Wungala

**Wungala** (*Hemigraphis colorata*) meyalo hetanggulaliyo olo *binalu api* Bahasa Melayu, *remek daging*, *reundeu beureum* Bahasa Sunda, *kĕji bĕling*, *sambang gĕtèh*, *sarap* Bahasa Jawa, *pecah beling* Bahasa Melayu Jakarta, *lire* Bahasa Ternate de'uyito-yito flora Indonesia o khasiat wunoemo. tiyo moali odungga liar meyalo hepomuloliyo to taman.
}}

## Deskripsi
Wungala de'uyito-yito terna wolo batangiyo bala-balato wawu ala-alapo. Bentukliyo hulu-hululo, hetango-tangowa, o ruasi, wawu warnaliyo layilowumu. dungiyo, dilabo tuwawu, o tango, dudutuliyo tataluwa, dungiyo bentukliyo hululo putito, tunggiliyo molalito, ukuranliyo 7-11 × 4–6&nbsp;cm. Warana mela layilowumu molilingga wobul to imbihu yitato, wawu mela anggur to imbuhu tibawa. Dungiyo tummulo membidu lo dasari pilomulo wolo imbihu yitato wawu moyinengo. Bungaliyo maso-maso bulir, hayaiyo 5–10&nbsp;cm, kiki'o, wawu helawa-lawata. Dungo pelindungliyo (*braktea*) 0,5-0,7 inci, monto lonjong molalito, wawu oluwo huwo'o moalato to bihiyo. Sumber uwewo lolanggulayi bahwa pilomulo botiye bungaliyo tuwawu, dila huhuntuwa. Kelopakliyo lotayade 5, warnaliyo layilowumu, mahkota bunga odelo corong, wolo benang sari duluwo. Longgongo sariliyo moputi'o, putikliyo bo'odelo bola, wolo longgongo warna mela wawu mo puti'o.

Hungo wungala maso-maso buah kotak, hayaiyo 25 inci, wawu kiki'o . warnaliyo moyidu, wawu lonjong. Hungoliyo ngoidi dembe-dembela, dila hululo putito da'a, wolo bijiliyo dadataliyo 10-12 dutu-dutu dembi-dembingo yimbide'o morata. To biji-bijiliyo boyito, bangguluhu, moputi'o, kecuali to tunggiliyo. wuwa'atiyo maso-maso tunggang, wawu moputi'o monto lalahu.

## Huna
Lowali tanaman hiasi, bagian u paling gaga lonto pilomulo botiye de'uyito-yito dungiyo. Dungo boti otoilawo lo ta hepotolo pilomulowa. Biasaliyo, pilomulo botiye layto hepomakeliyo mowali pilomula bala. pilomulo botiye gambangi paliharalo, wawu mowali po'odatalo wolo setek. Pilomulo botye o bunga ngohilaya'o tawunu. Uwewoliyo, wungala olo botiye hepomakeliyo mowali pewarna mela tua to kaini katun, amongo, wawu bahan lo halamo alihu lebe mo'otahangi mohihewo.

Pilomulo botiye layito hepomakeliyo to'u mohunemo. W.G. Boorsma -sebagaimana dikutip Heyne (1913)- lolo'iya bahwa to delomo dungo lo wungala, yilotapuliyomayi kadar kalium wolo jumulah molanggato, wawu natrium wolo jumulah ngoidi, wawu oluh khasiat mopo'o wolu talulu loloyitlo (diuretik). uwewoliyo, wungala hetanggulaliyo olo o khasiati mowali hemostatik/momubulo duhu to sisa lo duhu to tawu ta boheli lotutu ma'o alihu dila lebe dadata duhu mo bunggalo; disentri, wawu hemoroid/lombohi. Rumphius, lapato lopo loladu pilomulo botiye, wawu lo ngohi tanggulo lowali *Prunella molucca hortensis*, loloiya bahwa pilomulo botiye mowali dilumatkan u lapatiyo'ma'o pomakeliyo u mopohuhulo ta omane'a mongongoto demam. uwewoliyo, pilomulo botiye mowali olo pomake mohunema pali hu'a-hu'ato, wawu yilo longgito, caraliyo wuntapolo wunemo, duhengalo lo melito  (biasa olo dila) lapata'o ponula to pali boyitou. bo to lolongito, melito gantiyalo wolo lotingo. Dungiyo wawu wuwa'ato lo wungala wanto-wantohe flavonoida wawu polifenol. to imbihu liyo leto, to dungiyo wanto-wantohe tanin, wawu batangiyo wanto-antohe saponin wawu tanin. Pilomulo botiye olo wanto0-wantohe sifati u mohunemo luwahu. Yilahe lo dungo wungala mowali mopo'oluli mopo'owolu loloyili. Uwewoliyo ma'o, pilomulo botiye olo mowali mopo'oluli panyaki batu empedu.

## Referensi