open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ગળકોટડી (તા. બાબરા)

**ગળકોટડી (તા. બાબરા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. ગળકોટડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 
## બાબરા તાલુકામાં આવેલાં ગામો 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:બાબરા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
રુથેનિયમ

**રુથેનિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Ru** અને અણુ ક્રમાંક ૪૪ છે. આવર્તન કોઠાના પ્લેટિનમ જૂથનું આ એક દુર્લભ સંક્રાંતિ ધાતુ તત્વ છે પ્લેટિનમ જૂથની અન્ય ધાતુઓની જેમ રુથેનિયમ પણ મોટા ભાગના રસાયણો સામે નિષ્ક્રીય હોય છે. ૧૮૪૪માં રશિયાના એક વૈજ્ઞાનિક કાર્લ એનર્સ્ટ કોઑસ એ આની શોધ કરી હતી અને આનું નામ રશ(રશિયા)માટૅના લેટિન શબ્દ રુથેનિયા પરથી રુથેનિયમ રાખ્યું. રુથેનિયમ પ્લેટિનમના ખનિજમાં અલ્પ પ્રમાણમાં મળી આવે છે. આનું વાર્ષિક વૈશ્વિક ઉત્પાદન  માત્ર ૧૨ ટન જેટલું છે. મોટા ભાગના રુથેનિયમનો ઉપયોગ ઘસારા પ્રતિરોધક વિદ્યુત સંપર્કો અને જાડી-ફીલ્મ અવરોધકો બનાવવા માટૅ થાય છે. અલ્પ પ્રમાણમાં તે અમુક પ્લેટિનમ ની મિશ્રધાતુઓમાં થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ભારતીય નાગરિકત્વ

**ભારતીય નાગરિકતા** ભારતના બંધારણના ભાગ-૨માં અનુચ્છેદ-૫ થી અનુચ્છેદ-૧૧ માં ભારતની નાગરિકતાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. એ મુજબ ભારતીય નાગરિકતા એટલે જે વ્યક્તિ ભારતમાં વસતો હોય અને તે ભારત દેશ તરફથી મળતા તમામ રાજકીય તેમજ સામાજીક આધિકારો મેળવતો હોય અને દેશ પ્રત્યેની પોતાની ફરજ બજાવતો હોય તેને ભારતીય નાગરિક કહેવાય.

## ભારતિય નાગરિકતાની લાક્ષણિકતાઓ
ભારતમા 'એકલ નાગરિકતા' છે. નાગરિકતા અંગેનાં કાયદા બનાવવાની સત્તા કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. નાગરિકોને મુળભુત અધિકારો અને મુળભુત હકો આપવામા અવ્યા છે.

## ભારતીય નાગરિકતાની પ્રાપ્તિ
;જન્મથી
* જો કોઇ વ્યક્તિ ભારતમાં જન્મ્યો હોય અને તે સમયે તેના માતા અથવા પિતા બંનેમાંથી કોઇ એક ભારતીય નાગરિક હોય તો તે ભારતીય નાગરિક કહેવાય.

;વંશના આધારે
* ભારતના બંધારણના અમલ આવ્યા પછી પરંતુ ૧૦ જુલાઈ ૧૯૯૨ પહેલા ભારતની બહાર જન્મેલ વ્યક્તિના પિતા જન્મ સમયે ભારતીય નાગરિકતા ધરાવતા હોય તો તે ભારતીય નાગરિક બની શકે છે.
* ૧૦ જુલાઈ ૧૯૯૨ પહેલા ભારતની બહાર જન્મેલ વ્યક્તિના પિતા કે માતા જન્મ સમયે ભારતીય નાગરિકતા ધરાવતા હોય તો તે ભારતીય નાગરિક બની શકે છે.
* ૩ ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ કે પછી ભારતની બહાર જન્મેલ વ્યક્તિની નોંધણી તેના જન્મના ૧ વર્ષ સુધીમાં ભારતીય રાજદૂતવાસમાં કરાવેલી હોવી જોઈએ.

;નોંંધણી દ્વારા
* જે વ્યક્તિના માતા-પિતા ભારતીય નાગરિકતા ધરાવતા હોય તો તે વ્યક્તિ નોધણી દ્વારા ભારતીય નાગરિક બની શકે છે.
* ભારતીય મૂળની વ્યક્તિ કે જે ૭ વર્ષ સુધી ભારતમાં રહે છે અને ૭ વર્ષ પછી આવેદન કરે તો તે ભારતનો નાગરિક બની શકે છે.
* ભારતીય સાથે લગ્ન કરનાર વ્યક્તિ નોંધણી માટે અરજી આપવાના ૭ વર્ષ પહેલેથી ભારતમાં રહેતી હોય તો તે ભારતીય નાગરિક બની શકે છે.
* કોઈ વ્યક્તિ કોમનવેલ્થ દેશની ૫ વર્ષથી નાગરિકતા ધરાવતો હોય અને ૧ વર્ષ પહેલાથી ભારતમાં રહેતો હોય અને ભારતીય નાગરિક્તા માટે અરજી કરે તો તે ભારતીય નાગરિકતા મેળવી શકે.

;દેશીયકરણ દ્ધારા
* ભારત સરકાર પાસેથી દેશીયકરણનુ પ્રમાણપત્ર પ્રાપ્ત કરીને નાગરિકતા મેળવી શકાય.

;નવા પ્રદેશના જોડાણથી
* જો કોઈ પ્રદેશનો ભારત સંધમાં સમાવેશ થાય તો તે પ્રદેશમાં વસતા લોકો ભારતીય નાગરિકતા મેળવી શકે છે.

## ભારતીય નાગારિકતાની સમાપ્તિ
* વ્યક્તિ પોતાની જાતે ભારતની નાગરિકતા છોડે ત્યારે.
* સ્વેચ્છાએ અન્ય દેશની નાગરિકતાનો સ્વીકાર કરવાથી.
* જો સરકાર દ્ધારા કોઇ કારણોસર તેની નાગરીકતા છિનવી લેવામાંં આવે.

## સંદર્ભો
આયોડિન

**આયોડિન** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **I** અને અણુ ક્રમાંક ૫૩ છે. આનું નામ અંગ્રેજી શબ્દ આયોડ્સ પરથી પડ્યું છે જેનો અર્થ થાય છે જાંબુડી કે જાંબલી. વરાળ સ્વરુપે આ તત્વ જાબુડી રંગનું હોય છે. 

આયોડિનનો મુખ્ય ઉપયોગ એક પોષકતત્વ તરીકે, એસેટિક એસિડની બનાવટ અને અન્ય પોલીમરની બનાવટમાં થાય છે. આયોડીનો ઉચ્ચ અણુ ક્રમાંક, હળવી વિષધર્મ અને કાર્બનિક સંયોજનો સાથે જોડાવાની સહજતાને કારણે તે આજકાલ આધુનિક વૈદક શાસ્ત્રમાં ક્ષ - કિરણ ભેદ તત્વ તરીકે વપરાય છે. આયોડિન માત્ર એક સ્થિર સમસ્થાનિક ધરાવે છે. આયોડિનનના ઘણાં કિરણોત્સારી સમસ્થાનિકો વૈદક શાસ્ત્રમાં ઈલાજ માટે વપરાય છે.

આયોડિન પૃથ્વી પર પાણીમાં દ્રાવ્ય  એવા I- સ્વરૂપે રહે છે. તે પ્રાય઼ સમુદ્રમાં અને સામુદ્રીક સાંદ્ર સરોવરો (બ્રાઈન પુલ)માં મળી આવે છે. અન્ય હેલોજનોની સમાન આયોડિન પણ દ્વી-પરમાણુ સ્વરૂપે I2 પ્રકૃતિમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને પછી તે ઓક્સિડેશન પામે છે. આયોડિનનો અણુ ક્રમાંક ઊંચો હોવાથે પૃથ્વી પર અને વિશ્વમાં તે દુર્લભ તત્વ છે. પૃથ્વી પર બહુતાયત ની યાદિમાં તે ૪૭મા ક્ર્મ પર આવે છે. સમુદ્રના પાણીમાં તેની ઉપલબ્ધતા હોવાને કારણે જીવાવરણમાં તે સ્થાન પામ્યું છે. જીવો દ્વારા વપરાતું આ સૌથી ભારે તત્વ છે (માત્ર અમુક જીવાણુઓ જ આનાથી ભારી ટંગસ્ટન તત્વ વાપરે છે). શરુઆતથી જ માટીમાં આયોડિનની ઉણપ, અને વરસાદી પાણીમાં આયોડિનની દ્રાવ્યતાના કારણે થતું ધોવાણ ને કારણે ખોરાકમાં આયોડિન નો અભાવ થઈ જાય છે જેને કારણે  સમુદ્ર કિનારાથી દૂર રહેતાં  પ્રાણીઓ અને માણસોમાં આયોડિનની ઉણપને લીધે અમુક રોગો જોવા મળે છે. આયોડિનનઐ ઉણપને કારણે લગભગ ૨૦ લાખલોકો પીડાય છે જે માનસિક રોગ થાય છે. 

ઉચ્ચ કક્ષાના જીવોને આયોડિનની જરૂર હોય છે. તેઓ આન થાયરોઈડ હોર્મોનને સંયોજિત કરવા માટૅ વાપરે છે. આને કારણે કિરણોત્સારી અને સામાન્ય આયોડિન થાયરોઈડ ગંથિમાં સંકેંદ્રીત થઈ જાય છે. કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક આયોડિન-૧૩૧ ખૂબ  ઊંચું વિભાજન ઉત્પાદ ધરાવે છે. આવા આયોડિન થાયરોઈડ ગ્રંથિમાં જમા થતા કેન્સરનું કારણ બને છે.

## સંદર્ભો
﻿
## બાહ્ય કડીઓ 
* 
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ઝેનોન

**ઝેનોન** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Xe** છે અને અણુ ક્રમાંક ૫૪ છે. આ એજ રગહીન, ભારે, ગંધહીન નિષ્ક્રીય વાયુ છે. ઝેનોન પૃથ્વીના વાતાવરણમાં વિરલ પ્રમાણમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. સામાન્ય સ્થિતિમાં આ તત્વ નિષ્ક્રીય હોય છે પણ અમુક રાયણિક ક્રિયામાં ભાગ લઈ તે ઝેનોન હેક્ઝાફ્લોરોપ્લેટીનેટ બનાવે છે.  જે સર્વ પ્રથમ કૃત્રિમ સંયોજીત વાયુ સંયોજન છે. 

પ્રાકૃતિક રીતે મળી આવતો ઝેનોન નવ સ્થિર સમશાનિકો ધરાવે છે. આના ૪૦ સસ્થિર સમસ્થાનિકો છે જેઓ કિરણોત્સારી સડણ કે ખવાણ પામે છે. ઝેનોનના સમસ્થાનિકિય ગુણોત્તરો સૌર મંડળનો ઇતિહાસ સમજવા મદદ કરે છે. ઝેનોન - ૧૩૫ સમસ્થાનિક નાભિકીય ખંડન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે  અને અણુ ભઠ્ઠીમાં ન્યૂટ્રોન શોષક તરીકે તે વપરાય છે.

ઝેનોનનો ઉપયોગ ફ્લેશ લેમ્પ બનાવવા માટે થાય છે.
  અને ઝેનોન તણખા (આર્ક) લેમ્પ,,અને સામાન્ય શરીરનો ભાગ ને અચેતન બનાવવા   અને અવાહક વાયુ ઢાલ બનાવવા માટે ક્રિપ્ટોન સાથે થાય છે.  સૌ પ્રથમ લેસર માટે આ તત્વનો ઉપયોગ થાય છે. આ સાથે તેનો ઉપયોગ રાસાયણિક રીતે નબળા હ્ય તેવા ભારે સંયોજનો બનાવવા માટે અને અવકાશયાનમાં  આયન ધકેલવા માટે થાય  છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સીસીયમ

**સીસીયમ** કે **સેસીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Cs** અને અણુ ક્રમાંક ૫૫ છે. આ એક મૃદુ ચળકતી, રૂપેરી-સોનેરી આલ્કલી ધાતુ છે. તેનું ગલન બિંદુ ૨૮°સે (૮૨°ફે). આમ તે ઓરડાના સામાન્ય ઉષ્ણતામાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહેલા માત્ર પાંચ ધાતુ તત્વોમાંનું એક તત્વ છે.(તે પાંચ તત્વો રુબિડીયમ (૩૯°સે [૧૦૨°ફે]), ફ્રેન્સીયમ (અનુમાનિત ૨૭°સે [૮૧°ફે]), પારો (-૩૯°સે [૩૮°ફે]), અને ગેલિયમ (૩૦°સે [૮૬°રે]); બ્રોમિન પણ ઓરડાના ઉષ્ણતામાને પ્રવાહી સ્વરૂપે હોય છે. (ગલન બિંદુ −૭.૨°સે, ૧૯°ફે) પણ તે એક હેલોજન છે, ધાતુ નથી.) આના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો રુબિડીયમ અને પોટેશિયમ જેવા છે. આ ધાતુ અત્યંત સક્રીય છે અને ઉત્ફૂરીત જ્વલન નો ગુણધર્મ ધરાવે છે,  તે પાણી સાથે −૧૧૬°સે (−૧૭૭°ફે) જેટલા નીચા ઉષ્ણતામાને પણ પ્રક્રિયા કરે છે.  સ્થિર સમસ્થાનિક ધરાવતું હોય તેવું  તે સૌથી નિમ્ન વિદ્યુત ઋણભાર ધરાવતું તત્વ છે. આનું માત્ર એક સ્થિર સમસ્થાનિક છે, સીસીયમ-૧૩૩. સીસીયમને પ્રાયઃ પોલ્યુસાઈટ નામની ખનિજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેના કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક  ક્ખાસ કરીને સીયમ-૧૩૭ને કેંદ્રીય ખંડનની પ્રક્રિયા દરમ્યાન આડ પેદાશ તરીકે અણુભઠ્ઠીઓમાંથેએ મેળવવામાં આવે છે. 

બે જર્મન રસાયણ શાસ્ત્રીઓ રોબર્ટ બન્સન અને ગુસ્તાવ કીર્ચોફએ ૧૮૬૦માં ફ્લેમ-સ્પેક્ટ્રો-સ્કોપી પદ્ધતિ દ્વારા આ તત્વની શોધ કરી. સેસીયમનો સૌથી પહેલો ઉપયોગ અવકાશી નળીઓમાં ગ્રાહક તરીકે અને સૌર કોષ માં  કે પ્રકાશીય કોષ થયો હતો. ૧૯૬૭માં આંતરરાષ્ટ્રીય માપન સંસ્થાન દ્વારા સેસીયમ-૧૩૩ના ઉત્સર્જન સ્પેક્ટ્રમને એક સેકન્ડના પ્રમાણભૂત માપન તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું. ત્યાર બાદ આણ્વીક ઘડિયાળોમાં મોટે પાયે સીસીયમ વાપરવામાં આવે છે. 

૧૯૯૦થી આ ધાતુનો પ્રમુખ ઉપયોગ ડ્રીલિંગ પ્રવાહી તરીકે થતો આવ્યો છે. તે સિવાય વિદ્યુત નિર્માણ,ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને રસાયણ ઉદ્યોગમાં પણ આ ધાતુ ઉપયોગિ છે. કિરણોત્સારી સીસીયમ -૧૩૭ નો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૩૦ વર્ષનો છે. તેનો ઉપયોગ ઈલાજ માટે, ઔદ્યોગિક માપન સાધનો અને પ્રવાહીશાસ્ત્રમાં થાય છે. આ તત્વ આંશિક પ્રમાણમાં ઝેરી છે પણ તે ધાતુ સ્વરૂપે જોખમી છે અને તેના કિરણોત્સારી સમસ્થાનિકો જો ગળવા લગે તો સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
બેરિયમ

**બેરિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ જેની સંજ્ઞા **Ba** અને અણુ ક્રમાંક ૫૬ છે. આવર્તન કોઠાના બીજા સમૂહનું આ પાંચમું તત્વ છે. આ મૃદુ ચળકતી ધાતુ સમાન આલ્ક્લાઇન પાર્થિવ ધાતુ છે. બેરિયમ તેની હવા સાથેની રાસાયણીક ક્રિયાશીલતાને કારણે પ્રકૃતિમાં તેના શુદ્ધ સ્વરૂપે મળી આવતી નથી.  

આનો ઓક્સાઈક ઐતિહાસિક રીતે બેરીટા તરીકે જાણીતો છે. તે પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઈસ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે આથી ખનિજ રૂપે મળતો નથી. સૌથી સુલભ રીતે મળતી તેની ખનિજ છે બેરિયમ સલ્ફેટ BaSO4  જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તેને  બ્વ્હેરાઈટ   તરીકે ઓળખાય છે. આ સિવાય બેરિયમ કાર્બોનેટ BaCO3 વ્હાઈટરાઈટ પણ એક ખનિજ છે. બેરિયમ શબ્દ ગ્રીક શબ્દ બેરીસ (βαρύς) પરથી ઉતરી આવ્યો છે જેનો અર્થ થાય છે ભારે. કે બેરિયમની વજનદાર ખનિજોને કારણે હોઈ શકે છે.  

બેરિયમના અમુક ઔદ્યોગિક ઉપયોગ છે પણ ઐતિહાસિક રીતે તેને અવકાશ રચવા અવકાશ નળીઓમાં માટે વાયુ ગ્રાહક તરીકે વપરાય છે. બેરિયમના સંયોજનો જ્વાળાને લીલો રંગ આપે છે માટે તે ફટાકડા અને આતાશબાજીમાં વપરાય છે. બેરિયમ સલ્ફેટ તેની ઘનતા, અદ્રાવકતા અને ક્ષ-કિરણો પ્રત્યે અપારદર્શક હોવાથી ઉપયોગિ છે. તેલના કૂવા ખોદતી વખતે તેની લૂગદીનો ઉપયોગ થાય છે અને શુદ્ધ સ્વરૂપે માણસના પેટના રોગ નિદાન માટે ક્ષ-કિરણ રોધક તરીકે વપરાય છે. બેરિયમના દ્રાવ્ય સંયોજનો  બેરિયમ આયને કારને ઝેરી હોય છે અને ઉંદર મારવા માટે વપરાય છે. બેરિયમના નવા ઉપયોગો પર સંશોધન ચાલુ છે. અમુક ઉચ્ચતાપમાન સુવાહકો અને ઈલેક્ટ્રોસિરેમિક્સનો આ એક ભાગ છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સિરીયમ

**સિરીયમ**  એ એક રાસાયણિક તત્વ જેની સંજ્ઞા **Ce**' અને અણુ ક્રમાંક ૫૮ છે.  આ એક નરમ, ચળકતી, બરડ ધાતુ જે હવામાં ખુલ્લી રાખતાં તેનું ઓક્સિડેશન થઈ જાય છે.  સિરીયમનું નામ બટુક ગ્રહ સિરસ (આ નામ ખેતેની રોમન દેવીનું છે.)  પરથી કાડવામાં આવ્યું છે. દુર્લભ પાર્થિવ તત્વોમાં આ સૌથી વધુ બહુતાયત ધરાવતું તત્વ છે. પૃથ્વીના પોપડામાં  વજન અનુસાર આનું પ્રમાણ ૦.૦૦૪૬% જેટલું છે. આ ધાતુ ધણાં ખનિજોમાં મળે છે, તેમાં સૌથી મહત્ત્વની છે મોન્ઝાઈટ અને બેસ્ટનાસાઈટ. આ ધાતુની ઘણા વાણિજ્યિક ઉપયોગ છે. તેના ઉપયોગ ઉદ્દીપક તરીકે, ઈધણમાં પ્રદૂષણ રોકનાર તત્વ તરીક અને કાંચ ઉદ્યોગમાં અને એનેમલમાં તેનો રંગ બદલવા માટે.  સિરીયમ ઓક્સાઈડ  એ એક કાંચ પર પોલીશ કરવા માટે વપરાતો મહત્વનો પદાર્થ છે અને ફોસ્ફરસ ફ્લોરોસેંટ ટ્યુબની સપાટી પર લગાડવા માટે થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
કમળાશંકર પંડ્યા

**કમળાશંકર પંડ્યા** (૨૦ ઓક્ટોબર ૧૯૦૪ – ૧ ઓગષ્ટ ૧૯૯૨) ગુજરાતી સાહિત્યકાર હતા. તેઓ મુખ્યત્વે આત્મકથાલેખક તરીકે જાણીતા છે.

## શિક્ષણ અને લેખન 
તેમનો જન્મ ૨૦ ઓક્ટોબર ૧૯૦૪ના રોજ નાંદોદ (રાજપીપળા) ખાતે થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક-માધ્યમિક શિક્ષણ અનુક્રમે નાંદોદ અને થાણામાં લીધુ હતુ. ત્યારબાદ તેમણે ૧૯૨૪માં ગૂજરાત વિદ્યાપીઠમાંથી ‘વાણિજ્ય વિશારદ’ઉપાધી મેળવી હતી.તેમના  પિતા તેમને આઈ.સી.એસ.ની પદવી મેળવવા ઈંગ્લેન્ડ મોકલવા માગતા હતા, પણ એમણે ગાંધીજીની ચળવળમાં જોડાવાનું પસંદ કર્યું. સ્વરાજ્ય પછી તેમણે અનેક સામાજિક કાર્યોમાં ભાગ લીધો હતો.ઉપરાંત તેમણે  થોડો વખત વડોદરામાં શિક્ષણકાર્ય પણ કર્યુ હતુ. તેઓ સમાજવાદી વિચારસરણીના પુરસ્કર્તા અને હિમાયતી હતા. તેઓ વ્યવસાયે દાહોદમાં વેપારી રહી ચુક્યા છે. તેમને ૧૯૮૩માં નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

તેઓ ૧ ઓગષ્ટ ૧૯૯૨ના રોજ વડોદરા ખાતે અવસાન પામ્યા હતા.

## સર્જનાત્મક રચના
આપણે ત્યાં રાજ્કીય આત્મકથાઓની અતિઅલ્પ સંખ્યામાં આ લેખકની આત્મકથા ‘વેરાન જીવન’ (૧૯૭૩)નું વિશિષ્ટ સ્થાન છે. એમાં રાજકારણની સાથે સમાજકારણ પણ છે. લોકનાયક જયપ્રકાશ નારાયણ સાથેનાં સંસ્મરણો આ આત્મકથાનું આગવું અંગ છે. વિચારને વરેલા એક બૌદ્ધિકની નજરે આપણા સ્વાતંત્ર્ય પૂર્વેના અને પછીના રાજ્કીય-સામાજિક જીવનના વિવિધ તબક્કાઓની દસ્તાવેજી માહિતી આપતી આ આત્મકથા વ્યથાવેદનાના અંશોવાળી, વ્યક્તિત્વના સ્પર્શથી યુક્ત કર્મકથા પણ છે. આ ઉપરાંત એમણે નહેરુકૃત ‘વીધર ઇન્ડિયા’નો ‘હિંદ કયે રસ્તે’ (૧૯૩૫) નામનો અનુવાદ પણ આપ્યો છે.

**વેરાન જીવન (૧૯૭૩)** કમળાશંકર લલ્લુભાઈ પંડ્યાની આત્મકથા છે. સ્વાતંત્ર્યસૈનિકની આ આત્મકથા સ્વાતંત્ર્ય પહેલાંના અને પછીના દેશ અને ગુજરાતના રાજ્કીય પ્રવાહોને મૂલવે છે અને અંગત જીવનની કથા સાથે સંવેદનશીલ રાજ્કીય કથાને નિરૂપે છે. નિરીશ્વરવાદી વલણ, રાજ્કીય, સામાજિક, આર્થિક અને ધાર્મિક મૂલ્યોની સતત બુદ્ધિવાદી કસોટી, સમાજવાદી વિચારસરણીમાં અખૂટ શ્રદ્ધા અને લોકશાહીનો આગ્રહ-આ સર્વ લોકનેતાના જીવનવૃત્તાંતને અહીં ઊંડું પરિમાણ બક્ષે છે. મંથનો ને સંઘર્ષોની આંતરિક કથા પણ સારી રીતે વ્યક્ત થવા પામી છે.

## સન્માન
* *વેરાન જીવન* માટે નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક (૧૯૬૯)

## સંદર્ભો
## બાહ્ય કડીઓ
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૨માં મૃત્યુ
લેન્થેનમ

**લેંથેનમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ જેની સંજ્ઞા **La** અને અણુ ક્રમાંક ૫૭ છે. આ એક ચળકતું સફેદ ધાતુ તત્વ છે જેનો સમાવેધ આવર્તન કોઠાના ત્રીજા સમૂહમાં થયેલો છે. લેંથેનાઈડ્ઝ શ્રેણીનું આ પ્રથમ તત્વ છે. અમુક દુર્લભ પાર્થિવ ખનિજોમાં આ તત્વ મળી આવે છે. આ ધાતુ પ્રાયઃ સેરિયમ અને અન્ય દુર્લભ પાર્થિવ તત્વોઓ સાથે મળી આવે છે. આ પ્રસરણશીલ, તંતુભવનક્ષમ અને મૃદુ ધાતુ છે. આ ધાતુને હવામાં ખુલ્લી રાખતાં તેનું ઝડપથેએ ઓક્સિડેશન થાય છે. આને મોનેઝાઈટ અને બેસ્ટેનસાઈટ નામની ખનિજમાંથી અટપટી વિવિધ સ્તરીય નિષ્કર્ષણ પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. લેંથેનમના સંયોજનો ઉદ્દીપક તરીકે, કાંચની બનવટમાં, સ્ટુડિયોની કાર્બન લાઈટિંગ અને પ્રોજેક્શન માટે, લાઈટર અને ટોર્ચમાં જ્વલન તણખો ઉત્પન્ન કરનાર તત્વ તરીકે , ઈલેક્ટ્રોન કેથોડ તરીકે, સ્કીંટીલેટર (પદાર્થમાં ચળકાટ ઉત્પન્ન કરવા) તરીકે અને અન્ય ઉપયોગ ધરાવે છે. લેંથેનમ કાર્બોનેટ (La2(CO3)3) નો ઉપયોગ કીડની ફેલના ઈલાજ માટે માન્ય કરાયો છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
તાઇવદર (તા. બાબરા)

**તાઇવદર (તા. બાબરા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. તાઇવદર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલી, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 
## બાબરા તાલુકામાં આવેલાં ગામો 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:બાબરા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
મુકુન્દરાય પટ્ટણી

**મુકુન્દરાય વિજયશંકર પટ્ટણી**, ‘પારાશર્ય’, ‘મકનજી’, ‘માસ્તર’, ‘અકિંચન’ (૧૩-૨-૧૯૧૪, ૨૦-૫-૧૯૮૫) : કવિ, ચરિત્રકાર. જન્મ મોરબીમાં. ૧૯૩૩માં મૅટ્રિક. ૧૯૪૦માં ઇતિહાસ-અર્થશાસ્ત્ર વિષયો સાથે. શામળદાસ કૉલેજ, ભાવનગરથી બી.એ. પ્રારંભમાં કંટ્રોલ ખાતામાં કારકુન. ૧૯૪૬માં ડેપ્યુટી કંટ્રોલર. ૧૯૪૮માં એ ક્ષેત્રમાંથી છૂટા થઈ ભારત લાઈન લિ., સ્ટીમર કંપની, ભાવનગરમાં કલાર્ક. ૧૯૭૬માં નિવૃત્ત.

ભારતીય પરંપરા સાથે અનુસંધિત પ્રશિષ્ટ સંસ્કૃત પ્રૌઢિ અને અધ્યાત્મપુટને પ્રગટ કરતું એમનું સાહિત્ય વિવિધ સ્વરૂપોમાં મળ્યું છે. પ્રબોધ ભટ્ટ સાથે ‘અર્ચન’ (૧૯૩૮) અને ‘સંસૃતિ’ (૧૯૪૧) એમના પૂર્વવયના કાવ્યસંગ્રહો છે; તો ગીતસંગ્રહ ‘ફૂલ ફાણસનાં’ (૧૯૫૬), મુક્તકસંગ્રહ ‘દીપમાળા’ (1960) તથા પદભજનના સંગ્રહો ‘કંઠ ચાતકનો’ (૧૯૭૦) અને ‘પ્રાણ પપૈયાનો’ (૧૯૭૯) ઉત્તરવયના કાવ્યસંગ્રહો છે. ‘ભદ્રા’ (૧૯૮૧)માં પ્રૌઢિ છે. ‘અલકા’ (૧૯૮૧) ‘મેઘદત’ પરથી સૂઝેલું કાવ્ય છે. 

‘સત્યકથા’ (૧૯૬૬), ‘સત્ત્વશીલ’ (૧૯૭૮), ‘મારી મોટી બા અને સત્યકથાઓ’ (૧૯૮૧) ‘પ્રભાશંકર પટ્ટણી’ : વ્યક્તિત્વદર્શન’ (૧૯૮૩) જેવા વ્યક્તિચિત્રોના ગ્રંથોમાં લેખકની સજ્જતા અને શિષ્ટ ગદ્યની ગરિમા ધ્યાન ખેંચે છે.આ ઉપરાંત નવલકથા ‘ઊર્મિલા’ (૧૯૪૩), વિવેચનસંગ્રહ ‘આલેખનની ઓળખ’ (૧૯૮૦), પૌરાણિક કથાઓ આપતો ગ્રંથ ‘દેવકુસુમ’ (૧૯૪૪) અને નિબંધસંગ્રહ ‘મારા ગુરુની વાતો’ (૧૯૭૬) પણ એમણે આપ્યાં છે. ‘શિવસ્તુતિ’ (૧૯૭૮) એમની સંસ્કૃત રચના છે.

આ સિવાય એમણે પિતા વિજયાશંકર કાનજીની છ જેટલી કૃતિઓનાં તેમ જ મિત્ર પ્રબોધ ભટ્ટ અને કેશવરામ હરિરામની કૃતિઓમાં સંપાદનો કર્યાં છે. ‘સ્વામી રામદાસનો ઉપદેશ’ એમનો અનુવાદગ્રંથ છે.

## બાહ્ય કડીઓ
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય
* 

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૫માં મૃત્યુ
પ્રેસિયોડિમિયમ

**પ્રેસિયોડિમિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Pr** અને અણુ ક્રમાંક ૫૯ છે. પ્રેસિયોડિમિયમ એ એક મૃદુ, ચળકતી, પ્રસરણશીલ અને તંતુભવન ધાતુ છે અને તે લેંથેનાઈડ જૂથમાં આવે છે. આ ધાતુ રાસાયણિક રીતે અત્યંત ક્રિયાશીલ હોવાને કારણે તે શુદ્ધ સ્વરૂપે પ્રકૃતિમાં મળતી નથી. જ્યારે તેને પ્રાકૃતિક રીતે બનાવવામાં આવે છે ત્યારે તેના પર લીલું ઓક્સઈડ નું આવરણ બને છે.

આ ધાતુનું નામ તેના મૂળભૂત ઓક્સાઈડના રંગ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. ૧૮૪૧માં, સ્વીડીશ રસાયણ શાસ્ત્રી કાર્લ ગુસ્તાવ મોસેન્ડરએ સિરીનિયમના ક્ષારો છૂટા પાડ્યાં હતી તેને તેણે ડિડિયમ નામ આપ્યું. ૧૮૮૫માં, ઓસ્ટ્રિયન રસાયણ શાસ્ત્રી કાર્લ એવર વોન વેલ્સબાચએ ડિડિયમમાંથી બે અન્ય ક્ષારો છૂટા પાડ્યાં પ્રેસિયોડિમિયમ અને નિયોડિમિયમ. પ્રેસિયોડિમિયમ એ નામ ગ્રીક શબ્દ*પ્રેસીઓસ* (πράσιος) પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ  થાય છે **લીલો**, અને *ડિડિમોસ* (δίδυμος), જોડકું. 

દરેક દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુની જેમ, પ્રેસિયોડિમિયમ તૈયાર રીતે ત્રિપરમાણુ Pr(III) આયન બનાવે છે. પાણીમાં આમનું દ્રાવણ પીળાશ પડતા લીલા રંગનું હોય છે. કાંચમાં તેને ઉમેરી વિવિધ પ્રકારના લીલા-પીળા કાંચ બનાવાય છે. આનિ એક ઉપયોગ પ્રકાશના કિરણ માંથી પીળો પ્રકાશ છાણવા માટે પણ થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
નિયોડીમીયમ

**નિયોડીમીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે તેની સંજ્ઞા *Nd* અને અણુ ક્રમાંક ૬૦ છે.  આ એક મૃદુ ચળકતી ધાતુ છે જે હવામાં કુલ્લી રાખતાં ખવાણ પામે છે. મોન્ઝેનાઈટ અને બેસ્ટનાસાઈટમાં તે નોંધનીય પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોય છે. નિયોડીમીયમ એ પ્રાકૃતિક રીતે શુદ્ધ સ્વરૂપે કે અન્ય લેંથેનાઈડ તત્વોથી અમિશ્રિત રીતે નથી મળતી, તેને પ્રાય સામાન્ય ઉપયોગો માટે શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે છે. આ ધાતુને બલે દુર્લભ પાર્થિવ તત્વ ગણવામાં આવતું હોય પણ તે કોબાલ્ટ , નિકલ અને તાંબાની ખનિજ કરતાં તો ઓછું દુર્લભ છે, અને પૃથ્વી પર ફેલાયેલી છે. વિશ્વનું મોટા ભાગનું ખનિજ ચીનમાં થી ખોદવામં આવે છે.  

૧૯૨૭માં નિયોડીમીયમ સંયોજનો સૌ પ્રથમ વાણિજ્યિક ઉપયોગ કાંચમાં રંગ લાવવા માટે કરાયો. આજે પણ તે પ્રચલિત કાંચ રંગ દ્રવ્ય છે. નિયોડિમના સંયોજનો તેમાં રહેલા  Nd(III) આયનોને કારણે લાશ પડતો જાંગુડિયો રંગ ધરાવે છે અને પ્રકાશ સ્ત્રોત અને ફ્લોરોસેંટ અસર અનુસાર રંગ પણ બદલે છે. અમુક નોયોડીમીયમ ધરાવતા કાંચનો ઉપયોગ ૧૦૪૭ થી ૧૦૬૨ નેનોમીટર ધરાવતી ઈન્ફ્રા રેડ પ્રકાશ છોડનરા લેસરમાં વપરાય છે. આનો ઉપયોગ અત્યંત ઉચ્ચ શક્તિ ઉપયોગ માટૅ થાય છે જેમકે આંતરિક બંદી સંમિલન.

આ સિવાય નિયોડીમીયમ અન્ય ઉપસ્તરીય સ્ફટીક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે દા.ત Nd:YAG લેસરમાં વપરાતું ઈટ્રીયમ અલ્યુમિનિયમ ગ્રેનેટ.  Nd:YAG એ સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતું ઘન સ્થિતી લેસર છે. 

આનો અન્ય મુખ્ય ઉપયોગ છે તે શુધા મુક્ત સ્વરૂપ તત્વ તરીકે મિશ્ર ધાતુમાં. આનો ઉપયોગ અત્યાર સુધીના જાણીતા એવા સૌથી શક્તિશાળી ચુંબક - નિયોડીમીયમ  ચુંબક બનાવવા માટે થાય છે. આનો ઉપયોગ માઈક્રોફોનમાં, લાઉડ સ્પીકરમાં, કાનના હેડ ફોનમાં અને કોમ્પ્યુટર હાર્ડ  ડીસ્કમાં થાય છે જ્યાં ઓછું દ્રવ્યમાન અને વધુ ચુંબકીય ક્ષેત્ર જોઈએ છે. મોટી નોયિડીમીયમ ચુંબક એવી જગ્યાએ વપરાય છે જ્યાં વધુ શક્તિ અને ઓછા વજન ધરાવતી ઈલેક્ટ્રિલક મોટર, વિદ્યુત જનિત્ર (જનરેટર) (વિમાન, પવન ટર્બાઈન).

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પ્રોમેથિયમ

**પ્રોમેથિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Pm** અને અણુ ક્રમાંક ૬૧ છે. ટેક્નેશિયમ સાથે આ એક જ એવું કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ છે જેની પાછળ ફરી સ્થિર સમસ્થાનિકો ધરાવતાં તત્વો આવે છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ખારી જળાશય (ભુટકિયા)

**ખારી જળાશય** કચ્છ જિલ્લાના રાપર તાલુકાના  ભુટકિયા ગામ પાસે આવેલું તળાવ છે.

ખારી જળાશય લગભગ સાડા ત્રણ ચોરસ કિલોમીટર જેટલા વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે. ખારી સમુદ્ર સપાટીથી નીચાણ પર આવેલું ભુપૃષ્ઠ ક્ષેત્ર છે, જેમાં વર્ષના મોટા ભાગના સમયમાં પાણી ભરાયેલું રહે છે. ભરતીના સમયે સમુદ્રની સપાટીમાં પાણીનું સ્તર વધતાં આ ક્ષેત્રમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. આ ખારી કચ્છના રણની સીમા છે. અહીંનું પાણી ખારું હોય છે. આનું ક્ષેત્રફળ વિશાળ હોવાથી આ શાંત સમુદ્ર જેમ લાગે છે. ખારી જળાશયની એક બાજુ પર સંત કુંભારામનું મંદિર અને બીજી બાજુ પારીયાવાળી તથા મજાડા ગામ આવેલાં છે.

ખારી જળાશયમાં રહેલા પાણીથી ખેડુતો ખેતી પણ કરે છે. ખારી જળાશયના પાણી વડે કપાસ, ઇસબગુલ, ઘોડાજીરુ અને એરંડા જેવા શિયાળુ પાક લેવામાં આવે છે.

શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો
શ્રેણી:તળાવ
યુરોપિયમ

**યુરોપિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વછે જેની સંજ્ઞા **Eu** અને અણુ ક્રમાંક ૬૩ છે. આનું નામ યુરોપ ખંડ પરથી પડ્યું છે. આ એક મધ્યમ સખત ચળકતી ધાતુ છે જે પાણી અને હવા સાથે રાસાયણિક ક્રિયા કરે છે. લેંથેનાઈડ તત્વ ની જેમ આ તત્વ પણ +૩ ઓક્સિડેશન સ્થિતિ ધરાવે છે જોકે +૨ ઓક્સિડેશન સ્થિતિ પણ જોવા મળે છે.  +૨ ઓસ્કિડેશન સ્થિતિ ધરાવતા સંયોજનો હલકા ક્ષપણક હોય છે. આ ધાતુ કોઈ જૈવિક મહત્ત્વ ધરાવતી નથી પણ અન્ય ભારી ધાતુ તત્વોની સરખામણેએમાં તે અલ્પ પ્રમાણમાં ઝેરી છે. યુરોપિયમ સંયોજનોની ચળકવાના ગુણધર્મોને લઈને તેનો ઉપયોગ થતો હોય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ગેડોલિનીયમ

**ગેડોલિનીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે, જેની સંજ્ઞા **Gd** અને અણુ ક્રમાંક ૬૪ છે. આ ચળકતી સફેદ, પ્રસરણશીલ અને તંતુભવનક્ષમ દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ છે. પ્રકૃતિમાં આ ધાતુ માત્ર સાંયોજિત અવસ્થામાં મળે છે. આના અસ્તિત્વની શોધ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી દ્વારા સૌ પ્રથમ ડી મેરીગ્નેક દ્વારા ૧૮૮૦માં થઈ હતી. તેમણે આનો ઓક્સાઈડ છૂટો પાડ્યો હતો અને આ શોધનું માન પણ તેમને અપાય છે. આ ધાતુનું નામ તેના એક ખનિજ ગેડોલિનાઈટ પરથી પડ્યું છે. આ ખનિજનું નામ ભૂસ્તરશાસ્ત્રી જોહાન ગેડોલીન નામ પરથી પડ્યું છે.

ગેડિલિનીયમ ધાતુ અસામાન્ય ધાતુ ગાળણ સંબંધી ગુણધર્મો ધરાવે છે. માત્ર ૧% જેટલું ગેડોલિનીયમ લોખંડ, ક્રોમિયમ અને સંબંધિત મિશ્રધાતુની કાર્યશીલતા અને ઉચ્ચ તાપમાન સામે ટકી રહેવાની ક્ષમતા માં વધારો કરે છે. ગેડોલિનીયમ ધાતુ કે તેના સંયોજન સ્વરૂપે અત્યંત વધારે ન્યૂટ્રોન શોષવાની ક્ષમતા ધરાવે છે આથી ન્યૂટ્રોન કિરણોત્સારમાં અને અણુ ભઠ્ઠીઓમાં આનો ઉપયોગ થાય છે. દરેક દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ તત્વની જેમ આ ધાતુ પણ ત્રિબંધ આયનો બનાવે છે જેઓ ફ્લોરોસેંટ ગુણધર્મો ધરાવે છે. Gd (III) ક્ષારો લીલા ફોસ્ફરસ તરીકે ઉઅપયોગમાં લેવાય છે.

પાણીમાં દ્રાવ્ય એવા Gd (III) આયન ધરાવતા ક્ષારો સસ્તન પ્રાણીઓ માટે ઝેરી હોય છે. જો કે તેના ચેલેટ સંયોજનો ઘણાં ઓછા પ્રમાણમાં ઝેરી હોય છે કેમકે કીડની દ્વારા Gd (III) આયનો કોષમાં સંયોજય તે પહેલાં આ ચેલેટ તેમને શરીરની બહાર ફેંકાવી દે છે. તેના ચુંબકીય ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ મેગ્નેટિક રેસોનાન્સ ઈમેજીંગ માટે થાય છે. કીડની વિકાર ધરાવતા લોકોમાટે આ તત્વ ઝેરી હોઈ શકે છે.

﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
શ્રેણી:રસાયણ વિજ્ઞાન
ટર્બિયમ

**ટર્બિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની રાસાયણિક સંજ્ઞા **Tb** અને અણુ ક્રમાંક ૬૫ છે. આ સફેદ , ચળકતી દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ તત્વ છે. તે પ્રસરણશીલ, તંતુભવનક્ષમ અને ચપ્પુથી કાપી શકાય તેવી મૃદુ છે. ટર્બિયમ પ્રકૃતિમાં શુદ્ધ સ્વરૂપે મળી આવતી નથી, પણ ઘણાં ખનિજોમાં તે મળી આવે છે જેમકે સેરાઈટ, ગેડોલિનાઈટ, મોનેઝાઈટ ક્ઝેનોટાઈમ અને યુક્સેનાઈટ. 

ટર્બિયમને ઘન સ્વરૂપ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સર્કીટમાં કેલ્શિયમ ફ્લોરાઈડ , કેલ્શિયમ ટંગસ્ટેટ અને સ્ટ્રોન્શિયમ મોલિબેટ ની અલ્પ અશુદ્ધિ પદાર્થ તરીકે વાપરવામાં આવે છે અને    ઉચ્ચ તાપમાન પર કામકરતાં ઈધણ કોષમાં આને સ્ફટિક સ્થિરક તરીકે વાપરવામાં આવે છે. ટૅફલોન-ડી નામનો પદાર્થ કે જે ચુંબકીય પ્રભાવ હેઠળ અન્ય પદાર્થ ની સરખમણેએ એ વધુ સંકુચન કે પ્રસરણ પામે છે તેની બનાવટ્આમાં  ટર્બિયમ  વપરાય છે. તેનો ઉપયોગ એક્ચુએટર અને નૌકા સોનાર પ્રણાલીમાં અને સંવેદક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.

વિશ્વના ટર્બિયમનો સૌથી મોટો જથ્થો લીલા ફોસ્ફરસને બનાવવા માટૅ થાય છે. ટ્આર્બિયમ ઓક્સઈડ ફ્લોરોસેંટ્આ ટ્યુબ અને ટીવી ટ્યુબ માં વપરાય છે. ટ્આર્બિયમ લીલો ફોસ્ફરસ, દ્વી-બંધ યુરોપિયમ ભૂરો ફોસ્ફરસ અને ત્રિ-બંધ યુરોપિયમ લાલ ફોસ્ફરસ વાપરીને ટ્રાઈક્રોમેટિક લાઈટિંગ તંત્રજ્ઞાન વિકસાવાયું છે. ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતી સફેદ પ્રકાશ બત્તીમાં આનો ઉપયોગ થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
કાતર (તા. રાજુલા)

**કાતર (તા. રાજુલા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા રાજુલા તાલુકામાં આવેલું એક ગામ છે. કાતર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, માછીમારી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:રાજુલા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
ડીસ્પ્રોસીયમ

**ડીસ્પ્રોસીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Dy** અને અણુ ક્રમાંક ૬૬ છે. આ એક દુર્લભ પાર્થિવ તત્વ છે જે ધાતુ જેવો ચળકાટ ધરાવે છે. આ ધાતુ પ્રકૃતિમાં શુદ્ધ સ્વરૂપે મળી આવતી નથી. સંયોજિઓત સ્વરૂપે આ ધણાં ખનિજોમાં મળી આવે છે જેમ કે ઝેનોમાઈટ.પ્રાકૃતિક રીતે મળતો ડીપ્રોસીયમ ૭ સમસ્થાનિકો ધરાવે છે, તેમાં 164Dy સૌથી વધુ પ્રમાણમાં હોય છે.

ડીસ્પ્રોસીયામની શોધ સૌથી પહેલા ૧૮૮૬માં પોલ એમિલ લેકોક ડી બાયોસ્બોડ્રાન એ કરી. પણ ૧૯૫૦માં શોધાયેલી આયન બદલી પ્રક્રિયા પહેલાં આ ધાતુને છૂટી પાડી શકાઈ ન હતી. આ ધાતુની ન્યૂટ્રોન શોષણ ક્ષમતા ને કારણે અણુભઠ્ઠીમાં નિયામક તરીકે, તેના ચુંબકીય ગુણધર્મોને કારણે માહિતી સંગ્રહમાં, અને ટેફલોન-ડી ની બનાવટમાં વપરાશ થાય છે. દ્રાવ્ય ડીસ્પ્રોસીયમ હળવું ઝેરી છે જ્યારેદ્રાવ્ય સંયોજનો ઝેરી નથી.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ

thumb|નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનું મુંબઇ ખાતે મુખ્યમથક
**નેશનલ સ્ટોક એક્ષ્ચેન્જ** (એન.એસ.ઈ.) એટલે ભારતનું સૌથી મોટું શેર બજાર (સ્ટોક માર્કેટ). તેની સ્થાપના નવેમ્બર ૧૯૯૨માં ભારતની મુખ્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ભારતમાં ૧૯૯૨ના વર્ષ સુંધી મુંબઈ સ્ટોક એક્સન્જનું પ્રભુત્વ રહ્યું હતું. પરંતુ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જના ટેકનોલોજીકલ એડવાન્સમેન્ટ અને કાર્યક્ષમ મેનેજમેન્ટના કારણે વર્તમાન સમયમાં એન.એસ.ઈ.નું પ્રભુત્વ વધી રહ્યું છે. અત્યારે સૌથી વધુ સોદા કરતું તે એક માત્ર શેર બજાર છે. માર્કેટ કેપીટલાઈઝેશનના ધોરણે તે વિશ્વનુ સાતમુ મોટુ બજાર છે.

## નિફ્ટી૫૦ (NIFTY50)
નિફ્ટી૫૦ એ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો મુખ્ય સુચકાંક છે અને રોકાણકારો તેનો બહોળા પ્રમાણમા ઉપયોગમા કરે છે. નિફ્ટી૫૦ની શરુઆત ૨૨ એપ્રીલ ૧૯૯૬ના રોજ થઈ હતી. નિફ્ટી૫૦ના સુચકાંકનો પાયાનો આંક ૧૦૦૦ હજો, જેની શરુઆત ૩ નવેંબર ૧૯૯૫ના દિવસથી થઈ હતી.

## લીસ્ટીંગ
૨૦૨૪ના વર્ષાતે ૩૧ ડિસેમ્બરે કુલ ૨૬૭૧ જેટલી કંપનીઓ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ ઉપર લિસ્ટ થયેલી છે, જેમાંથી ૨૦૮૪ એક્સચેન્જના મેઇનબોર્ડ પર અને ૫૮૭ લઘુ/મધ્યમ કદની કંપનીઓ એન.એસ.ઈ. ઈમર્જ પર લિસ્ટ થયેલી છે.

## ઇતિહાસ
NSE  ની સ્થાપના 1992માં ભારતીય શેર બજારમાં પારદર્શીતા લાવવા માટે ફેરવાની કમિટીના અહેવાલ અનુસાર ભારત સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ત્યારના પ્રસ્થાપિત ધારાથી વિરુદ્ધ સભ્યપદ તમામ લાયકાત ધરાવનાર વ્યક્તિ અને સંસ્થાઓ  માટે ખુલ્લું રાખેલ હતું. NSE ભારતીય શેરબજારોમાં વીજાણુ માધ્યમ થી સોદાઓની પતાવટ કરનાર સૌ પ્રથમ શેર બજાર  હતું. આ ઉપરાંત 2000ની સાલમાં વિવિધ શેરો માટે " ડેરિવેટિવ " અને 2008 માં ચલણો માટે પણ 'ડેરિવેટિવ " ચાલુ કરેલ હતા. NSE ની જ એક પેટા સંસ્થા "NSE Emerge " નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગ ગૃહો માટે IPO " ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફર " લાવ્યા વગર પણ લિસ્ટિંગ ની સવલત પુરી પાસે છે. NSE ના મુખ્ય રોકાણકારો ભારતીય જીવન વીમા નિગમ , ભારતીય સ્ટેટ બેન્ક ,સ્ટોક હોલ્ડિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા અને ઇન્ડિયા ઇન્ફોલાઇન છે.

શ્રેણી:ભારત
શ્રેણી:મુંબઈ
શ્રેણી:શેરબજાર
હોલ્મીયમ

**હોલ્મીયમ** એ એક  રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Ho** અને અણુ ક્રમાંક ૬૭ છે. આ તત્વ લેંથેનાઈડ્સ શ્રેણીનં એક તત્વ છે અને આ એક દુર્લભ પાર્થિવ તત્વ છે. ૧૮૭૮માં આના ઓક્સાઈડોને દુર્લભ પાર્થિવ ખનિજોમાંથી છૂટા પાડવામાં આવ્યાં હતાં. આ ધાતુનું નામ સ્ટોકહોલ્મ શહેર પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું. 

આ એક મૃદુ, પ્રસરણ શીલ અને સફેદ ચળકતી ધાતુ છે. તેની રાસાયણિક ક્રિયાશીલતાને કારણે આ ધાતુ પ્રકૃતિમાં શુદ્ધ સ્વરૂપે મળતી નથી. જો કે તે સૂકા વાતાવરણમાં ઓરડાના ઉષ્ણતામાને સ્થિરતા ધરાવે છે, પણ તે પણે સાથે તુરંત પ્રક્રિયા કરે છે અને કટાય છે. આ ધાતુને હવામાં બાળતા તે બળે છે.

હોલીયમ ઘાતુ મોનેઝાઈટ અને ગેડોલેનાઈટ નમની ખનિજો માં મળી આવે છે. તેને વ્યાવસાયિક રીતે આયન એક્સચેંજ પદ્ધતિ દ્વારા મોનોઝાઈટ માંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે. પ્રકૃતિમાં આના દરેક સંયોજનો અને પ્રયોગશાળામાં પણ આના મોટા ભાગના સંયોજનો સાથે ત્રિ-બંધનાંક ધરાવે છે. ત્રિ-બંધ હોલ્મીયમ આયનો ફ્લોરોસેંટ ગુણધર્મો ધરાવે છે. આને કારણે તેનો ઉપયોગ અન્ય દુર્લભ પાર્થિવ તત્વોની જેમ લેસર અને કાંચના રંગ દ્રવ્ય તરીકે વપરાય છે. 

હોલ્મીયમ સૌથી વધુ ચુંબકીય બળ ધરાવે છે આને કારણે આનો ઉપયોગ સૌથી વધુ બળવાન ક્ષણિક ચુંબકનો અંત ભાગ બનાવવા માટે થાય છે. આ ધાતુ નાભિકીય ખંડન દ્વારા ઉતર્જિત ન્યૂટ્રોન શોષી લે છે આથી તેનો ઉપયોગ અણુભઠ્ઠીમાં થાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સમેરિયમ

thumb|alt=આર્ગોન ગેસ હેઠળ એમ્પૂલમાં સમેરિયમ|આર્ગોન ગેસ હેઠળ એમ્પૂલમાં સમેરિયમ
**સમેરિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Sm**, અને અણુ ક્રમાંક ૬૨ અને અણુ ભાર ૧૫૦.૩૬ છે. આ મધ્યમ સખત ચળકતી સફેદ ધાતુ છે જેને હવામાં ખુલ્લી રાખતા તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે. લેંથેનાઈડ્સ શ્રેણીના તત્વોની  જેમ આ તત્વ પણ +૩ ની અક્સિડેશન સ્થિતિ ધરાવે છે.  સમેરિયમ (II) સંયોજનો પણ જાણીતા છે જેમકે તેને મોનોક્સાઈડ  SmO, સમેરિયમ મોનોકેલ્કોજીનાઈડ્સ  SmS, SmSe અને SmTe, તથા  સમેરિયમ આયોડાઈડ. છેલ્લું સંયોજન એ રાસાયણિક સંયોગીકરણમઅં સામન્ય ક્ષપણક છે. સમિરિયમ જોઈ જૈવિક ઉપયોગ ધરાવતું નથી અને તે હળવે અંશે ઝેરી છે 

સમિરિયમની શોધ ૧૮૭૯માં ફ્રેંચ રસાયણ શાસ્ત્રી પોલ એમીલ લીકોક ડી બોઈસબૌડ્રન દ્વારા કરાઈ હતી, તેમણી આનું નામ આની ખનિજ સમરસ્કાઈટ પરથી રાખ્યું હતું. આ ખનિજનું નામ તેના શોધક રશિયમન ખાણ અધિકારી કોલોનેલ વેસીલી સમર્સ્કી બાયખોવેટ્સ પરથી રખાયું હતું. આમ કોઈ રાસાયણિક તત્વનું નામ જેના નામ પરથી રખાયું હોય તેવા તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા હતાં. આ ધાતુને દુર્લભ પાર્થિવ તત્વ મનાય છે પણ તે પૃથ્વી પર ૪૦મું સૌથી વધુ બહુતાયત ધરાવતું તત્વ છે. અને તે ટીન જેવા તત્વો કરતાં વધુ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે.
સમેરિયમ તેની ખનિજોમાં ૨.૮%ની સાંદ્રતા સુધી મળી આવે છે. તેના ખનિજો છે સેરાઇટ, ગ્ડોલીનાઈટ, સમર્સ્સ્કાઈટ, મોનેઝાઈટ અને બેસ્ટનાસાઈટ. આ ખનિજો પ્રાયઃ ચીન, [યુએસએ]], બ્રાઝિલ, ભારત, શ્રીલંકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા માં મળે છે. ચીના આના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં પ્રમુખ સ્થાન ધરાવે છે.

આનો પ્રમુખ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ સમેરિયમ-કોબાલ્ટ ચુંબક બનાવવા માટે થાય છે જે એક સ્થાયિ ચુંબક છે. નિયોડીમીયમ ચુંબક પછી તે સૌથી શક્તિશાળી ચુંબક છે. તે ચુંબક ૭૦૦ °સે જેટલા ઊંચા ઉષ્ણતામાને પોતાનું ચુંબકત્વ જાળવી રાખે છે. ફેફસાના કેંસર, પ્રોસ્ટ્રેટ કેંસર, સ્તન કેંસર અને ઓસ્ટીઓસરકોમાના  ઈલાજમાં વપરાતી દવા  સમેરિયમ લેક્સિડ્રોનમમાં કિરણોત્સારી સમસ્થાનિક સમેરિયમ - ૧૫૩ વપરાય છે. આ ધાતુનો અન્ય સમસ્થાનિક સમેરિયમ -૧૪૯ એ એક તીવ્ર ન્યૂટ્રોન શોષક છે આથી તેને અણુભટ્ઠીના નિયંત્રક સળીયાઓમાં વાપરવામાંઆવે છે. આને અણુભઠ્ઠીમાં ખંડન પ્રક્રીયા દરમ્યાન એક આડ પેદાશ તરીકે પણ મેળવાય છે અનેઅણુભઠ્ઠીની રચના કરવામાં આ એક મહત્વનું પાસું હોય છે. આ સિવાય આ ધાતુ રાસયણિક પ્રક્રિયામાં ઉદ્દીપક તરીકે, કિરણોત્સારી ડેટિંગ  અને ક્ષ-કિરણ લેસરમાં વપરાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
યોગસૂત્ર

**યોગસૂત્ર** હિંદુઓના છ દર્શન પૈકીના એક એવા યોગદર્શનનો મુખ્ય ગ્રંથ છે. યોગસૂત્રના રચનાકાર પતંજલિ છે. યોગસૂત્ર પર અનેક ભાષ્યો લખાયા છે. આ ગ્રંથ પરથી પ્રેરણા લઈને અનેક સ્વતંત્ર ગ્રંથો અને સાહિત્યની પણ રચના થઈ છે.

## રચનાકાર અને રચનાકાળ
ડો. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન અને મૂરેના મત પ્રમાણે આ ગ્રંથના રચનાકાર પતંજલિ છે અને રચનાકાળ ઈ.સ. પૂર્વે બીજી સદીનો છે. જયારે સ.ના. દાસગુપ્તા જેવા વિદ્વાનોના મત પ્રમાણે આ ગ્રંથના રચનાકાર અને સંસ્કૃત વ્યાકરણ માટે વિખ્યાત પતંજલિ એક જ વ્યક્તિ છે. કેટલાક વિદ્વાનોમાં એવો મત પ્રવર્તે છે કે આ ગ્રંથનો રચનાકાર એક વ્યક્તિ નથી, પણ તે બીજી કે ત્રીજી સદીમાં શરૂ થયેલ પરંપરાઓના અનેક ગ્રંથોનું સંકલન માત્ર છે.

## ગ્રંથનું સંગઠન
યોગસૂત્રમાં ૧૯૬ સૂત્રો છે અને તે ચાર ભાગો અથવા પદોમાં વહેંચાયેલા છે.
*સમાધિપદ(૫૧ સૂત્રો)
*સાધનાપદ(૫૫ સૂત્રો)
*વિભૂતિપદ(૫૬ સૂત્રો)
*કૈવલ્યપદ(૩૪ સૂત્રો)

## અષ્ટાંગ યોગ - યોગના આઠ અંગો 
અષ્ટાંગ યોગ એ અલગ અલગ આઠ પગથિયાનો માર્ગ નથી પણ આઠ પરિમાણોનો માર્ગ છે, જેમાં આઠેય પરિમાણોનો અભ્યાસ એક સાથે કરવામાં આવે છે. યોગના આઠ અંગો આ પ્રમાણે છે:
જેમાંથી પહેલા પાંચની સાધનાને બહિરંગી કહેવામાં આવે છે. 
*યમ: પાંચ સામાજિક નૈતિકતા 
**અહિંસા
**સત્ય
**અસ્તેય
**બ્રહ્મચર્ય
**અપરિગ્રહ
*નિયમ:પાંચ વ્યક્તિગત નૈતિકતા 
**શૌચ
**સંતોષ
**તપ
**સ્વાધ્યાય
**ઈશ્વરપ્રણિધાન
*આસન
*પ્રાણાયામ
*પ્રત્યાહાર
છેલ્લા ત્રણ અંગોની સાધનાને અંતરંગી કહેવાય છે.
*ધારણા
*ધ્યાન
*સમાધિ

## બાહ્ય કડીઓ
*ગુજરાતીમાં-યોગસૂત્ર-સ્વામી વિવેકાનંદ

શ્રેણી:યોગ દર્શન
શ્રેણી:સંસ્કૃત સાહિત્ય
અર્બિયમ

**અર્બિયમ** એ  એક લેંથેનાઈઝડ શ્રેણીનું રાસાયણિક તત્વ છે. તેની સંજ્ઞા **Er** અને અણુ ક્રમાંક ૬૮ છે. કૃત્રિમ રીતે છૂટી પડાયેલા શુદ્ધ સ્વરૂપે આ એક સફેદ-ચળકતી સફેદ ધાતુ છે. પ્રાયઃ આ તત્વ પ્રકૃતિમાં પૃથ્વીના સંયોજનો સાથે સંયોજિત અવસ્થામાં મળી આવે છે. આ ધાતુ એક દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ તત્વ છે અને તે સ્વીડનના યટ્ટરબાયમાં મળી આવતા ગેડોલિનાઈટ નામના ખનિજમાંથી મળી આવે છે. 

અર્બિયમનો મુખ્ય ઉપયોગ તેના ગુલાબી આયન Er3+ ને આધારિત હોય છે. આ ધાતુ ફાઇબર ઓપ્ટીક્સ અને પ્રકાશ વગેરેમાં થાય છે. આ સિવાય દંત અને ત્વાચાના ઈલાજ માટે પણ આ ધાતુ નો ઉપયોગ થાય છે.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
થુલિયમ

**થુલિયમ**  એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Tm** અને અણુ ક્રમાંક ૬૯ છે.  થુલિયમ અલેંથેનાઈડ્સ શ્રેણીનું  બીજું સૌથી ઓછી બહુતાયત ધરાવતું તત્વ છે તે પૃથ્વી પર અત્યંત અલ્પ પ્રમાણમાં મળે છે.  આ એક સરળતાથે કાર્ય કરી શકાતી રાખોડી ચળકતી ધાતુ છે.  આની ઊંચી કિમંત અને દુર્લભતા હોવા છતાં આનો ઉપયોગ અહીં તહીં લઈ જઈ શકાય  તેવા ક્ષ કિરણ યંત્ર માં કિરણોત્સાર જનક તત્વ તરીકે વપરાય છે. આ સિવાય તે ઘન સ્વરૂપે લેસરમાં તે વપરાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ઈટરબિયમ

**ઈટરબિયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે  તેની સંજ્ઞા **Yb** અને અનુ ક્રમાંક ૭૦ છે.  આ લેંથેનાઈડ્ઝ શ્રેણીની એક મૃદુ ચળકતી દુર્લભ પાર્થિવ ધાતુ છે. આ ધાતુ ગેડોલિનાઈટ, મોનેઝાઈટ અને ક્સેનોમાઈટ નામની ખનિજમાંથી મળી આવે છે. આ ધાતુ ક્યારેક ઈટ્રીયમ સાથે મિશ્ર કરી પોલાદમામ્ વપરાય છે. પ્રાકૃતિક સ્થિર ઈટરબિયમ સમસ્થાનિક એ સાત સમસ્થાનિકોનું મિશ્રણ છે. ઈટરબિયમ -૧૬૯ એ કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરાતો સમસ્થાનિક છે જે ગામા કિરણોના સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લ્યુટેશિયમ

**લ્યુટેશિયમ**  એ એક રાસાયણિક તત્વ છે તેની સંજ્ઞા **Lu** અને અણુ  ક્રમાંક ૭૧ છે.આ તત્વ લેંથેનાઈડઝ શ્રેણીનું અંતિમ તત્વ છે. અને શ્રેણીના ચઢતા ક્રમ્ અનુસાર તે આ શ્રેણીના સૌથી ચડિયાતા ગુણધર્મો બતાવે છે જેમકે સૌથી વધુ સખતાઈ અને ઘનતા. અન્ય લેંથિનાઈડ તત્વોથી વિપરીત આ તત્વ આવર્તન કોઠાના જૂથ ડી માં આવેલું છે. અને આને જૂથ ડીના લેંથેનાઈડ તરીકે રાખવામાં આવે છે. રાસાયણિક રીતે આ તત્વ એક સર્વ સામાન્ય લેંથેનાઈડ જ છે : 
તેનું સામાન્ય ઓક્સિડેશન બંધનાંક +૩ છે, જે તેના ઓક્સાઈડ, હેલાઈડ અને અન્ય સંયોજનોમાં જોવા મળે છે. અન્ય અંતિમ લેંથેનાઈડ સમાન પાણીમામ્ દ્રાવ્ય દ્રાવણમાં આ તત્વ જટીલ અણુ બનાવે છે જેમાં પાણીના નવ અણુઓ હોય છે.

આ ધાતુની શોધ સ્વતંત્ર રીતે તણ વ્યક્તિઓએ કરી હતી, ફ્રેંચ વૈજ્ઞાનિક જ્યોર્જિસ અર્બેન, ઓસ્ટ્રીયન ખનિજ શાસ્ત્રી બેરન કાર્લ ઓયર વોન વેલ્સબાચ અને અમેરિકન રસાયણ શાસ્ત્રી ચાર્લ્સ જેમ્સ. આ દરેકે ઈટર્બિયા ખનિજની એક અશુદ્ધિ તરીકે આ ધાતુ શોધી. પહેલા આને પણ ઈટર્બિયમ મનાતી હતી. આ ધાતુની શોધ કોણે પ્રથમ કરી તે વિષે ઘણામ્ વદ પ્રતિવાદ થયાં.પણ આનું માન અર્બેનને ફાળે ગયું કેમકે તેણે તી સૌ પ્રથમ પ્રસિદ્ધ કર્યું હતું. તેમણે આનું નામ lutecium રાખ્યું પણ ૧૯૪૯માં આનું નામકરણ lutetium કરવામાં આવ્યું. પારંપારિક રીતે લ્યુટેશિયમને દુર્લભ પાર્થિવ તત્વની શ્રેણીમાં રખાયું છે. 

લ્યુટેશિયમ એ દુર્લભ અને મોંઘી હોવાથી અમુક ચોક્ક્સ ઉપયોગ ધરાવે છે. ઉલ્કાની આયુ જાણવા માટે લ્યુટેનિયમ-૧૭૬ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પ્રાયઃ આ ધાતુ ઈટ્રીયમ સાથે અથવા અમુક મિશ્ર ધાતુઓ તરીકે વપરાય છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
હાફનીયમ

**હાફનીયમ** એ એક રાસાયણીક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા  **Hf** અને અણુ ક્રમાંક ૭૨ છે. આ એક ચળકતી , રાખોડી ચતુર્બંધ ધરાવતી સંક્રાતિ ધાતુ છે. રાસાયનિક દ્રષ્ટીએ આ ધાતુ ઝિર્કોનિયમ જેવી છે અને ઝિર્કોનિયમની ખનિજમાંથી મળી આવે છે. મેંડેલીફ નમના વૈજ્ઞાનિકે આના અસ્તિત્વને આગાહી  ૧૮૬૯માં કરી એ હતી. એક સમયે હાફનીયમ એક માત્ર સ્થિર સમસ્થાનિકો ધરાવતું તત્વ હતું ( રેનિયમ બે વર્ષ પછી શોધાયું). આ શબ્દ લેટિન ભાષાના શબ્દ હાફનીઆ પરથી ઉઅતરી આવ્યો છે, તેનો અર્થ થાય છે આજનું કોપનહેગન શહેર જ્યાં આની શોધ થઈ. 

હાફનીયમ ઈલેક્ટ્રોડ અને ફીલામંટમાં વપરાય છે. અમુક અર્ધવાહકોના નિર્માણમાં આના ઓક્સાઈડ વાપરાય છે. અમુક ખાસ મિશ્ર ધાતુઓ હાફનિયમ ને નાયોબિયમ, ટાઇટેનિયમ અને ટગસ્ટન વાપરે છે. આ ધાતુ ઉચ્ચ ન્યૂટ્રોન શોષણ આડ છેદ ધરાવે છે  આથી તેનો ઉપયોગ અણુ ભઠ્ઠીઓમાં થાય છે. આ સાથે આને ન્યૂટ્રોન પારદર્શી ઝિર્કોનિયમ મિશ્રધાતુના અણુભઠ્ઠીના ભાગોમાંથી કાઢવું પણ તેટ્આલું આવશ્યક છે
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
રિનીયમ

**રિનીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ  છે જેની સંજ્ઞા **Re** અને અણુ ક્રમાંક ૭૫ છે.  આ આવર્તન કોઠાના સાતમા જૂથનું સફેદ ચળકતું સંક્રાંતિ ધાતુ તત્વ છે.  પૃથ્વી પર આની સાંદ્રતા ૧ અંશ પ્રતિ ૧૦૦ કરોડ અંશે હોઈ આ એક અત્યંત દુર્લભ તત્વ છે. આ તત્વ ત્રીજું સૌથી ઊંચું ગલન બિંદુ અને સૌથી ઊંચુ ઉત્કલન બિંદુ ધરાવે છે. આ ધાતુરાસાયણિક રીતે મેંગેનિઝ જેવી છે અને તે મોલિબ્ડેનમ અને તાંબાના સુધિકરણ દરમ્યાન મળી આવે છે. આ ધાતુ ઘણો મોટી ઓક્સિડેશન બંધનાક શ્રેની ધરાવે છે જે -૧ થી +૭ જેટલી હોય છે.

આની શોધ ૧૯૨૫માં થઈ અને સ્થિર તત્વની તે અંતિમ શોધ હતી. ત્યાર બાદ કોઈ પણ સ્થિર તત્વ શોધાયું નથી. આનું નામ યુરોપની રાઈન નદી પરથી રખાયું છે.
જેટ્આ એંજીનમામ્ આ ધાતુ અને નિકલ આધારિત મિશ્ર ધાતુ વપરાય છે, આમ આ ધાતુ વાપરનાર જેટ એંજીન પ્રમુખ ઉદ્યોગ છે. તે સિવાય રાસાયણિક ઉદ્યોગમાં આ ધાતુ ઉદ્દીપક તરીકે વપ્રાય છે. આની અલ્પ ઉપલબ્ધતા અને ઊંચી માંગ ને કારણે આ સૌથી મોંઘી ઔદ્યોગિક ધાતુ છે જેનું  ૦૧.૦૮.૨૦૧૧ ના સરાસરી મૂલ્ય ૪૫૭૫ અમેરિકન ડોલર પ્રતિ કિલો હતું. http://www.metalprices.com/FreeSite/metals/re/re.asp 
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
સરોજ પાઠક

**સરોજ પાઠક** ‌‍(૧ જૂન ૧૯૨૯–૧૬ એપ્રિલ ૧૯૮૯) (ઉપનામ: *વાચા*) ગુજરાતી વાર્તાકાર, નવલકથાકાર, નિબંધકાર હતા.

## જીવન 
તેમનો જન્મ કચ્છ જિલ્લાના જખૌ ગામમાં ૧ જૂન ૧૯૨૯ના રોજ નારણદાસ ઉદ્દેશીને ત્યાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ મુંબઈમાં થયું. ૧૯૪૭માં તેમણે મૅટ્રિકની પરીક્ષા ઉત્તિર્ણ કરી અને ૧૯૬૧માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી બી.એ. તેમજ ૧૯૬૪માં ગુજરાતી વિષયમાં એમ.એ.ની પદવીઓ મેળવી. ૧૯૫૬-૫૭માં તેઓ આકાશવાણી સાથે જોડાયા અને ૧૯૫૭-૫૮માં સોવિયેટ ઈન્ફર્મેશન સર્વિસ સાથે સંલગ્ન હતા. ૧૯૬૪ થી તેઓ બારડોલીની કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યા હતા. ૧૯૮૯માં બારડોલીમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.

## સર્જન 
તેમના પતિ રમણલાલ પાઠકે તેમને તેમની પ્રથમ વાર્તા લખવા માટે પ્રેર્યા હતા અને તેમની પ્રથમ વાર્તા, *નહી અંધારુ, નહી અજવાળું* *જીવનમધુરી* સામયિકમાં પ્રકાશિત થઇ હતી. તેમનો પ્રથમ ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ *પ્રેમ ઘટા ઝૂક આઈ* (૧૯૫૯) ચેતન પબ્લિશર્સ દ્વારા પ્રકાશિત થયો હતો અને તેને બોમ્બે રાજ્ય તરફથી ઇનામ મળ્યું હતું. *પ્રીત બંધાણી* (૧૯૬૧) તેમના પતિની મદદથી પ્રકાશિત થયું હતું. *મારો અસબાબ મારો રાગ* (૧૯૬૬) સામાજીક વાર્તાઓ ધરાવે છે. *વિરાટ ટપકું* (૧૯૬૬) એ તેમને આધુનિક વાર્તાકાર તરીકે પ્રસિદ્ધિ અપાવી. *હુકમનો એક્કો*, *તથાસ્તુ* (૧૯૭૨) વગેરે તેમના અન્ય વાર્તાસંગ્રહો છે.

તેમણે *ગુજરાત મિત્ર*માં *નારી સંસ્કાર* કટાર લખી હતી. *સંસારિકા* (૧૯૬૭) અને *અર્વાચીન* (૧૯૭૬) તેમના નિબંધ સંગ્રહો છે. *પ્રતિપદા* (૧૯૬૨) એમનો અનુવાદ છે.

## અંગત જીવન 
તેઓના લગ્ન રમણલાલ પાઠક ૧૯૫૦માં સાથે થયા હતા, જેઓ ગુજરાતી હાસ્ય લેખક હતા.

## સંદર્ભ 
## બાહ્ય કડીઓ 
* ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર માહિતી

શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર 
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૮૯માં મૃત્યુ
ઓસ્મીયમ

**ઘાટા અક્ષર****ઓસ્મીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે  જેની સંજ્ઞા **Os** અને અણુ ક્રમાંક ૭૬ છે.  આ એક સખત, બરડ, ભૂરી-રાખોડી કે કાળી, પ્લેટિનમ જૂથની સંક્રાતિ ધાતુ છે. આ સૌથી વધુ ઘનત્વ ધરાવતું પ્રાકૃતિક તત્વ છે. તે સીસા કરતાં બમણું ઘનત્વ ધરાવે છે.  તેની ઘનતા ૨૨.૫૯ ગ્રામ / સેમી૩ છે જે ઈરિડિયમ કરતાં થોડુંક વધુ છે.  ઓસ્મિયમ પ્રાયઃ પ્લેટિનમ ખનિજમાં મિશ્ર સ્વરૂપે મળી આવે છે. ઈરિડિયમ , પ્લેટિનમ  અને અન્ય પ્લેટિનમ ધાતુને મિશ્ર ધાતુઓ તૈયાર કરવામાં વપરાય છે.  આની મિશ્ર ધાતુને ફાઉન્ટેન પેન ની ટાંક, ઈલેક્ટ્રીક સંપર્ક અને જ્યાં અત્યંત સખતાઈ અને ટકાઊ પણાની જરૂર હોય ત્યાં આ ધાતુનો ઉપય્ગ થાય છે.

## સંદર્ભો
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ઈરિડીયમ

**ઈરિડીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેનો અણુ ક્રમાંક ૭૭ અને તેની સંજ્ઞા **Ir** છે.  આ પ્લેટિનમ જૂથની એક અત્યંત સખત, બરડ, ચળકતી-સફેદ સંક્રાંતિ ધાતુ છે.  આ બીજી સૌથી વધુ ઘનત્વ ધરાવતી ધાતુ છે. ૨૦૦૦ °સે જેટલા ઊંચા ઉષ્ણતામાને પણ આ ધાતુ અત્યંત કાટ પ્રતિરોધી છે . 
જોકે અમુક દ્રાવ ક્ષારો અને હેલોજન જ ઈરિડીયમનું ખવાણ કરે છે પણ ભૂકા સ્વરૂપે ઈરિડીયમ વધુ સક્રીય અને જ્વલનશીલ હોઈ શકે છે.

૧૮૦૩માં આ તત્વની શોધ પ્લેટિનમની અદ્રાવ્ય અશુદ્ધી તરીકે થઈ હતી. સ્મીથસન ટેનન્ટ નામના શોધકે આનું નામ ઈંદ્ર ધનુષના ગ્રીક દેવી આયરિસ પરથી રાખ્યું કેમકે આ ના સંયોજનો વિવિધ રંગો ધરાવતા હતાં. ઈરિડીયમ પૃથ્વી પરની ખૂબ જ દુર્લભ તત્વ છે આનું વાર્ષ્હિક ઉત્પાદન અને ખપત માત્ર ૩ ટન જેટલી છે. Ir -૧૯૧ અને Ir-૧૯૩ એ આના બે સમસ્થાનિકો છે એ પ્રાકૃતિક રીતે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

ઈરિડિયમના ક્લોરાઈડ સંયોજનો અને એસિડો એ સૌથી વધુ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ ધારાવે છે. જોકે  તેના ઘણા કાર્બનિક સંયોજનો પણ ઉદ્દીપક અને સંશોધન કાર્યમાં ઉપયોગિ છે. આનો ઉપયોગ એવા સ્થળોએ થાય છે જ્યાં ઉંચા ઉષ્ણતામાને કવાણ રોધી ગુણધર્મો જરૂરી હોય.જેમકે ઉંચા તાપમાનના સ્પાર્ક પ્લગ, અર્ધવાહના રીસાયલ્કિંગ માટેની ક્રુસીબલ, અને ક્લોરિનના ઉત્પાદનમાં ઈલેક્ટ્રોડ તરીકે.   ઈરિડીયમ કિરણોત્સારી સમસ્થાનિકો અમુક થર્મોઈલેક્ટ્રીક વિદ્યુત જનિત્રમાં વપરાય છે.

પૃથ્વીના સ્તરમાં કે-ટી સીમા નામે એક ચીકણી માટીનો સ્તર આવેલો છે જેમાં ઈરિડીયમ વિપુલ પ્રમાણમાં હાજર મોજૂદ હોય છે. આને કારણે અલ્વારેઝના સિદ્ધાંતનો જન્મ થયો કે કોઈ અવકાશીય પિંડના પૃથ્વી પર અથડાવાથી જેના દ્વારા ડાયનોસોર નાશ થવાનું કારણ મળ્યું. ઉલ્કાઓમાં પૃથ્વી કરતા ઘણી વધુ બહુતાયતમાં ઈરિડીયમ  મળી આવે છે. એમ માનવામાં આવે છે કે પૃથ્વી પર અનુમાનિત પ્રમાણ કરતાં ઘણું વધુ ઈરિડિયમ મોજૂદ છે પણે તેની લોખંડ સાથે સંયોજાવાની ક્ષમતાને કારણે તે    પીગળેલી અવસ્થા કાળમાં પૃથ્વીના પેટાણમાં ઊંડે ચાલ્યો ગયો.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
પેજ રેન્ક

**પેજ રેન્ક**એ એક લિંક એનાલિસિસ અલ્ગોરિધમ છે, જેનુ નામ **લેરી પેજ** નામના વ્યક્તિ પર આધારિત છે. આ અલ્ગોરિધમ ગૂગલ એન્જિન દ્વરા ઉપયોગમાં લેવાઇ રહ્યું છે. આ અલ્ગોરિધમ દસ્તાવેજ સંગ્રહના દરેક સદસ્યને એક મહત્વ ક્રમાંક પ્રદાન કરે છે જેમ કે world wide web (WWW) ના દરેક વેબ પેજને. આ અલ્ગોરિધમ કોઇ પણ પ્રકારના ગણ સમૂહ પર લાગુ પાડી શકાય છે જે એક જોડાયેલ સમૂહ હોય.

શ્રેણી:ઇન્ટરનેટ
પ્લેટિનમ

**મહાતુ** (પ્લેટિનમ)  એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Pt** અને અણુ ક્રમાંક ૭૮ છે. આનું નામ સ્પેનિશ રૂઢિ પ્રયોગ  *પ્લેટિના ડેલ પિંટો*, જેનો અર્થ થાય છે "પિંટો નદીનું નાનકી ચાંદી."  આ એક અત્યંત ઘનત્વ ધરાવતી, પ્રસરણશીલ, તંતુભવન, મૂલ્યવાન, રાખોડી-સફેદ સંક્રાંતિ ધાતુ છે.  આના પ્રકૃતિમાં છ સમસ્થાનિકો મળી આવે છે.  પ્લેટિનમ પૃથ્વી પર મળી આવતી એક સૌથી દુર્લભ ધાતુઓમાંની એક છે. આ ધાતુ અમુક નિકલ અને તાંબા ની ખનિજમાંથી મળી આવે છે. આની ખનિજો સાઉથ આફ્રિકામાં મળી આવે છે જે વિશ્વનું ૯૦% પ્લેટિનમ ઉત્પાદન કરે છે.

પ્લેટિનમ જૂથના અને આવર્તન કોઠાના દસમા જૂથના સભ્ય સમાન આ ધાતુ રાસાયણિક દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રીય છે. આ ધાતુ કાટ અને ખવાણ સામે, ઉચ્ચ તાપમાને પણ ઘણી પ્રતિરોધ ક્ષમતા ધરાવે છે અને તેને આદર્શ ધાતુ ગણવામાં આવે છે. આને કારણે પ્લેટિનમ પ્રાય: અસંયોજોત અવસ્થામાં મળે છે. આ ધાતુ પ્રાકૃતિક રીતે નદીઓની રેતીમાં મળે છે. આનો  સૌપ્રથમ ઉપયોગ પૂર્વ કોલંબિયાના દક્ષિણ એમેરિકન સ્થાનિય લોકો વિવિધ સાધનો બનાવવા માટે કરતાં. આનો ઉલ્લેખ ૧૬મી સદીના યુરોપીય સહિત્યમાં મળી આવે છે. પણ ૧૭૪૮માં આનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ થયો.

પ્લેટિનમ નો ઉપયોગ કેટલિક કન્વર્ટર, પ્રયોગશાળાના સાધનો બનાવવામાં, ઈલેક્ટ્રિકલ સંપર્કો બનાવવા માટે, પ્લેટિનમ અવરોધી થર્મોમીટર, દંત વૈદક ઓજરો અને ઝવેરાત બનાવવા માટે. માત્ર અમુક સો ટન જ પ્લેટિનમનું વાર્ષિક ઉત્પાદન થતું હોવાથી આ એક મૂલ્યવાના ધાતુ છે. આ ધાતુ એક ભારે ધાતુ હોવાથી તેના ક્ષારો સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોય છે. પણ તેના કાટ રોધી ગુણધર્મોને કારણે ધાતુ સ્વરૂપે ઝેરી નથી. આના અમુક સંયોજનો ખાસ કરીને સીસ્પ્લેટીન કેમોથેરેપીમામ્ વાપરવામાં આવે છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
થેલીયમ

**થેલીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Tl** અને અણુ ક્રમાંક ૮૧ છે. આ એક નરમ રાખોડી ધાતુ છે જે ટીન  સમાન હોય છે પણ  હવામાં ખુલ્લી રાખતાં તેનો રંગ બદલાઈ જાય છે.  બે રસાયણશાસ્ત્રીઓ  વિલિયમ ક્રૂક્સ અને ક્લૉડ ઑગસ્ટે લેમી એ ૧૮૬૧માં સ્વતંત્ર રીતે ફ્લેમ એમીશન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી દ્વારા થેલીયમની શોધ કરી હતી. બંને એ આ તત્વ સ્લ્ફ્યૂરીક એસિડ ઉત્પાદન બાદ વધેલા કચરામાંથી શોધી કાઢ્યું.

કુલ ઉત્પાદનનું ૬૦%થી ૭૦% જેટલું થેલીયમ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગમાં વપરાય છે અને બાકીનો ભાગ ફાર્માસ્યૂટિકલ્સ અને કાચ ઉદ્યોગમાં વપરાય છે. આનો ઉપયોગ ઈન્ફ્રા રેડ ડિટેક્ટરમાં પણ થાય છે. થેલિયમ એ અત્યંત ઝેરી છે અને તેનો ઉપયોગ ઊંદર મારવાની દવા અને જંતુનાશકો બનાવવા માટે થાય છે. આના ઉપયોગ પર અમુક દેશોએ પ્રતિબંધ મુક્યો છે. આના ખૂન કરવા માટે થનારા ઉપયોગને કારણે આને આર્સેનિક સાથે હુલામણા નામ મળ્યાં છે, જેમકે *ઝેર આપનારનું ઝેર* અને *વારસદારનું ઝેર* વગેરે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
વિમળા શક્તિપીઠ

**વિમળા શક્તિપીઠ** ભારત દેશના દક્ષિણપૂર્વ ભાગમાં આવેલા ઓડિશા રાજ્યમાં આવેલા પુરી શહેરમાં આવેલા જગન્નાથ મંદિરમાં મોજુદ છે. આ શક્તિપીઠને ખુબ પ્રાચીન માનવામાં આવે છે. દેવી વિમલા શક્તિ સ્વરુપિણિ ગણાય છે, જે જગન્નાથજીને નિવેદન કરવામાં આવતા નૈવેદ્યને સૌથી પહેલાં ગ્રહણ કરે છે. ત્યારબાદ જ સહુ લોકોને પ્રસાદ **મહાપ્રસાદ**ના રુપમાં વહેંચવામાં આવે છે. દેવીના મંદિરમાં શરદ ઋતુમાં દુર્ગા પુજનનો તહેવાર મનાવવામાં આવે છે, કે જે મહાલયાના ૭ દિવસ પહેલાં આવતી અષ્ટમીથી ગુપ્ત નવરાત્રીના રુપમાં થઈ મહાલયા બાદ પ્રકટ નવરાત્રીના રુપમાં નવમી સુધીનો હોય છે. આ ઉત્સવને ષોડશ દિનાત્મક અથવા ૧૬ દિન ચાલનારો શારદિય ઉત્સવ પણ કહેવામાં આવે છે કે જે આખા ભારત દેશમાં વિરલ છે. દેવી  વિમલા અને યાજપુર નગરમાં આવેલ દેવી વિરજાને એક જ શક્તિ માનવામાં આવે છે. વિરજા દેવીના મંદિરથી વિમલા દેવી મંદિર સુધીનું પુરેપુરું સ્થાનક વિરજમંડળના  કે રુપમાં માનવામાં આવે છે.

## બાહ્ય કડીઓ 
*વિમળા શક્તિપીઠ 
*વિમળા અને વિરજા દેવીઓ ઉત્કલની શક્તિ છે. 
*બિમળા દેવી નુ રહસ્ય 

શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો
શ્રેણી:ઑડિશા
સીસું

**સીસું** એ કાર્બન જૂથનું એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Pb** ( લેટિન= પ્લંબમ) અને અણુ ક્રમાંક ૮૨ છે.  સીસું એક નરમ, ઢાળી શકાય તેવી મૃદુ ધાતુ છે.  આને એક ભારી ધાતુ ગણવામાં આવે છે. ધાતુ સ્વરૂપે તુરંત કાપીને રાખેલ આ તત્વ ભૂરો -સફેદ રંગ ધરાવે છે પરંતુ હવામાં ખુલ્લી રાખતાં જ તે રાખોડી-ભૂરી રંગની બની જાય છે.આ ધતુ ચળકતી ક્રોમ-ચાંદી સમાન ચળકાટ ધરાવે છે અને તેને પીગાળી શકાય છે. 

સીસાનો ઉપયોગ મકાન બાંધકામ, લીડ-એસિડ વિદ્યુત કોષ, બુલેટ અને શોટમાં, વજનમાં, અને સોલ્ડરની ધાતુમાં, પ્યુટરની બનાવટમાં, ફ્યુસીબલ મિશ્રધાતુ અને કિરણોત્સારી ઢાલ બનાવવા. સ્થિર તત્વોમાં સીસુ સૌથી વધુ અણુ ક્રમાંક ધરાવે છે. જોકે તેના પછીના તત્વ બિસ્મથનો અર્ધ આયુષ્યકાળ વિશ્વની આયુ કરતાં પણ વધુ હોવાથી તેને સ્થિર ગણવા વિષે શંકા છે. આના ચાર સ્થિર સમસ્થાનિકો ૮૨ પ્રોટોન ધરાવે છે.

એક હદથે ઉપર સીસા સાથેનો સંપર્ક માણસો અને પ્રાણીઓ માટે ઝેરી હોઈ શકે છે. આ ચેતા તંત્રને નુકશાન પહોંચાડે છે અને મગજ સંબંધી વિકાર પહોંચાડે છે. વધુ પડતું સીસું રક્ત અને મગજ પર અસર કરે છે. પારાની જેમ સીસું પણ એક ન્યૂરોટોક્સિન (મસ્તિષ્ક વિષ) છે જે મૃદુ કોષીકા અને સખત હાડકાં બનંનેમાં જમા થાય છે. પ્રાચેન રોમ, પ્રાચીન ગ્રીસ અને પ્રાચીન ચીનમાં સીસાના  ઝેર ફેલાયાનું વર્ણન છે.
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
લાલકા (તા. બાબરા)

**લાલકા (તા. બાબરા)** ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા અમરેલી જિલ્લામાં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા બાબરા તાલુકામાં આવેલું એક  ગામ છે. લાલકા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી તેમ જ પશુપાલન છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે ઘઉં, જીરુ, મગફળી, તલ, બાજરી, ચણા, કપાસ, દિવેલા, રજકો તેમ જ અન્ય શાકભાજીના પાકની ખેતી કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.
 
## બાબરા તાલુકામાં આવેલાં ગામો 
## સંદર્ભ 
શ્રેણી:બાબરા તાલુકો
શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર
સુબ્રમણ્યન ચંદ્રશેખર

**સુબ્રમણ્યન ચંદ્રશેખર** (તમિલ: சுப்பிரமணியன் சந்திரசேகர்) (ઓક્ટોબર ૧૯, ૧૯૧૦ – ઓગસ્ટ ૨૧, ૧૯૯૫) એ એક ભારતીય મૂળના અમેરિકન તારક ભૌતિકશાસ્ત્રી હતા. તેઓ લંડનની રોયલ સોસાયટીના સભ્ય હતા. અતિ ભારે તારાની ઉત્ક્રાંતિના છેલ્લા તબક્કાની ચાવીરુપ શોધખોળ માટે તેમને વિલિયમ એ. ફાઉલરની સાથે સંયુકત રીતે ૧૯૮૩નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. ચંદ્રશેખર ૧૯૩૦નું ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક જીતનાર ભારતરત્ન સર ચંન્દ્રશેખર વેંકટ રામનના ભત્રીજા હતા. તેઓએ ૧૯૩૭થી માંડીને ૧૯૯૫માં તેમના મૃત્યુપર્યંત યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગોમાં વ્યાખ્યાતા પદે સેવાઓ આપી હતી.

## સંદર્ભ 
શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક
શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ
શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ
શ્રેણી:૧૯૧૦માં જન્મ
શ્રેણી:૧૯૯૫માં મૃત્યુ
પોલોનીયમ

**પોલોનીયમ** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Po** અને અણુ ક્રમાંક ૮૪ છે. આ ધતુની શોધ ૧૮૯૮માં મેરી ક્યૂરી અને પેરી ક્યૂરી એ કરી હતી.  આ એક દુર્લભ અને અત્યંત કિરણોત્સારી તત્વ છે. રાસાયણિક રીતે આ તત્વ બિસ્મથઅને ટેલુરિયમ   જેવો છે. અને તે યુરેનિયમની ખનિજમાં મળી આવે છે. અવકાશયાનને ગરમ કરવામાટે આ તત્વની ઉપયોગિતા વિષે અભ્યાસ કરાયો છે. આ તત્વ અસ્થિર હોવાથી તેના દરેક સમસ્થાનિકો કિરણોત્સારી છે. પોલોનીયમ એ  આંતર સંક્રાંતિ તત્વ છે કે ધાતુ સદશ છે તેના વિષે મતભેદ છે. 

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
એસ્ટાટીન

**એસ્ટાટીન**એ એક કિરણોત્સારી રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **At** અને અણુ ક્રમાંક ૮૫ છે.  આ તત્વ પૃથ્વી પર અમુક ભારે તત્વોના ખંડનને પરિણામે જ ઉદ્ભવે છે, અને ખૂબ ઝડપથેએ ખંડન પામે છે,  તેને કારણે આવર્તન કોઠા ના આનાથી ઉપરના તત્વો કરતાં આના વિષે ઓછી જાણકારી ઉપલબ્ધ છે. પણ સંશોધનો જણાવે છે કે આ તત્વ આવર્તન ગુણધર્મો અનુસરે છે, અને તે અનુસાર આ સૌથી ભારે હેલોજન છે, અને અન્ય હેલોજનની સરખામણી એ તેનું ગલન અને ઉત્કલન બિંદુ ઊંચું છે. અન્ય હેલોજન સમાન તે આયનિક એસ્ટેટાઈડ બનાવે છે અને ધન ઓક્સિડેશન સ્થિતી ધરાવે છે. એસ્ટેટાઈટ્આ અને આયોડાઈન માં મુખ્ય ફરક  HAt અણુ માં હોય છે. અને તે એ છે કે ઋણ ભાર હાયડ્રોજનને બદલે એષ્ટેટાઈટને મળે છે.

એસ્ટાટીન નું નિર્માણ સૌ પ્રથમ વખત કેલ આઅ. કોર્સન, કેનેથ રોસ્સમેક્કેનાઈઝ અને એમિલો સીગ્રી એ ૧૯૪૦માં કેલિફોર્નિયા વિશ્વવિદ્યાલયમાં કર્યું હતું. તેના તણ વર્ષ્હ પછી પ્રાકૃતિક ખનિજમામ્ પણ એસ્ટાટીન ના અવશેષો મળ્યાં હતાં. અત્યાર સુધી ત્ના બધાં ભૌતિક અને રાસાયનિક ગુણધર્મો અન્ય તત્વો સાથેની સરખમણેએ દ્વારા નિષ્કર્ષિત  કરાયા હતાં. એસ્ટાટીન ના અમુક સમસ્થાનિકો વિજ્ઞાન  આલ્ફા કણો ઉત્સર્જક તરીકે વપરય છે અને વૈદકીય ક્ષેત્રોમાં એસ્ટાટીન -૨૧૧ નો ઉપયોગ પણ કરાયો છે. ટ્રાન્સ યુરેનિયમ તત્વ ન હોય તેવા તત્વોમાં એસ્ટાટીન સૌથી ઓછી બહુતાયત ધરાવતું તત્વ છે. જેની માત્ર કોઈપણ સમયે ૨૮ ગ્રામથી વધુ નથી હોતી.
﻿
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
રેડૉન

**રેડોન** એ એક રાસાયણિક તત્વ છે જેની સંજ્ઞા **Rn** અને અણુ ક્રમાંક ૮૬ છે. આ એક કિરણોત્સારી, રંગહીન, ગંધહીન, સ્વાદહીન નિષ્ક્રીય વાયુ છે. યુરેનિયમ કે થોરિયમ કિરણોત્સારી ખંડન થઈ  આ તત્વ પ્રાકૃતિક રીતે નિર્માણ થાય છે. આનો સૌથી સ્થિર સમસ્થાનિક રેડોન - ૨૨૨  222Rn, ૩.૮ દિવસનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ધરાવે છે. રેડોન એ સૌથી વધુ ઘન્ત્વ ધરાવતો પદાર્થ છે જે સામાન્ય સંજોગોમાં વાયુ સ્વરૂપે રહે છે. તેના કિરણોત્સારી ગુણધર્મોને કારણે તેને હાનિકારક ગણાય છે. આના તીવ્ર કિરણોત્સારને કારણે તેનો  રાસાયણિક અભ્યાસ કરી શકાયો નથી તેના માત્ર અમુક જ સંયોજનો જ્ઞાત છે.

યુઅરેનિયમ અને થોરિયમના સામાન્ય વિકરણીત પ્રક્રિયા દરમ્યાન રેડૉન બને છે. પૃથ્વીનું નિર્માણ થયું ત્યારથી યુરેનિયમ અને થોરિયમ નિર્માણ થયાં છે અને તેના સૌથી સામાન્ય સમસ્થનિકોનો અર્ધ આયુષ્ય કાળ ૪૫૦ કરોડ વર્ષ જેટલો છે. અને કારણે યુરેનિઅયમ થોરિયમ અને તે હિસાબે રેડૉન પણ  આવનારા ઘણામ્ વર્ષોમાં તે જ પ્રમાણમાં અસ્તિત્વ ધરાવશે જે પ્રમાણમાં તેઓ વિહરમાન છે. 

આયનીકરણ કિરણોત્સારના મોટાભાગના પરિણામો માટે રેડૉન જવાબદાર છે. કોઈ એક વ્યક્તિના પાર્શ્વ કિરણોત્સાર અસર માટૅ આ એક તત્વ જવાબદાર છે અને સ્થળે સ્થળે તે જવાબદાર છે. પ્રાકૃતિક સ્ત્રોત પરથી ગળતું રેડૉન અમુક ઈમારતોમાં જમા થઈ જાય છે જેમકે માળીયા કે ભોંયરામાં. આ અમુક ઝરણાંઓના પાણીમાં કે ઉષ્ણ પાણીના ઝરાઓમાં પણ મળી આવે છે.  

સંશોધનો દ્વારા જણયું છે કે ફેફસાના કેન્સર અને રેડૉનના મોટા પ્રમાણમાં શ્વાસમાં લેવા વચ્ચે સીધો સંબંધ છે.  આમ ઘરની અંદરની હવાને પ્રદૂષિત કરનાર દ્વવ્ય તરીકે જાણીતો છે. અમેરિકાના સંયુક્ત સંસ્થાનો ની પર્યાવરણ સંસ્થા દ્વારા  રેડૉનને ફેંફસાના કેન્સરનું બીજું સૌથી પ્રમુખ કારણ મનાયું છે. 
સિગરેટ ધુમ્રપાન પછી તે બીજું સૌથી મોટું કારણ છે.

## સંદર્ભો
﻿

શ્રેણી:રાસાયણિક તત્વો
ફીજી હિંદી

**ફીજી હિંદી** ૩,૧૩,૦૦૦ લોકોની માતૃભાષા છે. આ ભાષા ભારતીય મૂળના ફીજી લોકો બોલે છે.

આ ભાષા હિંદીના પ્રકાર અવધી અને ભોજપૂરી પરથી ઉતરી આવી છે. આ સિવાય આ ભાષામાં ફીજી અને અંગ્રેજી ભાષાના પણ શબ્દો વિપુલ પ્રમાણમાં છે. જેવો સંબંધ આફ્રીકાન્સ અને ડચ ભાષા વચ્છે છે તેવો જ સંબંધ ફીજી હિંદી અને મૂળ હિંદી વચ્ચે છે. તે પેસિફિક ગૂંગણાટ સાથે બોલાય છે.

તાજેતરના સમયમાં ફીજીમાં રાજકીય ઊથલપાથલને કારણે ફીજી ભારતીયો મોટી સંખ્યામાં ઑસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને કેનેડા ગયા અને ફીજી   
હિંદીનું પણ સ્થળાંતર કર્યું.

## બાહ્ય કડીઓ 
* Ethnologue - ફીજી હિંદી

શ્રેણી:ભાષાઓ
શ્રેણી:ફીજી