open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अरूण सरनाईक

**अरूण सरनाईक**
अरूण शंकरराव सरनाईक हाचो जल्म 04 ऑक्टोबर 1935 या दिसा जालो. हिंदी चित्रपट सृष्टी सारके  रूबाबदार नायक अपवादानूच उदयाक आयले, असो टिकेच्या सूर आयिल्लो ...ह्या टीकेचेर जाप म्हळ्यार अरूण सरनाईक. एका परीपूर्ण अभिनेत्या कडेन ज्यो कांय गजाली लागतात, त्या सगल्यांचो आसपाव सरनाईक हाच्या घराण्यांतूच पळोवपाक मेळटा. अरूण सरनाईक हांच्या घरांतूच कला आशिल्ली. अरूणाचो बापूय शंकरराव सरनाईक हे संगीततज्ज्ञ आशिल्ले, तर ताचो चुलतो निवृत्तीबुवा सरनाईक हे प्रख्यात शास्त्रीय गायक. गावपाचे हे गूण अरूणाक घरातल्यानच गावले. ताचे खातीर अभिनयांत नाव मेळवपा पयलीं अरूण पेटी, तबलो हातूंत मातब्बर आशिल्लो. संगीताची हीच आवड ताका कलाक्षेत्रांत उपेगाक आयली.

## नाटका
मुंबयच्या रूईया महाविध्यालयातल्यान ताणे पदवी मेळयली. इचलकरंजीक एका कारखान्यांतव्यवस्थापक म्हूण कांय वर्सा काम पळयलें. पूण थंय ताचो जीव लागलोना. ह्याच वेळार मो.ग.रंगणेकर हे भटाला दिली ओसरी हें नाटक बसयतालो. 
या नाटकांत अरूणान काम केलें. आनी ताजी कारकीर्द सुरू जाली.
तो एक सामाजीक कार्यकर्तोय आशिल्लो. पंढरीची वारी ह्या सिनेमाचें चित्रीकरण करून कोल्हापूर सावन पुण्यांत येताना ताका 21 जून 1984 ह्या दिसा ताका रस्तो अपघातांत मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
वा.रा.कांत

**वा.रा.कांत**
बगळ्यांची माळ फुले अजुनि अंबरात,त्या तरूतळी विसरले गीत,सखी शेजारिणी.
अशी सगल्यांच्या ओंठार आसलेली एका परस एक गाणी बरोवपी कवि म्हणल्यार
वा.रा.कांत.

## जल्म

वामन रामराव कांत हांचो जल्म नांदेडाक 6ऑक्टोबर 1913 दिसा जालो.
वा.रा.कांत ह्या नांवान ते बरयले.

## शिक्षण
तांचे मुळावें आनि ताचे फूडलें शिक्षण नांदेडाक जाले.इंटर पर्यरतचें शिक्षण 1931
वर्सा हैदराबादेक जालें.ताचे उपरांत तांकां शिक्षण अर्दवट सोडचें पडलें.तांचें लग्न
लक्ष्मीबाई म्हणल्यार कुळारची गंगूबाई कुडूकर हांचे लागीं 1930 वर्सा जालें.

## नोकरी
वा.रा.कांत हे विहंगमाला या नियतकालिकाचे संपादक(1928)तशेंच विहंग प्रेसचे
व्यवस्थापक आसले.निजाम सरकारच्या शेतकीं खात्यांत लिपिक म्हूण नोकरी तांणी 
केली(1933-1945).

निजाम सरकाराच्याच आकावाणी हैदराबाद आनी औरंगाबाद केंद्रांत मराठी विभागप्रमूख
म्हूण ताणी काम पळयलें.(1945-1960).तांणी एकूण 10 काव्यसंग्रह बरयलें.ताचो बापूय
रामराव कांत हे निजामच्या दरबारांत पूलिस अंमलदार आशिल्ले.दोनूली आनी मावळेत शब्द
हे तांचे कविता संग्रह.एक चादर मैलीसी,मध्यस्थ,सुलताना रझिया,हे कादंबरेचें तांणीं भशांतर
केलां.ताणी आपले जिणेंतल्या निमाण्या दिसांनी बरोच आत्मसंवादी कविता बरयल्ो.

## मरण
पिरायेच्या 78व्या वर्सा 8 सप्टेंबर 1991 दिसा मुंबयंत तांकां मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
कवी नामदेव धोंडो महानोर

****कवी नामदेव धोंडो महानो**र**
## जल्म
कवी नामदेव धोंडो महानोर हांचो जल्म पळसखेडें, औरंगाबादेंत 16 सप्टेंबर 1942 ह्या दिसा जालो. तांचो जल्म एका गरीब घरांत जालो. ताचो आवय – बापूय शेताचो वावर करतालीं. ताची आवय फातरार गंव दोळून ताचें पीठ करताली.
## साहित्यीक वावर
तांणी कांय चित्रपटांचें गितलेखनूय केलां. तांचे काव्यसंग्रह म्हळ्यार ‘रानांतल्या कविता’(1967), ‘वाही’(1970), ‘पावसाऴी कविता’ (1982), ‘प्रार्थना दयाघना’, ‘अजिंठा’ (खंडकाव्य) (1984), ‘पळसखेडची गाणी’ (लोकगीतांचें संकलन) (1982). हे भायर ‘गांधारी’ ही कादंबरी, ‘गपसप’ आनी ‘गांवांतल्या गोष्टी’ (लोकगितांचें संकलन) (1982) वर्सा ताणीं केलां. तांकां ‘पानझड’ ह्या कवितासंग्रहाखातीर साहित्य अकादमिचो पुरस्कार फावो जाला. ताचे ‘गांधारी’ हे कादंबरीचो भारताच्या बारा भासांनी अणकार जाला. ताचें पुस्तक ‘वाही’ हाचो वापर काय मराठी चित्रपटांत पळोवंक मेळटा. देखीक –‘जैत रे जैत’ आनी ‘विधुशक’ .कविमनाच्या मनशान राजकारणान येंवचें न्हंय आनी राजकारणी मनशान कविता करची न्हंय , ह्या विचाराक नामदेव .धोंडो. महानोर हाणीं फट थारायलां. तांची 1978 वर्सा महाराष्ट्र विधान परीशदेचेर नियुक्ती जाली. पूण कविता, शेती, समाजकारण, राजकारण अशा विंगड विंगड क्षेत्रांत वावुरलेल्या महानोराक कवी म्हणुनूच लोक वळखतात. तांचे कवितेंत आशिल्लो निसर्ग, प्रतिमा, लय, शब्दकळा आनी वेदना रसिकांक जायजायशी दिसता.

## पुरस्कार
तांका खुबशे पुरस्कार फावो जाल्यात. तांका ‘वनश्री’ आनी ‘ क्रुशीभुशन’ हे पुरस्कार ताच्या सैमाच्या आनी शेतकी कामाच्या योगदानांक लागून फावो जाल्यात. तांका भारत सरकारान ‘पद्मश्री’ हया पुरस्कारान सम्मानीत केल्या.

वर्ग:देवनागरी पानां
दासोपंत (प्रचंड कवी)

**दासोपंत (प्रचंड कवी)**

## जल्म
दिंगबरपंत आनी पार्वतीबाईंक मोठया नवसान शके 1473 म्हळ्यार 1551 वर्सा अदीक भाद्रपद वघ अश्टमीक दासोचो जल्म जालो. ल्हानपणासून तो हुशार आसलो.दासोन वरगात पांचव्या वर्षी मोज आसता चारूय वाटेन उकडप म्हणून दाखयले

## भुरगेंपण
15 व्या वर्सा शतकानंतर शिक्षण हिदुस्थानीं संगीत पदूधती उगदास आयले. शिक्षणेकडेन संगीत-मत आयज आधिक ‘सावेळ’ दिसला. संगीताच्या सक्रंमण काळात दासोपतांची पदनिर्मिती जाली. दक्षिण आनी उतर या दोन संगीत पदूधतीचे प्रतिव्बिब त्याच्या पद गायनपदधतीत दिसतात. ताणी अभिजात संगिताचो अभ्यास करून, त्या आदारान 86 राग आनी 11 ताल निर्माण करून संगीतशैली विकसीत केल्या.

दोन संगीत पदूधतीच्या पाया एकच असल्याक फार मोठी यवतार यात नाका. फुडें वयाच्या 16 व्या वर्सा गव्दालचया सावकाराची चली जानकी हिचे वांगडा लग्न जालें. राज्यात दुबाव पडला. लोकाची आन्नान्न दशा जाली आनी दिंगबरांपताच्या ठायी आसले भूतदया जागी.

## काम
बदेर परगण्यांतल्या नारायणपेठी दिगबरपंत अली हाच्या दरबारांत कामाविसदार अशिल्ले. दासोपंत नित्यकमा जाले उपरात थारनासतना बरयत रावतालो.तांका दर दिसा एक ढब्बूभर पयशंची शाय लागताली अशे सांगतात. दासोपंतच्या मदिरात कळस म्हणजे ताची पंचीकरण ‘पासोडी’ बरयली. 40 फूट लांब आनी चार फूट रूंद अशा कापडाचेर पंचीकरण, अध्यात्मज्ञानाचो विशय चित्राकृतींतून तांणी मांडलो. ही पासोडी मराठी सतवाडमयात अन्याय, अपूर्वत आनी एकमेवादूवितीय अशे म्हणीत लागले. प्राचारीय काळी फात्ल्यानघरण्यासाठी वापर येणा जाडया –भरडया कापडास पासोडी म्हणत आसा. ईश, केन आनी कठ उपनिषदांचेर संस्कृत टिका दासोपंताची बरयल्या. हिंदि, उर्दू, फारसी, मल्याळी, तेलुंगू आनी कत्रड भाशांनी ताज्यो रचना आसात. तांणी लागीलगी 48 व्हडले ग्रंथ, सवाय लाख पदां आनी ताचे बगर हेर भाशांनी मेळून प्रचंड लेखन केलें. म्हणून तांकां प्रचंड कवी म्हणटात.

वर्ग:देवनागरी पानां
डॉक्टर कमलाबाई सोहोनी

## जल्म
डॉक्टर कमलाबाई सोहोनी ह्यो भारतच्यो पयल्यो महिला बायोकॅमिस्ट शास्त्रज्ञ. तागेलो जल्म १९१२ वर्सा जाल्लो. तांचो बापूय नारायणराव भागवत हो कॅमिस्ट आशिल्लो. ईंग्रजांच्या अंकीत राष्ट्रतलें एक हिंदुस्तानी चली म्हणून तांकां आपल्या शिझणा खातीर  खुब्ब ख्यास्त भोगची पडली.

## शिक्षण
१९३३ वर्सा रसायनशास्त्र हो विशय घेवन ती पयल्या वर्गांत बिएस्सीची परिक्षा पास जाली. ताणें वर्तमानपत्रांतले जायराती नुसार संशोधना खातीर बंगलोर हांगासल्ल्या 'इंडियन इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्स' हातूंत अर्ज कलो. टाटानी १९११ वर्सा स्थापन केल्ले  हे संस्थेत प्रवेश मेळप हें खूब प्रतिषठेचे समजताले. कमलाबाईन बायोकॅमिस्ट्री ह्या विशयाचेर झपाटून अभ्यास केलो. फुडें १९७३ वर्सा मुंबय विध्यापिठाच्यो  'स्प्रिंगर रिसर्च' आनी 'सर मंगलदास न्यूभाई' ह्यो शिश्यवृत्त्यो मेळोवन कमला सोहोनी इंग्लंडाक गेल्यो.  थंय केंब्रिजांतले जगप्रसिद्ध सर विलीयम डन लॅबाॅरेटरीचे डायरेक्टर, नोबेल पुरस्कार विजेते सर फ्रॅड्रीक गाॅलणड हाॅपकीन्स हांकां मेळून संस्थेन प्रवेश  दिवपाची विनंती केली.

## काव्यरचना
निमाणे दोन - तिन दिस आसताना कमलाबाईन केंब्रिज विध्यापिठान प्रवेश घेतलो.  सगल्या प्राणीमात्रां प्रमाण वनस्पतिंकूय सगल्यो जिवनक्रिया 'सायटोक्रोन-सी' चे मदतीन एव्झायम्सां खातीर जातात हे म्हत्वाचे मूलभूत सशोंधन सादर करुन १९३९ वर्सा केंब्रिज विध्यापिठाची विध्यावाचस्पती (पिएचडी) ही पदवी मेळयली.

## मरण
१९९८ वर्सां डॉक्टर कमलाबाई सोहोनी हो सवसार सोडून गेली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीधर पार्सेकार

## जल्म
श्रीधर पार्सेकार हांचो जल्म १९२० ह्या वर्सा पार्शा जालो. व्हायोलीन आनी श्रीधर हांचे जल्म जल्माचे नाते आसले.

## शिक्षण
श्रीधराचे सांगीतिक शिक्षण गजाननराव जोशी हांच्या लागी जालें. श्रीधर हे उत्कृष्ट तबलावादक आशिल्ले. अत्यंत मनस्वी आनी हळव्या मनाचो कलाकार मुंबय ऑल इंडिया रेडिओचेर स्टाफ आर्टिस्ट म्हणून १९४० ह्या वर्सा रुजू जाल्लो.तेन्ना ताज्यावांगडा अल्ला रखा आशिल्ले. अल्ला रखा ,पंडित रविशंकर आनी श्रीधर हांची जुगलबंदीची मैफल तेन्ना खूब्ब फामाद जाल्ली. श्रीधर पार्सेकारांचो व्हायोलीन ह्या वाद्द्यांत हात धरपी कोण नाशिल्लो

## काव्यरचना
१९४८ वर्सा तांणी व्हायोलीन शिकपाची आस्त आशिल्ल्यांखातीर "स्वरनिनाद" हें पुस्तक बरयलें. "पार्सेकार आनी व्हायोलीन  हातूंत भेद करप शक्य ना" अशें "पुलं" म्हणटालो.पार्सेकार हें  गोंयांत आनी पार्शे गांवांत भारतीय संगीत विश्वाक दिल्ले एक अनमोल देणें आसा अशें पंडित अतुलकुमार हांणी बरोवन दवरलां. श्रीधर पार्सेकार हें संगीत दिग्दर्शकूय आशिल्ले. ओळखली मी आपुल्या , तुझं नि माझं जमेना पाखरा जा त्यजुनिया, मंगल घटिका आज उगवली , रुसली राधा रुसला माधव , ललना कुसुम कोमला, विहीणबाई सांभाळो हो, ही श्रीधर पार्सेकार हांणी संगीत दिल्ली कांय गितां आयजूय रसिकांच्या मनांत आनी कानांत आसा.पार्सेकारांच्या जिवीताचेर सुजाता दीक्षित हांणी "पार्सेकार नांवाचे व्हायोलीन" हें पुस्तक बरयलां.
 
## मरण
१० सप्टेंबर १९६४ दिसा तांका मर्ण आयलें. तांचे स्मृती खातीर दर वर्सा श्रीधर पार्सेकार संगीत uu गोंयांत जाता.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
हमीद दलवाई

**हमीद दलवाई** शाऴेंत आसतनाच तो राष्ट्र सेवा दलाचो कार्यकर्तो जालो. समाजवादी पक्षाचे पुढारी, डाँ.राममनोहर लोहिया हाच्या विचारांचे दलवाई चे  खूप प्रभाव पडलो. ताका लागून दलवाई समाजवादी पक्षाचोय कार्यकर्तो जालो. पूण राजकी क्षेत्रांत ताका राजकी फुडाराचो वायट अणभव आयिल्यान ताणें राजकी क्षेत्र सोडले आनी 1967 वर्सा सावन ताणें समाजीक कार्यांक आरंभ केलो. 1970 वर्सा ताणें मुस्लीम सत्यशोधक मंडळाची स्थापणूक केली. ह्या मंडळाचे दोन हेत आशिल्ले. 
1. स्वातंत्र्य, व्यक्तिची प्रतिश्ठा आनी समाजिक समता हांच्या आदारान मुसलमान समाजाची पुनर्घटना करप आनी 2. मुसलमान आनी हेर लोकांमदीं धर्मनिरपेक्ष राज्याचे चौकटींत समतेच्या आदाराचेर सुसंवाद घडोवन हाडप. सुरवातीक हें कार्य फकत महाराष्ट्रांतल्या कांय मुखेल शारांनीच चलताले. पूण वर्सभरांत ह्या मंडळांक तरणाट्यांचे बळगें मेळ्ळें. मुसलमान समाजांतले लग्नपद्दतीक लागून मुसलमान बायलांचेर जो अन्याय जाता, ताची जाणविकाय कांय तरणाट्यांक जाली. हमीद दलवाई हांचो जल्म एका गरिब, मध्यमवर्गीय मुसलमान कुटुंबांत 28 सप्टेंबर 1932 दिसा चिपळुणांत जालो.ताचो बापूय मुस्लीम लीग पक्षाचो थळावो फुडारी आशिल्लो. दलवाईंचे माध्यमीक शिक्षण ताच्या गावातूंच जाले. अर्थिक परिस्थितीक लागून म्हाविध्यालयाचो अभ्यासक्रमं ताका पुराय करूंक मेळ्ळो ना. पूण इतिहास आनी समाजशास्त्र ह्या विशय़ांचो तांणे खोलायेन अभ्यास केलो. संवसारीक जापसालदारकेक लागून मुंबयंत ताका कितल्योश्योच नोकरी करच्यो पडल्य़ो. विसाव्या शेंकड्यांतल्या मुसलमान प्रबोधनाचो प्रतिनिधी. 
मुसलमान समाजान फाटसारिल्ल्यो समाजीक आनी धर्मीक कल्पना सोडून दिवन आपली उदरगत करून घेवची म्हणून जीणभर “एकला चलो रे” पद्दतीन झगडपी सुधारक.
महंमद पैगंबराचे जीवन, तशेच कुराण-हदिस,याबद्दल मोकळी, सविस्तर चर्चा मुस्लिम समाजांत जावची अशी ताची इच्छा आसली. अशे चर्चेकारणान मुस्लिम समाजातील साचेलपण पयस जावचे, अचार विचारांत उदरगत जावची तशेच प्रबोधनाचो प्रवास सुरू जावचो ह्याखातीर हमीद दलवाईन आपली सगली जीण घालयली. ताच्या शेवटाच्या काळान सुध्दा ताणेन राष्ट्रीय एकात्मता आनी भारतीय मुसलमान नावाचे पुस्तक बरयले.

वर्ग:देवनागरी पानां
दादाभाई नौरोजी

thumb|दादाभाई नौरोजी
**दादाभाई नौरोजी** दादाभाई नौरोजी हांचो जल्म दि. 4 सप्टेंबर 1825 दिसा मुंबय एका गुजराती उलोवपी पारसी घराब्यांत जालो. दादाभाई हे पारशी विचारवंत, शिक्षणतज्ज्ञ, कापसाचे व्यापारी आनी भारतीय स्वातंत्र्य लडयांतल्या राजकारण्यांच्या पयल्या पिळगेंतले भोवमानेस्त नेते आशिल्ले. तांणी बरयिल्ल्या पॉव्हर्टी अँड अन-ब्रिटिश रुल इन इंडिया पुस्तकांत भारतांतलो संपत्तीचो ओग ब्रिटना कडेन कसो वेता हाजे कडेन लक्ष वेधलें. 1892 ते 1895 कालखंडांत ते ब्रिटिश संसदेच्या कनिष्ठ गृहांत संसद सदस्य आसले. ब्रिटिश संसदेंत निवडून गेल्ले ते पयलेच आशियाई व्यक्ती आसले. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे स्थापनेचें स्रय एओ ह्यूम आनी दिनशा एडलजी वाच्छा हांचे वांगडा दादाभाई नौरोजी हांकांय दितात. 
दादाभाई नौरोजी हांकां भारताचे पितामह म्हणून वळखतात.  ते भारतीय राष्ट्रवादाचे प्रणेते आशिल्ले. भारतीय अर्थशास्त्राचे जनक. जहाग आनी मवाळ हांचे मजगतीं भांगरामध्य साधपी नेते आसले. भारतीय स्वराज्याचे पयले उदघोशके. इंग्रजांच्या मतदारसंघांतल्यान निवडून येवन हावस ऑफ कॉमन्सचे सभासद जावपी ते पयले भारतीय. भारताच्या लुटीच्या सिध्दान्ताचे जनक. 1883 वर्सा ब्रिटिशां कडल्यान तांकां जस्टीस ऑफ पीस हो भोवमान दिलो. 30 जून 1917 दिसा तांकां मर्ण आयलें. तेन्ना ताची पिराय 91 वर्साची आसली.
आपल्या पुराय जिणेन दादाभाई नौरोजीन देशाच्या सेवेखातीर जे किते केला ताचे मोलमाप करप सोपे ना पुण अखिल भारतीय काँग्रेसच्या कोलकत्ता अधिवेशनान ताणेन केल्ल्या मागण्याची भासाभास करप गरजेचे आसा. तो आपल्या भाशणानी स्वतंत्रतायेक चड महत्व दितालो. अशातरेन भारतांतल्या ह्या जाणट्या पिरायेच्या नेत्यान दादाभाई नौरोजीन ज्यो मागण्यो केल्ल्यो त्या मागण्यांची अखेर ताका प्राप्ती मेवळी.

वर्ग:देवनागरी पानां
विनोबा भावे

**विनोबा भावे** विनायक नरहरी भावे हांचो जल्म 11 सप्टेंबर 1895 ह्रा दिसा रायगड जिल्ल्यांतल्या गागोदे गांवांत जालो. विनोबा भावे हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनीक आनी भूदान चळवळीचे प्रणेते आशिल्ले. महात्मा गांधीन 1940 वर्सा ‘वैयत्त्किक सत्याग्रह’ पुकारलो. त्या वेळार पयलो सत्याग्रही म्हणून तांणी आचार्य विनोबा भावेहांची निवड केली. ब्रिटीश राजविरोधी आंदोलनाचें रुपांतर 1942 वर्सा ‘छोडो भारत’ आंदोलनांत जालें. भावे फुडें सर्वो-दयी नेते म्हणून प्रसिद्द जाले.
ताजो बापूय नरहरी शंभुराव भावे आनी आवय रुक्मिणीबाई. ताजो बापूय नोकरेच्या निमितान बडोघाक गेलो. विनोबांचें माध्यमीक आनी उच्च शिक्षण बडोघाक जालें. वाराणसीक हिंदु विश्र्व विघालयांतल्या एका समारंभांत महात्मा गांधीचें भाशण जालें. ताजो प्रभाव विनोबाचेर खुब्ब पडलो.
 
विनोबान महात्मा गांधींची कोचर आस्रमांत 7 जून 1916 दिसा भेट घेतली आनी थयंच सत्याग्रहस्रमांत नैष्ठिक ब्रह्मचर्याची प्रतिज्ञा करून जिवनसाधना सुरू केली. उरिल्लें आयुश्यभर तांणी गांधींचे एकनिश्ट अनुयायी म्हणून काम केलें.
1942 वर्सा भारत छोडो आंदोलनाचें ते सर्वोदयी फुडारी म्हणून फामाद जाले. देशाक राजकी स्वातंत्र्याची गरज आसा हें लक्षांत घेवन तांणी मुत्त्कीसंग्रामांत सक्रीय वांटो घेतलो. जायत्या फावटीं ते कादयेंत पावले, पूण बंदखणींत रावुनूय वाचप, बरोवप चालूच दवरलें. आवयक संस्कृत भास कळना म्हणून ‘गिताई’ (गीता प्रवचनां) आनी ‘मधुकर’ सारकीं पुस्तकां मराठींत अणकारीत केली.
 
विनोबा भावे आनी महात्मा गांधी हे दोगुयजाण निरपवाद अहिंसा तत्वाचे पुरस्कर्ते आशिल्ले. भगवतगीता वाचून विनोबा भावे म्हणटा की भगवतगीता हो युध्दोपदेश न्हय तर ते महात्मा गांधीचे अध्यात्मीक भाव. हो युध्दाचो मुद्दो सोडलो जाल्यार एकेश्वरवादी धार्मिकांक प्रेरणा दिवपासारखे जीवनविशयक आनी विश्वविशयक खुब बरे तरेन भगवतगीतेन दाखवन दिला आनी त्याखातीर विनोबा भावे म्हणटा की “भगवतगीता हो हिंदुंचोच न्हय तर जगातल्या संगळ्यांनी वाचपासारखो ग्रंथ आसा.”
15 नोव्हेंबर 1982 दिसा तांकां मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
धर्मानंद दामोदर कोसंबी

**धर्मानंद कोसंबी** एक म्हान गोंयकार पंडीत आशिल्ले.

## जल्म
धर्मानंद कोसंबी म्हणल्यार बोध्द पंथाची बारीकसाणीन अभ्यास करून संवसारीक कीर्ती जोडपी एक म्हान गोंयकार पंडीत धर्मानंद कोसंबी हांचो जल्म णव (9) आँक्टोबर 1876 दिसा सांकवाळे जालो. बापायचें नांव दामोदर. आवयचें आनंदीबाय आज्याचें नांव रामचंद्र कोसंबी. आजी सीताबाय मडगांवच्या नायक शंखवाळकार घराण्यांतली आसली. ताका एक भावआनी पांच भयणी आसल्यो. भावंडां मदीं तो सगळ्यांत ल्यान आसलो. धर्मानंदाचो जल्म जालो तेन्ना ताची आवय खूब दुयेंत पडिल्ली. देखून ताका नांव दवरपाचे भानगडींत कोणूच पडलो ना. ताका पियेवपाक भायलें दूद दिवचें पडटालें. फुडें दूद दिवप म्हणल्यारूच धर्म असो अर्थ करून ताका धर्माचो (दानाचो) अशें म्हणपाक लागलें. फुडें हेंच नांव धर्मानंद अशें बदल्लें. धर्मानंद भुरगेपणांत अशक्त आनी दुबळो आसलो. आठ-णव वर्सांचो जाय मेरेन ताका धड जेवपाक लेगीत कळनासले.

## शिक्षण
जून 1892 वर्सा तो बाळाबाय लाड हाचे कडेन लग्न जालो. 1907 वर्सा तांकां चलो जालो, ताचें नांव दामोदर, चलयांची नांवा माणिक आनी मरोरमा आसलीं. ताच्या शिक्षणा विशीं ताच्या बापायक खूब आस्थ आसली. सुरवातीक घरांत, माती सारयिल्ले पाटयेर तो अक्षरां शिकलो. फुडें ताका मडगांवां आनी चिखले भयणीच्या घरा शिकपाक दवरलो. 1888 वर्सा शहापूर-बेळगांवा भयणीगेर यत्ता दुसरे खातीर, मराठी सरकारी शाळेंत ताचें नांव घालें. थंय ताची हुशारकाय नदरेंत भरताली. तालीम सोडून हेर सगळ्या विशयांनी ताचो क्रमांक पयलो आसतालो. ते खातीर ताका एकदम मराठी पांजवे यतेंत बसयलो. थंयूय ताचो पयलो क्रमांक चुकलो ना पूण भलायकी बरी नाशिल्ल्यान ताका गोंयांत परतुचें पडलें. 1899 वर्सा तो मंगळूरां गेलो. पुण्याक 1900 वर्सा पावतकच ताणें संस्क्रतांचे शिक्षण घेवपाक सुरवात केली. त्याच वर्साच्या आक्टोबर म्हयन्यांत तो काशीक गेलो. थंय ताणें एक वर्स चार म्हयने अभ्यास केलो.

## मरण
कोलंबोक श्रीसुमंगलचार्याक गुरू मानून ताणें पाली भाशेचो अभ्यास केलो. हो म्हान आनी भोवमानेस्त गोंयकार 4 जून 1947 ह्या दिसा सेवाग्रामांत काळाच्या पड्ड्या आड गेलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गजानन सिताराम भुर्तु

**गजानन सिताराम भुर्तु**गजानन सिताराम भुर्तु हाचो जल्म  22 सप्टेंबर 1923 दिसा म्हापश्यां जालो.गजानन हो गोंयच्या स्वातंत्र्यसंग्रामांतलो सुटकेझुजारी.ताणें मुळावें शिक्षण मराठीतल्यान घेतलें.

## वावर
सुरवातीक तो नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटणेचो वांगडी आशिल्लो .1952 वर्सा सावन तो आझाद गोमंतक दल संघटणेचो वांगडी जालो.ऑक्टोबर 1946 दिसा म्हापश्या सत्याग्रहांत ताणे वाटो घेतलो .पुलिसानी ताका तीन फावटीं धरलो आनी मार दिलो .ताणे वट्ट स म्हयने बंदखण भोगली.बंदखणांतल्यान सुटका जाले उपरांत तो आझाद गोमंतक दल संघटणेच्या मुखेल्यांक पुलिसां विशीं माहिती दिवप ,भुंयगत क्रांतिविराक जेवण दिवप आनी वणटीपत्रकां लावप ,बी असलीं कामा करतालो.
## येस
भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केला.18 जून 1986 दिसा गोंय सरकारान ताचो भोवमान केला.

वर्ग:देवनागरी पानां
बॅ.नाथ पै

## जल्म
**नाथ पै** हांचो जल्म 25 सप्टेंबर 1294 दिसा वेंगुर्ल्यां जालो. नामनेचो सुटकेझुजारी आनी संसद सदस्य. ताचो बापूय भुरगेपणांत भायर पडलो. आवय तापी आनी व्हडलो भाव अनंत हांच्या संस्कारांचोच नाथाचे व्यक्तीमत्वाचे घडणेंत व्हड वाटो आशिल्लो.

## शिक्षण
वेंगुर्ल्यांत ताचे मुळावें शिकप जालें. बेळगांवच्या लिंगराज कॉलेजींतल्यान अर्थशास्त्र घेवन तो बिए (1947) जालो. उपरांत लंडनच्या लिंकन्स ईनांतल्यान बार एट लॉ (1955) मेरेन ताणें शिकप केलें. संस्कृत, मराठी, इंग्लीश ह्या भाशांचेर ताणें भुरगेपणांतूच प्रभुत्व मेळयलें. विल्यम शेक्सपियर, पर्सी शॅली, जॅर्ज बायरन हांच्या साहित्याचो तशेंच विदग्ध संस्कृत वाड्मयाचो अभ्यास ताणें केल्लो.

## लग्न
1960त तो क्रिस्टल मिशॅल हे ऑस्ट्रलियी चलये कडेन लग्न जालो.

## वांटो
म्हाविध्यालयांत आसतनाच ताणें स्वातंत्र्य चळवळींत वांटो घेवपाक सुरवात केली. भूंयगत चळवळिंतूय ताचो वांटो आसलो. टपाल कचेऱ्यो आनी पुलीस चौकेर हल्लो  केलो म्हणून जायते खेपे ताचेर खटलो भरलो. 1946च्या मुळाव्या शिकोवप्याच्या संपांत तशेंच गोंय मुक्ति आंदोलनांत ताणें वांटो घेतलो. तो बेळगांवां ‘राष्ट्रीय सेवा दल’ ही संघटणा चलयतालो. सोशलिस्ट यूथ इंटरनॅशनलाचो तो स वर्सां अध्यक्ष आसलो. ताणें 6 आनी 7 मे 1955 दिसा आझाद गोमंतक दलाची गुपीत बसका, बेळगांवा लागीं कानबर्गींत घेवपाक मार्गदर्शन केलें.15 ऑगस्टा दिसा गोंयात भितर सरपी सत्याग्रह्यांक मार्गदर्शन करपाक बाकीच्या मुखेल्यां वांगडा तो सावंतवाडी शिमेर येवन रावलो.1957 ते 1971 ह्या काळांत तो प्रजासमाजवादी पक्षाचो खासदार म्हणून लोकसभेंत गेलो. गोंयाक बेगीन स्वतंत्रताय मेळची म्हणून तो आपल्या उलोवपांतल्यान संसदेंत तशेंच भायरूय लोकां मदीं गोंयची बाजू मांडटालो. ओपिनियन पोला वेळार ताणें महाराष्ट्रा वतीन भाशणां केल्लीं.

## मरण
17 जानेवारी 1971त हुतात्म्यांक आर्गां ओंपपाक बेळगांवां गेल्ले कडेन सभेंत भाशण जातकच काळजाचो आताक आयलो.19 जानेवारी 1971 ह्या दिसा खबरा पत्रातल्यान लोका बॅ. नाथ पै हाका अचकीत मरण आयलें हाची खबर पावली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
भगवती चरण वर्मा

**भगवती चरण वर्मा** वो **भगवतीचरण**

## '''जल्म'''
जल्म 30 अगस्त 1903 ऊन्नाव जिल्ल्यांत ऊत्तर प्रदेश, शफीपूर ह्या ल्हानशा खेड्यांत जालो.  कार्यक्षेत्रः रचनाकार, साहित्यकार आधुनीक हिंदी कांदबरीकार, कथाकार आनी कवी

## शिक्षण
शिक्षक जगमोहन विकसित हांचे प्ररणेन भगवती चरण हांणी मैथिलीशरणांचे भारतभारती ह्या काव्याचो अभ्यास केलो. त्या प्रभावांतल्यान सातवे यत्ते पसुनूच ते स्वता कविताय रचपाक लागले. बिए (1926), एलएलबी (1928)  उपरांत 1935 मेरेन तांणी वकिला केली

## वावर
कांय काळ भगवती चरण वरर्मा भदरी संस्थानाधिपतींच्या दरबारांत आसले. फुडें तांणी कलकत्त्यांत विचार साप्ताहिकाचे संपादक म्हणून (1940-42) तशेंच मुंबय चित्रपटसृष्टींत पटकथाकार म्हणून (1942-47) काम केलें. 1948 ते 1957 मेरेन ते लखनौ हांगसरल्या नवजीवन दैनिकाचे संपादक आसले. 1950 सावन ताची आकाशवाणीच्या दिल्ली केंद्राचेर हिंदी सल्लागार म्हूण नियुत्त्की जाली. उत्तर प्रदेशांतल्या भारती ह्या  साहित्यीक संस्थेचे संयोजक म्हणू तांणी काम केलें .वर्माचे साहित्यसेवेचो प्रारंभ कवितांनी जालो

## उजवाडणी
 मधुकण हो तांचो पयलो काव्यसंग्रह1931 वर्सा उजवाडपाक आयलो. ताचे उपरांत प्रम-सगीत 1937 आनी मानव 1940 हे ताचे कविता संग्रह उजवाडले.

## पुरस्कार
भूले बिसरे चित्र साहित्य अकादमी पूरस्कार फावो जालो, पद्मभूषण ताच्या उपरांत राज्य भासाचो मानद तानी मिळयलो. सहित्य आनी शिक्षाचा क्षेत्रान भारत सरकार 1918 वर्सा पद्मभूषण पुरस्कार फावो जालो

## पुस्तक
ताचे प्रकाशित पुस्तके उपन्यास पतन 1928, चित्रलेखा 1934, तीन वर्ष, टेढे मेढे रास्ते 1946, अपने खिलौने 1957. भूले बिसरे चित्र 1959, वह फिर नही आई, सामथर्य 1962, थके पाव रेखा, सीधी सच्ची बाते, युवराज चुण्डा, धूप्पल, चाणक्य. ताचे कहानी संग्रह मोर्चाबदीं,नाटक वसीहत, रूपया तुम्हे खा गया.हाचाखातीर भारतान प्रगती हळूहळु जावपाक लागली.इग्रजी आनी पाश्चचे शिक्षा साधनेन बदल घडपाक लागलो. ताचाउपरांत देवाक आऩी मनशाक समान महत्व दिवपाक लागले.

### मरण
भगवती चरण वर्मा हे 5 अक्टूबर 1981 ह्या वर्सा   ‘हरी’  क  प्रीय जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
जॉन स्ट्युअर्ट मिल

**जॉन स्ट्युअर्ट मिल** हाचो जल्मः २०मे १८०६, लंडन ह्या दिसा जालो. मरणः ८ मे १८७३, अॅव्हीन्यो

वर्ग:देवनागरी पानां
ईश्वरलाल मंचाराम जोशी

(जल्म:७ फेब्रुवारी १९३०,भीमपूर-दमण). गोंयचो सुटके झुजारी.ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान आनी माध्यमिक शिक्षण गुजरातींतल्यान घेतलें.तो 'इंडियन नॅंशनल कॉंग्रेस' संघटनेचो वांगडी आशिल्लो.उपरांत 'आझाद गोमंतक दल'संघटनेचो वांगडी जालो.१९५३ वर्सा ताका दमण वाठारांतल्या शेतकामत्यांचे संस्थेचो अध्यक्ष म्हूण वेंचून वांगडी जालो.१९५३ वर्सा ताका दमण वाठारांतल्या शेतकामत्यांचे संस्थेचो अध्यक्ष म्हूण वेंचून काडलो.१ जुलय १९५४ दिसा तो 'इंडियन नॅशनल कॉंग्रेस'संघटनेचो अध्यक्ष म्हूण आयलो.१ ऑगस्ट १९५४ ते फेब्रुवारी १९६२ मेरेन ताणें 'आझाद गोमंतक दल' संघटनेचे दमण शाखेचो अध्यक्ष म्हूण वावर केलो.कत्तलखाने बंद जावचे,म्हूण ताणें आवाज काडलो.ताका पोलिसांनी बरेच खेपो अटक करून दर खेपेक एक ते आठ दीस बंदखणींत दवरलो.सत्याग्रहांनी वांटो घेवप,बसका घेवन सरकाराआड झुजपाक लोकांक स्फुर्त दिवप,भारतीय अधिकाऱ्यांक गोंय,दमण आनी दीव हांगाचे नकाशे धाडप,लश्करी म्हत्वाच्या जाग्यांची चित्रां धाडप असलीं कामां तो आनी दीव हांगाचे नकाशे धाडप,लश्करी म्हत्वाच्या जाग्यांची चित्रां धाडप असलीं कामां तो करतालो.तेभायर हेर गुपीत गजालींविशीं खबरो पावोवपाचेंय काम तो करतालो. दादरा आनी नगर हवेलीचे सुटके झुजांत वांटो घेतिल्ल्याच्या आरोपाखाल १ ऑगस्ट १९५४ दिसा पोलिसांनी ताका धरलो.१३ नोव्हेंबर १९५४ दिसा ताका परतो अटक केलो आनी साडेबारा वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.साडेतीन वर्सां बंदखणीची ख्यास्त भोगतकच ताची आग्वाद बंदखणींतल्यान सुटका जाली.बंदखणींत ताका बरेच खर त्रास सोंसचे पडले;ताका लागून ताच्या उजव्या हाताचो आंगठो तुटलो.१५ ऑगस्ट १९७२ भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
चिदंबरम्

ह्या क्षेत्रांत नटराज शिव कसो प्रगट जालो, ह्या संबंदान एक कथा प्रचलित आसा, ती अशीः

पूर्विल्ल्या काळांत तिल्लई (चिदंबरम्) हें वाममार्गी शाक्तांचे केंद्र आसलें. ह्या लोकांचे उपासनेंत जायत्या वायट गजालींची भरसण जाल्ली. ताका लागून ह्या वाठारांत अनाचार वाडिल्लो.अशा ह्या वायट चालीच्या शाक्तांसावन भौसाक राखपाक शिव थंय प्रगट जाली. शिवाक पळोवन वाममार्गी भिले नात, वयल्यान ते शिवाआड झुजपाक उबे - चिदंबरम् कुरुप मोटवो मनीस अग्नीकुंडांतल्यान भायर काडली. ते तीगूय जाण फाटीर नाचली. हें सगळे पळोवन शाक्त भिले आनी शिवाक शरण गेले.

त्या जाग्यार शिव येवचेपयलों सावन पार्वती थंय रावताली. शिवाचे थंय येवपतिका आवडलें ना. तिणे शिवाक आपल्या वांगडा नाचाची सर्त लावपाचे आव्हान दिलें आनी हे नाचाचे सतींत हरल्यार हो जागो सोडून वचचो पडटलो, अशी अट घाली. शिव ही अट मान्य करून पार्वतीवांगडा नाच करपाक लागली.
नाच करता आसतना शिवान विंगड विंगड र्मुद्रा दाखयल्यो, ज्यो पार्वतीक बायल आशिल्ल्यान करून दाखोवप जमलेंना.

व्याघ्रपद आनी पतंजली नांवाचे दोन शिवभक्त ह्या वाठारांत कथा चलता. पूर्विल्ल्या काळांत बौध्द लोकांनी ह्या क्षेत्राचेर आपलो ताबो चोळ राजा परांतक (पयलो इ.स. ९०७ ते ९५३) हाणे हांगाचे नटराजमंदिर बांदिल्ले, हें थंय आशिल्ल्या फातरापटधावेल्यान समजता, फग्र्युसन ह्या वास्तुशास्त्रज्ञाच्या मतान हें देवूळ मूळ रुपांत धाव्या पेटले तेन्ना ह्या क्षेत्राक म्हत्व आयले. हैदरअलीन हांगाच्या देवळाच्या आवारांतूच सैन्य दवरिल्ले.

सर आयरकूटान १७८१ त ह्या देवळाचेर घुरी चिदंबरम् हांगाच्या शिवमंदिरान सुमार १६ हेक्टराचो वाठार व्यापला. देवळाच्या कोटाभोंवतणी १८ मी. रुंदायेचो रस्तो आसा.

देवळाच्या आवारांत चित्सभा, कनकसभा, नृत्यसभा, देवसभा आनी राजसभा अशा नांवांचीं पांच व्हड भवनां आसात.
चित्सभा हें मुखेल देवूळ आसून, तातुंतूच आकाशमय शिवलिंगाची पूजा करतात.

ह्या देवळाचे पाखें नटराजमूर्त आसा. पार्वतीचें गर्वहरण करतना शिवान नाचाची जी अवस्था घेतिल्ली, त्या नाचाचे अवस्थेत ही मूर्त थंय कोरांतल्या. हे नटराजमूर्तीच्या पांख्याचेर भांगराचे पत्रे आसात.
हे मूर्ती भाँवतणी आशिल्ल्या जाग्यांत नकसूद शिल्पकाम केल्ले ५६ पाशाणी खांबे आसात.
मुखेल देवळाचे एके कुशीक देवसभा हें लहानशे देवूळ आसा. हांगा देवाच्यो उत्सव-परबो मनयतात.
राजसभा ही भव्य वास्तू शिवगंगा तळ्याचे देगेर आसा. हिची लांबाय १०४ मी. आसून रुंदाय ५८ मी. आसा. राजसभेक १,००० पाशाणी खांबे आसात.
ह्या जाग्यार वसाँतल्यान दोन फावट नटराजाची मूर्त हाडून बसयतात आनी तिका महाभिषेक करतात.

 ह्या शिव देवस्थानाच्या चारूय दिकांक चारुय महाद्वारांचेर मूर्तिशिल्पान भरिल्ली अशीं चार ऊंच गोपुरां आसात.
अस्तंतेवटेनच्या गोपुरांचेर भरतनाट्यांतल्यो १०८ मुद्रा दाखोवपी सुंदर मुर्ती आसात. गोपुरांचेरूच न्हय तर पुराय देवळाच्या वण्टीचेर विंगड विंगड नाचाचे प्रकार आनी पुराणिक आख्यानां हेविशींचे शिल्पकाम केल्लें आसा.
चिंदबरम्चें शिवगंगा तळे ४६ मी. लांब आनी ३१ मी. रुंद आसा. हें सोपणां आसात. चिंदबरमांत गणेश, विष्णू, अम्मन (पार्वती) आनी सुब्रह्मण्य हांचीय देवळां आसात.

चिपळयो-चिबूड़ (चिबड) आकाशलिंग आसा, असो समज आसा. ह्या देवळाचो पुजारी गर्भकुडींत वण्टीमुखार हुमकळायिल्लो पड्डी मुखावेली जात्रा भरता. भारतांतले तशेंच श्रीलंकेंतले हजारांनी लोक त्यावेळार हाजीर रावतात. हे जात्रेक येवपी लोकांक रावपाक हांगा जायते मठ आनी धर्मशाळा आसात.

- की. वि. सं. मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
कालिदास रविशंकर जोशी

**कालिदास रविशंकर जोशी** हांचो जल्म १५ जून १९३६ ह्या दिसा दमणातल्या भीमपूर वाठारांत जालो. तो गोंयचो एक सुटके झुजारी.ताणें प्राथमिक शिक्षण गुजरातींतल्यान घेतलें.'खुरासाई डुंगा'वाठारांत ताणें तिरंगी बावटो लायिल्लो.पोर्तुगेजांचो संपर्क तोडपाक ताणें रस्ते खणून आडखळी हाडिल्ल्यो.१३ नोव्हेंबर १९५६ दिसा पोलिसांनी ताका धरलो.पोर्तुगेज सरकाराच्या पणजी शारांत आशिल्ल्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया (Territorial Military Tribunal)मुखार चवकशे उपरांत ताका साडेचार वर्सा बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.१७ मे १९५९ दिसा ताची बंदखणीतल्यान सुटका जाली.१५ ऑगस्ट १९७२ दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
अनंत विनायक जोशी

(जल्म:२३ डिसेंबर १९२८,हेदोडें-सत्तरी). गोंयचो सुटके झुजारी.;नॅशनल कॉंग्रेस गोंय'संघटनेचो तो वांगडी आसलो.गोविंद हरी शास्त्री हाच्या मार्गदर्शनाखाल वावर करून तो सुटके झुजाऱ्यांच्यो बसका घेतालो.२६ जानेवारी १९५५ दिसा धावेंवाठारांतल्या सत्याग्रहांत ताणें वांटो घेतिल्लो.ह्या सत्याग्रहांत ताणें हातांत तिरंगी बावटो घेवन तोंडान व्हडाव्हडान घोशणा दीत धावें-सत्तरी वाठारांतल्यान मिरवणूक काडिल्ली.पोलिसांनी ताका धरलो आनी पणजे बंदखणीत स म्हयने दवरलो.पोर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया (Territorial Military Tribunal)मुखार चवकशे उपरांत ताका आठ वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.कायदो आनी सुवेवस्थेंत आडमेळीं येवचीं न्हय,म्हूण दोन वर्सां बंदखणीची ख्यास्त दिली.तेभायर दंड भरूंक लायलो.१ जुलय १९५९ दिसा जेन्ना सगळ्या कैद्यांक सूट दिली,तेन्ना ताचीय बंदखणींतल्यान सुटका जाली.१८ जून १९८५ दिसा गोंय सरकारान ताच्या सुटके झुजांतल्यान वावराचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
चिपळ्यो

**चिपळ्योः** एका वाद्याचे नांव चिपळ्यांक 'कुरतर, छितिका'

चिपळ्यो हें वाद्य शिसाम, सायल वा रक्तचंदन ह्या लांकडाच्यो वा हतयाच्या दातांपसून करतात. देड ते दोन इंच रुंदायेचे आनी स ते आठ इंच लांबायेचे दोन कुडके घेवन तांची एक वट गुळगुळीत करतात, तर दुसरे वटेक नुस्त्याचो वाहेर कसलोय कलात्मक आकार दितात. त्या लहान झांजो बसोवपाचीय पध्दत आसा. अशे तरन घडयिल्ल्या करतात.
 
- कीं. वि. सं. मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
भक्तिवेदांत स्वामी प्रभुपाद

## '''भक्तिवेदांत स्वामी प्रभुपाद'''
अभयचरण गौरमोहन डे हांचो जल्म 01 सप्टेंबर 1896 दिसा कोलकातांत जालो. ते ज्या दिसा जल्मले त्या दिसा थंय नंदोत्सव मनयताले म्हणून तांचे आवय-बापूय तांकां नंदूलाल ह्या नांवान उलो मारताले. तांचें मुळावें शिक्षण स्कॉटिश चर्च कॉलेजींत जालें. त्या काळांत त्या वाठारांतले सगले वैश्णव आपल्या भुरग्यांक थंयच शिकपाक धाडटाले. 1920 वर्सा अभयचरण इंग्लिश, तत्वज्ञान आनी अर्थशास्त्र हे विशय घेवन पदवी परिक्षा उत्तीर्ण जाले. त्याच वेळार गांधीजीन स्वातंत्र्यलढ्याचो उध्दोश केलो. अभयचरण हांणी आपली पदवी स्विकारली ना. पिरायेच्या बाविसाव्या वर्सा तांचें लग्न राधाराणी देवी हांचे वांगडा जालें. ताजे उपरांत तीन वर्सांनी ह्या जोडप्याक पयलो भुरगो जालो. 1922 वर्सा तांची वळख भत्त्किसिध्दांत सरस्वती ठाकूर हांचे कडेन जाली. तांणी अभयचरणाक चैतन्य महाप्रभूचो संदेश सगल्या जगाक कळचो हे खातीर ताजो प्रसार इंग्लिशींत करपाक सांगलें. अभयचरण हांणी ते परमाण एक मासिक सुरू केलें. इतलेंच न्हय तर हाजो प्रसार आनी प्रचार जगभर करपा खातीर इस्कॉन संस्थेची स्थापना केली. 1947 वर्सा वैश्णव समाजान तांकां भत्त्किवेदांत ही पदवी प्रदान केली. तांणी भागवतपुराण, गीता हाचेर इंग्लिशींतल्यान जायतीं पुस्तकांबरयलीं. आपली सबंद जीण तांणी कृष्णप्रचारा खातीर वेंचली. 14 नोव्हेंबर 1977 दिसा तांचें महानिर्वाण जालें. 1959 वर्सा सन्यास ग्रहण जाल्या उपरान ताणेन वृंदावन ह्या क्षेत्रान श्रीमद भगवतपुराणांचे खुबशा प्रमाणान इंग्लिशींत अनुवाद केला. सुरवातेक तीन खंड प्रकाशित जाल्या उपरान 1965 वर्सा आपल्या गुरूदेवाक अनुष्ठान संपन्न करपाक तो अमेरिकेक गेलो, 1966 वर्सा ताणेन अंतरराष्ट्रीय कृष्णभावनामृत संघ हाची स्थापना केली. 1968 वर्सा ताणेन प्रयोग करपा खातीर वर्जीनिया (अमेरिका) च्या डोंगरावाठारान नवे-वृंदावन स्थापित केले. दोन हजार हेकराच्या समृध्द कृषी क्षेत्रान तांचे काम पळोवन ताच्या शिष्यांनी आनीक खुबशा जाग्यांचेर समुदायांची स्थापना केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
किशोर छोटुभाई जोशी

**किशोर छोटुभाई जोशी** हाचो जल्म २९ जुलय १९३५ दमणांतल्या भीमपूर वाठारांत जालो.  तो गोंयचो एक सुटके झुजारी जावन आसलो.ताणें बी.ए.मेरेन शिक्षण घेतलें.दमण आनी दीव वाठाराचे शिमेचेर डेप्युटी जनरल आनी स्टेट रिझर्व पोलीस हांच्या मार्गदर्शनाखाला पोर्तुगेज सरकारान दमण वाठारांत नेमिल्लें पोर्तुगेज सैन्य,लश्करी विमानतळ,राजभवन,वीजकेंद्र,लश्करी हॉस्पिटल हांचेविशीं पुराय म्हायती काडून घेवपाचें काम तो करतालो.लोकांक सुटकेविशीं म्हत्व कळचे पासत तो तांकां राश्ट्रवादी साहित्य वाटतालो.शीम हुपता आसतना पोर्तुगेज पोलिसांनी ताका धरपाचे जायते यत्न केले.अखेरेक ३० नोव्हेंबर १९५६ दिसा पोलिसांनी ताका ताच्याच घरांत धरलो आनी १५ मे १९५७ मेरेन ताका दमण बंदखणींत दवरलो.थंय ताका हवा आनी उजवाड हांची फाव ती वेवस्था ना,अशा एकांतवासांत दवरिल्लो.१७ मे १९५७ दिसा ताका पणजे बंदखणींत व्हेलो आनी थंयसावन जून १९५७ त,ताका आग्वाद बंदखणींत दवरलो.उपरांत पणजे शारांत आशिल्ल्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया (Territorial Military Tribunal)मुखार चवकशी करतकच,ताका दोन वर्सा आनी आठ म्हयने खर बंदखणींची ख्यास्त दिली.१७ मे १९५९ दिसा जेन्ना सगळ्या कैद्यांक सूट मेळ्ळी तेन्ना ताचीय बंसखणींतल्यान सुटका जाली.१४ ऑगस्ट १९७४ दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.१८ जून १९८५ दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी
चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री

**चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री** (जल्मः २० मे १८५०, पुणे; मरणः १७ मार्च १८८२, पुर्णे)

मराठी ग्रंथकार ताच्या काळांतल्या आर्विल्ल्या मराठी गद्याक प्रभावी स्वरुप हाडपाचो मोलादीक वावर चिपळूणकारान केली.

ताचो बापूय कृष्णशास्त्री हो संस्कृततज्ञ, इंग्लीश साहित्याची जाणकार आनी विद्वान मराठी लेखक आशिल्ल्यान विष्णुशास्त्रीक मुरगेपणासावनूच वाचपा-बरोवपाची गोडी लागली. पिरायेच्या सातव्या वसा ताणें पुण्याच्या इन्फंट स्कुलांत प्रवेश घेतलो आनी १८६५ त संस्कृत आनी इतिहास हे ताचे आवडते विशय आशिल्ले. मुंबय विद्यापीठाची बी.ए. ची परीक्षा तो पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजांतसून पास जाली (१८७२). तेउपरांत पुणे आनी रत्नागिरी हांगाच्या संरकारी माध्यमिक शाळांत ताणे शिक्षकाची नोकरी केली (१८७२-७९).

कृष्णशास्त्री हाणे चलयल्ल्या ‘शालापत्रक' ह्या म्हयन्याळ्यांतल्यान विष्णुशास्त्रीच्या बरपाक आरंभ जालो (१८६८). १८७२ त तो ताणें केल्ले खर टिकेक लागून 'शालापत्रक' बंद पडलें (१८७५). सुरू केलें (१८७४); ज. बा. मोडक आनी का. ना. साने हांच्या पालवान ताणे 'काव्येतिहाससंग्रह' हें म्हयन्याळे सुरू केलें (१८७८). आपल्या उजवाडावन त्या मार्गान देशसेवा करप, हो हें म्हयन्याळे काडपाफाटलो हेत आशिल्लो.

जानेवारी १८८० त, नवे पिळगेच्या मनाचेर देशाभिमानाचे संस्कार करपाखातीर म. ब. नामजोशी तशेंच टिळक-आगरकराच्या पालवान राश्ट्रवादाचो पुरस्कार करपी दोन खबरांपत्रां 'केसरी' (मराठी) आनी ‘मराठा' (इंग्लीश) ताणे काडली. तेखेरीज चित्रशाळा, किताबखाना (पुस्तकांचे दुकान),
आर्यभूषण छापखानो असले समाजशिक्षणाचे नदरेन उपेगाक येवपी उपक्रम ताणे सुरू केले. ‘निबंधमाला' हें विष्णुशास्त्रीचे मुखेल जिवीतकार्य. जानेवारी १८७४ वस ताचे निबंदमालेचो जल्म जाली.

‘निबंधमाला' हें विष्णुशास्त्रीचे मुखेल जिवीतकार्य. जानेवारी १८७४ वस ताचे निबंदमालेचो जल्म जाली. निबंदमालेच्या सात वसर्गंच्या काळांत उजवाडाक आयिल्ल्या ८४ अंकांतलें बरोवप विष्णुशास्त्रीन चडशें एकटाकी केलें.

विंगड विंगड विशयांचेर बरयल्ल्या ताच्या निबंदांक कृष्णशास्त्री हाणे सुरू केल्लो सँम्युएल जॉन्सनच्या ‘रासेलस' ह्या ग्रंथाचो कवींचेर ताणे जे समीक्षात्मक निबंद बरयले, ते फुडें 'संस्कृत कविपंचक' ह्या नांवान उजवाडाक आयले (आवृत्ती दुसरी, १८९१). ह्या निबंदांनी काळ, कविता आनी कला हांची इतिहासीक नदरत विस्कटावणी केली. कवित्व, ग्रंथांवयली टिका ह्या विशयांवयलें बरोवप आस्पावता. लोकभ्रम, अनुकरण, गर्व असले विशय ताच्या समाजीक बरपांत आयल्यात. 'आमच्या देशाची स्थिती' आनी ‘मुद्रणस्वातंत्र्य' हे दोन लेख स्वदेश, स्वधर्म आनी स्वभाषा हेंविशींची उपाट अभिमान ही ताच्या बरपाफाटली मूळ प्रेरणा आशिल्ली. ब्रिटीश राजवटीच्या शेकातळा हेत आशिल्लो.

संस्कृत काव्यशैली, धारदार उपहास-उपरोध, सुभाषितांचो आनी अलंकारांची मार्मिक उपेग, सुटसुटीत वाक्यरचना, रसाळ भास हें ताच्या 'निबंधमालाकार चिपळूणकर ह्या नांवान तो मराठी भाशेत नामनेक पावला.

- कीं. वि. सं. मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
जगन्नाथराव अनंत जोशी

**जगन्नाथराव अनंत जोशी** हांचो जल्म १९१९ कर्नाटकातल्या धारवाड तालुक्यातल्या नरगुंद वाठारांत जालो. तो गोंयचो एक सुटके झुजारी.ताणें बी.ए.मेरेन शिक्षण घेतिल्लें.१९४९ वर्सा सभा बंदीचो कायदो मोडिल्ल्याच्या आरोपाखाला पोलिसांनी ताका धरलो आनी साडेचार वर्सा बंदखणींत दवरलो.१९५४ वर्सा जनसंघाचो तो सरचिटणीस आशिल्लो.१९५४ वर्सासावन ताणें गोंय विमोचन सहाय्यक सनितीकडेन संबंद जोडले.तेन्नाच ताणें सत्याग्रहांत वांटो घेवपाचें थारायल्लें.ताणें सुटके झुजारी राजाराम रामचंद्र पाटील हाचेवांगडा पुण्यांत १२० सत्याग्रहांचो पंगड एकठांय केलो.हो पंगड घेवन तो सावंतवाडी आयलो.थंय ह्या पंगडाचे ताणें ल्हान ल्हान विभाग केले.ताणें स्वता २५ सत्याग्रहींचो पंगड घेवन २५ जून १९५५ दिसा बांदें शीम हुपून गोंयांत सत्याग्रह केलो.त्याच दिसा पोलिसांनी ताका हेर सत्याग्रहींवांगडा पेडणेंतल्या न्हंयबाग वाठारांत धरलो आनी आग्वाद बंदखणींत दवरलो.३ ऑगस्ट १९५५ दिसा पोर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया (Territorial Military Tribunal)मुखार ताची चवकशी सुरू केली. २१ ऑक्टोबर १९५५ दिसा न्यायाधिशान ताका धा वर्सा खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.ते भायर दिसाक पंचवीस इस्कूद ह्या प्रमाण दोन वर्सा दंड भरूंक लायलो.२ फेब्रुवारी १९५७ वर्सा जेन्ना सगळ्या कैद्यांक सूट मेळ्ळी,तेन्ना ताचीय बंदखणींतल्यान सुटका जाली.उपरांत जनसंघात रावन तो राजकी वावर करूंक लागलो.जनसंघाचो तो मुखेल फुडारी आशिल्लो.धारवाड मतदार संघातले लोकसभा वेंचणुकेंतल्यान तो दोन वेळा आमदार म्हूण वेंचून आयलो.१८ जून १९८५ दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रबोधनकार ठाकरे

प्रबोधनकार  ठाकरे
thumb|प्रबोधनकार ठाकरे
भुरगेपण

प्रबोधनकार  ठाकरे ह्या नांवान सगल्यांक परिचीत आसलेले पत्रकार, समाजसुधारक वक्ते आनी इतिहासकार म्हळ्यार केशव सीताराम ठाकरे. प्रबोधनकारांचो जल्म कुलाबा जिल्ल्यांतल्या पनवेलाक 17 सप्टेंबर 1885 दिसा जालो. ताचेमुळावॆं शिश्रण पनवेलाक  आनी देवासाक मॅट्रीक पर्यंत जालो. ताचें आस्ते खातीर तांणी इंग्लिश-मराठी भाशांचवर प्रभुत्व संपादन करूक  तातूत बप्यांतल्या बप्या ग्रंथांचें तांणी स्वतंत्रतायेन अध्ययन केलें. पनवेलाक आसतना कृ. ना. आठल्ये हांचो सहवास  तांकां लाबलो. आठल्ये हांकां ते आपले लेखेनगुरू मानताले.

शिक्षणिक पात्रताय आनी कोकणीखातीर योगदान

ठाकप्यांचो स्वभाव म्हत्वाकांशी आनी हरहुञरी आसलो. ठाकरे हांणी कांय काळ सरकारी नोकरी केली. टंकलेखन, छायाचिञकार, तेलचिञकार, जायरातपटू, विमो कंपनीचे प्रचारक, नाटक कंपनीचे चालक अनेक उहेगूय तांणी  केले. इतलें आसुनूय समाजसुघारणेचे आनी समतेचे तळमळीतल्यान केल्ली झुजारी पञकारिता, तशेंच प्रभावी वत्तृत्व आनी इतिहास संशेाधन हांचे खातीर तांची वळख सगल्या जगाक आसा. महात्मा फुले, लोकहितवादी आनी आगरकर हे तांचे आदश आशिल्ले. सारथी, लोकहितवादी आनी प्रबोघन ह्या तांणी चलयिल्ल्या नियतकालिकांचीं नांवांय खुब्ब किदें सांगून वतात . तांची लेखणी भियेनासतना चलत रावली. 20 नोंव्हेंबर 1973 दिसा हो काळा फुडें आसपी मनीस काळाच्या पड्डया आड गेलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
चिबूड (चिबड)

**चिबूड (चिबड)** : (मराठीटरबूज; संस्कृत-मधुपाक, कर्कटी; इंग्लीश- मस्क , स्वीट मेलॉन; लॅटीन- कुकुमिस मेलो; कूळ-कुकुर्बिटेसी).

तेचप्रमाण भारतांत हेर सगळ्या न्हंयांच्या वाळवंटी वाठारांत जाता. तिचे एक वर्स जियेवपी आसून जमनीर पातळटा. वेल खरखरीत आसून हिची ह्या पिकाक रेळ्याची कसदार जमीन लागता. वेल खरखरीत आसून हिची ह्या पिकाक रेळ्याची कसदार जमीन लागता.

३ मी. अंतराचेर ३० सेंमी. व्यासाचे आनी तितलेच खोल चर मारून तातूंत ८-१० किग्ने शेणसारें घालून ५-६ बियो लायतात. गरजेप्रमाण उदक दितात. लागवडीपसून ३-४ म्हयन्यांभितर फळां पिकतकच काडटात. तरांतरांचे वा कठीण, वळींची नक्षी आशिल्ली आनी गुळगुळीत आसता. मृदुफळ वाटकुळे (१०-१२ सेंमी.) आसता. फळांतलो गर नारिगी वा पाचवो, रुचीक, पिठूळ आनी गोड वासाची आसता. एका हेक्टरांत सुमार आठ ते णव हजार किग्रॅ. चिबडां जातात.

लक्षनौचें 'धवें आनी चित्ता'; मद्रासचें अनार, बत्तासा, शेरबत; पंजाबचें ‘चुमिआरो' हे चिबडाचे कांय नामनेचे प्रकार. फळां जेवणाउपरांत मुखशुध्दीखातीर खातात.ती - o सरबताखातीर वापरून हवाबंद डब्यांत सुरक्षित दवरतात. गॉयांत चिबड बांदपाची पध्दत आसी. फळ आनी बियो वखदी, शीतळ, मूत्रल (मुतूंक साफ करपी), पुश्टीक, स्तंभक तेचप्रमाण अग्निमांद्य आनी इसबाचेर (eczema) गुणकारी जावन चिबडांक चड करून 'एरबेिनिया ट्रकोफिला' ह्या सूक्ष्मजंतूपसून मर रोग जाता. ताका लागून सबंद वाल बावता, पानां हळडुर्वीं जातात आनी जाता.
रोगाचो प्रसार बियांपसून जाता आनी वाल सुकून वता. देखून, रोगप्रतिकारक जातीची वेल लायतात.

- कीं. वि. सं. मं.

वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंग नारायण जोशी

**पांडुरंग नारायण जोशी** हांचो जल्म २९ मार्च १९२९ सत्तरीतल्या धावें वाठारांत जालो. तो गोंयचो एक सुटके झुजारी जावन आसलो.'नॅशनल सुटके झुजारी रामभाऊ काकोडकार हाच्या मार्गदर्शनाखाला ताणें काम केल्लें. २६ जानेवारी १९५५ दिसा गोविंद हरी भावे शास्त्री हांच्या फुडारपणखाला सत्तरी तालुक्यांतल्या धावें वाठारांत सत्याग्रह जाल्लो,तातूंत ताणें वांटो घेतिल्लो.पोलिसांनी ताका धरलो आनी बंदखणीत दवरलो.पोर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालया (Territorial Military Tribunal)मुखार चवकशे उपरांत ताका आठ वर्सां बंदकणीची ख्यास्त भोगची पडली.तेभायर दंडूय भरचो पडलो. १ जुलय १९५९ दिसा जेन्ना सगळ्या कैद्यांक उपरांत सत्तरी शाकेच्या सुटके झुजारी संघटनेचो अध्यक्ष म्हूण ताणें वावर केलो. तो शेतकाम करतालो;तेभायर तो एक शिल्पकार आशिल्लो.१५ ऑगस्ट १९७२ दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
बाळकृष्ण गोविंद जोशी

**बाळकृष्ण गोविंद जोशी** हांचो जल्म ५ जानेवारी १९३० दिवचल तालुक्यातल्या सांखळें गांवांत जालो. तो गोंयचो एक सुटके झुजारी जावन आसलो.तो 'नॅशनल कॉंग्रेस गोंय'संघटनेचो वांगडी आसलो.सुटके चळवळीच्या काळांत तो भूंयगत रावन सुटके झुजाऱ्यांक आदार दितालो. 'नॅशनल कॉंगेस गोंय'संघटनेखातीर तो वांगडी एकठांय करतालो.ताणें सत्तरी तालुक्यांतल्या रावण आनी कुडचीरें वाठारांतल्या पोलिस चौक्यांनी उजो लावपांत वांटो घेतिल्लो.उपरांत तो गोंया सावन दोडामार्ग गेलो आनी थंयसावन गोंयच्या 'नॅशनल कॉंगेस गोंय'संघटनेच्या वावुरप्यांखातीर पत्रकां धाडूंक लागलो. १९७५ वर्सा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ. पांडुरंग वासुदेवसुखात्मे

**डॉ. पांडुरंग वासुदेवसुखात्मे**
## ताचो जल्म
एक प्रसिध्द भारतीय संख्याशास्त्रज्ञ आनी आहारतज्ञ. ते प्रतिदर्शन सिध्दांत  आनी कृषी सांख्यिकींतल्या प्रायोगीक अभिकल्पाचे प्रवर्तक आनी अधिकारी व्यती आशिल्ले. सुखात्मे हांचो जल्म सातारा जिल्हांतल्या खटाव तालुक्यांतल्या बुध गांवांत जालो. तांच्या बापायचें नांव वासुदेव नांव वासुदेव हरी सुखात्मे आनी आईचें नांव सत्यभामाबाई आशिल्लें. सुखात्मे कुटुंब 1919 वर्सा पुण्यात आयले. मॅट्रिकेचे परिक्षेंत ते पयल्या क्रमांकान पास जाले.
## शिक्षण
1932त तांणी फगर्युसन म्हाविघालयांतल्यान मंबई विघापिठाची गणितांतली बिएस्सी ही पदवी घेतली. शिश्यवृत्यांच्या आधारान आनी जायत्या जाणांनी केल्ले मजतीक लागून ते उच्च शिक्षणा खातीर इंग्डंडाक गेले. संखयाशास्त्रांत (सांख्यिकींत) मौलीक संशोधन करून तांणी लंडन विघापिठाची पिएचडी पदवी मेळयली (1936). 1939त तांकां डिएस्सी पदवी मेळ्ळी. तांचो प्रबंधाचो विशय ‘द्विविभाजीत फलन’ (बायपार्टिशनल फंक्शन्स) हो आशिल्लो. बनारस हिंदू विघापिठाचे तत्कालीन कुलगुरू पंडीत मदनमोहन मालवीय हांचे कडेन रँग्लर विण्णुपंत नारळीकर हांणी सुखात्मे हांची शिफारस केल्ल्यान ह्या विघीपिठांत सांख्यिकी विभाग सुरू जालो. 
## ताचो वावर
सुखात्मे हांकां मालवीयां कडल्यान प्रेरणा मेळिल्ल्यान ते आपल्या ज्ञानाचो आनी पदाचो देशाचे उदरगती खातीर उपेग जावचो म्हणून सदांच यत्न करीत रावले. भारतीय कृषिसंशोधन आनी हरितक्रांती मदीं तांणी संशोधन केल्लें सांख्यिकी तंत्रज्ञान खुबूच उपेगी थारलां. पशुवैघक, पशुपालन, सुधारीत आनी संकरीत बियाणां निर्मिती, बी हांचे कडेन संबंदीत सांख्यिकिंतूय तांचें संशोधन म्हत्वपूर्ण थारलां. जगाची अत्रधान्याची समस्या आनी आहार हे विशींय तांणी बरेंच संशोधन केलां. आहारा संबंदींचें तांचें ‘सुखात्मे-मार्गन गृहीतक’ प्रसिध्द आसा. मनशाक कितलें अन्न लागता, जागतीक उमासमार कशी मेजपाची हांचेर सुखात्मे हांणी 1961तं इंग्लंडाचे रॉयल स्टॅटिस्टिकल सोसायटींत सादर केल्ल्या प्रबंधाक लागून जगभर चर्चा सुरू जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
ना.सी.फडके

**ना.सी.फडके रोचता**युगप्रवर्तक मराठी कादंबरीकार,कथाकार,मराठी लघुनिबंधाचे आघ प्रवर्तक आनी साहित्यसमिक्षक

## ताचें खाशेलपण, सदर्भ, जल्म
युगप्रवर्तक मराठी कादंबरीकार,कथाकार,मराठी लघुनिबंधाचे आघ प्रवर्तक आनी साहित्यसमिक्षक.जल्म नगर जिल्ल्यांतल्या कर्जतचो.तांचे बापूय सीताराम म.फडके हे वेदान्ती आशिल्ले.वेदान्तनिदर्शन (1913) हो व्यासंगपूर्ण ग्रंथ तांणी बरयलो.

## ताचें शिक्षण
फडक्यांचें प्राथमीक शिक्षण वडूज (जि.नासिक),बार्शी(जि.सोलापूर),पुणें अश्या वेगळ्यावेगळ्या जाग्यांचेर,माध्यमीक शिक्षण पुण्याच्या नूतन मराठी विघालयांत आनी म्हाविघालयीन शिक्षण फर्ग्युसन कॉलेजींत जाले.1916 वर्सा ते एमए जाले.ताचे पयलींच,1916त न्यू पूना कॉलेजींत (आयचे स. प.महाविघालय) पारध्यापक जाले.महात्मा गांधीन केल्ले असहकारितेचे चळवळींत वांठोघेवपाक तांणी ह् नोकरेतो राजिनामो दिलो(1920),आनी केसरी,मराठा ह्या पत्रांचे कचेरेंत उपसंपादक म्हणून ते काम पळोवपाक लागले.पूण महात्मा गांधींचीं कांय धोरणां पटूंक नाशिल्ल्यान ते चळवळी पसून पयस वचून परत प्राध्यापकी करपाचोच,तशेंच राजकारणांत पडनासपाचो निर्णय तांणी घेतलो.उपरांत दिल्ली,सिंध,हैदराबाद,नागपूर,कोलापूर ह्या सुवातां वयल्या म्हाविघालयांतल्यान तत्वज्ञान,तर्कशास्त्र आनी मानसशास्त्र ह्या विशयांचे प्राध्यापक म्हणून तांणी काम केलें.कोल्हापूरच्या राजराम कॉलेजींत 1949त निव्रत जाले

## ताचे जाणटेपण, पुरस्कार
मध्यंतरीं,म्हणल्यार1942 वर्सा,पयली बायल जिती आसतना ते कमल दीक्षित हांचे कडेन लग्न जाले.उत्कृश्ट पाध्यापाक म्हणून तांणी व्हडले नांव मेळयलें.पाध्यापक आसतना रत्नाकार हे मासीक (1925) आनी झंकार हें सातोळें(1940) तांणी सुरु केलें.1925त अंजली प्राकाशन हे संस्थेची तांणी स्थापना केली.अंजली नांवाचे एक नेमाळेंय (वासंतीक आनी दिवाळी अंक) ते काडपाक लागले.त्याच वर्सा ते कोल्हापूर सोडून पुण्याक स्थायीक जाले.ते पुण्यातूच भायर पडले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
डॅा. विनायक महादेव दांडेकर

**डॅा. विनायक महादेव दांडेकर**

## ताचो जल्म
आंतरराष्टी्य किर्तीचे भारतीय अर्थशास्रज्ञ. जल्म सातारा शारांत एका गरीब कुटुंबांत. शिक्षण नागपूर, पुणें आनी कोलकातांत. सांखियकींतलो कोलकाता विधापिठाची एमए पदवी. 1945त तांचें लग्न जालें. तांची घरकान्न कुमुदिनी हीय अर्थशास्रज्ञ

### पदवी
दांडेकर हे पुणेंचे गोखले अर्थशास्र संस्थेचे संचालक आनी लोणावळेंच्या इंडियन स्कूल अॅफ पोलिटिकल इकॅानॅामी हे सस्थेचे संस्थापक संचालक आशिल्ले. ताणी जायत्या राष्टी्य आनी आंतरराष्टी्य समित्यांचेर तज्ञ सल्लागार म्हणून कामगिरी केली. इंडियन सोसायटी आँफ आँग्रिकल्चरल इकॅानॅामिक्स (1967) आनी इंडियन इकॅानॅामिक असोसिएशन (1973) ह्या संस्थांच्या अधिवेशनांच्या अध्यक्षपदांचो मानय तांकां मेळ्ळो.

अधीक विशया वयल्या संशोधना वांगडाच अर्थशास्र आनी संख्याशास्राचें आध्यापनूय तांणी केलें. प्रा. दांडेकर हाणी अर्थीक विशयांचेर 15 संशोधनपर ग्रंथ आनी सुमार 90 निबंद प्रकाशीत केले. तांचो मुळ अभ्यासाविशय संख्याशास्र हो आशिल्लयान तांच्या अर्थशस्रीय लेखनांत ठामपण आशिल्लो

#### ताची पुस्तक
दांडेकरांचें चडशें लेखन इंग्लीशींतल्यान जाल्लें आसलें, तरी तांणी मराठींतल्यानूय म्हतवाचें लिखाण केलें. भारतांतलें दळडीर आनी गांववेव्हार हे तांचे मुखेल अर्थग्रंथ. हाचे भायर अर्थशास्रीय विशयांचेर तांणी जायते मराठी लेख बरयल्यात.

शेती, सहकार, अन्नधानयां, लोकसंख्यां, ल्हान उघेधंदे. भारताची अर्थीक परिस्थती, शेती विशींचे कायदें हे तांचे संशोधनपर लेखनाचे विशय आशिल्ले. सामान्य वाचकाक समजतलें अशें लेखन सामाजीक शास्रज्ञांनी मराठींतल्यान खूब उण्या प्रमाणांत केलां. गोमाता की गोधन भारतीय बुध्दमंतांची निर्यात, ललाटरी (सरकारी सोडती) हे तांचे लेख गाजले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जगन्नाथ रघुनाथ आजगांवकर

**जगन्नाथ रघुनाथ आजगांवकर**

## ताचो जल्म
जगननाथ रघुनाथ आजगांवकर हांचो जल्म 16 आँगस्ट 1876 दिसा मालवणांतल्या वराडांत जालों.तांचो मुळ गांव सावंतवाडी लागीं आशिल्लें आजगांव.थंयच तांचें मुळावें शिक्षण पाचवे मेरेन जालें.फुडें पोट भरपा खातीर तांणी मुंबय,पुणें,कोल्हापुर ह्या सुवातांचेर ल्हानव्हड नोकर्यो केल्यो.तांचे भितरलो लेखक तांकां स्वस्थ बसूंक दिनाशिल्लो.

**ताची पात्रा **आजगांवकरांनी पत्रकारितेक सुरवात केली.पुण्यांत ज्ञाप्रकाश आनी मुंबयलृच्या इदुप्रकाशांत तांणी संपादकी विभागांत काम केलें.28डिसेंबर 1928 दिसा आजगांवकर आनी रामकृण्ण विठ्ठल मतकरी हांणी सुदर्शन नांवाचें साप्ताहीक सुरु केलें.आजगावकर हांणी ज्ञानांजन नावांचें मासिकूय चलतालें.आजगावकर हांणी ज्ञानांजन नावांचें मासिकूय चलतालें.अच्युतराव कोल्हटकरांचे संदेश हें पत्र,तशेंच सुधाकर आनी रणगजना ह्या पत्रांचे अप्रकट संपादक म्हणून तांणी कांय काळ काम केलें.1901 वर्स।तांणी कवनकुतूहल नावांचें दीर्घकाव्य बरयलें.प्रणयविकसन आनी प्रणयानंद अशीं दोन नाटकांय बरयलीं.पूण जे खातीर आजगांलकरांक वळखतात तें तांचें व्हड कार्य म्हणल्यार महाकारष्ट्र कविचरित्रमाला.

1908 वर्सा हे चरित्रमालेंतलो पयलो खंड प्रकाशीत जालो आनी मागीर हे चरित्रनालेचे वटट इकार खंड प्रकाशीत जाले.1939 वर्सा तांणी महाराष्ट संत कवयित्री हो चरित्रपर ग्रंथूय बरयलो.27आँगस्ट 1955 दिसा मुंबयंत तांकां मरण आयलें

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
विश्राम बेडकर

## विश्राम बेडकर

## जल्म
विख्यात मराठी साहित्यिक आनी चित्रपठ वेवसायीक जल्म विदर्भातल्या अमरावती ह्या शारांत.

## शिक्षण
शिक्षण अमरावती आनी नागपूरांत एमए एलएलबी मेरेन मराठी रंगमाचये वयले विख्यात नट चिंतामणराव कोल्हटकर आनी स्त्रेशठ गायक नट मास्टर दीनानाथ हांणी सुरू केल्ल्या ‘बलवंत पिक्वर्स’  हे संस्थेच्या कृण्णार्जुन युध्द ह्या चित्रपटाचे सहदिगदर्शक म्हणून बेडेकर पयलीं चलचित्र वेवसायांत आयले (1934). ताचे पयलीं मास्टर दीनानाथांच्या ‘बलवंत संगीत नाटक मंडळी’ खातीर ब्रहाकुमारी (1933) हें नाटक तांणी बरयिल्लें. ह्या नाटकांतल्या ‘मी लोपले मधुमीलनात या’ हें पद खूब लोकप्रीय थारलें 1935 वर्सा बेडेकरान कृण्णर्जुन युध्दाच्या आनी एक सहदिगदर्शक वा. ना. भट ह्याच्या सहकायान भट बेडेकर प्राडक्शन्स ही चित्रसंस्था स्थापन केली राम गणेश पडकरी आनी चि. वि. जोशी ह्यांच्या अनुक्रमान ठकीचे लग्न आनी सत्याचे प्रयोग ह्या विनोदी कथाचेर तांणी बोलपट तयार केले.

## ताचे काम
मराठी चित्रसप्टींतले तो पयलो विनोदी बोलपट. उपरांत लक्ष्मीचे खेळ हो आनीक एक विनोदी बोलपट तांणी निर्माण केलो. शेजारी ह्या गाजिल्ल्या चलवित्राची पटकथा, संवाद तांणीच बरयिल्ले. तशेंच रामशास्त्री बोलपटाचें चडशें दिगदर्शन आनी लेखनूय तांणी केलें. 1942 वर्सा ‘न्यू हंस पिक्वर्स’चो पहिला पाळणा हो झणझणीत विनोदी बोलपट तांणी दिगदर्शीत केलो. राजकमलच्या अमर भूपाळीची कथाथ तांचीच. फिल्म डिव्हिजना खातीर लोकमान्य टिळक आनी विनोबा भावे हांचे वयले अनुबोधपटूय तांणी तयार केले. चेत्रपठ माध्यमाची मार्मीक जाण तांणो बरपिल्ल्या संबादांतल्यान जाणवता।

1951 ते 1981 ह्या तीन दशकांनी तांणी दिगदर्शन केल्ल्या चित्रपटी मदी वासुदेव बळवत आनी रूस्तुम सोहराब हांचो आसपाव आसा तेन्नाच क्रांतिकारक भगर्तासग हांच वयल्या चित्रपटाचें बरेंचशें काम केले. बेडेकरांची कीर्त जायत्या अर्थीनी मराठींत अपूर्व थारिल्ल्या रणांगण (1939) हे कांदबरेचेर मुखेलपणान आसा इंगलंडच्यान परत येतना बोटीचेर कांय निर्वासीत जर्मनीयी जुदेवांचें जिवन तांकां पळोवपाक मेळ्ळें. त्या अणभवांतल्यान रणांगण कादंबरेचो जल्म जालो. कांदबरेंत आशिल्ली सुक्षीम, अभिजात कलात्मकताय, व्यक्त जाल्लो संवेदनसभाव हें सगळेंच मराठी कांदबरेंत अपूर्व आशिल्लें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
एनी बेझंट

**एनी बेझट** नामनेच्यो थिऑसॉफिस्ट आनी भारतीय राजकारण, धर्म , शिश्रण, समाजसुधारणा बी ह्या श्रेञांनी म्हान कार्य, केल्ली एक ब्रिटीश बायल एनी बेझट

## '''जल्म'''
तिचो जल्म  इंग्लंडांत 01 ऑक्टोबर 1847 दिसा जालो.

## '''शिक्षण'''

एमिलीक तिणें जर्मन, फ्रॅज्व ह्यो भासो आनी संगीत हांचें शिश्रण दिलें. तशेंच एनी भितर समाजसेवेची आलड निर्माण केली ह्या काळांत एनी वृतीन पांथीक जाली.

## '''लग्न'''

फुडें रेव्ह. फ्रँक बेझंट ह्या क्रिस्तांव पंथोपदेशका लागीं तिचें लग्न जालें. तांकां दिग्बी हो पूत आनी मेबेल नांवाची धूव अशीं दोन भुरगीं जाली.

## '''सामाजीक छळ'''

1874 चाल्झ ब्रॅडलॉ हांच्या नंशनल सॅक्युलर सोसायटीं'त एमिली सामील जाली. त्या काळांत नास्तीकताय, संततिनियमन, बायलांक मतदानाचो एधिकार हांचो प्रचार केल्ले खातीर तिचो खुब्ब सामाजीक छळ जालो.

## '''हिंदू धर्म आनी सम्कृतायेचें'''

लंडनांतल्या पयल्या ट्रेड युनियनाची स्थापन तिणेंच केली. 1893 वर्सा एनी भारतांत आयली आनी मरसर भारतांतून हांगा तिणें धर्म, शिश्रण आनी समाजमुघारण करपा कडेन लश्र दिलें. तिणें हिंदू धर्म आनी सम्कृतायेचें सखोल अध्ययन केलें.

## '''भारतभर प्रवास'''

आपूण आदल्या जल्मांत हिंदू आशिल्लो आनी ह्याय जल्मांत आपूण सहेन हिंदू आसां अशें ती मानपाक लागली. तिणें भारतभर प्रवास करून रामायण, महाभांरत,उपनिषदां हांचेर जायतीं व्याख्यानां दिली. गीतेचें इग्लिशींत भशांतर केलें (1905). तिणें सुमार 450 ग्रंथ बरयले.

## '''मर्ण'''
20 सप्टेंबर 1933 ह्या दिसा तिका मर्ण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
राजा ठाकूर

राजा ठाकू

## जलम
राजा ठाकूराचो जलम 14 माचं 1922 चो

## पूराय नाव
राजा ठाकूर हाचे पूराय नाव राजाराम दतात्रेय ठाकूर.

## गांव
ठाकूर मंडळी मूळची सावंतवाडी लागसारचया पावणादेकी गांवांतली. पुण राजाचे बापूय नोकरेनिमतान मुंबय आयले आनी पूलीस खातयांत नौकरेक लागले.

## नोकरेंतले बडटेकलागून
नोकरेंतले बडटेकलागून बापायची परत परत तालूकयाचया शारानी बदली जाताली. बापूय पूलिशेंत आसूनय रसीक आशिलले. गंछवॆ कंपनीची नाटकां ते पळयताले. तालूकयाचया शारात नाटक आयलें काय मालकाक आनी नटांक तें घर जावपाक आपयताले. अडीअडचणीक मजत करताले. बापायचो नाटकमोग राजांत ढेंवलो. राजाची नाटकाची आनी नाटयसांगताचो आवड लक्षांत घंवन बापायन ताका रतनागिरीक पयोग सुरु आशिललया देशबंघू नाटक मडळीं वहरून सांडलां.

## 1940 वसॆची घडणूक
सतरा-अठरा वसांचया किडकिडीत प्रकृतीचया राजाक नाटक मंडळींत नटाचे काम मेळळे ना. पुण हेर किरकोळ भुमिका आनी प्रांमदिगां चीं कामा करचीं पडली राजाभऊन राजा टाकूराचें संकलनाचे काम पळिलले. तांणी तार करून राजाक आपोवन घेतलो आनी ताचचेर संकलनाची जापसालदारकी दिली.

## चित्रपटाचें नांव
चित्रपटाचें नांव आ शिललें-बलिदान. 1947 चया बलिदाना सावन ते 1953 मेरेन सूमार 15 चलचित्राचे सकलन राजान केंलें आनी मराटी चित्रपटमूषटीत एक बरो सकलक महूण नांव मेळयलें. सकलक राजा ठाकूर हें दिपदशंक गजाभाऊ परांजपे हांचे महकारी छायाचित्रकार बाळ बापट आनी सकलक राजा ठाकूर हे राजाभाऊ परांजपयांचे दावे-उजवे हात आशिलले. तणां मकलक महणून नाव जोडले. पुण ताचया मनांत एक प्रतिभावंत कलपक दिमदशंक लिपिललो. 1953 वमॊतलया बलंविता  धनी हचा चलचित्रा सावन राजा टाकूर हांणी दिमदशॆक महणून कारकीदॆ सुरू केली. 1953 ते 1975 हचा 23 वसॆं मदीं ताणी 20 मराठी, 2 हिंदी आनी बिरबल ब्रदर हचा इंमलीश चलचित्रांचें दिमदशंन केले.

वर्ग:देवनागरी पानां