open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राम शेवाळकर

**राम शेवाळकर** हांचो जल्म 2 मार्च 1931 दिसा महाराष्टांतल्या अमरावती जिल्ल्यांतल्या अचलपूर
गांवांत जालो.
राम शेवाळकर हांचो जल्म 2 मार्च 1931 दिसा महाराष्टांतल्या अमरावती जिल्ल्यांतल्या अचलपूर
गांवांत जालो. फुडें तांणी नागपूर विघापिठांत्यान संस्कृत आनी मराठी भाशांनी एमए केले उपरांत
शिक्षकि पेशो स्विकारलो.वाशींतलो सारकारी शाळोंत ते शिक्षक आशिल्ले.फुडें यवतमाळ माहविधालय,
नांदेडच्या पिपल्स कॉलेज, वणीच्या  लोकमान्य टिळक महाविधालयांत तांणी प्राध्यापक म्हणून 
काम पळयलें.एके वटेन शिकोवपाचें काम सुरू आसतना ताणीं साहित्य क्षेत्रांतूय बरेंच मोलादीक 
काम केलें.1199 वर्सा पणजे भरिल्ल्या अखील भारती मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष 
आशिल्ले. मराठी साहित्य महामंडळ, विश्रकोष निर्मिती मंडळ,अखील भारतीय सानेगुरूजी कथामाला,
महाराष्ट राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती आनी अभ्यासक्र्म संशोधन मंडळ, अखील भारतीय सानेगुरूजी
कथामाला, महाराष्ट साहित्य परिषद, साहित्य अकादेमी,नाटय परीक्षण मंडळ,महाराष्ट राज्य साहित्य
संस्कृती मंडळ, कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विघापीठ अशा संथांच्या कामांत शेवाळकरांचो सहाभाग
आशिल्ली. कयघु न्हंयेच्या काठार शेवाळ हो हो राम शेवाळकरांचो मूळ गांव.तांचे मूळचे आडनांव धर्माधिकारी. कालांतरांन अचलपुराक रावपाक आयले उपरांत तें शेवाळकर ही तांची आवय. वेदशाससंपऋ रामशासी शेवाळकर हो राम शेवाळकरांचो पणजो, बाळकृष्ण काशीनाथ शेवाळकर हो राम शेवाळकरालो. बापूय .ताणी लागी लागी केले .ताका लागून राम शेवाळकरांक ल्हानपणां सावन संतसाहित्य आनी संस्कृत हांगा गोडी निर्माण जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
ज्यूल्यस अँक्सलराँड

**यूल्यस अँक्सलराँड** हो नामनेचो शास्त्रज्ञ.न्यूयाँर्क हांगाच्या सिटी काँलेज आनी विधापीठांतल्यान शिक्षण घेतकच 15 वर्सा जीवरसायनशास्त्र म्हूण ताणें काम केंलें. वैजकी शिक्षण घेवपाची आवड आसून लेगीत अर्थीक परिस्थितीक लागून ताची ही इत्सा पुराय जाली ना.न्यूयाँर्क युनिव्हर्सिटी मँडिकल स्कूलाच्या Department of Bacteriology  ह्या विभागांत प्रयोगशाळा सहाय्यक म्हूण ताणें काम केलें.1945 च्या सुमाराक अमोनियाची बाटली फुटून जाल्ल्या अपघातांत तो एका दोळ्यान कुड्डो जालो.1946 त, न्यूयाँर्कच्या गोल्डवाँटर मेमोरियल हाँस्पिटलांत संशोधक म्हूण ताची नेमणूक जाली.हांगा डाँ.बनाँर्ड ब्रूडी हाच्या हाता सकयल काम करतना तो सशोंधन कार्यात फिशाळ जालो.1946 बेथेस्डा हांगाचे काळजाविकार संस्थेंत ताची नेमणूक जाली आनी 1955 त तो थंयचे ‘नँशनल इन्स्टिट्यट आँफ मेंटल हेल्थ’ हे संस्थेच्या वखदी-विज्ञानाचो मुखेल जालो.1955 त ताणें जाँर्ज वाँशिंग्टन विधापीठाची पीएच.डी.मेळयली. तंत्रिका कोशिकांतल्यान (Nerve Cell) आवेग वतकच तातूंतल्यान छेरिवीशश्रळपश हो पदार्थ निश्क्रिय कसो जाता,हाचे विशींचे यंत्रणेचे विशीं ताणें मोलादीक संशोधन केलें.हे यत्रंणेचेर हेर वखदी द्रव्यांचो किचें परिणाम जाता,हाचोय ताणें अभ्यास केलों; ताका लागून कांय मनोविकृती ब-यो जावपाचो संभव निर्माण जाला; -mphetamines,ephedrine, रवीशपशीसळल  लश्रेलज्ञळपंस रसशपी आनी घुंवळीची वखदां हांच्या चयापचय(Metabolic) क्रिये विशीं ताणें खोलायेलन संशोधन केलें.1953 त,वखदांची चयापचय-क्रिया घडोवन हाडपाक वावुरपी Liver Microsome हातूंतल्यान शपूश चो सोद लायलो.तंत्रिका अग्रांतले द्रव प्रक्षेपक (Humoral transmitters in the nerve terminals) आनी तांचो संचय,मोचन आनी निश्क्रियता(storage release and inactivation) हाच्या यंत्रणे विशींच्या संशोधनाक लागून ताका 1970 चो वैजकी विशयाचो नोबल पुरस्कार उल्फ फाँन आँयलर आनी सर बर्नार्ड काट्झ हांच्या वांगडा वाटूंन मेळ्ळो.

वर्ग:देवनागरी पानां
शंकर महादेवन

**शंकर माहादेवन** 
शंकर माहादेव हांचो जल्म दि.03 मार्च 1967 या दिसा अय्यर कुटुंबात चेंबूर हांगासर जालो. ताका ल्हानपणासावन संगीताची , गावाची खूब्ब आवड . देखून ताचे सांगातीक शिक्षण श्रीनिवास खळे हांच्यालागी सुरू जाले . शंकराले मुळावे शिक्षण अवर लेडी आफॅ पप्रे च्युअल हायसकुलांन जाले एसआयईएस कॉलेजांतल्यान  ताणे बारावीमेरेंतचे शिक्षण पुराय केले. तांच्या उपरांत तांणे नवी मुंबय हांगासल्या रामराव अदिक तंत्रज्ञान महाविधाल्यातल्यान कंप्युटर सायमन्स आनी साफ्टवेर इंजिनियरिंगची डिगी घेतली .लीङींग एज या कंपनींत कांय काऴ कामुय केले . हे सगऴे करता आसतना ताचे सांगातीक शिक्षण सुरूच आशिल्ले . 1998 . या वर्सा ताणे आपलो पयलो आल्बल काडलो जाचे नाव आशिल्ले बेथलेस ह्या आल्बमातले टायटल साँग ताणें श्र्वास ना सोडटा म्हळां किंवा ताणें श्र्वास खंय सोडला हे कळपाक खूब्ब कठीण आसा. ताका पाश्रव्रगायक म्हूण पयले बक्षीस फावा जाले ते एका तामिळ सिनेमाखातीर. ह्याच वेळार ताची जोडी जमली एहसान आनी लॉय हांच्या वांगडा. शंकर-एहसान-लॉय या तिघानी मेळून अनेक सिनेमाक संगीत दिला. शंकर महादेवन हो तामिळी अय्यर कुटुंबातलो आसा. ताजी बायल संगीता ही महाराष्ट्रीयन आसा. जाजो व्हडलो पूत सिध्दार्थ महादोवन आनी धाकलो चलो शिवम महादेवन हे दोघूय पाश्र्वगायक म्हूण मुखार आयल्यात. सिध्दार्थान भाग मिल्खा भाग या सिनेमांत झिंदा हें गाणे म्हळा. शिवम हाणे धूम 3 या सिनेमांत बंदे है हम उसके आनी मराठी सिनेमा कट्यार काळजांत घुसली हातूंत मन मंदिरा हे गाणे म्हळां.

वर्ग:देवनागरी पानां
जलाल आगा

**जलाल आगा**,शोले पिक्रचरांतले ‘ मेहबूबा मेहबूबा ‘ हे गाणे  खूब्ब गाजलें. त्या गाण्यांत रुबाब घावन बेफाम नाचपी
येक मनीस आनी  ‘समा है सुहाना सुहाना, नशे  मे जहां  है ‘  हे गाणे पडडयाचेर गावपी सदांच 
पळवप्याच्या नदरेंत उल्लो,तो म्हळ्यार जलाल आगा . जलालाचो जल्म 1945 या वर्सा जालो.
ताजो बापय आगा हो सुद्दा त्यावेळावयलो नामणेचो विनोदी कलाकार आशिल्लो. ताजी भयण 
शाहनाझ हिणे 1969 सालांतल्या सात हिंदुस्तानी पिक्चरांत काम केल्लें.

जलाल आगा हाणेसुद्दा बाल कलाकार म्हूण मुगल –ए- आजम या पिक्चरांत ल्हान जहांगिराची भूमिका 
केल्ली ( व्हडपणांत दिलीप कुमार ). व्हडपणांतलो ताजो पयलो पिक्चर आशिंल्लो ए.के. अब्बास हाजो बंबईरात की बाहों मे (1967).ताज्या उपरांत जलाल हांणे 1960 ते 1990 ह्या दरल्यान लागी लागी 60 पिक्चरांनी कामां केली. पूण तो याद आसा तो चरित्र भूमिका करपी कलाकार म्हूण.

जयूली पिक्चरांत ज्यूलीचो मोगी, घर घर की कहानी पिक्चरांतलो गायक, थोडीसी  बेवफाई पिक्चरांत 
शबाना आझमीचो भाव आनी दिल आखिर दिल है पिक्चरांतलो नसिरुद्दीन शराचो इश्ट या भूमिकांखातीर तो.सदांच याद केलो वतलो .पान परागाचीताजी झायरातसुद्दा खूब्ब गाजली. दि.05मार्च.
1995 या वर्सा काळजाचो एटेक येवन हो हासवपी कलाकार दोळ्यांत दूखा हैडून गेलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
रघुनाथ विष्ण पंडित

**रघुनाथ विष्ण पंडित** हांचो जल्म 6 एप्रिल 1917 ह्य दिसा रायबंदरा जालो. तांचो मूळ गांव पाळेंस शिरदोण. तांचों मळावें शिक्षण पाळें-शिरदाणां जालें तर माध्यमीक शिक्षण वास्को आनी न्य इंगलीश हायस्कूल पुण्याक जालें. फुडलें बी. ए. मेरेनचें शिक्षण पुणों विधापिठांतल्यान जालें. सुषमा पंडित ही तांची घरकान्न डॉ. र.वि पंडित हे एक बरे छायाचि कार, ताणी काडिल्ली छायाचित्रकार, ताणी काडिल्ली छायाचित्रां भारत ज्यांती, हिंदप्रजा, फोरम आनी हेर भारती वत्त पत्रांतल्यान प्रदर्शित जाल्यांत. इतलेच न्हय तर कॉडेर, ट्रॉपिकल, फोटोग्राफी, इलस्ट्रेटेड़ विकलीँ, आनी हेर नामनेच्या विंगड शेकडयांनी नियतकालिकांनी आखिल्या सर्तीत तांका डजनभर तरी पयली इनामां आसत. महात्मा गांधीजींची ताणीं काडिल्लीं चित्रा भारतभर पुस्तकांतल्यान उवाडाक आयल्यांत. 1949 वर्सा ताणी काडिल्ल्या गांधीजींच्या चित्राक तांका भांगरापद पसून मेळां. 1945 वर्सात ताणी काडिल्या महात्मा गांधीजींच्या चित्राची पोस्टाच्या एका तिकिटाचेर छापपाखातिर निवड लेगीत जाली. र. वि. पंडितांक लेख,काण्यो बरोवपांत, कविता रंचपांत, जितली गोडी आसा तितलिंच हेर लोकगिताय पुंजावपाची आवड आसा.तांचे जे लोकसाहित्याचेर स्वतंत्र लेखन प्रसिद्द जालां ताकाय आयज खूब्ब मोल आयलां  कोल्हापूर, बेळगाव, रत्नागिरी आनी गोंयच्या मराठी लोकगितांच्या तांच्या संग्रहाक महाराष्द्र संस्कती मंडळाचें अनुदान फावा जाला. 1963 उसावन तांची ल्हान-व्हड, इंग्लिश, कोकणी आनी मराठी मेळून चाळीस पुस्तकां उजवडाक आयिल्ली आसात, सुमार पस्तिस आंतरराष्ट्रिय आनी भारतीय कविता संग्हांत तांच्यो कविता वाचुंक मेळटात. तेलगू, तामील, मळयालम,ज जर्मन, पुर्तूगेज, कोरयिन, इटालियन, रशियन, पंजाबी, आसामी, उडिया, कानडी, गुजराटी, बंगाली भाशांतल्यान तांच्या शेंकड्यांनी कवितांचे अणकार प्रसिद्द जाल्यात. 1967 वर्सा फिलीपीन देशाच्या तीन जागतिक संस्थाकडच्यान अंतर राष्ट्रीय पुरस्कार फावो जाला.

वर्ग:देवनागरी पानां
नाना फडणवीस

**नाना फडणवीस** हाचो जल्म 12 फेब्रुवारी1742 दिसा साताल्याक पेशव्याच्या दरबारांत. आशिल्लो मराठा साम्राज्यांतलो एक व्हड बुदवंत पेशवाईंत जांकां साडेतीन शहाणे म्हणटाले तातूतलो हो अदो बुदवंत .
नाना फडणवीसाचें मूळ घराणें रतनागिरी जिल्लयांत श्रीवधनचें. ल्हानपणा सावन पेंशव्यां लागी आशिल्लया कारणाक राज्यकारभाराचें शिक्षण तांकां.वयाच्या 14 व्हडल्य माधवरावां कडल्यान वसा तांकां फडणिशीचीं वस्त्रां मेळ्ळीं. येदें व्हड पद नानान आपल्या कतत्वान आनी बुदवंतपणान सांबाळ्रळें. आपल्या बुंदवंतपणाच्या नेटार ताणें राजकी वेवस्था बसयली. ताची काम करपाची पददत, दुसल्याक सांबाळून घेवपाची पददत हाका लागून पेशवें दरबारांत ताका खूब मान आशिल्लो व्हडल्य माधवरावां पेशव्याच्या मरणा उपरांत पेशवाईची इबाडलेली घडी महादजी शिंधांचें मदतीन तांणी परत जाग्यार हाडली. दक्षिणेंत जें मराठयांचें सामाज्य आसलें तें तिगोवन दवरपाक ताका येश मेळ्ळें. पुण्याचें वैभव वाडयलें. सवाई माधवरावाच्या मरणा उपरांत नाना बंदखणींत आसलो. फुडें दुयेंत पडून 13 मार्च1800 दिसा ताका मरण आय

वर्ग:देवनागरी पानां
विजय सॅम्युअल हजारे भा

**विजय सॅम्युअल हजारे**  हाचो जल्म एका शाळा शिक्षकाच्या घारांत 11 मार्च 1915 ह्या दिसा सांगला हांगा जालो.
विजय सॅम्युअल हजारे भारातीय क्रिकेट विश्वांत आदरान घेतात अशें नाव आसा.विजयाचो जल्म एका शाळा शिक्षकाच्या घारांत 11 मार्च 1915 ह्या दिसा सांगला हांगा जालो.विजय हजारेच्या बॅट़िंगे मदली तंत्रशुध्दता तोखणाय करपा सारकी आसली. म्हाझुजा खातीर तांची उमेदीच 10 वर्सा फुकट गेली.भारतीय क्रिकेटींतलो असामान्य फलंदाज म्हूण नांव आशिल्लया विजय हजारेन 30 कसोटी खेळांत 47.65 च्या सरासरीन 2192 धांवडया काडल्यो.तांणी 7 शेंकडे मारले. 14 कसोटी खेळांत भारताचे मुखेलपण केल्लें.प्रथम श्रेणी 58.38 च्या सरासरीने 18740 धांवडयो काडल्यो.बॉलिगेंत ताणीं 595 प्रथम श्रेणी विकेटूस काडल्यो. हातूंत सगल्यांत म्हत्वाची गजाल म्हणल्यार डॉनाल्ड ब्रॅडमन हांची तीन फावटी विकेट घेतल्या. तांची बॉलिंग एव्हरेज 24.61 आसली. विजय हजारे ट्रिपल सेंच्युरी करपी पयलो भारतीय म्हूण विजय हजारेचेंच नांव मुखार येता.
पयली नॉटआउट  ट्रिपल सेंच्युरी तांणी 1939-40 यां वर्सा पुण्या आड काडली. दुसरी ट्रिपल सेंच्युरी तांणी 1943-44 या वर्सा आपलो भाव विवेक हजारे वांगडा काडली. हातूंत सगल्यांत म्हत्त्वाचे जर कितेंय आसत जाल्या पंगडाच्या वटट धांवडया पैकी 79.84%  धांवडयो एकल्या विजय हजारे हाणी काडिल्ल्यो आसल्यो.
पंगडाच्यो धांवडय़ो आसल्यो 387, तातूंत विजय हजारेच्यो धांवडयो आसल्यो 309. तो त्या वेळा वयलो विश्वविक्रम आसलो. 1000 धांवडयो पुराय करपी ते पयले भारतीय फलंदाज आसात. अशे साबार विक्रम आपल्या नांवार आसलेलो हो विक्रमवीर 89 व्या वर्सा आतडयाच्या कर्करोगान 18 डिसेंबर 2004 ह्या दिसा बडोघांत मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
पंडित रविशंकर

**रवींद्र शंकर** हांचो जल्म दि. 07 एप्रिल 1920 या दिसा बनारस हांगा जालो. सात भावंडापैकी सगल्यान ल्हान रवि आसलो. ताचो बापूय श्याम श्कर हो देवळाचो वकील आसलो. त्याकाळांतलो भौमानेस्त वकील आनी संस्थानाचो दीवाणूय आसलो. रविशंकराली आवय हेमांसगिनीदेवी ही गाझीपूरांतलया नसरथपूर हांगासल्ली. रवींद्राले भाव उदय, राजेंद्र अानी भूपेंद्र अानी रवींद्र स्वता हे सगले बेंगालीतोला हायस्कूलांत शिकले. रवींद्र शंकरान अापले नाव ल्हान करून रवि अशें केलें. रवि धा वर्साचो अासताना अापलो व्हडलो भाव उदयशंकर हाज्यावांगडा नृृृत्यपंगडांत पॅरिसाक गेलो. तोरा वर्साचो जालो तेन्न रवि हो त्या नृत्यपंगडाचो येक भाग जाल्लो. भायल्या देशांत नृत्याच्यो कार्यावळी करतां करतां रविशंकरान फ्रेन्च अानी इतर भाशा शिकून घेतल्यो. अल्लाउद्दीन खान हांच्यावांगडा रावून रविशंकरान शितार अानी सुरबहार शिकून घेतले. ताज्याबराबर रूद्रवीणा, रूबाब अानी सुरसिंगार ही वाधींयबी शिकून घेतली. तरतर्हेचे राग शिकून घेतले. 1944 या वर्सा रविशंकर मुंबय अायले. तांच्यानी इंडियन पीपल्स थिएटर असोसिएशनांखातीर संगीत दिले. एचएमव्ही अानी रेडव्याखातीर जायत्या फावटी संगीत दिले. पिरायेच्या 25व्या वर्सा ताणी सारे जहांसे अच्छा या गीताक संगीत दिलें. बीटल्स या वाधवृंदाचो गिटारीस्ट जॉर्ज हॅरिसन हाज्यावांगडा तांच्यानी काम केले.

वर्ग:देवनागरी पानां
केसरबाय केरकार

**केसरबाय केरकार** 
केसरबाय केरकाराचो जल्म 13 जुलय 1882 या दिसा केरी फोंडा हांगा एका संगीत घराण्यांत जालो. तांचे आवयचें नांव भीमाबाय आशिल्लें. ल्हानपणा सावन तांकां संगीताची ओड आशिल्ली. गोड आवाजाची देणगी तांकां जल्मात मेऴिल्ली. जात्रेच्या दिसांनी जावपी गवऴण कालो ह्या नाटीके सारक्या कलाप्रकारांत केसरबाय कृष्णाची भूमिका करताल्यो आनी ते भूमिकेंतलें तांचे गायन आयकुपा खातीर शेजारच्या गांवांतल्यान लोकांची गर्दी जाताली. घरांतल्या संगीताच्या शिक्षणान तांचे समाधान जालें ना. तांकां शास्त्रीय संगीत शिकपाची उपाट इत्सा आशिल्ली.त्या काळात नामनेचे गायक पं वझेबुवा दिवचल लागसार आशिल्ल्या लामगांव गावांत श्रीमंत लामगांवकर देसाय हांगेर रावताले. थंय बुवा कडेन संगिताचें शिक्षण घेवपा खातीर त्यो आवय वांगडा बिराड करुन रावपाक गेल्यो. सुमार दोन वर्सां तांणी बुवा कडल्यान तालीम घेतली. उपरांत,बुवाक भोंवडेर वच्चें पडिल्ल्यान तांची तालीम बंद जाली. ह्या वेळार केसरबाय हांची पिराय सुमार इकरा वर्सांची आशिल्ली. तांचे सवाय वर्स तालीम बगर गेलें. पूण संगीताचो रियाज नेमान चालू आशिल्लो आनी संगीताचें शक्षण घेवपाची तळमळ वाडत आशिल्ली. संगीताचें उंचेलें शिक्षण घेवपाची तांची वेवस्था जावची म्हूण केरकार कुटूंब 1908 वर्सा मुंबय गेलें. मुंबयंत त्या काऴांत सतार,पखवाज आनी गायन हे कलेंत फिशालकाय जोडिल्ले बरकतूल्ला खाँ हांचें नांव गाजतालें. तांचे कडल्यान तालीम मेऴोवप भोव कठीण आशिल्लें. पूम केसरबायक अखंड पांच वर्सा मेऴ्ऴी. खाँ सायबा कडेन अखंड तालीम घेवन केसरबाय जयपूर घराणायली. खाँ सायबा कडलो संगिताचो रियाज सकाऴ सांजवेऴ चलतालो. केसरबायक 1920 -1946  ह्या 26 वर्सांच्या काऴांत खाँ सायबाचें मोलादीक मार्गर्शन मेऴ्ऴे. तिणें ह्या काऴांत कितल्योश्योच ऊंच पांवड्याच्यो मैफली सादर केल्यो. संगितांतल्या जाणकारांनी तांच्या गायनाची उपाट तुस्त-तोखणाय केली. तांकां रवींद्रनाथ टागोर हांणी स्वहस्ताक्षरांत पत्र धाडून सुरश्री ही पदवी दिली. तांकां दिल्लीची सरकारी सनद मेऴ्ऴी.1950 त, पद्मभूषण पुरस्कार मेऴ्ऴो. महाराष्ट्र सरकारान तांका राजगायेचो भोवमान दिलो. मलबाराव सरदेसाय हांचे अध्यय़क्षतेखाला गोंयकारांनीय तांचो व्हड सत्कार केलो.15 सप्टेंबर 1977 दिसा तांकां मुंबयंत मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
अमिरुदीन खान

अमिरुदीन खान
अमिरूदीन खान हांचो जल्म 21 र्माच 1916 ह्या दिसा दुमराअो बिहार हांगासर जालो. अमिरुह्ी खान हांणी शहनार्इ सारकिले दुर्लक्षीत वाध जाची याद फकत लगावेऴार येतली अशा वाधाक शास्यी संगिताचे बैठकींत हाडून मानाचे मोलादीक स्थान दिलें. तांचे ह्या वाघा खातीर आशिल्ले समर्पण आणि इतलें व्हड कार्य हाका लागून ताका आज्यान दवरील्लया बिस्मिल्लाह ह्या नावानूच वळखपाक लागले. पैगंबर बक्श खान आणि मिथ्थन हांचो अमिरुदीन हो दुसरो चलो. ताचो बापूय पौगंबर हो भोजपूर राजाल्या दुमराअो दरबारांत आसलो. इतलेंच न्हय पणजो उस्ताद सलार हुसौन खान आनी आजो रसूल बक्श खान हे लेगीत दरबारी गायक आनी संगीतकार आसले. ताचो बापुय हो महाराजा केशव प्रसाद सिंग हांच्या दुमराअो दरबारांत शेनायवादक आशिल्लो. स वर्साचो आसताना बिस्मिललाह वाराणसी आपल्या चुलत्या कडेन आयलो. ताचो चुसतों अलि बवश विलायतू हो वाराणसीच्या विश्रनाथ मंदिरांत शेनाय वाजयतालो.
आपल्यां चुलत्यालागी बिसमिल्लाह अशे पद्दतीन शिकलो – शहनार्इ हें वाघ ताचे खातीरूच जल्माक आयलें अशें लोकांक दीसतालें. शहनार्इचेर बिस्मिल्लाहन इतलो मोग केलो – त्या वाघाक एक हाती प्रतिश्ठ मेळोवन दिली. 1937 ह्या वर्सा कलकता हांगा जाल्या अखील भारतीय संगीत समारोहांत तांणी जें शेनायवादन केलें, ताका लागून शास्ञीय संगिताच्या माचयेर हें वाघ आदर मेळोवपाक पावलें.
26 जानेवरी 1950 ह्या दिसा पयले फावट लाल किल्ल्याचेर बिस्मिल्लाह खान हांणी शेनाय वाजयली. त्या उपरांत त्या सुवाळ्याचो तो एक रिवाज जावन पडलो. बिस्मिल्लाह खानाक तीन चले. तांचे पैकी नजीम आनी नय्यर हांणी शेनायचो वारसो चलयला. तांकां पांच धुंवो आनी एक दत्तक घेतिल्ली घूव म्हणटालो. 17 अॉगस्ट 2006 ह्या दिसा तांकां काळजाचो आताक आयलो. शेनायच्या ह्या उस्तादच् वांगडा तांची शेनाय दफन केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
गणेश दामोदर सावरकर

## जल्म
**गणेश दामोदर सावरकर** म्हळ्यार बाबाराव सावरकर हांचो जल्म दि.13जून 1879 या दिसा जालो
बाबाराव हे भारतीय स्वातंत्र्य लढयांतलो येक म्त्ोवपूर्ण सुटके झुजारी आसले. सावरकर घराणे मूळचें रत्नागिरी जिल्हांयातल्या चिपळूण तालुक्यांतल्या गुहागरालागी पालशेत हांगासल्ले आसले. थंया आशिल्लया सांवरीच्या झाडांवयल्यान कांय जणांक सावरवाडीकर म्हणपाक लागले. ताजेच फुडे वचून सावरकार जाले. बाबारावले ल्हानपण भगूर या गावांत गेलें. ल्हानपणासावन बाबाराव हुशार, अभ्यासू, संघटनकुशल, संदांच काम करीत रावपी आसलो. बुध्दिबळ, आटयापाटया, विटी-दांडू, धनुष्य-बाण चालवपाच्या खेळांत तो पटाइत आसलो. ल्हानपणांत बाबाक अनेक प्रकारच्या दुवेतांनी सतायले. तांतूतल्या तांतूत 20-21 दिसांचो जोर हो येतालोच. इतलेच न्हय तर लागी 200 फावटी ताका विचवाचो दंश जाल्लो. बाबा आपल्या बापायल्या हाताखाला बंदूक आनी तलवार चलवपाक शिकलो. घरच्या परिस्थितीक लागून बाबाचे शिक्षण मॅट्रिकमेरेंत उल्ले. पूण योगविद्धा, वैघकाचाघरच्यपरिस्थिती आणि कुटुंबाच्या जबाबदारीमुळे बाबारावांचे शालेय शिक्षण मॅटिरकच्या आतच उरकले पण योगविघा, वैजकाचो नाद आसल्याकारणात ताणी त्या विशयावयली सगली पुस्तकां वाचली. स्वता ओखदांय तयार करतालो. ताका कविता करपाची आवड नासली. पूण लेखनाची आवड आसली. ताणे खूब्ब पुस्तकां बरयली, लेख बरयले. ताणी बरयल्लें ख्रिस्त परिचय म्हूण पुस्तक खूब्ब गाजले. ताणी सुटके झुजार्या ची राष्ट्रभक्त्तसमूह नावाची गुप्त संस्था स्थापन केली. 16 मार्च 1945 या दिसा तांका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी
कालिन पाँवेल

**कालिन पाँवेल** हाचा जल्म दि. 05 एप्रिल 1937 या दिसा य यॉर्क शारालागीं आशल्ल्या हार्लेम हांगा जाला. ताच्या बापायलें नाव ल्युथर थिओप्रिलस पाँवेल आनि आवयलें नाव माउड आरिअल. ताचे मुळावें शिक्षण न्यू यॉर्क सिटी पब्लिक स्कूल हांगा जाले. ताचे उच्च शिक्षण सिटी कॉलेज ऑफ न्यू यॉर्क हांगा जालें. कालिन पाँवेल ताणें जिओलॉजी ह्या विशयांत पदवी मळयली. कॉलेजींत आसतना तो आरओटीसीन दाखल जालो आनी जून 1958 ह्या वर्सा ताका आमी सेकंड लेफ्टलंट जावपाक मेळळें फुडें ताणें जॉर्ज वॉशिंग्ठन युनिव्हसिटींतल्यान एमबीए पदवी मेंळयली. ताणें लागीलागी 35 वसा सैनीक म्हूण काम पळयलें. हातूंत तो स्टाफ पदावयल्यान 4स्टार रॅन्क जनरल जालो. दिं. 1ऑक्टोबर 1989 ते 30 सप्टेंबर 1993 ह्या काळां मजगतीं तो लफ्कर् प्रमुखाच्या समुखाच्या समितीचो अध्यक्ष आशिल्लो. अमेरिकन सरंक्षण खात्यांतलें हें सगल्यांत व्हड पद. ह्याच काळा मजगती झूज जालें. 2001 ते 2005 या काळा मजगती राष्ट्राध्यश्र जॉर्ज डब्ल्यू बुश हांच्या मंत्रीमंडळांत कॉविन पॉवेल हे अमरिकेचो पासश्टावो परराष्ट्र सचिव जालो. अमेरिकोचो परराष्ट्र सचिव जावपी तो पयलो कुष्णवर्णीय .परराष्ट्र सचिव आसकना जॉर्ज बुश हाज्या  सांगण्या वयल्यान ताणें इराकच्या सद्दाम हुसेनाविरुद्द पुरावे लागीं केले.इराक झूज सुरवात जावपाक हें मुळावे कारण मानतात.

वर्ग:देवनागरी पानां
गोपाळ गणेश आगरकर

## गोपाळ गणेश आगरकर
 
## जल्म
हांचो जल्म दि.14 जुलै 1856 या दिसा येका गरीब घराण्यांत टेंभू सातारा हांगा जालो.

## शिक्षण
हालअपेश्टांक तोंड दीत,कराड,रत्नागिरी,अकोला आनी पुणे हांगा रावन तो एम.ए. जोलो.महाविधालयीन शिक्षण घेतासतनाच विष्णुशास्त्र चिपळूणकर हाणें पुण्यांत थापणूक केल्ल्या जहाल विचारांच्या राश्ट्रवादी पंथांत तो लोकमान्य टिळकाशिक्षण आनी लोकजागृताय करपाखातीर ह्या तिगांयनी पुण्यांत न्यू इंग्लीश स्कूल सुरू केलें(1880).

## वावर
तशेंच केसरी, आनी मराठा हीं खबरांपत्रां चालू केलीं(1881).न्यू इंग्लीश स्कूलांत आगरकरान शिक्षकाची नोकरी घेतली.तेचप्रमाण केसरीच्या संपादनाची जापसालदारकी घेवन आपल्या कुशल आनी प्रभावी बरोवपान थोड्याच काळांत ‘केसरी‘क लोकप्रियता मेळोवन दिली.न्यू इंग्लीश स्कूलच्या चालकांनी स्थापिल्लया डेक्कन एज्यूकेशन सोसायटी च्या फगर्युसन महाविध्यालयाचो प्राचार्य(1892) म्हूण तांणे काम केलें.महाविधालयीन जिवितांतूच जाँन स्ट्यूअर्ट मिल आनी हर्बर्ट स्पेन्सर हांच्या विचारांचो ताचेर प्रभाव पडलो आनी ताची नदर बुध्दिप्रमाण्यवादी आनी अज्ञेयवादी जाली.हेच धर्तेचेर तेन्नाच्या समाजाची पुनर्घटना करपाची गरज ताका दिसताली.केसरींत छापून येवपी ताच्या समाजीक लेखांवरवीं.हीच भूमिका व्यक्त जावपाक लागली.समाजीक प्रस्नांच्या जाणविकायेपरस राजकीय प्रस्नांची जाणविकाय चड खर आसूंक जाय अशें केसरी आनी मराठा च्या चालकांक दिसतालें.ताका लागून आगरकरांचो वैचारीक घुस्मटमार जावपाक लागलो.देखून,ताणें केसरी सोडलो(1887) आनी आपल्या क्रांतिकारक,समाजीक विचरांच्या प्रसाराखातीर सुधारक हें पत्र काडलें(1888) तातूंत राजकीय आनी अर्थशास्त्र विशयांवेले येताले.बुध्दिवादी नदरेंतल्यान समाजजीवनाचेव विश्र्लेषण करून अन्याय्य रूढी आनी परांपरा हांचेर ताणें खर हल्लो केलो.नीतिमान आनी सदाचरणी समाजाच्या निर्मितीखातीर देवा-धर्मांत गरज ताकाग दिसलीना.परोपकाराचे सद्रुण धर्मा पयली अस्तित्वांत आयले आयले आनी मागीर ते धर्मांत रिगले अशें ताचें मत आशिल्लें.बुध्दिवान,व्यक्तिवाद,समता,आनी मानवतावा ह्या चार सूत्रांचेर ताचे सगळे समाजीक विचार आदारिल्ले आसात.पूर्वजन्म,पूनर्जन्म,अस्पृश्यताय,बालविवाह सारक्यो गजाली ताका मान्य नाशिल्ल्यो.असल्योर रूढी आनी परंपरा आपखोशयेन सोडून दिवपाची समाजाची तयारी नासत जाल्यार तांचेर कायध्यान बंदी हाडची अशें ताचें मत आशिल्लें.

## मरण
 दि. 17 जून 1895 या दिसा तांका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
शारदा सावईकार

**शारदा सावईकार** सुटके झुजारी आसले शारदा पध्माकर सावईकार हांचो जल्म 30 मार्च 1935 दिसा सावय – वर्यां जालो.एसएससी मेरेनचें शिकप घेतले उपरांत तिणें शिक्षण –प्रशिक्षण कोर्स केलो.स्वातं सैनिक मोहन रानडे हाच्या फुडारपणा खाला ती सुटकेझुजाचो वावर करताली.रानडेक अटक जातकच तांच्या लोकां मदीं राष्ट्रीय जागृताय हाडपाचें काम तिणें हातांत घेतलें.

7 ऑगस्ट 1955 दिसा तिणें इश्टिणीं वांगडा सत्याग्रह करपाचे बेत आंखिल्लो.पूण निमाण्या वेळार तिच्यो इश्टिणी फाटीं सरिल्ल्यान ती एकलीच सत्याग्रह करपाक फुडें सरली.
पूण आदलया दिसा म्हळ्यार 6 ऑगस्ट 1955 दिसा पुलिसांनी तिका अटक केली.पुर्तुगेजां आड काम करता देखून तिचें घर सोडून काडून पुलिसांनी तिका तिचे भाव आनी भावजयो हांचे सयत अटक केली.

बंदखणींत तिणें आपल्या हेर वांगड्यांची नांवां सांगाचीं म्हणून तिका खूब मार दिलो.उपरांत तिका प्रादेशीक लश्करी न्यायालया मुखार उबी करून न्यायाधिशान ताफी मागूंक लायली.पूण तिणें न्हयकार दिलो.सुरवातीक तिका मडगांवां बंदखणींत धाडली.अधिकार्यांनी तिच्या नांवांत शरद शिरवयकार असो गोंदळ केल्ल्यान तिची सुटका जाली.उपरांत जेन्ना बर्याच दिसांनी तांकां तांची चूक कळ्ळी तेन्ना ती शीम हूपून गेल्ली.सुटकेझुजाच्या काळांत तिका सुमार अडेज वर्सां बंदखणीची ख्यास्त जाली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
याेहाल वुलफगगँ डोबेरायनर

**योहान वुलफगगँ डोबेरायन** हाजो जल्म दि.13 डिसेंबर 1780 या दिसा बेरूथ हांगासर जालो.
योहान वुलफगगँ डोबेरायन हाजो जल्म दि.13 डिसेंबर 1780 या दिसा बेरूथ हांगासर जालो.ताचो बापूय घोडागाडी चलवपी सामान्य मनीस आसलो.परत परत जागा बदलत राविल्ल्याकारनात योहानाक शाळेचें शिक्षण घेवपाक खूब्ब कमी संद मेळ्ळी.ताका ल्हानपणानूच येका वखदां तयार करून दिवपी मनशाकडेन नोकरी करची पडली.पूण ह्या संदेचो ताणे खूब्ब फायदो करून घेतलो.ताणे विज्ञानाचो,तातूंतल्या तातूंत रसायनशासस्याचे खूब्ब गिन्यान मेळयलें.भायरसून शिकोनलेगीत ताजे गिन्यान शाळेंत वचून शिकपी भुरग्यापरस खूब्ब बरें आसलें.1810 या वर्सा योहान येना विश्रघालयाचो प्रोफेसर जालो.रसायनशास्श्रांत ताका खूब्ब गती आसली.1829या वर्सा ताणे येका जर्नलांत प्रकाशित केल्ल्या सोदनिबंदांत रासायनिक तत्वांच्या गुणधर्माबदल आनी तांच्या पदतीबदल बरयले.ताणे रासायनीक मूलतत्वांचे वगीकरण केलें.ह्या वगीकरणाक डोबेरायनर ट्यड्स अशें म्हटलें वता.ताणे फरफ्यूरल हे ऑगनिक कंपाउंड सोदले.उजो पेटवपाखातीर लायटर वापरतात,तो लायटर योहानान तयार केला.ताका डोबेरायनर लँप अशे म्हटलें वता. ताजे सगल्यांत व्हडले र्काय म्हळ्यार रासायनिक मूलतत्वांचे पिराओडिक नियम ताणे मांडले.आयजून जे रसायनिक मूलतत्तवांचे पिरोओडिक नियम ताणे मांडले. आयजून जे रसायनशास्त्रांत वापरले वतात. या म्हान रसायनशास्त्रांत मरण 24 मार्च 1849 या दिसा जालें.

वर्ग:देवनागरी पानां
बा. द. सातोस्कार

वळख

बा.द.सातोस्कार

बाळकष्णा दत्तात्रय सातोसकार हांचो जल्म 26 मार्च 1909 दिसा जालो. सातोसकार म्हळ्यार लेकख रहस्यकथाकार , संपादक , अणकारपी, इतिहासकार गंथपाल , ग्रंथालयतज्ञ संशोधक , सुटकेझुजारी , प्रकाशक आशिल्लो प्रज्ञावंत गोंयकार . सातोस्काकालें मूळ आडनांव कामत आनी तांचे घराणें गोयचें. बाटाबाटीच्या वेळार ताचो पुर्वज सावंतवाडी संस्थानांतल्या सातोशें गांवांत गेले आनी थंयचे कुळकणी जाले. कांय तेंपा उपरांत ते परत गोयांत पकतले आनी तांणी हांगाच वेपार धद्दाक सुरवात केली. ताणें खूब कश्टांनी शिक्षण घेतलें . सुरवातीक 7 वी यत्त ताणें म्हापशेंच्या सारस्वत विघालयांत केली . उपरांत पुर्तुगेजीचें मुळावें आनी माध्यमीक शिकपूय ताणें थंयच पुराय केंलें . लिसेवाच्या चवथ्या वर्सा मात ताका कांय कारणांक लागून शिक्षण मदिंच सोडचें पडलें . फुडाराक इंग्ली माध्यमांतल्यान तो मॅट्रीक्युलेट जालो . शिल्पकलेचें उंचेंलें शिक्षण घेवपा खातीर म्हणून तो मुंबयच्या जेजे स्कूल ऑफ आर्टसांत दाखल जालो. पूण थंय तो तिगलो ना . उपरांत सेंट झेवियरांत्लयान तो बिए जालो . एमएमची परिक्षाय दिवप ताका जमलें ना. फुडाराक पिरायेच्या 44व्या वर्सा ग्रंथालय शास्त्राचे परिक्षेक बसून तो पयल्या क्रमांकान उत्तीर्ण जालो . भुरगेपणान सावन ताका भोव आवड आशिल्ली . गांव थंय वाचपघर आसचें अशें ताका दिसतालें . देखून भुरगेपणांत ताणें माशेंलांत शारदा मंदिर नांवाचें वाचपघर सुरू केल्लें . त्याच ग्रंथ आनी वाचपघराचे ओडीन तो मुंबय विधापिठांत सहाय्यक ग्रंथपाल म्हणून नोकरेक लागलो. त्या वेळार पुर्तगेज ,फ्रत्र्च, स्पेनी ग्रंथांचें वर्गीकरण आनी तालिकीकरण ताणें केलें . फुडाराक  हांगाची  नोकरी सोडून तो मुंबय मराठी ग्रंथसंग्रावयाचो मुखेल ग्रंथपाल जालो. ताणें बरीच मेहनत करुन ग्रेथवर्गीकरणाची एक आनी नवी पयल्या परस  सोंपी अशी पधत सोदून काडली आनी तिची प्रक्रिया मुंबय मराठी ग्रंथ संग्रहालयांतल्या सुमार पावूण लाख ग्रंथाचेर केली. आयज बरेच कडेन ताची ही वर्गीकरण पधत आपणायल्ली दिश्टी पडटा. गोंय मेकळें जालें उपरांत ताणें गोंयांत]] येवन आपलें साहित्यीक,राजकी, पत्रकारिचें कार्य फुडें चालू दवरलें . गोंयच्या गोमन्तक दिसाळ्याक नांवारुपाक हांडुक तो बरोच वावुरलो . तशेंच त्या दिसाळ्या वरवी गोंयच्या नवोदीत लेखकांक ताणें लेखनाचें नवोदीत लेखकांक तांणें  लेखनाचें प्रोत्साहन दिलें . ताणें 80 स्वतंत्र कथा बरयल्यात . प्रितीची रीत, अभुत्त्का हे ताचे दोन कथा झेले उजवाडाक आयल्यात . ह्या सव्यसाची गोंयकारांक 27 नोव्हेंबर 2000 दिसा मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
मार्टीन ल्युथर किंग ज्युनिअर

## जल्म

*'मार्टीन ल्युथर किंग ज्युनिअर*
 हांचो ज्लम दि. 15 जानेवारी 1929 हया दिसा मार्टीन ल्युथर किंग सिनियर आनी अल्बर्टा विलियम्स किंग ह्या दांपत्याक जालो. ताचें खरें नाव मायकल किंग मायकलाक व्हडली भयण विली आनी धाकलो भाव आल्फेड आसलो.
## आवड
किंग हाका ल्हानपणासावन गायनाची खूब्ब आवड आसली.ताची आवयलेगीत इगर्जेंत गायन करताली.ल्हान आसताना किंगालो एक इश्ट गौरवर्णीय आसली.
## घडणूक
 पूण ताज्या बापायक आपल्या चल्यान किंगावांगडा खेळिल्ले नाका आसलें. देखून ताणें आपल्या चल्याक फकस्त गौरवर्णीयांकूच शिकपाक मेळटाले. किंगाक खूब्ब वायट दिसलें. इतलें-तो निराश जालो. पूण तेन्ना ताका खबर नाशिल्लें की, हेंच ताका आयुश्यभर भोगचें पडटलें. वांशिक वर्णभेदाचे वायट परिणाम किंग हाका भोगचे पडलें. र्माच 1955 या म्हयन्यांत एक घटना घडली जाका लागून सगल्या जगाक मार्टिन ल्युथर किंग ज्युनिअर हाजी वळख जाली. क्लोडेटे केल्व्हिन या पंदरा वर्सा पिरायेच्या गुरवार चलयेन बशींत बसलेल्या जाग्या वयल्यान उठपाक न्हयकार दिलो. जे तेन्नाच्या जिम क्रो कायद्याच्या विरूदद आशिल्लें. तशीच गजाल रोजा पार्कस् हाणेंय बी केल्ली म्हूण तिका अटक केली. हाका लागून सगल्या कष्णवर्णियांनी मॉन्टगोमेरी बशींचेर बहिश्कार घालो. हो बहिश्कार 385 दीस चल्लो.हांतूंत किंग हाचो वाटो मोठो आसलो. ताणें फुडाकार घेवन हया वर्णविव्देशाचो धिकार केलो.ताज्या भाशणांनी लोक जागे जाले. पूण ह्या सगल्या मजगती ताचें घर बाँब घालून उडयलें,ताचो मानसीक छळ करपाचो यत्न जालो. ताका अटक जाली.पूण किंग फाटी सरलो ना.ताणें आंदोलन चालूच दवरलें.अखेर , हो वर्णव्देश करपी कायदो मॉन्टगोमेरी बस सेवेंतल्यान काडून उडयलो. मार्टीन ल्युथर किंग ज्युनिअर म्हणल्यार किदें हें ह्या वेळार अख्ख्या जगाक कळून आयलें.
## ०४ अप्रैल, २०१७
संर्दभ भांगार भूंय ==

वर्ग:देवनागरी पानां
रुडॉल्फ डिझेल

**रुडॉल्फ ख्रिश्चन** क्रार्ल डिझेल हांचो जल्म 18 मार्च 1858 या दिसा पॅरीस हांगा जालो. ताजे कुटुंब पयली ऑग्सबर्ग बाव्हेरिया हांगा रावतालो. ताजो बापूय थिओडर डिझेल हो पुस्तक बाइंडिगचे काम करतालो. मागीर हे कुटुंब 1848 या वर्सा पॅरिस शारांत ताजो बापायन चामड्याच्या वस्तू विकपाचो कारखानो घालो. फ्रेंकोपृशियन युद्द जाल्याकारणान तांका 1870 या वर्सा तांका पॅरिस सोडून लंडन हांगा वचचे पडलें. रुडॉल्फाच्या आवयन तो बारा वर्साचो आसताना ताका ताज्या चुलत्याकडेन ऑग्सबर्ग हांगा गणित शिकपाक धाडलो. पूण रुडॉल्फाक इंजिनिअर जावपाचो आसलें. तशें ताणे आवय बापायक पत्र बरोवन कळित केलें. पूण आवय बापायखातीर ताणे सगल्या विशयांत पयलो येत शिक्षण पुराय केलें. ताका मेळिल्ली रॉयल बाव्हेरिअन पॉलिटेक्निक ऑफ म्युनिच् हांगासल्ली शिष्यवत्ती मात ताणे आवयबापायच्या मर्जीविरुद्द घेतली आनी तो इंजिनिअरकी शिकपाक लागलो. 1880 या वर्सा सगल्यान चड गुण मेळवन रुडॉल्फ स्नातक जालो आनी पॅरिसाक परत आयलो. ताणे बरेच सोद लायले. जर्मनी आनी पॅरिसान या सोदांचो पेटंट ताणे आपल्या नावार केले. डीझेल इंजिन हे अंतर्गत स्फोटक इंजिन आसा. हे इंधन पेट्रोल या इंधनाच्या अतिज्वलनशीलतेंक पर्याय म्हूण वापरलें वता. रुडॉल्फ डीझेल हाणी कोळश्याच्या भुकटीचो इंजिनाचो रचना केली. त्याच वेळार ताची तातूंत भुईमुगाचो तेल वापरून यशस्वी प्रयोग केलो. ताणे वाफेचो वापर करून येक इंजिन तयार केलें. तातूंत अमोनिया व्हेपर वापरून ताजी चाचणी घेत आसताना ते इंजिन फुटलें. रुडॉल्फ मरतां मरतां वाटावलो. खूब म्हयने हॉस्पिटलांत रावचें पडलें. आरोग्याचेर आनी खास करुन दोळ्याचेर वायट परिणाम जालो. मागीर ताणे कार्नोट सायकलचेर आधारित इंजिन तयार केलें. तातूंत फुडे वचून अनेक बदल जाले. पूण आजूनूय बी ते इंजिन डिझेल इंजिन म्हूण वळखलें वता. दि. 29 सप्टेंबर 1913 या दिसा बोटीने लंडन वता आसताना राती जेवण घेवन रुडॉल्फ केबिनाकडेन गेलो तो ताज्याउपरांत कोणाकूच मेळ्ळो ना. 10 दिसाउपरांत नॉर्वेच्या कडेक येका डच जहाजाक ताजे मढें मेळ्ळे, जे वळखूपाच्या स्थितींत नासलें. पाकीट आनी हेर गजाली चल्यान वळखल्यो.

वर्ग:देवनागरी पानां
जयदेव

## जल्म
जयदेवाचो जल्म अस्तंत बंगालांतल्या बीरभूम जिल्हांतल्या केदुबिल्व (सघाचे केंदुली) गांवांत जगन्नाथपुरीलागसार जालो. ताच्या बापायचे नांव भोजदेव. तांणी जगन्नाथाची भक्ती केली. जगन्नाथाचे कृपेन तांकां जयदेव हो चलो जालो.
## काम
जयदेव हो संस्कृत भाशेचो पंडीत आनी कवी आशिल्लो.
## वावर
ताच्या कवित्वाची कीर्त आयकून उत्कलाचो राजा एकजात कामदेव हाणे ताका दरबारांत दवरलो. ताच्या दरबारांत आसतनाच जयदेवान गीतगोवेदिं हें आपलें नामनेचे काव्य रचलें. पूण कांय आख्यायिकांत जायदेव हो बांगालांतल्या मंडलंजी ह्या उत्कल राज्याचे बखरीप्रमाण वैष्णवपंथी राजा जयदेवान आपल्या गीतगोविंद काव्यांतलें दरेक गीत खंयच्या रागांत आनी तालांत गावचे, हें स्पशटपणान सुचयलां.
## संवसारीक जीण
ताचेवेल्यान ताका जयदेवाच्या लग्नाविंशीं कथा सांगतात, ती अशी- जयदेव ही विरक्त आनी नेरिसक्त आशिल्लान गांवांभायर एक पर्णकुटी बांदून रावतालो, जगन्नाथाच्या देवळांत व्हरून भटाचे सुवादीन केली. ते रीतीक भटाक सपनांत दुशटांत जालो, तूं ही चली जयदेवाक दी, दुसरे दिसा भटान पद्मावतीक व्हरून जयदेवाकडेन पावयली. पद्मावती येकदां घुवळ घेवन पडिल्ली आसतना जयदेवान गीतगोविंदांतली श्रीकुष्णपुरस्कुत 19 वी अष्टपदी म्हणून तिच्या आंगार उदक शिंपडायलें, तेन्ना ती बरी जावन उठून बसली. तेन्नासावन हे अष्टपदीक संजीवनी अष्टपदी अशें नांव पडले.

वर्ग:देवनागरी पानां
संत बहिणाबाई

*संत बहिणाबाई* हांचो जल्म 1629 या वर्सा देवगांव हांगा जालो. बहिणाबाई ही मराठी संत कवयित्री. तिचे आवयचें नांव जानकी आनी बापायचें नांव आऊजी आशिल्लें तिचें आडनांव कुळकर्णी. आऊजी मौनसगोत्री, यजुर्वे दी ब्राह्मण आसून कुळकर्णपणाचें काम करतालों. बहिणाबाई तीन वसाची आसतना तीस वर्सां पिरायेच्या रत्नाकर पाठक नांवाच्या बिजवराकडेन तिचें लग्न जालें. तो शिवपूराक (शिऊर) रावतालो. लग्नउपरांत चार वर्सांनी बहिणाबाईच्या बापायक खूब रीण जालें आनी जांवयाच्या सल्लाप्रमाण आपल्या कुटुंबाक घेवन ताणें घरदार सोडलें. पंढरपूर, शिंगणापूर असो भोंवन तो रहितपूराक आयलो. थंय दोन वर्सां रावतकच कोल्हापूरांत, हिंभट नांवाच्या ब्राह्मणागेर बिराड करून रावलो. थंय आसतना, बहिणाबाई जयरामस्वामी (वडगांवकार) हांची किर्तनां आयकूपाक वताली. तुकारामाची अभंगवाणी तिणें आयकली  आनी ती तुकारामाची भक्ती करपाक लागली. कार्तीक वध्य पंचमीक, आयतार शके 15669 (इ.स 1647) तुकारामान बहिणाबाईक सपनांत दर्शन दिवन गुरूपदेश दिलो. तेन्नासावन तिका घोवाकडल्यान जावपी त्रासूय सोंपलो. उपरांत बहिणाबाई घोवासयत देहूक आयली. थंय तिका तुकारामाचें प्रत्यक्ष दर्शन जाली. विठोबा फूडें कवी आनी किर्तनकार जालों बहिणाबाईक तारामाच्या आशिवार्दन कवित्वस्फूर्ती जाली. तिच्यो सुमार साडेसातशें काव्यरचना आसून त्यो वि.ना. कोल्हपूरकार हाणें संत बहिणाबाईची गाथा ह्या नांवान उजवाडायला(1926). तशेंच टस्टिन इष्ट्र अँबट संपादीत महाराष्ट्र कविसंतमालेंत बहिणाबाईच्या मूळ मराठी गाथे वांगडाच तिचो इंगलीश अणकार दिला. बहिणाबाईन देहूच्या मुक्कामामेरेन आपजीण अभंगरुपान बरयल्या. बहिणाबाईची काव्यशैली सादी ,सरळ आशिल्ली. संतकृपा जाली इमारत फळाआली हो तिचो अभंग खूब नामनेक पावला.

वर्ग:देवनागरी पानां
केशव महादेव टेंगसे

**केशव महादेव टेंगसे**
केशव महादेव टेंगसे हांजो जल्म दि. 22 जुलै 1929 या दिसा काणकोणांतल्या लोलयें गावांत जालो.सुटकेझुजारी.ताणें मुळावें शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें.1955-56 ह्या काळांत तो ‘नॅशनल काँग्रेस गोवा’ हे संघटणेचो वांगडी आशिल्लो.उपरांत तो गोंय सुटके सैन्याचो वांगडी जालो.तो सत्यारग्रह्यांक मार्गदर्शन करतालो.तेचपरी भूंयगत घातकी वावरांनी वांटो घेतलो.पुर्तुगिजांविरुद्द जायत्या क्रांतिकारी कार्याँत ताणी वाटो घेतलो. क्रांतिकारी मार्गान हादरे दिवन पुर्तुगेज सरकाराक नामोहरम करून स्वातंत्र्य मेळवपाचे ताणी थारायल्लें.भारताक स्वातंत्र्य मेळोनूयबी गोंय स्वतंत्र जाय ना हाजी खंत तांका उगी बसोंक दी नाशिल्ली.ताका लागून ताणी जायत्या सुटका झुजांनी वाटो घेतलो.इतलेंच न्हय तर ही झुजां येशस्वी करून दाखयली.1955 ते 1957 इतल्या वर्साँमजगती ताणी जायत्या फावटी पुर्तुगीजांविरूद्द झुजां दिली.पूण फेब्रुवारी 1957 मेरेन ते पुर्तुगिजांच्या हाताक मेळ्ळे ना. दि.15 जुलै 1956 ह्या दिसा काणकोणच्या सुपनगुडी पोलिस ठाण्याचेर हल्लो करपांत ताणें वांटो घेतिल्लो.दि.18 ऑक्टोबर 1956 ह्या दिसा पैंगीण पुलाचेर ताणें स्फोट घडोवन हाडलो. दि.19 फेब्रुवारी 1957 ह्या दिसा शिरगांव मिनाखणीचेर दुसरे फावट हल्लो केलो.सप्टेंबर 1957 त पोलिसांनी ताका धरलो आनी बंदखणींतल्यान सुट्टकच तो परत भूंयगत वावरांनी वांटो घेवंक लागलो. दि.19 मार्च 1957 ह्या दिसा सुपानगुडी पोलिस ठाण्यालागसार ताणें स्फोट घडोवन हाडलो. दि.15 ऑगस्ट 1972 या दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:सुटके झुजारी
काशिनाथ शिरोडकार

## जल्म
**काशिनाथ शिरोडकार** हांचो जल्म तरवळे शिरोडें हांगा जालो.

## शिक्षण
काशिनाथ शिरोडकार म्हळ्यार नामनेचो अभिनयकुशल नट. ताणें चवथी मेरेन मराठींतल्यान शिकप घेतलें. तशेंच संगिताचें मुळावें शीकप ताणें हार्मोनीयम वादक शंकर पेडणेकर आनी गोंयचो श्रेश्ट नाट्यदिग्दर्शक सखारामबुवा बर्वे कडल्यान घेतलें. मास्टर भार्गवराकडल्यान ताणें संगिताचें आनी नाट्यसंगीताचेंय शिक्षण घेतलें.

ताका ह्या अभिनयाची ओड वर्सुकी उत्सवांत जावपी सातय नाटकांक उपस्थिती लावप आनी प्रत्येक नाटक पळोवपी जाल्या उपरांत दुसर्या. दिसा आवयचीं पिंजकीं न्हेसणां न्हेसून बायलांच्या भुमिकांचें अनुकरण करप हो ताका छंद लागलो. स्त्री भुमिकेक योग्य असो आंगलोट, मुखामळ आनी आवाजाची देणगी ताच्या आगांतल्या अभिनयाक पूरक थारली. गांवच्या वर्सुकी जात्रेच्या नाट्योत्सवांत ‘साक्षात्कार ’ ह्या नाटकांत ताणें द्रौपदीची भुमिका करून ह्या मळार पयलें पावल घालें. उपरांत पणजेच्या रथसप्तमीर मंडळाच्या नाटकांनी ताणें नेमान स्त्री – भुमिका केल्यो. ‘संधीसंग्राम’ – द्रौपदी, ‘एकच प्याला’ – सिंधू, ‘मानापमान’ – भामिनी, ‘भावबंधन’- लतिका, ‘प्रेमसंन्यास’ – लीला, ‘दाजी धडपडे’ मंदा, ‘उधार उसनवार’ – शैलजा ह्यो भुमिका ताणें केल्यो. एक उत्कृश्ट कलाकार म्हणून ताणें गोंयांत आनी गोंयांभायर शाबासकी जोडली. नाट्य – माचयेवयल्या ताच्या योगदानाचो भोवमान हंस संगीत नाट्य मंडळ (फोंडे), सम्राट क्लब (कपिलेश्र्वरी), गोंय सरकार, गिरिजाबाई केळकर स्मृती संमेलन (फर्मागुडी), गोमन्तक मराठी अकादमी, मराठी रंगभमी शतकोत्तर महोत्सव समिती, प्रतिभा फ्रेंडस सर्कल (बोरी), केपें पत्रकार संघ, प्रभाकर नाटक कंपनी (पुणें) सारकिल्ल्या मान्यवर संस्थांनी केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
आर्थर सी. क्लार्क

**आर्थर चार्लस् क्लार्क** हाचो जल्म माइनहेड समरकेट इंग्लडाक 16 डिंसेंबर 1917 दिसा जालो. ताचे  ल्हानपण बिशप्स लिडर्डात गेलें. ताजें मुळावें शिक्षण हुइश गमर स्कुलांत जाले.

ल्हानपणा सावन ताका ग्रह तारे पळोवपाची आनी जुनी अमेरिकी सायन्स फिक्शन आशिल्लीं पल्प मॅगझिन वाचपाची खूब्ब आवड आसली. तरणाटो आसतना तो ज्युनिअर एसटोनॅमिकल असोसिएशनाचो वांगडी जालो. थंयसरल्या युरेनिया ह्या जर्नलांत तो बरयतालो. ह्या जर्नलांत ताणें केल्ले सुचोवणे वयल्यान एरोनॅटिक्स हो विशय घेतलो. ह्या विशयाचेर तो स्वता लेख बरयतालो, चर्चा घडोवन हाडटालो. 1936 वर्सा तो लंडनाक आयलो आनी बोर्ड एज्युकेशनांत पॅन्शन आडिटर म्हणून रुजु जालो.

दुसऱया म्हाझुजांत तो रॉयल एर फोर्स हातूंत रडार स्पेशलिस्ट म्हणून आशिल्लो. इंग्लंडाक हें झूज जिखपा खातीर रॉयल एरफोर्साक आर्थराची. हाचे विशीं ताणें ग्लायड पाथ ह्या आत्मचरित्रांत खूब बरयलां. हें एकूच पुस्तक अशें आसा जें सायन्स फिक्शन न्हय. बाकी ताणें बरयिल्ली सगलीं पुस्तकां सायन्स फिक्शन म्हणून खूब गाजलीं. कादंबऱयानी लोकांक पिशें लायलें.

चायल्डहुड्स एण्ड, 2001 स्पेस ओडिसी, रांदेहू वीथ रामा, धफावंटन्स ऑफ पॅरडायज हीं ताजीं कायं खूब तोखणाय जाल्लीं पुस्तकां. ताची तल्पनाशक्ती आकांत आशिल्ली. असो हो भोवमानेस्त विज्ञान काणंयांचो लेखक श्रीलंसेंतल्या कोलंबोंत 19 मार्च 2008 दिसा भायर पडलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रमोद महाजन

**प्रमोद महाजन**

## जल्म
प्रमोद व्यंकटेश महाजन हांचो जल्म 3 ऑक्टोबर 1949 या दिसा मेहबूब नगर , आंध्रप्रदेश हागा जालो. प्रमोद हो व्यंकटेश देवदास महाजन आनी प्रभादेवी हांचो दुसरो चलो. प्रकाश आनी प्रवीन हे तांचे भाव आनी प्रज्ञा आनी प्रतिभा ह्यो भयणी.

## शिक्षण
प्रमोदालें मुळावे शिक्षण योगेश्रारी विधालय हांगा जालें. फुडे ताणे योगेश्रारी महाविधालय आनी रानडे पत्रकारिता या संस्थेंत जालें. भौतीकशास्त्र आनी पत्रकारिता हातूंत ताणी पदवी मेळयली. राज्यशास्त्र या विशयांत प्रमोदान पदवे उपरांतची पदवी मेळयली.
 
## आवड
 ताका नाटकां पळवपाची खूब्ब आवड आसली.

## लग्नी जिवीत
 हीच आवड आशिल्ल्या रेखा हमिने हाज्यावांगडा ताची वळक जाली आनी दोघांयचे 11 मार्च  1972 या दिसा लग्न जालें. तांका पूनम ही चली आनी  राहुल हो चलो आसा. दोगांय भुरगीं वैमानिक आसा. ल्हानपणासावन प्रमोद हो राश्ट्रीय स्वंयंसेवक संघाचो कार्यकर्तो आशिल्लो. फुडें तो पूर्णवेळ प्रचारक आशिल्लो. आणिबाणीच्या वेळार नाशिक मध्यवर्ती बंदखणींत तो आसलो.

## राजकारभार
त्यावेळासावन प्रमोद महाजन सक्रीय राजकारणांत देवलो. मराठवाडा आनी महाराश्ट्रांतल्य गावागावांनी जनसंग आनी भाजप पावोवपाचें व्हड काम गोपीनात मुंडे आनी प्रमोद महाजन ह्या दोघांय इश्टांनी केले. प्रमोद लोकसभेपरस राज्यसभेचेर चड फावटी नीवडून गेलो. तेरा दिसांच्या वाजपेयी सरकारांत तो संरक्षणमंत्री आशिल्लो. वेवसायिक आनी संघटन कऔशल्य आशिल्लो राजकारणी म्हूण तो वळखलो वतालो. आपल्यापरस आपलो भाव चड फुडें पावलो, भौमानेस्त जालो म्हूण प्रवीण महाजन हाणे ताका 22 एप्रील 2006 या दिसा 32 ब्राउनिंग पिस्तुलांतल्यान 4 गुळ्यो घाल्यो. प्रमोद महाजन फुडले 13 दीस मरणाकडेन झगडलो.

## मरण
 पूण 3 मे 2006 या दिसा सांज 4 जावन 10 मिण्टांनी तो भायर पडलो. आपल्या नावाच्या अधाक्षरांत पी.एम.ही अक्षरां घेवन जन्मांक आयिल्लो आनी कर्तृत्वान खरोखरच प्रधानमंत्री जावपाची कापास्ताद आशिल्लो येक तळागाळांतलो मनीस. ताच्याच भावान ताका फारान मारलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अलका याज्ञक

**अलका याज्ञक** हाजो जल्म 20 माच 1996 दिसा जालो.

## पारिवारीक जिवीत
 ताचे  आवयबापूय गुजराती. आवय शुभ याज्ञिक ही भौमानेस्त शास्ऋय गायिका मुऴावे शिक्षण माडन सकूल फारॅ गलस शाऴेत जाले.पिरायेचया सवया वस अलकान पयलया फावट आकाशवाणी खातीर एक गीत महऴ.
धा वर्स पिरायेचे आसतना अलकाले आवयन ताका गायक म्हूण घङोवपा खातीर मुंबय हाडलेँ पूण ताचो आवाज तयार जावंक नाशिल्लो. राज लक्ष्मीकांत प्यारेलाला कडेन धाडले.
ताचो आवाज आनी गायनांतली समाज पऴोवन लक्ष्मीकांतान अलकाल्या आवय मुखार दोन पयाय दवरले. एक आत्तां डबिंग आटिस्ट जावप नाजाल्यार आनी थोडी वर्सा रावून गायिका जावपाचे. अलकाल्या आवयन अलका खातीर थोडीं वर्स रावून गायिका जावपाचो पर्याय स्विकारलो. संगिताची तयारी तिणें करुन घेतली.

## वावर
अलकान पयलें गाणें 1980 वर्सा पायल की झंकार फिल्मा खातीर म्हऴें. ताच्या मागीर लावारीस 1981 आनी हमारी प्यारी बहू अलका 1982. पूण अलका याज्ञिकाक खरी वऴख मेऴोवन दिली ती एक दो तीन ह्या तेजाब 1988 पिक्चरांतलो गाण्यान.  अलकान फ्त हिंदी पिक्चारांतली गितां म्हणली अशे न्हय तर उदू, गुजराथी,अवधी, उडिया,आसामी, मैथिली,राजस्थानी,बंगाली,मराठी,तेलगु, तामीऴ, इग्लिंश आनी मल्याऴम.अलका याज्ञिकान 1114 पिक्चरांनी 2482 गाणीं म्हणल्यांत. बॅलिवूडांत सांगल्यांत चड गाणीं म्हणपी पाश्रगायकां मदीं पांचवो कंमाक लागता.

## पुरस्कार
सात फिल्मफर पुरस्कारांतले पयलो फिल्मफर पुरस्कारुय बी ह्याच गाण्यान मेऴोवन दिलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गूल्येल्मो मार्कोनी

**गूल्येल्मो मार्कोनी**

**जल्म**
गूल्येल्मो मार्केझे मार्कोनी हाजो जल्म 25 एप्रिल 1874 या दिसा इटलीतल्या बोलोन्या हांगा जालो.
**शिश्रण**
 नामनेचो इटालियन भौतिशास्त्रज्ञ. बोलोन्या आनी फ्लॉरेन्स हांगा खजगी रितीन शिक्षण घेतकच तो लोगहॅर्न हांगाचे तांत्रिक शाळेंत शिक्षणाखातीर गेलो. विघार्थी आसतनाच ताका भौतिकीय आनी विधुत् शास्त्रांची गोडी लागली.

**खाजगी जीवित** आपले प्रयोग पुडें चालू दवरपाखातीर तो 1893 त इंग्लंडाक गेलो. थंय टपाल खात्याचो मुखेल अबियंतो विल्यम प्रीस हाचेकडेन ताची वळख जाली. 1894त ताणें बोलोन्य लागसार आपल्या बापायचे अस्टेटीचेर संदेस वगनाव्शीं प्रयोग सुरू केले. 1900 वर्सा जमनीवयलीं स्थानकां आनी जहाजां हांचूंत बिनतारी तारायं6 सामग्री बसोवपाखातीर आनी ती वापरांत हांडपाखातीर सेवा उबारपाक मार्को नी इंटरनॅशनल मरिन कम्युनिकेशर कंपनी लि. ही संस्थ स्थापन केली. त्याच वर्सा मार्कोनी हांणें बिनतारी तारायंत्रविधेच्या उपकरण संचांतले सुदारणेविशीं आपलें नामनेचें एकस्व मेळयलें डिसेबर 1901त कॉर्नवॉल (इंग्लंड) हांगाच्या पॉल्डयू स्थानकासावन प्रशित जाल्ले संदेश अटलांटिक महासागर हुंपून न्यू फाउंडलंड हातूंतल्या सेंट जॉन्य हांगा मेलोवपाक ताका यश आयलें. अशें तरेन कांय रेडिओ तरंग वातावरणच्या वयल्या थरासवन परावर्तित जातात आनी कांय खेपे दिसापरस रातचीच परिस्थिती रेडिओ प्रेशणाक अनुकूल आसता, हाचो ताणें सोद लायलो. सप्टेंबर 1981त इमग्लंडसावन ऑस्ट्रेलियाक पयलो रेडिओ संदेश धाडपाक मार्कोनीक यश आयलें. 20 जुलय 1937 या दिसा ताका रोमांत मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
राधाकमल मुखर्जी

## शिक्षण
राधाकमल मुखर्जी नामनेचो अर्थशाऋज्ञ. कलकत्ता विघापिठांत ताणें आपलें शिशण पुराय केलें.

## वावर
इ.स.1910 त कुष्णनात कॅलेज बेहारमपूर हांगा अर्थशास्ऋचो व्याख्यातो म्हूण ताची नेमणूक जाली. इ.स.1915 त ताणें बंगाल सोडलें. आनी लाहोर हांगा सनानत धर्म महाविघालयाचो तो प्रचार्य जालो. 1917 त कलकत्ता विघपिठांत प्रध्यापक म्हूण ताची नेमणूक जाली. 1921 त लेखनै विघापिठांत प्राध्यपक म्हूण ताची नेमणूक जाली. 1915त तो थंयसावन निवुत जालो. इ.स.1955-1957 ह्या काळांत तो हे काँलेजीचो कुलूगुरू जालो. ताचे कारकिद्रीत इ.स.1949 त समाजशाऋ आनी मानवी संबंद हाचो अभ्यास करपी सॆस्थापना जाली. हे संस्थेचो तो आजीव संचालक आशिल्लो. कोपनहेगेन हांगा जाल्या अन आनी शेतकी संघटनेच्या अर्थशास्त्रीय आनी संख्याशास्त्रीय मंडळाचो तो कार्यध्यक्ष आशिल्लो. तशेंच आंतररशर्टिय कामगार संघटनेचो तंत्रज समीतिचो तो सदस्य आशिल्लो. तोणें  अर्थशास्त्र आनी हेर समाजीक शास्त्रांत जायते गंथ बरयल्यात. प्रा. मुखजी हाणें कुटिरोघोगान भारताची उदरगत सादूंक मेळटली, ना जाल्ले उघेग परत सुरू करून प्रचलित उघेगांत, यांत्रिक. तात्रिक, आनी वेवस्थापकीय सुदारण करून भारताचें हित सादूंक जाय लघुउघेग आनी भारीउदेग हाचें यथायोग्य प्रणाम साधप गरजेचें आसा. भारतांत अस्थेंत तरेचो उघोगपाद आपणायनासताना अर्थीक आनी समाजीक जीणेंत सहचर्य आनी सहयोग निमाण जावप गरजेचें आसा. आपल्या तुलनात्मक अर्थशास्त्राची तत्वे ह्या पुस्तकांत ताणें अर्थशास्त्री व्यापती वाडोवपाविशीं सांगलां. ह्या ग्रंथाच्या दुसर्या भागांत भारतीय परिस्थिचो विचार केल्लो आसा. ताच्या मतान अर्थशास्त्राचे तुळात्मक आनी सॆख्यात्मक आदार समाजीक शास्त्राच्या आदारान प्रस्थापित करूंक जाय. जाल्यरच अर्थशास्त्रीय उपपती व्यापक आनी मानवी माग्रन प्रंस्थापीक जातली. ग्रथांच्या निमीणें ताणें. समाजीक नियोजनाची गरज सांगल्या. तेविशींच्या विश्र्लपणांत ताणें सनातनवादी आनी मार्कसवादी प्रतिमांनाचेर टीका केल्या. आपल्या अर्थशास्त्राची आधरभूमी ह्या ग्रंथांत ताणें भारतीय शेती आनी उघेगीक अडचनी हांची भासाभास केल्या.  तशेंश भारतांतले गांवगिरे अर्थवेवस्था पुराय विस्कटावणीय ह्या ग्रंथांत दिसून येता. हाचेभायर ह्या विशयाचेर ताणें, भारतीय ग्रमीण अर्थवेवस्था, भारतीय भिमी वेवस्थेचे प्रस्न आनी ग्रामीण नियोजन आदी ग्रंथ बरयल्यात. चाळीस कोटी लोकांखातीर येवजण ह्या पुस्तकांत ताणें हेया देशांतल्या लोकसंख्येक आळो घालपाखातीर ताणें बालविवाह आनी बहुपत्नित्व थांबोवप, शिक्षणाचो प्रसार सामान्य जनतेंत उच्च राहणीमानाची जाणविकाय निमाण करप आनी कुटूंब नियोजनाचो अवलंब करप हाचेर भर दिला.

*तारीख 23 जून, 2017 शुक्रार
संर्दभ भांगार भूंय*

वर्ग:देवनागरी पानां
कृष्णाजी नारायण अस्नोडकार

'संपादता कृष्णाजी नारायण अस्नोडकार'कृष्णाजी नारायण अस्नोडकार हो गोंयचो मराठी कादंबरीकार. तांच्या शिक्षणाविशीं पुराय खबर मेळना. पूण ताका मराठी, इंग्लीश, बंगाली, आनी गुजराती भाशेचें ज्ञान आशिल्ले. ताणें 1891 वर्सां सावन बरोवपाक सुरवात केली. ह्या वर्सां ताची नीतिसैंदर्य नावाची पयली पुस्तिका उजवाडाक आयली. 1902 वर्सां ताणें देवी प्रसन्न राय चौधरी हाचे मूळ बंगाला कादंबरीचो अणकार करून 170 पानांची संन्याशी ही कादंबरी बरयली. उपरांतच्या काळांत ताच्या बरपाविशीं खबर मेळना. पूण फुडें 1921 ते 1933 वर्साच्या काळांत ताणें सुमार चाळीस पुस्तकां बरयल्यात. ताणें भक्ती आनी नीत हाचेर पुस्तकां बरयली. ते भायर बायलांचीं कांय चरित्रांय बरयलीं. तातूंत अहिल्याबाई आनी मीराबाई ह्या चरित्रांचो आस्पाव जाता. हांचे भायर ताणें पांच संगीत नाटंका बरयल्यांत. तातूंतल्या अग्रहार आनी हाच परिणाम हांचो प्रयोग जाला. ताका खरें म्हत्व मेळ्ळें तें कादंबरीच्या मळार तेन्नाच्या काळांत चार आणें माला  तीन आणें माला आनी एक आणा माला अश्यो कादंबर्योन म्हयन्या म्हयन्याक उजवाडाक येताल्यो. तातूंतली तीन आणें माला ही कादंबरी नरहर रामचंद्र जोशी नांवाचो मनीस चलयतालो. रहस्य, श्रृंगार आनी म्होवाळ कथानक आशिल्ली सुमार 75 ते 80 पानांची पुस्तकां हे माळेंतल्यान उजवाडाक येताली. तो तीन आणें माला ह्या कादंबरीचो एक मुखेल बरोवपी आशिल्लो. हे माळेवरवीं ताच्यो सुमार 25 कादंब-यो उजवाडाक आयल्यात. सामान्य वाचकाक आवडपी सामान्य कथा तो बरयतालो, तशेंच ब-या पावड्याच्यो आनी शृगारकथाय ताणें बरयल्यात. महात्मा गांधी , नरसी मेहता ह्या गुजराती भाशेंतल्या चरित्रांचेय ताणें अणकार केल्यात. स्वामी विवेकानंदाच्या ग्रंथावेल्यान भक्ती आनी मेरी कॅरेलीच्या लेखांवेल्यान नीतिसौंदर्य ही पुस्तिका बरयल्या.

वर्ग:देवनागरी पानां
छत्रपती शाहू महाराज

**छत्रपती  शाहू महाराज** हांचो जल्म दि. 16 जुलय 1874 या दिसा कागल हांगासल्ल्या घाटगे कुळांत जालो.
छत्रपती  शाहू महाराज हांचो जल्म दि. 16 जुलय 1874 या दिसा कागल हांगासल्ल्या घाटगे कुळांत जालो. तांचे नाव यशवंतराव अशें आशिल्लें. बापायलें नांव दयसिंगराव आनी आवयचें नांव राधाबाईसाहेब. कोल्हापूरचो त्या काळांतलो चवथो शिवाजी हाका अकाली मरण आयिल्ल्या कारणात ताची बायल महाराणी साहेब हाणी दि. 17 मार्च 1884 ह्या दिसा यशवंतरावाक पोसको घेतलो आनी ताका शाहू छत्रपती अशें नांव दवरलें. होच फुडे वचून कोल्हापूर संस्थानाचो अधिपती आनी समतेच्या तत्त्वाचेर समाज सुधारणेचे भावनेन, प्रजेचे कल्याण सादपी एक उदारमतवादी राज्यकतों जालो. इ. स. 1885 वर्सा शाहूमहाराजाक राजकोट हांगाच्या राजकुमार कॉलेजांत धाडलो. थंय इ. स. 1889 मेरेन अभ्यास करून तांणे आपलें शिक्षण पुराय केलें. फुडें सर फ्रेझर हाचे देखरेखीखाल फुडल्या शिक्षणाखातीर तो धारवाड हांगा रावलो. थंय ताणें इंग्लीश, संस्कृत ह्यो भाशा, राज्यकारभार, जगाचो इतिहास ह्या विशयांचें अध्ययन केलें. 1891 वर्सा बडोदाच्या गुणाजीराव खानविलकर हाची आशिल्ल्या श्रीमंत लक्ष्मीबाईसाहेब हांच्यालागी तांचे लग्न जालें. दि. 2 एप्रिल 1894 या दिसा शाहू महाराजान संस्थानाचीं अधिकासुत्रां हातांत घेतलीं. सातव्या एडवर्ड बादशहाच्या राजरोहणाच्या समारंभाक हाजीर रावपाखातीर तो इंग्लंडाक गेलो. हे भोंवडेंत ताका खूब अणभव मेळ्ळे. ताचे पयली ताणें अखिल भारताची भोंवडी करून देशाचे राजकीय धर्मीक आनी समाजीक परिस्थितीची बारीकसाणेन पळोवणी केल्ली. शाहू महाराजान उपरांत डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीचें अध्यक्षपद आपणावन व्हड अर्थीक आदार केलो. वेदोक्त प्रकरणा मेरेन लोकमान्य टिळक आनी शाहू महाराजाचे खूब बरे संबंद आशिल्ले. इ. स. 1899 वर्सा सावन शाहू महाराजान वेदोक्ताचो आग्रह धरलो आनी वेदोक्त न्हयकारपी ब्राह्मण उपाध्यांची इनामां जप्त केलीं. ताचे पयली , न्याय दिवपाचो संस्थानाचो काडून घेतिल्ले अधिकार ताणें मुंबय सरकारा कडल्यन परतून घेतले.

वर्ग:देवनागरी पानां
योैहान वोल्फगांग फोन

**यौहान वोल्फगांग फोन**
योहान गटे हो अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धांतलो जगव्दिख्यात जर्मन साहित्तीक. योहानालो जल्म फ्रँकफुर्ट हांगासर येका मध्यमवर्गीय कुटुंबांट दि. 28 ऑगस्ट 1749 या दिसा जालो. ताजो बापूय वकील आसलो. तांज्या घरांत व्हडले ग्रंथालय आनी सगल्यांत बरो चित्रसंग्रह आशिल्लो. योहानाले ल्हानपण ह्या पुस्तकांवांगडा गेले. ताजी आवय भौमानेस्त चित्रकार लूकास क्रानाख हाच्या वंशातली. आवयबापायकडल्यान गटेक सामकी बरी सांस्कृतिक जडणघडण मेळ्ळी. कॉनेलिया ही ताजी भयण सोडली जाल्यार गटेली सगली भावा भयण ल्हान पिरायेंतूच देवगेर गेलीं. त्याच्या वाङ् मयात इतरत्र आढळणार्यार बहीणभाऊसंबंधांच्या सूक्ष्म चित्रणाचे मूळ त्यात शोधता येते. सात वर्सा चलील्ल्या युद्दांत फ्रान्सान जर्मनीचो चडसो भाग जिकलो. तेन्ना फ्रेन्च सैन्यावांगडा कांय नाटक करपी कलाकारूय जर्मनींत आयले. तांची चडशी नाटकां गटेन पळेली. 1765 या वर्सा गटे लाइपसिक विध्यापीठात कायध्यच्या अभ्यासाखातीर दाखल जालो. पूण , तीन वर्साउपरांत दुवेत जाल्याकारणान ताका परतूचें पडलें. ताणे फ्रेन्च साहित्त्याचो अब्यास केलो. दुवेंत आसताना ताका किमया, फलज्योतिष. जादू अशा जादू गूढविधांचो खूब्ब नाद लागलो. स्ट्रॅसबर्ग विध्यापीठांतल्य 1771 या वर्सा कायध्याची पदवी घेतल्याउपरांत गटे वकिली करपाक लगलो. अशें आसले जाल्यारसूध्या गटे सामाजिक आनी साहित्तीक कार्यात घुस्पल्लो. द सॉरोज ऑफ यंग वेर्थर ह्या त्याच्या जगप्रसिध कादंबरीक कारण जाल्लो शालर्ट बुफवयल्या असपल प्रेमाचो अनुभवया ताका आयलो. तांजामागीर ताणे साहित्तीक विश्र्वां त आपलें नाव अजरामर केलें. ताणे जेन्ना कालिदासाचे शाकुतल वाचलें ,तेन्ना ते पुस्तक माथ्यार घेवन तो नाचलो. द सॉरोज ऑफ यंग वेर्थर, व्हिल्हेल्म माइस्टर्स आनी फाउस्ट ह्या तीन साहित्ताक कृतींतल्यान ताजे जिवीत झळकता. दि. 22 मार्च 1832 या दिसा ताका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
केशव प्रभुदेसाय

**केशव प्रभुदेसाय** हो गोंयांतलो अदिलशहाच्या काळांतलो एक सरदार.ताचें मुळचें उपनांव प्रभु.

## जिवीत
ताका अदिलशाहाक्डल्यान पेडणेंच्या अस्तंत वाठाराची देसायकी मेळिल्ल्यान ताका देसाय म्हणूंक लागलें.पर्शे हो तांचो गांव.सघाचे पार्से देसाय हे तांचे वंशज.सांवतवाडीच्या लखम सावंत भोसलें सरदेसाय हांच्या अधिकाराखालो आशिल्लो. वाडकारांक ताका सारावसुलीची रक्कम दिवंची पडटाली.
वाडकार हें विजापूरकारांचे सरदेसाय आशिल्लें.हो वाठार अदिलशाहा कडल्यान शिवाजी कडेन गेल्लयान आनी परतो शिवाजी कडल्यान अदिलशहाकडेन गेल्लयान लखम सावंत सरदेसाय आनी पेडणें, भतग्रा, कुडाळ आदी वाठारांतल्या देसायांक त्रास जातालें. देखून लखम सावंत पुर्तुगेजांक वचून मेळ्ळो. तरीय शिवाजी महाराजन परतो एक फावट 1963 त कुडाळ वाठार घेतलो.

## वावर
अदिलशाहाकडल्यान ताच्या त्र्यंबक काळो नांवाच्या फोंडेच्या किल्लेदाराक हुकुम जालो, लखम सावंत सरदेसाय,केशव प्रभू,केशव नायक,रवळू शेवणी. चंदा राणें आनी देसाय मंडळीच्या आदारान शिवाजीकडेन गेल्लो वाठार परतो मेळोंवचो. पूण ताका ते जमलें ना. शिवाजीन बारदेसाचेर घुरा घाली तेन्ना देसाय मंडळी पुर्तुगेजावटेन लाडली तेन्नाय शिवाजीक जैत मेळ्ळे.
तेन्ना केशव प्रभु आनी केशव नायक हे पुर्तुगेजाच्या आलाशि गेले आनी कोलव्या वचून रावलें .फुडे पुर्तुगेज आनी शिवाजी हांचें मदीं कबलात जातकूच पुर्तुगेजांनी ताका पयस केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अमुत मादव घाटगे

## जल्म
  **अमुत मादव घाटगे रोचता**   अमुत मादव घाटगे हांचो ज्लम कोलहापूर जिलहांत्लया महागाव हांगा दि. 10 आँग्सट1913 या दिसा जालो.
## शिक्षण
 तांचे मुलावे शिशण गडहिलंगज आनी कोलापूर हांगा जाले. पालीपाकुत (1930)आनी संसकुत (1936) या दोनही विशयांत ताणी एम. ए. केले. मुंबय विधांपीटांत ह.दि.वेलेणकर  हांचया मागदशनाखाला पबंद बरोवन ताणी पीएचडी (1940)केली.
घाटगे हे संसकुत आनी पांकुत भासाहितयांचे गाढे अभ्यासक. 
आधुनिक भाशास्ऋचांची दीक्षा घेवची जुन्या पिलगेतल्या बुदवंतांपैक 
## वावर
एक पुणे , कोल्हापूर, धारवङ , 
नागपूर हांगसल्लया महाविलयांतल्यांन तांणी अध्यान केले. 
पुणे,आनी अमेरिकेंतल्यान पेनसिल्वहेंनिया विधापिठांतल्यान, फिलाङेंल्य हांगां केलो. संस्कृत एतिहासिक महाकोश ,, ते 1963 सावन सहसंपादक आसले.

## पुस्तकां बरयलाी
इंटोङक्शन टू, अधमाधी (1941) हिस्टांरिकल लिगिस्टिक अँङ इंङो –आय़न लँग्जिस (1962)सव्हे आँफ मराठी ङांयलेक्टसट, हांतूत,
कोंकणी , आँफ साउथ कँनरा (1963). कुङाली (1965), कुणबी,
आँफ महाङ (1966). कोचीन,(1967), कोकणीं आँफ काणकोणा (1968), मराठी  आँफ कासरगोङ
## संर्दभ,भांगार भूंय

वर्ग:देवनागरी पानां
यशवंत देव

**यशंवत देव** हाचा जल्म दि. 1 नोव्हेंबर 1926 या दिसा जालो.
यशंवत देव हाचा जल्म दि. 1 नोव्हेंबर 1926 या दिसा जालो. तांच्या घरांत बापायच्या रुपात गाणे आशिल्ले. तेच तांचे पयले गुरू. यशवंतालो बापुय तरेकतरेची वांध्यां वाजोवपाक तरबेज आशिल्लो.
पुण सगळ्यांत चड मोग असलो तो तब्याचेर. म्हूण बापायन यशवंताक आवडीन तबलो शिकयलो. जी. एन. जोशी आनी गजाननराव वाटवे हांच्या शब्दप्रधांन गयकीखातीर यशवंत देव सुगन संगीताकडेन वळ्ळे. आपल्या बापायकडल्यान मेळील्लो संगीत साधनेचो धडो यशवंत देव हाणी बरे तरेन गिरयलो 
आकाशवाणीचेर सुगम संगीत विभागांत सतारा वादक म्हूण ताणी कारकीर्द सुरू केली. मुंबई आकाशवाणी केंद्राचेर ताणी सादर केल्ली ‘ भावसरगम ’ ही कार्यावळींतल्यान तांची वळख संगीतकर , गायक आनी कवी म्हूण आख्ख्या जगाक जाली . शब्दप्रधान गायकीचे उद्राते,अशी ताणी स्वताची प्रतीमा तयार केली.आचार्य रजनीश हाणी बरयल्ल्या लिखाणाचो ताणी भावानुवाद केलो . यशवंत देव हे जशे एक संगीतकार आसात तशेच ते  एक उतम गायकुयबी असात ,आनी कवीसुध्दा आसात. एका परस एक बरी देव हाणी रचल्यांत. हातुंतलीं कांय भावगीत – भक्तिगीत म्हूण रचल्यांत . यशंवत देव हाणी सुमार 30-40 नाटकांचे संगीत दिग्दर्शन केलां.

वर्ग:देवनागरी पानां