open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
सवाई गंधर्व

**सवाई गंधर्व**रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर हांचो जल्म 19 जानेवरी 1886 दिसा धारवाडा लागी आशिल्ल्या कुंदगोळ गावांत जालो. ताच्या घरांत संगिताची विशेश अशी आवड नासली. ताजो बापूय गणेश सौशी हो स्थानीक जमीनदारा कडेन कारकून आशिल्लो.

## जल्म
रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर हांचो जल्म 19 जानेवरी 1886 दिसा धारवाडा लागी आशिल्ल्या कुंदगोळ गावांत जालो. ताच्या घरांत संगिताची विशेश अशी आवड नासली. ताजो बापूय गणेश सौशी हो स्थानीक जमीनदारा कडेन कारकून आशिल्लो.

## संगिता विशीं ओड
रामचंद्राक ल्हानपणा सावन रामभाऊ म्हणून वळखताले. ताचें अभ्यासांत लक्ष केन्नाच लागलें ना. पूण संगिता विशीं ओड जबरदस्त आशिल्ली. गळोय बरो आसलो. देखून ताका शिक्षक कविता म्हणपाक सांगताले.

## रंगभुमीचेर स्वताचें नांव
रामभाऊन गाणें शिकपाक उस्ताद अब्दूल करीम खान हांच्या मार्गदर्शना खाला सुरवात केली. गायनांतलो अभ्यास पूर्ण केले उपरांत रामभाऊ एके एके नाटक कम्पनींत सामील जाले आनी रंगभुमीचेर तांणी स्वताचें नांव केंलें.
लोक तांकां सवाई गंधर्व म्हूणून वळखुपाक लागले. तांणी गायील्लीं मराठी नाटकांतलीं पदां अजरामर जाली
किराणा घराण्याची परंपरा सवाई गंधर्व हाणी आपल्या गुरु कडल्यान घेतली आनी शिश्यां गुरु कडल्यान ती फुडें व्हेली.

## तांचे कांय शिश्य
तांचे शिश्य गुरु परसूय चड फामाद जाले. पंडीत भीमसेन जोशी, बसवराज राजगुरु, गंगूबाई हांनगल हे तांचे कांय शिश्य.
पंडीत भीमसेन जोशी हांणी आपल्या गुरुचे यादी खातीर दर वर्सा सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव पुण्यांत सुरू केलो.

## अंतरले
तो 12 सप्टेंबर, 1952 दिसा अंतरले.
पंडीत भीमसेन जोशी हांणी आपल्या गुरुचे यादी खातीर दर वर्सा सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव पुण्यांत सुरू केलो.
तांच्या जिणेंतल्यान आमकां खुब किदे शिंकपाक मेळटा. चड करून आपल्या स्वपनाचेर विसवास दवरपाची देख.

वर्ग:देवनागरी पानां
गणेश वासुदेव जोशी

*गणेश वासुदेव जोशी*
महाराष्टांतले एकुणिसाव्या शेंकड्यांतले एक निश्ठावान सामाजीक वावुरपी.तांचें पुराय नांव गणेश वासुदेव जोशी,पूण सार्वजनिक काका ह्या नांवान ते प्रसिध्द आशिल्ले.
## जल्म
तांचो जल्म सातार्याक वासुदेव आनी सावत्रीबाई हांगेर जालो.तांचें घराणें मूळचें कसबा संगलमेश्र्वर,रत्नागिरीचें,पूण पोट भरपाक हें घराणें सातायाक स्थयीक जालें.तांचें इंग्लीश सातवे मेरनचें शिक्षण सातायाक जालें.सार्वजनिक काका नोकरे निमतान पुण्याक आयले(1848)आनी न्यायालयांत कारकून म्हणून रूजू जाले.
## शिक्षण
तांचें इंग्लीश सातवे मेरनचें शिक्षण सातायाक जालें.सार्वजनिक काका नोकरे निमतान पुण्याक आयले(1848)आनी न्यायालयांत कारकून म्हणून रूजू जाले.अंतर्गत मतभेदांक लागून तांणी नोकरेचो राजिनालो दिलो(1856).उपरांत तांणी वकिलीची परिक्षा दिली(1865)आनी पुण्यांतूच ते वकिली करपाक लागले.वकिलीच्या वेवसाया वांगडाच तांणी भौशीक कामांत रस घेतलो
## वकीलपत्र
क्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके हांचे वकीलपत्र घेवपाक पुण्यांतलो कोणूच वकील मुखार येन्नाशिल्लो.अशा वेळार तांणी तांचें वकीलपत्र स्विकारपाचें धाडस दाखयलें.
## काम
जोशी आनी रानडे हांणी मेळून अर्थाक उघेगीक आनी राजकी स्वरुपांचीं जायतीं कामां हातांत घेतलीं आनी जनतेक जागत आनी संघटीत करपाचें मोलादीक काम केलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
अझीम हशिम प्रेमजी

thumb|अझीम हशिम प्रेमजी २०१३ वर्सा
**अझीम हशिम प्रेमजी** हाचो जल्म 24 जुलय 1945 दिसा जालो भारतीय  उघोगपती आनी विपो कपनींन अध्यश आसात.फोबर्म नेमाळ्यान जाहीर केल्लान भारतीय गिरेस्ताचे वळेरेंतते तिसरया स्थानाचेर आसात जाल्यारसवसारांत 41व्या स्थानाचेर आसात.सवसारीक पावड्याचेंर बुदवंतांचें 100 जाणाचें वळेरेंत अझीम प्रेमजी हाचों आसपाव आसा.

## वावर
तें अमरिकेंतल्यान स्टनफोर्ड विघापिठांत शिकतना 1966त ताचें बापूय भायर पडलो.ताका लागून ताचेर शिकप सोडुन कंपनीच्या वेवस्थापनाची जबाबदारी आयली.उपरांत कंपनीच्या पयलेच सर्वसाधारण सभेंत समभागधारकांनी, तांणी आपलें कपनीतलें भांडवल विकून भायर सरचें आनी कोणा तरी जाणकाराच्या हातांत कंपननीची सुत्रा दिवची अशी सुचोवणी केली.कारण,इतलें ल्हान पिरायेचेंर ताचें विशीं भागधारकांक दुबाव आशिल्ल्यो. पूण भागधारकांचो सल्लो अझीम हांणी मानलो ना कंपनीची उलाढाल आशिल्ली सुमार सात कोटी रुपया.प्रमजी हांणी कंपनी बदलूनच उडयली आनी विरपो ही तत्रज्ञानाचेंर आधारीत कंपनी म्हणून संवसारीक नकाशाचेर परजळपाक लागली.आज विरपो ही देशांतली तिसरी आनी जगांतल्या टॅक्नोलॉजी कंपनी पयल्यान शबरांनी आसा.ताणी आपल्या भागधारकांनी उत्कायिल्लयो दुबाव फट थारायलो.तांणी कंपनीचो फोकसच पुरायपणान बदलून शाब्वा वयल्यान माफ्टवर पळोवन आपणें तों जागो घेवचो अमो विपोरचो हेतु आशिल्लो.तांचें हें धोरण येशस्वी थारालें.सुरवातीक विपोन कप्यटर हाडवर आनी उपरांत सोफ्टवँरमळाचेर पावल घालें.

## संपादणूक
2000त एशियाविकान तांची संवसारातल्यान 20 सगळ्यांत  शतिकशाली दादल्याचें वळेंरेंत निवड केली.टायम नेमाळ्यान दोनदां तांकां 100 प्रभावशानली व्यत्की मदीं नेंमाळ्यात.2005 वसा भारत सरकारान तांकां पघभूषण पुरस्कारान सन्मानीत केल्यात तशेंच 2011 वसा तांका पघभूषणपुरस्कार दिवनूय भोवमानीत केल्यात.

वर्ग:देवनागरी पानां
बहिणाबाई

**बहिणाबाई**

## जल्म
बहिणाबाई हिजो जल्म 24 आँगस्त  1880 दिसा महाराष्टांतल्या  जलगांव   जील्ल्यांत असोदे ह्या  गांवांत जालो . आवयचें  नांव  भीमाई  तांकां तीन भाव घमा आनी घना आशील्ले.  तीन भयणी  अहील्या ,सीता आनी तुळसा नांवांच्यो आशील्ल्यो.

## तेराव्या वर्सा ताजें  लग्र
वयाच्या तेराव्या वर्सा ताजें  लग्र जळगावच्या खंडेराव चौधरी हाजो चलो नथुजी चौधरी हाजे लागी जालो. नथुजी आनी बहिणाबाईक  तीन भुरगीं  आसली. ओंकार ,सोपान आनी काशी अशी तांची नांवां. जळगांवां  आयिल्ल्या प्लेगच्या साथींत ओंकाराक कायमचें अपंगत्व आयलें. वयाच्या तिसाव्या वर्सा बहिणाबाय  विधवा जाली. बहिणाबाईक  बरोवपाक येनाशिल्लें .तिज्यो थोड्यो कविता तिचो चलो सोपानदेव चोधरी हांणी आनी थोड्यो सोपानाल्या  मावशेभावान बरोवन  दवरल्यो  म्हूण आमका दिश्टी पडटात . तिणे ज्यो कविता केल्या, तांका तोड ना  .शेतातलें काम  करता आसतना , दळटना सहज तिच्या तोंडांतल्यान कविता भायर पडटाल्यो .जगपाचें व्हड तत्वज्ञान सागूंन वताल्यो . ज्यो किदें शिल्लक आशिल्यो कविताआसात  त्यो वाचून पळोवन थक्क जावपाक जाता .

## . गिन्यान
. गिन्यान आनी शिक्षण हाजो तसो परस्पर संबंद ना .एका वाटेन आमी ना शिकिल्ल्या मनशाक आमी मुर्खांत काडटात आनी दुसर्या वटेन कांयच ना शिकलेल्या बहिणाबाईच्यो कवितेचेर अभ्यास करतात .मनशा,तूं मनीस केत्रा जातलो .ते निरक्षर बायलेच्या प्रस्नाचें उतर  शिकिल्ल्या बुदवंतांक आजूनय मेळना . हांतुतूच सगलें आयलें .3 डिसेंबर 1951 दिसा तिजें मर्ण जालें.

वर्ग:देवनागरी पानां
दशरथ पुजारी

**दशरथ पुजारी**
### दशरताचें बालपण
दशरथ पुजारी हांचो जल्म 30 ऑगस्ट 1930 या दिसा बडोघाक जा तांचे मुळावें शिक्षण मुंबयच्या गिरणगांवांतल्या युनियन हायस्कुलांत जाले. ताजो बापूय दोतोर आसल्याकारणान ताजी नोकरी फिरतेची जाली. म्हणुनूच दशरथालें वास्तव्य बाशीं, सोलापूर, पंढरपूर अशा खुबश्या जाग्यानीं जालें. हाजो फायदो म्हळ्यार माणाकुल्या दशरथाच्या कानाचेर चारूय कडलें लोकसंगीत पडलें.ताजे कान तयार जाले.बार्शीच्यान गोपाळराव भातंब्रेकर हांचेकडल्यान ताणी संगीतांचे धडे गिरयले.

