open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोवेकार, राजाराम (बेतु) भिकारो

(जल्म: १९ जुलय १९२६, कुंकळ्ळी - फोंडें).
गोंयचो सुटके झुजारीए. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. १९४६ वर्सा तो ‘नॅशनल काँग्रेस गोंय’ संघटनेचो वांगडी आसलो. १९४७ वर्सा तो ‘सेवा दल’ संघटनेचो वांगडी जालो. १९४८ वर्सा सावन तो ‘आझाद गोमंतक दल’ संघटनेचो वांगडी जालो. तो भुंयगत क्रातीकारी वावर करता, हो आरोप दवरून १९४७ वर्सा ताचे गैरहजेरेंत ताका न्यायालयान २८ वर्सां बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. १९७२ वर्सा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केला. १८ जून १९८२ दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केला.

वर्ग:देवनागरी पानां
गोवेकार, रामनाथ सगुण

(जल्म: १९३०, कायसूव - बारदेस).
गोंयचो सुटके झुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. गोंय सुटके चळवळीच्या काळांत तो बोटीचेर काम करतालो. तो क्रांतीकार्यां क पोलिसांच्या कारवायांविशीं खबरो दितालो. तशेंच पोर्तुगेजांआड वण्टीपत्रकां लायतालो. २६ जानेवारी १९५५ दिसाअ शंभु पालियेकार हाच्या फुडारपणाखाल कायसूव-शापोरा वाठारांत जाल्ल्या सत्याग्रहांत ताणें वांटो घेतिल्लो. पोलिसांनी ताका धरलो आनी साडेतीन वर्सां आग्वाद बंदखणींत दवरलो. भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केला.

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीरंगपट्टण

**श्रीरंगपट्टण** कर्नाटकांतलें एक नामनेचें तीर्थस्थळ ही सुवात म्हैसूरसावन 9 मैलांचेर कावेरी न्हंयेच्या दोन फांट्यां मदल्या जुंव्याचेर आसा.जुंव्याची लांबाय सुमार 3 मैल आनी  रुदांय 1 मैल इतली आसा.

जुंव्याच्या तोंकाक श्रीरंगनाथाचें अस्तंत तोंकाक श्रीरंगनाथाचें व्हड देवूळ आसा. श्रीरंगनाथाची सुवात म्हूण हाका  श्रीरंगपट्टण हें नांव मेळ्ळें.पुर्विल्ल्या काळांत हांगा गौतम ऋषीचो आश्रम आशिल्लो. गौतमान कावेरी न्हंयेच्या एका व्हड तळपार  उबो रावन तप केलें.श्री विष्णु ताचेर खूश जालो आनी गौतमाचे विनवणे प्रमाण ताणें हांगा राबितो केलो, अशी पुराण कथा आसा.इ.स. च्या 9 व्या शेंकड्यांत गंगवंशाचे राजवटींत हांगा श्रीरंगनाथस्वामीचें देवूळ बांदपांत आयलें अशें म्हणटात.इ.स. 1200 त म्हैसूराचेर राज्य करपी होयसळ राजा वीर बल्लाळ(दुसरो) हाणें रंगनाथाचे पुजेखातीर थोडी जमीन दान  दिली, अशें देवळांतल्या एका फातरपट्या वयल्यान समजता.विजयनगरच्या राजांनी ह्या देवळाचो विस्तार केलो आनी वोडेयार राजांनी ताची गिरेस्तकाय वाडयली. देवळाचे गर्भकुडींत शेशशायी विष्णुची व्हड न्हीदिली मूर्त आसा. तिचे तकलेचेर शेशनागान घरिल्लें दिसता. विष्णुच्यासात  फणाचें छत्र माथ्यार उंच मुकूट आनी आंगभर तरातरांचे अलंकार आसात. ताच्या पांयाकडेन साळीक घेवन बशिल्ली कावेरी देवीची ल्हानशीच मूर्त आनी पावलां कडेन गौतमाची मूर्त आसा. गर्भकुडींत वण्टींचेर खूब महिरपी आसून तातूंत सोबीत मूर्ती कोरांतिल्यो आसात.गर्भगारामुखार नवरंग मंटप आसून, तातूंत प्रदक्षिणा घालपाचो  रस्तो आसा. नवरंग मंटपाक बरे गोल खांबे आसात. त्या मंटपाचे प्रवेश दारा लागीं दोन  व्हड द्वारपाल आसात आनी तांचे मुखार एक व्हड आंगण आसा. त्या आंगणांत होयसळ पद्दतीचे खूब खांबे आसात. ह्या आंगणांच्या चारय कोनशांनी चार ल्हान देवळां आसात.आंगणाच्या भितर सरपाच्या दरवट्याकडेनच हनुमान आनी गरूड हांचीं देवळां आसात. लागसारच विजयनगर शैलीचे चार खांबे आसून ताचेर  विष्णुच्या केशवादी चौवीस नांवांच्यो प्रतिमा कोरांतिल्यो आसात. आंगणाचे उदते कडेन व्हड मुखमंटप आसा. ताच्या मध्यार उंचेलो गरुडध्वज आसा. आंगणाचे भोंवतणी

वर्ग:देवनागरी पानां
गोवेकार. लक्ष्मण दत्ताराम

(जल्म: १७ मे १९३६, म्हापशें - बारदेस).

गोंयचो सुटके झुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान आनी माध्यमिक शिक्षण इंग्लीशींतल्यान घेतलें. १९४६ वर्सा तो गोंयचे विद्यार्थी संघटनेचो (Goa Students Organisation) वांगडी आशिल्लो. १९४६ – १९५८ ह्या काळांत तो ‘नॅशनल काँग्रेस गोंय’ संघटनेचो वांगडी आसलो. उपरांत १९५८ वर्सा तो ‘रांकूर पात्रिओतिका’ (Rancour Patriotica) पक्षाचो वांगडी जालो. लोकांक गोंयचे सुटकेविशीं म्हत्व सुटके झुजांत वांटो घेवंक तो स्फुर्त दितालो. २५ नोव्हेंबर १९५४ दिसा पण सत्याग्रहांत ताणें सुटके झुजारी सिंधुताई देशपांडे वांगडा वांटो घेतिल्लो. पोलिसांनी ताका धरलो आनी चवकशे खातीर पोर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया Military Tribunal) मुखार उबो केलो न्यायाधीशान ताका चार वर्सां बंदखणी फर्मायली. कायदो आनी सुवेवस्थेंत आडमेळी येवचीं न्हय हेखातीर आनीक दोन वर्सां ताका बंदखणींत दवरलो. चवदा वर्सां खातीर ताचे राजकी हक्क काडून घेतले. १५ ऑगस्ट १९७२ दिसा भारत सरकारान ताका ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो. गोंय सुटके उपरांत तो ‘गोंय जनता फ्रंट’ पक्षाचो वांगडी आसलो. ‘महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष’ हाचो तो एक संस्थापक वांगडी आसलो. १९७७ वर्सा ति जनता पक्षाचो वांगडी जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
कन्नड चित्रपट

**कन्नड चित्रपट** जयवाणी टॉकीज संस्थेन ‘धुवकुमार हो पयलो कन्नड बोलपट, १९३४ त सादर केलो. जयवंत हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या सुलोचना'. १९३५ त, ‘सदारामा' हो शकुंतला फिल्म्स्चो एकूच कन्नड बोलपट आयलो. हे तीनूय बोलपट मुंबयंत तयार जाल्ले. देवी फिल्म्सूची 'संसारनौका' हो १९३६ त आयिल्लो मद्रासांतलो पयलो कन्नड बोलपट बरोच गाजली. पुरुषोत्तम दास हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या चित्रपटांत एम्. व्ही.राजम्मा, बी. आर्. पंथुलु हॉणी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. त्याच १९५४ त गुब्बी फिल्म्स्चो ‘बेदर कन्नपा' आनी फुडल्या वसा ललितकला हे संस्थेची 'महाकवी कालिदास' ह्या चित्रपटाक राश्ट्रीय गुणवत्ता प्रशस्तिपत्रां मेळिल्ली. १९५० ‘प्रेमदा पुत्री' (१९५७), ‘स्कूल मास्टर (१९५८), 'संत (१९६३), 'चंदवालिया थोटा' (१९६४), ‘सत्य हरिश्चंद्र' (१९६५), 'संध्याराग' (१९६६) आनी ‘अबच्युरीना पोस्ट ऑफिस' (१९७३) ह्या कन्नड चित्रपटांक रूप्यापदकां मेळ्ळ्यांत. कन्नड चित्रपटसृश्ट उबारपाक वीराण्णा गुब्बी, के. हीरानाथ, गुब्बी फिल्म्सचो 'हेमरेड्डी मल्लम्मा' (१९४५), आर् नागेंद्रराव हाणें आर् एन्. आर्. प्रॉडक्शनवरवीं तयार केल्लो ‘जातक फला' (१९५३), एच्. एल्. एम्. सिन्हा हाणे गुब्बी फिल्म्स्खातीर तयार केल्लो ‘बेदर कन्नप्मा' (१९५४) आनी बी. व्ही. आचार्य हाणे विठ्ठल रुवातीरतयार केल 'कन्यादान' (१९५४) हे चित्रपट खूब एल्. लक्ष्मीनारायण हाचो ‘उय्याले' (१९६९) चित्रपट उल्लेख करपासारको आसा. ह्या उपरांत कन्नड चित्रपटांक खरो कलात्मक घाट गिरीश कार्नाड हाणे दिली. ‘समस्कारा' ह्या चित्रपटाक १९७० चो सर्वोत्तम चित्रपट म्हूण राश्ट्रपतिभांगरापदक मेळळे, टी. पट्टाभिराम रेड्डी हाणे दिग्दर्शित केल्त्या ह्या चित्रपटांत गिरीश कार्नाड हाणे मुखेल भूमिका केल्ली. तेभायर स्नेहलता रेड्डी, पी. लंकेश, बी. आर् जयराम ह्या कलाकारांनीय तातूंत वांटो घेतिल्लो. गिरीश कार्नाड आनी बी. व्ही. कारंत ह्या दोन दिग्दर्शकांक १९७१ च्या 'वंशवृक्ष' ह्या चित्रपटाखातीर कांय कन्नड चित्रपट अशेः 'गेज्जे पूजे' (१९६९): सर्वोत्तम पटकथाः एस्. आर पुट्टणा कनगल; ‘समस्कारा' (१९७०): सर्वोत्तन चित्रपटः ‘काडु (१९७३): दिग्दर्शनाची दुसच्या क्रमांकाची पुरस्कारः गिरीश कार्नाड, बरी अभिनेत्रीः नंदिनी भक्तवत्सला; बरो बालकलाकारः जी. एस्. नटराज, सर्वोत्तम प्रादेशिक चित्रपट-‘कंकण' (१९७४). कन्नड चित्रपटसृश्टीत नाम्ना जोडिल्ले कलाकार अशेः जयम्ना, एम्. व्ही. राजम्ना, नागेंद्रराव, सुब्बय्या नायडू, होनाप्मा भागवतर, राजकुमार, नृसिंह राजू, उदयकुमार, भारती, कल्पना, बी. सरोजादेवी, के. एस्. अश्ववन्थ आनी जयंती. साहित्यीक: द. रा. बेंद्रे, ए. व्ही. कृष्णराव, टी. आर. सुब्बाराव, सदाशिवय्या. हांगा जाली. उपरांतचे कितलेशेच कन्नड चित्रपट मद्रासाक तयार जाले, पूण स्वातंत्र्याउपरांतच्या काळांत म्हैसूर हें कन्नड चित्रपटांचे केंद्र जालां. লাল १९८८ मेरेन सुमार १,३८३ कन्नड चित्रपट तयार जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
तेलुगू चित्रपट

**तेलुगू चित्रपट** तमिळ चित्रपटांसारकेच तेलुगू चित्रपट सुर्वेक मुंबय आनी कलकता हांगा तयार जाताले. भारत मुव्हिटोन संस्थेन 'भक्त प्रल्हाद' हो पयलो तेलुगू बोलपट १९३१ त मुंबयत सादर केलो. एच्. एम्. रेड्डी हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या बोलपटांत व्ही. व्ही. सुब्बाराव आनी सुरभी कमलाबाई हांणी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. १९३२ त, ‘पादुका मुंबयच्या सागर मुव्हिटोन संस्थेन केल्ली. १९३३ त, वट्ट पांच तेलुगू बोलपट तयार जाले, सरस्वती सिनेटोनचो 'पृथ्वीपुत्र' हो। बोलपट चित्रपट तेलुगू बोलपटांची निर्मिती १९३४ सावन मद्रासांत सुरू जाली. व्हेल पेिक्चर्सचो पी. व्ही. दास निर्मित 'सीता कल्याणम्’ हो मद्रासांतलो पयलो तेलुगू बोलपट. हातूंत राम तिलकम्, माधव पेड्डी, वेंकटरामय्यान, मा. कल्याणी, टी. वेंकटेश्वरलु आनी राजरत्नम् हे मुखेल कलाकार आशिल्ले. १९३४ त, पायोनिअर पिक्चर्सचो ‘अहल्या' आनी ईस्ट इंडिया कंपनीची ‘लवकुश' हे चित्रपट कलकत्त्याक तयार जाले. १९३५ त, ७ तेलुगू बोलपटांतले दोन भद्रासांत आनी पांच कलकत्त्याक तयार जाले. १९४२ पसून तेलुगू चित्रपटांची निर्मिती मात्शी कमी जाली, पूण १९५० सावन मात परत तिका नेट आयली. १९३० च्या सुमाराक म्हळ्यार बोलपट सुरू जावंचेआदी तेलुगू रंगमाचयेची भरभराट जाल्ली. त्या काळांत कोंडा वेंकटाप्पा, के. नागेश्वरराव, बी. कृष्णराज राजू हे राजकी फुडारी दादल्यांची भूमिका करताले आनी आंध्र केसरी टी. प्रकाशम्, कलेश्वराव हे बायलांची भूमिका करताले. एम्. टी. राजन् हाच्या मार्गदर्शनाखाल सुरू जाल्लो व्हेल पिक्चर्सची 'सीता कल्याणम् हो मद्रासांतलो पयलो बोलपट. .१९३५ त, बालाजी हाणे सादर केल्ल्या स्टार फिल्म कॉर्पोरशनची ওxং नागराजराव कन्नम्बा आनी पुलीपती वेंकटेरश्वलु ह्या कलाकारांनी काम केल्लें. (१९३८) हो पयलो यशस्वी समाजीक बोलपट. जी. रामब्रह्मम् हार्णे दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या चित्रपटांत कांचनमाला, भानुमती, अनुसूया वाय्. सत्यम् ह्या कलाकारांनी वांटो घेतिल्लो. तेलुगू चित्रपटाचे उदरगतीत एच्. एम्. रेड्डीचो वावर खूब मोलादीक आसा. बी. एन्. रेड्डी हाचे 'सुमंगली’, ‘स्वर्गसीमा' आनी 'मल्लेश्वरी' हे चित्रपट खूब गाजले. सोसायटी पिक्चर्सखातीर १९५३ त एम्. एच्. एम्. मुनास हाणे सादर केल्ल्या 'प्रपंचम्' (तेलुगू) आनी ‘उलगम्' (तमिळ) ह्या चित्रपटांनी एकाच वेळा १०१ चित्रपटघरांनी प्रदर्शित जावपाची विक्रम केल्लो. आर्टसचो ‘तोडू डोंगलू' (१९५४) आनी भरणी पिक्चर्सची ‘विप्रनारायण'(१९५५) हेय चित्रपट बरेच चलले. तेलुगू चित्रपटसृश्टीत सी. पुलया, बी. नागी रेड्डी, के. व्ही. रेड्डी, पी. एस्. रामाकृष्णराव बी. आर्. पंथुलु ह्या कलाकारांनी नामना जोडल्या. एम्. सी. राघवन, जी. व्ही. सुब्बाराव, पी. कन्नम्बा, सरला, रोहिणी, अंजली देवी, एम्. के. राधा, कुमारी नागय्या, मालती, वीरचारी ह्याय कलाकारांनी चित्रपटसृश्टीत काम केलां. ‘अर्धागिनी' (१९५५),  'तेन्नाली रामकृष्ण' (१९५६), ‘पेल्लीनाटी प्रमाणलू' (१९५८), 'नम्मीन बंतु' (१९५९), ‘महाकवि कालिदास' (१९६०), ‘भार्या भरतलु' (१९६१), 'महामंत्री तिम्मरासु (१९६२), ‘डॉ. चक्रवर्ती' (१९६४) ह्या चित्रपटांक राश्ट्रपतिरूप्यापदकां आनी गुणवत्ता प्रशस्तिपत्रां मेळ्ळ्यांत. बी. एन्. रेड्डी हाचो 'थोडु नीदा' (१९६५) आनी ए. सुब्बाराव हाचो 'सुडी गुंडलु' (१९६७) हे दोन तेलुगू चित्रपट गाजले. एन्. टी. रामाराव, ए. तमिळ आनी तेलुगू ह्या दोनूय भासांतल्या चित्रपटांत सोबीत काम करतात.
सुरवातीक सावन आयजमेरेन सुमार ३३०२ तेलुगू चित्रपट तयार जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
गोयांस (गोसावी), कालिदास

(जल्म: शिरोडें – फोंडें; मरण: २३ मे १९५७).

गोंयचो सुटके झुजारी. गोंय सुटके चळवळीच्या काळांत तो ‘आझाद गोमंतक दल’ संघटनेखातीर वावर करतालो. तो चडसो हत्यारबंद भुंयगत कारवायांनी वांटो घेतालो. १४ मे १९५७ दिसा पोर्तुगेज सैनिकांक व्हरपी रेल्वेचो, सोनावली वाठारालागसार बाँब घालून जो स्फोट घडोवन हाडिल्लो, तातूंत ताणें वांटो घेतिल्लो. २३ मे १९५७ दिसा तो आपल्या साथीदारांवांगडा वतना अचकीत पोर्तुगेज सैनिकांनी ताका धरलो आनी गुळी घालून जितो मारलो. १८ जून १९८४ वर्सा गोंय सरकारान ताचो मरणोत्तर भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
टोमास मान

thumb|Thomas Mann (1937)
**टोमास मान** हाचो जल्म ६ जून १८७५ ह्या दिसा जर्मनीच्या ल्यूबेक गांवांत जालो आनी १२ ऑगस्ट १९५५ किल्चबर्ग-झुरीक ह्या दिसा तो संवसार सोडून गेलो.

नामनेचो जर्मन कादंबरीकार. म्यूनिक हांगाच्या राबित्यांत ताणें थोडो तेंप एके विमा कंपनींत काम केलें. एका नेमाळ्याचो संपादक म्हणूय ताणें काम केलें. डेअर क्लाइन हेअर फ्रीडमान हो ताचो सुरवातीचो कथांझेलो १८९८त उजवाडाक आयलो. टोनिओ क्रोयगर ‍(१९०३), ट्रिस्टान (१९०३) आनी डेअर चोड इन व्हेनेडिग (१९१३) आनी कोयनिग्लिश होहाइट (१९०९) ह्यो ताच्यो कांय उल्लेख करपासारख्यो कादंबऱ्यो जावन आसात.

पयलें म्हाझूज सुरू जातकच एक जर्मन राश्ट्रवादी म्हूण ताका जर्मनीन झुजांत घेतिल्लो वांटो योग्य दिसलो. इंग्लंड आनी फ्रांस ह्या लोकशायवादी राश्ट्रांचेर ताणें टीका केली आनी जर्मनीच्या प्राधिकारवादाचेंय (authoritarianism) ‍‌ ताणें समर्थन केलें. ह्या संदर्भांत ताचो Reflections of a non political man (१९१८) हो ग्रंथ उल्लेख करपासारको आसा.

डिसॉर्डर अँड अर्ली सॉरो (१९२६) आनी 'मारिओ अँड मॅजिशिअन' (१९३०) ह्यो ताच्यो कादंबऱ्यो बऱ्यो लोकप्रिय थारल्यो. मारिओ अँड मॅजिशियन हांतूंत ताणें फॅसिस्ट मनोवृत्तीची फोडणीशी केल्या. १९३० उपरांत ताणें नाझी तत्वज्ञानाचेर हल्लो केलो. १९३३त जर्मनीची सत्ता हिटलरच्या हातांत गेली, तेन्ना मान आपले बायलेसयत स्वित्झर्लंडाक आशिल्लो. भिरग्यांचे सांगणेप्रमाण जर्मनींत वचनासतना तो स्वित्झर्लंडाकूच रावलो. १९३६त ताचें जर्मन नागरिकत्व रद्द केलें. १९३८ त तो अमेरिकेक स्थायिक जालो. १९४४ त ताका अमेरिकन नागरिकत्व मेळ्ळें. अमेरिक्च्या राबित्यांत ताणें 'द बिल व्हेड रिटर्नस' (१९३९);'डॉक्टर फाउस्टुस' (१९४७) आनी 'द होली सिनर' (१९५१) ह्यो कादंबऱ्यो पुराय केल्यो.

'योसेफ उण्ट झाइनब्य्रूडर' ही चार खंडांतली मानची कादंबरी बरीच गाजली. बायबलांतल्या जोसेफची कथा हातूंत सांगल्या .'The Confessions of Felix Krull, Confidence Man' (१९५४) ही ताची विनोदी कादंबरी जावन आसा. ताणें कांय साहित्यिक , राजनीतीक आनी तत्त्वगिन्यानाचेर निबंदूय बरयल्यात. आपले आपजिणेविशींय ताणें कांय निबंद बरयल्यात.

मान हाच्या साहित्यकृतींतल्यान ताच्या तेन्नाच्या काळांतली समाजीक आनी राजनीतीक वास्तवता दिसून येता. १९०१त उजवाडाक आयिल्ली बुड्डेन ब्रुक्स हे ताचे कादंबरीक संवसारीत नामना मेळ्ळी. हे कादंबरीक १९२९ वर्साचो साहित्याखातीर आशिल्लो नोबॅल पुरस्कार फाव जालो. हे कादंबरींत काणें एक गिरेस्त घराब्याचो कसो नाश जायत गेला, तें चित्रायसां.

## '''संदर्भ'''
https://wikisource.org/wiki/Page:Konkani_Viswakosh_Vol3.pdf/668

वर्ग:देवनागरी पानां
मलयाळम् चित्रपट

**मलयाळम् चित्रपट** जे. सी. डॅनिअल हाणे १९२८ त, सलेमच्या मॉडर्न थिएटर्सचो टी. आर्. सुंदरम् हाणे 'बालन' हो पयलो मलयाळम् बोलपट १९३८ त सादर केली. नोतानी हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या ह्या बोलपटांत के. एन्. लक्ष्मी आनी एस्. के. के. अरुर हांणी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. मलयाळम् चित्रपटांची निर्मिती चडशी मद्रासाक जाताली. १९४० त, श्यामलf पिक्चर्सचो ‘ज्ञानांबिका' आनी १९४१ त, मद्रास युनायटेड आर्टिस्टचो 'प्रल्हाद’ हो बोलपट आयलो. १९४२ ते । १९४७ ह्या काळांत एकूय मलयाळम् चित्रपट आयलोना. १९४८ त, ԱՋԿt o कौकर्णी विश्वकोश : १ केरळा टॉकीजचो ‘निर्मला' आनी १९४९ त उदय स्टुडिओचो ‘वेल्ली नक्षत्रम्' हे बोलपट आयले. १९५० त, प्रदर्शित जाल्ल्या ६ मलयाळम् चित्रपटांत पक्षीराज स्टुडिओचो 'प्रसन्ना' हो बोलपट खूब गाजलो. ललिता, पद्मिनी आनी रागिणी ह्यो त्रावणकोर भयणी 'प्रसन्ना' चित्रपटांत पयलेच खेप आनी नाटकांचेर आदारीत अशे बोलपट थंय लोकप्रिय जावपाक लागले. देखीक- उरुब हाचो 'नील कुयील' (१९५४), पी. केशव देव हाची ‘ओडयिल निन्नु' (१९६४), थोपील भासी हाचो ‘मुडियानाय पुत्रन्' (१९६१); 'तुलाभारम्' (१९६८) आनी ‘यक्षी' (१९६८); बशीर हाचो 'बाल्यकाला सरवी' (१९६७); एम्. टी. वासुदेवन् नायर हाचे 'मरमेण' (१९६५), ‘इरुट्टिन्डे आत्माऊ' (१९६६), 'आलेवूम तीखूम्' (१९६९) आनी तकझी शिवशंकर पिल्ले हाचो ‘चेम्मीन' (१९६५), चंद्रात्रा प्रॉडक्शनच्या रामू करियट दिग्दर्शित 'नील कुर्यील' (१९५४) ह्या चित्रपटाक अखिल भारतीय गुणवत्तेचे प्रशस्तिपत्रक आनी सीमा' हो एक बरो चित्रपट. महात्मा मेमोरिअल असोशिएटेड संस्थेवरवीं निर्माता-दिग्दर्शक पी. रामदास ह्या २० वसांच्या तरणाटयान १९५५ त, निर्माता-दिग्दर्शक म्हूण ताणे नांव मेळयलें. १९६४ सावन मलयाळम् चित्रपटनिर्मितीक नेट आयलो. वसांक ३० ते ४० मलयाळम् चित्रपट एस्. एस्. राजन्चो 'थाचोली ओथेनान' (१९६४) आनी रामू करिअटचो 'चेम्मीन' (१९६५) हे चित्रपट खूब गाजले. कण्मणी पेिक्चर्सचो 'चेम्मीन' ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदक मेळ्ळे, १९६८ च्या 'तुलाभारम्’ ह्या मलयाळम् चित्रपटाक राश्ट्रपतिरूप्यापदक मेळ्ळे.१९७२ च्या अडूर गोपालकृष्ण हाचो ‘स्वयंवरम् चित्रपट उपाट गाजली. ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदक आनी अडूर गोपालकृष्ण हाका सर्वोत्तम दिग्दर्शनाचो राश्ट्रीय पुरस्कार फाव जालो. एम्. टी. वासुदेवन् नायर हाणे दिग्दर्शित केल्ल्या 'निर्माल्यम्' (१९७३) ह्या चित्रपटाक राश्ट्रपतिभांगरापदकाचो मान मेळ्ळो. १९७६-१९८८ ह्या काळांत सुमार १४४२ मलयाळम् चित्रपट अायले. मलयाळम् चित्रपटसृश्टींत नामना जोडिल्ले कलाकार अशेः प्रेम नझीर, अदूर भाशी, थिक्कुरिषी, सुकुमारन् नायर, विनोदमूर्ती एस्. पी. पिल्ले, मुथुकुलम् राघव पिल्ले, कोट्टारकर श्रीधरन् नायर, बी. एस्. सरोजा, कुमारी, ललिता, पद्मिनी, शीला, जया भारती, बहाद्दूर, मधू, संकराडी, के. पी. उन्नर, पी. जे. अँथनी, सत्यन, शारदा. दिग्दर्शकः के. एस्. सेतुमाधवन्, शशीकुमार, पी. भास्करन् ए, बी. राज, एम्. कृष्णन् नायर

वर्ग:देवनागरी पानां
मानवतावाद

**मानवतावादा** ची एक विचारप्रणाली. हे विचारप्रणालेंत मनशाक मध्यवर्ती सुवात दिवन ताच्या सर्वांगी स्वातंत्र्याचो भौमान करून ताचे प्रज्ञेचेर विश्र्वास दाखयला. मानवी सामर्थ्य आनी त्या सामर्थ्यावरवीं जावपी ताचे सर्जन शक्तीचें दर्शन, मानवी कुळयेचें कल्याण करपी तांचें बुध्दीप्रामाण्य ह्या मानवा- अंतर्गत घटकांचेर भर दिवपी हें तत्त्वगिन्यान. चवदा ते सोळाव्या शतमानांत, विशेश करून युरोपांत, मानवी एहिक जिवन पद्दतीचेर सुमाराभायर भर दिवपी प्रबोधनाची क्रांतिकारी वैचारीक चळवळ सगळ्याच मळांचेर सुरू जाली. मनशाचे जिणेचो मानवीपरिघाभायलो संबंद पयस करून मनीस कुळयेचो उध्दार मनशाच्याच स्वताच्या सामर्थ्याचेर आनी कृतीचेर आदारून दवरपी प्रबोधन काळांतलो विचार मानवतावादाक प्रेरणा दिवपी जालो.

कला, साहित्य, भास, धर्म ह्या मानव संबंदीत अशा सगळ्याच घटकांचो पुनर्विचार जावन ह्या घटकांवरवीं मनशाच्या ऐहिक जिवितांत ताच्या कर्तुत्वाक, कार्यक्षमतेक आनी स्वतंत्र वृत्तीक चालना मेळची हें ध्येय मानवतावादान दवरलें. हें घडटना ह्या सगळ्या घटकांनी एक व्हड क्रांती जावन मानवता वादाक पोशक अशीं हांगा निर्मिती जाली. वेगवेगळ्या मळांचेर जाल्ली वैचारीक तशी आविश्काराची क्रांती जशी मानवतावादाक पोशक थरली तशें मानवतावादाचे चळवळीनय ते क्रांतीक वैचारीक बळगें दिलें.

शास्त्रीय बुन्यादीचेर आदारीत आनी वित्रानीक नदर दवरून दर एके संकल्पनेचो स्वातंत्रपणान विचार करप हें मानवतावादाचें मुखेल सूत्र. ह्या सुत्राक लागून मानवी जिविताचें अशास्त्रीयरितीन नियंत्रण करपी राज्य, धर्म सारक्या संस्थांचेर नियंत्रण पयसावन स्वतंत्र, प्रज्ञेचो आनी प्रतिभेचो आविश्कार मानवतावादाक अभिप्रेत जालो. धर्म प्रमाण्याची सुवात बुध्दिप्रमाण्यान घेतली. ताचेवरवीं व्यक्तीची आत्मप्रतिश्ठा राखप जाली. मानवतावाद आनी विज्ञान हांचो सामको लागींचो संबंद आशिल्ल्यान ह्या दोगांयच्या एकत्रिकरणांतल्यान एकामेकांक पूरक असो आदार मेळ्ळो. हातुंतल्यानच फुडें तंत्रज्ञानाचे विकास जावंक पावसो. ह्या विकासावरवीं उद्देगीक क्रांती जाली आनी साम्यवादी विचारसरणीची चळवळ जाली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गुजराती चित्रपट

**गुजराती चित्रपट** चंदुलाल शहा हाणे १९२७ त गुणसुंदरी' हो केल्ली. १९२३ त, चिमणलाल बी. देसाई हाणें ‘नरसी मेहता' हो पयलो जमुना, मगन देसाई, मेहताब ह्या कलाकारांनी वांटो धेतिल्लो. रणजित मुव्हिटोनवरवीं चंदुलाल शहा हाणे सादर केल्लो 'सती सावित्री' हो। ‘संसार लीला' (१९३४) आनी ‘स्नेहलता' (१९३६) ह्या गुजराती चित्रपटांक यश आयलें. गुजराती भाशीक प्रेक्षक  हिंदी चित्रपट आवडीन देखून, चिमणलाल देसाई हाणें मोतीलाल आनी शोभना समर्थ ह्या हिंदीतल्या नामनेच्या नायक-नायिकेक घेवन कन्हय्यालाल मुन्शी हाच्या एके कादंबरीचेर ‘बे खराबजन' हो चित्रपट हिंदी आनी गुजराती भाशेत तयार केली (१९३७). १९३९ त, सरदार चंदुलाल शहा हाणें ‘अछूत' हो। अस्पृश्यतायेचेर सादर केल्लो बोलपट तंत्रीक नदरेन सुर्वेच्या हेर गुजराती व्ही. एम्. व्यास हाचो ‘रानकदेवी' (१९४६) ह्या इतिहासीक चित्रपटाच्या उत्पन्नान फाटले सगळे उच्चांक मोडले. व्यास हाचो 'नागदेवता' (१९५५) होय चित्रपट बरो चल्लो. म्हाझूज काळांत गुजराती चित्रपटसृश्ट थंडावल्ली. पूण फिल्मावयले निर्बध पयस जातकच रतिलाल पुनातर हाणे 'गुणसुंदरी' हो चित्रपट सादर केली. निरुपा रॉय आनी मनहर देसाई हांणी ह्या चित्रपटांत मुखेल भूमिका केल्ल्यो. रतिलाल पुनातर हाणे आपल्या अजित पिक्चर्सवरवीं ‘मंगल फेरा' आनी 'गाडोनोबेल'हे दोन चित्रपट सादर केले. १९४७-४८ ह्या काळांतले कांतिलाल रात्रेड हाच्या 'कंकु’ (१९६९) ह्या चित्रपटाक १९७० त, बरे अभिनेत्रीचो पुरस्कार पल्लवी मेहता हे नायिकेक मेळ्ळो. नामनेचो दिग्दर्शक रवींद्र दवे हाचे जेसल तोरल' (१९७१), ‘राजा भर्तृहरी' (१९७३), 'होताल पद्मिनी' आनी 'कुवरबाईनु मामेरु' (१९७४) हे १९७२ चो सर्वोत्तम चित्रपटाचो राश्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळो. बाबुभाई मिस्त्री हॉणे दिग्दर्शित केल्लो ‘रानकदेवी' (१९७३) हो चित्रपट खूब गाजली. १९७६-८८ ह्या काळांत सुमार ३४५ गुजराती चित्रपट तयार जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
मानसरोवर

**मानसरोवर** हें एक तीर्थस्थान, हिमालयाच्या कैलास पर्वतश्रेणींतलें एक सोबीत तळें आनी हिंदुंच्या ५१ शक्तिपिठांतलें एक पवित्र यात्रास्थान. हें तिबेटच्या नैर्ऋत्य वाठारांत नेपाळचे वायवेक आसा.

ह्या सरोवराची उदेंत- अस्तंत लांबाय २४ किमी. दक्षिण-उत्तर रुंदाय १८ किमी. आनी क्षेत्रफळ ५१८ चौ. किमी आसा. हें समुद्रथरासावन ४,५५७ मी. उंचायेचेर आसून जगांतलें सगळ्यांत चड उंचायवयलें, नितळ आनी गोड उदकाचें तळें म्हूण ताची नामना आसा.

ब्रह्मदेवाच्या मनापसून मानसरोवराची उत्पती जाली आनी हेखातीर ह्या तळ्याक मानसरोवर हें नांव पडलें, असो वाल्मिकी रामायण आनी पुराणांत उल्लेख आसा. विष्णुन मानसरोवरांत मत्स्यावतार धारण केल्ल्याचो उल्लेख वामनपुराणांत मेळटा. पाली आनी संस्कृत साहित्यांत ह्या सरावराचे उल्लेख अन्नोटा, अनवटप्पा तळें अशें आसात. चिनी भाशेंत ताचो मानासालॉवू असो उल्लेख मेळटा जाल्यार तिबेटी भाशेंत ताका मापाम्त्यो अशें नांव आसा.

मानसरोवराचे अस्तंतेक १० किमी. चेर आशिल्लें राक्षसताल हें तळें मानसरोवरापरस आकारान व्हड आसा. तें वाटकुळेंय ना आनी चवकोनीय ना. ताचे कितलेशेच फांटे पयस पयस पातळ्ळ्यात आनी वांकडीं-तिकडीं वळणां घेवन पर्वतांनी रिगल्यात. मानसरोवराचें उदक गंगा चू न्हंयेंतल्यान राक्षसताल तळ्याक मेळटा. तो प्रवाहमार्ग आयजूय दिसता पूण तो भाग आयज चड ऊंच जाल्लो आसा. गंगा चून्हंयेचे देगेर हून उदकाचे झरे आसात. मानसरोवराचें उदक निळसर दिसता. सरोवराचो चडसो वाठार झेलाचो दिसता. पूण ताच्या तळाकडे हून उदकाचे झरे आसात. ताका लागून तातुंतलें उदक सौम्य शीतळ आसात. मानसरोवरांत विंगड विंगड रंगांचें हंस आसात.

प्रत्यक्षांत मानसरोवरांतल्यान खंयचेच न्हंयेचो उगम जाल्लो दिसना, पूण हाचें उदक भूगर्भांतल्यान व्हांवत वचून उपरांत भुपृश्ठाचेर येता. तेंच खंयचेय न्हंयेचें उगमस्थान थरता. शरयू, सतलज आनी ब्रह्मपुत्रा ह्यो न्हंयो अशोच तयार जाल्यात अशें मानतात.

मानसरोवराची यात्रा करप खूब कठीण. ह्या तळ्याकडे वचपाक हिमालयांतल्यान खूब पांयवाटो आसात. अलमोड्यासावन वचपी मार्गच चड सोयीचो समजतात. हो मार्ग सामर 335 किमी. आसा. अलमोड्यासावन गर्बिआंग, लिपुलेख खिंड, उपरांत तक्लाकोट हो तिबेटांतलो पयलो गांव. हांगासावन मानसरोवराची दक्षिण देग सुमार 32 मैल आसा. प्रवासांत घोड्यांचो वा खेचरांचो उपेग करचो पडटा. ह्या वाठारांत कांट्यांचीं झुडपां सोडून हेर कसलीच वनस्पत जायना.

ह्या तळ्यांत न्हाल्यार आनी ताचें उदक पियेल्यार स्वर्गप्राप्ती जाता असो भाविकांमदीं भावार्थ आसा. इंग्लीश राजवटींच्या काळांत कैलासमानसाक वचपाक पासपोर्टाची गरज नाशिल्ली. पूण तिबेटाचेर चीनाचें आधिपत्य येत सावन आनी चडकरून भारत-चीन संघर्शाक लागून भारतीयांक हे यात्रेक वचपाखातीर दोन राश्ट्रांमदले शासकीय सोपस्कार करचे लागतात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पंजाबी चित्रपट

**पंजाबी चित्रपट** मूकपटाच्या काळांत पंजाबांत ए. आर. करदार हाचे युनायटेड प्लेअर्स कार्पोरेशन आनी आर एल्. शोरे हाचें 'पंजाब फिल्म कंपनी' हीं दोन चित्रपटघरां आशिल्लीं. हिंदमाता सेिनेटोन हे संस्थेन १९३५ त ‘इष्क-ए-पंजाब हो पयलोच पंजाबी बोलपट मुंबयंत सादर केली. १९३६ त, ‘शीला' हो एकूच पंजाबी बोलपट कलकत्त्याच्या मादन थिएटर्स लि. हे संस्थेन सादर केली. १९३८ त, ‘हीर सिआल' हो। एकूच पंजाबी बोलपट इंद्र मुव्हिटोन संस्थेन कलकत्त्याक तयार केल्लो. १९३९ त, कलकत्त्यांत चार, मुंबयंत एक आनी पंजाबांत दोन अशे सात पंजाबांत तयार जाल्लो पयलो पंजाबी बोलपट. त्याच वसर्ग कमला नूरजहाँ गाजली. १९४१ सावन पंजाबी बोलपटांची निर्मिती पंजाबांत जावपाक लागली. पंजाबची फाळणी जातकच लाहोर हें म्हत्वाचे शिक्षणीक आनी कमी जाली. दिग्दर्शक जुगल किशोर हाचो ‘जग्गा' (१९६४) आनी दिग्दर्शक पी. पी. महेश्वरी हाघो 'सतलज दे कंडे' (१९६७) ह्या पंजाबी चित्रपटांक रूप्यापदकां मेळ्ळीं. ‘नानकनाम जहाज' (१९६९) ह्या पुरस्कार एस्. मोहिंदर हाका मेळळो. सुरवातीच्या काळासावन १९८८ मेरेन सुमार २४५ पंजाबी चित्रपट तयार जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
ओडिया चित्रपट

**ओडिया चित्रपट** काली फिल्म्स संस्थेन ‘सितार विवाह' (१९३६) हो ओडिया भाशेंतलो पयलो बोलपट कलकत्त्याक निर्माण केली. १९४८ १९६२ त, सगळ्यांत चड सात आनी ताचेआदी १९६० त, पांच ओडिया बोलपट प्रदर्शित जाल्ले. १९६० पयलीं जे बारा ओडिया चित्रपट ԱԶԳ 3 चित्रपट आयिल्ले, तातूंत धा पौराणिक आशिल्ले. बसंतकुमारी पटनाइकचे कथेवयल्यान काडिल्लो 'अमरा बाटा' (१९६४) आनी के. सी. महंती हाचे कथेव्यल्यान तयार केल्लो ‘का' (१९६५) ह्या चित्रपटांवरवीं प्रेक्षकवर्ग मोजकोच आसता. ओरिसांतल्या सैमाची आनी सृश्टीची मृणाल सेन ह्या बंगाली दिग्दर्शकान ‘मटीर मनीष' (१९६६) हो ओडिया भाशेतलो एक बरो चित्रपट सादर केली. ह्या चित्रपटांत मा. मनीष, प्रसन्नता, नंदा, शरा पुजारी, भानुमति आनी सुजाता ह्या कलाकारांनी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. ओडेिया चित्रपटसृश्टीत चित्रपटनिर्माती, दिग्दर्शिका, अभिनेत्री आनी (१९६२), ‘का' (१९६५) आनी ‘स्त्री' (१९६९) ह्या तिच्या चित्रपटांक राश्ट्रीय पुरस्कार फाव जाल्यात. तिणे 'श्री जगन्नाथ' ह्या ओडिया चित्रपटांत भुरगेपणांत कृष्णाची भूमिका केल्ली (१९५०). तिची घरकार गौरप्रसाद घोष होय एक बरो अभिनेतो आनी दिग्दर्शक आसा ‘श्री लोकनाथ' (१९६०), ‘जीवनसाथी' (१९६३), 'साधना (१९६४), ‘मटीर मनीष' (१९६६), 'अरुंधती' (१९६७),‘स्त्री' (१९६९) ह्या ओडिया चित्रपटांक राश्ट्रीय रूप्यापदकां फाव जाल्यांत, तशेंच ‘अदेिना मेघा' (१९६९) आनी ‘संसार' (१९७१) ह्या चित्रपटांक राश्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळ्यात. सुरवातीकसावन १९८८ मेरेन सुमार २१८.

वर्ग:देवनागरी पानां
असमिया चित्रपट

**असमिया चित्रपट** ओडिया चित्रपटांसारकेच चडशे असमिया संस्थेन सादर केल्लो ‘योगमती’ हो पयली असमिया बोलपट (१९३५).तेउपरांत १९३९ त, तेच संस्थेन 'इंद्रमालती’ हो दुसरो चित्रपट काडलो. १९४१ त, आरोरा फिल्म कॉर्पोरशनान 'मनोमती’ हो चित्रपट काडलो. फुडल्या ६ वसात एकूय असमिया चित्रपट आयलोना. १९५३ सावन असमिया चित्रपटांची निर्मिती नेमान जावपाक लागली. ते उपरांतचे कांय चित्रपट अशेः ‘रोंगा पोलीस' (१९५८); 'पूबेरून' (१९५९); 'शकुंतला' (१९६१, हातूंतलो थोडो भाग रंगीत आशिल्लो); 'लोटीघोटी' (१९६६, राश्ट्रीय पुरस्कार); ‘अरण्य’ (१९७१, राश्ट्रीय ‘ममता' (१९७३, रूप्यापदक). डॉ. भूपेन हजारिका हाचो आसामी लोककथेचेर आदारित कामरुप चित्र संस्थेची 'प्रतिध्वनि' ह्या चित्रपटाक रूप्यापदक मेळिल्लें (१९६४). ब्रिजने बरुआ ही असमिया चित्रपटांतली नामनेचो निर्माती, दिग्दर्शक, संगीतदिग्दर्शक आनी नट जावन आसा. ताणे चौधरी चित्रायन खातीर तयार केल्लो ‘मणिराम दिवान' (१९६३) आनी रंगधर सिनेप्रॉडक्शनखातीर तयार केल्ली ‘डॉ. बेझ बरुआ' हे चित्रपट खूब गाजले. बरुआ आर्ट प्रॉडक्शनच्या 'स्मृतीरापारश' (१९५६) ह्या चित्रपटाक लागून तो फुडें आयलो. ताच्या फुडल्या वसा 'एरा बाटोर सूर ह्या चित्रपटांक लागून दिग्दर्शक-कलावंत डॉ. भूपेन हजारिका हाचे नांव गाजले. ‘लोटीघोटी' (१९६६) चित्रपटांतल्या सर्वोत्तम अभिनयाची पुरस्कार मेळयल्लो विजय शंकर हो आसामांतलो नामनेचो नट आसा.
असमिया चित्रपटांची मागणी मर्यादीत आशिल्ल्यान हांगाची चित्रपटनिर्मिती खूब कमी आसता. १९६७ मेरेन सगळे असमिया चित्रपट कलकत्ता हांगा तयार जाताले; पूर्ण राज्य सरकारन १९६७ त, गुवाहाटी असमिया चित्रपट सादर करपी ज्योतिं प्रसाद ह्या कलाकाराचे नांव ह्या चित्रपटनिर्मितीघराक दिलां. १९७१ च्या पांच चित्रपटांत 'जय बियोग' आनी 'मानव और दानव' हे चित्रपट गाजले. १९७२ त सात आनी १९७३ त णव असमिया चित्रपट आयले. सुरवातीच्या काळासावन १९८८ मेरन सुमार १६० असमिया चित्रपट तयार जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
मानसिंह

**मानसिंह** हाचो जल्म सु. 1483 ह्या दिसा जालो आनी ताचे उपरांत मरण - सु. 1526 जालें.

मध्ययुगीन हिमदुस्थानी संगीतांतलो गायक, संगीतज्ञ आनी संगीतरचनाकार. ग्वाल्हेरच्या तोमर वा तंवर वंशांतलो हो राजा आशिल्लो. हाणेंच आपली गुजरी राणी मृगनयना हिच्या नांवान गुजरी, बहुलगुजरी मालगुजरी आनी मंगलगुजरी हे राग तयार केले. मानकुतूहल हो संगीतशास्त्राचेर बरयल्लो हातबरपाचो ग्रंथ मानसिंहहाचे प्रेरणेनूच निर्माण जालो. धृपद गानपद्दतीचो जल्म आनी उदरगत मानसिंहानूच घडोवन हाडली अशें मानतात.

मानसिंहान निर्माण केल्ले राग हालीं प्रचारांत नात पूण ताची गुजरी तोडी मात आयजूय गायतात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
Jackie Chan

## Jackie Chan (1954 – ) Actor, director, humanitarian.
thumb|जैकी चान

## Sondorbh

## Polleiat
Jackie_Chan

वर्ग:Sonvsaracho Prosidh vo Famadh Lok
वर्ग:Romi panam
Steven Seagal

**Steven Frederic Seagal** (1952 – ) Actor, director, humanitarian.thumb|Steven Seagal

## Sondorbh

## Polleiat
Steven_Seagal

वर्ग:Romi panam
António Costa

thumb
António Luis Santos da Costa vô Anton Costa, Portugalcho Prodhan Montri. To Goenkar. Tacho pai famad boroupi Orland da Cost ani tachi avoi Maria Antónia Palla.

### Zolm
Anton Costacho zolom 17vi Julh, 1961 vorsa Lisboa-k zalo. Tacho pai famad boroupi Orland da Costa ani tachi avoi Maria Antónia Palla. Tacho pai sumar 18-19 vorsachea pirai-a meren Moddganv-am (Margão) raulo.

### Xikop
Anton Costachem unchlem xikop Lisboa-chea Universidadin zalem.

### Kazar
1987 vorsa, Anton Costa Maria Tadeu-a lagim kazar zalo. Tankam don bhurgim.

### Pulitikent
Anton Costa adleam Purtugalchea xerkaranim montri aslo. To Evropi Parliamentacho-ui membru aslo. Uprant 2007 te 2015 meren Lisboa xharachea Kamracho Pirjidentui aslo. 2015 vorsa, Novembr-achea 26ver, Prodhan Montricho soput ghetlo.

### Goeam
Anton Costa Goeam sumar 35 vorsam adim (1980 sumar) ailolo. 2017 vorsa, Janerachea 11ver ani 12ver tannem Goeam ieun, dusrea pautti aplea purvozanchea zomnnir panvl dovorlam.

वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam
वर्ग:Lipiantor korpachim panam
वर्ग:Romi panam
बऊ नाच

वधुनृत्य असो ह्या नाचाचो अर्थ जाता. दक्षीण आसामांतल्या बंगाली भाशा वाठारांत हो नाच चड प्रसिद्द आसा. घराच्या आंगणांत हो नाच करतात.ह्या नाचाचे दोन प्रकार आसतात. एका प्रकारांत गांवांतल्यो कांय बायलो, राधा-कृष्णाचीं पदां म्हणटात.नवी व्हंकल धोल आनी शेनाय हांचे साथीचेर नाच करता. दुसऱ्या प्रकारांत व्हंकल लजेस्त रमाणीचो अभिनय करता आनी जाणट्या बायलांच्या पांयांचेर फुलां घालतात. उपरांत ती नाच करता. -कों.वि.सं.मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
बंगाल(अस्तंत)

भारतीय राज्यांतले उदेंतेकडलें एक राज्य. बंगाल हें उतर वंगाल ह्या उतराचो अपभ्रंश. ह्या वाठारांतल्यान व्हांवपी न्हंयांक दर वर्सा आकांताचे हुंवार येताले. पुर्विल्ल्या काळांत अशा हुंवारांसावन राखण करचेपासत ऊंच ऊंच दोंगुल्ल्यांक 'आल'अशें म्हणटाले.तांचे वयल्यान वंग+ आल= वंगाल आनी ताचें फुडें बंगाल जालें अशी व्युत्पत्ती अबुल फजल हाणें दिल्या. भविश्यपुराणांत पौंड्र देशाचे सात वांटे करून एका वाट्याक 'गौड' नांव दिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा. हो देश पदमा न्हंय आनी बरव्दान जिल्हो हांचेमदीं आसलो. शक्तिसंगम तंत्रांत ह्या देशाची विस्तार असो सांगला. वड्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगं शिवे। गौडदेश: समाख्यात: सर्वविद्दाविशारद:। अर्थ- वंग देशासावन भुवनेश्र्वरमेरेन गौड देश पातळ्ळा. हो देश गिन्यानांत गिरेस्त आसा. 

वयल्या श्लोकावयल्यान बंगालच्या उदेंत वांट्याक वंग आनी अस्तंतेकडल्या वांट्याक गौड म्हणिल्लें दिसता. देखून कांय मुसलमान इतिहासकार ह्या वाठाराक 'गौडबंगाल' म्हणटाले. 

राज्याचे उत्तरेक सिक्कीम आनी भूतान, उदेंतेक आसाम आनी बांगलादेश, दक्षिणेक बंगालचो उपसागर, अस्तंतेक ओरिसा,

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:देश/Desh
हेर भासांतले भारतीय चित्रपट

भारतांत १९७४ मेरेन वट्ट सुमार ३४ भासांत बोलपट तयार जाले. तातूंतल्या इकरा मुखेल भासांतल्या चित्रपटांचों नियाळ वयर दिल्ली अासा. उरिल्ल्या २३ भासांनी सामके चड म्हळयार २६ आसा. हिमांशु रॉय हाच्या इंडो इंटरनॅशनल टॉकीज संस्थेन 'नूरजहाँ' (१९३२) हो पयलो इंग्लीश बोलपट सादर केलो. ‘कर्म' (१९३३), ‘कोर्ट डान्सर (१९४१), ‘महात्मा' (१९५४), ‘द व्हिक्टरी स्टोरी' (१९७४) हे कांय उल्लेख करपासारके इंग्लीश चित्रपट आसात. १९३३ त, मुंबयच्या इंपीरिअल फिल्म कंपनीन दुरन्तरे हूर हो पयलो फार्सी बोलपट सादर केली. १९७४ मेरेन ९ फार्सी बोलपट आयले. तातूंतले 'फिरदोसी' (१९३४), 'ब्लॅक आईज' (१९३५), ‘शिरोन् फराद्' (१९३५), 'लैला मजनू' (१९३६), 'सिकंदर (१९४७) हे कॉय नामनेचे फार्सी बोलपट आसात.  ‘बहेरामखान' (१९४६) हिंदी बोलपटावयल्यान १९४७ त इराणी भाशेतलो पयलो आनी एकूच चित्रपट आयलो. १९४७ मेरेन फकत दोन अरबी बोलपट आयले, ते । म्हळ्यार 'अरबी हंसा' (१९४३) आनी 'हंटरवाली की बेटी' (१९४४). 'ब्रोकन प्रॉमिस' (१९४७) हो एकूच सिंहली बोलपट आनी ‘पंपोश' (१९५४) हो एकूच जर्मन बोलपट.

‘हरिश्चंद्र' (१९५१), 'कर्म के फूल' (१९६८) आनी 'लौहाकपट’ हे सुरवातीचे तीन नेपाळी भाशेतले बोलपट. आयजमेरेन सुमार २६ नेपाळी चित्रपट तयार जाल्यात.वाडिया मुव्हिटोनचो 'एक्ता' (१९४२) हो पयलो सिंधी बोलपट.

'बाबासा री लाडली' हो। पयलो राजस्थानी बोलपट १९६१ त, निर्माता-दिग्दर्शक आदर्श हाणे सादर केली. १९७६ चो 'लाज राखी राणी सती' हो राजस्थानी चित्रपट गाजली. १९७६-८८ ह्या काळांत वट्ट २५ राजस्थानी चित्रपट आयले. भोजपुरी चित्रपटाची सुरवात १९६२ त जाली. आयजमेरेन वट्ट ८३ भोजपुरी चित्रपट आयल्यात. १९६२ चो

साहद पिक्चर्सचो 'लैला मजनू' (१९४१) हो पयलो पुश्तू बोलपट. १९४३ त, आनीक एक पुश्तू बोलपट येतकच पुश्तू बोलपटाची निर्मिती बंद जाली. अनुपमा चित्रे हिणें 'नझराना' हो पयलो मारवाडी बोलपट १९४२ त सादर केली.  एम्. आर. शेठ प्रॉडक्शनचो ‘मैंझ रात' (१९६४) हो पयलो काश्मीरी बोलपट. ह्या चित्रपटाक रूप्यापदक मेळिल्लें.

अवधी भाशेत १९६४ त एकूच चित्रपट तयार जाली. १९८६ त आनीक एक अवधी चित्रपट तयार जाली. १९६६ त, डोगरी भाशेत एक चित्रपट तयार जाली. १९६४-६५ त दोन मागधी बोलपट आयले. १९६५ त आनी १९७१ त एकेक अशे दोन छत्तीसगडी बोलपट तयार जाले. ‘कोडगू एक' (१९७२), ‘मैथिली एक' (१९७१), ‘थाईन एक (१९७२) असो एकेकूच बोलपट तयार जावन ह्या भासांतली चित्रपटांची निर्मिती बंद जाली. १९७२ त दोन आनी १९७४ त दोन अशे मणिपुरी चित्रपट आयले. १९७२ च्या 'मतमगी मणिपूर ह्या मणिपुरी चित्रपटाची मेळ्ळे, १९७६-८८ ह्या काळांत वट्ट १४ मणिपुरी चित्रपट तयार जाले.

१९७१ ते १९७३ मेरेन दर वसा दोन दोन आनी १९७४ त चार तुळू बोलपट आयले. ‘बिसाती बाबू (१९७२) हो अरोर पट्टाभी हाणे दिग्दर्शित केल्लो तुळू बोलपट बरोच गाजली. १९७६-८८ ह्या काळांत वट्ट १२ तुळू चित्रपट आयले. सगळ्यांत नवी चित्रपट-निर्मिती हरियानवीची. १९७३ त ‘बीरा शेरा' हो हरियानवी चित्रपट मुंबयत १९७३-८८ ह्या काळांत वट्ट ३३ हरियानवी चित्रपट तयार जाले.

 - कों. वि. सं. मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
अमर गोस्वामी

## अमर गोस्वामी
अमर गोस्वामीचो जल्म 28 नोव्हेंबर 1945 एके संपन्न गिरेस्त ब्राहमण घराब्यांत मुल्तांन(पूण अविभजिक भारत) हांगा जाल्लो.सध्या मुल्तान पाकिस्तानाक आसा. भारत देशाची जेंन्ना वांटणी जाली,तेन्ना अमर गोस्वामी दोन वर्साचे आशिल्ले.त्या वेऴार ताचो घराबो, मुल्ताना सावन उत्तर प्रदेशाचे मिर्जापुर शारांत येवन ते रावले. आपलें घर बसयलें.

## शिक्षण
ताणें आपलें शिक्षण ’’इलाहाबाद विश्वविधाल्यांत‘हिंदी भाशेंत घेतले, जंय ताणें ताची पदव्युत्तर पदवी मेऴयली.एक प्राध्यपक आसून लेगीत अमर गोस्वामीनी लेगीत शिक्षणांच्या वावरांत आपलें खूब योगदान दिलें. मनोरमा हें बायलांचें एक फामाद नेमाऴें, हातून ते उप्प-संपादक आशिल्ल्या कारणांत ताणें जायते आपले विचार थंय उक्तायल्यात हया नेमाऴ्याक ताणें स वर्साकाम केलां. उपरांत ते दिल्लीक गेले.

## तांचो वावर
कथा संग्रह, बाल साहित्य, अणकार, कादंबरी, ह्यो अमर गोस्वामी 
चे मुखेल रचणूक आसा  कथा संग्रह-हिमायती,”महुए का पेड”,”अरण्य में हम,”महाबली.अशे एकवीस कथा आसात.
बाल साहित्य-  शाबाश मुन्नू , ह्यो भुरग्यांच्यो कथा सगऴ्यो मेऴून सोऴा 
पुस्तकां उजवाडाक आयलायत
कादंबरी-‘इस  दौर  मैं  हमसफर’

## इनाम\पुरस्कार
‘हिमायती ‘ ह्या कथा संग्रह निमतान अहिन्दी भाशी हिन्दी 
लेखक इनाम ताका फावो जाला. उत्तर प्रदेश हिंदी संस्थान ताका प्रेमचंद पुरस्कार फावो केला. हिंदी अकेदमी दिल्ली आनी इंडो सोवियट लिटरेरी सोसयटीन अशे जायते इनाम अमर गोस्वामीक मेऴयात

## मरण
हिन्दी साहित्याच्या वावरांत अमर गोस्वामी ताणें आपलें मोलादीक योगदान दिलें, आनी 28 जून 2012 गाजियाबाढ आपल्या मूऴ-भुंयेर ताचें मरण जालें.

वर्ग:देवनागरी पानां
वामन मल्हार जोशी

**वामन मल्हार जोशी**वामन मल्हार जोशी हे एक मराठी कादंबरीकार, साहित्य समिक्षक तशेंच एक तत्वचिंतक.

## ताचो जल्म
कुलाबा, तऴेगांवांत

## ताचें शिक्षण

पुणेचें डॅक्कन काँलेजींतल्यान तत्वज्ञान आनी तर्कशासत्र हे विशय घेवन ते एमम जालें(1906). उपरांत वि.गो.विजापूरकर हांणी कोल्हपुरांत राष्ट्रीय शिक्षण येवजणे खाला सुरू केल्लया समर्थ विध्याल्यांत शिकोवपाचें काम केलें.
विजापूरकरा वांगडा विश्रव्रत ह्या म्हयनाऴयाच्या संपादनाची जापसालदारकी स्विकारली
ह्याच म्हयनाऴ्यांत 1908 वर्सा प्रसिध्द जाल्ल्या वैदिक धर्माची ‘तेजस्विता’ ह्या लेखा खातीर राजद्रोहाचा आरोप दवरुन तांकां आनी विजापूराक दंडाची, आनी तीन वर्साचे सक्त मजुरीची ख्यास्त जाली.

## उपरांत केल्ले काम

बंदखणींतल्यान सुट्टकच (1911) पांच वर्साकेसरी-मराठा संस्थेंत तांणी काम केलें. उपरांत कांय काऴ अच्युत बंऴवंत कोल्हटकर ह्यांच्या मेसेज ह्या इंग्लीश दैनिकाचे ते उपसंपादक आशिल्ले. मुखार महर्षी कर्वे हांच्या हिगणेंचे पाठशाऴेंत प्राध्यापक म्हणून ते दाखल जाले(1918) आनी सेवानिवृती मेरेन हेच संस्थेंत वेगऴ्यावेगऴ्या पदांचेर काम करीत रावले.

## बरयल्ली पुस्तकां आनी तांचो अर्थ

रागिणी वां काव्यशाश्राविनोद( दुसरी आवृत्ती (1915). हे तांचे पयलेंच कादंबरेक लागून तांचें नांव गाजलें. उपरात आश्रमहरिणी(1916), नलिनी(1920), सुशिलेचो देव(1930), इंदु काऴे व सरला भोऴे(1934). ह्यो चार कादंबर्यो तांणी बरयल्यो.वाचपाची मनरिवजण करपा परस ताका विचार करपाक लावपाक तांणी कादंबरी लेखन केलां. तातूंतल्यान तांची तत्वचिंतक वृत्ती व्यक्त जाता. कर्तव्य आनी ध्येयनिशठा कलाप्रेम आनी नीतिबंधनां, बुध्दी, आऩी श्रध्द्रा; व्यत्तिस्वातंत्र आनी समाजीक-नैतीक बंधनां, हे सारके जिवनविशयक मोलादीक प्रसन तांणी आपल्या कादंबरयांतल्यान उपस्थीत केले. तांचेच नदरेन ‘नकटी’ थारपीनलिनी असली कादंबरीय हाका आडवाड ना.

श्रीपद कृष्ण कोल्हटकर हांणी मराठींतल्या तात्वीक कादंबरेच्या जनकत्वाचो मान तांकां दिलां.

वर्ग:देवनागरी पानां
क्रांतिसिंह नाना पाटील

**क्रांतिसिंह नाना पाटील** महाराष्टातले एक देशभक्त फुडारी आमी क्रांतिसिंहम्हुण तांका वळखतात. तांचो जल्म मांगली जिल्य़ातल्या येडे माचिंद्र ह्या खेड्यांत एका शेतकार कुटुंबात जालो. नानांचे बापुय रामचंद्र हे गांवचे पाटील आसले. नानांचे प्राथमीक क्षिक्षण गांवातूच जाले आनी ते 1916 वर्सा मुलकी परीक्षा पास जाले. उपरांत तांका तांका तलाठ्य़ाची नोकरी मेळ्ळी.

## वावर
मुखार ते सत्यशोधक चऴवळीटेवन पावले. तांणी ग्रामीण भागांतल्यान दौर काडुन तत्कालीन समाजातल्यो अंधश्रध्दा, हुंड्यासारक्यो वायट प्रथा, चाली-रिती हांचेआड लोकमत तयार केले. अनिष्ट चाली रिती आड ताणी बंड केले. 1930 सालात महात्मा गांधीन सूऱू केल्ल्या असहकाराचे चऴवळीत तें वांटेकार जाले. मुखार महाराष्ट काँग्रेस कमिटीचेर ते वेचुन आयले.1942 चे छोडो भारत आंदोलनांत भुमीगत रावन र्काय़ करपाचो निर्णय ताणी घेतलो. सातारा जिल्हयांत कांय वांगड्या सांगातान तांणी प्रतिसरकार थापले आनी ब्रिटिश शासन बंद उडोवपाचे थारायले. सरकारी बँको, पोस्ट, तरखाते,पोलीस थाणीं हांचेर धाडी घाल्यो. सरकारावतीन हेरगीरी करप्याक तशेच जबरदस्तीन जकात वसूल करपी पाटील तलाठ्यांची पायांक पत्रे ठोकताले. हाचेवयल्यान तांच्या ह्या प्रतिसरकाराक पत्रीसरकार अशे नांव पडल्ले. ब्रिटिश सरकारान नाना पाटलाक धरून दिवप्याक धा हजार रूप्याचे इनामुय जाहीर केल्ले. ह्याच काळांत नानांन ग्रामराज्याची स्थापनां केली. गांवच्या लोकांक स्वयंपूर्ण करचे आनी तांचो कारभार हांतात दिवचो अशी तांची कल्पना आशिल्ली.
## लोकांचो स्हभाग
लोकनियुक्त पंचान गांवचो कारभार पळोवचो आनी गरज पडल्यार भुमीगतांनी तांका मदत करची अशी ह्याग्रामराज्याची  कल्पना आशिल्ली. करीड,तसगांव,वाळवे हांगा पंचसभा स्थापन जाल्यो.नाना पाटील प्रभावा वक्त आशिल्ले.पैलवाना वरवी ते सामके गांवठी भांशेत ग्रामीण दाखले दीत आपलो विशय मांडटाले.अस्पृश्यतेक तांचो विरोध आशिल्लो.अज्ञानी दृबल घटकांचो तांणी फुडारपण केलें. ते म्हात्मा गांधीचे अनुयायी आशिल्ली. पूण सशसञ क्रांतीमागीन ब्रिटिश सत्ता उमथृवपाचो ताणीयत्न केलो.जनसेवा आनी देशसेवा हेच तांचे जिवितकाय सत्यशोधक चऴवळ. भारतीय स्वातंत्र्यसंग्राम संयुक्त म्हराष्टाचे आंदोलन हांकानाना पाटलांचे फुडारपण मेळ्ळे. तांका मिरजेक मरण आयले.

वर्ग:देवनागरी पानां
ताराबाई मोडक

**ताराबाई मोडक**

## जल्म
ताराबाईचो जल्म 19 एप्रील 1892 दिसा इंदोराक जालो. तांच्या बापायचें नांव सदाशिव पांडुरंग केळकर. सदाशिव दुसरेपणांत एके विधवा बायले कडेन लग्न जालो. त्या वेळार ही गजाल म्हणल्यार खुब्ब व्हड पातक समजताले. ते खातीर ल्हानपणांतूच ताराबाईक समाजाची खुब्ब उलोवणीं सहन करचीं पडलीं. तिजो बापूय कुटुंबा सयत इंदूरच्यान पुणयाक आयलो तरी हीं उलोवणी कांय सोपली नात. पुणयांत तांकां शाळेच्या वसतिगृहांत प्रवेश दिलो ना. मागीर ताराबाई अलेक्झांड्रा गल्र्स हायस्कूलांत शिकल्यो. 1906 वर्सा बापूय भायर पडलो. शिकपाक पयशे नाशिल्ले. तरी आसतना 1909 वर्सा ताराबाई मॅट्रीक जाली.

## शिक्षण
आर्थीक परिस्थिती कठीण आसतना लेगीत ताराबई तत्वज्ञान हो विशय घेवन 1914 बिए जाली. तिजें लग्न केव्ही मोडक हांचे कडेन जालें. तांकां प्रभा नांवाची एक धूव जाली. ताचे उपरांत तांचो घटस्फोट जालो. ल्हान प्रभाची जबाबदारी ताराबाईचेर आयली. इतलें आसतनाय ही बायल खचून वचनासतना झुजत रावली. तांणी 1926 वर्सा पयल्या बालशिक्षण संघाची स्थापना केली. सबंद आयुशयभर फुडें तांणी बालशिक्षण प्रसार कालो. आदिवासी भागांतल्या ल्हान भुरगयांक शिक्षण मेळचें म्हणून ताराबाईन हर येत्न केले. भारताच्या पयल्या बालशिक्षणतज्ज्ञाक मरण 31 ऑगस्त 1973 दिसा आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मास्टर विनायक

**मास्टर विनायक**मास्टर विनायक म्हणल्यार विनायक दामोदर कर्नाटकी हांचो जल्म 19 जानेवारी 1910 ह्या दिसा कोल्हापूरांत जालो. तांचे मुऴावे शिक्षण लेगीत कोल्हापूरांतूच जाले. मास्टर विनायक हे अभिनेते, दिग्दर्शक आनी निर्माते आशिल्ले. मास्टर विनायक म्हणल्यार हाडांचो कलाकार. पूण परिस्थितीक लागून तांका नोकरी करची पडली. अशे आसून लेगीत तांचे मन थंय लागूंक ना. तें सिनेमा कडेन वऴ्ऴे.

## वऴख
मास्टर विनायक म्हणल्यार विनायक दामोदर कर्नाटकी हांचो जल्म 19 जानेवारी 1910 ह्या दिसा कोल्हापूरांत जालो. तांचे मुऴावे शिक्षण लेगीत कोल्हापूरांतूच जाले. मास्टर विनायक हे अभिनेते, दिग्दर्शक आनी निर्माते आशिल्ले. मास्टर विनायक म्हणल्यार हाडांचो कलाकार. पूण परिस्थितीक लागून तांका नोकरी करची पडली. अशे आसून लेगीत तांचे मन थंय लागूंक ना. तें सिनेमा कडेन वऴ्ऴे.

## सिनेमातले योगदान
अयोध्येचा राजा(1932) ह्या हिंदी आनी मराठी भाशेंतल्या प्रभातच्या पिक्चरांत ताणें नारदाची भुमिका केली. प्रभात फिल्म कंपनीच्या पांच सिनेमांनी भुमिका तांणी केल्यो. ताचे नंतर प्रभात कंपनीचें पुण्याक स्थलांतर जाले. मागीर विनायकान कोल्हापूर सिनेटोन हातूंत प्रवेश केलो. ताका दिग्दर्शनाची पयली संद हांगाच मेऴ्ऴी.विलासी ईश्र्वर (1935) ह्या मामा वरेरकरांचे काणयेचेर तांणी सिनेमा दिग्दर्शीत केलो. त्याच काऴांत बाबूराव पेंढारकर हाणें विनायकराव आनी पांडुरंग नाईक हांचे भागीदारींत हंस पिक्चर्स स्थापन केलें.तातूंत आयले उपरांत चार वर्सां म्हणल्यार अभिनेतो आनी दिगदर्शक ह्या नात्यान ताच्या आयुश्यांतलो सुवर्णकाऴूच आसलो. हज्वाला (1938), छाया (1936), ब्रम्हचारी (1938) आनी ब्रँण्डीची बाटली (1939) हे तांचे उल्लेख करपा सारके चित्रपट. हंस पिक्चर्साचे कारकिर्दींत स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या सल्ल्या प्रमाण विनायकान पड्ड्या वयले इंग्लीश नामावऴीचो मराठी अणकार केलो.

## फिल्मा
1940 वर्सा हंस पिक्चर्स बंद जातकूच विनायक राव नवयूग चित्रपट संस्थेंत गेलो आनी थंय लग्न पहावे करुन (1941), सरकारी पाहुणे (1942) हीं चलचित्रां दिगदर्शीत केलीं. मास्टर दिनानाथाची धूव लता मंगेशकर हिचे कलागूण वऴखून विनायकान तिका पयली मंगऴागौर (1942) ह्या चलचित्रांत पूण तें चित्र पूर्ण जावपाक पावलें ना. व्ही शांताराम हांच्या डॉ. कोटणीस की अमर कहानी (1946) ह्या चलचित्रांत तांणी भुमिका केली. ह्या म्हान दिग्दर्शकाचे मरण मुंबय 19 ऑगस्ट 1947 ह्या दिसा जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
लीला चिटणीस

***लीला चिटणीस*** लीला चिटणीस हांचो जल्म 9 सप्टेंबर 1909 दिसा धारवाडच्या नगरकर कुटुंबांत जालो. लीला चिटणीस मराठी रंगभूमी वयली आनी हिंदी-मराठी चित्रपटांतली प्रसिध्द अभिनेत्री. तिचे मुळावे शिक्षण नागपूरांत जाले. 1934 वर्सा नागपूर विद्यापिठाची पदवी संपादन केले उपरांत त्याच वर्सा जुलय म्हयन्यांत ‘उसना नवरा’ ह्या नाट्यमन्वंतराच्या नाटकांत मालतीचे भूमिकेंतल्यान तांचो रंगभूमीचेर प्रवेश जालो. ताचे मागीर तिणें आंधळ्यांची शाळा हातुंतूय भुमिका केली.

## वावर
बायलांनी चित्रपटांत काम करप हें ज्या वेळार उणेपणाचें समजताले त्या 1930-40च्या दशकांत उच्च विद्याविभूषित आशिल्ल्या लीला चिटणीसान समाजाचो राग पत्करुन अभिनयाचो मार्ग निवडलो. तिचो घोव सुप्रसिध्द पत्रकार, डाँ. ग. य. चिटणीस हांच्या प्रोत्साहनाखातीर 1935 वर्सा आदर्श चित्राच्या धुवांधार चलचित्रांत तिणें आपली पयली भुमिका केली. मा. विनायक निर्मीत हंस पिक्चर्साच्या छाया (1936) चलचित्रांतले भुमिके खातीर लीला चिटणीस अभिनेत्री म्हणून प्रसिध्द जाली.

1937 वर्सा आयिल्ल्या प्रभात फिल्म कंपनीच्या वहाँ ह्या हिंदी बोलपटांतूय तिणें काम केले. हिंदी चित्रपटांतल्या त्या वेळचो उदयोमन्मुख नायक अशोककुमार हाचे बाराबर तिणें भुमिका केल्यो. लीला चिटणीसान ‘चंदेरी दुनियेंत’ हें आत्मचरित्र बरयलां. 14 जुलय 2003 ह्या दिसा चंदेरी दुनियेंतली ही परी काऴच्या पड्ड्या आड गेली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मेजर ध्यानचंद

**मेजर ध्यानचंद** 1945 ध्यानचंद आमीतल्या मेजर हो रँक मळोवन निवत जाले. भारत सरकारान तांका पदाभूषण पदान गौरवायले. 3 डसेंबर 1979 ह्या दिला दिलीक तांकां मण आयले.

## जल्म
मेजर ध्यानचंद हाचो जल्म  26 आँगस् 1905 दिसा अलाहाबादेक जालो.

## खेळ
ल्हानपणांत तांका खेळ विशी व्हडलो भाव रूची नाशिल्ली. ताचो व्हडलो भाव रूपसिंग हो मात हाँकी खाँकी खेळगचडी आशिल्लो. ताज्या बापायचें नांव समेश्र्वर सिंग आशिल्लि आवयचें नांव शारदा सिंग. वयाच्या सोळाव्या वर्सा तो आर्मीन दाखल जालो.थंय तो ख-या  अर्थान हाँकी शिकलो. तातूंत भितर तो इतलो तरबेज जालो की आंतरराष्टीय करियरांत ताका हाँकीचो जादुगार म्हणतात. ताजी बाँल फुडें व्हरपाची आनी गोल करपाचें तंत्र विलभण आशिल्ले हाँकि सिटका पसुन बाँल फकत गोला वेळरूच पयस वतालो. ताजी हॉकी सिटकी भितर  मॅग्गेट बी बसयलां काय कितें हें लेगीत पळयलें. कांयच मेळ्ळें ना. कारण, तो जादू ताज्या घेतलेल्या कश्टांनी आशिल्लो, हॉकी सिटकींत न्हय. ताज्या वाडदिसाक नँशनल स्पोरटस डे मनयतात.  गोल ह्या नावाचें ताजें आत्मचरित्रूय पसिदूद आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अशोक पत्की

**अशोक पत्की** अशोक पत्की  हाचो जल्म 25 जानवारी 1941 दिसा मुबंय जालो. तांचो मुटावें शिश्रण गोपी टँक म्युनिसिपल सकुलांत जालें. तांचे वांगडा ताची भरण मीना आनी दोगां भावांजें शिश्रणूय जरी फुडें जालें तरी अशोकाजें कांय पुराय जालें ना.

## शिक्षण
कारण, ताका शिश्रणा परस संगितांत जड रूची आशिली. अशोकान तशें संगीत ह्या विशयांत खंयच शिश्रण घवेंक ना. पूण तो तबलें आनी हामोनियम वाचोवपाक ताजो शेजारी म्हान संगीतकार सुधीर फडके हाचे कडेन शिकलो. ताका संगीत श्रेांत धुकल्लो तो गोंयचो सुपुत्र पं .

## पुरस्कार
जितेंद अभिषकी हाणें. ताजें सगीत आयकून पं.हरिपसाद जौरसिया हाणें ताका रेडियोजेर रूजू केलो. थंय अशोक पत्कीन जायतीं मोग गितां रेडयोजेक आयकुप्यांक दिली. तातूत भितर अभंग आाशिल्ले ,भावगितां आशिल्ली. सुमन कलयाणपुरा वांगडा तांणी गीतसंजय काडलो, यावे सखया,जी अजुनूय खुब्ब फामाद आसात. अशो पत्कीन 115 सिनेमा, 250 नाटकां, हजारांरी जायराती, टिव्ही मालिका आनी पांच हजारां वयर जिंगल हांकां संगीत दिसां.

वर्ग:देवनागरी पानां
भाऊ दाजी लाड

**भाऊ दाजी लाड**एक प्राचविघा पंडित,समाजसेवक आनी वैजकी जाणकार म्हणून ते फामाद आसलें

## जल्म
रामकृण्ण विठ्ठल लाड हांचो जल्म 1822 वर्सा मांदर्यां जालो.एक प्राचविघा पंडित,समाजसेवक आनी वैजकी जाणकार म्हणून ते फामाद आसलें.जरी तांचे जल्मनांव रामकृण्ण अंशे आसलें तरी,इश्टां मंदी तांकां भाऊ ह्या नांवान पाचारताले आनी तांच्या बापायक दाजी म्हणटाले.ताका लागुन फुडें ताचें भाऊ दाजी हेंच नांव रुढ जालें.वेवसाया निमतान लाड घराणें मुबय गेलें.

## शिक्षण
भाऊचें मुळावें शिक्षण नारायणशास्त्री पुराणिक हांचे मराठी शाळेंत जालें मागीर तांणी एल्फिन्स्टन विघालय आनी कॉलेजींतल्यान उच्च शिक्षण घेतलें.तशेंच तांणी संस्कृताचोय अभ्यास केलो.फुडें तांची एल्फिन्स्टन विघालयांत शिक्षण म्हणून नेमणूक जाली.ह्याच अदमासाक तांचें पार्वतीबाय वांगडा लग्न जालें.भाऊन कच्छ,काठेवाडा ह्या गुजराताच्या विभागांतल्या बालकन्या हत्येचे प्रथेचे इंग्लीश आनी गुजराती अशा दोनूय भांशानी एक निबंध बरयलो तांच्या

## पुरस्कार
संग्रह ह्या निबधांक 600 रुपयांचो पुरस्कार मेळ्ळो आनी तांचे चिकित्यक अभ्यासू संशोधनवृत्तीकय चालना मेळ्ळी.उपरांत ताणें ग्रांट मॅडिकल कॉलेजीची फॅरिश शिश्यवृत्ती मेळयली आनी वैजकशास्त्रांत पदवी घेतली.कुश्टरोगाचेर  तांणी खश्ठ नांवाचे वनस्पतीच्या बियां पसून तयार केल्लें एक देशी वखद सोदून काडलों.बायलाक शिक्षण दिवपी स्टुडंट्स लिटररी अँड सायंटिफीक  सोसायटी ह्या संस्थेचे ते पयले भारतीय अध्यक्ष जालो.बायलांक शिक्षण मेळचें म्हणून तांणी आपले पयशे खर्च केले.विधवांच्या लग्नांचे चळवळीकय तांणे फाटबळ दिलें.लोहार चाळींतले कन्याशाळेक तांणी अर्थीक आदार दिलो,देखून ते शाळेत भाऊ दाजी गर्ल्स स्कूल हे नांव दिलें.भाऊन भारतभर भोंवडी करुन हस्तलिखितां,शिलालेखांचे ठशे,दुर्मी चित्र,नाणी,ताम्रपट,शस्त्रां,बी सारकिल्या वस्तूंचो केलो

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
भाऊसाहेब बांदोडकार

**भाऊसाहेब बांदोडकार**
## जल्म
तांचो जल्म गोंयांतल्या पेडणें गावांत 12 मार्च 1911दिसा जालो. बापायचें नांव बाळकुष्ण आनी आवयचें श्रीमती. तांच्या ल्हानपणांत आवयबापायक मरण आयलें.
## शिक्षण
मुळावें मराठी शिक्षण म्हापश्यां आनी माध्यमीक पुर्तुगेज आनी मराठी भाशां वांगडाच फ्रॅत्र्च आनी हिंदी ह्योय भाशा शालेयल जिवितांतूच ते शीकले. मागीर तांणी आपल्या घराण्याचो वेवसाय वाडयलो आनी मुखार खण धनी म्हणून नांव मेळयलें.
## लग्न
तांचें लग्न सुशिलाबाय लक्ष्मण पेडणेंकार ह्या एका वेपारयाचे धुवे लागीं जालें (जून 1931).तिचें कुळाराचें नांव सुनंदा तांकां शशिकला, उषा, क्रांती आनी ज्योती ह्यो चार धुवो. तांका सिध्दार्थ हो पूत आशिल्लो ताका तरणेपणार मरण आयलें.
## 1942चें छोडो [[भारत]] आंदोलनान
1942चें छोडो भारत आंदोलनान बांदोडकरांचें राजकी मळाचेर पदार्पण जालें. तरणेपणार रायवादी विचारसरणे कडेन तांचो ओड आशिल्लो. तातुंतल्यानूच तरूण वर्गाक एकठांय हाडून गोंयांत समाज प्रबोधनाचें कार्य हातांत घेवपाची तांकां प्रेरणा मेळ्ळी. भारत स्वतंञ जातकच गोंय मुक्ती आंदोलनाक चालना मेळ्ळी. ह्या आंदोलनांत ताणी सक्रीय वांटो घेतलो. जायत्या भुयगतांक सगळ्या प्रकारांचें सहकार दिलें आनी खेड्यांनी पुर्तुगेजां आड प्रचार केलो. ग्रामीण भागांत मराठी शाळा चलच्यो म्हणून मदत केली.ताका लागून तांकां 1956 वर्सा तीन म्हयने बंदखण भोगची पडली.
## गोंयचे पयले मुख्यमंत्री
दयानंद बाळकुष्ण बांदोडकार हे गोंय, दमण आनी दीव ह्या केंद्रशासीत प्रदेशाचे पयले मुख्यमंञी जाल्ले.बांदोडकारान वेंचणूक लडोवंक नाशिल्ली पूण कार्यकत्यांच् आगर्या खातीर ते गोंयचे पयले मुख्यमंत्री  जाले. खंयच्याय विधायक समाजीक कार्याक सदळ हातान मदद करपांत ते मुखार आशिल्ले. गरिबांचे प्रश्न ते स्वता लक्ष घालून सोडयताले. क्रिकेट, शिकार, वाचन, सुग्रास जेवण ह्यो गजाली तांका मनांपासून आवडटाल्यो.रसीकतायेचें राजस जिवन जगत आसतनाय तांणी आपले खणींतल्यान मजुरां कडेन वा मंत्रालयांतल्या फायलीं कडेन केन्नाच आडनदर केली ना. सगल्या गोयकारांच्या काळजांत विराजमान आशिल्ल्या भाऊसाहेबाक काळजाच्या आताकान पणजे 12 आगस्ट 1973 दिसा मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
राम मनोहर लोहिया

**राम मनोहर लोहिया**

## भुरगेपण
राम मनोहर लोहिया हाचो जल्म 23 मार्च 1910 ह्या दिसा अकबरपुर, उत्तर प्रदेश ह्या राज्यांत जल्मलो. तो हिरालाल आनी चंदा हांचो पूत आशिल्लो. ताच्या बापायन ताका ल्हानूच पिरायेन भारताच्या स्वतंत्र चळवळीत दाखिल केल्लो. म्हात्मा गांधीक मेळून ताचे जिवित बदल्ले. तो गांधीजीच्या मार्गार चलपाक लागलो. 10 वर्साचो आसतना ताणे गांधीजी वांगडा सत्यांग्रहांत वाटो घेतलो.

## शिक्षणीक पात्रताय
शिक्षण बीएससी एलएलबी तांचे उच्च शिक्षण कोल्हापुरांत जालें.कोल्हापुर शारांत शिकता आसतना ताणें भारत छोडो आंदोलन वांटो घेत्तिल्लो म्हणून ताका बंदखणीची ख्यास्त जाल्ली.उपरांत कोल्हापुर शारांत ताणे राष्ट् सेवा दल फांटयाची स्थापना करून कांय तेंप तांचे फुडारपण चलयलें. उच्च शिक्षण सोंपले उपरांत गोंयात येवन नोव्हेंबर 1942 ताणे मडगांवांत राष्ट् सेवा दल फांट्याची स्थापना केली.

## वेव्हारीक जिवित
18 जून,1947 दिसा डॅ. लोहियान मडगांव शारांत घडोवन हाडिल्या सत्याग्रहांत ताणे वांटो घेतिल्लो म्हणून ताका आठ दिसां खातीर बंदखणीत दवरलो. उपरांत त्याच वर्सा 18 नोव्हेंबर दिसा व्हडल्या गोंयच्या मायणा गांवांत सभा घडोवन हाडिल्यान नारायण पालेकारा 23 एप्रिल 1947 दिसा तांका खड्डे करून सोडून दिले. विशवनाथ राष्टिय कॅग्रेस गोंय फांट्याचो वावुरपी वांगडी आशिल्लो. पूण तांचे भितर वाद निर्माण जाल्यान तो कॅग्रेसींतल्यान भायर सरून एप्रिल 1947 आपल्या सांगात्याच्या आदारान तांणे कुंकळ्ळे आझाद गोंमतक दल फांटयाची स्थापना केली. उपरांत तांणी पुर्तुगेजा आड गोंय मुक्त जाय मेरेन आपल्यो हिंसक हालचाली चालूच दवरल्यो. जुलय 1947 आपल्या कांय वेंचीक सांगात्यांच्या आधारान ताणे म्हापशेंचे येणावळ खातें लुटलें. तशेंच डिसेंबर म्हयन्यांत विश्वनाथ आनी ताच्या सांगात्यानी सरकारी पयसो घेवन वचपी वाहनाचेर घुरी घालून सगळो म्हालवज लुटलो. हाका लागून ताच्या कांय सांगात्यांक चलोवचो ताका 28 वर्सा तडीपार आनी एक वर्स बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 1951 ते 1954 ह्या काळांत जायते कडेन राष्टिय कॅग्रेस गोंय संघटणा उबारपाक तो खूब वावुरलो. हें संघटणे वरवीं तो गोंयात राष्टवादी लिखाण धाडपाक लागलो. वझरी गांवांत आझाद गोमंतक दलाचो कॅप्प उबारून तो आपवावुरप्यांक गनिमी काव्याचें शिक्षण दितालो. 29 जुलय 1954 दिसा पुणें आनी मुंबयच्या शंबर आपवावुरप्याक आधारान नगर हवेंलीचें राजपाटण सिल्वासाचेर घुरी घालून तें सुवादीन घेतले. उपरांत धा दिसांनी सबंद नगर हवेंलीचेर ताबो मेळयलो आनी 15 आगस्ट 1954 मेरेन तिचो कमांडो प्रशासक म्हणून वावुरला.

वर्ग:देवनागरी पानां
भीष्म साहनी

thumb|भीष्म साहनी
**भीष्म साहनी**लेखक भीष्म साहनी हांचो जल्म 8 ऑगस्ट 1915 रावलपिंडी पाकिस्तानात एका साध्या मध्यमवर्गीय घराब्यांत जालो. ते आपल्या घरांतले सातवे भुरगे आशिल्ले. तांच्या बापायचें नांव श्री.हरबंस लाल साहनी आसलें आनी आवयचें नांव श्रीमती लक्ष्मी देवी आसलें.1944 सालांत तांचे लग्न शीला  जी वांगडा जालें. तांचे शिक्षण लाहोर सरकारी महाविध्यालयांत जालें. ताणी इंगलीश साहित्यान एम.ए. तशेंच  पंजाब विध्यापीठातल्यान पी.एच.डी.   ची पदवी प्राप्त केली. ताणी आनी खूबशीं वर्सां महाविध्यालयांत अध्यापकाचें काम केल्लें त्या भायर थोडया वेऴाखातीर विदेशी भाशा प्रकाशन-समिती मॉस्कोच्या संबंधात ते रावले.भीष्म साहनी एक व्हडले नाटककार  तशेच कथाकार आसले. तांकां कादंबर्यो बरोवपी अशेय म्हणटात. तांकां खूबशीं इनामाय मेऴ्ऴयात.

## इनामा

वर्ग:देवनागरी पानां