open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कूर्ट आल्डर

**कूर्ट आल्डर** नामनेचो जर्मन रसायनशास्ञज्ञ.

## शिक्षण
1938 त, ताका जर्मन केमिस्ट संस्थेकडल्यान एमिल फिशर यादस्तीक पदक मेळ्ळे. त्याच वर्सा हाँल हांगाच्या हे संस्थेचो तो वांगडी जालो. 1950 त, कोलोन विध्यापीठाच्या वैजकी विभागान ताचो भोवमान करून ताका एम. डी. पदवी दिली. 1954 त सालामान्का विध्यापीठान ताका डॉक्टरेट दिली.

## वावर
 मँलेइक अम्ल वा क्विनानां हातूंत ब्युटाडइनांसारकीं दोन एकांतरीत व्दिबंद आशिल्ल्या संयुगांचो आस्पाव करप ही डाइन संश्रलेशणातली गरजेची विक्रिया आसा. डील्स आनी क्विनोन हांच्या विक्रियेविशींचो एक निबंद 1928 त उजवाडायलो. तांणी हे विक्रियेचें स्वरूप प्रयोंगावरवीं पयलेच फावट सिद्ध केलें आनी ब-याच वलयी संयुगांच्या संश्र्लेशणाखातीर हे विक्रियेचो वापर करून दाखयलो. कापराचो रेणू, प्लास्टिक, कँथॅरीडीन, अर्गो स्टेरोल आनी व्हिटामिन-डी ह्या पदार्थाचें संश्रलेशण करपाखातीर हें विक्रियेचो खूब वापर जालो. क्रियाशील रसायनीक कारकाबगर ही विक्रिया जावं येता, हें तिचें खाशेलेपण.

## खाजगी जिवित
 
कूर्ट आल्डर नामनेचो जर्मन रसायनशास्ञज्ञ. ताचें भुरगेपण उधेगीक वसाहतीच्या वाठारांत गेलें. पयलें म्हाझूज सोंपतकच ताका घर सोडून वचचें पडलें. ताणें रसायनशास्ञाचें शिकप बर्लिन आनी कील विधापीठांत प्राध्यापक म्हूण (1934-36) आनी आय. जी. फाबॅन हाच्या लिव्हरकुशेन हांगाचे संशोधन प्रयोगशाळेंत (1936-40) मुखेली म्हूण काम केलें. हे प्रयोगशाळेंत आसतनाच संश्रिलश्ट रबराच्या संरचनेविशीं आनी प्राप्तीविशीं ताणें संशोधन केलें. कोलोन विध्यापीठाच्या रसायनशास्त्र विभागाचो मुखेल जालो. कार्बनी रसायनशीस्त्रांतल्या ‘डिइन’ ह्या म्हत्वाचा वर्गाच्या संश्रलेशणाविशींच्या संशोधनाखातीर ताका ताचो गुरू ओटो डील्स हाच्या वांगडा 1920 वर्सा रसायनशास्ञाखातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार वांटून मेळ्ळो.

वर्ग:देवनागरी पानां
ह्रषिकेश मुखर्जी

thumb
**ह्र्षिकेश मुखर्जी** हाचो जल्म 30 सप्टेंबर 1922 ह्या दिसा कोलकातात जालो.

## जल्म
ह्रषिकेश मुखर्जी हांचो जल्म 30 सप्टेंबर 1922 ह्या दिसा कोलकातात जालो. तांचे मुळावें आनी विज्ञान शाखेंतल्यान उच्च सिक्षण कोलकाचा हांगासर जालें. मुखर्जी हांणी सुरवेक पोटापाण्या खातीर कांय काळ प्राध्यापकी केली. पूण सिने मळार नांव जोडप ही इत्सा शक्त तांका सुसेग घेवंक दिना जाली. तांणी बी.एन.सरकार हांच्या कोलकातांतल्या न्यु थियेटस हे कंर्पर्नींत कँमेरामनाचा नोकरी करुन कांय काळ कँमेरामन  म्हणन काम केले. उपरांन तांणे त्याच जाग्यार संपादन कौशल्य आपणायले ते 'कैंचीदा' म्हुणुन वळख आशिल्ले नामंनेचे सिनेसंपादक सुवोघ मित्तर हांचे कडेन. उपरांत बिमल रांय हांच्या मागदशना खाला साहाय्यक दिग्दशक या नात्यान दिग्दशनाच्या मळार प्रवेश करपाची संद तांकां मेळ्ळी. दिलीप कुमार , किशोर कुमार ,केश्टो मुखर्जी, सुचि़श्र सेन ,उषा किरण , दुर्गा खोटे अशे जायते कलाकार आशिल्ले मुसाफिर 1957 हो तांणी स्वतंत्रपणान दिगदशन केल्लो पयलो चित्रपट बॉक्स ऑफिसाचेर सामको आदळ्ळो. अशें आसले तरि तांच्या दु्सया चि़ञपटान म्हणलय़ार राज कपुर नायक आशिल्ल्या अनाडी 1959 या चि़ञपटा खातीर तांकां लोकमान्यता मेळ्ळी.

वर्ग:देवनागरी पानां
बालगंधर्व

**बालगंधर्व नारायण श्रीपाद हे नाटकान भुमिका करपी.**
## जल्म
राजहंस हांचो जल्म दि.26 जून 1888 या दिसा पण्यांत जालो.नारायण श्रीपाद राजहंस हांचो जल्म 26 जून 1888 दिसा पूण्यांत जालो.

## शिक्षण
भावदर्शी चेहरो आनी गंधर्वाभाशेन आवाजाची देणगी ताका जल्मपशुनूच मळिल्ली. 1898 वर्सा लोकमान्य टिळकान ताचे पयले फावटीं पद आयकलें आनी हो तर  बालगंधर्व अशे सहजस्फूर्त उद्र काडले .मुखार नारायण बालगंधर्व म्हण वळखुपाक लागले .
1905 वर्सा गुरूदुवादशीक बालगंधर्व किर्लोस्कर नाटक मंडळींत प्रवेस केलो .1906 वर्साचे सुरवातीक बालगंधर्वान अण्णासाहेब रंगमदिरांत गर्दी जावपाक लागली . 1911 वर्सा कृषणाजी प्रभाकर खाडिलकराल्या मानापमान नाटकांत बालगंधर्वान भामिनीची भुमिका केली.
## काम
तेवापसुन एक प्रतिभांवत नट म्हणन ताची नामणा जाली .गोविंदराव टेंबें हाणें संगीत दिग्दर्शन केल्ल्या ह्या नाटकांतली पदां खुब गाजाली. किर्लोस्कर नाटक मंडळींतले मुखेल नट गणेश गोविंद बोंडस (गणपतराव बोडस) आनी गोविंदरोव टेंबें हाचें वागंडा बालगंधर्वान 5 जुलय 1913 दिसा गंधर्व नाटक मंडळाचीची स्थापणूक कली . 
1935 वर्सा बालगंधर्वान वेवसायांत करून नामनेच्या प्रभात एकनाथाची भुमीका केली . पूण चित्रपटसृश्टींत ताचे मन रमूत्त्क नाशिल्ल्यान 1936 वसर्ग तो परत रंगमाचयेवटेन आयली. 1939 वसर्ग मानापमान नाटकांत धैर्यधर आनी मृच्छकटिक नाटकांत चारूव्दत्त हो दादले भूमिका ताणें केल्यो. अण्णासाहेब किलों स्कर हाच्या शकुंतल आनी सुभद्र गोविंदा बल्लाळ देवल हाच्या मृच्छकटिक ,शारदा आनी संशयकल्लोळ ह्या नाटकांतली अनुक्रमान वसंतसेना, शारदा आनी रेवती श्रीपाद कृष्णा  कोल्हटर हाच्या मूकनायक विघाहरण आनी स्वयंवर ह्या नाटकांतल्यो अनुक्रमान भामिनी ,

## संर्दभ भांगार भूंय
२६ जून २०१७ सोमार ==

वर्ग:देवनागरी पानां
साने गुरूजी

**पांडुरंग सदाशिव साने** हांचो जल्म दि. 24 डिसेंबर 1899 या दिसा कोकणांतल्या रत्नागिरी जिल्ह्यांतल्या पालगड या गावान जालो.

## जल्म
साने गुरूजी
पांडुरंग सदाशिव साने हांचो जल्म दि. 24 डिसेंबर 1899 या दिसा कोकणांतल्या रत्नागिरी जिल्ह्यांतल्या पालगड या गावान जालो. साने गुरूजी ह्या नावान तांका नामणाय मेळ्ळी. साने गुरूजी हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, समाजवादी विचारवंत, सामाजिक कार्यकतें आनी मराठी साहित्तीक आसले. ‘श्यामची आई’, ‘नवा प्रयोग’, ‘सुंदर पत्रे’, ‘हिमालयाची शिखरे’, ‘क्रांती’, ‘समाजधर्म’, ‘आपण सारे भाऊ’ अशें तांचे कांय गाजललें साहित्य. साने गुरूजीले ल्हानपण सामगे गरिबींत गेलें. पूण ल्हान पांडुरंग संस्कारान श्रीमंत जांलो. ताज्या आवयन ताजेर खूब्ब बरे संस्कार केले. आपल्या आवयचो आनी महात्मा गांधी हांचो प्रभाव साने गुरूजीचेर आयुश्यभर उरलो. साने गुरूजी हाणी इंग्रजी साहित्यांत एम.ए. ही पदवी मेळयली. शिक्षण पुराय जाल्याउपरांत ताणी अंमळनेर हांगासल्ल्या प्रताप हायस्कूल हांगा स वर्सां शिक्षक म्हूण नोकरी केली. 1928 ह्या वर्सा ताणी ‘विध्यार्थी’ हे मासिक सुरू केलें. महात्मा गांधींच्या विचारांचो तांचेर खूब्ब प्रभाव आसलो. ते स्वत: खादीचो वापर करतालो. 1930 या वर्सा ताणी शिक्षकाची नोकरी सोडून सविनय कायदेभंगाच्या चळवळींत वाटो घेतलो. ताणी ‘काँग्रेस’ नावाचे साप्ताहिक काडलें, दुष्काळांत शेतकर्यांची करमाफी (कर्जमाफी न्हय) जावची म्हूण येत्न केले, जळगाव जिल्ह्यांतल्या फैजपूर हांगासल्लें काँग्रेस अधिवेशन (1936) येशस्वी जावपाखातीर कार्य केलें. ग्रामस्वच्छतेची कामा केलीं. ताणी राष्ट्र सेवा दलाची स्थापना केलीं.
बलसागर भारत होवो। विश्र्वात शोभुनी राहो।।
राष्ट्रार्थ प्राण हे उरले। मी सिध्द मराया हो।। ह्या तांचे काव्य ब्रिटिश सरकारान जप्त केलें, इतलो ताजो प्रभाव लोकांचेर त्यावेळार जालो. समाजांत आशिल्लो जातिभेद, अस्पृश्यता हांच्यासारकिल्ल्या वायट गजालींक साने गुरूजीन सदांच विरोद केलो. पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरांत हरिजनांक प्रवेश मेळचो म्हूण ताणी सत्याग्रह केलो आनी प्रवेश मेळोवन दिलो. येका पांडुरंगांन दुसर्या पांडुरंगाक मुक्त केलो.
स्वातंत्र्य मेळ्ळ्याउपरांत ते समाजवादी पक्षांत सामील जाले. 1948 ह्या वर्सा ताणी ‘साधना’ साप्ताहिक सुरू केलें. तांच्यो काण्यो कादंबर्यो, लेख, निबंध, चरित्रां, कविता हातूंतल्यान तांचो संवेदनशील मन दिश्टी पड्टा. हेंच संवेदनशील मन स्वातंत्र्य मेळ्ळ्याउपरांतच्या परिस्थितीखातीर खूब्ब दुखी जालें. राजकी आनी सामाजिक मूल्यांचो र्हास तांच्या मनाक सोसवलो ना. दि. 11 जून 1950 या दिसा ताणी न्हिदेच्यो गुळ्यो खावन आत्महत्या केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
मिल कॉनरॅड एब्लॉक

**कॉनरॅड एमिल ब्लाक** नामनेचो अमेरिकम.

## जल्म
कॉनरॅड एमिल ब्लॉक नामनेचो अमेरिकन जीवरसायनशास्त्रिज्ञ.1934 त ताणें म्युलिकांतल्या तांत्रिक विद्दालयांतल्यान रसायनी अभियंत्रिकी निशयांत्रिकी विशयांतली पदवी घेतली . कांय काळ स्वित्झर्लंडांत रावतकच 1936 त तो अमेरिकेक गेलो . 1938 त ताणें कोलंबिया विद्दापिठाची जीवरसायनशास्त्रचीपीएच . डी. पदवी मेळयली आनी थंयच 1946 मेरेन ताणें संशोधन केलें.1942 त ताणें डेव्हिड रिटेनबर्ग हाच्या पालवान कॉलेल्ट्ररॉलाच्या जैव संश्र्लेशणाविशींच्या संशोधनाक सुरवात केली. 1946त  शिकागो विद्दापिठांत तो जीवरसायनशास्त्राचो पावली प्राध्यापकआनी 1950त प्राध्यापक जालो. 1954 त हार्वर्ड विद्दापिठाच्या रसायनशास्त्र विभागांत जीवरसायशास्त्राचो हिगिन्स प्राध्यापक म्हणून नेमणूक जाली आनी 1968 त तो त्या विभागाचो अध्यक्ष जालो . 1940 सावन ताणें कॉलेल्टॅरॉलाचेर संशोधन करपाक सरवात केल्ला.कॉलेस्टॅरॉच्या जैव संश्र्लेशणांत वट्ट शत्तीस रसायनीक रुपांतरणां आशिल्ल्याचें ताणें प्रयोगांवरवी सिध्द केलें. शरीरक्रियाविज्ञानाविशींच्या गिन्यानाखेरीज टर्पिनां.कॅरोटिनां, रबर आदी उद्देगीक रसायनीक पदार्थांच्या संश्र्लशणाच्या गिन्यानांतून ब्लॉक हाच्या संशोधनाक लागून भर पडल्या. कॉलेस्टरॉला खेरीज ग्लुटाथायोन ह्या प्रथिनाच्या चयापचयांतल्या (metabolism) म्हत्वाच्या पदार्थांचेरुय ताणें संशोधन केलां . जीवरसायनीक क्रमविकासाच्या वेगवेगळयो गजाली ह्या विशयाचेरुय ताणें संशोधन केलां. कॉलेल्टॅरॉल आनी वसाम्लां (fatty acids) हांच्या

वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंग सातू नाईक

**पांडुरंग सातू नाईक** हांचो जल्म दि.13 डिसेंबर 1899 या दिसा म्हाड्डोळा जालो.

पांडुरंग सातू नाईक हांचो जल्म दि.13 डिसेंबर 1899 या दिसा म्हाड्डोळा जालो. तांचे मुळावे शिक्षण मराठींतल्यान यत्ता तिसरेमेरेंत जालें. 1915 या वर्सा ते मुंबय गेले. थंय दादासाहेब फाळके हांच्या चित्रपटसंस्थेत प्रवेश करून छायाचित्रणातले धडे फाळके हांच्या हाताखाला गिरयले.
फुडें साहायक छायाचित्रकार म्हूण ताणी कोहिनूर फिल्म कंपनी,लक्ष्मी प्रोडक्शन्स आनी रणजित फिसल्म कंपनी अशा संस्थांमार्फत कामां केली. 1934 या वर्सा छायाचित्रणाचे मुखावयलें शिक्षण घेवपाखातीर ते जर्मनी, फ्रांस, इटली, इंग्लंड या देशांत गेले. परदेशांतल्यान परत आयल्याउपरांत ते इंपिरिअल फिल्म कंपनींत कामाक लागले. थंय आसतानाच 1934 या वर्सा इंदिरा एम. ए. या बोलपटावेळार फाळ्यो बांदून थंयसल्लयान प्रकाशयाजना करपाचो यशस्वी प्रयोग ताणी केलो. 1936 या वर्सा मास्टर विनायक आनी बाबूराव पेंढरकर हांच्यावांगडा भागीदारींत हंस पिक्चर्सची स्थापणूक केली आनी छाया (1936), धर्मवीर, प्रेमवीर (1937), ब्रह्मचारी, ज्वाला (1938), ब्रँडीची बाटली, देवता, सुखाचा शोध (1939), अर्धांगी (1940) या  चित्रपटांचे बरें छायाचित्रण केले. 1940 या वर्सा आचार्य अत्रे, बाबूराव पेंढारकर, मा. विनायक व राजगुरू हांच्या नवयुग फिल्म कंपनीचो लग्न पहावं करून (1940) हो चित्रपट पांडुरंग नाईक हाणी चित्रित केला. दूर की आवाज हो ताणी चित्रीत केल्लो पयला रंगीत चित्रपट आसलो. पिरायेच्या 76व्या वर्सा मुंबय हांगा दि. 21 ऑगस्ट 1976 या दिसा तांका ह्रदयविकारान मरण आयलें.

## जल्म
पांडुरंग सातू नाईक हांचो जल्म दि.13 डिसेंबर 1899 या दिसा म्हाड्डोळा जालो.

## शिक्षण
तांचे मुळावे शिक्षण मराठींतल्यान यत्ता तिसरेमेरेंत जालें.

## वावर
1915 या वर्सा ते मुंबय गेले.थंय दादासाहेब फाळके हांच्या चित्रपटसंस्थेत प्रवेश करून छायाचित्रणातले धडे फाळके हांच्या हाताखाला गिरयले.
फुडें साहायक छायाचित्रकार म्हूण ताणी कोहिनूर फिल्म कंपनी,लक्ष्मी प्रोडक्शन्स आनी रणजित फिसल्म कंपनी अशा संस्थांमार्फत कामां केली. 1934 या वर्सा छायाचित्रणाचे मुखावयलें शिक्षण घेवपाखातीर ते जर्मनी, फ्रांस, इटली, इंग्लंड या देशांत गेले. परदेशांतल्यान परत आयल्याउपरांत ते इंपिरिअल फिल्म कंपनींत कामाक लागले. थंय आसतानाच 1934 या वर्सा इंदिरा एम. ए. या बोलपटावेळार फाळ्यो बांदून थंयसल्लयान प्रकाशयाजना करपाचो यशस्वी प्रयोग ताणी केलो. 1936 या वर्सा मास्टर विनायक आनी बाबूराव पेंढरकर हांच्यावांगडा भागीदारींत हंस पिक्चर्सची स्थापणूक केली आनी छाया (1936), धर्मवीर, प्रेमवीर (1937), ब्रह्मचारी, ज्वाला (1938), ब्रँडीची बाटली, देवता, सुखाचा शोध (1939), अर्धांगी (1940) या  चित्रपटांचे बरें छायाचित्रण केले. 1940 या वर्सा आचार्य अत्रे, बाबूराव पेंढारकर, मा. विनायक व राजगुरू हांच्या नवयुग फिल्म कंपनीचो लग्न पहावं करून (1940) हो चित्रपट पांडुरंग नाईक हाणी चित्रित केला. दूर की आवाज हो ताणी चित्रीत केल्लो पयला रंगीत चित्रपट आसलो.

## मरण
पिरायेच्या 76व्या वर्सा मुंबय हांगा दि.21 ऑगस्ट 1976 या दिसा तांका ह्रदयविकारान मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
जॉनी लीव्हर

**जॉनी लीव्हर** हो एक तारवटी आशिल्लो.

## जल्म

जॉन प्रकाश राव जनमुला हाजो जल्म दि. 14 ऑगस्ट 1957 ह्या दिसा प्रकाशम, आंध्र प्रदेश हांगा जालो

### कुटूंब

ताजो बापूय प्रकाश राव जनमुला हो हिंदुस्तान लीव्हर या कंपनींत कामांक आशिल्लो. ताज्या आवयले नांव करुणम्मा. जरी ताजो जल्म आंध्र प्रदेशांत जाल्लो आसलो तरी ताजे ल्हानपण मुंबयच्या धारावी झोपडपट्टयेंत गेलें. ताका तीन भयणी आनी दोग भाव.

#### परिस्थीती

घरच्या गरीबीक लागून ताका सातवेन आसतना शाळा सोडची पडली. पोट भरपाक लागून तो रस्त्यार पेना विकतालो. ताज्याबराबर जायत्या लोकांचे आवाज काडून दाखयतालो. ताणी काडील्ले आवाज आयकपाक लोक जमताले

##### वावर

ताज्या बापायन ताका आपल्या वांगडा मजूर म्हून हिंदुस्तान लिव्हरान कामाक लायलो. पिरायेच्या बाराव्या वर्सा तो हिंदुस्तान लिव्हरान कामाक लागलो. थंय लेगीत काम सोपतगीर, जेवणावेळार तो सगल्यांक मिमिक्री करून हासयतालो. धारावींतल्या सगल्या गणेशोत्सवांत ताका मिमिक्री करपाक आपयताले. ताजी मिमिक्री आयकून लोक पोट धरून हासताले. कंपनींतूय बी ताका खंयच्याय विशेश कार्यक्रमावेळार आपयताले. ताज्या वांगडयांनी आपल्या कंपनीचे नावा ताज्या नावाफाटल्यान जोडून ताका जॉनी लिव्हर केलो. येकदां असोच मिमिक्री करता आसतना जॉनी लिव्हर संगीतकार कल्याणजी आनंदजीच्या नदरेक पडलो. ताणी ताका आपल्या वांगडा देशांत आनी परदेशांत आपल्या कार्यक्रमांत मिमिक्री करपाखातीर व्हेलो. कल्याणजी आनंदजीखातीरूच ताका चित्रपटांत भूमिका मेळ्ळी. मागीर ताणे केन्नाच फाटी वळून पळोवंक ना. लागीलागी 300 च्या वयर चित्रपटंत ताणे भूमिका केल्यो. 13 फावटी ताका फिल्मफेअराचे मानांकन फावा जाले. ताज्या चल्याक मानेचो कँसर जालो. चलो बरो जातगीर ताणे दारू, सिगरेटीक आयजमेरेन हात लावंक ना.

वर्ग:देवनागरी पानां
बडे गुलामअलीखाँ

बडे गुलामअलीखाँ

## संगीताची आवड
बडे गुलामअलीखाँ हो आंतरराश्ट्रीय किर्तीचो गायक.ताचो बापूय अलीबक्ष आनी बापोलयो कालेखाँ हे दोगूय पतियाळा घराण्याचो नामनेचो गायक फतेअली हाचे शिश्य आशिल्ले.खाँसायब अलीबक्ष गावप वांगड दिलरुबा हें वाद्य बेस बरें वाजयतालो.

## शिक्षण
गुलामअलीखाँ आनी ताचो धाकलो भाव बरकत अलीखाँ ह्या दोगांयनी संगिताचें मुळावें शिक्षण आपल्या बापायकडेनूच घेतलें.गुलामअलीक गोड आवाजा वांगडाच ग्रहणशक्तीची जोड लाबिल्ल्यान पिरायेच्या विसाव्या वर्सासावन तो बरे तरेन गावंक लागलो.

## जिविताची वाट
तरी स्वतंत्र मैफली करूंक लागतकच 1927 वर्सासावन ताका नामना मेळूंक लागली.पंजाब तशेंच कलकत्त्याक भरिल्ल्या संगीत परिशदांनी ताणें 1940-42 मेरेन बरेंच नांव मेळयलें.1944 वर्सा मुंबय भरिल्ल्या ‘विक्रम संगीत परिशदेत’ ताणें आपले कलेन लोकांक भारावन उडयले.देशाचो फाळणे उपरांत तो मुंबय रावपाक आयलो.ख्याल, ठुमर्योव, भजनां आदी प्रकार सारक्याच समर्थपणान आनी गोडव्यान गावपी एक असामान्य गायक म्हणून पुराय देशांत ताची नामना जाली.तेचपरी पंजाबी ढंगाचो ठुमरी गायक म्हणून ताची एक वेगळीच नामना आशिल्ली.’सबरंग’ ह्या टोपण नांवान ताणें जायत्यो ख्याल आनी ठुमर्योम रचल्यो.

## भोवमान
1956 वर्सा ताका भारताचें नागरिकत्व मेळ्ळें. संगीत नाटक अकादमी वरवीं इनामा आनी भारत सरकारावरवीं ताका ‘पद्मभूषण’ हो किताब मेळ्ळो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गुरूनाथ नाईक

**गुरूनाथ विष्णू नाईक**  हे गूढकाण्यो, कादंबरी बरवपी लेखक आनी पत्रकार.

## जल्म
गुरुनाथ विष्णू नाईक हांचो जल्म दि. 02 जून 1938 या दिसा गोयांत जालो.

## संवसारीक जीण
नाईक हांचे मूळ आडनाव राणें. हें घराणें अडवयचें. गुरूनाथाल्या आजान पुर्तुगेजांविरूध्द युध्द पुकारले. ताका 28वर्सांची बंदखण जाली आनी ताका तिमोर बेटार धाडपान आयलो. तेन्ना ताजी आजी गुरूवार आसली. आजाभशेन तीसुध्दा सुटके झुजारी आसली. पुर्तूगेज सुटके झुजार्यांजच्या फाटसून हात धूवन फाटसून लागल्याकारणान तांका भूमीगत जावन दिस काडचे पडटाले. त्यामजगती तांचे आडनाव राणे हे बदलून ताणी नाईक अशें दवरलें.

## वावर
ल्हान गुरूनाथाचेर हे स्वातंत्र्याचे, साहसाचे संस्कार ल्हानपणासावनच जाले. मनोहर माळगावकर हे भौमानेस्त लेखक गुरूनाथाल्या बापायले म्हळ्यार विष्णूले खासा इश्ट. तांच्या सहवासान गुरूनाथाक बरवपाची गोडी लागली. रहस्यकाणो बरवपापयलीं गुरूनाथ नाईक हांचे अनेक विशयांचेर बरवप सुरूच आसलें. अनेक मराठी मासिकांतल्यान ताणी हेमचंद्र साखळकर ह्या नावान बरयलें. 
आकाशवाणीच्या पुणे केंद्राखातीर कांय संगीतिका आनी गोवा केंद्राखातीर कांय श्रुतिका ताणी बरयल्यो. 1970 साली कामाखातीर पुण्यांत आयले आसताना तांची भेट सदानंद प्रकाशनाचे खाडिलकर हांच्या वांगडा जाली. ताणी नाईक हांका दोन रहस्यकाण्यो बरवन दिवपाची विनंती केली. नाईक हाणी हय म्हळे आनी ‘मृत्यूकडे नेणार चुंबन’ ही पयली रहस्यकाणी बरवन दिली. दुसर्याण दिसा ‘शास्र्तज्ञाच्या मृत्यूचे गूढ’ ही दुसरी रहस्यकाणी बरवन दिली. थोड्याच दिसानी खाडिलकराले पत्र आयले, आमी दोनुय कादंब-यो उजवाडायता. अशातरेन गुरूनाथ नाईक रहस्य कादंबरीकार जाले. इतलेंच न्हय तर सगल्यान चड म्हळ्यार 1211च्या वयर कादंबर्योन बरयल्ल्या कारणान तांचे नाव लिम्का बूक ऑफ रिकॉर्डस् हातून आयलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीपाद कृृष्ण बेलवलकर

**श्रीपाद कृष्ण बेलवलकर** हे व्हड प्राच्यविद्यापंडीत.

## जल्म
हांचो जल्म नरसोबाचीवाडी ह्या प्रसिध्द क्षेत्राचेर 10 डिसेंबर 1880 ह्या दिसा जालो.

. तांचे मुळावे शिक्षण कोल्हापूर लागींच्या हेर्ले ह्या गांवांत जालें. माध्यमीक शिक्षण कोल्हापूरच्या राजाराम हायस्कूलांत आनी महाविध्यालयीन शिक्षण कोल्हापूरच्या राजाराम महाविघ्यालयांत आनी पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजांत जालें. 1902 ह्या वर्सा ते इंग्लिश आनी संस्कृत हे विशय घेऊन बी.ए. जाले. ते उपरांत डेक्कन कॉलेजींत फेलो (1902-04) जाले. त्याच काळांत शेली आनी वड्स्वर्थ ह्यांच्या काव्याचेर बरयिल्ल्या तांच्या निबंधाक मुंबय विध्यापिठाची होमजी करसेटची दादी पारितोषिक मेळ्ळें. मागीर इंग्रजी-संस्कृत ; इतिहास-राज्यशास्त्र ; ग्रीक आनी युरोपीय तत्वज्ञान अशे विशय घेवन तांणी एम.ए.ची पदवी तीन फावटी मेळयली. हो तांचो मुंबय विद्यापिठांतल्या इतिहासांत एक विक्रम आसा. तांणी अमेरिकेंत वचून प्राध्यापाक लॅनमन हांच्या मार्गदर्शना खाला पीएचडी ही पदवी घेतली. झाला वेदान्त पारितोषिक आनी तत्वज्ञानाचे तेलंग सुवर्णपदक तांकां मेळ्ळें. कांय काळ शिक्षकाची नोकरी केले उपरांत डेक्कन कॉलेजात क्युरेटर ह्या पदाचेर तांची नेमणूक जाली. थंय आसतना त्या कॉलेजच्या संग्रहातील व्याकरणविषयक हस्तलिखितांची पयली वर्णनात्मक सुची तांणी तयार केली;- तातुंतल्यानूच तांचो सिस्टिम्स ऑफ संस्कृत ग्रामर हो सोद निबंध सिध्द जालो आनी ताका मुंबय विध्यापिठाची मुडलिक सुवर्णपदक मेळ्ळें. श्रीपाद कृष्ण बेलवलकर हांकां 8 जानेवरी 1967 वर्सां पुण्यांत मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
नेपोलियन बोनापार्ट

**नेपोलियन बोनापार्ट**हो फ्रेन्च सैन्यांत लष्करी अधिकारी आशिल्लो.

## जल्म
0नेपोलियन हाजो जल्म दि.15 ऑगस्त 1769 या दिसा कॉर्सिका बेटावयल्या अजेशिओ या गावांत जालो.
**शिक्षण**
नेपोलियन बोनापर्ट
नेपोलियन हाजो जल्म दि.15 ऑगस्त 1769 या दिसा कॉर्सिका बेटावयल्या अजेशिओ या गावांत जालो. ताज्या बापययले नांव कार्लो (चार्ल्स) आनी आवयले नांव मेरिया लेटिझिया रामोलिनो आसलें. तांका एकूण तेरा भुरगीं जाली. पूण ती जगली ना. नेपोलियन हे भायर पडिल्ल्या भावाचो नांव जाल्लया भुरग्याक दवरलें. नेपोलियन जल्माक येवच्या पयलीं स म्हयने कॉर्सिका हे बेंट फ्रान्सान विकते घेतलें.
ताका सागून नेपोलियन हो जल्मल्याबराबर फ्रेन्च नागरिक जालो. नेपोलियनाली आवय आनी बापूय ही दोगांय सरदार लघराण्यातली आसल्याकारणान ते सगले गूण नेपोलियनांत आयले. ताजे मुळावे शिक्षण कॉर्सिका ज्युंवार जालें. मुखावयले लष्करी शिक्षण फ्रान्स हांगा जालें. नेपोलियनाक गणितांत खूब्ब गती आसली. सुरवातीक तो फ्रेन्च सैन्यांत लष्करी अधिकारी म्हूण लागलो. पूण मागीर आपल्या पराक्रमाच्या नेटार तो मोटो फ्रेन्च सम्राट जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
व्हाश्कु द गाम

व्हाश्कू द गाम हो एक तारवटी आशिल्लो.

## जल्म

व्हाश्कू द गाम हाचो जल्म १४६० हद्या वर्सा पूर्तूगालांत जालो. व्हाश्कू म्हळ्यार नामनेचो तारवटीौ आनी भुगोलीक.

व्हाश्कु द गाम हाचो जल्म 1460 या वर्सा पोर्तुगालांत जालो. व्हाश्कु म्हळ्यार नामनेचो तारवटी आनी भुगोलीक. ताच्या बापायचें नांव इश्तेव्हांव द गामा जाल्या आवयचें इझाबेल साद्री अशें आसलें. ताच्या दोन भावांची नांवां पाउलु आनी आयरीश तर भयणीचें तेरेझा अशें आसलें. 1501 वर्सा तो कातारीन द आताईद हिचेंकडेन लग्न जालों. ताका स पूत आनी एक धूव जाली. तांची नावां :फ्रांसिश्कु,इश्तेव्हांव, पेद्रू, पाउलू, क्रिश्तोव्हांव, आल्व्हारू आनी इझाबेल. हातूंतलो फ्रांसिश्कु व्हिदीगैराचो दुसरो कोन्हि, इश्तेव्हांव हो गोंयचो गोवोर्गादोर तर आल्व्हारु मलाकाचो कापितांव जालो. दर्यावेल्या सगळे तरेच्या कामांत व्हाशकु द गाम कुशल आसलो. तेशेंच ह्या मळार देशखातीर ताणें केल्लो वावरुय म्हत्वाचो आसलो. 1492त पोर्तुगेज राजाच्या आदेशावेल्यान सेतूबल आनी आल्गार्व्हि हांगाचीं कांय व्हडीं ताणें धरलीं.1494-95 त एके गुपीत दर्याभोंवडेंत केपवटेन वचून तो सोफालाक पाविल्लो. हेखातीर 1497त पोर्तुगालच्या राजान ताका दर्यामार्ग सोदून काडपाच्या वावराखातीर फुडारी म्हूण वेंचून काडलो. 1497चे भारत भोंवडेंत ताच्या वांगडा 4 व्हडीं आनी 170 मनीस आसले. ऑगस्ट म्हयन्यांत 5 मलबारी मनीस,मसालो आनी हेर म्हाल तो मलबारसावन भायर सरलो. ऑक्टोबराचे सुर्वेक ताणें भारत सोडलो. ऑक्टोबराचे सुर्वेक ताणें भारत सोडलो.9 त सप्टेंबर 1499 दिसा लिश्बोआंत परत पावलो . पोर्तुगाल देशांत तो आपले 55 मनीस आनी दोनच व्हडीं घेवन वचूंक शकलो हे भोंवडेंतल्यान ताका लुकसाणा परस साठ पटीन फायदोच जालो अशें म्हण्टात . ताणें भारताची दुसरी भोंवडी 1502 वर्सा केली. तेन्ना ताका ‘हिंद दर्याचो धनी ’ पदवी मेळिल्ली . 1503 वर्सा तो पर्थून लिश्बोआंत पावलो. भारतांतल्यान पोर्तुगालांत येवपी दरेका राजेशायी व्हडया पोर्तुगालांत येनपी दरेका राजेशायी व्हडया ताफ्याचेर 200 क्रुझादु मोलाचो वेपार करपाची परवानगी ताका मेळ्ळी . हाका लागून तो पोर्तुगालांतलो सगळ्यांत गिरेस्त मनीस जालो . एव्होरा हांगा रावतालो. भारतीय प्रश्रांपविशीं राजाक बुद्द दितालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
बेर्टोल्ट ब्रॅख्त

**बेर्टोल्ट ब्रॅख्त** नामनेचो जर्मन नाटककार आनी कवी

## जल्म

## वावर
1914 वर्सा सावन ताणें थळाव्या म्हयन्याळ्यांनी लिखाण करपाक सुरवात केली. 1917 वर्सा ताणंट म्युनीक विद्यापीठांतल्यान मॅट्रिक जातकच तो वैजकीचो अभ्यास करुंक लागलो आनी 1923 वर्सा ह्या नाटकाचे प्रयोगूय जाले. पयल्या म्हाझुजाच्या काळांत ऑग्सबर्गच्या सैनीकी हॉस्पीटलांत ‘ मॅडिकल ऑर्डर्ली ’ म्हणून ताणें वर्सभर काम केलें. हें काम करतानाच ताणें ‘ बी ल ’ (baal)  हें पयलें नाटक बरयलें.

## शिक्षण
हॉस्पीटलांतल्या ह्या कामा उपरांत ताणें परतून आपलो वैजकीचो अभ्यास सुरु केलो. पूण मजगतीं 1920 वर्सा ताणें पत्रकारितेचो वेवसाय आपणायलो. ‘ ट्रोमल इन डेअर नायट ’ (ड्रम्स इन द नायट – इंग्लीश अणकार) आनी ‘ इन डिकीश्ट डेअर ष्टेट ’ (इन द सिटीस जंगल्स – इं अणकार) हीं तांची सुरवेचीं नाटकां आसात. हातूंतल्या ‘ ड्रम्स इन द नायट ’ ह्या ताच्या नाटककार दर वर्सा बऱ्या नाटककाराक दितात तो क्सायस्ट पुरस्कार फावो जाला. ऑटो फाल्केनबर्गच्या आदारान ‘ इन द खॅम्प ’ (1923) रंगमाचयेर हाडलें. नाट्य – लिखाणा वांगडाच ताचें काव्य लिखाणूय चालूच आशिल्लें. गितां, पोवाडे, नी हेर काव्य प्रकारांतली ताची शैली सादी सोंपी आशिल्ल्यान ती नाटकांतूय देंवली. ‘ द बूक ऑफ फॅमीली डिवोशन ’ (1927) हो ताचो कविता झेलोय खूब गाजलो.

## पुरस्कार
1924 वर्सा ब्रॅख्त बर्लीनाक आयलो आनी नामनेचो ऑस्ट्रीयन दिग्दर्शक माक्स रायलहार्ट हाचे नाट्यसंस्थेंत काम करुंक लागलो. ह्याच काळांत कामगार शाळेंत ताणें मार्क्सवादाचे धडे घेतले. ह्या काळांत ताणें ‘ मान ईस्ट मान ’ (मॅन इज मॅन – 1926) ‘ द बॅडेन कॅन्टाटा ऑफ अक्कीसन्स ’ (1929), ‘ डी ड्रायग्रोशन ओपेर. ’ थ्री पॅनी ऑरेरा ह्या नाटकान ब्रॅख्त हाका खूब नामना मेळोवन दिली.

वर्ग:देवनागरी पानां
सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी

**सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी**

सुरेंद्रनाथ बॅनर्जी हांचो जल्म दि. 10 नोव्हेंबर 1848 ह्या दिसा कलकत्ता हांगा जालो. ताचो बापूय दुर्गाचरण , वैज आशिल्लो. सुरेंद्रनाथाचे शिक्षण कलकत्यांत जालें. 1968 वर्सा बी. ए जातकच इंग्लंडाक वचून आय. सी. एस. परीक्षा तो 1869 वर्सा उत्तीर्ण जालो. भारतांत येतकच सहाय्यक दंडाधिकारी म्हूण ताची सिल्हेट हांगा नेमणूक जाली. पूण 1874 वर्सा ताच्या, प्रशासनांतल्या किरकोळ चुकांचें निमित करून ताका नोकरेवयल्यान काडून उडयलो. बार अँट लॉचे परीक्षेक बसपाक लेगीत ताका न्हयकारलें. ब्रिटीश राज्यकर्त्याच्या ह्या अन्यायाक लागून तांचेआड सुरेंद्रनाथान 1875 वर्सा चळवळ सुरू केली. कलकत्त्यांतल्या मेट्रोपोलिटन इन्स्टिट्यूशनांत सुरवेक इंग्लीश विशय शिकयतकच, फुडें कांय दीस फ्री चर्च कॉलेजींत शिकयले. उपरांत ताणैं रिपन महाविध्यालय स्थापन केलें. थंय अध्यापक म्हूण ताणें 37 वर्सा काम केलें. सुरेंद्रनाथ 26 जुलाय 1876 वर्सा इडियन अँसोसिएशन ही संस्था स्थापन केली आनी तिचो प्रसार करपाखातीर ताणें भारतभर भोंवडी केली. 1878 वर्सा बेगॉल हे इंग्लीश खबरांपञ ताणें काडलें आनी सुमार 50 वर्सा तातूंत लिखाण केलें. ह्याच खबरापञातल्यान कलकत्ता उच्च न्यायालयाची बदनामी केल्याा च्या आरोपाखाला ताका अटक जातकच , देशभर निशेधाच्यो सभा जाल्यो. ताणें इंडिया अँसोसिएशनचेवतीन कलकत्त्यांत राश्ट्रीय सभा आपयली. राश्ट्रीय काँग्रेसाचो तो दोनदां अध्यक्ष जालो. ब्रिटीश सरकारान नाईट हो किताब दिवन ताचो भोवमान केलो. जिविताच्या निमण्या वर्सानी ताजी लोकप्रियता कमी जाल्ली. ताका बराकपूर हांगासर ता. 6 ऑगस्ट 1925 ह्या दिसा मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
डिमॉस्थिनीझ

**डिमॉस्थिनी**,संवसारीक नामनेचो वक्तो आनी मुत्सद्दी.अतथेंसातल्या एका गिरेस्त घराब्यांत ताचो जल्म जालो.

## खाजगी जिवीत
 ताच्या भुरगेपणांतूच ताचो बापूय भायर पडलो .बापायची आस्पत हेरांनी लुबाडली म्हणून तांचेआड फियार्द करपाच्या निमतान ताणें कायघाचो खोलायेन अभय्स केलो.ताणें वकूतत्व कलाय आत्मासात केल्ली. न्यायालयांत तो जिखलो खरो, पूण संपत्तीचो सामको थोडो वांटो ताका परत मेळ्ळो. न्यायालयीन उलोवपांखातीर ताची सगळ्याक नामना जाली.ख़टल्यांखातीर उलोवपां बरोवन दिवपाचीं कामां ताका मेळपाक लागलीं. त्या काळांत न्यायालयांत दर एकल्याक आपली बाजू स्वताक मांडची पडटाली. आपलीं उलोवपां दुसया कोणाकडल्यानूय बरोवन घेवपाक मेकळीक आसली. पिरायेच्या तिसाव्या वर्सामेरेन डिमॉस्थिनीझान हाच वेवसाय करतकच तो राजकारणांत पडला.

## वावर
अॅतथेंसांतली लोकशाय आनी ऑथेंसाचें स्वातंत्र्य हांचेखातीर तो संदाच वावुरलो.डिमॉस्थिनीझाचे राजकीय जिवीत सुरू जालें, तेन्ना मॉसिडोनियाचो राजा दुसरो फिलीप हाणें ग्रीसांतलीं शारां ल्हव ल्हव मॉसिडोनियन सत्तेखाला हाडपाक सुरवात केल्ली.फुडें अॅशथेंसाचें स्वातंत्र्यूय ताणें हातासलें.तेन्ना मॅसिडोनियन सत्तेआड अॅलथेनियनांमदीं जागूताय घडोवन हाडपाचें आनी ताचेंमदीं स्वातंत्र्याची ओत्सा चेतोवपाचें म्हत्वाचें काम डिमॉस्थिनीझान केलें.दुसर्या फिलीप आड ताणें दिल्ल्या उलोवपांक फिलिपिक्स ह्या नांवान वळखतात. दुसर्या फिलिपाच्या मरणांउपरांत सत्तेर आयिल्लया अलेक्झाडरान डिमॉस्थिनिझाक आपले सुवादीन करचो, अशी मागणी केल्ली. पूण अॅथेनियानांचे खासा विनंतीक लागून ती फाटीं घेतली.
टेसिफॉन नावाच्या एका अॅतथेनियन नागरिक डिमॉस्थिनीझाक भांगरा पदक दिवन ताचो भोवमान करचो,अशी सुचोवणी केल्ली.डिमॉस्थिनीझाचो प्रतिसर्धी वक्तो एस्किनीझ हाणें तिचेआड पवित्र घेवन तें प्रकरण न्यायालयांत व्हेंलें.ह्या संदर्भा आपली बाजू मांडपाखातीर डिमॉस्थिनीझान केल्लें on the crown[इ.स.प़.330] हें उलोवप श्रेश्ठ अशें मानतात. तेउपरांत कांय वर्सांनी ताचेर पयशांचे अफरातफरीचो आरोप जालो. दंडाची आनी बंदखणीची ख्यास्त जाली,बंदखणींतल्यान पळून वचून ताणें अज्ञातवास घेतलो.

## मरण
इ.स.प.323त अलेक्झांडराक मरण येतकच ताका अॅघथेंसांत हाडलो. ताच्या दंडाची रक्कम भरपाखातीर निधि उबारलो. पूण अँलेक्झाडराचो सेनापती अँ टिपाटर हाणें डिमॉस्थिनीझ आनी हेर व्यक्तींची मागणी केल्ल्यान तो ऑथेंसांतल्यान पळ्ळो आनी वीख घेवन ताणे. आत्महत्य़ा केली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
लीअन ट्रॉटस्की

**लीअन ट्रॉटस्की** हो येक रशियन क्रांतिकार्या फुडारी. ताचें खरें नांव ब्रानस्टीन. क्रांतिकार्या खातीर संघटणेचे पद्दतीप्रमण धारण केल्ल्या ट्रॉतस्की नांवांन ताणें मुखार नामना जोडली. ह्या नामनेच्या रशियन क्रांतीकाराचो जल्म रशियेंत एका रशियेंत एका सामान्य शेतकामत्याच्या  कुटुंबात जालो. ताचें उच्च शिक्षण कीव्ह विद्यापिठांत जालें. शिक्षण काबार जातकूच ताणें क्रांतिकारक आंदोलनांत वाटो घेतलो. 1889 ते 1902 मेरेनचो काळ ताका बंदखणींत आनी देशाभायर काडचो पडलो. सुरवेक, म्हळ्यार 1903 च्या सुमाराक तो लॅबिनाचो विरोधक आशिल्लो. लॅनिन बोल्शेविक गटाचो मुखेलि आशिल्लो आनी ट्रॉटस्की मेन्शेवीक गटांत आशिल्लो. पूण लॅनिन लंडनाक आशिल्लो तेन्ना ट्रॉटस्कीक आपोवन हाडून ताका इस्क्रा ह्या खबरांपत्राच्या संपादक मंडळाचेर नेमलो. ताणें केल्ल्या लिखाणाक लागून क्रांतिवादी येवजणांत नेट आशिल्लो 1905त सेंट पिटर्सबर्गांत जाल्ले राज्यक्रांतीइचो फुडारी आशिल्ल्यान ताका परत बंदखणींत घालो. बंदखणींत कांय दीस काडले उपरांत तो परत युरोपांतगेलो . ताणें विएन्नाच्यान प्रावदा नांवाचे खबरापत्र सुरु केलें. पयल्या म्हाझुजाच्या तेंपार तो परदेशांतूच रावलो. परदेशी भोंवडेंत ताचे साबार फावटी लॅनिनाकडेन संबंद आयले. ह्या काळांत तांचे भितल्ले मतभेद सोंपले. फेब्रुवारी 1917त रशियेंत परत उठाव जालो. पूण तोय अपेशी थारलो. पयल्या म्हाझुजाक नेट आयिल्लो आसतना लॅनिन रशियेंत आयिल्लो .ह्या झुजीक लागून उपासमारीन त्राशिल्लो आनी जिविताचेर उठिल्ले शेतकामती सैनीक हांचो स्थिती सुदारपाचे नदरेन कांयच करुंक शकनाशिल्लें केरेन्स्कीचें लोकशायी शकनाशिल्लें केरेन्स्कीचें लोकशायी शासन हे परिस्थितीचो फायदो घेवन क्रांतिकारक उठावाचे तयारेक लागिल्लें. जुस्त ह्याच वेळार ट्रॉटस्की रशियेंत आयलो. तो येनाफुडें बॉल्शेविक पक्षांत वचून लॅनिनाचो सहकारी जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
सोहिरोबा आंबिये

**सोहिरोबा आंबिये** हो एक संतकवी.

## जल्म
सोहिरोबा आंबिये हो एक संतकवी, हो जातीन सारस्वत ब्राह्मण अशिल्लो. हाचे दाययजी गोंयच्यान सावंतवाडी संस्थानच्या बांदा गांवांत येवन राविल्ले. बांदा गांवचें कुलकर्णीपण सुमार 20 वर्सा तांचे कडेन आशिल्लें. प्रामाणिकपणान तें काम करतना लेगीत तांची ओड परमार्थी कडेन आसली. ताचे विशीं अशीं दंतकथा सांगतात की एक दिस सावंतवाडीच्या राजान तांकां कांय म्हत्वाच्या काम खातीर आपोनणें धाडलें. देवपूजा करून जेवीनासतनाच ते बांदा सावन वाडीक वचूंक भायर सरले. वाटेर फराळाक म्हूण तांणी एक पणसूल बरोबर घेतलें. इन्सुली गांवत्या व्हाळार हात-पांय धुवन ते पणस फोडून गरे खावपाक बसले. इतल्यांत एक तेजस्व दिव्य पुरुश थंय अवतरलो. ताणें सोहिरोबा कडेन पणसूल मागलें आनी खावन जातकच प्रसाद म्हूण कांय गरे सोहीरोबाक दिले. सोयरोबाच्या माथ्यार वरदहस्त दवरून तो दिव्य पुरूश नाच्च जालो.
तो मनीस अंतर्धान पावतकच सोहिरोबाची ब्रह्मानंद समाधी लागली. समाधींतल्यान भानार येतकच सावंतवडी वचून तांणी लेखणी आनी दप्तर राजा म्ह-यांत दवरलें आनी नोकरेचो राजिनामो दिलो. तो दिव्य पुरूश म्हळ्यार मच्छिंद्रनाथाचो शिष्य गैबीनाथ अशें सोहिरोबान फुडें आपले एके कवितेंत बरयलां. अशे तरेन दीक्षा घेतले उपरांत वीस-पंचवीस वर्सा सोहिरोबा घराच रावलो. भजन, पूजा, ग्रंथवाचन, ग्रंथलेखन, निरुपण हो ताचो सदचो कार्यक्रम आशिल्लों. गैबीनाथाचे कृपेन ताका कवित्व-स्फूर्त प्राप्त जाली आनी ताणें खूब कविता रचल्यो. ताणें कुलकर्णीपदाचो राजिनामो दितना लेखणी सकयल दवरिल्ली ती परत हातांत धरलीना. ताका लागुन ताणें आपल्यो कविता भयणी कडल्यान आनी भुरग्यांकडल्यान बरोवन घेतल्यो. पिरायेच्या चाळीसाव्या वर्सामेरेन तांणी संवसार केलो. प्रपंचांत आसून लेगीत संवसारापसून अलिप्त रावन मोक्षमार्गाचे दिकेन माधना करपाचे तांचे यत्न चालूच आशिल्लें हें तांच्या कांय कवितां वेल्यान स्पशट जाता. ताचें गिन्यान शुध्द, पवित्र आनी वैराग्य कडक आशिल्लें. तो योगी आनी पुराय वेदान्ती आसून एकेकदां चार-चार दीस समाधी अवस्थेंत उरताली. सगुण भक्तीपरस निर्गुण भक्ती कडेन ताका चड ओड आशिल्ली. ताणें पांच ग्रंथ बरयल्यात ते अशे: अक्षयबोध, महदनुभवेश्वरी, पूर्णाय़क्षरी, अंव्दयानंद, सिध्दान्तसंहिता हातूंतलो महदनुभवेश्वरी हो ग्रंथ सगळ्यांत व्हडलो आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
बडे गुलाम अली खान

thumb|बडे गुलाम अली खान
**उस्ताद बडे गुलाम अली खां** हांचो जल्म दि. 2 एप्रिल 1902 या दिसा लाहोराच्या लागी आशिल्ल्या कसूर या गावांत जालो. तांच्या घराण्यांतूच गाणे आशिल्ले. तांचे सांगितिक शिक्षण तांचे पिता उस्ताद अलि बक्श खां साहिब हांच्यालागी जालो. पिरायेच्या पाचव्या वर्सासावन ताणी तांचो चुलते कसूर घराण्याचे भौमानेस्त गायक उस्ताद काले खां साहिब हांच्यालागसून कसूर घराण्याची गायकी शिकून घेतली.पतियाळा आणि कसूर घराण्याचो अप्रतिम मिलाफ तांच्या गायकींत आसलो. तांचे पिता हे काश्मीरच्या महाराजांचे दरबारी गायक आशिल्ले. म्हूण कसूरींत तांच्या गायकीक काश्मिरी घराणे म्हण्टाले.
मागीर पटियाला रावपाक लागले. तेन्नाचान ते घराणे पटियाला घराणे म्हूण वळखले वाचपाक लागले. बडे गुलाम अली खां हांची सुवात सारंगी वादक म्हूण जाली. 1999 या वर्सा लाहोर संगीत संमेलनांत तांच्या गायकीची पयल्या फावट वळख रसिकांक जाली.
हांच्याउपरांत जाल्ल्या कलकत्ता आनी अलाहबाद हांगासल्ल्या संगीत संमेलनांनी तांची वळख सगल्या देशाक जाली. ताणी गायील्ल्या राधेश्याम बोल हें भजन आयकून महात्मा गांधी खूब्ब प्रभावित जाल्ले.
भारत सरकारान 1962 या वर्सा पद्मभूशण या पदवीन तांका सन्मानीत केल्ले. याद पिया की आए ही ठुमरी खंयसूर कानार पडली जाल्यार याद येता ती उस्ताद बडे गुलाम अली खां हांची. 23 एप्रिल 1968 या दिसा हो उस्ताद अल्लाक प्यारो जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
बसवेश्रवर

**बसवेश्रवर**

## जल्म
बसवेश्रवर वीरशैव धमाचो संस्थापक. ताचो चल्म वैशाखांतले अक्षय्य तृतियेक मानतात आनी त्याच दिसा बसवजयती मनयतात. ताचो जल्म शैव ब्राहाण कुटुंब जालो. ताच्या बापायचें नांव मादिराज आनी आवयचें नांव मादलांबिका आशिल्लें. ताचे व्हडले भयणीचे नांव अक्कनागम्मा आनी घाकल्या धाकल्या भावाचें नांव देवराज मुनिप. ताचे पयले बायलेचें नांव गंगाबिके हिच्या नांवाविशीं मतभेद आसात. बालसंगय्य अशें ताच्या चल्याचें नांव आशिल्ले असो उल्लेख मेळटा . बसवेश्रवराचे शिवभक्तिक लागून भक्तिभांडारी अशेंच तांका नांव मेळील्लें. तो कुडलसंगम हांगच्या संगमेश्रवराचो निश्ठावन भक्त आशिल्लो. लिंगायत लोक ताका शिववाहन नंदीचो अवतार मानतात. बसव (सं.वृषभ म्हळ्यार बैल) ह्या नांवातल्यानूय हें समजता. बसवेश्रवराच्या पिरायेच्या आठ वर्सांचेर जैना ताच्या आवय बापायन न्हयकार दिलो . आपल्याक पयलींच लिंगदिक्षा मेळ्ळया अशें सांगलें आनी घराचो त्याग करून तो कुडालसंगम ह्या शैव क्षेत्रात वचून रावलो .कुडालसंगम ह्या विधाश्रेत्राचो स्थानपती जातवेदिमूनी (ईशान्य गुरू) हाच्या मार्गदर्शनाखाला बसवेश्रवराचें अध्ययन जालें .थंय ताणें विंगड भाशा, धर्म , तत्वज्ञान तशेंच वेदांगांचें, षडदर्शाचें, इतिहास - पुराणांचे अध्ययन केलें . जैना आनी बौध्द दर्शनांय समजून घेतलेीं संस्कृत , तामीळ, पाली ह्या भाशांतले मुखेल ग्रंल वाचले . कुडसंगमा सावन तो मंगळवाड हांगा म्हळ्यार सघाच्या सोलापूर जिल्हांतलें मंगळवेढ गांवांत बिज्जल नांवाच्या महामंडलेश्रवराकडेन गेलो , अशें कांय जाणकारांचें मत आसा .पूण संप्रदायीक पूराणांत मात तो कल्याणाक गेलो अशें म्हळां बिज्जल हो फुडे राजा जातकच बसवेश्रवरान ताचेकडेन कारकुनाचे नोकरेसून , ककोषागार -मंत्री म्हणून लेगीत काम केलें. कल्याणाक ताणें धर्मसुदारणेचें कार्य केलें तांका वर्णभेद, जातीभेद तशेंच यज्ञ -यागांत केल्ली पशुहत्या मान्य नाशिल्ली . ताका लागून कांय सनातनी लोकांनी ताचे आनी बिज्जलामदीं दुसमानकाय निर्माण करपी वातावरँ तयार केलें. निमणें बिज्जलाचें सैन्य आनी बसवेश्रवराच्या अनुयायांमदीं झगडीं सुरू जालीं . ह्या झगड्यांक विटून परतून कूडलसंगमांक आयलो आनी थंय ताणें समाधी घेतली.

## शिक्षण

वर्ग:देवनागरी पानां
पेद्रु पाउल ब्राज कुर्रेय आर्फोसु

'''पेद्रु पाउल ब्राज कुर्रेय आर्फोसु
(जल्म: 29 जून 1892, मरण:14 फेब्रुवारी 1965)

## शिक्षण
एक नामनेचो कोंकणी पत्रकार बापायचें नांव रॉक आनी आवयचे नांव क्लाऊन पाशेको. मार्च 1918 वर्सा तांणे मुंबय विद्यापिठाची कृषी विज्ञानाची पदवी मेळयली. बरे गूण मेळिल्लयान पुण्याच्या शेतकी महाविद्यालयांत ताचें नांव मानादिकांचे वळेरेंत आसा.

## जिविताची वाट
1918 वर्सा गोंयच्या कृषी आनी रान खात्यांत ताका नोकरी मेळ्ळी. 1918 ते 1931 वर्सामेरेन ताणें असोळणें गांवचो शासक म्हूण वावर केलो. उपरांत तो तेरसैरा सिरकूनश्क्रिसांव आग्रीकोला, मडगांव (Terceira Circunscricao Agricola)  हे संस्थेचो मुखेल जालो. 30 वर्सां नोकरी केल्या उपरांत 1949 वर्सा तो निवृत्त जालो.

## पुरस्कार
1919 वर्सा तेन्नाच्या गोंयच्या कृषी आनी रान खात्याच्या निर्देशकान ताका ऊं गनेज सॅति पॅस इ सॅति काबेसश (Um Ganez de sete pes e sete Cabecas) (सात पांयांचो आनी सात तकल्यांचो गणेश) अशें म्हूण ताचो भोवमान केलो.

भारताचें पीक वाडोवपाचे नदरेन ताणें बरेच प्रयोग केले. असोळणें, वेळ्ळी आनी आंबेली गांवांनी सरकारी जमनींत ताणें माडाच्या पिकाची उदरगत केली. नाल्लाचे उदरगतीच्या संस्कृतीक, वेपारी आनी उद्येगीक आंगांचो अभ्यासाक लागून गोंयच्या गवर्नर जनरलान ताचो भोवमान केलो. ताणें बरयल्लो प्रबंध पुस्तकरुपान उजवाडाक आयलो. शेंतवडीचीं उपकरणां, रसायनीक सारीं, कीटकनाशकां आनी शेतवडीच्या मळार यांत्रिकीकरण करपांत ताचो म्हत्वाचो वांटो आसा. 1941 ते 1947 वर्सा मेरेन सालसेत नगरपालिकेचो अध्यक्ष ह्या नात्यान ताणें घाण आनी कोयरा पसून सारें करपाची पध्दत सुरू केली. ताणें देवी, रॅबिज ह्या दुयेसां आड खर उपाय येवजण केली आनी मडगांव शारांतली येरादारी वेवस्था गटार वेवस्था सुदारली.

तो खर राष्ट्रवादी आशिल्लो. 1950 आनी 1960 वर्सा अ व्हीद (A Vida)  ह्या पोर्तुगेज खबरापत्रा खातीर ताणें बरपावळ केल्या.

1962 वर्सा ताणें गोंयच्या कोंकणी भाशा मंडळाची थापणूक केली आनी मंडळाचो संस्थापक अध्यक्ष जालो. ह्या मंडळा वरवीं ताणें कोंकणी कार्यकर्त्यांचो एक पंगड तयार केलो आनी कोंकणी भास आनी साहित्य हांचे उदरगतीक हातभार लायलो. 1962 वर्सा मडगांवां भरिल्ले आठवे कोंकणी परिशदेचो तो येवकार अध्यक्ष आशिल्लो.

वर्ग:देवनागरी पानां
पठ्ठठे बापूराव

**पठ्ठठे बापूराव** हो एक नामनेचो मराठी शाहीर आशिल्लो.

## जल्म
नामनेचो मराठी शाहीर.मूऴ नांव श्रीधर कृष्ण कलकर्णी.हाजो जल्म हरणाक्ष रेठरे,तालुको वाऴवे, जिल्लो सांगलींत जालो.

## शिश्रण
मुळावें शिश्रण इंगजी चवथे पांचवे मेरेन जालें.

## घराबो
बापूराव हो भट आसून ताचे कडेन गांवचें कुलकर्णपण आसलें.बडवे घराणयांतल्या सरस्वती नांवाचे चलये वांगडा बापूरावाचें लग्र जालें. पूण तमाशाचे आवडी खातीर ताणें वेवसाय आनी संवसाक ह्या दोगांचेरूय उदक सोडलें.  स्वताचो फंड उबारून तातूंतल्यान स्वता रचिल्लयो लावणयो,कवनां तो म्हणपाक लागलो.तेन्ना ताणें आपलें नांव पठठे बापूराव अशें घेतलें.ताज्या फडांत पवळा नांवची, जातीन म्हार आसली.तिचेर ताजें हिसबा भायर प्रेम आशिल्लें.
## वावर
पठठे बापूरावान गण, गोऴण,भेदिक, झाड्यांच्यो, रंगबाजीच्यो, वगाच्यो अशो खूब प्रकारांच्यो लावण्यो रचल्यो. अशे आसलें तरी आसलें. तरी आयज तातूंल्यो मेजक्योच रचना उपलब्ध आसात.
चडशा तमाशांनी पठठे बापूरावाल्यो लावण्यो गायतात. सगले तमासगीर तांकां पुज्य मानतात.
बापूरावाच्या आयुश्यांतल्यान पवळां भायर गेले.उपरांत ताचो तमाशाचो वेवसाय हळूहळू सोंपत गेलो.

## मरण
ते पुण्याक भायर पडले..

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रतन टाटा

**रतन नवल टाटा** हे भारतांतले सगऴ्यांत व्हड उद्देग समुहाचे अध्यक्ष आसात.

## जल्म
रतन नवल टाटा हांचो जल्म सूरत हांगासर 28 डिसेंबर 1937 ह्या दिसा जालो.

## वावर
रतन टाटा हे भारतांतले सगऴ्यांत व्हड उद्देग समुहाचे अध्यक्ष आसात.हो उद्देग समुह जमशेदजी टाटा हांणी स्थापन केल्लो. तांच्या फुडल्या पिऴग्यांनी हो धंदो आनी उद्देग साबार आंगानी वाडायलो. 1971 वर्सा रतनजीक टाटाच्या राष्ट्रीय रेडियो आनी इलेक्ट्रोनीक्स (नल्को) चो डायरेक्टर इन चार्ज म्हूण नेमणूक केली. त्यावेळार ही आर्थिक संकटांत  आशिल्ली आनी सामकी बुडूंक पाविल्ली. रतन टाटान तेन्ना सल्लो दिलो की कन्झुमर इलेक्ट्रोनीक्सा परस कंपनी जर हाय इंड्सट्रियल इलेक्ट्रोनीक्साच्या निर्मिती कडेन वळत जाल्यार बरें जातलें. कारण त्या वेळार कंपनीचो मार्केटातलो हिस्सो 2% आनी लुकसाण 20 % आसले. साबार वर्सा समभागधारांक  बोनस, लाभांश दिवंक नाशिल्लो. जेरडीक कंपनीन आपले निर्मिती क्षेत्र बदलप आवडूंक ना. तरीय बी तांणी रतनांक तेंको दिलो. तीन वर्सा भितर रतनान कंपनीचो मार्केटातलोहिस्सो 20 टक्कया वयर व्हलो आनी जाल्ले लुकसाण भरून काडले.
आणिबाणी लागू जाले उपऱांत आयिल्लया मंदितल्यानूय कंपनी वयर सरली. ही कामगिरी पळोवन रतना कडेन ऐम्प्रेस मिल्साचो ताबो दिलो, ही कंपनीय बी रतनान फायघांत हाडली.

 
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
नरसिंह चिंतामण केळकर

**नरसिंह चिंतामण केळकर** हे एक  राजकारणी नेते आशिल्लो.

## जल्म
नरसिंह चिंतामण केळकर हांचो जल्म 24 ऑगस्ट 1872 दिसा सोलापूर जिल्ल्यांतल्या मोडनिंब ह्या गांवात जालो.

## शिक्षण
केळकर हे एक स्रेश्ठ मराठी साहित्यीक संपादक आनी राजकारणी नेते आशिल्ले.मिरज, कोल्हापूर ,पुणें आनी मुंबय रावून तांणी बिए,एलएलबी मेरेन शिक्षण घेतलें.
1895 वर्सा तांणी साताराक वकिलीक सुरवात केली.
पूण, 1896 वर्सा लोकमान्य टिळकांचे सहकारी म्हणून तांणी काडिल्ल्या वर्गाचे शिक्षक आनी वकिलीच्या वर्गाचे शिक्षक आनी मराठा ह्या पत्रचे संपादक म्हणून ते पुण्याक आयले.

## वावर
कांय काळ सोडलो जाल्यार मराठ्याचें संपादकत्व 1918 मेरेन केळकरां कडेनूच आशिल्लें.टिळक बंदखणींत आशिल्लया कारणान 1897 सावन मराठा वांगडा केसरीचेंय संपादन तेच करपाक लागले. टिळक बंदखणीणतल्यान सुटून आयले उपरांत केसरीचें संपादन परत टिळकान करपाक सुरु केलें(1899).
1912 आनी 1918 वर्सा ते पुणें नगरपालिकेचे अनुक्रमान उपाध्यक्ष आनी अध्यक्ष आसले.
1918 वर्सा काँग्रेस आनी होमरूल लीग ह्यांचे वरवीं विलायतेक गेल्ल्या शिश्टमंडळाचे चिटणस म्हणून तांची निवड जाली.
1919 वर्सा ते विलायतेक गेले.
विलायतेंत आसतना ब्रिटिश इंडिया काँग्रेस कमिटीच्या इंडिया ह्या पत्राचें संपादन तांणी केलें.

## मरण
14ऑक्टोबर 1947 दिसा तांकां मरण आयलें..
 
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सर आयझॅक न्यूटन

**सर आयझॅक न्यूटन** हो एक वैज्ञानीक आशिल्लो.

## जल्म
सर आयझॅक न्यूटन हांचो जल्म दि. 25 डिसेंबर 1642 ह्या दिसा वुल्झथॅर्ज लिंकनशर हांगा जालो.

## शिक्षण
तांचे सुरवातीचें शिकप ग्रॅंथमचे शाळेंत जालें. भुरगेंपणासावनूच गिरण, घडयाळी, लांपयांव सारकिल्ल्यो वस्तू करपाची ताका ओड आशिल्ली. घरचो वेवसाय शेतकामाचो आशिल्ल्यान आवयन ताका शाळेंतल्यान काडून शेतकामाखाचीर धाडलो. पूण ताचें थंय लक्ष लागलेंना. फुडें मामाचे आनी आनी शिक्षकांचे सांगणेन ते 1660 सावन परत शाळेंत वचपाक लागलो. 1661त तो कॅंब्रिजांतल्या ट्रिनिटी कॉलेजींतल्यान मॅट्रिकेची परिक्षा पास जालो. 1665त बी.ए. पदवी मेळयतकच दोन वर्सानी तो ट्रिनिटी कॉलेजीचो फॅलो जालो. जूव 1665त प्लगाची धाम आयिल्ल्यान विध्यापीठ बंद उरलें. ह्या काळांत न्यूटन वुल्झथॉर्प हांगाच उरलो. ह्या काळांतूच ताणें गणीतशास्त्र आनी हेर विशयांच्या संशोधनाची बून्याद घाली. 1668त ताणें एम.ए ची पदवी मेळयली. ताचो गुरू आयझॅक बॅरो हाणे 1669त कँब्रीज विध्यापिठांतल्या आपल्या गणिताच्या ल्युकेशीयन प्राध्यापक पदाचो राजिनामो दिलो, तेन्ना न्यूटनाची नेमणूक त्या म्हत्वाच्या पदाचेर जाली.
त्या वेळार न्यूटन फक्त 23 वर्साचो आशिल्लो. 1689 कँब्रीज विद्यापिठाचो प्रतिनिधी म्हूण संसदेत ताची निवड जाली आनी फुडल्या वर्सा संसद विसर्जीत जायमेरेन तो त्या पदाचेर उरलो. 1701त ताची संसदेत परत वळख जाली. पूण ताणें राजकारणांत कसलोंच वांटो घेतलो ना. अवलोतन आनी समाकलन ही न्यूटनान केल्ली गणीतशास्त्रांतली म्हत्वाची निर्मिती. समाकलनाचो उपेग ताणें वक्रान वेश्टिल्लें क्षेत्रफळ आनी घन आकृतायांचे क्षेत्रफळ मेळोवपाखातीर केलो. आनी समाकलन हाका जोडपी कलनाशास्त्रांतलें मुळावे प्रमेय ताणेंच मांडले. सात अंतरकलनाच्या दुसऱ्या एका फाट्यांत ताणें म्हत्वाचें काम केला. बीजगणीतांतले म्हत्वाचें व्दिपद प्रमेय न्यूटनान 1665त मांडले.
न्यूटनान गरुत्वाकर्शणाचो नेम मांडलो. ‘विश्वांतल्या दोन कणांमदली आकर्शक प्रेरणा ही तांच्या वस्तुमानांच्या गुणकाराच्या समप्रमाणांत आसतात.’ हे ताणें स्पश्ट केले. प्रकाशीक (जींळली) हो ताच्या अभ्यासाचो खाशेलो विशय आशिल्लो. जर सूर्य किरणां खंयचेय अशीर खंचींतल्यान त्रिकोनी लोलकांतल्यान सोडलीं, जाल्यार ताचें वेगवेगळ्या रंगाच्या किकणांत पृथक्करण जाता, तशेंच ह्या रंगीत किरणांमदले एकाच रंगाचे किरण दुसऱ्या लोलकांतल्यान सोडले जाल्यार ताचें आनीक पृथक्करण जायनासताना फक्त Refraction जाता, अशें ताणें प्रयोगावरवीं सिद्ध केलें.

## वावर
न्यूटन हो नामनेचो इंग्लीश शास्त्रज्ञ, गणीतशास्त्र, गतीशास्त्र, खगोलीय यामिकी, ज्योतिषशास्त्र आनी प्रशासकी ह्या विज्ञानाच्या फांट्यांनी ताणें म्हत्वाचें संशोधन केला.

## मरण

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शं.ना.नवरे

**शं.ना.नवरे** काणयो बरोवपी तशेंच नाटककार म्हणून शन्ना ह्या नांवान आख्खें जग तांकां वळखता.

## जल्म
शंकर नारायण नवरे हांचो जल्म 21 नोव्हेंबर 1927 दिसा मुंबयंत जालो.

## शिक्षण
1945 वर्सा धावी परिक्षा पास जाले उपरांत तांणी सेंट झेव्हियर्स मुंबय,फर्ग्युसन,पुणें आनी सिध्दार्थ कॉलेज मुंबयच्या महाविह्यालयांतल्यान शिक्षण घेतलें आनी 1949 वर्सा बिएस्सीची पदवी मेळयली.

## वावर
काणयो बरोवपी तशेंच नाटककार म्हणून शन्ना ह्या नांवान आख्खें जग तांकां वळखता.तांचें मुळावे शिक्षण डोंबिवलींतले मुळावे शाळेंत तर मुखा वयलें शिक्षण डोंबिवलीच्या इंग्लीश स्कुलांत आनी दादरच्या किंग जॉर्ज स्कुलांत जालें.

## संदर्भ
तांचें सुरवीतीचें लेखन विवीध वृत्तपत्रांनी आनी साप्ताहिकांतल्यान प्रसिद्द जालें.तांणी शत्राडे ह्या नांवान वृत्तपत्रांतल्यान स्तंभलेखन केलें.काणयो बरोवपी म्हणून प्रसिद्द आसलेल्या शन्नांच्या काणयांचे सत्तावीस  संग्रह प्रसिद्द जाल्यात.तांचे कवडसे,शन्नाडे,झोपाळा,उनसावली,झोका हे ललीत लेखसंग्रह खूब गाजल्यात.तांणी कांय अणकार केल्यात.आगबोटीची कुळकथा, असे विख्यात संशोधक...असे त्यांचे शोध,हीं तांचे शोध हीं तांची अणकारांचीं पुस्तकां खूब फामाद आसात.शन्नांची धुक्यात हरवली वाट,सुरुंग,धुम्मस, सूर राहू दे,गहिरे रंग, गुंतता हदय हीं नाटकां वेवसायीक रंगभुमीचेर खूब गाजलीं.
हे भायर,एक असतो राजा,नवरा म्हणू नये आपला,गुलाम,हवा अधांरा कवडसा,वर्षाव,रंगसावल्या अशीं जायतीं नाटकां तांणी बरयलीं.

वर्ग:देवनागरी पानां
हिराबाई पेडणेकार

**हिराबाय पेडणेकार** ही एक नाटककार.

## जल्म
हिराबाई पेडणेकार हांचो जल्म सावंतवाडीक 22 नोव्हेंबर 1886 ह्या दिसा जालो.

## शिक्षण
तांचे संगितांतलें शिक्षण भास्करबुवा बखले हांचे कडेन जालें. गुर्जरशास्री हांचे कडसून हिराबाईन,संस्कृत नाट्यशास्र, आनी नाट्यवाड्.मय हांचो सूक्ष्म अभ्यास केलो. गोविंद बल्लाळ देवल हांचे प्रेरणेन तांका मराठी साहित्यीक राम गणेश गडकरी, बालकवी ठोंबरे हांचे लागीं तांचो परिचय जालो. ह्या सगऴ्या मानेस्तां वांगडा चर्चा करतना हिराबाई पेडणेकारांचो अण्णासाहेब किर्लोस्कर आनी बालगंधर्व हांचे सारख्या नाट्यक्षेत्रांतल्यान दिग्गजां वांगडा आनी उपरांत नानासाहेब फाटक, श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर हांचे कडेन दाट संबंद आयलो. ह्या सगळ्या दिग्गज लोकां मजगती वावुरल्या कारणान हिराबाई पेडणेकार स्वाताच नाटककार जाल्यो.तांची संगीत जयद्रथ-विडंबन (1904) आनी संगीत दामिनी (1912) हीं दोन नाटकां रंगभुंयेचेर खुब्ब गाजलीं. ताणी मीराबाई आनी कवी जयदेवाच्या बायलेचेर बरयिल्ल्या नाटकांक तितलोसो हड प्रतिसाद रसिकां कडल्यान मेळ्ळो ना.

## वावर
हांच्या घराण्यांतच नृत्य; संगीत ह्यो कला आशिल्ल्यो. तांका संस्कृत बरे पैकी येताली. मराठींतल्यान बऱ्यापैकी कविताय तांणीं बरयल्यो. तांच्यो कविता मनोरंजन ह्या मासिकांतल्यान उजवाडाक येताल्यो.

## मरण
18 ऑक्टोबर 1915 ह्या दिसा पालशेत, रत्नागिरी हांगा तांका मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बहिणाबाई चौधरी

**बहिणाबई चौधरी** हांचो ती एक महाराष्ट्रांतली नामनेची कवियित्री.

## जल्म
बहिणाबई हांचो जल्म जळगांवां 24 आँगस्ट 1880 दिसा जालो.

## वावर
ती एक महाराष्ट्रांतली नामनेची कवियित्री.कवी सेपानजेवा चौधरी हो बहिणाबाइचो चलो.बहिणाबईचो जल्म जणगांव जालो.त्यो निरक्षर आसल्यो.पुण तिचे कडेन जिव्यो काव्यरचना करपाची सैमान दिल्ली प्रतिभा आसली.जातूंत तिची सगली जीण गेली.ती शेतकाम आनी घरांतलें काम करता आसताना उत्सउफूर्तपणान ओवयो रचून गायताली.सोपानदेव चौधरी आनी ताचो मावशेभाव ती ओवयो म्हणटा आसतना बरोवन घेतलो.
## ताची काय रचना
बहिणाबाईच्या मरणा उपरांत ह्यो कविता आचार्य अत्रे हांकां मेऴ्ऴयो.ताणी मेऴिल्ल्यो सगल्यो कवीता परगटायल्यो.अत्रे हांच्या पुराय प्रस्तावे बराबर बहिणाबईची गाणी 1952 ह्या वर्सा उजवाङाक आयली.धरत्रीच्या आरशामधी सरग पऴोवपी ह्या कवयित्रीची आख्ख्या जगाक वऴख जाली.ह्या काव्यसंग्रहात बहिणाबाईच्यो फकत 35 कविता आसात.पुण कवित्वाची खंयचीच जाणीव मनांत दवरिनासताना फकत सहजधर्म म्हणून रचिल्ल्यो तांच्यो खुबश्यो कविता त्यावेऴार बरोवन घेवंक नाशिल्ल्यान काऴाच्या पड्ड्या आड गेल्यो. ज्यो कितें चल्यान आनी भयणीच्या चल्यान बरोवन दवरिल्ल्यो तितल्योच आयज वाचपाक मेऴटा.
## मरण
तांकां 3 डिसेंबर 1951.वर्सा मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मास्टर कूष्णाराव

**मास्टर कूष्णाराव** हे एक नामनेचे नाटकार आशिल्ले.

## जल्म
मास्टर कूष्णाराव हांचो जल्म पुणें जिल्लयातला आऴदी गावांत जालो.
## वऴख
तांकां संगिताचे मुऴावे शिक्षण बाबूराव फडके हांचे कडल्यान मेऴ्ऴें. कूष्णारावांचो बापूय पंडीत आसलो. बापायच्या मरणा उपरांत गरीबीचे परिस्थितींत पिरायेच्या अवघ्या सव्या वर्सा कूष्णारावान  नाटकात प्रवर्तक मंडऴींत हें नाटक नंडऴींत काम सुरू केंलेकूष्णरावांची प्रकूती नाजूक आसली.

## वावर
आवाज गोड लवचीक आशिल्ला कारणान तांकां कांमां मेऴ्ऴें. तें संत सखू नाटकंत विठोबाची भूमीका करतालें . हेंच नाटक मंडऴीत तांची वऴख सवाई गंधर्वां कडेंन जालीं तांकां नाटकांतलीं गाणीं म्हणपाक सवाईं गंधर्वाचें मार्गदर्शन मेऴ्ऴें.1910 वर्सा मासटर कूष्णाराव हाणी पं. भास्करबुवा बखले हांचें शिक्षण घेतले आपल्या गरुच्या आगर्या खातीर मास्तर कूष्णाराव हांणी गंधर्व नाटक मंडऴींत प्रवेश केले.

## भूमीका

ते बालगंधर्व वांगडां. मुखेल भुमीका करताले. ह्या दरम्यान तांणी संगीत शांरदा , संगीत सोभद्र , एकच प्याला हे  सारक्या जायत्या नाटकांनी स्श्री –भुमीका  केल्यो. 
आवाज गोड लवचीक आशिल्ला कारणान तांकां कांमां मेऴ्ऴें. तें संत सखू नाटकंत विठोबाची भूमीका करतालें . हेंच नाटक मंडऴीत तांची वऴख सवाई गंधर्वां कडेंन जालीं तांकां नाटकांतलीं गाणीं म्हणपाक सवाईं गंधर्वाचें मार्गदर्शन मेऴ्ऴें.1910 वर्सा मास्टर कूष्णाराव हाणी पं. भास्करबुवा बखले हांचें शिक्षण घेतले आपल्या गरुच्या आगर्या खातीर मास्तर कूष्णाराव हांणी गंधर्व नाटक मंडऴींत प्रवेश केले. ते बालगंधर्व वांगडां. मुखेल भुमीका करताले. ह्या दरम्यान तांणी संगीत शांरदा , संगीत सोभद्र , एकच प्याला हे  सारक्या जायत्या नाटकांनी स्त्री –भुमीका  केल्यो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
ह्रदयनाथ मंगेशकार

**ह्रदयनाथ मंगेशकार** कवितांक तांणी चाली लायल्यो.

## जल्म
ह्रदयनाथ मंगेशकार हांचो जल्म 26 ऑक्टोबर 1937 दिसा मुंबय जालो.

## वावर
तांणी जैत रे जैत, उंबरठा, निवडुंग ह्या मराठी चित्रपटांक संगीत दिलें. हिंदींतल्या धनवान, सुबह, मशाल, लेकिन, माया मेमसाब अशा कांय चित्रपटांक तांणी संगीत दिलें.तांचें खरें कार्य म्हणल्यार खबर नाशिल्लयो, जावं काळाच्या ओगांत नश्ट जाल्ल्यो कांय अनवट चाली तांणी उजवाडांत हाडले.जायते रोग जे बरयाच लोकाक खबर नाशिल्ले ते तांणी उजवाडांत हाडले. जायत्या कवींच्या कवितांक तांणी चाली लायल्यो. गाणीं, गितां हांकां चाली लावप सोंपें.
 मूळ कवितेक चाल लावप हे त्या मानान कठीण. 
पूण ह्रदयनाथ मंगेशकरान ह्यो चाली लायता आसतना सहजतायेन लायल्यो.

## संवसारीक जीण
ह्रदयनाथाचो बापूय म्हणल्यार दीनानाथ मंगेशकार हो भोवमानेस्त रंगकर्मी आनी गायक.
लता आनी आशा ह्यो दीनानाथाल्यो व्हडल्यो भगिनी. ल्हानपणा पसून तांकां गायनाची, संगिताची खूब्ब आवड.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बाळ ठाकरे

**बाळ ठाकरे** हो महाराष्टांतल्या शिवसेना ह्या पक्षाचे संस्थापक,राजकारणी,व्यंगचित्रकार आनी संपादक आसले.

## जल्म
हाचो जल्म 23 जेनवरी 1926 वर्सा जालो.

## शिक्षण
शिवसेना ह्या पक्षाचे संस्थापक,राजकारणी,व्यंगचित्रकार आनी संपादक आसले
                     
## वावर
बाळ केशव ठाकरे म्हणल्य़रच बाळासाहेब ठाकरे हे महाराष्टांतल्या शिवसेना ह्या पक्षाचे संस्थापक,राजकारणी,व्यंगचित्रकार आनी संपादक आसले.सामना ह्या मराठी दैनिकाचे ते संस्थापक,तशेच मुखेल संपादक आसले.ताचो मुखेल संपादक आसले.ताचो बापूय केशव.वडील केशव सीताराम ठाकुर जाका लोक ’प्रबोधनकर ठाकुर’ म्हणून वळखतात तो लेखनांतल्यान,वत्कूत्वांतल्यान तशेंच कार्याच्या माध्यमांतल्यान लोकजागरणाचें येरें सांबाळटालो प्रबोधनकार अन्यायकारक रुढि–परंपरांचेर आनी जातभेदात्मक वर्णवेवस्थेवर कडाडून हल्लो चडयताले.बाळासाहाबान व्यंगचित्रकार म्हणून सूरवात केली.1950 वर्सा ते ’फ्री प्रॅस जर्नल’ हांतूत ते व्यंगचित्रकार म्हणून रजू जाले.फुडल्या काळांत तांणी ज्येश्ठ व्यंगचित्रकार आरके लक्ष्मण हांचे वांगडा कांय वेळ तें काम केलें.फ्री प्रॅस जर्नलांत काम करती आसतनाच बाळासाहेब विंगड विंगड संस्थांनी,जायरात, व्यंगचित्रां हांचे डिझायन करन दिताले.मागीर तांणी मार्मिकाची स्थापना आगस्ट 1960 ह्या वर्सा केली.ताचे मागीर बाळासाहेब 19 जून 1966 दिसा शिवसेनेचो स्थापन केली.

## मरण
बाळ ठाकरे हांचो 17 नोव्हेंबर 2012 दिसा ताचो मरण जालो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
राम फाटक

**राम फाटक** हे एक नामनेचे गायक आनी संगीतकार आशिल्ले.

## जल्म
रामचंद्र कृण्णाजी फाटक हांचो जल्म 21 ऑकटोबर  1917 दिसा जालो.

## शिक्षण
फुडे 1956 पसून फुडली धा वर्सा ते नागपूर आकाशवानी केंद्रचेर अनी ताचे फुङली धा वर्सां पुणे आकाशवाणीचेर ताणें भास्करराव गोडबोले आनी जेएल रानङो हांचे मार्गदर्शन मेळ्ळे.
पूणें आकाशवाणी केंद्राचेर आसतनाच जेश्ठ गायक आनी संगीतकार सुधीर फङके हांचे लागी ताचो स्नेह जुळ्ळो .सुधीर फङके हांच्या गीतरामायण हे संगीत कार्यावळींतलीं कांय गाणीं फाटक हांणी गायल्यांत. आकाशवाणीच्या पुणें केंद्रा खातीर तांणी शास्त्रीय संगीत गायिका बेगम परवीन सुलताना हांचे लागसून कांय मराठी भावगितां गावन घेतली.
1972 वर्सा तेन्ना नविनूच आसलेलो गीतकार सुधीर मोघे हांच्या सखी मंद झाल्या तारका ह्या गिताक रामभाऊ हांणी स्वरबध्द करून भीमसेन जोशी हांचे कडल्यान रेडियोचेर तें गाणें गावन घेतलें.फुडें हेंच गीत ध्वनीफितीचेर सुधीर फडके हांणी गायलां.
रामभाऊ हांणी संतवाणो मदले तीर्थ विठ्ठल माझे माहेर पंढरी पंढरी निवासा,  अणुरेणीया थोकडा हे पंडीत भीमसेन जोशी लागसून गावन घेतलेले अभंग. खुब्ब लोकप्रीय जाले. ह्या बाराबरूच दिसलीस तू डाव भांडून मांडून मोडनको आनी सखी मंद झाल्या तारका ही सुधीर फडके हांचे कडसूनगावन घेतलेली भावगिता खुब्ब गाजली.

## वावर
फाटक हे मराठी गायक आनी संगीतकार आसले. शिक्षणान एमए, बिटी आसलेल्या राम फाटक हांणी कांय वर्सा शिकोवपाचे काम केले.

## मरण
26 सप्टेंबर 2002 दिसा तांकां मरण आयले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मिनाक्षी शिरोडकार

**मीनाक्षी शिरोडकार** ही एक चित्रपटांत काम करपी नायिका आशिल्ली.

## जल्म
रतन पेडणेकार (मिनाक्षीचें आवयगेलें नांव).हांचो जल्म 11 ऑक्टोबर 1916 ह्या दिसा जालो.

## शिक्षण
ताचें संगीत शिक्षण ल्हानपणासावनच जालें.

## संवसारीक जीण
पिरायेच्या विसाव्या वर्सा ताचें लग्न डॉ.शिरोडकार हांचे लागी जालें. तांका एक पूत जालो.

 
## वावर
1935 सांत मिनाक्षीन ऑल इंडिया रेडियोचेर गावपाक सुरवात केली. पूण ताका चित्रपटांतली संद लग्न जाले उपरांत मेळ्ळी. डॉ.शिरोडकार हांचो इश्ट आनी हंस पिक्चर्सांतलो एक भागीदार पांडुरंग नाईक हाणी ही संद मिनाक्षीक दिली. पूण ती तेन्ना चित्रपटांत काम करपाक तयार नासली. तरी नाईक हाणी डॉ.शिरोडकार हांका मनयले आनी घोवाच्या आगऱ्याखातीर मिनाक्षीन पयलो चित्रपट स्विकारलो.

हो चित्रपट आसलो मास्टर विनायक हांचो ‘ब्रह्मचारी’ (1938). रतन हें ताचें नांव आचार्य अत्रे हाणी बदल्लें आनी मीनाक्षी दवरलें. तेन्नाच्यान मीनाक्षी हेंच नांव प्रसिध्द जालें.ज्या वेळार बायलां चित्रपटांत काम करपाक फाटीं फुडें जातालीं त्या वेळार मीनाक्षीन उखल्लेलें अत्यंत धाडसी पावल म्हळ्यार बिकिनी घालून स्वताचेर गाणें चित्रीत केलें. ‘यमुनाजळीं खेळीं खेळ कन्हैय्या का लाजता ‘? हेंच ते फामाद गीत.

## नाती
मीनाक्षी शिरोडकार हांच्यो नाती म्हळ्यार शिल्पा शिरोडकार आनी नम्रता शिरोडकार हांणीय आजये फाटल्यान चित्रपट क्षेत्रांत प्रवेश केलो आनी नांव मेळयलें.

## मरण
3 जून 1997 ह्या दिसा मीनाक्षी शिरोडकार हो संवसार सोडून गेली

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां