open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भूंयवर्णन

thumbnail|दक्षीण यमनाचो झंडो
**भूंयवर्णन**

दक्षिण यॅमॅन चार भुगोलीक वाठारांनी पातळ्ळां १.दक्षिण दिकेकडलो वाठार दर्यादेगेच्या रुपांत १२०० किमी.लांब आनी १२-२५ किमी.रूंद आसा. २.सपाट सडयाचो वाठार (भितरली सुवात) ३.हद्रामाउंटचे उत्तरेक पातळिल्लें रेंवट ४.दोंगराळ आनी उंचायेच्या वाठारांत आशिल्लीं पाचवींचार देगणां.

उत्तर यॅमॅन भुगोलीक नदरेन वाठारांनी पातळ्ळां. १.उंचायेवयलो दोंगराळ वाठार आनी अशीर दर्यादेगेवयलो सपाट वाठार.

दक्षिण यॅमॅनांत तीन जुंवे आसात. १.कामारन हो जुंवो तांबडया दर्यांत आसा. (आवांठ १८१ चौ.किमी.) २.पेरीम (आवांट-३०० चौ.किमी.) ३.अरेबियन म्हासागरांत आशिल्लें सोकोत्रा (आवांट-३५०० चौ.किमी.)

उत्तर यॅमॅनांतल्या दोंगरांची सादारण उंचाय १२०० ते ३००० मी.आसा. जबलहदूर हें ह्या वाठारांतलें सगळ्यांत ऊंच तेमूक. (उंचायः ३७६० मी.). उत्तर यॅमॅनाचे उत्तर शिमेर रब् अल् खली हें रेंवट आसा.ह्या वाठारांतलें दर्यादेगेक टिहामटे एश-शाम म्हणून वळखतात. दर्यादेगेसावन ३२ ते ४८ किमी. रुंदायेच्या वाठारांतली भूंय नापीक आसा. उदेंतेकडल्यान वाठारांतूय नापीक भूंय आनी रेंवटां आसात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
यॅमॅन

**यॅमॅन** अरब रिपब्लिक. अक्षांश- १२.५-१८.0 रेखांश ४२.५-५३.५ (सादारण), राजपाटणः साना. उत्तर यॅमॅन आनी दक्षिण यॅमॅन एकठांय येवन घडिल्लो देश. दक्षिण यॅमॅनाक पिपल्स डॅमॉक्रेटीक रिपब्लीक ऑफ यॅमॅन जाल्यार उत्तर यॅमॅनाक यॅमॅन अरब रिपब्लिक म्हण्टाले. सदया ह्या दोनूय देशांक एकवटीतपणान रिपब्लीक ऑफ यॅमॅन म्हणून वळखतात.

दक्षिण यॅमॅनाचो आवांठ ३,३६,८६९ चौ.किमी.उत्तरेक उत्तर यॅमॅन आनी साउदी अरेबिया, उदेंतेक ओमान, दक्षिणेक गल्फ ऑफ एडन. अस्तंतेक उत्तर यॅमॅन बाब अल् मंडबचो दर्या दक्षिण यॅमॅना भोंवतणी आसात.

उत्तर यॅमॅनाचो आवांठ १,९५,००० चौ.किमी.ह्या देशाचे (आदलो देश) उत्तर आनी उत्तर उदेंतेक साउदी अरेबिया, दक्षिणेक दक्षिण यॅमॅन आनी अस्तंतेक बाब अल् मंडबचो दर्या आनी तांबडो दर्या (रॅड सी) आसात.

## संदर्भ

## पळेयात

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:आशीयांतले देस
प्रभाकर कृष्मा कामत शंखवाळकर

शंखवाळकर,प्रभाकर कृष्मा कामत: (जल्म: 31 ऑक्टोबर 1931,ताळगांव तिसवाडी ).

सुटकेझुजारी.ताणें प्राथमीक शिक्षण मराठीतल्यान घेतलें. तो आझाद गोमंतक दल संघटमेचो वांगडी आशिल्लो. पुर्तुगेजाआड गुपीत साहित्य वाटपाक आनी पत्रकां लावपाक तो आपलो भाव त्रिविक्रम कृष्णा शंखवाळकर हाका मदत करतालो. ताच्या भावाक पोलीसांनी अटक केल्ली तेन्ना पोलिसांक चुकोवन तो आझाद गोमंतक दल संघटनेच्या हेळगांव फाट्यांत गेलो. थंय ताणें गनिमिकाव्याचें प्रशिक्षण घेतले. 1957 त ताका भिकूभा. पांडे हाच्या मार्गदर्शनाखाला काम करपाक दमणांतल्या खुंठा वावरां धाडलो. थंय ताणें वारगुंड पू मोडून उडोवपाक आनी हेर आस्थापनां ऩश्ट करपाक वांटो घेतिल्लो. हाचे भायर ताणें आत्माराम मयेंकार हाच्या फुडारपणाखाला सोणशी आनी मावळिंगे हांगा घातकी हल्लो करपांत वांटो घेतिल्लो. 1988 वर्सा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केल्लो.

वर्ग:देवनागरी पानां
न्हंयो

**न्हंयो**

उत्तर यॅमॅनांत चडशो न्हंयो, दोंगराळ वाठारांतल्या मुळसांतल्यान सुरू जावन तांबडया दर्याक वचून मेळटात. देखीकः झेबीड, सिहॅम आनी सुरदूद. उत्तर यॅमॅनाच्या उत्तर वाठारांतल्यान कांय न्हंयांचे प्रवाह उदेंतेक व्हांवत वचून रब्-अल्-खलीच्या रेंवटांत गुप्त जातात. उत्तर यॅमॅनाच्या आग्नेय वाठारांतस्यान दक्षिण यॅमॅनांत व्हांवत वचपी न्हंयांनदीं बॅनें, तिबेन हांचो आस्पाव जाता.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
वनस्पत आनी मोनजात

thumbnail|विंचू

**वनस्पत आनी मोनजात**

देशांतल्या दोंगराळ वाठारांत आनी न्हंयांच्या देगांनी तेचपरी दर्यावेळेवयल्या रेबकोंडांत व्हड प्रमाणांत वनस्पत दिश्टी पडटा. कांटयाळी वनस्पत हांगा व्हड प्रमाणांत दिश्टी पडटा. खाजूर, सीताफळ आनी युफेर्बिया हीं फळझाडां हांगा जातात. हांगा मेळपी ६०० तरांच्या झाडांमदीं आल्पायन रोज, तेरडा, तुळस, एल्डर, जुडास हांचो मुखेलपणान आस्पाव जाता. दोंगराळ वाठारांत बबून, कुरंग, बिबटो आनी सोंसो ही मोनजात जाल्यार विंचू आनी मिलिपॅड हे कीड-जीव देशाच्या साबार वाठारांनी मेळटात. हांगा सोरपांचें प्रमाण खूब उणें. ससाणें,गीद,डोमकावळे,कीर,हनीसकर,बीव्हर,फिंच हीं सवणीं हांगा चड प्रमाणांत आसात.कीड, मूय सारकिल्या वर्गांत मोडपी २७,००० जीव हांगा मेळटात.

thumbnail|सीताफळ
thumbnail|खाजूर
thumbnail|कीर

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
हवामान

thumbnail
**हवामान**

उत्तर यॅमॅनाचें तापमान सादारणपणान २० सॅ.आसता. वातावरण उश्ण आनी रेंवटी स्वरुपाचें. हांगाचे गिमाळे चड कडक आसनात. शिंयाळ्यांत कडक थंडसाण आनी चड-उणया प्रमाणांत बर्फ पडटा. गिमाळ्यांत वायव्य दिकेकडल्यान येवपी आनी शिंयाळ्यांत नैऋत्य दिकेकडल्यान येवपी वारो हांगा थोडोभोव पावस हाडटा. वर्सुकी पावसाचें प्रमाण ५०० मिमी.आसता. दक्षिण यॅमॅनाचें सादारण हवामान अशें आसलें तरी पावसाचें प्रमाण ४०-५० मिमी.इतलें उणें आसता.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
Mapxencho sukraracho bazar

**[[Mapxea|Mhapxencho]] Sukraracho bazar **ek mukhel satolleacho bazar Mapxea hanga, Ut'tor Goeant ani ek mukhel bhonvddekaranchem akorxonn zavn asa. Ho Mhapxenchea Nogorpalikechea bhair urta. Sukraradis zaitech Bardezche ani Tisvaddiche vikpi hea gaddeanchern denvtat vikunk jinsamcheo thollaveo vostu xetkareamni haddlealeo toxeoch lhan veparanchea sogllea Goencheo nitt vikunk ghevpeanki. Bazar rokhddoch bond zata sanjer ani porot sogllem adle bhaxen zata.

## Vepar
Ho bazar Goencho sar dakhoita ani rongbhirongit  ani avazan asun kovtuk dista. Goenkar vepari aplea rongbhirongit nhespan ietat sorbhonvtichea ganvantlean apleo thollaveo vostu vikunk jeo te roitat vo utpon kortat zantunt mosalleachea vostuncho somavex asa, Tajim follam, chodd korun ganvtti sarem vaprun pikoileleo zaiteoch khoptat.. Bazar daginea, matie aidonak, mosaleank ani zom,khonna khatir famad zavn asa. Choddxe gadde bazarantle vostum pormonnem pongddavpant ietat kherit zagop asun xendrechea chepeank, Goenchea ghora kelelea chevrisank, mosaleachea chevrisank jeo hanga vikpant ietat.Bim naslelem ambott zoxem taka thollave mhonntat tacho vepar zata zaka chodd giraik asa.

## Gallery

Mapusa Market.jpg|Vegetables on sale
Mapusa market.JPG|Chicken sellers
Crowded Mapusa Friday Market Redo.jpg|The huge crowds
Cloth on Sale at Mapusa Friday Market Final.jpg|Cloth and other material on sale
Mapusa market, Portuguese wall carvings at the entry.JPG|thumb|Mapusa market, Portuguese wall carvings at the entry.
Entrance to the Mapusa Market, Goa, India.JPG|thumb|Entrance to the Mapusa Market, Goa, India
Textile shop in Mapusa market, Goa, India.JPG|thumb|Textile shop in Mapusa market, Goa, India
Shop at Mapusa market in Goa, India.JPG|thumb|Shop at Mapusa market in Goa, India
Fruit vendor at Mapusa market, Goa, India.JPG|thumb|Fruit vendor at Mapusa market, Goa, India
Shop at Mapusa market, selling minor items.JPG|thumb|Shop at Mapusa market, selling minor items
Display of items for sale at the Mapusa market.JPG|thumb|Display of items for sale at the Mapusa market
Items for sale at the Mapusa market, Goa, India.JPG|thumb|Items for sale at the Mapusa market, Goa, India
Shopping at the Mapusa market, Goa, India.JPG|thumb|Shopping at the Mapusa market, Goa, India


## External links
* Detailed Map of shops in Mapusa Market
* Mapusa Friday Market - YouTube video
* Mapusa Friday Market - Wikimapia

वर्ग:Romi panam
लाल, प्रतापचंद्र

**प्रतापचंद्र** (जल्मः 6 डिसेंबर, 1916 लुधियाना (पंजाब), मरणः 13 ऑगस्ट, 1982 लंडन). भारताचो भुतपूर्व हवाई दलाचो मुखेली (1969 – 73). ताच्या बापायचें नांव वसंत आनी आवयचें नांव प्रमोदीनी. ताचो बापूय आयकर खात्यांत अधिकारी आसलो. प्रतापचंद्राचें शिक्षण दिल्ली आनी लंडनच्या किंग्स कॉलेजींत जालें. विद्यार्थी अवस्थेंत ताचें लग्न इला हे बंगाली चलयेकडेन जालें. बॅरिस्टर जावपाची ताची इत्सा आसली पुण दुसऱ्या म्हाझुजाखातीर ताका आपल्या मायदेशांत परतचचें पडलें. विमान उडाडाणाचो थोडोभोव अणभव मेळ्ळ्याउपरांत नोव्हेंबर 1939 त ताची भारतीय हवाई दलांत अधिकारी म्हणून नेमणूक जाली. उड्डाण प्रशिक्षण विद्यालयांत तशेंच झूजाविशयक सैन्याच्या हालचालींचें प्रशिक्षण दिवपी संस्थेंत निर्देशक म्हणून ताणें कांय काळ काम केलें. दुसऱ्या म्हाझुजाच्या काळांत जून 1944 वर्सा ताचेकडेन वायुसेनेच्या सातव्या स्कॉड्रनाचें मुखेल पद दिलें. झुजाउपरांत ताची भारतीय वायुसेनेंत स्थायी पदाचेर नेमणूक केली. लमडनचे रॉयल अर फोर्स स्टाफ कॉलेजींतल्यान ताणें हवाई शिक्षणक्रम पुराय केलो. त्या उपरांत ताणें खूब उंचेलीं पदां मेळयलीं. वायुसेनेच्या मुख्यालयाचो सहाय्यक सचीव आनी अर फोर्स ऑफिसर कमांडिंग ट्रेनिंगकमांड म्हणून ताणें काम केलें. 1957 – 62 ह्या काळांत ति भारतीय हवाई मार्ग निगम तशेंच अर इंडिया ह्या दोन भारतीय हवाई येरादार कंपन्यांचो अनुक्रमान महावेवस्थापक आनी वांगडी संचालक आसलो. ते उपरांत 1963 वर्सा तो परत भारतीय वायुसेनेंत आयलो. फुडें वायुसेनेच्या परिक्षा कार्यालयाचो तो हवाई अधिकारी आसलो. 1966- 69 ह्या काळांत तो अस्तंत विभागाचो मुखेली, वायुसेना कर्मचाऱ्यांचो उपमुख्याधिकारी, हिंदुस्तान अरोनॉटिक्स (बेंगलूर) ह्या निगमाचो वेवस्थापकी संचालक आनी अध्यक्ष ह्या पदांचेर आसलो. ताच्या वेगवेगळ्या पदांवयले कार्यक्षमतायेचो विचार करून जुलय 1969 वर्सा ताची हवाई दळाच्या प्रमुखपदार नेमणुक केली. ह्या पदाचेर तो निवृत्त जायमेरेन आसलो (1973). 1971 वर्सा भारत – पाकिस्तान संघर्शांत ताणें खास कुशळकाय दाखोवन भारतीय हवाई दलाची शान आनी सैन्याचें नैतिक धैर्य वाडयलें. निवृत्त उपरांत ताणें दोनय भारतीय हवाई मार्ग निगमाचें अध्यक्षपद सांबाळलें.

ताणें केल्ल्या कार्याखातीर ताका मान सन्मान फावो जाल्यात ते अशे – म्यानमाराचे (ब्रह्मदेश) आघाडीचेर केल्ल्या कामगिरीखातीर ताका डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस (डी. एफ. सी) हो किताब फावो जालो. प्रशासकीय कामगिरिखातीर पद्मभूषण हो पुरस्कार 1966 वर्सा फावो जालो. भारत – पाकिस्तानाच्या संघर्शांत भारतीय हवाई दलाचें नैतिक धैर्य वाडयले खातीर ताका 1972 वर्सा पद्मविभूषण हो पुरस्कारव फावो जालो.

भारतीय हवाई दलाच्या वट्ट आधुनिकीकरणांत आनी कार्यक्षमतायेंत लाल हाचो म्हत्वाचो वांटो आसा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रघुनाथराव पेशवे

**रघुनाथराव पेशवेः** (जल्मः १ ऑगस्ट १७३४ माहुली, सातारा; मरणः ११ डिसेंबर १७८३ कचेश्र्वर, कोपरगांव).

उत्तर पेशवाईंत थोडोच काळ(१७७३)सत्तेर आशिल्लो एक पेशवो. पयलो बाजीराव आनी काशीबाई हांचो दुसरो पूत. ताका राघो भरारी, राघोबा, दादासाहेब ह्या नांवांनीय वळखतात. भुरगेपणांत तो छत्रपती शाहूकडेन आशिल्लो.

१७५३ सावन तो स्वतंत्रपणान घुरयो घालूंक लागलो. ताची पयली घुरी १७५३ ते १७५५ मेरेन चलली. हे घुरयेंत ताणें राजस्थानांतल्यान खंडणी वसूल करपाचो यत्न केलो. ताणें दुसरी घुरी दिल्लीचेर घाली. थंय तो दिल्लीचे उत्तरेकडले प्रदेश ताब्यांत घेत घेत अटक मेरेन पावलो. थंयच्यान तो १७५८ त पुण्यांत परत आयलो. १७६० त भाऊसाहेब पानिपतांत घुसपल्ल्यान ताका आदार दिवपाखातीर बाळाजी बाजीराव राघोबाक घेवन उत्तरेक गेलो. तेन्ना बाजीरावान ताका निजामाक आदाराक हाडपाखातीर दक्षिणेक धाडलो. व्हडलो माधवराव गादयेर आयले उपरांत(१७६१)राघोबान पेशवेपद हातासपाचो यत्न केलो. पूण ताका तातूंत यश मेळ्ळेंना. माधवरावान ताका नदर कैदेंत दवरिल्लो. माधवरावाक मरण येतकच पेशवे पद मेळोवपाक ताणें जायते यत्न केले. नारायणरावाचो खून करपांत ताचो हात आशिल्लो. निमाणे कांय म्हयने ताका पेशवे पद मेळ्ळें(१७७३). पूण बारभाईच्या कारस्थानाक लागून ताचें कांय एक चलनासतना निमाणें ताका बारभाईक शरण वचचें पडलें. पुरंदराचे कबलाती उपरांत(१७७६)उरिल्ली जीण ताणें कोपरगांव, आनंदवल्ली आनी इंग्लिशांच्या आलाशिऱ्याक सुरत, मुंबय, भावनगर, ह्या ठिकाणांचेर घालयली. कचेश्र्वराक(कोपरगांवालागीं)ताका मरण आयलें.

रघुनाथराव वट्ट तीन खेपे लग्न जालो. ताच्या बायलांचीं नांवां जानकी बाई(१७४२), आनंदीबाई(१७५५)आनी मथुराबाई. आनंदीबाई पसून ताका भास्कर, बाजीराव आनी चिमणाजी अशे तीन पूत जाले.

रघुनाथराव हो जरी खास कर्तबगारी नासलो; तरी म्हत्वाकांक्षी आशिल्ल्याकारणान ताचें पेशवाईंत कोणाकडेनूच पटलें ना. ते भायर नारायणरावाच्या खुनांत ताचो हात आशिल्ल्यान मराठी इतिहासांत ताका ‘खल पुरूष’ हें नांव ताच्या वादग्रस्त व्यक्तिमत्वाखातीर प्राप्त जालां.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रघुवंश

**रघुवंश** एक महाकाव्य. महाकवी कालिदास हाचो कर्तो. ह्या काव्याच्या उपलब्ध प्रतींनी १९ सर्ग आसून, ताची श्लोकसंख्या १५६९ इतली आसा. हातूंत दिलीपापसून अग्निवर्णामेरेन अठ्ठावीस राजांच्यो कथा आसात. ह्या सगळ्या राजांभितर रघू हो खूब दानशूर आनी प्रजेचें हीत पळोवपी असो राजा जावन गेलो. तेखातीर ह्या महाकाव्याक कालिदासान रघुवंश अशें नांव दिलें.

हें महाकाव्य सगळ्या महाकाव्यवाङ्मयांत पयल्या पावंडयाचें आसा. ते सादें, सरळ आनी प्रासादिक भाशेंत बरयल्लें आशिल्ल्यान सगळ्या थरांवेल्यांक तें खूब प्रिय जालें.

रघुवंश म्हळ्यार श्रुतिस्मृतिपुराणोक्त आर्यधर्माचो काव्यमय आविश्कार. मनशाक आशिल्लीं तीन रिणां, ताचे सोळा संस्कार, चार पुरूशार्थ, वर्णश्रमवेवस्था, श्रौत याग, तप, व्रत, त्याग आनी भोग ह्यो सगळ्यो गजाली, कवीन काव्यांतल्या खूबशा राजांच्या आचारणांतल्यान अभिव्यक्त केल्यात.

सूर्यप्रभव वंशाचो काव्येतिहास सांगपी कालिदासाच्या ह्या महाकाव्याची कथा मांडल्या ती अशी-इक्ष्वकुवंशांत उत्पन्न जाल्लो राजा दिलीप हाणें वसिष्ठाक आपल्या निपुत्रीकपणाचें कारण विचारलें. तेन्ना स्वर्गांतली कामधेनू सुरभी हिचो अपमान केल्लेखातीर दिलीप राजाक भुरगें जावंक ना. तशेंच कामधेनूचे खयंचेय संततीची सेवा केल्यार हो शाप ना जावन ताका पूत जावं येता अशें वसिष्ठान सांगतकच दिलीप आनी ताची बायल सुदक्षिणा हांणी कामधेनूची धूव नंदिनी हिची सेवा केली आनी उपरांत तांकां पुत्रप्राप्ती जाली(सर्ग १,२); दिलीपाचो पूत रघूचें भुरगेपण, ताचो राज्याभिशेक, दिग्विजय आनी सर्वमेध(सर्ग ३ ते सर्ग ५); रघूचो पूत अज आनी भोजाची धूव इंदुमती हांचें स्वयंवर, रघुचो पूत दशरथाचो जल्म, आकाशयात्रेंत नारदाचे विणेवयली पुश्पमाळ इंदुमतीच्या काळजाचेर पडिल्ल्यान इंदुमतीचें मरण, तेखातीर अजाचो आकांत आनी आत्महत्या(सर्ग ५ ते सर्ग ८); श्रावणाचे हत्येक लागून दशरथाक शाप(सर्ग ९); रामायणाची कथा(सर्ग १०-१५); कुशाक राज्यलक्ष्मीचें सपनांत दर्शन, अयोध्येची पुनःस्थापना आनी कुशाचो राज्यकारभार(सर्ग १६); कुशाचो वंशज आनी फुडल्या २१ राजांचो राजवट, म्हळ्यार कुशाचो पूत अतिथीचो राज्यभिशेक, ताचो पूत निषध उपरांत नल, नभस, पुंडरीक, क्षेमधन्वा, देवानीक, अहीनगू, पारियात्र, शिल, उन्नाभ, वज्रनाभ, शंखण, व्युषिताश्र्व, विश्र्वसह, हिरण्यनाभ, कौशल्य, ब्रहिष्ठ, पुत्र, पुष्प आनी धरूवसंधी अशी वंशावळ चलत आयली. धरुवसंधी शिकार करतना मेलो.

उपरांत मंत्रिमंडळान ताचो पूत सुदर्शना हाचो राज्यभिशेक केलो. सुदर्शनाच्या पुतांभितर अग्निवर्णाचो राज्यभिशेक जालो. अग्निवर्णाच्या मरणावेळार ताची एक राणी गुरवार आशिल्ली. तिकाच मंत्र्यांनी गादयेर बसयली आनी सगळे जाण आपलो नवो राजा केन्ना जल्माक येतलो हाची वाट पळयत रावले(सर्ग १९). अशेतरेन रघुवंशाच्या १९ व्या सर्गाची अखेर अकस्मात आनी शोकांतिकेन जाली.

रघुवंशाचेर ३३ टिका जाल्यात. हाचेवयल्यान ह्या काव्याची विद्वन्मान्यता कळटा. म.म.मिराशी हाणें आपल्या कालिदास ह्या ग्रंथाच्या रघुवंश ह्या प्रकरणाचो समारोप केला तो असो-कवीची भास मोवाळ आनी प्रसादयुक्त आसून, उपमा, उत्प्रेक्षा, अर्थान्तरन्यास, ह्या अर्थालंकारांनी ते भाशेक नटयलां. कालिदासाचो शब्दालंकरांचेर खंयच चडसो भर दिसना. पूण अलंकारांचो वा वर्णनाचो अतिरेक टाळपाखातीर खूब जतनाय घेतल्या. सगळेकडे वाच्यार्थापरस व्यंग्यार्थाचेरच भर दिला आनी वृत्तांचो यथार्थ उपेग केला.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रजस्वला

रजस्वलाः रजोदर्शनाचे अवस्थेंत आशिल्ली बायल. बायलांक नियमीतपणान म्हयन्याचें आंगार जावपाचो सुरवेचो तीन दिसांचे काळ हो रजोदर्शनाचो काळ मानतात. धर्मशास्त्रान अशे बायलेक भश्ट मानिल्ली आसून अशे बायलेकडेन संपर्क आयल्यार न्हावचें पडटले अशेंय सांगलां.

रजस्वलेक भश्ट मानपाची चाल सगळ्या समाजांनी दिसता. कांय समाजांनी रजस्वलेचे भश्टाचे चार दीस मानतात, जाल्यार आदिवासी समाजांत ते चडूय आसतात. किरीस्तांव धर्म सोडलो तर हेर भोवतेक धर्मांनी रजस्वलाचो काळ पाळटात.

रजस्वलेक भश्ट मानपाची चाल ही चड पुर्विल्ली न्हय. वस्त्रहरणाच्या वेळार द्रौपदी रजस्वला आसुनूय तिका सभेंत हाडिल्ली आनी सभेंत हाडचेआदीं ती वाडयांत सगळेकडेन भोंवताली. हाचेवयल्यान महाभारतांत रजस्वलेक अश्पृश्य माननाशिल्ले. उपरांतच्या काळांत मात रजस्वलेक भश्ट मानूंक लागले.

स्मृतीकारांनी रजस्वलेचे कांय नेम सांगल्यात ते अशेः रजोदर्शना उपरांत चवथ्या दिसा माथ्यार न्हातकच बायल भृतकर्माक(घरांतले वेव्हार)आनी पांचवें न्हाण घेतकच देवपिर्तृकर्माक शुध्द जाता अशें शंखान सांगलां. रजोदर्शनाचे अवस्थेंत बायलेन न्हाण आनी वस्ती वजर्य करप, मौन धारण करप, रातचें फकत एक फावटीं मातयेच्या आयदनांत शीत जेवप, जमनीर न्हिदप आनी चवथ्या दिसा सुर्योदया उपरांत न्हावन घोवाचें तोंड पळोवप अशें व्यास स्मृतींत सांगलां.

रजस्वला बायलेविशीं जायत्यो कल्पना आनी विधीनिशेध सागल्यात. हे अवस्थेंत आशिल्ले बायलेन घरांत एके वटेन बसप, कित्याकच हात लावप ना. घरांत देवपूजा वा जेवण चलता आसतना उलोवप ना, वेदमंत्र आयकप ना, सुर्याकडेन पळोवप ना, सकयल मान घालून बसप, एके रजस्वलेन हात लावप ना, झाडापेडाक हात लावप ना, ल्हान भुरग्याचेर, गुरवार बायलेचेर आनी दुयेंत मनशाचेर आपली सावळी पडूंक दिवप ना. तशेंच ह्या काळांत संभोग वजर्य आसता.

आर्विल्ल्या काळांत देवधर्माचे बाबतींत सोडल्यार हेर बाबतींनी रजोदर्शनाचे नेम पाळिल्ले दिसनात. सद्याचे परिस्थितींत कुटुंबां विभक्त जाल्ल्यान आनी तीं शारांनी, फ्लॅटांनी रावंक लागिल्ल्यान, तशेंच बायल नोकरी धंद्याफाटल्यान आशिल्ल्यान आयच्या काळांत रजोदर्शनाचे नेम पाळप कठीण जालां.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
अंजदीव जुवो

**अंजदीव जुवो** कारवारचे नैऋत्य दिकेक ८ कि. मी. अंतराचेर कर्नाटक राज्यांतलो एक जुवो. अक्षांश १४० ४५'३०' उत्तर आनी रेखांश ७६ ०६'४५' उर्देत.

वर्ग:देवनागरी पानां
अं

'अ' च्या माथ्यार टिंब (.) दितकूच हें अक्षर जाता. पूण ही पद्दत चड पुर्विल्ली न्हय. गिरनाराच्या फातरपट्यांत 'अ'चे तकलेर टिंबा सुवातेर ल्हान आडी काडिल्ली दिसता. 'अ'हें मंत्र शास्त्रांत पयलें बीज मानलां
'अ'च्या माथ्यार जें टिंब दितात. ताचो उच्चार न्, म्, ङ, व्, ण असो जाता. कांय जाण 'अ'च्या माथ्यार टिंब दिनासतना वयर दिल्ल्या अर्द व्यंजनाचो उपेग करतात. देखीक- 'उदेंत'चें सुवातेर'उदेन्त', 'अंत'चे सुवातेर'अन्त'.

वर्ग:देवनागरी पानां
अ

thumbnail|'अ' चें बदलतें स्वरूप
**‘अ’** हें सगळ्या भासाच्या वर्णमालेंतलें पयलें अक्षर आसून पाणिनीन ताचो उच्चार कंठापसून जाता अशें सांगलां. (अकुह विसर्जनीयानां कण्ठः). वेगवेगळ्या उच्चारा प्रमाण संस्कृत भाशेंत हाचे सानुनासीक आनी निरनुनासीक अशें 18 भेद जातात. हिन्दी आनी हेर भारतीय भासांत ‘अ’ चे फकत ऱ्हस्व आनी दीर्घ उच्चार जातात. फकत दोंगराल वाठारांत, जंय पयसुल्ल्यान लोकांक उलो मारून आपोवचे पडटात तेन्ना प्लुत ‘अ’ चो वापर करतात. ( ‘प्लुत’ म्हळ्यार दीर्घा परस चड असो तीन मात्रां इतलो लांब उच्चार जावपी आकारादी स्वर)
 ‘अ’चे अर्थ सांगल्यात ते अशेः- (1) आदीवर्ण – ‘अक्षराणांकारो s स्मि ’- अक्षरांतलो आकार हांव (गीता 10.33). वाङमयाचें आदी बीज. (2) प्रणवाची पयली मात्रा. (3) नञर्थक – नेति नेति – सुचोवपी. (4) शिव, ब्रह्मा, वायू आनी वैश्वानर. अः शिखायां सिद्धमन्त्रे त्रग्राहे s र्के रथार्वणि । चक्रे कुक्कुटमूर्ध्नीन्दुबिम्बे ब्रह्मेशविष्णुषु ।। (नानार्थमंजिरी)

अर्थ – ज्वाळा, मंत्र, पावस, रथाचो घोडो, चक्र, कोंब्याटी तकली, चंद्रबिंब, ब्रह्मा, शिव, विष्णु हे ‘अ’ चे अर्थ जावन आसात. ‘अ’ चे रचणुकेविशीं वर्णोद्धारतंत्रांत असो उल्लेख आसाः- एक उबी आडी आनी तिका दोन आडयो फुट्टात. एक बागोवन वयर वता आनी दुसरी बागोवन सकयल येता. सनपयलीं चवथ्या शेंकड्यांत ब्राह्मी लिपी पसून आयचे देवनागरी लिपी मेरेन वेगवेगळ्या शेंकड्यांत ‘अ’ च्या रूपाचो बदल जालो तो असोः-

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
अगरताला

thumbnail|त्रिपुराचो नकासो
**अगरताला** सद्याच्या त्रिपूरा राज्याची आनी आदल्या टिपेरा संस्थानाची राजधानी. आसामाच्या काचार जिल्ह्यांतल्या स्थानका पसून त्रिपूरा प्रदेशाच्या उत्तर भागांतल्या धर्मनगरा मेरेन रेल्वेचो फांटो आसा. थंयच्यान अगरताला मेरेन रस्तो आसा. तशेंच आसाम- अगरताला हो 201 किमी. लांबायेचो त्रिपूरा प्रदेशाचो म्हत्वाचो रस्तो तयार जाल्ल्यान हो भाग भारतांत उदेंत प्रदेशा कडेन पुरायेन जोडून गेला. भूंय मार्गान कलकत्ता सावन अगरताला 1680 किमी. पयस आसा आनी वायुमार्गान उदेंतेक 315 किमी. अंतराचेर आसा.

हांगाचें हवामान 10 ते 30 से. आसता. लोकांची भास बंगाली आसून, खुबशे हिंदू लोक हांगा रावतात. 1875 वर्सा सावन हांगा नगरपालिका आसा. मुळाव्यो तश्योच माध्यमीक शाळा, कलेच्यो शाळा, महाविद्यालयां, संस्कृत शाळा, सरकारी कार्यालयां आनी हेर संस्था आसात. हांगा ‘उज्जयंत’ नांवाच्या नव्या राजवाड्या भायर पोरन्या राजवाड्या लागसार आशिल्ल्या एका देवळांत, आदल्या राजघराण्याच्या कुलदेवतांची तरेकवार धातूंनी तयार केल्लीं रूपडीं आसात. हांगाचें पोरनें नगर हाओरा न्हंयच्या अस्तंत देगेर तर नवी वसणूक उदेंत देगेर आसा.
## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
अगरवाडेकर, पुरूषोत्तम गोविंद

**अगरवाडेकर, पुरूषोत्तम गोविंद** (जल्मः १९३५, कळंगूट – बार्देस, मरणः १४ नोव्हेंबर १९८१ गोंयचो सुटके झुजारी. तांचें मुळावें शिक्षण मराठींतल्यान जालें. ‘गोंय सोडात’हे संस्थेचो तो वांगडी आशिल्लो. ताणें जायतो भूमीगत राश्ट्रीय वावर केला. त्या खातीर ताका साडे स वर्सां बंदखणीची ख्यास्त भोगची पडली. भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताच्या सुटके झुजांतल्या वावराचो भोवमान केला
## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी
अगरवाडेकर, महादेव फोटू

**अगरवाडेकर, महादेव फोटू** (जल्मः १९२४, शिवोली- बार्देस) गोंयचो सुटके झुजारी. १९५० वर्सा सावन तो आझाद गोमंतक दलाचो वांगडी आसलो. सुटके झुजाऱ्यांक अन्न आनी रावपाक दिवप, तशेंच तांणी पोलीस ठाण्याचेर हल्लो करून हाडिल्लो दारूगुळो लिपोवन दवरप असलो वावर तो करतालो. ऑक्टोबर १९५५ ह्या वर्सा पोलिसांनी ताका धरलो आनी दोन वर्सा बंदखणींत दवरलो. भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केला.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी
अगरवाडेकर, वासुदेव सुखा

**अगरवाडेकर, वासुदेव सुखा** (जल्मः १८ जून १९४२, शिवोली - बार्देस). गोंयचो सुटके झुजारी. १९५४ वर्सा सावन आझाद गोमंतक दल(AGD) हे संघटनेचो तो वांगडी आशिल्लो. तो राश्ट्रीय वावरांनी वांटो घेतालो. १९५४ वर्सा ताका नारायण पार्सेकार हाच्या वांगडा धरलो आनी रोखडोच सोडलो. भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केला.
## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
हुंगरीशास्त्र

शस्त्रक्रियेवेळार पेशंटका गुंगी हाडपाचें शास्त्र. शस्त्रक्रिया चालू आसतना शस्त्रापसून जावपी घायांची दूख पेशंटाक जाणवची न्हय म्हणून ताका हुंगरीशास्त्रावरवीं गुंगी येवपाचें वखद दितात. हें वखद वायूरुपान दिवप आशिल्ल्यान तें पेशंटाक हुंगूक दिवप जाता आनी ताचेवयल्यान ह्या शास्त्राक हुंगरीशास्त्र अशें नांव पाडलां. ताकाच गुंगीशास्त्र अशेंय म्हण्टात. शिरेक इंजेक्शन करूनय गुंगी हाडप जाता. पूण सादारणपणान हुंगपाचोच वापर जाता.

हुंगपाच्या वायूचो सोद लागचेपयलीं पेशंटाचे तकलेर कसले तरी वस्तूचो आघात करून ताका बेशुध्द करताले आनी तो बेशुध्द अवस्थेंत आसतना, शस्त्रक्रिया करताले. उपरांत १७५४ च्या सुमाराक कार्बन डायऑक्सायड आनी उपरांत १७७१ वर्सा ऑक्सिजन वायूचो, गुंगी दिवपाखातीर वापर जावपाक लागलो.. १७९८ त सर हेमफ्री डेण्टी हाणें नायट्रस ऑक्सायड वायू सोदून काडलो. मायकल फराडे हाणें यीथर (Ether) चो उपेग गुंगीखातीर केलो. यीथरचो वापर फुडें चालूच उरलो. १८४६ त डॉ. विल्यम मॉर्टन हाणें यीथराचो वापर करून हुंगरीशास्त्राचें प्रात्यक्षिक करून दाखयलें. उपरांत १८४७ वर्सा जॅम्स सिम्पसन हाणें हुंगरेखातीर क्लॉरोफॉर्म हो पदार्थ वापरांत हाडलो. सद्या यीथर आनी क्लॉरोफॉर्म हांचो वापर जाता आसलो तरी यीथरांत, क्लॉरोफॉर्मापरस चड उपयुक्तता आसा. ई. फिशर हाणें १८६४ त ट्रिलिन आनी फ्रूऑड हाणें १९२९ त सायक्लोप्रोपॅन, १९५१ त सी. डब्ल्यू. सकलींग हाणें हॅलॉथॅन ह्या हुंगरीच्या पदार्थांची भर घाली. चीन देशांत २०० वर्सां लेनाबीस नांवाच्या झाडाचो रोस काडून हुंगपाक दिताले. भारतांतय अशा झाडांच्या पाळा – मुळांचो वापर जातालो. पिडेस्ताचें आंग थंड करून भेरावपाचीय प्रथा आशिल्ली.

हुंगरी दिवपाचे प्रकार: शस्त्रक्रियेच्या प्रकाराप्रमाण हुंगरी दिवपाचे प्रकार आनी प्रमाण बदलता.
१) ल्हान शस्त्रक्रिया करता तेन्ना पिडेस्त आंगापुरतीच थळावी (Local) हुंगरी दितात.
२) खंयच्याय एका हाताच्या वा पायांच्या भागाक शस्त्रक्रिया करपाची जाल्यार एकच हात वा पांय भेरावन दवरप जाता. ताका Block हुंगरी म्हण्टात.
३) फाटीच्या कण्यांत मज्जातंतूक दिल्ले हुंगरेक Spiral हुंगरी म्हण्टात तर मज्जातंतूक भायद दवरून दिल्ले हुंगरेक Epidural म्हण्टात.
४) पुराय आंग भरोवपी हुंगरी.

पयल्या तीन हुंगर्‍यांनी मनशाचे कुडीचें थरावीक आंगच भेरेता आनी मनीस शाबूत उरता. चवथे तरेचे हुंगरेंत पिडेस्त शाबूतेभायर उरता.

शस्त्रक्रियेच्या आकाराप्रमाण, तिका लागपी काळाप्रमाण, पिडेस्त प्रकाराप्रमाण तशेंच पिडेकाराचे अवस्थेप्रमाण हुंगरी दिवपाचें प्रमाण थारायतात. ०० मिमी. ते १४ मिमी. हें प्रमाण आसता. पिडेकाराचे उस्वास नलिकेंतल्यान हुंगरेचें वखद आनी तेचवांगडा प्राणवायूची पुरवण एका खाशेल्या मशिनावरवीं करतात.

प्रत्यक्षांत पुरवणेचें काम करचे पयलीं हुंगरी दिवपी पेशंटाची वैजकी तपासणी करतात. हे तपासणेंत पिडेस्ताचे काळजाचे थोके, मूत – रगताची अवस्था, रक्तदाब अशे गरजेचे वैजकी घटक तपासून घेतात. तांची स्थिती हुंगरेखातीर वेवस्थित आसल्यारच हुंगरी दिवपी जाता.

- डॉ. रामकृष्ण घ. रामाणी

वर्ग:देवनागरी पानां
होमिओपथी

thumbnail|left|Hahnemann 1996
thumbnail|left|Homeopathic substancesthumbnail|Arnica montana homéopathie**होमिओपथी** एक वैजकी शास्त्र आनी एक खाशेली उपचार पद्दत. दोनशें वर्सां आदीं जर्मनचो विज्ञानीक डॉ. सामुयल हनीमान हाणें ही वैजकी पद्दत सोदून काडली. ही पद्दत मुलभूत सिध्दांताचेर आदारिल्ली आसून लेटीन भाशेंत तिका ‘Similia Similitus Curantur’ म्हळ्यार ‘Like Cure Like’ अशें म्हण्टात. संस्कृत भाशेंत ताचो अर्थ ‘सम:सम शमयति’ असो जाता. म्हळ्यार ‘जें’ वखद निरोगी मनशाच्या आंगांत गेल्ल्यान ज्यो परिणामी कुरावो निर्माण करता, तेंच वखद कमी प्रमाणांत दिल्ल्यान रोगी मनशाच्या आंगांत तशेच तरेच्या रोगाच्यो खुणो आसल्यार बर्योनच करता.

डॉ. हनीमानान ह्या सैमीक तत्वाक मानून घेवन ताचेर आपले नवे वखदी पद्दतीचो सिध्दांत मांडलो. ताच्या ह्या वावराक लागून असाध्य रोग तर बरे जावंक लागलेच तेचपरी शस्त्रक्रियेबगर बरे न जावपी रोगय बरे जावंक पावले असो हे पद्दतीच्या समर्थकांचो विश्वास आसा.

चड काळाच्या वा आसाध्य रोगा वांगडाच साद्या दिसपट्ट्या थंडी, खांक, पोटदूखी ह्या सारक्या रोगांचेरय होमिओपथी उपचार काम करतात आनी होमिओपथींत रोग निवारण करपाची शक्त हेर वखदांपरस चड आसा अशें होमिओपथी तंज्ञांचें मत आसा.

होमिओपथी उपचार हे दोन खाशेल्या गुणांचेर आदारून आसतात –

१) वखदाचें सिध्दीकरण
२) जिवनावश्यक शक्तीक म्हत्व दिवप (Vital force)
३) होमिओपथींत निरोगी मनशाचेर वखदाचें सिध्दीकरण करतात आनी सिध्दीकरणा वेळार जीं मानसीक तशेंच शारिरीक लक्षणां दिसतात वा भासतात तीं नोंद करतात. जाल्यार हेर वखदांचें सिध्दीकरण जनावरांचेर करप जाता. वखदाच्या प्रभावान सादर जावपी मानसीक वा शारिरीक लक्षणांचो नियाळ शास्त्रज्ञाक जनावरां दिवंक शकनात.

१) मानसीक आनी शारिरीक लक्षणां एकामेकाचेर आदारिल्ली आसतात. मानसीक समतोल इबाडिल्ल्यान मानसीक लक्षणांत जाल्ल्या बदलाचो परिणाम कुडीचेर जाता ताकालागून मानसीक स्थिती वरवीं तयार जाल्लीं लक्षणां कुडीचेर दिसून येतात. तशेंच कुडीक जाल्ल्या रोग लक्षणाचो परिणाम मनशाचे मानसीक स्थितीचेर जाता. ताकालागून रोगाचेर वखद करतना मानसीक आनी कुडीचे स्थितीचो विचार करतात. जीं मानसीक आनी शारिरीक लक्षणां रोग तयार करतात, तेच तरेचीं लक्षणां सिध्दीकरणाच्या वेळार निरोगी मनशांत जें वखद दाखयतात तें वखद तीं रोग लक्षणां निवळावपाक वापरतात.

२) होमिओपथींत जिवनावश्यक शक्तीक म्हत्व दितात तज्ञांच्या मतान दर एक सजीव वस्तूक निरोगीपणान जिवीत दवरूंक एक आंतरीक शक्त कुडीभितर काम करता. खंयच्याय जिवाक तरेकवार शारिरीक आनी मानसीक रोगांचो प्रतिकार करपाचें काम ही प्रतिकार जिवनशास्त्र करता, ज्या मनशाची जिवनावश्यक शक्त उणी जाल्ली आसता त्या मनशाची प्रतिकार शक्तीय उणी जायत वता आनी ताकालागून ती वेगवेगळ्या रोगांक वा दुयेसांक बळी पडटा.

हे आंतरीक शक्तीक परतून तेज दिवपाचें काम होमिओपथी वखदां करतात. हाका लागून परत परत दुयेंत पडपी व्यक्तीक होमिओपथी वखदां वरवीं पुरायेन बरें करपाक येता.

होमिओपथी उपचार पद्दतीचो भर हो मुखेलपणान तोंडांतल्यान पोटांत घेवपी वखदांचेर आशिल्ल्यान इंजक्शन वा शस्त्रक्रिया ह्या उपचार पद्दतीक थंय वाव ना. कुडींतली आंतरीक प्रतिकार शक्त हो हे पद्दतीचो मध्यवती आदार आशिल्ल्यान ते शक्तीचे क्षमतेप्रमाण वखदांचो परिणाम जावचो देखून हे शक्तीक मानवता तशे पद्दतीन वखदां दिवप जाल्ल्यान हे पद्दतींत गूण पडपाक कळाव जाता. आडवादानच इंजक्शन वा शस्त्रक्रियेचो वापर जाता. १० एप्रिल हो दीस डॉ. सामीयल हनीमान ह्या होमियोपथी पद्दतीच्या संस्थापकाची याद म्हूण संवसारभर मनयतात.

## संदर्भ


## पळेयात

वर्ग:देवनागरी पानां
लोलयेंकार, गंगाधर दत्ता

**लोलयेंकार, गंगाधर दत्ता** : (जल्म : २६ ऑक्टोबर १९३६, लोलयें, काणकोण).

सुटकेझुजारी. ताणें एस.एस.सी. मेरेन शिक्षण घेतलें. १७ सप्टेंबर १९५५ ह्या दिसा लक्ष्मी पैंगीणकार आनी सुर्यकांती फळ हांचे वांगडा ताणें मडगांवांत सत्याग्रह करपाचें थारायलें. १६ तारखेक तो पैंगीणच्यान भायर सरलो, पूण मडगांव पावतकच पुलिसांनी ताका दुबावानच अटक केली आनी १ वर्स बंदखणीची ख्यास्त दिली. जानेवारी १९५६त गोवा लिबरेशन आर्मीचो कार्यकर्तो विठ्ठल लोलयेंकार हाच्या मार्गदर्शनाखाल ताणें पैंगीण पुलाचेर स्फोट घडोवन हाडपाक वांटो घेतिल्लो. उपरांत पुलिसांची अटक चुकोवपाक तो आंगडी मार्गान मुंबय गेलो. भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

कोंकणी विश्वकोश खंड ४

वर्ग:देवनागरी पानां
लोलयेंकार, जयवंत अंबू

**लोलयेंकार, जयवंत अंबू** : (जल्म: १५ ऑक्टोबर १९३३, लोलयें, काणकोण).
सुटकेझुजारी. ताणें माध्यमिक मेरेन इंग्लिशींतल्यान शिक्षण घेतलें. नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो तो वांगडी आशिल्लो. पत्रकां लावप, बसकांनी वाटो घेवप असलीं कामां तो करतालो. सिंधुताई देशपांडे हिच्या फुडारपणाखाल ताणें १७ फब्रुवारी १९५५ ह्या दिसा काणकोणच्या गांवडोंगरी वाठारांत सत्याग्रह घडोवन हाडलो. तेचपरी हेर वांगड्यांक घेवन काणकोण पुलीस ठाण्याचेर मोर्चा व्हेलो. १३ जुलय १९५५ ह्या दिसा पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका अटक केलो आनी प्रादेशिक लश्करी न्यायालयामुखार उबो करून आठ वर्सा बंदखणीची ख्यास्त तेचपरी दंड भरपायेक कसर जाल्यार आनी दोन वर्सा बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. २६ ऑगस्ट १९५९ ह्या दिसा ताची बंदखणींतल्यान सुटका जाली. भारत सरकारान १५ ऑगस्ट १९७२ ह्या दिसा तामपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो.
## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
लोलयेंकार, पेरु जिवा

**लोलयेंकार, पेरु जिवा** :(जल्म : १३ एप्रिल १९१५, आगस, लोलयें).
सुटकेझुजारी. तो नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो वांगडी आशिल्लो. बसकांनी वांटो घेवप, भूंयगत कार्यकर्त्यांक आदार दिवप, तांकां मार्गदर्शन करप असलीं कामां तो करतालो. आगस माशें हांगाच्या पुलाचेर स्फोट घडोवन हाडपाचो ताणें यत्न केल्लो. पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका धरपाचें फर्मान काडिल्लें. फुडें पुलिसांनी ताका अटक केली आनी देड वर्स बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. पूण उपरांत ९ म्हयन्यांनीच ताची सुटका जाली. भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
लोलयेंकार, शिवराम

**लोलयेंकार, शिवराम :** (जल्म : २७ सप्टेंबर १९१४, लोलयें, काणकोण).

सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठी आनी पुर्तुगेजींतल्यान घेतलें. तो नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो वांगडी आशिल्लो. २६ जानेवारी १९५५ ह्या दिसा लोलयें हांगा जाल्ल्या सत्याग्रहांत ताणें वांटो घेतिल्लो. तेन्ना पुलिसांनी ताका धरलो खूब मार दिलो आनी चार वर्सा खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. तशेंच दंड भरिना जाल्यार आनीक दोन वर्सा बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. फुडें २४ एप्रिल १९५८ ह्या बंदखणींतल्यान ताची सुटका जाली. १९७२ वर्सा भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो. १८ जून १९८२ ह्या दिसा गोंय, दमण आनी दीव सरकारान मरणाउपरांत ताचो भोवमान केलो.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
लोहाणा

**लोहाणा** : एक जमात. हाका लुहाणा अशेंय म्हण्टात. सिंध, काठियावाड, कच्छ, मुलतान बडोदा आदी वाठारांत हांची वसणूक आसा. तांचे उत्पत्तीविशीं जायतीं मतां प्रचलित आसात. तातुंतलीं कांय अशीं - (१) ते स्वताक रामाचो पूत लव हाचे वंशज मानतात. (२)ए.एम.टी. जॅक्सन ह्या इंग्लीश पंडिताच्या मताप्रमाण ते पयलीं लवण म्हळ्यार मिठाचो धंदो करताले आनी लवण शब्दाचोच फुडें लोहाणा शब्द तयार जाला आसूंक जाय.(३) श्री बर्टन ह्या पंडिताप्रमाण मुलतानालागसार लोहणपूर नांवाचो गांव आसा. हे थंयचे लोक आसूंक जाय.
तांचे उत्पत्तीविशीं जायतीं मतां मेळ्ळीं तरी ते मूळचे राजपूत आशिल्ले आनी राजकर्तेय आशिल्ले अशें मेनप जालां. अरबांनी सिंधाचेर घुरी घालचे आदीं अघम लोहाणा हो ब्राह्मणाबादचो राज्यपाल आशिल्लो. तो लाखी आनी सम ह्या वाठारांचो राज्यकारभार पळयतालो. ताणें आलोरेच्या राजाची सत्ता मान्य केलीना देखून त्या राजान लोहाणाचेर घुरी घाली. तेन्ना अघम पळून गेलो आनी ताचे भरगे शरण गेले. तेन्नाच्यान तांचें राजकीय वर्चस्व आनी दर्जो इतलो देंवलो, ते क्षत्रिय म्हणून लोक विसरले.

मुसलमानांच्या परत परत जावपी घुरयांच्या त्रासांक लागून हे लोक मुलतान सोडून ताचे दक्षिणेक राजस्थानांत आयले. इ.स.च्या चवदाव्या पंदराव्या शतमानांत राजपुतांनी सौराष्ट्राचे घुरये घाल्यो चेन्ना तांचे अनुचर म्हणून ते गुजरातांत आयले.

तांचीं १३६ देवकां आसात. देवकांचीं नांवां मोनजात आनी जड वस्तू हांचेवयल्यान घेतिल्लीं आसात. रांडेलमाता ही तांची कुलदेवी. कांय जाण सिंधू न्हंयेक दर्यापीर नांवाची देवता मानून तिका भजतात. नगसिंगजी हेंय तांचें एक दैवत आसा. तांच्यांत खास अशी रामभक्तीय आसा. रामनम ते व्हडा उमेदीन मनयतात.त्या दिसा दर एकल्यागेर रामायणाचें वाचन जाता. सारस्वत ब्राह्मण ताचें पुरोयतपण करतात. चडशे सगळे लोहाणा लोक नानकशाय पंथाचे अनुयायी आसात. कांय लोहाणा वल्लभपंथी आसात. लोहाणांत जायत्यो जाती आसात. एकाच देवकाच्या कुळांत लग्न जायना. लग्न सुवाळ्याक कसली बादा येवची न्हय देखून क्षेत्रपालाक बोकड्याचो बळी दितात. तांच्यांत बालविवाहाची तेचपरी पुनर्विवाहाची चाल आसा.

सिंधी लोहाणा बायल बाळंत जातकच तिची वार एका बुडकुल्यांत घालून ताचेर सात लवंगां आनी सात वेलच्यो घालतात. उपरांत बुडकुल्याचेर तांबडे सात पट्टे ओडून तो बुडकुलो उदकांत उडयतात.

हे लोक धाडसी आसून, वेपारी आसात. हांच्यांत कांय लोक गंवडीपणाचें आनी शेताचेंय काम करतात.

कच्छ लोहाणांत जात पंचायत आसता. शारांतलो पंचायतींत तीन ते बारा मेरेन पंच आसतात. खेड्यांतले पंचायतींत दोन पंच आसतात. जल्म, लग्न आनी मरण आदी प्रसंगांवेळार पंचाक देणग्यो मेळटात. घटस्फोटावेळार पंच न्हव-याकडल्यान एक हजार रुपया दंड घेतात. हाचेभायर ते व्हड व्हड वेपारी पेठांच्या गांवांतल्यान कर वसूल करतात. आधुनिक काळांत तांच्या वेव्हारांत जायते बदल घडत आसात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रझिया सुलतान

**रझिया सुलतानः** (जल्मः?; मरणः १३ नोव्हेंबर १२४०, दिल्ली).

दिल्लीच्या तख्ताचेर राज्यकरपी तार्तर(इल्बारी)घराण्यांतली पयली राणी. तिचें चारित्र्य आनी कर्तृत्व हेविशीं इतिहासांत कितल्योशोच दंतकथा आनी कथा प्रचलीत आसात. रझियाविशींची म्हायती फिरिश्ता-खुसरौ ह्या त्या काळच्या लेखकांच्या ग्रंथातल्यान मेळटा ती अशीः रझिया ही अल्तमश(कारः १२११-३६)हाची धूव. तिका ताणें भुरगेपणांतूच धर्मीक आनी लश्करी शिक्षण दिल्लें. बापायच्या राज्य कारभारांतूय ती वांटो घेताली. व्हडलो राजपूत नासिरुद्दीन मुहम्मद हाच्या अकस्मात जाल्ल्या मरणाउपरांत १२२९ अल्तमशान भावी वारस म्हणून रझियाची निवड केली. ग्वाल्हेर मोहिमेच्या वेळार १२३१-३२ शासनाची सगळी जबाबदारी रझियान घेतली. तेन्ना तुर्की सरदारांक राजपूत जिते आसतना एके बायलेचें वर्चस्व अपमानास्पद दिसूंक लागलें. अल्तमशच्या मरणा उपरांत रुक्नुद्दीन फीरूझशाह हाका सरदारांनी मे १२३६ वर्सा गादयेर बसयलो. तो दुवर्यसनी आनी फोल्गां मारपी आशिल्ल्यान सगळी सत्ता ताची आवय शाह तुर्कान बेगम हिचेकडेन आसली. तेन्ना तिणें रझियासयत सगळ्या सवती भुरग्यांक नश्ट करपाचें कारस्थान रचलें. जेन्ना हें कारस्थान उकतें जालें, तेन्ना शम्सी सरदारांनी रझियाच्या आदारान रुक्नुद्दीनाआड बंड करून ७ नोव्हेंबर १२३६ दिसा रझियाक रझियतुधीन ह्या नांवान दिल्लीच्या तख्ताचेर बसयली. झुजा मळावयलें फुडारपण ती स्वता करताली. दर एका कामांत ती आपूण स्वता लक्ष घालताली. तिणें दरबारांतल्या मुखेल सरदारांक विश्वासांत घेवन हिंदूंवयलो जिझिया कर रद्द केलो. रस्त्यांची वेवस्था, इमारतींचीं बांदकामां आनी पियेवपाच्या उदकाची वेवस्था ह्या कामांनी तिणें म्हत्वाची सुदारणा केली. आपल्या प्रशासनांत शिस्त हाडून, आपल्या नांवाचीं नाणींय पाडलीं.

ती राज्यार आयली तेन्ना वझीर निजामुल्मुक मुहम्मद जुनैदी आनी बादाऊन मुलतान हांसी, लाहोर ह्या ठिकाणच्या राज्यपालान तिचेआड बंड केलें. पूण नुस्त्रतद्दीन तायसी, इज्जुद्दीन मुहम्मद सालारी, कबीरखान आयार हांच्या आदारान तिणें भेदनितीचो उपेग करून दुस्मानांक बुदद शिकयली. ग्वाल्हेरचो किल्लो घेतलो, आनी रणथंभोरांतल्या मुसलमान सैनिकांक मुक्त केले. तुर्की सरदारांचें वर्चस्व उणें करपाच्या उद्देशान जमालुद्दीन याकूत नांवाच्या अॅबिसिनियन गुलामाक शाही तबेल्याचो अमीर उल उम्र(मुखेली)नेमून, ताका कितलेशेच अधिकार दिले आनी विश्र्वासांतल्या सेवकांक उंचेलीं पदां दिलीं.

पूण शम्सी सरदारांक एके बायलेचें फुडारपण अपमानास्पद दिसूंक लागिल्ल्यान कांय विश्र्वासू अमीर आनी लाहोरचो कबीरखान आयार हांणी बंडाचें निशाण उबारलें. तेन्ना भतिंडचो मलिक आल्तुनियान हाणें तिच्या सम्राज्ञीपदाक आव्हान दिलें. तेन्ना रझियान तांकां मोटया धाडसान तोंड दिलें. त्यावेळार तुर्की सरदारांनी जमालुद्दीन याकूताक जितो मारलो. ताच्या मरणान ती दुखावली आनी तिची हार जावन तिका कादेयेंत घाली. तिच्या सवती भावाक दिल्लीचें सुलतानपद दिलें. आल्तुनियाकडेन एकचार करून ताचेकडेन ती लग्न जाली. उपरांत दोगांय गख्खर, जाट आनी भाडयाचें सैन्य घेवन दिल्लीक गेलीं. ह्या झुजांत जलालुद्दीन बल्वानान दिल्लीच्या कटेहर मार्गाचेर २४ ऑक्टोबर १२४० दिसा कैथलच्या झुजांत तिचेर हार घाली. तिचें थडें पोरने दिल्लींत बुलबुलखान नांवान प्रसिदद आसा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रझाक,अब्द-अल

**रझाक,अब्द-अलः** (जल्मः ६ नोव्हेंबर १४१३ हेरात, समरकंद-रशिया; मरणः १४ ऑगस्ट १४८२).

समरकंदामदल्या मध्ययुगांतलो फार्सी इतिहासकार. ताचें पुराय नांव कमालुद्दीन अब्द्-अल् रझाक. समरकंदी ह्या नांवान ताका चड वळखतात. ताचो जल्म मुसलमान धर्मोपदेशकाच्या घराण्यांत जालो. ताचो बापूय जलालुद्दीन इशाक हो सुलतान शाहारुखच्या दरबारांत काझी आनी इमाम आसलो.

रझाक अब्द-अल् हाणें मुसलमान परंपरेप्रमाण शिक्षण घेतलें. बापायवांगडा तो दरबारांत वतालो, तेन्ना ताका शाहारुख राजाकडल्यान इदूजाझ(खास मान्यताय)मेळिल्ली. बापायक मरण येतकच १४३७ तो व्हडल्या भावावांगडा दरबारांत वतालो. थंय ताणें अझुद्दीन ह्याच्या ग्रंथार एक चिकित्सक टिका अरबी भाशेंत बरयली आनी ती शाहारुखाक अर्पण केली. तेन्ना सुलतानान ताची दरबारांत नेमणूक केली. दोन वर्सां उपरांत बादशान ताची हिंदुस्थानांतल्या विजयनगराच्या साम्राज्यांत राजदूत म्हणून नियुक्ती केली. रझाकान १३ जानेवरी १४४२ वर्सा आपले भोंवडेक सुरवात करून तो कालिकत, मंगळूर, बेलूरच्यान हंपीक पावलो. हांगा सुमार सात म्हयने तो हंपीक रावलो. या प्रवासांतलो अणभव ताणें मतल-उस-सादैन ह्या ग्रंथांत बरोवन दवरल्यात. तातूंत ताणें दक्षिण हिंदुस्थानांतल्या शिल्प वास्तुकलेविशीं तोखणाय केल्या. तशेंच, कालीकतच्या झामुरींचें राज्य आनी विजयनगरचें साम्राज्य हेविशी म्हायती बरयल्या.

समरकंदाक परतले उपरांत ताका राजदूत म्हणून इराणांतल्या गिलानांत धाडलो(१४४६). शाहरुखाच्या मरणा उपरांत मीर्झा अब्द अल-लतिफ, मीर्झा अब्द अल-लतिफ,मीर्झा अब्द अल्लाह आनी मीर्झा अबुल कासिम बाबुर, ह्या शाहरुखच्या वारसांचे कारकिर्दींत ताणें, सद्र, नायब, खाश्श ह्या उंचेल्या पदांचेर काम केलें. सुलतान-अबू सय्यद(जानेवारी १४६३-८२) हाणें ताची शेख(राज्यपाल) म्हणून नेमणूक केली. मतल-उस-सादैन ह्या ग्रंथांत(पुराय नांव मतल्ल-उस-सादैन मज्मा-उल्-बहरैन) ताणें सुलतान अब्बू सय्यिद बहादुरखानासावन मीर्झा सुलतान अबू सय्यिद गुर्रगानच्या खुनामेरेनच्या त्या काळच्या घडणुकांचो(१३१७-१४७१)इतिहास निवेदन केला. सुरवातीच्या काळाखातीर हाफिझ-इ-आबरूच्या ‘झुबलत अल् तवारीख’ ’’ह्या ग्रंथाचो उपयोग केला. ते भायर वेगवेगळ्या देशांतली भोंवडी आनी थंयची राजकीय परिस्थिती हांचोय नियाळ ताणें घेतलो. मदल्या युगांत इतिहासाचो एक पातयेवं येतलो असो साधनग्रंथ म्हणून ताच्या ग्रंथाक म्हत्व आसा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
सी. आल्वारीस

**सी. आल्वारीस** हो  तियात्र माचयेचो एक युगपुरुश थारता. कारण जितल्या प्रामाणीकपणान सी. आल्वारीसान कोंकणी तियात्र माचयेर तियात्र प्रदर्शीत केले तितले आनीक कोणेंच करुंक नात. सात वर्सांचे पिरायेर ताणें कोंकणीचें काम सुरु केल्लें. चलपाक शिकतना आवयचें बोट धरुन चलतात ते परीं सी. आल्वारीसान कोंकणी तियात्रांत आनी सिनेमांत आपली गोडी दाखयली हांतूंत कांय दुबाव ना. भुरगो सी. आल्वारीसान पयल्याच खेपेक आपल्या बापायच्या गांवांतल्या खेळ तियात्रांत काम केल्लें. भुरग्याचें पयलें पावल मारिल्लें खंय सद्दांच चुकता पूण ह्या कोंकणीच्या भुरग्यान आपलें पयलेंच पावल मारलें आनी तें सारकें जालें जाका लागून आयच्या धांवत्या युगांत सी. आल्वारीस कोण हाची जाप प्रत्येक तियात्र मोगी मनशा कडेन आसा.

गोंय, मुंबय आनी गाल्फाक आपलें तियात्र सेगीत सादर करपी असो हो तियात्रिस्त गोंयचे भुयेंर फामाद जालो. तांच्या घराण्याक फकाणांगेर अशें म्हणटालें. जाल्यार आयज तांकां कोंकणी माचयेचे युगपुरूश मानतात. बरें सारें पडल्यारच रुखाक फळां येतात तशेंच जेन्ना सी. आल्वारीस हांचे बापुलभाव चॅंपीयन आल्वारीस हो संगीतकार आसून लेगीत सी. आल्वारीसाक तियात्रा खातीर संगीत बरोवन दिलें ना.  जाल्यार दुसरे वटेन सी.आल्वारीसान मेनडीसाक (तियात्र बसोवपी) उतर दिल्या कारणान, स्वता सी. आल्वारीसान कांतारां रचून तीं स्वता गायलीं, तेन्नां तांकां आपली तांक दिसून आयली. ह्याच कारणाक लागून सी. आल्वारीस एक तियात्र बरोवपी, संगीतकार, एक बरो नट थारलो. ताणें शंबर(100) आंकड्या वयर तियात्र बरोवन ते माचयेर प्रदर्शीत केल्यात.

वर्ग:देवनागरी पानां
सूर्यफूल

thumbnail|सूर्यफूल**सूर्यफूल** हें शास्ऱीय नांव Helianthus Annus. हॅलियस म्हणजे सूर्य आनी अॅन्थस म्हणजे फूल असो ग्रीक भाशेंत अर्थ जाता.सूर्यफुलाचो आकार सूर्यासारको वांटकुळो आशिल्ल्यान आनी ताचें तोंड सदाच सूर्यावाटेन राविल्ल्यान ताका सूर्यफूल हें नांव पडप स्वभावीक जातांं.हें सूर्यफूलाचें झाड मुळचें अमेरिकेंत आशिल्लें म्हणपाचो उल्लेख मेळटा. वर्सभर जगपी हें झाड सुमार 1-2 मी. ऊंच वाडटा आनी झाडाचे तेंगशेर फकत एकच हळदुवें फूल फुलता कांय जातीच्या झाडांक मदीं कांडाचेर फुलां फुलता. बदाम आकाराची आनी पांचव्या रंगाचीं 10 ते 30 सेंमी. लांबायेचीं पानां ह्या झाडाक येतात.
पानाचेर बारीक केंस आसतात. पळोवपाक सूर्यफूल एकच दिसलें तरी फालोत्द्यान शास्त्राप्रमाण तें एक फूल नासून खूब ल्हान ल्हान Sunflower फुलांचो तो एक समूह आसता. पानाचेर बारीक केंस आसतात. पळोवपाक सूर्यफूल एकच दिसलें तरी फालोत्द्यान शास्त्राप्रमाण तें एक फूल नासून खूब ल्हान ल्हान Sunflower फुलांचो तो एक समूह आसता.आनी तांतूंत नर आनी मादी फुलांचो आस्पाव जाता. सुमार 0.1 ग्रॅ. वजनाची दाण्यासारकीं काळीं बीयां सूर्यफुलांत तयार जातात.सूर्यफुलाची लागवड वर्साच्या तिनय हंगामानीं करूं येता. बरी निचऱ्याची जमीन उबी तशी आडवी नांगरून घेतात. गुंगुल्ल्यापासून उपद्रव जावपाचो न्ही म्हणून दर हॅक्टराक सुमार 40 किलो अॅनोसल्फन हें वखद मारतात. 60 लेंमी. अंतराचेर दोन चरी मारून 20 सेंमी. अंतराचेर रोपयो लायतात.ह्या पिकाक दर धा दिसांनी उदक दिवप जाता आनी हॅक्टर 60 किलो नत्र, 69 किलो स्फूरद, 40 किलो पलाशा मारतात.
 
पर- परगीकरणाच्यो दोन तरा आसता.फुलातेर हात भोंवडावपाची कृत्रीम तरा आनी म्होंव मुसांनरवीं जावपी दुसरी तरा.80- 100 दिसांच्या अंतरांत सूर्यफुलाचें पीक जातीनुसार तयार जाता. पानां हळदुवीं जावपाक लागलीं म्हणटकच दाणे टणक जातात. ते तशे जातकच फुलांतल्यान सुटूंक पळयतात. अश्यावेळार दाण्यांसयत फुलाची कापणी करून एक दोन दीस सुकयतात. उपरांत हडोवणेन फुलापासुन दाणे वेगळे करतात. एक हॅक्टरापासून सुमार 8-10 क्विंटल उत्पन्न मेळटा. सूर्यफुलाक उपद्रव करपी मावा आनी तुडतुडे ह्या किडींपासून संरक्षण करपाखातीर मॅलोथीयोन आनी फॉस्फोमियोन ह्या वखदांचो उपेग करतात.

40 ते 45 तेल आशिल्ल्या सूर्यफुलापासून काडपी तेलाचो चडसो उपेग खावपाखातीर जाता. तेभायर रंग, वार्निश, शाबू हे पदार्थ तयार करपांत वापरतात बियो मळून तेल काडल्या उपरांत उरता ते पेंडीचो आल्कहॉल, पॅक्टीन सारकिल्ले जिन्नस तयार करपाक उपेगी पडटा.ते भायर जनावराची खावड सारें आनी जळणाखातीर बियांच्या कल्लांचो वापर जाता. सूर्यफुलांची पानां आनी रोपां हीं जनावरांक आवडीची खावड आसा.रोपांच्या कांडापासून तयार केल्ल्या तंतूवरवीं वस्त्रां निर्माण करपाची पद्दत चिनांत आसा.पानांचो तसोच कांडाचो उपेग कागद निर्मितीकय जाता.

## पळेयात

Helianthus_annuus

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रभाकर यशवंत साखरदांडो

**प्रभाकर यशवंत साखरदांडो** हाचो जल्म : १४ फेब्रुवारी १९२८, सांखळी-दिवचल जालो.सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. सुटकेझुजारी. ताणें प्राथमिक शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. 1947 त ताणें सांखळी हांगा सत्याग्रहांत वांटो घेतलो.पोलिसांनी ताका धरलो आनी सुमाराभायर मार घालो.सात म्हयन्याउपरांत बंधखणींतल्यान पळून वचपाचे तयारेंत आसतना फार घालून तो जखमी जालो.तशेंच अवस्थेंत तो गोंयची शीम हुंपून गेलो. उपरांत पोलिसांनी ताका धरपाचे फर्मान काडिल्लें.पूण तो भूंयगत वावर करूंक लागलो. गोयांत तो चोरयां पत्रकां, हातीबीलां, तिरंगी बावटे पावयले.१५ ऑगस्ट १९७३ दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
संयुक्त राश्ट्रसंघटना

[thumb|संयुक्त राश्ट्रसंघटना , [स्वित्झर्लंड]]
**संयुक्त राश्ट्रसंघटना**  दुसऱ्या म्हाझुजा उपरांत भक्षक झुजां पयस दवरून, आंतरराश्ट्रीय शांतताय आनी सुरशा बाळगूपाच्या हेतान अस्तित्वांत आयिल्ली एक जागतीक संघटना. हाचें headquarters आमेरिकेचें नीउ यॉर्क शारान स्थीत आसा।

वर्ग:देवनागरी पानां
राझू

दक्षिण भारतांतली एक तेलुगू जात. ह्या लोकांक राजू अशेंय म्हण्टात. कडप्पा आनी उत्तर अर्काट ह्या म्हालांनी हांची चड वसती आसा. विजयनगरच्या सैन्यांवांगडा ते ह्या वाठारांत आयले आनी हांगाच स्थायीक जाले. आदल्या काळांत हे लोक लश्करांत काम करताले. ते स्वताक क्षत्रिय म्हण्टात.

उत्तर अर्काटांतले राझू लोक शेती करतात.तांचेमदीं बरेचशे राझू वैश्णव आसात आनी कांय शैव आसात.विशाखापट्टणम् जिल्ह्यांतल्या राझूंत कोंड राझू (दोंगरार रावपी)आनी भूराझू (जमनीर रावपी) अशे दोन भेद आसात.गोदाव्ररी जिल्ह्यांतले राझू हे आपल्याक सूर्यवंशी,चंद्रवंसी आनी मच्छीवंसि मानतात आनी आपलो संबंद अनुक्रमान रामचंद्र पांडव आनी हनुमान हांचे कडेन जोडटात हांगाचे चडशे लोक शेती करतात.जमीनदार राझूली काली ही कुलदेवता.कांय राझू लक्ष्मीक भजतात.तिनेवेल्ली जिल्ह्यांतल्या राजापालैयम ह्या गांवांत आनी ताचे लागसार जायते राझू लोक रावतात.विजयनगर राजाच्या धाकल्या भावा वांगडा,चार-पांच शतमानां आदीं आपुण हांगा आयले, अशें ते सांगतात.तांचे मदिं धनंजय, काश्यप, कौंडिण्य आनी वसिश्ठ हीं चार

वर्ग:देवनागरी पानां
सांगें तालुका

सांगें हो तालुका गोंयच्या दक्षिणेक आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंय़
वर्ग:दक्षिण गोंय
साश्टी तालुका

ह्या तालुक्यांतले गांव

* अडसुर्ली
* आंकें
* दिकरपाल
* धर्मापूर
* नुवें
* पाड्डें
* बाणावलें
* मडगाव
* राय
* वार्का
* वेर्णें
* सारजोरा

वर्ग:गोंय़
वर्ग:देवनागरी पानां
मुरगांव

हें पान मुरगांव तालुकांतल्या सगळ्या गांवांक एकठांय हाडूमक तयार केलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंय/Goem
वर्ग:दक्षिण गोंय
लौए, माक्स टेओडोर फेलिक्स फोन

**लौए, माक्स टेओडोर फेलिक्स फोन** : (जल्म: ९ ऑक्टोबर १८७९, फाफनडॅार्फ; मरण २४ एप्रिल १९६०, बर्लिन).

जर्मन भौतिकीविज्ञ. १८९८ त शाळेतलें शिक्षण सोंपल्याउपरांत ताणें एक वर्स लश्करांत काम केलें. उपरांत स्ट्रॅसबर्ग विद्यापिठांत गणित, भौतिकी आनी रसायनशास्त्र ह्या विशयांचो अभ्यास केलो. १९०२ वर्सा बर्लिन विद्यापिठांत माक्स प्लॅाक हाच्या हातासकयल काम करून १९०३ वर्सा ताणें डॅाक्टरेट पदवी मेळयली. १९०५ वर्सा बर्लिन हांगच्या इन्स्टिट्यूट फॅार थिऑरेटिकल फिजिक्स हे संस्थेंत माक्स प्लांक हाचो सहाय्यक म्हूण ताची नेमणूक जाली.

१९०६ त विद्यापिठीय अध्यापक पदवी प्राप्त जाल्याउपरांत १९०९ वरेसा म्यूनिक विद्यापिठाचो तो अध्यापक जालो. थंय ताणें प्रकाशकीय, उष्मागतिकी आनी सापेक्षता सिध्दांत ह्या विशयांचें अध्यापन करून १९१२ वर्सा झुरिक विद्यापिठांत आनी १९१४ वर्सा फ्रँक फुर्ट हांगा भौतिकीचो प्राध्यापक म्हूण काम केलें. १९१६ त ताणें वुर्झवर्ग विद्यापिठांत युध्द विशयक संशोधन कार्य केलें. बर्लिन विद्यापिठांत १९१९ वर्सा भौतिकीच्या अध्यापक पदाचेर ताची नेमणूक जाली. १९४३ मेरेन तो ह्या पदार आशिल्लो. बर्लिन - डालेम हांगा स्थापन जाल्ल्या कैसर व्हिल्हेम इन्स्टिट्यूट फॅार थिऑरेटिकल फिजिक्सांत फौन लौए दुस-या संचालक पदाचेर आनी फुडें हे संस्थेचो तो उपसंचालक जालो. १९४६ त गटिंगेन हांगाच्या माक्स प्लांक इन्स्टिट्युटाचो कार्यकारी संचालक आनी ह्या विद्यापिठाचो प्राध्यापक आसलो. १९५१ वर्सा बर्लिन - डालेम हांगाच्या माक्स प्लांक इन्स्टिट्यूट फॅार रिसर्च इन फिजिकल केमिस्ट्री हे संस्थेचो संचालक आशिल्लो. तो १९५८ वर्सा निवृत जालो.

१९१२ त ताणें क्ष- किरणांच्या विवर्तनाचो सोद लायलो. बर्लिन विद्यापिठांत आसतना अतिसंवाहकतेविशीं ताणें केल्लो म्हत्वाचो वावर फुडें एफ् लंडन आनी एच् लंडन हांच्या अतिसंवाहकता सिध्दांताखातीर उपेगी थारलो. पुंजसिध्दांत, कॅाम्पटन परिणाम, अणूचें विघटन ह्या संबंदीं संशोधन आनी बर्लिनच्या इन्स्टिट्यूट फॅार थिऑरेटिकल फिजिक्स हे संस्थेंत माक्स प्लांक हाच्या एंट्रॅापी हे संकल्पनेचो उपेग करपासंबंदी म्हत्वांचें कार्य केलां.

१९४४ - ४५ वर्सा ताणें भौतिकीचो इतिहास ग्रंथरुपान बरयलो. ताच्यो चार आवृत्त्यो घेवनूय सात भासांनी तांचीं भाशांतरां जाल्यांत. १९०७ वर्सा ताणें सापेक्षता सिध्दांताच्या उपयोजनांचेर सात निबंद उजवाडायले. १९११ वर्सा व्यापक सापेक्षता सिध्दांताचेर ग्रंथ बरयलो. १९३७-४७ ह्या काळांत ताणें अतिसंवाहकता ह्या विशयाचेर १ ग्रंथ आनी १२ निबंद बरोवन उजवाडायले.

क्ष-किरण विवर्तनाच्या (क्ष-किरण) सोद लायिल्ल्याखातीर ताका १९१४ वर्साचें भौकिकीचें नोबॅल पारितोशिक फावो जालें. ह्याशिवाय बॅान स्टटगार्ट, म्यूनिक, बर्लिन, मँचेस्टर आनी शिकगो ह्या विद्यापिठाच्यो डॅाक्टरेट पदव्यो तशेंच लँडेनबर्ग पदक, माक्स प्लांक पदक, कलकत्याचे इंडियन अॅसोसिएशनचें भांगरा पदक हे सन्मान फावो जाले.

तो बर्लिन अॅकॅडेमी ऑफ सायन्स, रशियन अॅकॅडेमी, अमेरिकन फिजिकल सोसायटी, लंडनची रॅायल सोसायटी ह्या मान्यवर संस्थाचो वांगडी आसलो. १९४८ त तो इंटरनॅशनल युनियन ऑफ क्रिस्टेलोग्राफी ह्या संघटनेचो सन्माननीय अध्यक्ष आसलो.

ताचें हें सगळें कार्य (Gesammette Schriften und Vortrage) ह्या शिर्षकाच्या तीन खंडांनी १९६१ वर्सा संग्रहीत केल्लें आसून तातूंत ताचें आत्मचरित्रय आसा.

ताणें लायिल्ल्या क्ष-किरणांच्या सोदाक लागून शास्त्रज्ञान स्फटिकाचे संरचनेचो अभ्यास करपाक आनी आधुनिक इलेक्ट्रॅानिकांतल्या घन अवस्था ह्या म्हत्वाच्या क्षेत्रांची सुरवात जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
अग्यारी (आतश बेहेराम)

**अग्यारी (आतश बेहेराम)** पारशी धर्मियांच्या उज्यांच्या मंदिराचें नांव. पारशी लोक हे आर्यांचे इराणी शाखेचे वंशज जाल्ल्या कारणान आर्य लोकांवरीच तांकां सुर्य आनी अग्नी (उजो) हांच्या विशीं पूज्यभाव आसा. देवाची प्रार्थना लेगीत ते लोक उज्या म्हऱ्यांत रावन करतात. उजो एक सारको पेटोवन दवरपा खातीर पारशी लोक मंदिरॆं बांदतात. ह्या उज्याच्या मंदिरांक अग्यारी, अताश बेहेराम, आतश अद्रान, आतश दादगा, आतशखाना आशीं नांवां आसात. तातूंत आश बेहेराम हें सगळ्यांत व्हड. हातूंतलो उजो सिद्ध करपाक एका वर्सा परस चड काळ मेरेन विधी करचे पडटात. आतश अद्रान सिद्ध करपाक मात चार दीस पुरो जातात. अग्यारी (उज्याघरां) हीं सगळ्या मंदिरांत अण्या पांवड्यांची मानतात. पूण जंय पारशांची थोडी-भोव वसती आसता, थंय अघ्यारी आसताच. ‘आतश दादगा’ हो पारशांच्या घरांतलो उजो. पारशी जेन्ना घर बदलतात तेन्ना ‘आतश दादगा’ आपल्या वांगडा घेवन वतात आनी तो केन्नाच पालवचो न्हय हाची जतनाय घेतात. हातूंतल्या उज्याचे पूजे खातीर ‘दस्तूर’(पुरोहित) वा गृहस्थी वचूंक शकता. पूण ‘आतश आदरॉंन’ आनी ‘आतश बेहेराम’ हातूंतल्या उज्या कडेन सेवेक नियुक्त केल्या दस्तुरा बगर आनीक कोणाकूच वचपाचो अधिकार ना. अग्यारींतल्या उज्याचें दर्शन हेर धर्मांतल्या लोकांक घेवपाक मेळना. भारतांत आठ आतश बेहेराम आसात. तातूंतले चार मुंबयत आसा. पयलो आतश बेहेराम उदवाड्याक सुमार 1742 वर्सा बांदलो. दुसरो नवसारी हांगा 1765 वर्सा बांदलो. तिसरो 1783 वर्सा दादाभाई नोशीरवानजी हाणें कदमी पारशां खातीर मुंबयत बांदलो. चवथो बाई जाईनीन 1823 वर्सा सुरतेक शाहनशाही पारशां खातीर बांदलो. सुरत हांगा कदमी पारशां खातीर पेस्तनजी काळाभाई वकील हाणें 1823 वर्सा पांचवो बांदल. बमनजी, रस्तमजी आनी अर्देसर हरमजी वाडिया ह्या तीन भावांनी 1830 वर्सा शाहनशाही पारशां खातीर सवो बांदलो. सातवो आनी आठवो अनुक्रमान 1845 आनी 1897 वर्सा मुंबयत बांदलो.

आतश बेहेराम उजो सिद्ध करपाचो विधी एकदम कठीण आशून तो उजो एक हजार अग्नीं पसून तयार करपाचो आसता. पयलीं फुडें दिल्ले सोळा अग्नी वेगवेगळ्या सुवातींतल्यान जमयतातः- प्रेतदहनाचो अग्नी, रंगारी, राजा, कुंभार, विटो करपी, तांबट, शेट, टांकसाळवालो, लोहार, शिकलगार, भडभुंजा, सोऱ्याटी भाटी, झुजारी, धनगर, पुरोयत हांच्या घरच्यो आनी मळबांतल्या विजेचो अशे ते एकूण सोळा जातात. हातूंतलो प्रत्येक अग्नि शुद्ध करून घेतात. तो सिद्ध जावपक एक म्हयनो ते दोन म्हयने इतलो काळ लागता.

तो तयार जातकूच चांदीच्या वा काशाच्या पेल्यांत घालून एका फातराच्या पेडाचेर दवरतात. जे कुडींत हो उजो दवरपाचो आसता, ते कुडींत वण्टीर एक तलवा, चोपदाराच्यो दोन बडयो आनी कोनशांनी पितुळच्यो घांटी हुमकळायतात. दीस आनी रात मेळून पांच खेपो अग्नीची प्रार्थना करतात. दरेक वेळेक वा प्रहराक ‘गेह’ असें म्हणटात. उज्याचेर सवळ्या आनी चारित्र्यवान पुरोयतांची सदांच पाळत आसता. उजो एक सारको पेटत आसता. तो पालवलो जाल्यार तें दुःश्चिन्ह समजतात.

आतश बेहेराम लागीं काम करपी पुरोयत तोंडार एक कापड बांदतात, ताका ‘पदान’ असें म्हणटात. भावीक पारशी लोक सदांच अग्निदर्शन घेतात. गर्भकुडींत हुंबऱ्यार दिंबी मोडून प्रार्थना करतात आनी कस्तीचो मंत्र म्हणटात. आतश बेहेरामविशीं पारशांक उपाट पुज्य भाव आसा.
## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रडार समीकरण

**रडार समीकरणः** रडाराचो व्हडलो परास(R)आनी रडार प्रणाली आनी लक्ष्य हे संबंदींचे प्रचल(खाशेले परिस्थितींत थीर रावपी राशी)हांचेमदलो संबंद फुडें दिल्ल्या समीकरणान मेळटा.

हातूंत Wt = प्रेशीत शक्ती(वॉटांनी), G = आकाशकाचो शक्ती लाभांक, Ae = आकाशकाचें परिणामकारक क्षेत्रफळ(चौ.मी.त), रडाराचो काटच्छेद, Wr(min)ग्राहीकडल्यान सोदतल्या प्रतिसंकेताचे शक्तीची उण्यांत उणी मर्यादा.

हातुंतले ह्या प्रचलाबगर हेर सगळे प्रचल रडार अभिकल्पकाक(आराखडो तयार करपी तज्ञाक)कांय प्रमाणांत नियंत्रीत करपाक मेळटात. ह्या समीकरणावयल्यान अशें दिसता, जर दीर्घ परास जाय आसत जाल्यार, प्रेशीत तांक व्हड जाय, प्रारित उर्जा अशीर शलाकेंत केंद्रीत करूंक जाय, ग्रहण केल्ली प्रतिसंकेत उर्जा आकाशकाच्या व्हडल्या क्षेत्रफळान मेळोवंक जाय आनी ग्राही दुर्बळ संकेताक संवेदनाक्षम आसूंक जाय. प्रत्यक्षांत ह्या समीकरणान मेळपी रडाराच्या परास कार्यमानाची अचूकताय समाधानकारक नासता.
हाचें एक म्हत्वाचें कारण म्हळ्यार प्रेशक आनी ग्राही हांचे मदल्या इलॅक्टॉनीक सामुग्रेंत तशेंच पुराय वट्ट प्रणालींत बोवाळ आनी हेर रुपान जावपी शक्तीव्यय हें आसा. हो शक्तीव्यय मतींत घेवपी अदीक अचूक आनी जटिल समीकरण मांडूंक येता.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां