open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
સ્ટર્ન-ગેર્લાક પ્રયોગ

**સ્ટર્ન-ગેર્લાકનો પ્રયોગ** ઈલેક્ટ્રૉનની પ્રચક્રણીય (spin) ગતિને લીધે ઉત્પન્ન થતી ચુંબકીય ચાકમાત્રા (magnetic moment)ના અસ્તિત્વની ચકાસણી માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રયોગ દ્વારા સાબિત થયુ કે ઈલેક્ટ્રૉન તેમજ અન્ય કણો અને ન્યુક્લિયસ આંતરિક ચુંબકીય ગુણધર્મ ધરાવે છે અને તે ક્વૉન્ટિકૃત થયેલા હોય છે.

## ઇતિહાસ
સ્ટર્ન અને ગેર્લાકે આ પ્રયોગ ૧૯૨૧માં કર્યો હતો. ત્યારબાદ ઘણા વૈ઼જ્ઞાનિકોએ તેના ઉપર શોધન-વર્ધન કર્યું હતું.

## સિદ્ધાંત
ઈલેક્ટ્રોનની કક્ષીય અને પ્રચક્રણીય ગતિને કારણે પરમાણુમાં ચુંબકીય ચાકમાત્રા ઉત્પન્ન થાય છે. તેને એક નાના ચુંબક તરીકે ગણી શકાય. જો આવા પારમાણ્વિક ચુંબકને ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે તો તે ક્ષેત્રની તેના ઉપર અસર થાય છે. આ અસર ચુંબકીય ક્ષેત્રની પ્રકૃતિ ઉપર આધાર રાખે છે.

જો ચુંબકીય ક્ષેત્ર સમાન હોય તો પારમાણ્વિક ચુંબકને બળયુગ્મનો અનુભવ થતાં તેમાં ભ્રમણગતિ પેદા થાય છે. કારણ કે ચુંબકના બંને ધ્રુવો આગળ સમાન અને વિરુદ્ધ બળો લાગે છે. જો ક્ષેત્ર અસમાન હોય તો ચુંબકના ધ્રુવો ઉપર લાગતા બળો સમાન હોતા નથી પરિણામે પારમાણ્વિક ચુંબકમાં ભ્રમણગતિ ઉપરાંત સ્થાનાંતરીય ગતિ પણ પેદા થાય છે.

## પ્રયોગ
પરીક્ષણ કરવાનું હોય તેવા નમૂનાને ઓવનમાં ગરમ કરવામાં આવે છે. પરિણામે બધી દિશામાં પારમાણ્વિક કિરણો (બીમ) ઉત્પન્ન થાય છે. આકૃતિમાં દર્શાવેલ બે સ્લિટો દ્વારા આ બીમને બિલકુલ રેખીય બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ બીમ વિદ્યુતચુંબકના ધ્રુવો N અને S વચ્ચેથી પસાર થાય છે. જરૂરિયાત મુજબ ચુંબકીય ક્ષેત્રને અસમાન અને તીવ્ર બનાવી શકાય છે. ક્ષેત્રની બળરેખાઓ બીમની ગતિની દિશાને લંબ હોય છે. આખરે આ બીમને લંબરૂપે રાખેલ પ્લેટ ઉપર આપાત કરવામાં આવે છે. સમગ્ર સાધનને શૂન્યાવકાશ કરેલા કક્ષમાં ગોઠવવામાં આવે છે. સાધનના બધા જ ભાગોને એકરેખસ્થ રાખતાં ઉપકરણ સરળ અને અતિ ચોક્કસ બને છે.

સ્ટર્ને આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરી પ્રોટોનની ચુંબકીય ચાકમાત્રાનું માપન કર્યું હતું, જેના માટે તેમને ૧૯૪૩ના વર્ષનું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત થયું હતું.

## સંદર્ભો
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
દાશરાજ્ઞ

**દાશરાજ્ઞ** અથવા **દશ રાજાઓનું યુદ્ધ** એ એક પૌરાણીક વૈદિક સમયમાં થયેલું યુદ્ધ છે કે જેનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદના સાતમા મંડળમાં (૭:૧૮, ૭:૩૩ અને ૭:૮૩:૪-૮)માં જોવા મળે છે. આ યુદ્ધ વૈદિક સમયના રાજવી દિવોદાસના પૌત્ર સુદાસ અને દશ રાજાઓ વચ્ચે થયું હતું. દશ રાજાઓમાં અલીન, અનુઓ, ભૃગુઓ, ભાલનો, દસ્યુઓ, દ્રુહ્યુઓ, મસ્ત્યો, પરસુ, પુરૂઓ અને પનીઓના રાજાઓનો સમાવેશ થતો હતો. આ દશ રાજાઓના સૈન્યનો મુખ્ય સરદાર પુરુઓનો રાજા હતો તથા તેમના સલાહકાર વિશ્વામિત્ર ઋષી હતા જ્યારે બીજી બાજુ ભરત (ભરતો)નો કબીલો હતો કે જેમનો નેત્રુત્વ તૃત્સુઓના રાજા સુદાસ કરી રહ્યા હતા તથા તેમના સલાહકાર વસિષ્ઠ ઋષી હતા. આ યુદ્ધમાં સુદાસની જીત થઈ હતી અને પરિણામે ઉત્તર ભારતિય ઉપમહાદ્વીપ પર ભરતોનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત થયું હતું.

એવું કહેવામાં આવે છે કે આ યુદ્ધનું મુખ્ય કારણ વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચેની અંગત દુશ્મની હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વેદ
દિલરાસ બાનો બેગમ

**દિલરાસ બાનો બેગમ** (, ) ( 1622 – 8 ઓક્ટોબર 1657) મુઘલ રાજવંશના છેલ્લા મહત્વના બાદશાહ ઔરંગઝેબના પહેલા અને મુખ્ય પત્ની હતા. તેઓ પોતાનું મરણોત્તર શીર્ષક, **રાબીયા ઉદ્દૌરાની** ("તે યુગના રાબીયા") તરીકે પણ ઓળખાય છે. ઔરંગાબાદમાં આવેલો બીબીનો મકબરો, જે તાજ મહેલ (ઔરંગઝેબની મા અથવા દિલરાસ બેગમની સાસુ મુમતાજ મહેલનો મકબરો)ની આવૃત્તિથી મળતી આવતી હોય છે, તેમની આરામગાહ તરીકે તેમના પતિનો હુકમ પર બાંધવામાં આવ્યો હતો.

દિલરાસ મિર્ઝા બદીઉઝ્ઝ્માન સફવી અને નૌરસ બાનો બેગમના દીકરી હતા, અને આ રીતે તેઓ સફવી રાજવંશના શાહેઝાદી હતા. 1637માં તેમના લગ્ન તત્કાલીન મુઘલ શાહેઝાદા મુહિઉદ્દીન (રાજ્યાભિષેક પછી "ઔરંગઝેબ" તરીકે જાણીતા) સાથે થયા હતા અને તેમના પાંચ સંતાનો જન્મ્યા હતા; જેમાં મુહંમદ આઝમશાહ (મુઘલ સામ્રાજ્યના કામચલાઉ વારસ), હોશિયાર કવિયત્રી ઝેબુન્નીસા (ઔરંગઝેબના પસંદીદા દીકરી), શાહેઝાદી ઝીનતુન્નીસા (શીર્ષક: પાદશાહ બેગમ), અને સુલતાન મુહંમદ અકબર (બાદશાહના સર્વપ્રિય દીકરા).

વર્ષ 1657માં સંભવતઃ પ્રસૂતિ ચેપો કારણે તેમનું અવસાન થયું.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:મુઘલ સામ્રાજ્ય
ધ મિથ ઑવ્ સિસિફસ

**ધ મિથ ઑવ્ સિસિફસ** () એ ફ્રેંચ લેખક અને ફિલોસોફર આલ્બેર કેમ્યૂ લિખિત નિબંધ છે, જે ૧૯૪૨ માં પ્રગટ થયો હતો. તેનું અંગ્રેજી ભાષાંતર ૧૯૫૫માં પ્રગટ થયું હતું. આ નિબંધમાં કેમ્યૂએ એબ્સર્ડ (અસંગત)ની તાત્વિક વિભાવના સમજાવી છે.

## વિષયવસ્તુ 
કેમ્યૂએ પોતાની નવલકથા ધી આઉટસાઇડરના ભાષ્ય રૂપે લખેલા આ ટૂકાં નિબંધમાં ઍબ્સર્ડ તત્વ તથા માનવોની પરિસ્થિતિ અંગેની પોતાની વિભાવના સમજાવી છે. જે વિશ્વ સાથે મનુષ્ય વિષમતા અને મતભેદ અનુભવે છે તે વિશ્વમાં કશો અર્થ જ નથી તેમજ માનવ-પ્રવૃત્તિ સિસિફસની પથ્થર ગબડાવવા જેવી અત્યંત નિરર્થક પ્રવૃત્તિ છે તેમ કેમ્યૂ કહે છે. (ગ્રીક પુરાકથા પ્રમાણે સિસિફસ ઇઓલસનો પુત્ર હતો અને તેના દુષ્કૃત્યો બદલ તેને નરકની સજા કારવામાં આવી હતી. ત્યાં તેને એક ટેકરીની ટોચ પર પથ્થર ગબડાવીને કઈ જવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું; આ ટોચ પરથી પથ્થર હંમેશા નીચે ગબડી આવતો; આમ સિસિફસની કામગીરી અવિરતપણે ચાલ્યા કરતી અને તે સાવ નિરર્થક પણ હતી.) પુનર્જન્મની માન્યતા તથા ભવ્ય અને ઉમદા હેતુઓ વિશેની માન્યતા એ સત્યની વિડંબના અને છલના છે. કેમ્યૂ માને છે કે વ્યક્તિઓ પોતાની પરિસ્થિતિઓ વિશે સભાન હોવી જોઈએ અને પોતાની સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરીને તેણે તે પરિસ્થિતિઓ સામે સક્રિય રીતે બળવો કરવો જોઈએ. સિસિફસની દેખીતી રીતે એબ્સર્ડ - નિરર્થક લાગતી પ્રવૃત્તિ વીરોચિત લેખાય, કારણ કે તે મુક્ત રીતે અને કોઈ પણ જાતના ભ્રમ વિના પોતાની સજા ભોગવતો રહે છે અને કર્તવ્ય બજાવતો રહે છે.

આ નિબંધમાં કેમ્યૂની શૈલી અનલંકૃત છે અને કૃતકતાથી મુક્ત છે તેમજ તેમની નવલકથાઓ, દા. ત. આઉટસાઇડર, ની સાર્થકતા સમજવામાં સહાયરૂપ નીવડે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પુસ્તક
રાંદલ

**રાંદલ મા** કે **રન્નાદેવી** કે **રન્ના દે** હિંદુ દેવી છે, તેઓ સૂર્ય દેવના પત્ની તરીકે પૂજાય છે અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં તેમની પૂજા વધુ થાય છે. રાંદલ માતાને **છાયા** તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવે છે.

## પૂજા
ગુજરાતમાં સીમંત પ્રસંગે માતાની સ્થાપના થાય છે, એટલે કે સાત જાતનાં ધાન્ય વાવી જવારા ઉગાડવામાં આવે છે. બાજોઠ ઉપર તેમની સ્થાપના કરી, માંડવી બનાવી તેને વસ્ત્રોથી આચ્છાદિત કરવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં કોઈપણ શુભ પ્રસંગે રાંદલ તેડવામાં આવે છે. આઠ દિવસ સુધી આનંદમંગળ વર્તે છે. રાંદલને રાજી કરવા અને તેના પૂર્વ પ્રસંગની યાદ આપી, તેની સરસાઈ બતાવવા, રાંદલનો ઘોડો ખૂંદવા માટે રાંદલની ભૂઇને બોલાવાય છે. એ ભૂઈ સાધારણ રીતે સુતાર, કુંભાર કે એવાં વસવાયા જાતની હોય છે. ઘણીવાર તો તે વાળંદ પણ હોય છે. ઘણીવાર રાંદલ સાથે જાગ તેડે છે. જાગ તેડવાનો ભપકો જુદો છે. તેમાં સૂર્યદેવની પૂજા વધારે શાસ્ત્રીય રીતે કરવામાં આવે છે. રાંદલ તેડવાનું એક મોટું કારણ રાંદલને ખુશ કરવાં એ છે, પણ તેથી વધુ સૂર્યદેવને ખુશ કરવા એ છે.

## મંદિર
ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં ગોંડલ નજીક આવેલા દડવા ગામમાં રાંદલ માતાનું મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર ગોંડલથી મોવીયા–વાસાવડ માર્ગે ૩૫ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે. આ ઉપરાંત ઉમરાળા તાલુકાનાં દડવા (રાંદલના) ગામની વાવમાં રાંદલ માતાનું મંદિર આવેલું છે. આ મંદિરમાંથી રાંદલ માતાની મૂર્તિ શાસ્ત્રોક્ત વિધીથી લઈ જઈને વલ્લભીપુરમાં નવનિર્મિત મંદિરમાં પધરાવવામાં આવી છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:હિંદુ દેવતા
બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર

ક્વૉન્ટમ યંત્રશાસ્ત્રમાં, **બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર** અથવા **બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકી** (), એ વ્યક્તિગત ઊર્જાસ્તર ઉપર કણોના વિતરણ માટે કોઈ પ્રતિબંધ ન હોય તેવી ક્વૉન્ટમ પ્રણાલીનું આંકડાશાસ્ત્રીય વર્ણન છે. મુખ્યત્વે બોઝૉન કણોથી બનેલી પ્રણાલી માટે આ આંકડાશાસ્ત્ર લાગુ પાડી શકાય છે. આવી પ્રણાલીમાં પાઉલીનો અપવર્જનનો નીયમ પળાતો નથી, માટે ગમે તેટલી સંખ્યામાં સમાન બોઝૉન કણો એક જ ઊર્જા અવસ્થામાં રહી શકે છે. આ સાંખ્યિકીની શોધ ૧૯૨૪માં ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ દ્વારા ફોટૉન કણો માટે કરવામાં આવી હતી અને ત્યાર બાદ આઇન્સ્ટાઇને ૧૯૨૪-૨૫માં એનુ વિસ્તરણ કરી પરમાણુ માટે એનો ઉપયોગ કર્યો હતો. 

## વર્ણન 
ક્વૉન્ટમ યંત્રશાસ્ત્ર (ક્વૉન્ટમ મિકેનિક્સ)માં, કોઈપણ પ્રણાલી (system)ના કણો જુદી જુદી ક્વૉન્ટમ અવસ્થાઓમાં કઈ રીતે ગોઠવાયેલા છે તેનો ખ્યાલ સાંખ્યિકી દ્વારા મળે છે. કુદરતમાં બે જ પ્રકારની પ્રણાલીઓ અસ્તિત્વ ધરાવે છે: (૧) ફર્મિયૉન પ્રકારના કણો કે જે ફર્મિ-ડિરાક સાંખિકીને અનુસરે છે અને (૨) બોઝૉન કણો કે જે બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકીને અનુસરે છે. પૂર્ણાંક પ્રચક્રણ (spin) ધરાવતા કણોને બોઝૉન કહેવામાં આવે છે. ફોટૉન અને મેસૉન બોઝૉન કણો છે. બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકીમાં એવું ધારી લેવામાં આવે છે કે પ્રણાલીના બધા કણો એક સરખા જ છે, અર્થાત એક કણ અને બીજા કણ વચ્ચે ભેદ પાડી શકાતો નથી. એક અથવા તેથી વધુ કણો એક જ ક્વૉન્ટમ અવસ્થામાં રહી શકે છે. એક જ ઊર્જાસ્તરમાં રહેલા એક જ પ્રકારનાં બે બોઝૉનનાં સ્થાન અરસપરસ બદલવામાં આવે તો તેમના વિતરણની સંભાવના અને તરંગવિધેય ઉપર કોઈ જ અસર થતી નથી. બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકી ઊર્જા=અવસ્થા εiમાં રહેલા કણોની સંખ્યા ni દર્શાવે છે જે નીચેના સમીકરણથી મળે છે:

:n_i(\varepsilon_i) = \frac{g_i}{e^{(\varepsilon_i - \mu)/kT} - 1},
જ્યાં  છે અને  એ  અવસ્થામાં રહેલા કણોની સંખ્યા છે,  એ ઊર્જા-અવસ્થા ની અપભ્રષ્ટતા (degeneracy) છે,  એ *i*-અવસ્થાની ઊર્જા છે, *μ* એ રાસાયણિક પોટૅન્શિયલ છે, *k* બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક અને *T* નિરપેક્ષ તાપમાન છે.

જે પ્રણાલીના કણમાં મૂળકણોની સંખ્યા બેકી હોય તે પ્રણાલીઓ સામાન્ય રીતે બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સાંખ્યિકીને અનુસરતી માલૂમ પડી છે. દાખલા તરીકે હીલિયમ વાયુ આ સાંખિકીને અનુસરે છે કારણ કે તેના પરમાણુમાં બે પ્રોટોન, બે ન્યૂટ્રૉન અને બે ઈલેક્ટ્રૉન હોય છે. ફોટૉનનો બનેલો વાયુ અર્થાત વિકિરણ પણ આ સાંખ્યિકીને અનુસરે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
કેસરી

**કેસરી** એ રામાયણના એક પાત્ર એવા હનુમાન ના પિતા હતા. તે એક વાનર હતા અને અંજના સાથે તેમનો વિવાહ થયો હતો. હનુમાનના જન્મ પહેલા તેઓ પવિત્ર સ્થળોની યાત્રા કરતાં અને જે સ્થળે સુંદર વન મળે ત્યાં તે લાંબા સમય માટે રોકાઈને ધ્યાન કરતા. પુત્ર પ્રાપ્તિ માટે તેમણે અંજના સાથે મળી તેમણે શિવની આરાધના કરી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ શિવે તેમને ત્યાં જન્મ લીધો. તેનું નામ હનુમાન રાખવામાં આવ્યું. આથી શિવની જેમ હનુમાનને પણ રુદ્ર એવા અન્ય નામે ઓળખવમાં આવે છે.

કેસરી એક શક્તિશાળી વાનર હતો. એક સમયે જ્યારે તેઓ ગોકર્ણમાં (કર્ણાટકનું એક શિવ તીર્થ) નિવાસ કરતા હતા તે સમયે તે ક્ષેત્રમાં શંબસદન નામનો એક રાક્ષસ ત્યાં રહેનારા ઋષિમુનિઓને ખૂબ રંજાડતો હતો. કેસરીએ તેને રોક્યો અને પોતાની મુષ્ટી વડે તેના પર પ્રહાર કર્યો. તેમની વચ્ચે ઉગ્ર દ્વંદ્વ યુદ્ધ થયું અને છેવટે કેસરીએ તે રાક્ષસને હણ્યો.

કેસરી સુગ્રીવની વાનર સેનાનો સેનાપતિ હતો. લંકામાં તેમણે સુગ્રીવ સેનામાં બહાદુરી પૂર્વક યુદ્ધ કર્યું હતું.

## ફીલ્મોમાં 
## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* હનુમાનના જન્મની કથા - અંગ્રેજી
સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ

**સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ** (૧૮૯૪-૧૯૭૪) ભારતીય સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા. તેમનો જન્મ કલકત્તામાં થયો હતો. તેમના માનમાં મૂળભૂત કણોના એક પ્રકારના સમૂહને બોઝૉન અથવા બોઝકણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ બોઝૉન કણો માટે તેમણે જે નિયમ શોધ્યો તેને બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

## જીવન 
બોઝનો જન્મ કલકત્તા ખાતે ૧ જાન્યુઆરી ૧૮૯૪ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતા સુરેન્દ્રનાથ રેલવેમાં ઉચ્ચ અધિકારી હોવાથી તેમનુ બાળપણ અને અભ્યાસકાળ સુવિધાપૂર્ણ રહ્યાં હતાં. કલકત્તાની હિન્દુ સ્કૂલમાં તેમણે અભ્યાસ કર્યો હતો. આ શાળાના શિક્ષકે આગાહી કરી હતી કે બોઝ મહાન ગણિતજ્ઞ બનશે. આ શિક્ષકે બોઝને ગણિતમાં ૧૦૦માંથી ૧૦૦ ગુણ આપ્યા હતા, કારણ કે તેમણે બધા જ દાખલા બેથી ત્રણ રીતે સાચા ગણ્યા હતા. શાળાનુ શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ ૧૯૦૯માં તેઓ કલકત્તાની પ્રેસીડન્સી કોલેજમાં દાખલ થયા જ્યાં ૧૯૧૫માં તેઓ વિજ્ઞાનના અનુસ્નાતક થયા અને ત્યારબાદ ૧૯૧૬માં કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં વ્યાખ્યાતા તરીકે જોડાયા. અહીં અનુસ્નાતક કક્ષાએ તેઓ ગણિત અને ભૌતિકવિજ્ઞાન ભણાવતા હતા. સમગ્ર ભારતમાં સૌપ્રથમ વાર આધુનિક ગણિતનો વિષય અહીં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમય દરમિયાન આઇન્સ્ટાઇને સાપેક્ષવાદ ઉપર જર્મન ભાષામાં કેટલાક લેખો પ્રસિદ્ધ કર્યા હતા. આઇન્સ્ટાઇનની મંજૂરી સાથે બોઝે આ લેખોનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરી તેનુ પુસ્તક પ્રગટ કર્યું હતું. ૧૯૨૧માં કલકત્તા યુનિવર્સિટી છોડી તેઓ ઢાકા યુનિવર્સિટીમાં રીડર તરીકે જોડાયા હતા.

૧૯૨૪માં બોઝ અભ્યાસાર્થે પેરિસ ગયા જ્યાં તેમણે માદામ ક્યૂરી, લુઈ દ બ્રોગ્લી અને અન્ય વૈજ્ઞાનિકો સાથે સંશોધન કાર્ય કર્યુ. ૧૯૨૫-૨૬ દરમિયાન તેમણે *થર્મલ ઇક્વિલિબ્રિયમ ઇન ધ રેડિયેશન ફીલ્ડ ઇન પ્રેઝન્સ ઓફ મેટર* નામનો લેખ તૈયાર કર્યો જેનો આઇન્સ્ટાઇને જર્મન ભાષામાં અનુવાદ કરીને પ્રસિદ્ધ કર્યો હતો.

૧૦ જાન્યુઆરી ૧૯૭૪ના રોજ કલકત્તામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાનીઓ મળ્યા અને સૌએ બોઝના ક્વૉન્ટમ સિદ્ધાંતની સુવર્ણજયંતી ઉજવીને તેમને મુબારકબાદી આપી. તે પછીના થોડાક જ દિવસ બાદ ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૪ના રોજ તેમનુ અવસાન થયું હતું.

## સંશોધન 
બંધ પ્રણાલી જ્યારે અચળ તાપમાને હોય ત્યારે તે જુદી જુદી આવૃત્તિઓની વિકિરણ ઊર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. આ ઊર્જા માટે મેક્સ પ્લાંકે જે સૂત્ર આપ્યું હતું તે બોઝે પોતાની રીતે તારવ્યું અને લેખ તૈયાર કર્યો. બ્રિટિશ સામાયિકના તંત્રી ઑલિવર લૉજે આ લેખ અસ્વિકૃત કર્યો. આથી બોઝે આ લેખ આઇન્સ્ટાઇનને મોકલી આપ્યો. આઇનસ્ટાઇને આ લેખને અમૂલ્ય અને સિમા-ચિહ્નરૂપ ગણાવ્યો હતો. આ લેખમાં બોઝે કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતા વિકિરણને ફોટૉન વાયુ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. આ સંશોધન દ્વાર સાબિત થતું હતું કે ફોટૉન એ કણ છે અને આ પ્રકારના સમાન કણો માટે અલગ સાંખ્ય-યાંત્રિકી (statistics) લાગું પડે છે. બોઝ દ્વારા તૈયાર કરેલ આ સિદ્ધાંતનું આઇન્સ્ટાઇને વિસ્તરણ કર્યું, જે પાછળથી બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર તરીકે ઓળખાયો.

## પૂરક વાચન 
* 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પરમાણુ ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:૧૯૭૪માં મૃત્યુ
શ્રેણી:૧૮૯૪માં જન્મ
હરિશ્ચંદ્ર

**હરિશ્ચંદ્ર** કે **હરિશ્ચન્દ્ર** અયોધ્યાના સૂર્યવંશી રાજા હતા જે લોકબોલીમાં **સત્યવાદી હરિશ્ચંદ્ર**, **રાજા હરિશ્ચંદ્ર** કે **સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર** તરીકે વધુ પ્રખ્યાત છે. તેઓ નિબંધન રાજાના પૌત્ર હતા અને સત્યવ્રત (ત્રિશંકુ) રાજા અને સત્યવ્રતા રાણીના પૂત્ર હતા. તેમને કુલ ૧૦૦ રાણીઓ હતી જેમાં તારામતી તેમની પટ્ટરાણી હતી. હરિશ્ચંદ્રનું ચરિત અનેક ગ્રંથોમાં વર્ણવેલું છે, જેમકે ઐતરેય બ્રાહ્મણ, માર્કંડેય પુરાણ, દેવી-ભાગવત પુરાણ, બ્રહ્મવૈવર્તક પુરાણ, મહાભારત, વગેરે.

શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
સોંદુર બંધ

thumb|સોંદુર બંધ, નાગરી (છત્તીસગઢ)
**સોંદુર બંધ** ભારત દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલ છત્તીસગઢ રાજ્યના ધમતરી જિલ્લામાં આવેલ એક બંધ છે, જે સોંદુર નદી (મહા નદીની ઉપનદી) પર બાંધવામાં આવેલ છે. આ બંધ ઈ. સ. ૧૯૮૮માં બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ બંધના ઉપરવાસનો સ્ત્રાવ વિસ્તાર ૫૧૮&#x20;&#xA9A;&#xACB;&#xAB0;&#xAB8;&nbsp;કિ. મી. જેટલો છે.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:છત્તીસગઢ
શ્રેણી:ભારતના જળબંધો
કબીરપંથ

300px|thumb|સતગુરૂ કબીરસાહેબ અને રામાનંદ

**કબીરપંથ** કે **સતગુરૂ કબીરપંથ** એ ભારત ના ભક્તિકાળિન કવિ સંત કબીર ની શિક્ષાઓ પર ચાલેલો પંથ છે. કબીર ના શિષ્ય ધર્મદાસે તેમના નિધન લગભગ સો સાલ બાદ આ પંથ ની શરૂઆત કરી હતી. આરંભ માં ફિલસૂફીક અને ચારિત્ર્ય શિક્ષા પર આધારિત આ પંથ કાળાંતર માં એક ધાર્મિક સંપ્રદાય માં બદલાયું હતું. કબીરપંથ ના અનુયાયિયો માં હિંદુ, શીખ, મુસલમાન, બૌદ્ધ અને જૈન તમામ ધર્મો ના લોકો શામેલ છે. પરંતુ તેમાં બહુતાયત હિંદુઓ ની છે. કબીર ની રચનાઓ નો સંગ્રહ કબીર બીજક આ પંથ ના ફિલસૂફીક અને આધ્યાત્મિક ચિંતન નો ગ્રંથ છે.

પોતાના કાવ્ય માં કબીરે પંથ ને મહત્ત્વહીન કહે છે અને તેનો ઉપહાસ ઉડાવ્યો છે. *"ઐસા જોહ ન દેખા ભાઈ. ભૂલા ફિરૈ લીએ ગફિલાઈ.. મહાદેવ કો પંથ ચલાવૈ. ઐસો બડો મહંથ કહાવૈ.."* કબીરપંથ ના વિદ્વાન કેદારનાથ દ્વિવેદી મુજબ તેનું કોઈ સ્પષ્ઠ પ્રમાણ નથી કે પંથ ની સ્થાપના કબીરે પોતે કરી. કબીર નાં મરણ પછી તેમના શિષ્યોએ આ કાર્ય કર્યું.

## ઇતિહાસ 
દ્વિવેદી કબીરપંથ ની સ્થાપના ની પશ્ચાદ્ભૂમિકા નો ઉલ્લેખ કરે છે, *"કહેવાય છે કે સૌથી પહેલા સંતો માં નાનકે જ પંથ રચના ની શરૂઆત કરી હતી અને તેમણે તેમના કેટલાક નિયમ પણ બનાવ્યા હતા. કદાચ નાનકદેવ (સંવત ૧૫૯૫) મુજબ જ કબીરપંથ ની સ્થાપના માં આવી હશે... દાદૂપંથી રાઘવદાસે પોતાના હસ્તલિખિત ગ્રંથ ભક્તમાલ (૧૭૧૭) માં ધર્મદાસ ને કબીર નો શિષ્ય તરીકે કહ્યો છે. છત્તીસગઢી શાખા નો ઇતિહાસ પ્રસ્તુત કરતા સમયે પછી ધર્મદાસ ના આવિર્ભાવ ની તિથિ સત્તરમી સદી ના પહેલા ચરણ ના લગભગ સિદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. કદાચ ધર્મદાસે જ પંથ ને વ્યાપક બનાવવા માટે સૌથી પહેલું કદમ ઉઠાવ્યું હતું."*

## ખાસ શાખાઓ 
ભારત માં કબીરપંથ ની મુખ્યતઃ ત્રણ શાખાઓ માનવા માં આવી છે. કાશી (કબીરચૌરા) શાખા, ધનૌરી ભગતાહી શાખા અને છત્તીસગઢી શાખા. આ શાખાઓ ના સ્થાપક ક્રમશઃ શ્રુતિ ગોપાળ સાહેબ, ભગવાન ગોસાઈ તથા મુક્તામણિ નામ સાહેબ માનવામાં આવે છે.

## મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો 
કબીરપંથ ની ખાસ શાખાઓ નાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો નીચે પ્રમાણે છે:
* કબીર ધર્મનગર દામાખેડા - રાયપુર છત્તીસગઢ (ધરમદાસી વંશ ની શાખા).
* કબીર ચૌરા -  વારાણસી (મગહર ની શાખા).
* બિડ્ડુપુર બેઠક, જગ્ગુસાહેબ દ્વારા સ્થાપિત .
* ધનુઅતી (છાપરા, બિહાર), ભગવાનસાહેબ (બીજક નો લખનાર) દ્વારા સ્તાપિત 
* છત્તીસગઢ બેઠક - કુદુરમલ, મુક્તામણિસાહેબ (વિક્રમ સંવત ૧૫૭૦-૧૬૩૦) દ્વારા સ્થાપિત.

## કબીર નાં ચિત્રો 

File:Kabir004.jpg
File:Saint Kabir with Namdeva, Raidas and Pipaji. Jaipur, early 19century, National Museum New Delhi (2).jpg
File:Kabir-stamp-370x630.jpg

## સન્દર્ભો 
## વધુ વાંચન 
* કબીરપંથ સંબંધિત માહિતિયો ઇંદિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કળા કેંદ્ર નું દફતરી જાળસ્થળ.
* કબીરપંથ સમાજ સેવા ટ્રસ્ટની સભા
* કબીરપંથ સમાજ ટ્રસ્ટની ચિંતન શિબિર યોજાઇ
* કબીરપંથ અને રામકબીર સંપ્રદાય વચ્ચેનો ફરક
* Kabir-Sant Kabir- Gujrati- કબીર-સંત કબીર-૧૨

શ્રેણી:સંત મત
સુરતનો કિલ્લો

**સુરતનો કિલ્લો** સુરત શહેરમાં આવેલો ૧૬મી સદીનો કિલ્લો છે. અમદાવાદના રાજા સુલતાન મહમૂદ ત્રીજાના (૧૫૩૮-૧૫૫૪) આદેશ પર શહેર પર થતા વારંવારના આક્રમણને ખાળવા આ કિલ્લો બંધાયો હતો. તેણે આ કામ તુર્કીના સૈનિક સફી આગાને સોંપ્યું હતું, જે ખુદાવંદ ખાન તરીકે ઓળખાતો હતો.

## ઇતિહાસ 
બધાં ઇતિહાસકારોના મત પ્રમાણે સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતું બંદર હતું. બાર્બોસા નામના પોર્ટુગીઝ પ્રવાસીએ ઇ.સ. ૧૫૧૪માં ગુજરાતની મુલાકાત દરમિયાન સુરતને બધાં જ પ્રકારના વ્યાપાર માટેનું અને રાજાને મહત્વની આવક મોકલતું કેન્દ્ર તેમજ મલબાર અને અન્ય બંદરો સાથે વ્યાપાર કરતું દર્શાવ્યું હતું.

બાર્બોસાની મુલાકાતના ટૂંકા સમય પછી પોર્ટુગીઝોએ સુરત પર હુમલો કર્યો હતો. ઇ.સ. ૧૫૩૦માં પોર્ટુગીઝ ચાંચિયાઓએ તેમના સરકાર એન્ટોનિયો ડા સિલ્વરીઆની આગેવાની હેઠળ સુરત પર આક્રમણ કર્યું હતું અને શહેરને બાળ્યું હતું. ૧૫૩૧માં ફરીથી તેમણે સુરત પર આક્રમણ કર્યું હતું. અમદાવાદના રાજા સુલ્તાન મહમૂદ ત્રીજાએ આ હુમલાઓને ખાળવા મજબૂત કિલ્લો બનાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો અને આ કામ તેણે ખુદાવંદ ખાનને સોંપ્યું હતું.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સુરત શહેર
શ્રેણી:ગુજરાતના કિલ્લાઓ
ઢાંક ગુફાઓ

**ઢાંક ગુફાઓ** ગુજરાતના રાજકોટ જિલ્લાના ઉપલેટા નજીક ઢાંક ગામ નજીક આવેલી છે. ક્ષત્રપ શાસન દરમિયાન તે બનાવવામાં આવી હતી. આ ગુફાઓ બૌદ્ધ અને જૈન પ્રભાવ ધરાવે છે. બૌદ્ધ ગુફામાં બોધિસત્વ અને જૈન ગુફામાં આદિનાથ, શાંતિનાથ અને પાર્શ્વનાથની મૂર્તિઓ આવેલી છે. આ ગુફાઓને કાઠિયાવાડનું સૌથી પ્રારંભિક જૈન શિલ્પ ગણવામાં આવે છે.

## જૈન કોતરણીની વિગતો 
આ ગુફાઓ ઇ.સ. ૭મી સદીમાં કોતરવામાં આવી હતી અને તે સરળ શૈલીનું કોતરકામ ધરાવે છે.

આ ગુફાઓ ગુજરાતમાં આવેલી ખડકમાંથી કોતરેલી સૌથી જૂની ગુફાઓમાંની એક છે. આ સ્થળ *ઢાંકગિરિ* તરીકે પણ ઓળખાય છે અને જુનાગઢની ઉત્તર પશ્ચિમ દિશામાં લગભગ ૪૮ કિ.મી.ના અંતરે આવેલી છે. ટેકરીની પશ્ચિમ બાજુએ ત્રણ સપાટ જગ્યાઓ આવેલી છે. એક જગ્યા દરવાજા અને અન્ય બે સામી બાજુએ છે. 

દરવાજાની બાજુની જગ્યા કાયોત્સર્ગ અને ધ્યાનમુદ્રા ધરાવતી જૈન મૂર્તિઓ ધરાવે છે. મોટા ભાગની મૂર્તિઓ કોઈક તીર્થંકરને ઓળખી શકાય તેવા કોઈ સંકેત ધરાવતી નથી પરંતુ એચ.ડી. સાંકળિયા અનુસાર આ મૂર્તિઓ ઋષભનાથની છે. અન્ય બાજુએ જિનના બે પદાધિકારીઓ અને સિંહના સિંહાસન પર બેઠેલા જિન દર્શાવેલા છે. હજુ જિનનાં બીજાં બે શિલ્પો ધ્યાનસ્થ મુદ્રામાં દર્શાવ્યાં છે જેમાં અન્ય બાજુએ પદાધિકારીઓનાં મુખ પર શાંતિ છે. જિનના મસ્તક ઉપર ત્રણ છત્રો બતાવ્યાં છે. આમાંથી એક શિલ્પમાં મૃગ દેખાય છે જેથી તેને શાંતિનાથ સાથે સાંકળવામાં આવે છે.

બર્ગેસે ગુફાના સમય વિશે મત આપ્યો નથી પરંતુ એચ.ડી. સાંકળિયા અનુસાર સ્થાપત્યની શૈલી અને પ્રતિમાઓ પરથી તે ૩જી સદીની હોઈ શકે છે. આ ગુફા દિગંબર જૈનોને સમર્પિત છે.

નજીકમાં આવેલો બીજો ગુફા સમૂહ *ઝુનઝુરીજહાર ગુફાઓ* તરીકે ઓળખાય છે, જે ખડકમાંથી કોતરેલા ઓરડાઓ અને પાકી ઇંટોના થાંભલાઓ ધરાવે છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:ઉપલેટા તાલુકો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
શ્રેણી:ગુજરાતની ગુફાઓ
કુતુબુદ્દીન મસ્જિદ

**કુતુબ શાહની મસ્જિદ** અથવા **સુલતાન કુતુબુદ્દીન મસ્જિદ** અમદાવાદ, ગુજરાતમાં આવેલી એક મધ્યકાલીન મસ્જિદ છે.

તેનું નિર્માણ ઇ.સ. ૧૪૪૬માં સુલ્તાન કુતુબ-ઉદ-દિન દ્વારા તેના પિતા સુલતાન મુહમદ બીજાના શાસન દરમિયાન થયું હતું. તે હિંદુ સ્થાપત્યના તત્વો ધરાવતી મોટી મસ્જિદ છે.

## સંદર્ભ 
* 
શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
ભૌતિકશાસ્ત્રની સમયરેખા

**ભૌતિકશાસ્ત્ર**નો આરંભ ગૅલિલિયો અને ન્યૂટનના સમયથી થયો હતો એમ ગણવામાં આવે છે.

## ભૌતિકશાસ્ત્રની વિકાસરેખા
* ઈ. પૂ. (આશરે) ૫૦૦ : પરમાણુની કલ્પના, ભારતમાં કણાદ તેમજ ગ્રીસમાં ડિમોક્રિટસ, પ્લેટૉ અને એરિસ્ટૉટલના વિચારો
* ઈ. પૂ. ૨૮૭-૨૧૨ : આર્કિમીડીઝની શોધખોળો
* ઈ. સ. ૪૭૬: આર્યભટ્ટના પૃથ્વીની ભ્રમણગતિ વિશેના ખ્યાલો
* ૧૫૦૦-૧૬૦૦ : લિયોનાર્દો દ્ વિન્ચીના વિચારો તેમજ કૉપરનિક્સનો સૌરકેન્દ્રીય (heliocentric) સિદ્ધાંત
* ૧૬૦૧-૧૭૦૦ : કૅપ્લરના ગ્રહીય ગતિના નિયમો; ગૅલિલિયો, ન્યૂટન વગેરે દ્વારા ભૌતિકવિજ્ઞાનનો પ્રારંભ
* ૧૭૦૧-૧૮૦૦: ફ્રૅન્કલિનનો 'આકાશી વીજળી એ એક વિદ્યુતભાર છે' તે દરશાવતો પ્રયોગ, વાયુના ગતિવાદની ધારણાઓ, ગતિવિજ્ઞાન અથવા યંત્રશાસ્ત્રનો વિકાસ, જૅમ્સ વૉટનું વરાળયંત્ર
* ૧૮૦૧-૧૮૫૦ : પ્રકાશના વ્યતિકરણ, વિવર્તન વગેરે ઘટનાઓની શોધ, ડાલ્ટનનો પરમાણુવાદ અને એવોગેડ્રોનો અણુ (molecule) અંગેનો ખ્યાલ, ઊર્જા-સંરક્ષણ તેમજ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના નિયમોની શોધ, યંત્રો તથા ઇજનેરિ વિકાસમાં ક્રાંતિનો આરંભ

## સંદર્ભો
શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
મેકમર્ડોનો બંગલો

**મેકમર્ડોનો બંગલો** ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના અંજાર તાલુકાના અંજાર શહેરમાં આવેલો બંગલો છે. તે ઇ.સ. ૧૮૧૮માં કચ્છ રજવાડાના બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના પ્રથમ રાજકીય નિવાસી પ્રતિનિધિ જેમ્સ મેકમર્ડો દ્વારા અંજારમાં તેના નિવાસ દરમિયાન બનાવવામાં આવ્યો હતો.

## છબીઓ 

File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting - 2.jpg|રામાયણનું યુદ્ધ
File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting -1.jpg|ફૂલોની ભાત
File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting -3.jpg|રાજવી સવારી
File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting 4.jpg|બે હાથીઓ
File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting 5.jpg|ફૂલોની ભાત
File:MacMurdo's Bungalow Wall Painting 6.jpg|લોકો, મોર અને ફૂલો

## આ પણ જુઓ 
* મેકમર્ડોની કબર

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક
શ્રેણી:અંજાર તાલુકો
શબ્દકોષકાર

**શબ્દકોષકાર** એ શબ્દકોષ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં લેખક, સંપાદક કે માહિતિ એકઠી કરનાર વ્યક્તિના વ્યવસાયને સંબોધવા માટેનો ગુજરાતી ભાષાનો શબ્દ છે.

શ્રેણી:વ્યવસાય
વિવેચક

અન્ય લોકોના રચનાત્મક કાર્ય વિષે અભિપ્રાયો આપવાનો કે એમના કાર્યોની આકારણી કરવાનો વ્યવસાય કરતા લોકોને **વિવેચક** કહે છે. એમનું આ પ્રકારનું લખાણ વાર્તા-પ્રકાર સિવાયનું લેખન ગણવામાં આવે છે. આ એક વ્યવસાય કે રોજગારનો એક પ્રકાર છે. વિવેચક દ્વારા કરવામાં આવતા કાર્યને વિવેચન કહે છે.

શ્રેણી:વ્યવસાય
દુન સ્કુલ

**ધ દુન સ્કુલ** કે *દુન સ્કુલ* એ દેહરાદૂનમાં આવેલી એ પ્રતિષ્ઠિત બોર્ડિંગ શાળા છે. એની સ્થાપના ઇ.સ. ૧૯૩૫માં કરવામાં આવી હતી.

## ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ 
# આર્કેશ સિંહ દેવ - ભારતીય રાજકારણી
# જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા - ભારતીય રાજકારણી
# સંદીપ ખોસલા - ભારતીય ફેશન ડિઝાઇનર
# પીટર મુખર્જી
# શરણ પાસ્રિચા
# શિવભદ્રસિંહ ગોહિલ - ભાવનગર રજવાડાના કુંવર અને પ્રકૃત્તિવિદ્દ
# અભિનવ બિંદ્રા - ખેલાડી (શૂટર)
# રોશન શેઠ - ભારતમાં જન્મેલા બ્રિટિશ અભિનેતા
# અમિતાવ ઘોષ - ભારતીય લેખક
# રામચંદ્ર ગુહા - ઇતિહાસકાર અને ભારતના લેખક
# આદેશ કંવરજીત સિંહ બ્રાર - ભારતીય રાજકારણી
# અકબર અહમદ - ભારતીય રાજકારણી
# અનંગા ઉદય સિંઘ દેવ - ઓરિસ્સા, ભારત ખાતેની ધારાસભાના સભ્ય
# અનિલ કુમાર - મેકિન્સે એન્ડ કંપનીના સિનિયર પાર્ટનર અને ડિરેક્ટર
# મહમૂદ ફારૂકી - લેખક અને ફિલ્મ દિગ્દર્શક
# પ્રણય વિવેક પાટીલ - જિલ્લા વિધાન પરિષદના સભ્ય, કર્ણાટક
# આર. પી. એન. સિંઘ - ભારતીય રાજકારણી
# રણિન્દર સિંઘ - ભારતીય રાજકારણી
# સંજય ગાંધી - ભારતીય રાજકારણી
# સુનિલ કાંત મુંજાલ - ઉદ્યોગપતિ
# વિક્રમ લાલ - ઉદ્યોગપતિ
# વિઠ્ઠલ માલ્યા - ભારતીય ઉદ્યોગપતિ

શ્રેણી:આશ્રમશાળા
જોરાવરનગર

**જોરાવરનગર** સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના મુખ્ય મથક સુરેન્દ્રનગર શહેરની નગરપાલિકાની હદમાં આવતો વિસ્તાર છે.

## ઇતિહાસ 
આઝાદી પછી સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું સર્જન થયું એ અગાઉ જોરાવરનગર વઢવાણ રજવાડાથી એક સ્વતંત્ર શહેર તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવતું હતું. એક માન્યતા મુજબ આ શહેર વઢવાણના રાજવીથી નારાજ થયેલા જોરાવરસિંહે ભોગાવો નદીનાં કાંઠે વસાવ્યું હોવાનું મનાય છે. વઢવાણ રજવાડા નીચે સુરેન્દ્રનગર આવતાં બાજુના ગામો જોરાવરનગર અને રતનપર એ બન્ને ગામો રજવાડાના જ હોવાથી જોરાવરનગરને પણ ૧૫ જુલાઇ ૧૯૪૮થી ચુંટાયેલી નગરપાલિકા આપવામાં આવી હતી.

૧૭ નવેમ્બર ૧૯૯૪ના રોજ દૂધરેજ ગામ સુરેન્દ્રનગર નગરપાલિકામાં ભળતા 'સુરેન્દ્રનગર-દૂધરેજ નગરપાલિકા' અસ્તિત્વમાં આવી હતી, જેની હદમાં સુરેન્દ્રનગર, જોરાવરનગર, રતનપર અને દૂધરેજનો કુલ ૩૬.૮૭ ચો.મી. નો વિસ્તાર વિસ્તાર સમાવિષ્ટ થાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો
આઝમ અને મુઆઝમ ખાનનો રોઝો

**આઝમ અને મુઆઝમ ખાનનો રોઝો** ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરના વાસણા વિસ્તારમાં આવેલો મધ્યયુગીન રોઝો છે.

આ રોઝો ઇરાની ભાઇઓ આઝમ અને મુઆઝમ ખાનની કબરો પર બાંધવામાં આવ્યો હતો. તેઓ સરખેજ રોઝાના નિમાર્ણકર્તા હતા. આ રોઝાનું નિર્માણ ૧૪૫૭માં પકવેલી ઇંટો વડે દરિયા ખાનના રોઝાની માફક જ કરવામાં આવ્યું હતું. નજીકમાં આવેલો બગીચો અને મસ્જિદ હતા જે હવે અસ્તિત્વમાં નથી.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડી 
* 
શ્રેણી:અમદાવાદનાં જોવાલાયક સ્થળો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
રવેચી માતા મંદિર, રાપર

**રવેચી માતાજીનું મંદિર** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના કચ્છ જિલ્લાના રાપર તાલુકામાં રવ ગામ પાસે આવેલ એક પૌરાણિક મંદિર છે. દેવીસર તળાવના કાંઠે, ઘટાદાર વૃક્ષો વચ્ચે આવેલ આ મંદિર પરિસર રમણીય છે.

આ મંદિર ઈ. સ. ૧૮૨૧ (સંવત ૧૮૭૮)ના વર્ષમાં ૬૩૩ પાઉન્ડ (૨૪,૦૦૦ કચ્છ કોરી)ના ખર્ચે બાંધવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિર ૩૦ ફીટ લાંબુ, ૧૭ ફીટ પહોળું અને ૫૪ ફીટ ઊંચાઇની સાથે બે ગુંબજો ધરાવે છે. જેમાં પ્રથમ ૭ ચોરસ ફીટ અને બીજો ૧૪x૭ ફીટનો છે. મંદિરનો મુખ્ય ભાગ ૧૪ ફીટ x ૧૩ ફીટ વિસ્તાર પર ૪૪ ફીટ ઊંચાઇ પર છે. મંદિરના મધ્ય ભાગમાં રવેચી માતાની વિશાળ મૂર્તિ આવેલી છે, જે વાગડ વિસ્તારમાં બહુ માન્યતા ધરાવે છે. આ ઉપરાંત ખોડિયાર માતા, આશાપુરા માતા, સામબાઈ માતા તેમ જ અંબા માતાની પ્રતિમાઓ છે. તે પહેલાના સમયનું મંદિર, જે ૯ ગુંબજ ધરાવતું હતું અને પાંડવો દ્વારા બાંધવામા આવ્યું હતું, તેનો બાબી સૈન્ય દ્વારા વિનાશ કરી દેવામાં આવ્યો હતો તેમ મનાય છે. મંદિરની દિવાલના ખૂણા પર પાળિયો આવેલો છે, જેના પર ઇ.સ. ૧૨૭૧ (સંવત ૧૩૨૮, શ્રાવણ વદ ૨, શુક્રવાર)ના સમયનો લેખ છે.

આ મંદિર પરિસર ખાતે શીતળા માતા, ગણપતિ, હનુમાનજી, વાસંગી ખેતરપાળની પ્રતિમાઓ અને પંચમુખા મહાદેવનું મંદિર, કામધેનુ ગાયની દેરી તેમ જ મહંતની દેરી આવેલ છે. પરિસર ખાતે ચબૂતરો, ધર્મશાળા, ભોજન શાળા તેમ જ ગૌશાળા પણ આવેલ છે.

## સંદર્ભો
*  

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:રાપર તાલુકો
ન્યુટ્રોન સ્ટાર

thumb|ન્યૂટ્રોન તારા બનવાની ઘટના સરળરૂપે.
**ન્યૂટ્રોન તારો** કોઈ મહાકાય તારાના (સોલાર દળ કરતા દશથી ઓગણત્રીસ ગણો વિશાળ) મૃત્યુ પછી સુપરનોવા બનીને વિસ્ફોટ પામ્યા પછી તેનો બાકી વધતું દ્રવ્ય છે. ન્યૂટ્રોન સ્ટાર બ્રહ્યાંડમાં સૌથી નાના કદનો અને સૌથી વધારે ઘનત્વ ધરાવતો તારો છે. સામાન્ય ન્યૂટ્રોન સ્ટારની ત્રિજ્યા ફક્ત દશેક કિલોમિટર જેટલી હોવા છતા તેનું દળ સૂર્ય કરતા બમણું હોય છે.

સુપરનોવા વિસ્ફોટ પછી તારાનો બાકી વધેલો ગર્ભ પોતાના કેન્દ્રના જ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અંદરને અંદર ફસડાયા કરે છે. આના કારણે તેના ગર્ભમાં જન્મતી પ્રચંડ ભીંસ વડે તેના દ્રવ્યમાં રહેલા પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન એકબીજા સાથે સંકળાઈને તતસ્થ કણ ન્યૂટ્રોનને જન્મ આપે છે. આ કારણથી આ તારાને ન્યૂટ્રોન સ્ટાર કહેવાય છે.

આ સંકોચાવાની ક્રિયા અમુક હદ સુધી જ સંભવી શકે છે. પરંતું ઘણા ન્યૂટ્રોન સ્ટાર જેમના દળ સોલાર દળ કરતા બે થી ત્રણ ગણા વધારે હોય છે તેમાં સંકોચનની ક્રિયા સતત ચાલું રહે છે. આ પ્રકારના ન્યૂટ્રોન સ્ટાર અંતે કૃષ્ણ વિવર (બ્લેક હોલ) બને છે.

Image:Neutron Star Manhattan.ogv|વિડિયો - ન્યૂટ્રોન તારો માત્ર  ત્રિજ્યામાં ૫,૦૦,૦૦૦ પૃથ્વીઓ જેટલું દળ ધરાવે છે.
Image:Crash and Burst.ogv|વિડિયો - ન્યૂટ્રોન તારાઓની અથડામણ. (એનિમેશન સ્વરૂપે).
Image:Neutron star collision.ogv|વિડિયો - ન્યૂટ્રોન તારાઓની અથડામણ.

શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન
શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર
શ્રેણી:સૌરમંડળ
વેબેક મશિન

**વેબેક મશિન** (અંગ્રેજી: Wayback Machine) એ એક વેબસાઇટ છે. આ વેબસાઇટ એક ડિજિટલ દફતરખાનું છે. આ વેબસાઇટ વર્લ્ડ વાઈડ વેબ, એટલે કે ઇન્ટરનેટ પર અન્ય વેબસાઇટની માહિતીનો સમયાંતરે સંગ્રહ કરવાનું કામ કરે છે, જેને વેબસાઇટ બંધ થઇ જાય તો પણ મેળવી શકાય છે. આ વેબસાઇટ સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં કેન્દ્રિત *ઈન્ટરનેટ આર્કાઇવ* (Internet Archive) નામે બિનનફાકારક સંગઠન દ્વારા સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

## બાહ્ય કડીઓ 
* 
* 

શ્રેણી:ઇન્ટરનેટ
શિવ મંદિર, બાવકા

**બાવકા શિવ મંદિર** ગુજરાતના દાહોદ જિલ્લાના બાવકા ગામે આવેલું છે. આ મંદિર દાહોદથી ૧૪ કિમીના અંતરે આવેલા ચાંદાવાડા ગામની પાસેના હિરલાવ તળાવ નજીકની એક નાની ટેકરી પર આવેલું છે.

## ઇતિહાસ 
તેનું બાંધકામ સોલંકી વંશના છેલ્લા શાસક ભીમદેવ (બીજા)ના શાસનકાળ (૧૧૭૮-૧૨૪૦) દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. પુરાતત્વવિદ્ મધુસૂદન ઢાંકી તેને મિયાણીના નીલકંઠ મંદિર (સંવત ૧૨૬૦, ઇ.સ. ૧૨૦૪) પછીના સમયનું ગણાવે છે. પરંતુ અહીંથી મળી આવેલો એક શિલાલેખ સંવત ૧૨૯૦ (ઇ.સ. ૧૨૩૪)નો છે. સ્થાનિક દંતકથા અનુસાર આ મંદિર એક દેવદાસીએ એક જ રાતમાં બાંધ્યું હતું. મહમદ ગઝનીએ મંદિરને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. કેટલાય વર્ષો સુધી આ મંદિર ઉપેક્ષિત રહ્યું હતું અને તેની ઘણી કલાકૃતિઓની ચોરી થઈ ગઈ હતી. આ મંદિર રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારક (N-GJ-77) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે અને પુરાતત્વ વિભાગ વડે ૨૦૦૯માં તેનું સમારકામ કરાયું હતું.

## સ્થાપત્ય 
પૂર્વાભિમુખ એવું આ મંદિર પંચાયતન પ્રકારનું છે, જેમાં એક મુખ્ય મંદિર અને ચાર પેટામંદિરો તેની ચાર ઉપદિશામાં આવેલા હોય છે.

આ મંદિર તેના સમયગાળાનું શ્રેષ્ઠ મંદિર ગણાય છે. રેતીયા પથ્થરો દ્વારા બનાવાયેલું મંદિર હવે ખંડિત અવસ્થામાં છે. સુણાકમાં આવેલા મંદિર જેવો જ પાયો તે ધરાવે છે પરંતુ તે મોટું કદ ધરાવે છે. મંદિરનો રંગમંડપ પણ ખંડિત અવસ્થામાં છે. શિખર પરની કોતરણી મિયાણીના મંદિર જેવી જ છે, જેથી તેનો સમય નક્કી કરવામાં મદદ થઇ હતી. તેની મૂર્તિઓ અને કોતરણીઓ પરથી પણ તેનો સમય નક્કી થયો છે. મંડપના નાના સ્થંભોની રચના સરળ છે. મંદિરની છત નાશ પામી છે. તૂટેલી છત અને મંડપના અવશેષો નજીકમાં વિખરાયેલા પડેલા છે.

મંદિરની બાહ્ય દિવાલો અને ગર્ભગૃહનું દ્વાર દેવી-દેવતાઓ અને અપ્સરાઓની કોતરણીઓ ધરાવે છે. તે મૂર્તિઓ મોટાભાગે ૬૪ x ૯૫ x ૩૬ સે.મી.નું માપ ધરાવે છે. તેમાં અનેક મૈથુન મૂર્તિઓ છે, જેથી તેને *ગુજરાતનાં ખજૂરાહો*નું ઉપનામ મળ્યું છે.

## છબીઓ 

File:Bavaka,shiv mandir at dahod,gujarat india (5).jpg|શિલ્પ
File:Bavaka,shiv mandir at dahod,gujarat india (6).jpg|હાથીઓનાં શિલ્પો
File:Bavaka,shiv mandir at dahod,gujarat india (7).jpg|શિલ્પ
File:Bavaka,shiv mandir at dahod,gujarat india (4).jpg|ઉત્તર બાજુ
File:Bavaka,shiv mandir at dahod,gujarat india (3).jpg|આગળની બાજુ
File:Bawka Shiva temple- dahod.jpg|પાછળની બાજુ

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:દાહોદ જિલ્લો
શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો
કોલાબા

**કોલાબા** અથવા **કુલાબા** એ મુંબઈ શહેરના દક્ષિણ ક્ષેત્રમાં આવેલ એક ટાપુ વિસ્તાર છે. ૧૬મી સદીના પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્ય દરમિયાન આ ટાપુ 'કેન્ડલ' નામે જાણીતો હતો. ૧૭મી સદીમાં પછી આ વિસ્તાર બ્રિટિશ અધિકાર ક્ષેત્રમાં આવ્યા પછી આ વિસ્તાર 'કોલિયો' નામથી જાણીતું થયું હતું.

## ઇતિહાસ 
## વર્તમાન 
હાલમાં અહીં ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા નજીક આર્ટ ડેકો શૈલીનું રીગલ થિયેટર (સિનેમા) છે. ત્યાં નજીકમાં લિયોપોલ્ડ કાફે અને તાજ મહેલ પેલેસ એન્ડ ટાવર આવેલ છે. તેના દક્ષિણી ભાગમાં નેવી નગર આવેલ છે. અહીં નજીકમાં પ્રાચીન ઇમારત તરીકે અફઘાન ચર્ચ છે. નેવી નગરની મધ્યમાં ભારતની જાણીતી વૈજ્ઞાનિક સંસ્થા ટાટા ઇન્સ્ટિટયુટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રીસર્ચ સ્થિત છે. કોલાબા ખાતે રતન ટાટા સહિત અનેક જાણીતી હસ્તીઓ રહે છે.

## મુખ્ય સ્મારક 
[thumb|[ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા]]
કોલાબા અને આસપાસના વિસ્તારમાં મુખ્ય સ્મારકો નીચે પ્રમાણે છે:
* ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા
* ફિરોઝશાહ મહેતા ઉદ્યાન
* કમલા નહેરુ ઉદ્યાન
* છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વસ્તુ મ્યુઝિયમ
* રીગલ થિયેટર

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* કોલાબાનો ઇતિહાસ ‍(અંગ્રેજી‌)
શ્રેણી:મુંબઈ
તાડકા

**તાડકા** અથવા **તાટકા** રામાયણનું એક પાત્ર છે. એ મૂળ તો એક યક્ષ રાજકુમારી હતી જે પાછળથી રાક્ષસી બની હતી. પુત્ર પ્રાપ્તિ માટે એના પિતા, યક્ષરાજ સુકેતુએ તપસ્યા કરી હતી. સુકેતુએ પુત્રની ઈચ્છા કરી હતી પણ બ્રહ્માએ તેમને શક્તિશાળી અને સુંદર કન્યા આપી. તે સુંદર રાજકુમારીના લગ્ન સુંદ નામના એક અસુર રાજા સાથે થયા. તેના થકી તેને બે પુત્રો મરિચ અને સુબાહુ જન્મ્યા. 

## કથા 
જ્યારે અગસ્ત્ય ઋષિએ તાડકાના પતિ, અસુર સુંદને મૃત્યુનો શ્રાપ આપ્યો ત્યારે તાડકા તેના પુત્ર સુબાહુની સહાયતા વડે પ્રતિશોધ લેવાનો નિર્ણય કર્યો અને તોડ ફોડ શરૂ કરી. આને કારણે ઋષિ તે બંને પર ક્રોધિત થયા. ઋષિએ તે બંનેને શ્રાપ આપ્યો કે તેમના સુંદર રૂપનો નાશ થશે અને તેઓ કદરૂપી રાક્ષસી પ્રાણી જેવા દેખાશે. આ શાપના પ્રભાવથી તાડકા એક માનવ ભક્ષી કદરૂપી પ્રાણીમાં ફેરવાઈ ગઈ. શ્રાપ મળ્યા પછી તાડકા મલાજા ને કરુશ નજીક આવેલા જંગલમાં ગંગા અને શરયુ નદીના સંગમ પાસે રહેવા લાગી. આ જંગલ તાડકાના જંગલ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. જે તે જંગલમાં જતું તેને તે ભસ્મ કરી દેતી. આથી લોકોમાં અત્યંત ભય ફેલાયો. 

બદલો લેવા માટે તાડકા અને તેનો પુત્ર સુબાહુ ઋષિ મુનિઓને ત્રાસ દેવા લાગ્યા. જ્યાં પણ યજ્ઞ થતો હોય ત્યાં માંસ લોહી આદિ વર્ષાવતા. વિશ્વામિત્ર પણ તાડકાના ત્રાસવાદનો ભોગ બન્યા હતા. આ ત્રાસ અસહ્ય બનતાં વિશ્વામિત્રે કોશલના મહારાજા દશરથની સહાય માગી. રાજાએ તેમની સહાય માટે તેમના ૧૬ વર્ષના બે પુત્રો રામ અને લક્ષ્મણને યજ્ઞ તથા વિશ્વામિત્રના રક્ષણ માટે મોકલ્યા. 

વિશ્વામિત્ર રામ અને લક્ષ્મણને લઈ તાડકાના જંગલમાં આવ્યા અને તેમણે રામને તાડકાનો વધ કરી તે જંગલને ત્રાસ મુક્ત કરવાની આજ્ઞા આપી. તાડકા સ્ત્રી હોવાથી તેનો વધ કરતા રામ પ્રથમ તો ખચકાયા. તેમણે તડકાના હાથ કાપી નાખ્યા જેથી તે કોઈને વધુ હાનિઓ ન પહોંચાડી શકે. પોતાની આસૂરી શક્તિઓ વાપરીને અદ્રશ્ય રૂપે તેણે હમલા ચાલુ રાખ્યા. વિશ્વામિત્રે રામને સલાહ આપી કે તેમણે પોતાના સ્ત્રી હત્યા ન કરવાના નિયમો કે આદર્શો થી ઉપર વટ જઈ પોતાના કર્તવ્યોનું પાલન કરવું જોઈએ. રામે તીર ચલાવી તાડકાના હૃદયને વીંધી નાખ્યું. તાડકા વધ થતાં રામને વિશ્વામિત્ર તથા યજ્ઞ શાળામાં આવેલા સર્વ ઋષિ મુનિઓએ આશીર્વાદ આપ્યા. 

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* તાડકા
રુમા

**રુમા** એ સુગ્રીવની પત્ની હતી, તેનો ઉલ્લેખ રામાયણના ચોથા ખંડ (કિષ્કિંધા ખંડ)માં આવે છે.

રુમા અને સુગ્રીવ એક બીજાને પ્રેમ કરતા હતાં અને લગ્ન કરવા માંગતા હતા પરંતુ રુમાના પિતાને તે પ્રસ્તાવ સ્વીકાર ન હતો. આથી સુગ્રીવે હનુમાનની મદદ વડે રુમાનું અપહરણ કર્યું અને તેની સાથે લગ્ન કર્યા. સુગ્રીવ અને વાલ વચ્ચે અમ્ટાસ ઊભું થયું અને તેનો બદલો લેવા વાલીએ રુમાનું અપહરણ કર્યું. આ પાપને આધારે રામે વાલીનો વધ કર્યો અને સુગ્રીવને કિષ્કિંધાનું રાજ્ય સોંપ્યું. જ્યારે વાલીએ કપટપૂર્વક તેની હત્યાનું કારણ પુછ્યું ત્યારે રામે કહ્યું કે સુગ્રીવની પરણેલી પત્નીનું અપહરણ અને તેનો પોતાના ભોગ માટે ઉપયોગ કરવા બદલ તેને આ શિક્ષા મળી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો
વિરાધ

thumb|વિરાધને ખાસ વરદાન મળ્યું હતું કે કોઈ પણ અસ્ત્રથી તેનું મૃત્યુ ન થઈ શકે. આ વાત જાણતા રામ તેને પાડીને તેના ઉપર ઉભા રહી ગયા અને રામે ખાડો ખોદ્યો અને વિરાધને તેમાં જીવતો દાટી દીધો
**વિરાધ** () એ રામાયણના અરણ્ય કાંડનું એક નાનકડું પાત્ર છે. તે દંડક વનમાં વિચરતો એક રાક્ષસ હતો જેણે અલ્પ કાળ માટે સીતાનું હરણ કર્યું હતું. રામ અને લક્ષ્મણ યુદ્ધ કલામાં પ્રવીણ હતાં, ઘણાં તીર છોડ્યાં છતાં પણ વિરાધને કંઈ નુકશાન પહોંચાડી શક્યા નહિ. (અરણ્યકાંડ, સર્ગ ૩). વિરાધે તેમને જણાવ્યું કે તેને બ્રહ્મ દેવનું વરદાન છે કે તેને કોઈ પણ અસ્ત્ર વડે હણી શકાશે નહિ. આથી રામ અને લક્ષ્મણે તેના હાથ ભાંગી તેને જીવટો દાટી તેનો વધ કર્યો. જ્યારે રામ લક્ષ્મણે તેના હાંથ ભાંગ્યા ત્યારે તેણે પોતાને મુક્તિ આપવા બદલ બન્ને ભાઈઓનો આભાર માન્યો. પાછલા જન્મમાં વિરાધ તુમ્બુરુ નામે ગાંધર્વ હતો. તેને કુબેરે શ્રાપ આપ્યો હતો કે રામ દ્વારા વધ નહિ થાય ત્યાં સુધી તેણે ભયાનક રાક્ષસ સ્વરૂપે જીવવું પડશે. બન્ને ભાઈઓએ તેને દાટ્યા પછી તેનો આત્મા ફરી સ્વર્ગમાં પોતાના મૂળ રૂપને પામ્યો.

## સંદર્ભો 
શ્રેણી:રામાયણ
શ્રેણી:અસુર
રીચાર્ડ ડાકિન્સ

**રીચાર્ડ ડાકિન્સ** એ યુનાઇટેડ કિંગડમના એક ઉત્દક્રાંતિ જીવૈજ્ઞાનિક, વિજ્ઞાન લેખક, નિબંધકાર, પટકથાલેખક, વિશ્વવિદ્યાલયના શિક્ષક, લેખક અને ઝુ લોઝીસ્ટ છે.
## વિગત
તેમણે મારીયા સ્ટેમ્પ ડાકિન્સ સાથે ૧૯ ઓગષ્ટ ૧૯૬૭ ના દિવસે લગ્ન કર્યા હતા. જે ૧૯૮૪માં ખતમ થતા એમને લલ્લા વાર્ડ સાથે લગ્ન કર્યા છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ
રામનગર જિલ્લો

**રામનગર જિલ્લો** દક્ષિણ ભારતના કર્ણાટક રાજ્યના ૩૦ જિલ્લાઓમાંનો એક છે. તેનું વહીવટી મથક રામનગરમાં છે. આ બેંગલોર વિભાગમાં આવે છે.

## ઇતિહાસ 
રામનગર જિલ્લાની રચના બેંગલોર ગ્રામીણ જિલ્લામાંથી ૨૩ઓગસ્ટ ૨૦૦૭ના રોજ ચન્નપટના, કનકપુરા, રામનગર અને માગડી તાલુકાઓ વડે થઇ હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:કર્ણાટક રાજ્યના જિલ્લાઓ
ચિક્કબલ્લાપુરા જિલ્લો

**ચિક્કબલ્લાપુરા જિલ્લો** ભારતના કર્ણાટક રાજ્યમાં આવેલો એક જિલ્લો છે. ૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૦૭ના રોજ તેની સ્થાપના કોલાર જિલ્લામાંથી ગૌરીબિદોર, ગુડિબાંડા, બાગેપલ્લી, ચિકબલ્લાપુર, સિદલઘટ્ટા અને ચિંતામણી તાલુકાઓમાંથી કરવામાં આવી હતી. કન્નડ ભાષા અહીંની અધિકૃત ભાષા છે.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ચિકબલ્લાપુર જિલ્લાની વેબસાઇટ 

શ્રેણી:કર્ણાટક રાજ્યના જિલ્લાઓ
પાલિતાણા રજવાડું

thumb|270x270px|પાલિતાણાના મંદિરો, ઇ.સ. ૧૮૬૦
**પાલીતાણા** બ્રિટિશ શાસન વખતનું ભારતનું રજવાડું હતું, જે ૧૯૪૮ સુધી અસ્તિત્વમાં હતું. તેનું પાટનગર પાલીતાણા હતું. તેના છેલ્લા શાસકને ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮માં સ્વતંત્ર ભારતમાં ભળી જવા માટે ૧,૮૦,૦૦૦ રૂપિયાનું ભથ્થું મળ્યું હતું.

## ઇતિહાસ 
પાલિતાણાની સ્થાપના ૧૧૯૪માં રજવાડા તરીકે થઇ હતી અને તે સૌરાષ્ટ્રનું એક મુખ્ય રજવાડું હતું. પાલીતાણાનો વિસ્તાર ૭૭૭ ચો. કિમી હતો અને ૧૯૨૧ પ્રમાણે ૯૧ ગામોમાં વસ્તી ૫૮,૦૦૦ હતી, જેના વડે ૭,૪૪,૪૧૬ રૂપિયાનું મહેસૂલ ઉઘરાવાતું હતું. ૧૯૪૦માં તેની વસ્તી ૭૬, ૪૩૨ હતી.

પાલિતાણાના શાસકને ૯ તોપોની સલામી મળતી હતી.

### શાસકો 
પાલિતાણાના શાસકો હતા ગોહિલ રાજપૂતો હતા અને ઠાકુર સાહેબનો ઇકલાબ ધરાવતા હતા.
* ૧૬૯૭ - ૧૭૩૪ પૃથ્વીરાજજી કાંધાજી
* ૧૭૩૪ - .... નોંઘાનજી તૃત્રીય
* .... - ૧૭૬૬ સરતાનજી દ્વિતિય
* ૧૭૬૬ - ૧૭૭૦ આલુભાઇ
* ૧૭૭૦ - ૧૮૨૦ ઉંડાજી
* ૧૮૨૦ - ૧૮૪૦ કાંધાજી ચતુર્થ 
* ૧૮૪૦ - ૧૮૬૦ નોંઘાનજી ચતુર્થ 
* ૧૮૬૦ - પ્રતાપસિંહજી (અ. ૧૮૬૦) 
* ૧ જૂન, ૧૮૬૦ - નવેમ્બર ૧૮૮૫ સુરસિંહજી (જ. ૧૮૪૪ - અ. ૧૮૮૫) 
* ૨૪ નવે ૧૮૮૫ – ૨૯ ઑગસ્ટ ૧૯૦૫ માનસિંહજી સુરસિંહજી (જ. ૧૮૬૩ - અ. ૧૯૦૫) (૧ જાન્યુ ૧૮૯૬, સર માનસિંહજી સુરસિંહજી)
* ૨૯ સપ્ટે ૧૯૦૫ – ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ બહાદુરસિંહજી માનસિંહજી (જ. ૧૯૦૦ - અ. ૧૯૬૪) (૧ જાન્યુ ૧૯૩૦ થી સર બહાદુરસિંહજી માનસિંહજી; મહારાજા ૧૯૪૪થી)

## સંદર્ભ 
## પૂરક વાચન 
* 

શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
શ્રેણી:ગુજરાતનાં રજવાડાં
સહસ્ત્ર બાહુ મંદિર

300px|thumb|સહસ્ત્ર બાહુ મંદિર (સાસુ-બહુ મંદિર), નાગદા, રાજસ્થાન
**સહસ્ત્ર બાહુ મંદિર** એ ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યમાં નાગદા ખાતે આવેલ પ્રારંભિક ૧૦મી સદીના સમયમાં નિર્મિત હિંદુ ધર્મના ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત મંદિર છે.

## વિગત
આ મંદિર સ્થાનિક રીતે **સાસુ-બહુનાં મંદિરો** તરીકે ઓળખાય છે. સાસુ-બહુ મંદિરો એ સહસ્ત્ર બાહુનું સ્થાનિક અપભ્રંશ પામેલ નામ છે, જેનો અર્થ "એક હજાર હાથવાળા", ભગવાન વિષ્ણુનું એક સ્વરૂપ થાય છે. નાગદા એક સમયમાં મેવાડના રાજ્યનું એક મહત્વપૂર્ણ શહેર, કદાચ તેના શાસકોનું પાટનગર હતું.

આ મંદિર વર્તમાન સમયમાં આંશિક પ્રમાણમાં ખંડેર હાલતમાં છે, પરંતુ હજુ પણ આશ્ચર્ય પમાડે તે રીતે અસલ વૈભવ, કારીગરી અને સંપૂર્ણ ભૂમિતિનું દર્શન કરી શકાય છે, કે જે પ્રાચીન યુગની ઝાંખી કરાવે છે. અહીંના રસ્તાઓ સફેદ આરસપહાણમાંથી નિર્મિત છે, જે આ ગામનું અનોખું આકર્ષણ છે.

મંદિરની છત પર કમળના ફૂલની ચિત્રકલા દૃશ્યમાન છે. ઇલ્તુત્મીશ (તે સમયનો દિલ્હીનો સમ્રાટ) દ્વારા નાગદા શહેરનો નાશ ઈ. સ. ૧૨૨૬ના સમયમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

આ મંદિર ભારતીય પુરાતત્ત્વ વિભાગ (આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા)ની યાદી ધરોહર (હેરિટેજ) સ્મારકોની યાદીમાં સમાવિષ્ટ છે.

## સ્થાન 
આ સ્થળે ખૂબ જ સરળતાથી સુલભ માર્ગ દ્વારા જઈ શકાય છે. રાજસ્થાન પ્રવાસન પૈકી તળાવ અને મહેલની નગરી તરીકે પ્રખ્યાત એવા ઉદયપુર શહેરથી માત્ર ૨૦ કિ. મી. જેટલા અંતરે, શિવ સમર્પિત એકલિંગજીથી માત્ર ૨.૭ કિ.મી. જેટલા અંતરે તેમ જ વૈષ્ણવોના લોકપ્રિય મંદિરની નગરી નાથદ્વારાથી ૩૦ કિ. મી. જેટલા અંતરે આ સ્થળ આવેલ છે.

ભારતના ઇતિહાસ અને પુરાતત્વના જિજ્ઞાસુઓ માટે આ સ્થળ આકર્ષક હોવા છતાં પર્યટનના નકશા પર દુર્ભાગ્યે જોવા મળતું નથી.

Nagda-08-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-16-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-18-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-20-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-14-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-32-Sas Bahu-2018-gje.jpg|
Nagda-36-Sas Bahu-2018-gje.jpg|

## સંદર્ભો 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ઉદયપુર નજીકનાં પ્રવાસન આકર્ષણો-નાગદા (હિંદી ભાષામાં)

શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
નિતા અંબાણી

**નિતા મુકેશ અંબાણી** કે ફક્ત **નિતા અંબાણી** (જન્મ: નવેમ્બર ૧, ૧૯૬૩) એ ભારતીય ઉદ્યોગપતી દાનવીર છે. તેઓ રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન, ધીરુભાઈ અંબાણી ઇન્ટરનેશનલ સ્કૂલના સ્થાપક અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના એક ડાયરેક્ટર છે. તેઓ કલાકૃતિ સંગ્રહ શોખીન છે અને આઈ.પી.એલ.ની ક્રિકેટ ટીમ *મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ*ના માલિક છે.

## જીવન 
તેમનું જન્મસમયનું નામ નિતા દલાલ હતું. તેઓ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડાયરેક્ટર મુકેશ અંબાણીના પત્નિ છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ
બંબોઈ (સર્પ)

**બંબોઈ** કે **આંધળો સર્પ** કે **અંધ સર્પ** કે **સાપનો કણો** ( અંગ્રેજી: Bhrahminy Blind Snake કે Brahminy Work Snake; દ્વિપદ-નામ: Indotyphlops braminus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
દેખાવમાં અળસીયા જેવો લાગતો આ સર્પ લંબાઈમાં ગુજરાતમાં થતા સર્પોમાં સૌથી નાનો છે. આ સર્પ દુનિયામાં જ્યાં જ્યાં સર્પોનો વસવાટ છે ત્યાં બધે જ જોવા મળે છે. આ સર્પનું શરીર ઉપરના ભાગે કાળાશ પડતું કથ્થાઈ હોય છે અને નિચેના ભાગે આ જ રંગ જરા ઝાંખો હોય છે. મોં અને પુછડી પાસે ધોળાશ પડતા રંગનો હોય છે. મોટાબાગે નિશાચર બિનચર્યા ધરાવે છે. આ સર્પની સરેરાશ લંબાઇ ૧૩ સેન્ટીમીટર જેટલી અને મહત્તમ લંબાઈ ૧૮ સેન્ટીમીટર જેટલી નોંધાઈ છે.
## આહાર
ઢાંલીયા ન હોય એવા જીવડાં, અળસિયા, ઉધઈ, કીડી-મંકોડા અને એમના ઇંડા - આ બધુ આ સર્પનું મુખ્ય ભોજન છે.
## પ્રજનન
પ્રજનન દરમ્યાન બાફેલા ચોખાના દાણાના કદનાં ૬ થી ૮ ઇંડા મુકે છે. ઈંડામાંથી બહાર નિકળવાના સમયે 3 સેન્ટીમીટર જેટલી હોય છે.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:ઈંડા મૂકતા સર્પ
ચંચુ બંબોઈ (સર્પ)

**ચંચુ બંબોઈ** કે **ચંચુ આંધળો સર્પ** કે **ચંચુ અંધ સર્પ** કે **ચાંચવાળો સાપનો કણો** ( અંગ્રેજી: Beaked Blind Snake, કે Beaked Worm Snake; દ્વિપદ-નામ: Grypotyphlops acutus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
ભારત આખામાં જોવા મળતા અંધસર્પોમાં સૌથી મોટો છે. આ સર્પ ગુજરાતનાં સુકા પ્રદેશોમાં જોવા નથી મળતો. આ સર્પની ખાસિયતમાં મોંના આગળના ભાગે જોવા મળતું પક્ષીની ચાંચના આકારનું ભિંગડું છે. જેના પરથી એનું આવું નામકરણ થયું છે. આ સર્પનું શરીર ઉપરના ભાગે ચળકતો બદામી હોય છે અને નિચેના ભાગે આ જ રંગ ખુબ ઝાંખો હોય છે. મોં અને પુછડી પાસે ધોળાશ પડતા રંગનો હોય છે. મોટાબાગે નિશાચર બિનચર્યા ધરાવે છે. આ મહત્તમ લંબાઈ ૬૦ સેન્ટીમીટર જેટલી નોંધાઈ છે. જીવનનો મોટોભાગ જમીનની નિચે પોચી જમીનમાં વિતાવે છે. 
## આહાર
ઢાંલીયા ન હોય એવા જીવડાં, અળસિયા, ઉધઈ, કીડી-મંકોડા અને એમના ઇંડા - આ બધુ આ સર્પનું મુખ્ય ભોજન છે.
## પ્રજનન
પ્રજનન દરમ્યાન બાફેલા ચોખાના દાણાના કદનાં ૬ થી ૧૦ ઇંડા મુકે છે.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:ઈંડા મૂકતા સર્પ
સુરખાબ

**સુરખાબ** એક સંદિગ્ધ શબ્દ છે. આ શબ્દ પરથી લેખ શોધનાર વ્યક્તિ નીચેનામાંથી કોઈ પણ વિષય પર આ શિર્ષક હેઠળ લેખ શોધવાનો પ્રયત્ન કરતી હોય. **સુરખાબ** શબ્દ સાથે નીચેના પાનાઓ સંકળાયેલા છે:

* સુરખાબ - કચ્છના રણમાં મોટી વસાહતમાં માળા બનાવતા **બળા** કે **હંજ** નામના પક્ષી **જે ગુજરાતીમાં ભૂલથી સુરખાબ તરીકે ઓળખાતું હોવાનું** પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઇ દેસાઈએ નોંધ્યું છે. અંગ્રેજી ભાષામાં જેને *Flamingo* કહે છે.
* સુરખાબ (નવલકથા)- નવલકથાકાર ચંદ્રકાંત બક્ષીની નવલકથા.
* સુરખાબ - ગુજરાતીમાં સુરખાબ, બ્રાહ્મણી બતક કે ભગવી બતક અને અંગ્રેજીમાં રડી શેલ્ડડક તરીકે ઓળખાતી બતક. પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઇ દેસાઈના પુસ્તક પંખી જગત પ્રમાણે સુરખાબ આ પક્ષીનું નામ છે.
ઢાલપૂચ્છ (સર્પ)

**ઢાલપૂચ્છ** કે **ઈલીયેટનો સર્પ** કે **ઈલીયેટ** ( અંગ્રેજી: Elliot’s Shield Tail Snake દ્વિપદ-નામ: Uropeltis ellioti) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
આ સર્પ ગુજરાતમાં ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર રાજ્યોની સરહદ પર આવેલા વિસ્તારોમાં જ જોવા મળે છે. કેમકે તેમને વધુ ભેજવાળુ વાતાવરણ, ડૂગરાળ પ્રદેશ અને ગાઢ જંગલો જ માફક આવે છે. આ સાપની પૂછડી પર ઢાલ જેવું ભીંગડું હોય છે. શરીરનો મુખ્ય રંગ ચળકતો ઘેરો બદામી અને એપા પર પીળા ટપકા વાળો હોય છે. ટપકાઓનું કદ પેેટ બાજુ વધારે મોટું હોય છે. મહત્તમ લંબાઈ ૩૨ ઇંચ નોંધવામાં આવી છે.

## આહાર
ઢાંલીયા ન હોય એવા જીવડાં, અળસિયા, ઉધઈ, કીડી-મંકોડા અને એમના ઇંડા - આ બધુ આ સર્પનું મુખ્ય ભોજન છે.
## પ્રજનન
પ્રજનન દરમ્યાન ૩ થી ૫ બચ્ચાને જન્મ આપે છે. ઈંડા મુકતો નથી.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:બચ્ચાને જન્મ આપતા સર્પ
અજગર (સર્પ)

**અજગર** ( અંગ્રેજી: Indian Python, Indian Rock Python દ્વિપદ-નામ:Python molurus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
અજગર સામાન્ય પણે ૭ થી માંડીને ૯ ફીટ લંબાઈના જોવા મળે છે. મહત્તમ લંબાઈ ૧૯ ફીટ નોંધવામાં આવી છે. અજગરને લગભગ બધાજ લોકો ઓળખતા હોય છે. મુખ્યત્વે નિશાચર સર્પ છે. વૃક્ષ પર ખુબ ઉંચે સુધી ચડી શકે છે. અને વૃક્ષ પર લાંબો સમય શીકારની રાહ જોઈને ડાળિએ વીટળાઈને પડ્યો રહી શકે છે. 
## આહાર
આ સર્પને ભોજન તરીકે ગરમ લોહીવાળા પ્રાણીઓ વધારે પસંદ પડે છે જેમાં મુખ્યત્વે નાના પક્ષીઓ, હરણ અને વાંદરા મુખ્ય છે. એના ભરડાની મજબુતાઈ ગમે તેવા સશક્ત પ્રાણીનો શ્વાસ રૂંધીને મારી શકવા સમર્થ હોય છે.  

## પ્રજનન
અજગર ૮ થી લઈને ૭૦ સુધીની સંખ્યામાં મેલા ધોળા રંગના ઈંડા મુકીને પછી સક્રીયપણે ૬૦ દિવસ સુધી સેવે છે અને ઈંડાની નજીકમાં જ રહે છે. ઈંડામાંથી તાજા નિકળેલા બચ્ચા લગભગ ૫૦ સેન્ટીમીટર લાંબા હોય છે. 
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:ઈંડા મૂકતા સર્પ
નાગદા

**નાગદા** ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યમાં આવેલું નાનું સ્થળ છે. એક સમયે તે મેવાડ રાજ્યનું અગ્રણી શહેર હતું. આજે તે સહસ્ત્ર બાહુ મંદિર માટે પ્રખ્યાત છે.

## સ્થાન 
નાગદા ઉદયપુરથી ૨૦ કિમી અને એકલિંગજીથી ૨૦ કિમીના અંતરે આવેલું છે

## ઇતિહાસ 
નાગદાની સ્થાપના સંભવત: ગેહલોત વંશના રાજા નાગાદિત્ય દ્વારા ઇ.સ. ૭મી સદીમાં થઇ હતી અને તે સમયે નાગ્રહદા તરીકે ઓળખાતું હતું.

## મંદિરો 
સહસ્ત્ર બાહુ મંદિર હવે આંશિક રીતે ખંડિત છે, પરંતુ તેનો મૂળ વૈભવ હજુ દેખાય છે.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજસ્થાન
ભંફોડી (સર્પ)

**ભંફોડી** કે **દરઘોઈ** કે **દરગોઈ** કે **ધુણી** ( અંગ્રેજી: Common Sand Boa, Russell’s Earth Boa દ્વિપદ-નામ:Eryx conicus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
  **ખાસ સૂચના:** આ બિનઝેરી સર્પ અને ખુબ ઝેરી સર્પ ખડચિતળો વચ્ચે દેખાવમાં સામ્યતા છે. ઓળખમાં ગફતલ જીવલેણ બની શકે છે.
આ સર્પના આખા શરીરનો રંગ ઝાંખો બદામી ઝાંખો ભૂખરો હોય છે જે એકમેક સાથે સંકળાયેલા પીળી કે સફેદ કિનારીવાળા અનિયમિત આકાર અને કદના ઘેરા બદામી ધબ્બાઓથી છવાયેલું હોય છે. પેટનો ભાગ લીલાશ પડતો સફેદ હોય છે. ટૂંકી અને અન્ય સર્પોના પ્રમાણમાં અણીદાર પુછડી હોય છે. મુખ્યત્વે નિશાચર આ સર્પને સુકુ હવામાન જ અને ખાસ કરીને રેતાળ પ્રદેશો માફક આવે છે કે જ્યાં તે નરમ રેતીમાં અંદર ઉપરીને શીકારની રાહ જોઇ શકે. સામાન્ય પણે બે ફીટ લંબાઈનો જોવા મળે છે અને મહત્તમ લંબાઈ બે ફીટ છ ઈંચ જોવા મળી છે.

## આહાર
આ સર્પને ભોજન તરીકે ખિસકોલી, ઉંદર, દેડકા વગેરે હોય છે.  

## પ્રજનન
એક પ્રજનન ગાળામાં ૬ થી ૮ બચ્ચાને જન્મ આપે છે.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:બચ્ચાને જન્મ આપતા સર્પ
હર્ષનાથ મંદિર

**હર્ષનાથ મંદિર** ભારત દેશના રાજસ્થાન રાજ્યના સિકર જિલ્લાના મુખ્ય શહેર સિકરથી નજીક પહાડી પર સ્થિત એક ઐતિહાસિક મંદિર છે. સ્થાનિક અનુશ્રુતિ અનુસાર આ સ્થાન પૂર્વકાળમાં ૩૬ માઇલના ઘેરામાં વસેલ હતું. વર્તમાન સમયમાં હર્ષનાથ નામનું ગામ હર્ષગિરિ પહાડીની તળેટીમાં વસેલ છે અને સિકરથી આશરે આઠ માઇલ જેટલા અંતરે દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં આવેલ છે. આ હર્ષગિરિ પર્વત ૨૯૭૩ ફૂટ (૯૦૦ મીટર) ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તેના ઉપર લગભગ ૯૦૦ વર્ષ કરતાં વધુ પ્રાચીન મંદિરોના ખંડેરો આવેલ છે. આ મંદિરો ખાતે એક કાળા પથ્થર પર કોતરેલ લેખ પ્રાપ્ત થયેલ છે, જેની શરૂઆત શિવસ્તુતિથી થાય છે અને પૌરાણિક કથાના સ્વરૂપમાં લેખ લખવામાં આવેલ છે, જેમાં હર્ષગિરિ પર્વત અને મંદિરનું વર્ણન છે અને તેમાં લખ્યું છે કે આ મંદિરના નિર્માણનું કાર્ય અષાઢ શુક્લ ત્રયોદશ, સોમવાર, વિક્રમ સંવત ૧૦૧૨ (૯૫૬ એડી) થી શરુ કરવામાં આવ્યું હતું અને વિગ્રહરાજ ચૌહાણના સમયકાળમાં વિક્રમ સંવત ૧૦૩૦ (૯૭૩ એડી) પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ લેખ સંસ્કૃત ભાષામાં છે અને તે રામચંદ્ર નામના કવિ દ્વારા લખાયો હતો. આ મંદિરના ભગ્નાવશેષોમાં અનેક સુંદર કલાપૂર્ણ મૂર્તિઓ અને સ્તંભો વગેરે પ્રાપ્ત થયેલ છે, જેમાંથી મોટા ભાગના અવશેષો સિકર ખાતે સંગ્રહાલયમાં સુરક્ષિત છે.

ચૌહાણ શાસકોના કુળ દેવતા - શિવ હર્ષનાથનું આ મંદિર હર્ષગિરિ પર આવેલ છે અને તેનું નિર્માણ મહામેરુ શૈલીમાં કરવામાં આવેલ છે. વિક્રમ સંવત ૧૦૩૦ (૯૭૩ એડી)ના એક અભિલેખ મુજબ આ મંદિરનું નિર્માણ ચૌહાણ શાસક વિગ્રહરાજ પ્રથમના શાસનકાળમાં એક શૈવ સંત ભાવરક્ત દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ મંદિરમાં એક ગર્ભગૃહ, અંતરાલ, કક્ષાસનયુક્ત રંગમંડપ અને અર્ધમંડપ સાથે એક અલગ નદીમંડપ પણ છે. તેના મૂળભૂત તબક્કામાં આ મંદિર એક શિખર દ્વારા પરિપૂર્ણ હતું, જે હાલમાં ખંડિત થઈ ગયેલ છે. વર્તમાન ખંડિત અવસ્થામાં પણ આ મંદિર તેની સ્થાપત્ય વિશિષ્ટતાઓ અને દેવી-દેવતાઓની પ્રતિમાઓ સહિત નૃત્યકારો, સંગીતકારો, યોદ્ધાઓ અને કીર્તિમુખના પ્રારૂપવાળી સુશોભન દૃશ્યાવલિઓની ઉત્તમ શિલ્પકૌશલ માટે ઉલ્લેખનીય છે. આ મંદિરની સંલગ્ન એક ઉચ્ચ અધિષ્ઠાન પર સ્થિત બીજું મંદિર ઉત્તર મધ્યકાલીન છે અને તે માટે ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. નજીકમાં સ્થિત એક અન્ય મંદિર ભૈરવને સમર્પિત છે.

## સંદર્ભો 
= બાહ્ય કડીઓ =
* ઐતિહાસિક તેમ જ ધાર્મિક સ્થળ: હર્ષ પર્વત  (હિંદી ભાષા)

શ્રેણી:રાજસ્થાન
શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો
કાનસીયો (સર્પ)

**કાનસીયો** (અંગ્રેજી:File Snake, Western Wart Snake, Little File Snake; દ્વિપદ-નામ: Acrochordus granulatus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
આ સર્પને શરીર પર કાનસ *(કાનસ, આરી કે રતેડી તરીકે ઓળખાતું ઓઝારો ઘસવા માટેનું સાધન)* ના જેવા ભીંગડા હોવાથી આવું નામકરણ થયું છે. આ જાતીના સર્પમાં માદા નર કરતા લગભગ બમણી લાંબી જોવા મળે છે. વસવાટ પાણીમાં કે પાણીકાંઠે કરે છે. સમગ્ર ગુજરાતના દરીયાકાઠાના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. સહેલાઈથી હાથમાં આવી જતો હોવાથી અને સ્વભાવે નરમ હોવાથી કેટલાક લોકો આ સાપનો ખાવામાં ઉપયોગ કરે છે.

## આહાર
આ સર્પને ભોજન તરીકે માછલી, દેડકા અને અન્ય નાના જળચર ગમે છે.  

## પ્રજનન
એક પ્રજનન ગાળામાં ૬ થી ૧૦ બચ્ચાને જન્મ આપે છે.
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:બચ્ચાને જન્મ આપતા સર્પ
શ્રેણી:પાણીનાં સર્પ
આંધળી ચાકળ (સર્પ)

**આંધળી ચાકળ** કે **આંધળી ચાકણ** કે **ડમોઈ** કે **દમોઈ**  કે **બે-મોઢાવાળો સર્પ** (અંગ્રેજી: Red Sand Boa, John’s Earth Boa, Blunt-tailed Sand Boa, દ્વિપદ-નામ: Eryx johnii) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર (૧૨) કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સાપની જાતિ છે. આંધળી ચાકળ દક્ષિણ એશિયાના ઘણા દેશોમાં જોવા મળે છે. આ સાપ ઇરાન, પાકિસતાન અને ભારતમાં જોવા મળે છે. આ સાપની કોઇ પેટા જાતિ શોધાઇ નથી. તે ભારતીય ઉપખંડમાં સોથી વધુ જોવા મળે છે તેમ જ સરિસૃપ વર્ગમાં આવે છે. આ સાપને "બે મોઢાવાળા સાપ" તરીકે પણ ઓળખાય છે. ભારતમાં આ સાપ તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, કર્ણાટક તથા વાયવ્ય ભાગના સૂકા વિસ્તારોમાં તે બહોળા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. રેતાળ તેમ જ રણ જેવા સૂકા પ્રદેશમાં રેતી પર તે સરળતાથી સરકી શકે છે.

## વર્ણન
આ સર્પ પૃખ્તવયના થાયતો પણ બે ફીટથી લાંબા થતા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. ક્યારેક ૩ ફીટ (૯૧ સે.મી.) જેટલા લાંબા નમુના જોવા મળ્યા છે. માથુ ફાચર આકારનું અને સાંકડા નસકોરાવાળું અને અત્યંત જીણી આંખો વાળુ હોવાને લીધે જમીનમાં દર બનાવવા માટે અનુકુલન સાધેલું શરીર છે. નાના ભીંગડાવાળુ નળાકાર શરીર હોય છે. પુછડી બુઠ્ઠી, ગોળાઇવાળી, અને શરીરથી જુદી ન દેખાય એવી હોય છે જેથી સર્પ ટૂંકો લાગે છે. રંગ વિધતા રતાશપડતા કથ્થાઇથી ફીક્કા-પીળાશવાળા રાતા જેટલી જોવા મળે છે.

## ભૌગોલીક સીમા
ઇરાનથી લઇને પાકિસ્તાનમાં થઇને પશ્ચિમ, દક્ષીણ અને વાયવ્ય ભારત.

## પ્રજનન
ઇંડા માદાનાં શરીરની અંદર જ સેવાય છે અને પૂરા દિવસે માદા લગભગ ૧૪ જેટલા બચ્ચાને જન્મ આપે છે.

## સંદર્ભ
શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન
શ્રેણી:પ્રાણીઓ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:બચ્ચાને જન્મ આપતા સર્પ
શ્યામશીર (સર્પ)

**શ્યામશીર** (અંગ્રેજી:Dumeril’s Black-headed Snake, Jerdon’s many tooth Snake; દ્વિપદ-નામ: Sibynophis subpunchtatus) એ ગુજરાતમાં દેખાતી સર્પોના કુલ બાર(૧૨)  કુટુંબોની ત્રેસઠ (૬૩) જાતિઓમાંની એક બિનઝેરી સર્પની જાતી છે.
## ઓળખ
  **ખાસ:** આ બીનઝેરી સર્પ અને ખુબ ઝેરી સર્પ પ્રવાળ સર્પ વચ્ચે ઓળખમાં ગફલત થઇ શકે એમ છે જે જીવલેણ બની શકે છે.
આ સર્પની સામાન્ય લંબાઈ ૧૦ ઈંચ જેટલી જોવા મળે છે પણ મહત્તમ ૧૮ ઇંચની લંબાઈમાં નોંધાયો છે.

## આહાર
## પ્રજનન
## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:બિન ઝેરી સર્પ
શ્રેણી:ઈંડા મૂકતા સર્પ
ગુજરાતમાં જોવા મળતાં સર્પ

ગુજરાતમાં કુલ ૧૨ કુટુંબના  (૬૩) જાતિઓનાં સર્પ જોવા મળે છે. જેની યાદી નિચે પ્રમાણે છે.
## કૂટુંબ:ટાઈફ્લોડેઈ
# ચંચુ બંબોઈ
# બંબોઈ
# પાતળો કૃમિ

## કૂટુંબ:યુરોપેલટેડેઈ
#ઢાલપૂચ્છ
#બોમ્બે ઢાલપૂચ્છ

## કૂટુંબ:પાયથોનાડેઈ
#અજગર

## કૂટુંબ:બોઈડેઈ
#ભંફોડી
#આંધળી ચાકળ

## કૂટુંબ:એક્રોકોર્ડીડેઈ
#કાનસીયો

## કૂટુંબ:કોલુબ્રીડેઈ
#લીલવણ
#ઘઉંલો
#બેડોમ બિલ્લી
#ફોરેસ્ટેન બિલ્લી
#બિલ્લી
#સોનેરી ઉડકણો
#રૂપસુંદરી (અલંકૃત)
#રૂપસુંદરી (મોન્ટેન)
#સૂંવાળો
#વોલેસનો પટ્ટીત
#લાલ ધામણ
#ઈંડાખાંઉ
#સામાન્ય વરૂદંતી
#ટપકીલો વરૂદંતી
#પટ્ટીત વરૂદંતી
#ત્રાવણકોર વરૂદંતી
#સામાન્ય કુકરી
#પટ્ટીત કુકરી
#પાતળી ધામણ
#ચળકતા પેટવાળિ ધામણ
#ધામણ
#કેવડીયો
## કૂટુંબ:સીબાઈનોફીડેઈ
#શ્યામશીર

## કૂટુંબ:લમપ્રોફીડેઈ
#રેતીયો
#પટ્ટીત રેતીયો
#સામાન્ય રેતીયો
#સચોકરી રેતીયો

## કૂટુંબ:નેટ્રીસીડેઈ
#પીત પટ્ટીત
#લીલુ ડેંડુ
#ડેંડુ અથવા મીઠા પાણીનો જળસાપ
## કૂટુંબ:હોમલોપસીડેઈ
#શ્વાનમુખી ડેંડુ
#કીચડીયો
## કૂટુંબ:ઇલાપીડેઈ
#કાળોતરો
#સિંધનો કાળોતરો
#પાતળો પ્રવાળ
#પટ્ટીત પ્રવાળ
#દ્વિચશ્મી નાગ
#મલાક્કા દરીયાઈ
#કેન્ટરનો સાંકડા માથાવાળો દરીયાઈ
#મલભાર દરીયાઈ
#બંગડીયો દરીયાઈ
#પટ્ટીત દરીયાઈ
#નાના માથાનો દરીયાઈ
#કાળામાથાનો દરીયાઈ
#બોમ્બે અકાતનો દરીયાઈ
#અલંકૃત દરીયાઈ
#પીળા પેટવાળો દરીયાઈ
#ચંચૂ દરયાઈ અથવા ચાંચિયો
#પીળો દરીયાઈ
## કૂટુંબ:વાઈપરીડેઈ
#ખડચિતળો
#લીલો ખડચિતળો
#ફુરસા
#સોચુરક ફુરસા

## સંદર્ભ
શ્રેણી:સર્પ
શ્રેણી:સરીસૃપ