open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
शब्दशक्ती

शब्दाच्या माध्यमांतल्यान एका मनशाची भावना दुसऱ्या मनशामेरेन ज्या शक्तीक लागुन पावता त्या शक्तीक **शब्दशक्ती** अशें म्हणटा. संस्कृत आचार्यानी शब्दाच्यों विंगड विंगड शक्ती सांगिल्लें आसात.तशें पळोवपाक गेल्यार संवसारांतल्या दर एका वस्तू भितर ताची नीज अशी शक्त अस्तित्वांत आसाता.भाशेंत लेगीत वेगवेगळ्या शब्दानी ही शकत रचून दवरिल्ली आसा.

## [[भारत|भारतीय]] संस्कृत जाणकारांनी शब्दशक्तीचे तीन मुखेल शक्ती मानिल्लें आसात
* अभिधा
* लक्षणां
* व्यंजना

## अभिधा
शब्दांतली सगळ्यांत पयली शक्त म्हळ्यार अभिधा.शब्दशक्ती ताकाच वाच्यार्थ अशेंय म्हण्टात.संवसारांतल्या एखाद्या वस्तूक एका शब्दाचो संकेत दिवन सरळ अर्थ जेन्ना जाता तेन्ना अभिधा शब्दशक्ती अस्तित्वांत येता.हांगा संवसारांतल्या त्या वस्तूक वळखुपा खातीर त्या विशिश्ट शब्दाचो संकेत हजारांनी वर्सासाकून दिल्लो आसता.देखुन ह्या शब्दशक्तीक संकेतार्थ अशेंय म्हण्टात.

## अभिधा शब्दशक्ती तीन प्रकारांच्यो आसात
* योग अभिधा शब्दशक्ती
* रुढी अभिधा शब्दशक्ती
* योगरुढी अभिधा शब्दशक्ती

## योग अभिधा शब्दशक्ती
योग अभिधा शब्दशक्ती ही अभिधा शब्दशक्तीची मुखेल शक्त जावन आसा.योग म्हळ्यार जोडणी. ज्या अवयवानी उतर घडटा तातूंतल्यानच अर्थाची म्हायती कळटा. दुसरें उतरांनी सांगचें जाल्यार योग म्हळ्यार उगम प्रत्यय धरुन जेन्ना शब्दाचो अर्थ सिध्द जाता तेन्ना त्या शक्तीक योग अभिधा शब्दशक्ती अशें म्हण्टात. देखीक भारतीय, मांडवी, महाविद्यालय ह्या शब्दांचो जल्म दर एकल्याच्या उत्त्पत्तपासून जालो आसा.

## रुढी अभिधा शब्दशक्ती
ही अभिधा शब्दशक्ती रुढीन वा पंरेपरेन प्रस्थापीत जाल्लीं आसता. हांगा त्या वस्तुचो जल्म पळोवन ताचो अर्थ पळोवपाचो नासता. ह्या शब्दशक्तीक चड प्रमाणांत जीवन प्रणाली, संस्कृती आनी परंपरेत आस्पावता. कांय उतरां थारावीक अर्थान घोळटात. तें उत्तर खऱ्यानीं पळयल्यार वेगळ्या अर्थाचें आसता. अवयव सोडोवन पळयल्यार दोट्टी अर्थ कळटा पूण तीं उतरां एकाच अर्थान लोकांक खबर आसता.

## योग रुढी अभिधा शब्दशक्ती
ही तिसरी अभिधा शब्दशक्ती जावन आसा. हांगा अर्थ उत्पत्ती साकून न्हय तर रुढीन प्रस्थापीत जाल्लो आसता. पूण स्वतंत्र अर्थ हांगा प्रस्थापित नासता. दुसऱ्या उतरांनी सांगचे जाल्यार कांय उतराचे.

## लक्षणां
जेन्ना खंयच्या गजालीचो अर्थ वाचार्थ आमका कळना आनी दुसरो अर्थ लागता तेन्ना लक्षार्थ जाता. मूळ अर्थाक बाद करुन जो मुखावेलो अर्थ येता ताका आमी लक्ष्यार्थ म्हण्टा.

## लक्ष्यार्थ निर्माण जावपा फाटली कारणां
* मुख्यार्थ बाद जावप
* लक्ष्याथाचो मुख्याथ्या कडेन कितें तरी संबंद आसता.त्या शिवाय ताचो अर्थ आमी काडूंक शकना.

## लक्षणां शब्दशक्तीचे प्रकार
**प्रयोजनवत्ती लक्षणां**
लक्षणां ही शब्दशक्तीची दुसरी रीत वाच्यार्थ्याक कुशीक करुन ताचें कडल्या लागशिल्ल्या असो दुसरो अर्थ घेवपाक कितें तरी कारण थारता म्हळ्यार खंयचोय अर्थ स्वीकारपाक खंयचीय गजाल कारणीभूत थारता.तेन्ना प्रयोजनवत्ती लक्षणां घडून येतात.

## व्यंजना शब्दशक्ती
शब्दाच्या मुखेल तीन शक्ती मदलीं व्यंजना ही सगळ्या व्हडली शक्त.साहित्याची व्याख्या करतना लेगीत व्यंजना ह्या शब्दशक्तीक भोव प्राधान्य दिल्ले आसा.मुख्यार्थ आनी लक्ष्यार्थ हाचें परस चड खोलायेन अर्थीक प्रतिका रुप दिवपी शक्तीक व्यंजना शब्दशक्ती म्हण्टात.
जेन्ना खंयच्याय शब्दाचो वाच्यार्था परस दुसरो अर्थ आमकां प्राप्त जाता ती व्यंजना.काव्य सौंदय वा कवी व्यापार निर्मिती अर्थाचेर अदिश्टीत जाल्लो आसता ताकाच व्यंजना म्हण्टात

## संस्कृत समिक्षकानी व्यंजनेचे मुखेल दोन विभाग केल्यात
शाब्दी व्यंजना

आर्थी व्यंजना

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
शांतादुर्गा कुंकळ्ळीकरीण प्रसन्न

**शांतादुर्गा कुंकळ्ळीकरीण प्रसन्न** 
शांतादुर्गा ही मुळ कुंकळ्ळी सालसेंत गांवातली. **कुंकळ्ळी** गांवांत **कुंलवाडा** ह्या वाड्यार **तळेभाट** ह्या ज़ाग्यार तीचे मुळ देऊळ आशिल्ले. तिका चार भयणी आसा. गोंयत पुर्तुगेज आयले तेन्ना बाटाबाटचो वावर चलतालो आनी शांतादुर्गा देवी बाटोवपाक लागले तेन्ना ती फातर्प्या गांवात वाचुन रावली. कुंकळकांन्न सायबीण कुंकळच्या लोकाची देवी. तीची वर्सान वर्स पांच दिस ज़ात्रा ज़ाता. ती डिसेबर म्हयन्यात ज़ाता ही ज़ात्रा गोंयची फामाद ज़ात्रा ज़ावन आसा. ज़ात्रेक गोंयचे आनी गोंया भायले लोक येता. ज़ात्रेक व्हड फेरी येता.देवीचच्या दर्शनाक साबार धर्माचे लोक येता.

कुंकळकान्न देवी वर्सा-वर्स आपल्या गांव घरा येता ती म्हळ्यार कुलवड्या वाड्यार्. अशी एक म्हण आसा ज़ेन्ना देवी आपल्या गांव घरा येता तेन्ना कुंकळी गांवात व्हड सण म्ह्ळ्यार संत्र्यो  ज़ाता. सत्र्यो एक वर तळेभाट हागां नाचयतात सत्र्यो म्हणल्यार देवीक रंग लावप आनी मागीर भाविकांक लावप ज़ेन्ना देवी तळेभाट हागां येता तेन्ना ताची पालकी खुब लवं आसता. देवी आपल्या गांव घरा पवली म्हुण खुब ऊमेदिन आसता नाची पालकी धरपाक चार मनीस लगता पुण ज़ेन्न ती गांव घरा वता तेन्ना पालकी खुब ज़ड असता. तेन्ना पालकी धरपाक स मनिस लागतात. कुंकळकान्न सायबीण गोंयची व्हड देवी मानतात्.

## संदर्भ

वर्ग:Totvaxastr / Philosophy
वर्ग:Dhorm / Religion
वर्ग:देवनागरी पानां
शब्द आनी अर्थ

**शब्द आनी अर्थ** शब्द म्हळ्यार उतर।हें उतर आकाशाचो गुण अशें न्यायशास्त्र सांगता।शब्द आनी अर्थ हांचो एकमेळ जालो म्हण्टकीच काव्याची मुळावी तयार जाली।शब्द आनी अर्थ म्हळ्यार काव्याची बुन्याद।तिच्या आदाराचेर फुडें काव्याची इमारात बांदूक येता।फक्क्त काव्याकच न्हय तर सदीच्या वेव्हारांत शब्दांची खिणाखिणाक आमकां गरज आसता।एक शब्द सम्यक् ज्ञात सम्यक प्रयुक्त स्वर्गे लोके कामधुक् भवति अशें पतंजलीन म्हळां।ताचो अर्थ समजावन घेवंक जाय।उतरांचो वापर करतना तांचो अर्थ समजून तांचो प्रयोग म्हळ्यार उपेग करुंक जाय।

मनीस जातीच्या उदरगतींत शब्दांचे खूब योगदान आसा।पुर्विल्ल्या काळा सावन मनीस जात भाशेचो उपेग करीत आयल्या,ती भास शब्दांनी घडयिल्ली आसता।भास आनी शब्द हांचो संबंध खूब लागींचो।शब्द हो भाशेचो घटक।अनेक उतरांनी घडपी वाक्य हेवूय भाशेचो घटक ।शब्दाचे मुळावे गिन्यान आमकां जाता तें कानानीं।त्या खातीर शब्द हो कानाचो विशय अशें आमी मानतात।शब्दाचो मुळावो रुपकार म्हळ्यार धव्नी।विशिश्ट तरेच्या धव्नीचीं ल्हारां आमच्या कानार मारतात आनी तांचो अर्थ आमकां संवयेन कळून येता।ल्हानपणासावन शब्द आनी अर्थ हांचें नातें आमकां आवयेच्या वा हेर लोकांच्या उलोवपांतल्यान कळून येता आनी मागीर आमी शब्दप्रभू जातात।जेन्ना लिपयेचो सोद लागलो तेन्ना हींच उतरां बरपांत येवंक लागली आनी वाक्य नदरेक दिसूंक लागलें।तोंडान उलोवपाचें उतर बरपांत आयलें आनी मागीर स्पर्शान लेगीत तें कळूंक लागलें(ब्रेल)।हांगा एक गजाल मतींत धरुंक जाय ती म्हळ्यार लिपी म्हळ्यार उतर न्हय।लिप म्हळ्यार कुरु।त्या त्या कुरवांनी उतरांची जाणविकाय जाता।देखीक-उदक अशें बरयल्या उपरांत उदक ह्या नावान खबर जाल्ल्या वस्तूची जाणविकाय जाता।ही जाणविकाय इतली संवकळ त्या उतरांची जाल्या।उदक हें उतर आनी उदक ही वस्तू हांचो संबंध आसा।ताका पदपदार्थ संबंध अशें म्हण्टात।

धव्नी, उतर, लिपी अशे तरेची शब्दांची माळ आमी पळयली।ध्वनी कशे निर्माण जातात तांच्यो सुवाती खंयच्यो हे विशीं व्याकरणात खूब भासाभास केल्या।गळ्यांतल्यान येवपी उतर कणढांय,ताळवेंतल्यान येवपी उतर तालव्य अशें उतरांचे प्रकार व्याकरणात केल्यात।.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री. मुकेश थळी

कोंकणी साहित्याच्या मळार जायतें मोतीम आयलें आनी तांणी कोंकणी भास गिरेस्त केली कोंकणी भाशेंत साहित्य बरोवन कोंकणी साहित्याचेें दालन गिरेस्त केलें।तातूंतलो एक म्हत्वाचो लेखक म्हळ्यार मुकेश थळी.मुकेश थळी हांचो जल्म ५ जून १९६३ वर्सा जालो।

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री.आवॆर्तानो फुर्ताडो

श्री.आवेर्तानो फुर्ताडो हो नावेलीचो आमदार

## नांव
श्री आवेर्तानो फुर्ताडो

## बापायचें नांव
श्री जुझे बेन्तो फुर्ताडो

## मतदारसंघ
नावेली

## जल्म तारीख
२८ फेब्रुवारी १९६६

## जल्म सुवात
मडगांव

## खाशेली ओड
प्रवास करप,वाचन करप तशेंच नाणें आनी शिक्के एकठांय करप

## आवड
कातारां आयकप,फुटबाॅल,वाॅलिबाॅल आनी बेडमिन्टन खेळप

## खेळाखातीर केल्लो वावर आनी कल्बाचो वागडी
एनफेरमोस स्पोट्स क्लबाचो अध्यक्ष,गोंय वेटरन्स असोसियेशनाचो उपअध्यक्ष,नावेली स्पोट्स क्लबाचो वागडी,भारतीय फुटबाॅल पगंडाचो गोलकी म्हणून प्रतिनिधी आसलो.

## देशांची फेरी
मालदिव्स आनी य्.ए.इ

## शिक्षणीक पात्रताय
एस.एस.सी

## समाजीक आनी संस्कृतीक कार्यां
उपाध्यक्ष गोंय सुरक्षा मडळांचो वागंडी,आनी आवर लॅडी आॅफ एनफरमोस चॅपल कमिटी.

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री देवकीकृष्ण संस्थान, माशेल

**श्री देवकीकृष्ण संस्थान, माशेल** 

## इतिहास
श्री देवकीकृष्ण हें फोंडें म्हालांतल्या माशेल वाठारांत आशिल्लें नामनेचें देवस्थान. ह्या देवतेचें मुळ स्थान गोंयांतल्या तिसवाडी तालुक्यांतल्या चोडणां जुंव्यावयल्या पांडववाडो वाठारांत आसलें.
सोळाव्या शतमानांत हो जुंवो पुर्तुगेज राजकर्त्यांचे सत्तेखाला येतकच तांणी ख्रिस्ती धर्माच्या प्रसाराखातीर हिंदूंचो छळ सुरू केलो. तांणी हिंदू देवळांची आनी तांतूंतल्या मुर्तिची मोडतोड चलयल्यान हें दैवत स्थलांतर करून त्या वेळावयले पूर्तूगेज शिमेभायर दिवचल म्हालांतल्या मयें गावांत व्हरचें पडलें. थंयच्यान कांय वर्सांनी फोंडें म्हालांतल्या माशेल गांवांत देवूळ बांदून थंय ह्या देवाची स्थापना केली. चोडण जुंव्यावयल्यान हें स्थलांतर सुमार इ.स. 1540 पूण 1564 आदीं मयें वाठारांत जालां आसुयें आनीं मयें वाठारांतल्यान श्री क्षेत्र माशेलांत 1751 आदीं जाला आसूंक जाय. देवता पांडववाडकार आनी गावणवाडकार ह्या दोनूय कुळ्यांच्या एकंतर म्हाजन कुळावी लोकांची मुखेल देवता मानतात.

## म्हाजन
ही देवता जांणी स्थापन केली ते गौड सारस्वत ब्राह्मण, अत्री, काश्यप,वत्स, कौशीक आनी भारद्वाज ह्या पांच गोत्रांचे आसून तांचीं उपनांवांच वेगळी आसात देखीक अत्री गोत्रांच्या मनश्याचें मूळ उपनांव प्रभू पूण फुडें थळ, गांव आनी वेवसायावयल्यान तांच्या उपनावांत बदल जायत गेलो आनी ते प्रभू वेर्लेकार, प्रभू पर्रीकार ह्या नांवांन वळखूंक लागले. वत्स
गोत्राच्या मनशांचीं उपनांवां प्रभू दाडसाखळकार आनी भारद्वाज गोत्रांच्या मनशाची उपनांवां वरजे अशीं वळखूंक लागले.

## जात्रोत्सव
श्री देवकीकृष्णाची जात्रा दर वर्सा मार्गशीर्श म्हयन्यांत शुक्ल त्रयोदशी तिथीक आनी वर्सान वर्स चातुर्मास सोडल्यार पाक्षिक निमतान शिबिकोत्सव जाता तोय त्रयोदशी तिथी दिसाच. हाचेवयल्यान कळटा की त्रयोदशी तिथीक खुब म्हत्व आसा. श्री देवकीकृष्णाची जात्रा ही सगळ्या धारवाडकार घराण्यांच्या लोकांची जात्रा.त्या दिसा श्री देवकीकृष्णाक 
गंध पुजा करतात मागीर दिवजां,महाआरती आनी नैवेद्य जाता.रातच्या वेळार श्री देवकीकृष्णाच्या मुर्तेची पालखी जाता.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री व्यंकटेश देवस्थान,नानोडें

गोंयच्या दिवचल तालुक्यांतल्या नानोडें वाठारांतलें नामनेचें देवूळ.पुर्विल्ल्या काळांत श्रीमती बात्या नायकीण कळंगुटकरीण हे भावार्थी बायलेन आपले आस्पतींतल्यान ह्या देवळाची बांदणी केली
आनी त्या देवळांत श्री व्यंकटेश तशेंच श्री लक्ष्मीचे मूर्तींची विधियुक्त स्थापना करून त्या देवांचो सगळो दिसपट्टो खर्च,उत्सव आदीविशीं कायम वेवस्था करून दवरली.तशेंच ह्या देवस्थानाचे म्हाजन कोण,फुडें ह्या देवस्थानाची वेवस्थआ कशी जावंची हेविशीय सारकी तिणें करून दवरिल्ली.ह्या देवस्थानाची घटनात्मक नेमावळ इ.स.१९३० वर्सा तेन्नाच्या सरकारान मान्य केली.हे नेमावळीक वट्ट १५ कलमां आसून,तातूंत दादल्या वांगडा बायलांकय सगळे हक्क आनी अधिकार ह्या देवस्थानान दिल्ले आसात.

ह्या देवळांत चैत्र म्हयन्यांत वसंतपुजा आनी रामनम,आषाढ म्हयन्यांत वद्य द्वादशी दिसा देवळाचो वाडदीस मनयतात,श्रावण म्हयन्यांत दर शुक्रारा कीर्तन आनी श्री गोकुळ अश्टमी दिसा श्रीकृष्ण जल्म,आश्र्विन म्हयन्यांत नवरात्र, कार्तिक म्हयन्यांत आंवळी भोजन आनी मार्गशिर्ष म्हयन्यांत कालो हे म्हत्वाचे उत्सव मनयतात.

श्रीमती बात्या नायकीण नायकीण कळंगुटकरीण हिणें आपली पुराय आस्पत वेंकटेश देवस्थानाक ओंपल्ली.तातुंत देवस्थान आसिल्ली जमीन,बागायत,तशेंच श्रीमती बात्या नायकीण कळंगुटकरीण
हिणें स्वताचें घर त्या देवस्थानाच्या म्हाजनाखातीर वापरपाक दिलें.तशेंच त्या घराची वेळचेवेळार दुरूस्ती आदी खर्च त्या देवस्थआनाच्या भांडारांतल्यान म्हाजनांनी करचो अशेंय नमुद केलें.श्रीमती
बात्या नायकीण हिणें आपलें मृत्यू पत्र १० मार्च इ.स.१८१४त केल्लें.ताचेवयल्यान हें देवूळ आनी मूर्ती स्थापना ते तारखे आदीं जाली आसूंक जाय.

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री नवदुर्गा देवस्थान, मडकय

**श्री नवदुर्गा देवस्थान, मडकय**

## इतिहास
मडकय गावांत जंय श्री नवदुर्गा देवस्थान आसा ताका सद्ध्या देवूळवाडो म्हणटात. हें देवुळय दोंगराच्या मुळसांत अस्तंते वटेन तोंड करून आसा.हें देवुळ ल्हानशेंच पुण सोबीत आसा. श्री नवदुर्गा देवाची पाशाणमुर्ती गर्भकुडींत पट्टासनाचेर आसा.हें ध्यान महिशासूरमर्दिनीचें आसून तिची मान दावे वांटेन वांकडी आसा.हे विशीं एक आख्यायिका ती अशी.कर्नाटकांतल्या तिच्या एक महाजनान तिका एक हजार रुपयांची फुला घालीन असो नवस केलो. तो पावोपाक तो एक दिस तो मडकय आयलो पुण त्या दिसा ताका एकूय फुलकार दिसलो ना. कांय वेळान ताका एक फुलकार वतना दिसलो. ताणें ताका फुलाविशीं विचारले, तेन्ना ताणें सांगलें सगळीं फुलां सोपली पुण एकूच चाफें उरलां. तें चाफें घेवन म्हाजनान ताका मोंल विचारलें तेन्ना ताणें फकाणांनी एक हजार रुपया सांगलें तेप्रमाण म्हाजनान एक हजार रुपया फुलकाराक दिले. उपरांत तें फुल देवीक घालें आनी आपलो नवस पावलो काय विचारलें तेन्ना देवीन मान दावे वटेन वांकडी करुन हय म्हळें तेन्नाच्यान ते देवीची मान तशींच आसा अशें सांगतात.

## म्हाजन
ह्या देवस्थानाचें मूळ संस्थापक म्हाजन मडकय ग्रामसंस्थेचे वर्गी कामत, नेवरेकार आनी भरणे ह्या आडनांवाचे आसात :
* म्हालवडकार आनी वडदळकार - गोत्र अत्री
* व्होडंकार आनी दुतळकार कामत - गोत्र भारद्वाज
* बुल्डो - गोत्र अत्री
* धाकणकार कामत - गोत्र भारद्वाज
* बेतीकार उर्फ बेतकार कामत - गोत्र भारद्वाज
* भरणे शेणवी भरणे - गोत्र वत्स
* नेवरेकार, शेणवी नेवरेकार - गोत्र भारद्वाज
ह्या भायर अत्री, भारद्वाज, शंरपबिंग आनी पिंगल ह्या गोत्राचे तशेंच तिंबले, खाड्ये, माडकारे ह्याउपनावांचे पालवी म्हाजन आसात.

## जात्रोत्सव
दर वर्सा कार्तिक वद्य चवथीसावन दसमी मेरेन सात दिस तिचो जात्रोत्सव जाता. पुजा, नाटकां,सुरवासनां, लालखी, पालखी अशे भरगच्च कार्यावळींनी सात दिस भरील्ले आसतात.कार्तिक वद्य पंचमीकडेन देवतेची पुजा जाता.सश्टीक सुरवासन, सप्तसीक लालखी, अश्टमी दिसा देवी मडकयकार शेटीगेर दूतळवाडो वास्तव्य करता.हें विशीं अशें सांगप जाता की श्री नवदुर्गाची भांगर मुर्ती घडोवपी शेटीची चली आनी देवतेचें रूप एकामेकांकडेन सामकें जुळटालें जशें जशें मुर्तेचे रुप पुराय जायत गेलें तशें शेटीली चली सुकत गेली आनी उपरांत पुराय जाली तेन्ना देवतेन शेटीक वचन दिलें वर्सातल्यान एकदां अश्टमी दिसा देवी शेटीगेर वता थंय तिचो मानपान जाता.त्याच दिसा
फांतोडेचेर देवीचो सांगोड जाता.

कार्तिक नमीचो दीस देवीचो उपासाचो दिस.त्या दिसा सांजवेळच्या पाचांच्या सुमाराक उफार जाता.हो जात्रेचो मुखेल दिस.ह्या दिसा आंगवण पावोवपाक आनी व्होटी भरपाक लोकांची गर्दी जाता. त्याच दिसा फांतोडेर देवीची रथांतल्यान मिरवणूक जाता.उपरांत देवीक म्हालवारकाडांनी बांदिल्ल्या सोबीत तरंगात विराजमान करतात.

दसमी दिसा,दिसाच्या धा वरांच्या सुमाराक देवीचे दोंगरावटेन वाजत गाजत तिच्या ह्या मुळ वसती स्थानार प्रयाण जाता.थंय तिचें वास्तव्य 2-3 वरां आसता.पारंपाय वावरातले आनी लागशिल्ले लोक व्डड भावार्थान देवीक येवकार दितात.देवीच्या येवकाराची तयारी आदल्या दिसा सावन चलता थंयच्यान सुमार दनपरां भायर सरता.वाटेर तळ्याबांदार बेताळा देवळाकडेन देवी विराजमान जाता. थंयच्यान देवतेची वात देवळाकडेन वता आनी दनपारची देवीचे संबंदीन लोकांची (बायलांची) दिवजां पेटयतात.दसमीच्या सांजेच्या सुमार चार साडे – चार वरांचेर देवीचो रथ वाजयत गाजयत देवळाच्या प्राकारांत येता, देवळाक पांच भोवताडे घालता आनी जात्रा सोंपता. उपरांत जात्रेचोच भाग म्हुणून 10-15 दिस लोकांनी आंगयल्ल्यो पुजा जातात.

वर्ग:देवनागरी पानां
स.अड् रवींद्र पांडुरंग नायक नमशीकार

**स.अड् रवींद्र पांडुरंग नायक नमशीकार** हो एक कोंकणी लेखक,कोंकणी मोगी आनी कोंकणी वावुरपी।

## जल्म
26 जून 1935.

## मर्ण
7 एप्रिल 1999.

## शिक्षण
* एम् ए
* बी.एड
* एल्,एल्,बी

## हेर वावर
* चार वर्सां शिक्षक आनी 26 वर्सां हेडमास्तर म्हूण प्रियोळच्या सेंत्रु एदुकादोर सोसायटी हे शिक्षणीक संस्थेच्या ।प्रियोळ,पंचवाडी,ह्या पांच स्कुलांनी वट्ट 32 वर्सां विद्यादान केले उपरांत सेवानिवृत जाले.
* सेवानिवृती उपरांत वकिलीचो वेवसाय स्विकारलो तांका विंगड विंगड विशयांची वाचपाची आवड आशिल्ल्यान शणै गोंयबाब,रवीन्द्र केळेकार हांच्या कोंकणी साहित्याचो प्रभाव पडलो आनी हातुंतल्यान कोंकणी अस्मिताय आनी भाशेचे लागणुके खातीर सातत्यान वावर केलो.
* मराठी साहित्य लेगीत चोखंदळपणान हाताळलें.
* बी.एड्. मेरेन शिक्षण तांणी मुंबय घेतलें आनी गोंय सरकाराचे सवेंत भरती जाले.
* ओपनियन पोल चळवळींत सक्रीय वांटो घेतलो.
* विलिनीकरण चळवळींत विरोधक म्हूण वावर केल्ल्यान शासकीय सेवेक सोडचीट दिवची पडली.
* एक हाडाचे शिक्षक तशेंच एक खापें नाटयकलाकार.स.बाकीबाब बोरकारांच्या संशयकल्लोळ  नाटकांतली तांची फाल्गुनरावांची भुमिका खूबच गाजली.
* कला अकादेमीन कोंकणी नाटयसर्त सुरु करीत सावन कितलींशीच वर्सां सातत्यान सर्तीत वांटो घेवन इनामां जोडली.
* अंत्रूज लळितक ही नाटयसंस्था स्थापन करुन अंत्रूज म्हालांतल्या कलाकारांक नवी माची मेळोवन दिली आनी कोंकणी रंगमाचयेक एक नवी दिका दिवपाचो जाणीवपूर्वक यत्न केलो.
* भुरग्यां खातीर एकांकी बरोवन शालेय सर्तींनी सादर केल्यो.आकशवाणी पणजी केंद्रावेल्यान विंगड विंगड कार्यावळी सादर केल्यो.
* पुराय लांबायेची इतिहासीक नाटकां बरोवन कला अकादेमीच्या सर्तींनी सादर केल्यात.तालीकोट,राहील,ही तांतलीं गाजिल्ली नाटकां.
* गोवा हेडमास्टर्स असोसिएशन,गोंय सरकार पाठयपुस्तक समिती,कोंकणी भाशा मंडळ अशा जायत्या संस्थां कडेन तांचो लागशिल्लो संबंध आसलो.
* गोंयच्या नेमाळयांनी शिक्षण,पर्यावरण आनी राजकारणाचेर सातत्यान लेखन केला.

## संदर्भ

वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
वर्ग:देवनागरी पानां
संगीत

**संगीत** हे मनशाचे जिणेकडेन एकरुप जाल्ली एकमेव अशीं कला. संगीत म्हळ्यार मनशाचे उत्स्फूर्त असो आविश्कार. मनशाचे उदरगती वांगडाच संगीताचोय विकास जायत आयला हातूंत दुबाव ना. संगीताची व्याख्या **गीतम वाघम तथा नृत्यम त्रयम संगीत मुच्यते** अशी केल्या . गायन , वादन , आनी नृत्य ह्या तिनूय कलांचो आसपाव भितर आसा. अशें आसले तरी भारतीय संगितांत गीत 'प्रधानम ' अशें म्हळां. गितांक साथ करपी साधना म्हणून वाघां प्रारंत आयली. 

## उगम
स्वर संगिता इतलोच प्राचीन इतिहास वाद्य संगिताक आसा. स्वर संगिताचो उगम सैमाकडेन जोडलां. सृष्टीतल्या वेग वेगळ्या नांदाचो आदार घेवनूच आंतामेरेन आमी आमच्यो भावना व्यक्त करतात. सप्तस्वरांची निर्मिती जनवरांच्या , पक्षाच्या आवाजानूच जाला. कुपाचो गडगड, पानांचो सळसळाट जनवरांचे चलप, ह्या गजालींनी ताचो मुळावो ताल आसा. ताकाय एक लय आसा. दर एका सवण्याची उडपाची रीत, खावपाची पध्दत, नाचपाची शैली दुस-या सवण्यापासून वेगळी आसता. तरी लेगीत तातूंत लयाचे एक स्वरुप आमकां दिश्टी पडटा. रेल गाडयेन प्रवास करतना. गाडच्या आवजांत लेगीत वेग वेगळे ताल आमकां सोदूंक येता. तात्पर्य मनीस ह्यो सगळ्यो गजाली सैमाकडल्यानूच शिकलां.

सैमाचे हालचालीत सगळे संगीत, ताल, सूर आनी ताचो मेळ लिपिल्लो आसता. जोगलांची कडकडाट, ल्हारांचो साथ नाद, कोंब्याचो साद, गाय-म्हसरांचे हांबेवप, बोकडचे बें ऽऽ बें ऽऽ करप, चिमण्यांचे चींव चींव हें सगळे सुरुच. हे खरे मुळावे सूर. हाकाच लागून संगीतक्षेत्रांतल्या तज्ञानी संगीतांतल्या सप्तस्वरांची जनवरांच्या आवाजांकडेन अशें तरेन तुळा केल्या : 
मोराचो आवज षडज् म्हळ्यार ' सा' कडेन 
बैलाचो आवाज रिषभ म्हळ्यार ' रे' कडेन 
बोकडेचो आवाज मध्यम म्हळ्यार 'म' कडेन
भारव्दाजाचो आवाज पंचम म्हळ्यार 'प' कडेन
घोड्याचो आवाज धैवत म्हळ्यर 'ध' कडेन 
आनी हतयाचो आवाज निषाद म्हळ्यार 'नी' कडेन

आमी ताल धरपाक ताळ्यो मरतात, मांडयेर हात मारतात ही संगितीक क्रिया आदिमानवा पसून चलत आयल्या. हाकाच लागून वाघ कल्पनेचो उगम मनशाचे शरिरीक अव्यया पासून जाला अशें म्हळ्यार अतिताय जावची ना. सैमाच्या सांगातान रावपी आदिमानवांनी पयलीं स्वताच्या संरक्षणा खातीर धनुष्य सारक्या हत्यारांचो सोद लायलो . मागीर ताका एक एक हत्यार सांपडत रावले. अश्मयुगांतली फातराचीं हत्यार म्हळ्यार घन वाद्याचो आदार. शिकारेच्या निमतान हातात आयिल्ले धनुश्य बाण म्हळ्यार तंतू-वाद्याचो आदार मारुन उडयिल्ल्या जनावरांच्या कातीचो उपेग करतना ते ताणून हाडिले की नादीपत्त्ती जातां हाचोय सोद लागलो. ताचेपसून तालवाघांचो जल्म जालो.

## ॐकार ध्वनीतल्यान संगीत कला
सरभोंवतणच्या वातावरणा प्रमाण आचार-विचारांत बदल घडप सहजीक आसा. हो बदल दिसपट्ट्या वेव्हारिक, तांत्रीक आनी तात्वीक नदरेत बदलत वता. संगीत ही एक प्रदर्शनाची कला म्हणून लक्षांत घेतल्यार ह्या क्षेत्रांत काळाप्रमाणान बदल जायत गेला. संगीतकला ही सर्वकालीन सर्वदेशीय कला म्हणून आमी मानून घेतल्या. संगीत कलेत प्रेम भक्ती, भावना हाचो आविश्कार चड प्रमाणान तयार करपाक वाव मेळटा . तशें पळोवंक गेल्यार पावलां कणकणी संगीताचो कळत नकळत वापर आमी करीत आसतात. काम करतना खोस मनयतना संगीत हे आमचे साधन आसता. बदलत्या काळांत लोकांच्यो आवडी निवडी बदलत आसात. पूण संगिताचे म्हत्व मात तशेंच तिगून रावला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
संग्रहालया

वेगवेगळ्या वस्तूंचो संग्रह, जंय शास्त्रोक्त पद्दतीन मांडिल्लो. सांबाळिल्लो आसता अशा स्थानांक संग्रहालय वा वस्तूसंग्रहालय म्हणटात. संग्रहालय हो शब्द म्यूझियम ह्या इंग्लीश शब्दाचो भारतीय प्रतिशब्द आसा. असो संग्रह करपाची कल्पना पुर्विल्ल्या टॉलेमीन इजिप्तांतल्या अलेक्झांड्रिया नांवाच्या शारांत पयलें वस्तु संग्रहालय स्थापलें आनी तातूंत ग्रीक पंडितांचे आनी शूर पुरुशांचे पुतळे, ज्योतिश शास्त्राची साधना,शल्यक्रियेंत उपेगी थारपी उपरकणां, वेगवेगळ्या प्रकारचें ग्रंथ आनी सौमांतल्यो चमत्कारीक वस्तू हांचो संग्रह करपांत आयलो असो इतिहास मेळटा.

मुखार युरोपांत खाजगी संग्रहालयां निर्माण जालीं.राजा, सरदार आनी गिरेस्त लोक आपल्या आवडीं प्रमाण वेगवेळ्या तरेच्यो वस्तू जमोवन आपल्या घरांत प्रदर्शन करूंक लागले.इ.स. 1683 त ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीच्या स्कूल ऑफ नॅचरल,हिस्टरीचो एक विभाग अइमोलियन म्यूझियम स्थापन जालो.हें जगांतले पद्दतशीर रितीन स्थापिल्लें पयलें संग्रहालय. नामनेच्या ब्रिटिश म्यूझियमाची स्थापना इ.स. 1759 वर्सा जाली.राजक्रांती उपरांत इ.स.1793 वर्सा फ्रान्सांत राजाच्या खाजगी संग्रहालयाचें भौशिक संग्रहालयांत रुपांतर केल्या उपरांत संग्रहालयाची प्रथा भारतांत सुरू जाली.

इ.स. 1784 त कलकत्ता हांगा एशियाटिक सोसायटी ऑफ बँगॉल हे संस्थेची स्थापना जाल्या उपरांत हे संस्थेंत इ.स.1814 वर्सा भूस्तरशास्त्र, वनस्पतशास्त्र, प्राणीशास्त्र, मानवशास्त्र, पुरातत्त्वशास्त्र अशा वस्तूंचो संग्रह करून भारतीय संग्रहालयांची स्थापना केली.इ.स. 1851 वर्सा मद्रास(चेन्नई‌‌‌‌) हांगा दुसरें संग्रहालय निर्माण जालें.इ. स. १८८७ मुंंबय व्हिक्टोरिया आनी अल्बर्ट संग्रहालयाचे उदरगतीक गती मेळ्ळी आनी पुराण वस्तुसंशोधन खात्याचे सरसंचालक सर जॉन मार्शलाच्या प्रोत्साहनाक लागून उत्खनन सुरू जावन जमनीच्या पोटांत सांपडिल्ल्या पुराण वस्तूंचें प्रदर्शन मांडपांत आयलें.

हातूंतलें सारनाथ हांगाचें संग्रहालय इ.स. 1904 वर्सा,आनी नालंदा हांगाचें संग्रहालय इ.स.1917 अस्तित्वांत आयलें. 8-10

वर्ग:देवनागरी पानां
संजीव वेरेंकार

**संजीव वेरेंकार** हांचो जल्म २९ ऑगस्ट १९५९ वर्सा सावयवेरें गांवांत जालो.

## शिक्षण
मुळावें शिकप सावयवेरेंच्या सरकारी प्राथमिक शाळेंत जालें जाल्यार माध्यमिक शिक्षण उत्कर्ष विद्यालय सावयवेरें (कृष्णा शेटये सावयकार विद्यालय) जाल्यार पदवी मेरेनचें शिकप पणजेच्या कला आनी विज्ञान महाविद्यालयांत जालें.जंय कोंकणीचो वावर चलता थंय संजीव आसपाकूच जाय अशें डॉक्टर. मनोहरराय सरदेसाय म्हणटखत. ते एक असले कवी जाची कविता केन्ना मोगरे कळ्यावरी परमळटा तर केन्ना कट्टेच्या इंगळ्या वरी धगधगता.
भावझुंबरहो जावन आसा तांचो पयलो कविता संग्रह जाचे अस्तितवांत येवपाचे कारण स. लक्ष्मणराव सरदेसाय हे जावन आसले. ह्या कविता संग्रहांत ताणी वेगवेगळ्या विशयांचेर बरयील्ल्यो ल्हानल्हान कविता आसात.

## वेवसाय
संजीववेरेंकार 1976 वर्सा सावन कविता बरयता, म्हणटा आनी जिययेता. तांच्या दोळ्यानी कोंकणी भाशेचे आनी रयताच्या जैताचे सपन आसलें. संजीव वेरेंकार व्ययसायान पत्रकार आसलो तरी पिंडान कवी. समाजीक जाणीवेचो एक बरोवपी. कोंकणीची चळवळ ही आपल्या गावांतल्यान आरंभ करपाकज्या काय गांवगिर्या तरनाट्यांक जालो तांतुंतलो एक संजीव.

संजीव वेवसायान पत्रकार आसलो तरी पिंडान कवी, बदलत्या काळाचो वेध घेवपी सामाजिक जाणीवेचो एक बरोवपी.

## प्रकाशीत साहित्य
तांचे हाचे आदी **भावझुंबर** ,**मुंबर** हे कविता संग्रह जाल्यार **मांड ओसड जातना** हो एकांकी संग्रह मेळून तीन पुस्तकां उजवाडाक आयल्यात. ते भायर ताणी आनींक साबार कविता संग्रह अजवाडाक हाडल्यात ते म्हणल्या रमुंबर, गावांतली सांज, पडवे वयलीं सवणीं जातून भुरग्याखातीर कविता आसात, चेतन्याच्यो पावळ्यो, अस्वस्थ सूर्य, व्हिलेज इव्हिनिंग जीतांच्या कोंकणी कविता संग्रहाचे अणकारीत रूप जावन आसा आनी स्मरण. ते भायर ताणी मनपाखां, माड ओसाड जातना आनी तिपय हें जावन आसा तांच्यो एकांकीका.

## पुरस्कार
* तांच्या पुस्तकांक कोंकणी भाशा मंडळाचे पुरस्कार लाभल्यात. कोंकणी भाशामंडळ, सरस्वतीमंदीर, गोमंत कला असोसिएशन, कोंकणीचें कुळार ह्या संस्थाच्या कविता सर्तीनी इनामा जोडल्यांत. ते भायर तांकां अस्वस्थ सुर्या ह्या तांच्या कविता संग्रहाक बेस्ट कोंकणी कविता क्रिथा पुरस्कार फावो जाला.
* **वास्तु पुरषाचो अस्त जातना** ह्या तांच्या नभोनाटयाक अखिल भारतीय आकशवाणी केंद्राचो ९९-२००० वर्सा खातीरचो राष्ट्रीय पुरस्कार फाव जाला.
* तांच्या एकांकिकांक वेगवेगळ्ळया सर्तीनी लेखनाची आनी सादरीकरणाची इनामां मेळयात.

## हेर वावर
आपली कविता फक्त पुस्तका पुरती मर्यादीत उरनासतना ती प्रत्यक्ष लोकांच्या काळजा मेरेन पावची ह्या हेतून सिताराम नायक हांचें निवेदन लाभिल्ल्या **काव्य झाडाझडतीचें** ह्या कार्यक्रमाचे गोंयच्या वेगवेगळ्या महाविद्यालयांनी ताणी प्रयोग सादर केल्यात आनी ताका रसिकांकडल्यान बरो प्रतिसाद मेळ्ळा. संजिवाच्या कवितांचो पाठय पुस्तकांतय आस्पाव जाला. कोंकणी राजभास आंदोलनात (१९८५) तांचे योगदान आसा. नायलॉन ६६ आडच्या आंदोलनांत भूमिपुत्राचे सक्रीय भावनेत तो वावुरला.कोंकणी राजभास आंदोलनांत 1985 सावयवेरें-वळवय वाठारांन जें म्हत्वपूर्ण योगदान दिलें तांतून संजीवाचो मोलाचो वांटो आसा. नायलॉन 6 6 आडच्या आंदोलनांत भूमिपुत्राचे सक्रिय भुमिकेन तो वावुरलो. भाशीक, समाजिक, सांस्कृतिक कार्यांत आपणाले सत्व तिगोवन वावुरपाची तागेली वृत्ती तोखणायेची.

प्रवास हो तांचो आवडटो छंद भारतीय साहित्य अकादेमीचे प्रवास अनुदान योजनेचे लाभ तांका मेळ्ळा. १९७९ वर्सा गोंय ते बिचापूर ही सायकल भोंवडी जाल्यार १९८१ वर्सा गोंय ते मंगळूर मेरेनची पदयात्राय ताणी केल्या.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्री सदरगुरू साईनाथ देवूळ इतिहास

श्री सद्गुरू साईनाथ देवूळ हें खोब्रावाडो कलंगूट गांवांत आसा. ह्या देवळांत साईबाबाची ल्हानशी मूर्ती आसा आनी ताका लागून साईबाबाचें देवूळ अशें म्हणटात. ह्या देवळाक सुमार 150-200 वर्सां जालीं अशें ह्या वाठारांतले जाण्टे सांगतात.

## देवळाचें नामांकन
अशें सांगतात कांय वर्सां पयली गांवचें जाण्टे दर्यादेगेर रावतालें, म्हणल्यार तांची रावपाची वेवस्था दर्यादेगेर खोंपिनी आसताली. तांचे काम व्हडें बांदपाचें आसतालें आनी तें राखपाक ते दर्यादेगेर आपल्या खोंपींत न्हिदतालें.एक दीस अशें घडलें, एक मनीस दर्या सावन चलत आयलो आनी त्या मनशाक पळोवन ते भियेले. त्या मनशाच्या हातान झोळी आनी माळा आशिल्ली.त्या मनशान तांचेकडेन आपल्याक रावपाक जागो दी म्हण सांगलें आनी त्या बदला आपूण तुमकां मागता तें दिता म्हण सांगलें. अशें म्हणटात, त्या वेळार जर जाण्ट्यांनी मागिल्लें जाल्यार तांकां खूब मेळपाचें पूण ते खूब भियेल्लें आनी देखून तांच्यानी ताचे लागीं कांयच मागूंक ना. तो मनीस एक वेगळोच आशिल्लो, दर्या पासून येवपी, सादू कसो दिसपी,ताच्यांनी त्या मनशाची रावपाची वेवस्था देवळाच्या एका ल्हानशा कुडींत केली आनी त्या देवळांत तो रावपाक लागलो. मागीर तो बाबा वा गुरू अश्या नांवांन सगळ्याक फामाद जालो. तो अचर्यां करपाक लागलो. तांणी सांगिल्लें काम सगळे सारकें जावपाक लागलें.ताणें सांगलें दर वर्सा देवळाक मान असो दिवचो पडटलो. म्हणल्यार बोकड्याची बळी दिवची पडटली आनी ह्या रितीक गांवचे लोक बोणारो अशें म्हणटात आनी मागीर त्या बोकड्या पासून सगळ्यांक म्हाप्रसाद दिवप जाता. श्री सदगुरू साईनाथ देवळांत सगळे सिमेपुरूषकार हेच कुटूंब जमताले कारण हें देवूळ सिमेपुरूषकाराचें आशिल्लें. त्या देवळांतलो जाण्टो हो धाकी सिमेपुरूषकार आसा.

## बोणारो
बोकडो मारप हाका बोणारो म्हणटात आनी हें सिमेपुरूषकार लोकांभितर जाता.ह्या परंपरेक खूब वर्सां जालीं.ह्या बोणाऱ्या दिसा श्री सद्गुरू ह्या मनशाचेर भार येतालो आनी मागीर तो लोकांक आनी ताच्या भक्तांक आशिर्वाद दितालो.ताचे सांगप सगळे सत्य आसतालें कारण लोक ताका मानतालें आनी लोकांचो ताचेर खूब विश्वास आसलो. ताका सगळे सद्गुरू महाराज अशें म्हणटाले. तांच्या नांवांची आरती आनी भजन बी जातालें आनी तो व्हडा उमेदीन आसतालो.ताच्या भजनान सगळ्यांक उमेद येताली आनी सगळें नेटान जातालें. त्या देवळांत आयिल्ले सगळे लोक ताच्या गजरान नाचतालें.

जय जय गुरू महाराज गुरू
जय जय परब्रम्हा सदगुरू.......
ह्या जगराजाच्या आवाजांत देवळांत एक वेगळेच वातावरण तयार जातालें. हें सगळें सोंपल्या उपरांत लोक वा ताचे भक्त त्या बोकड्या शाकोतीची लाव घेताले. हो महाप्रसाद देवळाच्या कुशीक एका ल्हानशे कुडींत जातालें आनी थंय बसून लोक प्रसाद म्हण खातालें.
हो बोणारो फकत बिरेस्ताराचो जाता आनी श्रावण म्हन्यनो सुरू जावच्या पयली येता आनी हो बोणारो सिमेपूरूषकार कुटुबांत जाता. ह्या बोणाऱ्याक वेग वेगळे लोक येतात आनी प्रसाद घेवन वतात.
भावार्थी लोक आपल्यो अडचणी घेवन देवाकडेन येतात आनी बाबा तांचे प्रश्न सुटावे करता. त्या खातीर ताका सद्गुरू महाराज अशें म्हणटात. आनी त्या गांवांत देवळांत साईनाथाची ल्हानशी मूर्ती आशिल्ल्या कारणान ताका सद्गुरू साईनाथ अशें म्हणटात. आयज पासून ही परंपरा चालू आसा. असो हो सद्गुरू साईनाथ देवळाचो इतिहास आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
सदाफुली

**सदाफुली** हें सदांच फुलपी फूल ते खातीर ताका सदाफुली अशें म्हणटा. खंयच्या पुजेक नैवेद्द जाय तशें झाडार सदाच फूलांचो नैवेद्द दवरपी झाड म्हणजे सदाफुली. तशेंच औशधी गूण धर्मानी खूब फायद्याचे आसा. सदाफुलीचें पान वा झाड तोडले जाल्यार एके तरेचो कडवट वास येता. पूण औषधी गूणा खातीर सदाफुलीन झेडों फडकायल्लो आसा. लॅटीन भाशें ताका विन्का ह्या नावांन वळखतात. ती कांय प्रकारच्या कर्क रोगाचेर गुणकारी वखद म्हण वळखतात. सदाफुलीची पानां नाजूक लांब गोल आकार पानांचो रंग फिकट पूण तेजदार

## संदर्भ


वर्ग:Fullam
वर्ग:देवनागरी पानां
समकालीन कोंकणी लघुकथा

**समकालीन [[कोंकणी]] लघुकथा**

## संपादक
पुंडलीक नारायण नायक
 
## मुख्यपृष्ठ
इमेजीश ऑफ गोवा
चित्रकार लक्ष्मण पै हांच्या बरेपणान

## मोल
४५ रुपया

## उजवाडावपी
संचालक, नॅशनल
बुक ट्रस्ट, इंडिया,
ए-५,ग्रीन पार्क,नवी दिल्ली-११००१६

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
समिक्षा

**समिक्षा** जाले बगर साहित्याचो पांवडो वाडूंक पावना. साहित्याचें समिक्षण म्हळ्यार साहित्याच्या गुपीतांचो सोद. ताका साहित्याची टिका अशें म्हणटात. हेर सोदा भाशेन होय एक सत्याचो सोद आसता. टिकाकार वा समीक्षक हे साहित्यकृतीच्या गुपीतांचो सोद घेवपाचो यत्न करता. ताची घटक तत्वां खंयची आदी प्रस्नाचो विचार तो त्या साहित्यकृतीच्या संदर्भांत करता. ह्या प्रस्नाचो त्या साहित्यकृतीच्या संबंदान ताणें घेतिल्लो सोद म्हळ्यारूच ताची टिका. एका सारकें उजवाडा येवपी साहित्याक न्याय मेळचो आनी तांतूतल्यान बऱ्या आनी वायटाची तपासणी जावंची ह्या खातीर साहित्य समिक्षणाची गरज आसता.

## समिक्षेच्यो व्याख्या
* डॉ. रा. श. वाळिंबे हांच्या मता प्रमाण विचार करपाची क्षात्रीय पद्दती कांय निश्चीत तत्वां धरून साहित्याची विवेकपुर्ण हाका समीक्षा म्हणटात. 
* प्रा. रा.ग. जादव हाणे समिक्षे बद्दल अशें म्हणलां- ललित साहित्याचें आंकलन आस्वादन जावपी गंभीर विचारांत समीक्षा म्हणलां. 
* प्रा. श्री. के.क्षीरसागर म्हणटा- टिका म्हळ्यारूच साहित्या संबंदामत आशिल्लें साहित्य.
* समिक्षेचीं कार्यां

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
समिक्षेचीं प्रयोजनां

**समिक्षेचीं प्रयोजनां** साहित्यांत सुदारणां करपा खातीर आदार करतात. ही सकयल दिल्ली कांय प्रयोजनांः

## परिक्षण
परीक्षण म्हळ्यार ‘Review’.समिक्षेचे मुखेल प्रयोजन म्हळ्यार परीक्षण.एकाद्री साहित्यकृती घेवन तिचें परीक्षण करप म्हळ्यार त्या साहित्यकृतींतलें बरें-वायट,गूण-दोश सांगप.तातूंतली सुंदर थळां सोदप आनी मांडप.हांगा समिक्षक आपले पध्दतीन चड करून आस्वादक पध्दतीन पुस्तकाचें परीक्षण करता.देखून खुपदां परिक्षणां वेळार समिक्षकान पुस्तकांतल्या बऱ्या गजालींचेर चड भाश्य केल्लें दिश्टी पडटा. अशें तरेचे समिक्षक आमी पुस्तक परीक्षक ह्या नांवान वळखतात.

## अभिप्राय
अभिप्राय म्हळ्यार आपलें मत. एकाद्री साहित्यकृती सुंदर आसा अशें समिक्षक सांगता तेन्ना ती खरीच सुंदर आसा काय ना हाचो सोद घेवपाचो यत्न वाचक करता. समिक्षक ती साहित्यकृती सुंदर कित्याक हे विशीं जेन्ना विस्कावन सांगता म्हळ्यार तो आपलें मत वा आपलो अभिप्राय दिता तेन्ना ते साहित्यकृती विशीं कुतूहल निर्माण जाता. ते साहित्यकृतींत अशें कितें बरें आसा हाचो सोद घेवपाचो प्रयत्न मागीर वाचक करता. थोडेभितर समिक्षकान दिल्ल्या अभिप्रायावरवीं वा मतां वरवीं वाचक पुस्तक वाचपाक प्रवृत्त जाता.

## परिचय
परिचय म्हळ्यार वळख. खंयचीय कृती जेन्ना जल्माक येता तेन्ना ती वेगवेगळी मुल्ल्यां, गूण-दोश,सोबीतकाय हे सगळे.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
सम्राट बोरकार

**सम्राट बोरकार** हांचो जल्म *१२ एप्रिल १९८१* वर्सा जालो।ताणें **ME ETC(ECI)ENGINEERING** केल्या.

## प्रकाशित साहित्य
* ते सात दीस(कथासंग्रह)
* नाटकांची सूची
* आमी ते आमी(2005)
* राव राव बाबुराव(2005)
* किस्नाचें कारस्थान(2005)
* कुवाडें(2006)
* आमी ते बह्मचारी(2006)
* घुमचे कटर घुम(2006)
* मणी मणी चिंतामणी(2006)
* माल अपना फुलय सपना(2007)
* बिंदास रामदास (2007)
* अण्णाक कोण ना (2007)
* अपना सपना ध्यानी मनी(2007)
* मिस मल्लिका(2007)
* आपालिपा(2008)
* ए गणपत (2008)
* जंतर मंतर (2008)
* टि्वंकल टि्वंकल लिटल स्टार(2009)
* लूझ कंट्रोल(2010)
* थ्री इडियटसू(2010)

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सांगोंड्ड

जून हो सांताचो म्हयनो म्हळ्यार अतिताय जावची ना(क्रिस्तांव धर्म).ह्या म्हयन्यांत तीन म्हत्वाच्या सांताची परबो आसतात.जूनाचे १३वेर सांत आतोन ह्या सांताचे फेस्त आसता.तो पुर्तुगालाचो म्हत्वाचो सांत आनी पुर्तुगेजाची राजधानी लिजबोनाचो धनी(PATRON). तो गोयांत पासून फार्माद आसा.
`जूनाचे २४ वेर इगर्जे सांत जुवांव द बापतीज हांची परब मनयता.ती परब गोंयची एक पंरपरा आसा.निमाणे सांत पॉल आनी सांत पिटर जो पयलो पाप सायब आनी स्वर्गाचो व्दारपाळ(GATEKEEPER) अशें मानतात.हे जूनाचे २९ वेर मनयतात.

सांत पिटर नुस्तेकाराचो धनी अशें मानतात.तो जेजूचो एक धर्मप्रचारक(APOSTLE)आसलो.तो आपूणच एक नुस्तेकार आसलो.जेजूक जेन्ना मारपाचे आसतात तेन्ना जेजूच्या धर्मप्रचारक धरतात आनी विचारतात की ते जेजूक वळखतात काय म्हण ह्या वेळार तो जेजूक आपूण तीन फावटी वळखना म्हण सांगता हे जेजूक पयले खबर आसून पासून जेजू क्रिस्त ताका विचून काडटा.

सांत पिटर नुस्तेकाराचो धनी.नुस्तेकार ही परब चड उमेदीन खोशयेन मनयतात.गोंयात शियोली,रायबादर,आगशें आनी काणडेला हे काय गांव जे ही परब झेतान मनयतात.

## व्हडें न्हंयचेर
सकाळचे इगर्जेत मीस जाता फेस्ताक म्हत्वाची गांवची पंरपरा आसा.रंगाळ बोटीची परब दनपारच्या वेळार जाता ताका सागोंड म्हणटात.

## ऑरडा कांदोळी
ऑरडा कांदोळी ह्या गांवांत दोन व्हडी बादून ताचेर माची करतात.ताचेर इगर्जे सारके बांदावळ करून दवरतात.दोन व्हडीं बांदतात ताका सागोंड म्हणटात.नुस्तेकार रंगीन कपडे घालून मेळ करतात.तातूंत संगीत,नाच,नाटक आनी गितां आसतात.जो लोक हे पळोवपाक येतात ते ताका बोटीचेर सांगात दितात वा न्हंयचे देगेर रावन पळयतात.व्हडी येवजील्या जाग्यार येवन रावतात.थंय ते मेळ करतात.

## कादोळी गांवचे हेर वाडे
कादोळी ह्या गांवचे दोन वाडे ऑरडा आनी शेंपें दोनूय मेळून हे फेस्त करतात.जेन्ना एका येवजील्या जाग्यार तिनूय सांगोंड्ड मेळटात तेन्ना फोगोट्यो मारून लोकांक कळयतात.तिनूय सांगोंड्ड म्हळ्यार एक-एक वाड्यावेले एक एक सांगोंड्ड आसता.

ते येवन सांत पिटर ऑरडा कपेलाकडेन येवन रावतात.गांवचे लोक येवन कपेलाच्या मुखार एकठांय जातात आनी मागणें करतात.ती बोवाळ मारतात "विवा सां पेद्रू!विवा"कपेलाच्यो घाटी मारून उत्सवाक सुरवात करात म्हूण कळीत करतात.तेन्नाच बेण्ड सुरू जाता.गांवचे जाणटे कपेलाकडेन ल्हान मागणे करून पांरपारीक गीत सोपयतात.तशेंच जेजूक कुरसार मारिल्या वयल्यान म्हणटात ती कथेच्या रूपान.
ही गीतां दाखयतात ती कसो जेजूक कुरसार मारलो दनपाराच्या तीन वरांचेर.उपरांत सगळो लोक आपल्याक आदार कर म्हण मागतात. ह्याच उपरांत ते सांगोंडाचेर चडटात.ते सांगोंडाक न्हंयत भोवडायतात.फकत दादले सांगोंडाचेर चडटात भुरग्याक चडूक मेळना.बायलाचे रूप घेवन दादले नाचतात.

## रायबादाराचे सांगोडाचे फेस्त
रायबादर हो पणजेचो एक वाडो.थंयचे नुस्तेकार सांत पिटराचे फेस्त करतात.मीसाचे पयली पाद्री सागोंडाचेर आर्शिवाद घालता.जे रायबादार-चोरांव फेरीकडेन बादिल्ले.सांत पिटराचो फोटो कोण्याक बादून सागोंडाक बादिल्ले आसता.जेन्नां पाद्री आनी लोक सांगोडाकडेन वयता तेन्ना पितूळचीं वाद्या वाजयतात.व्हड्याचेर पाद्री चडटा आनी न्हंयक आर्शिवाद दिता आनी सुपारेचे खांबे म्हळ्यार आरयो जी जाळ करपाक वापरतात.उपरांत सांगोड पातो उपरांत रायबादार येतात.तशेंच पाद्री न्हंयेचे देगेर आशिल्ल्या सांत पिटर कोपेलाचेर बेसांव घालता.
उपरांत लोक आनी पाद्री इगर्जे कडेन मिसाक येतात.दनपाराच्या वेळार गितां म्हणीत न्हंयचे देगेर चलतात.हे सगळे जाल्या उपरांत सांगोंड्ड मोडटात आनी कोण्डयाच्या बड्याची पावणी घालतात.सांजेच्या वेळार पूराय दिसाचो कार्यक्रम सोपोवपाक एक लार्दीन करतात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
सांकवाळ इर्गज

सांकवाळ हो गांव मुरगांव तालुक्यांत वसलेलो आसा, मातशा सां. जासिन्त जुंव्याच्या पश्चीम दिकेन. गोंयचो पयलो सांत जुझे वाजाचो ह्या गांवांत जल्मल्लो. आवर लॅडी ऑफ हॅल्थ 
(NossaSenhora da Saude) ही गांवची इर्गज आसा आनी पुराय गोंयभर ती आपल्या फुड्यांत आशिल्ल्या भव्य आकाराखातीर फामाद आसा. कुठ्ठाळ आनी सांकवाळ हे दोनूय गांव एकामेका खूब लागीं आसात.

## इतिहास
1560 वर्सा जेन्ना जेजुईत पाद्री पयले कुठ्ठाळ वाठारांत आयले तेन्ना तांच्यानी कुठ्ठाळ वाठारांतली इर्गज बांदली. त्या उपरांत ते सांकवाळ वाठारांत आयले. 1566 वर्सा तांच्यानी NossaSenhora de Saude इर्गज बांदून काडली. अशें म्हणटात, ह्या जाग्यार पयली एक हिन्दू देवूळ आशिल्लें. ह्या देवळाचे नांव आसले- लक्ष्मी नरसींह देवूळ. पुर्तुगेज आयल्या उपरांत तांच्यानी हे देवूळ नश्ट केलें आनी देखून लोकांनी ते देवीक व्हड्याचेर घालून जुवारी न्हंयचे पलतडी वेलींग, माड्डोळ हांगां वेली. आयज लेगीत ह्या इतिहासीक गजालीची याद म्हण ते देवळाचे लोक न्हंयचे देगेर एक ल्हानशें नाटक करतात. पूण 1606 वर्सा ही इर्गज नव्यान बांदून काडली आनी भलायकेचे सायबिणीक ती अर्पण केली. ह्या इर्गजेकडेन वचपी रस्त्याक ‘RuaEscravado de Maria’ अशें म्हणटात. हाचो अर्थ असो आसा, सायबीण माय रस्त्याची गुलाम. आनी ह्या इर्गजेंत गोंयच्या पयल्या सांतांन, सां. जुझे वाज हाणी सायबिणीक गुलामपणाची चीट बरयली. ह्या जाग्याक पाथ्यार म्हणटाले आनी आजून म्हणटात.

सुमार 1834 वर्सा ह्या इर्गजेक उजो लागलो आनी सगळे नश्ट जालें आनी फक्त तिचो फुडो उबो उरलो. ह्या घडणेची आमकां एक आख्यायिका मेळटा- ती अशी आसा, ह्या गांवांक पाथ्यार म्हणटात. ह्या गांवांत खंय तेन्ना लोक खूब गिरेस्त जाल्ले आनी देखून तांकां गर्व आयिल्लें. ते लोक खंय अश्यो जेवणाच्यो भुती बांदताले, झाडार वयर बांदताले आनी आपूण सकयल रावन फातरायताले आनी उडयताले आनी मागीर जेवताले.

हें खूब तेंप चल्लें. तांकां देवाचो लेगीत भंय नासलो. हें पळोवन देवाक खूब राग आयले. देवाक तांचेर वंशाची पिडा धाडली आनी लोक मरपाक लागले. तशेंच थंय आशिल्ली इर्गज मोडली आनी त्या इर्गजेंत आशिल्ली देवाची मुर्ती आनी घांट उदकांत व्हांवन गेली. ती व्हांवन वचून ती देवाची मुर्ती वार्का लोकांक मेळ्ळी आनी आयज लेगीत ही मुर्ती थंयच्या इर्गजेंत आसा अशें मानतात. आनी घांट आजून त्या न्हयेंत आसा अशें मानतात.

आनी ह्या घटनेचो पुरावो मोडलेल्या इर्गजेचो मुखावयलो तोंड आजून उबें आसा आनी देखून आयज जी सांकवाळची इर्गज आसा ती शिदोळ ह्या गावांत आसा. जंय आयज सांकवाळची इर्गज आसा थंय पयली एक ल्हानशें कॉपेल आशिल्लें. आनी ताचो सोद लागलो 1783 ह्या वर्सा आनी मागीर ती बांदून काडली.

ह्या इर्गजेचें बांदकाम पळोवपी आसले ब्रादर फ्रांसीस कॉ आरान्हा जे साश्टींतल्या हेर इर्गजांचे वास्तुशिल्पकार आसले. ह्या इर्गजेची बांदावळ नियो रॉमन पद्दतीन आसा, व्हड आवाठ आनी 4 खाडी * 4 माळे.

ह्या इर्गजेच्या पातरोनाचें फेस्त पयली एप्रील म्हयन्यांत जातालें तें आतां फेब्रुवारी म्हन्याच्या दुस-या आयतारा जाता. पूण लिवरामेंत साबिणीचें फेस्त जें जाता तें सगळ्या फेस्तापासून दबाजीक आनी व्हडा उमेदीचें आसा. हें फेस्त ह्या इर्गजेंत दर वर्सा नोव्हेंबर म्हयन्याच्या दुस-या आयताराक मनयतात.

आयज ही इर्गज वाडोवपाची तजवीज चल्ल्या आनी आतां बांदकाम सुरू आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सांताचें पुरसांव

**सांताचें पुरसांव** इतिहासीक नदरेंत पळयत जाल्यार ‘व्हडलें गोंय’ ह्या गांवाक खूब म्हत्व आसा. कदंब राजवटिच्या काळार तें गोंयचें राजपटण आशिल्लें (गोवापुरी). हांगासर पयलीं वेग - वेगळे वेपार जाताले. सांताचें पुरसांव ‘व्हडलें गोंय’ ह्या गांवांत जाल्लें आमकां पळोवपाक मेळटा. क्रिस्तांव धर्माच्या धर्मीक कॅलेंडरा प्रमाण प्राचीन काळाच्या पांचव्या सप्तकांत, सांताचें पुरसांव जाता. इटलीक रोम शारांतूय सांताचें पुरसांव जाता. ह्यो दोन सुवाती सोडल्यार संवसारांत आनीक खंयचेच कडेन असले तरेचें पुरसांव जायना. ह्या पुरसावांक क्रिस्तांव लोकांभायर हिन्दू लोकूय आयिल्ले दिश्टी पडटा.

पुरसांव भायर काडपाची परंपरा १७ व्या शेकड्यांत सावन चलत आयल्या. १६ व्या शेकड्यांत जेन्ना पुर्तुगेज गोंयांत आयले तेन्ना क्रिस्तांव धर्माचो प्रचार करपाचो वावर ताणी सुरू केलो. हेर धर्माच्या लोकांक धर्मांतरीत करून तांकां ताणी क्रिस्तांव धर्मांत भितर काडले असल्या, नव क्रिस्ती लोकांचो तेचपरी मूळ क्रिस्ती लोकांचो भावार्थ थीर करपाखातीर जेजुइत पाद्रिनी हें पुरसांव काडपाचें थारायलें. सांताचें पुरसांव म्हळ्यार फेस्त न्हय पूण एक प्रायश्चिताची रीत, पुरसांव म्हळ्यार एक मोर्चा. पयलिंच्या काळार पुरसांव काडपा फाटल्यान कांय हेतू आशिल्ले. लोकांच्या मनांत बदल हाडप, हो ह्या पुरसांवांचो पयलो वयलो हेतू आशिल्लो. व्हडले गोंयचो लोक पातकी जीण जियेतालो, हें जेन्ना पिलार रावतल्या एका पाद्रीन पळयलें तेन्ना, ह्या लोकानी आपली जीण बदलपाक आनी तांकां सगळ्यांक उजू मारगार हाडपाखातीर ताणें सांताचे पुरसांव काडपाक थारायलें.

ह्या सांतानी देवाचेर सदांच भावार्थ दवरलो, ह्या संवसारांत तांच्यानी जायतीं बरी कामां केल्ली, तांचीच देख घेवन आमी तांच्या सारकी जीण जियेवपाक जाय हो ह्या पुरसांव करपा फाटलो आनीक एक हेतू. १८व्या शेकड्यांत ७५ मुर्त्यो पुरसांवांक भायर काडटाले. पुरसांवां दिसा मूळ क्रिस्ती लोक (दादले) सांतांची पालकी खांदार घेतात. ह्यो मुर्त्यो मनशाच्या येद्यो व्हड आशिल्लयान सांतांची पालकी सांभाळपाक चार वा पांच कोंफ्रारिची गरज पडटा. १८३५ वर्सा मार्कीस द पोंमबाल हाणें ह्या पुरसांवाचेर बंदी हाडली. पूण १९ व्या शेंकड्याच्या सोंपत्यार हें पुरसांव परतून जावपाक लागले. ज्या इगर्जेंतल्यान हें पुरसांव भायर सरता ती इगर्ज सांत आंद्रेक भेटयल्ली आसा. पुरसांव बाजारांतल्यान वता आनी सोजीकडेन भितर सरता, आनी थंयच कांय अंतराचेर आशिल्ल्या बांदावयल्यान पुरसांव परतून इगर्जेंत भीतर सरता.

पयलीं सांगिल्ल्या प्रमाण ज्या म्हयन्यांत हें पुरसांव जाता तो क्रिस्तांव लोकांचो प्राचीत काळ आसता तरी आसताना हजारानी लोक ह्या पुरसांवांक आयिल्लो पळोवपाक मेळटा. पुरसांवाच्या दिसा इगर्जेच्या भायर मीस जाता. मीस जाल्या उपरांत एक पाद्री मायकार सांताचें नांव घेता, तशे कोंफ्रारी त्या सांताची मुर्त आलतारा मुखार हाडटा, उपरांत पाद्री त्या सांताचें जिवनकार्य सांगता.

ह्या पुरसांवांक एक परंपरा वर्सान वर्स आमकां पळोवपाक मेळटा ती म्हळ्यार पुरसांव भायर सरले म्हणटकच लोक त्या सांताच्या पालके पोंदच्यान पासार जाता. पालके पोंदच्यान गेल्यार त्या सांताचो आशीर्वाद मेळटा असो लोकांमदीं भावार्थ आसा. पुरसांव जाल्या उपरांत तीन दिस पासून हे सांत इगर्जेंत दवरतात. ह्या दिसानी लोक आपल्या घरच्या सयत हांगा येवन भावार्थान मागतात आनी त्या सांताचो उमो घेता.

पुरसांवा दिसा व्हडली फेरी येता, कपडे, कांकणां, वाझ, प्लास्टीक फुलां, मातयेच्यो वस्तू, खेळण्यो, चणें, लाडू, कापां, खाजें सोडल्यार हेर खावपाच्यो वस्तूय ह्या फेरयेक येतात. ही फेरी तीन दिस पासून आसता.

वर्ग:देवनागरी पानां
साळक

**साळक** हाका भारतीय साळक, पवित्र साळक वा बेश्टेच साळक अश्या जायत्या नांवानी म्हण वळखतात. ताचे जीवशास्त्रीय नांव nelumbo nucifera. ताका भारताचे राष्ट्रीय फूल जावपाचो मान फावो जाला. देवी लक्ष्मी ह्या फुलाचेर बसता देखून हिन्दू धर्मांत ह्या फुलाक पवीत्र स्थान आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
साळगांवच्या वेताळ देवाचो इतिहास

बोर्देस तालुक्यात सालगांवा गांवात वेताळ देवाच्या देवळाचो इतिहास...
देवाचो ईतिहास
505 वर्सापयली जेन्ना पुर्तुगेज गोंया राज्य करताले तेन्ना इंक्विझिशन लागू 
केले आनी हे इंक्विझिशन चालू करपा फाटले कारन म्हळ्यार तांका धर्म बदलपाक जाय 
आसलो आनी गोंयाचेर राज्य चलोवपाक जाय आसले.आनी ह्याच कारणाक खातीर हिन्दू
लोकांक आपलो देव धर्म सोडपाक लायलो.अशीच एक घडणूक साळगांव गांवात घडली.
साळगांव ह्या गांवात ब्राम्हण वाडो ह्या नांवाचो वाडो आशिल्लो आता त्याच वाड्याचे नांव मोळेभाठ दवरला.
त्या वाड्यार ब्राम्हण लोक रावताले.त्या गांवात एक देवुळ आशिल्ले आनी तांतुतलो देव वेताळ आशिल्लो.जेन्ना 
पुर्तुगेज साळगांवा पावले तेन्ना तांच्यानी ह्या गांवाचेर आपलो कब्जा केल्लो.आनी गांवातली सगळी देवळा मोडून 
उडयली आनी त्या सुवांतीचेर तांच्यानी घरा बांदली.
ज्या सुवातीर पयली वेताळाचे देवुळ आशिल्ले ते पुर्तुगेजानी मोडले आनी वेताळ देवाची पाशाणी देवाची तकली 
मोडून ती तकली गांवा भायर पालीन गांवात उडयली.जे धड देवाचे आशिल्ले ते धड उमते उडयले आनी  ताचेर थुकपाक लागले.
कारण ते फातराक वा हिन्दू धर्माक मानिनासले. तांका ती सगळी फकाणा दिसताली.पुर्तुगेजानी निर्णय केल्लो की देवळाच्या सुवातेर
बांदपाचें आनी तांच्यानी ते घर बांदले.पुर्तुगेजानी वेताळाचे पाशाण जे मोडुन उडयले ते साळगांव इगर्ज बांदताले तेन्ना 
त्या इगर्जेच्या पायाचेर घालपाचे चिंतले कित्याक तर जेन्ना पुर्तुगेज लोक इगर्जेत वतले तेन्ना ते पाशाण पुर्तुगेज लोकांच्या पाया पोंदा पडतले.
आनी पाशाण त्या सुवातेवयल्यान खुब व्हरपाचो यत्न केलो पूण ते कशेच हालना जाले.जायते खेपे पुर्तुगेज लोकांनी पाशाण उकलपाक यत्न केलो पुण
तांचेकडेन ते जाले ना.ज्या सुवातेर घर बांदिल्ले ते सुवातेर लोक रावपाक पावना जाले कारण त्या घरांत खुब आदनेरी जावपाक लागल्यो.आनी त्या तिडकीन दोन पुर्तुगेज मनीस एक विकटोरया
फेर्नांडीस आनी हिकमत दिसोजा जे ते घरांत त्या पाशाणाचेर वचून मुथले .आनी आजून मेरेन लोक अशे म्हणटात की ते किडे पडून कुसून मेले.पुर्तुगेज गोंय सोडून गेले उपरांत कांय वर्सानी 
गांवच्या लोकानी ताचो सोड लायलो आनी ल्हानशी पुजा बांडली ,देवाक सांगणे केले आनी सगळ्या गांवच्या लोकांक आनी गांवकारांक एकठांय केले आनी वेताळ  देवाचे जे पाशाण अर्दे आशिल्ले ते 
उबारले.जे पाशाण पुर्तुगेजांकडे मात लेगीत हाल्ले ना ते गांवच्या लोकानी रोकडेच उबारले.त्या लोकांनी ते गाड्यार घातले आनी व्हरुन पवित्र जाग्यार दवरले आनी त्या जाग्यार देवुळ बांदले.आता
दर वर्सां थंय जात्रा आनी गांवचे लोक ताची सेवा करतात.आनी ताका मोळेभाट जाग्याचो अशे मानतात .ताचे जे सिर (तकली) जी पालीन उडयली ताका पालीतल्या देवळान दवरून थंय धड बांदले आनी
ताची सेवा करतात.

वर्ग:देवनागरी पानां
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास

**साळगांवची** गोठणिची पुजेचो इतिहास
साळगांवची गोठणिची पुजेचो इतिहास करपाचे कारण

## पुजा कशी घडली
साळगांव हो गांव पयलीं ब्राम्हणांचो गांव आशिल्लो आनी पयलीच्या काळांत लोक शेत काम करताले,गायचे दूध काडताले आनी ते विकून आपले पोट भरताले.ताकाच लागून दर घरांत गोरवा आसताली.एक काळ असो आयलो की गांवच्या गोरवांक लागण म्हण रोग लागपाक सुरू
जालो.लागण म्हळ्यार गोरवांच्या पायाक घावे जावप आनी तांका कीडे पडून ती गोरवा मरप,आनी ह्या कारणाक लागून गांवात गोरवां कमी
जावपाक लागली.

जेन्ना लोकांक कळे गांवच्याच लोकांक रोग लागता तेन्ना तांच्यानी ज्या जाग्यार सगळी गोठणीर गोरवा एकत्रीत बसतात
जाग्यावयल्या देवीक सांगणे केले की हो रोग पयस करत जाल्यार आमी हांगा दर वर्सा पुजा बांदतात.तेन्नाच्यान गोरवांचो रोग कमी जावपाक
लागलो.थोड्या तेपान जेन्ना गांवच्या लोकांनी पुजा बंद केली तेन्ना परत हो रोग परत गांवच्या गोरवांक जावपाक लागलो.मागीर ही पुजा
परत सुरू जाली ती आज मेरेन सुरू आसा.हे पुजेक आतां 50वर्सा परस चड वर्सां जायत आयल्या.गांवचो लोक ही पुजा व्हडा उमेडीन मनयतात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सावित्रीबाई फुले

**सावित्रीबाई फुले** ही एक भारतीय समाज सुधारक आनी एक कवियत्री आशिल्ली. इंग्रजांच्या राजवटी वेळार भारतीय स्त्रीच्या हक्का खातीर झुजपांत तिचो मोलाचो वांटो आसा.दोगांयनी मेळून 1848 भिडे वडाई, पूणे हांगा बायलां खातीर पयले खेपे शाळा सुरू केली.जाती भेद आनी लिंग भेद ना करपा खातीरूय ती वावूरल्या.

## जन्म
३ जानेवारी १८३१

## मरण
१० मार्च १८९७

## घरकार
ज्योतीराव फुले.

## पुर्विल्ली जीण

सावित्रीबाई फुले हिचो जल्म 1831 वर्सा नेगांव,महाराष्ट्र हांगा जालो.ती शेतकामत्यांच्या घराब्यांत जल्माक आयिल्ली वयाच्या णव्या वर्सा तिचे लग्न तेरा वर्सांच्या पिरायेच्या ज्योतीराव फुले हाचे लागी 1840 वर्सा लग्न जालें.सावित्रीबाई आनी ज्योतीराव हांका आपले भुरगें नाशिल्लें.तांणी यशवंतराव नांवाच्या एका भुंरग्याक जो एके ब्राह्मण विधवे बायलेच्या चल्याक दत्तक घेतलो.

## कारकीर्द
सावित्रीबाई एक शिक्षण सुधारक तशेंच एक समाज सुधारक, खास करून बायलां खातीर.१९ व्या शेंकड्यांत हिंदू समाजांत सोयरीगतीनूच लग्न करप आशिल्लें.हें एक तेदेवेळावेलें बंधन आशिल्लें मरण संख्या चड आशिल्ल्यान चडशे वेळार चलयांक शारिरीक रित्या परिपक्व जावचें आदींच वैधव्य प्राप्त करचें पडटालें.ह्या वेळा वेल्या सामाजीक आनी सांस्कृतीक बंधनांक लागून ह्या चलयांक खूब कठीण परिस्थितीक तोंड दिवचें पडटालें.ती सुंदर दिसची न्हय म्हूण तांका बोडकी करताली.सावित्रीबाई आनी ज्योतीरावान चलयांची ही दशा लागींच्यान पळयल्ली. विधवा बायलांक बोडकी करपाचें बंद करपा खातीर तांणी म्हाल्यांच्या विरूध्द आवाज उठयलो. 
      
ह्या सगळ्यांतल्यान मार्ग नासून, असहाय्य जावन कांय वेळार ह्या बायलांक शारिरीक शोंशणाक बळी पडटाली.आगळीक जाल्ल्यो बायलो गुरवार जातकीर समाजाच्या भंयाक लागून एक तर आत्महत्या ना जाल्यार तातूंतल्यान जल्माक आयिल्ल्या अर्भकाक जिवेशी मारून उडोवपाचो मार्ग पत्करताली.

एकदा ज्योतीरावन एके गुरवार बायलेक आत्महत्या करपा पासत आडायलें आनी तिका उतर दिलें तो तिच्या जल्माक येतल्या भुरग्याक आपलें नांव दितलो आनी ही गजाल सावित्रीबाईन स्विकारली.तें बायलेक तिणें आपल्या घरांत येवकार दिवन तिका आदार दिलो.फूडे सावित्रीबाईन आनी ज्योतीरावान ह्या भुरग्याक दत्तक घेतलो जो मुखार वचून एक दोतोर जावपाक पावलो. सावित्रीबाईन आपल्या घरकाराच्या सांगातान एक केंद्र स्थापीत केलें. जातूंत ती अशें तरेच्या आगळीकेक बळी पडून गुरवार बायलांची काळजी घेवपाक शकताली आनी तांका प्रसूती वेळार मजत करपाक शकतली.ह्या केंद्राचें नांव म्हळ्यार “बालहत्या प्रतिबंधक गृह”.सावित्रीबाईन हें घर चलयलें आनी ह्या घरांत जल्माक आयिल्ल्या भुरग्यांक आपलीच भुरगी कशी ती पळयताली.

मुखार तांच्यानी अस्पृश्य लोकां खातीर काम केलें. उचेल्या जातींचें लोक ह्या लोकांक आपले बांयचें उदक वापरपाक दिनासलें.सावित्रीबाईन आनी तिच्या घरकारान मेळून १८६८ वर्सा ह्या लोकां खातीर आपल्या घरांत एक बांय खणली आनी तांका तें उदक वापरपाक दिलें. 
                   
## मरण
सावित्रीबाई आनी तिचो दत्तक चलो यशवंत हांणी प्लेग पिडीत लोकांचो उपचार करपा खातीर रुग्णालय (१८९७) सुरू केलें.सासाणे माला, हदापसार, पुणे लागसार हें रुग्णालय सुरू केल्लें.सावित्रीबाई स्वता वचून वायटकारांक रुग्णालयांत घेवन येताली जंय तिचो चलो उपचार करतालो. पिडीतांची काळजी घेता घेता ती ह्या दुयेंसाक बळी पडली आनी १० मार्च १८९७ ह्या दिसा ती संवसाराक अंतरली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
साहित्य-स्वाध्याय

**साहित्य-स्वाध्याय**

## लेखक
चंद्रकांत केणी

## दुसरी आवृती

2007

## उजवाडावपी
सचिव,
गोवा कोंकणी अकादेमी,
243,पाटो कॉलनी,
पणजी गोंय-403 001

## छापपी
ओमेगो एन्टरप्राइजस
श्री.सुरेश काकोडकार
विद्यानगर कॉलनी
मडगांव-गोंय

## मुखचित्र
सुरेश काकोडकार

## मोल
70

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
साहित्य अकादेमी

**साहित्य अकादेमी** म्हळ्यार साहित्यीक चळवळ ,प्रकाशन आनी साहित्यीक वावर मुखार व्हरपा खातीर उबारिल्ली राश्ट्रीय संस्था . ही संस्था देशांतल्या २४ भारतीय भासांतल्यान साहित्यीक वावर करता . तातूंत इंग्रजीचोय आस्पाव आसा. फाटली ५९ वर्सां साहित्या अकादेमीन भाशीक आनी साहित्यीक मळाचेर वावर करून नांव जोडलां.

साहित्य अकादेमी ही केंद्र सरकारची संस्था. भारतीय भासांच्या साहित्याची चोंयवटेन उदरगत जावची ह्या हेतान केंद्रीय साहित्य अकादेमीची स्थापना १२ मार्च १९५४ ह्या दिसा जाली .
## कोंकणीतले साहित्य अकादेमी पुरस्कार

वर्ग:देवनागरी पानां
सुधा चंद्रन

thumb|सुधा चंद्रन
**सुधा चंद्रन** ही एक भरतनाट्यम नृत्यांगना, फिल्म आनी टी व्ही अभिनेत्री. आपल्या जिवितांत खूब कश्ट करून सगळ्यांमुखार आपली वळख तिणें घडयल्या.

## सुरवेचे जिवीत आनी शिक्षण
सुधा चंद्रनाचो जल्म 21 सप्टेंबर 1964 वर्सा केरळाच्या कन्नूर गांवच्या एका ब्राह्मण कुटूंबात जालो. मुंबयच्या मिथीबाई महाविद्यालयांतल्यान तिणें बी.ए ची पदवी जोडली. त्याच महाविद्यालयांतल्यान तिणें अर्थशास्त्र ह्या विशयांतल्यान पदव्युत्तराचें शिक्षण घेतलें. 5 जून 1981 वर्सा मुंबयच्यान तामिळनाडू येतना एका भिरांकुळ अपघातांत ती जखमी जाली. दोतोरांनी तिच्या पांयाच्या वाटयेचो घाय साफ केलो आनी प्लास्टर केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सुधा सुरेश आमोणकार

**सुधा सुरेश आमोणकार** तांचो जल्म *[[म्हापशें]] [[बार्देस तालुका|बार्देस]]* हांगा **४ जुलै १९३९** वर्सा जालो।

## शिक्षण
* एम् ए
* बी।एड

## वावर
* १९६१ ते २००० मेरेन शिक्षणीक मळार वावर केला।
* न्यू गोवा हायस्कूल,म्हापशें ह्या विद्यालयाची मुख्याध्यापिका।

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सुनील पालकार

**सुनील पालकार** हांचे पुराय नांव सुनील हरी पालकार ।तांचो जल्म सुपुल्ल्याशा ,दोंगर आनी दर्याच्या मदीं आशिल्ल्या नावशे गांवांत जालो। सोशीक आनी शांत सभावाचो मनीस तोंडार सदांच पुनवे हांसो।ओंठार उतरांचो घसघसो।

## वावर
* कथा,एकांकी,नाटक तशेंच कविता बरोवपाची आवड।
* कोंकणी नाटकांनी आनी तियात्रांनी भूमिका करता।
* कोंकणींतल्या व्हीडीओ फिल्मांनी,टेलिफिल्मांनी भूमिका केल्यात।
* गोंयच्या लोकनाच्याच्या पंगडांनी कलाकार म्हूण भाग घेता।ते वांगडा लोकनाचाच्या पंगडांचें संचलन करता।पेडण्यां सावन काणकोणां मेरेन,अशें गोंयभरच्या पंगडांक लोकनाचाचें प्रशिक्षण दिलां।देशाच्या साबार प्रांतांनी लोककला सादर करपाचें भाग्य लाबलां।
* सुरबूस बालगितां रचयल्यांत।
* गितां आकाशवाणी आनी दूरदर्शन केंद्रावेल्यान प्रसारीत जातात।
* कविता थळाव्या नेमाळ्यांनी आनी दिसाळ्यांनी प्रसिध्द जातात।
* २००८ वर्सा भारत सरकारच्या सर्वभाशा कविसंमेलनांत कविता सादर करपाचो मान फावो जाला।
* कवितांचो भारतांतल्या हेर भाशांनी अणकार जाला।

## उजवाडाक आयिल्लीं पुस्तकां
* **नागीण** (कवितासंग्रह)
* **राष्ट्रज्योत**(देशभक्ती गितांसंग्रहाचें संकलन)
* **रंगमंच**(एकांकी संग्रह)
* **घुडी लागली रे** (देशभक्ती गितांसंग्रहाचें संकलन)

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक