open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पणस

## पणसाच्यो जाती
‘पणस’ हें झाड बरेंच व्हड आनी दाट पानांचें आसता. शियांच्या दिसांनी फुलां येवन पणस (फळां)लागतात. कापो आनी रसाळ अश्यो पणसाच्यो मुखेल जाती आसात.

## पणसाचे खावपाक केल्ले पदार्थ
गोंयांत आमी पणसाचे पिकिल्ले गरे खातात. ते भायर चारकुटो तशेंच तरण्या जून गऱ्यांची भाजी (शेक) करतात. तरण्या गऱ्यांची पातीं खळाक घालून त्या सालांची भाजी करतात. भिकणां रोसांत घालतात वा भाजून खातात. पिकिल्ल्या रसाळ ग ऱ्यांचे वताक सुकोवन साठ करून खातात. ते भायर पापड करतात. हे सगळे प्रकार खावपाक रूचीक लागतात.

## पणसाचे कांय उपेग वा फायदे आनी ताचे वायट परिणाम
पणसाचे पिके गरे गोड आनी थंड आशिल्ल्यान कुडींत इबाडिल्ले (वाडलेले) वात आनी पित्त दोश कमी करतात. ह्या दोशांक लागून जावपी साबांर दुयेंसांनी तांचो उपेग जांव येता. पूण हरवे गरे खायत जाल्यार कफ आनी वात दोश वाडून पोट जड जाता, पोटांत वात जावन फुगार जाल्लेवरी जाता, थंडी जावप अशीं कांय लक्षणां दिसपाक शकतात. तशेंच वाताक लागून पोटांत गुळो येत वा पोट फुगार जाल्यार गरे खांवक जायना. तातून त्रास वाडूं येता. संडासांतल्यान रगत पडटा आसत जाल्यार काप्या पणसाचे गरे बऱ्याक पडटात. शुक्रधातू बळिश्ट करपाक जाय जाल्यार लेगीत ह्या गऱ्यांचो काय प्रमाणांत उपेग जाता. पातळ परसाकडेन जायत जाल्यार पणसाच्या मुळांचो काढो करून पोटांत घेवचो. पणसाचे सालींतल्यान एक तरेचो द्रव भायर सरता. तोंड आयल्यार हो द्रव त्या भागार लायतात अशें केल्यार तें दुयेंस बरें जाता. कांय कातीच्या विकारांनी कातींततल्यान उदक तेंवता. अशा वेळार पणसाचीं पानां तशेंच मुळांचो काढो करून थोडो पोटांत घेवचो. पणस (फळ) कापतकच दीक येता. सुजिल्ल्या भागार तशेंच घावो जावन सूज आयल्यार त्या जाग्या भोंवतणी वयलो दीक लावचो. ऋतू प्रमाण फळां खाल्ल्यार ताचो कुडीक फायदोच जाता. पूण खंयचेय गजालीची अतिताय करची न्हय. तशेंच पणसाचे गरे-भिकणां चड प्रमाणांत खायत जाल्यार ताचो लेगीत वायट परिणाम आमचे कुडीर जाता.

वर्ग:देवनागरी पानां
पेर

पेराचे प्रकार.

**पेर** हे फळ तशें उपक्षितूच उरला. गोंया सारक्या राजयाांत पेराां घरच्या पोरसाांत, भाटाांनी आसताच. इतलेंच न्हय तर काांय फावट तीां थयच कुसून वतात. ताांचो जाय तसो वापर जायना. अमेररके सारक्या देशाांत ताचें उत्पन्न व्हडा प्रमाणाांत काडटात. पेराां बारीक, मोटीां, वाांटकुळी, लाांबेलीां साबार आकाराचीां आसून ताांतूत जीां जजवनसत्वाां आसतात तीां हेर बरयाश्या फळाांनी नासतात.हें फळ गोड रुचीक आसता. तततलेंच तेंखनीज आनी हेर सत्वाांनी युक्त अशें आसता.

पेराचे उपेग

खावपा खातीर आताांच पीकूंक आीयल्लें पाचवें हळडुवें अशें पेर खावचें तातूंतल्यो बांीयो लेगीत जवनसत्वाांनी युक्त अश्यो आसतात. पूण त्यो पचपाक जड आनी ताांचो काांय लोकाांक त्रास जावांक शकतात म्हूण बबांयो काडून पेर खावचें. पेर खाल्यार कात टवटवीत उरता. दाताां खातीर आनी मावाां खातीर लेगीत तें बरेंच उपेगी.काळजाची क्रिया सुदारपाक काांय प्रमाणाांत मजत करता. जाांकाां उच्च रक्दाबाचो त्रास आसा ताांणी पेर मुजरत खावचें.

पराचे फायदे

आयज आमच्या आहाराांत भायलीां, तेलाचीां खाणाां वाडत आसात. जरी काांय लोकाांनी तेलाचेंखावचें सोडलें पयलीां खाल्ल्या पदाथाांचो दश्ुपररणाम हो जाताच.ह्या दश्ुपररणामाां पसून वाटावपाक जाय जाल्यार एक गजाल करची. ती म्हणजे पेर खावचें. बध्द मल प्रवत्तृ ी आसता ताांकाां तर हें भोवच उपेगी फळ. पेर हें एक उत्कृश्ट 'अॅण्टिओण्सिडेटि' बरयाश्या दयेसाांक आमचे पसून पयस दवरता. तशेंच हातूत सत्रयाां परस चड प्रमाणाांत वटामीन ‘िी' आसता. इतलें सगळें गूण लिाांत घेतल्यार हें भोव मोलादीक अशें फळ उपेिीत उरचें ना.

वर्ग:देवनागरी पानां
सुरण

## प्रकार

गावगीरा वाठाराांत काां लोक ही  वनस्पत पावसाच दिसाांनी आपली पोरसाांत रोर्तात.झाडगो सुरु्ण आनी गाांवठी सुरण अशें तीन प्रकार मेळटात.ही वनस्पत मीटर भर उांचार्ेची जाता.जमनीांत ीभतर ह्र्ा वनस्पतीक गोलाकार व्हड मुांडल तर्ार जाता.सुरणाचे हे मुांडलेत वखि गुणधमा आमशल्ल्र्ान आर्ुवेिाांत ताचे साबार वखि उपेग साांगल्र्ात.बाजाराांत हो सुरण सहजतार्ेन मेळटा.कातररल्ल्र्ा सुरणाचो कांुडो आांगाक लागल्र्ार खाज सुट्टा.ताका लागून सुरणाचो बार क सोडी वा कापाां करून ताांकाां सोलाांचे उिक लावचें आनी मागगरूत ताांचो उपेग करचो.

## उपेग
साधर्ाांक सूज आर्ल्र्ार वा हत्ती रोग जावन पाांर् सुजल्र्ार सुरण बार क वाांटून ताचो कल्प म्होवाांत ममसळचो आनी तें ममश्रण सूज आर्ल्र्ा त्र्ा भागाांक लावचे.सूज िेंवपाक मजत जाता.जजबेक रूच हाडपाक,भूक वाडपाक तशेंच खाल्ले पचन जावचें खातीर सुरणाची भाजी खावप गरजेची.पोटाांत िखु ल्र्ार वा पोटाांत िांत जाल्र्ार ह भाजी खाांवची. बबकाांत सुरणाचो मुखेल प्रमाणाांत उपेग करतात. बबकाांक लागून परसाकडेन त्रास जावप वा सांडास सुकप असल्र्ा लक्षणाां वेळार सुरणाची भाजी जेवता वाांगडा चड प्रमाणाांत घेतल्र्ार गुणकार थारता.पूण बबकाांत सांडासाांत रगत पडटा आसल्र्ार सुरणाचो वापर करचो न्हर्.फिग्िाक सूज आर्ल्र्ार आनी फिग्िाचें कार्ा बरेतरेन जावांचे म्हूण सुरणाची भाजी खावची.कुडीांतलो शुक्रधातूिरुबळ आसत वा ताचें प्रमाण कमी आसता जाल्र्ार तशेंच बार्लाांमि ां म्हर्न्र्ाची पाळी वेळार र्ेना जाल्र्ार सुरणाचे भाजर्ेचो उपेग जाता.सुरण आमशल्ल ां आर्ुवेि क वखिाां बाजाराांत उपलब्ध आसात.

## पररणाम
हो सुरण गरम आमशल्ल्र्ान गरमेच्र्ा दिसाांनी तशेंच पपत्ताच्र्ा िर्ु ेंसाांत रक्त र्ेता त्र्ा बबकाांत ताचो अजीबात उपेग करचो न्हर्.एकाधर्ा वेळार सुरणाचो चड प्रमाणाांत वापर के ल्र्ार जजवाक माल पडूांक र्ेता.त्र्ा वेळार मलांबाचो रोस,ताांक वा गच ांचेचो कांुवळ करून पोटाांत घेवचो.

वर्ग:देवनागरी पानां
सुरंगा

सुरंगांचें पानचवेचार झाड चड दया वाटरात दिसता. हे झाड मोंटें आसून  ताची साल भायलयान घयरी ताबशी आसता.हाचीं फळा    लांब गोल आसून पिंकतकच हळडुव्या  रंगाचीं  जातात . हया झाडाक धवशया हळङुवया  रंगाची सोबीत सुवासीक फलां फुलतात. हया  ताचच्या  परमळाक लागून सुरंगांचो  वळेसर बायला  घोसतान  माळटात . सुरंगीचया फुलांचयो बारीक कळयो ‘ नागकेशर ’  महूण बाजारांत मेळटात. ताचे गुणधम्र कोसभशेन  आसतात.

## वापर
सरंगां पसून मेळपी केसर,तेल साल आनी  दीक कांय घरगुती वखदांनी वापरूक  मेळटा. कांय पोटांतलया कागाळी वेळार सुरंगीचे सालीचो बरोच उपेग जाता. पातळ परसाकङेन जायत वा परसाकङेन रगत पङत जालयार सुरगीचे काढो पोटांत घेवच.

## सुरंगींचे फायदे
सुरंगींच्या फळापसून जें तेल काङटात तें दुखीक सामकें बरयाक पङटा . ते भायर मुतपाक त्रास जायत वा मुंतातलयान पूं भायर पङटा आसत जालयार हें तेल कांय पमाणात  पोटात घेतत. खावंपाच्या जिनसांत घालून केसर आमच्यांनी घेंव  येता. वा केसरा भशेन ताचो  उपेग करपाक  मेळटा . घावो जाल्यार  झाङाचो दीप घाव्यार घालत जाल्यर घावो बेगीन पेखपाक मजत जाता.

वर्ग:देवनागरी पानां
चंदन

**चंदन**

चंदन महणटकच आमचया नाकात रिगता तो मधूर असो  चंदनाचो परमळ . धार्मीक  वा  हेर कायांत आमी चंदनाचो वापर करतात. वास हो चंदनाचें खासशेलेंपण आसलें तरी ताथच्या वखदी गूणधमूय भरिलले आसात. वखदी चंदनाचे हें  सूवादीक झाड दाट रानात जाता. कनाटक आनी तामीळनाडू राज्याच्या कांय गरमेच्या भागात मेळपी चंदनाच्या झाडांत सुगंध चड प्रमाणात आसुन तातुंत तेलाचो अंशूय चड आसा. झाडाचीं पानां , फुलां वा सालीक वास नासता . चंदनाचें झाड कातरतकच भितरलया खोडाक सुगंध येता . ताचो रंग हळदुवो धवसो आसता . आयुर्वेदात ह्या खोडाचो आनी त्या पासून तयार केललया तेलाचो उपेग साबार दुयेंसांखातीर सांगला.

धवो चंदन आनी तांबडो चंदन (Pterocarpur santatinis) अशे चंदनाचे दोन मुखेल प्रकार आसात. तांबड्या चंदनाचो रंग तांबूस आसता. गरमेच्या दिसांनी तशेंच पित्त वा रगत इबाडून जावपी दुयेसां वेळार हो चूर्ण गरम उडक पियेंलयार वयलीं दुयेंसां पयसावतात . रगत इबाडून कातीक फोड येवप, जळजळ पडप खाज  सुटप ,अशया तरेच्या कातिच्या विकारांत चंदनाच्या चुर्णाचो लेप करुन लावचो . ते भातर किरायत्याच्या, चंदनाच्या चूर्णात म्होंव आनी तूप घालून ताचें मिश्रण पोटांत घेवचें .अशें केलयार कुडितलया रत्ताची शुध्दी जावन वयलया दुयेंसांनी गूण मेळटा.

कांय कातिच्या विकारांनी कातीर खाज सुटलया चंदनाचें तेल त्या भागाक लावचें आनी ते पोटांतुय घेवचें.रगतातलया दोशांची शुध्दी जावन रगत पसारण ( blood circulation ) जावपाक  मजत जाता . कातिचो रंगूय सुदारता . कातिच्या विकारात उदक तेंवता जालयार चंदनाचो चुर्ण त्या भगाक लावचो .कडितलें पित्त इबाडून आंगांक जळजळ पडलयार चंदनाचो चर्ण आनी वाळ्याचो चूर्ण आंगांक काडचो आनी कपाळार चंदनाचो लोप लावचो.

पित्ताक लागून तकली दुखता जालयार कपाळार जंदनाचो लोप काडचो .पिंताचो त्रास जायत जालयार वा पोटांत जळजळ पडलयार चंदनाचो चूर्ण उदका वांगडा घेवचो . उलटी जालयार चंदन आनी  आंवाळ्याचो चूर्ण म्होंवा वांगडा घेवचो. आंगातले गरमेक लागून वा पित्ताक लागून चड घाम येत वा घामसाण मारत जालयार चंदनाचें तेल  दोन थेंबे कानांत घालचें . चंदनाची कांडी दुदांत झरोवन मुखामळार लायलयार काती वयले दाना वचून मुखामळावयले कातीचो रंग सुदारपाक मजत जाता आनी तिकितसाण येता. साबणान वा सौंदर्यप्रसाधनानी चंदनाचो वापर बय्राच प्रमाणात करतना दिशटी पडटा. तो ताच्या ह्याच मुखेल गाणाक लागून . कामणी  साररक्या कांय फिग्दाच्या दुयेंसावेळार चंदनाचो चूर्ण पोटांत घेवचो . कामणींत वाडिललों पींत भातर काडून फिग्दाचें कार्य सुदारता आनी दुयेंस बरें जावपाक मदत करता. पातळ परसाकडेन जाता वा संडासांतल्यान रगत पडटा आसत जालयार हो चंदनाचो चुर्ण पोटांत, घेवचो.जायते फावट आमचे कुडींतलो कणदोश इबाडिललया कफाचें शोशण जाता आनी दंत  जावपाक पावनात  पित्ताक लागून तान लागता जालयार चंदनाचो चूर्ण पोटांत घेवचो . तातूंत इबाडिललया कफाचें शोशण जाता आनी दंत जावपाक पावनात . पित्ताक लगून तान लागून तान लागता जालयार चंदनाचो चूर्ण घालून दवरिललें उदक साकर घालून पियेवंचें . पूण ताळो सुकून आयलयार चंदनाचो उपेग मात करचो न्हय.

वर्ग:देवनागरी पानां
बीट

भाजी
आमी सदांच म्हण्टातकी आमच्य आहरांत भाजी ही आसपाकूच ‌जाय. आनी ते खातीर ‌‍हरव्या पानांची (पाले) भाजी आमी चडांत चड वापरतात. ते भायर बटाट, कोबी, चिटकी अशा भाजयांचो आसपाव करतात. बिटाचे भाजयेचो लेगीत आसपाव केल्यार भलायके खातीर ताचो फायदोच जातलो. कांय जाणांक बीट गोड आसता म्हूण वा हेर कांय कारणांक लागून आवडना. पूण तचे गूण वळखले जाल्यार व्हडा उमेदीन ताचें सेवन करूंक आवडटलें.

बिटाचे म्हत्व
बीट हो भडक गुलाबी‌-तांबडया रंगाचो आसता.बीट हें एक कंद-मूळ,सुरवेक बिटाचीं पानां भाजी करपाक वापरताले आनी कंदाचो वखदा खातीरच वार करताले. पूण काळांतरान कंदाचोय भाजये खातीर वापर जावंक लागलो.
बिटाचो रोस काडून घेतलो जाल्यार तातूंतल्यान बरीचशीं जिवनसत्वां,मिनरल्स,पोशक तत्वां आमकां मेळूंक शकतात.हाचो रोस फीट येता अशा.दुयेंतीक दिल्यार तातूंत बरोच फरक पडिल्लो दिसून येता.
बिटांत “सी” जिवनसत्वा वांगडाच लोह तत्व आसता. जे रत्काक अती गरजेचें आसता. वाडट्या वयावयल्या भुरग्यांक आनी बायलांनी एनिमियाची शक्यताय आसत म्हूण ताचो चडांत चड लाव करून घेवचो.वाडोवपाक ताचो मोटो हातभार लागता. बिटांत चडांत चड साकरीचें प‌रमाण आसता ,जें हेर खंयचेच भाजयेंत ना.

बिटाचे वापर
गोड्यामुताच्या दुयेंतीनी कमी परमाणांत ताचें सेवन करचे वा टाळचें .‌‌केन्सर दूयेंतीक बीट खावपाक बरें .तातूंत बीट केरोटीन बिटाची उकडिल्ली भाजी ही काळजाची किया सुदारता. तशेच बलड परेशण सामान्य करपाक मजत करता. बीट पचन सुधारून मलबध्दता कमी करता.बिटाचो रंग आयसकीम वा हेर पदाथा‌‌ रंग हाडपाक वापरतात.बिटांत केल्शियम आशिल्ल्यान हाडां मजबूत जाता. (बिटाच्या रंगाक लागून मुताचो वा मळाचो रंग गुलाबी जावंक शकता.पूण तातूंत कसलोच दोश आसना). बिटाचे वयले गूण लक्षांत घेतल्यार ताचो कितलो तरी लाव करून आमच्यांनी घेव येता.

वर्ग:देवनागरी पानां
पोपाय

पानांचे विशिश्ट मांडावळी खातीर हें झाड एखादें फुलयल्ले
सत्रेवरी उबें आसाता. माडयेवरी नीट वयर वचपी ह्या  झाडाक पोपाय मात
चुमड्यांनी लागतात. हरवी पोपाय कापतकच तातूंचल्यान चड प्रमाणांत
दीक भायर येता. पोपाय कापतकच तिचो रंग हळडुवो जाता. हे पोपायेंत
भितर बारीक काळ्यो बुळबुळीत बिंयो आसतात. पिकिल्ले पोपायेची
रूच वेगळीच आसता . हे पोपायेची पोपाय, बिंयो, पानां तशेंच तिचो
दीक ह्या सगळ्यांचो घरगुती वखदां खातीर उपेग करतात. पोटांतल्या
साबार दुयेंसां खातीर पिकिल्ले पोपायेचो हमखास उपेग जाता. पोपायेंत
पाचक तत्व चड प्रमाणांत आशिल्ल्यान पचना  संबंदांतल्या विकारांचेर
हाचो वापर जाता. भूक कमी लागप, अजीर्ण जावप, पोटांत दूख पडप, 
फिग्दाच्या दुयेंसांत वा फिग्दाक लागून जावपी पोटांतली दुयेंसां वाडल्यार 
पिकिल्ली पोपाय खावची. पोपाय खाल्यार पोट साफ जाता. दंत जावप
तशेंच हेर त्रास जाल्यार ही पोपाय उपेगी पडटा. हरवे पोपायेची भाजी
करून खाल्यार दंतांचो त्रास कमी जाता.

## पोपायचे गुणां
पिकिल्ली पोपाय खाल्यार रगत शुध्द् जाता. 
ह्या तिच्या गुणांक लागून रगत इबाडून जाल्ल्या तशेंच
खोरूज वा हेर कातीच्या दुयेंसा वेळार ही पोपाय खावची. कातीक 
सूज येवप वा त्या जाग्यार दुखप अशा वेळार पोपायेची पाना वा
बिंयो बारीक वाटून त्या भागार लेप काडचो. आंगाक गांठी जायत
जाल्यार वा सूज येवन दुखत जाल्यार ह्या लेहाचो वापर करचो. वेंचू
चाविल्ल्या जाग्यार तात्काळ उपाय म्हण पानां वांटून केल्लो लेप पांयांक
करून लावच्यो. तशेंच हत्तीरोगांत पानां वांटून केल्लो लेप पांयांक
लावचो. वताच्या दुयेंसांत सांद्यांक , आंगाक सूज वा दूख आसत
जाल्यार पोपायची पानां गरम करून तांचो शेक मारचो. तशेंच बिंयां
पासून तयार केल्लें तेल आर जाल्यार वा तोंड वांकडें जालें जाल्यार
तशेंच कातीच्या विकारांचेर लावपाक मेळटा. मुतपाक कमी जायत
जाल्यार पोपायेची पानां कांय वेळ गरम उदकांत दवरून तें उदक पियेवचें.

## बायलांक खातीर पोपायचो उपेग
बायलांक म्हयन्याची पाळी वेळार येना जाल्यार, पाळये वेळार
त्रास जायत जाल्यार हरवी पोपाय वा बिंयो खावच्या. गुरवार बायलांनी
हरवी पोपाय खावची न्हय. बाळतणींक  दूद येना जाल्यार पिकिल्ली
पोपाय खावची. गूण मेळटा. पोटांत उदक जावप, (Ascites) 
सारक्या दुयेंसावेळार पोपाय पथ्य म्हण वापरतात. पिकिल्ले पोपायेचो गर
मुखामळार लायत जाल्यार कातीचेर आशिल्ले दाग  वचून रंग सुदारता 
आनी मुखामळार वेगळीच चमक येता. हाचे खातीर पोपायेचो गर तोंडाक
लावन कांय वेळान तोंड धुवन घेवचें.

वर्ग:देवनागरी पानां
संत तुकाराम

thumb|संत तुकाराम
**संत तुकाराम**(१६०८-१६५०), जांका तुकाराम ह्या नांवान लेगीत वळखतात।  सतराव्या शेंकडयांतलो एक व्हड कवी जावन गेलो। भारतांत चालू आशिल्ल्या भक्ती आंदोलनाचो तो एक मुखेल स्तंभ आशिल्लो।

## संदर्भ
https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE

वर्ग:देवनागरी पानां
विलफी रेबिंबस

**विलफी रेबिंबस** ,म्हळ्या नांवा काल फमद जळ्या विलफ्रेड जेरालड रेबिंबस, कोंकणी गावपी अनी गीतकार. हंकां **कोंकण कोगूळ** म्हळ्ळे बिरूद अस. हो २ एपरील १९४२ वेर ल्यांडलीन रेबिंबस अनी मागदेलीन मेनदोन्साक जल्म्लो.
## आरंभीक जीवन अनी कुटम
विलफी २ एपरील १९४२ वेर ल्यांडलीन रेबिंबस अनी मागदेलीन मेनदोन्साक जल्म्लो. तो ६ जणा भुर्ग्य पैकी निमाणो जावन जल्म्लो. तचे प्राथमीक अनी प्रौढशाला शिक्षण मिलाग्रेस इसकोल कोडियाळ हंगां संपैले. १०वी संपल्य उपरांत ऐ.टी.ऐ शिकप जोडले. तच्य भुर्ग्यपणार्च तो तलेंत्वत गावपी जावन असलू अनी सबार इनामा जोडल्ली. सांज जातच भक्तीक गितं अनी लोक गितां गांवची रिवाज तांची. अशें गांवन्क शिकलो. ताचो वोडलो बाव ग्रेशियान बरो हार्मोनियम व्हजोवपी अनी तचे थवन विलफी वाजांत्र शिकलो. अपल्य १४ वर्स प्रयेर तणे पदं बरोवन्क सुरू केले. उपरांत यांत्रीक शिक्षण जोडन सां. जुजे काऱ्यागारांत कमाक सेर्वलो. १५ वर्स प्रायेर **पयसासो संसार** म्हळ्ळो स्वंत नटक खेळोवन दकयलो.

## गावपी अनी पदां
१९७१ सेपटेंबर २१वेर पूर भवनंत पयलें विलफी नैट सदर जालें. दूसऱ्य विलफी नैट संदर्भी बिस्प बाजील सोजान **कोंकण कोगूळ** म्हळ्ळें बिरूद दिलें. कोंकण संगीत क्सेत्रंत चडुंणे ३००० पदांचे रचन करून गायला. २४८  विलफी नैट सदर केलां. कोंकणी पदां अनी भक्तीक गीतांचो ४७ कोवल्यो रचल्यत. कोंकणी पदांचे १० बूक बरयलात.

## बिरूद अनी प्रशसती
१९७१- **कोंकण कोगूळ** बिरूद.

१९९१- कर्नाटक राज्योत्सव प्रशसती.

१९९३- अखील कर्नाटक परिषद आवार्ड.

१९९६- तुळुनाड कोगिले बिरूद.

२००६- संदेश कला प्रशसती.

२००७- दायजी दुबाय पुरसकार.

२००९- मांड सोभाण जिणेये सादान पुरसकर.

अशें सबार प्रशसती बिरूद पुरसकर अपणायल्यत.

## निमाणे दीस
विलफीक क्यान्सर पिडा लागल्ली.दुकीन वोळवोळ तलो जाल्यरी हसत्य तोडार असल्लो.२०१०, मार्च ९ तरिकेर कोंकण कोगूळ अंतरलो.

## उल्लेख

वर्ग:देवनागरी पानां
Wilfy Rebimbus

**Wilfi Rebimbus**, mhollea namva kal fomod zollea Wilfred Jerald Rebimbus, Konknni gaupi oni gitokar. Honkam **Konkonn Kogull** mholl'lle birud oso. Ho 2 Abril 1942 ver Leanddlin Rebimbos oni Magdelin Mendonsak zolmlo.
## Arombhik jiun oni kuttom'
Wilfi 6 zonna bhurgyo poiki nimanno zaun zolmlo. Toche prathomik oni prouddhoxala xikxonn milagres iskol koddiall hongam sompoile. 10vi somplyo uprant oi.Tti.Oi xikop zoddle. Tochyo bhurgyoponnarch to tolentvot gaupi zaun oslu oni sobar inama zoddl'li. Sanz zatoch bhoktik gitom oni lok gitam gamvchi rivaz tanchi. Oxem gamvnk xiklo. Tacho voddlo bavo grexian boro harmoniyom' vhozoupi oni toche thoun vilfi vazantr xiklo. Oplyo 14 vorso proyer tonne podom borounk suru kele. Uprant yantriko xikxonn zoddn sam. Zuje kareagarant komak servolo. 15 vorso prayer **poisaso somsar** mholl'llo svont nottok khelloun dokoilo.

## Gaupi oni podam
1971 septtembor 21ver puro bhounont poilem vilfi noitt sodor zalem. Dusryo vilfi noitt sondorbhi bisp bajil sozan **konkonn kogull** mholl'llem birud dilem. Konkonn songit ksetront choddumnne 3000 podanche rochon korun gaila. 248  vilfi noitt sodor kelam. Konkonni podam oni bhoktik gitancho 47 kouleo rochlyot. Konkonni podanche 10 buk boroilat.

## Birud oni proxosti
1971- **Konkonn Kogull** birud.
1991- Kornattoko rajeotsovo proxosti.
1993- Okhilo kornattoko porixod avardd.
1996- Tullunaddo kogile birud.
2006- Sondexo kola proxosti.
2007- Daiji dubai puroskar.
2009- Mandd sobhann jinneye sadan puroskor.

Oxem sobar proxosti birud puroskor opnnailyot.

## Nimanne dis
Wilfik keansor pidda lagol'li.Dukin vollvoll tolo zalyori hostyo toddar osl'lo.2010, march 9 toriker konkonn kogull ontorlo.

## Ul'lekh

वर्ग:Romi panam
हर्मन‍प्रीत कौर

thumb|हर्मन‍प्रीत कौर

**हर्मन प्रीत कौर** (जनन ८ मार्च १९८९) एक भारतीय क्रिकेट खेळगडी जावनासा. ही बारतीय क्रिकेट पंगडांत '''आल रांवडार''' जावन असा आनी हिका 'मिनिसट्री आफ यूत अफेर्स आंड स्पोर्ट्स' हाणीं 'अर्जुना' प्रशसती दीवन सन्मान केलां.

## आदली जिणी
कौर, ८ मार्च १९८९ ''मोग'', [''पंजाबां''](https://en.wikipedia.org/wiki/Punjab_(India)) त हमदर सिंग बुल्लर म्हळ्ळ्याच्या घरा जाल्माली. हर्मन प्रीत हिची भयण 'मोग' च्या ''गुरू नानक कालेजीं'' त ''असिसटेंट प्रोफेसर'' जावन आपली सेवा दिता. आपल्या घरा तावन सुमार ३० किलो मीटर पयस आसच्या **ग्यान ज्योती स्कूल अकादमी** हांतू कमल्दीश सिंघ सोदी हच्या हताकाल क्रिकेट खेळाच्यें अब्यास तिणें सुरू केलें. हिणें खेळाच्या सुर्वेच्या दिसानीं चेर्क्यां सांगाता खेळच्यें आसतालें. २०१४व्या वर्सा अपल्या मांय गांवा थावन ''मुंबाय'' पावोन ''भारतीय रैलवें'' त कामार पवली.

## वृत्ती जीवन
हिणे आपलें खेळा जीवन २००९ंत २० वर्सांचे प्रायेर ''पाकिसतानी महिळा पंगदा'' विरोद '''ओडिऐ'ं'''त सुरुवात केली.

२००९ ंत हिणे आपलें पयलें  हांगा इंगलेंड महिळा पंगडा विर्रोद खेळ्ळी आनी ८ बालांनी ७ रन दाखल केलें.

२०१० व्या वोर्सा मुंबाय्ंत चाल्ल्या खेळांत इंगलेंडाच्या विरोद ३३ रन दाखल केले
thumb|right|हर्मन प्रीत कौर
२०१५व्या वोर्सा ''गंगोत्री क्रिकेट ग्लेडस'' ,मैसूर हांगा चल्ल्या ''सौत आफ्रीका'' विरोद ९ विकेट काडन भारता क जीत आपणायलें. त्याच म्याचांत तिणें ३४ रन  दाखल केले .

२०१६व्या वर्सा ''आसतेलिया'' विरोद  चल्ल्या 'ऐसिसी' क्रिकेट खेळांत ३१ बालांनी ४६ रन केले. हाच्ये उपरांत चल्ल्या अन्येक ट-ट्वेंटी ंत ८९ रन आनी ७ विकेट काडन भारताक जीक दिली.

जून २०१६ ंत हर्मन प्रीत हिणें देशा बायर ट-ट्वेंटी फ्रांचैस खेळोंक ओप्पंद केलेम. जुलाय २० २०१७वेर आसत्रेलिया १७१*(१५१) गळसोन सेमी फैनाला क प्रवेश केलें. हर्मन प्रीत हिचें १८८* वयक्तीक रन एका भारतीय महिळाच्ये  ''अत्युन्नत दखल'' जावनासा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
Harmanpreet Kaur

thumb|Harman‍prit Kaur

**Hormonprit kour** (zonon 8 march 1989) ek bharoti-i krikett khellgoddi zaunasa. Hi baroti-i krikett pongddant '''al ramvddar''' zaun osa ani hika 'ministtri af yut ofers andd sportts' hannim 'orzuna' proxosti diun sonman kelam.

## adli jinni
kour, 8 march 1989 ''mog'', [''ponzabam''](https://en.wikipedia.org/wiki/Punjab_(India)) t homdor sing bul'lor mholl'lleachea ghora zalmali. Hormon prit hichi bhoinn 'mog' chea ''guru nanok kalejim'' t ''osisttentt profesor'' zaun apli seva dita. Aplea ghora taun sumar 30 kilo mittor pois aschea **gean jeoti skul okadomi** hantu komoldix singh sodi hochea hotakal krikett khellachyem obeas tinnem suru kelem. Hinnem khellachea survechea disanim cherkeam sangata khellchyem astalem. 2014vea vorsa oplea mam-i gamva thaun ''mumbai'' pavon ''bharoti-i roilvem'' t kamar pouli.

## vrit'ti jiun
hinne aplem khella jiun 2009nt 20 vorsanche prayer ''pakistani mohilla pongda'' virod '''oddioi'm'''t suruvat keli.

2009 nt hinne aplem poilem  hanga inglendd mohilla pongdda virrod khell'lli ani 8 balamni 7 ron dakhol kelem.

2010 vea vorsa mumbaint chal'lea khellant inglenddachea virod 33 ron dakhol kele
thumb|right|hormon prit kour
2015vea vorsa ''gongotri krikett gledds'' ,moisur hanga chol'lea ''sout afrika'' virod 9 vikett kaddn bharota k jit apnnailem. Teach meachant tinnem 34 ron  dakhol kele .

2016vea vorsa ''astelia'' virod  chol'lea 'oisisi' krikett khellant 31 balamni 46 ron kele. Hachye uprant chol'lea onyek tt-ttventti nt 89 ron ani 7 vikett kaddn bharotak jik dili.

Zun 2016 nt hormon prit hinnem dexa bair tt-ttventti  khellonk oppond kelem'. Zulai 20 2017ver astrelia 171*(151) gollson semi foinala k provex kelem. Hormon prit hichem 188* voiktik ron eka bharoti-i mohillachye  ''otyun'not dokhol'' zaunasa.

## Sondorbh

वर्ग:Romi panam
ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ

**ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ** ಏಕ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ಟಾಚೇರ್ ಮುಕ್ತ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ್ ಜಾವ್ನಸ್ಸ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಹಾಕ್ಕ್ ಚಲೇಯ್ತ. ಹಾಂತ್ ಕೋಣ್ ಜಾವೊ ಸಂಪಾದನ್ ನವೇಂ ಬದಲ್ ಕೊರ್ಚೆಂ ಜಾತ್ತಾ. ಜಿಮ್ಮಿ ವ್ಯಾಲೇಸ್ ಆನಿ ಲ್ಯಾರಿ ಸ್ಯಾಂಜರ್, ಹಾನ್ನಿ ಮೇಳ್ಣ್ ಜನವರಿ ೨೦೦೧ ಆಂತ್ ವಿಕಿಪೀಡೀಯಾ ಸೂರ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ. ಪೂಡೆ ಬರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷಾಂತ್ ಮಾತ್ರ್ ಆಸಿಲ್ಲೆ, ಮಾಗಿರ್ ದುಸ್ದುಸ್ರೆ ಸುಮಾರ್ ಭಾಷೇಂತ್ ಸೂರ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ.

## ಕೊಂಕಣಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ
ಕೊಂಕಣಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಜೂನ್ ೨೦೧೫ ಆಂತ್ ಸ್ಥಾಪನ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ. ಹಾಜ್ಜ್ ವೈರ್ ಕಾಮ್ ೨೦೦೬ ವರ್ಸಾಂತ್ *ಇನ್‍ಕ್ಯುಬೇಟರ್*ಆಂತ್ ಸೂರ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ. ಇಂಡಿಯಾ ಆ್ಯಕ್ಸೆಸ್ ಟು ನೋಲೆಡ್ಜ್, ಗೋವಾ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯ್, ನಿರ್ಮಲಾ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಆನಿ ದಾಲ್ಗಾಡೊ ಕೊಂಕಣಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚೆಂ ಸಹಾಯಾನ್ ತೇಂ ಉಜ್ವಾಡಾಕ್ ಐಲೆಂ.

ಕೊಂಕಣಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ತೀನ್ ಲಿಪೀಚ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಜಾವ್ನಸ್ಸ. ಹಾಂತ್ ದೇವನಾಗರಿ, ರೋಮಿ ಆನಿ ಕನ್ನಡ್ ಲಿಪೀಂತ್ ಪಾನಾಂ ಆಸ್ಸ. ಪೂರಾ ಪಾನ್ ನಯ್, ಜಲಾರ್ *ಇಂಟರ್ಫೇಸ್* ಆನಿ *ಮೆನ್ಯು* ಹೇಂ ದೋನ್ ಲಿಪೀಂತ್ ಆಸ್ಸ - ದೇವನಾಗರಿ ಆನಿ ರೋಮಿ. ಹಾಂತ್ *ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಕನ್‍ವರ್ಟರ್* ತಯಾರ್ ಕೊರ್ಚ್ ಪ್ರಸ್ತಾವ್ ಊರ್ನು, ತಾಂತ್ ದೊಕುನ್ ಕಂಚೆಂ ಲಿಪೀಂತ್ ಜಾವೊ ಬರೇಯ್ಲ್ ಪಾನ್ ದುಸ್ರೆ ಕಂಚೆಂ ಲಿಪೀಂತ್ ವಾಚುಚೇಕ್ ಜಾತ್ತಾ.

वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
Raknno

1938 isvechea Dezembrant, tovollcho Mongllur dhormprantacho Bispo Victor Fernandes hannem  Mungllurant chol'lolea poilea Evkaristik Kongresachea ugddasak *Raknno* potr survat kelem.  Fr. Silvester Menezes *Raknno* potracho poilo sompadok aslo. *Sot uloi dhorm' choloi* potracho dhiey asa.

## Mhalokponn
*Raknno* potr Mougllur dhormprantachem odhikrit satallem asun, Dipti visvostachea mhalokponnar potr cholta mhonnon potrachea imprinttar chhaplam. *Raknno* potr dhormprantacho odhikrit chhapkhano Coddialboil chhapkhanneant chhaptat.

## Raknno potrache sompadok

## Ontorzallear Raknno
Prostut Raknno satallem ontorzallear [2] vachunk mellta.  Isyu.Kam mhazallear Raknno [3] potrachem p.d.fghalun, thoim savun embedd korun Raknno potrachea mhazallear vochunk zata.

## Ul'lekh

* Raknno potrache sompadok
* Raknno satallem ontorzalear
* Isyu.com zallizagear Raknno

वर्ग:Romi panam
राकणो

## चरित्रा
१९३८ इस्वेच्या दशेंबरांत, तवळचो मंगळूर दियेसेजिचो भिस्प विकटर फेर्नांडिसान मंगळुरांत चल्लेल्या पयल्या एवकरिसतीक कोंग्रेसाच्या उगडासाक राकणो पत्र सुर्वातलें. फा. सिलवेसटर मिनेज राकणो पत्राचो पयलो संपादक. सत उलय धर्म चलय पत्राचो ध्येय आसा.

## म्हालकपण
राकणो पत्र मंगळूर दियेसेजिचें अधिकृत हप्त्याळें आसोन, दीप्ती ट्रसटाच्या म्हालकपणार पत्र चल्ता म्हणोन पत्राच्या इंपरिंटार छापलां. राकणो पत्र दियेसेजिचो अधिकृत छापखानो कोडियाल बैल प्रेस हांतून छाप्तात.

## राकणो पत्राचे संपादक

## अंतर्जाळीर राकणो
प्रसतूत राकणो हप्त्याळें अंतर्जाळिरी [२] वाचुंक मेळता. इस्यू.कां जाळिजाग्यार राकणो [३] पत्राचें पिडिएफ घालून, थंय थावन एंबेड करून राकणो पत्राच्या जाळी जाग्यार घाल्तात.

## उल्लेख
 राकणो पत्राचे संपादक http://raknno.com/about-२/editors
 राकणो हप्त्याळें अंतर्जाळीर http://raknno.com/
 इस्यू.कां जाळिजाग्यार राकणो https://web.archive.org/web/20230716105009/https://issuu.com/raknno

वर्ग:देवनागरी पानां
कृष्णापुर

**कृष्णापुर**  हो गांव दोन म्हत्वाच्या अश्या वन्य जीव अभयारणामदीं येता. एक म्हादय अभयारण्य जे गोंयांत पडटा जाल्यार दुसरें भीमगड अभयारण्य जें कर्नाटकांत पडटा. दोन अभय॑रणायांच्या आनी दोन राज्यांच्या मदीं ही सुंदर सुवात वसला.जांका भोंवपाची, नव्या सुवाती पळोवपाची इच्छा आसल्यार ह्यासारको आनी दुसरो जागो ना.

## संदर्भ

## पळेयात
* Wild goa: The legend of pisto and krishnapur trail

वर्ग:देवनागरी पानां
इझिडॉर इझाक राबी

**इझिडॉर इझाक राबी** (जल्म : 29 जुलय 1898, रेमॅनॉव्ह, ऑस्ट्रिया; मरण : 11 जानेवारी 1988, न्यूयॉर्क).अमेरिकेन भौतिकीविज्ञ.अणुकेंद्राच्या चुंबकीय गुणधर्माची नोंद करपाखातीर उपयुक्त थरिल्ल्या अनुस्पंदन पद्दतीच्या सोदाखातीर ताका 1944 वर्साच्या भौतिकीचें नोबॅल इनाम फावो जालें. 1899 वर्सा तो आपल्या घरच्यांसयत अमेरिकेक गेलो आनी  थंय ताणें 1919 वर्सा कॉर्नेल विधापिठाचो रसायनशास्त्राची पदवी घेतली. उपरांत ताणें 1927 वर्सा स्फटिकांच्या चुंबकीय गुणधर्मांचेर संशोधन करुन कोलंबिया विधापिठाची पीएच्. डी घेतली. शिश्यवृत्ती मेळिल्ल्यान युरोपांत ताका आर्नोल्ट झोमरफेल्ड, नील्स बोर,व्होल्फगांग पाडली, ओट स्टर्न आनी व्हेर्नर हायझेनबेर्क ह्या नामनेच्या शास्त्रज्ञांवांगडा काम करपाची संद मेळ्ळी. 1929 वर्सा तो कोलंबिया वि.पिठ सैध्दांतिक भौतिकीचो अधिव्याख्यातो आनी फुडें 1937 वर्सा प्राध्यापक जालो.

1930 वर्सासावन ताणें अणुकेंद्रांच्या चुंबकीय गुणधर्मांचो अभ्यास करपाक सुरवात केली आनी हें गुणधर्म मेजपाचे साधन म्हणून स्टर्न हाच्या रेणवीय शलाका पद्दतीचो विकास केलो. 1937 वर्सा ताणें आणवीय वर्णपटांचे निरीक्षण करपांखातीर रेणवीय आनी आणवीय शलाकांच्या चुंबकीय अनुस्पंदनाचे पद्दतीचो सोद लायलो. हे पद्दतीचो उपेग करुन अणू आनी  रेणू हांच्या परिभ्रमणाच्या एकेका अवस्थांचें अभिज्ञान 
करपांत आनी त्यो मेजपांत  ताणें जैत मेळयलें. ताचे हे पद्दतीक लागून अणू आनी रेणू हांचे संरचनेविशीं चड विस्तारान म्हायती मेळ्ळी. उपरांत सोदिल्ल्या आणवीय कालमापक, मेसर आनी लेसर हेसारक्यो प्रयुक्ती राबी हाच्या ह्या मूलभूत कार्याचेर व्हड प्रमाणाचेर आदारल्यात. झुजा उपरांतच्या काळांत (1946- 56) तो अमेरिकेच्या अणुऊर्जा मंडळाच्या सर्वसादारण सल्लागार समितीचो वांगडी आनी चार वर्सा अध्यक्ष आशिल्लो. 1955, 1958 आनी 1964 ह्या वर्सा जिनीव्हा हांगा अणुऊर्जेच्या शांतिकायच्या उपेगांखातीर आंतराश्ट्रीय परिशदो भरोवपाक ताणें म्हत्वाचे भरोवपाक ताणें म्हत्वाचे प्रतिनिधी ह्या नात्यान ताणें केल्ल्या प्रयत्नांक लागून  जिनीव्हा हांगा उच्च ऊर्जा भौतिकीच्या अभ्यासाखातीर एक आंतरराश्ट्रीय प्रयोगशाळा (CERN) उबारपाक खूब आदार जालो. ब्रुकहॅवन नॅशनल  लॅबोरेटरी स्थापन करपाकूय ताचो वांटो आशिल्लो. अमेरिकेच्या शस्त्रास्त्र नियंत्रण आनी आंतरराश्ट्रीय समित्यांचो तो वांग़डी आशिल्लो.

फिजिकल रिव्ह्रू ह्या नेमाळ्यांत  राबीचे म्हत्वाचे संशोधन निबंद उजनाडाक आयले. ह्या नेमाळ्याचो तो कांय काळ सहयोगी संपादकूय आशिल्लो.माय लायफ अँड टाइम्स अँज अ फिजिसिस्ट, (1960), मॅन अँड सायन्स (1968) आनी सायन्स द सेंटर ऑफ कल्वर (1970) हे ग्रंर्थ ताणें बरयले.नोबॅल इनामावांगडा ताका आनीकूय कांय उल्लेख करपासारकीं इनामां मेळ्ळ्य़ांत तीं अशीं – अमेरिकन अँसोसिएशन फॉर द अँडव्हान्समेट ऑफ  सायन्सेर हांचे इनाम (1942), मेरिट दक (1948), किंग्ज पदक (1948), अँटमस फॉर पीस पुरस्कार (1967) तशेंच प्रिन्स्टन, हावर्हर्ड,बर्मिंगहॅम ह्या वि.पिठांच्यो  सन्माननीय पदव्यो हे भोवमान मेळ्ळे. अमेरिकेन फिजिकल सोसायटी, नॅशनल अँकॅडमी ऑफ सायन्सेस, अमेरिकेन फिलॉसॉफिकल सोसायटी ह्या संस्थांचो तो वांगडी आशिल्लो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
नीलकंठ बाबजी रानडे

**नीलकंठ बाबजी रानडे**  (जल्म: 1872; मरण: 1918). मराठी कोशकार. ताचें मुळावें शिक्षण मुंबयच्या विल्सन हायस्कुलात जालें. ताणें विल्सन कॉलेजीतल्यान बी.  ए. मेरेनचें शिक्षण पुराय केलें. पदवी मेळयल्याउपरांत कांय काळ भावनगर हांगा इंग्लीश आनी इतिहास ह्या विशयांचो प्राध्यापक म्हूण काम केलें. 1903- 16 ह्या काळांत द ट्वेंटिएथ सेंच्यरी इंग्लीश –मराठी डिक्शनरी हें 16 खंडांनी रानडें हाणें केल्लें म्हत्वाचें कार्य.रानडेच्या कोशापयलीं मेजर टॉमस कँडीन 840- 47 ह्या काळांत इंग्लीश मराठी कोश तयार केल्लो. पूण त्या उपरांतच्या काळांत मराठी भाशेच्या स्वरुपांत पडिल्लो फरक आनी श्बसंग्रहांत पडिल्ली भर मतींत घेवन रानडेन आपलो कोश तयार केलो. तेखातीर जाय थंय अस्तंती शास्त्रांत आशिल्ल्या विव्दनांचे ताणें आदार घेतलो. कोशातलो परिभाषिक शब्द संबंदीत शास्त्रांतल्यान तज्ञांचे नदरेसकयल वतले हें ताणें जाणलें. ताकालागून मरठी भास गिरेस्त करपाचे नदरेतल्यान हें काम मोलाचें थरलें.हेर इंग्लीश मराठा शब्दकोशांचे तुळेन रानडे हाणें संपादीत केल्ल्या कोशाक उंचेली सुवात मेळ्ळ्या.1977 त शब्दकोशाची नवी आवृत्ती आयली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
कोडार

**कोडार** हे उत्तर गोंयांतल्या फोंडा तालुक्यांतले एक गांव आसा।

## संदर्भ

वर्ग:फोंडें तालुका
वर्ग:देवनागरी पानां
Codar

**Codar** he ut'tor Goeantlea Ponda talukeantle ek ganv asa.

## Sondorbh

वर्ग:Goemchim Xharam, Ganv ani Zage
वर्ग:Romi panam
पेडणें तालुका

**पेडणें** उत्तर गोंय जिल्लेंंतलो एक तालुका जाउन आसा।

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:उत्तर गोंयांतले तालुके
काणकोण तालुका

**काणकोण** दक्षिण गोंय जिल्लेंंतलो एक तालुका जाउन आसा।

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:दक्षिण गोंय
शागोती

**शागोती** (हेर नांवां: शाकुती, चाकुती, सागुती, सागोती) कोंकणी लोकांच्या खाणांतलें मास, हरवे आनी सुके मसाले तशेंच नाल्लाची सोय घालून केल्लें तोणाक कशें दिसपी पक्वान्न. शागोती चड करून भारताच्या गोंय राज्यांत रांदिल्ली पळोवंक मेळटा.

## इतिहास
शागोती गोंयांत पुर्तुगेज राजवट येवचे पयलीं सावन आसली अशें मानतात. पयलींच्या काळांत गोंयच्या पेडणें म्हालांतल्या हरमल गावांत खारवी समाजाचे लोक नुस्त्याची वा कुकडाच्या मासाची शागोती रांदताले अशें मानतात. कांय लोक अशेंय म्हणतात की शागोती गोंयच्या थवय समाजाचे लोक रांदताले. पूण हाजेबद्दल भरवंशाची म्हायती मेळना.

पुर्विल्ल्या काळांत शागोतेंत रानटी जनावरांचें मास वापरताले. पूण आतां रानटी जनावरांची शिकार करपाचेर बंदी आशिल्ल्यान शागोती चड करून मटण (बोकड्याचें मास), चिकन (कुकडाचें, खास करून कोंबयेचें मास) वा गायचें मांस वापरून करतात.

## रांदपाची पद्दत
सगळ्यांत पयलीं मास कांय वेळ (एक ते दोन वरां) हरव्या/पाचव्या मसाल्यांत मुरपाक दवरतात. हरव्या मसाल्यांत आलें, लसूण, हरव्यो मिरसांगो, कोथमिरीच्या पानांची चटणी, मीठ, हळद, मिरयां पिठो आनी लिंबाचो रोस हांचो आस्पाव आसता. हरव्या मसाल्याचो उपेग शागोतेंतली आगळी गजाल जावन आसा.

शागोतेचो खळ करचे खातीर सुक्यो मिरसांगो, खसखस, लवंगां, तिखी, सुकी कोथमीर, दगडफूल, जायफळ, पत्री, बडीशेप, कांदो, लसूण आनी नाल्लाची सोय हे सगळे नग एकठांय करून तेलांत तांबूस रंगाचें जायसर मंद उज्याचेर भाजून घेतात. मातशें थंड जातकच थोडें उदक घालून दाट वांटून घेतात.

शागोती करपाक तेलांत पयलीं कांदो आनी तोमातां मोव जायसर तळसून घेतात. मागीर हरव्या मसाल्यांत मुरिल्लें मास घालून थोडो वेळ परतून घेतात, आनी तातूंत वांटिल्लो खळ घालून थोडो वेळ शिजयतात. शागोतेक नुस्त्याच्या हुमणा परस मातशी चड दाटसाण आसची पडटा.

गोंयांत शागोती चडशी उंडे वा पाव हांचे वांगडा चिरिल्लो कांदो घेवन आनी वयर लिंबाचो रोस पिळून खातात. कांय वाठारांनी शागोते वांगडा शीत जावं तांदळाची भाकरी वा वडे वाडिल्ले पळोवंक मेळटात.

## सामाजिक म्हत्व आनी भेद
गोंयांत हिंदू समाजांत लग्न जावन व्हंकल पयले खेप कुळारा येता तेन्ना पांच पर्तनाच्या जेवणाक शागोती चड करून करतात. कांय हिंदू घराण्यांत दसऱ्याच्या दिसा शागोती करपाची रीत आसा. क्रिस्तांव समाजांत शाकुती चड करून पास्कां, नातालां, परतवणीचें जेवण तशेंच काजारांच्या सुवाळ्यांक करतात. मुसलमान शादी सुवाळ्यांतल्या जेवणावळींनी मेळपी "गोश्त का सालन" हें पक्वान्न शागोतेक खूब लागींचें जावन आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
हुमण

**हुमण** कोंकणी लोकांच्या नुस्त्याच्या जेवणांतलें कालवण वा कडी. हुमणांत नुस्तें, कांदो, नाल्लाची सोय वा सोयेचो रोस आनी मसाले हांचो मुखेलपणान आस्पाव आसता. शितावांगडा हुमण ("शीत-कडी") कोंकणी नुस्त्याच्या जेवणांतलो मुखेल भाग जावन आसा.

वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
वर्ग:देवनागरी पानां
किसमूर

**किसमूर** भारतांतल्या गोंय राज्याच्या जेवणांतलें एक खाशेलें पक्वान्न. किसमूर शिवराक आनी नुस्त्याची अशा दोनूय तरांनी करपाक जाता. चड करून किसमूर नाल्लाची सोय आनी तेलांत तळशिल्लें सुकें नुस्तें भरसून करतात.

वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
वर्ग:देवनागरी पानां
खतखतें

**खतखतें** कोंकणी हिंदू जेवणांतलें एक खाशेलें पक्वान्न. खतखतें नाल्लाची सोय आनी गोड घालून तयार केल्ल्या मिश्रणांत मोसमी भाज्यो शिजोवन करतात. हिंदू धार्मिक सुवाळ्यांच्या शिवराक जेवणांतलो खतखतें मुखेल भाग जावन आसता.

वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
वर्ग:देवनागरी पानां
तवसळी

**तवसळी** हो परंपरागत कोंकणी हिंदू घरांनी रांदिल्लो, केक कसो दिसपी पूण शिवराक गोड पदार्थ. तवसळी सुजी (गवांचो कणो), किशिल्लें तवशें, नाल्लाची सोय आनी गोड हाचें मिश्रण वाफेवन तयार करतात.

वर्ग:गोंयचीं खाणां-जेवणां
वर्ग:देवनागरी पानां
रामजोशी

**रामजोशी** (इ. स. 1758 – 1813). पेशवर्इंतलो एक नामनेचो शाहीर आनी कीर्तनकार. रामजोशी हो मुळचो सोलापूरचो आशिल्ल्यान, ताका सोलापूरक रामजोशी अशेंय म्हणटाले. ताचें मूळ आडनांव तासे. पूण ताच्या घराण्याची वृत्ती भिक्षुकीची आशिल्ल्यान काळांतरान तासे हें आडनांव फाटीं पडून जोशी हें आडनांव कायमचेंच उरलें. हाचें पुराय नांव रामचंद्र जगन्नाथ जोशी. रामजोशीचो बापूय जगन्नाथ आनी चुलतो अनंत हे दोगूय वेदशास्त्रसंपन्न आसून, समाजांत तांकां मान आसलो. राम जोशीचो व्हडलो भाव मुदगलभट हो कथा – किर्तन करतालो आनी पुराणांय सांगतालो. तेच प्रमाण तो आपली परंपरेन प्राप्त जाल्ली भिक्षुकी चलयतालो. बापायन संवसार सोडल्या उपरांत धाकट्या भावाक सांबळपाची जपसालदारकी ताणें घेतली. रामजोशीनूय आपलेपरीन कीर्तन, प्रवचन, भिक्षुकी करप आनी आपल्या कुळाची कीर्त वाडोवप आशी मुद्गलभटाची इत्सा आसली. पूण रामजोशी हो भुरगेपणासावन मस्तो आनी तवनास आशिल्लो ताणें भावाचे इत्सेचो कदर केली ना. तो प्रतिभावान आनी बुदवंत आसलो खरो, पूण तमासगिरीचे संगतीन ताका वायट वळप लागलें आनी ताणें शाळा सोडून आपल्या घरामुखार धोंडिबा नांवाच्या शाहिराकडे तो रातदीस रियाझ आनी आपलें जेवणखाणय करुंक लागलो. मुद्गलभटान ताका शिस्त लावपाचो यत्न करीनाफुडें ताणें भावाचो संबंद तोडून उडयलो आनी तो राजरोस तमाशाच्या पंगडांत सामील जालो.

सुरवातीक तो धोंडिबा शाहिराक लावण्यो रचून दिवपाचें काम करी. पूण फुडें तो स्वताच तमाशा करुंक लागलो आनी एक नामनेचो तमासगीर शाहीर म्हण फामाद जालो. ताका नामना आनी संपत्ती खूब मेळ्ळी खरी, पूण ताच्या चैनी आनी व्यसनाखातीर ती ताका तिगोवपाक आयली ना. निमाणो तो कफल्लक जालो. पश्र्चातापान रावलो. उपरांत कांय वर्सा ताणें थंय मन लावन अभ्यास केलो आनी एक बरो कीर्तनांय आनी पुराणीक जावन तो सोलापूराक परतलो.

सोलापूराच्या एका देवळांत ताणें पुराणकथा सांगली आनी फुडें ताणें कीर्तनांय सुरवात केल्ली आनी फडलो सगऴो काळ ताणें संबंद महाराष्ट्रांत कीर्तन करपाखातीर सारलो. पंढरपूर वर्णन, तुळजापूर वर्णन, गिरीच्या व्यंकटेशाचें वर्णन, ह्यो लावण्यो ताणें ते ते भोवडेंत रचल्यो.

रामजोशीक चडकरुन श्रृंगारकवी म्हण वळखतात. ताची आध्यात्मिक काव्यरचणूक ही ताचो तमाशाचो नाद सुटल्या उपरांतची आसा. लावणीवाङ्मयीन रानजोशी हो श्रृंगाराचो कवी आसून, उपमा, तरल कल्पना आनी अनुप्रास ह्या वाङ्मयीन गुणांनी ताचें लावणीवाङ्मय कोणाचेंय मन ओडून घोवपी अशें आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
राम गोपाल

**राम गोपाल** ( जल्म: 20 नोव्हेंबर 1917, बेंगलोर) नामनेचो भारतीय नर्तक. ताचो बापूय अजमीर हांगा वकील आशिल्लो आनी आवय ब्रह्रादोशांतली आशिल्ली. भुरगेपणासावन राम गोपालाचें लक्ष नाचाकडेन आशिल्लें. पूण त्या काळांच्या प्रतिश्ठेच्या रुढ कल्पनेप्रमाण बापायन आपल्या पुताच्या नृत्यप्रेमाक विरोध केलो. अशा विरोधी वातावरणांतूय राम गोपालान भुरगेपणांत एकलव्याचे निश्ठेन ध्वनिमुद्रिकांवयल्यान नाच शिकोवपाचो यत्न केलो. कश्टांतल्यान मुखार ताणें स्वतंत्र नृत्यप्रयोग सादर करपाक सुरवात केली. ताचे हें कलेचें बीज पळोवन म्हैसूरच्या युवराजांनी ताका आपल्या दरबारांत आलशिरो दिलो. ते उपरांत ताणें नामनेचो नृत्यगुरु कुंचू कुरुप हाचेकडे कथकळी, मीनाक्षीसुंदरम्, पिळ्ळै हाचेकडेन भरतनाट्यम, मिश्राकडे कथ्थक आनी नबकुमार हाचेकडे मणिपूरी ह्या वेगवेगळ्या नृत्यशैलींचें शिक्षण घेतलें. बंगळूर शारांत 1935 त ताणें स्वताच्या नृत्यशैलींचें स्थापना केली. 1937-39 त कला मेरी ह्या अमेरिकन नर्तकीन नाचांतलो जोडीदार म्हणू ताची निवड केली आनी तिचेवांगडा ताणें जगांतल्यो भोंवड्योय केल्यो. रामगोपालन नृत्यनाट्यांच्या परिणामकारक प्रयोगाखातीर बारीकसाणेन चिकित्सक नदरेन रंगभूमिचीं आविल्लीं तंत्रां आत्मसात केलीं.

रंगमाचेवयली सुविहीत वेवस्था आनी रंगमंचाची अद्ययावत सजावट ह्या गजालींकडे बारीकसाणेन लक्ष दिलें. उजवाडा येवजण, बंदिस्त हालचाली, सुयोग्य विवरण सारकिल्लीं रंगभूयेचीं वेगवेगळीं आंगां ताणें भारतीय नृत्यप्रयोगांत समाविश्ट केलीं. परंपरागत न्हेसण वर्ज्य मानून ताणें नवी, सूचक आनी ओडलायणी अशी न्हेसण नांचांत हाडली. नृत्य आनी नृत्यनाट्यां सादर करपाचें पाश्र्चात्य तंत्र ताणें आपणायलें. ह्या सगळ्या नव्या तंत्रप्रयोगाची वापर करुन ताणें नामना आनी किर्त मेळयली. इंग्लंड, अमेरिका हांगा भोंवड्यो करुन, एडिंबरो हांगाच्या महोत्सवांत 1956 त ताणें नृत्यनाट सादर केलें. 1965 वर्सा राश्ट्रकुल कला महोत्सवांत वांटो घोतलो आनी 1962 वर्सा लंडनाक भारतीय नृत्य आनी संगिताची अँकॅडमी स्थापन करुन थंयच तो स्थायिक जालो. डान्सेस ऑफ द सेटिंगसन हीं ताणें सादर केल्लीं नामनेचीं नृत्यनाट्यां. या ऩृत्यनाट्यांच्या आकृतिबंधांत ताणें तांच्या कथकळी आनी भरतनाट्यम् नृत्यांच्या ज्ञानाचे कुशळतेचो उपेग करुन घेतला. भरतनाट्यम हो बायलांचो नाच मानलो, तरी राम गोपालान तातूंत असामान्य फिशालकाय मेळयली. लवचिकत, सुडौल कूड आनी प्रसन्न व्यक्तिमत्व ह्या सैमिक गुणांक ताणें कल्पकता आनी अखंड परिश्रम हांची जोड दिवन भरतनाट्यमांतलो एकमेवाव्दितीय दादलो कलाकार अशी नामना मेळयली.

विसाव्या शेंकड्याच्या पुर्वार्धांत कमी मानिल्ल्या भारतीय नाचाक अस्तंती नृत्यव्यासंगाची जोड दिवन, ज्या नर्तकांनी पारंपारीक भारतीय नाच वेगळ्या सुपांत मांडपाचो यत्न करुन ताका आंतरराश्ट्रीय प्रतिश्ठा मेळोवन दिली तातूंत रामगोपाल हाची सुवात उंचेली आसा. उदय शंकर, मेनका आनी भारतीय नृत्य जागतीक रंगमाचयेर व्हरुन ताका रशियन बॅल फाटोफाट संवसारीक नामना मेळोवन दिली. ऱ्हीदम इन द हेवन्स हें आपजिणेचें पुस्तक ताणें बरयलां. तशेंच नामनेचो फ्रेंच दिगदर्शक मादाम क्लॉद ला मॉरिस हाणें राम गोपालाचेर दोन अनुबोधपट तयार केल्यात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामतीर्थ – (1)

**रामतीर्थ** (जल्म - इ. स. चो 16 वो शेंकडो) एक वेदान्ती. हो काशींत रावतालो. कृष्णतीर्थ हाचो शिश्य. भक्तिविवेककार (पयली) अनंतदेव हाचो तो गुरु आसुंये, अशें कांय पंडितांचें मत आसा.

ताणें पदयोजनिका, अन्वयार्थप्रकाशिका, सुरेश्र्वराच्या दक्षिणामूर्तिवार्तिकावयली टीका, सदानंतकृत वेदान्तसाराचेर विव्दन्मनोरंजनी टीका, शारीरकरहरऱ्यार्थतत्वप्रकाशिका आनी वाक्यार्थदर्पण हे ग्रंथ रचल्यात. पदयोजनिका ही आचार्यकृत उपदेशसाहस्त्रीवयली टीका आसून, अन्वयार्थप्रकाशिका ही संक्षेपशारीरकाची टीका आसा.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
राजा रामण्णा

**राजा रामण्णा** (जल्म - 28 जानेवारी, 1925) भारतीय शास्त्रज्ञ. भारतीय अणुउर्जा आयोगाचो चवथो अध्यक्ष. ताणें भारतांत अणुकेंद्रीय तंत्रविद्येचो विकास करपांत म्हत्वाचें कार्य केलां. रामण्ण हाचो जल्म म्हैसूरांत जालो. मुळावं शिक्षण बेंगलोराक जालें. ताणें मद्रास विद्यापिठाची बी. एस्. सी. आनी लंडन विद्यापिठाची पी. एच्. डी. ह्यो पदव्यो जोडल्यो. 1949 वर्सा तो टाटा इन्स्टिटयूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च, मुंबय हांगा रुज जालो. 1953 वर्सा तो भाभा अणुसंशोधन केंद्र (पयलींचें अणुऊर्जा आस्थापन) हांगा अणुकेंद्रीय भौतिकी विभागाचो मुखेली जालो. जून 1972 सावन, जून 1978 मेरेन तो भाभा अणुसंशोधन केंद्राचो संचालक आनी अणुऊर्जा आयोगाच्या संशोधन आनी विकास फांट्याचो वांगडी जालो.

जुलय 1978 त तो केंद्रीय संरक्षण (राखणे) मंत्र्याचो विज्ञानिक सल्लागार आनी संरक्षण, संशोधन आनी विकास संघटनेचो महासंचालका आनी भारत सरकाराच्या संरक्षण संशोधन खात्याचो सचिव जालो. जानेवारी 1981 त तो परत भाभा अणुसंशोधन केंद्राचो संचालक, भारत सरकाराच्या अणुखात्याचो आनी अणुउर्जा आयोगाच्या संशोधन आनी शिक्षण विभागाचो वांगडी जालो. सप्टेंबर 1983 ते फेब्रुवारी 1987 ह्या काळांत तो अणउर्जा आयोगाचो अध्यक्ष आशिल्लो. रामण्णा हाचें संशोधन कार्य अणुकेंद्रीय वक्रिया आनी न्यूट्रॉन करण आविश्कार चड करुन स्पंदित न्यूट्रॉन तंत्राचो विकास हें आसा. ताणें अणुकेंद्रिय भंजन (अणुकेंद्राचें कुडके करपाखातीर) भौतिकीचो वेगवेगळे नदरेंतल्यान अभ्यास केलो आनी एक नवो सिध्दांत मांडलो.

अप्सरा, सायटस आनी पुर्णिमा ह्या संशोधन विक्रियकांचो, कलकत्याच्या चलऊर्जा सायक्लोट्रॉन ह्या कणवेग वर्धकाचो तशेंच कल्पकम हांगासरल्या शीघ्र प्रजनक चांचणी विक्रियकाचो अणुकेंद्रीय अभियांत्रिकी आराखडो तयार करप, प्रतिश्ठाना करप आनी कार्यान्वित करप हांचेविशी रामण्ण हाणें मोलादीक वावर केला. 1974 वर्सा पोखरण हांगा शांततायेखातीर अणुचांचणी घडोवन हाडपी शास्त्राज्ञाच्या पंगडातलो तो मुखेली आसलो. अणुऊर्जेचे शांततामय उपेग ह्या विशयावयल्या एकवटीत राश्ट्रीच्या घेवपांत आयिल्ल्या बऱ्याच आंतरराश्ट्रीय परिशदांत ताणें वांटो घेतलो आनी बऱ्याच राश्ट्रीय आनी आंतरराश्ट्रीय म्हत्वाच्या समित्याच्या अध्यक्ष म्हणून काम केलां. 1961 त तो नॉर्वे देशाच्या नारो ह्या नव्या अणुकेंद्रिय विक्रियकाच्या वेवस्थापकीय समितीचो अध्यक्ष, इंटरनॅशनल अँटॉमिक एनर्जी एजन्सीच्या महासंचालकाच्या वैज्ञानिक सल्लागार समितीचो तो वांगडी जावन आसा. 1986 त अँटॉमिक एनर्जी एजन्सीच्या व्हिएन्न हांगा जाल्ले विसावे असादारण परिशदेचो तो अध्यक्ष आशिल्लो.

रामण्णा इंडियन फिजिक्सन अँसोसिएशनाचो अध्यक्ष, भारतीय विज्ञान परिशदेच्या भांगरामहोत्सवी भौतिकी विभागाचो अध्यक्ष, इंडियन नॅशनल सायन्स अँकडेमीचो अध्यक्ष (1976) आनी अँकॅडेमी ऑफ सायन्सेस हे संस्थेचो उपाध्यक्ष आशिल्लो.ताका पद्मश्री (1968), पद्मभूषण (1973) आनी पद्मविभूषण (1975) हें तशेंच केंद्रिय शांतिस्वरुप भटनागर पुरस्कार (1963), मध्य प्रदेश सरकाराचो पंडित जवाहरलाल नेहरु पुरस्कार (1983), इंडियन नॅशनल सायन्स अँकॅडेमीचें मेघनाद साहा पदक (1984), ओम प्रकाश भसीन पुरस्कार (1985)आनी बऱ्याच विद्यापिठाच्यो सन्माननीय डॉक्टरेट पदव्या हे भोवमान ताका मेळ्ळ्यात. रामण्णा हाका संगिताची आवड आसून तो बरो पियानोवादक आसा. ताका रॉयल स्कूल ऑफ म्युझिकाचें प्रमाणपत्रय फावो जालां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामदासस्वामी

**रामदासस्वामी** (जल्म: 1608 जांबगांव – महाराष्ट्र; मरण 2 फेब्रवारी 1682). महाराष्ट्रांतलो संत कवी. ताच्या बापायचें नांव सूर्य़ाजीपंत ठोसर आनी आवयचें नांव राणूबार्इ. गंगाधर हो ताचो व्हडलो भाव. नारायण हें रामदासाचें पाळण्यांतलें नांव. पूण उपरांत तो रामदास आनी समर्थ ह्या नांवांनी नामनेक पावलो. भुरगेपणासावनूय रामदास खूब हुशार. पिरायेच्या बाराव्या वर्सामेरेन शब्दरुपावली, समासचक्र, अमरकोश, रुद्र, पवमान सारकिल्ल्या ग्रंथांचें ताणें पाठांतर केल्लें. ल्हान आसतानाच सुरवेक बापायकडल्यान आनी उपरांत भावाकडल्यान ताणें मंत्रोपदेश घेवपाचे खूब यत्न केले. पूण रामदासाची पिराय ल्हान आशिल्ल्यान तांणी ताका मंत्रोपदेश दिवपाक न्हयकार दिल्लो. हाका लागून रामदास तिडकीन गांवाभायल्या देवळांत वचून बसलो.

थंयच ताका रामान दर्शन दिवन श्रीराम जयराम जयजयराम हो त्रयोदशाक्षरी मंत्र दिलो अशें म्हणटात. रामदासाचे इत्सेआड ताचे आवयन आनी भावान ताचें लग्न थरयल्लें. पूण मंगलाश्टकां चालू आसतनाच तो मंटपांतल्यान पळून गेलो अशें सांगतात. उपरांत तो तपश्र्चर्येखातीर नासीक लागशिल्ल्या टाळकी गांवांत येवन रावलो. टाळकिच्या बारा वर्सांच्या काळांत ताणें रामंत्राचो तेरा कोटी जप, वेदशास्त्रां, वेदान्त, काव्यां आनी पुराणां हांचो अभ्यास, तशेंच संगीत साधनाय केली. बारा वर्सां तप केल्या उपरांत तो टाळकी सोडून तीर्थयात्रेक भायर सरलो.

सुरवेक काशी, प्रयाग, गया, अयोध्या, श्रीनगर, हिमालयांतल्या बद्रिनारायण आनी केदारनाथ ह्या प्रसिद्ध धर्मीक क्षेत्रांक ताणें भेट दिली. पंजाबाक वचून तो शीख धर्मगुरुंक मेळ्ळो. उपरांत दक्षिणेंतल्या मुखेल क्षेत्रांकूय ताणें भेट दिल्ली. हे भोंवडेंत तो कांय श्रेश्ठ साधुसंतांक मेळ्ळो आनी कांयकडेन राम – हनुमान हांची देवळां आनी मठ उबारले. आपल्या आयुश्याच्या निमाण्याक पर्वांत ताणें धर्मसंस्थापनाचें कार्य करपाचें थारायलें. तेखातीर तो कृष्णा न्हंयचे देगेर येवन रावलो. राजकारण होच राजाचो खरो धर्म हें आपले मत ताणें जाणीवपुर्वक अभ्यास करुन स्पश्ट केलां.

रामदासाच्या मतान राजा हो परमार्थसंस्थापक आनी सज्जनांचो राखणदार. अशा राजाचें राज्य तें ताचे नदरेन रामराज्य. परमार्थाचो अधिकार दादल्याप्रमाण बायलांकूय आसा अशें तो मानतालो. आपल्या धर्मप्रचाराखातीर ताणें इस्लामी राजवटींत मोडतोड जाल्लीं देवळां आनी मुर्ती हांची पुर्नस्थापना केली. पूण आपल्या धर्मविचारांत ताणें हिंदू – मुसलमान असो भेदभाव केलो ना. शिवाजी महाराजान रामदासाचो उपदेश घेतल्लो. पूण ताच्या स्वराज्य संस्थापनाच्या वावरांत रामदासान प्रत्यक्षपणा वांटो घेतलो ना. दासबोध आनी रामायण हे रामदासाचे मुखेल ग्रंथ. दासबोध हो ग्रंथ 7,751 ओव्यांचो आनी उपदेश स्वरुपी आसा. ताचो रामायण हो ग्रंथ सुंदर आनी युध्दा अशा दोन कांडांत 1,362 श्र्लोक आसात. तशेंच ताणें खूब अभंग, श्र्लोक आनी भूपाळ्यो रचल्यात. ताचें करुणाष्टक, मनाचे श्र्लोक आनी सुखकर्ता दुखहर्ता ही गणपतिची आरत खूब प्रसिद्ध आसा. रामदासाच्या लिखणांतले शिंवरुन पडिल्ले साहित्यविशयक विचार सोदून काडून रामदासांचे साहित्यशास्त्र (1973) हो ग्रंथ भा. श्री. परांजपे हाणें बरयला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामनम

**रामनम** चैत्र शुध्द नमीक रामनम अशें म्हणटात. ह्या दिसा प्रभु रामचंद्राचो जल्म जाल्लो. ह्या दिसा रामाचें व्रत करतात. अश्टमी दिसा व्रताचो संकल्प करुन, नमी दिसा सकाळीं पुजा करपाच्या जाग्यार फुलांनी सजोवन ल्हान माटोव तयार करतात. ताचे चार वटेन चार दारां दवरुन उदेंत दाराचेर शंख, चक्र आनी हनुमान; अस्तंत दाराचेर गदा,  खड्ग आनी अंगद दक्षिण दाराचेर धोणू, बाण आनी गरुड आनी उत्तर दाराचेर पद्म, स्वस्तिक आनी नील हांच्यो प्रतिमा दवरुन तो माटोव सजयतात.

ताचे मदीं वेदी तयार करुन ताचेर उदकान भरिल्लो कलश आनी कलशाचेर पडगो दवरुन तातूंत राम – सीतेची भांगरा मुर्ती दवरतात. हे प्रतिमेची षोडशोपचार पुजा करतात आनी हो मंत्र म्हणटात ॊ:दशाननवधार्थाय धर्मसंस्थापनाय च l दानवानां विनाशाय दैत्यानां निधनाय च ll परित्राणाय साधूनां जातो राम स्वयं हरि :l गृह्णात्वघ्रर्य मया दत्तं भ्रातृभि सहितो विभु :ll हो मंत्र म्हणून अध्रर्य दितात आनी प्रार्थना करतात. रामाचो जल्म दनपरां जाल्लो देखून त्या वेळार वाध्यां वाजोवन फुलां ओंपतात.

हाचेभायर ह्या दिसा राममंत्राचो जप आनी पुराय दिस उपास करप जाता. रातचें भजन, कथा – कीर्तन आदी करतात. दसमी दिसा रामाची पुजा करुन आज्य आनी पायस हांचें दर एकी 108 आहुतींचें हवन करतात. उपरांत भटाची पुजा करुन ताका ती प्रतिमा दान दितात. उपरांत उत्तर पुजा करुन ब्राह्राणांक जेवण दितात.हें व्रत केल्यान सगळीं व्रतां केल्ल्याचें फळ मेळटा अशी समजूत आसा. ह्या दिसा कांयकडेन रामाच्या देवळांत चैत्र शुध्द प्रतिपदेसावन णव दीस हो उत्सव चलता. रामायणाचें पारायण, कथाकीर्तन करुन हो उत्सव मनयतात. नमी दिसा दनपरां रामजल्माचें कीर्तन जाता आनी उपरांत कुंची घाल्लो राम पाळण्यांत दवरुन पाळणो हालयतात. भक्त लोक ताचेर गुलाल आनी फुलां घालतात. उपरांत सगळे सुवाळे जातकच हो उत्सव सोंपता.नीसिक,अयोध्या, तिरुपती, रामेश्र्वर हांगा हो उत्सव व्हड प्रमाणांत मनोवप जाता.

गोंयांत जायत्या देवस्थानांनी हो उत्सव मनयतात. ह्या दिसा सकाळीं 10 वरांचेर कीर्तन सुरु करुन दनपरां रामजल्मोत्सव जाता.फुलांनी सजयल्ल्या ल्हानशा पाळण्यांत घालतात. उपरांत पुरोयत पाळण्यात धोलयता. पर्तगाळ हांगाच्या जिवोत्तम मठांत रामनमीचो उत्सव व्हड प्रमाणांत मनयतात. त्या दिसा रामाची मूर्त रथार बसोवन भक्तलोक रथ ओडटात. कांय देवळांनी ह्या दिसा पालखी काडटात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रघुवीर रामनाथकर

**रघुवीर रामनाथकर** (जल्म - रामनाथी) खांपो पेटी वाजोवपी आनी पड्डे रंगोवपी. हस्त कौशल्याच्या ह्या दोनूय विद्यांनी तो पारंगत आशिल्लो. मुंबय वचून तो नांवारुपाक आयलो. तो एक खांपो पेटिवालो अशी ताची भारतभर कीर्त जाल्ली. ताची संगीत परंपरा ताचो पूत रत्नाकांत आनी मोहन लाल ह्या दोगांयनी फुडें व्हेली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रत्नकांत रामनाथकार

**रत्नकांत रामनाथकार** (जल्म - रामनाथी) रघुवीर रामनाथकराचो पूत. बापायकडल्यान संगिताची देणगी मेळ्ळी. सुरवेचीं भुरगेपणांतली 14 वर्सां रामनाथीं गेलीं. 1981 त तो मुंबय गेलो, तेन्ना सावन ताच्या संगिताच्या शास्त्रीय शिक्षणाक सुरवात जाली आनी थोड्या काळाभितर बापायची पेटी वाजोवपाची कला आत्मसात करुन ते कलेंत बापायपरस पूत सरस अशी वचत थंय ताणें नामना जोडली. ताची पेटी वादनाची कीर्त मुंबय आनी मुंबय भायरुच पावली. बापायकडल्यान गायनवादनाचे सुरवेचे धडे चिरले उपरांत ताणें विलायत हुसेन खाँ, नन्हें, फैयाज खाँ, निसार हुसेन खाँ, खादिम हुसेन खाँ, वझेबुवा हाचेंकडल्यानूय विद्यार्जन केलें. ताणें मुंबय आकाशवणी केंद्राचेर पेटी वादक म्हणून चाकरी केली. नोकरेच्या काळांत व्हड व्हड दिग्गज कलाकारांक ताणें साथ केली. निवृत्तीउपरांतूय आकाशवाणीन ताका गायक कलाकार म्हणून नोकरेक दवरुन घेतलो. ताणें कांय राग, तशेंच स्वरचित चीजांचो आनी तराण्यांचो संग्रह केल्लो आसून आकाशवाणीवयल्यान ताणें रचलेल्यो स्वररचना आयकूंक मेळटात. पेटी वाजोवपावांगडाच तो सतार, सारंगी, जलतरंग हीं वाद्यांय बेस बरीं वाजयतालो. तंबोरो लावपाची ताची कळाशी अजापभरीत आसली. जितेंद्र अभिषेकी, कागलकरबुवा, जगन्नाथबुवा पुरोहित, मीनाक्षी मुडबिद्री, गंगाबार्इ हंगल, सरस्वती राणे हांकां तशेंच कितल्याशाच हेरांकय ताणें संगिताचे धडे शिकयल्यात. पिरायेच्या 65 व्या वर्सा कला अकादमी (गोंय) हांगा ताणें संगीतशिक्षक म्हणून काम केलां. ताणें संगीत शास्त्रावयलें पुस्तक बरयलां. ताचें यादस्तीक कशें ताच्या शिश्यांचे वतीन दर एक संगीत संमेलन गोंयांत जाता.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामलिंग स्वामिगळ

thumb|रामलिंग स्वामिगळ
**रामलिंग स्वामिगळ** (जल्म: इ. स. 1823, मरुदर – चिदंबरम्; मरण: इ. स. 1874) तमिळनाडुंतलो एक शैव कवी आनी संत. ताच्या बापायचें नांव रामय्या पिल्लै आनी आवयचें नांव चिन्नमय्यार. तांच्या घराब्यांत रामलिंग हो सगळ्यांत धाकटो. तो ल्हान आसतनाच ताच्या बापायक मरण आयिल्ल्यान ताच्या व्हडत्या भावानच ताचो सांबाळ केलो. ताच्या शिक्षणाची वेवस्थाय ताणेंच केली. भुरग्यापणांतसावन तो शिटूक. ल्हान पिरायेचेरच तो भगवद् भक्तीच्यो कविता रचतालो. तो स्कंदाचो उपासक आशिल्लो. ताका संवसाराविशीं मातय आस्था नाशिल्ली तरी आवयचे सांगणेन तो लग्न जालो, पूण घरसंवसारांत मात रमलोना. ताणें आपलें चडशें आयुश्य चेन्नर्इ आनी तिरुवायूर हांगा सारलें.

तो संदाच भक्ती साधनेंत गुल्ल आसतालो. साधना करता करता तो सिध्द जालो. फुडें जायते भक्त आनी विद्वान ताचे शिश्य जालें. आवयक मरण येतकच तो चिदंबरम् लागसारच्या वडलूर गांवांत गेलो थंय तो जे कुटींत रावतालो, ते कुटींत एक दिव्य ज्योतीचें अवतरण जालें. ताणें ते दिव्य ज्योतीक भगवती मानून सुमार 1500 छंदांत तिचें स्तोत्र केलें. ह्या स्तोत्रसंग्रहाक अरुळपा ह्या नांवान वळखतात, तशेंच रामलिंगमची ती एक अमर कृती मानतात. हे घडणुकेची याद म्हणून थंय एक कायमचो दिवो लावन दवरला. हे ज्योतीक लागून रामलिंगभाकडे जायते साधक एकठांय आयले. ताणें तांकां र्इश्र्वरी अनुग्रहाचो आनी ज्योतीच्या दर्शनाचो मार्ग उपदेश केलो. ह्या मार्गाक ताणें षडन्तसमरस सन्मार्ग अशें नांव दिलें. योगान्त, कलान्त, नादान्त, बोधान्त, वेदान्ता आनी सिध्दान्त अशें हे स अन्त आसात. साधकभक्त योगान्तापसून सिध्दान्ता मेरेन पावतकच ताका निर्विकल्प अनिर्वचनीय अशी शिवानंदाची प्राप्ती जाता.

# योगान्त - योग हो चित्तवृत्तिनिरोधक आसात. चित्ताच्यो वृत्ती पांच तरांच्यो मानल्यात. तातुंतल्या कांय त्रासीक जाल्यार कांय त्रासांविरयत आसात.
# कलान्त - शैव सिध्दान्ताप्रमाण छत्तीस तत्वां वा कला आसात. कला होच विद्यातत्वाचो आदार आसा. तिच्या आदारान साधक अविद्येचें निराकरण करपाक समर्थ जाता. शिवज्ञानसिध्दी ह्या ग्रंथांत ह्या विशयाचें विवरण आसा.
# नादान्त – नाद म्हळ्यार श्रूयमाण ध्वनी जायत्या तरांचे आसतात. ह्या सगळ्यांक आदारभूत ऊँकार ध्वनी. हाकाच पुर्विल्ल्या ऋषीमुनींनी नाद म्हळां. साधक समाधीमेरेन पावतकच ताका शिवाच्या नादात्म स्वरुपाचो अणभव मेळटा.
# नादान्त – नाद म्हळ्यार श्रूयमाण ध्वनी जायत्या तरांचे आसतात. ह्या सगळ्यांक आदारभूत ऊँकार ध्वनी. हाकाच पुर्विल्ल्या ऋषीमुनींनी नाद म्हळां. साधक समाधीमेरेन पावतकच ताका शिवाच्या नादात्म स्वरुपाचो अणभव मेळटा.
# बोधान्त – बोध म्हळ्यार बुध्दी, बोधावरवीं शिवरुपाचो अंत जाणून घेवप म्हळ्यार शिवानुभूती प्राप्त करुन घेवप.
# वेधान्त – बोधावस्थेंत ज्योतिर्मय शिवाचें जावपी गिन्यान हे अवस्थेंत चड स्पश्ट जाता.
# सिध्दान्त – ही निमाणी अवस्था. हे दशेंत साधकाच्या श्रमांचें फळ मेळून तो कृतार्थ जाता.

वडलूर गांवालागसरच्या मेलकुप्पमांत रामलिंगस्वामीन सत्यज्ञामसभेची स्थापणूक करुंक लागलो. आपलीं पदां आनी स्तोत्रां हांचें अध्ययन आनी अध्यापन करपाखातीर समरसवेदपाठशाळा निर्माण केली. शिवगूणसंकीर्तनाखातीर एक भजनमठ तयार केलो. दीन आनी धर्मीक मनशांक जेवण मेळचें देखून सत्यधर्मशाळा उगडली. मेलकुप्पमाक ताणें उत्तरज्ञानचिदंबरम अशें नांव दिलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामनाथ – (2)

**रामनाथ** (इ. स. 1864-1930) एक राजस्थानी भक्तकवी. हो बुंदी हांगा रावपी. ताच्या बापायचें नांव रावगुलाबाजी आशिल्लें. हो बहुश्रृत, विद्वान आनी व्रजाभाशेचो पाटांगडो कवी आशिल्लो. ताणें समस्यासार, सतीचरित्र, राजनीती, नितीसार, शंभशतक, परमेश्र्वराश्टाक, गणेशाश्टक, सूर्याश्टक, दुर्गाश्टक, शिवाश्टक, नीतिशतक आदी इकरा ल्हान व्हड ग्रंथ रचल्यात. तातूंत मुखेलपणान भक्तिगीतांच आसून तांची रचना सरळ आनी सोबीत अशी आसा. ह्या कवितांनी चड करुन बोध दिवपी वचनां आसात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामसीता देवस्थान, दोंगर, - मंडूर

**रामसीता देवस्थान, दोंगर, - मंडूर** तिसवाडी तालुक्यांतल्या दोंगरी मंडूर वाठारांत आशिल्लें नामनेचें देवस्थान. श्रीमंत सद्गुरु श्रीकृष्ण महाराज बांदेकार हाणें इ. स.1793 वर्सा आपल्या घरांतूच श्रीरामसीतेच्या पाशाणाचे मुर्तीची स्थापन केली. फुडें सांगे तालुक्यांतल्या मारुती देवान दुश्टांत दिल्याप्रमाण 1807 वर्सा ताची स्थापना हे रामसीतेच्या गर्भकुडी भायर करपांत आयली. पुर्तुगेज राजवटींत ज्या काळांत पुर्तुगेजांनी गोंयच्या हिंदुंचो धर्माक छळ आनी देवळाची मोडतोड करपाक सुरवात केली. त्याच काळांत किरिस्तांव धर्माचें केंद्रस्थान आशिल्ल्या ओल्ड गोवा सावन फकत दोन किलोमीटर अंतराचेर आशिल्ल्या दोंगरेर रामसीतेचें देवस्थान स्थापन करप हो त्या काळाच्या संदर्भांतलो उल्लेखनीय असो उपक्रम आसलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां