open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
इतिहासलेखन

थळ, काळ आनी व्यक्ती हांचे उल्लेख करून आनी मेळिल्ले पुरावे समाजीक जिवीत आनी भांवतणची परिस्थिती हांचेविशी केल्ल्या लेखनाक इतिहास लेखन अशें म्हणटात.इतिहास बरोवपाक सुरवात केन्ना जाली हें जरी सारकें कळना, तरी ईजिप्त, आसिरिया,बॉबिलोनिया, चीन ह्या देशांनी इतिहासीक बरोवप होलमता. हें बरप चडशें फातरपटे, भिजिल्ल्यो चिकणमातयेच्यो विटो, भूर्जपत्र, ताडपत्र, चामडें हांचेर बरयल्लें मेळटा. पूण ह्यो सगळ्यो झुजांचेर वा धर्माचेर तुटक तुटक नोंदी कश्यो आसतल्यो. इतिहासल लेखनाक खरी सुरवात जाली ती ग्रीस देशांत आनी उपरांत रोमांत. होमरच्या म्हाकाव्यांत ग्रीसाचो थोडोभोव इतिहास मेळटा,पूण तातूंत खुबशी अतिताय दिसता. हिरोडॉटस (इ.स.प.484-424) हाकाच पयलो इतिहासकार अशें मानतात. ताचे उपरांत थ्यूसिडिडीझ आनी झेनोफोन हे इतिहासकार जाले. फुडें फ्लेव्हिअस एरियन हाणें अलेक्झांडराच्या जैताचो एतिहास बरयलो. तातूंतलें ‘इंडिका’ हें प्रकरण भारताच्या इतिहासाचें एक साधन. टायटस लिव्हि, टॅसिटस हे म्हत्वाचे रोमन इतिहासकार मध्ययुगीन युरोपाचो आनी तातूंतल्या तातूंत फ्रँक लोकांचो इतिहास ‘ग्रेगरी ऑफ तूर’ हाणें बरयलो आनी इंग्लंडचो धर्मीक इतिहास बीड हाणें बरयलो. ताच्याच काळांत जाल्ल्या ऑर्डेरायीकस व्हियिटेलिस, बिशप ऑटो आनी मॅथ्यू पॅरिस हांणीय इतिहास लेखन केलें.

युरोपांतल्या प्रबोधनाची चळवळ इटलींत सुरू जाली. राश्ट्र हे संकल्पनेचो उगम मॅकियाविली हाच्या फ्लॉरेन्सच्या इतिहासांत आनी फ्रांचेस्को ग्वीतचार्दीनी हाच्या इटलीच्या इतिहासांत सांपडटा.अठराव्या शतमानांतलो फ्रेंच बरोवपी व्हेल्तेर हाणें आपल्या ‘एस स्यूर ले मर्स’ हातूंत इतिहास म्हळ्यार फकत राजांचो आनी झुजांचो इतिहास न्हय, तर तो सादारण मनशाच्या चळवळींचो आनी चालीरितींचो इतिहास अशें प्रितिपादन करून अर्थीक विश्वांचो इतिहास बरयलो. एकुणिसाव्या शतमानांत राश्ट्रीय विचारसरणेच्या लेखानांत बरीच वाड जाली. मिशेल आनी लामार्तीन हे फ्रांसेज, ग्रीन, मॅकॉले हे ब्रिटीश, ड्रॉयझेन आनी ट्राइश्के हे जर्मन बरोवपी मुखार आयले. फ्रांसांत जाल्ले राज्यक्रांतीचो परिणाम इतिहास लेखनाचेर जावन इतिहास लेखनाक एक नवी दिका मेळ्ळी. कार्ल मार्क्साच्या बरपांतल्यान मुखार आयिल्लें तत्वगिन्यान इतिहास लेखनाचेर आपलो प्रभाव घालूंक पावलें आनी अशेतरन इतिहास लेखनांत विंगडविंगड विचारांचो प्रभाव स्पश्टपणान दिसूंक लागलो.

विसाव्या शतमानांतय इतिहास लेखनाची विंगडविंगड तासां मुखार आयलीं. ह्या शतमानांतल्या बरोवप्यांनी इतिहासलेखनाक अदीक गिरेस्त केलें. विज्ञान, तंत्रगिन्यान आनी हेर मळांचेर जाल्ल्या नव्या सिद्धांतांचो, सोदांचो आनी विचारांचो परिणाम इतिहास लेखनाचेर स्पश्टमणान दिसून येता.

भारतीय इतिहास लेखनाचो इतिहास वंशावळी आनी इतिहासीक काव्यग्रंथासावन सुरू जाता. इस्लाम भारतांत आयल्या उपरांत ‘तवारिख’ बरोवपाची चाल सुरू जाली. ब्रह्मदेशांतल्या वाठारांतले अहोम राजा तेराव्या शतमानांत आसामचे भुंयेर राज्य चलोवंक लागले. तांणी ‘बुरुंजी’नांवाचो इतिहासलेखनाचो प्रकार भारतांत पावयलो. तवारिखांभशेन मराठी भाशेंत ‘बखर’ बरोवप चालू जालें. हिंदी आनी कन्नड भाशांतल्यानय बखरी बरयिल्ल्यो सांपडटात. सादारणपणान हेर भारतीय भाशांतल्यान संस्कृत भाशेंतल्यान उक्ताडाक आयिल्ली इतिहासीक काव्यग्रंथांची परंपरा चालूच आशिल्ली. ब्रिटिश भारतांत आयल्या उपरांत आर्विल्ले पद्धतीन इतिहास लेखन आनी संशोधन जावंक लागलें. इंग्लीश भाशेंतल्यान जाल्ल्या इतिहासलेखनाक चड नामना मेळूंक पावली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
हेन्रिक इब्सेन

**हेन्रिक इब्सेन** (जल्म - 20 मार्च 1828, शेएन; मरण - 23 मे 1906, ऑस्लो) आर्विल्ल्या वास्ताववादी नाटकाचें मुळावण घालपी आंतरराश्ट्रीय कीर्तीचो नॉर्वेजियन नाटककार. एका गिरेस्त वेपाऱ्याचो इब्सेन हो दुसरो चलो आशिल्लो. पूण मुखार वेपारांत अपेस आयिल्ल्यान ताच्या कुटुबांक गांव सोडून वचचें पडलें. आपले उमेदीचीं कांय वर्सां ताका गरिबींत काडचीं पडलीं. हाचो खोल परिणाम ताच्या मनाचेर जालो. ह्या काळांतलें पडबिंब ताच्या नाटकांचेर पडिल्लें दिसता.

पिरायेच्या पंदराव्या वर्सा तो ग्रिम्स्टा ह्या शारांत आयलो आनी थंय एका वखदां विकप्याच्या हातासकयल काम करपाक लागलो. मुखार 1850 वर्सा ऑस्लो शारांत आयलो. एका वर्सा भितर बर्गेनचे ‘द नॉर्वेजियन थिएटर’ हे संस्थेखातीर दर वर्सा एक नवे नाटक बरोवपाची जापसालदारकी ताचेर आयली. ह्या कामा निमतान ताणें जर्मनी आनी डेन्मार्क देशांक भेट दिवन थंयचे रंगमाचयेचो आनी नाटकांचो खोलायेन अभ्यास केलो. 26 सप्टेंबर 1850 दिसा ताच्या ‘The Burial Mound’ ह्या नाटकाचो पयलो प्रयोग जालो. पूण इतिहासिक फाटभूंय आशिल्लें हें
नाटक रंगमाचयेर पडलें आनी ताका लागून नाटकां बरोवन पोट भरपाचो हावेस ताका सोडचो पडलो. आपली चडशी जीण ताका पत्रकाराचो वेवसाय करून सारची पडली.

1857 वर्सा तो ‘नॉर्वेजियन थिएटर’ हे नाट्यसंस्थेचो दिग्दर्शक दालो. 1858 त, सुझान थोरेसन हे चलयेकडेन तो लग्न जालो. आपले पिरायेचीं सत्तावीस वर्सां ताणें रोम, ड्रेझडेन आनी
म्युनिक हांगा काडलीं. 1891 वर्सा तो नॉर्वेक परत आयलो आनी उरिल्ली जीण ताणें ऑस्लो हांगा सारली.

इब्सेनान पंचवीस नाटकां बरयलीं. तातूंतलीं कांय नांवाजिल्ली नाटकां अशीं आसात: Love Comedy (1862), Brand (1866), Peer Gynt (1867), Pillars of Society (), A Dill’s House (1879), Ghosts (1881), An Enemy of the people (1822), The Wild Duck (1884), Hedda Gabler (1890) आनी The Master Builder (1892). नाटकांभायर ताच्यो कविता आनी लेख उजवाडाक आयल्यात.

युरोपियन रंगमाचयेर क्रांती घडोवन हाडपी नाटककार म्हूण इब्सेनाक सगळो संवसार वळखता. अभिजात ग्रीक नाटकांची बांदावळ आनी तातूंतल्यान प्रगट जावपी मनीसजीणेंतलो संघर्श हें इब्सेनाच्या नाटकांचें खाशेलपण जावन आसा. आनीक एक म्हत्वाचो गूण म्हळ्यार ताच्या नाट्यविकासाचो क्रम शेक्सपियराच्या नाट्यविकासासारकोच आसा. शेक्सपियराच्या नाटकांभशेन ताचींय सुरवेचीं नाटकां परिकथा आनी इतिहासांतल्या घडणुकांचेर रचिल्लीं आसात.शोकांतिकांकडेन ताची चड ओड दिसता. ‘A doll’s House’ ह्या नाटकांतली नायिका नोरा हिणें सबंद युरोपांत क्रांती केली. आयज जी स्त्री-मुक्तीची चळवळ संवसारभर चलता तिचें मुळावण नोरान घालें, अशें कांय जाणकारांचें मत आसा. इब्सेनाच्या नाटककार जॉर्ज बर्नाड शॉ हाणें ताका आपलो गुरू नामला. आर्विल्ल्या भारतीय भासांतल्या नाटककारांनीय ताचे पसून स्फूर्त घेवन नाटकां बरयल्यांत.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
तावज

thumb|A nazar, an amulet to ward off the evil eye
**तावज** तांत्रिक संदर्भ आशिल्ली, अलंकारासदृश्य अशी प्रतिकात्मक वस्त. तावज हें उतर अरबी उतर ताविज्ञ हाचेवयल्यान  आयलां. मराठींत ताविजाक ताईत म्हण्टात आनी हो शब्द ताई आनी  एतु (राखण) ह्या दोन कन्नड शब्दांवयल्यान तयार जाला. फातर, धातू, लाकूड आदी वस्तूंसावन तावज करतात. पुर्विल्ल्या काळासावन भुतां-खेतांपसून वा अदृश्य शक्तींपसून राखण जावंची, ह्या हेतान तावज कांयकडेन मंत्रांचोय उपेग करतात.

तावजाचो संबंद जादूविद्येकडेन आसा. शक्त, बुध्द, विद्या, धन, विजय आनी सिध्दी हांचे प्राप्तीखातीर तावज उपेगी पडटा असो समज आसा. आदिम  काळांत ताविजाचे दोन वर्ग आसले, व्यक्तिपरक आनी सामान्य. पयल्या वर्गांतलो तावीज भायल्या शक्तींपसून  मनशाची राखण करपी आनी शक्ती दिवपी आसले, हे ता करपाचो आसता, ती वस्तू जळोवन, तिच्या गोबराभोंवतणीं लाख गुठलावन, ताची गु ळी करुन भांगराचे पेटयेंत दवरतात आनी त्यावेळार अथर्ववेदांतले मंत्र म्हण्पाचे आसतात, अशें अथर्ववेदांत सांगलां. तावाज हो शंख, शिंपी, मोती, शींग, दांत, नाखूट आदी वस्तूंचोय करतात.

कांय  खेपे कसल्याय जनावराचो अवशेश तावज म्हणून बांदतात. म्हळ्यार ह्या जनावराचो गूण तावज घालपी मनशांत येता, असो समज आसा. वचत थंययेस मेळचें, भलायकी बरी उरची, धन मेळचे हेवा खातीर तावाजाचो उपेग करतात. पूण चड करुन तावज भुतांखेतांपसून आनी देवतांच्या रागापसून राखण मेळची, कोणाची वायट नदर लागची न्हय हे खातीर  वापरतात. कागदार वा भूर्जपत्रार मंत्र बरोवन तो धातूचे पेटयेंत दवरुन हो तावज गळ्यांत बांदूक दितात. कुराणांतलीं वचनां कागदार बरोवन तो कागद एके रुप्याचे पेटयेत दवरुन ती गळ्यांत बांदपाची चाल मुसलमान धर्मांत आसा. इजिप्तांतल्या पुर्विल्ल्या समाजांत तावज बांदपाची चाल अशिल्ली. यहुदी, ग्रीक आनी रोमन ह्या लोकांमदींय ही पद्दत आशिल्ली. अमेरिकेंतल्या मोकोव्ही ह्या आदिवासी लोकांमदीं हरणाचे खूर दंडार वा हातार बांदपाची चाल आसा. चिटी-दोरे हो तावजाचोच एक प्रकार, एका थरावीक म्हुर्ताचेर वेगवेगळ्या रंगांचे दोरे घेवन तांकां गांठी मारुन चिटी-दोरे तयार करतात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पोखर्ण ब्राह्मण

**पोखर्ण ब्राह्मण** ही ब्राह्मणांतली एक पोटजात. हांकां पुष्कर्ण अशेंय म्हण्टात. सिंधुचें देगण आनी मारवाड आदी तांची वस्ती आसा. हे पंचद्रविडांतलेच एक. तांचे वट्ट चवद्यांशीं फांटे आसून तातूंत पुरायत, व्यास, जोशी, कल्ला, बोहरा आनी उपाध्याय हे फांटे श्रेश्ठ समजतात.

## इतिहास
हांचे उत्पत्तीविशीं दोन आख्यायिका आसात. त्यो अशो - १) हे लोक सुर्वेक बलेदार आशिल्ले. ते कळें खणपाचें  काम करताले. अशाच एका खणिल्ल्या तळ्यांतली देवी तांचेर प्रसन्न जाली आनी तिणें तांकां पोखर्ण ह्या नांवान ब्राह्मण केले. ते कुदळ ह्या अवजाराची पुजा करतात. ताचे वयल्यान वा पोखर्ण ह्या नांवावयल्यान ही दंतकथा निर्माण जाली. २) हांची वसणूक राजस्थानांतल्या पुष्कर वाठारांत आशिल्ली म्हणून तांकां हें नांव पडलां आसुंये.

हे लोक लांब-रूंद आनी शरिरान घटमूट आसतात. ते गुजराती आनी मारवाडी ह्यो दोनूय भासो उलयतात. तांचेमदले जायते लोक शेती आनी गोरवां पोसपाचो धंदोय करतात. जाल्यार कांय जाण गोडशें करप, रांदप करतात, जाल्यार कांय जाण भाटिया आनी लोहाणा हांचे पुरेयतपण करतात. ताचेमदीं शैव, वैश्णव आनी शाक्त अशे तीन पंथांचे लोक आसात. तांची चवदा गोत्रां आसून दरेका गोत्राच्यो दोन कुलदेवता आसात.

ताचेमदीं हुंडो वा देज दिवपाची चाल ना. लग्न चड करून बायलोच थरयतात. तांचे भितल्लीं सगळीं लग्नां एकाच दिसा भौशीक पद्दतीन जातात. हेर खंयच्याच उत्सवापरस हे लोक निमाण्या संस्काराक चड खर्च करतात. ते धा दीस सगळ्या सोयऱ्या दायऱ्यांक जेवण घालतात आनी बाराव्या.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पोतना

**पोतना** एक पुर्विल्लो तेलुगू महाकवी. ताचो जल्मगांव, जिवीतकाळ आनी ग्रंथरचना आदीविशीं अभ्यासकांमदीं मतभेद आसात. कांय अभ्यासकांच्या मतान ताचो जल्म वरंगळ जिल्ह्यांतल्या बम्मेर गांवचो जाल्यार कांय जाणाच्या मतान ताचो जल्म कडाप्पा जिल्ह्यांतल्या ओंतिमिट्ट नांवाच्या गांवांत जालो. बम्मेर वरंगळासावन सुमार ४५ किमी. अंतराचेर आसा. तो बामेरचो रावपी म्हणून 'बम्मेर पोतना' ह्या नांवान ताका वळखतात. 'पोतनामात्य' अशीय नांवमुद्रा ताच्या भागवतांत मेळटा. ताच्या जिवीत काळाविशींय सुमार १४००-१४७० वा सुमार १४३०-१५०० वा सुमार १४५०-१५१० अशीं तीन मतां अभ्यासकांमदीं आसात. तो शेतीचो वेवसाय करतालो. सुर्वेक तोय विष्णुभक्तीवटेन घुंवलो. ताचो आवय-बापूय लक्कमा आनी केशना. ताच्या आज्याचें नांव एल्लना आनी व्हडल्या भावाचें नांव तिप्पना अशें आशिल्लें. आपल्या बापायसरींच ताणें संस्कृत आनी तेलुगूचो अभ्यास केलो. इवतुरी सोमेशेखर हो ताचो अध्यात्मीक गुरू. सुर्वेच्या काळांत तो राजकोंड्याचो अधिपती सवज्ञसिंह (कार १४३०-१४७४) हाच्या आश्रयाक आशिल्लो. पूण फुडें ताणें बम्मेर गांवांत आपलें विरक्त जिवीत घालयलें. भोगिनी दंडकमु, वीरभद्र, विजयमु, श्रीमदांध्र भागवतमु, नारायण शतक आदी ग्रंथरचना ताणें रचल्यात अशे सांगतात. ताच्या 'श्रीमदांध्र भागवतमु' ह्या महाकाव्यान ताका तेलुगु साहित्यांत सासणाची नामना मेळोवन दिली. सुर्वेच्या काळांत ताणें दंडक नांवाच्या तेलुगू छंदांत पयलेच खेपे भोगिनी दंडकमु हें काव्य रचलें. हातूंत ताणें आपलो आश्रयदाचो राजा सर्वज्ञसिंह आनी ताची रखेली हांच्या मोगाची कथा बरयल्या. 'वीरभद्र विजयमु' ह्या काव्यांत ताणें दक्षयज्ञाचो विध्वंस आनी वीरभद्राचें जैत हाचें वर्णन केलां. श्रीमदांध्र भागवतमु ह्या म्हाकाव्यांतल्यान पोतनाच्या प्रतिभाशक्तीचो आनी भक्तीभावनेचो उंचेलो पावंडो दिसता. आंध्राचे संस्कृतीक जिणेंत ह्या म्हाकाव्याक म्हत्वाची सुवात आसा. हातूंत पोतनान भोंवडेवर्णनाची नवी निर्मिती करुन ताका आंध्र संस्कृतायेची खाशेली जोड दिल्या. तेलुगू रामायण भागवताक आंध्र प्रदेशांत खूब नामना आसा. हातूंतली कांय गितां लोकांच्या तोंडांत अजूनूय घोळटात.

हातूंतले बालालीला, पुतनाचोबध, गजेंद्रमोक्ष, रुक्मिणीकल्याणम्, प्रहलादचरित्र, ध्रुवाख्यान, आदीं प्रसंग ताणे प्रभावीपणान वर्णिल्यात. हातूंतली गोपिकागित, उध्दवगीत, भ्रमरगीत ही गितां नादाचे नदरेन खूबूच गोड रचल्यांत. हातूंतल्या बारा स्कंधांतल्या आठ स्कंधांची रचना पोतनान केल्या. उरिल्ल्या चार स्कंधांची रचना ताचे इश्ट बोप्पराचू गंगनार्य, एर्चुरी सिंगना आनी वेलिगंदल हांणी केली. पोतनान आपले भागवत ताचे पुज्य दैवत आशिल्ल्या प्रभू रामाक ओंपलें.

पोतनाचें अंतस्करण मनीसकुळये विशींच्या मोगान पुराय तरेन भरिल्लें आसतलें. खाशेलो भाव प्रगटावपाखातीर जाय आशिल्ले ललितशब्द ताका सहज सुचताले. आपल्या साहित्यांत ताणें भक्ती रसाक केंद्रस्थान दिलां. एक म्हान म्हाकवी म्हूणून तेलगू साहित्यांत ताका व्हड स्थान आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रशांत सतरकार

**प्रशांत सतरकार** हो एक गोंयातलो कोंकणी रंगमाची बळिश्ट करपी एक कुशळ नाटककार।घरची गजाल घरचे घरा २)बायल पिशी लफडेम कुशी ३)बापुय हिमटो धुवेन काडलो चिमटो ४)अंता घरा शिरीमंता ५)तातो सावंत भूत जिवंत ६)कूस लावन  रावण्यान गाती ७) जमलें रे जमलें ८)अंता अंता शिरिमंता ९)आमचो हात जगन्नाथ १०) डरने का नाय

अशा नाटकाचें तिनशां वयर प्रयोग करुन प्रशांत सतरकार ह्या विनोदी नाटय कलाकारान गोंयचे उत्सवी आनी स्पर्धेचे रंगमाचयेर खाशेलें योगदान दिलां।हीं नाटकां नागेश कला संघ,बांदोडा युथ कल्ब,प्रिती संगम आनी श्री नागेश महारुद ह्या सं

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रा वसंत गोविंद लवंदे

**प्रा वसंत गोविंद लवंदे** हे निवृत कोंकणी शिक्षक जावन आसात।

## शिक्षण
एम् ए,एम् एड्

एम् ए(मुंबय विद्यापीठ)

एम् एड् (कर्नाटक विद्यापीठ)

## अध्यापन अणभव
माध्यमीक शिक्षक म्हूण पणजेच्या प्रोग्रेस हायस्कुलांत १० वर्सा अध्यापन,पणजेच्या **निर्मला इन्सिटट्यूट ऑफ एज्युकेशन** ह्या शिक्षक प्रशिक्षण म्हाविद्यालयांत बी एड आनी एम् एड,च्या विदयार्थीख वट्ट २८ वर्सा शिकयला।

## शिकयिल्ले विशय
शिक्षणीक मानशास्त्र,इंग्लीश,मराठी,हिंदी आनी कोंकणी भासांचें अध्यापनशास्त्र,शालेय वेवस्थापन,शिक्षणीक तत्वज्ञान,शिक्षणीक समाजशास्त्र,शिक्षणाचो इतिहास,अभ्यासक्रम तयार करपाचीं तंत्रां।एम् एड् च्या खूब विद्यार्थांनी तांच्या मार्गदर्शना खाला शिक्षणीक सोदकार्य केला।निर्मला इन्सिटटयुटाचे विस्तार सेवेचे समन्वयक म्हूण खूब वर्सां काम केलां।

## शिक्षणीक मळार केल्लो वावर
मुंबय आनी गोंय

वर्ग:देवनागरी पानां
फुगडी

**फुगडी** गोंय आनी कोकणांतलें बायलांचें एक नृत्य. धालांच्या मांडार आनी चवथी वेळार गणपती मुखार फुगडी घालतात. फुगडे वेळार बायलां घट्ट कांसाट्याचें णववारी कापड न्हेसतात. केंसानी आबोल्यांचे वा हेर कसल्याय फुलांचे वळेसर माळटात आनी आंगार भांगराच्यो वस्ती घालतात. फुगडी घालतना कसलेंच तरेचे वाद्य वाजयनात. फकत हातांनी ताळ्यो मारतात आनी पदां म्हणटात. धालो हो कास बायलांचो उत्सव. धालांच्या मांडार बायलो कसलीच भीड, मुरवत दवरिनासतना फुगडी घालतात. फुगडे वेळार बायलो वाटकुळ्योच उब्यो रावतात आनी हातांनी ताळ्यो मारीत मारीत वाटकुळींच घुंवत घुंवत पदां म्हणटात. फुगड्यांतलीं पदां चड करुन बायलांनीच घडयल्ली आसतात. ही पदां चड करुन बायलांच्या संवसारांतल्या अडचणींचेर आदारीत आसतात. जाल्यार केन्नाय राधा, कृष्णा ह्या थळाव्या देवांची स्तुती करपी आसतात. फुगड्यांचे जायते प्रकार आसतात. सादीफुगडी, कळशी फुगडी हे मुखेल प्रकार आसात. आश्विन म्हयन्यांतल्या महालक्ष्मी व्रतावेळार कोकणस्थ ब्राह्मण बायलो कळशी फुगडी घालतात गोंयांत सत्तरी म्हालांत ही फुगडीपळोवंक मेळटा. हातांत कळश्यो घेवन ही फुगडी घालतात. हे फुगडो वेलार पदां म्हणिनात. फकततोंडाकडेन कळशी धरतात आनी फू- फू करीत वांटकुळेच भोंवर काडटात. कट्टी फुगडेंत दोनायहातांनी दोन कट्ट्यो धरुन ताळयेच्या जाग्यार कट्टेक कट्टी आपटून ही फुगडी घालतात.

आदल्या काळार भुरगें जावंचे म्हणून ‘नागडी फुगडी घालतां’ अशी आंगवण करतालें. भुरगेंजालें जाल्यार सटयेच्या (भुरग्याच्या जल्माच्या सव्या दिसा) बाळतिणीचे कुडींत दारां बंद करुन नागड्यांनी फुगडी घालतालीं. हेर संकश्टावेळारुय गणपती वा हेर थळाव्या देवांमुखार अशे तरेचीआंगवण करतालें. हालींचे तेंपार हो प्रकार बंद जाला. कुणबी- गावडा समाजांत बायलां वागडा दादलेय फुगडी घालतात. हे फुगडेंततघुमट, म्हादळें, कांसाळें हीं वाद्यां वाजयतात. महाराष्ट्रांत एके वेगळे पद्दतीन फुगडी घालतात. दोन बायलो एकामेकां मुखार उब्यो रावतात आनी एकामेकाचे हात धरुन वाटकुळ्योच घुंवतात. नागपंचम, मंगळागौर, हरतालिका सारक्यासणांवेळार ही फुगडी घालतात. देडफुगडी, एका हाताची फुगडी, बल फुगडी, झिम्मा, जातें, नखुल्यो, भुई- फुगडी हे महाराश्ट्रीय फुगड्यांचे प्रकार. गांयातूंच कांय प्रमाणांत फुगड्यांचे हे प्रकार पळोवंक मेळटात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
फुगांव

**फुगांव** एक वश्याचो रोग. हो व्हायरस उस्वासावांगडा आंगांत भितरसरता. रोगाच्या अंगार फोड येमेरेन, खवळ्यो झडसर तो रोगी हो रोग म्हऱ्यांतल्या मनशाकदिवंक शकता. ह्या दुयेसाचो काळ (Incubation period) 10-12 दीस आसता. हें दुयेस चडशें शिंयांच्या दिसांनी जाता. पूण शारांनी हे दुयेंस वर्सूय भर दिसता. हें दुयेंस चडशें भुरग्यांकूच जाता. पूण 5 टक्के रोगी 15 वर्सा वयले पिरायेचे आसतात. हें दुयेंस धामीचें. फुगांव चड करुन कातीर आनी Muccos Membranes हांचेर येतात. सुर्वेक एक ते दोनदीस जोर येता आनी मागीर आंगार उदकाचे फोड येतात. हे फोड सबंद धडाचेर चड प्रमाणांत आसतात आनी भुजांपसून कोंपरामेरेन तशेंच जांगडांचेर, धोंपरामेरेन ह्या फोडांचे प्रमाण उणेंआसता. हे फोड कातीचेर वयले वयर आसतात. ते थोड्याच दिसां भितर सुकतात आनी मागीर तांच्यो खवळ्यो सुट्टात. पूण कातीचेर कसल्योच मावो उरनात. हे फोड एकाच वेळार, एकाचजाग्यार तरेतरेचे आसूंक शकतात. देखून ह्या पुळेराक polymorphic पुळेर अशें म्हणटात.

## फुगांवाचे प्रकार
# **तांबडे फुगांव** (Haemorrhagic Varicella) - हातूंत फुगांवाच्या फोडाभितर रगतस्त्राव जाल्ल्या कारणान ते तांबडे दिसतात. जोर चड म्हळ्यार 104 ते 105 फऍ. आसता आनी रोगी मरुन लेगीत शकता.
# **जाण्टेपणांतले  फुगांव** - जाण्टेपणांत फुगांव आयल्यार फुसफुसांत वेगळेच तरेची थंडी भरुन Pneumonia जावं येता.
# **नवजात भुरग्याचे फुगांव** - जल्माक येतनाच भुरग्याक जेन्ना फुगांव येतात, तेन्ना ताका Varicella Neonatarium अशें म्हणटात.

रोगाचे निदान तीन तरांनी करतात - 
# हें दुयेंस लक्षणां वयल्यान आनी कातीचो पुळेर येवपाचे धर्तेवयल्यान रोखडेंच वळखूंक येता.
# फुगांवाच्या फोडांतले उदक तपासल्यार तातूंत Varicella व्हायरस मेळटात. 
# फुगांव आयिल्ल्या दुयेंतीच्या रगतांत फुगांव येतकच जी खाज सुट्टा, तिचेर उपाय म्हूणून फोड आयिल्ल्या भागाचेर दुगदुगीत उदकाच्यो घड्यो घालतात. फोडाचे Infection जावचें न्हय म्हणून प्रतिजैव (antibodies) वखदांचो वापर करतात. हें दुयेंस जावचें न्हय म्हणून खाशेले तरेचें Varicella Immunoglobin चें इंजक्शनवापरांत आसा. तशेंच Varicella Zoster Immunoglobin हेंय घेतात. वापरांत आसा. तशेंच यकृताचेर वायट परिणाम जांव येतात.

फुगांव हो रोग देवीच्या रोगापासून वेगळो कसो आसता हें पटोवपाखातीर कातीचो पुळेरबारकायेन तपासतात. देवीच्या पुळेराचो फोड चडशे तोंडार आनी हातापांयेचेर  येतात. देवीच्या पुळेराचो फोड चडशे तोंडार आनी हातापांयेचेर येतात. जाल्यार फुगावाचो फोड पोटार आनी फाटीर चड येतात. नपूण हातापांयाचेर सामके उणेयेतात. पूण हातापांयाचेर सामके उणेयेतात. देवीचो पुळेर एकेच तरेचो आसता म्हळ्यार तांबड्योच पुळ्यो वा फोड आयल्यारयेतात. कांयकडेन उदकाचे फोड येतात जाका Polymorphic Rash अशें म्हणटातदेवीचे फोड मदीं मदीं ओले उरतात. जाल्यार फुगावाचे फोड मदीं पयली सुकतात. देवी आयिल्ल्या रोग्याच्या तोंडार खोल मावो उरतात, तशो मावो फुगांव आयल्यार उरनात.

भारतांत ह्या रोगाचें प्रमाण चड करुन शिंयाच्या दिसांनी आसता. जानेवारी ते मे म्हयन्यांत दुयेंस चड प्रमाणां जाता. गोंयात 1967त घेतिल्ल्या सर्वेक्षणाप्रमाण दर एक लाखलोकां फाटल्यान 234 रोगी सांपडले आनी फुगांवांक लागून मरण आयिल्ल्यांचो आंकडो धा हजार दुयेतीफाटल्यान 9.9 इतलो आशिल्लो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
फुरशें

**फुरशें** (विभाग - पृष्ठवंशी; वर्ग - सरपटी; गण - स्क्यूमॅटो; उपगण - सोरोप; कूळ - वायरपेड; उपकूळ - वायपरीन्ये; जाता - एकीस; प्रजात - कॅरिनॅटस) शास्त्रीय नांव एकीस कॅरिनॅटस आसून हें सोरपा जाताचें विखयाळें जिवाणे भारत, इराक, साउदी अरेबिया, आफ्रिका ह्या सुवातींनी मेळटा. भारतांतल्या चडशा सगळ्या वाठारांनी तें पळोवपाक मेळटा.

फुरशें हें एक धाकटुलें जिवाणे आसून, ताची लांबाय सुमार 60 सेंमी. इतली आसता. ताचो रंग पुडी, नळकुटो वा रेंवेसारको आसता. कुशीचे वयले वटेन दोन वांकड्यो तिकड्यो ओळी आसतात. केन्ना केन्ना फाटीचेर ल्हान ल्हान थिपके आशिल्ले चवकोनी पाट आसतात. ताची तकली त्रिकोनी सून तिचेर खुरसाभशेन वा बाणाभशेन खूण आसतात. पोट धवें, कुशींनी हळदुवसार आनी ताचेर बारीक बारीक काळे तिबे आसतात. ताचे विखयाळे दांत खावपाच्या दांतांपरस मातसें लांब आसतात. तकलेक बारीक बारीक खवळां आसतात. फाटीवयलीं खवळां मातशीं रुंद आसून तांचेर बारीक बारीक कांटे आसतात. फुरशाची पोटाची कात मोव आसता.

महाराष्ट्राच्या रत्नागिरी जिलह्यांत तें व्हड प्रमाणांत सांपडटा. तें घोंलीनी वा फातरांपोंदा तें घोंलीनी वा फातरांपोंदा रावता. पूण रेंवाट प्रदेश ताका चड मानवता. खूब खेपो तापिल्ले रेंवेचेर विसव घेतना तें दिश्टी पडटा. तें एक शिटूक जिवाणें आसून प्रसंगाप्रमाण नेटान धावपाक शकता. फुराशें दुश्ट आसून कोणेंय ताका मातशें लेगीत दुखयता जाल्यार तें घुंवून रोखडेंच चाबता. ताका जेन्ना राग येता तेन्ना तें आपलें कुडीचो इंग्लीश आठ (8) आंकड्यासारको आकार करुन आपल्यो  कुशी घांशीत रावता. कुशीच्या खंवळांचेर कांटे आशिल्ल्यान तांचो खरखर असो आवाज जाता. अशी हालचाल करता आसतना तें लागी आशिल्लें कसलेंय वस्तूक रोखडेंच घांस मारता घांस मारलें उपरांत केन्ना केन्ना तें आपल दांतूय सोडून दिता. ताचें वीख नागाच्या वीखापरस पांचपटींनी आनी पाण घोणसाच्या विखापरस सोळापचींनी खर आसता पूण फुरशें हें जिवाणें ल्हान आशिल्ल्यान तें चाबता तेन्ना उणें विख कुडींत भितर वता. हाका लागून फुरशाचें वीख खर आसून लेगीत तें मनशाक चाबलेउपरांत मरपाची शक्यता उणी (10 – 20%) आसता. तें चाबता थंयच्यान थोडें रगत येता आनी तितल्याच कुडक्याक सूज येता. रोखडोच कांय उपाय केलोना जाल्यार, मनशाचे लाळेतल्यान, नाकांतल्यान वा मुतांतल्यान रगत भायर येता. अशे स्थितींत मनशाक 10 ते 20 दिसांनी लेगीत मरण येता.

फुरशें ल्हान बेबे, शिल्ली, पाल्ली, विंचू, ल्हान सोरोप आनी किडें खाता. सादारणपणान जुलय म्हयन्यांत फुरशे वियेता. एके फावटीं मादी 3 – 15 पिलांक जल्म दिता.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
आल्वारु पिन्टो फुर्तादु

**आल्वारु पिन्टो फुर्तादु** (जल्म - 23 मार्च 1920, कळंगूट, बार्देस; मरण - 8 डिसेंबर 1979) सुटकेझुजारी. ताणें लिसेंवामेरेन शिक्षण घेतलें. चिंचोणें (साश्ट) गांवांत आशिल्ल्या सेंत्रु रेजिओनाल हे संस्थेचो तो वांगडी आशिल्लो. फुडें 1946 वर्सा ती संस्था गोंयचे सुटके चळवळींत तेंको दिवपाखातीर बरखास्त केली. आदमिनिश्त्रादोर जुजे, फोर्तुन रांद आनी न्यायधीश डॉ. जुजे द क्वाद्रुश हांकां बॉंबस्फोट घडोवन हाडपाक बॉंबाचें बंडल धाडून दिल्ल्या संबंदान ताका पोलिकार्पु द सिल्वा हाचे वांगडा धरलो. बॉंब स्फोटांत जाल्ल हत्येंत ताचो हात आसा असो आरोप दवरुन ताका प्रदेशीक लश्करी न्यायालयामुखार उबो केलो. पूण थंयच्यान ताची निर्दोश सुटका जालीं. फुडें 1 जून 1953 ते जुलय 1958 ह्या काळाखातीर ताका बंदखणींत ख्यास्त भोगची पडली. तरीय राश्ट्रीय चळवळींत तो वांटो घेता देखून ताका पुर्तुगेज सरकारी नोकरेंतल्यान काडून उडयलो. ऑगस्ट 1972त भारत सरकारान तामर्पत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
क्रिस्तोवांव फुर्तादु

**क्रिस्तोवांव फुर्तादु** (जल्म - 26 मे 1899, चिचोणें साश्टी; मरण - 15 ऑक्टोबर 1975) गोंयचो सुटकेझुजारी. बापायचें नांव लुदोविकु जॉर्ज फुर्तादु ताणें लिसेंवाच्या सातव्या वर्सा मेरेनचें आनी फ्रांसेज भाशेंत पॉंडिचेरीच्या पेतीत सेमीनारीचो पांच वर्सांचो पदवी अभ्यासक्रम 1920त पुराय केलो. मोझांबीकाच्या 1920त पुराय केलो. मोझांबीकाच्या लॉरॅन्स मार्कीश (मापुतो) बंदर आनी रेल्वेकामगारांचो तो सरचिटणीस आशिल्लो. मोसांबीकासावन उजवाडाक येवपी ऊ एमान्सिपादोर ह्या रेल्वे कर्मचाऱ्यांच्या सातोळ्याचो तो उपसंपादक आशिल्लो. ताणें रेल्वें आंदोलन सुरु केल्ल्याचो आरोप दवरुन मोझांबीक सावन गोंयांत येतना ताका धरलो. गोंयांत येतकच ताणें चिंचोण्या सेंत्रु रेजिओनाल (Centro Regional) ही संस्था स्थापन केली. पूण गोंय मुक्तीआड चळवळ करपी ही संस्था पुर्तुगेजांनी १९४६ त बंद उडयली. गांवगिर्‍या वाठारांचे उदरगतीक पोसवण दिवपी ‘O Regional’ हें नेमाळें सुरू केलें. डॉ. लोहियान सुरू केल्ले नागरी हक्कभंग चळवळींत ताणें वांटो घेतिल्लो. १९४८ त पणजेच्या विधान सभाघरांत ताणें पुर्तुगेज सत्तेआड आवाज उठयलो. १९५० त तो नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेचो मुंबय फांट्याचो अध्यक्ष आशिल्लो. मुंबयचे ‘युनायटेड फ्रंट ऑफ गोवन्स’ संस्थेचो तो संस्थापक वाग डी आशिल्लो आनी १९५२ त तो ताचो सरचिटणीस जालो. १९५४ त तो मुंबयचे ‘गोंय कृती समिती’चो वांगडी जालो दादरचे सुटके चलवळीत ताणें सक्रीय वांटो घेतिल्लो. तेचपरी दादरा आनी नगर हवेलीच्या प्रशासनांत गोंय मुक्तीआड  ताणें सात वर्सां काम केलें. गोंयचे मुक्ती उपरांत तो ‘युनायटेड गोअन्स पार्टी’ हे संस्थेचो संस्थापक वांगडी आशिल्लो. फुडें १९६२ त तो ते संस्थेचो उपाध्यक्ष जालो. १९६४ तो अखिल भारतीय शांतताय म्हासंघाच वांगडी जालो. भारत सरकारान ताका ताम्रपत्र दिवपाचें केल्लें. पूण आपलें तत्वनिश्ठेक लागून ताणें तें स्विकारपाक न्हयकार दिलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रा हनुमंत चोपडेकार

**प्रा हनुमंत चोपडेकार** हें वेवसायान अध्यापक।ते श्रीमती पार्वतीबाई चौगुले महाविद्यालयांत शिकयतात.

## साहित्यीक प्रवास
**पथनाटयां**

* भांगराचें गोंय म्हजें
* वुमन ऑफ टुवेंटीयथ सेंचुरी
* एक नवें पर्व
* जायात जागे
* कुरु कुरु कानां
* कॉंक्रिटाच्या राना
* रस्तो आमचो इश्ट खरो
* अ रे ऑफ होप
* सेजायण
* ए फॉर एड्स

## एकांकी
* काळजाक पडलां धांव
* एक कुट्टूल फाफशिल्लें
* एक अर्दकुटो खून
* अंत्यसंस्कार
* कित्याक
* तीन कुंवाडीं
* पुर्णविराम
* रघुपती राघव राजाराम
* संघर्श
* भुमिपुरुश

## कविताझेलो
* आतां केन्नातरी फांतोड जातली।

## नाटकां
* इन्व्हेस्टीगेशन
* कैदी नंबर ००१ (मराठी)
* हरी आमचो टेंम्पररी
* हम होंगे कामयाब
* दम दमा दम
* कैदी नंबर ००१
* वन टू का फोर(कोंकणी)

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
फुलांची रचणूक

मुखेलपणान फुलां आनी वांगडा पानां,कळयो, ताळे आनी केन्नाय फळां घेवन फुलांच्या पात्रांतल्यान केल्ली ओडलायणी मांडावळ. ही मांडावळ करतना  रंगसंगती आनी आकारमान हांचो आकर्शक असो मेळ सादून तातूंतल्यान दोळे न्हिवोवपी अशी आकृती तयार करतात. अशी फुलांची रचणूक भौशीक, तशेंच खाजगी स्नेहसंमेलनांनी तशेंच घरांतल्या कुडींनी एक सजावटीचो
नमुनो म्हणून वापरपाची पद्दत आसा.हे कलेच्यो दोन मुखेल पद्दती आसात:१) तुर्‍याची पद्दत २) जपानी इकेबाना पद्दत

ह्या दोगांयचीय भरसण फुलांचे आर्विल्ले रचणुकेंत जाल्ली दिसता. अस्तंतेकडल्या फुलांचे रचणुकेंत पुराय फुलिल्लीं,टवटवीत फुलां आनी तांची तुर्‍यासारकी रचणूक हांचेर भर दितात जपानी फुलांचे रचणूकेंत कळयो अर्दीं आनी पुराय फुलिल्लीं फुलां तशेंच पानां, खांदयो, फळां हांचो प्रतिकात्मक आकृतीबंध सादप हांचेर भर दितात.जपानी फुलांचे रचणुकेक सुमार १,४०० वर्सांची व्हड परंपरा आसा.देखूनूच हे कलेचेर जपानी प्रभाव दिश्टी पडटा.

फुलांचे रचणुकेचे हे कलेंतफुलांचें पात्र हें मुखेल साधन.चीनांत कांशें आनी चीनी मातयेचीं पुर्विल्लीं फुलांचीं पात्रां खूब लोकप्रिय आशिल्लीं. एकुणिसाव्या शेंकड्याच्या मध्याक जपानांतव्हडीं, चंद्र हांचेसारक्या

वर्ग:देवनागरी पानां
बंगलक्ष्मी

**बंगलक्ष्मी** बंगालांतले बायलांचें एक आर्विल्लें व्रत. वंगभंगाआड बंगालांतल्या बायलां-दादल्यांमदीं राजकीय जागृती निर्माण जावंची ह्या हेतान रामेंद्र सुंदर त्रिवेदी हाणें हें व्रत सुरू केलें. राजकीय हेताक धर्मीक रूप दिवन ताणें बायलांक हेम व्रत करूंक सांगलें. लॅार्ड कर्झनान १६ ऒक्टोबर १९०५ ह्या दिसा बंगलाची फाळणी करून मुसलमानांक उदेंत बंगाल हो नवो वाठार दिलो. असे तरेन ताणें हिंदू-मुसलमानांमदीं फूट घालून जातीय दुस्मानपणाचें बीं रोयलें. हाका उपाय म्हणून त्रिवेदीन ह्या व्रताची सुरवात केली. हिंदू पंचांगाप्रमाण १६ ऒक्टोबर १९०५ ह्या दिसा आश्र्विन शुद्ध तिरोदस आशिल्ली. देखून हीच तीथ ह्या व्रता खातीर निश्र्चित केली. ह्या दिसा बंगलक्ष्मीचें प्रतीक म्हणून दर एका मनशाच्या घरांत एका मातयेच्या घटाची स्थापना करतात. त्या दिसा ल्हान भुरगीं, वायटकार आनी देवाचो निवेद्द हांचेपुरतेंच अन्न घरांत शिजयतात. उरिल्ल्यांनी फळांचो आहाकार करून वा फोव खावन रावपाचें आसता. घरांतल्यो बायलो त्या दिसा घराभोंवतणीं बसतात. त्या वेळार विधवा बायलांनी कपलाचेर चंदनाचो तिबो आनी सवायशीण बायलांनी भांगामदीं सिंदूर भरपाचो नेम आसा. लक्ष्मीची पुजा जातकच घरांतलीं सगळीं जाणां हातांत सुपारी घेवन बंगलक्ष्मीची कथा आयकतात. उपरांत सगळी जाणां एकामेकांच्या हातांत स्वदेशी हळदुव्या रंगाची राखी बांदतात आनी प्रसाद वांट्टात. हो सुवाळो सोंपतकच 'आमी सगळे भाव, बरे भाशेन रावं' असो घोश करून परदेशी वस्तूंचेर बहिश्कार घालून स्वदेशी वस्तू वापरतले अशी प्रतिज्ञा करतात.

ह्या व्रताची कथा अशी-बंगाल नांवाच्या एका देशांत लक्ष्मी रावताली; देखून थंय सदांच शांती आनी सूख नंदतालें. फुडें कलियुगाच्या काळांत थंयचे लोक दुराचारी जाले, तेन्ना लक्ष्मीन तो दोश सोडून वचपाचो विचार केलो आनी तशें तिणें थंयच्या आदिसूर नांवाच्या राजाक सांगलें. तेन्ना लोक हाचेफुडें बरे वागतले अशें वचन दिवन ताणें कनौजसावन पांच विव्दान ब्राह्मण आनी पांच प्रामाणीक कायस्थ ब्राह्मण बंगालांत हाडले. तांणी थंय वैदिक धर्म प्रस्थापीत केलो आनी शांतिकाय घडली.

फुडें मुसलमानांनी बंगालाचेर स्वारी केली. तशेंच हिंदूक बळयां बाटोवन तांचीं देवळां मोडलीं. तेन्ना लक्ष्मीन परतून हो देश सोडपाचो विचार करून तशें तेन्नाच्या राजाच्या सपनांत वचून सांगलें. तेन्ना राजान तिका ना वचपाविशीं विनंती केली आनी हिंदू-मुसलमानांक सारकें वागोवपाचें तिका वचन दिलें. फुडें बंगालांत इंग्लिशांचें राज्य आयलें. तांणी हांगा भ्रश्टाचार सुरू केलो. तें पळोवन लक्ष्मी तांकां सोडून गेली. देखून लोक इंग्लीश राजवटीक दोश दिवंक लागले. उपरांत तेन्नाच्या व्हायसरोयान हिंदू-मुसलमानांमदीं फूट पडची देखून फाळणेची येवजण आंखली. ज्या दिसा फाळणी जावपाची आशिल्ली त्या दिसा सगळ्या हिंदू-मुसलमान बंगाली लोकांनी लक्ष्मीची प्रार्थना केली. तेन्ना लक्ष्मीन तांकां एकठांय रावन मनांत एक राष्ट्रीयतेची भावना दवरपाचो आदेश दिलो. त्या दिसा बंगलक्ष्मीचें व्रत केलें आनी हिंदू-मुसलमानांनी एकामेकांक बंधु-भावाचें प्रतीक म्हणून राखयो बांदल्यो.

फाळणे दिसा दनपारां रामेंद्र सुंदर हाच्या जमो-कंडी गांवांत विष्णुमंदिराच्या प्राकारांत पन्नास बायलांनी जमून बंगलक्ष्मीचें व्रत केलें. तेन्नासावन दर वर्सा बायलो हें व्रत करूंक लागल्यो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बदक

thumb|बदक
**बदक**
बदकः विभागः पृश्ठवंशी,

## वर्ग
एव्स् (Aves)

## उपवर्ग
न्यूओरनिथेस

## गण
अँसेरी फोर्मेस

## कूळ
अँनॅटिडे

## उपकूळ
अँनॅटिनी

## जाती

## अँनास आनी प्रजाती
प्लेटिरींकोस.अँनॅटिनी ह्या उपकुलांत साबार जाती आसून संवसाराच्या विंगड विंगड भागांनी त्यो मेळटात.भारतांत काश्मीर,उत्तर प्रदेश,बिहार,आसाम,अस्तंत बंगाल,ओरिसा,मध्य प्रदेश,गुजरात आनी उत्तर महाराष्ट्रांत बदकां चडा प्रमाणांत मेळटात. दक्षिण भारतांत तांचे प्रमाण खूब उणें.रानवटी बदकांचें प्रमाण खूब उणें जालां.

सादारणपणान बदकाचो आकारमान कोंबडेभाशेनूच आसता.ताची लांबाय सुमार ६० सेंमी. इतली आसता. नर बदकाचें वजन ११३५ ते १९०० ग्राम. तर मादयेचें ७३५ ते ११९५ ग्राम आसता. बदक हें पृश्ठवंशी सवणें आसून तकली, मान आनी धड अशी ताचे कुडीची विभागणी केल्ली आसा. कुडीच्या मानान ताची मान आनी पांय चड मोटवे आसतात.बदकाचे पांय धडा परस खूब फाटीं आसतात.

ताचो ते उबे रावपाखातीर वा पेंवपाखातीर उपेग करतात. ताचे पांय हळदुवसार आसून ताका मुखार तीन आनी फाटल्यान तीन अशीं स बोटाम आसतात. मुखावयल्या बोटांमदीं पातळ कात आसता. हांचो ते उदकांत व्हडल्या भाशेन उपेग करतात. तोंच व्हड,पातळ आनी रूंद आसता.

कुडीवयलीं पांखां खूब दाट आसतात. पूण तांचो शेंपाडो

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बंदर

**बंदर** उदका येरादारीच्या वाहनांक (व्हडीं, बोटी, पातमाऱ्यो, तारवां, बार्जी, आदीं) सुरक्षीत असो आलाशिरो दिवपाची वेवस्था आशिल्ली सुवात.

वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंग महादेव बापट

**बापट, सेनापती उर्फ पांडुरंग महादेव** हाचो जि. अहमदनगर; मरण - २८ नोव्हेंबर १९६७.

## शिक्षण
साशस्त्र क्रांतीकारक आनी तत्वचिंतक. ताच्या बापायचें नांव महादेव आनी आवयचें गंगाबाय. माध्यमिक आनी बी.ए. परिक्षा शिक्षण ताणें पुण्यांतले डेक्कन कॉलेजींत आसतना सशस्त्र क्रांतीवरवीं भारत स्वतंत्र करपाचो सोपूत ताणें तरसादीचेर हात दवरून घेतिल्लो. बी.ए. परिक्षा पास जातकच १९०३ वर्सा मुंबय विद्यापिठाची शिश्यवृत्ती घेवन तो इंग्लंडाक गेलो. एडिंबरोेक इंजिनिअरिंग कॉलेजींत घेता आसतनाच क्रांतीकारक विचारांचो प्रचार करता आशिल्ल्यान ताची शिश्यवृत्ती बंद जाल्ल्यान ताचें शिक्षण अर्देंच उरलें. थंय श्यामजी कृष्ण वर्मा ह्या क्रांतीकारक फुडाऱ्याकडेन वळख जावन ताच्या आदारान पॅरिसांत रावन ताणें रशियन क्रांतिकारकाकडल्यान स्फोटक बाँब हाताळपाचें
गिन्यान शिकून घेतलें. उपरांत ही विद्या ताणें भारतांतल्या तशेंच बंगालांतल्या क्रांतीविरांक दिली. फुडें क्रांतीकारकांच्या कारसथानांच्या एका खटल्यांत माफीच्या गवायान बापायचें नांव सांगिल्ल्यान १९०८ ते १९१२ ह्या काळांत ताका अज्ञातवासांत रावचें पडलें. उपरांत तो पारनराक १९२१ मेरेन शिकवण वांगडाच भौशीक वावर करूंक लागलो.

## वावर
१९२१-२४ ह्या काळांत पुण्यांतल्या मुळशी पेठ ह्या गांवांतल्या शेतकाराची आनी गावकारांची शिपणावळीची अडचण पयसावपाक ताणें ताणें महाराष्ट्रांतल्यान शेंकड्यांनी सत्याग्रही एकठांय करून सत्याग्रह घडोवन हाडलो. तेन्नाच ताका लोकांनी 'सेनापती' ही पदवी दिली. हे चळवळीखातीर ताका तीन फावटी बंदखणीची ख्यास्त जाली. तातूंत निमाणचीं सात वर्सां सक्तमजुरीचीं आशिल्लीं. राजकीय सुटके चळवळींत वांटो घेता आसतना राजद्रोहात्मक उलोवपां केल्ल्यान ताका जायते फावटीं बंदखणींत वचचें पडलें. संस्थांनी प्रजेच्यो प्रवेशबंद्यो मोडल्यो. स्वांतंत्र्या उपरांतच्या काळांतूय भाववाढ विरोझी, चळवळ, गोंयमुक्ती चळवळ, संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ आदी चळवळींनी ताणें फुडाकार घेतिल्लो.

१८ मे १९५५ दिसा प्रजा सोशलिस्ट पार्टींचो मुखेली ना. ग. गोरे हांचेवांगडा ५२ सत्याग्रह्यांचो पंगड घेवन लाडपें मार्गान शीम हुंपपाची येवजण आंखली. पूण वाटेर दिवचल वाठारांत ताका आडावन पुर्तुगेज पोलिसींनी लाकेरी गांवांत ताका खूब मार घालो.

## साहित्य
बंदखणींत आसतना ताणें चळवळीक पूरक अशे तरेचें साहित्य बरोवन तें उजवाडा हाडलें. ताणें अपूर्ण अशी आपली ल्हानशीच आपजीण बरयल्ली आसा. ताचें चड बरप मराठींत आनी कांय प्रमाणांत इंग्लिशींत आनी संस्कृतांतूय आसा. ताचें साहित्य पद्यांत, क्रांतिवादी राजकारणाचें समर्थन करपी, भगवद्गीतेच्या तत्त्वगिन्यानाचेर आदारिल्लें राश्ट्रमुक्ती आनी अन्याय-प्रतिकार ह्या दोन मुद्दयाक अणुसरून युक्तिवाद केल्लें आसा. ताचे सगळे विचार ताच्या 'चैतन्यगाथा' ह्या पुस्तकांत दिश्टी पडटात. योगी अरविंदाच्या इंग्लिशींतल्या अध्यात्मीक तत्त्वगिन्यानावयल्या 'दिव्यजीवन' ग्रंथाचो ताणें मराठींतळ्या बेस बरो अणकार केला. ताचें साहित्य 'समग्र ग्रंथ' (१९७७) म्हणून साहित्य आनी संस्कृत मंडळाच्या अनुदानान उजवाडा आयलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बाबर

**बाबराचो** जल्म १४ फेब्रुवरी १४८६, फर्घाना, कझाकस्तान हांगा जालो. ताका २६ डिसेंबर १५३० मरण आयलें.

## जीण
हिंदुस्थानांतले मोगल सत्तेचो संस्थापक आनी दिल्लीचो पयलो मोगल बादशहा.ताचें पुराय नांव जहीररूद्दीन मुहम्मद बाबर. तांच्या बापायचें नांव उमरशेख मिर्झा आनी नांव कुल्लघ निगार खानम.

इकरा वर्साचो आसतनाच ताचो बापूय मेलो आनी बाबर फर्घाना प्रांंताचो राजा जालो. १४९४ ते १५०२ मेरेन बाबरान हांगा राज्य केलें. १४९४ ते १५०२ मेरेन बाबरान हांगा राज्य केलें. परांत मध्य आशियेंत स्वराज्य स्थापपाचे इत्सेन दोन फावटीं ताणें समरकंद राजधानी जिखली, पूण दोनूय खेपे ताका ती वगडावंची पडली. इतलेंच न्हय, जाल्यार फर्घाना शार लेगीत सोडचें पडलें. १५०४ वर्सा बाबरान काबूल हातासलें. १५११ वर्सा इराणचोशाह हाच्या आदारान समरकंद आनी फर्घाना घेतलें, पूण उझबॅकाचो फुडारी उबैल्लाखान हाणें १५१२ वर्सा दोनूय शारां बाबराकडल्यान परत घेतलीं. १५२६ वर्सा बाबर काबुलाक आसतना शाह बेग अर्घुनाकडल्यान ताणें कंदाहार जिखलें. १५१९-२४ ह्या काळांत बाबरान हिंदुस्थानाचेर चार घुरयो घाल्यो, पूण त्यो अपेशी थरल्यो. १५२६ वर्सा पानिपताक दिल्लीचो तेन्नाचो सुलतान इब्राहिमखान लोदी हाचेवांगडा जाल्ल्या झुजांत ताका जैत मेळटकच बाबरान दिल्ली आनी आग्रा घेतलें. दिल्लीचे सुलतानाशायेचो शेवट जावन थंय मोगल बादशाही सुरू जाली आनी उपरांत बाबरान मध्य हिंदुस्थानांतले रापडी, इटावा, कनौज, जोनपूर, गाझीपूर, ग्वाल्हेर हे प्रदेश हातासले.

१५२७ वर्सा, बाबर हिंदुस्थानांत सासणाचो रावतालो, अशें कळटकच भेवाडाचो राणा संग्रामसिंह हाणें आग्राचे अस्तंतेक सुमार ६० किमी. अंतराचेर खानुवच्या मळार बाबरावांगडा झूज केलें. तातुंतूय बाबराक जैत मेळ्ळें. उपरांत ताणें चंदेरीच्या मैदिनीरायाक शरण हाडलो, अयोध्येचो इफगाण उमराव बिब्बनाक हारायलो आनी १५२९ वर्सा गंगा आनी गोग्रा हांच्या संगमालागीं घाग्रा हांगा नुसरतशाहाच्या बावच्याखाला एकठांय आयिल्ल्या अफगानांक हारयले.

ताणें स्वताक ‘गाझी’ हें बिरूद लायलें. ताच्या राज्याचो विस्तार उदेंतेक आसाम -बिहारासावन अस्तंतेक अमूदर्या न्हंयेमेरेन आनी दक्षिणेक माळवा-राजस्थान ते उत्तरेक हिमालयामेरेन जालो.

बाबरान वट्ट ३६ वर्सां राज्य केलें. तो विद्वान आनी रसीक आशिल्लो. ताका सैमीक सोबितकायेची खूब आवड आशिल्ली. तुर्की भाशेंत ‘दीवान’ हो काव्यांझेलो ताणें बरयलो, तशेंच मुबय्यिन ह्या नांवान ‘मसनवी’ हें उपदेशात्मक खंडकाव्य बरयलें. तशेंच ताणें ‘तुझक-इ-बाबरी’ हें तुर्की भाशेंत आत्मचरित्र बरोवन दवरलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बखर

**बखर** हो दक्षिण आशियातलो, चड करून मराठी साहित्यातलो, इतिहासिक साहित्यातलो एक प्रकार आसा. इतिहासिक घडणुको, झुजां, व्हड मनशांचीं चरित्रां हे विशिचें बरोवप बखरीन वाचपाक मेळटा. आता मेरेन २०० बखरी बरयल्या आसतल्यो. चडान चड बखरी इ. स १७६० आनी १८५० च्या मजगतीं बरयल्ल्यो आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बकरी ईद

**बकरी ईद** हो मुसलमान लोकांचो एक मुखेल उत्सव. ताका **बक्रईद, ईद अदहा, ईद अल-कुर्बान, ईद अल-नहर, ईद अल-कबीर** अशीं हेर नांवां वेगवेगळ्या इस्लामी देशांनी रुढ आसात तुर्कस्तानांत बुयुक-बराम वा कुर्बान बैरामि म्हणटात. ह्या दिसा, झुल-हिज्जह (जिल्हेज) म्हयन्याच्या धाव्या दिसा पशूबळी दिवपाची जी चाल आसा ती मुळांत अरबांनी हाडली. मक्के लागसारच्या मिना नगरात सगळे यात्रेकार हो बळीचो विधी पुर्वापार मनयतात. हो विधी फकत हाजेची भोंवडी करपी मनीस हेच करिनात जाल्यार सगळे साहिबेननिसाब (म्हळ्यार गरजेपरस साडेसात तोळे रुपे ज्या मनशा कडेन चड आसता तो) मुसलमान ह्या दिसा हो उत्सव, आसा थंय आपले कुवेती प्रमाण मनयता. दर एका मुसलमान मनशान धर्मीक नदरेन हो विधी मनोवप हे विहीत आनी गरजेचें कर्तव्य मानलां. कुराणांत ह्या विधी विशीं उल्लेख मेळटा.

## बकरी ईद मनोवपा फाटलें कारण
बकरी ईद मनोवपा फाटलें कारण म्हळ्यार एक राक्षस आनी एक पीर आसता. त्या पीराचो एक चलो आसता तो राक्षस पीराक सांगता तूं तुज्या चल्याचो बळी दी पूण तो कसोच तयार जायना अखेरीक तो पीर आपल्या चल्याचो बळी दिवपाक तयार जाता आनी जेन्ना तो राक्षस त्या चल्याक मारपाक वता तेन्ना त्या चल्याचे बकर्यान रुपांतर जाता कितलोय जाल्यार तो चलो देव आसता आनी देवाक राक्षस मारुक शकना ताका लागून त्या चल्याचें बकर्यान रुपांतर जाता आनी ह्याच कारणाक लागून मुसलमान लोक बकरी ईद मनयतात.

## बकरी ईद मनोवपाची तरा
ह्या दिसा मुसलीम लोक बकडो मारतात. त्या दिसा मुसलमान लोक सकाळी मसजीदीन नमाज वाचपाक वतात. तेन्ना नमाज वाचून जातकच तांच्या मसजीदी लागी जायते बकडे वीकपाक दवरतात थंय ते बकडे मारतात. हें बकरर्याचें मास  सगळ्याक वाट्टात. हें मास कोणाक जाय ताणें घरा हाडप प्रत्येक घरांतल्यान एक बकडो दिलो आसता. भूरग्यांच्या वा जाणटेल्यांच्या नावांन हो बकडो दिल्लो आसता. जे कोण लोक हे मास घरांत हाडटात तें रांदतात. हेर दिसांनी मुसलमान लोक पांच वेळा नमाज वाचतात पूण ह्या दिसा स वेळा नमाज वाचतात. ह्या दिसा मुसलमान दादले जे आसात ते मसजीदीन नमाज वाचपाक वतात आनी मुसलमान बायलांनी आपआपल्या घरांनी नमाज वाचतात. ह्या दिसा सगळे लोक घरांत शिरर्खूमा, बिरयानी हे तरेचे जिनस रांदतात. शिरर्खूमा हो जिनस शेवयापासून केल्लो आसता. तातुंत दूध, बादाम, काजी घालून केल्लो हो गोड जिनस. त्या दिसा मुसलीमाच्या घरांत इश्ट, सोयरी बकरी इदाची परबी एकामेकांक दिवपाक येतात. मुसलमानांच्या ह्या बकरी इदाच्या सणात हिन्दूच न्हय तर क्रिस्तांव आनी हेर जातींचे लोक लेगीत तांच्या सणांत उमेदीन वांटेकार जातात. अशेंतरेन बकरी ईद हो सण लोक व्हडा उमेदीन मनयतात.

## सदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बाबरेश्वर देवस्थानाचो इतिहास आनी परंपरा

श्री बाबरेश्वर देवस्थान हें कलंगूट गावांतलें एक फामाद देवस्थान कलंगूट आनी बागा हाच्या मदीं वसलेल्या खोब्रावाडो ह्या वाड्यार  देवस्थान आपलें स्थान घेवन आसा.देवळाचें प्राकार जरी ल्हान 
आसलें तरी दर्या देगेर वशिल्लें हें देवस्थानमन भाक्तांचें मन भुलोवणें आसा.लागींच दर्या वेळ आशिल्ल्यान थंड निर्मळ व्हांवपी वारो,देवळा मुखार आशिल्ली धवी फुल्ल रेंव सारकिल्ली नैसर्गीक सृश्टी पळोवन भाक्तांचें मन प्रफुल्लीत जाले बगर रावना.
ह्या देवस्थानाक सुमार 50 वर्सा वयर जावन गेल्या. बाबरेश्वर म्हळ्यार ‘राखणदार’ आनी तो गांवची राखण करता असो ह्या गावांतल्या लोकांचो समज आसा. गांवचें लोक ह्या देवाक खूब मानतात तशेंच गांवा भायल्या लोकांचोय ह्या देवाचेर खूब भावार्थ आसा. आपलें कसलेंय कार्य करपाक जेन्ना पावल मुखार मुखार तेन्ना ह्या देवाच्या आशीर्वादानूच कार्याक हात घालतात. दर्शन घेतना लोक पांच केळी, नाल्ल आनी उजवाती ओंपतात तशेंच केळीचो घड अर्पण करतात. आपल्या काम- धंद्या संबंदान, शिक्षणा संबंदान, भलायके संबंदान वा हेर कसल्याय अडी अडचणी संबंदान  जे प्रस्न आसा तें सुटावे जावचें म्हूण देवाकडेन मागता आनी तांच्या भावार्था प्रमाण तांच्यो मागण्यो पुराय जाता.
ह्या देवळांत पयली भट नासलो.फक्त गांवचो एक मनीस थंय पूजा करतालो.ह्या देवाचेर खूब श्रध्दा आसल्या कारणान खूब लोआशिल्ल्यानक ताच्या दर्शनाक येता.देवाचें प्रिय फळ केळी लोक केळ्याच्या घडाची आंगयतात आनी आपलें कार्य सिध्दीक पावतकच आंगयल्ल्या प्रमाण ताका केळीचो घड अर्पण करतात.तशेंच वर्साच्या जात्रेवेळार चवथीक जशी माटोळी
बांदतात तसो देवळा मुखार माटोव तयार करून ताका आंगवणीचें केळीचें घड बांदतात.
वर्सान वर्स ह्या देवळाची जात्रा जाता.ही जात्रा सुमार सात दीस चलता.कलंगूट गांवचें तशेंच कलंगूटच्या भोंवतणच्या वाठारांतलें लोक ह्या जात्रेक व्हडा उमेदीन आनी व्हडा संख्येन उपस्थीत आसाता.कलंगूट हें पर्यटन स्थळ आशिल्ल्यान हे जात्रेक आमकां विदेशी लोकूय सहभाग घेतना दिश्टी पडटा.जात्रेच्या निमतान भोंवतणी विद्युत (लायटी) सजावट आनी फोली लावन सजयतात,सातूय दीस महाप्रसाद आसता,
देवळाच्या मुखार माचयेर ह्या दिसांनी मनोरंजनाखातीर वेगवेगळ्यो कार्यावळी घडोवन हाडटात. 
हे जात्रेक आनीक एक नांवान वळखतात तें म्हळ्यार ‘केळ्याची जात्रा’ आनी विदेशी लोकांक उद्देशून ‘Banana Festival’ म्हूण नांव पडला.देवाक भक्तांनी अर्पण केल्ल्या केळ्यांची दुसरे दीस ते सातवे दीस मेरेन पावणी करतात . दर दिसा सुमार पन्नास ते साठ घडांची पावणी जाता.ह्या जात्रेचें खाशेलपण म्हळ्यार जशीं जशीं पावणी जाता तशें तशें घड वाडत आसता.अशीं ही एक गोंयांतली आपलें वेगळें अस्तित्व आशिल्ली जात्रा.

वर्ग:देवनागरी पानां
बाबा पदमनजी

**बाबा पदमनजीचो** जल्म मे १८३१,बेळगांव हांगा जाल्लो.मरण:२९ ऑगस्ट १९०६, मुंबय) नामनेचो मराठी ग्रंथकार आनी मराठींतल्या किरिस्तांव सांहित्याचो जनक.

## जीण
ताचें पुराय नांव बाब पदमनजी मुळे. ताचें शिक्षण बेळगांव आनी मुंबय जालें. बेळगांवच्या मिशन स्कुलांत शिकता आसतना ताका किरिस्तांव धर्माचे गिन्यान मेळ्ळें. तेन्नाच ताणें बायबल तशेंच अब्राहम, इझाक आदींच्यो कथा वाचल्यो. मुंबयच्यो फ्री चर्च विद्यालयांत बैबल मास्तर म्हणून काम मेळ्ळें. ल्हव ल्हव करून ताका क्रिस्तांव धर्माकडेन ओड जाली.
कांय काळ तो परमहंस मंडळी हे प्रागतिक विचारांचे गुपीत संघटनेंत आशिल्लो. पूण फुडें हे संघटनेचे कांय विचार ताका पटनाशिल्ल्यान ताणें हे संघटनेकडलो संबंद तोडलो. तेन्नाच ताका क्रिस्तांव धर्म आपणावपाची खर इत्सा जाली. निमाणें ३ सप्टेंबर १८५४ ह्या दिसा ताणें बाप्तिझम घेतलें. क्रिस्तांव जातकच तो पुम्याक गेलो. थंय तो सोळा वर्सा रावलो. पुण्याक आसतना ताणें जायतीं वर्सां फ्री चर्च मिशनाचे शाळेंत काम केलें.

ह्याच मिशनांत १८६७ त ताची मंडळाचो पालक म्हणून नेमणूक जाली. फुडें १८७३ त ताणें ह्या कामाक सोडचीट दिली आनी तो लिखाण करूंक लागलो. पूण १८७३ वर्सा आदी ताची कांय पुस्तकां उजवाडाक आयिल्लीं. 'स्त्रीविद्याभ्यास निबंध' (१८५२), 'व्यभिचारनिषेधक' (१८५४), 'यमुनापर्यटन' (१८५७), 'सर्वसंग्रही उर्फ निबंधमाला' (१८६०) हे ताचे सुरवातीचे कांय ग्रंथ आसात.

## यमुनापर्यटन
यमुनापर्यटन कादंबरी ही मराठींतली पयली स्वतंत्र कादंबरी म्हणून उल्लेख करतात. ताचे हे कादंबरींत यमुना हे नायिकेचे भोवडेचे वर्णन आसा. मिशनऱ्यांचे शाळेंत शिकपी आनी किरिस्तांव धर्माविशीं आपलेपण आशिल्ली यमुना आपलो घोव विनायका वांगडा भोंवडेक वता. वाटेंत तिका कांय विधवा बायलो मेळटात. त्यो बायलो वायट मार्गाक कशो लागतात हाचोय तिका अणभव येता. ती तांकां जेजूचो उपदेश सांगता. वाटेंत विनायकाक अपघाती मरण येता. यमुना विधवा जाल्ल्यान तिका बोडकी करपाचो यत्न जाता. पूण यमुना तशें करूंक दिना. फुडें ती एका किरिस्तांव मनशाकडेन लग्न जाता आनी स्वता किरिस्तांव धर्म आपणायता.

## हेर साहित्य
बाबा पदमनजीच्यो हेर साहित्यनिर्मिती अशो आसात-शब्दरलावली (१८६०), महाराष्ट्र देशाच्या संक्षिप्त इतिहास (१८६६), सिध्दान्तरत्नमाला (१८६६), स्त्रीकंठभूषण (१८६८), ए काँप्रेहॅन्सिव्ह डिक्शनरी ऑफ इंग्लीश अँड मराठी, कृष्ण आणि ख्रिस्त यांची तुलना, नव्या करारावर टीका (१८७७), उध्दारमर्गविज्ञान (१८७८) हाचेभायर 'अरुणोदय' ह्या नांवान ताणें आपली आपजीण बरयल्या.

१८७७ सावन २५ वर्सांमेरन 'बायबल सोसायटी'आनी 'ट्रॅक्ट सोसायटी' ह्या संस्थांनी संपादक म्हूण ताणें काम केलें. उदयप्रभा, कुटुंबमित्र, सत्यदीपिका अशा कांय नेमाळ्यांचेय ताणें संपादन केलां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बारसो

**बारसो** म्हळ्यार जल्मल्ल्या भुरग्याक नांव दवरपाचो सुवाळो. संवसारांत तरेकवार वस्तू आनी जीव आसात. कांय प्रमाणांत तांचो रुपकार आनी गूणधर्म एक सारको आसता. तांची वळख करुन घेवपा खातीर तांकां नांवाची गरज आसता. हें नांव हिंदू  धर्मांत चड करुन बाराव्या दिसा दवरतात. देखून ताका बारसो म्हणटात. बारश्या दिसा नांवां दवरता आसतना शूभ तीथी, नक्षत्र, चंद्रबळ, आदी कांयच गरज नासता. पूण बारसो, बारावो दीस सोडून हेर खंयच्याय दिसा वा म्हयन्या उपरांत केल्यार हें सगळें पळोवपाची गरज आसता. बाळंतीण वा भूरग्यांक भलायकेचे त्रास आसा जाल्यार त्या दिसा संक्रांत, गिराण, उमास येता जाल्यार त्या दिसा बारसो करनात. तशेंच भर दनपारां वा रातचो हो सुवाळो करनात.

पुताचें नांव सम अक्षराचें आनी धुवेचें नांव विषम अक्षरांचें आसपाक जाय अशें म्हळां. बाराव्या दिसा नांव दवरपाचो सुवाळो जाता. देखून ताका बारसो म्हणटा. पूण म्हयन्या उपरांत नांव दवरल्यार ताकाय बारसोच म्हणटात. बारश्या दिसा सांजवेळचें भूरग्यांक पाळण्यांत घालून नांव सुवाळो करतात. पूण ताच्या पयली बांळटीक बांयक आफडूंक व्हरतात. पांच तरांचे पांच मुठी

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
बेबींक

**बेबींक** हो एक गोंयचो पारंपारीक गोड जिन्नस. ताका *बिबीक*, *बिबींक* अशेंय म्हणटात. जरी तें गोंयांत खूब फामाद आसा तरी तें पुर्तुगालाक पासून तें फामाद आसा. परंपरे प्रमाण दर बेबकाक ७ शिरो आसतात, पूण कांय पावटी चड आसपाक शकतात. पीट, साकर, तूप, तांत्याचो बोळ, नाल्लाचे रोस हे ताचे सामग्री जावन आसा. एका कुण्यांत सोण्णां घालून ताका उजो लायतात आनी ताच्या वयर हांड्येंत बेबिंकाक तयार केल्लो रोस इल्लो इल्लो करून घालतात. बेबींकाच्यो शीरो एक एक करून भाजपाक जाय. बेबींक गोंयच्या फेस्तांक,काजारांक तशेंच क्रिस्ती समाजाचे हेर म्हत्वाचे परबांनी वापरतात. कांय लोक बेबींक गोंयच्या भायर पासून धाडतात.

## इतिहास
बेबींक गोंयांत तयार जाल्लें अशें म्हणटात. सोंपेपणी मेळ्ळील्ले सामग्री वापरून तयार करतात. काळा प्रमाण बेबींक तयार करपाचे पद्धतींत बदल घडत आयला.

## बेबींकाची सामग्री
* 1/4 किल पीट
* मीट
* ८०० ग्राम साकर
* १५-१६ तांत्याचे बोळ
* ३ नाल्लाचो रोस
* घी
* जायफळ

## बेबींक कशें तयार करप
बेबींक तयार करपाक पयलीं साकर आनी उदक चुल्येर दवरुन ताचें मेल करतात. उपरांत तांतुत पीट आनी मीट घालून दवळतात. मागीर जायफळाचो पीटो घालतात. आनी तांतूंत तांत्याचो बोळ घालून परत दवळतात. आतां दुसरे हांड्येंत नाल्लाचो रोस दाट आनी पातळ अशे दोन वांट्यांनी दवरात. पयलीं दाट रोस गाळून घालपाचो आनी उपरांत पातळ रोस घालपाचो. चुल्येर हांडी दवरून तांतूंत घी घालपाची आनी तापल्या उपरांत थोडो रोस घालून तो भाजल्या उपरांत आनी थोडो रोस घालपाचो आनी तो भाजल्या उपरांत आनी थोडो रोस घालून सोण्णा घातिल्ल्या कुण्णें ते हांडीर दवरून दुसरी शीर तयार करपाची आनी ती तशीच भाजपाची. अशें करीत वचपाचें, ७ शिरो जाय पासून नाजाल्यार रोस सोंप पासून. हाचे भायर आनी जायते तरांनी बेबींक तयार करपाक शकतात.

## बेबींकाचें वाडप आनी खावप
बेबींक बारीक कातरून खातात. पूण तें आयस्क्रीमी वांगडा वाडटात. तें चडशें काजाराक, वाडदिस, फेस्तांक क्रिस्ती समाजांत वाडटात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
बेळगांव

कर्नाटक राज्यांतल्या बेळगांव जिल्ह्याचें आनी प्रशासकीय विभागाचें मुखेल ठिकाण.
वेळुग्राम (कोंडे-वेळुचो प्रदेश) ह्या मूळ नांवावयल्यान बेळगांव हें नांव वापरांत आयलें अशें म्हणप

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
ब्रह्मकरमळी देवळाचो इतिहास,वाळपय-गोंय

****'ब्रह्मरमळी देवळाचो इतिहास'''

गोंयात करमळी नांवाचें चार गांव आमकां मेळटात.एक एक करमळे रेल्वे स्टेशन ओल्ड गोवा ,दुसरें नाडकरण्याची,तिसरी  बुद्रुक करमळी आनी चौथी जी आसा ती सत्तरीची ब्रम्हकरमळी.

सैमाक लागून तशेंच खळखळपी व्हांवत्या उदकाक लागूनहो ब्रह्मकरमळी ब्रह्मकरमळी गांव खूब फामाद आसा.पावसाच्या दिसानी  तर कितलेशेच वझरें 
फुट्टत. ह्या देवळां भोंवतणी वायंगण शेताचो आस्पाव जाता. सैमान नट्टिल्लो हो गांव. तिनाय (गिम, पावसाळो) ऋतुंची आमकां पिका पळोवपाक 
मेळटात.खळखळ  व्हांवपी त्या उदकांत गंगा व्हांवपाक  येताली खंय अशें थंय काय जाणट्यांचें मत आसा. ब्रह्मकरमळी सद्याक
इतले फामाद आसा की देशी-विदेशी लोक सत्तरींक खुपच येवपाक लागल्यात.

ब्रह्माचीमूर्ती जी आसा ती तशेंच ब्रह्माचे देवूळ सत्तरी तालुक्यांत आसा.ही मूर्त कदंब राजवटींतली चतुर्मुखी मुर्ती चतुर्मुखी मुर्ती आसा, खूब जाणांची अशी समजूत आसा की  आनीकूय
आनीकूय देवळां आसात पूण तशें ना दक्षिण भारतांत फकत एकूच आसा .कदंब काळांत काळांत १२ व्या शेंकड्यांत हें देवस्थान बांदलले आसा.ओल्ड गोंयांत पयली हें देवस्थान आशिल्ले.
पूण पुर्तुगीजांनी ती मूर्ती कोसळून उडयली . हाका लागून ती मूर्ती मागीर गांवकऱ्यांनी सत्तरी  सत्तरी तालुक्यांत चांदीवडे हांगा हाडलें.

सत्तरी तालुक्यांत देवळां  राण्या देसायांच्या हाता सकयल आशिल्ल्या कारणान आमच्या हिंदू देवळांक संरक्षण आशिल्लें.ही ब्रह्मेवाची मूर्ती कदंब राजवटींतल्यो जश्यो मूर्त्यो आशिल्ल्यो तसोच हो एक प्रकार जावन आसा. ब्रह्मदेवाक दाढी आसा. दाव्या हातांत अक्षमाला आसा. तशेंच त्याच हातांत वरद मुद्रेन आसा. दाव्या वटेनच्या दाव्या हातांत एक व्हड ग्रंथ आसा. ह्याच मूर्तीच्या दोनाय वटेन सावित्री आनी सरस्वती हांचो --------- कारायल्लो आसा.

मूर्तीची उंचाय पाचफूट आनी दोन फूट उंचायेर पाषाणाचेर ती मूर्ती आसा. ह्याच मूर्तीची थापणूक मार्गशीश तृतीयेक केल्या.

ह्याच ब्रह्म करमळेक एक ल्हानशी गजाल आसा. तर ओल्ड गोवा साकून करमळ्या गावांत ब्रह्मदेवाची मूर्ती एका झाडा पोंदाक लिपोवन दवरिल्ली. तेन्नाच एक भेट उदक पिवपाक म्हणून त्या झरीकडेन गेलो तर थंयच ताका एक ही ब्रह्मदेवाची मूर्त दिसता पूण ती मूर्ती कोणाचकडेन उखलना म्हणून तो आपल्या गावांत वचून ही गजाल सांगता. ही मूर्ती कोणाकूच उखळना म्हणून त्या गांवाचे नांव ब्रह्मकरमली.

ब्रह्मदेवाक ब्रह्मदेव जांव प्रजापती म्हणटात . तशेंच ब्रह्मा, विष्णू, महेश ह्या तिघांचोय मेळून एक देव आसा.जगाचो, निर्सगाचो उगम करपी होच ब्रह्मदेव.ब्रह्मा सगळ्या देवा परस पयलो ह्या धर्तरेचेर जल्माक आयलो आनी तोच तर विश्वाचो कर्तो, ब्रह्माची दोन रुपां आसात. सबंधब्रह्मरूप” दुसरे “राजगुणांचें रूप” ब्रह्मदेवाची चार तोंडा म्हळ्यार ऋग्वेद, यजुर्वेद, अथर्ववेद, सामवेद. ब्रह्माचें वाहन म्हणल्यार राजहंस. ब्रह्मदेवाची देवळां खूब कमी आमकां मेळटात. जेन्ना गोंयांत पुर्तुगेज आयले तेन्ना बाटाबाटी जावपाक लागली. तेन्ना धर्माची विटंबना जावपाक लागली. देवळांची नाशाडी करून चर्च करपाक लागले. ह्याच कारणाक लागून हिंदू लोक ह्या गावांतल्यान दुसरे कडेन वचपाक लागले. आमचो ब्रह्मकरमळी गांव वाळपयच्या ८. कि.मि. आसा. नगरगांव ह्या गांवाच्या
दाव्या वटेन वचून २ कि. मि. ब्रह्म करमळी हो सैमान नटिल्लो गांव. हांगाच आमचो ब्रह्मदेव वास्तवांत आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
बाबाजी चैतन्य

**बाबाजी चैतन्य** चो जल्म सुमार इ.स. १५५१ वर्सा जाल्लो. आनी सुमार इ.स. १६५० वर्सा ताका मरण आयले.

एक साधू आनी संत तुकारामाचो गुरू. हाच्या चरित्राविशीं इतिहासीक म्हायती उपलब्ध ना. हो ब्रह्मचारी आशिल्लो आशिल्लो अशें म्हण्टात. गुरूपरंपरा ह्या संस्कृत ग्रंथांत,ताचेविशीं जी म्हायती आसा ती अशी.
 
भेरा भांकरीचीं राघव, केशव आनी कृष्ण वा बाबाजी अशीं तीन भुरगीं आशिल्लीं. राघवान आळंदीक एक वाद जिखलो देखून ह्या तिगांकूय चैतन्य हें उपनांव मेळ्ळें.

गाणगापूरा सावन धा-इकरा मैलांचेर आशिल्ल्या मान्यहाळ गांवांतल्या बाबाजीच्या मठाक नरसप्पाचो मठ अशें म्हण्टात. ह्या मठांत बाबजीचे बसपाचे दोन पलंग आसात. मठांतल्या देवांवांगडा ह्या पलंगांचीय पुजा करतात. ह्या मठासामकार एक व्हड दरवटो आसा. तातूंत बाबजीची समाधी आसा. थंय तुपाच्या दिव्या बगर हेर दिवो लांवचो न्हय असो नेम आसा. तशेंच बायलांकूय थंय प्रवेश ना.

शेख सुलेमानसाहेब, नरसप्पय्या, तुकारम, शिवराम कळ्याणीकर हे संत बाबजीचे शिशय.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
भरत रघुवीर नायक

**भरत रघुवीर नायक** हो कोंकणींतलो एक लेखक. तांचो जल्म 18 जून 1950 जालो.

## शिक्षण
एम्.ए.बी.एड

## जल्म गांव
व्हडलें गोंय

## राबितो
गोल्डन हील व्यू,रेगो नगर,बांबोळी

## साहित्यीक वावर
* नट, दिग्दर्शक, नाटयलेखक, कवी.
* गोवा कला अकादेमी नाटयसर्तींत 25 वर्सांत अभिनय आनी दिग्दर्शनाची साबार इनामां.
* छप्पन थिगळी येसवंत ह्या एकयात्री नाटयाचे 80 वयर प्रयोग.
* जैत आनी मर्णकटो ह्या दूरदर्शनचे माळेंत मुखेल भुमिका.
* कोंकणी प्रजेचो आवाज राजभास चळवळींत सक्रीय वांटो.
* शालेय पाठयपुस्तकांनी कविता, काणयो, नाटयकुल्यांचो आसपाव.
* भारतीय भाषा संस्थान, मैसूर हें संस्थेन तयार केल्ल्या कोंकणी बालगिंता.
* पुस्तकाच्या वावरांत मोलादीक वांटो तशेंच संस्थेन तयार केल्ल्या चित्र-उतरां कोश पुस्तकांच्या संपादक मंडळाचे वांगडी.

## उजवाडाक आयिल्लें साहित्य
### काव्यसंग्रह
* मना मना
* गीतगंध

### बालगीत
* पड रे पावसा पड
* शाणुल्या गुणुल्या, एक आसलो.

### भुरग्यांची काणी
जादवाचो आयणो.

## पुरस्कार
* ‘चपलाहार’, गोवा कला अकादमी साहित्य पुरस्कार (1983)
* ‘तिसरे माळयेर बस’ कोंकणी भाशा मंडळ साहित्य पुरस्कार (1986)
* ‘युगान्त’ गोवा कला अकादमीचे नाटयसर्तींत उत्कृष्ट लेखनाचें पयलें इनाम (1994)
* ‘जादवाचो आयणो’ पुस्तकाक N.C.E.R.T. दिल्लीचो राष्ट्रीय पुरस्कार (1997)
* कोंकणी रंगमाचयेच्या योगदानाखातीर भौ. प्रभाकर कुडचडकार यादस्तीक पुरस्कार (1998)

## संदर्भ

वर्ग:प्रसीध, फामाध मंश्यां
वर्ग:देवनागरी पानां