષ વધેલા અપુર્ણાકને ૧૨ વડે ગુણી અને  જે જવાબ આવે તેની પુર્ણાક સંખ્યા લેવાથી તેની ઊમરના પુરા થયેલા વર્ષ પછીના પુરા થયેલા મહિનાઓ મળે છે. હવે જે અપુર્ણાક વધ્યો છે તેને ૩૦ વડે ગુણી અને  જે જવાબ આવે તેની પુર્ણાક સંખ્યા લેવાથી તેની ઊમરના પુરા થયેલા વર્ષ પછીના પુરા થયેલા મહિનાઓ પછીના બાકી વધેલા દિવસો મળે છે.

શ્રેણી:ગણિત
ઘંટી

**ઘંટી** એ ધાન્ય અનાજ હાથ વડે દળવા માટે વપરાતું પરંપરાગત સાધન છે. તેનો મુખ્ય ઉપયોગ ઘઉં, બાજરી, જુવાર વગેરેને દળીને લોટ તૈયાર કરવા માટે થાય છે. જોકે અત્યારના સમયમાં ઘંટીનું સ્થાન વિદ્યુત ઘંટીએ લઇ લીધું છે. તેમ છતાંય થોડા પ્રમાણમાં ગામડાંઓમાં હજુ સુધી તેનો વપરાશ જોવા મળે છે. ઘંટીમાં મસાલા વગેરે પણ દળવામાં આવે છે.

## બનાવટ
ઘંટી પથ્થરની બનેલી હોય છે, જેને બે ખરબચડાં પડ હોય છે. ઉપલા પડને લાકડાનો હાથો રહેલો હોય છે જેના વડે તેને ગોળ-ગોળ ફેરવીને અનાજ દળવામાં આવે છે.

## લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં 
ઘંટી જૂના સમયમાં ગામડાની સંસ્કૃતિમાં અભિન્ન અંગ ગણાતું હતું.

### કહેવતો 
ઘંટી વિશેની કહેવતો નીચે પ્રમાણે છે.
* ઘરનાં છૈયાં-છોકરાં ઘંટી ચાટે ને ઉપાધ્યાયને આટો.
* ઘંટી ચાટવી.
* ઘંટી તળે આવવું.
* ઘંટી તળે હાથ.
* ઘંટી તેનાં ગીત.
* ઘંટી ધરાવવી.
* ઘંટી પ્રમાણે ઓરણું ને ચૂલા પ્રમાણે ખોરણું.
* ઘંટીએ બેસવું વરની, ગીત ગાવાં વીરાનાં.
* ઘંટીના ગળામાં ગયું બચે, પણ લોકના ચાવ્યામાં આવ્યું ના બચે.
* ઘંટીના પડની વચ્ચે પિસાવું.
* ઘંટીના સો ને ઘંટાનો એક.
* ડોકે ઘંટીનું પડ ટાંગવું.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સંસ્કૃતિ
હરીત કપોત પ્રજાતિ

**હરીત કપોત**એ કપોત કુળના એવા પક્ષીઓની પ્રજાતિ છે કે જે મોટે ભાગે લીલા રંગના હોય છે. આ પ્રજાતિ એશીયા અને આફ્રિકામાં પ્રસરેલી છે. આ પ્રજાતિમાં કુલ ૨૩ જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે અને આ બધા જ એમના વિલક્ષણ લીલારંગને લીધે "હરીત કપોત" એવા સર્વનામે ઓળખવામાં આવે છે. એેમનો આ લીલો રંગ એમના ખોરાકમાંના કેરોટેનોઇડ (અં:carotenoid) નામના રંગકણોને લીધે આવે છે. હરીત કપોત પ્રજાતિનો મુખ્ય ખોરાક ફળ, દાણા અને ગરવાળા ફળો છે. આ પ્રજાતી મોટેભાગે વૃક્ષો પર વસે છે અને વિવિઘ પ્રકારની વનરાજી પસંદ કરે છે. આ પ્રજાતિના પક્ષીઓને લંબ-પૂચ્છ, મધ્યમ-પૂચ્છ અને ફાચરાકાર-પૂચ્છ એેવી જાતીઓમાં વિભજીત કરવામાં આવે છે. ઘણાખરા હરીત કપોત પ્રજાતિના પક્ષીઓમાં નર અને માદાને તેમના રંગ પરથી અલગ ઓળખી શકાય છે.

## જાતિઓ
#    તજરંગી માથાવાળુ હરીત કપોત (અં: Cinnamon-headed Green Pigeon) (વૈ:Treron fulvicollis)
#    નાનુ હરીત કપોત (અં: Little Green Pigeon) (વૈ:Treron olax)
#    ગુલાબી ગરદનવાળુ હરીત કપોત (અં:Pink-necked Green Pigeon) (વૈ:Treron vernans)
#    કેસરી છાતીવાળુ હરીત કપોત (અં:Orange-breasted Green Pigeon) (વૈ:Treron bicinctus)
#    Pompadour Green Pigeon complex:
##        Sri Lanka Green Pigeon (Treron pompadora)
##        Grey-fronted Green Pigeon (Treron affinis)
##        Andaman Green Pigeon (Treron chloropterus)
##        Ashy-headed Green Pigeon (Treron phayrei)
##        Philippine Green Pigeon (Treron axillaris)
##        Buru Green Pigeon (Treron aromaticus)
#    Thick-billed Green Pigeon (Treron curvirostra)
#    Grey-cheeked Green Pigeon (Treron griseicauda)
#    Sumba Green Pigeon (Treron teysmannii)
#    Flores Green Pigeon (Treron floris)
#    Timor Green Pigeon (Treron psittaceus)
#    Large Green Pigeon (Treron capellei)
#    હરીયલ (અં: Yellow-footed Green Pigeon (વૈ:Treron phoenicopterus))
#    Bruce's Green Pigeon (Treron waalia)
#    Madagascar Green Pigeon (Treron australis)
##        Comoros Green Pigeon (Treron (australis) comorensis)
#    African Green Pigeon (Treron calvus)
#    Pemba Green Pigeon (Treron pembaensis)
#    São Tomé Green Pigeon (Treron sanctithomae)
#    Pin-tailed Green Pigeon (Treron apicauda)
#    Sumatran Green Pigeon (Treron oxyurus)
#    Yellow-vented Green Pigeon (Treron seimundi)
#    Wedge-tailed Green Pigeon (Treron sphenurus)
#    White-bellied Green Pigeon (Treron sieboldii)
#    Whistling Green Pigeon (Treron formosae)
નાશ પામેલા કપોત

**નાશ પામેલા કપોત** એ કપોત કુળના એવા કુટુંબનું નામ છે કે જેના બધા જ સભ્યોનો પૃથ્વી પરથી વિનાશ થઇ ચુક્યો છે અને હવે જે જોવા મળતા નથી. તેઓ મોટેભાગે મોરેશીયસ અને રોડ્રીગ્સ ટાપુઓ પર વિદ્યમાન હતા પણ માનવ સર્જીત શીકાર કે માનવ વસાહતો સાથે બીજા પ્રદેશોમાંથી આયાતકરાયેલ શીકારી સસ્તન પ્રાણીઓની જાતીઓના આક્રમણ સામે ટકી ના શક્યા અને ૧૭મી સદીથી નામશેષ થઇ ગયા.

## પ્રાથમિક નિરીક્ષણ
આ પેટા-શાખાઓ ન ધરાવતી શાખા કપોતાકાર ગોત્રનો ભાગ છે અને પેઝોફસ અને રફસ નામની બે જાતીઓ ધરાવે છે. કોઇપણ શીકારી વગરના ટાપુઓ પર નિર્ભયપણે વસતા હોવાના પરીણામે, ફોસ્ટરના નિયમ મુજબ, આ વિભાગના પક્ષીઓની સંખ્યા કોઇ એક સમયે અચંબિત કરે એટલી મોટી સંખ્યાએ પહોચી હતી.
ખાખરા

**ખાખરા** એ ગુજરાતમાં ઉદ્ભવેલું એક શેકેલું ફરસાણ છે. સમગ્ર ગુજરાત અને ગુજરાતી પ્રજામાં આ ઘણી પ્રચલિત વાનગી છે. વિવિધ પ્રકારના લોટમાંથી ખાખરા બનાવે છે તે અનુસાર તેના નામ પડે છે. દા.ત. ઘ‌ઉં ના ખાખરા, બાજરીના ખાખરા વગેરે.  ખાખરા પ્રાયઃ ચા સાથે લેવાતા હોય છે. જોકે તેને દિવસમાં કોઈ પણ ભાગે ખવાય છે. સાદા ખાખરા પર ઘી લગાડીને ખાવાથી તે વધુ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. લોકો આને ચટણી કે અથાણા સાથે પણ ખાય છેઆ વાનગી શેકીને બનાવાતી હોવાથી જેમને તળેલું ખાવાની મનાઈ હોય તેઓ આ ફરસાણ ખાઈ શકે છે. લો-કેલેરી ફુડ તરીકે પોષક શાસ્ત્રીઓ આની ભલામણ કરે છે.  

## વિવિધ પ્રકારો
બનાવટમાં વપરાયેલા ધન્ય અનુસાર અને તેમાં વપરાયેલ મસાલ અનુસાર ખાખરાને ઓળખય છે જેમ કે સાદા ખાખરા, બાજરીના ખાખરા, ઘીમાં શેકેલા ખાખરા,  મઠના ખાખરા, બાજરીના ખાખરા, જીરાના ખાખરા વગેરે. 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ભોજન
શ્રેણી:ખોરાક
શ્રેણી:ફરસાણ
ગુજરાતની હસ્તકળાઓ

thumb|પટોળા
ગુજરાત વિવિધ પ્રકારની હસ્તકળાઓ માટે પ્રખ્યાત છે. નીચે કેટલીક હસ્તકળાનાં નામ દર્શાવેલ છે.

*ભરતગુંથણ કામ
*માટીકામ
*બાંધણી
*કાષ્ટકામ
*પટોળા
*જરીકામ
*ઘરેણા
*બીડ વર્ક
*વારલી ચિત્રકળા

શ્રેણી:કલા
શ્રેણી:સંસ્કૃતિ
મોટા હરીપુરા (તા. વિરમગામ)

**મોટા હરીપુરા** કે **હરીપુરા** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલા અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા વિરમગામ તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. મોટા હરીપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે કપાસ, એરંડા, બાજરી, ઘઉં, ટમેટી તેમ જ શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

ગામની પશ્ચિમે વિરમગામ (૭ કી.મી.), પૂર્વે રંગપુર (નગાસર) (પ કિ.મી.), ઉત્તરે ચંદ્રનગર (૪ કિ.મી.) અને દક્ષિણે સોકલી (૨ કિ.મી.) આવેલા છે. આ ગામ વિરમગામથી એક પટ્ટી પાકા રોડથી જોડાયેલ છે. ગામમાં છેલ્લા પચ્ચીસેક વર્ષથી ચુંટણી થતી નથી. ગામમાં એક મતથી જ સરપંચ તથા સભ્યોની વરણી થાય છે. ગામમાં એક રામજી મંદિર, એક શિવાલય એ બે મુખ્ય મંદિરો છે. સાથે સાથે માં ટોડાવાળી શક્તિનું મંદિર છે. માં શકિતનો છેલ્લા ત્રીસેક વર્ષથી અખંડ દિવો બળે છે આ માટે ઘીની વ્યવસ્થા નવરાત્રીની નોમના દિવસે ઘી બોલાય છે અને જે ઘીથી માંની અખંડ જ્યોત જલે છે. અગાઉ સોકલી ગામ અને મોટા હરીપુરાની પંચાયત ભેગી હતી. તે હાલ અલગ છે. ગામમાં પંચાયતનો બોર છે, પાણીની લાઇન દ્નારા ધરે ઘરે પાણી નિયમિત પહોચે છે. ગામમાં ગટર લાઇનની પણ સુવિધા છે. ગામના રસ્તા કાચા છે. આ ગામ વર્ષો પહેલા ‘વાલમ ના ગામ’થી ઓળખતું હતું. 

શ્રેણી:વિરમગામ તાલુકો
કોકિલાકાર

ચટકાકાર ગોત્રને લગભગ મળતા આવતા **કોકિલાકાર** ગોત્રમાં પરંપરાગતરીતે નીચે પ્રમાણેના ત્રણ કુળ સમાવવામાં આવે છે.

* મુસોફાજીડૈ - ટુરાકોસ અને સાથીઓ
* કોકિલ કુળ - ખરા-કોકિલ(પોતાનો માળો બાંધતા નથી), ખોટા-કોકિલ(પોતાનો માળો બાંધે છે), રોડ-રનર્સ અને એનીસ
* Opisthocomidae - Hoatzin (or Opisthocomiformes)

હાલમાં આ સમુહનું વર્ગીકૃતનામકારણ વિવાદાસ્પદ છે. સિબ્લી-અલક્યુઇસ્ટ વર્ગીકૃતનામકરણ મુસોફાજીડૈ કુળને એક ગોત્રની બઢતી આપે છે પણ તેમને સમર્થન નથી.કુત્રિમ કોકિલ અને એનીસ ને ક્યારેક કોકિલ કુળના પેટા કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કે પછી એમના પોતાના સ્વતંત્ર કુળમાં (સેંટ્રોપોડૈ અને ક્રોટોપોડૈ) મુકવામાં આવે છે.

## ઉત્ક્રાંતિ
આ સમુહનાં અશ્મિજન્ય પુરાવાઓ ખુબ ચર્ચાસ્પદ છે. કોકિલ કુળની અદ્વિતિય શરીરરચના મોટેભાગે તદ્દન છુટાછવાયા મળેકા અસ્થીની ઓળખવિધિને પણ સહેલી બનાવે છે. પ્રાગૈતિહાસિક સમયની કોયલો છેક ૪૦૦ થી ૩૫૦ હજાર વર્ષ પહેલેથી ઓળખાઇ આવે છે.

બીજા કેટલાક પેલીઓજેન અશ્મિઓ જે ને કોઇ સમયે કોકિલાકાર ગોત્રમાં ગણવામાં આવતા તેનું નિરૂપણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી અલગ કરવામાં આવે છે.

## આ પણ જુવો
## સંદર્ભ
બાજ (પક્ષી)

**બાજ** કે **મોટો શકરો** (અંગ્રેજી: Northern Goshawk, goose-hawk), *(Accipiter gentilis)* એ મધ્યમ-મોટા કદનું શિકારી પક્ષી છે જે ઉત્તર ગોળાર્ધમાં વિશાળપણે ફેલાયેલું છે. 

## બાહ્ય કડીઓ
* Goshawk videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Northern Goshawk Species Account – Cornell Lab of Ornithology
* Northern Goshawk  – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Environment Canada Goshawk page, including sound clip of Goshawk Call 
* Ageing and sexing (PDF; 5.4 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* Feathers of Northern Goshawk (Accipiter gentilis) 
* 
* The Medicine Bow National Forest (A Habitat for the Northern Goshawk) -Biodiversity Conservation Alliance
## સંદર્ભ
વર્ગીકૃતનામકરણ (જીવવિજ્ઞાન)

**વર્ગીકૃતનામકરણ** એ સમસ્ત સજીવ સૃષ્ટીને એક સમાન લાક્ષણીકતા ધરાવતા સજીવોના વિવિધ સમુહો અૃને પેટા-સમુહોમાં ગોઠવી, એ ગોઠવણી દરમ્યાન દરેક સમુહનું એક ચોક્કસ નામકરણ કરવાની જીવવિજ્ઞાનમાં વપરાતી એક પદ્ધત્તિનું નામ છે. આ પદ્ધત્તિમાં પહેલા દરેક એેકદમ સમાન લાક્ષણીકતાઓ ધરવતા સજીવોને એક સમુહમાં મુકીને એક ચોક્કસ કક્ષા આપવામાં આવે છે. આવા ઘણા ખરા અંશે મળતા આવતા સમુહને ને એક વધુ વિશાળ સમુહમાં ગોઠવીને એ સમુહને વળી એક ચોક્કસ કક્ષા આપવામાં આવે છે. આવું ત્યાં સુધી કરવામાં આવે છે કે પૃથ્વી પરના દરકે સજીવને આના હેઠળ આવરી લેવામાં ન આવે. આવા સમુહો ને વર્ગીકૃતનામકરણ (અંગ્રજીમાં બહુવચનમાં ટેક્ષા (અં: taxa) અને એકવચનમાં ટેક્ષન (અં: taxon)) કહે છે. ઇ.સ. ૨૦૦૯માં એન્જીઓસ્પર્મ ફાઇલોજેની ગૃપ દ્વારા પ્રસિદ્ધ થયેલ પુષ્પીત વનસ્પતિઓનું વર્ગીકૃતનામકરણ એ આધુનિક વર્ગીકૃતનામકરણનું એક ઊદાહરણ છે. એને ટૂંકમાં એપીજી ૩ તંત્ર રીકે ઔળખવામાં આવે છે. સ્વીડીશ વૈજ્ઞાનિક કાર્લોસ લીન્નેઅસ ને આધુનિક વર્ગીકરણનો પિતા ગણવામાં આવે છે.
## વ્યાખ્યા
વર્ગીકૃતનામકરણની વ્યાખ્યાતો દરેકે દરેક સ્તોત્ર પાસેથી અલગ અલગ સાંપડે છે, પરંતું એની મુળભૂત કેળવણી જેવી કે ધારણા / કલ્પના, નામકરણ અને સજીવોનું વિભાગીકરણ, તો લગભગ દરેક વ્યાખ્યામાં એક સરખી જોવા મળે છે. 
જીવવિજ્ઞાનની પરીભાષાના ઊપયોગની શરુવાત એકબીજાથી સ્વતંત્રપણે થઇ હોવાથી વિભાગીકરણ અને તંત્રબદ્ધત્તા નો વર્ગીકૃતનામકરણ સાથેનો ચોક્કસ સંબધ અલગ અલગ જોવા મળે છે. તાજેતરની વર્ગીકરણની વ્યાખ્યાઓ નીચે સંદર્ભ માટે આપેલી છે.
# વિશિષ્ટોને જાતિઓમાં, જાતિઓ વધારે મોટા સમુહમાં અને સમુહના નામકરણના સિદ્ધાંત અને અભ્યાસ માંથી નિપજતું વર્ગીકરણ;
# "જાતીઓના નિર્માણના અભ્યાસ વગેરે. સહીતનું વિભાગીકરણનું સજીવોને માટેનું વિજ્ઞાન."
#"વિભાગીકરણના હેતુ માટે સજીવોની લાક્ષણિકતાઓનું વિશ્લેષણ"

આ વિવિધ વ્યાખ્યાઓ કાં તો વર્ગીકૃતનામકરણને તંત્રબદ્ધતાના એક પેટાવિભાગ તરીકે ( વ્યાખ્યા ક્રમાંક ૨ ) અથવાતો બન્ને ને એકબીજાના સમાનાર્થી તરીકે મુકે છે. જીવવૈજ્ઞાનીક સંજ્ઞાકરણને વર્ગીકૃતનામકરણનો ભાગ ગણવું કે વર્ગીકૃતનામકરણની બહાર તંત્રબદ્ધતાનો ભાગ ગણવું,  એ વિષે થોડા મતભેદ છે. ઊદાહરણ તરીકે ઊપરની છેલ્લી વ્યાખ્યાજીવવૈજ્ઞાનીક સંજ્ઞાકરણને વર્ગીકૃતનામકરણની બહાર મુકતી તંત્રબદ્ધતાની નીચેની વ્યાખ્યાની જોડી છે.

તંત્રબદ્ધતા: સજીવોના કુદરતિ સંબંધની સાપેક્ષમાં સજીવોનું વર્ગીકરણ અને વર્ગીકૃતનામકરણમાં ઊત્ક્રાંતિ અને ભિન્નતા ના અભ્યાસની સાથે ઓળખ, વર્ગીકૃતનામકરણ અને સંજ્ઞાકરણ નો અભ્યાસ.

## પ્રસ્તુતતા
## વર્ગીકૃતનામકરણના વર્ણનો
## જીવતંત્રનું વિભાગીકરણ
## વર્ગીકૃતનામકરણનો ઇતિહાસ
### શરૂવાત
### એરીસ્ટોટલથી લઇને પ્લીની ધ એલ્ડર સુધીનો સમય
### લીનીઅન પહેલાના વર્ગીકૃતનામકરણકારો
### લીનીઅન  યુગ
## માહિતીસ્થાનકો (અં: ડેટાબેઝીઝ - databases) 
## આ પણ જુવો
## નોંધ
## સંદર્ભ
## બાહ્ય કડીઓ
શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
શ્રેણી:પારિભાષિક સંજ્ઞાઓ
બહુસમુદાયીત્વ

બહુસમુદાયીત્વને એક કે એક કરતા વધુ એકકેન્દ્રીય ઉત્ક્રાંતિના લક્ષણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે: લક્ષણ પરીસ્થિતીઓ કે જે એક કેંદ્રીય અથવા એક સમાન દેખાવ તરફ પાછા ફરેલ લક્ષણો કે જે એક કરતા વધારે પુર્વજો તરફથી મળેલા હોય.

ઉદાહરણ તરીકે, ગરમલોહીવાળા પ્રાણીઓ નો સમુહ બહુસમુદાયીત્વ ધરાવતો હોવાનું કહેવાય છે કેમકે આ સમુદાય સસ્તન પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ બન્નેનો સમાવેશ કરે છે પણ બન્નેના નજીકના પુર્વજો ઠંડાલોહીવાળા હતા. આમ ગરમલોહી હોવાનુ લક્ષણ બન્નેમાં હોવા છતા સસ્તન પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓમાં અલગ અલગ રીતે ઉત્ક્રાંતિ પામ્યું છે.

## આ પણ જુવો
* એકકેન્દ્રીય ઉત્ક્રાંતિ

## બાહ્ય કડીઓ
*  Funk, D. J., and Omland, K. E. (2003). "Species-level paraphyly and polyphyly: Frequency, cause and consequences, with insights from animal mitochondrial DNA" *Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst.* **34**: 397–423. at ftp://137.110.142.4/users/bhhanser/Subspecies%20general%20literature/FunkEtal2003AnnuRevEcolEvolV34pp397-423.pdf

## સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
મરાઠી

**મરાઠી** એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે. આ શબ્દ પરથી લેખ શોધનાર વ્યક્તિ નીચેનામાંથી કોઈ પણ વિષય પર આ શિર્ષક હેઠળ લેખ શોધવાનો પ્રયત્ન કરતી હોય. મરાઠી શબ્દ સાથે નીચેના પાનાઓ સંકળાયેલા છે:

* મરાઠી લોકો - ભારત દેશના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના મૂળ વતની કે મરાઠી ભાષા બોલતા લોકો
* મરાઠી ભાષા - ભારત દેશના મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની મૂળ ભાષા, અથવા મરાઠી લોકોની માતૃભાષા
* મરાઠી સાહિત્ય - મરાઠી ભાષામાં લખાયેલું સાહિત્ય
કુર્કુટાકાર

**કુર્કુટાકાર** (*Galliformes*) એ ભારે શરીરવાળા, મોટે ભાગે જમીન પર દાણા ચણતા પક્ષીઓનું ગોત્ર છે જેમાં ટર્કી, તેતર, મરઘા, નવી અને જુની દુનીયાના લાવરી પક્ષીઓ વગેરેનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. બીજા સામાન્ય નામોમાં આ પક્ષીઓના ગોત્રને શીકાર માટેનાં પક્ષીઓ પણ કહેવાય છે. આ સમુહ માં ૨૯૦ જેટલી જાતિ છે જેમાંની કોઇ ને કોઇ જાતિતો દુનિયાનાં પ્રત્યેક ખંડ પર જોવા મળી જ જાય છે સિવાય કે તે જગ્યાઓ કે જે રણ કે બરફવાળી એકદમ અંતરીયાળ જગ્યાઓ હોય. પોતાના નજીકના સગા જળમરઘા કરતા વિરુદ્ધ રીતે તેઓ ટાપુ પર પર ઓછા જોવા મળે છે અને ખાસ કરીને દરીયાઇ ટાપુઓ પર, જો માનવ જાતી દ્વારા એમને પરિચાયિત ન કરાયા હોય તો, જોવા મળતા નથી. માનવ સહવાસને કારણે આ ગોત્રની કેટલીય જાતિઓ પાળતું બની છે. આ ગોત્રમાં પાંચ કુળનો સમાવેશ થાય છે.: કુર્કુટ કુળ (મરઘા, લાવરી, તેતર, ફીઝન્ટ, ટર્કી અને ગ્રાઉસ સહીત), નવી દુનીયાની લાવરી, ગીનિફાઉલ,ક્રેસીડૈ કુર્કુટ કુળ, મહાપાદ કુર્કુટ કુળ અને નામશેષ કુર્કુટ કુળ.જ્યાં તેમનો વસવાટ છે ત્યાંની પર્યાવરણ પ્રણાલી અને વિવિધ વનસ્પતિના બીજ ના ફેલાવા માટે તેઓ ખુબ અગત્યના બની રહે છે તદઉપરાંત તેમના માંસ અને ઇંડા માટે તેમજ મનોરંજન માટેના શિકાર બની રહ્યા હોવાને કારણે તેમને અંગ્રેજીમાં ગેમ-બર્ડસ પણ કહે છે.
મોટાભાગના કુર્કુટ સ્વબચાવમાં ઉડી જવા ને બદલે દોડીને ભાગી જવાનું પસંદ કરે છે. મોટાભાગની જાતિઓમાં માદા કરતા નર ખુબ રંગીન પીછા ધરાવતો હોય છે. નર પુછડી ના કે માથા પરના પીછાં ને હલાવવા કે ઢગલા જેવા આકારમાં ગોઠવવા, વિવિધ અવાજના ઉપયોગ, જેવી સંવનન પદ્ધત્તિઓના બહુ ચિવટ પુર્વકના ઉપયોગથી માદાને રીજવે છે. મોટા ભાગે યાયાવર હોતા નથી.
## વર્ગીકરણ, તંત્રબદ્ધતા અને  ઉત્ક્રાંતિ
હાલમાં અસ્તિત્વ ઘરાવતા કુર્કુટાકાર ગોત્રને એક સમયે સાત કુળમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યા હતું. હવે માનવામાં આવે છે દેખાવે તદ્દન અલગ એવા ગ્રાઉસ અને ટર્કીને, તેમનો તેતર અથવા ફીઝંટમાંથી નજીકના ભુતકાળમાં જ ઉદભવ થયો હોવાથી, અલગ મુકવા જરૂરી નથી. ટર્કીના પુર્વજોએ અમેરીકાના સમશીતોષ્ણ કટિબંધના કેટલાક વિસ્તારો પર કબજો જમાવ્યો એ પછી કોઇ બીજા ફીઝંટની હરીફાઇ ના અભાવે એમના શરીરના કદમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. એનાથી વિપરીત રીતે ગ્રાઉસ ના પુર્વજોએ વિપરીત આબોહવામાં વસવાટ કરવાનું સ્વીકાર્યુ ત્યારથી જીવન ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી અનુકુલન સાધવા માટે તેમના કદમાં ઘટાડો થયો છે પણ આ જ ઘટાડાને કારણે તેઓ સબ-અાર્કિટિક્ટ પ્રદેશો સુઘી ફેલાઇ શક્યા છે.

## વર્ણન
## વ્યાપ અને વસવાટ
## વર્તણુક અને પર્યાવરણ
## સંરક્ષણ સ્થિતિ
## મનુષ્ય સંબંધિત
## સંદર્ભ
સાંતરવાડા (તા. દાંતીવાડા)

**સાંતરવાડા (તા. દાંતીવાડા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા દાંતીવાડા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. સાંતરવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

શ્રેણી:દાંતીવાડા તાલુકો
જાવંત્રી

250px|thumb|right|જાવંત્રી
**જાવંત્રી** અથવા **જાયપત્રી** એ  લીલાં જાયફળના કોચલાની સૂકવેલી પતરી છે. જાયફળ પાકે ત્યારે તેની ઉપરની છાલ ફાટી જાય છે અને અંદરના બીને વીંટાઈ રહેલ લાલ જર્દ રંગની જાળીદાર છાલ નજરે પડે છે. તે છાલને જ જાવંત્રી કહે છે. જાવંત્રી મસાલામાં વપરાય છે. તેમાંથી સુગંધી તેલ પણ નીકળે છે. જાવંત્રીમાં સુગંધવાળું તેલ ૮ % પ્રમાણમાં હોય છે. તે સિવાય એક ચીકણો રોગાન પણ હોય છે. જાવંત્રી તેજાના તરીકે પણ વપરાય છે. 

આયુર્વેદિક મત અનુસાર જાવંત્રી તીખી, કડવી, મુખને સ્વચ્છ કરનારી, વર્ણકારક, દીપન, લઘુ, કાંતિકારક, રુચિકર, ઉષ્ણ અને કફઘ્ન મનાય છે. તે અંગની જડતા, કફ, રક્તદોષ, દમ, ઉધરસ, ઊલટી, તૃષા, વિષ, વાયુ તથા કૃમિ મટાડનાર મનાય છે. તે અજીર્ણ, આફરો, ચૂંક તથા ઊલટી ઉપર ૫ થી ૩૦ ગ્રેનની અથવા એક વાલની માત્રામાં ઔષધ તરીકે વપરાય છે.

## આ પણ જુઓ
* જાયફળ

## સંદર્ભ
શ્રેણી:મસાલા
શ્રેણી:તેજાના
રંગાવલિ

## રંગાવલિ
ઇંટરનેટના બ્રાઉઝર જેને નામ પરથી ઓળખી ને સ્ક્રીન પર દર્શાવી શકે તેવી રંગાવલિ.

|

|

|}

શ્રેણી:કોમ્પ્યુટર
દગડ ફૂલ

**દગડ ફૂલ** કે પથ્થરના ફૂલએ કાગળ જેવો કાળા અને સફેદ રંગનો સુકો મસાલો છે. અંગ્રેજીમાં તેને કલ્પાસી (Kalpasi) કહે છે. તેનું શાસ્ત્રીય નામ (Didymocarpus Pedicellatus). તેને બ્લેક સ્ટોન ફ્લાવર તરીકે પણ ઓળખાય છે.  દગડ ફૂલ એ નામ મરાઠી ભાષા પરથી ઉતરી આવેલું છે મરાઠીમાં પથ્થરને દગડ કહે છે. જેસ્નેરિયાસી પ્રજાતિનું આ એક દુર્લભ ફૂલ છે. તેને સુકાવીને ભારતીય અને ચેટ્ટીનાડ રસોઈમાં વાપરવામાં આવે છે. 

હિંદીમાં તેને  પથ્થર કે ફૂલ કહે છે. સંસ્કૃતમાં તેને શૈલેયમ,ગોકશુર કે જીવન્તી કહે છે. તેલુગુમાં તેને કલ્લુપાચી કહે છે. 

## સંદર્ભ
શ્રેણી:મસાલા
ગુજરાતી સામયિકો

આ ગુજરાતી ભાષામાં પ્રગટ થતા સામાયિકોની યાદી છે.

## સામાયિકો
## સાહિત્યિક સામાયિકો
શ્રેણી:સામયિક
શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય
જય હિન્દ

**જય હિન્દ** ગુજરાતી ભાષાનું એક રોજીંદુ સમાચારપત્ર છે.

## બાહ્ય કડીઓ
**જય હિન્દ* વેબસાઇટ 

શ્રેણી:ગુજરાતી સમાચારપત્ર
શાહજીરું

શાહજીરું એ જીરાની જાતીનો જીરા જેવો દેખાતો જેવો એક મસાલો છે જે રંગે કાળો હોય છે. આનું શાસ્ત્રીય નામ બ્યુનીયમ પેર્સીકમ છે. અંગ્રેજીમાં  આને બ્લેક ક્યુમીન (black cumin)'', બ્લેક સીડ (blackseed) કે બ્લેક કારાવે (black caraway) કહેવાય છે.   આનો સ્વાદ અમુક અંશે મૃદા અને ધુમાડા જેવો હોય છે. લોકો આને નાઈજેલા સતીવા સમજી થાપ ખાઈ જાય છે. 

ઉત્તર ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, અફઘાનીસ્તાન, તાજીકીસ્તાન અને ઈરાનમાં શાહજીરું રસોઈમાં મસાલા તરીકે વપરાય છે.  આ ક્ષેત્ર સિવાય બહારના વિશ્વમાં આ મસાલો લગભગ અજ્ઞાત છે. આના મૂળ જમા કરી તેને ખવાય છે એને અંગ્રેજીમાં પીગનટ (pignut) કે ચેસ્ટનટ(chestnut) કહે છે 

## અન્ય ભાષામાં નામ
સ્થાનીય રીતે આને હિંદીભાષામાં કાલા જીરા કે શાહી જીરા કહે છે. બંગાળીમાં તેને કાલો જીરા  પન તે નાઈજેલાના સંદર્ભે વપરાય છે. 

## વૃદ્ધિ
આના છોડ અગ્નિ યુરોપથી લઊઈ દક્ષિણ એશિયા સુધી જંગલમાં ઊગે છે. તે લંબાઈમાં  અને ઘેરાવામાં  જેટ્લા વધે છે. તેના પાન ઝાલર વાળા હોય છે અને ફૂલો ઉભયલિંગી હોય છે. તેનું પરાગનયન કીટકો દ્વારા  અથવા self-fertile રીતે થાય છે. કાળા જીરાનાં વૃક્ષો દ્રાસ અને કારગિલ ક્ષેત્રોમાં વધુ ઉંચાઈ ધરાવતા ક્ષેત્રો અને સ્પીતીમાં થાય છે.  કાળા જીરાના વૃક્ષ એક મીટર કરતા વધતાં નથી અને તેનો ઘેરાવો ૬૦ સેમી જેટલો હોય છે. 

## ખાદ્ય વપરાશ
આન છોડ ઝીણા બીજ ધરાવે છે અને છોડ સુકાઈ જતાં એને ખેંચી શકાય છે. દરેક છોડમાંથી ૫ થી ૮ ગ્રામથી વધુ જીરું મળતું નથી. આને કારણે આની કિંમત ઘણી વધુ હોય છે.

આના મૂળનો અંતિમ ગોળાકાર છેડો કાચો કે રાંધીને ખાઈ શકાય છે તેનો સ્વાદ મીઠા ચેસ્ટનટ (ભૂરા) જેવો લાગે છે. આન પાન પાર્સ્લીની જેમ તાજા મસાલા (હર્બ) તરીકે વાપરી શકાય છે. 

આ મસાલો મોંઘો હોવાથી તેને વૈભવી બહરતીય વાનગીમાં વપરાય છે. આની સોડમ બચાવવા તેના બીયાને આખા જ સચવાય છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:મસાલા
નવદુર્ગા

**નવદુર્ગા** હિંદુ ધર્મમાં શક્તિ ઉપાસનાની પરંપરાનાં દેવી છે. એમનાં નવ સ્વરૂપ માનવામાં આવ્યા છે. આ નવ સ્વરૂપ નીચે પ્રમાણે છે:

* શૈલપુત્રી
* બ્રહ્મચારિણી
* ચન્દ્રઘંટા
* કૂષ્માંડા
* સ્કન્દમાતા
* કાત્યાયની
* કાલરાત્રિ
* મહાગૌરી
* સિદ્ધિદાત્રી

નવરાત્રીના નવ દિવસો આ એક એક સ્વરૂપની ઉપાસનાનો દિવસ મનાય છે. દેવી કવચમાં આ નવે સ્વરૂપનો ઉલ્લેખ નીચે પ્રમાણે આવેલો છે:

પ્રથમં શૈલપુત્રી ચ દ્વિતીયં બ્રહ્મચારિણી ।
તૃતીયં ચન્દ્રઘણ્ટેતિ કૂષ્માણ્ડેતિ ચતુર્થકમ્ ॥ ૩ ॥

પઞ્ચમં સ્કન્દમાતેતિ ષષ્ઠં કાત્યાયનીતિ ચ ।
સપ્તમં કાલરાત્રીતિ મહાગૌરીતિ ચાષ્ટમમ્ ॥ ૪ ॥

નવં સિદ્ધિદાત્રી ચ નવદુર્ગા: પ્રકીર્તિતા: ।
ઉક્તાન્યેતાનિ નામાનિ બ્રહ્મણૈવ મહાત્મના॥ ૫ ॥

## સંદર્ભો
શ્રેણી:નવદુર્ગા
શ્રેણી:દેવી દેવતા
કોકમ

**કોકમ** એ રસોઈમાં ખટાસ લાવવા માટે વપરાતો મસાલો છે. તેનું શાસ્ત્રીય નામ ગ્રેસીનીયા ઈંડિકા (Garcinia indica) છે. કોકમ એ રસોઈ, ઉદ્યોગ અને દવા બનાવવા માટે ઉપયોગિ છે. 

The genus *Garcinia*, belonging to the family Clusiaceae, includes about 200 species found in the Old World tropics, mostly in Asia and Africa.

રસોઈ આદિમાં વપરાતા કોકમ (ગ્રેસીનીયા ઈંડિકા)એ ભારતના પશ્ચિમ કિનારા ને સમાંતર આવેલા પશ્ચિમઘાટનું વતની છે. 
Of the 35 species found in India, 17 are endemic. Of these, seven are endemic to the Western Ghats, six in the Andaman and Nicobar Islands and four in the northeastern region of India.

કોકમના વૃક્ષો જંગલોમાં, નદી કિનારે અને પડતર જમીનમાં ઉગે છે. આ વૃક્ષો નિત્ય લીલાં જગલોમાં સરસ વિકસે છે પણ ઓછા વરસદી ક્ષેત્રોમાં પણ તે ઉગે છે. નાના પ્રમાણમાં તેની ખેતી પણ થાય છે. આને સિંચન, જંતુનાશક કે ખાતરની જરૂર હોતી નથી. 

## ઉપયોગ
### રસોઈમાં વપરાશ
કોકમના ફળની છાલને સૂકવીને સૂકવેલા કોકમ અથવા *આમચૂર* મેળવવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રીય અને ગુજરાતી રસોઈમાં ખટાશ લાવનારા પદાર્થ તરીકે તે વપરાય છે. કોકમ વાપરતા વાનગીને એક વિશિષ્ટ સુગંધ અને ઘેરો રંગ મળે છે. કોંકણની વાનગીમાં આમલીને બદલે કોકમ વપરાય છે. ગુજરતમાં પણ દાળ બનાવવા માટે કોકમ વપરાય છે. તે સિવાય દક્ષિણ ભારતના અમુક ક્ષેત્રોમાં પણ કોકમ વાપરવામાં આવે છે. 

કોકમમાંથી ખાટું મીઠું આકર્ષક ઘેરા ગુલાબી રંગનું શરબત બનાવવામાં આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે કોકમ શરબત ઉનાલાના દિવસોમઆં ઠંડક આપે છે અને પાચનમાં સહાયક હોય છે..

કોકમના અર્કને કોંકણની અને મરાઠી ભાષામાં "આગળ" કહે છે. સોલકઢી બનાવતી વખતે નારિયેળના દુધ સાથે કોકમ વાપરવામાં આવે છે.

### ઔદ્યોગિક વપરાશ
કોકમમાં ૨૩-૨૬% જેટલું તેલ હોય છે. આ તેલની ખાસિયત હોય છે કે તે ઓરડાના સામાન્ય તાપમાને ઘન સ્વરૂપે રહે છે.  આનો ઉપયોગ પીપેરમીંટ, દવાઓ અને સૌંદર્ય પ્રસાધનોની બનાવટમાં થાય છે. 

હાલના સમયમાં ઉદ્યોગો આના ફળની છાલમાંથી હાયડ્રોક્સિસાયટ્રીક ઍસિડ (HCA) કાઢે છે.

### અન્ય વપરાશો
આ વૃક્ષ તેની ઘટાદાર પર્ણ છત્રી અને લાલાસ પડતી ઝાંય ધરાવતા નાના પાંડડાને કારાણે સુંદર દેખાય છે. આથી આનો ઉપયોગ સુશોભન વૃક્ષતરીકે થાય છે. કોકમના તેલનો ઉપયોગ પગની માલિશ કરવા થાય છે.

## બાહ્ય કડીઓ
*વનસ્પતિનો માહિતી સંચ - અંગ્રેજીમાં
*કોકમના ખાદ્ય વપરાશ પર એક લેખ - અંગ્રેજીમાં 
*સેલનેટ પર કોકમની મસાલા તરીકેની નોંધ 

શ્રેણી:મસાલા
પિંક ફ્લોઇડ

**પિંક ફ્લોઇડ** એ આંતર રાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પ્રાપ્ત બ્રિટિશ રૉક બેન્ડ હતું. જે તેમનાં ફિલસૂફીભર્યા ગીતો, સોનિક પરીક્ષણો અને જીવંત પ્રદર્શન માટે જાણીતું હતું. લોકપ્રિય સંગીતમાં તેઓ સૌથી પ્રભાવી સંગીતકારોમાંના એક ગણાય છે.

૧૯૬૫ માં રોજર વોટર, રિચર્ડ રાઇટ, નિક મેસન અને સિડ બેરટે પિંક ફ્લોઇડ બેન્ડની સ્થાપના કરી હતી. ડેવિડ ગિલમોર બેન્ડનાં પાંચમાં સભ્ય તરીકે ડિસેમ્બર ૧૯૬૭માં જોડાયા હતા.

શ્રેણી:ગાયક
ગાયકવાડ રાજવંશ

**ગાયકવાડ વંશ** કે **ગાયકવાડ રાજવંશ** એ પશ્ચિમ ભારતમાં આવેલ વડોદરા રાજ્યનો શાસક વંશ છે. તેઓએ અઢારમી સદીની મધ્યથી ઈ.સ. ૧૯૪૭ એટલે કે ભારતની આઝાદી સુધી વડોદરા રાજ્ય પર શાશન કર્યું. સત્તા સંભાળનાર રાજકુંવર વડોદરાના મહારાજા ગાયકવાડ અથવા સામાન્ય રીતે ફક્ત ગાયકવાડ તરીકે ઓળખાતા હતા.

## ઉદ્ભવ
ગાયકવાડ એક મરાઠી સમૂહ છે અને તેઓ ભગવાન કૃષ્ણના ચંદ્રવંશી વંશજો કહેવાય છે. પરિવારનું નામ ગાય અને કવાડ (દરવાજો) આ બે શબ્દોના મિલનથી બનેલ જણાય છે.

## ઈતિહાસ
વડોદરામાં મરાઠા ગાયકવાડની શરૂઆત ઈ.સ. ૧૭૨૧માં થઈ. આ સમયે શહેર મુઘલ સામ્રાજ્યનો ભાગ હતું. મરાઠા સેનાપતિ પિલાજીરાવ ગાયકવાડએ તેને મરાઠા સામ્રાજ્યમાં ભેળવી દીધું. મરાઠા પેશ્વાઓએ કે જે મરાઠા સામ્રાજ્યના શાશક હતા તેમણે ગાયકવાડ પરિવારને વડોદરા રાજ્ય મરાઠા સામ્રાજ્યના સૂબા તરીકે ચલાવવા આપી દીધું.

વડોદરાના તત્કાલીના શાસક દામાજીરાવ ગાયકવાડ પાણીપતના ત્રીજા યુદ્ધમાં અફઘાન સૈન્ય સામે શ્રીમંત વિશ્વાસરાવ, મલ્હારરાવ હોલકર, મહાજી શિંદે, જયપ્પા વગેરે સાથે રહીને લડ્યા. ઈ.સ. ૧૭૬૧માં આ યુદ્ધ બાદ મરાઠા સામ્રાજ્યના કેન્દ્રમાં રહેલ પેશ્વા શાસક નબળા પડ્યા. આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને અનેક મરાઠા રાજવંશો જે અગાઉ સૂબા હતા તેઓએ પોતાના સ્વતંત્ર સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યાં. જેમાં વડોદરાના ગાયકવાડ સિવાય ગ્વાલિયરના હોલકર પણ હતા. આ શાસકો સાતારાના ભોંસલે રાજા અથવા તો પેશ્વાઓની નજીવી સત્તા સ્વીકારતા.

ગાયકવાડ અન્ય મરાઠા વંશો સાથે મળીને અંગ્રેજો સામે પ્રથમ અંગ્રેજ મરાઠા યુદ્ધમાં લડ્યા. ૧૫ માર્ચ ૧૮૦૨ના રોજ તત્કાલીન શાસક મહારાજા આનંદરાવ ગાયકવાડે અંગ્રેજો સાથે કેમ્બે સંધિ કરી જે અંતર્ગત અંગ્રેજોએ ગાયકવાડ રાજ્યને મરાઠા સામ્રાજ્યથી સ્વતંત્ર અસ્તિત્ત્વને માન્યતા આપી, ગાયકવાડ શાસકને સ્થાનિક નિર્ણયોની સ્વાયતતા આપી અને બદલામાં ગાયકવાડ રાજાએ અંગ્રેજોનું અધિરાજપણું સ્વીકાર્યું.

ઈ.સ. ૧૮૭૫માં મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાએ સત્તા સંભાળી. તેઓએ વડોદરાના આધુનિકીકરણને ખૂબ મહત્તા આપી. પ્રાથમિક શિક્ષણ ફરજીયાત બનાવ્યું, પુસ્તકાલયની પદ્ધતિ વિક્સાવી અને વિખ્યાત મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયની સ્થાપના કરી. તેમણે કાપડ મિલોને શરૂ કરવા પ્રોત્સાહન આપ્યું જેને કારણે વડોદરામાં કાપડ ઉદ્યોગનો વિકાસ થયો. તેમણે ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરને કોલંબિયા વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે અભ્યાસ અર્થે શિષ્યવૃત્તિ આપી.

ભારતની આઝાદી વખતે વડોદરાના આખરી મહારાજાએ ભારત સાથેનું જોડાણ સ્વીકાર્યું. અંતે બરોડાને મુંબઇ રાજ્યમાં વિલીન કરાયું, જેનું આગળ જતાં ૧૯૬૦માં વિભાજન થયું અને તે ગુજરાતનો ભાગ બન્યું.

ગાયકવાડ અટક પણ સામાન્ય રીતે અસ્તિત્ત્વમાં છે અને તે મોટાભાગે મહારાષ્ટ્રમાં જોવા મળે છે.

## વડોદરાના મહારાજાઓ
]]

* નન્દાજીરાવ ગાયકવાડ
* પિલાજીરાવ ગાયકવાડ 
* દામાજીરાવ ગાયકવાડ
* સયાજીરાવ ગાયકવાડ પ્રથમ
* ફત્તેહસિંહ રાવ ગાયકવાડ
* માનાજીરાવ ગાયકવાડ
* ગોવિંદરાવ ગાયકવાડ
* આનંદરાવ ગાયકવાડ
* સયાજીરાવ ગાયકવાડ બીજા
* ગણપતિરાવ ગાયકવાડ
* ખંડેરાવ ગાયકવાડ
* મલ્હારરાવ ગાયકવાડ
* સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા
* પ્રતાપસિંહ ગાયકવાડ

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:મરાઠી લોકો
શ્રેણી:મરાઠા સામ્રાજ્ય
એલચો

**એલચો** અથવા **કાળી એલચી** એ એક તેજાનો છે. આ Zingiberaceae કુળની બે પ્રજાતિમાંની એકમાંથી આવે છે. આના પોપટામાં તીવ્ર કપૂર જેવી સોડમ હોય છે. સૂકવણીની પદ્ધતિ અનુસાર તેમાં એક ધુમ્ર ખુશબો પણ આવે છે. એલચાને અંગ્રેજીમાં વિવિધ નામે ઓળખાય છે જેમ કે બંગાળી એલચી (Bengal cardamom), બહરતીય એલચી (Indian cardamom), નેપાળી એલચી (Nepal cardamom), પાંખાળી એલચી (winged cardamom), પહાડી એલચી (hill cardamom) વગેરે. 

## ગુણધર્મો
રસોઈમાં એલચાનો ઉપયોગ ભારતીય લીલી એલચીની જેમ જ થાય છે. જોકે તે એલચીની સોડમ જુદી હોય છે. લીલી એલચી મીઠાઈ માં વપરાય છે, પણ એલચો ભાગ્યેજ મીઠાઈમાં વપરાય છે. પરાંપરાથી આને જ્વાળાની ઉપર સુકાવાતી હોવાથી તેમાં એક પ્રકારની ધુમ્ર સુગંધ હોય છે.

## જાત
કાળી એલચીને બે જાતિઓ જોવા મળે છે : એમોમમ સબ્લેટમ્ (નેપાળી એલચો) અને એમોમમ કોસ્ટેટમ. નેપાળી એલચો એ કોસ્ટેટમ એલચા કરતાં નાનો હોય છે અને તેનો ઉપયોગ ભારતીય અને પાકિસ્તાની રસોઈમાં થાય છે. જ્યારે કોસ્ટૅટમ એલચો એ ચીની એલચો છે અને તેનો ઉપયોગ ચીની રસોઈ (ખાસ કરીને સીચુઆન રસોઈ) અને વિયેટનામી રસોઈમાં થાય છે

## રસોઈમાં વપરાશ
એલચાને ન ઓળખનરા લોકો પ્રાય: આને લીલી એલચીની ઉતરતી જાત માની બેસે છે  . ખરી રીતે તો એલચાની સુગંધ તેના સ્થાનીય ક્ષેત્રની બહાર મીઠાઈ કે અન્ય ગરમ ખોરાકમાં વાપરવા યોગ્ય નથી હોતી. આની સુગંધ એલચી કરતા ઓછી હોય છે, પણ ઘણી વખત ભઠીયારાઓ એલચીના સસ્તા વિકલ્પ તરીકે અને વાપરતા હોય છે.

### ચીનમાં
ચીનમાં જીન-જીન નામની હળવે તાપે બાફીને બનાવાતી માસની વાનગી માં તે વપરાય છે. ખાસ કરીને સીચુઆન ક્ષેત્રની રસોઈમાં તે વપરાય છે. 

### વિયેટનામમાં
વિયેટનામમાં એલચાના પોપટાને "થાઓ ક્વા" કહેવાય છે. ત્યાં તેને પ્હો નામના નૂડલસૂપ બનાવવાના આમિષ-પાણી (બ્રોથ)માં ઉમેરવામાં આવે છે.

## ઉત્પાદન
નેપાળ એ એલચાના ઉત્પાદનમાં અગ્રતા ક્રમે છે તેની પાછળ ભારત અને ભૂતાન આવે છે.

## વૈદક ઉપયોગ
ચીની વૈદકમાં કાળી એલચીનો ઉપયોગ પેટની પાચન સંબંધી તકલીફો અને મલેરિયાના ઉપચારમાં થાય છે.

## આ પણ જુઓ
* એલચી

## સંદર્ભ
શ્રેણી:તેજાના
મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ બીજા

::*મહારાજા સયાજીરાવ નામે સામાન્યત: જેનું નામ યાદ આવે તેવા મ.સ. ત્રીજા માટે જુઓ મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા*
::*આ લેખ સુપ્રસિદ્ધ મ.સ. ત્રીજાના પૂર્વજ મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ બીજા વિષે છે.*

**મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ બીજા** એ વડોદરાના રાજવી ગાયકવાડ પરિવારના સભ્ય અને મહારાજા હતા. તેઓએ ઈ.સ. ૧૮૧૯ થી ઈ.સ. ૧૮૪૭ સુધી ગાદી સંભાળી હતી. તેઓ મહારાજા ગોવિંદરાવના છ પુત્રોમાંના એક હતા. તેઓ મહારાજા આનંદરાવના નાના ભાઈ હતા. તેઓ જ્યારે ગાદી પર આવ્યા ત્યારે અંગ્રેજ માલિકીની ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની ગાયકવાડ સામ્રાજ્ય પર પોતાની પકડ બનાવવા માગતી હતી. આ બાબત તેઓ સારી રીતે સમજી શક્યા હતા. તેઓએ આ પકડ ઓછી કરવા ઘણા પ્રયત્નો કર્યા હતા. પોતાના શાસનકાળના અંતમાં તેઓ આ બાબતમાં આંશિક રીતે સફળ પણ થયા હતા. તેઓ છ પૂત્રોના પિતા હતા. તેઓ ઈ.સ. ૧૮૪૭માં મૃત્યુ પામ્યા. તેમના મૃત્યુ બાદ તેમના પુત્ર મહારાજા ગણપતરાવે શાશન સંભાળ્યું જેમણે ઈ.સ. ૧૮૫૬ સુધી શાશન કર્યું.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:ઐતિહાસિક ગુજરાતી પાત્રો
શ્રેણી:સંદિગ્ધ શીર્ષક વાળાં પાનાં
કુંઝુમ ઘાટ

**કુંઝુમ ઘાટ** અથવા **કુંઝુમ પાસ** (; તિબેટિયન ભાષા: **Kunzum La**) ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યના ૧૨ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક એવા લાહૌલ અને સ્પીતી જિલ્લામાં અત્યંત ઊંચાઈ (૪૫૯૦ મીટર અથવા ૧૫,૦૫૯ ફીટ) પર આવેલ એક ઘાટ છે, જે બરફ વર્ષાને કારણે વર્ષમાં ઘણો ખરો સમય બંધ રહે છે. આ ઘાટ હિમાલયમાં આવેલી કુંઝુમ પર્વતમાળાના પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં આવે છે, જે મનાલી થી આશરે ૧૨૨ કિલોમીટર (૭૬ માઇલ) જેટલા અંતરે આવેલ છે. આ ઘાટ આ જિલ્લાનું એક મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. આ ઘાટ પસાર કરીને કુલુ ખીણ તેમ જ લાહૌલ ખીણમાંથી સ્પીતી ખીણમાં આવેલા કાઝા નગર જઈ શકાય છે. કુંઝુમ ઘાટનું નામ અહિંયા આવેલા કુંઝુમ માતાના નામ પરથી પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.

આ ઘાટથી ચંદ્રતાલ પગપાળા રસ્તે (ટ્રેકીંગ રૂટ) ૧૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે, જ્યારે સડક માર્ગે ચંદ્રતાલ ૨૧ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે.

##  

Kunzum La-06-ascending from Spiti-gje.jpg
Kunzum La-11c-ascending from Spiti-buddhistischer Schrein-2016-gje.jpg
Kunzum La-22-pass height-road to Mata temple-gje.jpg
Kunzum_Pass_between_Lahaul_&_Spiti.jpg|કુંઝુમ માતાનું મંદિર
Kunzum La-44-pass height-mani stone-gje.jpg
Kunzum La-52-descending to Lahaul-gje.jpg
Kunzum La-59-descending to Lahaul-2016-gje.jpg
Kunzum La-68-descending to Lahaul-gje.jpg

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ
શ્રેણી:હિમાલય
શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ
મહાગૌરી

હિંદુ ધર્મનાં પૌરાણિક શાસ્ત્રોમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે **મહાગૌરી** એ નવદુર્ગાનું આઠમુ સ્વરૂપ છે. તેમને ચાર ભુજાઓ છે, તેમણે એક હાથમાં ત્રિશુળ અને બીજા હાથમાં ડમરુ ધારણ કરેલું છે. ત્રીજો અને ચોથો હાથ અભયમુદ્રા અને વરદમુદ્રામાં છે. તેમનું વાહન વૃષભ છે એટલે ’વૃષારુઢા’ તરીકે પણ ઓળખાય છે. નવરાત્રીના આઠમા દિવસે નવદુર્ગાનાં આ સ્વરૂપનું પૂજન અર્ચન કરાય છે. દેવીનો વર્ણ ગૌર છે, વસ્ત્ર આભૂષણ શ્વેત છે એટલે ’શ્વેતાંબરધરા’ તરીકે પણ ઓળખાય છે. 

પુરાણ કથા પ્રમાણે દેવી શૈલપુત્રી સોળ વર્ષની આયુએ ખુબ જ સુંદર અને ગૌર વર્ણનાં હતાં. દેવીનું આ સ્વરૂપ "મહાગૌરી" તરીકે ઓળખાયુ. દેવી મહાગૌરી રાહુ (ગ્રહ)નું સંચાલન કરે છે. 

## શ્લોક 

श्वेते वृषे समारुढा श्वेताम्बरधरा शुचिः |
महागौरी शुभं दद्यान्महादेवप्रमोददा ||

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:નવદુર્ગા
સિદ્ધિદાત્રી

હિંદુ ધર્મનાં પૌરાણિક શાસ્ત્રોમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે **સિદ્ધિદાત્રી** એ નવદુર્ગાનું નવમુ સ્વરૂપ છે. તેમને ચાર ભુજાઓ છે, તેમણે એક હાથમાં ગદા અને બીજા હાથમાં ચક્ર ધારણ કરેલું છે. ત્રીજો હાથમાં શંખ અને ચોથા હાથમાં કમળ છે. તેમનું વાહન સિંહ છે પણ મહદાંશે તેઓને કમળ પર બિરાજમાન દર્શાવાય છે. નવરાત્રીના નવમા દિવસે નવદુર્ગાનાં આ સ્વરૂપનું પૂજન અર્ચન કરાય છે. દેવી સિદ્ધિદાત્રી કેતૂ (ગ્રહ)નું સંચાલન કરે છે.

દેવી ભાગવત્‌ પુરાણ પ્રમાણે બ્રહ્માંડની શરૂઆતમાં શિવે રચના માટે આદિ-પરાશક્તિની ઉપાસના કરી. એમ માનવામાં આવે છે કે આદિ-પરાશક્તિ દેહ સ્વરૂપ ધરાવતા ન હતા આથી આદિ-પરાશક્તિ શિવનાં અર્ધા દેહમાંથી ’સિદ્ધિદાત્રી’ સ્વરૂપે પ્રગટ્યા. આમ શિવના "અર્ધનારીશ્વર" સ્વરૂપમાં અર્ધો દેહ તે દેવી સિદ્ધિદાત્રીનો દર્શાવાય છે. દેવી સિદ્ધિદાત્રીની ઉપાસના મનુષ્ય ઉપરાંત દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, અસૂર અને સિદ્ધ પણ કરે છે.  

## શ્લોક 

सिद्धगन्धर्वयक्षाद्यैरसुरैरमरैरपि |
सेव्यमाना सदा भूयात् सिद्धिदा सिद्धिदायिनी ||

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:નવદુર્ગા
સી. રાજગોપાલાચારી

**ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી** (૧૦ ડિસેમ્બર ૧૮૭૮ – ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૭૨), જેઓ ’રાજાજી’ નામે પણ જાણીતા હતા, તેઓ ભારતના સ્વતંત્રતા સેનાની, રાજપુરૂષ, લેખક અને વકીલ હતા. તેઓ ભારતના છેલ્લા ગવર્નર જનરલ હતા. તેઓએ કોંગ્રેસનાં નેતા, મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના વડા, મદ્રાસના મુખ્યમંત્રી, ભારતના ગૃહમંત્રી અને પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ તરીકે પણ સેવાઓ આપી હતી. તેઓએ ’સ્વતંત્ર પાર્ટી’ નામે પક્ષ પણ રચ્યો હતો અને ભારત રત્ન સન્માન પ્રાપ્ત કરનાર પ્રથમ લોકોમાંના એક હતા. 

રાજગોપાલાચારીનો જન્મ ત્યારની મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના સાલેમ જિલ્લાના (જે હવે તામિલ નાડુ રાજ્યનો કૃષ્ણાગિરિ જિલ્લો છે) થોરાપલ્લી ગામે થયો હતો. તેઓએ સેન્ટ્રલ કોલેજ બેંગાલુરૂ અને પ્રેસિડેન્સ કોલેજ મદ્રાસમાં અભ્યાસ કર્યો. સને:૧૯૦૦માં તેમણે વકિલાત શરૂ કરી. રાજકારણમાં પ્રવેશતાં, પ્રથમ સાલેમ નગરપાલિકાનાં સભ્ય અને પછી પ્રમુખ બન્યા. તેઓ કોંગ્રેસમાં જોડાયા અને ’રોલેટ એક્ટ’, ’અસહકારની ચળવળ’, ’વાઈકોમ સત્યાગ્રહ’ અને ’સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળ’માં ભાગ લીધો.   

તેઓએ ૨૧ જૂન ૧૯૪૮થી ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ સુધી ભારતનાં ગવર્નર જનરલ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. ૧૯૫૫નાં ગણતંત્ર દિન પર તેમને ભારતનાં ઉચ્ચત્તમ નાગરીક સન્માન ભારત રત્નથી સન્માનવામાં આવ્યા. 

શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:રાજકારણી
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:૧૯૭૨માં મૃત્યુ
ભગવાન દાસ

**ભગવાન દાસ** (જાન્યુઆરી ૧૨, ૧૮૬૯ - સપ્ટેમ્બર ૧૮, ૧૯૫૮) ભારતીય થીઓસૉફિસ્ટ અને સામાજિક કાર્યકર હતા. થોડો સમય તેઓએ બ્રિટિશ ભારતની ધારાસભામાં પણ સેવા આપી. તેઓ ભારતની સ્વતંત્રતાના પક્ષધર હતા. તેમને ૧૯૫૫માં ભારત રત્નથી સન્માનવામાં આવ્યા.

ભગવાન દાસનો જન્મ વારાણસીમાં થયેલો. સ્નાતક થયા પછી ૧૮૯૪માં એની બેસન્ટનાં પ્રવચનોથી પ્રભાવીત થઈ તેઓ થીઓસૉફિકલ સોસાયટીમાં જોડાયા. અસહકારની ચળવળ દરમિયાન તેઓ કોંગ્રેસમાં જોડાયા. 

એની બેસન્ટ સાથે મળી તેઓએ ’સેન્ટ્રલ હિંદુ કોલેજ’ની સ્થાપના કરી જે પછીથી બનારસ હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલય બન્યું. ભગવાન દાસે તે પછી કાશી વિદ્યાપીઠની પણ સ્થાપના કરી અને આ રાષ્ટ્રીય વિશ્વવિદ્યાલયનાં વડા તરીકે સેવા આપી. ભગવાન દાસ સંસ્કૃતનાં વિદ્વાન હતા. તેમણે સંસ્કૃત અને હિંદીમાં ૩૦ જેટલાં પુસ્તકો લખ્યા હતા.

નવી દિલ્હીમાં એક રસ્તાને તેમનું નામ અપાયું છે અને વારાણસીના સિગ્રા વિસ્તારની એક વસાહતને ’ડૉ.ભગવાન દાસ નગર’ નામ અપાયું છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા
શ્રેણી:રાજકારણ
શ્રેણી:સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
શ્રેણી:લેખક
શ્રેણી:૧૮૬૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૫૮માં મૃત્યુ
ચન્દ્રઘંટા

હિંદુ ધર્મનાં પૌરાણિક શાસ્ત્રોમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે **ચન્દ્રઘંટા** એ નવદુર્ગાનું ત્રીજું સ્વરૂપ છે. જેમના મસ્તક (ઘંટા) પર ચંદ્ર ધારણ કરેલો છે. વર્ણ સુવર્ણ જેવો છે. તેમને દશ ભુજાઓ છે જેમાં ખડગ, ધનુષ-બાણ વગેરે શસ્ત્રો ધારણ કરેલાં છે. તેમનું વાહન વાઘ છે. નવરાત્રીના ત્રીજા દિવસે નવદુર્ગાનાં આ સ્વરૂપનું પૂજન અર્ચન કરાય છે. તેમની આરાધનાથી બધી વિપત્તિઓનો નાશ થતો હોવાનું મનાય છે.

ચન્દ્રઘંટા નામનો અર્થ ‘ઘંટ આકારનો, અર્ધગોળ, ચંદ્ર મસ્તક પર ધારણ કરનાર’ એમ પણ થતો હોવાનું જણાય છે. તેમને ત્રણ નેત્ર હોવાનું પણ કહેવાયું છે. કોઈ સ્થળે તેમનું વાહન સિંહ પણ કહેવાયું છે. 

## શ્લોક 

पिण्डजप्रवरारुढा चण्डकोपास्त्रकैर्युता |
प्रसादं तनुते मह्यं चन्द्रघण्टेति विश्रुता ||

## સંદર્ભ
શ્રેણી:દેવી દેવતા
શ્રેણી:નવદુર્ગા
દેલવાડા

**દેલવાડા** ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યના સિરોહી જિલ્લામાં માઉન્ટ આબુ વિસ્તારમાં આવેલું સ્થળ છે. જે તેનાં જૈન મંદિરો માટે પ્રખ્યાત છે. આ મંદિરો તેની વાસ્તુકલા અને શિલ્પ માટે ખુબ વિખ્યાત છે. દેલવાડાના મંદિરોનું બાંધકામ ૧૧મી અને ૧૩મી સદી દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ મંદિરોનું બાંધકામ વિમલ શાહ અને વાઘેલા વંશના ધોળકાના મંત્રી વસ્તુપાળની મદદ વડે કરાયું હતું.

## છબીઓ 

Jain_temple_Mt.Abu.jpg|દેલવાડા
Interior_of_the_Neminath_Temple,_Dilwara,_Mount_Abu_by_William_Carpenter.jpg|લુના વસહી અથવા નેમિનાથનું મંદિર
Mount_Abu_Jain-Temple_ca1898.jpeg|અંદરનો મુખ્ય કક્ષ, ૧૮૯૮
File:LDDilwaraCeiling.jpg|ગુંબજની છતનો આંતરિક દેખાવ
Dilwara_Temple_(c._1900).jpg|દેલવાડા મંદિર, ૧૯૯૦
DILWADA_TEMPLE.JPG|છતનો નજીકથી દેખાવ
File:LDDilwaraDoor.jpg|દરવાજો
File:Kalpavruksha page.jpg|કલ્પવૃક્ષ પાનું દેલવાડાના જૈન મંદિરમાં

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
બાલારામ અંબાજી વન્યજીવ અભયારણ્ય

300px|thumb|બાલારામ-અંબાજી અભયારણ્ય
**બાલારામ-અંબાજી વન્યજીવ અભયારણ્ય** ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આવેલ અભયારણ્ય છે.

આ અભયારણ્યની સ્થાપના ૭ ઓગસ્ટ ૧૯૮૯માં કરવામાં આવી હતી. અહીં રીંછ, નીલ ગાય અને ઝરખ જેવા પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. આ અભયારણ્ય અંબાજીથી દાંતા થઇને પાલનપુર જવા ના રસ્તા પર, અંબાજીથી બાલારામ જવાના રસ્તા આસપાસ, તથા અંબાજીની આસપાસ આવેલ છે. (નકશો જુવો). આ અભયારણ્યમાંથી બાલારામ નદી વહે છે.

આ અભયારણ્ય રાજસ્થાનના થારના રણને ગુજરાત તરફ આગળ વધતુ અટકાવવામાં બહુ મોટો ફાળો આપી રહ્યુ છે. અહીનું અદ્વિતિય પર્યાવરણ ૧૦૭ જેટલા વૃક્ષોના, ૫૮ જેટલા છોડના ૨૧૯ જેટલા ઔષધના, ૪૦ જેટલા ઘાસ અને ૪૯ જેટલા લતાના એમ કુલ મળીને ૪૮૩ જેટલા વનસ્પતિના વૈવિધ્યને સંઘરી રહ્યુ છે. મોડદ, ખૈર, ધાવડો, સાલેડી, કડાયો, ટીમરુ, ખાખરો, બોર, દેશી બાવળ, બીલી, દુધી, ગોલર, કાંજી, ઇન્દ્રજવ, કરંજ, અર્જુન સાદડ, જાંબુ અને બેહડા એ અહીયા સામાન્ય પણે જોવા મળતી વનસ્પતિ છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Terminalia arjuna W IMG 2893.jpg|અર્જુન સાદડ
ચિત્ર:Acacia pennata in Talakona forest, AP W IMG 8290.jpg|ખેર
ચિત્ર:Prosopis Juliflora..JPG|વિદેશી બાવળ
ચિત્ર:Syzygium cumini 05.JPG|જાંબુ
ચિત્ર:Indian Leopard.jpg|દિપડો
ચિત્ર:Sloth Bear.jpg|રીંછ
ચિત્ર:Canis aureus indicus.jpg|શિયાળ
ચિત્ર:Indian Honey Badger Drinking Water from natural stream.jpg|ઘોરખોદિયું

## આ પણ જુવો 
* ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો
* અંબાજી (આરાસુર)
* બાલારામ પેલેસ
* બાલારામ નદી

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના અભયારણ્યો
શ્રેણી:બનાસકાંઠા જિલ્લો
જાંબુ (વૃક્ષ)

***જાંબુ*** (વર્ગીકૃત નામકરણ ***Syzygium cumini*** ) એક સદાપર્ણી વૃક્ષ છે. આ વૃક્ષ ભારત, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ, શ્રીલંકા, અને ફીલીપાઇન્સ દેશોનું મુળ નિવાસી છે. અંગ્રજીમાં આ વૃક્ષના ફળોને ખોટી રીતે બ્લેક બેરી કહેવામાં આવે છે. હકીકતમાં બ્લેક બેરીએ તદ્દન અલગ જાતની વનસ્તિના ફળને કહેવાય છે.

## સામાન્ય જાણીતા નામ
* હિંદી: જામુન
* ઉર્દુ: જામુન
* પંજાબી: જામુન
* તેલુગુ:પંડુ
* તામિળ: નાવલ પાઝમ
* મલયાલમ: નાવલ પાઝમ
* કન્નડા:નેરલે હન્નુ
* બેંગાલી:જામ
* ઓરૌયા:જામુકોલી

## છબીઓ 

ચિત્ર:Java plum (Syzygium cumini).jpg|જાંબુ
ચિત્ર:Java plum (Syzygium cumini) seeds.jpg|જાંબુના ઠળિયા
ચિત્ર:Kalo jaam.JPG|*જાંબુ* ફળો - પકવણીના અલગ અલગ તબક્કે
ચિત્ર:Jaam tree3.JPG|નજીકથી જોતા
ચિત્ર:Jamun Tree 01.jpg|જાંબુ ફળો ની ઉજાણી માણતા બાળકો
ચિત્ર:Jaam tree2.JPG|જાંબુ વૃક્ષોની હરોળ
ચિત્ર:Kalo jam foliage1.JPG|જાંબુ વૃક્ષોની ઘટા
ચિત્ર:Ripe jamun fruits.jpg|બેંગ્લોરની એચએએલ બજારમાં વેચાતા જાંબુ
ચિત્ર:Jaam tree1.JPG|જાંબુનું વૃક્ષ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વૃક્ષ