open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नयना आडारकार

## जल्म
नयना आडारकार हांकां पयलीं नयना सुर्लकार म्हूण वळखताले. हांचो जल्म वास्को शारांत 28 जुलई, 1959 वर्सा जालो.

## शिक्षण
तांचें प्राथमीक शिक्षण वास्को चवथीमेरेन मराठी भाशेंत माता सेकंड्री शाळेंत जातकच तिणें सेंट जोझफ इश्कोलांतलयान एस्.एस्.सी. केली. उपरांत तिणें वास्कोच्या एम्.ई.एस् कॉलेजींतल्यान बी.कॉम्. डिग्री घेतली. हेरांवरीं डिग्री घेतकूच नोकरेफाटल्यान लागनासतना ताणीं झेरोक्स मशीन घेवन आपलो ल्हानसो धंदो सुरू केलो.

## साहित्यीक वावर
हें सगळें करतनांच तिणें वास्को शाराची, थंयच्या लोकांची चलपी परवड पळेली आनी थंय घडपी गजालीनीं तांकां जावपी दुख्ख ताणी कवितेरूपान लोकांसामकार हाडलें. कांयजाणांक तांच्यो कविता बडखोर कविता कशो दिसल्यो. त्यो कविता ‘प्रतिमा’ झेल्यारूपान उजवाडाक आयल्या. प्रतिमांत आमचे भोंवतणी घडपी गजालींचो रूपकार एका समर्थ लिखणेन उखलून धरला. नयनान पोटतिडकेन बरयिल्ल्या ह्या प्रतिमांचो उपयोग जालो. सुदारलीं जाल्यारूच ह्या प्रतिमाचें सार्थक जालें म्हणपाचें. पूण अशें खरेंलेंच घडत काय वा ह्यो फक्त कविता म्हूण वाचून आमीं वोगी रावतले काय अशें ती विचार करता.
नयना ही कोंकणी मांयची एक सेवक जावन आसा. कोंकणीचे समिधेंत तिणें आपले तांकी प्रमाण योगदान दिलां. कविता, कथा, ललित, लेख, नाटकुलीं, बालसाहित्याच्या मळार थोडो भोव वावर केला. तिचीं आतांमेरेन उजवाडाक आयिल्ली साहित्य संपदा म्हळ्यार
कविता झेले- प्रतिमा, मनसांवर.
बालसाहित्य – सोंशाची मावशी, हिरन आनी वांस्वेल, पिटकुल्यो काण्यो, चिटूर- पिटूर काण्यो कुटूर, कांसवाचें घर, मस्तूल, टिटू- मिटू- पिटू.
ललित निबंद संग्रह – पोवनां.
अणकार – “सुनो कहानी” हया मूळ हिंदी काण्यांचो “आयकात काणी” ह्या नांवान केंद्रीय साहित्य अकादमी खातीर अणकार केला. तिच्या मनसांवर कविता झेल्याचो श्री. राज मेहेर हाणीं हिंदीत अणकार केला. तिच्या कथा-कवितांचो इंगलीश, कन्नड, मणिपुरी, उडिया भासानीं अणकार जाला. ‘सगळें आतां इतिहासजमां’ कवितेचो हायर सेकेंड्रीच्या अभ्यासक्रमांत आसपाव आसा. हे कवितेचो 18 भासानीं अणकार जाला. “त्रिवेणी” हे कार्यावळींत काव्य सादरिकरणाचे कार्यावळीचें गोंयभर सुमार 38 प्रयोग सादर केल्यात.

## पुरस्कार
तिच्या मनसांवर कविता झेल्याक फावो जाल्ले पुरस्कार म्हळ्यार – डॉ. टी.एम.पै फांवडेशन पुरस्कार मेळ्ळा. तशेंच अखिल भारतीय कवयत्री सम्मेलनाचो पुरस्कार, डॉ. चमपाप्रसाद पुरस्कार, कोंकणी भाशा मंडळाचो साहित्य पुरस्कार फावो जाला.

## संदर्भ
आडारकार नयना;प्रतिमा

वर्ग:देवनागरी पानां
नंदा बोरकार

हांचे पुराय नांव **नंदा धर्मा बोरकार**

## साहित्य
भौ. नंदा ध. बोरकार हो एक कथाकार तशे नाटकार जावन आसा. ताच्यो काय साहित्य म्हळ्ळ्यार “पोको”, “समर्पण”, “गोंदू”, “कुळागरातलो सर्गानंद”, “यादींतलीं माणकां-मोतयां” ह्यो कांदब-यो तशेत “वावराडी”, “मम्मी” ही नाटका आनी एक निबंदां झेलो जावन आसा. तशेत ताची “शारदेचे अश्रू” मराठी ललित आनी “बावकें”, “सपन” कादंबरी उजवाडाच्या मार्गार आसा. 
नंदा बोरकार हांगेली पयली कांदबरी “पोको” ही बिम्ब नेमाळ्यांत खिस्ती खिस्तींनी उजवाडाक येताली. समर्पण हे नवलकथेनची आगळीवेगळी निवेदनशैली आनी गांवगिरी संवादांची भाशाशैली त्याच बरोबर ह्या नवलकथेंत फावो ती संतुळा राखपांत नंदा बोरकार जैतिवंत जाला.

## पुरस्कार
पोको हे पयलेवयले कादंबरेक पुरस्कार फाव जाल्लो आसा.

## साहित्यीक वावर
नंदा बोरकार हांगेली पयली कांदबरी “पोको” ही बिम्ब नेमाळ्यांत खिस्ती खिस्तींनी उजवाडाक येताली. समर्पण हे नवलकथेनची आगळीवेगळी निवेदनशैली आनी गांवगिरी संवादांची भाशाशैली त्याच बरोबर ह्या नवलकथेंत फावो ती संतुळा राखपांत नंदा बोरकार जैतिवंत जाला.

गोंदू ही कथा कोंडवाड्यावयल्या एका दुर्भागी गावड्या कुटुंबात जल्माक आयिल्ला गोंदू ह्या हुशार आनी हिकमती भुरग्याची. भुरगेमनाचे पापुद्रे ल्हवपीक हातांनी विस्कावन दाखोवप हें भोव कठीण काम. पुण नंदाबाबान कुशल कलाकाराचे कळाशेन तें साध्य करून दाखयलां. बापूय आपणाल्या भाटकाराचे सांगणेत रावन आडेचे झेत करपी आनी आवय भाटकाराली दवरलेली म्हूण रावपांक खोस मानपी आसुनूय गोंदूचेर संस्कार जाता ते काकीचे आनी हरीमास्तराचे. भुरगेमनाचेर बरे संस्कार केले जाल्यार ते बरो मनीस जावं येता आनी ताच्या मनांत बरे हावेस रूजयले जाल्यार तो बरो मनीस जावं येता आनी ताच्या मनांत बरे हावेस रूजयले जाल्यार तो व्हड आनी जैतिवंत जावं येता हेंच ही नवलकथा आधोरेखीत करता.

यादींतलीं माणकां-मोतयां ह्या पुस्तकांतलीं सगळीं व्याक्तिचित्रां समाजाक देखदिणी आसात. तातूंत गावगिर्या वाठारांतलो बर्या मनाचो कोस्तूभाटकार आसा, समाजकार्यकर्तो विठूशेट आसा, आदर्श शिक्षक घार्सो सर आसा. ही सगळीं नं.ध.बोरकाराच्या यादींतलीं माणकां-मोतयां. हांकां सगळ्यांक तो मोलादीक माणकां-मोतयां म्हणटां. कारण हीं समाजांत वावुरतना फकत सुवार्थाचो विचार करिनात, हेरांच्या हिताचोय विचार करतात.

कुळागरांतलो सर्गानंद ही कादंबरी आदल्ल्या गोंयाचेर आधारित आसा. आयज आदलीं कुळागरां, आदल्ल्यो दोगुल्ल्यो-दोंगर, जंगलां-मळां, व्हाळ-न्हंयोंय उरूंक नांत. दोंगर बोडके जाल्यात. व्हाळ-झरी अवेळार सुकतात. आनी जें कितें उरलां तें राखून दवरपाची कोणाक बुध्द जायनां. जें जें लागीं आशिल्लें तें तें आधुनीक साधनाक लागून पयस-पयस जायत रावलें. आतांच्या भुरग्यांक वाचन नाका. टीव्ही सोडूंक ते तयार नांत. देव-धर्माचेंय तांकां कांयच पडूंक ना. ताकालागून चालंत पिळगी गोंयची अस्मिताय आनी संस्कृतायेपसून पयस पयस जायत आसा. असले स्थितींत, पांच-स दशकां आदीं गोंयचो समाज कसो आसलो. हांगाचे लोक कशे जियेताले. तांची भास, तांच्यो चाली-रिती कश्यो आशिल्ल्यो, हे आतांचे आनी फुडले पिळगेक कळचें. ह्या उद्देशान नंदा बोरकार हाणें हो कुळागरांतलो सर्गानंद बरयला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:प्रसिध्द, फामाद मनश्यां/Prosidh, Famadh Monxeam
पुरूषोत्तम (भाऊ) काकोडकार

**पुरूषोत्तम(भाऊ)काकोडकार** हो एक सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिश्रण
गोंयचे सुटके झुजारी आनी एक राजकी फडारी अशी नामना आशिल्ले पुरुषोत्तम (भाऊ) काकोडकार हांचो जल्म 18 मे 1913 दिसा काकोडें, केंपें हांगा जालो. तांच्या बापायचें नांव केशव आनी आवयचें सगुणबाय. गोंयचे सुटके चळवळी आदीं ते महात्मा गांदीच्या सेवाग्राम आश्रमांत आशिल्ले.मराठी मुळावें शिक्षण घेतलें उपरांत पुरुषोत्तम काकोडकार हाणीं फोंडेच्या आल्मेदा कोलेजीतल्यान लिसेंव हो पुर्तुगेज कोर्स पुराय केलो. मागीर बनारसाक वचून थंयच्या क्विन्स कोलेज, हया सरकारी संस्कृत कोलेजींत संस्कृत भाशेचो अभ्यास करून ‘शास्त्री’ पदवी मेळयली.

## कोंकणी चळवळीत वांटो
तरणेपणा सावन सुटके चळवळींत वांटो घेतिल्ल्यान ताणीं रूद अर्थान वेवसाय असो केलो ना. सुटके चळवळ आनी भौशीक हिताच्या राजकारणा खातीर ते वावर करूंक लागले. ते राज्य सभेचे नियुक्त वांगडी जाले.1940-41 ह्या काऴांत पुरुषोत्तम काकोडकार हांणी सेवाग्राम (वर्धा) हांगाच्या महात्मा गांधीच्या आश्रामांत सुमार अठरा मह्यने रावन गांधी तत्वांचो अभ्यास आनी आचरण केलें. 1941-42 ह्या काळांत ताणीं महात्मा गांधी स्थापन केल्ल्य ओल इडिया स्पिनर्र् असोसिएशन च्या खादी प्रचार 1940-41 ह्या काऴांत पुरुषोत्तम काकोडकार हांणी सेवाग्राम (वर्धा) हांगाच्या महात्मा गांधीच्या आश्रामांत सुमार अठरा मह्यने रावन गांधी तत्वांचो अभ्यास आनी आचरण केलें. जेलींतल्यान सुट्टकच गोंयांत येवन तांणी डॉ. विनायक मयेंकार, एव्हाग्रियो जॉर्ज, वसंत कारे, निकुबाब कारापूरकार, प्रमिलाताई जांबावलीकार, मुक्ता कारापूरकार हांच्या आदारान गोवा सेवा संघ ही संघटना स्थापन केली. तेन्नाच सुटके झुजारी राममनोहर लोहीया गोंयांत आयले आनी तांणी 18 जून 1946 दिसा गोंयांत सुटके खातीर आंदोलन सुरु केलें. हातूंत लोहियांक अटक जातकच तांणी चळवळीक फुडारपण दिवन हेर सांगात्या वांगडा चळवळ मुखार व्हेली.

## गोंयचें सुटकेखातीर मोलादीक वावर
9 ऑगस्ट 1946 दिसा पुर्तुगेज सरकारान तांकां अटक करुन णव वर्सांची हदूदपार आनी बंदखणीची ख्यास्त  फर्मायली. पुर्तुगालांतल्या पेशीन किल्ल्यांत बंदखणीची आनी लिस्बनांत नजरकैदेची सुमार 10 वर्सा ख्यास्त भोगले उपरांत तशेंच हद्दपारीची ख्यात्त भोगतकच ते 1956 वर्सा भारतांत आयले आनी तांणी परत लोकांक संघटीत केले. ताका लागून तांकां 45 दिसांची परत दंदखण जाली.बंदखणींतल्यान सुटका जातकच गोंयचे सुटके खातीर तांणी आनी ताच्या सांगात्यांनी वेगळे मार्ग आपणायलो. जवाहरलाल नेहरुंच्या पालवान तांणी पुर्तुगेज गोव्हेर्नादोरा कडेन गोंयकारांक लोकशाय हक्क मेळचे म्हूण उलोवणी सुरु केली. तशेंच सालाझार सरकारा कडेन उलोवणी करुंक ते पुर्तुगालाक गेले. 1961 वर्सा तांकां चार म्हयने परत बंदखीणीची ख्यास्त भोगची पडली.

## हेर वावर
गोंय मुक्ती उपरांत गोंयच्या पयल्या नायब राज्यपालांचे सल्लागार समितीचे ते वांगडी आशिल्ले. ताणीं गोंय, दमण आनी दीव प्रदेश कॉग्रेस अस्थायी समिताचे निमंत्रक म्हूण वावर केलो. गोंय दमण आनी दीव प्रदेश कॉग्रेसीचे ते पयले अध्यक्ष म्हूण वेंचून आयले.कोंकणी वांगडाच तांकां इग्लिश, पुर्तुगेज, संस्कृत, मराठी आनी हिंदी ह्या भाशा ज्ञात आशिल्ल्यो.तांणी भारतांतल्या पुराय राज्यांची भावंडी केल्या. तशेंच जर्मनी, इंग्लंड, फ्रान्स, इटली, स्पेन, थायलंड, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, नेपाळ ह्या देशांचीय भोंवडी केल्या. गोंय मुक्ती उपरांत तांणी भारताचो संसद वांगडी ह्या नात्यान पुर्तुगालाक भेट दिल्या.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
हनुमंत चंद्रकांत चोपडेकर

**हनुमंत चंद्रकांत चोपडेकर** हो एक नाटककार आनी कवी.

### जल्म
बी-1, श्रीराम पर्णकुटी, यशवंतनगर, तिस्क, फोंडें- गोंय
 
## प्रकाशीत साहित्य
* आतां केन्नातरी फांतोड जातली (कवितां झेलो)- चेतना प्रकाशन 
* हम होंगे कामयाब (नाटक) –सारा कियेशन, फोंडें
* कैदी नंबर 001 (नाटक)- भुमि प्रकाशन, सत्तरी 
* हरी आमचो टेम्पररी (नाटक)- भुमि प्रकाशन, सत्तरी
* कुवाडीं (एकांकी झेलो)- भुमि प्रकाशन, सत्तरी
* हांव सायबा मॉडर्न (नाचकुलीं)-श्री हरि प्रकाशन नावेली.

## पुरस्कार
* कोंकणी भाशा मंडळ, गोंय, सर्गेस्त रॉक बार्रेत यादस्तीक साहित्य पुरस्कार 2009 (कुवाडीं)
* गोंवा कोंकणी आकादमीचो उत्कृश्ट साहित्य पुरस्कार  (नाटक विभाग 2010 – कुवाडीं)
* फोंडा जेसीचो युथ आयकॉन पुरस्कार 2010 
* श्रीमती पार्वतीबाई चैगुले माहाविद्यलयाचो उत्कृश्ट शिक्षक पुरस्कार 2010
* सर्गेस्त मेघश्याम नायक यादस्तीक युवा साहित्य पुरस्कार (2011-12)

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
काशिनाथ अच्यूत नाईक

**काशिनाथ अच्यूत नाईक** हो एक साहित्यकार आशिल्लो.

## वाटार आनी शिक्षण
श्री. काशिनाथ अच्यूत नाईक हे फोंडचेंभाट- वळवय, पोस्ट: सावयवेरें, फोंडें- गोंय हांगां रावपी. ताणें एम.ए, बी.एड हाचें शिक्षण घेतला.

## साहित्यीक वळख
कवी, निबंदकार आनी समिक्षक म्हूण कोंकणी साहित्याच्या मळार वावर करपी. तशेंच कोंकणी कार्यकर्तो म्हूण सातत्यान वावर करपी. अशी काशिनाथ नाईक हांची साहित्यीक वळख मेळटा.
## कोंकणीतलो साहित्यीक वावर
काशिनाथ नाईक हांचे कोंकणीतल्यान ललित लेख, कविता आनी पुस्तक परिक्षण नेमाळ्यांनी उजवाडाक आयल्यात. तांची कांय प्रकाशीत जाल्ली पुस्तकां मेळटात ती म्हणल्यार-
1.सक्षम (ललित निबंद) 2009. 
2.संस्कृतिचे महापुरुष पंडित महादेव शास्त्री जोशी- 2009.
3.संजीवाच्या काव्यांतली संवेदनशीलता (समिक्षा) 2009.
4.गाराणें (कविता संग्रह) 2012.
5.एक समृध्द लोकनाट्य रणमालें (संपादीत लेख संग्रह) 2016.
काशिनाथ नाईक हांची बालसाहित्याची पुस्तकां लेगीत प्रकाशींत केल्ली मेळटा.

## हेर साहित्यीक वावर
गोवा कोंकणी अकादेमीच्या लोकवेद संशोधनवृत्तीखाला 2006 वर्सा ‘धालो’ प्रकल्पाचे काशिनाथ नाईक हाणी सादरीकरण केल्ले मेळटा. लोककलेचो अभ्यासक म्हूण काशिनाथ नाईक हाणी साहित्यीक वावर केल्लो मेळटा. तशेंच प्रकाशनाचे वतीन उजवाडाक येवपी ‘दिशा’ मासिकाचो संपादक म्हूण वावर केल्लो मेळटा. वेग-वेगळ्या स्वलिखीत कवितांचे कवी संमेलनांक सादरीकरण केल्ले मेळटा. तशेंच ताणें जायत्या कोंकणी कार्यावळींचे सुत्रसंचालन केलां. राजभास संचालनालय पणजी गोंय हाणी चालीक लायिल्या राजभास प्रशिक्षण येवजण दिवचल म्हालाचो संयोजक म्हूण ताणी योगदान दिला. तशेंच ताणें 2007 ह्या वर्सा सृश्टी प्रकाशन हरवळे ह्या संस्थेची स्थापना केल्ली. तशेंच ते साहित्य मंथन, सत्तरी संस्थेचो स्थापक जाल्ले. काशिनाथ नाईक हे वेग- वेगळ्या संस्थांचे वांगडी आसले ह्या नात्यान ताणी कोंकणी भाशेक जायतें योगदान दिल्ले. 
## म्हत्वाची इनामां
श्री. काशिनाथ नाईक हांका कविता, निबंद, एकांकी सर्तीनी इनामां फावो जाल्ली मेळटा. तांच्या ‘संजीवाच्या काव्यांतली संवेदनशीलता’ (समिक्षा) पुस्तकाक 2010 वर्साचो स. नरसिंह दामोदर नायक साहित्य पुरस्कार फावो जाल्लो. तशेंच तांका कला अकादेमीच्या एकांकी सर्तिनी इनामां फावो जाल्ली.
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:साहित्यकार
सेबेस्त्यांव टोनी फेर्नांडीस

**सेबेस्त्यांव टोनी फेर्नांडीस**हॊ सुटके झुजाारी आशिल्लॊ

 
## जल्म आनी शिक्षण
  टोनी फेर्नांडीस हांचो जल्म 27 नोव्हेंबर 1929 वर्सा सांगें म्हालांतल्या किर्लपाल सावड्डें हांगा जालो. तांचे माध्यमीक शिकप कुडचड्यार तर बीए, एलएलबीचें शीकप बेळगांवां जालें. घरचे अर्थीक आनी गरीब परिस्थितीक लागून तांकां वकिली करपाक जमलें ना.

## सुटके खातीर वावर
साडेचारशें वर्सांच्या पुर्तुगेज राज्यसत्तेच्या गुलामगीरींतल्यान सूटका करून घेवपा खातीर केल्लो त्याग, उप्राशिल्ले कश्ट, सोंशिल्ल्या हालअपेश्ठा आनी यातना, ज्या स्वातंत्र्य सैनिकांनी निर्धार पुर्वक यत्न केले तातुंतले एक आसात सेबेस्त्यांव (टोनी) फेर्नांडीस.तांचो पिंडच स्वतंत्र विचारांचो आशिल्ल्यान शिकता आसतानाच ते स्वातंत्र्य संग्रामांत वांटेकार जाले. ’आझाद गोमंतक दला’ चे तें सचीव आसले. तांणी आपल्या इश्ट मंडळींत धाडस निर्माण केल्लें. गोंय मुक्ती लढ्यातलें भुमीगत कार्य जोखमीचें जावनय तांणी तें करपाचें धाडस केल्लें. गोंयातली सगळी म्हायती सुलूस लागनासताना ते गोमंतक दलाक पावयतालें. 
 टोनी भेस बदलताले. रानांनी लिपचोरयां भोंवतना केन्ना धनगराचो, केन्ना रेल्वे कामगाराचो जाल्यार केन्ना इगर्जेंच्या पाद्रीचो भेस करून माहिती मेळयताले. बेळगांव ते गोंय मेरेनचो वाठार ते पांयांनी माडिड्ताले. अशे तरेन वावुरताना तांकां खूब वेळा उपाशी पोटार रावचें पडलें. इत्सा शत्किच्या म्हालवजार हें चलतालें.
पुर्तुगेज गुप्तहेर पांखले आनी स्वातंत्र्य सैनिकांचो कर्दनकाळ आझेंत मोंतेर हाची टोनीचेर बारीक नदर आसताली. केन्ना खंय आनी कशे परिस्थितींत तांकां धरून व्हरत हाचो नेम नासतालो. ह्या कारणाक लागून 1957 वर्सा तांच्या बापायच्या मरणाक लेगीत ते पावूंक शकले नात.

## हेर वावर
गोंय स्वतंत्र जातकच ते सहकुटुंब सावड्ड्यां स्थायीक जाले. कोंग्रेस पक्ष घट करचे पासत ते गांवगिऱ्या वाठारांनी भोंवले. हे भोंवंडेंत तांचे बराबर तांची घरकान्न श्रीमती फिलोमिनाय आसताली. भाटकार, शेतकार तशेंच खुबशे अधिकारी तांचो सल्लो घेवचे पासत तांगेर येताले. दीस आनी राती तांणी पक्ष संघटीत करचें खातीर कार्यकर्तेय एकठांय केल्ले.
कोंग्रेस पक्षा खातीर तांणी मुळावों वावर केल्लो. तनमनान तांणी संघटना बांदून काडिल्ली. पूण वेंचणूके वेळार तांकां पक्षान उमेदवारीची तिकीट न्हयकारिल्ल्यान ते निर्शेले. तांणी महाराष्ट्रावादी पक्षांत पावल दवरलें आनी भाऊसाहेब बांदोडकारान तांकां सांगे मदतासंघाची उमेदवारी दिली. मगो पक्षाच्या उमेदवारीचो टोनी वेंचून आयले आनी पयल्याच मंत्रीमंडळांत कायदो मंत्री म्हणू तांकां भोवमान मेळ्ळो.
टोनी फेर्नांडिसांनी कायदोमंरत्री जातकच खुब लोक उपेगी कायदे केले. शेतका-यांच्या कल्याणा खातीर 'कूळ कायदो' पास करून जमीन मालकांक एक शश्ठांक खंड, कसता ताची जमीन, मुंडकार कायदो करपा पासत झटले. स्वाभिमानी टोनी फेर्नांडिसाचो मंत्रीमंडळात मतभेद जाल्ल्यान तांणी राजिनामो दिल्लो पूण शिटूक राजकारणी भाऊसाहेब बांदोडकारान तांचो राजिनामो मानून घेतलो ना. कारण तांकां विधानसभेंत तांच्या मजतीची गरज आशिल्ली.

## मरण
गोंयांत ओपिनियन पोला उपरांत वेंचणूक जाली तेन्ना टोनी फेर्नांडिसानी 'शेतकरी कामगार पक्षाची' स्थापणूक केली. वेंचणूक लढयली पूण ते हार्ले. तांकां मानसीक धक्को सहन करचो पडलो आनी 6 डिसेंबर 1969 दिसा तांकां मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शंकर रामाणी

**शंकर रामाणी** हो एक कवी आशिल्लो. ताणें कोंकणी कविता तश्योच मराठी कविता बरयल्यात. ताच्या ‘निळें निळें ब्रह्म′ ह्या काव्यसंग्रहाक साहित्य अकादमीचो पुरस्कार फावो जाला.

## जल्म आनी शिक्षण :
शंकर रामाणी हांचो जल्म 26 जून 1923, वेरें, बार्देस हांगा जालो. शंकर रामाणी हो एक कवी आशिल्लो. ताचें मुळावें शिकप मराठींतल्यान पणजे जाले. उपरांत ताणें पुर्तुगेज शिक्षण घेतले. शंकर रामाणी हाणें लिसेंवाचें शिकप पुराय करून इंग्लीश शिक्षण वास्कोचे सेंट जोसेफ संस्थेंत घेवन 1945 वर्सा तो मेंट्रीक पास जालो.
## साहित्यीक वळख :
खंयचोय कलावंत एकादऱ्या तपस्व्यावरी आपले कलेची जबर निष्ठेन आनी जाता तितले अलिप्ततायेन सेवा करता, त्याप्रमाण शंकर रामाणी हाणें 1937 सालासावन, कोंकणी आनी मराठी कवितेची साधना केल्ली आमकां मेळटात. ताणें मराठी कवितेवांगडा कोंकणीय कविता बरयल्यात. 
गुढता हो ताचे कवितेचो स्थायीभाव जावन राविल्ल्यान ताणें कोंकणी आनी मराठी कवितेक एक खाशेल्या आशयधनाचो साज आनी आकृतीबंद दिल्लो आसा. मराठी तशेंच कोंकणी काव्याक ताणें वेंचीक अशें योगदान दिला.
## हेर साहित्यीक वळख :
1937 वर्सा शाळेंत शिकतना ‘पाखरा येथील कधी परतुनी’ हें विडंबनात्मक कवितेन ताणें काव्याक सुरवात केली. 
‘प्रकाश’ सातोळ्यांत ताची पयली प्रकाशीत कविता 1939 ह्या वर्सा आयली. उपरांत ‘नयन’, ‘झारापकार’, ‘किर्लोस्कर’, ‘स्वदेश’, ‘महाद्वार’, ‘दुधसागर’ ह्या मासिकांतल्यान ताणें कवितांचें लिखाण केलें. ताचो पयलो मराठी बालगीतांचो संग्रह ‘सुर्यफूल’ ह्या नांवान 1950 वर्सा उजवाडा आयलो. उपरांत ‘कातरवेळ’ (1959), ‘आभाळ वाटा’ (1967) आनी ‘पालाण’ (1979) अशे ताचे काव्यसंग्रह प्रकाशीत जाल्ले आसात. 
‘जोगलांचें झाड’, ‘निळें निळें ब्रह्म’ आनी ‘निरांजन’ हे ताचे तीन कोंकणी काव्यसंग्रह प्रकाशीत जाल्यात. गोंय सरकारच्या न्हंय येरादारी खात्यांत प्रशासन अधिकारी म्हूण तो निवृत्त जाल्लो.
## पुरस्कार :
ताच्या ‘निळें निळें ब्रह्म’, ह्या काव्यसंग्रहाक 1997 ह्या वर्सा साहित्य अकादमीचो पुरस्कार फावो जाला.
त्या भायर ताच्या कविता संग्रहाक गोवा कला अकादमीचो पुरस्कार फावो जाला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रकाश पाडगांवकर

**प्रकाश पाडगांवकर** हे एक गोंयचे नामनेचो कवी.

## साहित्यीक वळख
प्रकाश दा. पाडगांवकर हें गोंयचे नामनेचे कवी. कोंकणी कवितेंक तांचे खूब मोलादीक योगदान आसा. ताणी आपल्या कवितांचे काव्य संग्रालय रचिल्लें आसा. ते अखंडीतपणान आनी निश्ठेन काव्य साधना करीत आसा.

## साहित्यीक वावर
प्रकाश दा. पाडगांवकर हाणीं आपल्या कवितांचे 8 काव्य संग्रह रचल्यात, ते म्हणल्यार :
उजवाडाचीं पांवलां (1976)
वास्कोयन (1977),
हांव मनीस अश्र्वत्थामो (1985),
कविता : काळ रेल्वेचो, मन-हारशांचो, पावस-पाणयाचो (1993),
सर्ग घडपाक धर्तरेचो (1994),
व्हांवती न्हंय काळाची (2003),
ब्रह्मांड-योगी चिरंतनाचो (2007),
पुनरार्थोपनिशद (2014).

उजवाडाचीं पांवलां ह्या झेल्यांत अनंततायेचे मान आशिल्ल्या कवितानीं सैमाचें आनी जिणेचें –हस्य उजवाड-काळकाच्या प्रतिकानी उक्ते केलां.
वास्कोयन ह्या झेल्यांत उध्ध्योगिकरणाच्या तेंगशेर पाविल्ले वास्को हे गोंयचे प्रतिनीधीक शार, हाची कशी दशा जाला आनी गोंय कशे नागडें-उगडें-पोजडें आसतले हे दाखयला.
हांव मनीस अश्र्वत्थामो ह्या कवीता झेल्यान आयचो मनीस कसो म्हाभारतातल्या अश्वत्थाम्यावरी कसलो ना कसलो घाय घेवन जियेता हे दाखयला.
व्हांवती न्हंय काळाची ह्या झेल्यान मुखेल प्रवाहांची सारांशरुपान वळख करून घेतल्या उपरांत तांगेल्या चिंतनाची दिका कळटा
ब्रह्मांड-योगी चिरंतनाचो ह्या झेल्यान जवळ सगळ्या कवितांनी आमकां दिव्यतायेचे दर्शन घडटा ते दिसता.

## हेर भशीक वावर
प्रकाश दा. पाडगांवकर हाणी मराठीतूंय काव्य-लिखाण केलां. तांच्या कोंकणी कवितांचे अणकार, इंग्लीश आनी हेर भारतीय भाशांच्या नेमाळ्यानी उजवाडा आयल्यात. कोंकणी पाठ्यपुस्तकांनी ताच्या कवितांचो आस्पाव जाला. धर्मवीर भारती आनी प्रकाश पाडगांवकर हांच्या काव्याचो तुळात्मक अभ्यास करून डॉ. चंद्रलेखा डिसौझा हिणें गोंय विद्यापिठाची डॉक्टरेट पदवी मेऴयल्या.

## पुरस्कार
साहित्य आकादेमी पुरस्कार 1986 - हांव मनीस अश्र्वत्थामो.
Dr. TMA Pai foundation पुरस्कार 2005 -व्हांवती न्हंय काळाची.
कला आकादेमी पुरस्कार - दोन फावटी -वास्कोयन आनीहांव मनीस अश्र्वत्थामो. हें सगळे पुरस्कार तांका फावो जाले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पांडुरंग भांगी

**पांडुरंग भांगी** हे मनस्वी कवी.

## वळख
श्री. पांडुरंग राजाराम सिनाय भांगी हांचो जल्म 13 ऑगस्ट 1923 वर्सा कुंडय गांवांत जाल्लो. ते एक मनस्वी कवी. ताणें पुर्तुगेज भाशेंतल्यान शिक्षण घेतलें,ताच्या उपरांत ते कस्टम खात्यांत वावर करूंक लागले. तांचें मुळावें शिकप पुर्तुगेजींतल्यान जाल्यान तांचें चडशें वाचप पुर्तुगेजांतल्यान जाल्लें. 
तांच्या विचारांची बसका चौकस तशीस सुक्षम जाल्ली. मानुएल बादैर, सिसलीया, मैथरेलीश आल्मेदा गार्रेता, फेर्नांद पेसोवा, स्टिफन, झाईक, रोमा रोला, टागोर ह्या लेखक -विचारवंताचो प्रभाव तांचेर जाल्लो.
मनस्वी कवी आशिल्ल्यान ते सदांच आपले भितरच आसताले तांणी प्रसिध्दीची हांव केन्नाच बाळगिली ना आपल्याक जे किते दिसता ते मेकळेपणान मांडपाक आनी उक्तावपाक तांणी केन्नाच कोणाची भीडमृर्वत धरली ना हेच न्हय तर ते एक नामनेचो कवी आसलो.

## साहित्यीक वळख
शिक्षण पुर्तुगेजींतल्यान लिसेव मेरेन जालां. कोंकणी आनी मराठी, हिंदी आनी इंग्लीश भाशेंतल्यान तांणी साहित्य साधना केल्या. तांच्यानी आपली नीज भास कोंकणी, न्हय मराठी आनी तांणी कोंकणी खातीर वावर करपाचें थारायलें. जरी ताणी 1945 च्या अदमासाक बरोवपाक सुरवात केली तरी 1981 वर्सा ते शिर्वीसशेंतल्या सेवा निवृत्त जातकच तांणी आपलो चडसो वेळ साहित्य संशोधन कार्यांत घालयलो. 
ताचे ‘दिश्टावो’, ‘अदृश्टाचे कळे’ आनी ‘चांफेल्ली सांज’ हे तीन कवितांझेले म्हळ्यार कोंकणी कवितांमळावयल्यो म्हत्वाच्यो साहित्यकृती आसात. अंतर्मृखताय ही ताच्या काव्याची मुखेल बसका आसा. तेचपरी जायतितल्याच उतरांभितर व्यक्त जावपी अशी ताची कविता आसता. ताचे भाशेंत पुर्विल्ले शब्दकलेची सोबात झलक पळोवंक मेळटा.
गोवा कोंकणी आकादमी निर्मती ‘कोंकणीशब्दसागर’‘अ’आनी ‘आ’ ह्या शब्दकोशाच्या दोन भागांचे ते संपादक आसात. ह्या कोशात तांणी उतरां फाटल्यान आशिल्ल्या वेगलेगळ्या संदर्भांची अभ्यासाची पूर्ण म्हायती दिल्या.

## साहित्यीक वावर
पांडुरंग भांगी हांच्यानी लोकसाहित्याचो अभ्यास केल्लो.कांय लोककथा तांणी वेळोवेळ उजवाडायल्यात शिर्विशेच्या निमतान तांचो राबितो गोंय सोडून दीव, दामन आनी मुबय अशा सुर्वातांनी आशिल्लो. शिर्विशेंतल्यान निवृत जातकच तांणी भोव मोलाचो वावर हातांत घेतलो, तो म्हणल्यार ‘कोंकणी शब्दसागर’.

## हेर भाशीक वावर
पांडुरंग भांगी हांच्यानी आपल्या वाचपांत आयिल्ले बरे बरे संवसारीक साहित्य कोंकणींत हाडपाचो यत्न केलो.‘टागोराचें ‘चित्रा’(नाटक), ऑस्कर वायलाचें, ‘सालोमे’(नाटक), तशेंच सोफोक्लिसाच्या किंग इडिपसचे ‘यदीप राजा’ अशें भाशांतर केला. हाचें भायर मोहन राकेश हांच्या ‘आषाढ का एक दिन’ ह्या हिंदी नाटकाचो कोंकणींत अणकार केला.‘उतराची डायरी’ ही तांची दीसपटी पुस्तक रूपान उजवाडाक आयल्यात. 
साहित्यीक नदरेतल्यान तांकां मेळिल्ले पुरूस्कार:-
तांच्या ‘दिश्टावो’ आनी अदृश्टाचे कळे’ ह्या पुस्तकांक कला अकादामीचो साहित्य पुरस्कार फावो जाल्लो आसा. तांकां कोंकणी भाशा मंडळ, कुडचडेच्या कोंकणी कला साहित्य केंद्राचो ‘जनगंगा’पुरस्कार, जेज्वीत आंतोन पेरेरा यादस्तीक हो थॉमस स्टिफन्स कोंकणी केंद्राचो पुरस्कार, आस्मिताय प्रतिश्टानाचो पुरस्कार, तसोच गोंय राज्य सरकाराचो पुरस्कारूय फावो जाल्लो आसा. तांच्या ‘चांफेल्ली सांज’ ह्या पुस्तकांक 2000 वर्सांचो साहित्य अकादेमी दिल्लीचो पुरस्कार फावो जाला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शीला कोळंबकार

**शीला कोळंबकार** ही एक कथाकार.तिणें जायतें कथासंग्रह बरयल्यात,तशेंच जायते कथासंग्रह अणकारीत केल्यात आनी तिच्या बरयल्ल्या साहित्याक जायते पुरस्कार फावो जाल्यात.
## जल्म
शीला तुकाराम कोळंबकार, आदलें शीला मर्तो नायक, हांचो जल्म 11 मार्च 1945, गोंयच्या पणजी शारांत जालो. तांचे शिकप गोयांत जालें. गोयांत कायं काळ तांणी शिक्षिका म्हूण काम केलें,आनी ती एक नामवंत कथाकार.
## साहित्यीक वावर
शीला कोळंबकार हांच्यानी तेलगू, मराठी, हिंदी, बंगाली, इंग्लिश, पुर्तुगीज आनी फ्रेंच भाशेंतल्यो कथा अणकारीत करून उजवाडाक हाडल्यात.तांच्यानी केल्ले बरोवप म्हणल्यार “ओलीसांज”(1973), “भुंयचाफीं”
(1994), ”गॅर्र”(2007), ”कथाशील”(2007) हे कथासंग्रह तशेंच “तेजस आनी ओजस”(1996), ”पंकज”(2005) हे बालसाहित्य.
“भुंयचांफी” वाचले उपरांत शीला कोळंबकर हांच्या लेखनाच्यो मर्यादा उक्त्यो जातात. ह्या संग्रहांत नावाजपासारकीं व्यक्तिचित्रणां आसात. व्यक्ति “चित्रणा” परस व्यक्ति दर्शन अशें तांचे रूप जालां. तशेंच ओली सांज ह्या कथासंग्रहांतूय जायत्या व्यक्तिचित्रणांचो आसपाव.

## हेर भाशीक वावर
“परजळीत धोल” (बंगाली,1996),”भांगराचे  सुकणे”(डोंगरी,2004) ही पुस्तका अणकारीत केल्या.
## साहित्यीक भोवमान आनी पुरस्कार
“भुंयचांफी” ह्या झेल्याखातीर तांका साहित्य अकादमीचो पुरस्कार 1997 वर्सा फावो जाला.
“ओली सांज" गोवा कला अकादमी,राज्य पुरस्कार,1975 वर्सा फावो जाला.तशेच हेर आनीक पुरस्कार फावो जाल्ले आसात.
तांका “भांगराचे सुकणें” पुस्तका खातीर अणकाराचो साहित्य अकादमी पुरस्कार फावो जाला. तशेंच राष्ट्रीय पुस्तकालय,भारत सरकार कोलकाता आनी एँशियाटीक सोसायटी मुंबय चे वतीन मुंबय “मीट द ऑथर “2003.“मिथिला रत्न” अतिविशिश्ट साहित्य-निर्मणी पुरस्कार, तिसरें आन्तराष्ट्रीय मैथिली संमेलन 2006. सॅमसंग इलेक्ट्रोनीक्स आनी साहित्य अकादेमीचे वतीन भारतीय भाशा मदल्या कोंकणी खातीर आशिल्लो रवीन्द्रनाथ टागोर “लिटरेचर अँवार्ड” 2012.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
विंसी क्वाडरोस

## वळख
विंसी क्वाडरोस जावन आसा एक फांकी ,कोंकणीं कलाकार ,विचारवंत आनी संगटक .तो राया गावचो.तांणे बारा वर्सा आदी बरोवपाची सुरवात केली.ताणें साभार तियात्र ,एकांकी ,नाटकुली आनी कांतारा कलाकारांक उर्बा दिल्या.इगर्ज धरून जायत्या सस्थाकडेन ताचे नातें आसा फुटबॉल खेळामळार आनी कामदार श्रेत्रांत तांणे म्हत्वाची भुमिका केल्या .ताणें आकाशवाणी आनी दुरदर्शनाचेर , नेमाळ्या साप्ताहिक वर्तमानपत्राखातीर कविता,काणयो,नाटकुली,निबंद आनी साबार कार्यावळी सादर केल्यात. ह्या सगळ्या माध्यमांतल्यान ताणे आपले विचार आनी तांक राष्ट्रीय आऩी अंतराराष्ट्रीय पांवडयार सिध्द केल्या .

## साहित्यीक आनी भाशीक वावर
ताणे आपली बरोवप्याची सुरवात बारा वर्सा आदी सुरवात केल्ली.ताची पयले बरोवप एक तियात्र आसलो ताचें नांव ‘चिंतूक नासले’ .ताचो पयलो पुसस्तक “फुलदानी” जो देवनागरी लिपीयेत 1989 उजवाडाक हाडल्ली ,तो एक बरो पोयकी कथाकर .तांणें 25 पुसस्तका बरयला.एकठांय करून आठ लघू कथा बरयल्या. सात कथा ,कांदबरीयो भुरग्याखातीर बरयल्या.ताणें सात अणकार ,एक पवित्र पुसस्तक अणकार केला ,एक कांदबरी,जी रोमी कोंकणी वाचप्याक खातीर..हाचे भायर ताणे पदंरा वयर पुसस्तका सपादपण केल्या.ते जावन आसा “फुलदानी”(1990),कुरपोनो(2007), सूख आनी दूख(2007) ,घोंस(2008), तूरो(2010), कोणसा(2011), ओंतमीक विचारदरा(2010), मोल्लो(2011) ,आवाज दोन(2011), सुर्यउदय(2012), पोरसू(2010), जादुचे पेटूल(2011), खेळ जालो वेळ(2014), मोरपाखां(2016), माणका मोतिया(2016).
ताणे “पोरसू” हो पुसस्तक भुरग्याखातीर बरयल्या जातून तेरा लहान काणयो आसा.
ताची “रंग बिंरगी नकेत्रा” ह्या पुसस्तकांत वीस काण्यो आसा.हो पुसस्तक युवांक प्रेरीत ,समज आनी आधार करपाक हावेस दिता.जिणेंत कसली आळकळ आयली जाल्यार धिटायेन फुडो करचो ते सागता आनी ह्यो काणयो युवांक आपले गिन्यान आपल्या आवय बापुय आनी शिक्षकांसून घेवन वाडोवचे ते सागून दिला .
ताची “रंग बिरंगी फुला” ह्या पुसस्तकांत वीस काणयो आसा .जातून ताणे. मनशाचो आकार न जिते वस्तुक आनी जिते वस्तूक दिला.कशे जनावरांकूय दुस्वास,राग आनी संशयी आसता.कशे दुसरे ताचे उणेपणाचो पायदो घेता.ताणे आपल्या काणयानी कसले मोल आनी मोड ह्या संवसारांत रावपाची दाखयला.
ताचो हेर वावर जावन आसा की तो दाल्गाद कोंकणीं अकादेमीचो सचीव जावन आसा आनी वेग वेगळ्या खातीर पालव दिता.

## पुरस्कार आनी सम्मान
ताका राष्ट्रीय बाल साहित्य 2017 वर्सा पुरस्कार फावो जाला .ताका राष्ट्रीय साहित्यक पुरस्कार मेळा.ताका “एक मेणवात” ह्या कवितेक ओल.इडिंया. रेडियो राष्ट्रीय वादविवाद वेंचून काडलो .ताच्या ह्या कवितेक ताका बरो साहितयीक वादविवाद ताका उर्बा दिल्या आनी ही कवीता ताची 22 राष्ट्रीय भारतीय  भाशेत अणकारीत केल्या.हेर भायर ताका गोंय कोंकणीं अकादेमी,थॉमस स्टिफन्स कोंकणी केंद्र ,कोकणी भाशा मंडल ‘जिवीत” (म्हयनाळो नेमाळो) दाल्गाद कोंकणी अकादेमी साहित्य आनी पत्रकारिता पुरसस्कार फावो जालयात.

ताका कोंकणीचो खूब मोग .ह्या मोगा वरवी तो आज सरकार स्थापीत गोंय कोंकणी अकादेमीचो उपादेशक म्हूण झुटयेर आसा .जायत्या कोंकणी संस्थाकडेन तो संबदीत आसा. तो देवनागरी तशेंच रोमी लिपींत बरयता आनी दोनूय लिप्यांमदे पूल जावन वावुरता.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:लेखक/Lekhok
वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
अड.उदय भेंब्रे

**अड.उदय भेंब्रे** हो एक फामाद कवी.
## वळख
उदय लक्ष्मीकांत भेंब्रे (जल्मगांव-मडगांव) कोंकणी भाशीक चळवळीचे एक मानदंड,1963 ते 1968 मेरेन मडगांव ‘राष्टमत’दिसाळ्याचे पालवी संपादक, ‘सुनापरान्त’ कोंकणी दिसाळ्याचे मुखेल संपादक म्हण 2003 मेरेन मोलादीक वावर केलो. कोंकणी भाशा मंडळ तशेंच गोवा कोंकणी आकादमीचे अध्यक्ष आसले. ते 14 व्या अ.भा.कोंकणी साहित्य परिशदेचे येवकार अध्यक्ष आसले.1967 वर्सा गोंयतजाल्ल्या इतिहासीक ओपिनियन पोलाच्या वेळार गोंयचें खाशेलेंपण राखपाक हिसबाभायर वावर केला.

## शिक्षण
कोंकणी आनी मराठींत कथालेखन केलां. ‘राष्ट्रमत’ नेमाळ्यांतल्यान ‘ब्रहायास्त्र’ आनी ‘सुदर्शन’ हीं सदरां गाजल्यांत. ‘कर्णपर्व’ नाटक कोंकणी बरयलां. ‘चान्नयाचे रातीन’ काव्यसग्रह 1986 वर्सा उजवाडायला. 
उदय भेंब्रे हांणी मुंबय महाविद्यालयांत शिकतना कथा आनी कविता बरोवपाक आरंभ केल्लो. तांच्या आरंभाच्यो दोन कथा ‘विद्या’ ह्या आंतर्महाविद्यालयीन कोंकणी एकांकी स्पर्धा समितीच्या वर्सुकी नेमाळ्यांत उजवाडा आयल्यो. “कर्णपर्व” हें नाटकूय त्याच अदमासाक बरयल्लें. आकाशवाणीच्या मुबय केंद्रांत काम करतना तांणी कविता बरयल्यो आनी गितां रचलीं. कवितांचो झेलो “चान्न्याचे राती” ह्या नांवान उजवाडाक आयला. उप्रांत कांय कथा तांणी बरयल्यो; पूण कथांचो झेलो उजवाडाक येवंक पावलो ना. तांची सुमार 80 गितां मुद्रीत जाल्यांत-कांय आकाशवाणीचेर, कांय एक एम व्ही. कंपनीन तर हेर वेगवेगळ्या संस्थांनी. संघटनात्मक वावराक माथें मारिल्ल्यान तांचें सर्जनशील लेखन थांबलें. दिसाळ्यांनी मात खूब बरोवप जालें-कोंकणींत आनी मराठींत. फाटलीं 6-7 वर्सा ते इक्विझिशनाचो अभ्यास करतात. त्या विशयाचेर तांणी कांदबरी बरोवंक घेतल्या.

## साहितीक वावर
लोकराज्यांत नागरीक जागृत आसूंक जाय आनी संविधानान दिल्लें अभिव्यक्तीचें स्वातंत्र्य तांणी वापरुंक जाय. विचार, मतां, प्रतिक्रिया उक्तयलीं जाल्यारूच सरकाराक आनी समाजाक लोकमानसाचो अदमास येवंक पावता. हेच जाणविकांयेंतल्यान उदय भेंब्रे हांचे कडसून जाल्ले बरावळींतलो एक वेंचीक वांटो म्हळ्यार हें पुरस्तक. हातुंतल्या लेखांवरवीं प्रबोधन तर जालांच. पूण सरकाराक आनी गोंयकार समाजांतल्या कांय घटकांक फावो तेन्ना कोडू कसाय दिवपाचोय वावर जाला. लोकशायेक वा लोकराज्याक थंडी-भारकूण जाता तेन्ना हो वैचारी कसाय जाय पडटा. तो कोडू आसलो तरी वखद म्हूण उपेगाचो थारता. इतिहास सांगता, आमचीं दुबळेपणां पर्थून –पर्थून वयर सरतात. अशे परिस्थितींत प्रबोधन, विचार, मतां आनी प्रतिक्रिया हांचो हो कसाय हो कसाय आयचे भाशेन फाल्यांय बऱ्याक पडुंयेता.
चान्न्याचे राती
‘चान्न्याचे राती’ ह्या गितांत कवी उदय भेब्रे हाणी गोंयकाकाची संगीताची आवड, सवणी, शेतां-भाटां, गांवगिऱ्या जिवीताची रीत, मनीसपणान संवसार जागोपाचो हावेस नकसूद उतरांनी चित्रांनी चित्रायला.”हांवे इतलेंच दिले” हे कवितेंत देशाखातीर आपणालें सर्वस्व, आपलें सौभाग्य दिवपी एक वीरपत्नीची भावना कवीन उगतायल्या.
## पुरस्कार
‘कर्णपर्व’ हाका साहित्य अकादेमी पुरस्कार फावो जालो.
* साहित्य अकादेमी पुरस्कार (2015)
* भांगराल्या गोंयची अस्मिताय (2014)
* कुलागर पुरस्कार (1999)

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:साहित्य
वर्ग:लेखक
राजय रमेश पवार

**राजय रमेश पवार**

## जल्म आनी वावर
-19 जुन 1976 वर्सा काणकोण जल्म.
-कोंकणी आनी फिलोसोफी विशय घेवन बी.ए.केल्या आनी 1994 वर्साखातीर फिलोसोफी विशयांत फोंडं म्हालांत पयलो योवपाचो मान जोडला.
-सध्या गोंय विद्यापिठांत एम.ए.चो अभ्यासक्रम चालु आसा.
-1984 सावन कविता लेखनाक सुरवात. तशेंच एकांकी, कथा, ललित लेख, निबंद आदी साहित्य रचलां
-अखिल गोंय पांवड्यावेले “श्रीमती लिलाबीई सातपुते स्मृतिचिन्ह” कविता सर्तित सगीत तीन वर्सा (डिसीबर 92 जानेवारी 94, सप्टेंबर 94) पयलें इनाम जोडलां,
-गोंय दुरदर्शनाचेर आनी ऑल इंडिया रेडिओचेर कार्यावळी सादर केल्यात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गोदुबाय केळेकार

## वळख

गोदुबाय केळेकार ही कोंकणीच्या फामाद बरोवपी रवींद्र केळेकाराची घरकान्न जावन आसा. तिका पयली गोदुबाय सरदेसाय ह्या नांवान वळखताले. ती 1949 वर्सा रवींद्र केळेकाराकडेन लग्न जाली. एका वर्सा भितर तिणें एका पुताक जल्म दिलो. ताचें नांव गिरीश केळेकार जावन आसा. ती आपले फामिलीसांगाताक प्रियोल रावताली. ती तांच्या पुरवजांच्या घरांत रावताली. ती महिला आश्रम पवानार वर्दा हांगा शिंकली.

## साहित्यीक वावर
तिणें 4 कोंकणी पुस्तकां बरयल्यांत. तिच्या ‘फुल्तियो कोलयो’ हया पुस्तकाचे दोन खंड आसात.

## पुरस्कार
तिच्या म्हत्वाच्या वावराक लागून ताका जायते पुरस्कार मेळ्ळयात.

## मरण
2 मे , 2008 ह्या दिसा 83 वर्सांचे पिरायेर सोंपली.

वर्ग:देवनागरी पानां
माधव बोरकर

thumb|माधव बोरकर २०१८ वर्सा
**माधव बोरकर** हे नामनेचें कवी जावन आसा.

## जल्म आनी शिक्षणीक पात्रताय
गोंयकारांची एक वेगळी वळख करूंन दिवपी अशें हे नांमनेचे कवी म्हळयार विनीमाधव बोरकर, जांकाआमी मोगान माधव बोरकर म्हणून वळखतांव. तांचो जल्म जून 4, 1954 ह्या वर्सा बोरीम, गोंय हांगा जालो. तांणी ऎम.ऐ. मेरेन आपलें मुळावें शिक्षण केले आसा.

## तांचो वेवसाय
तांचे पयले पुस्तक ते 15 वर्साचे आसताना उजवाडांक आयिल्ले आमकां मेळटा. ते 18 वर्साचे आसताना तांणी अध्यापक म्हूण काम केले आनी 12 वर्सा शिक्षणीक मळाचेर अध्यापनकेल्या उपरांत तांणी ओल इंडिया रेडियो (आकशवाणी, पणजी गोंय) हांगा तांणी कार्यावळीचो अधिकारी म्हणून तांणी वावर केलो आसा. त्या उपरांत तांका योजन संचालक हातूंत सहका-याच्या पदार तांणी काम केले. त्या उपरांत ते योजन संचालक ह्या पदार कोलापूर हांगा काम केले. ताच्यो कविता चडश्यो मनश्याचे जिणेंचेर आदारीत आसता आनी तांच्या कविता थोडयांच उतरांनी खुब कितें सागूंन वचपाची ताकीद धरता.

## तांचे पुरस्कार आनी साहित्य संपदा
आयजमेरेन तांचे स कोंकणी कविता संग्रह उजवाडा आयल्यात. ‘यमन’ (2001) ह्या कविता संग्रहाक साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार लाबिल्लो आसा. तांणी रवीन्द्रनाथ टागोरांच्या ‘एकशें एक’ (2004) कवितांचो साहित्य अकादेमी  अणकारीत पुरस्कार ताका लाबिल्लो आसा.
चंवर (1969)
वताच्यो सांवळ्यो (1972)
उजवाडाचो रूख (1975)
पर्जळाचे दार (1986)
यमन (1999)
अव्य-त्काचीं गाणीं (2002)
सिंफनी (2012)

## पुस्तक संपादन
तशेंच ताचे ‘पांच दसकां कोंकणी कवितेची’ ह्या पुस्तका वरवी कोंकणी कवितेचो आयज मेरेन जाल्लो प्रवास कवितेच्या मोग्यांक आनी अभ्यासकांक कळचो असो यत्न ह्या तांच्या पुस्तकातल्यान तांणी दाखोवन दिल्ले आसा.

## विचार आनी हेर वावर
फकत कविता बरोवन आपलो वावर हांगाच सोपलो अशें ताचें मानप ना पूण आपल्याक जाता ते भाशेंन तें तरणाटयांक वेगवगळयां तरांचे बरोवप करपाक  उंतेजीत करपाचो जायतो वावर ते करीत आसात अशें आमकां मेळटा. ताका चित्रकारी आनी संगीताची उमळशींकय आसा.

## संदर्भ

वर्ग:गोंयकार फामाद मनीस/Goenkar famad monis
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:देवनागरी पानां
डाँ. ओलिव्हींन गोमिश

**डाँ. ओलिव्हींन गोमिश** हो एक फामाद लेखक आनी कवी.
## जल्म आनी वळख
जल्म जुंव्यां(सांत ईश्तेव्हा), गोंय 1943 आनी उंचले लिसेवाचें शिकप पुर्तुगेजिंतल्यान;  इग्लेजितल्यान पणजे डोन बोस्को आनी पुणे, कर्नाटक आनी शिवाजी वद्यापीठातल्यान- साहित्य, समाजशास्त्र , मनशास्त्र. गोंयच्या समाजीक आनी बदला विशीं प्रबंध दिवून समाजशाखांत डाँक्टोरेट फाव जाल्या. ते गोंयच्या सरकारी सचिवालयांत भाशांतर करपी म्हणून वावुल्ले. आकाशवाणीवेल्यान उलोवपां, रपकां, कथा , कविता वितरयल्यांत. गोंयच्या आनी गोंया - भायल्या खबरेपत्रांत बरोवपां उजवाडाक आयल्यांत.

## तांचो हेर वावरच:
प्रो. दो.  जु. फ्रां. ओलिव्हींन  गोमिश (1943) भारत सरकाराच्या उंचल्या कारभारांत 18 वर्सां वावुरल्या उपरांत ताणी कोंकणी खातीर आपले व्हडले नोकरेचो त्याग करुन, कोंकणीचे पयले प्रोफेसर आनी विभाग-अध्याक्ष म्हणून 1987 वर्सांसान गोंय विध्यापीठांत काम पळेतात आनी सध्या तांतल्या शिक्षणीक आनी वावुरपी मंडळाचे वांगडी जावन आसात. तशेच राष्ट्रीक साहित्य अकादमीचे वावुरपी मंडळाचे पांच वर्सां वांगडी जावन गेल्यात. तांचें विपूल बरोवप, चड करुनं कोंकणी आनी इंग्लेजीतल्यान, साबर प्रकारांनी जालां, देखीक कथा, कविता, समिक्षा,सोद आनी भाशांतरां रुपान, जांतलीं वीसां वयर पुस्तकां उजवाडाक आयल्यांत. तांतल्या कांय पुस्तकांक आनी सगळ्या साहित्यीक वावराक लागुन गोंय राज्य साइत्य पुरस्कार आनी राष्ट्रीक साहित्य अकादेमी अणकार पुरस्कार धरुन साबार इनामां फाव जाल्यांत. ते साबार भारतीय आनी विदेशी भासो हाताळटात. ताणी साबार राष्ट्रीक आनी अंतर्राष्ट्रीक पांवड्यात वेलीं सोद फेलोशीपां जोडल्यांत आनी राष्ट्रीक पातळीवेल्या साबार संस्थांचे ते वांगडी आसात राष्ट्रीक आनी अंतराष्ट्रीक मळार ताणी परिसंवाद आनी कर्यसाळांनी पेपरां वाचून सक्रीय वांटो घेतला आनी तीं पेपरा प्रतिश्टीत नेमाळ्यांनी छापल्यात.

 
## तांची हेर पुस्तकां

 
* डाँ.फ्रां.लु.गोमिश -जिवीतकथा (रोमींत)
*पुंजयिल्ल्यो पाकळ्यो- कवितां झेलो (कला अकादमिचो पुरस्कार फाव जाल्लो)
* मेघदूत - काव्य रुपांतर
* सुपुल्लो काणयां पांटुलो - भुरग्यांक काणयों
* मन वोडटा वोडाना - कथा घोंस
*शकुंतला (रोमींत) काण्यो रूपांतर

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:लेखक/Lekhok
वर्ग:कोंकणी लेखक
वर्ग:साहित्य
काशीनाथ शांभा लोलीयेकर

## नांव आनी जल्म
हांचे खरे नांव शिवानंद तेंडूलकर जावन आसा हाचे जल्म २२ जुलै १९५७ काणकोणा जाल्लो.

## वावर
जायत्यो कविता बरयल्यात कांय कविता म्ह्ळ्यार काशी म्हणटा (१९८२) आनी खंडकाव्य (२०१०) ह्यो बरयल्यात.

## पुरस्कार
कविते बराबर तांणी म्हत्वाची सामिक्षा बरयल्या . तांकां साहित्यीक अकादमी पुरुस्कार फावो जाला.

## खाशेलपण
. कोंकणी कवितेण एक वेगळेंपण   हाडपी कवी म्हूण तांची जायती नामना आसा . त्या भायर कवितेची भास सादी आनी सोंपी आसा . कवितेचो मूळ विशय आनी त्या विश्याक धरून एक वेगळो आशय आशील्लो तांचे कवितेंत पळोवंक मेळटा .  ताची आनीक कांय कविता जावन आसा काशीन म्हणपाचें  सोंडूक ना काव्यसुत्र ताणी बरयल्या .

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
भा.रा.तांबे

**भास्कर रामचंद्र तांबे** एक भौमानेस्त कवी.

## जल्म
राजकवी भास्कर रामचंद्र तांबे हांचो जल्म दि. 27 ऑक्टोबर 1874 ह्या दिसा मध्यप्रदेशांतल्या मुगावली या गांवांत जालो.

## शिक्षण
तांचे मुळावे शिक्षण तांणी झांशी हांगासल्ल्या पुसाळकर हांच्या खाजगी शाळेंत घेतलें. उपरांत तांणी वैदिकाचें शिक्षण घेतले. मध्याप्रदेशांत रावत आसल्याकीरणाने हिंदी आनी उर्दू ह्या भासांचे आनी तांतूत निर्माण जाल्ल्या काव्यांचे तांचेर संस्कार जाले. तांणी पयली देवसाच्या हायस्कूलंत आनी उपरांत युवराजांचे शिक्षक म्हूण नोकरी केली. त्यांचे राजघराण्यावांगडा इंदूर हांगासर रावप जातालें. थंय ते संस्थांचे दिवाण, सरकारी वकील, न्यायाधीश, शिक्षण खात्यांत रजिस्ट्रार अशा पदांक ताणी मान हाडलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
लता मंगेशकार

**लता मंगेशकार** हाचो जल्म 28 सप्टेंबर 1929 ह्या दिसा  इंदूर हागास जालो.

## शिक्षण
मराठी रंगमाचये वयलो नामनेचो गोयकार गायक-नट मास्टर दिनानाथ आनी माई (शेवंची) मंगेशकार हाची व्हडली धूव .बापाय कडल्यानच तिका गायन कलेचो वारसो आनी मार्गदर्शन मेळ्ळें. उस्ताद अमान अली खाँ (भेंडीबाजारवाले), उस्ताद बडे गुलाम अली खाँ  आनी देवासच्या राजबअली घराण्याचो अमानतखाँ हे तिचे शास्त्रीय संगितातले मुखेल गुरु. नामनेच्या संगितकारांची वेगवेगळे तरेचीं सुमार 1,800 वयर चित्रपटांतलीं सुमार 22 भाशेंतलीं 25 ते 30 हजारां वरसा पदां लतान गायल्यांत.

भुरगेपणांत तिणें बलवंत संगीत नाटक मंडळीत ल्हान ल्हान भुमिका केल्यों. भावबंधन ह्या नाटकातल्यान कुसुमाचे मामिकेंत ‘लडकी असेच थोर ‘ह्या पदान तिची वळख नाटयसिकांक जाली. नवयुग आनी प्रफुल्ल ह्या मराठी चित्रसंस्थांच्या बोलपटांत तिणें अशोच ल्हान ल्हान भुमिका केल्ल्यो. पहिली मंगळागौर हो तिचो पयलो चित्रपट.

हातूंत तिणें मनूची भुमिका केल्ली. किती हसाल (1942)ह्या वसंत जोगळेकराच्या चित्रपटांतलें सगाशीव नार्वे कर हांणी संगीतबध्द केल्ले नाचू या गडे खेळू सारी हें तिचें पयलें स्वतंत्र ध्वनीमुद्रीत मराठी गीत. पूण प्रत्यक्षांत ह्या गिताचो आसपाव चित्रपटांतलें दादा चांदेकर हांणी संगीतबध्द केल्ले नटली चैत्राची नवलाई तिचें पयलें प्रदर्शीत पाशर्वगीत लता मंगेशकर हांणी गायिल्लें पयलें हिंदी गीत एक लराठी चित्रपटा खातीर आसालें. चित्रपट आसलो गजाभाऊ (1943) आनी गीत आसलें माता एक सपूत कि दुनिया बदल दे तू. लता मंगेशकार हांणी हिंदी चित्रपटा खातीर गायिल्लें पयले गीत आसलें, पा लागूं कर जोरी, जें दत्ता डावजेकर हाणी संगीतबध्द केल्लें आनी चित्रपट आसलो वसंत जोगळेकराचो आप की सेवा मे (1946) मास्टर दीनानाथ मंगेशकार भायर पडले उपरांत ह्या सगल्या भावंडांक आदार दिवपी सनीस आशिल्लो मास्टर विनायक .

1948 ह्या वर्सा मास्टर विनायकूय भायर पडले. तेन्ना गुलाम हैदर हांणी लताक आदार दिलो. गुलाम हैदर लता मंगेशकराक घेवन त्यावेळा वयलें व्हड प्रस्थ शशीधर मुखर्जी हांचे लागीं गेलो. मुखर्जी तेन्ना शहीद या चित्रपटाचे काम पळयतालो. लताचो आवाज पातळ आसा अशें सांगून लताक संद दिंवक ना गुलाम हैदरान शशीधर मुखर्जीक सागले, आयज तूं ना म्हणटां पूण येता त्या वर्सानी तुमी सगले निर्माते आनी दिग्दर्शक आपल्या चित्रपटांत पदां म्हणपा लताच्या पांयां पडटलें. गुलाम हैदराची उतरां अक्षरशा खरीं जालीं. गुलाम हैदरानूच संगीत दिल्ल्या आनी नजीम पानिपती हांणी बरयिल्ल्या दिल मेरा तोडा, मुझे कहीं का न धोडा, (मजबुर,1949) एक गीतान लता मंगेशकार म्हणल्यार किदें हे आख्ख्या जगाच्या लक्षांत आयलें आनी आयजमेरेन हें नांव संगीताच्या मळार , आयकुप्याच्या मनांत आदराच्या स्थानार आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
बंदे अलीखाँ

**बंदे अलीखाँ** एक व्हड वीणावादक.तो दिल्ली लागसारच्या किराण (कैरान) ह्या गांवचो आसून ताका त्या घराण्याचो मूळ पुरूस मानतात.जयपूर,ग्वाल्हेर,इंदूर ह्या दरबारांचो ताका आलाशिरो आशिल्लो.ग्वाल्हेर घराण्याचो गायक हद्दुखाँ हाचो तो जावंय.वीणा वादनांत पुराय भारतभर ताची नामना आशिल्ली.बारिकांतल्या बारिक स्वरांचें भान दवरपी गोड वादक अशी नामना आशिल्ली.मिंडेचें गोड वादन हें ताचें खाशेलपण.हाचेभायर तो धृपद गायकूय आशिल्लो.1885 त पंडीत  भास्करबुवा बखले,किर्लोस्कर नाटक मंडळींत आसतन,ताच्या पदान भारावन बंदे अलीखाँन ताका स्वखर्चान गंडो बांदलो. पं.भास्करबुवान स म्हयने ताचेकडेन शिक्षण घेतलें.बंदे अलीखाँची बायल आनी ताची पट्टशिश्या चुत्राई ही लेगीत त्या काळांली नामनेची गायिका आशिल्ली. ताच्या हेर शिश्यांभितर चंद्रभागाबाई,बिनकर मुरादखाँ,इंदूरचो बीनकर वहीदखाँ आनी लतीफखाँ,देवासाचो गायकु रजब,अलीखाँचो बापूय मुगलूखाँ,बडोध्याचो जमालुद्दीनखाँ आदींचो आस्पाव जाता.निमाणें ताचें पुण्यांत आशिल्लें.थंयच ताका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
रामकष्णबुवा वझे

## रामकृष्णबुवा वझे

## जल्म
हांचो जल्म वझरे हांगा दि. 28 नोव्हेंबर 1874 ताच्या भुरगेपणांतूच ताच्या बापायक मरण आयलें देखुन ताचें आवयन ताका ल्हानाचो व्हड केलो. ताचें भुरगेपण खुब कश्टांत आनी हालअपश्टांत गेलें.

## जीण
ताचें मुळावें शिक्षण चवथी मेरेन मराठींतल्यान जालें. भुरगेपणासावन ताका गावपाचो नाद आशिल्लों. देखून कागलचो गोयक बळवंतराव पोहरे हाचेकडल्यान ताणें गेवपोचें मुळावें शिक्षण घतलें. उपरांत मालवणाक वचून वर्सभर विठोबा अण्णा हडप हाचे कडल्यान तालीम घेतली. वयाच्या बाराव्या वर्सा लग्न जाल्या उपरांत गायक जावपाचे इत्सेन ताणें घर सोडलें आनी पांयानी भोंवडी करीत तो पुण्याक गेलो. थंयच्यान तो इंदूराक गेलो. थंयचो नामनेचो पखवाज वादक नानासाहेब पानसेगेर तो रावलो. गायन शिकपाची रामकष्णबुवाची जिद्द जाणून पानसेन ताका ग्वाल्हेराक वचपाक सांगलें. तो ग्वाल्हेराक आयलो आनी ग्वाल्हेर घराण्याचो सुप्रसिध्द उस्ताद  निसार हुसेनखाँकडे गायन शिकूंक लागल. सामकी कशटांनी आनी पोटाखतीर माधुकरी मागून ताणें गायनविधा सपांदन केली. कांय तेंप गोंयांत रावून ताणें गायन विधेचें शिक्षण दिलें. ताच्या शिश्यांचे वळेरंत ताचो चिरंजीव शिवरामबुवा वझे, हरिभाउ घांग्रेकर, केशवराव भोसले, मा. दीनानाथ बापूराव पेंढारकर, भालचंद्र पेंढारकर, दन्नीबाई, तानीबाई, कागलकर बुवा ह्या कलावंत मंडळीचो आस्पाव जाता. तो गाण्याच्यो शिकवण्योय करतालो. ‘बलवंत संगीत मंडळी’ आनी ‘ललितकलादर्श’ ह्या नाट्यमंडळांत ताणें संगीत गुरु म्हणू कांय तेंप काम केलां. ताच्या कांय चिजा ‘संगीत कलाप्रकाश’ (1938) ह्या पुस्तकांत ताच्या कांय चिजांचो आस्पाव आसून ताचें आत्मचरित्र थोडक्यांत दिल्लें आसा. ताचे गायकीन नराठी रंगभूंयेक संगीत दिवन नाट्य संगीतक्षेत्रांतलो गायक विव्दान आनी बहुरंगी कलावंत आसून ‘गायनाचार्य’ म्हण ताका नामना प्राप्त जाली.

## मरण

दि. 05 मे 1945 या दिसा तांका मरण आयले.

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रभाकर जनार्दन दातार

## प्रभाकर जनार्दन दातार

## जल्म
एक नामनेचो शाहीर. ताचें पुराय नांव प्रभाकर जनार्दन दातार. तो जातीन चित्पावन ब्राह्मण आशिल्लो.ताचो जल्म नाशिक लागशिल्ल्या गंगापूर गांवात जालो.पिरायेच्या पंदरा-सोळा वर्सासावन तो कविता करुंक लागलो.

## जिविताची वाट
गंगापूरलावन पुण्याक वतकच तो रास्ते हाचेकडेन कारकून म्हणून काम करुंक लागलो.

## कवनांची खाशेलपणां
थोड्याच काळांत ताच्या कवनांची नामना सगळेकडेन पातळ्ळी. तमासगीर लोकूय ताच्या कवनांची मागणी करूंक लागले,तेन्ना तो गंगू हैवनीच्या फडांत गेलो. सवाई माधवराव आनी दुसरो जीराव हांच्या काळांत ताची नामना पेशव्याच्या दरबारांत पावली. बाजीरावाचेर ताणें 30-40 लावण्यो बरयल्यो . पुराणीक कथांचेर आनी देवदेवतांचेरूय ताणें जायतीं पदां रचल्यांत . तेभायर ताणें चडशे वीर, श्रुंगार आनी करुणा अशें तीन रस आळयल्यात. अचूक शब्दयेवजण, रेखीव रचना आनी चितवेधक वर्णनशैली आदी उल्लेख करपासारखीं खाशेलपणां ताच्या कवनांनी दिसतात. पेशवाईविशीं ताका खुबूच ओड आशिल्ली. देखूनूच ताणें खडर्याचे झूज, रंगाचे दरबार, सवाई माधवरावाचें मरण, बाजीरावाचो राज्यनशा आदी विशयाचेर भरपूर पोवाडे रचल्यात. पेशवाईचो अस्त जातकच प्रभाकराचेर खुबूच वायट दीस आयलें . पोट भरपाखातीर फुडें ताका मुंबय, ठाणें, बडोदें शारांनी भोंवडी करची पडली.ह्या काऴांत तो व्हड व्हड वेपारी आनी श्रीमंत लोक हांचेरूच कवनां करून गावंक लागलो.निमाणच्या काऴांत तो दारादारांनी डफ घेवन भोंवतलो. प्रभाकराक हिंदी आनी उर्दू भाशांचेंय गिन्यान आशिल्लें . ताच्यो कांय हिंदी कविताय उपलब्ध आसात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
ऍनी बेझं

**एॅनी बेझंट** ही एक भारतीय राजकरण,धर्म,शिक्षण,समाजसुदारणा आदी क्षेत्रांत म्हान कार्य केल्ली एक ब्रिटीश बायलमानीस.
नामनेच्यो थाऑसॉफिस्ट आनी भारतीय राजकारण, धर्म, शिक्षण, समाजसुदारणा 
आदीं क्षेत्रांत म्हान कार्य केल्ली एक ब्रिटीस बायलमनीस. तिचो जल्म इंग्लंडात 1
ऑक्टोबर 1847 दिसा जालो. तिची आवय एमिली ही आयरीश आसली आनी बापूय
विल्यम पेजवुड हो लेगीत ताच्या आवय कडल्यान आयरीशच आशिल्लो. एमिलीक तिच्या 
आवयच्या इश्टिणीन शिकपा खातीर आपले लागीं दवरून घेतलें. एमिलीक तिणे जर्मन, 
फ्रेंच हो भासो आनी संगीत हाचें शिक्षण दिलें. तशेच ऍनीत समाजसेवेची आवड निर्माण केली.
या काळांत ऍनी वृत्तीन पांथीक जाली. फुडे रेव्हफ्रँक बेझंट या ख्रिस्ती पंथोपदेशका लागीं तिचें
लग्र जालें. तांकां दिग्बी हो चलो आनी मेबेल नावाची चली अशीं दोन भुरगीं जालीं. 1874 
चालर्झ ब्रॅडला हांच्या ‘नॅशनल सेक्युसर सोसायटी’  त एमिली सामील जाली. त्या काळांत
नास्तिकता, संततिनियमन, बायलांक मतदानाचो अधिकार हांचो प्रचार केल्ले खातीर तिचो 
खूब्ब सामाजीक छळ जालो. तिचेर खटले भरले गेले. लंडनातल्या पयल्या ट्रेड युनियन्सची 
स्थापन तिणेच केली. 1893 या वर्सा ऍनी भारतांत आयली आनी मरसंर भारतांतूच रावली.
हांगा तिणे धर्म, शिक्षण आनी संस्कृतीचे सखोल अध्ययन केले. आपूण आदल्या जल्मांत
हिंदू आशिल्ली आनी या जल्मांतूय आपूण श्रध्देन हिंदू आसा अशें ती मानपाक लागली.
तिणें भारतभर प्रवास करून रामायण, महाभारत, उपनिषदां हांचेर अनेक व्याखानां दिली. 
गितेचे इंग्लीशींत भाशांतर केलें (1905). तिणें लागीं लागीं 450 ग्रंथ बरयलें.ता. 20
सप्टेंबर 1933 दिसा तिका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
विष्णूबुवा जोग

**वीष्णूबुवा नरसिंह जोग** हे महाराष्ट्रांतले वारकरी संप्रदायाचें कार्य पद्दतशीरपणान फुडें व्हरपाचो यत्न करपी संतपुरूष आशिल्ले.ते विष्णूबुवा जोग म्हूण सगल्यांक वळखीचे आशिल्ले.ते आळंदीतल्या वारकरी शिक्षण संस्थेचे संस्थापक,किर्तनकार,प्रवचनकीर आनी लेखक आसले.विष्णूपंत जोग हे निस्वार्थी आसले.ते लोकमान्य टिळक हांचे वांगडी आनी बरे मागपी आसली.स्वदेशी वस्तू वापरताले आनी टिळक हांकां यथाशक्त मजत करताले.विष्णूबुवांचे जल्म पुण्यांत जालो.ते पुण्यांतल्या नगरकर तालमीचे वस्ताद आसले.विष्णूबुवा जोगमहाराज हे वारकरी संप्रदायाचे प्रवर्तक आसले.मराठी संतवाड्मयाचे जायते ग्रंथ तांणी टिपा-प्रस्तावनां-अन्वयार्थ लावन उजवाडायलें.तातुंतले तातुंत शुद्द आवृ-ती तयार करपाचो यत्न केले. जे प्रक्षिप्त अभंग आशिल्ले तांकां कडेन काडून शुद्द प्रत तयार केली.संतांनी बरोवंक नाशिल्लीं पदां आसलीं तीं कडेन काडलीं.त्या वेळा वयलो तांचो सादर्भ घेवन संतांक कितें म्हणपाचें आसा हाचो वेवस्थीत अर्थ तांणी लावन दिलो.हे तांचे कार्य खूब मोलादीक आसा.गावांगावांत भोंवून किर्तनां-प्रवचनां दिलीं आनी आपले म्होवाळ वाणीन अस्सल देशी वाड्मयाचो प्रचार आनी प्रसार केलो.
भजनां,ज्ञानेश्वरी आनी तुकारामाची गाथा हांचीं पारायणां,पंढरीची वारी हो जोगबुवांचो दीसपट्टो क्रम आशिल्लो.विष्णूबुवा शिस्तबद्द वारकरी आसले.आचरण विशुध्द,सत्यप्रियता,देशभक्ती अशा अनेक गुणांनी जोगमहाराजांक समाजांत मान,प्रतिश्टा मेळ्ळी.

वर्ग:देवनागरी पानां
मन्ना डे

thumb|मन्ना डे
**मन्ना डे** प्रबोधचंद्र डे म्हणल्यार मन्ना डे हांचो जल्म कोलकात्याक 1 मे 1919 ह्या दिसा जालो. ताजो चुलतो, कृष्णचंद्र डे हो फामाद संगीतकार आशिल्लो. ताका लागून घरांत संगिताचें वातावरण आसलें. मन्ना डेचेर ल्हानपणा सावन संगिताचे संस्कार जाले. के. सी. डे. आनी उस्ताद डबीर खाँ हांच्या कडल्यान मन्ना डे हाणें गावपाचें मुळावें शिक्षण घेतलें. स्कॉटिश चर्च कॉलेजींत शिकता आसतना सलग तीन वर्सां संगीत सर्तींत यलें इनाम मेळयलें. 1942 ह्या वर्सां आपलें फुडार घडोवपा खातीर के. सी. डे हांच्या वांगडा मन्ना डे मुंबय आयले. सुरवातीक ताणें के. सी. डे, खेमचंद प्रकाश, अनिल विश्र्वास आनी एस. डी. बर्मन हांचे लागीं संगात साहाय्यक म्हूण काम केलें. ताज्या बरोबर तांचें शास्त्रीय गायनाचें शिक्षणूय बी सुरऊच आशिल्लें. मुंबयंत उस्ताद अमन अली खाँ आनी उस्ताद अब्दुल रहेमान खाँ हांचे लागीं ताणें शास्श्रीय संगीताचें फुडलें शिक्षण घेतलें. 1943 वर्सा रामराज्य ह्या चित्रपटा खातीर शंकरराव व्यास हांच्या हाता खाला मनिना डे हाणें पयलें फावट पार्श्र्वगायन केलें. पूण मन्ना डे हांची खरी वळख एस. डी. बर्मन हांणी संगीत दिल्ल्या उपर गगन विशाल (मशाल) या गाण्याक लागून जालीं. हिंदी वांगडा मराठी, गुजराथी, बंगाली, मल्याळम, कन्नड, आसामी या हेर भाशांतूय ताणें गायन केलें. लागीं लागीं 3500 पदां मन्ना डेन गायलीं. तू प्यार का सागर है, लागा चुनरीमे दाग,ऐ मेरी जोहराजबीं, आजा सनम मधुर चांदनीमे हम, ये रात भिगी भिगी, पुछो न कैसे मैने रैने बितायी, प्यार हुआ इकरार हुआही गाणी कानार पडटगीर याद येता ती मन्ना डे हांती. 24 ऑक्टोबर 2013 या दिसा हो सुरांचो बादशाह भायर पडलो.

## जल्म
 मन्ना डे हांचो जल्म कोलकात्याक 1 मे 1919 ह्या दिसा जालो.

## शिक्षण
ताजो चुलतो, कृष्णचंद्र डे हो फामाद संगीतकार आशिल्लो. ताका लागून घरांत संगिताचें वातावरण आसलें. मन्ना डेचेर ल्हानपणा सावन संगिताचे संस्कार जाले. के. सी. डे. आनी उस्ताद डबीर खाँ हांच्या कडल्यान मन्ना डे हाणें गावपाचें मुळावें शिक्षण घेतलें.

## पूरसकार
स्कॅाटिश चर्च कॅालेजींत शिकता आसतना सलग तीन वर्सां संगीत सर्तींत पयलें इनाम मेळयलें.

## वावर
1942 ह्या वर्सा आपलें फुडार घडोवपा खातीर के. ली. डे हांच्या वांगडा मन्ना डे मुंबय आयले. सुरवातीक ताणें के. सी. डे, खेमचंद प्रकाश, अनिल विश्र्वास आनी एस. डी. बर्मन हांचे लागीं संगात साहाय्यक म्हूण काम केलें. ताज्या बरोबर तांचें शास्त्रीय गायनाचें शिक्षणूय बी सुरऊच आशिल्लें

## मरण
24 ऑक्टोबर 2013 या दिसा हो सुरांचो बादशाह भायर पडलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अमृत माधव घाटगे

**अमृत माधव घाटगे हो एक तारवटी**
अमृत माधव घाटगे हांचो जल्म कोल्हापूर जिल्हांतल्या महागाव हांगा दि. 10 आँगस्ट 1913 या दिसा जालो. तांचे मुळावे शिक्षण गडहिलंग्ज आनी कोल्हापूर हांगा जालो. पालीप्राकृत (1930) आनी संस्कुत (1936) या दोन्ही विशयांत ताणी एम.ए. केले. मुंबय विधापीठांत प्रा. ह. दि. वेलणकर हांच्या मार्गदर्शनाखाला प्रबंध बरोवन ताणी पीएचडी (1940) केली. 
घाटगे हे संस्कृत आनी प्राकृत भाषासाहित्यांचे गाढे अभ्यासाकल आधुनिक भाषाशास्त्राची दीक्षा घेवपी जुन्या पिळगेतल्या बुदवंतांपैकी एक. पुणे, कोल्हापूर, धारवाड, नागपूर हांगसल्ल्या महाविघालयांतल्यांन ताणी अध्यापन केलें. पुणे विधाबपीठाच्या डेक्कन काँलेजांतल्या भाशाशास्ञ विभागांत 1961 पासून ताणी अध्यापन केलें. ताणी आधुनीक भाशाशास्ञाचो अभ्यास डेक्कन काँलेज, पुणे आनी अमेरिकेंतल्या पेनसिल्व्हेनिया विधापीठांतल्या फिलाडेल्फिया हांगा केलो. संस्कृत एतिहासिक महाकोश येवजणेत ते 1963 सावन सहसंपादक आसले. 1969 सावन भाशाशास्र –प्रगत अध्ययनकेंद्राचें ते संचालक आसले. इंट्रोडक्शन टू अर्धमागधी (1941) हिस्टॉरिकल लिंग्विस्टिक्स अँड इंडो-आर्यन लँग्वेजिस (विल्सन फिलॉलॉजिकल लेक्चर्स , मुंबई 1962) अ सर्व्हे ऑफ मराठी डायलेक्टूस हातूंत कोंकणी ऑफ साउथ कॅनरा (1963) कुडाळी (1965) कुणबी ऑफ महाड (1966) कोचीन (1967) कोकणी ऑफ काणकोण (1968) मराठी ऑफ कासरगोड (1970) वारली ऑफ ठाणा गावडी ऑफ गोवा आनी मिली ऑफ डांग्ज ही तांची ग्रंथसंपदा. सम स्पेक्टूस ऑफ अप्लाइड लिंग्विस्टिक्स हाचेशिवाय ताणी जायते सोदनिबंद बरयले. कोकणी भास आनी मराठी भास हाचेर संशोधन करपी हो बुदवंत दि.08 मे 2003 ह्या दिसा भायर पडलो

वर्ग:देवनागरी पानां
अनंत कांकबा प्रियोळकार

**अनंत कांकबा प्रियोळकार हो एक तारवटी आशिल्लो**
अनंत कांकबा प्रियोळकार हांचो जल्म 5 सप्टेंबर 1895 दिसा प्रियोळा जालो. प्रियोळकार म्हळ्यार म्हालगडो संशोधक. तांचे मुळावे शिक्षण घरांतूच मराठी चवथी मेरेन जाले. पुर्तुगेजीन प्रिमैर ग्राव आनी सेगुंद ग्राव मेरेन शिक्षण माशेलांत जाले. फोंडया इंग्लिशिंतल्यान शिक्षण घेतल्याउपरांत ते गोंयाभायर गेले. तांचे बी.ए.मेरेनचे शिक्षण धारवाड आनी सांगली जालें. ताणीं मुंबय नगरपालीकेंत 1926 ते 1849 मेरेन नोकरी केली. उपरांत मुंबय मराठी ग्रंथसंगहालयात एक फेब्रुवारी 1948 ह्या दिसा प्रियोळकार हांच्या प्रेरणेन स्थापन जाल्ले मराठी संशोधनाचे मंडळाच्या मराठी संशोधन पत्रिका ह्या संशोधन विशयाक ओंपिल्ल्या तीन म्हयनाळी नेमाळ्याचें ताणे संपादन केलें. 1966त तो मंडळांतल्यान ते निवृत्त जालें. प्रा.प्रियोळकराच्या नांवान 54 पुस्तकां आसात. तातूंत रघुनाथ पंडित विरचीत दयमंती स्वयंवर (1935) मुक्तेश्र्वरकृत महाभारत आदीपर्व (चार खंड 1951-1959) (श्री मुक्तेश्र्वराचा शोध ह्या संशोधनपर निबंधाची जोड दिवन आनी अमृतानंद विरचीत यागराज टिळक (1956) प्रियोळकार हाणी गुजराती आनी इंगलिशींतल्यानूय बरोवप केलें. द प्रिंटींग प्रॅस इन इंडीया (1958) द गोवा इंक्किझिन (1961) गोवा फॅक्टस वसीस फिक्शन (1962) गोवा रि-डिसकवर्ड (1967) ग्रांथिक मराठी भाषा आणी कोंकाणी बोली (1966) ही तांची कांय पुस्तकां. 13 एप्रिल 1973 दिसा मुंबय तांचे मर्ण जालें.

वर्ग:देवनागरी पानां