open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोकुलदास प्रभु

**गोकुलदास प्रभु** हे कोंकणी साहित्यकार.

## जिणे वळख
गोकुलदास प्रभु हांचो जल्म 28 डिसेंबर,1954 वर्सा, चेरयाळ मट्टांचेरी, कोचीन (केरळ) हांगासर जालो. ताणी सवे यत्तेमेरेनचें शिकप मलयाळम भाशेंतल्यान घेतले. एस.एस.एल.सी. शिकप टि.डी. हायस्कूल मट्टांचेरी हांगासर जाल्यार, बी.एस.सी. शिकप सेत्र्केट हार्ट कॉलेज, तेवरा(केरळ) हांगा जालें. एन.ए. चें शिकप मदुराय कामराज युनिव्हर्सिटी, मदुराय (तमीळनाड) हांगां जालें. सध्याक कॉरपोरेशन बँकेंत नोकरी करता. कोंकणी बरोबर मलयाळम, तमीळ,कन्नड,हिंदी आनी इंग्लीश ह्यो भासो येतात
बँकेत अधिकारी तशेंच नेमाळ्याचो संपादक म्हण वावर पळयताले. तशेंच,ते आता एका ट्रस्टाचे प्रशासक म्हण वावर पळयतात.

## उजवाडावणी
पयलें बरोवप 1981 वर्सा ‘कोंकण जनता’ (केरळ) नेमाळ्यांत उजवाडाक आयलें. ‘केरळ कोंकणी अकादमीचे’ निबंद सर्तिंत, ‘कोंकण जनता’ चे काव्यसर्तिंत आनी ‘कुळागर’ (गोंय) चे कथा सर्तिंत इनामां लाबल्यांत कोंकणी भाशेवयर बरयिल्ले लेख HINDU पत्राचेर उजवाडा आयल्यात. 
कथांची उजवाडावणी
लाशे ‘कुळागर’-1982
देगेर ‘कोकण टायम्स’-1985
एकलेपणाची सांज ‘कोंकणी जनता’-1983
वळख ‘कुळागर’-1983
हुंवार ‘कुळागर’-1981
आनी स्फूर्त आयली ‘कोंकण टायम्स’-1988
मर्णाचें सांवट ‘कोंकण टायम्स’-1983
अपेक्षा ‘कोंकणी’-1987-88
तो पिसो! ‘कोंकण टायम्स’-1986
आराट्ट ‘कुळागर’-1986
घाय ‘चित्रंगी’-1986
पृथिवै नम: (1986) हो नवलिका पुस्तकरूपान उजवाडा आयल्या.
अंतरआयामी: (जानेवारी 1991)
सूफीन सांगिल्ली काणी: (2009)

## साहित्याची थोड्या भितर वळख
ते मलयाळम लपयेंत कोंकणी बरोवपी पूण खूब आदी सावन ताणी आपणाल्या कथालेखनाखातीर नागरी लिपयेचो स्वीकार केल्लो. चडानचड वाचप्यां मेरेन पावपा खातीर ताणी आयचे घडकेक प्रमाण रूप घेवपाचे नदरेन फुडें सरपी कोंकणी शैलीचो वापर केला. मात कथांतल्या पात्रांच्या तोंडातल्या संवादा खातीर आनी गरज थंय आपणाली मूळ कोचीची शैलीच दवरल्या.

आजवेर तांच्यो तीन कादंबऱ्यो, सात कथा संग्रह आनी दोन निबंद संग्रह मल्याळम भाशेंत उजवाडाक आयल्यात. ह्या कथां-झेल्यांतलें साहित्य एका वेगळ्याच  विशवाचें दार उकतें करता. हरशी, गोंयकार कथाकारांच्या कथांनी जे मध्यमवर्गी जिणेचें दर्शन घडटा तेच मध्यमवर्गी जिणेचें पडबींब ह्या कथांनीय आसा.पूण प्रस्न वेगळे तरेचे, घडणुको खेरीत रितीच्यो आनी त्यो बारकायेन पळोवपाची नदरूय आगळी. ह्या कथांनी दिसता त्या मध्यमवर्गी जिण्याक एक वेगळो रंग आनी वास आसा. तो बरो काय वायट, उंच काय उणाक हाचे कडेन संबंद आसपाचें कारण ना, तो वेगळो आनी देखून नदर ओडून घेता.

‘सूफीन सांगिल्ली काणी’ हे कादंबरीचे कोंकणीवरीच तामीळ, हिंदी आनी इंग्लीश भाशेंत अणकार जाल्यात. ह्या कादंबरीत, अस्तुरेच्या सौंदर्याक कामवासनेभायले आयाम आसतात अशें सांगपी सूफी दार्शनिकता दिसता. हिन्दू-मुस्लीम हे अडेच्या धार्मिक विभाजनाचेर ही कादंबरी लख्ख बरो उजवाड घालता आनी एकचाराच्या सूफी तत्वज्ञानाची पाठराखण करता.

## फावो जाल्ले पुरस्कार
‘अंतरआयामी’हो तांचो पयलो झेलो. ह्या कथा संग्रहाक केंद्रीय साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार लाबला, तशेंच  एम.टी.वासुदेव नायर हांगेल्या ‘चवकी’ ह्या मलयाळम कादंबरीच्या तांणी केल्ल्या कोंकणी अणकाराक केंद्रीय साहित्य अकादेमीचो अनुवादाचो पुरस्कार लाबला. तेंचपरी त्यांच्या कथांक, पुस्तकांक जायते स्थानीक आनी भायल्या संस्थांचे पुरस्कार लाबल्यात.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
कुर्रेय आफोंस पेद्रु पाउल ब्राज

**कुर्रेय आफोंस पेद्रु पाउल ब्राज** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जिणें वळख
कुर्रेय आफोंस पेद्रु पाउल ब्राज हे एक नामनेचे पत्रकार आसले. तांचो जल्म 29 जून 1982 दिसा जालो. तांच्या बापायचें नांव रॉक आनी आवयचें नांव क्लाऊन पाशेको आसले.

## शिक्षणीक पात्रताय
मार्च 1918 वर्सा तांणी मुंबय विद्यापिठाची, कृषी विज्ञानाची पदवी मेळयली. बरें गुण मेळिल्ल्यान पुण्याच्या शेतकी महाविद्यालयांत तांचें नांव मानादिकांचे वळेरेंत आसा.

## वेवसाय
1918 वर्सा गोंयच्या कृषी आनी रान खात्यांत तांकां नोकरी मेळ्ळी. 1918 ते 1931 वर्सा मेरेन  तांणी असोळणें गांवचो शासक म्हूण वावर केलो.
उपरांत ते तेरसैरा सिरकूनश्क्रिसांव आग्रीकोला, मडगांव (Terceira Circunsericao Agricola) हे संस्थेचे मुखेली जाले. 30 वर्सा नोकरी केले उपरांत 1949 वर्सा ते निवृत्त जाले. 
1919 वर्सा तेन्नाच्या गोंयच्या कृषी आनी रान खात्याच्या निर्देशकान तांकां ‘ऊं गनेज सॅतिपश द सॅति काबे पाश’ (‘Hm Ganez de site pes e sete cabecas’) म्हूण तांचो भोवमान केल्लो.

## हेर म्हत्वाचो वावर
भारताची, पर्यायान गोंयची पीक वाडोवपाचे नदरेन कुर्रेयानी बरेच नवे नवे प्रयोग केले. असोळणें, वेळ्ळी आंबेली हांगा सरकारी जमनींत तांणी माडाच्या पिकाची उदरगत केली.
नाल्लाचे उदरगतीच्या संस्कृतीक, वेपारी आनी उद्देगीक आंगांचो अभ्यास करपा खातीर तांकां श्रीलंकेत धाडिल्लो. ह्या वेळार तांणी केल्ल्या अभ्यासाक लागून तेदेवेळच्या गोंयच्या गवर्नर जनरलान तांचो भोवमान केल्लो. तांणी बरयिल्ला प्रबंध पुस्तकरूपान उजवाडाक आयलो.
शेतवडीचीं उपकरणां, रसायनीक सारीं, कीटक नाशकां आनी शेतवडीच्या मळार नवीं नवीं यंत्रां वापरांत हाडून शेत कामत्यांक तांचो वापर कसो करचो आनी आपलीं शेतकामां सोपीं कशीं करचं हांची प्रात्यक्षिकां, यांत्रिकीकरणाच्या आदारान शेतकामत्यांक दाखोवन ताचें कडसून तांचो वापर (यंत्राचो) करपांत तांचो म्हत्वाचो वांटो आसा.

## वेव्हारीक जिवीत
 
1941 ते 1947 वर्सा मेरेन ते सालसेत नगरपालिकेचे अध्यक्ष आसले. त्या वेळार तांणी रेबड आनी कोयरापासून सारें करपाची पद्दत सुरू केल्ली. तांणी देवी, रॅबिज ह्या भिरांकूळ दुयेसां आड खर उपाय येवजण राबयिल्ली. तशेंच मडगांव शारांतले येरादारी वेवस्थेंत सुदारणा हाडपाचो मोलाचो यत्न केल्लो.
म्हत्वाच्या मुद्दांचेर भासाभास
मडगांव शाराची गटार वेवस्था हो कळीचो मुद्दो. कुर्रेयन समर्थपणान आपल्या अध्यक्षपणाचे कार्यकाळांत गटार वेवस्थेंतय सुदारणा हाडपाचो यत्न केला.
ते खर राष्ट्रवादी आसले. 1950 ते 1960 तांणी ‘अ व्हीद’ (A vida) ह्या पुर्तुगेज खबरां पत्राखातीर बरपावळ केल्या. 1961 वर्सा गोंय पुर्तुगेजांच्या बंदपासांतल्यान मेकळें जालें आनी मुक्त गोंयांत, मडगांव शारांत कोंकणीच्या विकासा पासत कोंकणी भाशा मंडळ ही संस्था स्थापन जाली. पेद्रू कुर्रेय ताचे संस्थापर अध्यक्ष आशिल्ले. ह्या मंडळावरवीं तांणी कोंकणी कार्यकर्त्यांचो एक पंगड तयार केल्लो.
ह्या कोंकणी कार्यकर्त्यांनी कोंकणी भास आनी साहित्य हांचे उदरगतीक मोलाचो हातभार लायलो आनी कुर्येयाचें ध्येय फुडें व्हेलें. जाचें कार्य आज मेरेन चालू आसा.

