open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बा.सी.मर्ढेकर

**बाळ सीताराम** मर्ढेकर हो एक कवी.

## जल्म
बाळ सीताराम मर्ढेकर हांचो जल्म खानदेशांतल्या जळगांव जिल्हांत आशिल्ल्या फैजपूर हांगा जालो.

## शिक्षण
पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविधालयांतल्यान बी.ए. जाले.

## वावर
तांणी कांय काळ टायम्स आँफ इंडिया ह्या इंग्लीश वृत्तपत्रांत सहससंपादक म्हणून काम केलें.फुडे कांय काळ इंग्लिशीचे प्राध्यापक म्हणून काम केलें.तशेंच आकाशवाणीचेर केंद्र अधिकारी (1938) ह्या पदाचेरुय तांणी काम केलें.

## तांच्यो कविता
शिशिरागम (1939),काही कविता (1947),आणखी काही कविता (1951) हे मर्ढेकरांचे तीन कवितासंग्रह प्रसिध्द आसात.हातूंत भितर सगल्यो मेळून फकत सव्वाशेंच्या वयर कविता आसल्यो,तरी तांचे गुणात्मक मोल इतलें आशिल्ले – ताणी साहित्याचेर युगप्रवर्तनात्माक असो प्रभाव घालो. ह्या उच्च दर्जाच्या आनी व्यापक आशयाच्या कवितां मजगती मराठी साहित्यांत आशिल्ली कोंडी फोडपाचें सामर्थ्य दिसून येता. तांकां मराठी नवंकाव्याचे प्रवर्तक मानतात.मर्ढेकरांच्या कवितेतल्यान निराशा आनी वैफल्य प्रगट जाता,हाचें कारण अशें सांगतात,दुसऱ्या महायुध्दा उपरांत जी परिस्थिती निर्माण जाली, मनशाचे जिणेंत जी निरशेणी आनी कृत्रिमता आयली आनी युध्दांत जो मानवसंहार जालो तो पळोवन मर्ढेकरांचे काळीज हाल्लें.तांकां खूब्ब दुख्ख जालें.ताचेर कांय उपाय नासल्या कारणान तांच्या मनांतली विफलता काव्यांतल्या प्रकट जाली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
आचाय शंकरराव देव

**आचाय शंकरराव देव** हे भैमानेस्त काँगेस कायकतें, गांधीवादी आनी सवोैदय नेते आशिल्ले.

## जल्म
 शंकररावाचो जल्म पुण्यातल्या भोर हांगा जालो.

## वावर
या काऴांत तांचो विनोबा भावे, न. वि गाडगीऴ, धगनलाल जोशी वगैरेंशी लागींचो संबंद आयलो. फुडे ते म. गांधीच्या चऴवऴींत सहभागी जाले. ताज्यापयली चंपारण्यात महात्मा गांघीन खंडकरी शेतकरय्यांऴची चऴवऴ चलयल्ली, थंय ते गेले.

## शिक्षण
शंकररावांचे मुऴावें शिक्षण भोर हांगासर ताच्या आवयल्या काकून केलें. पुणे, बङोदा आनी मुंबय हांगा तांचे मुखा वयले शिक्षण जालें. तांणी एल.एल.बी जावपाचो यत्न केलो.

## कविता

शंकरराव देव हे भैमानेस्त काँगेस कायकते, गांधीवादी आनी सवोदय नेते आशिल्ले. शंकररावाचो जल्म पुण्यातल्या भोर हांगा जालो. तांचे मुऴ गांव वाई तालुक्यांतले. बावधन . बावघना ताचो आजो शेती करतालो. ताजो बापूय दतोपंत हो पुण्यांत रांदपाचे काम करतालो. शंकररावाली आवय गंगूबाय तो अङीच वसाचो आसताना भायर पङली. शंकररावांचे मुऴावें शिक्षण भोर हांगासर ताच्या आवयल्या काकून केलें. पुणे, बङोदा आनी मुंबय हांगा तांचे मुखा वयले शिक्षण जालें. तांणी एल.एल.बी जावपाचो यत्न केलो. या काऴांत तांचो विनोबा भावे, न. वि गाडगीऴ, धगनलाल जोशी वगैरेंशी लागींचो संबंद आयलो. फुडे ते म. गांधीच्या चऴवऴींत सहभागी जाले. ताज्यापयली चंपारण्यात महात्मा गांघीन खंडकरी शेतकरय्यांऴची चऴवऴ चलयल्ली, थंय ते गेले. तेत्रा तांची वऴख गंगाधरराव देशपांडे हांच्या मध्यस्थीन माणिभवनांत जाली .1920 सावन ते पुण्यांत लोकसंग्ह दैनिकाचे उपसंपादक म्हूण काम करपाक लागलो. सेनापती बापटां वांग़डा पुण्यालागीं मुऴशी सत्याग्हांत तांणी वांटो घेतलो.

  == संदर्भ ==
 1 
 भांगरभुंय दिसार्ऴ 25 डिसेंबर 2018

वर्ग:देवनागरी पानां
हिराबई पेडणेकार

**हिराबई पेडणेकार** ही एक नामनेची नाटककार.

## जल्म
हिराबई पेडणेकार हांजौ जल्म 22 नौव्हेंबर 1885 ह दिसा सावंतवाडी हांगा.

## शिक्षण
मराठी सातवी मेरेन हिराबाईचें शिक्षण जालें. तिचें संगीत शिक्षण परशुरामपंत बर्वें, शंकरलाल धुळेकर, भास्कपबुवा बखले,  नानासाहेब जोगळेकर ह्या नामनेच्या गायक नटांच्या हाताखाला जालें. तशेंच बडोध्धाच्या  फैयाज खॉँ साहेब हाचे कडल्यानुच तिणें मराठी  साहीत्य आनी संस्कृत तशेंच इंग्लिश विशयाचो अभ्यास केलो. नामनेचो नटककार गोविंदराव देवल हाच्या सांगाताक लागुन हिराबार्इक नाटयाभिरूची उत्पन्न जाली. पिरायेच्या 18-19 व्या वर्सा तिणें जयंदथ विडबंन बरयलें. 1904 वर्सा उजवाडाक आयिल्लें हें नाटक रंगमाचयेर मात आयलें ना. 1912 वर्सा हिराबईचें संगीत ‘दमीनी’ हें दुसरें नाटक उजवाडा आयलें. हें नाटक ललितकलादर्श नाटक मंडळीन रंगमाचयेर हाडलें. हिराबाई कडेन उपजतूच श्रेश्ठ दर्जाची कवित्वशत्त्क आशिल्ली. तिणें बरयल्ल्यो कविता ‘मनोरंजन’ ह्या प्रतिश्ठीत मासिकांत छापून आयल्यात.

## वावर
हिराबई पेडणेकार ही एक नामनेची नाटककार. तिचो मूळ गांव पेडणें. हिराबाईच्या ल्हानपणांतूच तिची आवय शेवंतूबाई हिका मरण आयलें. तना सावन हिराबाईची मावशी भीमाबाई हिणें आपल्या म्हर्यांत व्हर्रन तिचो सांबाळ केलो.

## मरण
ता. 18 ऑक्टोबर 1941 या दिसा पालशेत,गुहागर हांगासर तांका मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शिरीश पै

**शिरीश पै** ही ललीत लेखन बरोवपी आशीली.

## जल्म
15 नोव्हेंबर 1929 ह्या दीसा जालो.
## शिक्षण
त्यांच्या घरांतूच साहीत्य विंगड विंगड तरेंन वावुरताले. 
साहित्याचें हें बालकंडू तांका ल्हानपणासावन मेळटालें. साहित्य विचाराचें संस्कार  तिचेर भोवतणच्या वातावरणांतल्यान सदांच जायत आसलें. अशें आसलें तरी शिरीश पै हांची स्वताची अशी एक बरोवपाची पद्धत आसा. 
तांच्या प्रसन्न बरोवपान ललीत लेखन वाचप्यांक खुब्ब खोशी जाताली. जशें ताणी ललीत लेखन केलें. तशेंच कवितांकूय न्याय दिलो.
एक तारी, एका पावसाळ्यांत, पायवाट, कस्तुरी, ऋतुचक्र. अशें तांचे कांय कवितासंग्रह प्रसिद आसात. मराठी कवितेंत जपानी हायकू हो प्रकार रूजोवपाचो मान शिरीष पै हांकाच वता. 
लालन बैरागींण, हे ही दिवस जातील ह्यो कादंबर्यो ताणीं बरयल्यो. ल्हान भुरग्यांखातीर आईची गाणी, बागेतल्या जमती ह्या बाल साहित्याची निर्मिती केली. चैत्रपालवी, खडकचाफा, सुखस्वप्न कांचनबहार. हे तांचे काणयांचे संग्रह प्रसिद आसात. तेच वांगडा हा खेळ सावल्यांचा, झपाटलेली, कळी एकदां फुलली होती ही नाटकां ताणी बरयलीं.

## वावर
काणयो, कविता, ललीत लेखन, बालवाड्मय, नाटक हया साहित्याच्या सगळ्या क्षेत्रांत मुक्तपणान संचार करपी लेखिका म्हणल्यार शिरीष पै. फाटल्या धा हजार वर्सात अशें व्यक्तिमत्व जालें ना अशा व्यक्तिमत्वची म्हणल्यार आचार्य अत्रें हांची शिरीष पै ही धूव.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गोविंद बल्लाळ देवल

**गोविंद बल्लाळ देवल** हो एक नाटक्कार आशिल्लो.

## जल्म
गोविंद बल्लाळ देवल हांचो जल्म 13 नोव्हेंबर 1855 दिसा जालो.सांगली संस्थानांतल्या हरिपूरांत तांचो जल्म जालो.

## शिक्षण
देवलांचें मराठी शिक्षण प्राथमीक शाळेंत आनी संस्कृतचें अध्ययन हरिपूरलाक जालें. व्हडल्या भावाक नोकरी लागतकच तांचें मुखा वयलें शिक्षण कोल्हापूराक आनी बेळगांवां जालें.
बेळगांवां आसतना नाटक्कार अण्णासाहेब किर्लोस्कर हांचो लागीं देवलांची वळख जाली. पुण्याच्या इंजिनियरिंग कॉँलेजीतलो शेतकी शिक्षण वर्गाचो अभ्यासक्रम पुराय करुन देवलांनी 1880 वर्सा प्रमाणपत्र मेळयलें.
पूण तांचे आडेकडेक सगले कडेन नाटकूच आशिल्ल्या कारणान तांकांय नाटकांची ओड लागली. थोडो काळ शिक्षकाचें काम केले उपरांत तांणी आपलें उरिल्लें आयुश्य नाटका खातीर वेचलें.

## वावर
देवल हे प्रसिध्द नाटक्कार आनी नाट्यदिग्दर्शक आशिल्ले.तांचो बापूय बल्लाळ म्हळ्यार बाळाजीपंत हो संस्थानांत नोकर आशिल्लो. देवलाचो व्हडलो भाव कृष्णाजीपंत हाचो संगिताचो मोठो व्यासंग आशिल्लो. ताचे फाटलो भाव हो नाटकांत नट म्हूण प्रसिद्ध आसलो

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
संत गाडगे बाबा

**संत गाडगे बाबा**.घर सोडून समाजाचे सृदरावपाक ते घराभायर पडले.

## जल्म
संत गाडगे बाबा हांचो जल्म दि.23फेब्रवारी 1876 हया दिसा अमरावती जिल्हांतल्या शेणगाव हांगा जालो.

## जिवीत
तांचे पुराय नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर आसले.ते तांच्या आवयल्या आवयगेर म्हणल्यार मूतिजापुर तालुक्याल्या दापुरे हांगा तांच्या मामागेर तांचो ल्हानपन गेलों. तांच्या मामाची खूब्ब शेतजमीन आसली. ल्हानपणा सावन तांकां शेती करपांत रस आसलो.गोरवांची काऴजीघेवपाक तर ताका खूब्ब आवडटाले. ताजो बापूय झिंगराजी हो मडवऴ आसलो. आई सखूबाईन ताचें नाव डेबू दवल्लें. डेबू ल्हांन आसतनाच तांचो बापूय सोर्ज्ञय लागून भायर पडलो. तातूंत डेबूची घरची स्थिती एकदम गरिब आसली.

## वावर
 डेबू गोरवां राखपाक,जोत चलोवपाक,रोवणी कापणी आसली कामां करपाक लागलो.हें काम करपाक ताका मनांतलयार खूबब आवडटालें.नितऴसाण करप हो तांचो विशेश गूण आसलो.डेबूचें लग्ग ल्हानपणांतूच जाल्ले तांका चार चलयो आशि. पणू ताचें लक्ष सवसारांत कमीच आसलो.आपलें घर सोडून समाजाचे सृदरावपाक ते घराभायर पडले. कसलीच अपेक्षा ना दवरतां ताणी मोहीम हातांत घेतली. तांचे लागी सदांच एक सात्र आनी हातांत एक फुटके गाडगें आसतालें,देखून तांकां लोक आदरान 'गाडगेबाबा'लागले.

## मरण
हो ज्ञषी,संत 20 डिसेंबर 1956 हया दिसा अमरावती शारांत भायर पडलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बाकीबाब बोरकार

**बाकीबाब बोरकर** हो एक कवि.

## जल्म
बाळकृष्ण भगवंत बोरकार हांचो जल्म कुडचडयार 30 नोव्हेंबर 1910 दिसा जोलो.

## वावर
फांतोडेर सावन भुपाळ्यो, सतोत्रां, पदां, आरत्यो अशें सुरू आसतालें. सांजच्या वेळार अभंग, विराण्यो, गौळणी, भारूडां, भजनां अशे जायते काव्यप्रकार घरांत तालासुरांत महणटाले.

## घराबो
तांच्या घरांत कोंकणी उलयताले. तांचें घरुय मोटें आनी कुटुंबूय बी खूब व्हड आसलें. घरचें वातावरण आध्यात्मीक आसलें.

## शिक्षण
तांचें मराठी शिक्षण दुसरे यत्ते मेरेन आसलें. मुखा वयलें शिक्षण हें पुर्तगेजींतल्यान जालें. पुर्तुगेज टिचर्स ट्रेनींग प्रमाणपत्र परिक्षा ते उत्तीर्ण जाले.तांच्या घरांत कोंकणी उलयताले. मॅट्रिके उपरांतच्या शिक्षणाचो खर्च परवडपाचो नासलो म्हणून तांकां शिक्षण सोडचें पडलें टिचर्स डिप्लोमा घेतिल्ल्या कारणान तांकां पुर्तुगेज मराठी शाळेंत शिक्षकाची नोकरी मेळ्ळी.मागीरच्या काळांत ‘आमचा गोमंतक’ (1948), ‘पोर्जेचो आवाज’ (1955) ह्या पत्रांचें ते संपादक आशिल्ले. 1 नोव्हेंबर 1955 दिसा (पूणें-पणजी) आकाशवाणीचेर ‘स्पोकन वर्ड प्रोडयुसर’ म्हणून तांची नियुक्ति जाली. आकाशवाणीचेर 1970 मेरेन काम करून ते निवृत्त जाले. पिरायेच्या विसाव्या वर्सा तांचो ‘प्रतिमा’ हो काव्यसंग्रह प्रकाशीत जालो. ल्हानपणांत जाल्ल्या संस्कारांचो परिणाम तांचया कवितांचेर दिसता. मराठी कवी आसुनूय बी कोंकणींत तांणी उच्च दर्ज्याचो कविता बरयल्यो.

## मरण
बाकीबाबांक णव जुलय, 1984 दिसा मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
भास्करबुवा बखले

**भास्करबुवा बखले** हो एक नामनेचो संगीतकार.

## जल्म
भास्करबुवा बखले म्हणल्यार भास्कर रघुनाथ बखले हांचो जल्म 17 ऑक्टोबर 1869 दिसा जालो.तांचो जल्म सुरतांतल्या कठोर ह्या गांवांत जालो.

## शिक्षण
बडोध्यांत किर्तनकार पिंगळेबुवा हांचे लागी तांणी गायनकलेचो श्रीगणेशा केलो. फुडें ख्यातनाम बीनकार बंदे अली खाँ हांचे लागी बखलेंची शिकवणी जाली.
फेज महंमद खाँ, नथ्थन खाँ आग्रेवाले हांचे लागीं भास्करबुवांचे मुखा वयलें शिक्षण जालें. सगले अथक मेहनती उपरांत भास्करबुवा बखले हांणी ग्वाल्हेर, आगरा, जयपूर घराणयांच्या गायकींचेर प्रभुत्व मेळयलें. नाट्यगीत, ठुमरी, भजन, टप्पो, पंजाबी लोकसंगीत, लावणी, गझल, ध्रुपद धमार, आनी ख्याल गायन ह्या सगळ्यांचेर भास्करबुवांची विसक्षण हुकमत आसली.

## वावर
भास्करबुवा बखले हे हिंदुस्तानी संगीत परंपरेंतले गायक, संगीतकार आसले.शास्त्रीय संगिताचेर आधारीत चिजांच्यो चाली मराठींत हाडून भास्करबुवान मराठी नाट्यगितां संगीतबद्ध केली. किर्लोस्कर आनी गंधर्व नाटक कंपनींत तांणी संगीत विशयाचे प्रमुख गुरू म्हणून काम केलें.
बालगंधर्व, मास्टर कृष्णराव, गोविंदराव टेंबे ह्या व्हड गायकांक भास्करबुवा बखले हांच्या मार्गदर्शनाचो लाब जालो. जालंधर, सियालकोट, कराची, म्हैसूर ह्या सुवातां वयल्यो मैफली भास्करबुवांनी गाजयल्यो. 1911 वर्सा भास्करबुवांनी भारत गायन समाज ही संस्था हिंदुस्तानी संगीत पद्दतीचो प्रसार करपाक स्थापली.संगीतकले वयलें तांचें प्रभुत्व पळोवन लोक तांकां देवगंधर्व म्हणपाक लागले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीदेवी

**श्रीदेवी** ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आशिल्ली. श्रीदेवीने 'सोलहवां सावन' (१९७८), 'हिम्मतवाला' (१९८३), 'मवाली' (१९८३), 'तोहफा' (१९८४), 'नगीना' (१९८६), 'घर संसार' (१९८६), 'आखिरी रास्ता' (१९८६), 'कर्मा' (१९८७), 'मि. इंडिया' (१९८७) यासह ह्या अश्या कितलो्याश्याच सिनेमांनी काम केलां. ह्याचबरोबर, तांणी हिंदी चित्रपटां बरोबरच तमीळ, तेलगू, मल्याळम, कन्नड चित्रपटांमध्ये लेगीत काम केलें. २०१३ वर्सा, अभिनय क्षेत्रात उत्तम कामगिरी केल्ल्या बद्दल श्रीदेवी हांकां भारत सरकारा कडल्यान पद्मश्री हो पुरस्कार दिवन ताचो भोवमान केलो. २४ फेब्रुवारी २०१८ सकाळी दुबय हांगा, संयुक्त अरब अमिराती ह्या जाग्यार तिणें आपलो जीव सोडलो

## जल्म

## शिक्षण
 
### मुळावें

### विद्यालय

### पदव्यतुुर

## वावर

## मरण

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मास्टर दीनानाथ मंगेशकार

**मास्टर दीनानाथ मंगेशकार** हे मराठी गायक,नाट्यअभिनेते,संगीतकार आशिल्ले

## जल्म
दीनानाथ मंगेशकार हांचो जल्म 29 डिसेंबर 1900 ह्या दिसा मंगेशी जालो.
 
## जीवन
मास्टर दीनानाथ मंगेशकार हे मराठी गायक,नाट्यअभिनेते,संगीतकार आशिल्ले. ह्या गायक नटाक श्री. कृ. कोल्हटकरांनी मास्टर ही उपाधी दिली आनी तेन्ना सावन तांका मास्टर दीनानाथ मंगेशकार ह्या नांवान वळखूंक लागले. दीनानाथांच्या पूर्वजांचे मूळ आडनांव नवाथे, वतनी नांव देसाय. पूण देवाचेर अभिषेक करताले म्हणू अभिषेकी. गणेशभट आनी येसूताई अभिषेक हांका चार भुरगी जाली. दीनानाथ व्हड तांचे उपरांत विजया (विजया कृष्णराव कोल्हापूरे) मागीर कमलनाथ आनी निमाणी देवयानी. 
दिनानाथाक जल्मांतच अद्वित्य गऴो, ना आडखऴपी वाणी,तल्लक बुद्दी हे गूण आसले. बरो चढो सूर, भिंगरी सारखी घुवपी तान आनी स्वरांच्यो थारिल्ल्यो जागो ही तांका देवान दिल्ली देणगी आसली.

## शिक्षण
बाबा (रघुनाथ मामा) माशेलकार हे दिनानाथाचे पयले गुरू. ते उपरांत रामकृष्णबुवा वझे, गणपतीबुवा भिलवडकर, भाटेबुवा, निसार हुसेन, कथ्यक नर्तक सुखदेव प्रसाद हांचे कडल्यान ते गाणे शिकले. त्या काळांत सुमार पांच हजार दुर्मिळ रागरागिण्याचो, चिजांचो संग्रह तांचे लागी आशिल्लो.

## वावर
तांचे भौवनेस्तपण किल्लासकर नाटक मंडळीच्या कानाचेर गेले. आनी बालगंधर्वाची रिती सुवात भरून काडपाक पिरायेच्या चौदा वर्सा जाल्ल्या दीनानाथक आपोवणें धाडलें. किलास्कर मंडळिच्या ताज-ऐ-वफा, कांटो में फुल अशी उर्दु नाटकांतल्यो तांच्यो भुमिका खुप्प गाजल्यो. गाण्या वय़ले तांचे प्रभुत्व आनी तेजस्वी दोळे पळोवन अच्युतराव कोल्हटकरान तांका मास्टर ही पदवी दिली.मास्टरदीनानाथ हें बलवंत संगीत मंडळिचे मुखेल भागीदार आशिल्ले. कालिंदी (पुण्यप्रभाव) लतिका (भावबंधन) पघमावती (उग्रमंगल) तेज्सविणी (ऱणदुंदुबी) वेगळ्या धाटणेचो धैयधर (मानापमान) सुलोचना (संन्यस्त खड्ग) गोतम (ब्रम्हकुमारी) शिंवागी (राजसन्यांस) अशो जायत्यो स्त्री-पुरूष भूमिका आनी तांची वेगळ्या शैलाची गायिका नाट्यरसिकांक पिशें करून गेली. बालगंधर्व आनी केशवराव हांच्यापासून वेगळी आनी स्वताची गायनशैली तांणी विकसीत केली.

## संदर्भ
भांगरभूंय दिसांळे 29 डिसेंम्बर 2018</ref‌‌‌)

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam
वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh
कवी गिरीश

**कवी गीरीश** हे मराठी कवी आशिल्ले.
## जल्म
शंकर केशव कानेटकर म्हणल्यार कवी गीरीश हांचो जल्म 28 ऑक्टोबर 1893 दिसा महाराष्ट्रांतल्या सातारयांत जालो.

## शिक्षण
सातारयांत जल्मल्ले कानेटकारन फर्ग्यूसन आनी विलिंग्डन ह्या कॅलेजींतल्यान मुखा वयले शिक्षण घेतलें.

## वावर
ते मुधोजी हायस्कूल,फलटण ह्या शाऴेचे प्रचार्य आसले.ताणी अनेक प्रसिध्द कविता फलटणाक हांगा आसतना रचल्यो. कवी गिरीश हे रविकिरण मांडऴाचे एक मुखेल वांगडी आसले.कवी गिरीश हांचे 5 काव्यसंग्रह आसात.तशेच तांणी चार स्वरचित खंड काव्यां आनी टेनिसनच्या इनॅाक आड्रेन चो आनिकेत हो कावयनुवाद बरयला.माधव ज्युलियन हांचे चरित्र तांणी बरयलें. रेव्हरंड ना.वा.टिऴक हांच्या ख्रिस्तायनची प्रत ताणी संपादीत केली.तांचे कांचनगंगा,चंद्रलेखा,फलभार,बालगीत,सेनेरी चांदणे हे काव्यसाग्रह प्रसिध आसात.कवी यशवंत आनी गिरीश हांच्या एकत्रीत कवितांचे वीणाझंकार आनी यशो-गैरी ह्या नांवाचे दोन कवितासंग्रह प्रसिध आसत.माधव ज्युलियन हांचे सव्हंरड ना.वा.टिऴक यांचे ख्रिस्तायन या ग्रंथांचे कवी गिरीश हांणी मुऴा पसून तऴा मेरेन संपादक केलां.

## मरण
4 डिसंबर 1973 ह्या दीसा तांका मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अंनत आत्माराम काणेकर

**अंनत आत्माराम काणेकर** हे आधुनिक कवी,लेखक आशिल्ले.

## जल्म
अंनत आत्माराम काणेकर हांचो जल्म मुंबय हांगासर 02 डिसंबर 1905 ह्या दिसा जालो.

## शिक्षण
तांचे मुळावें शिक्षण गिरगांव हांगासरल्या चिकित्सक समूह शिरोडकर हायस्कुलांत जालें.1927 ह्या वर्सा ताणीं मुंबय विधापिठांतल्यान बी.ए.ची पदवी मेळयली.उपरात एल.एल.बी जाले उपरांत ताणीं वकिलीची सनद मेळयली.

## वावर
काणेकर हे आधुनिक मराठी कवी,चतुरस्त्र लेखक आनी वृत्तपत्रकार आशिल्ले. मुंबयंतल्या नाटयमन्वंतर (1933)ह्या प्रयोगशील नाट्यसंस्थेचे ते एक संस्थापक.1935 ते 1939 ह्या काळांत मुंबयच्या चित्रा ह्या साप्ताहिकाचे ते संपादक आसले.1941 ते 1946 मेरेऩ मुंबयच्या खालसा महाविधालयांत ते मराठीचे प्राध्यापक आसले. उपरांत मुंबईच्याच सिध्दार्थ महाविधालयांत ते विभाग मुखेली आसले.

## साहित्तीक रचना
दरात व इतर कविता (1933) हो तांचो एकूच कविताझेलो.तत्कालीन काव्यलंकेतांक फाट्यार मारीन बरयील्या त्यांच्या कवितांनी प्रादेशीक लोकगितांचे,विडंबन काव्याचे,पुरोगामी सामाजीक आशयाचे आनी मोगाच्या प्रसन्न आविश्काराचे वैशिश्टपूर्ण दर्शन घडटा.नाट्यमन्वंतर ह्या संस्थे खातीर संक्रमण काळांतल्या प्रयोगशील मराठी रगंभूये कडेन तांचो संबंद आयलो.निशिकांतची नवरी(1938),घरकूल (1941),आनी फांस (1949) ही तांची अणकार केल्ली नाटकां प्रयोगशील रंगभुयेक खूब्ब उपेगांत आयलीं. धूर आनी हेर एकांकिका (1941) हातूंत तांच्यो एकांकिका आसात.

## मरण
22 जानेवारी 1980 ह्या दिसा तांकां मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
आत्माराम तोपयो नायक जांभुळकार

**आत्माराम तोपयो नायक जांभुळकार** हे एक आत्माराम गोंयचो सुटके झुजारी.

## जल्म
आत्माराम तोपयो नायक जांभुऴकार हांचो जल्म जांभुऴव़डो-फोंडें हांगा जालो.

## वावर
‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो, बापायचें नांव तोपयो नायक जांभुऴकार.आशिल्लो. 19 ‘’आझाद गोमंतक दल ‘’सघंटनेचो तो वांगडी 54 वसा सावन तो मोहन रानडेच्या फुडांरपणाखाल वावर करूंक लागलो. बाणास्तारी पुलीस ठाण्याचेर ‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो,

 
## पत्रकां
 भूंयगत काय्कत्या मागदशन करप, पत्रकां वांटप अशीं कामां तो करतालो. सप्टेंबर 1995 त, पुलिसांनी तांका धरलो. पुतुगेज सरकाराच्या पादेशीक लंशकरी न्यायालया मुखार (TERRITIONAL MILITARY TRIBUNAL) चवकशे उपरांत तांका देड वस बंदखणीची ख्यास्त फमायली. ताचे फाटल्यान पुलिसांनी तांच्या घरच्यांक बरोच त्रास दिलो.  19972 वसा भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो 18 जुन 1985 दिसा सरकारान सुटके झुजांतल्या ताचो भोवमान केलो.

## संदर्भ
1 

आत्माराम तोपयो नायक जांभुऴकार हांचो जल्म जांभुऴव़डो-फोंडें हांगा जालो. आत्माराम गोंयचो सुटके झुजारी. बापायचें नांव तोपयो नायक जांभुऴकार.आशिल्लो. 19 ‘’आझाद गोमंतक दल ‘’सघंटनेचो तो वांगडी 54 वसा सावन तो मोहन रानडेच्या फुडांरपणाखाल वावर करूंक लागलो. बाणास्तारी पुलीस ठाण्याचेर ‘’आझाद गोमंतक दंल संघनेच्या वावुरप्यांनी हल्लो केलो, तेत्रा तांची रांवपाची आनी जेवपाची वेवस्था ताणें केल्ली. भूंयगत काय्कत्या मागदशन करप, पत्रकां वांटप अशीं कामां तो करतालो. सप्टेंबर 1995 त, पुलिसांनी तांका धरलो. पुतुगेज सरकाराच्या पादेशीक लंशकरी न्यायालया मुखार (TERRITIONAL MILITARY TRIBUNAL) चवकशे उपरांत तांका देड वस बंदखणीची ख्यास्त फमायली. ताचे फाटल्यान पुलिसांनी तांच्या घरच्यांक बरोच त्रास दिलो.  19972 वसा भारत सरकारान तामपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो 18 जुन 1985 दिसा सरकारान सुटके झुजांतल्या ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ. रामकृष्ण

**डॉ. रामकृष्ण** प्राचीन भारतीय इतिहासाचे आनी संस्कृतीचे व्यासंगी संशोधक आनी पुरातत्वज्ञ

## जल्म

## शिक्षण
डेक्कन कॉलेजीतल्यान 1896 वर्सा बी. ए. जाले उपरांत कायध्याचो अभ्यास करतना, मुंबई विध्यपीठा खातीर पूर्व मुसलमान ( इ. स 1000 पयर्त 0 महाराष्ट दोशांतील प्राचीन ग्रामांचे आणि नगराचे ताणी निबंध बरयतो. तातूत ताका भागवानलाल इंद्रजी पारितोशीक मेळ्ळे.ताचे उपरांत व्हडल्या भांडारकारांच्या आदेशा प्रमाण संस्कृत, प्राचीन भारतीय इतिहास आनी पुराभिलेख हे विशय घेवन एम् . ए.

## वावर
उपरांत भारताच्या जनगणना खात्यांत तणी काम केले. मूखार 1917 वर्सा कलकत्ता विध्यापीठांत प्राचीन भारतीय इतिहास आनी सस्कृतो ह्या विशयांचे प्राध्यापक म्हूण ताची नेमणूक जाली.
1936 वर्सा ते निवृत्त जाय मेंरेत हें पद ताणीं सांबाळ्ळें.अधिकार,पयशे हांचो लोभ नाशिल्लो हा विव्दान इतिहासान झपाटलेलो पुराभिलेख आनी नाणकशाश्त्र हांतूत निष्णांत अधिकारी आसलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शांताराम नांदगावकर

**शांताराम नांदगावकर**हे  ज्येशट गितकार आशिल्ले.

## जल्म
ज्येश्ट गीतकार शांताराम नांदगांवकर हाचो जल्म 19 आँक्टोबर 1936  दिसा कणकवलीच्या नांदगावांत जालो.

## शिक्षण
ल्हानपणणांतूच तें मुबंय आयलेदादर शिरोडकर  हायस्कूलांत तांचें मुऴावें शिक्षण जालें. ताचों लोकांक लांगी करंपाचो गूण, खुब्ब नम्र स्वभावा हाका लागून तांचो मित्रपरीवार खुब्ब व्हड आसलो.

## वावर

तें 1985 वर्सा शिवशेनेच्या तिकेटिचेर विधानपरिषदेचेर निवडून आयिल्ले. पूण , राजकाण हो कांय ह्या मनशाचो पिड नासलो . शब्दांतल्यान जग उबें करपाची ताकद तांचे कडेन आशिल्ली. तांच्या गितांनी फक्त जुन्या  जाणट्यांकूच न्हय तर तंरणाटयाकूय मान दाखोवन आयल्ली .

## गीता

आयजूनय तांच्या  भावगितांक रसीक  विसरुंक ना. ह्रदयी वंसत  फुलताना (अशी ही बनवाबनवी) , रुपेरी वाऴूत माडाच्या बनात,दाटून कंठ येतो (अष्टविनायका) ससा तो कसा , प्रथम तुला वदीतो , पहिलें न मनं तुला (गुपचुप) , धंदीत गंधीत होउन.

## मरण
तांकां मधुमेह आनी अल्झायमराच त्रास जातालो. तातूतूच दि. 11 जुलय 2009 दिस हो गीतकार काऴच्या पड्डयार काऴाच्या पड्डयार गेलो.

## संर्दभ

वर्ग:देवनागरी पानां
कवी सुधांशु

**कवी सुधांशु** हे नामनेचे मराठी कवी आनी कथानकर.

## जल्म
कवी सुधांशु हांचो जल्म औदुंहराक जालो.

## शिक्षण
सुधांशुचें शिक्षण एसएससी मेरेन जालें.

## वावर
खडकातले झरे हो ताचो कणयांचो सग्रह.हाचे भायर तांणी कांय ल्हान भुरग्यांल्यो काणयो बरयलया.

## छंद
कवी सुधांशु ती स्वता दत्तभत्त आसले खातीर ताणे दत्तगीते,गीत दत्तात्रेय,दत्तगुरंची गाणी सुंदर हे तांचे कांय दत्तगितांचे सग्रह आसात.

वर्ग:देवनागरी पानां
केशवराव भोळे

**केशवराव भोळे** हे मराठींतले भोवमानेस्त संगीत समीक्षक, संगीत रचनाकार, संगीत दिग्दर्शक आनी नाटक, चिञपट, क्रिकेट आनी हेर विशयांचे चिकित्सक अभ्यासक आनी लेखक. तांचें पुराय नांव कशेव वामन भोळें.

## जल्म
अमरावतीक तांचो जल्म जालो. ताचो बापूय बी संगिताचो शैकीन आसलो. ते स्वता सतार वाजयताले. केशवराव आवयच्या पोचांत आसतनाच ताचो बापूय भायर पडलो.

## शिक्षणीक वाटचाल
पूण ताच्या घरांतले बाकीचें वातावरण संगीतांतलें आसल्या कारणान ल्हान केशवाकूय बी संगिताची आवड आसली. वैजकी शिकपाक मुबय आयले उपरांत हो संगिताचो नाद इतलो वाडलो की ताणें अभ्यासाचेर उदक सोडलें.

## संवसारीक जीण
ह्याच वेळार ताची वळख दुर्गा केळेकार हांचे लागीं जाली. 
फुडें हाचें रूपांतर मोगांत आनी मागीर लग्नांत जालें. लग्न जालें उपरांत दुर्गा केळेकार ही ज्यात्स्ना भोळे जाली.

## वावर
जिणें फुडें वचून संगीत-नाटकाच्या क्षेत्रांत खुब्ब नांव मेळयलें. जुलय 1933 नाटय मन्वंतर हे संस्थेच्या आंधळ्यांची शाळा ह्या श्री. वि. वर्तक हांणी बरयिल्ल्या ह्या फामाद नाटकांत तिणें केल्लें पयलेंच काम खूब गाजलें. केशवरावानूच दोन गाण्यांची स्वर रचना केल्ली. हाचे खातिरूच केशवराव भोळे हें नांव सगल्यांच्या कानांलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मास्तर कृष्णराव

**मास्तर कृष्णराव**. कृष्णरावांची प्रकृती नाजूक आसली. आवाज गोड,लवचीक आशिल्ल्यान तांकां काम मेळ्ळें.

## जल्म
मास्तर कृष्णराव हांचो जल्म पुणे जिल्ह्यांतल्या आळंदी हांगा जालो.

## शिशण
तांका संगीताचें मुळावे शिक्षण बाबुराव फडके हांचे कडल्यान मेळ्ळें.

## वावर
कृष्णरावांच्या मरणा उपरांत,गरिबीचे परिस्थतींत पिरायेच्या अवघ्या सव्या वर्सा कृष्णरावन नाट्यकला प्रवर्तक मंडळी या नाटक मंडळीत काम सुरुकेलें. तो ‘सतं सखू’ नाटकांत विठोबाची भूमिका करतालो. ह्याच नाटक मंडळींत तांची वळख सवाई गंधर्वां कडेन जाली. तांकां नाटकांतली गाणी म्हणपाक सवाई गंधर्वांचे मार्गदर्शन मेळ्ळें.
1910 वर्सा मास्तर कृष्णराव हांणी पं. भास्करबुवा बखले हांचे शिष्यत्व घेतलें. आपल्या गुरुच्या आगर्या खातीर मास्तर कृष्णराव हांणी गंधर्व नाटक मंडळींत प्रवेश केलो. तो बालगंधर्वां वांगडा मुखेल भुमिका करतालो. ह्या दरम्यान ताणी ‘संगीत शारदा’, ‘संगीतसौभद्र’,‘एकच ण्याला’या सारक्या साबार नाटकांनी बायलेची भुमिका केल्या

## मरण
20 ऑक्टोबर 1974 ह्या दिसा तांका मरण आयले.

## संदर्भ
भांगरभूय, 20 ऑक्टोबर 2017

वर्ग:देवनागरी पानां
ना.सं.इनामदार

**नागनाथ संतराम इनामदार** हे एक स्रेश्ट इतिहासिक कादंबरीकार आशिल्ले.

## जल्म
इनामदार हांचो जल्म 23 नोव्हेंबर 1923 ह्या दिसा साताऱ्यांत जालो.

## वावर
 
कथा लेखनान तांच्या बरोवपाक सुरवात जाली. इनामदारान आपले वाङ्मयीन लेखन 1945 ह्या वर्सा ‘अनिल’ सप्ताहिकांतल्यान सुरू केलें.
1958 मेरेन तांणी ‘हंस’, ‘मोहिनी’,’किर्लोस्कर’, ‘साप्ताहिक स्वराज्य’ अशा नियतकालिकांतल्यान बरयलें.. मराठीशही आनी पेशवे हांच्या कालखंडांतल्या जायत्या लोकांचो नियाऴ तांणी घेतलो. तांची इतिहासाकडे पळोवपाची दृष्टी खूब नितळ आशिल्ली.

## छंद
नोकरेच्या निमतान भोवत आसतना तांकां इतिहासीक कागदपत्रांचे संशोधन करपाचो छंद लागलो.

## संशोधन
इतिहासकाळांतल्या उपेक्षित पात्रांक न्याय दिवपी लेखक अशी तांची वळख वाचप्यां मजगतीं आसा. कादंबरेंत कितें सांगलां हाच्या इतलेंच कशें सांगलां हाकाय म्हत्व आसता हाचें गिन्यान तांकां आसलें. इतिहासाचो विपर्यास जावचो न्हय हे खातीर मुळा पसून संशोधन, इतिहासाचें सजर्नशील आकलन आनी प्रसंगांतली नाट्यमयता हाच्या खातीर ते लोकप्रिय कादंबरीकार थरले.
भूमापनाचे शासकी खात्यातलें ताचें काम तांकां संशोधनाच्या दृष्टिन उपयोगाक आयलें.‘भूमीतरंग’ नियतकालिकाचे ते संपादक आसलें.1857च्या स्वातंत्र्य समराचेर बरयल्ली ‘बंड’ ही तांची पयली कादंबरी.
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जवाहरलाल नेहरु

जवाहरलाल नेहरू हो स्वातंत्र्यसंग्रामाचो फुडारी आशिल्लो.

## जल्म
जवाहरलाल नेहरू हांचो जल्म दि. 14 नोव्हेंबर 1889 या दिसा अलाहाबाद हांगा जलो. एका काश्मीरी ब्राह्मण कुटुबांत ताचो जल्म जालो. ताचो बापूय मोतीलाल नेहरू एक जेश्ट फुडारी आशिल्लो. जवाहराची आवय स्वरूपराणी घर्मीक वृत्तीची आशिल्ली.

## शिक्षण
जवाहराचें मुळावें शिक्षण घराकडेनूच बन्याशा शिक्षकांकडल्यान जालें. तांतूतल्या फर्डिनांड टी बुक्स ह्या शिक्षकान जवाहराक विज्ञानाची आनी वाचनाची गोडी लायली. ब्रुक्स हो थिऑसॉफीची आशिल्ल्यान, जवाहराक ताणे एनी बेंझंट हिचे व्याख्यान आयकूक दिवन थिऑसॉफिची दिक्षा दिली. सुर्वेक जवाहर त्या विचारांनी खूब भारावलो पूण थोड्याच दिसानी ताणे इंग्लीश भाशेवागडा संस्कृत आनी पर्शियी भाशांची अध्ययन केले. सतारवादन, गायन ह्या कलांनीय ताका गोडी आशिल्ली. आवय कडल्यान आनी मावशी, बिबीअम्माकडल्यान ताका रामायण, महाभारतांतल्यो कथा तशेच सदाचाराची शिकवण मेळ्ळी. 1905 च्या रूसो-जपानी झुजाचो जवाहराच्या मनाचेर परिणाम जालो. भूशास्त्र, रसायनशास्त्र आनी वनस्पतिशास्त्र हे तीन विशय घेवन तो दुसऱ्या वर्गांत विज्ञानाची पदवी परिश्क्षा पास जासो. उपरामत बॉरिस्टरची परिक्षा दिवन 1912 वसा भारतांत आयलो. इंग्लंडांतल्या ह्या सात वसांच्या वास्तव्यांत ताणे बर्नार्ड शॉ, लो  डिकिन्सन, आयव्हॅन ब्लॉक, उदारमतवादाचोय ताच्या मनाचेर खोल परिणाम जालो आनी फॅबियन समाजवादी चळवळीकडेन ताचे मन ओड घेवंक लागले. भारतांत येतकूच देशसेवा करची काय वकीली हे विशीं ताचेमुखार पेंच पडली. अलाहाबादेक ताणे वकिलीक सुरवात केली पूण अडेज वर्सभितर ताका ह्या वेवसायेचो वीट आयिल्लयान ताणे वकिली सेडली.

## वावर
भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामाचो फुडरी, स्वतंत्र भारताचो पयलो प्रघानमंत्री आनी संवसारीक नामनेचो विचारवंत.
8 फेब्रुवारी 1916 ह्या दिसा कमल कोल हे दिल्लीतले चलये इंदिरा गांधी जी फुडें भारताची प्रधानमंत्री जाली आनी एक चलो जाका जल्मताच मरण आयलें. जवाहराचे बायलेन हेर कुटुबियांवांगडा स्वातंत्र्यसंग्रामांत वांटो घेतली.बंदखणींतली जीण आनी क्षयरोग हांकां लागून 1936 वर्सा लखनोचे राश्ट्रीय सभेक गेल्लो थंय महात्मा गांधीकडेन ताची पयली भेट जाली. तेन्ना सावन जवाहराच्या राजकीय कार्याक व्यापक बसका आनी निच्श्रीत दिशा मेळ्ळी. ब्रिटीश साम्राज्यशाय बळिश्ट आसली तरी लेगीत अहिंसात्मक मार्गान पूण निर्भयपणान तिका लढो दिवपाक जाय असो अगळी मार्ग गांधीजीन दाखयलो. ह्या गांधीच्या झुजतना भंय वा दुस्वासाक थारो दिवप ना हो गांधीजीचो दंडकूय जवाहराक पटलो.

## मरण
27 मे 1964 या दिसा तांकां दिल्ली हांगा मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
लश्र्मण रामचंद्र पांगारकर

**लश्र्मण रामचंद्र पांगारकर**
प्राचीन मराठी वाडमयाचे इतिहासकार,मराठी संतचरीत्रकार,हरीभत्तपरायण भागवतछर्मप्रचारक आनू रोसाळ उलोवपी.

## जल्म
हाचो जल्म चिपळूणांतलो

## जिण
तांच्या घराण्याचो मूळ गांव पांगरी.(ता .बार्शी जिल्लो सोलापूर) पूण तांचे घराणें पुण्या लागी पौडाक रावपाक लागलें पांगारकराच्या बापायचें नाव कृष्णाजी.पागारकर हाका आपल्या चुलत्या क़डेन महणल्यार रामचद्रपत हाचे कडेन पोसको दिल्लो.

## शिक्षण
 पांगारकरांचे मुळावें शिक्षण पौडाक माध्यमीक शिक्षण पुणयाच्या न्यू इगिलश सकुलांत आनी शिक्षण पुण्यांतल्या फगर्युसन महाविहालयांत जालें. ताजे मागीर पंढरपूर पुणे अमरावती ह्या सुवातांचेर ते शिक्षक म्हणून काम पळयताले.शिक्षकी पेशो सोडून 1907 वर्सा ते भतितज्ञानवैराग्यविवर्धक विचारांच् लहरी स्वधर्म बांधवांत वाडीक लावच्यो हया हेतून मुमुक्षु नांवाचे साप्ताहीक तांणी धुऴें गावांत काडलें. फुडें हया साप्ताहिकाचें मासिकांत रंपातर करूक ते ताणी पुण्याक हाडलें

## वावर
मुनक्षूचे 1930 सावनचे अंक नाशिकाच्यान प्रकाशीत जाले मुमुक्षु काडले उरात लेखन सशोधन प्रवचन हरिभतिप्रसार अशा कार्याक तांणी जीवन अर्पिलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शांता शेळके

**शांता शेळके** ह्यो ख्यातनाम मराठी लेखिका, कवयित्री, अनुवादक आनी गीतकार.

## जल्म
शांता शेळके हांचो जल्म 12 ऑक्टोबर 1922 दिसा पुणें जिल्ल्यांतल्या इंदापूरांत जालो.

## शिक्षण
पुण्याच्या हुजूरपागा शाळेंतल्यान मुळावें शिक्षण घेतले उपरांत पुण्यांतूच सर परशुरामभाऊ महाविध्यालयांत फुडलें शिक्षण घेतलें.एमएचे परिक्षेंत मराठी हो विशय घेवन तात्यासाहेब केळकर सुवर्णपदक तांणी मेळयलें (1944).

## संवसारीक जीण
संपूर्ण नांव शांता जनार्दन शेळके.श्री.म.माटे, के.ना.वाटवे हे प्राध्यापक म्हणून तांकां लाबले. ह्याच सुमाराक प्रा.रा.श्री.जोग फर्ग्युसन महाविध्यालयांत आयले. काव्यलेखना विशीं तांचें मार्गदर्शन आनी उत्तेजन मेळ्ळें. मागीर मुंबय थोडो वेळ आचार्य अत्रे हांच्या नवयुग साप्ताहिकांत नोकरी केली. फुडें नागपुर आनी मुंबय ह्या सुवातां वयल्या महाविध्यालयांतल्यान  मराठीचें अध्यापन केलें.

## वावर
कविता, कथा, कादंबरी, व्यक्तिचित्रां, बालसाहित्य, चित्रपटगितां, समिक्षा, आत्मकथन, अनुवाद अशा विवीध साहित्यप्रकारांनी तांणी लेखन केलें. पूण कवयित्री आनी गीतकार म्हणून तांकां चड प्रसिद्दी मेळ्ळी.
मुक्ता आणि इतर गोष्टी (1944) हो तांचो पयलो कथासंग्रह; स्वप्नतरंग (1945) ही तांची पयली कादंबरी; शब्दांच्या दुनियेत (1959) हो तांचो पयलो ललितलेख संग्रह.

## मरण
6 जून 2002 दिसा शांता शेळके काळाच्या पडड्या आड गेल्यो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पाब्लो पिकासो

**पाब्लो पिकासो**चित्रकार आनी शिल्पकार आशिल्लो.

## जल्म
पाब्लो पिकासो हाजो जल्म 25 ऑक्टोबर 1881 या दिसा मालागा, स्पेन हांगासर जालो.पिकासोचो  जल्म  सपेनांतलया जालो.

## आवड
हो युरोप खंडांतल्या स्पेन देशांतलो नामनेचो चित्रकार आनी शिल्पकार आशिल्लो. पिकासो हो चित्रकलेंतल्या ताच्या वेगळ्या शैलीखातीर आनी एकदमा आधुनिक विचारां खातीर प्रसिद आसा. मॅडनिझम सुररिअलीझम हांचे सारक्या चित्रकलेंतल्या विंगड विंगड विचारांचे एकठांयपण पिकासोच्या चित्रांतल्यान दिसून येता.
पिकासो हो चित्रकलेंतल्या ताच्या वेगळ्या शैलीखातीर आनी एकदमा आधुनिक विचारां खातीर प्रसिद आसा. मॅडनिझम सुररिअलीझम हांचे सारक्या चित्रकलेंतल्या विंगड विंगड विचारांचे एकठांयपण पिकासोच्या चित्रांतल्यान दिसून येता.

## चित्रकलेत
चित्रकलेंत जलमापासुनूच हुशार आशिललया पिकासोन लहानपणांत चित्रकलेंत जायतीं इनामां मेळयललीं.

## मरण
8 एपिल 1973 हया दिसा मूगॅ, फानस हांगा ताका मरण आयलें.
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
डॉ. श्रीराम लागू

डाँ. श्रीराम लालू हो एक नाटकार आशिल्लो.

## जल्म

डॉ. श्रीराम लागू हांचो जल्म 16 नोव्हेंबर 1927 ह्या दिसा साताराक जालो

## शिक्षण
एमबिबीएस जाले उपरांत तांणी वैजकी वेवसाय सुरू केलो. पुण शाळेंतल्यान तांकां नाटकांत रूची आसलो. पुण्यांतल्या पिडोए हे नाट्यसंस्थेच्या माध्यमांतल्या तांणी नाटकांत काम करपाक सुरवात केली.

## वावर
डॉ. श्रीराम लागू .  पिडीए, रंगायन, थिएटर युनिट, कला वैभव, गोवा हिंदू, रुपवेध, आविष्कार, आयएनटी ह्या नाट्यसंस्थांच्या सुमार पन्नास नाटकांतल्यान तांणी विंगड विंगड भुमिका केल्यो. वेड्याचे घर उन्हात, आधे आधुरे, गिधाडे, काचेचा चंद्र, हिमालयाची सावली, इथे ओशाळला मृत्यू, उध्वस्त धर्मशाळा, सूर्य पाहिलेला माणूस, किरवंत, मित्र अशा नाटकांनी तांणी केल्ल्यो एका परस एक बऱ्यो अश्यो भुमिका गाजल्यो.
पूण श्रीराम लागू ह्या कलाकाराची खरी वळख जगाक जाली ती नटसम्राट नाटकांतल्या गणपतराव बेलवळकर हा भुमिके खातीर. हे भुमिकेक लागून लागू नटसम्राट म्हणून जगा मुखार आयले. अभिनया वांगडा तांणी खूब नाटकांचें दिग्दर्शन केलें. तातूंत गुरु महाराज गुरु, गिधाडे, हिमालयाची सावली आनी गाबों. तशेंच एक होती राणी आनी एण्टीगनी ह्या दोन नाटकांचे नाटककार लागू आसले. नाटका बाराबरच सामना, पिंजरा हे तांचे चित्रपट खूब गाजलें. नाटक, चित्रपट हातूंत भितर एक कलाकार.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंग दामोदर गुणे

**पांडुरंग दामोदर गुणे** हो एक प्राचयविध्यासंशाधक, भाशाशास्त्रज्ञ आनी साहित्य समिक्षक.

## जल्म
गुणे हांचो जल्म अहमदनगर जिल्ल्यांतल्या राहुरीक जालो.

## शिक्षण
तांचें मुळावें आनी माध्यमीक शिक्षण अहमदनगरांत जालें तर उच्च शिक्षण मुंबयच्या विल्सन कॉलेजीतल्यान जाले. मॅट्रीक परिक्षेंत दुसरी शंकरशेट शिश्यवृत्ति 1900, बिए परिक्षेंत ‘भाऊ दाजी’ पारितोषिक आनी एमएचे परिक्षेंत ‘झाला वेदान्त’ पारितोषिक तांणी मेळयलें. 1908 वर्सा गुणे पुण्याचे फर्ग्युशन कॉलजींत संस्कृताचे प्राध्यापक जाले. सरकारी शिश्यवृत्ती मेळोवन लाइपसिक (जर्मनी) विध्यापिठाची पिएचडी पदवी तांणी 1913 वर्सा मेळयली. ते विलिंग्डन काँलेज, सांगलीक संस्कृताचे प्राध्यापक म्हणून शिकयताले. भांडारकर प्राच्यविध्या संशोधन मंदिर, मुंबई विध्यापीठ, भारत इतिहास संशोधक. मंडळ, श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विध्यापीठ हांच्या कार्यांत ते भाग घेताले. एन इंट्रोडक्शन टू कंपँरेटिव्ह फायलॉलॉदजी (1918) हो संस्कृत, प्राकृत आनी आधुनिक देशी भास हांचो तौलनीक अभ्यास मांडपी तांचो इंग्लीश ग्रंथ खूब अभ्यासतात.

## लेख
चिं . वि . वैध्य हांचे बाराबर ‘मराठी भाषेच्या उत्पत्ती’ संबंदीं तांचो जाल्लो वाद (विविधज्ञानविस्तार, 1922; पुनर्मुद्रण 1968); तशेंच ‘मराठी भाषेचा कालनिर्णय’ आनी ‘अपभ्रंश भाषेतील वाडमय’ (भारत इतिहास संशोधक मंडळ वार्षिक वृत्त – 6 आनी 7) हे तांचे लेख भासशास्त्रीय अभ्यासांत मोलाची भर घालतात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
भगिनी निवेदिता

**भगिनी निवेदिता**
भारतीय संस्कृतायेची एक पुरस्कर्ती.

## जल्म
भगिनी निवेदिता हांचो जल्म 28 ऑक्टोबर 1867 ह्या दिसा आयर्लडांतल्या उनर्गननांत जालो. भारतीय संस्कृतायेची एक पुरस्कर्ती. मूळ नांव मागरिट नोबल. तिचे आवयचें नांव इझाबँल.तिचो बापूय क्रिस्तांव धर्मोपदेशक.

## वावराची सुरवात
22 ऑक्टोबर 1895 दिसा तिची विवेकानंदा कडेन भेट जाली. स्वामीजींच्या व्यक्तिमत्वान ती प्रभावीत जाली. विवेकानंदाचे सांगणे प्रमाण ताच्या कार्यांत पालव दिवपा खातीर 28 जानेवारी दिसा भारतांत आयली. रामकृष्ण परमहंसाची घरकान्न शारदामाता हिचे कडल्यान तिणें हिंदू धर्माचे संस्कार आत्मसात करून वागणुकेन थंयच्यान कर्मठ लोकांक आपलेशे करून घेतले. 11 मार्च  1898 दिसा कलकत्याच्या स्टार रंगमंदिरांत घडोवन हाडल्ले सभेंत धर्मशिक्षण आनी हिंदुस्थानाची सेवा हें आपलें उद्दश्ट आशिल्लयान तिणें सांगले. 25 मार्च 1898 दिसा तिणें स्वामी विवेकानंदा कडल्यान ब्रहाचारिणी व्रताची विधीपुर्वक दिक्षा घेतली. विवेकानंदान तिका निवेदिता अशें नांव दवरलें. स्वामीजी वांगडा भोंवडी करतकूच हिंदू लोक आनी 12 नोव्हेंबर दिसा तिणें कलकत्यांतल्यान बाग बाजारांत एका बालिका विह्यालयाची स्थापणूक करुन राष्ट्रीय शिक्षण कार्याक सुरवात केली. फेब्रुवारी 1899त  कलकत्यांत आयिल्ले प्लेगाचे धामीत तिणें सेवाकार्य केलें. त्याच वर्सा ती अमेरिकेक गेली आनी तिणें थंय रामकृष्ण सहाय्य संस्था स्थापन केली. पँरीस आनी लंडनांतल्यान प्रवासा उपरांत 1902त ती भारतांत परत आयली. त्याच वर्सा विवेकानंदान समाधी घेतली. त्याच वर्सा निवेदितान राष्ट्रीय स्वातंत्र्य आंदोलनाची वावर सुरू केली.
1902 ते 1904 ह्या काळांत पुराय भारतांत प्रचार भोंवडी करून लोकां मदीं जागृताय केली.

## मरण
13 ओक्टोबर 1911 दिसा दार्जिलिंगांत तांकां मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अरुण सरनाईक

**अरुण सरनाईक** हे नाटकांत काम करपी आभिनेते आशिल्लें.

## जल्म
अरुण शंकरराव सरनाईक हाचो जल्म 04 ऑक्टोबर 1935 या दिसा जालो.

## वावर
हिंदी चित्रपट सृष्टी सारके रुबाबदार नायक अपवादानूच उदयाक आयले, असो टीकेचा सूर आयिल्लो.. ह्या टीकेचेर जाप म्हळ्यार अरूण सरनाईक. एका परिपूर्ण अभिनेत्या कडेन ज्यो कांय गजाली लागतात , त्या सगल्यांचो आसपांव सरनाईक हांच्या व्यक्तिमत्वांत पळोवपाक मेळटा. अरुण सरनाईक हाच्या घराण्यांतूच कला आशिल्ली.इचलकरंजीक एका कारखान्यांत व्यवस्थापक म्हूण कांय काळ काम पळयलें. पूण, थंय ताचो जीव लागलो ना. ह्याच वेळार मो. ग. रांगणेकर हे ‘भटाला दिली ओसरी’ हें नाटक बसयताले.ह्या नाटकांत अरुणान काम केलें. आनी ताजी कारकीर्द सुरू जाली.
तो एक सामाजीक कायकर्तोय आशिल्लो.

## शिक्षण
मुंबयच्या रुईया महाविध्यालयांतल्यान ताणे पदवी मेळयली.

## छंद
गावपाचे हे गूण अरुणाक घरांतल्यानूच मेळ्ळे. ताचे खातीर अभिनयांत नांव मेळवपा पयलीं अरुण पेटी, तबलो हातूंत मातब्बर आशिल्लो. संगीताची हीच आवड ताका कलाक्षेत्रांत उपेगाक आयली.

## मरण
‘पंढरीची वारी’ ह्या सिनेमाचें चित्रीकरण करून कोल्हापूर सावन पुण्यांत येतना ताका 21 जून 1984 ह्या दिसा ताका रस्तो अपघातांत मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
नारायण सीताराम फडके

सर नारायण फडके हे एक मराठी साहित्यांतले नांवाजते लेखक आसले.

## जल्म
ऩारायण सीताराम फडके हांचो जन्म 4 ऑगस्ट 1894 दिसा जालो.

## शिक्षण
फडके हे मकाठी साहित्यांतले नांवाजते लेखक आसले. ना.सी. फडके हांच्यो कथा तत्रशुद्द,रेखीव आनी आकर्शक भास ह्या तीन गुणांनी परिपूर्ण आसल्यो.1949 वर्सा ते निवृत्त जाले. ओडलायणी सुरवात, कथेच्या मध्याचेर घुसपणूक, अखेरेक सोडवणूक आनी ताचे मागीर शेवट अशें तांच्या लिखाणाचें ठरावी तंत्र आसलें.तंत्रा बाराबर फडक्यांची कथा रचना आनी भास हे दृष्टीन खुब्ब प्रभावी आसा.

## वावर
ते कोल्हापुरच्या राजाराम महाविद्दालयांत तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक आशिल्ले. तंत्राचेर भर दिवपी लेखक म्हणून ते फामाद आसात. कसल्या प्रसंगाचें सुंदर शब्दचित्र रंगोवप आनी रेखीव व्यत्किदर्सन घडोवप हातूंत फडके खुब्ब वयल्या पांवड्यार आसले. फ़डक्यांल्यो काण. भावनाप्रधान नासतात,काणयो फकत मनोरंजन करतात, मनाचेर खंयचेच संस्कार करिनात, अशे जायते आक्षेप तांचेर घेतात. पुण इतलें आसुनूय बी लोकप्रीयतेन कांयच उणें जायना. अल्ला हो अकबर ! (1917) ही तांची पयली कादंबरी. लेखिका कमला फडके (कुळारची कमल दीक्षित) ही ना.सी.फडके हांची विद्दार्थिनी आनी दुसकी घरकात्र. तांचे एके चलयेचें नांव अंजली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामप्रसाद मुरलीधर

**रामप्रसाद मुरलीधर**बिस्मिल ह्या नांवान पुस्तकां बरयलीं.

## जल्म
रामप्रसाद मुरलीधर हांचो जल्म उत्तरप्रदेशांल्या शहाजहांपूर शारांतल्या खिरनीबाग मोहल्यांत 11 जून 1897 ह्या दिसा जालो

## शिशण
पूण मागीर तो ऊर्द शिकलो,भटपण शिकलो आनी ताचो इश्ट सूशिलचंद्र सेन हाका लागून उरिल्लयो वायट संवयी लेगीतना शोजाल्यो

## वावर
भुरगेपणांत रामप्रसादाचे कमी आसतालें.ताका वायट संगतयबी लागिल्ली. मागीर ताचो संबंदर्य समाच्या धिवेशनान पंडित जगत नारायण मूल्ला हांचो आदे  शपिंजून उडोवन ताणे लोकमान्य बाऴगंगाधरटिऴ कहाची शोभा यात्रा काडली.1915 ह्या वर्सा भाई परमानंद हांकां फाशी दिली तेन्ना तांणी पं.गेंदालाल दीक्षित हांच्या मार्गदर्शना खाला मातृवेदी नावांची संस्था सुरु केली.
हेस स्थेचे विलीनी करण फुडे वचून  'शिवाजी समिती' हातूंत जालें. तांणी साबार सशस्रलडायो केल्यो. फुडे तांकां भूमिगत जावचें पडलें. तेन्ना तांणी बिस्मिल ह्या नांवान पुस्तकां बरयलीं. 1921 च्या काँग्रेस  अधिवेनांत  रामप्रसाद हांणी मौलाना  हसरत  मोहानी हांच्या पूर्ण स्वराज्य हेसं कल्पनेक  तेंको दिलो.
लरामप्रसाद हांणीच असहकार आंदोलन सुरु करपाक फुडाकार घेतलो. पूण जेन्ना महात्मा गांधीन कोणूच सांगि नासताना अचकीत असहकार आंदोलन फाटीं घेतलें, तेन्ना सावन रामप्रसाद बिस्मिल  गांधी विरो धीजाले. हाचोच परिणाम म्हूण फूडे वचून तांणी रिवोल्यूशनरी पार्टी नव्या पक्षाची स्थापणूक केली. हातुंतल्या नूच फूडे काकोरी कांड घडलें.

## मरण
सोमार 19 डिसेंबर 1 927 ह्या दिसा रामप्रसाद बिस्मिल हांकां फाशी दिली. ताचे पयलु 16 डिसेंबर ह्या दिसा तांणी आपले आत्मचरित्र बरोन बंदखणी भायर धाडलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्रीनिवास रामानुजन

**श्रीनिवास रामानुजन**. या पोफेसर हार्डीन रामानुजनाचे अनेक सोद निबंद पसिद्द केले.

## जल्म
रामानुजन श्रीनिवास अय्यंगार हांचो जल्म 22 डिसेंबर 1887 ह्या दिसा कोइंबतुरच्या इरोड नांवाच्या गावांत जालो.

## शिक्षण
 ल्हानपणांत रामानुजन हांचो बौध्दीक विकास सामान्य भुरग्यां भाशेन नाशिल्लों. पिरायेच्या तीन वर्सां मेरेन रामानुजनाक उलोवपाक लेगीत येनाशिललें. घरच्या लोकांक काळजी जाल्ली की हो मोनो बी जावना मू पूण होच भुरगो घा वर्सांचो जालो तेन्ना सगल्यांक चड गुण मेळोवन पयलो आयलो. ताका खुब प्रस्न पडटाले. तो विचारतालोय बी. पूण ताचो ञास ताका शिकवप्यांक जातालो. थोडो तेप गेले उपरांत शिक्षकांच्या मतींत ताची बुध्दिनत्ता खूब फूडली आसा हे लक्षांत आयलें. खास करून गणीत ह्या विश्यांत. हाचो एक वायट परिनाम जालो. गणीत हो विशय सोडून रामानुजन बाकी खंयच्याच विसयाचेर लक्ष दिना जालो. ताका लागून एक गणीत सोडलें जाल्यार सगल्या विशयांत  तो नापास जालो. शिशयर्वत्ती बंद जाली.

## वावर
 आर्थीक परिस्थिती वायट आशिल्ल्या कारणाक ताका शिकवण्यो घेवच्यो पडल्यो ताचे खरें गणीती गिन्याय दोनुच मनशांनी वळखलें एक डेप्यूटी कलेक्टर रामस्वामी अय्यर आनी दुसरो मनीस महळ्यार पोफेसर हाडीं. या पोफेसर हार्डीन रामानुजनाचे अनेक सोद निबंद पसिद्द केले. ताका केंबिज व्हेलो. ह्या सोदनिबंदा खातीर रायल सोसायटिची फलेशिप रामानुजनाक मेळ्ळी. ही फेलोशिप मेळोवपी रामानुजन हो पयलो भारतीय आनी आयज मेरेनचो सगल्यांत पिरायेन ल्हान मनीस. पुण ताचो भलायकेन ताका सांगात दिवंक नां.

## मरण
 पिरायेचो 33 वर्सांचेर हो भौमनेस्त मनीस 23 अपील 1920 ह्या  दिसा भायर पडलो. गणीत क्षेश्राचें खूब मोटें लुकसाण जालें.

## संदर्भ
भागंरभूय, 6 ऑक्टोबर 2016

वर्ग:देवनागरी पानां
भगवतीचरण वर्मा

**भगवतीचरण वर्मा**. आधुनीक हिंदी कादंबरी कार, कथाकार आनी कवी.

## जल्म
तांचो जल्म जल्म उत्तर प्रदेशां तल्या उन्नाव जिल्ल्यांत शफीपूर ह्या ल्हानशा खेड्यांत जालो.

## शिक्षण
शिक्षक जगमोहन विकसित हांचे प्रेरणे नभग वतीचरण काव्याचो अभ्यास केलो. त्या प्रभावांतल्या नसातवेयत्ते पसुनूच ते स्वता कविताय रचपाक लागले. बिए (1926),एलएलबी(1928) जालेउपरांत 1935 मेरेन तांणी कलकत्यांत विचार साप्ताहिकाचे संपाद्क म्हणून(1940-42) तशेंच मुंबय चित्रपट सूष्टींत पटकथा कार म्हणून (1942-47) कामकेलें.

## वावर
1948 ते 1957 मरेन ते लखनौ हांगसर ल्यान वजीवन दैनिकाचे संपादक आसले. 1950 सावन तांची आकाश वाणीच्या दिल्ली केंद्राचेर हिंदी सल्लागार म्हूण नियुत्की जाला. उत्तरप्रदेशांतल्या 'भारत' ह्या साहित्यी  कसंस्थे चेसंयोजक म्हूण तांणी काम केलें. वर्मांचे साहित्य सेवेचो प्रारंभ कवितांनीजालो. 
मधुण हो चोपयलो काव्यसंग्रह 1931 वर्सा उजवाडांत आयलो. ताचे उपरांत प्रेम-संगीत (1937)आनी मानव(1940) हे तांचे कविता संग्रह उजवाडले.

## मरण
5 ऑक्टोबर 1981

## संदर्भ
कोंकणी दिसाळें, सुनापरान्त, 5 ऑक्टोबर 2016

वर्ग:देवनागरी पानां
अजित लक्षमण

**अजित लक्ष्मण वाडेकर** हांचो जल्म दी.1 एप्रिल 1941 या दिसा मुंबयंत जालो. अजित वाडेकर हो आक्रमक फलंदाज म्हूण वळखलो वतालो. ल्हानपणांत ताका क्रिकेटचे खूब्ब पिशें आसलें.

## खाजगी जिवीत
ताज्या बापायक ताणे गणित शिकून अभियांत्रिकी शाखेंतल्यान पदवीधर जावचें अशें दिसतालें. पूण अजिताक क्रिकेटचें इतलें पिशें आसलें की ताणे बापायली इत्सा मनार घेतली ना. ताणे क्रिकेट खेळपाचो खूब्ब ध्यास घेतिलेलो. हाजो परिणाम म्हूण 1958-59 या वर्सा ताणे प्रथम श्रेणी क्रिकेटांत पावला दवल्लें

## वावर
1966 या वर्सा ताणे टेस्ट क्रिकेटींत आपले पयले पावल दवल्लें ब्रेबन स्टेडियमाचेर वेस्ट इंडिजाविरूद्द तो पयली टेस्ट खेळ्ळो. चडसो तो तिसर्या पांवड्यांर खेळपाक वतालो. वाडेकर पयली मुंबयचो कप्तान आशिल्लो. 1971 या वर्सा तो भारताचो कप्तान जालो. ताच्या कप्तानपदाखाला भारतान पयल्या फावट वेस्ट इंडीज आनी इंग्लंडच्या दौर्यालर आसताना मॅच जिकपाची हॅटट्रीकूय बी भारतान ताज्या कप्तानदाखाला केली. निवृत्त जाल्याउपरांत अजित वाडेकर हाणी भारतीय क्रिकेट टीमचो व्यवस्थापक म्हूण काम पळेलें.

## पुरस्कार
तांका 1964 ह्या वर्सा अर्जुन पुरस्कार मेळ्ळो. 1972 या वर्सा पद्मश्री या पुरस्कारान अजित वाडेकरालो सन्मान जालो.

## संधर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
दिवाकर काकोडकर

**दिवाकर काकोडकार** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म
काकोडकार हांचो जल्म 29 सप्टेंबर 1918 वर्सा काकोडें गावांत जालो.
## ताचें जिवीत
लोकमान्य टिळकांनी स्वतंत्र्यांचो हेत नदरे मुखार दवरून सुरू केल्लो भौशीक गणेशोत्सव तशेंच शिवजयंती उत्सव त्या काळार जेन्ना गोंयचेर पुर्तुगेज सत्ता आसली तेन्ना काकोडें गांवांत निर्भिडपणान चलताले. शिवजयंतीच्या वेळार जावपी देशभक्ती जागोवपाच्या भाशणांचो कळत नकळत माणकुल्या दिवाकराच्या मनाचेर परिणाम जावन आपणेंय देशा खातीर कितें तरी करचें ही भावना जागृत जाली. 
ल्हानपणांतल्यानच चळवळी वृत्ती आशिल्ल्यान घरच्यांक ताची चिंता जाताली आनी म्हणूनच गोंयां पसून तोडून तांकां मुंबय भावा म्ह-यांत धाडले. पूण मजेची गजाल म्हणल्यार हरवे सोदतल्याक पिकिल्लें मेळ्ळें. माणकुल्या दिवाकराचे शाळेचें वातावरणच देश भक्तीचें आशिल्लें. संगीत शिक्षक तर तल्लीन जावन देशभक्तीचीं गितां संगिताच्या तालार शिकयतालो.‘गांठींकय जाय आनी दोतोरानय फर्मायलें,’ तशी अवस्था मुंबय आसतना दिवाकराची जाली. समाजीक , सांस्कृतीक , राजकीय आनी कामगार चळवळी तांणी लागींच्यान पळयल्यो. पूण ख-या अर्नथा ताच्यांत राजकीय बदल , भावाचे इश्ट कॉम्रेड चंद्रकांत काकोडकार हांका लागून घडपाक पावलो.

## सोपूत
गिरणी काणगारांचे संप , लढे , निदर्शनां , चळवळी, गरिबांचेर जावपी अत्याचार , अन्याय, शोशण हें तांणी लागींच्यान पळोवन आदींच आशिल्ली देशभक्तीची कीट पेटून उठली. गांधीजींचे प्रेरणेन बारा  वर्सांच्या दिवाकरान चळवळींत वांटो घेवन सोपूत घेतलो. ब्रिटिशां वरीच गोंयांतल्यान पुर्तुगेजांक जाता तितले बेगीन धांवडावप.

## गोंयां खातीर वावर
सुटी पडना फुडें दिवाकर गोंयांत येताले आनी इश्टा सांगातान राष्ट्रीय चळवळीचीं पत्रकां वांटून जागृती करपाची यत्न करताले. गोंय स्वतंत्र करपाक लागून दिवाकरान इश्टांच्या आदारान तरणाटया पंगडाची थापणूक केली. गावांतले लोक न्हिदले उपरांत रातच्या वेळार सावड्डें-कुडचडें सावन वचपी रेल्वे डब्यांचेर मोट्या अक्षरांनी ‘पुर्तुगेज चलूंक लागात' , 'दो. कुन्हाक मेकळे करात', 'सालाझारशाय नश्ट करात' अशो घोशणा रंगयताले आनी गुपचूप वचून न्हिदताले. रेल्वे गाडयो मराठी, इंग्लिश, पुर्तुगेज भाशेंतल्यो घोशणा घेवन मडगांव,माजोड्डें,कांसावले, वास्को स्टेशनार पावल्यो म्हणटकच लोक उत्सुकतायेन वाचताले.जेन्ना गव्हर्नराच्या कानार ही गजाल पावना फुडें गाड्यांची तपासणी सुरू जाली.

## वाटेकार
गोंय मुक्ती खातीर दिवाकरान इश्टांच्या सांगातान कला पथकां वरवीं जात्रांनी क्रांती गितां गावन देशभक्ती जागोवपाचो यत्न केलो. 1947 वर्सा भारत देश स्वतंत्र जालो.पूण गोंय पुर्तुगेजांच्या शेकातळाच आसलें. जेन्ना लोहियान चळवळीच्या किटीचेर फूंक मारली तेन्ना दिवाकर तातूंत सक्रीय वांटेकार जाले आनी तांकां बंदखणीची खास्त भोगची पडली. सुरवेक आग्वाद आनी मागीर काळया पाणयार आनी निमाणें लिस्बनाक आठ वर्सां. सुटका जाले उपरांत दिवाकरान नॅशनल कॅंपने कमिटी फॉर दी लिबरेशन ऑफ गोवा,दमण आनी दीव नांवाच्या संस्थे वरवीं भारतभर भोंवडी करुन सालाझारशायेचे गोंयचेर जावपी अत्याचाराचें काळाजाक पिवोळ घालपी चित्र उबें केलें. गोंय मुक्त जावन आपल्या ध्येच्या पुर्ती जाल्ली हें पळोवपाचें भाग्य तांकां लाबलें.गोंयच्या स्वतांत्र्य लढयांत उडी घेवन स्वराज्याचें सपन तांणी पळयिल्लें तें प्रत्यक्षांत आयलें.तातूंत तांका व्हड समाधान मेळळें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी/suttke zuzari
वर्ग:प्रसिध्द, फामाद मनश्यां/Prosidh, Famadh Monxeam
निळकंठ (निकूबाब) कारापूरकार

**निळपकंठ (निकूबाब) कारापूरकार** हे जावन आसले एक व्हड सुटके झुजारी.

## जल्म आनी शिक्षण
निळकंठ (निकुबाब) कारापुरकार हांचो जल्म 24 मार्च 1905 दिसा जालो. ते व्हड गांधीवादी, त्यागी आनी उच्च विचारसरणी आशिल्ले एक गोंयचे सुटके झुजारी. बापुय मुंबय न्यायालयांत काम करतालो. तांणी मुळावें शिक्षण मराठी, पुर्तुगेज आनी इंग्लिशींतल्यान घेतलें. तांकां हिंदी, गुजराती आनी संस्कृत भाशेचें गिन्यान.

## हेर वावर
1920 वर्सा सावन तांचेर गांधीचे चळवळीचो, खास करून अहिंसावादाचो खोल परिणाम जाल्लो. ताका लागून तांणी आपलें आवडीचें नुस्तें खावपाचें सोडलें. खादीचे कपडे वापरूंक लागले. वसाहतवाद आड झुजपाची तांची खर इत्सा आसली. 1940 वर्साचे सुरलवेक ते दिवचल वाठारांतल्या वाचनालयांत करताले.तेन्ना तांणी दिवचलच्या कांय तरणांट्यांच्या पालवान हातान बरयिल्ल्या पत्रकांच्यो प्रती, डॉ.टी. बी. कुन्हा हांची पुस्तिका आनी मुंबय सावन उजवाडा येवपी ‘अँग्ले लुझितान’ हें नेमाळें वांटलें. अशे तरेन तांणी तरणाट्यामदीं जागृताय करपाचें काम सुरू केलें. पूण कित्याक खबर ना मागीर तांणी सुजाचो वावर आपणें एकल्यानच करपाचो थारायलो.

## गोंयच्या सुटकेखातीर वावर
1943 वर्सा तांणी आनी पुरूषोत्तम काकोडकार हांणी मेळून मांडगांव शारांत गोंयचे राजकी जागृताये खतीर ‘गोवा सेवा संघ’ नावाची संघटना स्थापली. हे संघटनेक लागून डॉ. लोहियान 18 जून 1946 दिसा पुर्तुगेजां आड नागरी हक्का खातीर सत्याग्रह केल्लो. ह्या सत्याग्रहांत तांणी वांटो घेतिल्लो म्हूण पुलिसानी तांकां धरले आनी कांय तेप बंदखणींत दवरलो.पुर्तुगेजांचें अन्यायसत्र हिसपाभायर चलिल्ल्यान तांका ते सहन जायनासलें. तेपासत राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटने खातीर ते तळमळीन वावर करताले. हे संघटनेची करमळी वाठारांत परिशल भरिल्ली, तांतून तांणी मानादीक सोयरो म्हूण वांटो घेतिल्लो. 15 डिसेंबर1947 दिसा पांडुरंग शिरोडकार, डॉ. विनायक मयेंकार आनी गिल्येर्म देसौझा ह्या सुटके झुजार्यां वांगडा तांकां अटक जाली आनी आग्वाद बंदखणींत दवरले. गोंयच्या प्रादेशी कलश्करी न्यायालयांत चवकशे उपरांत 20 ऑक्टोबर 1946 दिसा तांकां पंदरा वर्सां काळ्या पाण्याची ख्यास्त फर्मायली.

## ख्यास्त
आग्वाद बंदखणींत साडेपांच वर्सां ख्यास्त भोगतकच तांकां 1 जून 1955 दिसा नारायण नायक,मुकूंद कामत धाकणकार, जयवंत कुंदे आनी हेर सुटके झुजार्या वांगडा आंगोलाक फार्त रोझादश  बंदखणींत धाडले. 12  मे 1956 ह्या दिसा थंय सावन तांची सुटका जाली, पूण तांका भारतांत धाडिनासतना आंगोलांतल्यान लुबांगो हांगाचे‘से द बांदेरा’ हे सुवातेर रवानगी केली.तांणी आंगोलांतय सुटके चळवळींत वांटो घेतला, ह्या दुबावान ‘से द बांदेरा’ हांगा तांकां परती अटक केली. उपरांत 1961 मेरेन तांकां बंदखणींत दवरले. जुलय 1961 तांकां आनी पाडुरंग शिरोडकार हांकां आंगोणठला सावन ‘व्हेरा क्रुज’ बोटीन लिश्बोअ शारांत व्हेले. 1961 ‘व्हेरा क्रुज’  बोट लिश्बोअ शारांत पावतकच थंय तांकां मेकळे सोडले. पूण थंय णव म्हयने ते नदरकैदेंत आशिल्ले. गोंय सुटके उपरांत तांकां हेर तीग जाणांवांगडा कराचींत धाडले आनी थंय सावन 8 मे 1962 दिसा ते गोंयांत पावले.

## शोवटाची जिण आनी मरण
सुटके चळवळीच्या कालळांत समाजीक उदरगती खातीर आनी खादीचो प्रसार करपाखातीर वावुरताले. 1946 वर्सा सावन हरिजनाक आदार दिवचे पासत आनी गरीब विद्यार्थ्यांक शिक्षण मेळचें म्हूण दिवचल वाठारांत ते ‘सर्वोदय आश्रभ’ चलयताले. दिवचल  वाठारांत  ताणी कोंकणी केंद्राची थापणूककेली. ते गांधीवादी आशिल्ल्यान तांणी जल्मभर गांधीजीचीं तत्व पाळ्ळीं. कोंकणी भाशेचे उदरगती खातीर तांणी तळमळीन काम केलें.

18 जून 1981 दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या तांच्या योगदाना खातीर तांचो भोवमान केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
तेलू द मास्कारेन्हस

**डॉ तेलू द मास्कारेन्हस** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिक्षण
डॉ तेलू द मास्कारेन्हस हांचो जल्म 23 मार्च 1899 दिसा माजोड्डें गोंय हांगा जाल्लो. तांचे बापूय आमारालो द मास्कारेन्हस, हेवूय , हेवूय गोंयचो सुटके झुजारी. डॉ. तेलून पुर्तुगेज कायद्याची पदवी घेतिल्ली. पुर्तुगालांत कोयम्बा हांगा शिकता आसताना तांणी गोविंद पुंडलीक हेगडे देसाय हांच्या ‘ओ भारत’ बेया दिसाळ्यांत डॅथ ऑफ द आयडल्स (death of the idols) ह्या नावान साबार राजकी लेख बरयले.

## सुरवातेची जीण
गोविंद पुंडलीक हेगडे देसाय हांणी डॉ. तेलू द मास्कारेन्हस हांचे लेख उजवाडा हाडले. हाका लागून मास्कारेन्हस हांचेर पुर्तुगालांत आनी हेगडे देसाय हांचेर गोंयांत केसी चल्ल्यो. पूण दोगूय निर्दोश थारले. मास्कारेन्हस पुर्तुगालाक सरकारी अधिकारीन म्हूण काम करताले. ऑगस्ट 1948त ते रजा घेवन गोंयांत आयिल्ले. पूण तांच्या राष्ट्रीयवादी विचारांक लागून पुलीस तांचेर पाळत दवरून आशिल्ले. उपरांत डिसेंबर म्हयन्यांत तो मुंबय गेलो. थंयच्यान तो नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेचो वांगडी जालो.

## सुटके खातीर केल्लो वावर
1948-49 मेरेन गोंय नॅशनल काँग्रेस हे संघटनेचे सचीव म्ह्ण आनी उपरांत काळ खजिनदार म्हूण ताणी वावर केलो. हांगा तांणू साबार राष्ट्रीयवादी पत्रकां उजवाडावन ती गांयभर आनी हेर राष्ट्रानीय वांटलीं. 25 एप्रील 1949 हे दिसा तांणी पुर्तुगालचे पंतप्रधान दोतोर सालाझर हांकां तांच्या वसाहतीच्या धोरणाचेर टिका करपी उक्तें पत्र बरयल्लें.
उपरांत तांणी आपलें तन-मन गोंयचे सुटके चळवळांत ओंपलें. पुर्तुगेज राजवटी आड प्रचार करप, लोकंक राष्ट्रीवादी साहित्य वांटप असलीं कामा ते करतालें. ते खातीर पुर्तुगेज सरकारान तांकां लिसबनांत कामार रुजू जावपाचो आदेश दिलो. पूण तांणी तो आदेश न्हयकारलो आनी हाका लागून ताका कामा वयल्यान काडून उडयलो.
1956-58 ह्या काळांत ताची दिल्ली आकाशवाणीचेर कोंकणी आनी पुर्तुगेज घचकांचे मुखेल अधीकारी म्हूण नेमणूक जाली. निजाचोसुचके झुजारी जाल्ल्यान ते प्रत्येक संदीचो फायदो घेवन पुर्तुगेज सरकाराक कसो सतावप हें चिंतताले. जेन्ना ते दिल्ली आकाशवाणीचेर पावले तेन्ना हे संदीचो तांणी भरपूर फायदो घेतलो आनी तांणी पुर्तुगेज सरकारा आड नेटान प्रचार करपाक सुरवात केली.
चळवळी मनीस एका जाग्यार चड काळ तिगना. तेच तरेन दिल्ली आकाशवाणीचेर आसताना सतत दान वर्सां तांणी पुर्तुगेजांक भरपूर सतायलें आनी उपरांत डिसेंबर 1958त तांणी ह्या पदाचो राजिनामो दिलो आनी ते गोंयांत परतले. ते गोंयांत परतल्यात हाची सुलूस पुर्तुगेज पुलिसांक लागली आनी तांणी राखडोच तांकां धरून पुर्तुगालाक व्हेलो. उपरांत 1962त प्रादेशीक लश्करी न्यायलयांत तांकां चोवीस वर्सां बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. पूण 29 मे 1970 ह्या दिसा तांची बंदखणीतल्यान सुटका जावन ते भारतांत परत आयले.

## हेर वावर
मास्कारेन्हस एक भोवगुणी कवी आनी लेखक आसले. तांणी पुर्तुगेज आनी इंग्लीश भाशेंतल्यान खूब कवीता आनी लेख बरयल्यात.गोंयची स्वतंत्रताय ही एकमेव इत्सा आनी कळकळ आसली. ते खातीर ते कश्टले, झिजले, तना-मनान गोंयची सेवा करचे पासत वावुरले.पुर्तुगालच्यान गोंयां आयल्या उपरांत एका समाजसेवका भाशेन ते समाजसेवा करपाकय वावुरले. गोंय मुक्ती पसत केल्ल्या खर यत्नां खातीर तांणी खूब यातना भोगल्यो. अखेरेक गोंय मुक्त जालें आनी सगळ्या गोंयकारांनी मेकळो स्वास घेतलो.

## फावो जाल्ले पुरस्कार
भारत सरकारान ताम्रपट आनी पद्मश्री पुरस्कार दिवन तांचो भोवमान केलो.

## मरण
20 ऑक्टोबर 1979 दिसा ते संवसाराक अंतरले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां