open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
चवथ

**चवथ** भाद्रपद म्हयन्यात येवपी सगल्यांत व्हडली परब. भाद्रपद शुध्द चतुर्थीक ही परब मनयतात. ह्या दिसा गणपतीची मूर्त हाडून पुजेक लायतात, देखून ह्या चतुर्थीक ‘गणेश चतुर्थी’ अशें म्हणटात. दर एका पक्षाच्या चतुर्थेक वेगवेगळीं नांवां आसात. शुक्ल पक्षातले चतुर्थीक ‘विनायकी’ म्हणटात, कृष्ण पक्षातले चतुर्थीक ‘संकश्टी’ म्हणटात, आनी जर ही संकश्टी मंगळाराक आयली जाल्यार ‘अंगारकी’ म्हणटात, जाल्यार भाद्रपद आनी माघ म्हयन्यातल्या चतुर्थीक ‘विशेष पुण्यप्रद’ म्हणटात.

चतुर्थीचे वा चवथीच्या परबेचे बाबतीत आमकां काणी मेळटात ती अशी-

- महादेव कसल्या तरी कामाची समाप्ती करपा खातीर कैलासाच्या भायर गेल्ले. ह्या वेळार, पार्वतान आपलें एकलेंपण घालोवपा खातीर श्री लक्ष्मीन सुचयल्ले प्रमाण आपल्या आंगाचो मळ काडून ताचो एक चलो तयार करून ताच्या भितर जीव घालता. आनी ताका ‘विनायक’ हें नांव दवरता. अशींच एक दीस पार्वती न्हांवक वच्चे आदी विनायकाक मुखेल दारार दवरून आपल्या परवानगे शिवाय कोणाकूच भितर ना सोडपाचो आदेश दिता. पूण, अकस्मात ऐन वेळार महादेव परत येता. साबार फावटी भितर वचपाची विनंती करून लेगीत विनायक ताका तशीं मान्यताय दिना. निमणो आपल्या आदेशाचें पालन तो करना तें पळोवन, महादेवाक राग येवन तो आपल्या त्रिशूलान ताचें शिर धडा सावन वेगळें करता. पार्वती न्हावन परतता तेन्ना चलो नाशिल्ल्यान ती एकच आकांत करता. आनी आपलो जर चलो परतो मेळ्ळोना तर पुराय संवसाराचो सर्वनाश करपाची धमकी दिता. तेन्ना महादेव आपल्या गणांक, तांच्या नदरेक जो कोण पयलीं पडटलो ताचें शिर कापून हाडपाचो आदेश दिता. खूब वेळ सोदल्या उपरांत गणांच्या नदरेक ‘गजासूर’ नांवाचो हत्ती पडटा. आनी महादेवाच्या आज्ञेप्रमाण गण ताका गजासूराची शिर हाडून दितात. महादेव ती विनायकाक लावन ताका परत जिवनदान दिता आनी ‘गणेश’ हें नांव ताका दवरता. आनी होच दीस, भाद्रपद म्हयन्यातलो चतुर्थीचो आशिल्लो. आयज ह्या घडणूकेची याद म्हण ह्या श्री गणेशाक मान दिवन ताचो उत्सव ‘गणेश चतुर्थी’ वा ‘चवथी’ ची परब म्हण मनयतात.

ही गोंयच्या हिन्दू समाजांतल्या लोकांची मुखेल परब. ती शंकर आनी पार्वती हांचो पूत गणपतीच्या जल्माच्या निमतान मनयतात. अशें मानतात की चवथी दिसा गणपती पृथ्वीचेर येवन आपल्या भक्तांक आर्शिवाद दिता. ह्या दिसा शंकरान गणपतीक सगळ्या देवापरस श्रेश्ट मानिल्लो. गणपती हो सगळ्या संकटांक पयस करपी देव अशें मानततात आनी खंयचीय पूजा करच्या पयलीं गणपतीची पूजा करप गरजेची आसता. हिन्दू पंचांगा प्रमाण प्रत्येक म्हयन्याक पुनव जावून चवथ्या दिसा विनायकी येता आनी अमास जावून चवथ्या दीसा संकश्टी येता .भाद्रपद म्हयन्यांत शुक्ल चतुर्थेच्या सुरवेक भाद्रपदाच्या चवथ्या दिसा म्हणजे ऑगस्ट आनी सप्टेंबर हाच्या मदीं चवथ येता. चवथीची परब १० दिसांची आसता आनी ती अनंत चर्तुदशी दिसा सोपता. हो सण गोयांत तसोच म्हाराष्ट्र ,कर्नाटक, तमील नाडू ह्या राज्यांनी मनयतात. चवथीची उमळशीक सगळ्या भुरग्यांक तशीच जाणट्यांक आसता. लोक आठ दीस पयलींच चवथीचे तयारेक लागतात. वेगवेगळे तरेचीं मकरां करतात. घर निवळ करून फोलींच्या बोनेरांनी सजयतात. वेगवेगळ्या तरेचीं सुकीं खाणां करतात जशीं नेव-यो ,लाडू ,शेव आदी. चवथी दिसा गणपतीची म्ह्र्रर्ती हाडून ताची पूजा करतात. एकवीस हरयाळीच्यो चूडयो घालतात. गणपतीच्या मथ्यावयर माटोळी बांदतात दनपारच्या वेळार आनी रातचें घरांतले सगळें लोक एकठांय येवन वाद्याच्या तालार गणपतीची आरती करतात आनी गणपतीक पांच खाज्याचो आनी जेवणाचो नेवेद दाखयतात. कांय जाणागेर देड दीस.

### संदर्भ



वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:फेस्तां, जात्रा आनी परबो
गोयच्यों परबो

**गोंयच्यों परबो** जायत्यो असात. जशें चवथ, दिवाळी, नातलां,आनी तशेच गोंयच्या वेगवेगळया जाग्यानी साबार जात्रा आनी काले जातात. देखीक शिरगांवची जात्रा, जांबावलेचो गुलाल, वास्को सप्तह, मडगांवची दिंडी, पेडणेचो दसरो, आदी हें उत्सव मनयतात.

गोंय हें सोबीत राज्य म्हूण जगभर फामाद आसा. गोंयांत चवथ व्हडा उमेदीन मनयतात.**चवथ भाद्रपद म्हयन्यात येता**.चवथीची तयारी लोक आदींच एक म्हयनो भर करतात, घर झाडप, रंग काडप, घरांत सगळे सामन भरप, नवें कपडे घेवप आदी. भुरगीं तर भोंवच खोशी आसतात. चवथी दिसां लोक गणपतिची मुर्ति पुजतात. गणपती देड दीस, पांच दीस, णव दीस, इकरा दीस, तशेंच एकवीस दीस अशें पुजतात. चवथी दिसांनी सगळयाच्या घरांनी तरेतरेची खाणा-जेवणां करतात. चारुय दिकांनी उजवातीचो परमळ पसरिलो आसता. तशेंच संगीताचो आवाज कानार पडटा. सगळया कडेन खोशयेचे वातावरण दिसता. अशें तरेन लोक चवथ व्हडा उमेदीन मनयतात. चवथ जातकच हिंदू लोकांची नदर दिवाळी कडेन आसता. दिवाळी म्हळयार उजवाडाचो सण. सगळे कडेन घरांघरांनी आकाश दिवें तशेंच आंगणात लायटी दिसतात. सगळ्या घरांनी फोव करतात देखीक गोड फोव, तिख फोव, दुदांतले फोव, बटाट फोव, रोसांतले फोव, इतलेंच न्हय तर आनी खूब तरेचें फोव आसा. आदीं घरांतली जाण्टी खूब तरेचे फोव करताली आनी दिवाळी येवचे पयली तयारेक लागताली. वातावरण खूब उत्साही जातालें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जलतरंग

## जलतरंग
एक घन वाद्य ह्या वाद्याक पयलींच्या काळांत 'उदकवाद्य' अशेंय म्हणटाले. पूर्विल्ल्या काळांत जलतरंगाखातीर धातू पसून तयार केल्ले पेले वापरताले.इ.स.च्या १० व्या शेंकडया उपरांत चिनी लोक मातयेचे पेले जलतरंगाखातीर वापरपाक लागले.
* हे पेले वाजोवप्यामुखार अर्धमंडलाकार दवरून तातूंत उदक घालतात.
* कोंडयाच्यो दोन बारीक बडयो घेवन,पेल्याच्या काठार मारतात.
अशे तरेन आवाजाची निर्मणी जाता.उदकाक लागून पेल्याक थीरपण येता आनी ताका लागून उदक चड उणें करून स्वरांची उंचाय गरजेप्रमाण बदलपाक मेळटा.उदकाक लागून गमक निर्मणीय करपाक मेळटा.ह्या वाद्यांत एका वेळार एकच स्वरसप्तक वापरूंक मेळटा.ह्या वाद्यांवरवीं विंगड विंगड स्वर छटा काडटात,तेचपरी नेटाचें स्वरसमुच्चय निर्माण करतात. हातूंत कांय प्रमाणांत रागाचें आलापनय करपाक मेळटा. हातूंत ६४ काल आसतात. शिकंदरान दिल्ली एके जेवणावळीवेळार एका भारतीय वाद्य वाजोवन जलतरंगाचें वादन केल्ल्याचो उल्लेख मेळटा. वात्स्यायनाच्या कामसूत्रांतूय हाचो उल्लेख आयला

वर्ग:देवनागरी पानां
जल्मी

## जल्मी
जल्माक घालपी,गांवाक जल्म दिवपी वा गांवची वसणूक करपी.मूळ मनशाक 'जल्मी' म्हणपाची चाल पूर्विल्ल्या काळांत गोंयांत आशिल्ली.जल्मी हें उतर दोन संदर्भांत आनी दुसरें पुजारी वा देवस्पण करपी ह्या संदर्भांत. गोंयाभायरूय जल्मी परंपरा आशिल्ल्याची म्हायती मेळटा. केरळ राज्यांत अशे जम्मी(Jammi)मेळटात.गोंयांत जल्मी परंपरा फकत गावडो आनी नायक समाजांमदींच दिसून येता.पूण नायक समाजापरस गावडो समाजामदीं ही चाल चड प्रमाणांत आशिल्ल्याचें दिसून येता. कांय विध्दानांच्या मताप्रमाण,जल्मी-खुंटी ह्यो परंपरा मुळाक गावडो जमातीच्यो.नायक समाजात त्यो उपरांत उखलून धरल्यो. ज्या जाग्यार गांवचो तो मूळ पुरूस वसती करतालो,थंय आपल्या पोटा-पाणयाचो प्रस्न सोडोवपाखातीर शेतवड करतालो,तशेंच नव्या देव-दैवतांचीय थापणूक करतालो. अशेतरेन गांवची वसणूक केल्लो तो मूळपुरूस मेल्या उपरांत ताची वंशावळ,ताची स्थापना, ताचे मुळ मठयेंतच करताली.

उपरांत ताच्या कर्तुपांक लागून,ताका 'देवरूप' प्राप्त जातालें आनी गांव जल्माक घालपी म्हुण 'जल्मीदेव'नांव पडटालें.कांयकडेन जल्म्याक मूळी अशेंय म्हणटात.जायतेकडेन जल्म्यान वसयल्ल्या जाग्यार फकत ताचेच वंशावळीचो राबितो आशिल्लो दिश्टी पडटा,अशा वेळार तो जल्मीदेव त्या घराण्याचो कूळदेव म्हूण उरता.पूण जेन्ना ताणें वसयल्ल्या गांवांत,हेर जाती-धर्माचीं घराणीं येवन राबितो करतात,तेन्ना तो आख्ख्या गांवचो ग्रामदेव जाता.जल्मीदेवाच्या म्हऱ्यांत ताच्या उपरांत मरण पाविल्ले ताचे वंशावळीच्या पुरसांचीय स्थापणूक केल्ली दिसता. आयज जे तरेन मेल्ल्या मनशाक दामार(पयशार)सोडोवन हाडून

वर्ग:देवनागरी पानां
जलदेवता

## जलदेवता
जलदेवता म्हळ्यार उदकाच्या आलाशिऱ्याक रावपी देवता.आदल्या काळासावन उदकाचे जागे,तळीं,न्हंयो हांका देवतांच्या रूपान पळिवपाची चाल आसा.पूण ह्यो देवता जलस्वरूपी देवतांपरस वेगळ्यो आसात.ह्या जलदेवतांक 'विघ्नां ना करपी' म्हूण मानतात. वेदांत आनी पुराणांत उदकांत भोंवपी बायलांचो म्हळ्यार अप्सरांचो उल्लेख येता.अमरकोशांत सात मुखेल अप्सरांचो उल्लेख आयला.तांचीं नांवां घुताची,मेनका,रंभा,ऊर्वशी,तिलोत्तमा,सुकेशी आनी मंजूघोषा अशीं मेळटात.हीं सातूय उदकांत रावपी जलचरांच्या नांवांवेल्यान घेतल्यांत.

जलदेवतेचे उत्पत्तीविशींची एक कथा गोंडामदीं प्रचलीत आसा. तांच्यो सात देवता आसून तांकां ते सात समुंदरीया अशें म्हण्टात. गोंड तांकां दौगनगुरूच्यो चलयो मानतात.

ह्यो चलयो,दौगनगुरूच्या हाताचेर आयिल्ल्या फोडासावन जल्मल्यो.बापायचो तांचेर खूब मोग आसलो. तो तांकां आपले मांडयेर बसोवन दवरतालो आनी त्यो सुर्याचे लेगीत नदरेक पडच्यो नात हाची जतनाय घेतालो.एक फावट पवनदेवाची(वाऱ्याची)वाट चुकली आनी ताणें सातूय समुंदरीयांक नाचतना पळेलें.पवनदेव आनी सातूय समूंदरीया एकामेकांक पळोवन भुल्लीं.दौगनगुरूक ही गजाल कळटकच ताका राग आयलो.ताणें पवनदेवाक धांवडावन घालो आनी चलयांक लिपोवन दवरल्यो.फुडें पवनदेवाक महादेवाक आनी दौगनगुरूच्या भुरग्यांक फुसलावन सातूय समुंदरीयांक व्हेल्यो आनी तांचेकडेन लग्न जालो.

गोंड लोकांभितर आनीक एक दंतकथा चलता.तातूंत महादेवान ह्या सात समुंदरियांक एके कुडींत बंद करून दवरल्यो आनी पार्वतीक ती कूड उक्ती करून पळय नाका म्हूण सागलें.पूण पार्वतीच्यान वोगी रावपाक जमना जालें.जेन्ना महादेव घरा भायर गेलो तेन्ना तिणें ती कूड उक्ती केली आनी तातूंतल्यो सातूय चलयो पार्वतीचे गर्भकुडींत भितर सरल्यो.तेखातीर तिका भश्टे जावपाचे,गुरवारपणाचे आनी बाळंतरपणाचे त्रास सोंसचे पडलें.ताका लागून आयजमेरेन बायलांक त्रास भोगचे पडटात,अशें म्हण्टात.महाराष्ट्रांत उदकांत देविल्ल्या एकटया-दुकटया मनशाक जलदेवता धरतात असो समज आसा.जुवान बायलो आनी भुरगीं हांकां तांचो चड बादीकार जाता.ह्या जलदेवतांची संख्या सात आसून तांकां 'सात'आसरा ह्या नांवान पाचारतात.आसरा उतराची उत्पत्ती अप्सरा उतरासावन जाल्या.महाराष्ट्रांत सती शेंदरी फातराच्या रूपांत पूजतात.बायलांक तांची बादा जाल्यार,त्या देवतांक खोशी करपाक सात सवायशिणींक नाल्ल-कपडो दिवन होंट भरपाची चाल आसा.

म्हैसूर वाठारांत 'अव्कगारू'ह्या नांवान जलदेवतांक वळखतात.ह्यो सातूय एकामेकांच्यो भयणी आसात.त्यो आदिम स्वरूपांतल्यो सप्तमातृकाच आसूंये,अशें मानतात.हाचें कारण महाराष्ट्रांत तांका मावल्या (माउल्या=मातृका)अशेंय म्हणटात. गुजरातांतल्या जलदेवतांक 'माता' ह्या नांवान वळखतात.जलदेवतांक एक भाव आशिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा.दक्षिण भारतांतल्या जलदेवतांक पोटटुराजू नांवाचो भाव आसता.सात आसरांक गवळा नांवाचो एक भाव आसा.उदेंत दर्या देगेवयल्या कोळी लोकांचे जलदेवतेच्या भावाचें नांव 'रामसोंदी' अशें आसा.वऱ्हाडांत सात आसरा ह्यो तापट सभावाच्यो मानल्यात.तांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान रोगाची उत्पत्ती घडटा,अशें म्हळां.

* गिऱ्हा 
* खवीस 
* झोटींग 
* जखीण 
* बिलाशी 
* लाव 
* बापदेव 
* हडळ 
ह्या पिशाच्चांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान ह्या जलदेवतांचे पिडेंतल्यान मुक्त जावपाखातीर वा तांकां खोशी करपाखातीर कोंबो-बोकडो मारपाची चाल आसा. पूर्विल्ल्या काळांत मनशाचोय बळी दिवपाची चाल आसली.महराष्ट्रांत प्रचलित आशिल्ल्या शिळासप्तमेचे काणयेत तांचेखातीर ल्हान भुरग्यांक बळी दिल्ल्याचो उल्लेख येता.

वर्ग:देवनागरी पानां
जांब

**जांब** हाका मराठीन -जांब गुलाबी,हिंदी-गुलाब जामन;गुजराती-गुलाब जांबु;संस्कृत-जंबू,जंबुराज;इंग्लीश-रोझ अॅपल,लॅटीन-सायझिजियम जांबोस,यूजेनिया जांबोस;कूळ-मिर्टेसी अशें म्हण्टात.
सदांच पाचवेचार आसपी हें झाड सादारणपणान ९ मी.मेरेन वाडटा.पानां लांबट आनी अरूंद आसतात.पानांची लांबाय सादारण १२ ते २० सेमी.इतली आसत.फुलां पाचव्या रंगाचीं.फळां सादारण हळडुवसार ते धवसार गुलाबी रंगाचीं आसतात.फळांत १-२ बियो आसतात. इस्ट इंडीज सिक्कीम,भारत हांगा हो रूख सांपडटा.हरशीं हें एक रानवटी झाड;पूण बंगाल,आसाम,मणिपूर सारक्या राज्यांनी ह्या पिकाची पद्धतशीर लागवड केल्ली दिसून येता.गोयांत बरेचकडेन हें झाड पळोवंक मेळटा. ह्या झाडाची गुटी कलम पद्धतीन लागवड करतात.हें झाड फेब्रुवारी-एप्रिल म्हयन्यांत फुलता आनी जून ते ऑगस्ट म्हयन्यांत फळां तयार जातात.दक्षिण भारतांत मात झाड बेगीन फुलता आनी फळांय बेगीन तयार जातात. फळाचो आकार सादारण बारीक सफरचंदायेचो आसता.फळाक व्हडलीशी रूच आसना; पूण गुलाबासारको वास येता.फळाचो रोस मेंदू आनी यकृताक पुश्टीक आसता. गुलाबी जांबावांगडा जांबाची आनीक एक जात म्ह्ळ्यार मलाका जांब.हाका मलाखी जांब,मौटन अॅपल,युजेनिया मलाकेन्सिस,सायझिजियम मलाकेन्सिस अशीं नांवां आसात.कूळ मात मिर्टेसी हेंच आसा.हें झाड सादारण ९-१५ मी.मेरेन वाडटा.पूण भारतांत हो रूख दोन ते अडेज मी. परस चड वाडना.हाका मे-जून च्या काळांत फळां येतात. -विश्राम गांवकार.

वर्ग:देवनागरी पानां
जांबळ

जांबळ   

कूळ: Myrtaceae
लेटीन नांव: Syzygium cumini (linn)skeels

**जांबळ**

हें पाचव्याचार पानाचे मोठे झाड आसून ताचे मुखेल 
पणान दोन प्रकार मेळटात. बारीक आनी मोठी अशीं घोंसानी लागपी
हीं फळां मे-जून म्हयन्यात रानमळांनी मेळटात. हीं फळां पिकतकच 
तांबूस- काळ्या रंगाची दिसतात . जांबळीच्या तरण्या पानांचो, सालिचो
आनी फळांचो जायतो वखदी उपेग जांव येता. जांबळां खाल्ल्यार 
काळजाची क्रियां सुदारतात.

## उपयोग
साबार कातिचे विकार जशे फिरंग (Gonorrhea) तशेच 
उपदंशाक (Syphilis) लागून जाल्ल्या कातिच्या रोगाचेर उपचार 
करपाक , तिळांच्या तेलांत जांबळीची पानां शिजोवन तेल तयार करून
लायतात . जांबळांच्या बिंयांचो गर काडून ताचो लेप करतात आनी हो
लेप मुंमरांचेर लायल्यार तीं जिरतात.
जोराक लागून आंगाची जळजळ जाल्यार तशेच  पींत वाडल्यार 
फळांचो गर आनी तीळतेल एक करचे आनी कापडाचे घडयेर घालून
ती घडी कपाळार दवरची. पींत आनी जोर कमी जाता. अन्नपचनाचो
त्रास आनी भूक कमी लागता जाल्यार तशेंच पातळ परसाकडेन जाल्यार
जांबळीच्या फळांचो गर खावंचो. परसाकडेन रगत पडल्यार बिंयेच्या
चुर्णाचो वा पानाचो रस घेवचो. तशेच जांबळीची साल झरोवन
म्हवातल्यान दिवची.

उल्टी जाल्यार पानांचो रस काडून म्होंवातल्यान घेवचो. गोड्या
मुतात बिंयांचो चूर्ण पोटात घेवचो. तशेच पूर्ण फळां वतात सुकोवन ताचो
पिठो करून एक-एक चमचो सदांच घेवचो. अशें केल्यार साखरेचे प्रमाण
कमी जावपाक मदत जाता. ह्या सगळ्या वखदी उपेगा खातीर जांबळाच्या
बिंयांची आनी सालीचो चूर्ण आपल्या घरात सांबाळून दवरचो.

वर्ग:देवनागरी पानां
जायरात

**जायरात** आयचे युग हे सर्तीचें यूग. जण एकल्या उत्पादकाक नव्या नव्या-पोरण्या गिरयकाचे सोदीक भायर सरचें पडटा.आयच्या काळांत उत्पादकान दर्जेदार उत्पादन दिले 
म्हूणन जायना जाल्यार तितल्याच नेटान आनी कलात्मक रितीन उत्पादनाची जायरात करुन,आपल्या उत्पादनाचे विशिश्ट फायदे गिरायकाचे नदरेक हाडून दिवप आनी ताजें वेळार करप हेंय उत्पादकाचें मुखेल कर्तव्य,जाका लागून गिरयकाच्या काळजांत उत्पादना 
विशीं मानाचें स्थान प्राप्त उत्पादनाची वळख जायराती वरवीं गिरायका मेरेन पावता.

इंग्लेशींत ऍडवर्टीझमॅंट हे उतर फ्रांसेझ भाशेंतल्या मूळ आदवरेतीर ह्या उतरांतल्यान निर्मिलां.ताजो अर्थ सुचोवणी दिवप कळोवप असो जाता.ताका लागून ऍडवर्टीझमॅंट म्ह्ळयार अस्तित्वांत आशिल्ल्या कांय गजालींची भौसाक माहिती करुन दिवप. वेपारी भाशेंत हाजो अर्थ उत्पादनाच्या खपाक लागून गिरायकाचे लक्ष आकर्शीत करप असो जाता वेगळे तरेन सांगचे म्हळ्यार ,जायरात ,म्हळ्यार उत्पादकान वा विक्रेत्यान आपल्या उत्पादनाची वा सेवेची मागणी वाडोवन,ताजी चडावत विक्री जावंची म्हणून जाणविकायेन केल्ली प्रसिध्दी,प्रो.आलर्बट फ्राय हाणें केल्ले व्याख्ये प्रमाण वाचीक वा दृश्यात्मक संदेश तयार करुन वेगवेगळ्या वेवसायीक माध्यामांतल्यान ताजो प्रसार करप,जाका लागून भौसाभितर पोशक वातावरण निर्माण जावन उत्पादन,उत्पादक,मुद्रा,सेवा व हेर गरजां विशीं जागृताय निर्माण करप.

जायरात हें विक्री कलेंतलें एक माध्यम,हाजो मूळ उद्देश उत्पादनाक चडावत बाजारपेठ मेळोवन दिवप.गिरयकांच्या मनांत उत्पादना विशीं ओड निर्माण करुन ताका तें विकत घेवपाक जायरात प्रोत्साहीत करता. हातुंतुच जायरातीचें खरें येस लिपिल्लें आसता।

गिरायकाक सदांव नवें कितें तरी जाय आसता.तो पोरण्यांत नवें सोदता.नवनिर्मिती आनी पोरण्यांतलें नवें गिरायका मेरेन पावयतालो जाल्यार जायरात ताजें माध्यम थरता.ताका लागून जायरात हें उत्पादक आनी गिरयका मदलो पूल।आयच्या युगांत गिरायकां भितर एक भावना निर्माण जाल्या.ती म्हळ्यार ज्या उत्पादनाची जायरात वाचूंक, आयकूंक वा पळोवंक मेळटा तेंच दर्जेदार उत्पादन ह्या कारणाक लागून उत्पादकूय आपल्या उत्पादनाचे जायराती विशीं दिसानदीस नव्यो मांडण्यो सोदून काडीत आसता.हया मांडण्यांक नवें रुप दिवचें,,नवो आकार दिवचो म्हणून मसुदे तयार करपी तज्ञांचो एक खास वर्ग हालींच्या काळांत अस्तित्वांत आयला.आपल्या म्हालाचीजायरात ओडलायणी कशी करपाक मेळटली हाजे विशीं
मोटयो मोटयो कंपन्यो आनी उद्येजक एकसारके चिंतीत आसतात..आनी ताका लागून ते कितलेंय मोल मेजपाक तयार आसतात.

आयज दिसाळी ,म्हलोकप्रियता मेळयल्या.वेवसाय जगांत म्हयनाळयाचें वाडटें म्हत्व ,श्राव्य-दृक उपकरणां जशी पोस्टर हेर्डींग,सिनेमा,टेलिविजन,रेडियो हांकां लागून जायरातीन संवसारभर लोकप्रियता मेळयल्या.वेवसाय जगांत जायरात ही एक गरज जावन पडल्या. कारण वेवसायीक मळार प्रतिस्पतर्धी खूब वाडल्यात.ताका लागून उत्पादनाची जायरात केलेबगर उत्पादनाचो खप वाडोवप भोवच कठीण जावन पडलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अर्जुन

**अर्जुन** पांच पांडवांतलो तिसरो पांडव. हाका ‘मध्यम पांडव’ अशेंय म्हणटात. पांडुची बायल कुंती हिका इंद्रमंत्राच्या प्रभावान हिमालयाच्या शतशृंग पर्वतार जाल्लो चलो. ताका धनंजय, इंद्रसुत, फाल्गून, पार्थ अशींय नांवां आसात.पांचूय पांडवां भितर अर्जुन कुशळ धर्नुधर आनी शूरवीर आशिल्लो. ताका शंकरा कडसून पाशुपतास्त्र, परशुरामा कडल्यान शस्त्रविद्या आनी अग्नी कडल्यान ‘गांडीव’ धनुष्य, तशेंच इंद्र,वरुण, यम आनी कुबेर हांच्या कडसून वेगवेगळ्या अस्त्रांची प्राप्ती जाल्ली. द्रोणाचार्याचो तो पट्टशिष्य आशिल्लो. आचार्या कडल्यान शिकून घेतिल्लें धनुर्विद्येचें आनी अस्त्रविद्येचें द्रौपदी स्वयंवरा वेळा अप्रुप कसब दाखोवन ताणें द्रौपदीक जिखली. तो आपलें ‘गांडीव’ धनु दाव्या हातान लेगीत चलयतालो म्हूण ताका ‘सव्यसाची’ अशें म्हणटाले. आपले 106 वर्सांचे पिरायेंत ताणें खास करून उत्तर भारतांत खूब दिग्विजय मेळयले.

शकुनी कडे कूटद्यूत खेळटना हारतकच ताणें आपल्या भावां वांगडा द्वैतवनांत वास केलो आनी एका वर्साचो अज्ञातवास विराटनगरांत भोगलो. विराटनगरांत ‘बृहन्नला’ नांव घेवन ताणें राजकुमारी उत्तरेक नाचकलेचें शिक्षण दिलें. अस्त्रविद्ये वांगडाच अर्जून ललित कलांत लेगीत निपूण आशिल्लो.

भगवान श्रीकृष्णा वांगडा ताची सख्यभक्ती आशिल्ली. भारतीय झुजावेळा आपल्या हातान आपल्याच भावांचो, गुरूंचो वध जातलो ह्या हुस्क्यान निर्शेवन ताणें धनुश्य-बाण सकयल दवल्लें. तेन्ना ताच्या रथाचो सारथी जावन बशिल्ल्या श्रीकृष्णान ताका कुरुक्षेत्राचेर गीता सांगली. विरक्त जाल्लो अर्जुन गीतेचो उपदेश आयकून झुजाक तयार जालो. भारतीय झुजांत ताणें कर्ण, जयद्रथ, भीष्म आदी कौरववीरांक मारले.

नर-नारायण भितर कृष्णाक नारायणाचो जाल्यार अर्जुनाक नराचो अवतार मानला. ताका चार बायलो आशिल्ल्यो. द्रौपदी पसून ताका श्रुतीकीर्ती, सुभद्रेपसून अभिमन्यू, चित्रांगदेपसून बभ्रुवाहन आनी उलूपीपसून इरावान् हें चार पूत जाले. पांडवां वांगडा महाप्रस्थान करता आसतना ताका मर्ण आयलें.

## पळेयात

Arjuna

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
अर्धमागधी

प्राकृताचे उदीच्य, प्रतीच्या, मध्यदेशीय, प्राच्य आनी दाक्षिणात्य अशे पांच भेद जाणकारांच्या मतान आसात. **अर्धमागधी** हें प्राच्य प्राकृताचें एक रुप. कोसल देशांत रावपी लोक ही भाशा उलयताले. हो वाठार आतां अयोध्या शार आनी ताच्या दक्षिणे कडल्या वाठारांत आसा. अर्धमागधीचें नांव देशाप्रमाण न्हय, पूण ते भाशेच्या स्वभाव धर्माक लागून अशें जालां.अर्धमागधींत शौरसेनी, मागधी आनी महाराष्ट्रीय ह्या तीनय प्राकृत भाशांचो प्रभाव दिसता. कांय व्याकरणकारांनी तर तिका ‘महाराष्ट्रीमिश्रार्धमागधी’ अशेंय नांव दिलां.

भरत हाणें नाट्यशास्त्रांत अर्धमागधीक, एके स्वतंत्र भाशेची सुवात दिल्या. पूण विश्वनाथ हाणें तिका गुप्तचर, राजपुत्र आनी शेट लोकांची भास अशें म्हळां. विश्वनाथाचें हें मत त्या काळच्य बऱ्याच व्याकरणकारांनी मान्य केलां. मुद्राराक्षसांतलो गुप्तचर ‘क्षपणक’, प्रबोधचंद्रांतलीं कांय पात्रां, अर्धमागधी उलयतना दिसतात. तशेंच भास हाणें आपल्या ‘कर्णभार’ ह्या नाटकांत कर्णाच्या तोंडांतपसून अर्धमागधी घाल्या.अर्धमागधी हेर प्राकृत भाशां परस लोकप्रिय आनी समृध्द आशिल्ली अशें म्हणटात. कोसल प्रांतांत हिचो वापर जाल्ल्या कारणा बौध्द आनी जैन ह्या दोनय धर्माच्या प्रचाराची भास अर्धमागधी आशिल्ली. जैन पंडितांनी हे भाशेक समेस्त भाशांची जननी म्हळां. जैन धर्माच्या श्वेतांबर पंथाच्या मुनींनी अर्धमागधींत ‘सुत्तां’ बरयलीं, ग्रंथ रचले आनी बरेच कडेन भोवन उपदेश केलो. भाशा सोपी करचे खातीर तांणी सगळ्या भाशांतली उतरां अर्धमागधींत घालीं. अशे तरेन ही भास सादारण मनशां मेरेन पावली. महावीरान हेच भाशेंतल्यान उपदेश केलो.

तीर्थंकरांनी बरयिल्लीं सुत्तां-समवायोग सुत्त, आयारंदग सुत्त हे भाशेचे सोबीत दाखले जावन आसात. आयारंगसुत्त भाशाविज्ञानाचे नदरेन म्हत्वाचो ग्रंथ आसा कारण तातूंत अर्धमागधीचें सगळ्यांत पोरनें रुप पळोवंक मेळटा.

भाशा विज्ञानाचे नदरेन अर्धमागधी मागधीपरस सामकी वेगळी. तिची वेवस्ता, प्रत्यय वेवस्था सगळेंच वेगळ्या स्वरुपाचें आसा. देखीक-

1. मागधींतले ‘स’ आनी ‘ल’ अर्धमागधींत ‘श’ आनी ‘र’ जाताः-

पुलिशे (मागधी)-पुरुसे (अर्धमागधी), नले (मागधी)-नरे (अर्धमागधी).

2. मागधींत प्रथमा ‘अ’ ह्या स्वरान दिसता; अर्धमागधींत ती ‘ए’ वा ‘ओ’ ह्या स्वरांत दिसता.

3. अर्धमागधींत संयुक्त स्वर आसल्यार एक व्यंजन नाशें जाता आनी तांच्या पयलींचो स्वर दीर्घ जाता. देखीक- भुक्तं (संस्कृत) –भुतं (अर्धमागधी)- भुत्तं (मागधी).

अर्धमागधीचे कांय खासा गूण म्हळ्यारः

1. बरेच कडेन व्यंजन ना जावन ते सुवातेर अर्दस्वर जाता. देखीकः सागर-सायर, स्थित-ठिय.

2. ‘क’ चे सुवातेर ‘ग’ जाता. देखीकः अशोक-असोग, श्रावक-सावग.

3. भूतकालीन तृतीय पुरुशाचें बहुवचन ‘इंसु’ ह्या प्रत्ययान मांडटातः

पुच्छिंसु, गच्छिंसु आदी.

4. ‘त्वा’, ‘ल्यप्’ हांचे सुवातेर ‘इतु’ प्रत्यय येता. देखीकः ‘श्रुत्वा-सुणित्तु’, ‘ज्ञात्वा’- ‘जाणितु’, ‘अपहूत्य’- ‘अवाहट्टु’.

5. तदिधताचे बरेच भेद अर्धमागधींत मेळटात.

ही भास चडशी धर्मप्रसारा खातीर वापरिल्ल्यान तातूंत त्या काळावयलें बरेंच साहित्य निर्माण जालें आनी त्या कारणाक लागून ती सगळ्या लोकां मेरेन पावंक शकली.

- डॉ. पुष्पा पै

संदर्भः 1.कुलकर्णी, कृ.पां., मराठी भाषाः उदगम व विकास, पुणे; 2. वर्मा, धीरेन्द्र, हिन्दी भाषा का इतिहास.

वर्ग:देवनागरी पानां
अर्नोल्डसन, क्लास पोंटस

thumb|क्लास पोंटस अर्नोल्डसन
**अर्नोल्डसन, क्लास पोंटस** (जल्मः 27 ऑक्टोबर 1844; गोएतबर्ग, स्वीडन;मरणः 20 फेब्रुवारी 1916, स्टॉकहोम).
एक नामनेची राजकारणी. नॉर्वेजियन-स्विडीश युनियनाच्यो समस्या सोडोवपा खातीर ताणें उपाट कश्ट घेतले. सुर्वेक कारकून म्हूण रेल्वे खात्यांत प्रवेश करून स्टेशन मास्टरच्या उंचेल्या पदाचेर पावलो. फुडें, रेल्वे खात्यांतली नोकरी सोडून ताणें आपलें पुराय जिवीत राजकारण आनी शांततायेच्या वावरा खातीर ओंपलें.

1881 त, रिक्सदाग हे स्विडीश संसदेंत तो वेंचून आयलो. तो एक निष्ठावान शांततावादी फुडारी आशिल्लो. नॉर्डिक राश्ट्राचे तटस्थताये खातीर ताणें फाटबळ दिलें. 1883 त, ताणें भासाभास आनी शांतताय हांच्या खातीर स्वीडीश संस्थेची थापणूक केली. 1890त, नॉर्वे आनी स्वीडन हांच्यामदीं चालू आशिल्ल्या खर संघर्शावेळा ताणें दोनूय राश्ट्रांत लोकजागृताय घडोवन हाडून शांततायेन तोडगो काडपा खातीर खूब खटपट केली. शांतताय पातळावपा खातीर ताणें केल्ल्या मोलादीक वावरा खातीर 1908 त, शांतताये खातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार ताका बेजर फ्रेड्रिक हाच्या वांगडा वांटून मेळ्ळो.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
अर्हेनिअस, स्फान्ता ऑगस्ट

## अर्हेनिअस, स्फान्ता ऑगस्टः (जल्मः 19 फेब्रुवारी 1859, व्हीक, स्वीडन; मरणः 2 ऑक्टोबर 1927, स्टॉकहोम)
एक नामनेचो शास्त्रज्ञ. भौतिकीय रसायनशास्त्र ह्या विशयाची बुन्याद ताणें घाली. ताच्या आयनीय सिध्दांताक (ionic theory) लागून रसायनीक संयुगांची रचणूक आनी तांची विद्रावांतली वर्तणूक समजप एकदम सोंपें जालें.

ताचें शिकप अपसाला विद्यापीठांत जालें. 1881 त ताणें स्टॉकहोम हांगा वटून प्रोफेसर इ. एडलंड हाच्या हातासकयल ‘Solutions electrolytes’ ह्या विशयाचो अभ्यास केलो. 1883 त,ताणें एक म्हत्वाचो सोद लायलो. जीं संयुगां (compounds) विद्रावांत (electrolytes) वीज वहन करतात तांची रचणूक हेर संयुगांपरस वेगळी आसता. ह्या electrolytes विद्रावांत (ions ‘आयन्स’) नांवाचे ल्हान विद्युत् भारीत कण (charged particles) आसतात असो ताणें सोद लायलो. धन (+) आनी ऋण (-), आयन्सां मदल्या आकर्शण शक्तीक लागून ते संयुगांच्या घन रुपांत उरतात. विद्रावांत आसतना हे आयन्स विच्छेदित (dissociate) जावन मुक्तपणान भोंवतात. Electrolysis वेळार धन आयन्स ऋण विद्युत् प्रस्था कडेन वतात आनी ऋण ions धन विद्युत् प्रस्थाकडेन वतात. अशे तरेन Electrolysis च्या ह्या प्रकारांत आयन्सांच्या हालचालीक लागून विद्युत प्रवाह सुरू जाता. 1884 त ताणें आपलो प्रबंध सादर केलो पूण ताचोच गुरू नामनेचो रसायनशास्त्रज्ञ पर क्लीव हाणें ताचो प्रबंध विचारांत घेतलोना. पूण अर्हेनिअस मात्तूय निर्शेलोना. ताणें आपल्या प्रबंधाच्यो प्रती क्लॉसियस, लोथर मेयर, ओस्वाल्ड आनी वँट हॉफ हांकां धाडल्यो. तांणी अर्हेनिअसच्या संशोधन कार्याची तुस्त तोखणाय केली.

1897 त जे.जे. थॉमसन ह्या शास्त्रज्ञान इलेक्ट्रॉनाचो सोद लायलो आनी त्याच सुमाराक हेनरी बेकेरल हाणें लायिल्ल्या Radioactivity च्या सोदाक लागून अर्हेनिअसच्या विद्युतभारीत अणुविशींच्या (charged atom) कल्पनेचें आनीकूय स्पश्टीकरण मेळ्ळें. Ionic Theory च्या सोदाक लागून 1887 सावन अर्हेनिअसाचे नांव सगळ्याक पातळ्ळें. 1902 त ताका रॉयल सोसायटीचें डेव्ही पदक मेळ्ळें. ‘Electrolytic theory of dissociation’ ह्या ताच्या असामान्य सोदाक लागून रसायनशास्त्रांतली फुडली उदरगत सोपी जाली. देखून 1903 त, रसायनशास्त्र विशया खातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार ताका फाव जालो. 1905 त, Nobel Institute for Physical Chemistry हे संस्थेच्या संचालक पदाचेर ताची नेमणूक जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
अलक्ष्मी

लक्ष्मीची व्हडली भयण. तिका ‘ज्येष्ठा’ हें वेगळें नांव आसा. महाराष्ट्रांत तिका ‘आक्काबाई’ म्हूण वळखतात. **अलक्ष्मी** ह्या उतराचे अर्थ जी लक्ष्मी न्हय ती असो जाता.क्षीरसागराच्या समुद्रमंथना वेळार वीख (कालकूट) भायर सरतकच, पूण लक्ष्मीच्या पयलीं दर्यांतल्यान भायर सरली म्हूण तिका लक्ष्मीची व्हडली भयण मानपाक लागले. अलक्ष्मी म्हळ्यार दारिद्र्य, दैन्य आनी दुख्ख. ती दर्यांतल्यान भायर येतकच तिणें विचारलें, ‘हांव खंय रावूं?’ ताचेर देवांनी तिका सांगलें, ‘जंय केळसो, कुंडो आनी केंस आसतात थंय तूं राव.’‘ज्या घरांत झगडीं, झुजां, दुख्खां हांचे राबितो आसा. गुरू देव, सोयरे धायरे इश्ट हांचो अपमान जाता. जंय फट उलयतात, जंय लोक एकामेकांक फटयतात. जंय अधर्माच्यो गजाली चलतात थंयतूं राव.’

क्षीरसागराचे मंथन चलता आसतना अलक्ष्मी फाटल्यान लक्ष्मीचो जल्म जालो. तिचें विष्णुकडेन लग्न थारलें. व्हडले भयणीचें लग्न जाल्या बगर धाकलेचें लग्न करपाक जायना अशें शास्त्रांत सांगिल्ल्यान लक्ष्मीच्या लग्नाक आडमेळीं आयलीं. म्हूण देवांनी अलक्ष्मीचें लग्न उद्दालक ऋषी कडेन लायलें (पद्मपुराण ब्र. 9.10). लिगपुराणांत तिचें दुःसहा कडेन लग्न जाल्ल्याचें सांगला (2.6). फुडें उद्दालकाक तिचो सभाव आवडूंक नाशिल्ल्यान तो तिका सोडून गेलो. उपरांत ती एका पिंपळापोंदा बसून रडपाक लागली. तिचें रडप आयकून लक्ष्मी, विष्णु सयत तिका मेळपाक आयली. लक्ष्मीन तिका वर दिलो की ‘जे कोण अश्वत्थमूळीं तुजी पुजा करतले, ते गिरेस्त जातले.’ तेन्ना सावन दर शेनवारा लक्ष्मी पिंपळाच्या मुळांत तिका मेळपाक येता अशें समजतात. शेनवाराक सूर्य उदेवचें आदीं केल्ली पिंपळाची पूजा लक्ष्मीप्रद मानतात.

हे देवीचें वर्णन आगम आनी विष्णुपुराण हातूंत मेळटा. ती काळी सांवळी, तांबड्या दोळ्यांची, दोन भुजां आशिल्ली, लांब नाकाची, थानां आनी पोट व्हड आशिल्ली. काकध्वज धारण करपी, बैला सारकें व्हड तोंड आशिल्ली, आपणाल्या धूव-पुतां वांगडा आसता. सान्न हें तिचें आयुध. शीतलादेवींचें स्वरुप कांय तरेन अलक्ष्मी सारकेंच आसता. ह्या वर्णना कडेन जुळपी मध्ययुगांतली शिल्पां पळोवंक मेळटात.

हिची भोंवडी आपल्या घराचेर येवंची न्हय म्हूण आश्विन शु.8 महावक्ष्मीचे पुजेपयलीं ज्येष्ठा ह्या नांवान तिची पूजा करतात आनी फाटल्या दारान एक वात लावन ती घराच्या कोनशाकोनशांक भोंवडावन मुखावेल्या दारांत हाडून उडयतात. ही तरा म्हळ्यार अलक्ष्मीक भायली वाट दाखवप असो समज आसा. हाच्या उरफाटें वात दाखोवन ती घरांत हाडप, हाका लक्ष्मीक भीतर येवपाची वाट दाखोवप अशें समजतात. बंगालांत आश्विन उमाशेक शेणाची ‘क्षणिका अलक्ष्मी’ तयार करून लक्ष्मीवरीं तिची पुजा करतात आनी उपरांत विसर्दन करतात.

पौष पुनवेक पुष्य नक्षत्र लागिल्लें आसता. त्या दिसा घरच्या दादल्यान धव्या सासवांचो लेप लावन न्हांवचें आनी अलक्ष्मीक घरांतल्यान भायर धांवडावन घालची अशें धर्मग्रंथांनी सांगलां.मागीर नारायण, इंद्र, चंद्र, बृङस्पति आनी पुष्य हांच्या मूर्तीक सर्वाषधियुक्त उदकान न्हाण घालून तांची पुजा करची तशेंच त्या वेळार होम घालचो अशें म्हळां.

वर्ग:देवनागरी पानां
अलाहाबाद

**अलाहाबाद** उत्तर प्रदेश राज्यांतलें पवित्र तीर्थस्थान. आदल्या काला सावन पवित्र मानिल्लें क्षेत्र, तीर्थराज प्रयाग म्हळ्यार हें अलाहाबाद. दिल्लीच्या उदेंत- दक्षिणेक उत्तर रेल्वेन दिल्लीच्यान 627 किमी. आनी मध्यरेल्वेन मुंबय सावन 1360 किमी. अंतराचेर, गंगा-यमुना न्हंयच्या संगमाचेर, हें शार वसला. लोकसंख्या 6,42,000 (1981).

अकबरान हांगा किल्लो बांदलो आनी ह्या शाराक त्या प्रांताचें मुखेल ठाणे केलें. तेन्ना सावन अलाहाबादाक हें नांव पडलें. वाल्मीकी रामायणासावन पुराणामेरेन प्रयागाचे कितलेशेच उल्लेख मेळटात. इ. स. तिसऱ्या शेंकड्यांतल्या, हांगाच्या शिलास्तंभाचेर , सम्राट अशोकान कौशांबीच्या राजाक दिल्लो हुकूम कोरांतिल्लो आसा. ताचे उपरांतच्या लेखांत पांचव्या शेकड्यांतल्या सम्राट समुद्रगुप्ताच्या वैभवाचें वर्णन कोरांतिल्लें आसा. चिनी भोंवडेकार फहियान आनी ह्युएनत्संग हांणी पांचव्या आनी सातव्या शेंकड्यांतल्या आपल्या प्रवासवर्णनांत प्रयागाचो उल्लेख केला. 1801 त हें शार ब्रिटिशांच्या शेकातळा गेलें. 1857 च्या बंडांत हांगाच्या देशी फौजांनी वांटो घेतिल्लो आनी सुमार स दीस हो वाठार आपल्या ताब्यांत दवरिल्लो. उपरांत ब्रिटिशांनी हें बंड मोडून काडलें.

हांगाच्या पोरन्या शारांतलीं घरां गच्च आसात. तशेंच रस्ते अशीर आसात. पूण वारागंज छावणी सारक्या नव्या भागाची आंखणी अद्ययावत पद्दतीन केल्या. राश्ट्रीय राजमार्ग, रेल्वेमार्ग आनी विमान मार्गांचे अलाहाबाद हें एक म्हत्वाचें केंद्र. हें शार डाक, तार, दूरध्वनी, ह्या संपर्क साधनांनी जोडिल्लें आसा. हांगा धान्य, ऊंस, कापूस, अशा शेतमालाची व्हड बाजारपेठ आसा.तशेंच साकर, कंवची, शाबू, चामडें, विटो हांचे कारखाने, मुद्रणालयां, प्रकाशन संस्था, न्यायालय, शासकीय कार्यालय, रुग्णालय आदींची केंद्रां आसात. अलाहाबादचें विद्यापीठ, म्यूर सेंट्रल कॉलेजांतलो विज्ञानविभाग, यूइंग ख्रिश्चन कॉलेज, नैनी कृषी संस्था, गंगानाथ झा संस्कृत संशोधन मंदिर, प्रयाग संगीत समिती, मेयो मेमोरियल हॉल, अलाहाबाद संग्रहालय, विद्यापीठ संग्रहालय, राज्य आनी मध्यवर्ती ग्रंथालयां सी. वाय चिंतामणी स्मारक ग्रंथालय आनी बेझंट भारती भवन अशो नामनेच्यो संस्था ह्या शारांत आसात. ते भायर भारद्वाज आश्रमा मुखार नेहरुचें आनंदभवन, खुश्रुबागेंतल्यो मोगल कबरी, वस्तकुलाच्या कौशांबीचे पूर्विल्ले अवशेश अश्यो इतिहासीक वास्तूय अलाहाबाद शारांत पळोवंक मेळटात.

हिंदी साहित्य आनी संस्कृतायेचें मूळपीठ मानतात. तशेंच धर्मीक नदरेन ह्या शाराक आगळेंच म्हत्व आयलां.गंगा यमुना आनी सरस्वती ह्या तीन न्हंयाचो त्रिवेणी संगम हांगा दिश्टी पडटा.ह्या त्रिवेणी संगमाचेर दर वर्सा माघमेळो भरता आनी दर बारा बारा वर्सांनी हांगा कुंभमेळ भरता. त्रिवेणीमाधव, सोमेश्वर, वासुकीश्वर, भरद्वाजेश्वर शेष, प्रयागवेणी माधव, भागीरथी,सरस्वती, यमुना अशीं जायतीं तीर्थक्षेत्रां ह्या क्षेत्राच्या लागसार आसात. हांगा आशिल्ल्या आदल्या किल्ल्याच्या तळघरांत पूर्विल्ले अक्षयवडाचे कांड अजून पळोवंक मेळटा. ह्या झाडाच्या ताळयेवेल्यान मोक्षार्थी न्हंय उडी घेताले. हें थांबोवंक जहांगिरान हें झाड तोडून उडयलें अशें सांगतात.

## संदर्भ
Allahabad

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:Indie-cheo Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage
अलीगढ

**अलीगढ** उत्तर प्रदेश राज्यांतल्या अलीगढ जिल्ह्याचें मुखेल ठाणें. लोकसंख्या 5,91,337 (1981). उत्तर रेल्वेच्या दिल्ली-कानपूर मार्गाचेर दिल्ली सावन उदेंत-दक्षिणेक 126 किमी.अंतराचेर हें शार आसा. ग्रँड ट्रंक ह्या राश्ट्रीय महामार्गावेलें हें मुखेल स्थानक. ह्या शाराचें मूळ नांव ‘कोइल’ आशिल्लें. चंद्रवंशांतल्या कोशाख नांवाच्या क्षत्रिय राजान हें शार वसयल्लें. ह्या शाराच्या कोइल नांवावेल्यान एक दंतकथा आसा ती अशीः ह्या वाठारांत कोल नांवाचो राकेस रावतालो. तो खूब माजिल्लो. देखून ताका बलारामान जितो मारलो, आनी ह्या शाराक ‘कोइल’ हें नांव पडलें.

बाराव्या शेंकड्या मेरेनच्या इतिहासाची खबर मेळना. बाराव्या शेंकड्यांत मुसलमान ह्या शाराचेर चाल करून येवचें आदीं हांगा डोर राजपुतांची सत्ता चलताली. तांणी हांगा एक किल्लो बांदिल्लो. 11194 वर्सा कुत्बुद्दीन ऐबक हाणें कोइलाचेर जैत जोडलें. सोळाव्या आनी सतराव्या शेंकड्यांत ह्या किल्ल्याक ‘महम्मदगड’ आनी ‘साबीतगड’ अशीं नांवां पडिल्लीं.

अठराव्या शेंकड्या मेरेन ह्या किल्ल्याचेर मुसलमानांची सत्ता चलताली. 1757 त ह्या किल्ल्याचेर जाटांनी जैत जोडलें आनी ह्या किल्ल्याक ‘रामगढ’ अशें नांव दिलें. 1759 वर्सा मजफखानान जाटांक हारोवन हो किल्लो घेतलो आनी ताका अलिगढ हें नांव दिलें. 1784 वर्सा हो किल्लो शिंद्यांच्या सत्तेखाला गेलो आनी 1803 वर्सा शिंद्यां कडसून ब्रिटिशां कडेन गेलो.

1865 वर्सा सावन हांगा नगरपालिका आसा. हांगा सरकारी कचेऱ्यो, शाळा, हॉस्पिटल,ग्रंथालय, घडयाळाचो मनोरो, मशिवी, दर्गे आसात. सय्यद अहमद हाणें काडिल्ल्या अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठान शिक्षणक्षेत्रांत ह्या शाराचें म्हत्व वाडलसां. हांगा कापसाच्यो आनी तेल गाळपाच्यो गिरणी आसात. भारतांत चडांत चड कुलपां अलीगढ शारांत तयार करतात.

## पळेयात
Aligarh,_Uttar_Pradesh

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:Indie-cheo Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage
अलेक्झांडर द ग्रेट

अलेक्झांडर हो मॅसिडोनियाचो संवसारीक किर्त जोडिल्लो सम्राट. मॅसिडोनियाचो राजा फिलीप आनी ताची पयली राणी आँलिंपियस हांचो पूत. पेला हांगा जल्म . भुरगेपणांत फिलिपान ताका युवराजाक फाव तें लस्करी आनी राजकी शिक्षण दिलें. ताचो गुरू अँरिस्टँटल हाणें  ताका पिरायेच्या तेरा ते सोळा वर्सांचेर काव्य, कला , राज्यशात्र आनी तत्वगिन्यान ह्या विशयांची गोडी  लायली. होमरचो आकिलीझ हो ताचो आदर्श आशिल्लो. ताका लागून अलेक्झांडरान सबंद जग जिखचेली खर इत्सा बाळगिली आनी ते प्रमाण सदांच चढयेचें धोरण आपणायलें. इ.स. पयलीं 336 वर्सा फिलिपाचो खून जालो. अलेक्झांडरन पिरायेच्या विसाव्या वर्सा मँसिडोवचे गादयेर बसलो. ताचो पयलां इ.स. पयली 340 वर्सा फिलिपान जेत्रा बायझंटियमचेर धुरी घाल्ली तेन्ना अलेक्झंडरान  मसिडानियाची राखण केल्ली आनी मीडी लोकांचो पराभव केल्लो. फुडें ताणें फिलीप हाका ग्रीक नगरराज्यसंघाचेर जैत मळोवपाक पालव दिलो. राजासनाचेर  बसतकच  एका वर्सा भितर अलेक्झांडरान उत्तरेक डँन्यूब न्हंय अनी अस्तंतेक एड्रिअँटिक हांगामेरेन आपली सत्ता वाडयली. थीबीज राज्याचेर घुरी घालून खूब नागरीकांक ताणें मोरलें. कांय जाणांक गुलाम .म्हूण विकले.थंयचीं देवळां आनी आपलें आवडीच्या पिंडर कवीचें घर सोडून हेर सगळ्यो बांदावळी मातयेभरवण  केल्यो. हचो परिणाम म्हूण अथेन्स शार आपूण जावन शरण आयलें. मागीर ताणें समृध्द आनी बळिश्ट अशा इराणी लोकांक शासकंविशीं स्वामीनष्ठा नाशिल्ली. हाचो अलेक्झांडरान भरपूर फायदो घेतलो.
इ.स. पयली 334 वर्सा ग्रीसांतल्या मुखेल सुवातींचेर राखणेखातीर सैन्य दवरुन अलेक्झांडरान दादनिल्स न्हंय हुंपली. ताच्या सैन्यांत पार्मेनियो, टँलेमी , अँटिगोनस, सेल्युकस, नीअर्कस सारके शूर आनी अणभवी सेनापती आशिल्ले. तेभायर आपलें स्वताचें शौर्य,धाडस, चिकाटी ह्या गुणांक लागून अलेक्झांडर आपल्या सैनिकांक देवा भशेन आशिल्लो.सुमार 40,000 चें सैन्य घेवन अलेक्झांडरान इऱाणचेर घुरी घाली. डरायसान धाडिल्ला सेनोपतींचो ग्रनिक्स न्हंयचे दगेर पराभव करुन तो  सिरियावटेन गेलो. थंय इससच्या आखाताकडेन ताचें डरायसाच्या विशाल सैन्याकडेन झूज जालें. अलेक्झांडरान डरायसचो पराभव केलो. मागीर ताणें फिनिशियन आरमार हातासलें. इजिप्ताचेर अंमल बसोवन अलेक्झांरड्रिया शाराची थापणूक केली. ताणें गाँगामीला हांगा डरायसचो आनीक एकदां पराभव केलो. डरायस झुजामळांतल्यान पळून  गिलो. अशे तरेन अलेक्झांडर इराणी साम्राज्याचो अधिपती जालो

वर्ग:देवनागरी पानां
अलेप्पी

केरळ राज्यांतल्या **अलेप्पी** जिल्ह्याचें मुखेल ठाणें. अस्तंते कडल्यान आनी उदेंते कडल्यान अरबी दर्याचें उदक भितर आयिल्ल्यान ‘वेंबनाड’ हें तळें तयार जालां. ह्या तळ्याच्या अठराव्या शेंकड्याच्या अखेर मेरेन अलेप्पी हें रानां मदीं एक व्हड मळ कशें आशिल्लें. त्या काळांत थंय डचांची वेपारीक आनी वेवसायीक सत्ता चलताली. डचांची ही सत्ता काबार करूंक महाराज रामवर्मान हांगा अलेप्पी बंदराची थापणूक केली. वेपारी नदरेन हांगाचे म्हत्व जाणून घेवन वेपारी लोक हांगा येवन आयात-निर्यात करूंक लागले. ह्या वाठारांत दुकांनां आनी गुदांव जावंक लागले. 19 व्या शेंकड्याचे सुर्वेक हें त्राणवकोर प्रदेशाचें मुखेल बंद जालें.

नाल्लाच्या काथ्या पसून केल्ल्या शेदऱ्यां खातीर अलेप्पी शाराक खूब म्हत्व मेळ्ळां. हांगा नाल्ल, काथो, खोबरें, शेंदऱ्यो, मसाल्याचे पदार्थ आदींचो वेपार चलता. तादूंळ, मीठ, तंबाखू, धातू,कपडे आदी वस्तूंची हांगा आयात करची पडटा.

अलेप्पी शार कालव्यान त्रावणकोर शाराक जोडिल्लें आसा. तशेंच, रस्त्यान तें केरळांतल्या हेर मुखेल शारांक जोडलां. अलेप्पी शारांत कालव्यांचें व्हड जाळें पातळ्ळां. जाका लागून , अलेप्पीक ‘केरळाचें व्हेनिस’ म्हणटात.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:Indie-cheo Prosidh/Famadh Xharam, Ganv ani Zage
अलुते-बलुते

**अलुते-बलुते** भारतीय खेड्यांतले परंपरागत वतनी हक्क. हे हक्क म्हळ्यार ग्रामीण अर्थवेवस्थेची बुन्याद म्हणल्यार जाता. खेड्यांत रावपी बिगर शेतकार लोकांचो वेवसाय परंपरेन चलत आयिल्ल्यान ताका कुलपरंपरागत हक्काचें स्वरुप प्राप्त जालां. ताका लागून हे वेवसाय आनी तांकां मेळपी हक्कांक ‘अलुते- बलुते’ अशें म्हणटात. ह्या ह्क्कांक लागून शेतकार आनी एकामेकांमदल्या संबंदांक उत्तरेंत जजमानी (यजमानी) पद्दत आनी महाराष्ट्रांत ‘अलुतेदारी-बलुतेदारी’ अशें म्हणटात. ह्या जजमानी वा अलुतेदारी-बलुतेदारी पद्दतींत शेतकार हो यजमान अशें मानतात. जाल्यार बिगर शेती-वेवसायीक हे ‘कामिन्’ (इत्सुक) अशें समजतात.

महाराष्ट्रांत अशा बिगर शेती-वेवसायीकांचे अलुतेदार वा ‘नारु’ आनी बलुतेदार वा ‘कारु’ अशे दोन प्रकार आसात. शेतकारांचीं म्हत्वाचीं कामां करपी आनी तांच्यो दिसपट्ट्यो गरजो भागोवपी ते बलुतेदार. तांकां मोबदलो म्हळ्यार धान्याचो वांटोय चड मेळटा. अलुतेदारापरस बलुतेदाराचो हक्क चड व्हडलो आसता. पाटील आनी कुलकर्णी सोडल्यार, चौगुलो, म्हार, मेस्त,सोहार, चांभार, कुंभार, म्हालो, शेट, जोशी, परीट, गुरव आनी खारवी हे ‘बारा बलुतेदार’ म्हूण नांवाजिल्ले आसात. जांच्या बगर शेतकारांचें अडना पूण जे शेतकारांच्यो बारीक-सारीक किरकोळ गरजो भागयतात ते अलुतेदार. हातूंत तेली, तांबोळी, साळी, सनगर, शिंपी, माळी, गोंधळी, डवऱ्या, भाट, ठाकर, गोसावी, मुलाणा, वादंत्री, घडशी, कलावंत, तराळ, कोरळ, भोई ह्यो अठरा जाती आस्पावतात. दरेक गांवांत ह् सगळे अलुतेदार-बलुतेदार आसताच अशेंय ना. वेळ प्रसंगाक अलुतेदार आनी बलुतेदार एकामेकांचीं कामां करतना दिसून येतात. अलुतेदार आनी बलुतेदारांच्या वेवसायां वयल्यान तांची व्हडली, मदली आनी धाकटी वळ वा कास अशी प्रतवारी करतात. तांची बिदागी वेवसाया प्रमाण थारायतात.

शेताच्या कामा भायर लग्न वा हेर धर्मीक-सामाजीक सुवाळ्यांतय म्हार-मांगाक धरून सगल्या अलुत्या-बलुत्यांची कामां परंपरेन थारायल्लीं आसतात. ताचे खातीर तांकां खणनाल्ल हांच्या सारको मोबदलो कामा प्रमाण आमा ऐपतीप्रमाण मेळटा. हे अलुतेदारी-बलुतेदारी पद्दतींत गांवातले बिगर शेती वेवसायांतलें कुटुंब, तांचे काम आनी ताचो मोबदलो हांचो निश्चित आनी अभेद्य असो मेळ दिसून येता. हातूंत कांय जाणांक अलुत्या-बलुत्यांची पिळवणूक दिसता, जाल्यार कांय जाणांक शेतकारांचो छळ दिसता.

ग्रामीण अर्थ वेवस्थेंत आधारभूत आशिल्ली ही पद्दत उद्येगीकरणाच्या आनी नागरीकरणाच्या प्रभावाखाला हालीं हालीं मोडून पडत आयल्य. आपापल्यो वाडट्यो गरजो आनी अपेक्षा भागोवपा खातीर सगले जाण शारांनी वचून स्थायिक जातात. देखून खेड्यांतलें पयलींचें एकामेकांचेर आदारून रावप उणें जायत आसा. दुडवांच्या विनियम-माध्यमाक लागून हाचेर परिणाम जाला. खूब कडेन 1933 वर्सा सावन म्हारांची तांच्यांत जाल्ल्या नवजागृतायेक लागून आपले वतनी हक्क आनी गांवकीचीं कामां सोडून दिवपाक सुरवात केली.

गोंयांतूय आदल्या तेंपार अशे बिगर शेतवड वेवसायिकांचे वतनी हक्क आशिल्ले. गांवचे म्हाले, मडवळ, मेस्त, म्हार, चामार ह्या सारकिले बिगर शेतवड वेवसायिक गांवच्या शेतकारांची आपपल्या वेवसायांवरवीं वर्सभर फुकट कामां करताले आनी ह्या कामाचें मोल म्हूण शेतकार तांकां शेतांत पिकयल्लें पीक अमुकूच अशा प्रमाणांत दिताले. हें पीक दिवप शेत मळटा त्या दिसा आनी मळणेच्या जाग्यारुच जातालें. भारतांतल्या हेर वाठारां प्रमाण गोंयांतय उद्येगीकरणाक लागून ही पद्दत ल्हव ल्हव नश्ट जायत गेली.

वर्ग:देवनागरी पानां
अलेक्झांडर, व्हिसेंत

## अलेक्झांडर, व्हिसेंतः (जल्मः एप्रिल 1898, सेवील-स्पेन; मरणः 14 डिसेंबर 1984, माद्रीद).
नामनेचे स्पॅनिश कवी. शिकप माद्रीद हांगा. हो कवी Generation of 1927 ह्या सोळाव्या आनी सतराव्या शतमानांतल्या स्पेन साहित्याची प्रेरणा घेतिल्ल्या तरनाट्या बरोवप्यांच्या पंगडांतलो आसा. दुयेंत आशिल्ल्या कारणान स्पेनच्या यादवी झुजावेळार तो झगडूंक शकलोना आनी पळूनूय गेलोना. ताका लागून फ्रँको आड झुजपी प्रजासत्ताकवाद्यांच्या शेकाखाल आशिल्ल्या वाठारांत तो रावलो. स्पेनचें यादवी झूज सुरू जावंचे आदीं स्पेनचो सगळ्यांत व्हडलो साहित्यीक पुरस्कार मेळोवन लेगीत ताका ताचें साहित्य उजवाडपाक पांच वर्सां बंददी आशिल्ली.ताचें साहित्य अतिवास्तववादी (Surreal) अशें म्हणटात. ताच्या चडशा साहित्यकृतींचो फ्रेंच, जर्मन आनी इंग्लीश भाशेंत अणकार जाला.

ताणें बरयल्ली कांय मुखेल पुस्तकां अशीः- Espados como Labios (1939,Swords as Lips), Destruction of Love (1933), Passion of Earth (1935), Sombra del paraiso (1944, Shadow of Paradise), Historia sel Corazon (1954, Story of the Heart) आनी Dialogue del conocimiento (1974, Dialogues of Insight).

1974 त नोबेल पुरस्कारा खातीर ताच्या नांवाची शिफारस जाल्ली पूण स्पॅनिश राजकारणाक लागून ताचे नांव वगळ्ळें. इतलें आसुनूय 1977 त, मनशाची विश्वांतली आनी दिसपट्ट्या समाजांतली परिस्थिती आनी त्याच वांगडा झुजांमदल्या स्पॅनीश कवितेचे परंपरेचें पुनरुज्जीवन करपी सर्जनशील काव्यलेखना खातीर ताका साहित्या खातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार फाव जालो. नोबेल पुरस्कार मेळटकच कांय दिसांनी स्पेनचो राजा, जुआंव कार्लूस हाणें ताका भेट दिली आनी Grand Cross of the Order of Carbs ||| दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
अळमो

## अळमो: (इंग्लीश - फंगस गीर्डन / फंगस कोम्ब)
मॅक्रोटर्मिज कुटुंबांतली व्हड रोवणी उबारपी वायटी रोयणी भितर कुशिल्ल्या पाल्याची ल्हान ल्हान ‘ शेतां ’ रोयता. ह्या ‘ शेतां ’चेर टर्मिटोमायसीज ही अळम्याची जात चित्याच्या रूपान वाडटा. रोयणींतलो अळमो बारीकसाणेन तपासल्यार ताचेर हे बुरशीचे धवेफुल्ल बारीक – बारीक गुळे वाडिल्ले दिसतात. ह्या गुळ्यांत पाचकद्रव्यां निर्माण जातात तीं खावन वाळटी जियेता.अळम्यांचो आकार खारके भशेन, रंग म्होंवाच्या माल्या भशेन, वास करंजेला भशेन आनी स्पर्श बुकबुकीत, हून - हून आसता. सूक्ष्मदर्शका सकयल तपासल्यार वाटयेचें हें मेलें म्हळ्यार ‘ अळमो ’ झाडपाल्याच्या पेशीं पसून, तंतूं पसून तयार जाल्ल्याचें दिसता. वायटेचे जातीचेर अळम्यांचो आकार, रूप, रंग थारता. गोंयांत चार - पांच तरांचे ‘ अळमे ’ सांपडटात.

जुलय म्हयन्यांत ह्या अळम्यावेल्या चित्याचे गुळे किल्लूंक लागतात. तांचे ल्हान देंठ जातात. देंठाचे पोकळ दांडारे जातात. रोयणीचे वण्टीक तेंकतकच तांकां एक तोंपरें फुटता. हें तोपरें रोयणीक बुराक करीत ‘ गिरमीट ’ कशें उजवाडाचे आनी उदकाचे दिकेन वयर वाट काडटा. रोयणी वयर पावतकच ताचें रूप बदलता. तोंपऱ्याचे कळे जातात. कळे तशेच दवरल्यार ते फुलतात. अळमो जितलो व्हड तितल्या प्रमाणांत रोयणीर कळे येतात आनी अळमीं फुलतात.
## गोंयचीं अळमी:
गोंयांत अळम्यांच्यो विखाळ आनी खावपाच्यो अश्यो दोनूय जाती सांपडटात. रानवट अळमी गोंयकार परंपरेन वळखुपाक आनी वेंचपाक शिकल्यात. गोंयांत बाजारांत व्हड प्रमाणांत विकपाक येवपी जात म्हळ्यार ‘ अळमी ’ वा ‘ रोयणीवेलीं अळमी ’. हांकां इंग्लेजींत ‘ टर्मिटोमायसीज ’ अशें म्हणटात. रोयणीच्या पोटांत ‘ अळमो ’ आसता ताचे पसून ‘टर्मिटोमायसीज ’ जातीचीं अळमीं जुलय आनी आगश्ट म्हयन्यांत जातात. हीं अळमी चडशीं अस्तंत घाटांतल्या तालुक्यांनी ( दिवचल, सत्तरी, सांगें, केपें, काणकोण, फोंडें ) जातात. वर्साक सुमार ७५ ते १०० टन अळमी शारांनी विकपाक येतात. दर पंदरा दिसांनी ह्या अळम्यांचें एक पीक येता.

टर्मिटोमायसीज भाशेन गोंयांत आनीकूय रुचीक अळमी लोक पुंजायतात. तांचीं थळावीं नांवां आनी विज्ञानीक वळख अशीः फुगो; माड-फुगो; काजु-फुगो (बोलीटस/ गायरोडॉन); शिती/शितळ/श्रिगार अळमी (पोडाब्रेला); तेल अळमे (मॅक्रोलेपिओटा); खूंट/खुंटयाळें अळमे (प्लुटीयस) सोरपा अळमे, पणसा अळमे (प्लुरोटस) आदी.

संवसारांत टर्मिटोमायसीजच्यो ३३ जाती आसात. तातूंतल्यो १२ गोंयांत सांपडटात, अशें गोंय विद्यापीठांतल्या संशोधनावेल्यान दिसून आयलां. झाडांच्या मुळांक बांदून उरपी (मायकोरायजल) चडशो जाती पोर्तुगेजांनी लॅटीन अमेरिका, आफ्रिका हांगासून हाडल्यो आसूंये अशेंय सिध्द जालां. गोंयच्या अळम्यांचें सांस्कृतिक, सैमीक आनी उद्येगीक म्हत्व व्हड आशिल्ल्याचेंय कळटा.

वर्ग:देवनागरी पानां
अवधूत

## अवधूतः
अवधूत = ‘सर्वान प्रकृतिविकारान् अवधुनोतीत्यवधूत’ सगळ्या तरांच्या प्रकृतीच्या विकारांक धुवन उडोवन जो आपलें मन निर्मळ दवरता, तो अवधूत अशें सिध्दसिध्दांत पद्दतींत (6.1) म्हळां. वयल्या मताक प्रमाण मानपी एका सादूच्या चोम्याकूय ‘अवधूत’ ह्या खास नांवान वळखतात. तातूंत अवधूत मताचे साधू शैव आनी वैष्णव ह्या दोनूय संप्रदायाचे आसातात. शैव साधू सामके सादे रावतात. ते एके तरेन संवसारांतल्या माय-पासांतल्यान मुक्त अशी विरक्त जदीण जियेतात. नाथ-पंथीय योग्याकय अवधूत म्हणटात. अवधूत म्हळ्यार जात, गोत, सारकीं बंदनां तोडून उडयिल्लो दादलो. हो बंधातीत आसता. महापातकी आनी पतित हे सोडून सगळ्या गटांकडल्यान ते अन्न घेतात आनी जेवतात. शांत रितीन वागून तो सदांच आत्मचिंतनांत मग्न रावता.

ब्रह्मनिर्वाणतंत्रांत अवधूताचे चार मुखेल प्रकार सांगल्यात.

1. ब्रह्मावधूत – हो खंयच्याय वर्ग, गट वा आश्रमांतलो ब्रह्मोपासक आसता.

2. शैवाधूत – हाणे योग्य त्यो विधी करून संन्यास घेतिल्लो आसता. हो कमीत कमी कपडे वापरता. जटा वाडयता. आंगाक माती लायता. मौन पाळटा आनी धुनी लावन बसता.

3. वीरावधूत – हाचे केंस लांब वाडयिल्ले आसून ते मेळत तशे आसतात. ताच्या गळ्यांत अस्थी वा रुद्राक्ष हांची माळ आनी हातांत काष्टदंड, परशु, डमरु हीं आयुधां आसतात. हो आंगाक भस्म वा रक्तचंदन लायता आनी काश्टी न्हेसता.

4. कुलावधूत- हो कौल संप्रदायाची दीक्षा घेवन गृहस्थाश्रमांत रावता.

वैष्णव संप्रदायांतले रामानंदाच्या काय शिष्यांकय अवधूत अशें म्हणटात. रामानंदान रामनुजाच्या अनुयायां भितर सुदारणा घडोवन हाडटे खातीर नव्या संप्रदायाची थापणूक केली.

ह्या संप्रदायाक जाती-धर्म भेद मानचो न्हय असो आदेश दिलो. अश्या जातिधर्मांतल्या दादल्यांक तांणी अवधूत म्हळां. हे अवधूत जटो वाडयतात. गळ्यांत भीक्षा-पात्र घेवन भोंवतात.बंगालांत असल्या साधुंचें वेगवेगळे गट आसात. ह्या गटांत सगळ्या जातीचे लोक आसतात. ह्या साधूंचो चोमो जेन्ना भीक मागपा खातीर वता तेन्ना ‘वीर अवधूत’ असो आवाज करतात आनी एकतारीचेर भेस बरीं गीतां गायतात. हे राम आनी मारुती हांकां भजतात.

अवधूत साधू कानपिनको गोरखनाथाक आपलो गुरू मानतात. ‘गोरखबानी’त कितलेशेच फावट अवधूतपदांचो नियाळ आयला. नाथपंथीयांत अवधूताची परिस्थिती सामकी वयल्या पांवड्याची आसता. हो पंथ सगळ्या तरेच्या प्रकृतिविकारांनी मेकळो आसता. अशें गोरक्षसिध्दांत संग्रहांत सांगलां. दत्तसंप्रदायांत दत्तात्रयाक ‘अवधूत’ ह्या नांवान पाचारला. नाथ संप्रदायाच्या दैवतां भितर दत्ताक मानाचो जागो आसा. ‘अवधूतगीत’ हो ग्रंथ दत्तात्रयान गोरक्षनाथाक सांगलो असें म्हणटात.

भारतांत अस्तंतेच्या वाठारांनी कांय अवधूत वृत्तीच्यो बायलो दादल्यांच्या भेसांत रावतात. त्यो भस्म आनी रुद्राक्ष आंगार धारण करतात. तांकां ‘अवधूती’ अशें नांव पडलां. गंगागिरी नांवाच्या एका अवधूतीच्या परंपरेतल्यो ह्यो बायलो आसात अशें मानतात.

अवधूतोपनिषदांत अवधूतांचीं लक्षणां सांगल्यांत. सांकृति म्हणटा.

परमानन्दपूर्णाSहं संसरामि किमीच्छया।

अनुतिष्ठन्तू कर्माणि परलोक यियासव।

सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठमि किं कथम।।

अर्थः हांव सगळ्या तरेच्या आनंदान पुराय भरलां . म्हाका संवसाराची गरज कितें?

सर्गलोकांत वचपाची आस धरिल्ल्यानी कर्माचें अनुष्ठान करचें . हांव सगळ्या जगाचो सगल्या लोकांचो जाला. म्हाका कर्मचरणाची गरज कितें?

वर्ग:देवनागरी पानां
अवमूल्यन

एकाद्रया चलनाचें विदेशी चलनाच्या परिमाणांत निर्धारीत केल्लें चालू मोल उणें करप. **अवमूल्यन** जाल्ल्या चलनाची देशांतर्गत क्रयशक्त मात उणी जायना. पूण देखीकः रु.5.50 क एक डॉलर हांच्या बदलाक रु.10.00क 1 डॉलर मेळूंक लागला. अशें धोरण सरकारान जाहीर केलें म्हणटकच ‘रूपयाचें डॉलर’ चलनांत अवमूल्यन जालें अशें म्हणूं येता.

आंतरराश्ट्रीय वेव्हाराच्या ताळेबदांतलो मुळावो असमतोल सोंपवचे खातीर निर्यातींत वाड आनी आयातींत उणाव करप गरजेचें थारता. ते खातीर येवजिल्ल्या कितल्याशाच उपायां मदलो अवमूल्यन हो चड परिणामी उपाय अशें मानतात. हो असमतोल चड काळ चालू उरलो.आनी आयातनिर्यातींतली तूट भरून काडचे खातीर भायल्या देशांची रिणां आनी पालव हांचेर बरोच काळ पातयेवन रावचें पडलें, जाल्यार अवमूल्यनाचो वापर करतात. चलनवाडय मुळाव्या असमतोलाक कारणीभूत थारता. चलनाचें अवमूल्यन जातकच आयातीचे मोल वाडटा आनी निर्यातीचें मोल उणे जाता. देखीक- एका डॉलरची वस्त आयात करपा खातीर पयलीं रु. 5.00 दिवंचे पडल्यार, अवमूल्यना उपरांत ताचे खातीर रु. 8.00 दिवंचे पडटात. हाचें उरफाटें अमेरिकेतल्या आयात करतल्याक एका डॉलरा भितर रु. 5.00 च्या बदलाक रु.8.00 मोलाच्यो वस्तू मेळटात. हातूंतल्यान भारताची आयात उणी जावंक आनी निर्यातीक चालनां मेळूंक पालव मेळटा.

चलनाचें देशाभितरलें मोल उणे जाल्लें आसतना, मिनिमय दर पयलींचो उरलो, जाल्यार त्या चलनाचें अधिमूल्यन जालें अशें मानतात.

आयात मालाची देशाभितरली मागणी आनी निर्यात मालाची भायल्या देशांतली मागणी हे गजालीचेर जर नियंत्रण आसत, तर अवमूल्यना फाटलो उद्देश साध्य जाता. अवमूल्यन लारकें जावचे खातीर सरकारी खर्चांत काटकसर, करां भितर वाड, खाजगी खर्चाचेर नियंत्रण, वस्तूंचे नियंत्रित दर उणे करप आनी दरवाड सकयल हाडचे खातीर फाव ते हेर उपाय येवजप गरजेचें आसता. एका देशान अवमूल्यन केल्या उपरांत त्या देशाकडेन वेपारी संबंद आशिल्ल्या बऱ्याचशा देशांनी आपल्या चलनाचे अवमूल्यन करीत जाल्यार , तातूंतल्यान कोणाकच फायदो मेळना आनी वेपाराचेर मात वायट परिणाम जाता.

अवमूल्यनाक लागून देशा भितर दरवाड जावपाची शक्यताय नदरेआड करूंक येना. निर्यातदारांचें वाडटें उत्पन्न, निर्यात वाडिल्ल्यान आनी आयात उणी जाल्ल्यान वस्तूंची उणी जाल्ली पुरवण, रोजगारींत जाल्ली वाड ह्या सारक्या कारणांक लागून रोखडीच दरवाड जावपाची शक्यताय आसता. ते भायर अवमूल्यनाचो खरो अर्थ न समजल्ल्यान आनी स्वताचो फायदो करून घेवचे खातीर वेपारी, चलनाचें देशाभितरलें मोल उणें जालां असो आभास निर्माण करून , दर वाडयतात असो सादारण अणभव आसा. ताका लागून दरवाडीचेर नियंत्रण दवरप म्हत्वाचें आसता. देशांत आशिल्लें परकी भांडवल पर्थून भायर वचचें न्हय, होय अवमूल्यनाचो एक होत आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
अविनाश यशवंत नायक

**अविनाश यशवंत नायक**हो कोंकणींतलो एक लेखक आनी वावुरपी।

## नामो
इंदिरा गांधी,धानवा,र्थिवी,बार्देश,गोंय-403502

## जल्म

धुळेर,म्हापशें

## शिक्षण
* बारावी
* 
* अभिनयांत पदविका(कला अकादमीचे नाटयशाळेंत पूर्ण वेळ तीन वर्साचो नाटय विशयक अभ्यासक्रम.1988-1991

## लेखन
**पुराय लांबायेचीं नाटकां**
* वधस्तंभ
* एका नव्या विचाराची सुरवात
* आयत्यार बडी
* काणी एके काणयेची
* एके रातीं

**एकांकिका**

* अर्थ आनी स्वार्थ
* कालचक्र
* अनिर्णीत
* गजकरण
* प्रभंजन

**ते भायर कांय नभोनाटयां आकाशवाणी पणजे केंद्रावेल्यान आनी कांय नाटकुलीं [[गोंय]] दूरदर्शनावेल्यान वितरायल्यांत.**

नेमाळयांनी कविता,,लेख,कथा आनी हेर साहित्य प्रकार उजवाडाक आयल्यात.

सुनापरांत दिसाळयांत पंचम वेद हेंम नाटका विशी शास्त्रशुध्द म्हायती दिवपी सदर चालू आसा.

## '''अखिल गोंय राज्य पांवडयावेल्या नाटक सर्तीनी मेळिल्लीं इनामां'''

* 1991-1992-दिग्दर्शन पयलें आनी उजवाड येवजण प्रशस्तीपत्र(चैतन्याक मठ ना)
* 1992-1993-दिग्दर्शन तिसरें(राखण)
* 1993-1994-दिग्दर्शन तिसरें आनी लेखन दुसरें(वधस्तंभ)
* 1994-1995-उजवाड येवजण प्रशस्तीपत्र (रायगडाला जेव्हा जाग येते.
* 1995-1996-दिग्दर्शन दुसरें (तियात्र वादळ)
* 1996-1997-दिग्दर्शन दुसरें (तियात्र अशें एक ल्हार
* 1997-1998-दिग्दर्शन तिसरें आनी उजवाड येवजण प्रशस्तीपत्र (सुंबरानं मांडियलं)
*
* 1999-2000 -दिग्दर्शक तिसरें (एक कप चहासाठी
* 2000-2001-दिग्दर्शन पयलें आनी उजवाड येवजण प्रशस्तीपत्र (मॅन विदाव्ट शॅडो)
* 2002-2003-दिग्दर्शन दुसरें (शांततेच्या चष्म्यातून)
* 1998-99-वर्सा ग्रामस्थ मंडळ,तारकर्ली,मालवण,सिंधुदुर्ग नाटयसर्तीत दिग्दर्शनाचें दुसरें इनाम(सुंबरानं मांडियलं)

**गोंमंतक मराठी अकादेमी एकांकिका लेखन सर्त**

* 1990-91(दुसरें इनाम(अनिर्णीत)
	
**श्री म्हालक्ष्मी युवक संघ,तळावली,फोंडें,गोंय आयोजीत एकांकीका सर्त.**

* 1992-1993-दिग्दर्शन दुसरें (कालचक्र)
* 1994-1995-दिग्दर्शन दुसरें(उरुभंग)

रंगदेवता कला अकादेमी विद्यालयीन आनी महाविद्यालयीन एकांकिका सर्त

* 1994-1995-उमेद वाडोवपी(उरुभंग)

**गोंय कला अकादेमी विद्यालयीन आनी महाविद्यालयीन एकांकीका सर्त**

* 1997-1998-लेखन दुसरें(प्रभंजन)दिग्दर्शक तिसरें(उतार)

## संदर्भ

वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद
वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
अशोक कामत

**अशोक कामत** हांचो जल्म फोंडें तालुक्यांतल्या मडकय गांवांत **३ डिसेंबर १९४०** वर्सा जालो।मुळावें शिक्षण मडकय जालें।माध्यमीक शिक्षण कुडचड्यार **धी न्यू एज्युकेशनल इंस्टीट्यूट** हे शिक्षण संस्थेंत जालें।इंटर आर्टसमेरेनचें शिक्षण एक्सटर्नल पद्द्तीन जालें।तांणी प्रयाग विश्वविद्यालय हिंदी साहित्य विशारद हें पदवी मेरेनचें शिक्षण घेतलां।

**१९६४ ते २०००** मरेन सर्वोदय एज्युकेशनल सोसायटी हायस्कूल,कुडचडे हांगा तांणी विद्यादानाचें काम केला।

तांचें आता मेरेन **म्हजी भूंय म्हजो मोग**,**अशोकांकी**,**कोण कोणाचो न्हय** हे एकांकी संग्रह।**अशोकथा** हो कथासंगह,**जिवीत बिंबा** हो कविता संग्रह,**बंदखणीचीं देवळा जालीं** आनी **एक सांज अमुरपिकी** हीं दोन नाटकां,**घणाघाय नियतीचे** ही कादंबरी उजवाडाक आयल्या।बालसहित्यांत तांणी **सूर्यपूत सुभाष** हें भुरग्यां खातीर पुस्तक बरयलां।तांणी कांय गितांय बरयल्यांत।तांणी कोंंकणी नेमाळ्यांनीय बरप केला।

## '''पुरस्कार'''

* केंद्रीय साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार
* जनगंगा पुरस्कार.
* कला अकादेमी साहित्य पुरस्कार.
* कोंकणी भाशा मंडळाचो साहित्य पुरस्कार.
* टी।एम।ए।पै फांवडेशन ऑप्रिसियेशन पुरस्कार.
.
* कला अकादेमी एकांकी लेखन पुरस्कार.
* कोंकणी भाशा मंडळ शिक्षण पुरस्कार.
* गोंय सरकाराचो कला गौरव पुरस्कार।

## '''हेर वावर'''
ताणी केल्लो हेर वावरुय लक्षांत घेवपा सारको आसा।

* तांणी राज्य शिक्षण संस्थेच्या पाठ्यपुस्तक समितीचेर वांगडी म्हूण काम केला।
* कुडचडें कला साहित्य केंद्राचे अध्यक्ष आशिल्ले।
* कोंकणी भाशा मंडळाचो वावुरपी समितीचे वांगडी आशिल्ले।
* गोवा कोंकणी अकादेमीचे नाटक सामितीचे वांगडी आशिल्ले।
* ते १८व्या अखील भारतीय कोंकणी भारतीय कोंकणी साहित्य संंमेलनाचे स्वागत समितीचे अध्यक्ष आशिल्ले।
* कुडचुडयार वेगळे क्षमतेच्या भुरग्यां खातीर सरकारी पालवान स्कुलाची स्थापना करपाचो म्हत्वपूर्ण असो वावर तांणी केला।
* गोवा कोंकणी अकादेमीचे कोंकणी कोणाचो हे लेखक डिरेक्टरीचेम संकलन तांणी केलां।
 
## संदर्भ

वर्ग:! गोयेकार - फामाध व प्रसिद
वर्ग:Goemkar – Famadh / Prosidh
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam
वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक