open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, જુનાગઢ

**શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, જુનાગઢ** ગુજરાત રાજ્યના જુનાગઢ સ્થિત એક હિંદુ મંદિર છે. આ મંદિર સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના સ્થાપક ભગવાન સ્વામિનારાયણે પોતે બનાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. 

## ઇતિહાસ 
મંદિર જુનાગઢ શહેરની મધ્યમાં સ્થિત છે. મંદિર માટેની જમીન રાજા હેમંતસિંહે (જીણાભાઇ, પંચલાના દરબાર) ભેટ આપી હતી, અને તેમની યાદો અહીં જાળવી રાખવામાં આવી છે.

૧૦ મે, ૧૮૨૬ ના રોજ ગોપાલાનંદ સ્વામી અને અન્ય વરિષ્ઠ પરમહંસની હાજરીમાં ગુણાતીતાનંદ સ્વામીના હસ્તે મંદિરનો પાયો નાખ્યો હતો.

આ મંદિરના નિર્માણની દેખરેખ બ્રહ્માનંદ સ્વામીએ કરી હતી.

પ્રાણપ્રતિષ્ઠા અથવા દેવતાઓની સ્થાપનાના શુભ પ્રસંગો સાથેના ઉત્સવો પુરા બે દિવસ ચાલ્યા હતા.

૧ મે, ૧૮૨૮ના રોજ સ્વામિનારાયણે પોતે શ્રી રણછોડરાય અને ત્રિકમરાયને ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત કર્યા. પૂર્વીય ચોકીમાં, તેમણે રાધારમણ દેવ અને હરિકૃષ્ણ મહારાજની સ્થાપના કરી અને પશ્ચિમી બાજુએ તેમણે સિદ્ધેશ્વર મહાદેવ, પાર્વતી, ગણેશ અને નંદીશ્વરને સ્થાપિત કર્યા. મોગલ સુબા બહાદુર ખાને આ પ્રસંગે સ્થળની વ્યક્તિગત મુલાકાત લીધી હતી. સ્વામિનારાયણે મુઘલ સામ્રાજ્ય પ્રાંતના વડાને આશીર્વાદ આપ્યા અને મંદિર માટેની જમીનની ભેટ માટે રાજા હેમંતસિંહને પણ સન્માનિત કર્યા.

સ્વામિનારાયણે ગુણાતીતાનંદ સ્વામીને પ્રથમ મહંત (ધાર્મિક અને વહીવટી વડા) તરીકે નિયુક્ત કર્યા, જેમણે ૪૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી આ ભૂમિકામાં સેવા આપી.

સ્વામિનારાયણ મંદિરનો પરિઘ ૨૭૮ ફૂટ છે. અહીં મંદિરને પાંચ શિખરો અને ઘણા શિલ્પો છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Chhatri of Lord Swaminarayan's Charanavind.jpg|સ્વામિનારાયણના ચરણવિંદની છત્રી
ચિત્ર:Lord Ranchhodrai Junagadh Temple.jpg|મંદિરમાં હરિ કૃષ્ણ સાથે રાધા રમણ

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિરો - શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, જુનાગઢ 

શ્રેણી:જૂનાગઢ જિલ્લો
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
પીઠોરાના ચિત્રો

right|thumb|નવી દિલ્હીના ક્રાફ્ટ મ્યુઝિયમમાં પીઠોરાનું ચિત્ર
**પીઠોરા** એ ગુજરાત રાજ્યના છોટાઉદેપુર જિલ્લામાં અને મધ્ય મધ્ય પ્રદેશમાં રહેતી રાઠવા અને ભીલા જાતિઓ દ્વારા ભીંત પર કરવામાં આવતું એક ધાર્મિક ચિત્રણ છે.

પીઠોરા ચિત્રો તેમના ઘરની અંદર તરફ, ત્રણ દિવાલો પર દોરવામાં આવે છે. આ ચિત્રો તેમના જીવનમાં આગવું મહત્વ ધરાવે છે. તેમના ઘરોમાં પિઠોરા ચિત્રો દોરવાથીથી શાંતિ અને સમૃદ્ધિ મળે છે એવું તેઓ માને છે. તેમાં પ્રકૃતિનું અનુકરણ કરવાનો પ્રયાસ ક્યારેય થતો નથી, જેમકે, ઘોડો અથવા બળદ જે ભગવાનની દૃષ્ટિનું નિરુપણ કરે છે. પીઠોરાની લિપી પાંચ હાજર વર્ષ જૂની માનવામાં આવે છે.  ભાડવા સંબંધિત વ્યક્તિને સમસ્યાનું સમાધાન પૂરું પાડે છે અને પીઠોરાના ચિત્રણ અને તેની વિધિ કરવા માટે કહે છે. પીઠોરા બાબાની હાજરી એ બધી સમસ્યાઓના સમાધાન તરીકે માનવામાં આવે છે. પીઠોરાના ચિત્રો હંમેશાં ઉંબરા પર, ઓસારીમાં, અથવા ઘરની બહારની પહેલી દીવાલ અથવા ઘરની અંદર પ્રવેશતાંની પ્રથમ દીવાલ પર દોરવામાં આવે છે. પીઠોરા ચિત્રો સામાન્ય રીતે આખી દિવાલને આકૃતિઓથી ભરી દે છે. ચિત્ર માટે આગળની એક દિવાલ અને તેની બંને બાજુ બે દીવાલો એમ ત્રણ દિવાલો તૈયાર કરવામાં આવે છે, સામેની અથવા વચ્ચેની દીવાલ બાજુઓની બે દીવાલ કરતાં બમણી મોટી હોય છે. આ દિવાલોને ગાયના છાણનું લીપણ કરી ચુનાથી રંગવામાં આવે છે. જે કુમારિકાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. વરંડાની મુખ્ય દિવાલ જે તેને રસોડાથી અલગ પાડે છે તેને પીઠોરા માટે પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ દિવાલ પર દંતકથાઓ અને પીઠોરાથી સંબંધિત ચિત્રોનું નિરુપણ કરવામાં આવે છે. વરંડાની બાજુની બે દીવાલો પર પણ નાના દેવી-દેવતાઓ, ભૂત અને પૂર્વજોની આકૃતિઓ દોરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:આદિવાસી સંસ્કૃતિ
શ્રેણી:કલા
અંબાજીનો મેળો

**અંબાજીનો મેળો** બનાસકાંઠા જિલ્લાના દાંતા તાલુકાના અંબાજી મુકામે યોજાય છે. પાલનપુરથી ૫૦ કિલોમીટર દુર  અંબાજીમાં દર પૂનમે મેળા જેવું જ વાતાવરણ સર્જાય છે. પણ, બધામાં કારતક, ચૈત્ર, ભાદરવો અને આસો મહિનાની પૂનમના દિવસે અહી મોટા મેળા યોજાય છે. જેમાં 'ભાદરવી પૂનમનો મેળો' ખુબ મહત્વપૂર્ણ અને મોટો મેળો છે.

## સમય 
ભાદરવી પુનમનો આ મેળો તેરસ, ચૌદસ અને પૂનમ એમ સતત ત્રણ દિવસ સુધી ભરાય છે. આ દિવસે લાખો લોકો માતાના દર્શન માટે ઉમટી પડે છે. આ સમયે અસંખ્ય લોકો અહીં પગપાળા યાત્રા કરીને આવતા હોય છે. પોષી પૂનમ કે જે દિવસે માતાજી પ્રગટ થયા એવું મનાય છે. ચૈત્રી પૂનમ અને શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે પણ લોકો ધાર્મિક વિધિ કરી પૂજા અને હવન કરે છે તથા મેળો પણ ભરાય છે. પૂર્ણિમાના દિવસે માતાજીના દર્શને કરવા આવતા વિવિધ સંઘો દ્વારા અહી ભવાઈ અને ચાચર ચોકમાં રાસગરબાનું અદ્ભુત આયોજન કરવામાં છે. અહીં મંદિર પરિસરમાં જ ઢોલ-પખવાજના તાલે માતાજીના ભક્તો સરસ રાસગરબા રમે છે. અંબાજીના આ મહામેળામાં ૨૫ લાખથી વધુ ભક્તો માતાજીના દર્શને કરવા આવે છે. આ પવિત્ર મહાપર્વના દિવસોમાં અંબાજી જતા તમામ રસ્તાઓ યાત્રાળુઓથી ભરેલા હોય છે.

આ પ્રસંગે સમગ્ર મંદિર પરિસર અને અંબાજી ગામને પણ શણગારવામાં આવે છે. માતાજીની ભવ્ય શોભાયાત્રા પણ કાઢવામાં આવે છે. હવે દર રવિવારે પણ અંબાજી ખાતે મેળા જેવો માહોલ સર્જાય છે.

## સગવડ 
ભાદરવી પૂનમના દિવસે મંદિરમાં અને મેળામાં દર્શનાર્થીઓનો ભારે ધસારો રહે છે. રસ્તામાં ઠેર ઠેર પ્રસાદી, ચુંદડી, શ્રીફળ, કંકુ, પુષ્પ વગેરેની દુકાનો મોટી સંખ્યામાં જોવાય છે. માતાજીને ચુંદડી ચડાવવા માટે સાડીઓની દુકાનોમાં પણ ભીડ જોવા મળે છે. ખાણી-પીણીનાં સ્ટોલ પણ કામચલાઉ ધોરણે ઉભા કરવામાં આવે છે. આ વિસ્તારની આદિવાસી મહીલાઓ છૂંદણા છૂદાવવાની અને બંગડીઓની શોખીન છે. વિવિધ પ્રકારનાં રમકડાંની દૂકાનો પણ લગાવવામાં આવે છે. વિવિધ સંસ્થાઓ અને સેવાકેન્દ્રો દ્વારા યાત્રાળુઓને વિસામો ખાવાની સુવિધા, ચા-નાસ્તો અને જમવા માટેની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવે છે. મેળાના દિવસોમાં અને અન્ય સમયે પણ શ્રી અંબાજી દેવસ્થાન ટ્રસ્ટ અને બનાસકાંઠા જિલ્લા વહીવટી તંત્ર દ્વારા લોકોને જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે. લોકના સ્વાસ્થ્ય માટે અહી હોસ્પીટલની પણ સવિધા મળી રહે છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* બનાસકાંઠા જિલ્લાની વેબસાઇટ પર આધિકારીક માહિતી
* અંબાજી મંદિરની વેબસાઈટ પર આધિકારીક માહિતી 

શ્રેણી:ગુજરાતના લોકમેળા
શ્રેણી:બનાસકાંઠા જિલ્લો
મટકી

[right|thumb|200x200px| પિસ્તા મટકા [ખીર .]]
right|thumb|200x200px| મટકા કુલ્ફી .
[[ચિત્ર:Kumda_and_satti.JPG|right|thumb|200x200px| મટકી [નાનો માટીનો ઘડો (વાસણ)] બીજો પાણી પીવાના નાના વાસણ 'બડગાસ' સાથે ]]
**મટકી**  એ ગુજરાતી ભાષાનો શબ્દ છે જેનો ઉપયોગ માટીના વાસણ તરીકે થાય છે . તેનો ઉપયોગ સમગ્ર ભારતીય ઉપખંડના ઘરોમાં  "ઠંડા જળ સંગ્રહિત  કરનાર"તરીકે થાય છે. તે પ્રાચીન સમયથી ઉપયોગમાં લેવાય છે અને દરેક વર્ગના ઘરોમાં મળી શકે છે.

## પદ્ધતિ 
તે બે પ્રકારના મિશ્રણથી બનાવવામાં આવેલ માટીના ગારાથી તૈયાર થાય છે: પ્રથમ જે જમીનની સપાટી પરથી લેવામાં આવે છે અને બીજી જમીનની નીચે ૧૦ ફૂટ ખાડો ખોદી લેવામાં આવે છે.  . મટકા બનાવવા માટે ઘણો સમય લાગે છે. તે ઓછામાં ઓછી ૮ દિવસની લાંબી પ્રક્રિયા છે. માટીને  પાણી સાથે બેલવી, આકાર આપી, પોલિસ કરી અને  ૫ દિવસ સુધી ભઠ્ઠીમાં સુકવવામાં અને શેકવામાં આવે છે. અંતે તે એક પૂર્વીય માટીનો ઘડો અથવા ઘરના ઠંડા પાણીની મટકી બને છે . વર્તમાન સમયમાં, ભારતમાં, માટીના આ વાસણોમાં પરિવર્તન આવ્યું છે, અને લોકોની સુવિધાને  માટે તેની સાથે  નળ જોડવામાં આવ્યા છે. 

## ઠંડક પ્રક્રિયા 
ઠંડક પ્રક્રિયા બાષ્પીભવનના ઠંડક દ્વારા કાર્ય કરે છે. કોશિકાક્રિય  વાસણમાં રહેલા નાનાં છિદ્રોમાંથી પાણી વરાળનું કારણ બને છે, પાણીમાંથી ગરમીને શોષી લે છે, આમ પાણીને બહારના તાપમાન કરતા અંદર ઠંડુ બનાવે છે. તેથી તેનો ઉપયોગ શિયાળામાં ન કરતાં, ફક્ત ઉનાળા દરમિયાન થાય છે 

## ગેલેરી 

ચિત્ર:Pani ka matka.jpg|ભારતના ચિનાવાલ ખાતે રસ્તાની બાજુમાં પડેલા મોટા મટકા (મોટા માટીનાં વાસણ).
ચિત્ર:Jar, Indus Valley Tradition, Harappan Phase, Quetta, Southern Baluchistan, Pakistan, c. 2500-1900 BC - Royal Ontario Museum - DSC09717.JPG|બલુચિસ્તાનના ક્વેટા ખાતેથી મળેલા (હડપ્પન) સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના મટકા,  ૨૫૦૦-૧૯૦૦ ઈ.પુ., રોયલ  ઓન્ટારિયો મ્યુઝિયમ ખાતે પ્રદર્શિત.
ચિત્ર:Clay pots in punjab pakistan.JPG|પાકિસ્તાનના પંજાબમાં માટીના વાસણો.

## સંદર્ભ
વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગૅલેરી

thumb| બરોડા મ્યુઝિયમ અને ચિત્ર ગેલેરી

**વડોદર મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગૅલેરી** અથવા **બરોડા મ્યુઝિયમ અને ચિત્ર ગેલેરીને** એ વડોદરા ખાતે આવેલું એક સંગ્રહાલય છે. આ સંગ્રહાલય વિક્ટોરિયા અને આલ્બર્ટ મ્યુઝિયમના તથા વિજ્ઞાન સંગ્રહાલય લંડનની રૂપરેખાના આધારે  ઈ.સ.૧૮૯૪માં  વડોદરામાં બંધાવવામાં આવ્યું હતું . આ સંગ્રહાલય ગુજરાત રાજ્યનું સૌથી મોટું સંગ્રહાલય છે. આર.એફ. ચિશોમ  સાથે મળીને મેજર મૅંટે, આ ઈમારતની રચના કરી હતી. ચિશોમે  મૅંટની કેટલીક રચનાઓને સુધારી આ ઈમારતને ઈન્ડો-સેરેસિનિક વાસ્તુકળાનો શ્રેષ્ઠ નમૂનો બનાવ્યો. સંગ્રહાલયની ઇમારતનું સ્થાપત્ય મરાઠા શૈલી, યુરોપિયન શૈલી, પાર્થેનોન શૈલી અને મુસ્લિમ સ્થાપત્ય શૈલીઓના મિશ્રણથી તૈયાર કરવામાં આવેલ છે.

મરાઠા ગાયકવાડ વંશના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજાએ  ઈ.સ. ૧૮૮૭ માં આ સંગ્રહાલયની સ્થાપના કરી.  સંગ્રહાલયનું બાંધકામ ઈ.સ. ૧૮૯૪ માં પૂર્ણ થતા, તેને લોકો માટે ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું. આર્ટ ગેલેરીનું નિર્માણ ૧૯૦૮માં શરૂ થયું હતું, તે ૧૯૧૪ માં પૂર્ણ થયું હતું, પરંતુ પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધના કારણે ગેલેરી માટે કેટલાક યુરૂપીયન નમૂનાઓ સ્થાનાંતરિત કરવામાં વિલંબ થતાં ૧૯૨૧ સુધી ગેલેરી ખુલી નહીં.

૧૯૫૨માં સંગ્રહાલયવિદ્યાનો અભ્યાસક્રમ શરૂ કરુનાર ભારતનું સૌપ્રથમ સંગ્રહાલય છે.

## સમય 
આ સંગ્રહાલય સરકારી રજાઓ સિવાય સવારે ૧૦:૩૦ વાગ્યાથી સાંજ ૫:૦૦ વાગ્યા સુધી બધા દિવસોએ ખુલ્લુ રહે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતના સંગ્રહાલયો
શ્રેણી:વડોદરા શહેર
બાદશાહનો હજીરો

**અહમદ શાહની કબર** સ્થાનિક સ્તરે **બાદશાહનો હજીરો** અથવા **રાજાનો હજીરો** તરીકે જાણીતી છે. તે જામા મસ્જિદ, અમદાવાદ અને માણેક ચોકની નજીક આવેલી એક મધ્યયુગીન મસ્જિદ અને કબરોનો સમૂહ છે.

## ઇતિહાસ
આ મસ્જિદના કેન્દ્રમાં અમદાવાદના સ્થાપક અહમદ શાહ પ્રથમની કબર છે. કબરનું બાંધકામ તેમના પુત્ર મોહમ્મદ શાહ દ્વિતીય (૧૪૪૨-૧૪૫૧) દ્વારા પૂરું કરવામાં આવ્યું હતું, જે તેમની ડાબી બાજુ દફન કરવામાં આવ્યા છે. તેમના પૌત્ર કુતુબ-ઉદ્‌-દિન અહમદ શાહ દ્વિતીય (૧૪૫૧-૧૪૫૮) તેમની જમણી બાજુ દફનાવવામાં આવ્યા છે. અહમદ શાહના ભાઈની કબર મુખ્ય ભવનની બહાર છે. અહમદ શાહની કબર પર હાલ પણ ફૂલો અને ચાદર ચઢાવવામાં આવે છે.

અહીં મહિલાઓને પ્રવેશની પરવાનગી નથી તથા પુરુષોએ પ્રવેશતા પહેલા પોતાનું માથું ઢાંકવાનું રહે છે. માર્ગ પર કેટલાક મંત્રીઓની કબરો પણ છે.

## ચિત્રદીર્ઘા 

Image:Tomb of Sultan Ahmed Shah at Ahmedabad India.jpg|બાદશાહનો હજીરો
Image:Ahmed Shah Badshah's tomb.jpg|કબરનો દરવાજો
Image:Carving at Ahmed Shah Badshah's tomb.jpg| કબરની બારીઓનું કોતરણીકામ
Image:Outside ahmedshah tomb another tomb.JPG|પથ્થરની બારીની કોતરણી
Image:Wall Carving in Ahmad Shah Tomb.JPG|પથ્થરની બારીની કોતરણી
Image:Inside ahmedshah tomb.JPG|કબર
Image:Tomb of Sultan Ahmed Shah.jpg|સ્તંભ અને બારીઓ

## સંદર્ભ 
## આ પણ જુઓ
* રાણીનો હજીરો

## બાહ્ય કડીઓ
* 

શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
સ્વામીનારાયણ મંદિર, ભુજ

**શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, ભુજ** એ ભુજ સ્થિત એક હિંદુ મંદિર છે. આ મંદિર સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના સ્થાપક સ્વામિનારાયણ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું.  

## ઇતિહાસ 
left|thumb|100x100px|મંદિરનો મુખ્ય દરવાજો
આ મંદિર નરનારાયણ દેવ ગાદી હેઠળ આવે છે. વરિષ્ઠ ભક્તો ગંગારામભાઈ જેઠી સુંદરજીભાઈ, જીગ્નેશવરભાઈ  અને અન્ય લોકો કચ્છના ભુજ વિસ્તારમાંથી ગઢડા ગયા, જ્યાં ભગવાન સ્વામિનારાયણ એક *ફૂલડોળ તહેવાર* માં હાજરી આપી રહ્યા હતા. તે ઉત્સવમાં, ભુજના ભક્તો સ્વામિનારાયણને મળ્યા અને તેમને ભુજમાં એક મંદિર બનાવવા વિનંતી કરી.

ભગવાન સ્વામિનારાયણે વૈષ્ણવનાનંદ સ્વામીને સંતોની ટુકડી સાથે ભુજ જવા અને મંદિર નિર્માણ કરવાનું કહ્યું. વૈષ્ણવાનંદ સ્વામી અને બીજા સંતો ૧૮૨૨માં ભુજ ગયા, મંદિરની જમીનની નજીકના સ્થળે પડાવ કર્યો, જટિલતાઓ અને મિનીટના હિસાબ સાથે મંદિર નિર્માણનું આયોજન કર્યું, અને એક વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં, તેઓએ નરનારાયણ દેવના ધામ એવા મંદિરનું નિર્માણ કર્યું. 

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* મંદિરની સત્તાવાર વેબસાઇટ
* સ્વામિનારાયણ મંદિર વિશે
* શ્રી નરનારાયણ દેવ નૂતન મંદિર મહોત્સવ ૨૦૧૦ - ભુજ

શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
રાજપરા રજવાડું (હાલાર)

thumb|રાજપુરા (હાલાર)નું શસ્ત્ર ચિન્હ
**રાજપરા** (મૂળ રાજપુરા) એ એક ગામ છે અને પહેલાં પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર દ્વીપકલ્પ પરનું એક સલામી વગરનું હિંદુ રાજપૂત રજવાડું હતું.

## ઇતિહાસ 
રાજપરા પાંચમાં વર્ગનું સલામી વગરનું રજવાડું અને હાલાર પ્રાંતનો તાલુકો હતું, જે જાડેજા રાજપૂત સરદારો દ્વારા જ્યેષ્ઠાધિકારથી શાસન ચાલતું હતું. તે કોટડા-સાંગાણી રાજ્યની એક શાખા, જેના પ્રથમ ઠાકુર તેગુજીરાજ, વંશના સ્થાપક, કોટડા-સાંગાણીના સાંગોજીનો બીજો પુત્રને, કેટલાક અન્ય ગામો જાગીરમાં મેળવ્યાં હતા.

thumb| રાજપુરાનો કિલ્લો.

૧૯૦૧માં તેમાં વધુ બાર ગામડાઓનો સમાવેશ થતો હતો, જેમાં ૩૯ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તાર આવરી લેવાયો હતો, જેમાં ૧૯૦૧ માં ૧,૮૬૨ (૧૯૨૧ માં ૨,૨૬૮) ની સંયુક્ત વસ્તી હતી. રાજ્યની કુલ આવક (૧૯૦૩-૦૪, મોટાભાગે જમીનની; પાછળથી ૨૭,૦૦૦ રૂપિયા) હતી, 3,૧૬૩ રૂપિયાનો કર બ્રિટિશ અને જૂનાગઢ રજવાડાને ચૂકવતું હતું.
thumb| રાજપુરાનું પ્રતીક

રાજપુરા એ તે સમયમાં સૌથી ભવ્ય રજવાડાઓમાનું એક હતું. રાજપરીવારનો રંગમહેલ તેની આસપાસ પ્રાકૃતિક દ્રશ્ય ધરાવતો હતો, તે રાજપુરા તાલુકાની વહીવટી કચેરી તરીકે પણ ફરજ બજાવતું હતું.

thumb| રંગમહેલ

## ઠાકુરો 
*તોગુજીરાજ સાંગોજીરાજ [તોગાજી], પ્રથમ ઠાકુર
**મેરુજીરાજ તોગુજીરાજ
***અસાજીરાજ મેરુજીરાજ
****લાધાજીરાજ આશાજીરાજ
*****વાઘજીરાજ લધાજીરાજ--નિસંતાન અવસાન થયું

*ભીમજીરાજ લધાજીરાજ---વાઘજીરાજના ભાઈ (અ.૧૮૮૪)
**આશાજીરાજ ભીમજીરાજ--(જ.૧૮૪૬) ૨૫ એપ્રિલ ૧૮૮૪ માં ગાદી મેળવી.
***લખાજીરાજ અસજીરાજ(જ.30 જુલાઈ ૧૮૬૯) ૨૭ ડિસેમ્બર ૧૯૦૩માં ગાદી મેળવી.
****પૃથ્વીરાજસિંહ લખાજીરાજ, ૧૯૧૩માં ગાદીએ આવ્યા.
*****નિર્મલસિંહજી પૃથ્વીરાજસિંહજી (યુવરાજ સાહેબ પૃથ્વીરાજજી લખાજીરાજના પુત્ર)
******વર્તમાનમાં વર્તમાન રાજવીજયસિંહજી શિવભદ્રસિંહજી (જ.૯ માર્ચ ૧૯૬૬) --(યુવરાજ સાહેબ શિવભદ્રસિંહજી નિર્મલસિંહજીના પુત્ર) નો 
*******વર્તમાન યુવરાજસાહેબ કીર્તિરાજસિંહજી રાજવિજયસિંહજી જાડેજા નો જન્મ ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૧ના રોજ થયો.

thumb|ટી.એસ.અસજીરાજ ભીમજીરાજ જાડેજા
thumb|ટી.એસ.લખાજીરાજ અસજીરાજ જાડેજા
thumb|ટી.એસ. પૃથ્વીરાજ લખાજીરાજ જાડેજા

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* શાહી ગેઝેટીયર, ડીએસએએલ પર.
* UChicago.edu - કાઠિયાવાડ 
* ભારતીય રજવાડાં

શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ગુજરાત સલ્તનત

**ગુજરાત સલ્તનત** એક મધ્યયુગીન ભારતીય મુસ્લિમ રાજપૂત રાજ્ય હતું, જે ૧૫મી સદીના પ્રારંભમાં ભારતના ગુજરાતમાં સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. સત્તારૂઢ મુઝફ્ફર વંશના સ્થાપક ઝફરખાન (બાદમાં મુઝફ્ફર શાહ પ્રથમ)ને ૧૩૯૧માં ઉત્તર ભારતના મુખ્ય શાસક નાસિર-ઉદ્‌-દિન મોહમ્મદ બિન તુગલક ચોથા (દિલ્હી સલ્તનત) દ્વારા ગુજરાતના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ઝફરખાનના પિતા સહારન ટંકા રાજપૂત હતા જેમણે ઇસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો હતો. ઝફરખાને અણહિલવાડ પાટણ નજીક ફર્હાત-ઉલ-મુલ્કને હરાવીને શહેરને પોતાની રાજધાની બનાવી દીધી. તૈમુરના દિલ્હી પર આક્રમણ બાદ દિલ્હી સલ્તનત નોંધપાત્ર રીતે નબળું પડ્યું અને તેથી તેમણે ૧૪૦૭માં પોતાને સ્વતંત્ર જાહેર કર્યા અને ઔપચારિક રીતે ગુજરાત સલ્તનતની સ્થાપના કરી. પછીના સુલતાન, તેમના પૌત્ર અહમદશાહે ૧૪૧૧માં નવી રાજધાની અમદાવાદની સ્થાપના કરી હતી. તેમના ઉત્તરાધિકારી મોહમ્મદ શાહ બીજાએ મોટા ભાગના રાજપૂત પ્રમુખોને તાબામાં લીધા. મહમદ બેગડાના શાસનકાળ દરમિયાન સલ્તનતની સમૃદ્ધિ ચરમસીમાએ પહોંચી હતી. તેમણે મોટાભાગના રાજપૂત વડાઓને દબાવી દીધા હતા અને દીવના દરિયાકિનારે નૌકાદળનું નિર્માણ કર્યું હતું. ૧૫૦૯માં પોર્ટુગીઝોએ દીવના યુદ્ધ બાદ ગુજરાત સલ્તનતમાંથી દીવને પડાવી લીધું. ૧૫૨૬માં સિકંદર શાહની હત્યાથી સલ્તનતના પતનનો આરંભ થયો. મુઘલ સમ્રાટ હુમાયુએ ૧૫૩૫માં ગુજરાત પર હુમલો કર્યો અને થોડા સમય માટે તેના પર કબજો કરી લીધો. ૧૫૩૭માં સંધિ કરતી વખતે બહાદુર શાહની પોર્ટુગીઝોએ હત્યા કરી નાખી હતી. સલ્તનતનો અંત ૧૫૭૩માં આવ્યો, જ્યારે અકબરે પોતાના સામ્રાજ્યમાં ગુજરાતને જોડી દીધું. છેલ્લા શાસક મુઝફ્ફર શાહ ત્રીજાને કેદી તરીકે આગ્રા લઈ જવામાં આવ્યો. ૧૫૮૩માં તેઓ જેલમાંથી ભાગી ગયા અને ઉમરાવોની મદદથી થોડા સમય માટે ગાદી પાછી મેળવવામાં સફળ રહ્યા. છેવટે અકબરના સેનાપતિ અબ્દુલ રહીમ ખાન-એ-ખાનાએ તેમને હરાવી રાજ્ય પર કબજો મેળવી લીધો.

## ઉદ્‌ગમ
સલ્તનતનો ઉદય બે ટંકા રાજપૂત ભાઈઓ સહારન અને સાધુના નામે છે, જેઓ વર્તમાન હરિયાણાના થાણેસરના રહેવાસી હતા.

મોહમ્મદ બિન તુગલુકના શાસન દરમિયાન તેના પિતરાઈ ભાઈ ફિરોઝ શાહ તુઘલક એક સમયે શિકાર અભિયાન પર હતા અને પોતાનો રસ્તો ગુમાવી બેઠા હતા. તે એક ગામમાં પહોંચા જ્યાં તેમનો ભેટો સાધુ અને સહારનથી થયો. બન્ને ભાઈઓના આતિથ્યમાં દારૂ પીધા પછી તેમણે રાજાના પિતરાઈ અને ઉત્તરાધિકારી તરીકેની પોતાની ઓળખ જાહેર કરી. બંને ભાઈઓએ તેમની સુંદર બહેન સાથે લગ્ન કરવાની દરખાસ્ત કરી જે તેમણે સ્વીકારી લીધી. બન્ને ભાઈઓ ફિરોઝ શાહ તુગલુક સાથે પોતાની બહેનને લઈ દિલ્હી ગયા. ત્યાં તેમણે ઇસ્લામ ધર્મ અંગીકાર કર્યો. સાધુએ સમશેર ખાન તથા સહારને વજીહ-ઉલ-મુલ્ક નામ ધારણ કર્યું  તેઓ સંત મખદમ-સૈયદ-એ-જહાંજિયાં-જહાંગીના શિષ્યો હતા.
## સંદર્ભ
## ગ્રંથસૂચિ
* 
* 

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
લાટના ચાલુક્ય

**લાટના ચાલુક્ય** એક ભારતીય રાજવંશ હતા, જેમણે ૧૦મી અને ૧૧મી સદી દરમિયાન વર્તમાન ગુજરાતના લાટ પ્રદેશ પર શાસન કર્યું હતું. તેમણે શરૂઆતના વર્ષોમાં પશ્ચિમી ચાલુક્યોના સામંતો તરીકે શાસન કર્યું હતું અને છેવટે ગુજરાતના ચાલુક્યો (સોલંકીઓ)એ તેમને હરાવ્યા હતા.

## ઇતિહાસ
રાજવંશના પ્રથમ શાસક બરપ્પાની ઓળખ પશ્ચિમી ચાલુક્ય રાજા તેલપ્પા દ્વિતીયના સેનાપતિ તરીકે થાય છે. કદાચ તેલપ્પાએ તેમને લાટ પ્રદેશના પ્રશાસક બનાવ્યા હોય. મેરુતુંગાના *પ્રબંધ-ચિંતામણી* મુજબ, બરપ્પા અને સપાદલક્ષ શાસક (શકમ્બરીના ચાહમન) રાજા વિગ્રહરાજા દ્વિતીયએ એક સાથે ગુજરાત પર હુમલો કર્યો હતો. ગુજરાતના ચાલુક્ય રાજા મૂળરાજે સપાદલક્ષ શાસકને જણાવ્યું કે જ્યાં સુધી તેઓ બરપ્પા સાથેનું યુદ્ધ પૂરું ન કરે ત્યાં સુધી તેમના પર હુમલો ન કરે. ત્યારબાદ તેમણે બરપાને હરાવ્યા, જેના કારણે સપાદલક્ષ રાજાને ગુજરાત છોડીને ભાગી જવા પ્રેર્યો. મેરુતુંગા ગુજરાતના હોવાથી આ વિવરણ પક્ષપાતી હોઈ શકે છે. ચાહમન ઇતિહાસકારોનો દાવો છે કે વિગ્રહરાજાએ મૂળરાજને હરાવ્યા હતા અને ભૃગુકચ્છ સુધી કૂચ કરી હતી, જ્યાં તેમણે પોતાના કુળદેવી આશાપુરા માતાને સમર્પિત મંદિરનું નિર્માણ કર્યું હતું. એક સિદ્ધાંત મુજબ, વિગ્રહરાજા દ્વિતીય બરપ્પા સાથે સંકળાયેલા હતા અને તેમને સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી હતી.

[હેમચંદ્રાચાર્ય|હેમચંદ્ર]]ના *દ્વયશ્રય કાવ્ય* મુજબ મુળરાજના પુત્ર ચામુંડરાજે લાટ પર હુમલો કર્યો અને બરપ્પાની હત્યા કરી નાખી. બરપ્પાના પુત્ર ગોગી-રાજએ લાટ વિસ્તારમાં પરિવારના શાસનને પુનર્જીવિત કર્યું હશે. પરંતુ ઇ.સ. ૧૦૭૪ સુધીમાં ગુજરાતના ચાલુક્યોએ આ રાજવંશને પરાજય આપ્યો હોય તેવું લાગે છે. :

* નિમ્બાર્ક

## સંદર્ભ
## આ પણ જુઓ
* ગુજરાતના ચાલુક્ય

શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
ભીમદેવ દ્વિતીય

**ભીમદેવ દ્વિતીય** (ઈ.સ. ૧૧૭૮-૧૨૪૦) ભારતીય રાજા હતા, જેમણે હાલના ગુજરાતના કેટલાક ભાગોમાં શાસન કર્યું હતું. તેઓ ચાલુક્ય રાજપૂત વંશના સભ્ય હતા. તેમના શાસન કાળ દરમિયાન સામંતોના વિદ્રોહની સમાંતરે ઘોરી, પરમાર અને દેવગિરિના યાદવ રાજાઓના બાહ્ય આક્રમણોને પરિણામે રાજવંશની સત્તામાં ઘણો ઘટાડો થયો.

## પ્રારંભિક જીવન
ભીમદેવ દ્વિતીય ચૌલુક્ય રાજા અજયપાળના પુત્ર હતા. તેમણે નાની ઉંમરે પોતાના ભાઈ મૂળરાજ દ્વિતીયના સ્થાને સત્તા સંભાળી હતી. તેમની નાની ઉંમરનો લાભ લઈને તેમના કેટલાક મંડલિકો (પ્રાંતીય સૂબેદારો)એ સ્વતંત્ર રાજ્યોની સ્થાપના કરવા માટે તેમની સામે બળવો કર્યો હતો. તેમના વફાદાર સામંત અર્ણોરાજા તેમના બચાવમાં આવ્યા અને બળવાખોરો સામે લડતા મૃત્યુ પામ્યા. ભીમદેવના શાસનકાળમાં અર્ણોરાજાના વંશજો લવણપ્રસાદ અને વિરધવલ શક્તિશાળી બન્યા અને છેવટે સાર્વભૌમ વાઘેલા વંશની સ્થાપના કરી.

## અંગત જીવન
ભીમદેવની બે રાણીઓ જાણીતી છે: લીલાદેવી અને સુમાલાદેવી. લીલાદેવી જવલીપુરા (વર્તમાન જાલોર)ના ચાહમાન શાસક સમરસિંહના પુત્રી હતા. તેનો ઉલ્લેખ કડી ખાતેથી મળી આવેલા શિલાલેખમાં કરવામાં આવેલો છે.

મધ્યયુગીન ઇતિહાસ મુજબ ભીમદેવ એક સખાવતી વ્યક્તિ હતા. તેમને *અભિનવ-સિદ્ધરાજ*, *સપ્તમ-ચક્રવર્તી* અને *બાળ-નારાયણ*નું બિરુદ મળ્યું હતું.

## મંદિર

File:Navlakha arial view 02.jpg|નવલખા મંદિર, ઘુમલી
File:Harshad Temple (On Hill).jpg|હર્ષદ (હરસિદ્ધિ) માતાનું મંદિર, મિયાણી
File:Temple of Rama Laxman, View from sea side.jpg|રામ લક્ષ્મણ મંદિર, બરડીયા
File:Rukmini Devi Temple.JPG|રુકમણી દેવી મંદિર, દ્વારકા
File:Bawka.jpg|શિવ મંદિર, બાવકા, પંચમહાલ

તેમના સમય દરમિયાન મંદિર નિર્માણની પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. બે શિલાલેખો મુજબ તેમણે ઈ.સ. ૧૨૧૭માં સોમનાથ મંદિરની સામે મેઘનાદ અથવા મેઘધ્વની નામનો મંડપ બનાવ્યો હતો. રાણી લીલાદેવીના સન્માનમાં ભીમદેવ અને લીલાદેવીના નામથી સ્થાપિત ભીમેશ્વર અને લીલેશ્વરના મંદિરોનું નિર્માણ ઈ.સ. ૧૨૦૭માં તેમના દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. લવણપ્રસાદે ગમ્ભુતા જિલ્લામાં તેમની માતાના નામ પરથી સલક્ષણપુરાની સ્થાપના કરી હતી અને અણલેશ્વર અને સલક્ષણેશ્વર મંદિરોનું નિર્માણ કર્યું હતું. ચૌસડી અનુદાન મુજબ તેમની બીજી રાણી સુમાલાદેવી, (લવણપ્રસાદની પુત્રી) એ ઈ.સ. ૧૨૩૯ પૂર્વે સુમાલેશ્વર મંદિરનું નિર્માણ કર્યું હતું. આબુના પરમાર રાજા ધારાવર્ષાના ભાઈ પ્રહલાદને ૧૨૧૮માં પ્રહલાદનપુર (વર્તમાન પાલનપુર)ની સ્થાપના કરી હતી અને પલ્લવીયા પાર્શ્વનાથને સમર્પિત પ્રહલાદના-વિહારનું નિર્માણ કર્યું હતું. ત્રિપુરાંતક નામના શૈવ મઠાધીશે સોમનાથમાં પાંચ મંદિરો નું નિર્માણ કર્યું હતું.

તેમના સમયગાળાના મંદિરોમાં મિયાણી ખાતે નિલકંઠ મહાદેવ મંદિર, મિયાણી નજીક ટેકરી પર હર્ષદ (હરસિદ્ધ) માતાનું મંદિર, વિસાવાડા ખાતે મૂળદ્વારકાના મંદિર સંકુલનો સમાવેશ થાય છે. ઘુમલીનું નવલાખા મંદિર શ્રેષ્ઠ જીવંત ઉદાહરણ છે. અન્ય મંદિરોમાં ઓખામંડળના બરડિયામાં રામ લક્ષ્મણ મંદિર, દ્વારકામાં રુકમણી દેવી મંદિર અને દાહોદ જિલ્લાના બાવકાના ખંડેર શિવ મંદિરનો સમાવેશ થાય છે. વડાલીના વૈદ્યનાથ મહાદેવ મંદિરમાં મંડપ બનાવવામાં આવ્યો હતો. ઘુમલી ખાતે આવેલા પાર્શ્વનાથ મંદિરનો 'મંડપ' નવલાખા મંદિરના સમકાલીન છે. ટેકરીઓ પર આવેલું ખંડેર ચેલેશ્વર મંદિર પણ આ સમયગાળાનું છે. દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં બરડા ડુંગરની તળેટીમાં આવેલ ઘુમલી ગામે મળી આવેલ વિકાઈ વાવ અને જેઠા વાવ ૧૩મી સદીમાં બંધાયાનું માલુમ પડે છે. કેશવ ગામની નજીક મળી આવેલ ખંડિયેર વાવ પણ આ જ સમયગાળાની છે.
## નોંધ 
## સંદર્ભ 
* 
* 

શ્રેણી:સોલંકી વંશ
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
માલપુર રજવાડું

**માલપુર રાજવાડું** બ્રિટિશ શાસન સમયમાં બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી હેઠળની મહી કાંઠા એજન્સીમાં આવતું રજવાડું હતું. તેનું કેન્દ્ર માલપુર નગર હતું,જે અત્યારે ગુજરાત રાજ્યના અરવલ્લી જિલ્લામાં આવે છે.

## ઇતિહાસ 
માલપુર રજવાડાની સ્થાપના ૧૪૬૬માં થઈ હતી, પરંતુ તેના પ્રારંભિક ઇતિહાસ વિશે ખુબ ઓછી માહિતી ઉપલબ્ધ છે. રાવલ દિપસિંહજી સેઓસિંહજીએ ૧૨ એપ્રિલ ૧૮૮૨ના રોજ ગાદી સાંભળી હતી. 

ડિસેમ્બર ૧૯૪૩માં જોડાણ યોજના હેઠળ માલપુર રજવાડાને બરોડા અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સીમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યું હતું. છેલ્લા શાસક રાવલ ગંભીરસિંહજી હિમંતસિંહજી હતા, તેઓનો જન્મ ૨૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૧૪માં થયો હતો અને તેમણે ૨૩ જૂન, ૧૯૨૩ના રોજ રાજગાદી પર બેઠા હતા. તેમણે સ્કોટ કૉલેજ, સદ્રા અને મેયો કૉલેજ, અજમેરમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. રાવલ ગંભીરસિંહજીએ ખંડેલાના રાજા પ્રતાપસિંહની મોટી પુત્રી નંદ કંવર સાથે લગ્ન કર્યા હતા. ભારતમાં જોડાવાની પ્રક્રિયા સક્રિય હતી, તે દરમિયાન ૧૯૪૭ સુધી નામમાત્રનું શાસન કર્યું હતું. છેવટે બરોડા રાજ્યએ ૧ મે ૧૯૪૯ના રોજ ભારતીય સંઘને મંજૂરી આપી.

### શાસકો 
માલપુર રાજ્યના શાસકો *રાઓલનું* બિરુદ ધરાવતા હતા. 

* ???? – ૧૭૮૦. . . .         
* ૧૭૮૦–૧૭૯૬ - ઇન્દ્રસિંહજી
* ૧૭૯૬ - જમાલસિંહજી (તા.૧૭૯૬) માં હત્યા કરવામાં આવી હતી.
* ૧૭૯૬–૧૮૧૬ - તખ્તસિંહજી જમાલસિંહજી
* ૧૮૧૬ –૧૮૨૨ - શિવસિંહજી પ્રથમ
* ૧૮૨૨–૧૮૪૩ . . . . - વાલીપણાં હેઠળ
* ૧૮૪૩–૧૮.. - દિપસિંહજી પ્રથમ (જ.૧૮૨૨– અ. 18..)
* ૧૮૭૫–૧૮૮૨ - શિવસિંહજી દ્વિતીય ખુમાણસિંહજી (૧૮૪૧–૧૮૮૨)
* ૧૨ એપ્રિલ ૧૮૮૨–૧૯૧૪ - દિપસિંહજી દ્વિતીય (૧૮૬૩–૧૯૧૪)
* ૧૯૧૪–૧૯૨૩ - જસવંતસિંહજી દિપસિંહજી (૧૮૮૬–૧૯૨૩)--બંસીયાના ઠાકુર રતનસિંહની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યા હતા.
* ૨૩ જૂન ૧૯૨૩–૧૯૪૭ - ગંભીરસિંહજી હિંમતસિંહજી (૧૯૧૪–૧૯૬૯)
* ૨૩ જૂન ૧૯૨૩–૧૯૩૫ - વાલીપણાં હેઠળ
* ૧૧ મે ૧૯૬૯ - ગંભીરસિંહજી હિંમતસિંહજી (અવસાન)
* વર્તમાનમાં શાસક પરિવારના પ્રમુખ અને મહા રાઓલજી - સાહેબ શ્રી કૃષ્ણસિંહજી (જ. ૧૯૫૪)

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:અરવલ્લી જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
સુરત એજન્સી

thumb|350x350px|૧૮૮૦-૧૯૩૩માં બ્રિટીશ ભારત ના તમામ રજવાડાઓના ચિન્હો સાથે સુરત એજન્સી
thumb| વાંસદા અને ધરમપુર, ૧૮૯૬
**સુરત એજન્સી** બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં બ્રિટીશ ભારતની એજન્સીઓમાંની એક હતી.

## ઇતિહાસ 
આ એજન્સીનો **ખંડદેશ એજન્સી** તરીકે ૧૯મી સદીમાં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે આ પછી ખંડદેશ પ્રદેશ , ૧૮૮૦માં સુરત એજન્સી બની. ૧૯૦૦ ની આસપાસ ડાંગનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો અને ૧૯૩૩માં તેને નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો અને બરોડા અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સીનો ભાગ બન્યો હતો.

છેવટે ૧૯૪૪ માં, બ્રિટીશ રાજના અંત તરફ, બરોડા અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સીને પશ્ચિમ ભારત સ્ટેટ્સ એજન્સી સાથે જોડવામાં આવી જેથી મોટી બરોડા, પશ્ચિમ ભારત અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સીની રચના થઈ.

સુરત એજન્સીનું મુખ્ય મથક સુરત ખાતે હતું, જ્યાં બોમ્બેમાં રાજકીય વિભાગની કચેરીમાં અહેવાલ મોકલનારા રાજકીય આડતિયો રહેતો હતો.

## રજવાડાં 
એજન્સીમાં ત્રણ ૯- બંદૂકની સલામી રજવાડાઓ અને ડાંગ શામેલ હતાં.

### સલામી રજવાડાં 
* સચિન
* વાંસદા
* ધરમપુર

### ડાંગ 
**ડાંગ** નાના રજવાડાનું જૂથ હતું જે હવે ગુજરાત રાજ્યનો ડાંગ જિલ્લો છે.

## આ પણ જુઓ 
* પશ્ચિમ ભારત અને ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સી

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતનો ઇતિહાસ
શાંતિનાથ જૈન મંદિર, કોઠારા

**શાંતિનાથ જૈન મંદિર** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના કોઠારામાં આવેલું એક જૈન મંદિર અથવા દેરાસર છે. આ મંદિર શાંતિનાથને સમર્પિત છે અને તે જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થાન છે.

## ઇતિહાસ 
આ મંદિર વીર સંવત ૧૯૧૮ (ઈ. સ. ૧૮૬૧)ની મહા સુદ તેરસના દિવસે બંધાવવામાં આવ્યું હતું. શાહ વેલજી માલુ, શાહ કેશવજી નાયક, શિવજી નેણસી, અને ઓશવાળ વાણિયાઓ દ્વારા £ ૪૦,૦૦૦ માં આ મંદિર બંધાવાયું હતું. અમદાવાદના જૈન મંદિરથી આ મંદિરની સ્થાપત્ય પ્રેરણા મળી છે. સાભરાઈના સલાટ નથુની દેખરેખ હેઠળ આ મંદિરનું નિર્માણ કચ્છના મિસ્ત્રીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અચલગચ્છ આચાર્ય રત્નસાગરસુરી દ્વારા શાંતિનાથની પ્રતિમા અહીં સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. પ્રખ્યાત કવિતા 'કેશવજી નાયક' માં આ મંદિરની તુલના પાલીતાણાના જૈન મંદિરોના મેરુપ્રભા મંદિર સાથે કરવામાં આવી હતી, જે મંદિરનું નામ 'કલ્યાણ ટૂંક' અપાયું હતું.

## સ્થાપત્ય 
thumb|દિવાલો પર કોતરકામ
આ મંદિર આજુબાજુથી ઊંચા કોટ વડે ઘેરાયેલું છે જેમાં પાંચ બૂર્જ અને ૧૨ x ૬ ફૂટનો દરવાજો છે. તેને બે માળ જેટલું ઊંચુ પ્રવેશદ્વાર છે. પુજારીઓના ઉપયોગ માટે બાંધવામાં આવેલા ઇમારતોથી ઘેરાયેલા બાહ્ય પ્રાંગણની દરેક દિવાલમાં એક દેરી છે. ચતુષ્કોણની મધ્યમાં ૬ ફૂટ ઉંચો ઓટલો છે જેના પર પગથિયા દ્વારા પહોંચી શકાય છે. આ ઓટલા પર ૭૮ ફૂટ લાંબુ ૬૯ પહોળું અને ૭૩ ૧/૨ ઊંચું મંદિર છે. તેને બે માળ જેટલું ઉંચું ગુંબજ છે. રંગમંડપ બે માળ જેટલું ઊંચુ છે, અને તેની ઉપર કોતરણી કરેલ તક્તિઓ છે.

રંગમંડપની આસપાસ ગલીઆરા છે જે રંગીન આરસપહાણની ફરશ વડે સજાવાયેલા છે તેમાં ૨૨ થાંભાલા છે અને ૧૬ સ્તંભો છે, અને આઠ થાંભલાઓ પર કમાનો અને તોરણ વડે સસુજ્જિત ગુંબજ છે. મુખ્યત્વે ૨૦ સ્તંભોથી બનેલી દિવાલમાં ફૂલો, પાંદડાઓ અને લતાની રચનાઓ છે. મુખ્ય મંદિરમાં ૭ નાની મૂર્તિઓથી કોતરેલી પૃષ્ઠ ભૂમિ ઉપર પદ્માસન મુદ્રામાં શાંતિનાથની આરસની મૂર્તિ છે જે નાજુક કોતરણી ધરાવતા સિંહાસન પર વિરાજમાન છે. તેમના માથા પર સુવર્ણ મુગટ છે મંડપની દક્ષિણ-પશ્ચિમ છેડેથી પથ્થરના પગથિયા દ્વારા ઊપલા સ્તર પર પહોંચી શકાય છે જ્યાં એક બરામદો છે જેમાં વધુ એક દેરી છે, તે દરેકમાં તીર્થંકરની બેઠેલી મુદ્રામાં આરસની મોટી મૂર્તિઓ છે. આ મંદિરના મૂળનાયક શાંતિનાથની પદ્મસન મુદ્રામાં સફેદ રંગની મૂર્તિ ૯૦ સે. મી ઊંચી છે. મંડપની નીચે એક ભૂગર્ભસ્થળ છે, જેમાં આંખો, છાતી અને બાજુઓ પર કિંમતી પથ્થરોવાળી જડેલી આશરે પચ્ચીસ મોટી સફેદ આરસની મૂર્તિઓ છે. ભૂગર્ભસ્થળ ઉપરાંત મુશ્કેલીના સમય માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા ભોંયરા પણ આ મંદિરમાં છે.

## ચિત્રો 

ચિત્ર:Entrance to Jain Temple.JPG|શાંતિનાથ જૈન મંદિરનો પ્રવેશ દ્વાર
ચિત્ર:Inside the Jain Temple - Colourful and artistic.JPG|જૈન મંદિરની અંદર
ચિત્ર:Picturesque of Lord.JPG|મંદિરના ગુંબજની અંદર મનોહર.
ચિત્ર:At Glance visit to 5 sacred places.JPG|*અબડાસા ની પંચતીર્થનો* નકશો - અબડાસા તાલુકાના પાંચ જૈન મંદિરો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
તેજપુરા રજવાડું

**તેજપુરા** મહેસાણા જીલ્લાના મહેસાણા તાલુકામાં આવેલ એક નગર છે. **તેજપુરા રજવાડું** પહેલાં પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત પ્રદેશનું નાનું રજવાડું હતું .

## ઇતિહાસ 
મહીકાંઠામાં અધિકારક્ષેત્રનું રજવાડું કટોસણ થાણાનો  ભાગ હતો અને ક્ષત્રિય મકવાણા કોળી સરદારોનું શાસન હતું.

૧૯૦૧માં તેની વસતી ૧,૦૩૪ હતી, જેણે (વ્યક્તિગત સંઘ સાથે મળીને) રાજ્યકક્ષાની આવક 3,૫૦૦ રૂપિયા (૧૯૦૩-૦૪, જમીનથી તમામ) પ્રાપ્ત કરી, ગાયકવાડ બરોડા રાજ્યને ૩૦૮ રૂપિયા કર આપી. 

1940 માં, જોડાણ યોજનામાં તેજપુરા અને અન્ય ઘણા (સહાયક) નાનો (ઇ) રાજ્યો ગાયકવાડ બરોડા રાજ્યમાં ભળી ગયા, જે તેની અધિપતિ સલામ રાજ્ય હતું, જે ૧૯૪૯ માં સ્વતંત્ર ભારતના બૃહદ મુંબઈ રાજ્યમાં ભળી ગયું.

## શાસકો 
તેજપુરાના શાસકોનું નામ ' ઠાકોર સાહેબ ' હતું.

### ઠાકોર સાહેબ 
* ૧૮૫૦ - ૧૮૬૦ શામજી (જ. ૧૮૨૦ - અ. ૧૮૬૦)
* ૧૮૬૦- ૧૯૨૦ કાલભદ્રજી (જ.૧૮૪૦ - અ. ૧૯૨૦)
* ૧૯૨૦ - ૧૯૪૫ મૂળદેવજી (જ. ૧૮૬૦ - અ. ૧૯૪૫)
* ૧૯૪૫ - ૧૮૪૭ તુલસીદાસજી (જ. ૧૮૯૦ - અ. ૧૯૬૫)

### નામધારી ઠાકોર સાહેબ 
* ૧૯૪૭ - ૧૯૬૫ તુલસીદાસજી (જ. ૧૮૯૦ - અ. ૧૯૬૫)
* ૧૯૬૫ - ૧૯૯૦ અલક્કજી (જ. ૧૯૧૦ - અ. ૧૯૦૦)
* ૧૯૯૦ - હાજર રમેશચંદ્રજી (જ. ૧૯૩૬ - વર્તમાન)

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ઇમ્પીરીયલ ગેઝેટીયર on dsal.uchicago.edu - મહી કાંઠા 

શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
શ્રેણી:મહેસાણા જિલ્લો
અમરાપુર, જામનગર,ગુજરાત

**અમરાપુર** એ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કાઠિયાવાડમાં, જામનગરમાં આવેલું એક નાનું નગર અને ભૂતપૂર્વ રજવાડું છે.

## ગામ 
મોટાભાગના રહેવાસીઓ ખેડૂત છે. તેમાંથી કેટલાક પશુપાલન સાથે જોડાયેલા છે.

### સ્થાન 
અમરાપુર ત્રણ બાજુએ જળબંધથી ઘેરાયેલ છે. અમરાપુર ભૌગોલિક રીતે  પર સ્થિત છે. 

### આંકડા 
* વસ્તી (આશરે): ૨૫૦
* ઇમારતો (આશરે): ૨૫
* મંદિરો: ૩
* દુકાનો: ૨
* પ્રાથમિક શાળા:.૧

## ઇતિહાસ 
અમરાપુર એક હાલાર પ્રાંતનું સલામી વગરનું નામસ્ત્રોતીય રજવાડું હતું. જેમાં તેનો અને વર્તમાન પશ્ચિમ ભારતમાં ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર દ્વીપકલ્પના અન્ય ગામોનો સમાવેશ થાય છે. તેના પર શેખ પરિવારના મુસ્લિમ સરદારોએ શાસન કર્યું હતું.

૧૯૦૧ માં તેની વસતી ૧૨૧૦ ની હતી, જેમાં રાજ્યની આવક ૮,૦૦૦ રૂપિયા (બધી જમીનમાંથી, ૧૯૦૩-૦૪) અને બ્રિટિશને ૫૧૧ રૂપિયા ચુકવવામાં આવતા હતા.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Main enterance amrapur.jpg|અમરાપુર ગામનો મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર
ચિત્ર:Hanuman temple amrapur.jpg|હનુમાન મંદિર અમરાપુર
ચિત્ર:Shiv temple amrapur.jpg|શિવ મંદિર અમરાપુર
ચિત્ર:A view of village amrapur.jpg|અમરાપુર ગામનો નજારો
ચિત્ર:A view of village amrapur1.jpg|અમરાપુર ગામનો નજારો
ચિત્ર:Primary school amrapur.jpg|પ્રાથમિક શાળા અમરાપુર
ચિત્ર:Gam no choro amrapur.jpg|ગામ નો ચોરો અમરાપુર
ચિત્ર:Bapa sitaram oto amrapur.jpg|બાપા સીતારામ ઓટો અમરાપુર
ચિત્ર:Borsadiya's makan amrapur.jpg|અમરાપુરમાં બોરસડિયા પરિવારનું મકાન
ચિત્ર:A banian tree amrapur.jpg|ગામમાં એક વડલાનુંનું ઝાડ.

## બાહ્ય કડીઓ 
* શાહી ગેઝેટીયર, dsal.uchicago.edu પર - કાઠિયાવાડ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જામનગર જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
ખોડીદાસ પરમાર

**ખોડીદાસ ભાયાભાઈ પરમાર** (જન્મ ૩૧ ઑગસ્ટ ૧૯૩૦) ગુજરાતના લોકકલાવિદ્ અને ચિત્રકાર હતા.

## પ્રારંભિક જીવન
ખોડીદાસ પરમારનો જન્મ ૩૧ ઑગસ્ટ ૧૯૩૦ના રોજ ભાવનગર ખાતે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ભાયાભાઈ તથા માતાનું નામ વખતબા હતું. તેમને ગુજરાતી અને સંસ્કૃત વિષયો સાથે એમ.એ. સુધીનો અભ્યાસ કર્યો.

૧૯૪૮માં ખોડીદાસ ચિત્રકાર સોમાલાલ શાહના સંપર્કમાં આવ્યા અને તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમને ચિત્રયાત્રાનો પ્રારંભ કર્યો. ૧૯૫૦માં રાજકોટ ખાતે યોજાયેલ 'સૌરાષ્ટ્ર કલામંડળ' પ્રદર્શનમાં તેમણે સૌપ્રથમ વાર રજૂ કરેલાં ત્રણ ચિત્રોમાંથી 'શ્યામસખી' નામના ચિત્રને ત્રીજું પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયું. ૧૯૫૧માં મેટ્રિકની પરિક્ષા પ્રથમ શ્રેણીમાં પાસ કરીને તેઓ શામળદાસ આર્ટ્સ કૉલેજમાં દાખલ થયા.

## કાર્ય
ખોડિદાસ પરમારના ચિત્રોનાં અનેક એકલ-પ્રદર્શનો યોજાયાં છે. તેમનાં ચિત્રો નૅશનલ ગૅલેરી, નવી દિલ્હી, મોડર્ન આર્ટ ગૅલેરી, નવી દિલ્હી, અમૃતસર આર્ટ ગૅલેરી, મધ્યપ્રદેશ ઉજ્જૈન આર્ટ ગૅલેરી, ગુજરાત લલિત કલા અકાદમીના કલાસંગ્રહમાં સંગ્રહાયેલા છે.

## પુરસ્કારો
૧૯૫૭માં તેમનાં ચિત્ર 'સૌરાષ્ટ્રમાં ભરવાડનાં લગ્ન'ને લલિતકલા અકાદમી, નવી દિલ્હીનો પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો. ૧૯૫૮માં તેમની કૃતિ 'બહેનો'ને સૌરાષ્ટ્ર કલામંડળ રાજકોટનો સુવર્ણચંદ્રક પ્રાપ્ત થયો. ૧૯૬૫માં તેમના 'ધણ' ચિત્રને એકૅડમી ઑફ ફાઇન આર્ટ્સ, કલકત્તાનો રૌપ્યચંદ્રક પ્રાપ્ત થયો. આ ઉપરાંત ૧૯૫૪થી ૧૯૯૨ દરમ્યાન ઑલ ઈન્ડિયા ફાઇન આર્ટસ સોસાયટી, નવી દિલ્હીનાં કુલ ૮ અને ૧૯૫૯થી ૧૯૯૫ દરમ્યાન કાલિદાસ અકાદમી, ઉજ્જૈનનાં સાત પારિતોષિકો તેમનાં ચિત્રોને પ્રાપ્ત થયાં.

## સંદર્ભો
## પૂરક વાચન
* 

શ્રેણી:ગુજરાતી ચિત્રકાર
શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ
મુનિ પુણ્યવિજયજી

**મુનિ પુણ્યવિજયજી** (૨૭ ઓક્ટોબર ૧૮૯૫-૧૪ જૂન ૧૯૭૧) જૈન ધર્મના શ્વેતાંબર સંપ્રદાયના એક સાધુ, સંશોધક અને સંપાદક હતા.

## પ્રારંભિક જીવન 
તેમનો જન્મ ૧૮૯૫માં ૨૭મી ઓક્ટોબરના રોજ ખેડા જિલ્લાના કપડવંજ ગામમાં થયો હતો. તેમનું જન્મસમયનું નામ મણિલાલ ડાહ્યાભાઈ દોશી હતું અને તેમણે મુંબઈમાં અંગ્રેજીમાં છ ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૦૯માં તેમણે જૈન ધર્મની દીક્ષા લીધી હતી. 

## કાર્ય 
દીક્ષા બાદ તેમણે સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત ભાષાઓના સાહિત્યનો 'તલસ્પર્શી અભ્યાસ' કર્યો હતો. સાથે જ, તેઓ નાગરીલિપિના નિષ્ણાત હતા.

લેખક રજની વ્યાસના અનુસાર, તેમણે 'હસ્તલિઈખત પ્રતોમાં સચવાયેલા આપણા જ્ઞાનભંડારોને વેડફાઈ જતો બચાવી તેને જાળવાનું બહુમૂલ્ય કાર્ય કર્યું છે.' પાટણમાં હજાર વર્ષ જૂની પંદર હજારથી પણ વધુ હસ્તપ્રતો અવ્યવસ્થિત દશામાં હતી જેને તેમણે વ્યવસ્થિત કરી પાટણમાં 'હેમચંદ્રાચાર્ય જૈન જ્ઞાનમંદિર'ની સ્થાપના કરી હતી. તે સિવાય તેમણે 'ખંભાત, જેસલમેર, પાલિતાણા, જોધપુર, વડોદરા, અમદાવાદ વગેરેના આવા જ્ઞાનભંડારો'ને વ્યવસ્થિત કરી સૂચિઓ બનાવવાનું કાર્ય કર્યું હતું. હસ્તપ્રતોની લિપિ ઉકેલવાના કામની જોડે જ પ્રાચીન સિક્કાઓના અને મૂર્તિઓના સમય નક્કી કરવાનું પણ તેઓ શીખ્યા હતા. 

તેમણે જૈન આગમોનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેની પુનર્વાચનાઓ બનાવી હતી. 'લહિયાઓની મદદથી તેનાં સંપાદનો કર્યાં' પરંતુ 'લહિયાઓને ચૂકવવાની રકમ પણ તેમની પાસે ન હતી.' તેમને મદદ ન મળે તો ક્યારેય કોઈની પાસે કંઈ જ માંગતા જ નહીં; જેથી તેમને કાર્યોમાં મુસીબત ખૂબ જ પડતી. આ વાત વિશે કસ્તુરભાઈ લાલભાઈને ખબર પડતાં તેમણે સામે ચાલીને બધી સગવડો કરી આપી હતી. તે બંનેના જ પ્રયાસોથી લાલભાઈ દલપતભાઈ સંગ્રહાલયની સ્થાપના થઈ હતી.

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું વીસમું અધિવેશન અમદાવાદમાં ૧૯૫૯ના વર્ષમાં મળ્યું હતું જેમાં તેઓ ઇતિહાસ-પુરાતત્ત્વ વિભાગના પ્રમુખ હતા. તેઓ ૧૯૬૧માં કાશ્મીરમાં મળેલી ઑલ ઈન્ડિયા ઓરિએન્ટલ કૉન્ફરન્સના એકવીસમા અધિવેશનમાં પ્રાકૃત અને જૈનધર્મ વિભાગના અધ્યક્ષ પણ હતા અને સાથે જ ૧૯૭૦માં અમેરિકાની ઓરિએન્ટલ સોસાયટીના માનાર્હ સભ્ય બન્યા હતા. રજની વ્યાસ તેમને 'પરંપરાને જાળવનાર સાધુ તરીકે આદરણીય આદર્શ મૂર્તિ' ગણાવે છે.

## મૃત્યુ 
પ્રોસ્ટેટની શસ્ત્રક્રિયા બાદ તેમનું ૧૪મી જૂન ૧૯૭૧ના રોજ મુંબઈમાં અવસાન થયું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:શ્વેતાંબર જૈન સાધુઓ
શ્રેણી:૧૯૭૧માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૫માં જન્મ
ઊર્મિ પરીખ

**ઊર્મિ રસિકલાલ પરીખ** (જન્મ ૨૯ માર્ચ ૧૯૪૮) ગુજરાતનાં ચિત્રકાર છે. તેઓ ગુજરાતના અગ્રગણ્ય ચિત્રકાર રસિકલાલ પરીખનાં પુત્રી છે.

## પ્રારંભિક જીવન
ઊર્મિ પરીખનો જન્મા જન્મ ૨૯ માર્ચ ૧૯૪૮ના રોજ થયો હતો. બાળપણથી જ તેમણે પોતાના ચિત્રકાર પિતા રસિકલાલ પરીખ પાસેથી ચિત્રની તાલીમ લેવી શરૂ કરી હતી. મેટ્રિક પાસ કર્યા બાદ તેમણે શેઠ સી. એન. ફાઇન આર્ટસ કૉલેજમાં ચિત્રકળાના ડિપ્લોમાનો અભ્યાસ કર્યો અને અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ તેમણે ત્યાં જ ચિત્રકળાનું શિક્ષણ આપવાનું કાર્ય કર્યું.

## કાર્ય
ઊર્મિ પરીખના શરૂઆતના ચિત્રો પર પરંપરાગત ભારતીય ચિત્રશૈલી અને પિતા રસિકભાઈની અસર હતી. ત્યારબાદ તેમણે પ્રયોગશીલ ચિત્રો રચ્યા અને ચિત્રોમાં અમૂર્ત કળા પ્રયોજી અને છેલ્લે પીંછીના લસરકે માનવપાત્રોનાં બિંન-અકંકૃત સ્વરૂપો સર્જતી રચનાશૈલી પર તેઓ સ્થિર થયા. આ શૈલીમાં જ તેમનું મુખ્ય પ્રદાન રહ્યું. તેમની આ રચનાશૈલી અમૃતા શેરગીલની ચિત્રશૈલીથી ઘણી મળતી આવે છે. કરુણા નીતરતી આંખોવાળાં માનવપાત્રો, ઘેરા અને કાળા રંગોના સમન્વયથી ઊભું થતું દિવ્યા વાતાવર તથા એ બધાંના સહયોગથી થતું શાંત રસનું ઉદ્દીપન — એ તેમના ચિત્રોની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ છે.

તેમના ચિત્રો ગુજરાત રાજ્ય લલિતકલા અકાદમી તથા ગુજરાત પ્રવાસન નિગમ ખાતે સંગ્રહાયેલા છે. તેમના ચિત્રોના એકલ તેમજ સમૂહગત પ્રદર્શનો યોજાયેલાં છે. 

## પુરસ્કારો
ઊર્મિ પરીખને ૧૯૯૬માં ગુજરાત લલિતકલા અકાદમીનો ગૌરવ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો તથા અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનનો ઍવોર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
શ્રેણી:ગુજરાતી ચિત્રકાર
શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ
પટેલિયા

**પટેલિયા** એ મધ્ય પ્રદેશ અને ગુજરાતની એક આદિવાસી જાતિ છે. ગુજરાતના આદિવાસીઓમાં પટેલિયા શિક્ષિત અને આગળ પડતી આદિવાસી જાતી ગણાય છે. આ જાતી મુખ્યત્વે પંચમહાલ જિલ્લામાં દાહોદ અને લીમખેડા તાલુકાઓમાં મુખત્વે વસે છે.

## ઉત્પત્તિ
પટેલીયા લોકોની ઉત્પત્તિ અંગે કોઈ ચોક્કસ પુરાવા મળતા નથી; પરંતુ ગામમાં વહીવટકર્તા તરીકે કામગીરી બજાવતા હોઈ 'પટેલ' અને તેમાંથી 'પટેલિયા' કહેવાયા હશે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે. પોતે ચાંપાનેરના મૂળ રાજપૂતો હતા અને મુસલમાન રાજાના ત્રાસથી નાસી જંગલમાં ભરાઈ ગયેલા અને તેથી આદિવાસી જેવા થઈ ગયેલા એમ તેઓની માન્યતા છે. દાહોદ તાલુકામાં તેમની વસ્તી ૫૬ જેટલા ગામોમાં છે. તેમનામાં વિવિધ અટકો, કુળદેવીઓ, ગોત્રો અને પૂજાપાત્ર વૃક્ષો વગેરે જોવા મળે છે જે નીચે મુજબ છે:

ઉપર પ્રમાણેની છ મુખ્ય અટકો ઉપરાંત બીજી ૭૨ જેટલી અટકો તેમનામાં જોવા મળે છે.

## પરંપરા
તેઓ પૂર્ણ પોશાક પહેરે છે. પુરુષો માથે આંટાવાળી પાઘડી, ખમીસ અને કચ્છો મારી ધોતિયું પહેરે છે. હાથે ચાંદીનું ભોરિયું અને કમરે ચાંદીનો કંદોરો પહેરે છે. આજના સમયમાં તેમનામાં ચડ્ડી, લેંઘો, પૅન્ટ, બુશર્ટ વગેરે પણ પહેરાય છે. સ્ત્રિઓ મોટી ઘેરનો કચ્છો વાળીને ઘાઘરો, લૂગડું, કબજો વગેરે પહેરે છે. પગે, ગળામાં, હાથમાં કોણી સુધી રૂપાનાં ઘરેણાં પહેરે છે. સ્ત્રીઓ હવે ગુજરાતી ઢબની સાડી, મંગળસૂત્ર પહેરતી થઈ છે.

તેઓ વ્યવસાયમાં મુખત્વે ખેતી, ખેત-મજૂરી તથા છૂટક મજૂરી કરે છે. શિક્ષણનો વિકાસ થતાં તેમનામાં સરકારની નોકરીઓ કરવાનું વલણ વધ્યું છે. તેઓ પરંપરાગત રીતે વન્ય જીવનવાળા હોવાથી વન્યધર્મ પાળે છે. પરંતુ પાછળથી પ્રણામી, સ્વામીનારાયણ, કબીરપંથી જેવા સંપ્રદાયોના વિકાસથી તેઓ હિંદુ દેવ-દેવીઓને પૂજે છે.

## સમાજવ્યવસ્થા
તેઓ પિતૃસત્તાક, પિતૃસ્થાની અને પિતૃવંશીય સમાજવ્યવસ્થા ધરાવે છે. તેમનામાં સગોત્રીય લગ્નનો વિરોધ જોવા મળે છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભારતની જ્ઞાતિઓ
સ્વામિનારાયણ મંદિર, ભુજ (નવું મંદિર)

**શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર**, ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના ભુજમાં એક મંદિર સંકુલ છે, જેનું સંચાલન હિન્દુ ધર્મના એક સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયની નર નારાયણ દેવ ગાદી દ્વારા કરવામાં આવે છે. મંદિરનો ઉદઘાટન સમારોહ ૧૫ થી ૨૩ મે ૨૦૧૦ દરમિયાન યોજાયો હતો.

## ઇતિહાસ 
૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ ભૂકંપથી ભુજ શહેરના મોટા ભાગના વિસ્તારો વિખેરાઇ ગયા જેમાં ૧૮૨૪માં સ્વામિનારાયણ દ્વારા બંધાવવામાં આવેલ જુનું શ્રી સ્વામીનારાયણ મંદિર, ભુજ પણ હતું. તેને બદલેે બનાવેલ નવું મંદિર ફક્ત આરસ અને સોનાથી બનેલું છે. સ્વામિનારાયણની મૂર્તિ માટેનું સિંહાસન, મંદિરના ગુંબજ અને દરવાજા સોનાના છે જ્યારે થાંભલા અને છત આરસની બનેલી છે.

નવું મંદિર  જમીનમાં ૧ અબજ ભારતીય રૂપિયા (૧૦૦ કરોડ) ના ખર્ચે બનાવવામાં આવ્યું. આરસથી બનાવેલ, છત અને જટિલ કોતરણીઓ વાળા સ્તંભો સૌથી ખર્ચાળ મંદિરને શણગારે છે જે તાજેતરમાં ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં બનાવવામાં આવેલા છે.

મંદિરના ઉદઘાટન સમારોહમાં યુનાઇટેડ કિંગડમ અને આફ્રિકાના વિવિધ ભાગો સહિત વિદેશી લોકો સહિત મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ભુજ હોટેલિયર્સ એસોસિએશનના સભ્યના અંદાજ મુજબ, ઓક્ટોબર, ૨૦૦૯ સુધીમાં, ભુજમાં હોટલના ૭૫% રૂમો તે સમયગાળા માટે બુક કરાયા હતા, જે દરમિયાન ઉદઘાટન સમારોહ યોજાનાર છે.

## છબીઓ 

ચિત્ર:Bhuj Temple under construction.jpg|નિર્માણાધીન મંદિર

ચિત્ર:Vigna Vinayak.jpg|ગણેશ 

ચિત્ર:Marble Nataraja.jpg|શિવ નટરાજની આરસની કોતરણીની તસવીર

ચિત્ર:Swaminarayan with Paramhansas.jpg|સ્વામિનારાયણ અને પરમહંસનું નિરૂપણ કરતી પીલર કોતરણી

ચિત્ર:Shikhar.jpg|એક બાજુથી શિખર

ચિત્ર:Marble carvings.jpg|

ચિત્ર:Marble Pillars.JPG|આરસના થાંભલા

ચિત્ર:Swaminarayan Mandir Bhuj sabhamandap.jpg|સભામંડપ ઉપર

ચિત્ર:Marble Radha Krishna.jpg|રાધા કૃષ્ણ

ચિત્ર:Marble pillar.jpg|આરસના થાંભલા પર જટિલ કોતરકામ

ચિત્ર:Marble carving.jpg|

ચિત્ર:Kastabhanjan.jpg|હનુમાન

ચિત્ર:Bhuj mandir marble work.jpg|

ચિત્ર:Bhuj temple marble work.jpg|

ચિત્ર:Swaminarayan Temple Bhuj.jpg|સ્વામિનારાયણ મંદિર ભુજ

ચિત્ર:Wall carvings.JPG|યોજના

ચિત્ર:Kaliya daman by Krishna.jpg|કૃષ્ણ દ્વારા કાળીયા નાગની જીત દર્શાવતી મંદિરની બહારની પ્રતિમા

ચિત્ર:Main Gate of Swaminarayan Temple Bhuj.jpg|સ્વામિનારાયણ મંદિરનો મુખ્ય દરવાજો

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* સત્તાવાર મંદિર વેબસાઇટ 

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
છગનલાલ મિસ્ત્રી

**છગનલાલ મિસ્ત્રી** (જન્મ ૧૯૩૩) ગુજરાતના ચિત્રકાર છે.

## પ્રારંભિક જીવન
છગનલાલ મિસ્ત્રીનો જન્મ ૧૯૩૩માં ચિખલી, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. તેમણે ચિત્રકલાનો ડિપ્લોમા મેળવ્યા બાદ અમદાવાદની શેઠ સી. એન. વિદ્યાવિહાર અને પછી શેઠ સી. એન. ફાઇન આર્ટસ કૉલેજમાં ચિત્રકાલના અધ્યાપક તરીકે ફરજ બજાવી. ૧૯૯૦માં આ સંસ્થામાંથી નીવૃત્ત થયા બાદ પૂરો સમય ચિત્રકલામાં વ્યસ્ત રહ્યા.

ગુજરાત રાજ્ય લલિત કલા અકાદમીના સભ્યપદે તેમણે સેવા આપેલી છે.

## ચિત્રકામ
છગનલાલનાં તૈલચિત્રો વણાટ કરેલી સાદડી કે કાર્પેટ હોય તેવો ભાસ ઊભો કરે છે, જે તેમની વિશિષ્ટ રંગાલોપન અને તુલિકાસંચાલનનું પરિણામ છે. તેમનાં ચિત્રોમાંની આકૃતિઓ જાણી જોઈને કોઈ અણઘડ હાથે ચીતરી હોય તે રીતે આલેખન પામેલી છે.

તેમણે અમદાવાદમાં ૧૯૭૨, ૧૯૭૩, ૧૯૭૯, ૧૯૯૨, ૧૯૯૪ અને ૧૯૯૯માં તેમજ મુંબઈમાં ૧૯૭૮ અને ૧૯૮૯માં તથા વડોદરામાં ૧૯૯૯માં ચિત્રોના એકલ પ્રદર્શનો યોજ્યાં છે. આ ઉપરાંત જાપાન, ક્યૂબા, દિલ્હી, ઉદેપુર અને બૅંગ્લોર ખાતે તેમણે સામૂહિક પ્રદર્શનોમાં ભાગ લીધેલો છે.

તેમના ચિત્રો ગુજરાત રાજ્ય લલિત કલા અકાદમી, બૅંગ્લોરની કર્ણાટક લલિત કલા અકાદમી તથા ચિત્રકલા પરિષદ, દિલ્હીની *નૅશનલ ગૅલેરી ઑફ આર્ટ*, *હૈદરાબાદ આર્ટ સોસાયટી* અને *આંધ્રપ્રદેશ કાઉન્સિલ ઑફ આર્ટિસ્ટ્સ*ના સંગ્રહાલયોમાં સ્થાન પામ્યા છે.

## પુરસ્કારો
તેઓને *ઑલ ઈન્ડિયા ઍક્ઝિબિશન ઑફ આર્ટ*, મૈસૂર (૧૯૬૨); *હૈદરાબાદ આર્ટ સોસાયટી* (૧૯૭૨); *કાલિદાસ સમારોહ*, ગ્વાલિયર (૧૯૭૪); *કાલિદાસ સમારોહ*, ઉજ્જૈન (૧૯૭૫); *બૉમ્બે આર્ટ સોસાયટી*, મુંબઈ (૧૯૭૬, ૧૯૭૭) તરફથી પુરસ્કારો મળેલા છે.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી ચિત્રકાર
શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ
સ્વામીનારાયણ મંદિર, ગઢડા

**શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર, ગઢડા** જે શ્રી ગોપીનાથજી દેવ મંદિર તરીકે પણ ઓળખાય છે, ગઢડામાં આવેલ એક હિંદુ મંદિર છે. આ મંદિર સ્વામિનારાયણ ભગવાને બંધાવ્યું હતું.

## ગોપીનાથજી મંદિર વિશે 
thumb|200x200px|મંદિરની મધ્યમાં હરિકૃષ્ણ અને ગોપીનાથની મુર્તીઓ
આ મંદિર ભગવાન સ્વામિનારાયણની દેખરેખ હેઠળ બનાવવામાં આવેલાં છ મંદિરોમાંનું એક છે .  ગઢડામાં આ મંદિર બાંધવા માટે જમીન દાદા ખાચરના દરબાર દ્વારા દાન કરવામાં આવી હતી. દાદા ખાચર અને તેમનો પરિવાર સ્વામિનારાયણના ભક્તો હતા. મંદિર તેમના નિવાસસ્થાનના આંગણામાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. સ્વામિનારાયણની સલાહ અને માર્ગદર્શન હેઠળ મંદિરનું કામનું આયોજન અને અમલ કરવામાં આવ્યો હતો. સ્વામિનારાયણે બાંધકામની દેખરેખ રાખી અને પત્થરો અને ખલ ઉપાડીને, મંદિરના નિર્માણમાં હાથથી સેવામાં પણ મદદ કરી. આ મંદિરમાં બે મજલો અને ત્રણ ગુંબજ છે. તે કોતરણીથી સજ્જ છે. આ મંદિર એક ઊંચા ઓટલાના ભાગ પર મૂકવામાં રાખવામાં આવ્યું છે, તે એક વિશાળ ચોરસ છે અને તેમાં સન્યાસી અને યાત્રાળુઓ માટે મોટી ધર્મશાળાઓ અને રસોડાઓ સાથે પ્રાથના ખંડ છે.

## લક્ષ્મી વાડી 
લક્ષ્મીવાડી (સ્વામિનારાયણ ભગવાન અંતિમ સંસ્કાર સ્થળ) નગરથી થોડે દૂર આવેલું છે. લક્ષ્મીવાડી ખાતે ભગવાન સ્વામિનારાયણના નશ્વર અવશેષોની અંતિમ વિધિના સ્થળે એક જ ગુંબજવાળું મંદિર બનાવવામાં આવ્યું છે. થોડે આગળ, ત્યાં એક મંડપ છે જ્યાં ભગવાન સ્વામિનારાયણ બેસીને પ્રવચન આપતા હતા, અને થોડે આગળ, ત્યાં નિશ્કુળાનંદ સ્વામીનો એક ઓરડો છે, જ્યાં તેમણે ભગવાન સ્વામિનારાયણની અંતિમ યાત્રા માટે તેમના દ્વારા તૈયાર કરેલી પાલખી મૂકી હતી. લીમડાના ઝાડ સામે આ સ્થાન છે, અને તેની પશ્ચિમી બાજુએ, ત્યાં એક બીજું મંડપ છે જ્યાં ભગવાન સ્વામિનારાયણે 'શરદોત્સવ' ઉજવ્યો હતો.

## અન્ય માહિતી 
સ્વામિનારાયણ દ્વારા મૂર્તિઓ સ્થાપિત કર્યા ઉપરાંત, મંદિર સ્વામિનારાયણની ઘણી યાદોનું સ્થળ છે. આંતરિક મંદિરમાં પૂજા પરિક્રમા પથ પર, *ઘનશ્યામની* મૂર્તિ ઉત્તર દિશા તરફ છે. આ *પ્રસાદી* મંદિરમાં મંદિરના સંગ્રહાલયમાં પ્રદર્શિત સ્વામિનારાયણની *પ્રસાદી વસ્તુઓ* છે.

મંદિરની દક્ષિણ તરફ, એક લીમડાનું એક મોટું વૃક્ષ અને વસુદેવનો ઓરડો છે જ્યાં સ્વામિનારાયણે અનેક પ્રવચનો આપ્યા જે વચનામૃત શાસ્ત્રમાં નોંધાયેલા છે. દાદા ખાચરનો દરબાર તેના મૂળ સ્વરૂપમાં સચવાયો છે. પાછળની બાજુએ, અક્ષર ઓરડી મંદિર અને ગંગાજળીયો વાવ છે.

સ્વામિનારાયણ અને તેના સંતો ઘેલો નદીમાં સ્નાન કરતા હતા.

## નોંધો 
## સંદર્ભ 
*   

## બાહ્ય કડીઓ
* સ્વામીનારાયણ મંદિરની વેબસાઈટ   

શ્રેણી:બોટાદ જિલ્લો
શ્રેણી:સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય
શ્રેણી:મંદિરો
સધી માતાનું મંદિર, ખેરવા

**સધીમાતાજી મંદિર** ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યના મહેસાણા જિલ્લાના ખેરવા ગામમાં સ્થિત એક હિંદુ મંદિર છે.

સધીમાતાજીનું મંદિર ખેરવા ગામથી ૨.૫ કિ.મી. દક્ષિણમાં મહેસાણા - કલોલ, ગાંધીનગર હાઇવે પર સ્થિત છે.

## વર્ણન 
આ એક ખૂબ જ પ્રાચીન મંદિર છે, જે એક વિશાળ લીમડાના ઝાડ નીચે આવેલું છે. અંદરના ભાગમાં એક લંબચોરસ ગુંબજ છે. મંદિર સિમેન્ટની અગાસીથી આવરી લેવામાં આવ્યું છે. મંદિરની સામે સંપૂર્ણ સુવિધાઓ સાથેનું આંગણું આવેલું છે. મંદિરની પાછળ બીજી એક આંગણાની જગ્યા છે જેનો ઉપયોગ મેળાઓ અને અન્ય પરંપરાઓ માટે થાય છે. મંદિરની પાછળની ધર્મશાળા પૂજારી (ઉપાસકો) માટે રહેવાની સુવિધા આપે છે. 

## ઇતિહાસ 
સદીમાતા રાવલ યોગી સમુદાયની *કુળદેવી* (મુખ્ય દેવી) છે. આ મંદિરનું નિર્માણ પૂર્વ પુજારી શ્રી ખોડાભાઇ રાવલે કરાવ્યું હતું. તેમનો પારિવારિક વંશ પેઢી દર પેઢી દેવીની ઉપાસના કરે છે. હાલમાં, મનોજ યોગી મંદિરના મુખ્ય પૂજારી તરીકે નિમાયા છે.

## તહેવારો 
“ધરો આઠમનો મેળો” એ દર વર્ષે રાવલ યોગી સમુદાય દ્વારા પ્રાયોજિત, મંદિરનો મુખ્ય તહેવાર / મેળો છે. આ હિંદુ પંચાંગમાં ભાદરવા સુદ આઠમ પર યોજાય છે. 

સાધીમાતાજી મંદિર ફક્ત ખેરવામાં જ નહી, પરંતુ નજીકના વિસ્તારોમાં પણ જાણીતું છે. લોકો તેમની ઇચ્છાઓની પૂર્તિ માટે પૂછવા માટે, ઉઘાડપગે આવે છે. મોટાભાગના લોકો રવિવાર અને મંગળવારે મંદિરની મુલાકાત લે છે.

## સ્થાન 
મંદિર ખેરવાથી ૨ કિ.મી, ૧૧ કિ.મી.મહેસાણાથી અને ૨૧ કિ.મીગોઝારીયાથી દુર આવેલ છે.મહેસાણા અને જગુદણ સૌથી નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:Coordinates on Wikidata
શ્રેણી:મંદિરો
શ્રેણી:મહેસાણા જિલ્લો
ભદ્રેસર જૈન મંદિર

**ભદ્રેસર જૈન મંદિર** અથવા **વસઈ જૈન મંદિર** એ એક ઐતિહાસિક સ્થળ છે. ભદ્રેસર ગામ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના મુંદ્રા તાલુકામાં આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
આ મંદિરને ભારતના સૌથી પ્રાચીન જૈન મંદિરોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલબત્ સમય-સમય પર તેનું નવીનીકરણ અને પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવચંદ્ર નામના એક સામાન્ય જૈન વ્યક્તિએ સદીઓ પહેલા આ મંદિરનો પાયો નાખ્યો હતો. વર્ષ ૧૧૨૫ માં, જગડુશા દ્વારા આ મંદિરનું મોટાપાયે નવીનીકરણ કરવામાં આવ્યું. આ મંદિર અને ભૂકંપ જેવી કુદરતી આપત્તિઓને કારણે ઘણી વખત ક્ષતિ પામ્યું છે. કચ્છના મિસ્ત્રીઓની વાર્તાઓ જણાવે છે કે તેઓ સ્થપતિઓ અને કસબીઓ હતા અને તેમણે ધરતીકંપો પછી ૧૮૧૯, ૧૮૪૪-૪૫ અને ૧૮૭૫માં મંદિરોનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો હતો.

ભૂતપૂર્વ મંદિરમાં, નીચલો ભાગ સૌથી પ્રાચીન હતો તેનું બાંધકામ આશરે ઈ. સ. ૧૧૭૦ની સાલમાં થયું હતું. મંદિર સંકુલને બરામદા દ્વારા અને પછી બાહ્ય પાંખો, પછી મંદિર અને છેલ્લે મંડપથી વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  

## વાસ્તુકળા 
મંદિરની સામાન્ય યોજના માઉન્ટ આબુ પરના દેલવાડાના મંદિરો જેવી છે. ૪૮ ફુટ પહોળા અને ૮૫ ફૂટ લાંબા પ્રાંગણમાં મંદિર ઊભું છે, જેની ચારે પાસની પરિમિતીમાં નાની નાની દેરીઓની હરોળ હોય છે. તેમાં ત્રણ સ્તંભો ધરાવતો એક ઘુમટ છે. મંદિરનું મુખ પૂર્વ તરફ છે, એક દાદર પરથી મંદિરમાં પ્રવેશી શકાય છે. મંડપની ઉપર એક બીજુ મોટું ગુંબજ છે. મંદિરમાં ત્રણ સફેદ આરસની મૂર્તિઓ છે. મંદિરન મૂળનાયક તીર્થંકર અજિતનાથ સ્વામી છે તેના પર સંવર ૬૨૨ની તારીખ સંભવતઃ  ૧૬૨૨ અથવા ઇ.સ. ૧૫૬૫ નું વર્ષ દર્શાવે છે. તેની જમણી બાજુ પર નાગેશ્વરની ફેણ નીચે પાર્શ્વનાથની મૂર્તિ છે, જેમાં ઈ.સ. ૧૧૭૫ (સંવત ૧૨૩૨) છે, અને તેની ડાબી બાજુ ૧૬મા તીર્થંકર, શાંતિનાથ, પણ ૧૧૭૫ (સંવત ૧૨૩૨)ની મૂર્તિ છે. એકદમ જમણી બાજુએ કાળી અથવા શામળા પાર્શ્વનાથની છબી છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:જૈન તીર્થ
શ્રેણી:જૈન ધર્મ
ધ્રુવ મિસ્ત્રી

માં શિલ્પસમૂહનો એક ભાગ]]

**ધ્રુવ મિસ્ત્રી** (જન્મ ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૫૭) ગુજરાતી શિલ્પી છે.

## પ્રારંભિક જીવન
ધ્રુવ મિસ્ત્રીનો જન્મ ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૫૭ના રોજ કંજરી, ગુજરાત ખાતે થયો હતો. તેઓ વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયની ફૅકલ્ટી ઑફ ફાઇન આર્ટ્સમાંથી સ્નાતક થયા અને ૧૯૮૧માં અનુસ્નાતક થયા. ત્યારબાદ બ્રિટિશ કાઉન્સિલ સ્કૉલરશિપ મળવાથી તેઓ બ્રિટન ગયા અને લંડનની રૉયલ કૉલેજ ઑફ આર્ટ્સમાંથી ૧૯૮૩માં શિલ્પકલામાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી. ૧૯૮૪–૮૫ દરમ્યાન તેઓ કેમ્બ્રિજની ચર્ચિલ કૉલેજના ફેલો નિમાયા અને કેટલ્સ યાર્ડ ગૅલેરીમાં તેમણે શિલ્પસર્જન કર્યું.

૧૯૯૮માં તેઓ લંડનના 'વિક્ટોરિયા ઍન્ડ આલ્બર્ટ મ્યુઝિયમ'માં નિવાસી કલાકાર (artist in residence) તરીકે નિયુક્ત થયા. ૧૯૯૯થી તેમણે મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલયની ફૅકલ્ટી ઑફ ફાઇન આર્ટ્સના ડીન તરીકે કાર્યભાર સંભાળી રહ્યા છે.

## કાર્ય
૧૯૯૮ સુધીના તેમના લંડનનિવાસ દરમિયાન તેમણે બ્રિટનના વિવિધ જાહેર સ્થળો માટે ઘણાં વિશાળકાય શિલ્પ બનાવ્યાં, જેમાં બર્મિન્ગહામના વિક્ટોરિયા સ્ક્વૅર (૧૯૯૨) અને લિવરપૂલ નૅશનલ મ્યુઝિયમ ઑફ વેલ્સ (૧૯૮૯)નો સમાવેશ થાય છે.

ધ્રુવ મિસ્ત્રીના એકલ પ્રદર્શનો આર્ટ હેરિટેજ, નવી દિલ્હી (૧૯૮૧); જહાંગીર આર્ટ ગૅલેરી, મુંબઈ (૧૯૮૨); કન્ટેમ્પરરી આર્ટ ગૅલેરી, અમદાવાદ (૧૯૮૨); કૅટલ્સ યાર્ડ ગૅલેરી, લિવરપૂલ (૧૯૮૬) ખાતે યોજાયા હતા.

## પુરસ્કારો
૨૦૦૧માં બ્રિટિશ રાણીએ તેમને 'ઑનરરી કમાન્ડર ઑફ ધ મોસ્ટ એક્સલન્ટ ઑર્ડર ઑફ ધ બ્રિટિશ એમ્પાયર'ના ઍવોર્ડથી નવાજ્યા હતા.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૫૭માં જન્મ
આર્ય કન્યા ગુરુકુળ

**આર્ય કન્યા ગુરુકુલ** ભારતના ગુજરાત રાજ્યના પોરબંદર શહેરમાં આવેલી એક કન્યા છાત્રાલય છે. આ શાળા K -12 (બાળમંદિરથી ૧૨ ધોરણ સુધી સિક્ષણ આપતી સંસ્થા) બોર્ડિંગ સ્કૂલ છે. 

## ઇતિહાસ 
ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિ, મહેતા ગ્રુપના સ્થાપક અને દાનવીર, નાનજી કાલિદાસ મહેતા દ્વારા આ શાળાની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૩૬માં કરવામાં આવી હતી. ગાંધીજી સાથેનો તેમનો સહવાસ અને આર્ય સમાજનાં નેતાઓ તરફથી મળેલ પ્રેરણા આ શાળાની સ્થાપનામાં પરિણમી.     નાનજી કાલિદાસ મહાત્મા ગાંધી અને આર્ય સમાજના સિદ્ધાંતોથી ખૂબ પ્રભાવિત હતા અને તેથી તેઓએ ગુરુકુળનો શિલાન્યાસ એક દલિત બાળકી દ્વારા કરાવડાવ્યો હતો, તે સમયમાં આ એક ક્રાંતિકારી પગલું હતું.

ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન, ઝૈલસિંઘ, જવાહરલાલ નેહરુ, ઈન્દિરા ગાંધી, મોરારજી દેસાઈ, રાજીવ ગાંધી, સોનિયા ગાંધી, પ્રતિભા પાટીલ જેવા મહાનુભાવો દ્વારા શાળાની મુલાકાત લેવામાં આવી છે.

## વિચારધારા 
ગુરૂકુળમાં શિક્ષણ પદ્ધતિ એ વેદિક પરંપરા અને આધુનિક શિક્ષણ પરંપરાને અનુસરે છે. આ સાથે આર્ય સમાજ સિદ્ધાંતો અને વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી તરફી અભિગમનું મિશ્રણ પણ ધરાવે છે.

## પરિસર 
શાળા પરિસર ૯૦ એકર હરિયાળા વનીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની શાળાઓ
ત્રિકમલાલ મિસ્ત્રી

**ત્રિકમલાલ જીવણલાલ મિસ્ત્રી** (જન્મ ૧ ઑગસ્ટ ૧૯૩૯) ગુજરાતના કાષ્ઠશિલ્પી છે.

## પ્રારંભિક જીવન
ત્રિકમલાલ મિસ્ત્રીનો જન્મ ૧ ઑગસ્ટ ૧૯૩૯ના રોજ ખેડા જિલ્લાના મહેમદાવાદ તાલુકાના ઘોડાસર ખાતે સુથારી કામના કસબી પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા ઘોડાસર રાજ્યનું રાચરચીલું બનાવતા હતા. આથી પિતાનો વારસો ત્રિકમલાલને ગળથૂથીમાંથી મળેલો હતો. કલાની તાલીમ માટે તેમના પિતાએ તેમને વડોદરામાં સોમનાથભાઈ મેવાડાને ત્યાં મોકલ્યા. ત્યારબાદ તેઓ પંચમહાલ જિલાના તાલીમકેન્દ્રમાં જોડાયા અને પછીથી અમદાવદમાં સ્ટેટ ડિઝાઇન સેન્ટર નામના તાલીમકેન્દ્રમાં જોડાયા.

તેમની એક વર્કશૉપ તેમના વતન બારેજડી (મહેમદાવાદ)માં આવેલી છે, જ્યાં તેમની કાષ્ટકલાકૃતિઓ જળવાયેલી છે.

## પુરસ્કારો
તેમના એક કાષ્ઠઝુમ્મરને ૧૯૭૨માં નૅશનલ ક્રાફ્ટસમૅનનો ઍવૉર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો. અને એના બીજા વર્ષે તેમને રાષ્ટ્રિય પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો હતો. 'ધર્મરથ' નામની તેમની એક કૃતિને તત્કાલીન વડાપ્રધાનના હસ્તે તામ્રપત્ર તથા રૂ. ૨૫૦૦નું પારિતોષિક મળ્યું હતું. ૧૯૭૮માં મૉસ્કો ખાતે યોજાયેલ ટ્રેડ ફેરમાં ઑલ ઇન્ડિયા હૅન્ડિક્રાફ્ટ બૉર્ડ તરફથી મોકલાયેલ પ્રતિનિધિમંડળમાં તેમનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યાં તેમના ૨ મહિનાના રોકાણ દરમિયાન તેમના કૌશલ્યનું સક્રિય પ્રદર્શન કરાયું હતું. ત્યાંના કલાકારોના સહવાસમાં આવવાથિ અને તેમણે એક કાષ્ઠશિલ્પ રચ્યું હતું હે ભારત-રસિયાના મૈત્રીના પ્રતિકરૂઓએ સોવિયેત વડાપ્રધાન કૉસિજિનને ભેટ આપવામાં આવ્યું હતું.

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૩૯માં જન્મ
મોહનપુર રજવાડું

**મોહનપુર રાજ્ય** બ્રિટિશ રાજના યુગ દરમિયાન બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીની મહી કાંઠા એજન્સી સાથે સંકળાયેલ એક નાનું રજવાડું હતું.  જે મોહનપુર નગર પર કેન્દ્રિત હતું અને તેમાં ૫૨ ગામોનો સમાવેશ થતો હતો. હાલમાં તે ગુજરાત રાજ્યના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
ઠાકોર જસપાલના પૂર્વજ રાજાઓના દ્વારા આ રજવાડાની સ્થાપના ૧૨૨૭ની આસપાસ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ અસ્પષ્ટ છે.

નાનું હોવા છતાં, મોહનપુર એ નાના રજવાડાઓમાંનું એક ન હતું, જે ડિસેમ્બર ૧૯૪૩માં જોડાણ સંધિ હેઠળ બરોડા રાજ્યમાં ભળી ગયાં હતાં. 

અંતિમ શાસક વિનયસિંહજી સરતાનસિંહજી હતા જેમનો જન્મ ૧૯૦૯ માં થયો હતો અને ૨૩ જૂન ૧૯૨૩ ના રોજ રાજગાદી પર બેઠા હતા. તેમણે લગ્ન કર્યા પણ મુશ્કેલીઓ ઉદ્ભવી. *ઠાકુર* વિનયસિંહજી સરતાનસિંહજીએ ૧૦ જૂન ૧૯૪૮ ના રોજ સ્વતંત્ર ભારતમાં જોડાવાની સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૫૫ ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.

### શાસકો 
મોહનપુર રજવાડાના શાસકો *ઠાકુર* તરીકે ઓળખાતા હતા. 

* ૧૭૯૩ - ૧૭૯૫ ખાલી
* ૧૭૯૫ - ૧૮૦૧ હિન્દુસિંહજી પ્રતાપસિંહજી
* ૧૮૦૧ - ૧૮. . સલામસિંહજી
* ૧૮ .. - ૧૮૫૦ રાયસિંહજી
* ૧૮૫૦ - ૧૮૭૫ દોલતસિંહજી
* ૧૮૭૫ - ૧૮૮૨ ઉમેદસિંહજી (જ. ૧૮૫૪ - અ. ૧૮૮૨)
* ૬ ઓક્ટોબર ૧૮૮૨ - ૧૯૧૬ હિંમતસિંહજી (અ. ૧૮૭૩ - અ. ૧૯૧૬)
* ૧૮૮૨ - ૧૮૯૪. . . . - ગાદી ખાલી
* ૧૯૧૬ - ૧૯૨૭ તખતસિંહજી (અ. ૧૮૬૧ - અ. ૧૯.. )
* ૧૯૨૭ - ૧૯૪૭ વિનયસિંહજી સરતાનસિંહજી (જ. ૧૯૦૯ - અ. ૧૯૫૫)

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સાબરકાંઠા જિલ્લો
શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
આર બી રણછોડલાલ છોટાલાલ ગર્લ્સ હાઈસ્કુલ

**આર. બી. (રાવ બહાદુર) રણછોડલાલ છોટાલાલ ગર્લ્સ હાઈસ્કુલ** એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ શહેર માં આવેલી એક કન્યા શાળા છે. આ શાળા દેશની સૌથી જૂની કન્યા શાળા (ગર્લ્સ સ્કૂલ)માંની એક છે.

## ઇતિહાસ 
શાળાની શરૂઆત ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી દ્વારા ૧૮૯૨ માં કરવામાં આવી હતી. તેનું નામ મુખ્ય દાતા, ગુજરાતના કાપડ મિલના અગ્રણી, રાવ બહાદુર શેઠ રણછોડલાલ છોટાલાલના નામ પરથી આર બી (રાવ બહાદુર) રણછોડલાલ છોટાલાલ ગર્લ્સ હાઇ સ્કૂલ તરીકે રાખવામાં આવ્યું હતું.  તે માત્ર શહેરની જ નહીં પણ ગુજરાતની પ્રથમ ગર્લ્સ સ્કૂલ બની હતી.  ૨૦મી સદીના પ્રથમ ભાગમાં વિખ્યાત મહિલા કાર્યકર વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ દ્વારા શાળાને માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.

## વર્તમાન સ્થિતિ 
જૂના અમદાવાદના ખાડિયા ખાતે આવેલી આ શાળા આજે પણ યુવતીઓને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પ્રદાન કરે છે.  આ શાળાના શિક્ષકને ૧૯૮૮ માં ભારત સરકારનો પ્રતિષ્ઠિત - સીસીઆરટી શિક્ષકોનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ગુજરાતની શાળાઓ