## खाशेलो वावर
1962 वर्सा मडगांव आठवे कोंकणी परिशदेचे ते येवकार अध्यक्ष आशिल्ले. 
14 फेब्रुवारी 1965 दिसा ते ह्या संवसांरातल्यान गेले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:फामाद मनशां
पांडुरंग जगन्नाथ सिनाय मुळगांवकार

**पांडुरंग जगन्नाथ सिनाय मुळगांवकार** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिक्षण:
पांडुरंग मुळगांवकार हांचो जल्म 10 ऑक्टोबर 1917 त मळकर्णे, केपें हांगां जालो. तांणी लिसावाचें सातवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतकच पुर्तुगेज कायद्याची सनद आनी पदविका घेतली. 
## वावर:
पांडुरंग मुळगांवकार हांच्यानी गोंयच्या लोकांनी पुर्तुगेज कायद्याआड आनी न्यायालयीन बंदीक विरोध करचो म्हूण प्रचार करपाक सुरवात केली.
राजकीय चळवळीक तेंको दिवपा खातीर ते गोंयांत आनी गोंयां भायर जाल्ले दर राजकीय बसकेंत वांटो घेताले.
## जिणेतलो प्रसंग:
18 जून 1946 ह्या दिसा खुबशे सुटके झुजाऱ्यांक अटक जाल्ली तेन्ना तांचो बचाव केल्ल्या आरोपाखाल तांकां अटक करपांत आयली.
अश्या वेळार 30 जून 1954 ह्या दिसा तांकां अटक करून आग्वाद बंदखणींत दवरले. फुडें प्रादेशीक लश्करी न्यायालयामुखार उबो करून तांकां 5 जूलय 1955 ह्या दिसा 8 वर्सांखातीर खर बंदखीणीची ख्यास्त जाली.
हाचे भायर दर दिसा 20 इश्कूद हे प्रमाण दोन वर्सां दंड आनी 15 वर्सां खातीर तांचे राजकीय हक्क काडून घेतले. फुडें 17 मे 1959 दिसा तांची सुटका जाली.
## हेर वावर:
सुटका जाले उपरांत तांच्या वांगडा बंदखणींत आशिल्ल्या राष्ट्रवादी फुडाऱ्यांच्या सहवासांत ते रावंक लागले आनी गोंय मुक्ती चळवळीक नेट येवंचो म्हूण ते खूब वावुरले.
1959 ते गोंय पुर्तुगेजांच्या जुलमी राजवटींतल्यान मुक्त जाय मेरेनच्या काळांत सुटके झुजाऱ्यांच्या चळवळीन बरोच नेट धरिल्लो. पुर्तुगेजांक नाका शेवट करपाच्यो चळवळी भूमीगत तशेंच दहशतवादी सुटके झुजाऱ्यांकडल्यान दिसपट्टे चालू आसल्यो.
अश्या चळवळीकडेन पांडुरंग मुळगांवकारांचो सामको लागींचो संबंद आसलो.
मजगतीं 19 डिसेंबर 1961 दिसा गोंय पुर्तुगेजांचे गुलामगिरींतल्यान मेकळें जालें. चडशे सुटके झुजाऱ्यांचो संबंद काँग्रेस सत्तेकडेन आशिल्लो.

## हेरकडेन सहभाग:
1948 वर्सा गोंय, दमण आदी दीवचे राजकीय घटनेचे कमिटीचेर लोकप्रतिनिधी म्हूण तांची निवड जाली. 1953 त ते ‘नॅशनल काँग्रेस गोवा’ संघटनेचे वांगडी जाले.
गोंय सुटके उपरांत जेन्ना पणजी हांगा जानेवारी 1962 त सुटके झुजाऱ्यांची बसका जाली, तेन्ना पांडुरंग मुळगांवकारांक ‘नॅशनल काँग्रेस गोवा’ संघटनेचे अध्यक्ष म्हूण वेंचून काडले.
उपरांत मे 1962 ते 1963 ह्या काळांत ‘इंडियन नॅशनल काँग्रेस’ चे गोंय, दमण आनी दीव अँड हॉक प्रदेश काँग्रेस कमिटीचे ते खजीनदार आशिल्ले.

## नामना:
भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन तांचो भोवमान केलो. 18 जून 1983 दिसा गोंय, दमण आनी दीव सरकारान तांचो भोवमान केलो.
पणजी हांगा जाल्ल्या इंडियन नॅशनल काँग्रेसच्या शतब्दी सुवाळ्यांतूय तांचो भोवमान जालो. 
डॉ. सखाराम गुडे ट्रस्टाचो (शिरोडें-गोंय) गोमंतक भूशण हो मानाचो पुरस्कार तांकां फावो जाला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
अँथनी सौझ

**अँथनी सौझ** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म, शिक्षण आनी व्यवसाय
अँथनी सौझ हांचो जल्म 14 ऑक्टोबर 1920 त मुंबय हांगासर जालो. ताणीं मॅट्रिक मेरेन शिक्षण घेतलें. सुरवेक पाद्री जावपाक ते सेमिनारींत गेल्ले. पूण उपरांत तें सोडून ते भारताचे भोंवडेर गेले. काशी हांगा कांय काळ वेदांचें शिक्षण घेतलें. उपरांत ते लोयडस् बँकेंत रुजू जाले.

फुडें हे बँकेच्या कामगार संघाचे ते सरचिटणीस जाले. 1952 वर्सा ते नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संघटनेचो वांगडी जाले. उपरांत सुटके चळवळींनी ते वांटो घेवंक लागले. ते हे संघटनेचे सरचिटणीस म्हूण काम पळयताले.

## सत्याग्रहाच्या मळार वावर
15 ऑगस्ट 1954 दिसा काणकोणच्या पोळें वाठारांतल्यान गोंयचे शीमेचेर सत्याग्रहींचो पयलो पंगड घेवन ताणी सत्याग्रह केलो. तेन्ना तांकां तांच्या वांगड्या सयत अटक केली.

## बंदखणीतली जीण
सुरवेक तांकां पणजेच्या आल्तिनो वयल्या मनोरुग्ण बंदखणींत घाल्ले. उपरांत आग्वाद आनी रेईश मागूश बंदखणींत दवरून तांकां 28 वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.

1959 वर्सा तांचे ख्यास्तींत सूट दिवन तांची सुटका जाली. उपरांत ते परत भूंयगत चळवळींनी वावर करूंक लागले. ह्या वेळार परत पुलिसांनी वास्को हांगा तांकां अटक बंदखणींत घाले. फुडें गोंय सुटके उपरांत तांची सुटका जाली.

## सुटके उपरांत तांचे योगदान
1963 वर्सा ते जिल्लो काँग्रेस समितीचे चिटणीस म्हूण आयले. मुरगांव गोदी कामगार संघटनेचे ते संस्थापक वांगडी आशिल्ले. महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे वांगडी आसले. ओपिनियन पोला उपरांत ते ह्या पक्षाचे जोड चिटणीस जाले.

1964 वर्सा ते पणजी नगरपालिकेचे वांगडी म्हूण वेंचून आयले. गोवा भारत स्कावटस् अँड गायडसचे राज्य मुखेल कमिशनर म्हूणन ताणीं काम केलां. मार्च 1967 त मांद्रे मतदार संघांतल्यान ते गोंय, दमन आनी दीव विधानसभेचे आमदार म्हूण वेंचून आयले.

तेन्ना तांकां कायदो, कामगार, उद्देग आनी शेतवड ह्या खात्यांचें मंत्रीपद मेळ्ळें. पूण महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षांतल्या फुडा-यां कडेन ताचे मतभेद जाल्ल्यान 19 जून 1970 ह्या दिसा ताणें मंत्रीपदाचो राजिनामो दिलो.

उपरांत ते इडियन नॅशनल काँग्रेस संघटनेचो वांगडी जाले. ते गोंय शिपयार्ड कामगार संघटना, राश्ट्रीय इंजिनीयरींग कामगार संघटना आनी इंडियन नॅशनल ट्रेड युनियन कावन्सिलाचो वांगडी आयले.

## समाज सेवेची भावना
उपरांतच्या काळांत राजकारणांतल्यान ताणें पुरायपणान सन्यास घेतलो आनी समाजसेवेचें व्रत आपणायलें. समाजसेवा करपांतच ताणीं आपलें उरिल्लें जिवीत सारलें. 18 जून 1984 ह्या दिसा ते ह्या संवसाराक अंतरले.

## पुरस्कार
भारत सरकारान ताम्रपट दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो. 
18 जून 1984 ह्या दिसा गोंय सरकारानय ताम्रपट दिवन सुटके झुजांतल्या ताच्या वावराचो भोवमान केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जॉर्ज इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु

**जॉर्ज इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिक्षण

इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु जॉर्ज हांचो जल्म 6 मार्च 1925 दिसा करमणें-साश्टी हांगा जालो. तांच्या बापायचें नांव तीतु मानुएल जॉर्ज. तांणी लिसेवाचें सातवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतलें.
## सामाजीक वावर
गोमंतक प्रजामंडळ हें संस्थेखातीर ताणीं तळमळीन वावर केला. डॉ. ज्युलियांव मिनेझीस हाणीं उजवाडायिल्ल्या गोमंतक आनी उ येराल्दु (O HERALD) ह्या दिसाळ्या खातीर ते बरोवप करताले. नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेचे ते संस्थापक वांगडी आशिल्ले. हे संघटनेच्या 18 ऑगस्ट 1946 दिसा लोंढा वाढाऱांत जाल्ले पयले बसकेंत तांका सरचिटणीस म्हूण वेंचून काडिल्ले.
## जिणेतले प्रसंग
6 नोव्हेंबर 1946 दिसा पुलिसांनी तांका कुंकळे सत्याग्रह करता आसतना धरले. तांका बरोच मार दिलो आदी 45 दीस बंदखणींत दवरलें. बंदखणींत सावन सुट्टकच नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेच्या बेळगांव आनी कानपूर शारांत आशिल्ल्या कार्यालयांच्या सत्याग्रही शिबिराचो तांका मुखेली नेमले.
15 ऑगस्ट 1947 दिसा ते कसलींय नदर्शनां करत म्हूण फोंड्यां वाठारांत पुलिसांनी तांका राजाराम प्रियोळकार आनी गोपिनाथ लोटलीकार हांचे वांगडा धरलें. तांच्या घराचेर धाड घाली आनी तांच्या घरांत आशिल्लें सगळें साहित्य जप्त केलें. पुर्तुगेजांआड ते लेख आनी पत्रकां उजवाडायताले म्हूण पुर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालयांत (Territorial Military Tribunal) 22 मार्च 1948 दिसा तांका पांच वर्सां बंदखणींत ख्यास्त फर्मायली. ते भायर पंदरा वर्सा खातीर तांचे राजकी हक्क काडून घेतले. 
1972 वर्सा भारत सरकारान ताका ताम्रपत्र दिवन तांचो भोवमान केलो. 20 ऑगस्ट 1978 दिसा पणजे शारांत तांका अपघाती मरण आयलें. तांचे निमणे इत्सेप्रमाण तांका हिंदू पध्दतीन, पणजेचे हिंदू स्मशानभुंयेंत अग्नी दिलो.
18 जून 1984 दिसा गोंय सरकारान ताच्या सुटके झुजांतल्या वावराचो मरणोत्तर भोवमान केलो.
## हेर वावर
एक बरे बरोवपी म्हूण जॉर्ज इव्हाग्रियुची नामना आसा. ते पत्रकार आसले.1942-61 काळांत तांणी सुटके चळवळीचे पुस्तिका आनी जायतीं पत्रकां उजवाडाक हाडिल्लीं. बंदखणींत सावन सुटका जातकच मुंबय डॉ. टी. बी. कुन्य हांणी सुरू केल्ल्या आनी उजवाडाक हाडिल्ल्या आझाद गोंय ह्या नेमाळ्या खातीर तांणी जायतो वावर केलो.
1955 वर्सा ते आकाशवाणीचेर कोंकणी आनी पुर्तूगेज भाशेंत विदेशी वितरावणेच्या विभागांत काम करूंक लागले. 1970 वर्सा ताणीं आकाशवाणीवेले नोकरेक सोडचीट दिली. उपरांत ते “उजवाड” ह्या रोमी लिपींतल्या कोंकणी दिसाळ्याचें संपादन करूंक लागले. 
गोंय पुर्तुगेजांच्या शेखा खाला आशिल्लें तें मेकळें करपा पासत खूब सुटके झुजारी तनमनान वावुरलें. कितलेश्याच जाणांनी आपल्या प्राणांची आहूती दिली. पुर्तुगेजांनी दिल्ले त्रास सोशिकतायेन सोंसले. पूण एकच ध्यास मनांत घेवन सत्याग्रही वावुरताले तांतुतलेच एक इव्हाग्रियु फ्रांसिस्कु जॉर्ज.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गोपाळ आपा कामत

**गोपाळ आपा कामत** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी जीणे वळख :
गोपाळआपा कामत हांचो जल्म 22 जुलाय 1917 दिसा जालौ.साडेचारशें वर्यांच्या गुलामगिरींतल्यान गोंयाक सोंपेपणी स्वतंञताय फावो जावंक ना. गोंयाक पुर्तगेजांच्या गुलामगिरींतल्यान मेकळें करचे पसत असंख्य सत्याग्रही आनी स्वातंञ्य झजारी पुर्तगेज सत्तेआड झुजले. कांय जाणांनी आपले मोलादीक प्राण वगडायले, कांय भुमिगत रावून वावुरले, थोड्यांनी भुमिगतांक आलाशिरो दिवन स्वतंञाताये खातीर झुजप्यांक आपले परिन आदार केलो. थोड्यांनी लेखणी हातांत घेवन पुर्तगेज सत्तेआड झुजचे पसत तरसाद कशी वापरली.

## शिक्षण :
गोपाळ कामत हांणी लिसेवाचें सातवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतलें. ताचे उपरांत पुर्तगेज कायघाची पदविका घेतली. ते वकील आशिल्ले.
डिसेंबर 1946 वर्सा म्हत्वाच्या राजकी दर्जा विशीं (special Political status) उलोवणी करपाक एक कमिटी नेमिल्ली. गवर्नर जनरल बाँसान तांका नेमिल्लो. पूण तांचे राष्ट्रवादी विचारसरणेक लागून तांका दुबावीत नदरेन पळोवंक लागले. 1947 आनी 1952 वर्सा दोन खेपे तांची चवकशी जाली.
1 जून 1954 दिसा राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय (National congress Goa) संघटनेची सावंतवाडी वाठारांत बसक जाल्ली. तातूंत संघटनेचे कार्यकारी कमीटीचे वांगडी म्हूण तांकां वेंचून काडले. मार्च 1954 वर्सा राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटनेची मुखावेल्या कार्याची आंखणी करपाक बसका जाल्ली. तेन्ना संघटनेचे मध्यवर्ती कमीटीचे (central committee of NCG) अध्यछ महूण तांकां वेंचून काडले.

## वावर :
तांणी डॅ. टी. बी. कुन्य, पीटर आल्वारीस आनी पुंडलीक गायतोंडे ह्या सुटके झुजारांच्या मार्गदर्शन खाला सुटके झुजाचो वावर केलो. त्या काळांत तें राजकी कैधांच्यो केसी चलयताले. 30 जून 1954 दीसा चळवळींनी वांटो घेता, ह्या आरोपाखाला पुर्तगेज पुलिसांनी तांकां अटक केली.
उपरांत पुर्तगेज सरकाराच्या प्रादेशीक लशकरी न्यायालयांत (Territorial Military Tribunal) तांची चवकशी जाली. फुडें पांच जुलय 1955 दिसा न्यायालयान ताका धा वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.
ते भायर दर दिसाक वीस इस्कूद हे प्रमाण दोन वर्सां तांकां दंड भरूंक लायलो आनी पंदरा वीस वर्सां खातीर तांचे राजकी हक्क काडून घेतले. इतलेंच न्हय तर न्यायालयांतय वचपाक बंदी केली. 15 ऑगस्ट 1959 दिसा बंदखणींतल्यान तांची सुटका जाली. गोंया खतीर स्वायत्तेचे मागणेची येवजण केल्ले खातीर 20 जून 1961 दिसा पुलिसांनी तांकां परते धरले.
तेन्ना तांचे वांगडी मुंबयच्या ‘ब्लिटूझ‘ (BLITZ) ह्या इंग्लिश नेमाळ्याचे पञकार श्रीधर तेलकर हांकाय अटक जाली. फुडें 9 ऑक्टोबर 1961 दिसा तांची बंदखणींतल्यान सुटका जाली. जुवानपणाचीं कितलींशींच वर्सां राजकी वातावरणाक लागुन बंदखणींत गेलीं. तांणी बुदवंतकायेच्या म्हालवजार पुर्तगेजां आड झुजपाचें मोलादीक काम करपांत धन्यताय मानली. 
गोंय सुटके उपरांत 1967 ते 1972 ह्या काळांत ते गोंय विधानसभेचे      सभापती आशिल्ले.

## भोवमान :
1972 वर्सां भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन तांचो भोवमान केलो.
18 जून 1982 दिसा गोंय सरकारान सुटके झुजांतल्या तांच्या वावराची दखल घेवन तांचो भोवमान केला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
आत्माराम नरसिंह करमळकार

**आत्माराम नरसिंह करमळकार** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जिणें वळख
आत्माराम (आपा) नरसिंह करमळकार हांचो जल्म 25 जून 1916 वर्सा पणजी हांगा जालो. तांचें शिक्षण लिसेव मेरेन जालां.

## म्हत्वाचो वावर
1934 वर्सा भारतीय राष्टीय कॉग्रेस हे संघटनेचे ते वांगडी जाले. छोडो भारत चळवळीतल्यान भुंयगत वावुरप्यां कडेन तांणी आडवाटेन संबंध दवरिल्लो. 1945 वर्सा ताणीं लिपचोरयां पत्रकां छापून आनी ती लोकांक वांटून तांचे वरवीं पुर्तुगेज गोव्हेर्नादोर जेराल,जुजे काब्राल हाच्यो गुपीत कारवायो आनी भ्रष्टचार उक्ताडार हाडपाचो यत्न केलो. 1948 वर्सा मुंबय सावन येता आसतना पुलिसांनी तांकां रातचें कुळें वाठारांत धरले. तांणे तांचे कडेन आशिल्लो दादरा नगर हनेलिचो नकासो जप्त केलो. तेभायर ह्या नकाशाविशीं जायते प्रस्न केले. आनी तांणी भारतीय वकिलाती कडेन संबंध दवरचो न्हय असो आदेश दिवन तांकां सोडलो. 
ते पणजे बँकेंत नोकरी करता आसतना 1950 त पंडित नेहरून दिल्लीच्या लाल किल्ल्या वेल्यान पुर्तुगेज राजवटी आड टिका केल्ली.ताचे आड निशेद करपा खातर पुर्तुगेज सरकारान एक पत्रक काडिल्लें. ह्या पत्रकाचेर सय करूंक तांणी न्हयकार दिलो. तेखातीर सां तोमे वेले बँकेचे शाखेंत तांची बदली केली.सां तोमे हांगा वता आसतना वाटेर मुंबय पावतकच बरो नाशिल्ल्याचें सवंग करून तांणी तिकेट रद्द करूंक लायली आनी उपरांत निशेद परगटावपाक म्हूण बँकेक सोडचीट दिली.

## हेर वावर
उपरांत ते मुंबय युनायटेड कमर्शियल बँकेत काम करूंक लागले आनी वांगडाच राष्ट्रवादी वांवरात वांटो घेवंक लागले. महाराष्ट्र सरकार, गोंयात आशिल्ली भारतांतली वकिलांत आनी दिल्ली आशिल्लें विदेशी मंत्रालय हांकां जोडपी म्हत्वाचो दुवो कसो ते वावुरले. नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेचे ते वांगडी आसले.
सुटके झुजारी पिटर आल्वारीस हांच्या पालवान ते वावुरप्यांक  घातपाती आनी भूंयगत वावर करपाक प्रशिक्षित करताले .27 मार्च 1954 दिसा 120 सत्याग्रहींक घेवन गोंयांतली रेल्वे येरदारी बंद करची अशी मागणी करूंक तांणी कॅसलराँक हांगा मोर्चो व्हेलो. 1954 वर्सा तांणी दादर नगर हवेलीचे सुटके चळवळी खातीर वावुरपी धाडिल्ले. आझाद गोमंतक दल संघटनेच्या पालवान नगरहनेलीची सुटका करपांत तांचो वांटो आसा. दादरा नगर हवेलीचो प्रशासक म्हण तांकां एकमतान वेंचून काडले. 
फुडें तांणी कश्टकरी आदिवासींक आदार दिवपाखातीर पंचायत राज्य आनी भूंय कायदो काडलो आनी प्रांताच्या प्रशासनांत लोकशाय राज्यपद्दत सहजतायेन हाडपाखातीर मोलादीक वावर केलो. ते गोंयच्या आनी गोंया भायल्या कांय सुटके झुजा-यांक आर्थीक पालव दितले. गोंय सुटके मेरेन तांणी मुंबय रावन सुटके झुजाचो वावर केलो.
आपा करमळकारान गोंय मुक्तीचो ध्यास घेतिल्लो. तांणी स्वताचें हीत पळयनासतना गोंय मुक्ती चळवळींत भोव मोलाचें काम केलां. तांचे मुखार एकच ध्येय आनी तळमळ आसली. गोंय गुलामगिरींतल्यान मेकळें जावचें. गोंयकारांक मेकळपणान स्वास घेवंक मेळचो. मुक्तपणान वावरूंक मेळचें. गोंयाक जाय तसो आकार दिवंक मेळचो. साडेचारशें वर्सां गुलाम गिरींत घालयल्ल्या गोंयकारांचे बंदपास सुटचे. अंदल्या स्वासांक चिड्डले मनांक मेकळी, भंय विरयत धाकाय मेळची म्हणून वावुरले.
गोंय सुटके उपरांत ते जायतीं वर्सां भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस संघटनेचे पदाधिकारी आनी चिटणीस आशिल्ले.

## पुरस्कार
1972 वर्सा भारत सरकारान तांकां ताम्रपाट दिवन, मुंबय प्रदेश काँग्रेस समितीन पदक दिवन आनी दादरा आनी नगर हवेलीच्या प्रशासकान तांकां मानपत्र दिवन तांचो भोवमान केला.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामकृष्ण हेगडे

**रामकृष्ण हेगडे** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म
तांचो जल्म 29 एप्रील 1912 हया दिसा मडगांवांत जालो.भारताचेर ब्रिटिशांनी देडशें वर्सां राज्य केलें  आनी गोंयचेर पुर्तुगेजांनी साडे चारशें वर्सां शेक गाजयलो. पुर्तुगेजांचो शेक नानपयत करचे पासत आनी गोंय स्वतंत्र करचे पासत खूब जाण झुजले. तातुंतलेच एक जावन आसात नामनेचे सुटके झुजारी डॉ. रामकृषण हेगडे.

## वावर
भुरगेपणांसावन समाजीक, राजकी चळवळींनी सक्रीय वांटो घेवपी रामकृष्णान वैजकी वेवसाय करता आसतनाच कुंकळेची कु. गावड देसाय हे चलयेचें अपहरण करून तिका बळयां धर्मांतरीत करपाचें प्रकरण तांच्या कानार पडलें आनी तांणी ताचे आड आवाज काडलो.पुराय गोंयभर कु. गावड देसाय प्रकरण गाजलें. त्यावेळार ते संघटन समितीचे एक संघटक आशिल्ले.  उपरांत ते गोमंतक काँग्रेसचे वांगडी जाले. 19 जून 1946 सावन तांणी सविनय कायदेभंगाचे चळवळींत वांटो घेतलो. 17 आनी 18 ऑगस्ट 1946 त लोंडया जाल्लया अधिवेशनांत ते नॅशनल काँग्रेस गोवा हे संस्थेचे पयले अध्यक्ष म्हूण वेंचून आयले.

## ख्यास्तिचें फर्माण
18 ऑक्टोबर 1946 ह्या दिसा तांणी मडगांव सत्याग्रह केलो. ते खातीर तांकां सरकारा आड लोकांक तिडावन घालता, खुबळायता, परकी सत्तेचो शेवट करपाचो हेत बाळगिता, तशेंच आपले निशाणेचीं पत्रकां वांट्टा म्हूण पुर्तुगेज सरकारान अटक केली आनी आग्वाद बंदखणींत दवरले.
उपरांत 5 डिसेंबराक 1946 ह्या दिसा लश्करी न्यायालयान तांकां आठ वर्सां खातीर ख्यास्त फर्मायली, आनी तांकां 14 डिसेंबर 1946 ह्या दिसा लक्ष्मीकांत भेंब्रे, पुरूषोत्तम काकोडकार आनी जुजे इनासियो दी लोयोला वांगडा बार्थोलोमिओ डायस हे बोटीन पुर्तुगालाक धाडले.
5 जानेवारी 1947 ह्या दिसा ते थंय पावले. उपरांत तांकां लिमोयरास , काशिआस तशेंच पेनीचे बंदखणींत दवरलें. 7 डिसेंबर 1950 त तांकां 1951-52 ह्या काळांत आपले नदरेखाला दवरलें.
पुर्तुगालाच्या राबित्यांत तांणी वैजकी प्रचाराक म्हूण काम केलें. ते भायर खाजगी शिकवणी दिल्यो. पूण परत तांकां 1955 त पुरूषोत्तम काकोडकारां वांगडा अटक करून दोन म्हयने बंदखणींत घाल्ले. पुलिसिय इनतेर्नाल पर देफेझ दु. इश्ताद च्या कार्यालयाक दिसपट्टे अहवाल तांणी दिलो असो तांचेर आरोप दवरपांत आयलो.
इतले मजगतीं इंगलंडाक वचपाचो तांकां पासपोर्ट  मेळ्ळो. आनी आपली पुर्तुगेज घरकान्न मारिया आमेलिया आनी पुरूषोत्तम काकोडकारा वांगडा ते इंग्लंडांत गेले. थंयच्यान ते लंडनचे वाटेन 17 मे 1956 ह्या दिसा मुंबय परतले.

## हेर वावर
मुंबयत तांणी आपलो दवाखानो सुरू केलो आनी परत राजकी चळवळींकय यत्न केलो. 2 ते 4 ऑक्टोबर 1959 त तांणी नॅशनल काँर्गेस गोवाच् प्रतिनिधींची गोंय राजकी परिशद घडोवन हाडली . 1961 त ते नॅशनल काँग्रेस गोवाचे अस्थायी समितीचेर जाली. ही समिती गोंयचे प्रस्न आनी आडखळींचो अभ्यास करपाखातीर नेमिल्ली. उपरांत ते इंडियन नॅशनल काँग्रेसीचे क्रियाशील फुडारी जाले. 1977 ते पुर्तुगालाक भारतीय नागरीक म्हणून रावपाक गेले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
विश्वनाथ लवंदे

**विश्वनाथ लवंदे** हांचो जल्म 20 एप्रील 1923 दिसा व्हडलें गोंय हांगासर जालो.

## जल्म आनी शिक्षण
विश्वनाथ लवंदे हांचो जल्म 20 एप्रील 1923 दिसा व्हडलें गोंय हांगासर जालो. तांचें शिक्षण बीएससी, एलएलबी.  कोल्हापूर शारांत आसतना तांणी 'भारत छोडो ' आंदोलनांत वांटो घेतिल्लो  म्हणून तांकां बंदखणीची ख्यास्त जाल्ली. उपरांत कोल्हापूर शारांत तांणी राष्ट्रसेवादल फांट्याची स्थापना करुन कांय तेंप ताचें फुडारपण चलयलें. उच्च शिक्षण सोंपल्य उपरांत गोंयांत येवन,  नोव्हेंबर 1942 त तांणी मडगांवात राष्ट्रसेवादल फांट्याची स्थापना केली.

## ताचो वावर
18 जून 1946 दिसा डॅ. लोहियान मडगांव शारांत घडोवन हाडिल्ल्या सत्याग्रहांत तांणी वांटो घेतिल्लो म्हणून तांकां आठ दिसां खातीर बंदखणींत दवरलो. उपरांत त्याच वर्सा 18 नोव्हेंबराक व्हडल्या गोंयच्या मायाणा गांवांत सभा घडोवन हाडिल्ल्यान नारायण पालेकार वांगडा तांकां 45 दिस बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 
18 डिसेंबराक हळदोण्या सत्याग्रह घडोवन हाडिल्ल्यान पुर्तुगेज पुलिसांनी तांकां आनी सूर्यकांत नायक हांकां धरून खूब मार दिलो.  उपरांत 23 एप्रिल 1947 त आपल्या सांगात्याच्या आदारान तांणी म्हापशेचें भांडार (फाझेंद) लुटलें तशेंच डिसेंबर म्हयन्यांत तांणी आनी तांच्या सांगात्यांनी सरकारी पयसो घेवन वचपी वाहनचेर घुरी घालून सगळो म्हालवज लुटलो. हाका लागून तांच्या कांय सांगात्यांक पुर्तुगेजांनी धरून बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 
विश्वनाथ भूंयगत रावून आपल्यो हालचाली करपाक लागले. उपरांत ह्या गुन्यावाक लागून मे 1949 त पुर्तुगेजांनी तांचे गैरहजेरींत तांचेर खटलो चलोवन तांकां 28 वर्सा तडीपार आनी एक वर्सा बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 
1951 ते 1954 ह्या काळांत बेळगांव, मुंबय, बांदा आनी आरोंद्घाक राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटना उबारपाक ते खूब वावुरले तशेंच हे संघटणे वरवीं ते गोंयांत राष्ट्रवादी लिखाण धाडपाक लागले. वझरे गांवांत आझाद गोमंतक दलाचो कॅम्प उबारून ते आपवावुरप्यांक गनिमी काव्याचें शिक्षण दिताले. 
29 जुलय 1954 ह्या दिसा पुणें आनी मुंबयच्या शंबर आपवावुरप्यांच्या आदारान नगर हवेलीचें राजपाटण सिल्वासाचेर घुरी घालून तें सुवाती घेतलें. उपरांत धा दिसांनी संबंद नगर हवेलीचेर ताबो मेळयलो आनी 15 आॅगस्ट 1954 मेरेन तिचो कमांडो प्रशासक म्हणून वावुरले. 
गोंयांक मुक्तताय मेळ मेरेन ताणीं आझाद गोमंतक दलाच्या वांगड्याची संख्या 400 वयर वाडोवप पुर्तुगेजां आड गनिमी डावपेंच आनी हिंसक कृत्यां चालूच दवरिल्लीं. ताका लागून तांणी आनी तांच्या सांगात्यांनी खर ख्यास्तूय भोगची. सुटके झुजांत तांणी केल्ल्या मोलादीक वावराक लागून दादरा आनी नगर हवेली सरकारन 1962त तांचो भोवमान केलो. 
गोंय मुक्तताये उपरांत तांणी शिक्षण, कामगार, शेतकामती आनी डायव्हरांचीं आंदोलनां घडोवन हाडून तांका न्याय मेळोवन दिला.
स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांचें पुनर्वसन जाग्यार घालपाच्या उद्देशान तांणी स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांची संघटणा उबारपाक मोलाचें योगदान जदलें. पणजेची नवजीवन सोसायटी आनी पर्वरचें आझाद भवन ह्या स्वातंत्र्य झुजाऱ्यां संबंदीत दोन संस्थांचो कारभार तांचे देखरेखी खाला आनी हेर स्वातंत्र्य झुजारयांच्या सहकार्यान तांणी व्यवस्थीत सांबळ्ळो.

## मरण
15 सप्टेंबर 1998 दिसा मरण आयले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार

**प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार** ह्यो सुटके झुजारी आशिल्ल्यो.

## जल्म
प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार हांचो जल्म काणकोण तालुक्यांतल्या पैंगीण गांवांत 1912 वर्सा जालो.

## शिक्षण
लग्ना पयलीं तांचें शिक्षण चवथी मेरेन आसलें. पूण लग्ना उपरांत तांणी पुण्याच्या कर्वे विद्यापिठांतल्यान एस.एस.सी. मेरेनचें शिकप घेतले.

## स्वातंत्र्याची चळवळ
गोंयांत हिंसक दहशतवाद आपणावन काम करपी जसो पंगड आसलो तसोच महात्मा गांधीजींच्या अहिंसात्मक मार्गान वचपी सत्याग्रहींचोय एक गट आसलो. ह्या अहिंसक मार्गान वचप्यांमदी एक आसले श्री. पुरूषोत्तम काकोडकार.

स्वातंत्र्याची चळवळ निर्माण करचे पासत गोवा सेवा संघ हे संस्थेच्यो प्रमिलाताई क्रियाशील सभासद आसल्यो. गोंय पुर्तुगेजांच्या बंदपासांतल्यान बेगीनांत बेगीन मेकळें करचे पासत गोंय मुक्ती लढ्याची पुर्वतयारी करप हेंच ही संस्था निर्माण करपाचें मुखेल कारण आसलें.

पुर्तुगेजांच्या शेकाखालचो काळ म्हणल्यार भिरांतेन दीस काडपाचो. बायलांचें जिवीत तर चार वण्टी भितर बंदिस्त. चार चवगांत मिसळप साप उणें. अश्या ह्या काळांत प्रमिलाताई जें काम केलां ताका तोड ना.

## योगदान
तांणी मडगांव शारांत आपल्या कामाक सुरवात केल्ली.  बायलां-चलयांक एकठांय करून तांणी पेटी-चरखो हाडून सूत विणपाचे वर्ग सुरू केल्ले.
सूत विणले उपरांत महात्मा गांधीजींच्या आश्रमांतली प्रार्थना म्हणटालीं. समाजीक, राजकी प्रस्नांचेर चर्चा जाताली. 
अश्या ह्या कार्यावळींतल्यान कळत – नकळत लोकांच्या मनांत आत्मविश्वास वाडीक लागतालो आनी स्वातंत्र्याविशीं जागृताय करपाच्या मुळाच्या कामाक गती येताली. आपलीं भुरगीं व्हड जातकच गोंय मुक्ती संग्रामांतल्या सुटके झुजांत वांटो घेवपाक सुरवात केल्ली. तांच्या घरांत कार्यकर्त्यांच्यो बसका जाताल्यो. नाथ पै, बाळा काकोडकार, वसंत मळये आदी भुमिगतांचें थाणें म्हणचे हांचे घर. तशेंच कार्यकर्त्यांच्या नांवाच्यो यादी, लिपचोरयां पत्रकां, बाँम्ब तयार करपाक लागपी सामान तांच्याच घरांत सांठोवन दवरताले.
डाँ. राम मनोहर लोहियांनी गोंयकारांच्या मनांत स्वतंत्रतायेची जी ज्योत पेटयल्ली आनी ज्या असंख्य निसुवार्थी व्यक्तिनी त्या संग्रामांत वांटो घेतिल्लो तातूंत प्रमिलाताईंचोय व्हड वांटो आसा. तांणी लग्ना उपरांत आनी भुरगीं व्हड जातकच ख-या अर्थान समाजकार्याक सुरवात केली. तांणी बायलांनी साक्षर जावंचें, राजकारणांत वांटेकार जावन समाजांत जावपी अत्याचारांक आळाबंदा हाडचे पसत वावुरचें म्हूण काळजांतल्यान यत्न केले.
18 जून 1947 त लोहियांनी सुरू केल्ले चळवळीक एक वर्स पुराय जाल्लें. त्या दिसा सत्याग्रह करून सभाबंदीचें, भाशणबंदीचें आनी कायदो भंगाची तयारी गोंयांत गांवां गांवांनी चलताली. पुर्तुगेज सरकाराक हाचो दुबाव लागलो आनी तांणी धरपकड सुरू केली.

## बंदखणिची शिक्षा
प्रमिलाताईन मडगांव शारांत कायदो मोडून मिरवणुकीचें संचलन केल्ले खातीर सरकारान तांकां अटक केली. शिवाय घराची झडटी घेतली. तेन्ना तांकां बाँम्ब तयार करपाचें सामान तशेंच आक्षेप घेवपा सारक्यो कांय वस्तू सापडल्यो.
तांकां एक म्हयन्याची शिक्षा जाल्ली. पूण दंड फारीक केल्ल्यान तांची बंदखणींतल्यान आठ दिसां भितर मेकळीक जाली. परत तांच्यो सभा, विणकाम सुरू जाल्लें. जेन्ना तांकां परत धरतले हाची सुलूस लागली, त्या बरोबर 1952 वर्सा त्यो मुंबय गेल्यो.
1961 त गोंय स्वतंत्र जातकच त्यो गोंयांत परतल्यो. कांदोळीच्या प्रोव्हिदोरीच्या महिलाश्रमांत तांणी सुपरिटेंडन्ट म्हणून काम केलें. ओपिनियन पोलाच्या कार्यांत सक्रिय वांटेकार जाल्यो.

## मरण
आपले तांकी प्रमाण, निसुवार्थीपणान आनी निर्भयतेन, गोंय मक्ती संग्रामांत वांटेकार जाल्ली प्रमिलाताई 1981 वर्सा संवसाराक अंतरली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
श्यामराव मडकयकार

**श्यामराव मडकयकार** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिक्षण
श्यामराव मडकयकार हे गोंय स्वातंत्र्य संग्रामाचे एक फुडारी. समाजीक कार्यकर्ते,साम्यवादी चळवळीचो भार घेवपी कॉमेड श्यामराव नारायण मडकयकार हांचो जल्म 18 ऑगस्ट 1910 दिसा अंत्रुज फोंडे म्हालांतल्या म्हाड्डोळा गांवांत जालो. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितींत तांचें मुळावें शिक्षण म्हाड्डोळा जालें आनी मागीरचें शिक्षण मडगांवांत जालें. 
तरणाटया मदीं उमेद हाडचे पसत तांणी गोमंतक तरूण संस्थेवतीन वाचनालय सुरू केलें. संघाचें सान पिरायेचेर श्यामरावांक एकेवटेन महात्मा गांधीचें विधायक आनी रचनात्मक कार्याचें तर दुसरे वटेन रशियन समाजवादी शासनाचें जबरदस्त आकर्शण आसलें. श्यामरावांचें घर म्हणल्यार सकिय कार्यकत्याचें म्होंवा मालें कशें आशिल्लें. 1939 ते 1943 हया काळांत रामनाथ कडकडे ,रघुवीर बोडके, पांडू शेटये नारायण, राम काकोडकार ,वसंत लोटलीकार हांचो तांचे कडेन लागींचो संबंद आशिल्लो.रॉय हांच्या रॅडिकल डेमोकेटिक पाटीचे वांगडी जावन ताणी गोंयांत आपल्या कार्याक सुरवात केली. तरणे पिळगेंतल्या विघाथ्याक लागीं हाडून जर तांकां स्वातंत्र्याविशीं जाणविकाय दीत तर स्वातंत्र्य लढो फुडें व्हरपाक सोपें जातलें हे विचारसणेंतल्यान तांणी गोमंतक तरूण सघं हे थापणूक केलींवाडोवन तांणी नावेली आनी वास्कोंत मुळाव्ये शाळा उगडल्यो. गोंयच्या किस्तांव समाजांत स्वातंत्र्य चळवळी विशीं जागृताय जावचे पसत 1948 दिसा तरणाटयांच्या आदारान नावेली किडा क्लबाची थापणूक केली.

## ख्यास्त फर्मान
संघान पूर्व आनी पचिम ह्या विशयाचेर जाहीर व्याख्यान आयोजीतक केल्लें.तांकां पांच वर्साची ख्यास्त फर्वमावन ताचे राजकी काडून घेतिलले.उरफाटें तांणी चड नेट धरलो. श्यामरावांनी गोंय मुक्ती लढयांत भोव मोलाची कामगिरी केल्या.स्वताचे ताकदीन, निश्ठेन,त्यागान,आनी वेळाकाळार खूब हाल अपेश्टा  सोंसून तांणी गोंय मुक्ती लढ्यांत भाग घेतला. प्रचार साहित्याचें काम करचे पासत ते रातभर शेटपणाचें काम करताले आनी दिसाचे राजकारणाचें.

## समाजीक वावर
गोंयांक मुक्ती मेळ्ळया उपरांत ताणी आपलो समाजीक वावर अदीक नेटान केलो. प्रामाणीकपण , देशभक्ती , सत्यवचन , सादें रावप आनी नमळाय हे ताचे खाशेले गूण आसले. भारत देशाचे अर्थमंत्री मोरारजी देसायांनी भारतांत भांगर नियंत्रण कायदो केल्लो . त्या कायघाचया आड देशांत आंदोलन उबारून तांणी तो कायदो बेगोबेग रध करपाची मागणी करून , खर  आंदोलन करून भारत सरकाराक कायदो रध करपाक लायिल्लो. तांच्या अमृत वर्सा निमतान सत्कार समिती वतीन दिल्लो रू 50 हजारांची थैली तांणी सत्कार समिती कडेन परत करून तिचो उपेग समाजीक कार्या खातीर करचो अशी मागणी केल्ली. तांच्यात प्रभावी नेतृत्वाचे सगळे गूण आसून लेगीत ते एक निश्टावान, तळमळीचे कार्यकर्ते म्हणूनच वावुरले. केंद्र सरकारान ताम्रपत्र दिवन तांचो भोवमान केला तशेंच गोंय सरकारान 1982 वर्सा तांचो सत्कार घडोवन हाडला.

## मरण
ताठ मानेन जगपी, कम्युनिस्ट फुडारी, स्वातंत्र्य सैनिक काॅम्रेड श्यामराव मडकयकार 24 डिसेंबर 2011 दिसा, पिरायेच्या 101 वर्सांचेर संवसाराक अंतरले.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंयचो सुटके झुजारी
लक्ष्मीदास कृष्णा बोरकार

**लक्ष्मीदास कृष्णा** बोरकार हो एक सुटके झुजारी आशिल्ले.

## जल्म आनी शिक्षण
लक्षमीदास कृष्णा बोरकार हांचो जल्म 17 ऑगसट 1925 दिसा मडगांव हांगासर जालो. तेन्नाचो काळ म्हणल्यार गोँयचेर पुर्तूगेजांची हुकूमशाय.सरकाराच्या विरूध्द एक शब्द लेगीत काडपाक मेऴनासलो. सात वर्सा मेरेनचें तांणी लिसेवाचें शिश्रण घेतलें. 1946 त ते गोंय काँग्रेस कमिटीचे कार्यकारी समितीचे वांगडी जाले.

## हेर वावर
स्वातंत्र्या खातीर उठाव करपी भाशणाऩ भाऱावल्ले तरणाटे आंदोलनांत सामील जाले. तातूंत लक्षमीदासांनी वांटो घेतलो. डॉं. लोहिया हांणी मडगांवात घडोवन हाडिल्ले सभेंत ते वांटेकार जाल्ल्यान हेर वांगडया बरोबर तांकांय धरून बंदखणींत दवरले. गोंयकारांक नागरी अधिकार आनी उलोवपाचें स्वातंत्र्य मेळचें म्हणून तांणीं 7 नोव्हेंबर 1946 दिसा रॉक सिकैर हांच्या पालवान शिरोडयां सत्याग्रह केलो. जेन्ना तांणी आपलो मोर्चो बोरये वटेन घुंवडायलो तेन्ना तांका अटक जावन, मोच्र्याचेर गोंयांत पयले फावट फारपेट जाली.16 नोव्हेंबर 1946 दिसा तांची सुटका जाली . 8 डिसेंबर 1946 दिसा परत एक़दां तांणी आनंद नायक हांच्या आदारान सत्याग्रह घ़डोवन हाडलो. ह्या वेऴार तांकां अटक जाली आनी बंदखणीची ख्यास्त जाली. ते सविनय कायदेभंग चऴवऴ (CIVIL DISOBEDIENCE) हिचो परत परत, प्रचार करताले देखून तांकां पांच खेपे बंदखणीची ख्यास्त जाली.1947 वर्सा ते बेऴगांव सावन आयल्सा उपरांत गोंय नॅशनल काँग्रेसीचे प्रतिनिधी ह्या नात्यान तांणी गांधीजी कडेन गोंयचे सुटके विशीं उलोवप केलें.

## गोंयचे सुटके खातीर वावर
तांणी आपले बरपावऴीतल्यान गोंयचे सुटके चऴवऴीक नेट हाडपाचे पुरायपणान यत्न केल्ले. आनी हेच पसत तांकां खुबदां बंदखणीची ख्यास्त जाल्ली.गुलामगिरींतल्यान सुटका करून घेवचे पसत गोंयांत लिपचोरयां सतत काम चलतालें. हातूंत गोंयचे तरणाटे स्वखोशयेन वांटेकार जाताले. तातूंतले एक तरणाटे जावन आशिल्ले लक्षमीदास बाेरकार.पुर्तुगेज सरकारान गोंयची रेल्वे येरादारी स्थगीत केल्ली म्हणून 18 मे 1955 दिसा तांणी नाथ पै हांच्या फुडारपणा खाला कॅसरलॉकाक सत्याग्रह घडोवन हाडिल्लो. प्रजा समाजवादी पक्ष आनी सेवा दल हांचे कडेन तांचे लागींचे संबंद आशिल्ले.

## पदवी
1950 वर्सा गोंय नॅशनल काँग्रेसीचे भांडारी म्हणून तांची नेमणूक जाली.गोंय द हेगां हांगाच्या इंटरनॅशनल कोर्ट ऑफ जस्टीस प्रतिनिधित्वाचेर निशाणी करपा खातीर गोंयकारांचे प्रतिनिधी म्हणून लक्षमीदास बोरकारांक वेंचून काडिल्ले.
1958 वर्सा ते ‘गोवा नॅशनल काँग्रेसी’ च्या मुंबय फांटयाचे अध्यक्ष जाले. लोकसत्ता ह्या मराठी दिसाऴ्याचे ते मुखेल उपसंपादक आशिल्ले. उपरांत 1978-1983 ह्या काऴांत ते ‘नवप्रभा’ ह्या मराठी दिसाऴ्याचे संपादक जाले. हाचे भायर तांणी ‘राष्ट्रमत’ आनी ‘समाचार’ ह्या दिसाऴ्यां खातीरुय कांय तेंप वावर केला.

## मरण
तांणी पत्रकारितेंतल्यान स्वातंत्र्य चऴवऴ चलयली तेच प्रमाण समाजीक प्रस्नूय तांणी भोव कुशऴतायेन हाताऴ्ऴ्यात. अशा ह्या पत्रकार आनी सुटके झुजाच्याक डिसेंबर 1999 वर्सा मुंबय मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:गोंयचो सुटके झुजारी
डॉ .विनायक नारायण मयेंकार

**डॉ.विनायक नारायण मयेंकार** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म
डॉ. विनायक नारायण मयेंकारांचो जल्म 8 जून 1913 दिसा फोंडें – गोंय हांगा जालो. ताणें वैजकी पदवी घेतिल्ली आनी तोच वेवसाय आपणायल्लो  .तांचे व्हडले भाव आना हांचे कडल्यान तांकां राष्ट्रवादाची आनी समाजसेवेची दिक्षा  मेळिल्ली.आनाचो राबितो मुंबय आशिल्लान तांचो राष्ट्रीय चळवळी कडेन लागशिल्लो संबंद आशिल्लो.

## वावर
 
गोंयात आयिल्ल्या वेळार आना मुंबयत चलपी स्वतंत्रताये चळवळी विशीं डॉ. मयेंकारांक सांगताले आनी ताचो खोल परिणाम डॉ. मयेंकारांचेर जातालो .आनाचो राजकारणातल्ल्यो गजाली तांका स्फुर्त दितालो.टिऴक,गांधी,नेहरुंच्या वाढीक लागलो.
डॉ.मयेंकारांच्या घरांतल्या जाण्टया मनशांचो पुरक नाशिल्लो .तांच्या बापायचे पिरायचे लोकां कडल्यान लेगित खर विरोध जरी खादी वावरपी आऩा तांचे आदर्श जावन आसले.ताणीच
डॉ.मयेंकाराक लाठी कशी चलोवशी हाचें शिक्षस दिल्ले .

## ख्यास्त

गोंयचे राष्ट्रवादी लोकांक  एकठंय हाडपी संघटनेचो ऩवे कार्यकारी समितीचे ते वागडी आसले .पक्षां भितरले भेद पयस करपा खातीर तांणी नॅशल कॉंग्रेस गोय चे वतीन ज्ञान प्रकाश ह्या दिसाळयांतल्यान लेक बरयल्लो.हो लेक पुतुगेज अघिकाप्यांच्या हाताक लागलो.ताका आनी ताच्या वांगडयांक धरून आग्वाद  बंदखण दवरले. धा म्हयन्यां उपरांत प्रा देशीक लश्करी न्यायालयांत तांची चवकशी जावन तांका 15 वर्सा खर बदखणीत ख्यास्त फर्मायले .सुरवेच्या पांच वर्सां ताकां आग्वाद बंदखणीत दवरिल्ले.उपरांत 1जून 1952 दिसा, पांडुरग शिरोडकर, गिल यार्म डिसौजा ,नारायण नायक , मुकुद कामत आनी जयवंत कुंदे हाचे वांगडा तांका 
आंगोला हांगा बंदखणीत दवरले.

## मरण
जुलय 1960 त ते आगोला हांगाच्यान लिस्बन हांगा आयले .उपरांत  6 मार्च 1961 दिसा ते मुंबय  परत आयले .इतले मजगतीं पुर्तुगेजाच्या बंदपासातल्यान मुक्त जाल्ले .उपरांत इंडियन नॅशनल काँग्रेसीचे हिता खातीर ते खूब वावुरले.भारत सरकार तशेंच गोंय मुक्तताये खातीर तांणी केल्ल्या वावराचो भोवमान केला.गोंय पुर्तुगेजेंच्या गुलामगिरीतल्यान मेकळें जावचें म्हूण देशभक्तीचें व्रत बाळगिल्ले हे सुटके झुजारी 2005 वर्सा ह्या संवसाराक अंतरले.

## सदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
जयवंत कुंदे

**जयवंत कुंदे** हो सुटके झुजारी आशिल्लो.

## जल्म आनी शिक्षण
जयवंत कुंदे हांचो जल्म 2 एप्रील 1919 दिसा कुंकळ्ळी गांवांत जालो. तांणी मुळावें आनी लिसेंवाचें पांचवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतलें. 1946 वर्सा सावन ते राष्ट्रीय काँग्रेस- गोंय संघटनेचे वांगडी आशिल्ले. 1946 वर्सा, डॉ. नारायण भेंब्रे हांणी उजवाडायिल्लें ‘आंदोलन’ हें खबरापञ तांणी आपल्या घरांत छापलें. पुर्तुगेजांची कडक नदर आसून लेगीत तांणी तें राष्ट्रवादी मराठी खबरापञ छापपाचें धारिश्ट्य दाखयलें.

## वावर
त्या वेळार अशे तरेचीं पुर्तुगेज सत्ते आड पञकां छापले उपरांत ती व्हरून उत्तर गोंयांत तांचे वितरण जातालें. भर बाजारांत, तिठ्यार, पुलीस चवकेर हीं पञकांत चिकटायताले. पञकां चिकटावपाचें काम सत्याग्रही करताले. 1946 वर्सा दुबावानच तांकां केपें वाठारांत पुलिसांनी धरले आनी एक दीस बंदखणींत दवरले. पुर्तुगेजां आड आवाज उठोवपाची तांकां ल्हान पिरायेरच खुमखुमी आसली. फुडें 1947 वर्सा ते आझाद गोमंतक दल संघटनेचे वांगडी जाले. आसगांव आनी बार्देस म्हालांतल्या दल संघटनेच्या शाखांचे ते मुखेली जाले. पुर्तुगेजांच्या विरोधांत पञकां छापप आनी चिकटावप हीं कामां सदचींच जाल्लीं पूण सांपडनासतना हीं कामां चालू आसतालीं.

21 जुलय  1947 दिसा म्हापशें वाठारांतल्या सरकारी बँकेचेर आनी फाजेन्दाचेर हल्लो करपाक तांणी वांटो जयवंतांच्या घरांतलें वातावरण स्वातंञ्य मोगी आशिल्ल्यान तांकां फाटीं ओडपी कोणूच नासलो. घेतलो. ह्या आरोपाखाला डिसेंबर 1947 वर्सा पुलिसांनी तांकां धरले. 
उपरांत पुर्तुगेज सरकाराच्या प्रादेशीक लश्करी दंडाधिकारया मुखार तांची चवकशी जाली, आनी तांकां 26 वर्सां बंदखणीची ख्यास्त  फर्मायली. तेच बराबर तांकां थोडो दंडूय फर्मायलो. पूण जयवंतांची अर्थीक परिस्थिती दंड भरपा इतली आस्तीक नाशिल्ल्यान तांणी दंड भरपाक न्हयकार दिलो. दंड भरपाक तांणी न्हयकार दिल्ल्यान तांकां आनीक तीस दीस बंदखणीची ख्यास्त फावो जाली. 
जयवंतांक 26 वर्सांची बंदखणीची जाल्ली ख्यास्त आयकून घराब्याचेर दुख्खाची सया पातळ्ळी. तरणी पिराय बंदखणींत सारपाची. आग्वाद बंदखणींत तांणी सुमार साडेचार वर्सां ख्यास्त भोगली. फुडें 1 जून 1952 वर्सा तांकां लिश्बोआक व्हेले.  
उपरांत तांकां आंगोला व्हेले. सत्याग्रहीक एकाच बंदखणींत दवरीनासताना तांच्यो बंदखणी बदल करीत रावताले. तांणी आल्जुबे, लुआंदा, मोसामेदीश, से द बांदोरा, फोर्त रोसादश सारक्या वेगवेगळ्या बंदखणींनी ख्यास्त भोगल्या. 
बंदखणींत सगळ्या बंघा वांगडा तांकांय गायेचें मांस दिताले. जयवंतांन तें जेवण घेवपाक न्हयकार दिलो. जेवण न्हयकारील्ल्यान तांकां वायट वागणूक दिवपाक लागले. आपल्याक दिल्ले वायट वागणुकेक लागून तांणी विरोध केलो. तेन्ना तांकां आनीक चाळीस दीस बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली.    
चाळीस दिसांची ख्यस्त इतली घातमारी आसली की तांकां एका चवकोनी कुडींत दवरिल्ले. वारें ना, उजवाड ना, कोणूच उलोवपाक ना. जेन्ना तांका जेवण येतालें तेन्नाच तांकां पुलिसांचें तोंड दिसतालें. एकांतवासाची बंदखण. मनीस पिसो जावन त्या  एकातांत मरपाचो. पूण गोंय मुक्ती खातीर झुजिल्ल्य सत्याग्रहींचीं काळजां आनी मनां पुर्तुगेजांचे जुलूम आनी अत्याचार सोंसून फातराचीं जाल्लीं. 
एकांतवासाचे चाळीस  दिस ख्यास्त भोगून लेगीत जयवंत इल्लो लेगीत भियेले ना. एकच ध्येय आसलें गोंय मुक्तिचें. फुडें 24 मार्च 1961 दिसा तांकां दिल्ले ख्यास्तींतल्यान तांची मेकळीक जाली आनी ते 5 ऑगस्ट 1961 दिसा आपल्या गांवघरा कुंकळ्ळी गांवांत पावले.
1978 वर्सा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन तांणी केल्ल्या कार्याचो भोवमान केलो.

## संदर्ब

वर्ग:देवनागरी पानां
लक्ष्मीकांत प्रभू भेंब्रे

**लक्ष्मीकांत प्रभू भेंब्रे** हो सूटकॆ झूजारी आशिल्लॊ.

## जल्म आनी शिक्षण
स्वातंत्र्य सैनिकाचो जल्म २ ऑगस्ट १९०६ दिसा रिवण गांवांत जालो .
त्या काळार घरांत मास्तर दोवरून गांवांतल्या भुरग्यांक शिक्षण दिवचें पदटालें . कुसमणा पुर्तुगेज दुसरी यत्ता पास करतकच तांकां लिसेवाचें शिकप करचे पासत मडगांवां रावचें पडलें. 
लिसेवाचें शिकप घेतना तांच्या स्वाभिमानाक वेर वचपी एक घडणूक घडली. आयज जंय  मडगांवचें गार्डन आसा त्या गार्डनाच्या  बांकार एक दिस धाकटूलो लक्ष्मीकांत वारें खावपाक बशिल्लो . इतल्यान थंय दोन इंडो-पुर्तुगेज ( गोवन पुर्तुगेज ) मिसतीस भुरगे आयले आनी ताका धुकलून , ए कोंकण्या , एक शेंडया , म्हूण चाळोवंक लागले . ते दोगूय घटमूट आशील्ल्यान लक्ष्मीकांत कांय करूंक शकलो ना . पूण हे परदेशी आमचेंच खावन आमचेरच जुलूम अत्याचार करतात अशे तरेची मन दुखोवपी भावना सासणाची तांच्या मनांत निर्माण जाली

## सुटके खातीर वावर
१८ जून १९४६ दिसा लोहियांच्या सत्याग्रहांत ते वांटेकार जाले . तांकां बंदखणीची  ख्यास्त मेळळी . तांकां बद्द लिस्बनाक व्हरून थंयच्या पॅनीशच्या किल्ल्यांतले बंदखणींत दवरले . थंय आसतना सातोसकारांनी सुरु केल्ल्या  ‘दूध – सागर ‘ पाक्षिकांतल्यान ते ‘ लिस्बन वृत्त   ‘ नांवाचें सदर बरोवन गोंयकारांमदीं पुर्तुगेजांचे आड लढपाक , क्रांतीची फाटभूंय तयार करताले. 
दादरा नगर हवेली सालाझाशायेंतल्यान मेकळे जाल्ली . आनी १९५८ उपरांत राजबंधांक  मेकळे करपाचें धोरण सालाझारान आपणायले . मेकळे केले नंतर भोंवत भोंवत तांणी भारतांत वचप अशें  तांणी  राजबंधांक  कडल्यान तशें  बरोवन घेतलें  . अशे तरेन खुबशे राजबंदि मायदेशांत परतले

## हेर वावर
लक्ष्मीकांत भेंब्रे गांधीवादी , सत्यवाडी , तत्वनिेश्ठ . जशे 	पुर्तुगेजांनी बंदी करून व्हेल्ले तशेच तांकां मेकळे करून मायदेशाक पावोवप ही पुर्तुगेजांची लागणूक आसूंक  जाय हाचेर ठाम राविल्ल्यान ते आनीक चार वर्सा लिस्बनांत उरले आनी गोंय मुक्ती उपरांत १९६२ वर्सा गोंयांत परतले.

## मरण
तत्वनिेश्ठ जिविताचो आदर्श बालगुपी कठीण आनी दुर्मीळ असो हो गूण . तांच्या जिवितांचे मोटेंपण ह्याच गुणांत आसपावलां . आयज ते आमचे मदिं नात . पूण ध्येनिेश्ठ आनी तत्वनिेश्ठ म्हूण ते जिवीत जगले.१ सेप्टेंबर १९८५ ह्या दिसा ते संवसाराक अंतरले .

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
एन्. शिवदास

**एन्. शिवदास** हो लेखक.

## वळख
एन्. शिवदास हाचो जल्म 17 र्माच 1949 दीसा जालो ताचो गांव नागेशी बान्दोडा,फोडा-गोंय हांगा जालो.तांचे  प्राथमीक शिक्षण मराठी जाला. एस.एस.सी आल्मेदा हायस्कुलांत जालें .फूडले शिक्षण तानी इंग्लिशितल्यान केले एम.ए तांच्यानी इंग्लीश साहित्य घेवन केला. पञकारितेचो कोर्सय केला.1974तांका कला अकादमी लेखनाक पुरस्कार दीलो,बरोवपा वांगङाच वेगवेगळे तरेच्यो चळवळीत भाग घेता. तें स्वता शिक्षक जी व्हङ जापसालदाराची नोकरी तें आपलो वेळ कशेतरान आपल्या कांमाक दीता  ही खरी अजापाची गजाल.
एन्.शीवदास ताच्यांनी कवीता बरोपाक थांबयलो.नाटका ताणें चङ बरोक ना पुण ते चङ कथाचें लेखन करता.

## साहत्याचो वावर
 
एन शिवदास हे एक मह्तवाचे अशे  गोयचें लेखक.फाटलीं तिशेक वर्सां तें वरयता तांच्यानी विविधांगी लेखन केलां.सुरवातीक ताणें कविता बरयल्यात. कथा बरयल्यात नवलिका बरयल्यात,नाटका-नाटकुलीं बरयल्यांत आकाशवाणीखातीर बरयलां, दूरदर्शनावयल्यान ङोक्युमेंतरी,मुलाखती,टेलिफील्म हांचे प्रसारण केला. हे लेखन करून तांच्यानी बालसाहित्यय उजवाङाक आयलां.तागेल्या बाबू  क राष्ट्रीय थरावयलो पुरस्कार फावो जाला. ते वेगवेगळ्या नेमाळानी आपले लेख बरयता,मराठी,हिंदी,इंग्लीश भाशेंतल्यान कथा अणकारीत जावन उजवाङाक आयल्यात. तांच्या कथांचो शालेय तशेंच महाविघालयीन पाठ्यपुस्तकांत आस्पाव जाला.ताची आयजमेरेन 12 पुस्तकां प्रकाशीत जाल्यात.

## पुरस्कार
ताणें जोङिल्ले पुरस्कार भोमान –‘गळसरी’ 1982 आनी  ‘भांगरसाळ’  2003 (कथा संग्रह) हांकां गोंय कला अकादमी पुरस्कार फावो जाला. तांचो ‘महारूख’( कथा संग्रह) हांका कोंकणी भाशा मंङळ जनगंगा साहित्य पुरस्कार फावो जाला. ‘बाबू’ (बालनवलिका) हांका एन.सी.आर टी1999 नवी दिल्लीचो राष्ट्रीय पुरस्कार फावो जाला. ‘नकलामी’कादंबरी1988  अशी ही मह्तवाची कादंबरी हांका कोंकणी भाशा मंङळ पुरस्कार मेळला, तांची मराठी कादंबरी ‘भगदाङ’2006 “हाका तुका म्हणे साहित्य पुरस्कार”-महाराष्ट्र फावो जाला, ‘द प्रिन्स’ नाटक हाका कला अकादमीचो नाट्य लेखन पुरस्कार फावो जाला, ‘पिसांट’ (नाटक) 1974 ताका कला अकादमीचो नाट्य लेखन पुरस्कार फावो जाला. दोन मह्तवाची नाटका ‘फाँरेन जांवय’ 1980 ,’बंङ’1985, काय बाल साहित्य ‘झरो जालो म्हासागर’ आनी ‘हांव पाचवी पास’.

## हेंर वावर
तें कोकणी भाशा मंङळ,कोंकणी अकादमीचो दोन फावटी उपाध्यक्ष,जाले.उप्रांत अध्यक्ष,कोंकणी लेखक संघाचो संस्थापक अध्यक्ष तशेंच दशीण सेंट्रल रेल्वे, वेस्ट झोन कल्तरल सेंटर,उदपुर,साहित्य अकादमी,नवी दिल्ली (कोंकणी सल्लागार मंङळ,2002-2007), गोंय राज्य संस्कृतीक उदरगत संस्था,राजभास संचालनालय,फोंङेच्या राजीव गांधी कला मंदिराचें साहित्यीक मंङळ आनी शिक्षण कल्याण मंङळ अशा साबार संस्थाचो वांगङी म्हणुन काम केलां.कोंकणी लघुकथा, कोंकणी साहित्यांक समाजिक आनी ग्रामीण जिणेचें पडबिंब भुरग्यांचे साहित्य अशा विविध विशयाचेर पेपर बरोवन बेंगळुर,कोचीन, मंगळूर,आनी गोंय अशा वाठारांनी आयोजीत केल्लाया राष्ट्रीय परिसंवादानी ते सादर केल्यात.1969 सावन काँग्रेस पक्षाकडेन तांचो संबंद आसलो.

## संदर्भ

एन् .शिवदास,भांगरसाळ.डाँ.हरिश्र्चंद्र नागवेंकार;जानेवारी 2003.

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:कोंकणी लेखक
ङँ।.लक्ष्र्मी सहरल

**ङँ।.लक्ष्र्मी सहरल**. 1942 वर्सा ती झुजात जखमी जाल्ल्सेनिकांचेर उपचार करपाचें काम करताली.

## जल्म
लक्ष्र्मी सहगल हांचो जल्म मद्रस प्रेसिङेसीतल्या मलबारात 24 ऑक्टोबर 1914 दिसा स्वामीनाथन हांच्या घराण्यांत जालो.

## शिशण
1938 वर्सा  लक्ष्मीन  मद्रास  मॅडिकल  कॉलेजींतल्यान एमबिबीएम पदवी घेतली. ताचे उपरांत गायनेकॉलॉजींत तिणें पदविका मेळयली.  गव्हर्नमँण्ट कस्तुरबा गांधी हांस्पिटलांत तिणेंकांय काऴ दोतोरकी केली.
 
## वावर
तांचो बापूय एस स्वामीनाथन हो मद्रास उच्च न्यायालयांत त्या वेळा वयलो क्रिमीनल लॉयर आशिल्लो आनी आवय एब्ही अम्मुकूट्टी म्हणल्यार अम्मू. स्वामीनाथन ही रामाज कार्यकर्ती आनी सुटके झुजारी आशिल्ली. गव्हर्नमँण्ट कस्तुरबा गांधी हांस्पिटलांत तिणेंकांय काऴ दोतोरकी केली. तिजें लग्र पायलट पिकेएन राव हाचे वांगडा जाले. पूण हें लग्र वड काऴ तिगलें ना. 1940  वर्सा राव हांचे कङेन घटस्फोट जाले उपरांत लक्ष्मी सिंगापूराक गेली. सिंगापूरांत लक्ष्मीन एक ल्हानशी क्लिनीक उकतो केली. हे  क्लिनिकेंत दयेंत आशिल्ले गरीब.   भारतीय कामगार येताले. हांगासरूच लक्ष्मीचो परिचय आज्ञाद हिंद सेनेंतल्या कांय वांगड्यां कडेन जालो आनी लक्ष्मी सुटके झुजारी जाली. ह्याच वसानी ती आझाद हिंद सेनें सामील जाली. 1942 वर्सा ती झुजात जखमी जाल्ल्सेनिकांचेर उपचार करपाचें काम करताली. 1943 वर्सा आझाद हिंद सरकारच्या कॉबिनेटांत पयली अस्तुरी वांगडी जावपाचो मान तांकां मेऴो.  आझाद हिंद सेनेच्या गणी झांशी राजमंण्टांत लक्ष्मी रादिंच सक्रीय रावली.  तांचे वनर्मागरी खातीर तांका कर्नल हेपददिले.  1945 वर्सा आझाद हिंद सेना अत्यंत वायट परिस्थितींत इंफाऴ शिमे वयल्यान फाटिं सरताना इंग्रजांननी तांका केद करून हिंदुस्तानांत हाडल्यो. 
1946  वर्सा फामाद जाल्ले सेहगल.  धिल्लां, शाहनवाज म्हणल्यार आजाद हिंद आड ईग्रज सरकार ह्या अभियोगांतल्यान तांची मुकत जाली.  मार्च  1947 वर्सा तांचें लग्न कप्टन प्रेम कुमार सहगल हांचे लागीं जालें. स्वतंत्रताये उपरांत लक्ष्मी सहगल हांणी समाज कार्यांत स्वताक झोंकून दिलें.

## मरण
23 जुलय 2012 दिसा कानपूरांत तांकां मरण आयलें.

## संदर्भ
भागंरभूय, 19 ऑक्टौबर 2017

वर्ग:देवनागरी पानां
लिबिया लोबो सरदेसाय

***'लिबिया लोबो सरदेसाई***' ही सुटके झुजारी आशिल्ली.

## जल्म आनी शिक्षण
लिबिया लोबो सरदेसाई हांचो जल्म 25 मे 1925 दिसा पर्वरी, बर्दस हांगा जालो. ताचें मुळावें शिक्षण गोंयांत तर फुडले सगळें शिक्षण मुंबयत जाला. तांणी बि.ए., एल.एल.बी. मेरेन पदवी जोडल्या.

## वावर
मुंबय तांचें घर क्रॉफड मार्केटा कडेन आशिल्ले. तांचें शिक्षण भायखळ्याच्या कॉलेजींतल्यान जलां. तो काळ भारताच्या परिवर्तनाचो काळ आशिल्लो. म. गांधी, पं. नेहरु, लोकमान्य टिळक, आंबेडकर आनी क्रांतीकाराक ह्या सगळ्यांच्या विचारांचो जबरदस्त प्रबाव जनतेचेर आशिल्लो.
ब्रिटिश राजसत्तेक धांवडावन घालचे खातीर छोडो भारत, दांडीयात्रा, बंद सत्याग्रह, उपास, चरख्याचेर सूत काडप, क्रातिकाराचे बलिदान, अशे तरचें  नवें पर्व भारतांत निर्माण जाल्लें. क्रॉफड मार्केट परिसर हो बाल्लेकिल्लो आशिल्लो.

लिबियांचो एल.एल.बी चो अभ्यास चालू आशिल्लो त्यावेळार तांच्या दोळ्यां मुखारुच ह्यो  घडणुको चालु आशिल्ल्यो. आपसूकच तांच्यां  मनात गुलामगिरी  बद्दल चिड निर्माण जाली. मुळचि बंडखोर वृत्ती, तांकां ओगी रावपाक दिना जाल्ली. कायद्याचो अभ्यास पुराय करतां करतांच त्यो ‘गोंय यूथ लिगाच्यो’ सेक्रेटरी जाल्यो. 1948 ते 1950 मेरेन त्यो ‘गोंय यूथ’ लिगाच्यो सेक्रेटरी आशिल्ल्यो.

1942 सुरू जाल्ल्या चळवळीचें धगधगतें रूप तांणी  लागीच्यान पळयल्लें. खिणांखिणांक जावपी लाठीमार, आर्मंच्या गुळ्यांचे आवाज, जखमी सुटके झुजाऱ्याच्यो अँम्बुलन्सी  तांच्या हुजीर धावताल्यो. मुळांतच धाडसी लिबियांचें मन अत्याचारांच्या विरूध्द पेटून उठूठालें. सुरवेक तांणी ऑल इंडिया रेडियोचेर नोकरी धरली.
गोंयकारां मदीं जागृताय जावची खातीर तांणी एका ट्रान्समीटराची थापणूक केली. सोडवणेचो आवाज ह्या नांवाचें लिपचोरयां रेडियो केंद्र, रानांत सुरू केलें. वेळचे वेळार ताज्यो घडणुको, बातम्यो गोंयकारां मदीं पावोवपाचें जोखमीचें काम  लिबीया आपल्या खडेगांठ आवाजान करताल्यो. पुर्तुगेजांनी  जमिन वयल्यो शिमो बंद केल्ल्यो पूण लिबीयांच्या आवाजाक ते बांद घालूक शकले नात.
सुरवातीक हें गुप्त केंन्द्र  कँसरलाँकाक आसलें. मागीर तें बेळगांवा हालवोचें पडलें. वामन सरदेसाय आनी लिबीया लोबो  हीं केंन्द्र  चलयतालीं. पुर्तुगेजांच्या  गुलामगिरींतल्यान मेकळें जाय मेंरेन चलयलें.

तांणी आपणाक पुराय तरेन समाजीक कार्याक व्हंवून घेत्तील्लें. राज्य पातळी वेल्या  गिरायक समिती, गिरायक सल्लागार  समिती, संघ प्रदेशांतली बंदखणीची पळोवणी, कांय सुचोवण्यो करपी समिती नेमिल्ली तांची त्यो वांगडी आसल्यो. त्या शिवाय अखिल भारतीय महिला परिषद (गोंय फांटो), गिरायक मार्गदर्शन संस्था (गोंय फांटो), हांच्योय त्यो अध्यक्ष आसल्यो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
राणी चन्नमा

**राणी चन्नमा**. राणयेन शिवलिंगप्पा हाका दतक घेवन ताजो राज्यभिशेक केलो. ब्रिटीशांनी दतकपत्र नामजूर करुन कितूर ताब्यांत घेपाचो यत्न केलो. चन्नम्मान ताचे आड लडाय केली.

## जल्म
काकती नांवाच्या ल्हानशा गांवांत जल्मल्ल्या चन्नम्मा ही ल्हानपणा बहादूर बली म्हणून वळखतालें.

## शिशण
ल्हानपणांतूच घोड्यार बसप,तलवार चलोवन,तिरंदाजी करप अश्यो युध्दकलेंतल्यो म्हत्वच्यो गजाली चन्नम्मान शिकून घेतल्यो. इतलेंच न्हय,तर तांचेर प्रावीण्य मेळयलें.

## वावर
वयांत आयले उपरांत तिचें लन्र कित्तूरचे राजा मल्लसर्ज हांचे लागीं जालें. राज्यांत सगलें बरे तरेन चालु आसतना. दुसरं वटेन हो देश गिळपाचो इग्लीशांचां उद्दंग. सुरु आसलो.हाचोच भाग म्हणल्यार इंग्लीशामनी तेनाती सेन्स मदतीक कित्तूरांत दवरिल्लें. राजा मल्लसर्जा हांचे 1816 वर्सा मरण जाले उपरांत राणी चन्नम्मा हांणी आपल्या एकल्याच भुरग्याचो राज्याभिशेक केलो. पूण ह्या चल्याचोय 1824 वर्सा मर्णकाळ आयलो. इंग्रजांक हे आख्खे राज्य गिळपाची आयली संद गावली. पुण राजां चन्नम्मान तांकां कांताक धरले नात. राणयेन शिवलिंगप्पा हाका दतक घेवन ताजो राज्यभिशेक केलो.
ब्रिटीशांनी दतकपत्र नामजूर करुन कितूर ताब्यांत घेपाचो यत्न केलो. चन्नम्मान ताचे आड लडाय केली. तातूंत तिका सुरवातीक येश आयलें. पूण मागीर तिका अटक जाली.

## मरण
21 फेंब्ररवरि 1829

## सदर्भ
भांगरभूय, 23 ऑकटोंबर 2016

वर्ग:देवनागरी पानां