## संगीताचे योगदान
पिरायेच्या 18 व्या वर्सा सावन दशरथ पुजारी हाणी संगीत दिवपाक सुरवात केली. दशरथ पुजारी हाणी मंगेश पाडगावकर,रमेश अणावकर,शांताराम नांदगावकर सुधांशु, योगेश्र्वर अभ्यंकर, मधुकर जोशी सारक्या गीतकारांच्या गीतांक चाली लायल्यो. झिमझिम झरती श्रावणधारा, चल ऊठ रे मुकुंदा,केशवा माधवा हे सारकें असंख्य गीतांआयजूय रसिकांच्या तोंडार घोळटा. अजून त्या झुडुपांच्या मागे हे तांचे आत्मचरित्र खूब्ब गादलें.

** मरण**

13 एप्रिल 2008 ह्या दिसा मुंबयत तांका मरण आयले.

वर्ग:देवनागरी पानां
नरेंद्र दाभोळकर

**नरेंद्र दाभोळकर** हो एक नामनेचो दोतोर.

## '''जल्म'''
नरेंद्र अच्युत दाभोळकर हांचो जल्म 01 नोवेंबर 1945 ह्या दिसा सातारांत  जालो . अच्युत नारायण दाभोळकर  आनी ताराबाई हांचें धावे भुरगें म्हळ्यार नरेंद्र .मानेस्त तत्वचिंतक डाँ.देवदत दाभोळकर हे नरेंद्राचे व्हडले भाव. नरेंद्राचे मुळावें  शिक्षण सातारांतल्या न्यू  इंग्लीश स्कुलांत जालें. सांगलीच्या विलिंग्डन म्हाविधालयांतल्यान  तांचें उच्च शिशण  जालें.  चडशी खबर नाशिल्ली गजाल  म्हणल्यार नरेंद्र दाभोळकर  हो उत्कूश्ट  कबड् डीपटू  आशील्लो. कबड्डीचेर तांनी एक पुस्तकूय बरयला.  ताचे खातीर तांकां शीवछ़ञपती हो पुरस्कार फावो जाला.

## '''दोतोरकेचें शिक्षण'''
1970 सालांत तांणी मिरज वैजकी म्हाविधालयांतल्यान दोतोरकेचें शिक्षण पूर्ण केलें आनी सातारांत दोतोरकी सुरू केली.  1983 हया वर्सा तांणी अंधसध्दा निर्मुलन समीतो स्थापन केली .जिचें कार्य तांणी मरसर केलें. साने गुरुजीन स्थापन केल्ल्या साधना ह्या मासिकाचे ते संपादक आशिंल्ले. अंदसध्दे आड तांणी  खूब व्हडलो लडो  दिल्लो .  20 आँगस्ट  2013 ह्या दिसा तांची गुळयो  घालून पुण्यांत  हत्या केली .  अजून  मेरेन तांच्या मारप्यांचो सोद लागूंक ना.

## '''पुरस्कार'''
कबड्डीचेर तांनी एक पुस्तकूय बरयला.  ताचे खातीर तांकां शीवछ़ञपती हो पुरस्कार फावो जाला.

वर्ग:देवनागरी पानां
योंगी अरविंद घोष

**योंगी अरविंद घोष**
'आधुनीक भारतांतले प्रख्यात तत्वचिंतक,स्वातंत्र्यवीर, योगी आनी कवी.जेम कलकत्तांत एका सुसंस्कृत कुटुंबांत.बापूय कृष्णधनबाबू हे दोतोर आशिल्ले.

## वळख
जेम कलकत्तांत एका सुसंस्कृत कुटुंबांत.बापूय कृष्णधनबाबू हे दोतोर आशिल्ले.
## शिक्षण
भुरग्यांक पुराय अस्तंती धरतेचेर शिक्षण दिवचें म्हणून तांणी अरविंदाक पिरायेच्या सातव्याच वर्सा इंग्लंडाक धाडल.अरविंद हे असामान्य बुध्दीचे विघर्थी आशिल्ले. थयच्या परिक्षांत तांणी जयतीं इनामां मेळयलीं.लॅटीन,ग्रीसी,इंग्रजी ह्या भाशंचेर तांचो शेक अशिल्लो.फ्रज्च,जर्मन,स्पेनी,इटालियी ह्योय भाशा ते थंय शिकले.भारतांत येतकच तांणी बंगाली,गुजराती,मरठी आनी संस्कृत भाशांचो अभ्यास केलो.
## छंद
ल्हानपणा सावनूच तांका कविता करपाचो छंद आशिल्लो.लॅटीन,ग्रीसी,इंगलीश आनी बंगाली भाशांत तांणी कविता केल्यात.आयसिएसाची परिक्षा ते ग्रीसी आनी लॅटिनांत सगळ्यांत चड गूण मेळोवन पास जाले.पूण घोडेस्वारींत अपेशी थारले.ते पकते आयसिएसाक बसले नात कँब्रिजाक इंडियन मजलिसांत तांणी क्रांतिकारका भाशणां करुन,भारतांन शस्त्र उठाव करुनूच स्वातंत्र्य मेळोवचें,अशें ते सांगताले.
## नोकरी
ब्रिटीश सरकाराची नोकरी करिनासपाचो निर्णय घेवन ते 1893त भारतांत परतले आनी बडोदा संस्थानाचे नोकरेंत रुजू जाले. 1901त तांचेमृणालिनी देवी कडेन लग्न जालें.मुखार अरविंद नोकरी पाँडिचेरीक गेले.
## मुखार
मृणालिनी देवींक तांच्या कुळारा दवाचें आपोवणें आयलें.बडोदा महाविघाल.त पयलीं ते फ्रॅज्वीचे आनी इंग्लिशीचे प्राध्यापक,मागीर महाविघालयाटे उपप्राचार्य,प्राचार्य आशिल्ले.बडोघाच्या वास्तव्यांत तांणी फुडस्या कार्याची साधना केली.योगलाधनाय ते करताले.वेद,उपनिषदां,म्हाकाव्यांचो सखोल अभ्यास कुर ते इंग्लिशींत कवीता,नाटकां आनी निबंध बरोवंक लागले.देश स्वतंत्र जावपाक जाय,सशस्त्र क्रांतीनूच स्वातंत्र्य मेळटलें,भारताचो पुनर्जल्म जावपाक जाय,अशें ते म्हणटाले.बांगालांतले क्रांतिकारक चळवळीचे अरविंदबाबू एक प्रवर्तक आशिल्ले.टिळकांक ते फुडारी मानताले.वंगभंगाच्या वेळार ते कलकत्याक गेले.कलकत्ता काँग्रेसीच्या अधिवेशनांत (1906) तांणी भारताचें संपुर्ण स्वातंत्र्यं ह्या ध्येयाची घोशणा केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
महादेवभाय देसाय

**महादेवभाय  देसाय**
## वऴख
माहादेव हीराभाय देसाय हांचो जल्म 1 जानेवारी 1892 ह्या दिसा गूजरातांतल्या सरस गांवात जालो . महादेव देसाय हे महात्मा गांधीजीचे स्वीय सहाय्यक आनी एक ऩिशठावंत गांधीवादी कार्यकर्तें आशिल्ली . ताजो बापूय हीरभाय हो पार्थमीक शाऴेंत शिकयतालो. फूडेंतो अहमदाबादेक बायलांच्यां र्पाचाय जालो .तांणी रामायण , महाभारत  उपनिषदां तशेंच गूजराती साहीत्य हाचो खूब अभ्यास केल्लो . ताजे विचार आनी धर्मीक वूती हाचो र्पभाव महादेवभायचेर जाल्लो .
### पयली आनी खाजगी जीवन
महादेवभाय सात वर्साचेंर आसतना आवय जमनांबेन हिचें मर्ण जाले. सुरतेक मॅर्टीक जाले उपरांत ते मुंबय आयले आनी जायत्यो शिशवूत्यो मेऴोवन बिए (1910) , एलएलबी (1913) शिक्षण पूराय केले .ताणे 1905 वर्सा ते दुर्गीबाय हीच्याकडेन ल्गन केले . 
### वावर
बॅकेंतली शिरवीस सोडून 1917 वर्सा ते गांधीजीं वांगडा वावूरपाक लागले आनी अखेरे मेरेन तांचे वागंडा तांचे वांगडा ताचे चिटणीस आनी लागचो सहकारी म्हणून वावुरले. चंपारणय सत्यार्गह (1917) , बार्डोलो सत्यार्गह (1928) आनी मिठाचो सत्यार्गह (1930) हातूत भाग घेतलो. तशेंच 1924 च्या भारत छोडो आंदोलनांत ताणी गाधींजीं वागडा बंदखण भोगली  ते साहीतीक आनी पत्रकार आशिल्ले. ताणी जायती इंगलीश पुस्तका बरयली . एल्विन ताकां बापूस म्ण़टालो.ताणीं गाधीजीची एकमेव सेवा केली. पूणयाच्या आगा खान राजवाडयांत बंदखणींत आसतना काऴजाच्या दूयेंसान 14 आँगस्ट 1942 ह्या दिसा ताकां मर्ण आयले ...

वर्ग:देवनागरी पानां
सखारामबापू बोकील

**  सखारामबापू  बोकील** उत्तर पेशवाईतले एक प्रसिद्ध मुत्सद्दी.तोचें पुराय नांव सखाराम भगवंत बोकील. सुरवातीक सखारामबापू महादजीपंत पुरंदरे हाचें कडेन कारकून आनी शिल्लेदार आशिल्लो.

## सखारामबापू आनी तांच्या कूटूंबा विशी काय म्हायती:
उत्तर पेशवाईतले एक प्रसिद्ध मुत्सद्दी.तोचें पुराय नांव सखाराम भगवंत बोकील.तांच्या आदल्या जिवना विशीं कायं खबर ना.तांचे पुर्वज पणतोजी (पंताजी) गोपीनाथ हे अफझलखाना कडेन छ. शिवाजी महाराजांचो निरोप घेवन गेल्ले वकील आशिल्ले (1659).सखाराम बापोलभाव महादजी यमाजी छ. संभाजी महाराजांचे सेवेंत आशिल्लो.रायगडाचें झूज हारतकच तो छ. शाहू वांगडा ओरंगजेबाचे बंदखणींत आशिल्लो. मुखार शाहूंन ताका हिंवरे गांव आनी कुलकर्णी वतन करून दिलें.ताका पूत नाशिल्लो,म्हूण बापूचो व्हडलो भाव निंबाजीक तें वतन वारसाहक्कान मेळ्ळें. बापूचो उल्लेख शनिवारवाड्याच्या बांधकामा वेळार (1732) मेळटा.

## तांचे वावर:
सुरवातीक सखारामबापू महादजीपंत पुरंदरे हाचें कडेन कारकून आनी शिल्लेदार आशिल्लो.बाळाजी बाजीरावान ताका 1746त सदाशिवरावभाऊं वांगडा कर्नाटकाचे स्वारेचेर धाडलो. हे स्वारेंत ताणें भरपूर धनदोलत जमोवन छ. शाहूंचें रीण फारीक केलें. मुखार रघुनाथरावां वागंडा गुजरात (1754) आनी उत्तर हिंदुस्थान (1758) अशा दोन स्वार्यांनी ताणें वांटो घेतलो. पेशव्यांनी रघुनाथरावाचों कारभारी म्हणून ताची नियुक्ती केली.व्हडल्या माधवरावाच्या वेळार (1761-72) सुरवातीक राघोबा बापूच्या सल्ल्या प्रमाण राज्यकारभार पळयतलो.माधसलेवरावान तातूंत हस्तक्षेप करतकच बापून कारभारीपद सोडलें.ताचे पयलीं रघुनाथरावान (1762) निजामाचो पराभव केलो.

## तांचे हेर कार्य आनी वावर:
उरफाटो,निजाम अली आनी जानोजी भोंसले हांची मदत घेवन पेशव्यांच्यो पराभव केला,तेन्ना बापोल्या-पुतण्या मदीं समझोतो जावन परत राघोबा वरचढ जालो.ताणें बापूक कारभारी नेमून पेशव्यांचे समर्थक गोपाळराव पटवर्धन हांची जहागीर जप्त केली आनी सखारामबापूक णव लाखांची जहागीर दिली.हैदर अलीचेर 1764चे लडायेचे सगळे अधिकार माधवरावान घेवचे असो बापून हट्ट धरलो.माधवरावान ह्या युध्दा वेळार बापूक वांगडा घेतलें.मरणा पयलीं माधवरावन बापूची मराठ्यांच्या राजकारणाचेर कर्तबगारीची म्होर मारली.ताका लागून ताची साडेतीन शाण्यांतलो एक पूर्ण शाणो,अशी ख्याती जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
एकनाथ रामकृष्ण रानडे

**एकनाथ रामकृष्ण रानडे  ** एकनाथ रानडे हांचो जल्म महाराष्ट्रांतल्या अमरावतो जिल्ल्यांतल्या टिटिला गांवांत 14 नोव्हेंबर 1914 दिसा जालो

## जीवन

ते जल्मल्ल्या गांवांत शिक्षणाची तितलीशी
सुविधा नाशिल्ली.ते खातीर ते आपल्या व्हडल्या भावागेर नागपुरा आयले.थंय संघाच्यो
शाखा चलताल्यो.थंयसर ते शाखेर वचपाक लागले आनी आजल्म तांणी राष्ट्रिय स्वयंसेवक
संघाचें काम केलें.लंघाचें काम करीत आसतनाच ते स्वांतत्र्य संग्रामांतूय वांटेकार
जाले.

## शिक्षण

क्रांतिकारकांचे कुशळ सघटण तांणी केलें.जायत्या
फावटीं सत्याग्रहांतूय उडी घेतली.एकनाथजी हें नांव दोळ्यां मुखार येता तें स्वामी
विवेकानंद शिळास्मारक.ज्या फातरार स्वामी विवेकानंद तीन दीस ध्यानस्थ बशील्ले आनी
ज्या तोंकां आत्मगिन्यान जालें,त्या फातराचेर तांचें स्मारक जावचें हो विचार गुरुजीन
फुडे धाडलो तो म्हणल्यार एकनाथ रानडे.हें काम इतलें सोंपें नासलें.

## तांचे वावर

क्रिस्तांवांनी ह्या स्मारकाक विरोध केल्लो.सरकारय तयार नाशिल्लें.अशा वेळार फकत एकनाथान हांचें सगल्यांचें मन घुंवडायलें.लोकसभेच्या 386 सदस्यांचें समर्थ मेळयलें.एक एक रुपया करीत करीत व्हड निधी उबो केलो आनी हें स्मारक बांदलें.22 आँगस्ट 1982 हे गणेश चतुर्थी आशिल्ल्या दिसा हो कुशळ संघटक हें जग सोडून गेलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
डॅा जयंत नारलिकर

**डॅा जयंत नारलिकर**
 
## ताचो जल्म
रजयंत विषणू नारळिकर हांचो जल्र्म कोल्हापूराक 19 जुलय 1938 हया दिसा जालो. ताचो बापूय रॅलर विष्णू वासूदेव नारळिकर हो गणिततज्ञ आसलो. वाराणसिचया बनारस हिंदू विघापिठांत गणित शाखेचे तें मुखेल आशिल्ले. जयंत नारकिळाची आवय, सुमती, ही संस्कत विशयात मानेस्त आशिल्ली

## ताचे शीक्षण
जयंताचे मुळावें शिक्षण वाराणशीक जालें. 1957त विज्ञान हो विशय घेवन जयंत बिएससींत पयलो आयलो. फुडल्या शिक्षणाक लागून जयंत बि्टनातल्या कॅबी्ज विघापिठांत गेलो. थंयसर तो एमए जालो आनी पिएचडी ही पदवी मेळयली. ते भायर खगोलशासतातलें टायसन मॅडल मेलळयलें.

## ताचे लग्न
1966 वर्सा जयंताचें लग्न मंगला सदाशिव राजवाडे हाचे कडेन जालें. मंगला हीय गणीतज्ञ. तांका तीन धुवो आसात. गिता, गिरीजा आनी लिलावती. 1972 वर्सा जयंत भारतांत परतो आयलो आनी टाटा मुळावें संशोधन संस्थेंत खगोलशास्र विभागांत मुखेल पद घेतलें. फाटल्या चाळीस वर्सा पासून ताचें खगोलशास्र  विशयाचेर संशोधन सुरू आसा. ते बगर ताचें लेखनूय सुरूच आसा.

## ताची पुस्तकां
 ताणें जायतीं पुसत्ंका बरयलीं. जायत्या तरांचे पुरस्कार ताका फावो जाल्यात. अंतराळातील भस्मासूर, अभयारण्य, टाइम मशीनची किमया, पे्षीत, यक्षांची देणगी, याला जिवन ऐसे नाव, वामन परत न आला, व्हायरस, आकाशाशी जडलें नातें, गणितातील गमतीजमती, युगायुगाची जुगलबंदी, नभात हसरे तारे (सहलेखक. डॅा. अजीत केंभावी आणी डॅा. मंगला नारळीकर) विज्ञान आणी वैज्ञानीक, विज्ञानगंगेची अवखळ वळणे, विज्ञानाची गरूडझेप, विश्रवाची रचना, विज्ञानाचें रचयीते, सर्याचा प्रकोप हीं तांणी बरयील्लीं कांय पुस्तकां.

## पुरसकार
1965त ताका पधभुषण पुरस्कार फावो जाला. 2004त ताका पधविभुषण पुरस्कार मेळळो. 2010त ताका महाराषट्र भुषण पुरस्कार मेळळो. हे भायर ताका भटनागर पुरस्कार आनी एमपी बिरला अशें पुरस्कारूय फावो जाल्यात.

वर्ग:देवनागरी पानां
गोविंद तळवलकर

***'गोविंद तळवलकर***'
गोविंद तळवलकर हो पत्रकार आनी 25 पूसतकाचो लेखक

## जल्म
गोविंद तळवलकर हांचो जल्म 22 जुलय 1925 दिसा डोबिवलींत जालो.

## वेगवेगळी संपादका
1947 वर्सा बीए जातकच शंकरराव देव हांच्या नवभारतांत तांणी कामा करपाक सुरवात केली. बारा वर्सा ते लोकसतांत उपसंपादक म्हूण काम करताले. 1962-67 मजगतीं तांकां महाराष्ट्र टाइम्सांत काम करपाची संद मेळळी. 1968त महाराष्ट्र टार्इम्सच्या संपादकपदाची जापसालदारकी तांणी सिवकारली आनी फुडे 1996 मेरेन महाराष्ट्र टार्इम्सा सारक्या आघाडेच्या दिसाळ्याचे संपादक महणून आपली कारकीर्द गाजयली.

## ताचे काम
महाराष्ट्र टार्इम्साक महाराष्ट्रांतले एक प्रभावी, परिणामकार दिसाळें म्हणून घडांवपांत तळवलकरांचो शिंवाचो वांटो आसा. महाराष्ट्र टाइम्सा वांगडा तांणी इंग्लीश दिसाळ्यांतल्यान आनी सातोळ्यांतल्यान तांचें लिखाणूय विशेश गाजले. ‘अग्रलेखांचो बादशा’ ही उपाधी सार्थ थारोवपी तळवलकरान आपल्या अग्रलेखांतल्यान संपादकीय भाश्याचो एक प्रकारचो शेक निर्माण केल्लो. तांची विदवत्ता, चौफेर व्यासंग, बहुश्रुतता, लेखनांतली अचुकताय, भाशे वयलें प्रभुत्व हांकां लागून तांचे अग्रलेख वजनदार दिसतात.

लेखनांतल्यान तांची आधुनीक विचारसरणी आनी पुरोगामी हष्टिकोन हांचो प्रत्यय येता. तळवलकारान तोंकाची पक्षनिश्ठ वा व्यक्तिनिश्ठा केत्राच बाळगिली ना.एका संपादकाक सोबशी पूर्वग्रह विग्यत विश्र्लेशक दुष्टी तांचे कडेन आशिल्ली. हाचो प्रत्यय तांच्या आणिबाणी आनी उफ्रांच्या काळांतल्या लिखाणांतल्यान येता. आणिबाणी उपरांत 1980त इंदिरा गांधी हांच्या फुडारपणा खाला जेन्ना परत काँग्रेस सत्तेर आयली तेत्रा ते ह्या पक्षाचे कडवे टिकाकार जाले.

पटनासपी राजकारणचेर तांणी बडी मारली. आपली मतां परखडपणान आनी निर्भीडपणान मांडली तरी तांची शैली केत्राच मर्यादा हुपपी नाशिल्ली.

वर्ग:देवनागरी पानां
तनुजा

## जल्म
thumb|तनुजा
**तनुजा कुमारसेन समर्थ** हिचो जल्म 23 सप्टेंबर 1943 दिसा जालो.

## प्रवास
तनुजालो बापूय कुमारसेन हों सिनेमॅटोग्राफर आशिल्लो आनी आवय शोभना समर्थ ही त्या वेळा वयली नामनेची कलाकार आशिल्लि. तिची भयण नूतन ही लेगीत हिंदी चित्रपटसृशटींतली खुब्ब मानेस्त अभिनेत्री आशिल्ली. तनुजा ल्हान आसतनाच तिचीं आवयबापूय वेगळीं जालीं. शोभना समर्थ हांणी निर्माण केल्ल्या हमारी बेटी (1950) सिनेमांतल्यान तनुजाचो पिक्चरांतलो प्रवास सुरू जालो. पूण तेन्ना तनुजा ही बाल कलाकार आशिल्ली. प्रौढपणांतलो तिचो पयलो चित्रपट म्हाणल्यार छबिली (1960). होय पिक्चर शोभना समर्थ आनी नूतन हांणी तयार केल्लो. केदार शर्मा हांणी तनुजाक हमारी याद आयोगी (1961) ह्या चित्रपटांत काम करपाची संद दिली. मागीर अशे जायते चित्रपट येत रावले आनी तनुजा फामाद जायत रावली. बहारे फिर भी आयेंगी, ज्वेलथीफ, हाथी मेरे साथी, अनुभव, बी अशीं जायतीं चलचित्रां तनुजान फामाद केलीं.

## लग्न
1973 वर्सा ती शोमू मुखजीं वांगडा लग्न जाली. तांकां दोन धुवो जाल्यो – काजोल आनी तनीशा. काजोल ही लेगीत नोमनेची अभिनेत्री आसा. तिचें लग्न अजय देवगण हाजे वांगडा जालां.

वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ.प्रभा अत्रे

**डॉ.प्रभा अत्रे**

## भुरगेंपण आनी खासगी जिवित

प्रभा अत्रे हांचो जल्म 13 सप्टेंबर 1932 दिसा पुण्यांत इंदिराबाई आनी दत्तात्रय (आबासाहेब) अत्रे हांच्या घरांत जालो. प्रभा आनी तिची भयण उषा हांका संगिताची आवड आशिल्ली. पूण तांतूत जीण घडोवपाची आस्त नाशिल्ली. एकदा प्रभाली आवय इंदिराबाई दुयेंत पडली. कोणें तरी सुचयिल्ले प्रमाण ती वखद म्हणून शास्त्रीय संगीत आयकताली.

## संगिताची शिकवण
आठवेंत शिकपी प्रभाक ह्या शास्त्रीय संगितान खूब प्रभावीत केलें. प्रभान गुरुशिश्य परंपरे प्रमाण विजय करंदीकर हांचे कडेन शिकपाक सुरवात केली. पं. सुरेशबाबू माने आनी गानहिरा हिराबाई बडोदेकर हांचे कडल्यान प्रभान किराणा घराण्याची गायकी शिकून घेतली. हिराबाई लागीं शिकत आसतना प्रभाताई हांणी तांकां भारतांतल्या विंगडविंगड भागांनी जाल्ल्या कार्यक्रमांनी साथ केल्या. संगीत शिकता आसतनाच प्रभाताईन विज्ञान आनी कायदो ह्या विशयांनी पदवी मेळयली. तांणी संगितांत डॉक्टरेटूय मेळयल्या.

## वेव्हारीक जिवित
प्रतिभावंत गायिका, संगीत रचनाकार, लेखिका, प्राध्यापिका आनी विदुषी म्हणून प्रभा अत्रे हांचो लोकीक आसा. ख्याल गायकी वांगडा ठुमरी, दादरा, गझल, उपशास्त्रीय संगीत, नाटय संगीत, भजन आनी भावसंगीत हांचेरूय तांचें प्रभुत्व आसा. तशेंच तिणें जायत्या विध्यापिठासंबंदीत पुस्तकांचेर बरोवप केला जी आयच्या काळाच्या संगीताचेर आदारीत आसात. तिचे सगळ्यांत पयले पुस्तक जावन आसा “स्वरमयी” जातून लेख आनी संगीताचो ग्रंथसंग्रह आमका मेळटा तशेंच तिचे दुसरे पुस्तक “सुस्वराली” हाका लेगीत जायते पोत्साहन मेळ्ळा. ही दोनूय पुस्तका हिंदी भाशेंत अणकारीत केल्ली आसात.

## पुरस्कार
अचार्य अत्रे पुरस्कार 1976,
पदमश्री पुरस्कार 1990, 
संगीत नाटक अकादमी पुरसकार 1991,  
पदम भुशन पुरसकार 2002,
कलाश्री पुरस्कार 2002,
राष्ट्रीय कालिदास सम्मान,
टागोर अकादमी रत्न पुरस्कार 2011,
दिनानाख मंगेशकर पुरस्कार,
हफिज अली खान पुरस्कार,
गोदावरी गौरव पुरसकार,
दागर घराना पुरस्कार,
लायफटायम अचीवमेंट पुरस्कार,
स्वरमयी पुस्तकाक राज्य सरकार पुरस्कार,

वर्ग:देवनागरी पानां
लता मंगेशकर

**लता मंगेशकर** हांचो जल्म 28 सप्टेंबर 1925 दिसा इंदूरांत जालो. मराठी रंगमाचये वयलो नामनेचो गोंयकार गायक-नट मास्टर दीनानाथ मंगेशकार आनी माई (शेवंती) मंगेशकार हांची ती व्हडली धूव. तिच्या फाटल्यान आशा भोसले, हीदयनात मंगेशकर, उषा मंगेशकर, आनी मीना मंगेशकर. बापाय कडल्यानूच तिका गायन कलेचो वारसो आनी मार्गदर्शन मेळ्ळें. उस्ताद अमान अली खाँ (भेंडीबाजारवाले), उस्ताद बडे गुलाम अली खाँ आनी देवासच्या राजब अली घराण्याचो अमानतखाँ हे तिचे शास्त्रीय संगितांतले मुखेल गुरू.

## आयुश्यक्रम
नामनेच्या संगीतकारांचीं वेगळ्यावेगळ्या तरांचीं सुमार 1,800 वयर चलचित्रांतलीं सुमार 22 भाशांतलीं 25 ते 30 हजारां वयर पदां लतान म्हणल्यात. भुरगेपणांततिणें बळवंत संगीत नाटक मंडळींत ल्हान ल्हान भुमिका केल्यो. भावबंधन ह्या नाटकांतल्यान कुसुमाचे भुमिकेंत लाडकी असेच थोर ह्या पदार तिची वळख नाटयरसिकांक जाली. नवयूग आनी प्रफुल्ल ह्या मराठी चित्रसंस्थांच्या केल्ल्या. पहिली मंगळागौर हो तिचो पयलो चित्रपट. हांतूत तिणें मनूची भुमिका केली. पहिली मंगळागौर (1942) ह्या चित्रपटांतलें दादा चांद्रेकर हांणी संगीतबध्द केल्लें. ‘नटली चेत्राची नवलाई’ तिचें पयलें प्रदर्शीत पार्श्र्वगीत. लता मंगेशकर हांणी गायलेलें पयलें हिंदी गीत एका मराठी चित्रपटाखातीर आसलें. चित्रपट आसलो राजाभाऊ (1943) आनी गीत आसलें, ‘माता ऎक सपूत की दुनिया बदल दे तू’. लता मंगेशकर हांणी हिंदी चित्रपटा खातीर गायिल्लें पयलें गीत सलें, ‘पा लागूं कर जोर’, जें दत्ता डावजेकर हांणी संगीतबध्द केल्लें आनी चित्रपट आसलो वसंत जोगळेकराचो ‘आप की सेवा में’ (1946). मास्टर दीनानाथ आदार दिवपी मनीस आशिल्लो मास्टर विनायक. 1948 वर्सा मास्टर विनायकूय भायर पडलो. तेन्ना गुलाम हैदर हांणी लताक आदार दिलो. गुलाम हैदर लता मंगेशकराक घेवन त्या वेळा वयलें व्हड प्रस्थ शशिधर मुखजीं हांचे लागीं गेलो. मुखजीं तेन्ना शहीद चित्रपटाचें काम पळेतालो. लताचो आवाज पातळ आसा अशें सांगून लताक संद दिवंक ना. गुलाम हैदरान शशिधर मुखजींक सांगलें, ‘आयज तूं ना म्हणटा, पूण येता त्या वर्सानी तुमी सगले निर्माते आनी दिग्दर्शक तुमच्या चलचित्रांनी गाणें म्हणपा खातीर लताच्या पायां पडटले.’ गुलाम हैदराचीं उतरां अक्षरशा खरीं जालीं.  गुलाम हैदरानूच संगीत दिल्ल्या आनी नजीम पानिपती हांणी बरयिल्ल्या ‘ दिल मेरा तोडा, मुझे कहीं का न छोडा’ (मजबूर 1948) ह्या एका गितान लता मंगेशकार म्हणजे किदें हें अख्ख्या जगाच्या लक्षांत आयलें आनी आयज मेरेन हें नांव संगिताच्या श्रेत्रांत, आयकुप्यांच्या स्थानार आसा.

## चित्रपट रचना आनी पुरस्कार
लता मंगेशकरान 1955 ह्या वर्सा पयलेंच फावट संगीत रचले, आनी ते म्हण मराठी चित्रपट “राम राम पाव्हणे.” उपरांत 1960 वर्सा तिणें जायत्या मराठी चित्रपटांक संगीत रोचपाचे काम केले.
1963 – मराठा तितुका मेळवावा,
1963 – मोहित्यांची मंजुळा,
1965 – साधी माणसं,
1969 – तांबडी माती,

लता मंगेशकराक मराठी चित्रपट “साधी माणसं” हाका “महाराष्ट्र राज्य सरकार बरीं संगीत दिग्दर्शक” पुरस्कार फावो जाला, तशेंच लता मंगेशकरान
चार चित्रपटा घडोवन हाडल्यत, तांतूतली 3 हिंदी आनी 1 मराठी आशिल्ली. आमच्या भारतांतले सगळ्यांत व्हड पुरस्कार म्हळ्यार दादासाहेब फाळके पुरस्कार लता मंगेशकराक 1989 वर्सा फावो जाल्लो. तिका भारत रत्न पुरस्कार लेगीत फावो जाला.

वर्ग:देवनागरी पानां
हृषिकेश मुखर्जी

**हृषिकेश मुखर्जी**
## खासगी जिवित
हृषिकेश मुखर्जी 30 सप्टेंबर 1922 दिसा कोलकत्ता ह्या शारांत बंगाली कुटुंबांत जल्मल्लो. ताणे आपले शिक्षण विज्ञानातल्यान आनी गणितातल्यान केले. हृषिकेश मुखर्जीक लग्न जावन तीन चलीयो आनी दोन चले आशिल्ले. ताचे बायलेक पयलेच मरण आयिल्ले ताच्या धाकटया भावान ताका वेव्हारांत आदार दिल्लो. ताका जनवरांचो खूब मोग आशिल्लो.
## शिक्षणीक पात्रताय
तांचें मुळावें आनी विज्ञान शाखेंतल्यान उच्च शिक्षण कोलकातांत जालें. मुखर्जी हांणी सुरवातेक पोटापाणया खातीर कांय काळ प्राध्यापकी केली.
## वेव्हारीक जिवित
पूण चित्रपट क्षेत्रांत नांव कमोवपाची इत्सा तांकां स्वस्थ बसूंक दिना जाली. 
तांणी बिएन सरकार हे कंपनींत कॅमेरामनाची नोकरी करून कांय काळ कॅमेरामन म्हणून काम केले उपरांत तांणी त्याच जाग्यार संपादन कुशळटाय आपणायली.
ते कैचीदा म्हणून वऴख आसलेल्या नामनेचे सिनेसंपादक सुबोध मित्तर हांचे कडेन ताचे मागीर बिमल रॉय हांच्या मार्गदर्शना सकयल सहाय्यक दिग्दर्शक ह्या नात्यान दिग्दर्शनाच्या क्षेत्रांत प्रवेश करपाची संद तांकां मेळळी कॆष्टो मुखर्जी, सुचित्रा सेन, उशा किरण, दुर्गा खोटे हे आनी अशे जायते कलाकार आसलेलो मुसाफिर(1957) हो तांणी स्वतंत्रपणान दिग्दर्शन केल्लो पयलो चित्रपट बॅक्स आफिसाचेर सामको आदळळो.
हृषिकेश मुखर्जीक कोनिक रेनल हे दुयेंस जाल्ले म्हण तो लिलावती ह्या हॅस्पिटलांत आशिल्लो. 27 आग्स्ट 2006 ह्या दिसा संवसाराक अंतरले.

वर्ग:देवनागरी पानां
ग्रेटा गार्बो

***ग्रेटा गार्बो***
## भुरगेंपण
ग्रेटा लूव्हिसा गस्टाव्हसॉन हीचो जल्म स्वीडनांतल्या स्टॉकहोम हांगासर 18 सप्टेंबर 1905 ह्या दिसा जालो. ग्रेटा ही नामनेची चित्रपट अभिनेत्री. ती वयाच्या चोदाव्या वर्सा पदवीधर जाल्ली. बापूय मेले उपरांत घरचे गरिबी खातीर तिका जायती कामां करचीं पडलीं.
## जिविताची वाट
1920 वर्सा तिका बायलांची मुस्तायकी विख्यात करपाचे जायरतींत भुमिका करपाची संद मेवळी. ग्रेटाचे जायरातीचो पयलो प्रयोग 12 डिसेंबर 1920 ह्या दिसा दाखयलो.
मुखार एरिक पेटशलर या दिग्दर्शक – अभिनेत्याकडेन तिची योगायोगान भेट घडली. ताच्या प्रयत्नाखातीरूच ग्रेटान चित्रपटसृष्टींत प्रवेश केलो.
पीटर द ट्रॅम्प या चित्रपटात पयलेच फावट तिणे 1922 वर्सा काम केलें. उप्रांत 1922 ते 1924 मजगतीं स्टॉकहोम हांगासल्ल्या रॉयल ड्रॅमॅटिक थिएटरांत तिणें अध्ययन केलें. ह्याच काळांत मॉरिटस  स्टीलर ह्या स्वीडिश दिग्दर्शकान तिका दि स्टोरी ऑफ गोस्टा बर्लिंग चित्रपटांत म्हत्त्वाची भूमिका दिली. ह्याच चित्रपटांत तिचें मूळ नांव बदलून ग्रेटा गार्बो अशें दवरलें.
अमेरिकेंत ग्रेटा हिणे मेट्रो गोल्डविन मेयर हे कंपनीच्या 24 चित्रपटातल्यान काम केले. तांतल्या द टॉस्त  - 1926, फलेश अँड द डेकिल – 1927, लव्ह – 1927, वाइल्ड आँर्किड्स – 1929, ऍना ख्रिस्ती – 1930, माताहारी – 1931, ग्रँड हॉटेल – 1935, ऍना कॅरेनिना – 1935, कॅमिल – 1937, व ननोत्च्का – 1939 हे तिचे मुखेल आनी फामाद जाल्ले चित्रपट. द फेसेट वुमन 1941 ह्या चित्रपटा उपरांत ग्रेटा गार्बो चित्रपट क्षेत्रांतल्यान निवृत्त जाली. 15 एप्रिल 1990 ह्या दिसा तिका मर्ण आयलें.

## उपलब्धी
3 फावटी श्रेश्ट अभिनेत्रीच्या पुरसकाराखातीर वेचणुक
अकादेमी मानादीक पुरस्कार
नेश्नल बोर्ड ऑफ रिव्यूय उत्कृश्ट अभिनय पुरस्कार
अदर्या शतकांतली श्रेश्ठ अभिनेत्रीचो पुरस्कार 1950
स्वीडीश ऑडर ऑफ द पोलर स्टारची प्रमुख जाली 1983
हॉलिवूड वोक ऑफ फेम 1960
2 फावटी न्यू योर्क फिल्म क्रिटिक्स सरकल श्रेश्ठ अभिनेत्रिचो पुरस्कार.

वर्ग:देवनागरी पानां
रवींद्रनाथ टागोर

**रवींद्रनाथ टागोर**			
रवींद्रनाथ टागोर हो अस्तंत बंगालाचो लेखक तांची कविता आनी कथा खूब फामाद आसा.

## जल्म
7 मे 1861

## कुटुंब
बापूय देवेंद्रनाथ टागोर आनी आई शारदा देवी हांच्या वट्ट पंदरा भुरग्यांमदले रवींद्रनाथ चवदावे. ठाकूर कुटुंबाचें मूळ आडनांव कुशारी. वर्धमान जिल्ह्यांतल्या कुश हे. तांचे मूळ गांव.थंयच्यान यशोहर गांवांत स्थलांतर. जातिबहिश्काराक लागून आपलें यशोहर (जेसोर) गांव सोडून महेश्र्वर आनी शुकदेव हे तांचे पूर्वज कलकत्याचे दक्षिणेक गोविंदपूर गांवांत स्थायीक जाले.फुडें पंचानन कुशारी ह्या पूर्वजान इंस्ट इंडिया कंपनीच्या कामाचे ठेके घेवपाक सुरवात केली. त्या काळार ब्राह्यणेतर लोक ब्राह्यणांक ठाकुर मोशाय अशा भोवमानार्थी नांवान पानारताले. इंग्रजांनी ठाकूराचो टागोर असो उच्चार केलो.

## शिक्षण
कोलकत्ता विश्वविध्यालय.पाठशाळेंतलें रटाळ शिक्षण रवींद्रनाथक रुचना  जालें. 1874 वर्सा कलकत्याच्या सेंट झेंवियर्स स्कुलांतली परिक्षा ते पास जाले नात. रवींद्रनाथांचो संस्कृत, इंग्रजी भाशांचो अभ्यास स्वता देवेंद्रनाथान करून घेतलो.

## पुरस्कार
साहित्याखातीर नॉबल पुरस्कार फावो जाला-1913
गीतांजली ह्या पुस्तकाक तांकां नॉबल पुरस्कार फावो जाला.

## पुस्तकांचें योगदान
बऊठाकुरानीर हाट, देवदूत, एकविंशति, गीतांजली, जीवनस्मृती, काबुलीवाला आणि इतर कथा.तत्वबोधिनी पत्रिका नांवाच्या नियतकालिकांत तांचो अभिलाष ही कविता प्रसिध्द जाली. त्या वेळार ते बारा वर्साचे आशिल्ले. रवींद्रनाथ पिरायेच्या चवदाव्या वर्सा (1874) देशप्रेमान प्रेरीत जावन बरयिल्ली हिंदु मॅलाय उपहार ही कविता वाचली. 1876 सालासावन ज्ञानांकुर ओ प्रतिबिंब ह्या नियतकालिकांतल्यान तांच्यो कथा , कविता , निबंध तशेंच भाषांतरित लेख प्रसिध्द जावपाक लागले.रवींद्रनाथ टागोर हांच्यानी तीन देशाच्यो राष्टगीतां बरयल्यात जशे भारत, श्रीलंका आनी बंगलादेश.

## निधन
7 ऑगस्ट 1941
ह्या विश्र्वकवीची प्राणजोत 7 ऑगस्त 1941 दिसा दनपारां 12 जावन 10 मिणटांनी पालवली.

वर्ग:देवनागरी पानां
दामोदर धर्मानंद कोसंबी

thumb|दामोदर धर्मानंद कोसंबी
** दामोदर धर्मानंद कोसंबी **31 जुलंय 1907  दिसां कोसंबे ह्या गांवांत दामोदर कोसंबी हांचो जल्म जाल्लो. दामोदर कोसंबी हे गणीतज्ञ आनी इतिहास संशोधक आशिल्ले. तांणी साम्यवादी दृश्टिकोनांतल्यान भारताचो आर्थीक इतिहास उजवाडांत हाडलो. बौध्द तत्वज्ञानाचे आनी पाली भाशेचे अभ्यासक धर्मानंद दामोदर कोसंबी हे तांचे बापूय. दामोदर कोसंबी हांणी आपल्या इंट्रोडक्शन टू ध स्ट़डी ऑफ इंडियन हिस्ट्री ह्या ग्रंथात भारताच्या इतिहासा कडेन पळोवपाचो दिश्टीकोन, घडणुकांचे विश्र्लेशण,माक्सवादी नदर,इतिहासीक साधनां आनी संशोधन ह्या बाबींची चिकित्सा केल्या.

## बरोवप आऩी संपादन
इतिहास म्हणजे साधन आनी उत्पादन हांच्या परस्पर संबंदातली एक अनुक्रमवार आधारीत घडणूक आसा असो तांचो इतिहासीक दृशटीकोन आशिल्लो.भोजराजाचें खगोलशास्ञ,विह्याधराचो सुभाशीत,रत्नकोश,भर्तृहरीचो शिलालेख आनी हेर जायत्या संस्कृत हातबरपांचॆ तांणी संपादन कॆलॆं.ज्योतश,खगोल आनी नाणकशास्राचॆ तॆ व्यासंगी संशोधक आशिल्ले.सिंधुची अर्थवेवस्था,मौर्याची उत्पती,भारतीय समाजरचना,बायल आनी शुद्रांची सिथती,भारत –रोमन वॆपार,आर्याचो विस्तार,मौर्य साम्राज्याची अर्थस्थिती हॆ विशीं तांणी मुळावॆं संशोधन मांडलॆं.

## गणितांतलॆ संशोधन
गणीत हो तर तांचो मूळ विशय.विशुध्द गणितांत तांचॆं मोलाचॆं संशोधनकार्य आसा.थंयच्यान तॆ वळ्ळॆ सांख्यिकी कडॆन स्टॅटिस्टिक्स. मागीर अनुवंशशास्ञांतलॆं जॅनॅटिक्स संशोधन. कोसंबीन गुणसुञांचो अभ्यास करून  ‘कोसंबी फॉमर्युला’य जल्माक घाला.आजूय ह्या विशयाचो अभ्यास करतना विघार्थी हो कोसंबी फॉमर्युला वापरतात.सांख्यिकीचो अभ्यास करपाच्या निमतान कोसंबीन एका वॆगळ्या मळार पावल घाल्लॆं.तॆं पोरण्या नाण्यांच्या अभ्यासाचॆं मळ.कोसंबीन ह्या अभ्यासाक एक शिस्तबध्द आनी शास्ञशुध्द बुन्याद घालून दिली.कोसंबीचॆं एक खाशॆलॆपण म्हणल्यार संशोधनाच्या ज्या मळार तांणी एकदा पावल घालॆं,तातूंत तॆ आयुश्यभर काम करीत रावलॆ. 29 जून 1966 दिसा पुण्याक ह्या म्हान गोंयकाराक मरण आयलॆं.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसिध्द, फामाद मनश्यां/Prosidh, Famadh Monxeam
श्रीपाद दामोदर सातवळेकर

## जल्म
**श्रीपाद दामोदर सातवळेकर** थोर वेदाभ्थासक, वेदप्रसारक आनी चित्रकार. तांचो जल्म सावंतवाडी संस्थानांतल्या कोलगांव हांगा जालो.

## शिक्षण
इंग्लिश सवी मेरेनचे शिक्षण आनी चित्रकलेच्यो पयल्यो दोन परीक्षा इतलेंच सावंतवाडी हांगा जाले. 1890 ह्या वर्सा ताणी सर जे. जे. स्कुल ऑफ आर्ट हांगासर चित्रकलेच्या आनी शिल्पकलेच्या उच शिक्षणा खातीर प्रवेश घेतलो.

## पारितोषकां
जे. जे. न आसताना तांकां खुब्ब पारितोषकां फावो जाली. षतिशठेचें मेयो पदकूय तांकां दोनदा (एकदा चित्रकले खातीरः दुसऱ्या खेपेक शिल्पकले खातीर) मेळ्ळे. ओंध संस्थानाचे अधीपती भवानराव पंतप्रतिनिधी हांचो स्नेह तांका ह्याच काळांत मेंळ्ळो.

## चित्रकार
एक चित्रकार म्हूण हैदराबादेंत तांचो निजामा कडेन संबंद आयलो थंयसर तें रावले. व्यक्ति चित्रकार म्हूण तांचें नांव जाले. राजे, सरदार आदींनी तांचे कडल्यान आपली व्यक्तिचित्रां काडून घतली.

## स्वातंत्र्याची चळवळ
ह्याच काळांत स्वातंत्र्याची चळवळ नेटान सुरू जाली. पंडितजी आर्य समाजाकडे आकृश्ट जाले. 1901 ते 1918 पर्यंत ताणी आर्य समाजाचे काम केलें. कोल्हापूरच्या एका नियतकालिकांतल्यान ताणी ‘वैदिक राष्ट्रगीत’ (1907) प्रसिघ्द केले. ‘वैदिक राष्ट्रगीत’ आनी ‘वैदिक प्रार्थनांची तेजस्विता (1908) या लेखा खातीर तांका बंदखण भोगची पडली.

वर्ग:देवनागरी पानां
विं. दा. करंदीकार

**विं. दा. करंदीकार** विंदा हे मराठींतले लेखक, कवी, लघुनिबंदकार आनी टीकाकार. देशाच्या साहित्य क्षेत्रांतलो सर्वोच्च प्रतिष्ठेचो एकोणचाळिसावो ज्ञानपीठ पुरस्कार तांका अष्टदर्शने ह्या साहित्यकृतीखातीर मेळ्ळो. वि. स. खांडेकर आनी कुसुमाग्रज हांचे उपरांत हो पुरस्कार मेळोवपी ते तिसरे मराठी साहित्यीक.
## जल्म
23 ऑगस्ट 1918, घालवण, सिंधुदुर्ग

## राष्ट्रियत्व
भारतीय

## वळख
गोविंद विनायक करंदीकार हांचो जल्म 23 ऑगस्ट 1918 ह्या दिसा कोंकणांतल्या मालवणांत जालो. देशाच्या साहित्य क्षेत्रांतलो सर्वोच्च प्रतिष्ठेचो एकोणचाळिसावो ज्ञानपीठ पुरस्कार तांका अष्टदर्शने ह्या साहित्यकृतीखातीर मेळ्ळो. वि. स. खांडेकर आनी कुसुमाग्रज हांचे उपरांत हो पुरस्कार मेळोवपी ते तिसरे मराठी साहित्यीक.विंदाचे जगप सामकें सादें, स्वावलंबी आसलें. ताणी स्वातंत्त्य सैनिकांक मेळपी पगारूय सरकारा कडल्यान घेवपाक न्हयकारलें. विंदा हाणीं हैदराबाद मुक्ति संग्रामात भाग घेतालो आनी ते खातीर बंदखणूय बी भोगली. कोकणाच्या आर्थिक परिस्थिती खातीर ते खूब्ब चिंतन करताले. सैनिकांक मेळपी पगारूय सरकारा कडल्यान घेवपाक न्हयकारलें.

## शिक्षण
विंदान आपलें शिक्षण कोल्हापूराक पुराय केलें. तांणी खंयच्याच संघटनेचे सदस्यत्व स्विकारूंक ना.

## वावर
पोट भरपाखातीर ताणी अध्यापन केलें. बसवेश्र्वर कॉलेज, रत्नागिरी, रामनारायण रुईया महाविध्यालय, मुंबई, एस. आय. ई. एस. कॉलेज ह्या महाविध्यालयांत ते इंग्लिशीचे प्राध्यापक आशिल्ले.

## पुरस्कार आनी पदव्य़ो
करंदीकारांनी काय पुरस्कार आनी पदव्यो जोडल्यात त्यो म्हळ्यार- सीनीयर फुलब्राइट फेलोशिप(1967-68), सोव्हिएट लॅण्ड नेहरु लिटररी पुरस्कार(1970), कुमारन् आसन पुरस्कार(1970), महाराष्ट्र साहित्य परिषद पुरस्कार(1985), कवी कुसुमाग्रज पुरस्कार(1987),कबीर सन्मान(1991), जनस्थान पुरस्कार(1993), कोणार्क सन्मान(1993)साहित्य अकादमी महत्तम सदस्यता(1996), महाराष्ट्र फाउंडेशन गौरव पुरस्कार(1997), भारतीय भाषा परिषद सह्यादी पुरस्कार(1999), डॉ. लाभसेटवार साहित्य पुरस्कार(2002), ज्ञानपीठ पुरस्कार(2003).ज्ञानपीठ पुरस्कार, कबीर सन्मान, जनस्थान पुरस्कार, कोणार्क सन्मान.

## मरण
14 मार्च 2010, मुंबय, महाराष्ट्र

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीपाद अमृत डांगे

## जल्म
श्रीपाद अमृत डांगे हांचो जल्म 10 आँक्टोबर 1899 दिसा नाशिक हांगासल्या एका सामान्य कुटुंबांत जालो.

## शिक्षण
डांगे हे एक जेश्ट भारतीय साम्यवादी नेते आनी कामगार फुडरी. तांचें मुळावें शिक्षण नेशिकांल जालें. फुडल्या शिक्षणाखातीर ते मुंबयच्या विल्सन महाविघालयांत आयले. शिकत आसतनाच तांणी चळवळेंत भाग धेतलो. महाविघालयांत बायबलाचें सक्तीन पठण करपाक तांणी विरोध केलो गांधीजींच्या असहकार चळवळेंत सहभागी जावपाखातीर बीएच्या वसाक आसतना महाविधालयीन शिश्रणाक तांणी सोडलें पूण गांधींच्या तत्वज्ञानान तांचो भ्रमनिरास जालो. म्हूण ते  राष्ट्रवादाकडे वळ्ळे

## पूस्तका
तांणी गांधी व्हसस लेनिन (1921) हें  पुस्तक बरयलें. ह्या पूस्तक बरयलें. ह्या पुस्तकान मानवेंद्रनाथ रॉय. हांचे लश्र डांगेंचेर पडलें.

## विचार
साम्यवादी विचारांच्या प्रचाराखातीर  तांणी  सोशॅलिस्ट हें पयले साम्यवादी वृतपञ 1922 वसा सुरू केलें. 1926-27 वसामजगतीं कामगार चळवळेक मुंबयन नेट चडलो. डांगे हांणी गिरणी कामगारांची संधटणा उबी करपाक सुरवात केली. डांगे अखिल भारतीय ट्रेड युनियन काँग्रेसचे(आयटकचे )सहसचिव जाले चळवळीच्या   
प्रसाराखातीर तांणी क्रांति (1927)  हें मराठी साप्ताहिक काडलें. फुडें 1929 वसा तांकां मेरठ कटांत सामील जाल्याबदल अटक झाली आनी सात वसाचे शिश्रेउपरांत 1935 वसा ते सुटले. ब्रिटिश सरकारान कम्युनिस्ट पश्राचेर बंदी घातली. पूण डांगे पश्राचो प्रसार आनी गुप्तपणान करीत रावलें

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
विष्णूदास भावे

विष्णूदास भावे

## वळख
विषणूदास भावे हांचो जल्म 1818 ह्या वर्सा जालो. तांचो पुराय नाव विष्णू अमृत भावे. भावे हे चितामणराव म्हणजेच अप्पासाहेब पटरदन हांचे लागी काम करताले. तांका काणयो, कविता बरवपाचो पयली पासून नाद आशिल्लो.

## कॆल्ली कामा
1842 वर्सा जेन्ना भागवत नावाची कर्नाटकांतली कानडी नाटक कंपनी सांगलींत आयल्ली, तेन्ना तांचे नाटक कंपनी सांगलींत आयल्ली, तेन्ना तांचे नाटक पळोवन पटवर्दन हांका हेंच नाटक मराठींत केलें जाल्यार बरें जातलें अशें दिसलें. तांच्यानी तें काम भावे हाणी अणकार करच्या परस स्वताच एक नाटक बरयलें आनी पटवर्दनाक दाखयलें हेंच तें पयलें नाटक 1843 ह्या वर्सा तयार जाल्लें सीता स्वयंवर. ताचे उपरांत भावे हाणी रामायण या विशयाचेरूच दा नाटकां बरोवन सांगली संस्तानांत सादर केलें. भावे हांच्या नाटकांनी पघ बरेंच आसतालें.

## जाल्ल्यो अडचणी
फुडें पटवर्दन हांका मरण आयले उपरांत तांका सांगली संसस्ताना कडत्यलान पयशे मेळना जाले. तेन्ना भावे हाणी गांवांगांवांनी नाटका व्हरपाचें तारायलें.बरीच अडचण येताली तरी ताणी ही नाटकां सगल्या  गांवांगांवांनी व्हेली.1861 मेरेन भावे हाणी हो नाटकाचो वेवसाय केलो. उपरांत तांचेकडेन जाण्टेपणांत शक्य जायना जालो.भावे हांचे मरण प्लेग ह्या पसरपी रोगान 09 ओगस्ट 1901 या दिसा जालें.

वर्ग:देवनागरी पानां
बाबासाहेब पुरंदरे

**बाबासाहेब पुरंदरे**
## गांव
बळवंत मोरेश्र्वर पुरंदरे हांचो मूळ गांव पूणे जिल्ल्यांतलों सासवड.

## इतिहासा विशीं
इतिहासा विशीं अभिमान सत्य तपासपाची संशोधक वती,संयम,चिकाटी,एक प्रकारचें पिशेपण,स्मरणशक्ती ह्या गुणांचो संगम बाबासाहेब पुंरदरे हांच्या व्यक्तिमत्वांत आसा.ह्या गुणां सयत खर बुद्दी,विशेशताय आनी लेखन-प्रतिभा आनी वक्तत्वकला हे गुणूय तांच्या व्यक्तिमत्वांत दिसतात.तशेंच सखोल अभ्यासा सयत,शिस्तबध्दताय,वक्तशीरपण हीं तांच्या सभावाचीं खाशेलीं तासां.बेलभंडारा ह्या नांवान बाबासाहेब पुरंदरेचें सचित्र चरित्र डॅ.सागर देशपांडे हांणी बरोवन प्रसिध्द केलां.बाबसाहेब पुरंदरे हांकां डिवाय पाटील अभिमत विह्यापिठान रडॅक्टर आफ लॅटर्स हे मनद पदवेन सन्मानीत केल्यात.तरणेपणा सावन पुण्यांतूच स्थायीय जाले आनी भरत इतिहास संशोधक मंडळ हे संस्थेंत काम करपाक लागले.

## इतिहास संशोधक
ह्या जाग्यारूच इतिहास संशोधक ग.ह खरे हे बाबासाहेबाक गुरुस्थानीं लाबले आनी इतिहास संशोधक म्हूण तांची वाटचाल सुरू जाली.इतिहासाचो ध्यास घेतिल्ले बाबासाहेब हे तरणेपणा सावन राष्टीय स्वयंसेवक संघाच्या संपकांत आशिल्ले.त्याच काळांत ते प्रल्याद केशव अत्रे हांच्या दिसाळ्यांत लेखन करताले.ते भायर आपलो मेवणो श्री ग. माजगांवकर हांचे वांगडा माणूस नेमाळ्यांतूच काम करताले.ज्येश्ठ इतिहासकार आनी कादंबरीकार गो.नी दांडेकरांची भेट जाली.मागीर ते दोगूय गडांचेर एकठांय भोंवताले.बाबासाहेब पुरंदरेन महाराष्टांतल्या गड किल्ल्यांचो आनी मराठा सामाज्यआनी शीवकालीन इतिहासीक दस्तवेजाचो खोलायेन अभ्यास केलो.भारताक स्वातंत्र्य मेळतकच पुतगेजांच्या ताब्यांतलो भारताचो उरिल्लो वाठार परत मेळोपाक लडिल्ल्या गोंय,दादरा नगर हवेली मुक्ती संग्रामांत बाबासाहेब पुरंदरे हे सुधीर फडके हांचे वांगडा वांटेकार जाल्ले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वि.स.पागे

वि.स.पागे

## जल्म
विठ्ठल सखाराम पागे हांचो जल्म 21 जुलय 1910 दिसा बागणी (ता. वाळवा, जि. सांगली) हे सुवातेर जालो.

## शिक्षण
मुळावें शिकप तासगांवां घेवन 5 वर्सानी ते सातवे यतेंत पयले आयले. विलिंग्डन महाविधालयांतल्यान तांणी संस्कत विषयांत बिए ओनर्स पदवी प्राप्त केली. 1929त देशांत यूथ लीगाची चळवळ सुरू आशिल्ली. तातूंत विधार्थी फुडारी ह्या नात्यान विलिंग्डन महाविघालयाचेर तिरंगो उबोवपांत ते येशस्वी जाले.

## जिवीत
1930त जंगल सत्याग्रह, 1931 चो मिठाचो सत्याग्रह हातूंत वाटो घेतिल्ले खातीर तांकां स म्हयने बंदखण आनी 100 रूपया फारीक करचो पडलो. 1935 ते 36 ह्या काळांत तांणी कोल्हापूरांतल्या विधी महाविधालयांतल्या कायधाची पदवी घेतलीं आनी कराडांत वकिलीच्या वेवसाया परस गरीब समाजाची वकिली करून तांचे प्रस्न, समस्या सोडोवपांत वेळ पासार करचो अशें दिसलें. ताका लागून ते आपल्या मूळ गांवांत परत आयले आनी काँग्रेसीचे पूर्ण वेळ कार्यकर्ते जाले.

## वावर
1952 ते 1978 मेरेन ते विधान परिशदेचे वांगडी आशिल्लो. तातूंतल्या 1960 ते 978 ह्या कालखंडांत ते विधान परिशदेचे अध्यक्ष आशिल्ले. 1979 ते 90 रोजगार हमी परिशदेचे अध्यक्ष आशिल्ले. 
ह्या काळांत सरकारान तांकां मंत्रिपदाचो दर्जो, सेवासुविधा, बंगलो, गाडी, भत्ते दिवपाचें थारायिल्लें. पण तांणी फकत म्हयन्याक एक रूपया इतल्याच मानधनाचेर काम केलें. बागणी ह्या मूळ गांवांतली 21 एकर जमीन आपल्या कुळांक दिली. घर, वाडो बागणी ग्रामपंचायतीक देणगी म्हणून दिलीं.

वर्ग:देवनागरी पानां
सुभाषचंद्र बोस

सुभाषचंद्र बोस

## जल्म
सुभाषचंद्र जानकीनाथ बोस हांचो जल्म जानेवारी 1897 ह्या दिसा उडिशांतल्या कटक शांरांत जालो.तांचे आवयचें नांव प्रभावती आशिल्लें.जानकीनाथ बोस हे कटक शारींतले नामनेचे वकील आशिल्ले.आदी ते सरकारी वकील म्हूण काम करताले.पूण मागीर तांणी आपली स्वताची वकिली सुरू केली.आपल्या सगल्या भावां मदल्या सुभाष हांकां शरदच्रद चड लागचो आशिल्लो.ल्हानपणान ,सुभाष कटकांत  र्रवेन्शॅ कॅलिजिएट हायस्कूल नांवाचे शाळेंत शिकतालें.हे शाळेंत ताच्या एका शिकक्षकाचें नांव वेणीमाधव दास आसलें.वेणीमाधव दास हांणी सुभाषा मदीं देशभक्ती जागत केली.

## जीवन
वयाच्या 15व्या वर्सा,सुभाष गुरूचो सोद घेवपाक हिमालयांत गेले.गुरूचो हो सोद अपेशी जालो.ताचे नंतर स्वामी विवेकानंदांचें सहित्य  वाचून सुभाष तांचे शिश्य जाले.महाविघालयांत शिकता आसताना अन्याया आड लडपाची तांची प्रवत्ती दिसताली.कोलकात्यांतल्या प्रसिडेंसी म्हाविघालयांत इंग्रजी प्राध्यपक ओटेन हे भारतीय विघाथर्यी लागीं मदांधपणान वागताले म्हणून सुभाशान म्हाविघालयांत संप केल्लो.रविंद्रनाथ ठाकूर हांच्या सल्ल्या प्रमाण भारतात परत आयलें उपरात ते मुंबय वचून महात्मा गांधीक मेळ्ळे.

## वावर
मुंबय गांधीजी मणिभवनांत रावताले.थंय 20जुलय 1921 ह्या दिसा महात्मा गांधी आनी सुभाषचंद्र बोस पयले फावटीं एकामाकांक मेळ्ळे.त्या काळांत गाधीजीन इंग्रज सरकारच्या विरोधांत असहकार आंदोलन सुरू केल्ले.सुभाषबाबून बंगालात ह्या आंदोलनात भाग घेतलो.सुभाषबाबू संपूर्ण स्वराज्याचे समर्थक आशिल्ले.त्या वेळार गांधीजी संपूर्ण स्वराज्याचे सर्मथन करिनासले.26 जनेवरी 1931 ह्या दिसा सुभाषबाबून फॅरवर्ड ब्लॅक हो पक्ष कॅग्रेसींतल्यान भायर सरले उपरांत तांणी हो पक्ष मोठ्या स्वरूपांत फुडें हाडलो.आझाद हिंद सेना उबी केली.18 आगस्ट 1945 ह्या दिसा नेताजी विमानांतल्यान मांचुरियाचे दिशेन आसतना विमान कोसळ्ळें आनी तातून तांका मरण आयले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
केशवसुत

## जल्म
कवी कृष्णाजी  केशव दामले म्हणल्यार केशवसूत हांचो जल्म
07 ऑक्टोबर 1866 दिसा रत्नागिरी जिल्ल्यांतल्या मालगुंड गांवांत जालो.

## शिक्षण
केशवसुतांनी बरोडा, वरधा, नागपूर, पूणे ह्यासारख्या चार वेगवेगळ्या शहरांनी शिक्षण घेतले.  1884 सालात तांणी इंग्लीश हायस्कूल पूणे हांगा दाखलो घेतलो.

## काव्यरचना
एकेच विशिश्ट पद्द्तीन रचताले ते कवीतेक स्वच्छंद आनी मुक्त रूपांत केशवसुतांनी पयले फावटीं सगल्यां मुखार दवरली.  ते खातीर तांकां आधुनीक मराठी काव्याचे जनक अशें म्हणटात.
इंग्लीशींतल्या कवितांतल्यान दिसपी सौंदर्यवादी दृष्टीकोन केशवसुतांनी पयले फावटीं मराठींत हाडलो.  कवीची प्रतिभा स्वतंत्र आसची.  खंयच्याय प्रभावा बगर आसची अशें ते म्हणटाले.  कवीचे प्रतिभेन हेंच प्रकारचें काव्य रच्चें, अशेंच रचप अशें तिंका कोंणें आदेश दिवचे न्हय, अशें तांचें म्हणणें आशिल्लें.  वर्डस्वर्थ, शॅली, किटस् हांचे असल्या इंग्लीश कवींच्या कवितांचो तांचेंर खुब्ब मोटो प्रभाव आसलो. 
इंग्लीश काव्यांत चवदा वळींचो 'सॉनट' हो काव्यप्रकार 'सुनीत' ह्या नांवान तांणी मराठींत लोकप्रिय केलो.  तांणी बरयिल्ल्या कवितां मदल्यो फक्त 135च कवितां आयज उपलब्ध आसात.  पूण तांचें कविते मजगतीं जायतें विशय दिसा.  अन्याय, विशमताय, अंधश्रध्दा, परस्पर स्नेहभाव, प्रेम, तेच बाराबर सामाजिक बंडखोरी, मानवतावाद, राष्ट्रीयत्व, गूढ अनूभवांचे प्रकटीकरण आनी निसर्ग अशें जायतें विशय तांणी सहज हाताळ्ळ्यात.

## मरण
तांणी आतापर्यत एकूण 132 कविता बरयल्यात.  ताची निमाणी कविता 'हरपले श्रेय' ही मरण येवचे स म्हयने पयलीं बरयिल्ल्या. तांकां 7 नोव्हेंबर ह्या दिसा मरण आयले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मदर टेरेसा

“ मदर टेरेसा ”

## जल्म
आग्रेस गोंक्शा बोजाक्शियू हिचो जल्म 26 ऑगस्ट 1910 दिसा आल्बानी परिवारांत जालो. 
आयचे स्कॉपजे, मेसेडोनिया हें तेन्नाचें ओटोमन साम्राज्य आशिल्लें.
तातूंत मदर टेरेसा हिचो जल्म जाल्लो.
## मदर टेरेसा
मदर टेरेसा ही एक रोमी कॅथलीक माद्री आशिल्ली.
1950 वर्सा तिणें मिशनरीस ऑफ चॉरिटी संस्थापना केली. 45 वर्सा तिणें गरीब, दुयेंत, अनाथ आनी मर्णकटयार पाविल्ल्यांची सेवा केली. 1979 तांकां नोबॅल पुरस्कार फावो जालो.
1980 वर्सा तांकां भारताचो सगल्यांत व्हड भारत रत्न हो पुरस्कार फावो जालो.
मिशनरीज ऑफ चॅरिटी संस्थेक तांणी आपल्या जल्मान खुब्ब व्हडली चॅरिटी संस्था केली.
मदर तेरेसान 123 देशांनी सुमार 610 मिशनां चलयलीं.
1981 वर्सा आग्रेसान आपलें नांव बदलून तेरेसा अशें लावपाक सुरवात केली. आपल्या सबंद आयुश्यांत तांकां जायते पुरस्कार मेळ्ळ्यात. पदव्योय मेळ्ळ्यात.
## मर्ण
5 सप्टेंबर 1997 ह्या दिसा काळजाच्या दुखण्यान तांकां मर्ण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
व्यंकटेश माडगूळकर

**व्यंकश माडगूळकर**
## जल्म
व्यकटेश दिगंबर माडगूळकर हांचो जल्म 06 जुलय 1927 दिसा माडगूळ गांवांत जालो तांचें  मुळावें शिक्षण जालें उशें आसून लेगीत तांचें वाचन,अभ्यास खुब्ब आशिल्लो.
पोटापाणया खातीर तांणी पत्रकारिता कोली.त्याच वेळार तांचो ‘माणदेशी माणसे’ हो काणयांचो सग्रह खुब्ब गजलो.

## जिवीत
मागीर गावाकडल्या गोष्टी,हस्ताचा पाऊस,सीताराम एकनाथ, काळी आई,
जांभळीचे दिवस हे ताचें काणयांचे संग्रह प्रसिद्द जाले
1924 वसा व्यंकटेश माडगूळकर हांणी स्वतंत्रतायेच्या लडयांत उडी
घेतली
### अणभव
तांचे अणभव तांणी कोवळे दिवस हे कादंबरेंत बरयल्यात बनगरवाडी, वावटळ,पुढचं पाऊल,करूणाष्क,सत्तांतर
अशयो तंच्थो कांय फामाद कांदबयो तांणी बरियल्लया काणयांचो अणकार डॅनमाकीर जर्मनीयी, जपानी आनी रशियी भाशांनी जाल्यात
प्रवास एका लेखकाचा हें आत्मचरित्रूय तांणी बरयलां
तांकां जायते पुरस्कार फावो जाल्यात 28 ऑगस्ट 2001 दिसा ते भायर पडले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
योगिनी जोगळेकर

** योगिनी  जोगळेकर **
जल्मः 6 आँगस्ट 1925
वेवसाय : लेखिका 
राष्टीत्व: भारतीय
काम: संगीतकार गायक

## पुरस्कार
निरागस, शिलांगण, कुणासाठी, कुणीतरी, जाग, चौतन्या, पायगुण, आस्वाद, दहीङही,साश्रात्कार,ऊमाळा,चिमखङे अथात बङबङगीत,ऊपहार,स्वाहा,नादबह्ऩ,शय्त,नवी वाट, बापलेक,अश्र्वत्य,चारुची आई.
 
## गीता बरयल्ला
मघुर स्वरलहरी या, सखे बाई सांगते मी, हरीची ऐकताच मुरली,हे सागरा नीलांबरा.

## शिक्षण
बिए  पुराय केले. 
 बिए मेरेनचें शिकप पुण करतकच 1948 ते 1953 ह्या काळांत ताणी शिक्षिका  म्हणून नोकरी केली. तशेंच ‘’राष्ट्रसेविका समितीच्या माध्यमांतल्यान ताणी जायती कायूय केले.

## वळख
प्रसिध्द लेखिका योगिनी जोगळेकर हाचें जल्म 6 आँगस्ट 1925 ह्या दिसा पुण्यांत जालो.  नाटकायं प्रसिध्द जाली. पंडीत भास्करबुवा बखलें हांच्या जिवनाचेर. राम प्रहर ह्या  चरिश्राचें ताचें लेखन वेगळें थारलें. पिरायेच्या आठव्या वसा सावन योगिनीबाई शंकरबुवा अष्टेकर हाचें कङेन संगोत शिकताल्यो. ऊपरातं योगिनीबाईन राम मराठे हाचें शिश्यत्व पत्करलें.

आकाशवाणी आनी खाजगी बैठकी वांगङाच योगिनीबाई पयली मंगळागौर ह्या चलचिश्रा खातीर पाश्र्वगायन केलें. पन्ऩासां परस चङ  कादंबत्यो, तिसां परस चङ कथासंगह बालकुमारां खातीर 13 पुस्तकां, कविता आनी हेर साहित्य मेळून तांचीं 110 पुस्तकां  प्रकाशीत जाल्यांत. तांच्या कथाकथनान.

## मरण
1 नोव्हेंबर 2005( पिराय 80 ) पुणा म्हारष्ठ्र

वर्ग:देवनागरी पानां
मेहदी हसन खान

**मेहदी हसन खान** एक व्हड पाकिस्तानी गझल गायक.

## जल्म आनी शिक्षण
ताचें मूळ नांव मेहदी हसन खान. तांचो जल्म राजस्थानांतल्या लूना(झुनझुन जिल्लो) ह्या गांवांत संगिताची परंपरा आशिल्ल्या घराण्यांत जालो. ताचो बापूय उस्ता अझीम खान आनी बापोलयो उस्ताद ईस्माईल खान हे पारंपारीक ध्रुपद गायक आशिल्ले. तांचे कडेनूच मेहदीन ध्रुपद आनी ख्याल गायकीचे. सुरवातीचें शास्रशुध्द शिक्षण घेतलें. मेहदी हसन हांची पिऴगी ही ह्या कलावंत घराण्याची संगीतसाधना करपी सोऴावी पिऴगी. सुरवातीच्या काऴांत बडे गुलाम अली खाँ, अब्दुल करीम खाँ, फैयाझ खाँ आनी पंडीत ओमकारनाथ ठाकूर हांचे गायकीचे संस्कार तांचेर जाले. तांणी आपली पयली मैफल 1935 वर्सा फाऴणीपूर्व पंजाबांतल्या फजिल्का बंगला हे सुवातेर आपल्या व्हडल्या भावा वांगडा गाजयली.

## गझल सुरवात
भारत-पाकिस्तान फाऴणे उपरांत(1947) तांच्या कुटुंबान पाकिस्तानांत स्थलांतर केलें. थंय तांणी सुरवातीक कांय किरकोऴ नोकर्यो केल्यो, पूण आपले संगीतसाधनेंत खंड पडपाक दिवंक ना. पाकिस्तान रेडियोचेर ठुमरी गायनाची संद तांकां पयलीं 1957त मेऴ्ऴी. उर्दू कविता,रुबायो, गझल हांचें तांकां पिशेंच. ससुराल सिनेमा खातीर तांणी  जिसने मेरे दिलको दर्द दिया हें गझल गीत गायलें (1962) आनी पाकिस्तानी चित्रपटसृश्टींत  पार्श्र्वगायक म्हणून ते थीर जाले.

## पुरस्कार आनी तांचे मरण
पार्श्र्वगायक म्हणून तांकां पाकिस्तानी चित्रपटसृश्टींतले सर्वोत्कृश्ट निगार पुरस्कार णव फावटीं मेऴ्ऴयात. परवेझ मेहदी, तल्त अझीझ, गुलाम अब्बास, सलामत अली, अफजल, मुन्नी सुभानी हे तांचे पट्टशिश्य. तांकां वट्ट 14 भुरगीं.तातूंतले तारीक हे अश्टताशी पार्श्र्वगायक आरीफ आनी इम्रान हे शास्रीय तबल्यावादक आसीफ आनी कामरांन पार्श्र्वगायक आनी गझल गायक जाल्यार फैजान गझलगायक. मेहदी हसनाक कराचींत मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जॉज बनाड. शॉ.

## जॉज बनाड. .विख्यात ब्रिटीश नाटककार समिक्षक,पन्नकार आनी समाजवादाचो प्रचारक जल्म आयलडातल्या डब्लीनचो.कतत्वशुन्य बापुय आनी गायिका जावक सोदपी आवयच्य प्रेमशुन् सवसारातल्या तीन भुरग्यां मदलो सगळ्यांत ल्हान जल्म आयलडातल

## जल्म
जॉज बनाड शॉ हाचो जल्म 20 जुलय 1856 दिसा जालो..ताच्या दोन भयणीं मदली एक टिबी जावन गेली.दुसरी,संगीत साधने खातीर  लंडलाक आपले आवय वागडा गेली.बापाय वागडां रावन जाजान डब्लीनांत दोन वसा कारकुनी केली आनी मागीर तोवूय आवयकडेन लंडनाक गेलो. थंय कांय काळ आथीक आदाकाखातीर ताका आपले आवयचेरूच निबूंन रवचे पडलें.

## शिक्षण
शॉचे उपचारीक शिश्रण खुबूच थोडे जाल्ले. आपणेच यत्न करूक जायत्या विशयाचो अभ्यास केलो. घरातल्या सगिताच्या वातावरणाच्या प्रभावांतल्यान तो पियानो वोवपाक शिकलो. लंडनांत तो आयलो तेनना खुब लजतालो. पूण ताणें व्यत्तीमत्व.गूण वाडयले आनी  तो लंडनाच्या समाजीक जिवनांत आत्मविस्वासान वावुरपाक लागलो

## लेख बरोवपाक
सतत आत्मप्रसिध्दीच्या झोतांत रावपाक सोदपी स्वताचें एक धीट,बेधडक व्यत्तिमत्व ताणें घडयलें.
सगितताचेर लेख बरोवन सुरू केल्ले पऋकारिते वांगडा तो कांदबय्योय बरयतालो आनी त्यो प्रकाशक न्हयकारतालो. जोड जायनाशिल्ली.अशे कठीण परिस्थितीक निक्षयान तोंडे दीत लंडनांतल्या बुध्दिमंतांच्या वाटकुळांत तो वावरूंक लागलो आनी थंयच्या चचानी भाग घेवन आपले उपस्थितीची जाणविकाय थंयच्या मंडळींक  ठसठशीतपणान करून दिवपाक लागलो. शा नाट्यलेखनाकडेन उत्साहान वळ्ळो तो विल्यम आचर ह्या ताच्या इश्टाक लागून.इब्सेनच्या नाट्यकृतींचो अनुवादाक, तशेंच ऎक समिक्षक म्हणून आचर मान्यतायेक पाविल्लो.पन्नश्कारितेंत शॉक निश्रीत उत्पन मेऴटलें अशी वेवस्था ताणें केली. आचर आनी शॉ हांणी परस्परांच्या सहकायान एक नाटक बरोवपाचोय यत्न केल्लो

=मरण=

2 नोव्हेंबर 1950 दिसा शॉ भायर पडले

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीनिवास खळे

श्रीनिवास खळे

## जल्म
श्रीनिवास विनायक खळे हांचो जल्म 30 एप्रील 1926 दिसा बडोदा गुजरात जालो. श्रीनिवास खळे हे संगीतकार आशिल्ले. 

## शिक्षण
9 सयाजीराव गायकवाड संगीत महाविघालयांतल्या मधुसूदन जोशी हांचे कडल्यान तांणी संगिताचें मुळावें शिक्षण घेतलें.फुडें अता हुसेन खां, निसार हुसेन खां आनी फय्याज हुसेन खां हांचे खां कडल्यान तांचें फुडलें शिक्षण जालें. बडोदा आकाशवाणी केंद्राचेर कांय वर्सा नोकरी केले उपरांत खळे मुबंय आयले.

## ताचो वावर
पूण सुरवातीक तांकां खंयच काम मेळ्ळें ना. दता कोरगांवकर हांचे लागीं साहाय्यक संगीतकार म्हूण तांणी कांय काळ काम केलें. पूण येश मेळूंक ना. एक वेळ असो आयलो, बाज्याची पेटी विकची आनी दुसरो किदें तरी धंदो करवो पूण संगीत नाका. अशा वायट आनी कठीण वेळार तांचे बायलेन तांकां धीर दिलो.तांची संगिता विशीं आशिल्ली उर्मी तिगोवन दवरली.खुब्ब हाल काडले उपरांत 1952 वर्सा गदिमा हांणी बरयिल्ल्या दोन गितांक चाल लावपाची संद तांकां चलून आयली. ही दोन गितां आशिल्ली, गोरी गोरी पान आनी एका तळ्यांत होती बदके पिले सुरेख. ही दोन गितां इतलीं फामाद जाली, श्रीनिवास खळे हें नांव  सगळे कडेन जालें. मागीर जो इतिहास  ह्या मनशान रचलो, रसिकां खातीर संगीत दिलें, आयज दरेक आयकुपी खळे हांचें गीत आयकले बगर रावना 02 सप्टेंबर 2011 ह्या दिसा तांकां मुंबय मरण  आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां