વળગાડ મુક્તિ

**વળગાડ મુક્તિ** (નવા લેટિનમાં *એક્સૉસિઝમસ*, ગ્રીકમાંથી *એક્સોકીઝેઈન* - પ્રતિજ્ઞા સાથે બંધાયેલું) એ દુષ્ટ વ્યક્તિનો અથવા એક વ્યક્તિ અથવા સ્થળમાંથી આધ્યાત્મિક અસ્તિત્વનો કબજો છોડાવવાની પ્રસ્થાપિત પદ્ધતિ છે, જેને તેઓ અસ્તિત્વ ધરાવતી વસ્તુની પ્રતિજ્ઞાના સોગંદને કારણે કબજામાં હોવાનું માને છે. આ શબ્દ પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી સમાજમાં, બીજી સદીની શરૂઆતથી દુષ્ટ વ્યક્તિને ઉખેડી નાખવા માટે જાણીતો બન્યો છે.  તેમ છતાં, આ પ્રથા ખૂબ જ પ્રાચીન છે અને ઘણી સંસ્કૃતિઓ અને ધર્મોમાં આસ્થાનો ભાગ છે. 

## ખ્રિસ્તી ધર્મ 
ખ્રિસ્તી પ્રથામાં જે વ્યક્તિ વળગાડ મુક્ત કરે છે, તે ઊંજણી નાખનાર તરીકે જાણીતા હતાં, તે મોટા ભાગે ચર્ચના સભ્ય હોય છે અથવા જેને ઈશ્વરીકૃપાથી વિશિષ્ટ સત્તા અથવા કુશળતા મળી હોય તેવી કોઈ વ્યક્તિ હોય છે.  ઊંજણી નાખનાર પ્રાર્થનાઓ અને ધાર્મિક સામગ્રીઓ જેવી કે નક્કી કરેલા સૂત્રોચ્ચાર, હાવ-ભાવ, પ્રતિકો, મૂર્તિ, જંતર વગેરેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. ઊંજણી નાખનાર મોટા ભાગે ઈશ્વર, ઈસુ ખ્રિસ્ત, અને/અથવા કેટલાંક વિવિધ દેવદૂત અને શ્રેષ્ઠ કક્ષાના દેવદૂતોને વળગાડ મુક્તિ માટે દરમિયાનગીરી કરવા બોલાવે છે.  

સામાન્ય રીતે, કબજામાં હોય એવી વ્યક્તિઓ તેઓની જાતને શેતાન તરીકે ઓળખાવતી પણ નથી, અને તેઓની ક્રિયાઓ માટે સંપૂર્ણપણે જવાબદાર પણ ઠેરવતી નથી.  તેથી,વ્યવસાયકારો વળગાડ મુક્તિને સજા આપવા કરતાં અધિક પણે ઉપચાર તરીકે બારીકાઈથી નીહાળે છે.  મુખ્યપ્રવાહની ધાર્મિક વિધિઓ સામાન્ય રીતે આ બાબતનો ખુલાસો રાખે છે કે વળગણ ધરાવતી વ્યક્તિ પર કોઈ હિંસા ન થાય તે માટે ખાતરી રાખવામાં આવે છે, માત્ર જો હિંસાની સંભાવના હોય તો તેઓને બાંધવામાં આવે છે.

### ઈસુ ખ્રિસ્ત 
thumb|left|120px|ક્રિસ્ટ એક્સોસીંગ એ મ્યુટ બાય ગુસ્ટવ ડોરે, 1865.
ખ્રિસ્તી ધર્મમાં, વળગાડ મુક્તિ ઈસુ ખ્રિસ્તના સામર્થ્યના ઉપયોગ વડે અથવા ઈસુ ખ્રિસ્તના નામમાં કરવામાં આવે છે. આની સ્થાપના ઈસુ ખ્રિસ્તે તેમના અનુસરોને દુષ્ટ આત્માઓ તેમના નામમાંથી બહાર ફેંકી દેવાની સૂચના આપી હતી. એવી માન્યતા કરવામાં આવી છે.  કેથલીક એન્સાઈક્લોપિડીયાના વળગાડ મુક્તના લેખ પ્રમાણે: ઈસુએ આ ક્ષમતાઓને તેમના મસીહા હોવાના ચિહ્નન તરીકે દર્શાવી છે, અને તેમના અનુસરોને આ જ પ્રમાણે કરવા માટે સમર્થ બનાવ્યા.. યહૂદી એન્સાઈક્લોપિડીયાના ઈસુ પરના લેખમાં કહે છે કે ઈસુને " ખાસ કરીને દુષ્ટ શેતાનોને બહાર ફેંકી દેવા માટે સમર્પિત કરવામાં આવ્યાં હતાં" અને એવું પણ માનવા આવે છે કે તેઓ તેમના અનુસરોની જાણમાં આમાં આગળ વધ્યા; તેમ છતાં, "તેમના શિષ્યો પ્રત્યેની તેમની શ્રેષ્ઠતા તેમના બહાર ફેકવામાં આવેલાં શેતાનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવી હતી, જે તેઓ બહાર કાઢવા માટે નિષ્ફળ ગયા હતા."

ઈસુ ખ્રિસ્તીના સમયમાં, બિન-ન્યુ ટેસ્ટામેન્ટ યહુદી પ્રાથમિક પુરાવા આપતા દસ્તાવેજમાં વળગાળ મુક્તિ ઝેરીલા મૂળના અર્ક સાથે સંચાલક નશીલા પદાર્થો દ્વારા અથવા અન્ય બલિદાન આપીને કરવામાં આવતી, એવો અહેવાલ છે.  તેઓએ ઉલ્લેખ કર્યો છે કે વળગાડ મુક્તિ યહુદી ધર્મની ઈસ્સેન શાખા દ્વારા કરવામાં આવતી હતી (ક્યુમરાન ખાતે મૃત સમુદ્ર સ્ક્રોલસ). 

### ખ્રિસ્તી ચર્ચમાં પ્રથા 
#### એન્ગલીકેનીઝમ 
1974માં, ઈંગલેન્ડના ચર્ચમાં "મુક્તિ મંત્રાયલ" ગોઠવાયું. તેની રચનાના ભાગ રૂપે, દેશમાં દરેક પંથકના વળગાડ મુક્તિ અને મનોરોગ વિજ્ઞાનમાં એમ બંનેમાં ટીમને તાલીમથી સજ્જ કરવામાં આવ્યાં. તેમના પ્રતિનિધિઓ અનુસાર, મોટાભાગના કિસ્સાઓથી બહાર આવ્યું કે પહેલાં તેમાં રૂઢિગત સ્પષ્ટતાઓ છે અને વાસ્વિક વળગાડ મુક્તિ ખૂબ જ ઓછી છે; જો કે લોકોને આપવામાં આવતાં આશીર્વાદ ઘણી વખત મનોવૈજ્ઞાનિક કારણોસર હોય છે. 

બિશપ ચર્ચમાં, *બુક ઓફ ઓકેઝનલ સર્વિસીઝ * પ્રાસંગિક સેવાઓના પુસ્તકમાં વળગાડ મુક્તિ માટેની તાજવીજની ચર્ચા કરવામાં આવી છે; પણ તે કોઈ વિશિષ્ટ ધાર્મિક વિધિનું નિર્દેશન પણ કરતાં નથી કે "ઊંજણી નાખનાર" માટે કોઈ ઓફિસની સ્થાપના કરવામાં આવી હોય તેનો પણ નિદેર્શન કરતાં નથી.  બિશપ પંથકના ઊંજણી નાખનાર જ્યારે તેઓ ચર્ચની તમામ અન્ય ફરજમાંથી નિવૃત્તિ લે છે ત્યારે તેઓ સામાન્ય રીતે તેમની ભૂમિકા ચાલુ રાખે છે.  એન્ગલીકન પાદરીઓ બિશપ ધર્માધ્યક્ષ દ્વારા મંજૂરી મળ્યા વગર ઊંજણી નાખનારની ભૂમિકા અદા કરી શકતા નથી. જ્યાં સુધી મંજૂર કરવામાં આવેલા બિશપ અને તેમની વિશેષજ્ઞો (મનોવિજ્ઞાનીક અને ચિકિત્સકના સમાવેશ સાથે) હોય ત્યાં સુધી વળગાડ મુક્તિ સામાન્ય રીતે કરવામાં આવતી નથી. 

#### પૂર્વી રૂઢિવાદીઓ 
પૂર્વી રૂઢિવાદી ચર્ચમાં, શૈતાની પ્રવૃત્તિ ક્યારેય છૂટકારો ન થઈ શકે તેવાં રોગ અને વિનાશક અસર સાથે સંકળાયેલી છે. પરિણામ રૂપે, વળગાડ મુક્તિ એકદમ સામાન્ય છે, ઉપરાંત તે તેઓનો માર્ગ આશીર્વાદના ક્ષેત્રો સાથે સંકળાયેલી ધાર્મિક વિધિઓમાંથી પણ શોધી કાઢે છે.

#### લ્યુથરનીઝમ 
લ્યુથરન ચર્ચએ વળગાડ મુક્તિની પ્રથા અંગે શોધી કાઢ્યું કે બાઈબલ ધર્મગ્રંથનો દાવો છે કે ઈસુ ખ્રિસ્ત શેતાનોને એક સરળ હુકમથી ભગાડયાં હતાં (માર્ક 1:23–26; 9:14–29; લુકે 11:14–26). ખ્રિસ્તના શિષ્યોએ સામર્થતાની સાથે અને ઈસુના નામમાં (મેથ્યુ 10:1; ક્રિયાઓ 19:11–16) અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. 

ધર્મ સુધારણા બાદ, માર્ટીન લ્યુથરએ વળગાડ મુક્તિ માટે સંક્ષિપ્ત રોમન ધાર્મિક વિધિનો ઉપયોગ કર્યો. 1526માં ધાર્મિક વિધિ વધુ સંક્ષિપ્ત કરવામાં આવી અને વિરોધને દૂર કરાયો.  *વળગાડ મુક્તિની લ્યુથેરાનની ધાર્મિક વિધિ* નું આ સ્વરૂપ મોટાભાગની લ્યુથેરાનને સેવા- પુસ્તિકા સમાવિષ્ઠ કરવામાં આવી અને તેનો અમલ કરાયો.  લ્યુથેરાન ચર્ચના ગોવાળોના ગ્રામજીવનને લગતી મેન્યુએલ અનુસાર,  આ ગોવાળોના ગ્રામજીવનને લગતી મેન્યુઅલો સાવચેત કરે છે કે વારંવાર આ પ્રકારના લક્ષણો પરમાનંદના રૂપમાં, મરકીના હુમલા, સુસ્તી, પાગલપણ અને મનની એક ઉન્મત્ત રાજ્ય, પ્રાકૃતિક કારણોનું પરિણામ હોય છે. અને શૈતાની અધિકાર માટે ભૂલભરેલું ન હોવું જોઈએ. લ્યુથેરાન ચર્ચ પ્રમાણે, પ્રાથમિક લક્ષણો શૈતાની કબજો દર્શાવતાં અને વળગાડ મુક્તિ કરવાની જરૂરીયાત દર્શાવતાં હોઈ શકે છે:  
# ગુપ્ત બાબતોનું જ્ઞાન, ઉદા તરીકે, ભવિષ્યને ભાખવાની સમર્થ બનવું(અધિનિયમોં 16:16), ગુમ થયેલાં લોકો અથવા વસ્તુઓ શોધવી, અથવા જટિલ બાબતો જાણવી જે કોઈ પણ વ્યક્તિ ક્યારેય શીખી શકતી નથી (ઉદા. દવા). એવું કહેવામાં આવે છે કે ભવિષ્ય કહેનાર વારંવાર આત્માને મદદ માટે પૂછે છે અને તે આ આત્મા તેને કેટલીક શક્તિ બક્ષે છે.  તે કિસ્સામાં શૈતાની આત્મા મદદ કરે છે, એવું જરૂરી નથી તે વ્યક્તિનો શારિરીક રીતે કબજો લઈ લે. વધુમાં, મેથોડિસ્ટ ચર્ચ શીખવે છે કે "વળગાડ મુક્તિની અધિકૃતતા ચર્ચને આપવામાં આવી છે, જે ઘણાં રસ્તાઓમાંના એક છે, જેમાં ખિસ્તનું મંત્રાલય દુનિયામાં ચાલુ છે. " નિયુક્ત થયેલા પાદરીએ વળગાડ મુક્તિ સૌથી પહેલાં જિલ્લા અધિક્ષક સાથે પરામર્શ કરવું જોઈએ. મેથોડિસ્ટ ચર્ચ માને છે કે એ ખાતરી કરવી ખૂબ જ અગત્યની છે કે જે વ્યક્તિ અથવા વ્યક્તિઓ મદદ શોધી રહ્યાં છે તેમને ખ્રિસ્તની હાજરી અને પ્રેમ ચોક્કસપણે મળે. વધુમાં, "બાઈબલ, પ્રાર્થના અને ખ્રિસ્તીઓની સાત વિધિઓમાંની એક વિધિ"નું મંત્રાલય આ વ્યક્તિઓ સુધી વિસ્તારવું પણ જોઈએ. આ વસ્તુઓનું સંયોજન અસરકારક સાબિત થયું છે. ઉદા તરીકે, કોઈ એક ચોક્કસ પરિસ્થિતીમાં, રોમન કેથોલીક સ્ત્રી માનતી હતી કે તેનું ઘર ભૂતિયું બની ગયું હતું, અને તેથી મદદ માટે તેણીએ તેના પાદરી સાથે પરામર્શ કર્યું.  જોકે તે સ્ત્રીના ઘરમાંથી શૈતાનોને બહાર કાઢી મૂકવા ઉપલબ્ધ હોવાથી, તેથી તેણી મેથોડીસ્ટ પાદરીનો સંપર્ક કર્યો. જેમણે ઓરડામાંથી શૈતાનના આત્મા મુક્તિ કર્યો, જેને ઘરમાં તણાવના સ્રોત તરીકે માનવામાં આવ્યો હતો અને તે જ સ્થળે તેઓ પવિત્ર ભાઈચારાની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. છે; શૈતાને કબજા હોય એવી વ્યક્તિઓને ચર્ચમાં અથવા સમૂહ પ્રાર્થનામાં લાવવામાં આવે છે. મોટાભાગે, જ્યારે બિમાર વ્યક્તિ આધુનિક તબીબી સારવાર પ્રત્યે પ્રત્યાઘાત ન આપી હોય ત્યારે વ્યથાનું કારણ શૈતાનને ઠેરવવામાં આવે છે. 

જો વ્યક્તિને મુક્તિની જરૂરિયાત છે, તેની પરંપરાગત નિર્ધારણ કરવાની પદ્ધતિ, એવી વ્યક્તિની હાજરીમાં થાય જેની પાસે સમજદાર આત્માઓની ભેટ છે.  આ પવિત્ર આત્માની 1 કૉરિનથિઅન 12 દ્વારાની ભેટ છે, જે વ્યક્તિને કંઈ રીતે શૈતાનની હાજરીનું "જ્ઞાન" કરાવે છે.  જ્યારે શરૂઆતનું નિદાન સામાન્ય રીતે સમુદાયના સમૂહ દ્વારા બિનવિર્વાદિત હોય છે, જ્યારે ઘણાં લોકો એક સમુદાયના સમૂહમાં આ ભેટથી સંપન્ન બને છે, ત્યારે પરિણામો જુદા-જુદા મળે છે. 

ફાધર ગાબ્રીયેલ એમોર્થ આ ભેટ ધરાવતી વ્યક્તિઓને સંદર્ભમાં "પેયગંબરો અને સંવેદનશીલ" કહીને બોલાવે છે, અને તેનો ઉપયોગ ઘણાં પ્રસંગોમાં કરે છે, તેઓની પાસે શૈતાનની હાજરી શોધવાની ક્ષમતા છે.  તેમ છતાં, તેમણે નોંધ કરી છે કે "તેઓ હંમેશા સાચ્ચા હોતાં નથી. તેમની 'લાગણી'ઓને ચોક્કસપણે ચકાસવી જોઈએ." તેમના આ ઉદાહરણોમાં, તેઓ પ્રસંગો શોધવા સક્ષમ છે જે શૈતાનને દાખલ થવાનું કારણ હતું અથવા શૈતાની વસ્તુ શોધવા સક્ષમ છે તે વ્યક્તિગત શાપિત છે.  તેમણે નોંધ કરી છે કે "તેઓ હંમેશા વિનયી હોય છે."

#### રોમન કેથોલીસીઝમ 
right|thumb|પેઈન્ટીંગ બાય ફ્રાન્સીસ્કો ગોયા ઓફ સેઈન્ટ ફ્રાન્સીસ બોરગીઆ પર્ફોરમીંગ એન એક્સૉસિઝમ. રોમન કેથલીક માન્યતામાં વળગાડ મુક્તિ એ ધાર્મિક વિધિ છે, પરંતુ તે પ્રતિકાત્મક ધાર્મિક વિધિ નથી, તે દીક્ષાની વિધિ અથવા પાપનો એકરાર કરવાની વિધિ કરતાં ભિન્ન છે. પ્રતિકાત્મક ધાર્મિક વિધિ કરતાં ભિન્ન, વળગાડ મુક્તિની "અખંડિતતા અને ક્ષમતા બિન-પરિવર્તિત ફોર્મુલાના એક ધારા ઉપયોગ પર અથવા અધિકૃત પ્રક્રિયાના ઘટના ક્રમ પર આધાર રાખતી નથી. તેની ક્ષમતા બે ઘટકો પર આધારિત છે: પ્રમાણભૂત અને નિશેધ ન હોય એવા ચર્ચના સત્તાધારીઓ દ્વારા અધિકૃતિ અને વળગાડ મુક્તિમાં વિશ્વાસ." વાસ્તવમાં, જ્યારથી દરેક ખ્રિસ્તી પાસે શૈતાનોને અંકુશ કરવાની શક્તિ છે અને ઈસુ ખ્રિસ્ત[81] ના નામ પર તેમને બહાર કાઢે છે ત્યારથી તાજેતરના સમય સુધી, ઊંજણી નાખનાર પાદરીઓ અને સામાન્ય વ્યક્તિ એમ બંને હતાં,  એવું કહેવામાં આવ્યું, કેથોલીક વળગાડ મુક્તિ હજી પણ અત્યંત કઠોર અને ગોઠવાયેલી તમામ અસ્તિત્વ ધરાવતી વળગાડ મુક્તિની ધાર્મિક વિધિમાંની એક છે.  ચર્ચના કેનોન કાયદા પ્રમાણે, વિધિપૂર્વક કરવામાં આવેલી વળગાડ મુક્તિ, માત્ર સંસ્થાપક પાદરી (અથવા ઉચ્ચ પાદરી) દ્વારા જ કરી શકાય છે અને માત્ર માનસિક બિમારીને શક્યતાને બાદ કરતાં સંભાળપૂર્વકના તબીબી પરિક્ષણ પછી જ કરી શકાય છે. *કેથોલીક એનસાઈક્લોપીડિયા* એ (1908) આજ્ઞા કરતાં કહ્યું: "ખોટી માન્યતા ધર્મમાં વિરવિખર ન થવી જોઈએ, તેમ છતાં તેમનો મોટાભાગનો ઇતિહાસ એકબીજા સાથે વણાયેલો હોઈ શકે છે, તેમાં જાદુ નથી, તેમ છતાં કાયદેસરની ધાર્મિક વિધિ સાથે તે સફેદ બની શકે." રોમન વિધિમાં વસ્તુઓની યાદીનો શક્ય શૈતાની કબજાના સૂચક તરીકે સમાવેશ થાય છે: કબજામાં રહેલી વ્યક્તિ જેને પહેલાં જેનું ભાષાનું જ્ઞાન ન હતું તેવી વિદેશી ભાષા અથવા પ્રાચીન ભાષા બોલે છે; અલૌકિક ક્ષમતાઓ અને શક્તિ; કબજામાં હોય એવી વ્યક્તિ જાણતી હોય તેના કોઈ પણ રસ્તા ન હોવા છતાં કે વ્યક્તિ પાસે ગુપ્ત અથવા આંતરિક બાબતો અંગેની માહિતી; કોઈ પવિત્ર વસ્તુ માટે અનાદર; અને ઈશ્વર નિંદાનો અથવા/અને પવિત્ર વસ્તુઓના અનાદરનો અતિરેક. 

જાન્યુઆરી 1999માં કેથોલીક ચર્ચએ વળગાડ મુક્તિની પ્રથામાં સુધારો કર્યો, જોકે લેટિનમાં વિકલ્પ રૂપે પરંપરાગત વળગાડ મુક્તિને મંજૂર રાખવામાં આવી છે. વળગાડ મુક્તિની ક્રિયા આશ્ચર્યજનક રીતે ભયાનક આધાત્મિક કાર્ય તરીકે ગણવામાં આવે છે. ધાર્મિક વિધિ એવું માને છે કે કબજા હેઠળ આવેલી વ્યક્તિ પર શૈતાને ભૌતિક શરીર પર નિયંત્રણ મેળવ્યું હોવા છતાં તે તેની સ્વતંત્ર્ય ઈચ્છાને જાળવી રાખે છે, અને *ઓક્સિઝમસ એન્ડ સર્ટન સપ્લીકેશનસના * દસ્તાવેજના ઉપયોગ સાથે પ્રાર્થનાઓ, આશીર્વાદો અને આહ્વાનમાં સમાવેશ થાય છે.  અન્ય નુસખાઓનો કદાચ ભૂતકાળમાં ઉપયોગ થતો હશે, જેમ કે સ્વસ્તિવાચન *વાડે રીટ્રો સતાના* .  આધુનિક યુગમાં, કેથોલિક ચર્ચના અધિકારીઓ ભાગ્યેજ વળગાડ મુક્તિ માટે અધિકૃત છે, તેમની પાસે અહંકારના કિસ્સામાં જવું એ માનસિક અથવા શારીરિક બિમારી માટે વધુ યોગ્ય છે.  ઓછા સંવેદનશીલ કિસ્સામાં સંત મીશેલના ચેપલેટનો ઉપયોગ કરી શકાય..

### મનોવિજ્ઞાન 
વળગાડ મુક્તિ માટેની ખ્રિસ્તી પ્રથા માનસિક અથવા શારીરિક બિમારી છે, એવું માની લઈ તે પદ્ધતિ સાથે પરાધીન પાત્ર સુધી પહોંચવાનો માર્ગ લે છે અને વળગાડ મુક્તિની ધાર્મિક વિધિને અધિકૃતિ મળતાં પહેલાં શારીરિક અથવા માનસિક કારણો બાકાત રાખી માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને તબીબી વ્યવસાયિકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  જ્યારે તમામ શક્ય હિતકારક કારણો બાકાત કરી દેવામાં આવે ત્યારે ત્યારે તે કિસ્સાનો જીવલેણ શૈતાની કબજા તરીકે ઉપચાર કરવામાં આવે છે અને વળગાડ મુક્તિ લાગુ કરવામાં આવી શકે છે. 

## ભારતીય ધર્મો 
### હિંદુવાદ 
વળગાડ મુક્તિની પ્રથા સાથે સંકળાયેલી માન્યતાઓ અને/અથવા પ્રસ્થાપિત રીતો દક્ષિણમાં પ્રાચીન દ્રવિડો સાથે આગળ પડતી જોડાયેલી છે. ચાર વેદોમાંના (હિન્દુઓના પવિત્ર પુસ્તકો), અથર્વવેદમાં જાદુ અને ઔષધિ અંગેનું ગૂઢ રહસ્ય કહેવામાં આવ્યું છે. આ પુસ્તકમાં શૈતાનો અને રાક્ષસી આત્માઓને બહાર કાઢવા માટે ઘણી ધાર્મિક વિધિઓનું વિવરણ આપવામાં આવ્યું છે. આ માન્યતાઓ ખાસ કરીને અસરકારક છે અને પશ્ચિમ બંગાળ, ઓરીસ્સા અને દક્ષિણના રાજ્યો જેમ કે કેરળમાં પ્રસ્થાપિત થયેલી છે.વળગાડમાંથી મુક્તિનો પ્રાથમિક અર્થ મંત્ર અને વાજના થાય છે, જે વૈદિક અને તાંત્રિક પરંપરામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. 

વૈષ્ણવ પરંપરાઓમાં નરસિંહાના નામના રટણનો અને પવિત્ર પુસ્તક (નામાંકિત ભાગવત પુરાણ)ને મોટેથી વાંચવાનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  પદ્મ પુરાણના ગીતાના મહાત્મય અનુસાર, ભાગવત ગીતાના ત્રીજા, સાતમા અને આઠમા અધ્યાયનું વાંચન કરવાથી વાંચવાથી અને વ્યક્તિની ભૂત સંબંધિત પરિસ્થિતીમાંથી મુક્ત થવામાં મદદરૂપ બની મૃત વ્યક્તિઓને માનસિક શાંતિ બક્ષે છે. અન્ય અસરકારક પદ્ધતિઓમાં કીર્તન, મંત્રોનો સતત થતો જાપ, પવિત્ર ધાર્મિક પુસ્તક અને દૈવી સ્વરૂપ પવિત્ર ચિત્રો (શિવ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, શક્તિ વગેરે) (ખાસ કરીને નરસિંહા) ઘરમાં સાથે રાખવાની, પૂજા દરમિયાન બળતો ધૂપ આગળ રાખવાની, પવિત્ર નદીઓનું પાણી છાંટવાની અને પૂજામાં શંખ ફૂંકવાનો સમાવેશ થાય છે.ગરુડ પુરાણ ભૂત અને મૃત્યુ સંદર્ભિત માહિતનો મુખ્ય સ્રોત છે.

### બૌદ્ધ ધર્મ 
બૌદ્ધ ધર્મમાં, વળગાડ મુક્તિનું અસ્તિત્વ બૌદ્ધ સંપ્રદાય પર આધારિત છે. દરેક એકબીજા કરતાં જુદા પડે છે, કેટલાંક લાક્ષણિક જેવા દેખાય છે અથવા વિશેષિત જેવા દેખાય છે અને શિક્ષિત જેવા પણ દેખાય છે. કેટલાંક તિબેટીયન બૌદ્ધો વળગાડ મુક્તિને નકારાત્મક વિચારો બહાર કાઢવા અને તેનું પ્રબુદ્ધ મનમાં પ્રતિરોપણ કરવાના લાક્ષણિક પ્રતિક કરતાં વિશેષ જોતાં નથી. કેટલાંક બૌદ્ધો નકારાત્મક વિચારોના ગુણ અને/અથવા નકારાત્મક આત્માઓ તેમની પર હાવિ થઈ વળગાડ મુક્ત કરવા કરતાં સ્વસ્તિવાચનમાં આસ્થા રાખે છે. 

## નોંધનીય ઉદાહરણો 
* સાલ્વાડોર ડાલી જ્યારે 1947માં ફ્રાન્સમાં હતાં ત્યારે તેમની પાસે પ્રખ્યાત એવા ઈટાલીના ભિક્ષુક, ગાબ્રીએલ મારીયા બેરાર્દ્રી, વળગાડ મુક્તિ આવ્યાં હતાં,  ડાલીએ ક્રોસની ઉપર ઈસુ ખ્રસ્તના શિલ્પનું સર્જન કરી તે તેમણે ભિક્ષુકને આભારમાં આપ્યું. 

* એન્નેલીસ મીશેલ જર્મનીની કેથલીક મહિલા હતી, જેણે કહ્યું હતું કે તે 6 અથવા વધુ શૈતાનોથી કબજામાં હતી અને ક્રમશઃ 1975માં તે વળગાડ મુક્તિમાં પસાર થઈ. બે ગતિયુક્ત ચિત્રો, *ધી એક્સૉસિઝમ ઓફ ઈમીલી રોઝ * અને રેક્વિઅમ યોગ્ય રીતે એન્નેલીસની વાર્તા સાથે બંધબેસતાં હતાં. તે ઉપરાંત *એક્સૉસિઝમ ઓફ એન્નેલીસ મીશેલ* ની દસ્તાવેજી ફિલ્મ પણ છે,(જે પોલીસ ભાષામાં છે, પણ તેનું પેટાશીર્ષક અંગ્રેજીમાં પણ ઉપલબ્ધ છે) જેનું ચિત્રણ વળગાડ મુક્તિની વિધિની મૂળ ઓડિયો ટેપ પરથી કરવામાં આવ્યું છે. 

* રોબી મૈનહેમ તરીકે ઓળખાયેલો એક છોકરો, 1949માં વળગાડ મુક્તિમાં પાત્ર બન્યો હતો, જે વિલિયમ પીટર બ્લાટ્ટી દ્વારા લખાયેલી એક ડરામણી નવલકથા અને ફિલ્મ *ધી એક્સૉસિસ્ટ * માટે મુખ્ય પ્રણેતા બન્યો હતો, વિલિયમ પીટરે તે કિસ્સા વિશે સાંભળ્યું ત્યારે તેઓ 1950માં જોર્જટાઉન યુનિવર્સીટીના વર્ગનો વિદ્યાર્થી હતાં.  મનોવૈજ્ઞાનિક અને તબીબી ડોક્ટરો તે કિશોર સાથે બનતા મુશ્કેલી ઊભા કરતાં સમજાવવા સક્ષમ ન થયા બાદ, રોબી લ્યુથેરાન પાદરી રેવ લૂથર મૂલો શ્યુલઝેની દેખરેખ હેઠળ લાવવામાં આવ્યો હતો; પછી ધર્માધિકારીએ તે છોકરાને રેવ એડવર્ડ હુઘીસ પાસે લઈ જવાનું સૂચવ્યુ, જેણે બાળક પર પ્રથમ વળગાડ મુક્તિની પ્રક્રિયા કરી.  ત્યારબાદની વળગાડ મુક્તિની પ્રક્રિયા આંશિક રીકે કોટેજ સીટી, મેરીલેન્ડ અને બેલ-નોર, મીસૌરીમાં ફાધર વિલિયમ એસ. બોવડેર્ન, એસ.જે., ફાધર રેયમોન્ડ, પાદરી એસ.જે. અને પછી જેસુઈટ શોકાસ્ટીક ફાધર વોલટર હાસોકન, એસ.જે. દ્વારા એમ બંને જગ્યાએ કરવામાં આવી. 

* કાર્લા જર્માના સેલે 
* મિશાયેલ ટેલર  
* મધર ટેરેસા મુજબ તેણી તેના જીવનના પાછળના ગાળામાં કલકત્તાના આર્કબિશપ હેનરી ડિસૂઝાના નિર્દેશન હેઠળ વળગાડ મુક્તિમાંથી પસાર થયા હતાં, ત્યારે બાદ તેમણે અનુભવ્યું કે તેણી સૂઈ જવા માટે અત્યંત ઉત્તેજિત જણાતા હતાં અને તેમને એવો ભય હતો કે "તેણી એક શૈતાની હુમલા હેઠળ હોઈ શકે છે"

* ઓક્ટોબર 2007ના વળગાડ મુક્તિમાં વેલીન્ટોનમાં ન્યુઝીલેન્ડના ઉપનગર વૈનુઈઓમાટામાં એક મહિલાનું મૃત્યુ થયું અને એક કિશોરને હોસ્પીટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. ઘણાં લાંબા પ્રયત્ન બાદ, કુટુંબના પાંચ સભ્યો ગુનેગાર સાબિત થયા હતાં અને બિન-રક્ષણીય સજા સંભળાવવામાં આવી હતી.

* જોહાન બ્લુમ્હાર્ડટે ગોટ્ટલીએબીન ડીટ્ટસ પર બે વર્ષ સુધી 1842-1844 સુધી મોટ્ટલીનજેનમાં વળગાડ મુક્તિની પ્રક્રિયા કરી હતી.  પાદરી બ્લુમ્હાર્ડટના પરગણાંમાં અપરાધના એકરાર અને સાજા થવાની નિશાનીના વૃદ્ધિના અનુગામી અનુભવો કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમાં તેમને વળગાડ મુક્તિની ક્રિયામાં સફળ ગણાવ્યાં હતાં.   

## વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ 
ડીએએમ-4 અથવા આઈસીડી-10 બેમાંથી એક પણ હેઠળ શૈતાની કબજો એ મનોવૈજ્ઞાનિક અથવા તબીબી નિદાન હેઠળ ઓળખઈ શકાતો નથી. જેઓ શૈતાની કબજામાં વિશ્વાસ રાખે છે, તેઓ ઘણી વખત માનસિક બીમારીને કારણે હોઈ શકે છે, જેમ કે હીસ્ટેરીયા, મેનીયા, સાયકોસીસ, ટ્યુરેટ્ટે સિન્ડ્રોમ, વાઈ, સ્કિઝોફ્રેનિઆ અથવા વિસંબંધકારી ગેરવ્યવસ્થા કબજા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.  વિસંબંધકારી ઓળખના કિસ્સામાં, વ્યક્તિત્વમાં પરિવર્તન જે ઓળખવામાં આવે છે, તે પ્રશ્ન રૂપે છે, 29 ટકા તેમની જાતને શૈતાન તરીકે ઓળખાવે છે. વધુમાં, એક વિષય અંગેની ઘેલછા જે મોનોમેનીયા અથવા ડેમોનોપાથી તરીકે કહેવાય છે, જેમાં દર્દી એવું માને છે કે તે અથવા તેણી એક અથવા વધુ શૈતાનના કબજામાં છે.

હકીકત એ છે તે વળગાડ મુક્તિની ક્રિયા ઉપર લોકોના અનુભવોના લક્ષણોનો કબજો છે જે કેટલીક બનાવટી ગોળીની અસરનું અને વશીકરણની સૂચનાની શક્તિની અસર હોય છે.  કેટલાંક સામાન્ય પણે માનવામાં આવે છે તેમ વ્યક્તિઓ વાસ્તવમાં આત્મશ્લાઘાથી ઘેરાયેલી હોય છે અથવા નીચુ સ્વાભિમાનથી પીડાતી હોય છે અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે તે "શૈતાનના કબજા હેઠળની વ્યક્તિ" તરીકે વર્તણૂંક કરે છે. 

## સાંસ્કૃતિક સંદર્ભો 
વળગાડ મુક્તિ માટેની ક્રિયા કાલ્પનીક નવલસાહિત્યમાં, ખાસ કરીને ડરામણાં વિષયોમાં જાણીતા છે. 
* *ધી ડીબક્ક*  (1914 નાટક એસ, એનસ્કાય દ્વારા) 
* *ધી એક્સૉસિસ્ટ*  (વિલીયમ પીટર બ્લાટ્ટી, દ્વારા લિખિત નવલકથા, 1971, રોબી મેન્નહૈમની વળગાડ મુક્તિની વિધિમાંથી પ્રેરણા લઈને) 
* *ધી એક્સૉસિસ્ટ*  (1973 ફિલ્મ), અને તેની સીક્વલ રોબી મેન્નહૈમની અને રોમન કેથોલીકની વળગાડ મુક્તિની ક્રિયાથી; વિલીયમ પીટર બ્લાટ્ટીની નવલકથાઓને આધારે પ્રેરિત થયો.
* *રીપોઝેસીસડ*  (1990 હાસ્ય ફિલ્મ સિતારાઓ લીન્ડા બ્લૈર અને લેસ્લી નૈલસેન)
* *ક્યા ડાર્ક લીનૈગે*  (2003 વિડિયો ગેમ)
* *સુપરનેચરલ*  (2005 ટેલીવિઝન સીરીઝ)
* *કોનસ્ટાન્ટીન* (2005 ફિલ્મ) ડીસી/વેર્ટીગો કોમીક બુક *હેલ્લબ્લાઝર* 
* *ધી એક્સૉસિઝમ ઓફ એમીલી રોઝ*  (2005 ફિલ્મ) એન્નેલીઝે મીશેલના કિસ્સાથી પ્રેરિત થયા. 
* *રેક્યુમ * (2006 જર્મન ભાષાની ફિલ્મ નિર્માતા હેન્સ-ક્રિશ્ચિયન શ્મિડ) એન્નેલીઝે મીશેલના કિસ્સા આધારિત ફિલ્મ.
* *ડી ગ્રે-મેન* (2006 જાપાનીઝ એનીમેશન સીરીઝ નિર્માતા હોશીનો કાત્સુરા)
* *એ હંટીંગ * શો જેમાં શૈતાનો અને ઊંજણી નાખનારાઓની ઘણી સાચી વાર્તાઓનો સમાવેશ થાય છે. 
* *સ્ટીગ્માટા * (1999 ફિલ્મ સિતારાઓ પેટ્રીશિયા આર્કેટ્ટી અને ગાર્બીયલ બ્રાયન)
* *ગ્રુડ 2 * (જાપાનીઝ ફિલ્મ જુ-ઓન સિરીઝ આધારિત અંગ્રેજી ફિલ્મ 2006)
* *અલ ઓર્ફાન્ટો ( ધી ઑર્ફનેજ)*  (ફિલ્મ દિર્ગદર્શન જુઆન એન્ટોનીઓ બાયોના અને નિર્માતા ગૌલેરમો ડેલ ટોરો)
* *1920*  (2008 બોલીવુડ ફિલ્મ) 
* *ટ્રુ બ્લડ*  (2008 એચબીઓ ટેલીવિઝન સિરીઝ)
* *ઍપરિશનસ * (2008 ટીવી સિરિયલ)
* *સાઉલ ઓબ્સેશન* , એમી વોલ્ફ સોર્ટરની નવલકથા 2007, જે યહુદી વળગાડ મુક્તિની ક્રિયાને આધારે બની છે 
* *બોયઝ ડુ ક્રાય * (2007 પરિવારના છોકરાઓ અંગેનો એપિસોડ છે જે ક્વાહો શહેર વિશે છે સ્ટેવિ પ્રયત્ન કરે છે. રોડ આઈલેન્ડ છોડી દેવા કુટુંબ પર દબાણ કરે છે. 
* ''મીકાઉ ડી'ઓબર*  (ફ્રેન્ચ ફિલ્મ 2007)
* પેરાનોર્મલ સ્ટેટ (2008 એ એન્ડ ઈ ટીવી સિરીયલ) 
* *જોહ્ન સેફ્રાન વર્સીસ ગોડ* , ઓલ્ટ્રેલિયન દસ્તાવેજી ફિલ્મ જેમાં જોહ્ન સેફ્રાનએ તેના અતિથિને શૈતાન માની લીધો છે. 
* *પોઝેસીસડ * (2000 રોબી મેન્નહૈમના વળગાડ મુક્તિની ક્રિયા દ્વારા પ્રેરિત ફિલ્મ) 
* *ડેઈઝ ઓફ અવર લાઈવ્સ * (1995 દિવસના સમયમાં કૌટુંબિક શ્રેણીમાં પ્રથમ વખત વળગાડ મુક્તિની વિધી દર્શાવતો શો) 
* *પેન્ન અને ટેલર:બુલશીટ!*  (શો ટાઈમ ટીવી શ્રેણી) સીઝન 5, એપિસોડ પ- "એક્સૉસિઝમ", પ્રસારણ સમય:એપ્રિલ 19, 2007.  વળગાડ મુક્તિની ક્રિયા માટે કેટલીક ઉપયોગી અને વૈજ્ઞાનિક ઉપહાસ કરનારી ટીકા પૂરી પાડવી.

## ગેલેરી 

ચિત્ર:ફોલિયો 166આર – The Exorcism.jpg|શેતાન દ્વારા કબજામાં લેવાયેલો એક છોકરો 
ચિત્ર:ફોલિયો 164આર - The Canaanite Woman.jpg|કેનાનાઈટ મહિલાની પુત્રી 
ચિત્ર:Healing of the demon-possessed.jpg|જેરાસેનેસ ભૂત 
ચિત્ર:Christus heilt einen Besessenen.jpg|યહુદીઓના દેવળમાં કેપરનાઉમ
ચિત્ર :Sant Apollinare Nuovo - Healing of the demon-possessed.jpg|ખ્રિસ્ત એક્સૉસિઝમ સૂર્યાસ્ત સમયે 
ચિત્ર:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 191.png|આંધળો અને મૂંગો માણસ 
ચિત્ર:JesusCuresamute.gif|વળગાડ મુક્તિ માટેની ક્રિયામાં મૂંગું
ચિત્ર:GiottoArezzo.jpg|આરેઝ્ઝોમાંથી શૈતાન છોડાવતો સંત ફ્રાન્સીસ, ભીંતચિત્રમાં ગીઓટ્ટોની રજૂઆત.

## આ પણ જુઓ 
* ઊંજણી નાખનાર 
* મુક્તિ મંત્રાલય 
* આંતરરાષ્ટ્રીય ઊંજણી નાખનારનું સંગઠન 
* કેકાક 
* ઊંજણી નાખનારની યાદી
* યોરુબા ધર્મ 
* નજન્મેલું
* આનંદદાયક વળગાડ મુક્તિની ક્રિયા

## સંદર્ભો 
## વધુ વાંચન 
* વિલિયન બાલ્ડવિન, ડી.ડી.એસ., પીએચડી, " આત્માની મુક્તિનો ઉપચાર". આઇએસબીએન 1-57278-039-8. આત્મા મુક્તિના ઉપચારના અભ્યાસુ અને શીખવનાર, જેમાં વિશાળ ગ્રંથસૂચિનો સમાવેશ થયો છે. 
* શાકુન્તલા મોદી, એમ.ડી., "રીમાર્કેબલ હીલીંગસ, એ સાઇકાયટ્રિસ્ટ ડિસ્કવરસ અનસસપેક્ટેડ રૂટસ ઓફ મેન્ટલ એન્ડ ફિઝીકલ ઈલનેસ"  આઈએસબીએન 1-57174-079-1 આ થેરાપી વિવિધ માંદગીના ઉપચાર માટે કિસ્સાઓ અને આંકડાકીય વિગતો આપે છે. 
* બોબી જીન્ડાલ, બીટીંગ અ ડેમોન* : ફિઝીકલ ડાયમેન્શન ઓફ સ્પીરીટ્યુઅલ વેરફેર.  (ન્યુ ઓક્સફોર્ડ રીવ્યુ, ડિસેમ્બર 1994)
* માલાચી માર્ટીન, *હોસ્ટેજ ટુ ધી ડેવિલ* .  આઈએસબીએન 0-06-065337-એક્સ.
* એમ.સ્કોટ પેક, *ગ્લીમ્પસીસ ઓફ ધી ડેવિલ* : અ સાયકાયટ્રીક્સ પર્સનલ એકાઉન્ટસ ઓફ પોસેસન, એક્સૉસિઝમ, એન્ડ રીડેમ્પશન. આઈએસબીએન 0-7432-5467-8
* મેક્સ હેન્ડેલ, *The Web of Destiny * (પ્રકરણ 1 ભાગ 3: "ધી ડ્વેલર ઓન ધી થ્રેસહોલ્ડ" અર્થ-બાઉન્ડ સ્પીરીટ્સ, ભાગ 4 : ધી "સીન બોડી"- આપ મેળે બનેલા શૈતાનનો કબજો- તત્તવો, ભાગ 5 : માણસનું વળગનું અને પ્રાણીઓનું વળગવું), આઈએસબીએન 0-911274-17-0 
* ફ્રેડેરીક એમ સ્મિથ, *ધી સેલ્ફ પોસેસડ: ડૈટી એન્ડ સ્પિરીટ પોસેસન ઈન સાઉથ એશિયન લીટરેચર એન્ડ સિવિલાઈઝેશન* .  ન્યુયોર્ક કોલંબિયા યુનિવર્સીટી પ્રેસ, 2006.  આઈએસબીએન 0231137486
* ગેબ્રીએલે એમોર્થ,* એન એક્સૉસિસ્ટ ટેલ્સ હીસ સ્ટોરી* .  સાન ફ્રાન્સિસકો: ઈગ્નાટીઅસ પ્રેસ, 1999. વેટીકનના મુખ્ય ઊંજણી નાખનાર રોમન કેથોલિક પ્રથા અંગે અસંખ્ય ટુચકાઓ દ્વારા તેમના પોતાના અનુભવ કહે છે. 
* જી. પાસીઆ, *ધી ડેવિલસ સ્કર્જ- એક્સોસિઝમ ડ્યુરીંગ ઈટાલિયન રિનેસન્સ* , ઈડી. વૈસરબુક્સ 2002. 
* *જે મેકકેર્થી ધી એક્સોસિસ્ટ હેન્ડબુક- વળગાડ મુક્તિ માટેની ક્રિયા અંગે બિનસાંપ્રદાયિક પદ્ધતિથી સ્પષ્ટ અભિગમો* . *ગોલેમ મીડિયા પબ્લીશર બેર્કેલેય સીએ આઈએસબીએન 978-1933993911'' 

## બાહ્ય કડીઓ 
* Specialized Catholic web about Possession and Exorcism. Spain Exorcist Father Jose Antonio Fortea
* More about exorcisms in the Catholic Church 
* Informations, documents, teachings on Ministry of Deliverance in the Catholic Church
* બોબી જીન્ડાલ. બીટીંગ અ ડેમોન: ફિઝીકલ ડાયમેન્શન ઓફ સ્પીરીટ્યુઅલ વેરફેર.  (ન્યુ ઓક્સફોર્ડ રીવ્યુ, ડિસેમ્બર 1994) 
* 
* Jewish Encyclopedia: Exorcism
* Encyclopedia Britannica: Exorcism 
* Diocese of Worcester webpages on Ministry of Deliverance  એન્ગલીકન વ્યુ 
* Exorcism in the Orthodox Church

શ્રેણી:વળગાડ મુક્તિ માટેની ક્રિયા
શ્રેણી:આધ્યાત્મિક યુદ્ધ
શ્રેણી:ધર્મ
શ્રેણી:માન્યતાઓ