open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Omtya Kolsyar Udak

Omtya Kolsyar Udak

## Omtya Kolsyar Udak  - Mhonni’ni

You tell anything to the person he will do whatever he wants.

वर्ग:Mhonn'nneo
वर्ग:Romi panam
ट्युनिशिया

****, अफ्रीकांतलो देस आसा। ताची राजधानी ट्यूनिस नगर आसा।

## संदर्भ

## पळेयात

वर्ग:अफ्रीकांतले देस
वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
वर्ग:देवनागरी पानां
इथिओपिया

****, अफ्रीकांतलो देस आसा। ताची राजधानी आडिस अबाबा नगर आसा।

## संदर्भ

## पळेयात

वर्ग:अफ्रीकांतले देस
वर्ग:संवसाराचीं राष्ट्रां
वर्ग:देवनागरी पानां
Harry Potter

thumbnail
**Harry Potter** ek mukt zaka J.K. Rowling vo bodol zaun. 
----
* **Harry Potter (film series)**
* **Lego Harry Potter**
* **Harry Potter books**

वर्ग:Romi panam
य

देवनागरी लिपींतलो सव्विसावो वर्ण. ह्या वर्णाची पयली आनी दुसरी अवस्था अशोकाच्या गिरनारच्या लेखांत मेळटा. हाची तिसरी अवस्था कुषाणवंशी राजांच्या (इ.स.पयलो आनी दुसरो शेंकडो) वेळच्या मथुरेच्या लेखांत 'य्र्य' आनि 'स्य' हया जोडाअक्षरांत दिसता. हाची निमणी अवस्था इ.स.५८८ तल्या महानामाच्या बुध्दगयाच्या लेखांत मॆळटा.

सद्या आमी बरयतात तसो 'य' इ.स.च्या इकराव्या शेंकडयांतल्या उज्जयिनीच्या लेखांत बरयल्लो आसा.

कामधेनुतंत्रांत य ह्या वर्णाचे स्वरुप अशें आसा:

यकारं शृणु चार्व्वड;गि चतुष्कोणमयं सदा,

पलालधूमसड;काशं स्वयं परमकुण्डली||

पज्वप्राणमयं वर्णं पज्वदेवमयं सदा|

त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं तथा|

प्रणमामि सदा वर्णं मुर्तिमन्मोक्षमव्ययम्||

अर्थ- हे सुंदरे, यकाराचें स्वरुप आयक. यकार हो सदां चतुष्कोणामय, तुसाच्या धूमासारको, स्वता परमकुंडली, पंचप्राणमय, पंचदेवमय, त्रिशक्तिसहित आनी त्रिबिंदुयुक्त असो आसा. मूर्तिमंत मोक्ष आनी अव्यय अशा ह्या वर्णा हांव सदांच पांयां पडटा.

'य' न काव्याक सुरवात केली जाल्यार लक्ष्मी मेळटा अशें सांगतात.

ताळू हें हाचें उच्चारणस्थान.

वर्ग:देवनागरी पानां
व्यास हरिराम

**व्यास हरिराम**:(इ.स.१४९२-१५९८). राधावल्लभ संप्रदायांतलो एक कवी.वृंदावनांत हरित्रयी नांवाचे तीन नामनेचे संतकवी आशिल्ले.तातुंतलोच हरिराम व्यास हो एक.हाचो जल्म मध्यप्रदेशांतल्या ओरछा राज्यांत टीकमगढ हांगा जालो.ताच्या बापायचें नांव समोखन शुक्ल.मुळांत व्यास ही हरिरामाची पांडित्यदर्शक उपाधी आसिल्ली.पूण फूडें तें ताचें आडनांव जालें.ताच्या बापायचें नांव समोखन शुक्ल.भुरगेंपणांत ताणें संस्कृत साहित्य आनी दर्शनां हांचो खूब अभ्यास केलो.काशीसारक्या विद्वानांच्या नगरांत वचून थंयच्या पंडिताकडेन ताणें शास्त्रार्थूय केला.पूण इतली विद्वत्ता मेळोवनूय ताच्या मनाक समाधान मेळ्ळेंना.मागीर ताका ताच्या काय भक्तांनि राधावल्लभ संप्रदायाचो संस्थापक श्रीहितहरिवंशान ताचेर अनुग्रह करून राधावल्लभ संप्रदायाची दीक्षा ताका दिली.

हरिराम हो राधावल्लभ संप्रदायांत राधेचो सखो आनी विशाखा हिचो अवतार मानतात.तो अतिथिसत्काराविशीं जसो नामनेक पाविल्लो.तसोच निर्भय,धर्मपारायण आनी नितांत मोगाळ आशिल्लो.

हरिरामान हिंदी भाशेंत दोन आनी संस्कृत भाशेंत एक अशे तीन ग्रंथ बरयले.त्याशिवाय व्यासवाणी ह्या ताच्या ग्रंथाचे पुर्वाध आनी उत्तरार्ध अशे दोन भाग आसात.माधुर्यभक्ती आनी राधाकृष्णाची निकुंजलीला हे व्यासवाणीचे प्रतिपाद्य विशय आसात.ताणें स्वकीय-परकीय हे भेद सोडून राधेचें वर्णन केलां.रामलीला हो तातुंतलो म्हत्वाचो भाग आसून,रासलीलेचीं सुमार ५० पदां आसात.

व्यासवाणी ही भक्तीभावनेक प्राधान्य दिवपी आसून,तिच्या पद्यांत व्रजभाशेंचें म्होवाळपण व्यक्त जाता.हरिरामाक संगीताचें बरें गिन्यान आसिल्लें.ताणें आपलीं पदां गेयतेचो विचार करून रचल्यांत.ताच्या उलोवपांत कबीर,नंददास आनि हित हरिवंश हांचे काव्यशैलीचो खूब प्रभाव आसा. व्यंकटेश :(पळेयात तिरूपती).

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
Pilerne

**Pilerne ** ek ganv zo ut'tor Goeachea  Bardez talukeant asa.Ganvant lok Goenche kristanv asat.

## Citations

## References

वर्ग:Romi panam
वाच्छा, दिनशा एदलजी

(जल्म :इ.स. २ ऑगस्ट १८४४ मुंबय ; मरण :इ.स. १२ फेब्रुवारी १९३६ मुंबय).

**काँग्रेसीचो** एक संस्थापक वांगडी आनी मवाळ पक्षाचो मुखेली. अर्थशास्त्र आनी वेपार - उद्देग ह्या विशयांचें ताका बरेंच गिन्यान आशिल्लें. दादाबाई नौरोजी आनी इस्ट इंडिया असोसिएशनच्या मुंबय फांट्याचो कार्यवाह म्हूण ताका वेंचून काडिल्लो. फिरोडशहा मेहता हाचो ताका उजवो हात समजताले. बॅाम्बे प्रेसिडन्सी असोसिएशनच्या तीन कार्यवाहांतलो तो एक आशिल्लो.

इ.स. १८९५ ते इ.स. १९०७ ह्या काळांत तो काँग्रेसीचो जोड सरचिटणीस जालो. इ.स. १९०१ वर्सा कलकत्ता हांगा भरिल्ल्या काँग्रेसीच्या स्वागत समितीचें अध्यक्षपद ताका मेळ्ळें. अर्थशास्त्र हो ताचो आवडीचो विशय आशिल्लो. लश्करावयलो खर्च, भारतीय जनतेची गरिबी, हुंडणावळ आनी रेल्वे ह्या विशयांचेर ताणें खास अभ्यास केल्लो.

उद्देगीक मळावयले उत्पादनवाडीखातीर सुरवेक कामगारांचें जिवितमान सुदारूंक जाय अशें ताचें मत आशिल्लें. लश्करी खर्च उणो करप, जमीन महसुलाचो दर उणो करप, ब्रिटीश मालाक दिवपांत येवपी सवलत रद्द करप अशो मागण्यो तो करतालो. अर्थशास्त्रज्ञ ह्या नात्यान ताणें वेल्बी कमीशनामुखार साक्षाय दिल्ली. रेल्वे हो ताचो खाशेलो विशय. हेर भारतीय फुडाऱ्यांवरीच तो रेल्वेमार्गाची वाड करपाबदला खारजां आनी पाटबंधारे वाडोवपाचेर चड भर दितालो.

शेतकामत्यांक सवलतीच्या व्याजान रीण मेळचें आनी तांचेर आशिल्लो सावकारी रिणाचो ताण उणो करपाखातीर शेतकरी बँको काडच्यो अशी सुचोवणी तो करतालो. हातमागच्या उद्देगांत उदरगत घडोवन हाडपांत ताचें फाटबळ आशिल्लें. अस्तंत भारतांत उद्देगीक संस्था संघटीत करपांत ताणें न्यायमूर्ती रानडे हाका मोलादीक आदार दिल्लो. बेहरामजी मलबारीच्या 'स्पेक्टेटर' ह्या नेमाळ्यांत तो राजकीय विशयांचेर ले बरयतालो.

काँग्रेसीचे स्थापनेसावन सतत पंचवीस वर्सां ताणें निश्ठेन काँग्रेसीचो वावर केलो. इ.स. १९१८ त तो काँग्रेसींतल्यान भायर सरलो. फुडें इंडियन लिबरल फेडरेशनचे स्थापनेंत ताणें मुखेलपणान वांटो घेतलो. फेडरेशनच्या पयल्या अधिवेशनाचो तोच अध्यक्ष आशिल्लो.

ब्रिटीश सरकारान सर ही पदवी दिवन ताचो भोवमान केलो. इ.स. १९१९ वर्सा सुदारणा कायद्यावरवीं स्थापन जाल्ले मध्यवर्ती विधीमंडळाचेर ताची नेमणूक जाल्ली.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
राजस्थानी भास आनी साहित्य

राजस्थानी भास आनी साहित्यः राजस्थान ही इंडो आर्यन भाशेचीच एक शाखा आसा. पुराय राजस्थान आनी मालवा तशेंच मध्य प्रदेश, सिंध आनी पंजाबच्या कांय वाठारांनी ही भास प्रचलित आसा. सुमार दोन कोटी लोकांची ही मायभास. राजस्थानांतल्या उदेंत वाठारांत वज्रभास आनी बुन्देली, दक्षिण वाठारांत बुंदेली, मराठी आनी गुजराती, अस्तंत वाठारांत सिंधी आनी हिन्दकी (लहँदा) आनी उत्तर वाठारांत हिन्दकी, पंजाबी आनी बाँगडू भाशेचो प्रसार आसा.

भाशा शास्त्रज्ञांच्या मतान मध्य आशिया सोडून आमचे पुर्वज पुर्विल्ल्या आर्य पंजाब वाठारांत राबितो करून रावले त्या वेळार जी भास उलयताले ताच्या एका स्वरुपांतल्यान वैदिक संस्कृतायेची उत्पत्ती जाली. संस्कृत भास हाचेंच परिवर्तीत साहित्यीक रूप अशें मानतात. जाल्यार लोकांचे जिबेर घोळपी वालंत भास प्राकृत ह्या नांवान प्रसिद्द जाली. प्राकृत मागीर अपभ्रंश रुपांतरीत जाली. प्राकृतचंद्रिका पुस्तकांत सत्तावीस अपभ्रंश भेद आसात अशें मानतात.हातूंतल्यान नागर अपभ्रंशाचें प्रचारक्षेत्र गुजरात आनी अस्तंती राजस्थान आसा असो विचार डॉ. ग्रियर्सन मांडटा. डॉ. सुनीतिकुमार चेर्जी ह्या क्षेत्राक सौराश्ट्री नांवां अस्पश्ट आसात. नागर अपभ्रंश म्हळ्यार नागर जातिचो अपभ्रंश काय नागरिकांचो अपभ्रंश हें स्पश्ट जायना. सौराश्ट्रामेरेनच उरतली. श्री कन्हैयालाल माणिकलाल मुन्शी ‘गुर्जरी अपभ्रंश’ हें नांव दिता तें चड योग्य दिसता. पुर्विल्ल्या काळांत गुर्जर प्रदेशांत आधुनिक गुजरात आनी आधुनिक राजस्थानाचे वांटे मेलिल्ले. थंय हे बोलयेचो उपेग जातालो. हे गुर्जरी अपभ्रंश बोलयेंतल्यान राजस्थानी भाशेची उत्पत्ती जाली अशें मानतात. हेच बोलयेचें फुडलें रूप डिंगल नांवान प्रसिद्द जालें. जाणकारांच्या मतान इकराव्या शतमानाच्या सुरवेच्या काळांत राजस्थानी भास अपभ्रंशांतल्यान स्वतंत्र भास म्हूण विकसीत जाल्ली आसा.

राजस्थानी भाशेच्यो ज्यो वेगवेगळ्यो बोलयो आसात तातूंत विशेश अशें अंतर ना. फकत वेगवेगळ्या प्रदेशांक लागून ताचीं नांवां वेगवेगळीं जाल्यांत. राजस्थानी भाशेच्यो मुखेल रुपान पांच बोलयो आसात त्यो अशो- मारवाडी, ढँढाडी, माळवी, मेवाती आनी वागडी.

वर्ग:भास
वर्ग:संवसारांतल्यो भासो/sonsarantleo bhaso
वर्ग:देवनागरी पानां
यदुवंश

भारतांतलो एक प्रचीन पुराणीक वंश. वैदिक वाङ्मयांत ह्या वंशाचो उल्लेख आर्यांच्या पंचजनांत केला. यदुवांगडाच तुर्वशाचें नांव जोडप जालां. उपरांतच्या वाङ्मयांत चंद्रवंशांतलो राजा ययाती आनी शुक्राचार्याची धुव देवयानी हांचेपसून जल्माक आयिल्ल्या दोन पुतांतलो पयलो पूत म्हणू्न यदूचो उल्लेख मेळटा.

ययातीन आपलें साम्राज्य पांच पुतांमदीं(देवयानीचे दोन आनी शर्मिष्ठेचे तीन) वांटून दिलें. तेन्ना चर्मण्वती, वेत्रवती आनी शुक्तिमती हांच्या देगांवयलो प्रदेश यदूक मेळ्ळो. तांचे वंशज यादव हांणी फुडें आपल्या राज्याचो विस्तार शशबिंदूचे कारकिर्दींत उदेंतेक आनी उत्तरेक केलो. यादवांनी गुजरात काठेवाडांतल्या आर्येतरांक धांवडावन थंय आपली सत्ता स्थापली.

यदुक कोष्ट आनी सहस्त्रजित अशे दोन पूत आशिल्ले. कोष्टासावन जाल्ल्या वंशाक यादव आनी सहस्त्रजितासावन जाल्ल्या वंशाक हैहय अशीं नांवां पडलीं. हैहयांनी माहिष्मती म्हळ्यार पयलींच्या इंदूर संस्थानांतल्या महेश्र्वर हांगा आपली राजधानी केली.

यादववंशी विदर्भ राजान दक्षिणेंत येवन आपल्याच नांवान उपरांत नामना मेळिल्ल्या विदर्भ प्रदेशाचेर आपलो शेक बसयलो. ताका क्रथ आनी कैशिक अशे दोन पूत आशिल्ले. आपल्या ह्या दोनूय पुतांभितर राजान विदर्भाची वांटणी केली, पूण उपरांत त्या दोन विभागांचें एकीकरण जातकच विदर्भाक क्रथकैशिक हें नांव रूढ जालें.

उत्तर भारतांत, मथुरेक यादवांचें राज्य आशिल्लें. थंयच्या कंस राजान, मगधाच्या जरासंघ राजाक आपली धूव दिल्ली. कंस राजा प्रजेक त्रास करतालो म्हणून कृष्णान ताचो वध केलो आनी ताच्या जाणटया बापायक, उग्रसेनाक गादयेर बसयलो. जरासंधान मथुरेचेर खूब घुरयो घाल्यो, तेन्ना यादवांनी काठेवाडांत प्रयाण करून द्वारकेक आपली राजधानी केली. यादव साम्राज्याच्या हेर विभागांचेर भजमान, देवावृध, अंधक आनी वृष्णी अशे सात्वत भीमाचे पूत राज्य करताले. वृष्णीच्या वंशांतल्या शूर नावाच्या राजाक मारीषा हे भोजवंशी राजकन्येपसून वसुदेव हो पूत आनी पृथा, श्रुतदेवा आनी श्रुतश्रवा ह्यो धुवो जाल्यो. पृथेक, कुंतीभोज राजान आपली धूव मानिल्ल्यान कुंती अशें नांव पडलें. तिचें लग्न पंडु राजाकडेन जालें. श्रुतश्रवाचें बुंदेलखंडाचो राजा दमघोष हाचेकडेन लग्न जालें आनी तिका शिशुपाल हो पूत जालो. वसुदेव, कुकर देशाचो राजा देवक हाचे देवकी नांवाचे चलयेकडेन लग्न जालो आनी ताका बलराम आनी कृष्ण हे दोन पूत जाले. कृष्णाची भयण सुभद्रा हिचेकडेन अर्जुनाचें लग्न जालें. ताचो पूत अभिमन्यू हाका भारतीय झुजांत मरण आयलें आनी उपरांत ताचो पूत परीक्षित हस्तिनापूरचे गादयेर बसलो.

भारतीय झुजाच्या कांय काळा उपरांत द्वारकेच्या यादवांभितर बंडाळी मातून तातूंत सगळ्यांचो नाश जालो. तेन्ना वनांत वचून ध्यानस्थ बशिल्ल्या कृष्णाक हरण समजून एका व्याधान बाण मारतकच कृष्ण निजधामाक गेलो. उपरांत फाटल्यान उरिल्ल्या वज्र नांवाच्या नातवाक पांडवांनी मथुरेचे गादयेर बसयलो

वर्ग:देवनागरी पानां
मारवाडी

**मारवाडी** मारवाडीचें पुर्विल्लें नांव मरूभास. ही जोधपूर, बिकानेर, जैसलमेर तशेंच सिरोही राज्यांत प्रचलित आसा. अजमेर, मेरवाडा आनी तेचप्रमाण किशनगढ तशेंच पालणपुरच्या कांय वाठारांनीय, जयपूरच्या शेखावटी प्रदेशांत, सिंध प्रांताच्या कांय भागांनी आनी पंजाबच्या दक्षिण भागांत मारवाडी भाशेचो उपेग जाता. हे भाशेचीं प्रकृती ओजपूर्ण आसा आनी तिच्यांत साहित्याची रचनाय जाल्या हातूंत संस्कृत, प्राकृत आनी अपभ्रंशाची उतरावळ मेळटा. छंदा भितर ‘सोरठा’ छन्द आनी राग – रागिनी भितर रागीचे उदाहरण चड मेळटा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
यम

**यम** एक वैदिक देवता. यमाक पर्जन्यसमुहांतली आनी हिंदू पुराणकथांतलीय मृत्युदेवता मानल्या. ताच्या बापायचें नांव विवस्वान आनी त्वष्टयाची धूव सरण्यू ही ताची आवय.

प्रजेच्या बऱ्याखातीर अमरत्त्वाचो त्याग करून यज्ञांत आत्मबलिदान करपी पयलो यज्ञकर्तो, मनीस जातीचो आद्य जनक, पयलो राजा, सूक्तरचना करपी एक वैदिक ऋशी,दक्षिणेचो दिकपाल, पयलो मृत, यमीन समागमाखातीर केल्ली मागणी न्हयकारून भयण-भावाचें लग्न निशिध्द थरोवपी समाजसुदारक, यमसंहिता आनी यमस्मृति हे ग्रंथ बरोवपी शास्र्कार,अस्ताक वचपी सुर्याचें वा चंद्राचें प्रतीक, इंडो-इराणी पुराणकथेंतलो यीम, कॅननायट देव यम, दुतांक यमगीता आनी नचिकेताक मरणाचें गुपीत सांगपी उपदेशाक अशा जायत्या स्वरुपानीयमाचें वर्णन मेळटा. पूण जाचें आयुश्य सोंपलां, ताच्या प्राणांचें आपल्या दुतांवरवीं हरण करपी भिरांकूळ देवता आनी दुतांनी मेल्ल्यांच्या जिवांक यमपुरींत हाडलेउपरांत चित्रगुप्त ह्या अधिकाऱ्यान सांगिल्ल्या तांच्या पाप-पुण्याच्या हिशोबाप्रमाण तांकां नरकासारक्या जाग्यांनी धाडपी कठोर न्यायाधीश हेंच ताचें मुखेल रूप जावन रावलां.

ताका कृतांत, अंतक, काळ, श्राध्ददेव, यमधर्म, प्रेतराज, सारकिल्या नांवांनीय वळखतात. ताचो रंग पाचवो, एक पांय अपंगूळ आनी वस्त्रां तांबडी आसतात. ताच्या एका हातांत गदा आनी दुसऱ्या हातांत कालसूत्र नांवाचो पाश आसता. ताचें वाहन रेडो, पाखो आनी घुबड हे पक्षीदूत आनी चार दोळे आशिल्ले सुणे हे राखणदार. ताची मूर्त चार भुजांची आसून तिच्या हातांत लेखणी, पुस्तक, कोंबो आनी दंड आसता. बौध्द पुराणकथेंत यम सातभुजांचो आसून ताचे मूर्तीच्या हड्डयाचेर चक्राभाशेन अलंकार आसता.

यमाच्यो मूर्तीय पळोवपाक मेळटात. पहाडपूर हांगाच्या देवळाच्या उंचवटयाचेर दक्षिणेवटेनचे वण्टींत एक यमाची व्दिभुज मूर्त आसा. चिदंबरमचोय यम व्दिभुज आसू्न तो आपल्या वाहनामुखार उबो आसा. गुजरातांतल्या वडनगर गांवांतल्या हाटकेश्र्वर देवळांत यम दिक्पाल म्हणून उबो आसा. तो त्रिभंग अवस्थेंत आसा. तशेंच तो चतुर्भुज आसून ताच्या वयल्या हातांत गदा आनी सकयल्या हातांत लेखणी आसा.वयल्या दाव्या हातांत बडी आसा आनी तिचेर कोंब्याभशेन सुकणें बशिल्लें आसा. सकयल्ल्या दाव्या हातांत पुस्तक आसा.ताचे तकलेचेर मुकूट, कानांत वाटकुळीं कानांतली, गळ्यांत हार,पांयांत वाळे आनी जोतीं आसात.ताच्या दोनूय पांयांमदीं ताचें वाहन आसा. ताच्या दोनूय आंगांनी देड पांयांचेर दोन चामरधरिणी उब्यो आसात.

कार्तिक शु.व्दितीया ही यमव्दितीया वा भावबीज म्हणून मनयतात.

वर्ग:देवनागरी पानां
राजस्थानी लिपी

**लिपीः** राजस्थानी लिपी चडकरून देवनागरी लिपी वरीच दिसता.थोड्या अक्षरांचें वंण मातशें वेगळें आसा. पूण दिसान दीस हो फरक उणो जायत चल्ला. ही लिपी रेग ओडून बरयतात. सरकारी वा न्यायालयिन कामकाजा खातीर हे लिपीचो उपेग करतात. पूण वेपारी लोक आपलो हिशेब बरयतना महाजनी वा वाणियावटी हे लिपीचे शेलीचो उपेग करता. हे लिपीच्या अक्षरांक ‘मुडिया’ नांवानीवळखतात. ह्या अक्षरांक मात्रा नासा. ही लिपि एक प्रकरचें शेदटहॅन्डचें काम करता. मुडिया अक्षरांचो सोद मोगल सम्राट अकबराचो अर्थ सचीव राजा टोडरमल हाणें लायलो असो उल्लेख वालचंद मोदीच्या ‘देश के इतिहास में मारचवाडी जातीका स्थान’ ह्या पुस्तकांत मेळटा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
वाझ, जॅार्ज

( जल्म : १४ जुलय १९१९ मुंबय; मरण : जुलय १९९९ गोंय).

**गोंयचो** सुटके झुजारी. मुंबयच्या 'गोंय यूथ लीग' संघटनेचो तो वांगडी आसलो. उपरांत १९४६त तो गोंय काँग्रेस कमिटीचो कार्यकारी वांगडी जालो. ऑक्टोंबर १९४६त सांखळे गांवांत भरिल्ले सभेंत भाशण दितना पुर्तुगेज पोलिसांनी ताका धरून सुरवेक बंदखणीत घालो आनी उपरांत तडीपार केलो. पूण १५ डिसेंबर १९६४ दिसा परवानगेबगर गोंयांत रिगलो म्हूण पोलिसांनी ताका परत धरलो. १२ फेब्रुवारी १९४७ दिसा पुर्तुगेज सरकारच्या प्रादेशिक लश्करी न्यायालयांत ताची चवकशी जावन ताका तीन म्हयने बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. बंदखणीतल्यान सुटका जातकच मुंबयत ताणें परत गोंयचे सुटकेखातीर वावर केलो. १९४८-४९ ह्या काळांत ताणें नॅशनल काँग्रेस गोंय हे संघटनेचो सचिव म्हूण वावर केला. गोंय पिपल्स पार्टी हे संस्थेचो तो वांगडी आसलो. १९५४त जेन्ना ह्या पक्षाच्या वावुरफ्यांनी नगर हवेलींतले ६० गांव पुर्तुगेजांकडल्यान हातासले, तातूंत जॅार्जाचोय वांटो म्हत्वाचो आसलो. भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाचो एक वावुरपी वांगडी. कामगार संघटनेचो एक नावाजतो कम्युनिस्ट मुखेली. कामगारांक फावा त्यो सवलती मेळच्यो म्हूण ताणें गोंयांत आनी मुंबयंत खूब कामगार आंदोलनां घडोवन हाडल्यात. १८ जून १९८५ दिसा गोंय, दमण आनी दीव सरकारान ताचो भोवमान केलो.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
शंकर भट्ट

* शंकर भट्ट (मीमांसक)
* शंकर भट्ट (धर्मशास्त्रकार)

वर्ग:देवनागरी पानां
रोमैन रॉलॅंड

thumb|रोमैन रॉलॅंड
**रोमैन रॉलॅंड** (जल्म - 29 जानेवारी 1966, क्लामसी, फ्रांस; मरण - 30 डिसेंबर 1944 व्हेझले) नामनेचो फ्रेंच कांदबरीकार, इतिहासकार, नाटककार, चरित्रकार आनी संगीतज्ञ. 1889 वर्सा एकॉल नॉर्माल स्युपेरिओर हे शिक्षण संस्थेंत इतिहास विशयांत ताणें पदवी घेतली. उपरांतची दोन वर्सां ताणें रोमांतल्या पुरातत्वविद्या आनी इतिहास ह्या विशयांच्या एका फ्रेंच अभ्यासकेंद्रांत अधिछात्र (फेलो) म्हणून काडली. रोमांत आसताना माल्विदा फोन मायझेबग हे समाजवादी विचारांचे जर्मन विदिषीकडेन ताची इश्टागत जाली. तिचे इश्ट संगीतकार व्हाग्नर आनी तत्वज्ञ नीतशे हांचेविशीं माल्विदा रॉलांकडेन उलायताली. हे इश्टागतीचे उत्कृश्ट संस्कार रॉलांचेर जाले.

1895 वर्सा पॅरिसाक परत येतकच एकॉल नॉर्माल हातूंत इतिहास आनी सॉरबॉन विद्यापिठांत ताणें संगिताचो इतिहास शिकयलो. ह्याच काळांत तो संगिताचेर बरोवंक लागलो. ताचे संगिताविशीचे कांय उल्लेख करपासारके ग्रंथ आसात ते अशे – इस्त्वर द् लोपेरा आंनरॉप आव्हां ल्युली ए स्कार्लात्ती (1895), म्युझिस्यां दोइर्दुई (1908) ताच्यो धर्माविशीं शोकत्मीका आसात त्यो अशो सँ लुई (1897), आयॅर (1898) आनी ल् त्रियाँफ द् ला रॅझाँ (1898) ले ल (1898) दांताँ (1900) आनी ल कोतोर्झ जय्यॅ (1902) हीं ताचीं फ्रेंच राज्यक्रांतीविशींचीं नाटका आसात.

ताणें बरयल्लीं बेथोव्हन (1903), मायकेलअँजेलो (1905), टॉलस्टॉय (1911) हांच्या चरित्रांक खूब नामना मेळ्ळी. जां क्रिस्तोफ (10 खंड- 1906 – 12) ही ताची सगळ्यांत उत्कृश्ट साहित्यक़त्ती. 1913 वर्सा हे कादंबरेक आकादेमी फ्रांसेजान परितोशिक भेटयलें. अखिल यूरोप खंड ही हे कादंबरीची फाटभूंय. विसाव्या शेंकड्यांतली एक श्रेश्ठ साहित्यकृती म्हणून हे कादंबरेक मान्यताय प्राप्त जाल्या.जगांतल्या विंगड विंगड भाशांनी हे कादंबरेचे अणकार जाल्यात. ताच्यो आनीक कांय उल्लेख करपासारक्यो कादंबऱ्यो आसात त्यो अशोः कोलास ब्रडन्याँ (1919), क्लेरांबोः इस्त्वार धून काँसियांस लीब्र पादा ल गॅर (1925) आनी लाम आंशांते (7 खंड, 1922–23).

1914- 18 ह्या पयल्या म्हाझुजाच्या काळांत तो स्वित्झर्लंडांत आशिल्लो. 1915 वर्सा, ओ दस्यूसद ला भले हें पुस्तक पत्र बरोवन ताणें इश्ट तशेंच दुस्मानश्ट्रांतल्या बुदवांतांक शांततायेखातीर चळवळ करपाचें आव्हान केलें आनी तेखातीर ताका खूब जाणांचो राग पत्करचो पडलो.

ताका बौध्द धर्मांत आनी साम्यवादांतूय आवड निर्माण जाल्ली. ताच्या वैचारिक परिवर्तनाचें दर्शन ताणें बरयल्ला ल प्रेक्युर्सर (1919), कँझा द काँबा (1919-34), पार ला रेव्होल्युस्याँ ला पॅ (1935) आनी एसॅ स्युर लामिस्तीक ए साक्सियाँ द लँद (दोन भाग, 3 खंड, 1929 – 30) ह्या निबंदातल्यान दिसता. आल्बेअर श्र्वाइत्सर, अँल्बर्ट आइन्स्टाइन, रिचर्ड स्ट्राउस, बर्ट्रंड रसेल, रवींद्रनाथ टागोर ह्या जागतीक नामनेच्या व्यक्तींकडेन रॉलांन केल्लो पत्रवेव्हार काय्ये रॉमँ रॉलां (1948) ह्या नांवान ग्रंथरुपान उजवाडा आयला.

रॉलांन बरयल्लीं महात्मा गांधी (1924), श्रीरामकृष्ण परमहंस (1929) आनी स्वामी विवेकानंद (1930) हांचीं चरित्रां भारतांत तशेंच युरोपांत खूब लोकप्रिय जालीं. रॉलांक भारताविशीं आकर्शण आनी प्रेम आशिल्लें. ताचे भारताविशींचे अणभव आनी विचार ताच्या जुर्नाल – लँद (1920 -43) हातूंत आस्पावल्यात. तातूंत महात्मा गांधी, डॉ. अन्सारी, जगदीशचंद्र बोस, जवाहरलाल नेहरु ह्या भारतीय फुडाऱ्यांचीं मनभुलोवणीं अशीं व्यक्तिचित्रां दिसतात. फॅसिझमाचो विरोधक आनी म्हान शांततायवादी म्हणून ताका जागतिक नामना मेळिल्ली. 1919 वर्सा साहित्याचो नोबॅल पुरस्कार ताका मेळ्ळो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
शंकर भट्ट (धर्मशास्त्रकार)

शंकर भट्ट- (2): (इ.स..चो 17 वो शेंकडो).

एक धर्मशास्त्रकार आनी मीमांसक. ताच्या बापायचें नांव नीलकंठ. बापायच्या संस्कारमयूरव नांवाच्या ग्रंथसंकलनांत शंकरान खूब आदार केलो आनी आपणेय ग्रंथ रचले. ताणें रचिल्ल्या ग्रंथाचीं नांवा अशी- कुंडभास्कर, व्रतार्क, कुंडार्क, कर्मविपार्क, सदाचार संग्रह आनी एकादशीनिर्णय. कुंडभास्कर ही ताच्या बापायच्या कुंडोद्योतावयली टिका. ह्या ग्रंथाक कुंडोद्योतद्रशन म्हणूय वळखतात. हाची भट्टभास्कर नांवाची जैमिनीसुत्रावयली टीका उजवाडावंक ना. व्रतकौमुदी नांवाचो एक ग्रंथ शंकरभट्टाच्या नांवाचेर मेळटा. पूण तो कोण शक्कर भट्ट ते क

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
लोकेश्वर

thumbnail|temple of lokeshwara
**लोकेश्वर** एक बोधिसत्व. जायते कडेन हाच्यो मूर्ती मेळ्ळ्यात. बिहारातल्या कहलगांव हांगा पद्मासज घालूज ध्याजस्थ बशिल्ली भोवतपणची प्रभावळय अलंकृत आसा. तिचे मुरवामिळ कोमल आली म हात आशिल्ली लोकेश्वशची पाशाणी मूर्ती मेळ्ळ्या. बैंकॉक हांणाच्या शश्ट्रीय संग्रहालयांत लोकेश्वराच्यो तीज मूतीं दवरल्यात. पाशाणाची आसूज ती बोघणया हांगाची आसा, दुसरी मूर्त काळी ब्राँझची आसूज उबी आसा. हे मूर्तीच्या दाव्या हातांत कमळ, गळ्यांत रत्जहार, हातांत बाजुबंद आजी मस्तकाचेर मुकूट आसा. ह्या संग्रहालयांतली तिसरी मूर्त धड आजी शि२ अशा स्वरुपांत आसा. लोकेश्वराची एक सोबीत मूर्त आसा. Ч900  लोकेश्वर जांवाचे मूर्तीचो दुसशे एक प्रकार आसी. बौध्द देवता पद्मपाणी अवलोकितेश्वर आजी हिंदू देवता शिव, विष्णु आजी आली सूर्य लोकेश्वर अशो संयुक्त देवता निर्माण केल्यो. हे तरेच्यो आशुतोष संग्रहालयांत शिवलोकेश्वशची पितुळची प्रतिमा आसा. ही मूर्त द्विभूज आसूज तिच्या उजव्या हातांत कपाल आजी दाव्या हातांत त्रिशूळ आझा. तिच्या नुकुटाचेर ध्याजी बुध्द अमिताभ हाची ल्हाजशी प्रतिमा आसा. ह्याच संग्रहालयांत एका भन्ग्ज शिल्पश्वंडार सूर्यलोकेश्वराची प्रतिमा आसा. तिचो फकत वयलो अर्दो भाग दिश्टी हांणा विष्णु लोकेश्वशची मूर्त मेळ्ळ्या. ही मूर्त चतुर्भुज आसून गदा आनी चक्र आसा. तिच्या माथ्यार झात जागफण्यांचें छत्र आसून मदले फणयेर घ्याजी बुध्द अमिताभ हाची ल्हान प्रतिमा आसा. तिचे दोनुय वटेन पद्म आनी शंरव आसात. ही मूर्त इ.स.च्या १२ व्या शतमाजांतली आयूंक जाय. ह्या प्रकारच्यो आनीकय कांय कांय द्वादशभूज आप्तात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
शंकर भट्ट (मीमांसक)

शंकर भट्ट- (1): (इ.स.चो. 17 वो शेंकडो)

एक मीमांसक. आपणाक तो मीमांसद्वैतसाम्राज्यनातिज्ञ अशें म्हणून घेतालो. काशीक रावपी नामनेचो धरेमशास्त्रज्ञ आनी महामीमांसक नारायणभट्टाचो हो दूसरो पूत. भगवद्भास्कर ह्या बृहत्तग्रंथाचो बरोवपी निलकंठ हो ताचो चलो आनी सिध्दान्तकौमुदिचो कर्तो भट्टोजी दीक्षित हो ताचो शिश्य.

शंकरान जायते ग्रंथ रचले. पार्थसारथी मिश्राच्या शास्त्रदिपीका ग्रंथाच्या दुसऱ्या खंडाचेर हाची प्रकाश नांवाची टिका आसा. द्वौत्यनिर्णयहो ताचो नामनेचो ग्रंथ. ह्या गा्रंथान कृष्णजल्मश्टमीव्रत, नवरात्रव्रत, संनिपाताशौच सारकिल्ल्या विशयांचेर जीं मता मतांतरां आसात तांचो विचार करून मीमांशास्त्राच्या आदार हाणें कांय निर्णय सांगिल्लें आसात. धश्रिणात्य ग्रंथकाऱांच्यामातंचेर आदारून आपणें हे निर्णय दिल्यात अशें ताणें म्हळां. मीमांसाबालप्रकाश हो ताचो ग्रंथ म्हणजे पूर्मीमांसासुत्रांत सागिल्ल्या सिध्दांताचें बालसुभोध विवेचन. मीमांसासंग्रह हो ताचो पद्य ग्रंथ तातूंत ह्या शास्त्रांतल्या प्रधानतत्वांची भासाभास आसा. हो ग्रंथ म्हणचे ताचे काव्याशक्तीचो अक आगळो वेगळो नमूनो, हाचभायर निर्णयचंद्रीका, व्रतमयूख, विधीरसायन, श्राध्दकल्पसार, ईश्वरस्तूती हें ग्रंथ ताणे बरयल्यात विधीरसायनांत उप्पय दिक्षीताच्या विधीरसायन ग्रंथाचें खंडन आसा. गाधिवंशानुचरित असोय ताचो अक ग्रंथ आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
लक्ष्मण

thumbnail|राम सिता लक्ष्मण
**लक्ष्मण** अयोध्येचो राजा दशरथ आनी राणी सुमित्रा हांचो पूत. रामाचो धाकलो सवतीभाव. सीरध्वज जनक राजाची धूव ऊर्मिला ही ताची बायल. विश्र्वामित्राच्या यज्ञाक राक्षसांपसून राखण मेळची देखून तो रामाक वांगडा दिवपाक गेल्लो. राम–सीता वनवासाक वचूंक भायर सरलीं तेन्ना तांचे वांगडा लक्ष्मणय गेल्लो. दुषण ह्या राक्षसाकडेन जेन्ना रामाचें झूज जालें तेन्ना तो सीतेक घेवन एके गुहेंत राविल्लो. राम वनवासांत आसतना चित्रकूट आनी पंचवटी पर्णशाळा बांदप, तांकां कंदमुळां, फळां आनी होमद्रव्यां हाडून दिवप आनी तांची सेवा करप असलीं कामां तो करतालो. बारा वर्सां तो आहार आनी न्हिदेविरयत आशिल्लो अशें आनंद रामायणांत म्हळां. रावणाचो पूत इंद्रजीत हाका अशाच मनशाकडल्यान मरण येवपाचें आशिल्लें. राम – रावणाच्या झुजा वेळार इंद्रजीतान निकुंभलेच्या देवळांत देवीखातीर होम रचिल्लो. तें विधान ताच्या हातान पुराय जाल्लें जाल्यार तो अमर जातलो आसलो, देखून बिभीषणाचो आदार घेवन लक्ष्मणान ताका जिवो मारलो. तेचपरी ताणें विरुपाक्ष आनी अतिकाय ह्या दोन राकेसांकूय जिवे मारले. रावणान शक्ती उडोवन लक्ष्मणाक बेशुध्द केल्लो. पूण सुषेण ह्या वैजान खाशेली वनस्पती हाडून ताका सावचीत केलो. इंद्रजीताक मारिल्ल्यान जाल्लें पाप धुवन काडपाक ताणें हिमालयाच्या मुळसांत धा सहस्त्र वर्सां वायू गिळून तप केलें. निमाणें शरयु न्हंयेंत ताणें आपलो देह त्याग केलो अशी आख्यायिका आसा.

लक्ष्मणाक अंगद आनी चंद्रकेतू अशे दोन पूत आशिल्ले. रामान अंगदाक अंगदीया नगरी आनी चंद्रकांत नगर अशीं दोन राजपाटणां निर्माण करून दिलीं. रामायणांतली मुखेल व्यक्ती राम आसलो तरी बांधव प्रेम आनी तेवरवीं केल्ल्या सेवाभावी त्यागाक लागून रामायणांत लक्ष्मणाक एक खाशेली सुवात प्राप्त जाल्या.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
शंकराचार्य

**शंकराचार्य**: (इ.स.चो. 7-8 वो शेंकडो)

एक महान यती, ग्रंथकार, अद्वैत मताचो प्रचार, स्तोत्रकार आनी धर्मसाम्राज्याचो संस्थापक.

केरळांतल्या कालटी नांवाच्या गावांत शिवगुरू आनी विशिश्टा नांवाच्या एका तपोनिश्ठ नंपूतिरी ब्राह्मणागेर तो जल्माक आयलो. हे दांपत्य शिवभक्त तशेंच धर्मपरायण आशिल्लें.

ताणें गांवातल्या एका गुरू कडल्यान संस्कृत शिक्षणा वांगडाच हेरसगळ्यो विद्या आत्मसात केल्यो. गुरू कडल्यान तो आपल्या घरा आयलो आनी विद्यार्थ्यांक शिकोवंक लागलो.

उपरांत आवयकडल्यान परवांनगी घेवन तो दिक्षा घेवपाखातीर नर्मदेचे देगेर आशिल्ल्या गोविंदयतीच्या आश्रमांत गेलो. ताची अलौकिक बुध्दीमत्ता, पारखर वैराग्य पळोवन गोविंदयतीन शंकाराचार्य शिश्य म्हूण आपणायलो आनी सन्यासदिक्षा दिवन शंकराचार्य नांव दवरलें.

गुरूकडल्यान ताणें अद्वैतपर आनी संप्रदायिक अशीं ब्रह्मसुत्रां आनी उपनिषदां शिकून घेतली.

गुरूचे आज्ञेवयल्यान शंकराचार्य काशिक गेलो आनी विश्वनाथाचें दर्शन घेवन ताच्या वांगडा आशिल्ल्या शिश्याक मर्णिकर्णिका घाटाचेर वेदान्ताचो पाठ दिलो.

ताणें ब्रह्मसूत्रां, गीता आनी उपनिषदां हांचेर भाश्यां बरल्यांत. तेभायर ताणें आपल्या अद्वैत सिध्दांताचेर प्रस्थापनेखातीर कितलेशेच ग्रंथ रचल्यात. ताच्या नांवार दोनश्यापरस चड ग्रंथांची नोंद आसा. पूण इतले ग्रंथ एका आचार्यान निर्माण केल्ले नात. आचार्याउपरांत शांकरपिठाचेर अधिश्ठित जाल्ल्या विद्वानांनी ग्रंथ रचना केल्ली आसून ती आद्य शंकाराचार्याच्या सिध्दांताक धरूनआसा. हे सगळे आचार्य स्वताक शंकराचार्य म्हूण आचार्याच्या नांवार जमा जाल्या.. ताकालागून आचार्यचे ग्रंथ खंयचे आनी खंयचे आनी हेरांचे खयचे हे थारावप कठीण जाला.

वैदिक धर्माच्या प्रचाराखातीर शंकाराचार्यान शिश्य तयार केले. सुरेश्वर, पद्यपाद, हस्तामलक आनी तोटक हे ताचे चार मुखेल शिश्य, विद्वान, आचार्यशिल आनी सन्यासी आसले.

प्रचलित ग्रंथाच्या आदारान पंरंपरा दिसता ती अशी- विष्णू- शिव ब्रह्मा- वसिश्ठ- शक्ति- पराशर- शुक- गौडपाद- गोंविद आनी शंकर. हे परंपरे प्रमाण आचार्य हो गौडपादांचो प्रशिश्य आनी गोविंदाचो शिश्य आसलो.

भारतवर्षाची धार्मीक वेवस्था चासू दवरपाखातीर भारताच्या चारय दिकांनी चार मठांची स्थापना केली. द्वारका, पुरी, बदरी आनी श्रुगेरी हांगा णठस्थापना करून आपल्या मुखेल शिश्यांक थंय मठपती नेमले. नेपाळाक वचून थंयची वैदिक पुजापद्दत बंद पडिल्ली ती चालू केली आनी पशुपथिनाथाचो जीर्णोधार केलो.

भाश्यलेखन, प्रचार, दिग्विजय, मठस्थापना असो वावर आचार्यान पिरायेच्या 31 व्रसांत पुराय केलो. बत्तीसाव्या वर्सा केदारनाथाक ताणें सगळ्या मठपतींक जो उपदेश केला ताका महानूशासन अशें म्हण्टात.

शंकराचार्याची मानवी जीण खूबश्या असामान्य गुणांनी समृध्द आसली. ताची मातृभक्ती उत्कट आसली. शिश्यांचेर ताचो खूब मोग आसलो. ताची मानसिश शक्ती अपूर्व आसली. धारण शक्त तीव्र आनी काळीज भावकोमल आसलें.

शंकराचार्य हो तंत्र-मंत्रशास्त्राचो विद्वान आसलो. ताची त्रिपूरसुंदरीची उपासना ही तांत्रिक आसली. ताणें आपल्या मठांत त्रिपूरसुंदरीची पुजापद्दत सुरू केली. तो आत्मज्ञानी आसूनय, कर्मप्रवष आसलो, ज्ञानाचो उपासक आसून, उपासनेचो समर्थक आसलो.

भगवान शंकराचार्य ही भारतांत जावन गेल्ली एक विभूती आचार्य जावन गेल्यार बाराशें वर्साचो काळ गेलो. पूण ताची किर्त आजून जागी आसा. वैदिक धर्माच्या इतिहासांत आचार्याचे योगदान व्हड आसून ते वरवीम तो नव्या युगाचो प्रवर्तक थारलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
Sanvordem

**Sanvordem** (Konkani: सांवड्डें *Sanvodd'ddem*, uchhar [sãːw(ɔ)ɖɖɛ̃ː]) ek loksonkhechem xar Dokxinn Goeant Bhartachea Goenchea Rajeant. Tem  Shiroda ganva boglek urta. Aitar chodd korun bazarpetthecho dis ani sorbhonvtonncho lok aplo gorzo vikteo ghevnk thoim dhanvta.Fattlea kaim vorsam taka ek poixilo Goencho ganv somzotale.punn atam to chodd vikaxit zait asa.&#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2008)">citation needed</span>*&#x5D; Tem dedd vorache vatter Ponnje hea Goenchea rajdhani pasun asa..

## Bhugol
Sanvordem Sangechea talukeant urta . Taka sorasori unchai 18&nbsp;metr (59&nbsp;futt)asa.

## Lokxastr
2001[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sanvordem&action=edit &#x5B;update&#x5D;] Bhartachea lokgonnita pormonnem, Sanvordem haka loksonkhea 4832 asa. Dadle 50% lokvostechea ani ostoreon asat . Sanvordem haka sorasorichi xakxorta 72%, asa ji raxttrik sorasorichea 59.5% poros voir urta: dadlleanchi sakxorta 78%, ani bailanchi sakxorta 67% asa.  Sanvordem-ant, 12% lokvosti piraiechea 6 vorsam khala asa.

## Orthxastr
Min kaddop chodd kario zavn asa  Sanvordemchem.. Tuka zaitech ttrok min vhorpi eka zagear savn dusrea zagear mdixtti poddttat.Tem mchodd tthok veparak lagun famad asa.

## References

वर्ग:गोंय़
वर्ग:गोयेचीं शहारां, गांव आनी जागे
वर्ग:दक्षिण गोंय
वर्ग:Romi panam
शं, कु. पोट्टेक्काट

**शं, कु. पोट्टेक्काट**: (जल्म: 1913 ; मरण :1982).

नामनेचो मल्याळम कादंबरीकार. ताच्या 1964- 1973
S.K.Pottekkat

ह्या काळातल्या साहित्यीक वावराखातीर ताका 1980 वर्साचो ज्ञानपिठ पुरस्कार मेळ्ळो. ताणें कादंबरी वागंडा लघुकथाय बरल्यात. ताणें विशकन्यका, मूटुपटम, नाटन् प्रेमम, पेमाशिक्षा आदी जायत्यो कादंबऱ्यो बरल्यात. हातूंत ताची 'विषकन्यका' ही सगळ्यांत म्हत्वाची कादंबरी. ताची शैली काव्यमय आसून तातूंत वास्तव आनी कल्पना सौदर्य हांचो सोबीत मेळ जाल्लो आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
वादिराज सूरी

(इ.स.चे.११ वे शतमान). **दिंगबर** जैन संप्रदायांतलो एक श्रेश्ठ आचार्य. हाच्या जिवीताविशीं व्हडलीशी म्यायती मेळना.तो मतिसागर मुनीचो शिश्य आशिल्लो आनी द्रविड जैन संघांतल्या नंदिसंघांतलो अरुंगळ शाखेचो आचार्य आशिल्लो.

वादिराज ही ताची पदवी आसा.पूण फुडें तेंच ताचें नांव जालें.तो जायत्या शास्त्रांत पारंगत आशिल्लो.एका शिलालेखांत ताची तुळा अकलंकदेव (जैन),धर्मकीर्ती(बैाध्द),बृहस्पती(चार्वाक)आनी गैातम(नैयायिका)हांचेकडेन केल्ली आसा.ताका षटतर्कषणमुख,स्याद्वादविद्दापती आनी जगदेकमल्ल अशोय पदव्यो आशिल्ल्यो.वादिराजसुरीन बरयल्ले जे पांच ग्रंथ उपलब्ध आसात ते अशे- १)पाश्र्र्वनाथचरित:हें बारा सर्गांचेम महाकाव्य आसा.ताणें तें चौलुक्य चक्रवर्ती जयसिंहदेव हाचे राजधानींत,ताचेच प्ररणेन बरयलें.२)यशोधरचरित:हें चार सर्गांचें खंडकाव्य आसा.३)एकीभावस्तोत्र : ह्या स्तोत्रांत पंचवीस पद्दां आसात. ह्या स्तोत्रांचें स्तवन केल्ल्यान वादिराजाक जाल्लो कुश्टरोग ना जालो अशें सांगतात . दिगंबर जैन लोकांक ह्या स्तोत्राविशीं खूब आदर आसा.४)न्यायविनिश्र्चयविवरण:प्रत्यक्ष,अनुमान आनी आगम ह्या प्रकरणांत वांटिल्ली,अकलंकदेवाच्या न्यायनिश्र्चय ग्रंथावयली ही विस्तृत टथका आसा.जैन न्यायाच्या नामनेच्या ग्रंथांत ह्या ग्रंथाची गणना जाता.हातूंत वीसहजार श्र्लोक आसात.भारतीय ज्ञानपीठ(काशी) हे संस्थेन हो ग्रंथ उजवाडाक हाडला.५)प्रमाणनिर्णय:हो एक ल्हानसो पूण स्वतंत्र ग्रंथ आसुन ताचें प्रमाण,प्रत्यक्ष,परोक्ष आनी आगम अशे चार अध्याय आसात.माणिक्यचंद्र जैनमाळेंत हो ग्रंथ उजवाडाक आयला.हाचेभायर काकुत्स्थचरित,अध्यात्माष्टक आनी त्रैलोक्यदीपिका हे ग्रंथय वादिराजाचे आशिल्ल्याचें सांगतात.वादिराजाची परंपराही मठपतींची परंपरा आशिल्ली.हे परंपरेंत दान घेवप जातालें तेचवांगडा दान दिवप जातालें.हे मठपती जिनदेवळां तयार करताले.तांचो जिर्णोध्दार करताले आनी हेर मुनींची खावपा जेवपाची वेवस्थाय करताले.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
पृथ्वीराजाचो कृष्ण

पृथ्वीराजाचो कृष्ण- रूक्मिणी री वेली (17 वें शतमान).

विरभाणचे – राजरूपक (18 वें शतमान) कृपाराम खिडीयाचे राजिया रसोरठा (19 वें शतमान) हे मुखेल ग्रंथ आसात. तशेंच नाथ संप्रदायांत पृथ्वीनाथ मानसींग, बागनाथ; विष्णोई संप्रदायांतले जांभोजी उदोजी, परमानंद; जसनाथी संप्रदायांतले करमदास देवोजी; निरंजनी संप्रदायाचे हर्षदास, तुलसीदास; दादू पंथांतले दादू रज्जब सुंदरदास अशे खूब कवी जावन गेले.

आर्विल्ल्या काव्याची सुरवात विसाव्या शतमानाच्या चवथ्या दशकांत सुरू जाली. 1950 सावन साहित्यनिर्मणी हिंदी वाङ्मयाच्या धर्तेरच जावंक लागली. चंद्रसिंगाचे ‘वादळी’ हे नवकवितेचें पयलें पुस्तक. ‘लूहा’ हो तांचो आनीक एक काव्यसंग्रह. गणेशीलाल उस्ताद, मेघराज मुकल हे प्रसिद्द कवी. सुमरसिंह, शेखावत हांचे मेघमाला आनी नारायणसिंग बाटी हांचे ‘सांज’ हांणी सैमाचेर कविता केल्त. आधुनिक कवीं भितर मणिमधुकर, सी. पी. देवल, तेजसिंग जोधा, गोवर्धनसिंग, शेखावत पारस आरोडा हे प्रसिद्द आसात. मणिमधुकराचें ‘पग फेरो’ सी. पी. देवलांचे पागी हे काव्यसंग्रहाक पुरस्कार प्रप्त जाला.

नंद भारद्वाज हांचो ‘अंधार पख’, गोवर्धनसिंह हांचो ‘किरकर’, आर.डी. श्रीमाला हांचो ‘म्हारो गांव’ हीं पुस्तकां म्हत्वाची आसात. राजस्थानी नाटकांची सुरवात हालींची. शिक्चंद्रभारतीय हांचे ‘केशरविलास’ (1900), ‘बुढापे की सगा’ (1906), फाटका जंजाल (1907), भगवती प्रसाद दारूक हांचें वृध्द विवाह (1903), बालविवाह (1920), ढलसी फिरती छाया (1920), कलकतियाबाबू (1922), तशेंच गुलाबचंद नागौरी, नारायणदास सारडा, श्री नारायण अगरवाल, बालकृष्ण लाहोटी हे नाटककार जाले. जयपूरचे एम्. एम्. सिध्द हांचे जयपूरकी ज्योणार. एम.एम्. भट्टाचें ‘रंभारमण’ (1920), जमनकाल पछेरियाचे नई बिनणी,भरत व्यासाचें रंगीलो मारवाड आनी धोला – भारू हाचे सारक्या नाटकांची निर्मणी जाली.स्वतंत्रताये उपरांत आज्ञाचंद्र भंडारीचें ‘पन्नाधाय’, जी. एक. शास्त्रीचें ‘प्रणवीर’, प्रताप यादवेंद्र चंद्राचें ‘ताशरो घर’ हाचे सारकी नाटकाची निर्मणी जाली. अदजुनदेव चरण हांणी ‘दो नाटक आजरा’ सारकें प्रायोगिक नाटक बरयलें. तशेंच मनोहर शर्मा, जी. एफ. माथूर आनी जी. एल. व्यास हांणी कांय एकांकिका बरयल्यो. बिकानेरचे एम. एन. जोशी हे आद्य राजस्थानी कादंबरीकार अशें मानतात. ‘आभइ पटकी’, ‘धोरा रो धारी अन्नाराम हाची ‘महकती काया’, मुळकती धरती’, यादवेंद्र चंद्र हाची हूं गोरी किणपीव री ह्यो मुखेल कादंबरी आसात. तेच प्रमाण आर. एन. शर्मा हांची ‘काल भैरवी’, यादवेंद्र हाची ‘जोग संजोग, सत्येन जोशी हाची कँवल पूजा, बी. एक. माली हाची ‘मानरव रा खोज’, पारस अरोडा हाची ‘खुलती गंठन’ ह्यो प्रसिद्द कादंबऱ्यो जावन आसात. प्रसिद्द कथाकारांभितर एम.डी. व्यास, शिवचंद्र भारतीय, गुलाबचंद्र नागौरी, शिवानारायण तोष्णीवाल, छोटाराम शर्मा ब्रजलाल बियाणी, बी. एन. पुरोहित, एस. आर. चंदाणी, चंद्रसिंग, चंद्र रे हे बरे कथाकार आसात.

वर्ग:देवनागरी पानां
ज्ञानदेव आनी नामदेव हांचो काळ

**इ.स.च्या** तेराव्या शेंकड्याचो उत्तरार्ध आनी चवदाव्या शेंकड्याचो पुर्वार्ध हो ज्ञानदेव आनी नामदेवाचो काळ जावन आसा. हो कालखंड खुब म्हत्वाचो आसा. ह्या कालखंडाचें स्फुर्तिस्थान ज्ञानदेव आशिल्लो.गोरा कुंभार,सावता माळी,नरहरी सोनार,सेना न्हावी,परिसा भागवत,जनाबाई,चोखामेळा सारकिल्ली संतमंडळी ज्ञानदेवाच्या प्रभावळींत आशिल्ली.ह्या अठरा पंगड जातीच्या संतांनि आपले अभंगवाणीन विठ्ठलमहिमा गाजयलो.

वारकरी संप्रदायाचें मुळावण घालपाची ज्ञानदेवाची कामगिरी अशेतरेन चतुर्विध आसा-१)ताणें पंथाक सुसंगत आनि तर्कशुध्द अशें तत्वज्ञान दिलें.२)सूक्ष्म नीतिमीमांसा केलि.३)धर्मीक अणभवांचें मूल्यमापन केलें.४)लोक जागरण करुन संप्रदायाची प्रवाहि आनी अकृत्रिम समघटना बांदली.

नामदेव नि ज्ञानदेव हे एकमेकाचे सामक इश्ट आशिल्ले.नामदेवान कीर्तनभक्ती करून महाराष्ट्रांत विठ्ठलभक्तीचो खूब प्रसार केलो आनी फुडें गुजरात,राजस्थान आनी पंजाब ह्या पंथांचीं दारां सगळ्यांखातीर उक्तीं केलीं.ताका लागून पंढरपूर हें भौशिक क्षेत्र थारलें.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
यव

आर्यांच्या अन्न-धान्यांतलें एक मुखेल धान्य. मराठींत ताका जव वा सातू अशें म्हण्टात. ऋग्देव, अथर्ववेद, तैत्तिरीय संहिता, काठक संहिता, वाजसनेयी संहिता हातूंत हाचो उल्लेख आयला. अफगानिस्तान आनी काश्मीर ह्या देशांतलें म्हत्वाचें पीक म्हणून ताचो ऐन-ई-अकबरींत उल्लेख आयला.

रोथ आनी बोथलिंग हांच्या मतान हें खाशेलें धान्य नासून हें उतर सगळ्या धान्यांखातीर वापरताले. मद्र आनी उशीनर ह्या जनपदांत ह्या धान्याचें खूप पीक येतालें असो पतंजलीन उल्लेख केला.

हें नैमिषेयांचें अन्न आसून, हविर्द्रव्यूय आसा.

श्राध्दांत ताची गरज आसता.

वर्ग:देवनागरी पानां
रॉस, एडवर्ड

**रॉस, एडवर्ड**  :(जल्म : 1866, मरण : 1951).
thumbnail|एडर्वड रॉस

एक व्हड समाजशास्त्रज्ञ. अमेरिकन समादशास्त्राची बुन्याद घालून दिवपी म्हणू रॉसचो उल्लेख जाला. ताचें संबंद आयुश्य सामाजिक सुदारणावादी विचारांचें अध्ययन करपांत गेलें. समाजिक वर्तन प्रकार, तणाव, समाजिक प्रक्रिया हांचें ताणें बारिकाणीन निरीक्षण करुन तांचेर खोलायेन संशोधनूय केलें.

रॉसचो जल्म स्कॉटीश आयरी कुटुंबांत जाल्लो. पूण पिरायेच्या धाव्या वर्साच तो अनाथ जाल्ल्यान सिरवेक ताच्या कांय सोयऱ्या – धायऱ्यांनी आनी उपरांत मेरिऑन गांवाच्या बीच ताचो सांबाळ केलो. मिसेस बीच हिणें ताची खूब अपुरबाय केल्ली. को (coe) कॉलेजींतल्यान ताणें बी. ए. पदवी घेतली. उपरांत 1891 त जर्मनींतले जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापिठांतल्यान पी. एच्. डी. पदवी हाशील केली. अमेरिकेक परत आयले उपरांत ताणें सुरवेक इंडियाना युनिव्हिर्सिंटींत प्राध्यापक म्हणून काम केलें.

1893 वर्सा सावन तो विस्कॉन्सिन युनिव्हर्सिटीं वेवस्थापन आनी अर्थवेवस्था ह्या विशयांचो प्राध्यापक जालो. समाजशास्त्रांचो अभ्यास करुन ताणें मांडिल्ल्या सिध्दांतांचो सुदारणावाद वा प्रगतिवाद (progressivism) हीं दोन तत्वां तत्वज्ञांचो एकतत्ववाद, लिलियनफिल्ड आनी श्काफ्लेचो जिवशास्त्रीय सेंद्रियवाज आनी डिग्रीफ तशेंच एल्. एच्. मॉर्गनचो उत्पत्तिविशींचो उत्कांतीवाद हांचेर टिका केली. रॉसान आपल्या निरीक्षणाप्रमाण जीवशास्त्रीय आनी शारिरीक अनुमानांचेर भर दिवन सामाजिक आनी मानसशास्त्रीय घटकांचें विश्र्लेशण केलां. समाजाचो अभ्यास शास्त्रशुध्द पद्दतीन कसो करचो हाची कल्पना ताणें आपल्या फाऊंडेशन ऑफ सोशिऑलॉजी ह्या पुस्तकांत मांडल्या.

समाजशास्त्रीय संकल्पनेंत रॉसान सामाजीक प्रक्रियांक म्हत्व दिल्लें आसा. सहकार, सर्त, वर्चस्व, सतवणूक, विरोध ह्या सारकिल्या घटकांवरवी सामाजिक प्रक्रिया तयार जाता. हांचेखेरीज लश्करी सामार्थ्य, कुटुंबरचणुक, इगर्जेचें कार्य, शांसनवेवस्था ह्या सारकिल्या घटकांचोय सामाजिक प्रक्रियेंत वांटो आसता. रॉसान मांडिल्लो आकृतिवाद हो सामाजीक प्रक्रिया आनी समाजिक वर्तनाचेर आदारिल्लो आसा. सोशल कंट्रोल (1901) आनी सोशल साय साधना मांडिल्ल्यान तो चड प्रसिद्द जाल्लो आसा. रुढी, शिश्टाचार, कायदेशीर वा भौशिक अधिकार, धर्म, शिक्षण अशा साबार घटकांक लागून व्यक्तीचें भौशिक वर्तन नियंत्रीत जाता अशें रॉसान आपलें मत त्या ग्रंथांत मांडलां.

समाजशास्त्राचो अभ्यास करता आसतना रॉसान भौशिक सुदारणांचेर चड भर दिला. सामाजिक सुदारणांचो अभ्यास करतना ताणें स्वदेशी आनी परदेशी समाज गृहीत धरिल्ले. देशांतराक लागून निर्माण जावपी सामाजिक पेंचप्रसंग पयस करपाचेय ताणें कांय उपाय सुचयल्यात. खंयच्याय राश्ट्राचो सर्वांगीण विकास जातलो जाल्यार त्या राश्ट्रांनी अमेरिकेप्रमाण अर्थवेवस्थेंत उद्देगीकरण हाडप आनी राज्यवेवस्थेंत लोकशाय आपणावप खूब गरजेचें आसा अशें ताणें मुखार सांगलां, रॉसाचें द प्रिन्सिपल ऑफ सोशिऑलॉजी हें पुस्तक म्हळ्यार ताच्या समाजशास्त्रीय सिध्दांतांचो आनी संशोधनाचो एक उत्कृश्ट आविश्कार. कृतीशील विचारांक लागून ताका अमेरिकन तशेंच संवसारीक समाजशास्त्रज्ञांमदीं मानीची सुवात लाबल्या. -कों. वि. सं. मं.

## संदर्भ
https://wikisource.org/wiki/Page:Konkani_Vishwakosh_-_Volume_4_Released.pdf/302

https://wikisource.org/wiki/Page:Konkani_Vishwakosh_-_Volume_4_Released.pdf/303



वर्ग:देवनागरी पानां
राजहंस

**राजहंसः** अॅनॅटिडी पक्षीकुलाच्या अॅन्सरिनी उपकुळांत राजहंस ह्या सोबीत पक्षाचो आस्पाव जाता. विशिश्ट थाटाची लांब मान, लांबशें – बारीक पूण घटमूट शरीर आनी व्हड पांय अशी ताची
Rajhauns.PNG

सादारण रचना आसता. चोंच चेपटी, मोटी आसून तोंडाकडेन कांय प्रमाणांत वयर आयिल्ली आसता. केन्ना केन्नाय तिच्या तलाक मासाळ, गुळयेवरी वाड जाल्ली आसता. अॅनॅटिडी पक्षीकुळांतल्या आनी उदकांत रावपी सगळ्या सुकण्यांमदीं राजहंसाचो आकार व्हड आनी वज़न चड आसता. राजहंस खुबूच वेगान आनी लांब अंतरामेरेन पेवंक वा उटूंक शकता. तो चडसो समशीतोश्ण कटिबंधांत, उदकांत वा उदकाच्या लागसार दिश्टी पडटा.
thumbnail|राजहंस

सामान्य राजहंसाचें शास्त्रीय नांव सिग्नस सिग्नस. ताचें शरीर व्हड, लांबाय सुमार 150 सेंमी. आनी मानेची लांबाय 75 सेंमी. आसता. रंग धवोफुल्ल, चोंच हळदुवसार आसून तोंकाकडेन मातशी काळी आसता. चोंच आनी दोळो हांचे मदल्या भागाचेर पिसां पड्डो आसता. नर आनी मादी पळोवंक सारकींच दिसतात. पूण मादी नरापरस आकारान म्हान आसून तिचें वज़न सुमार 6- 10 किग्र. जाल्यार नराचें वज़न 7 ते 12 किग्र. आसता.

सिग्नस प्रजातींतल्यो आनीक दोन जाती भारतांत मेळटात. ते गिमी दिसांनी भारतांत सोयरे कशे येतात. तातुंतलो शिळोणी घालपी राजहंस दिल्ली आनी कच्छ ह्या वठारांनी मेळटा. ताचें शास्त्रीय नांव सि. कोलंबियानस. हो रंगान धवोफुल्ल, चोंच हळदुवसार आनी चोंचीच्या मुलांत हळदुव्या रंगाचो दाग आसता. ताचे चोंचीचें तोंक काळें आसता. मोनो राजहंस सिंधू न्हंयेचे देगेर आनी पंजाबांत मेळटा. ताचें शास्त्रीय नांव सि. ओलोंर. ताचे चोचीकडेन मुळांत व्हड काळी गुठली आसता. राग येतकच तो मान शरिराकडेन दोडून ओडून घेता आनी पांखां पातळावन शरिराक चिकटावन उबो रावता.

काळो राजहंस चड करून ऑस्द्रटलियांत मेळटा. ताचें शास्त्रीय नांव सि. मेलँकोरीफस. ताचें पुराय शरीर कालेंकिट्ट आसून ताचेर पाचविचार सया मारता. ताची चोंच तांबडी आसून तुच्या तळाक तांबड्या रंगाची मांसाची गुठली आसता.

राजहंस पेंवता आसतना मोटे ऐटीन पेंवता. पेंवता आसतना कांय सुकण्यांची मान सरळ उरता जाल्यार कांय जाणांचे मानेक इंग्लीश –थ- (एस) अक्षरावरी आकार येता उडटा आसतना तो आपली मान फुडें लांबोवन सवकासायेन पांखां वयर – सकयल हालयत थंडसाणेन उडटा. स्थलांतर करता आसतना हाचो थवो इंग्लीश(1) (व्ही) अक्षराच्या आकारान उडत वता. ताचे पांय शरीराचे बरेच फाटले वडेन आशिल्ल्यान तो चलता आसतना कुरूप दिसता.

राजहंस वेगवेगळे तरांचे आवाज काडूंकशकता. त्या आवाजांवयल्यान तांकां श्रृंगवाकू (ट्रंपेटर), शिळोणी घालपी (व्हिसलिंग), खोंकपी (व्हूपर) अशीं वेगवेगळीं नांवां दिल्लीं आसात. मोनो (म्यूट) हंस म्हणून वळखतलो राजहंस फुत्कारिल्लेवरी, गुरगुरिल्लेवरी आनी घोरेल्लेवरी आवाज काडटा.

राजहंसाचे व्हड व्हड थवेच दिश्टी पडटात. प्रजोत्पादनाच्या काळांत मात नर- मादयेच्यो जोडयो दिसतात. ताची नरमादयेची जोडी जल्मभर तिगता. जमनीर, फोंडांत पानांची रास जमोवन घोंटेर बांदतात. मादी एके खेपेक सुमार 6-8 लेव हळदुवसार रंगाचीं तांतयां घालता. मादी तातयां उबयता तेन्ना नर तिच्या तांतयांची राखण करता. दुस्मानाक धांवडायतकच नर आपलें जैत उक्तावपाशातीर व्हड आवाज करता. पिलां आंखूड मानेचीं आसून तांकां मोव ल्हंवदार पिसां आसतात. पिलांचो रंग लेव तपकिरी, लेव हळदुवसार- करडि आसता. जल्मतकच कांय वरां भितर पिलां पेवंक वा उडूंक शकतात. कांय जातींनी पिलां व्हड जायसर मादी तांकां पेंवतना आपले फाटीर घेता. तिसऱ्या ते चवथ्या वर्सा राजहंस पिरायेत येता. सैमीक परिस्थितींत राजहंस सुमार 20 वर्सा आनी पोशिल्ले सुमार 50 वर्सा जगतात.

उदकांतली वनस्पत हें राजहंसाचें मुखेल खाण. पोशिल्ले राजहंस तृणधान्यां (तणाचें बीं ) खाता.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रगताची निर्मती

**रगताची निर्मती:** रगत हाडां मेरवांत (Bone Marrow) घडटा. भ्रूणाचे २ म्हयन्याचे पिरायेचेर रगत निर्मणी जाता आनी हें कार्य मनीस जितो आसामेरेन चालूच उरता. भ्रूणांत सुरवेक रगत यकृतांत निर्मती. भ्रूणाचीं हाडां मेरवाच्या तिसऱ्या म्हयन्याचेर घडपाक सुरू जातात. भ्रूणाची प्लीहा (Spleen) ही गांठ ३ म्हयन्यांचेर रगत निर्मितीचें काम करता. भ्रूण ९ म्हयन्याचो जायमेरेन यकृत रगत तयार करता. जल्मा उपरांत मात हाडां मेरवांच रगत तयार करतात. सुरवातेक चपटया हाडांच्या मेरवांनी रगत घडटा. भुरगो ४-६ म्हयन्यांचो जातकच लांब हाडांचीं मेरवांय रगत घडोवपाचें काम करतात. कांय रोगांचो तपासणेंत हाडांचो मेरू तपासतात. जाण्टयांत छातयेच्या मदल्या हाडाचो मेरू तपासतात जाल्यार भुरग्यांत ओटीपोटाच्या (Peluis)हाडाचो मेरू तपासतात.

ल्युकेमिया(Leukemia)ह्या रगताच्या कॅन्सराच्या दुखण्यांत हाडांचो मेरू पिडेस्ताक दितात. हाका मेरू भिसरण(Bone Marrow Transfusion)अशें म्हण्टात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
तुकारामा उपरांतचो काळ

thumbnail|Saint Tukaram
**तुकारामाच्या** निर्वाणाउपरांत संप्रदाय चलोवपाच्या योग्यतायेचे जे मनीस जावन गेले तातूंत निळोबाचें नांव घेवपासारकें आसा.तो आपणाक तुकोबाचो अनुगृहीत मानतालौ.ताणें वारकरी संप्रदायाचो प्रसार केलो.नीळोबा उपरांतच्या ३०० वर्सांत वारकरी संप्रदायांत शंकरस्वामी शिऊरकर,मल्लाप्पा वासकर,हैबतराव बाबा,वासुदेवबाबा देहूरकर,चातुर्मास्येमहाराज,साखरेमहाराज,विच्णूबुवा जोग,दादामहाराज सातारकर,केशवराव देशमुख,बंकटस्वामी,लोहिया महाराज,प्रा.शं.वा़दांडेकर सारकिल्ले जायते कर्तुत्त्वान मनीस जावन गेले.ह्या सगळ्यांनी किर्तन,प्रवचन,संघटना हांच्या आदारान आनी शिश्यपरंपरा निे्माणकरून तिच्या आदारान संप्रदायाच्या कार्याचो प्रवाह आयजमेरेन चालू दवरला.

वारकरी संप्रदायांत कांय उपसंप्रदायय आसात ते अशे-१)चैतन्य संप्रदाय २)स्वरुप संप्रदाय ३)आनंद संप्रदाय आनी ४)प्रकाश संप्रदाय.

वारकरी संप्रदाय शुध्द भक्तिमार्गी आसा.भक्ती हो मूलसिध्दान्त म्हणून आपणावन ह्या संप्रदायान आपल्या तत्वज्ञानाची उबारणी केल्ली आसा.वारकरी संप्रदायांत भक्ती हें मोक्षाचें आनी स्वात्मसुखाचें व्हड साधन मानलां.ज्ञानदेवान भक्तीक पांचवो पुरुषार्थ मानला.मानवी जिविताचें निमणें साध्य मोक्ष नासून भक्ती आसा आनी भक्तींतच जिविताची सफळताय आसाअशें ज्ञानेश्र्वर मानता.हेर संतानीय ताचोच पुरस्कार केला.ज्ञानदेव आपुण जावन पुराय आत्मानुभवि आशिल्लो.ताकाच लागुन ताणें भक्तीक सगळ्यांत उंचेलें स्थान दिलां.

भक्ती ही फक्त वैयक्तिक भावना न्हय.ती परमात्म्याच्या मूळ स्वरुपांतच आसा.तशेंच ती सहजस्वभावरूप आसा.परमात्म्याच्या जाग्यार आसपी ह्या सहज प्रेमाक परमात्म्याचो सहज उजवाड अशें ज्ञानदेव म्हणटा.एकनाथ महाराज आनी तुकोबानूय हाचें समर्थन केलां.

वारकरी संप्रदायाची अधिश्ठात्री देवता विठ्ठल.रामकृष्णहरी हो ह्या संप्रदायाचो मंत्र आसा.ह्या मंत्राक सोवळें-ओवळें,थळ-काळ,जात-वित्त-कूळ हांचो प्रतिबंध ना.गळ्यात तुळशीच्या मणयांची माळा,कपलाक गोपीचंदनाच्यो मुद्रा आनी बुको तशेंच खांद्यार पताका(गुढी)हीं वारक-यांची बोधचिन्नां आसात.तातुंतली तुळशीची माळ हि एकाद्र्या ज्येश्ठ वारक-याकडच्यान घेवपाची आसता.तेखातीर कांय नेमूय पाळपाचो सोपूत घेवंचो पडटा.

फड म्हणजे वारकरी-मुखेली आनि ताची शिश्यमंडळी हांचो एकवटीत समुदाय.वारकरी जाच्याकडल्यान माळ घेवन वारि पत्करता तो ताचो गुरू जाता.शिश्यान वारीक वतकच आपल्या गुरूच्या फडांत वचून-भजन किर्तनांत भाग घेवपाचो आसता.

पंढरीची आनी आळंदीची अशो दोन वा-यो वारकरी संप्रदायांत चलतात.पंढरीची सगळ्यांत म्हत्वाची वारी म्हणजे आशाढ शुध्द एकादशी.आळंदीचे वारीचो दीस कार्तिक वद्द एकादशी हो आसा.आषाढीचे वारीक ज्ञानेश्र्वरमहाराजाची आळंदीच्यान पंढरीक पालखी येता.आषाढी-कार्तिकी ह्या वा-यांक दर एका फडाचेर दसम ते पुनवमेरेन भजनाम आनी कीर्तनां जातात.रातचो हरिजागर आसता.पुनवेक सगळ्यो दिंड्यो पंढरपुरापासून लागींच आशिल्ल्या गोपाळपुरीक वतात.थंय कालो जाता.काल्याच्यो ल्हायो एकमेकांच्या तोंडांत घालून वारकरी आपल्या वारीची सांगता करतात.

आळंदीचे वारीक पमढरीच्यान नामदेव,पुमडलीक सारकिल्ल्या संतांच्यो पालख्यो आनि दिंड्यो येतात.भजन,किर्तन,हरिजागर हे सुवाळे जातात.कार्तिक वद्द त्रयोदशी हो ज्ञानेश्वराचो समाधी दीस.ह्या दिसा समाधीचे अभंग म्हणटात आनी कालो जाता.देहू,पैठण,त्र्यंबकेश्र्वर,सासवड ह्या संतांच्या क्षेत्रांत त्या त्या संतांचे पुण्यतिथीक नेमान वचपी वारकरीय आसात.

वारकरी संप्रदाय हो मानव जिवितांत ईश्र्वरी प्रेमाची अनुभूती घेवन जिवीत ख०या अर्थान फलदायी करपाचो भक्ती,हो सोंपो मार्ग सांगपी संप्रदाय आसा.हिंदू धर्माच्या वेगवेगळ्या अवस्थांतल्यान परिणत जायत जायत तो सद्दाचे अवस्थेक आयिल्लो आसा.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
राजाराम छत्रपती

**राजाराम छत्रपतीः** (जल्मः 2 मार्च 1670, रायगड; मरणः 15 मार्च 170, सिंहगड).

छत्रपती शिवाजीचो दाकलो पूत शिवाजी महाराजाक सोयराबाईपसून हो पूत जालल्लो. छत्रपती संभाजी हो ताचो भाव. ताचें लग्न 15 मार्च 1680 दिसा प्रतापराव गुजराची धूव जानकीबाई वांगडा जालें. तिच्या मरणा उपरांत ताराबाई. राजसबाई, बिकाबाई हामचे वामगडा ताचीं लग्नां जालीं. शिवाजीच्या मरणा उपरांत संभाजीन आपल्या हातांत सुत्रां घेतलीं, तेन्ना राजाराम नदर कैदेंत आशिल्लो. 1685 वर्सा मोगलांकडल्यान जहांगीर मेळोवपाखातीर राजारामान रायगडावयल्यान पळून वचपाचो अयशस्वी यत्नूय केल्लो.

संभाजीक मिगलांनी अटक केले उपरांत 9 फेब्रुवारी 1689 वर्सा चांगिजी काटकर आनी येसाजी कंक हांणि राजारामाक 12 फेब्रुवारी 1689 दिसा सत्तेर हाडलो. राजारामान प्रल्हाद निराजी, मनाजी मोरे हे मंडळीक बंदखणींतल्यान सोडोवन तांची आदल्या पदांचेर नेमणूक केली.

मोगलांनी रायगडाक घेराव घाल्ल्यान 25 मार्च 1689 दिसा राजाराम आनी ताचे कुटुंबीय, प्रल्हाद निराजी, खडो बल्लाळ हांणी रायगड सोडलो आनी जिंजाक गेले. ताणें महाराष्ट्रांतलीं अधिकार सुत्रां शंकराजी नारायण आनी रामच्रंदपंत हांचेकडेन दिवन धनाजी जाधव आनी संताजी घोरपड हांकां सेनापती मेनले. 1696 वर्सा दिगांयमदीं झगडीं जालीं. तेन्ना राजारामान संताजीचें सेनापतीपद काडून धनाजीक दिलें. 1697 त राजाराम जिंजी सोडून विशालगडार गेलो. 1698 – 99 च्या सुमाराक ताणें खंडेराव दाभाडे, परसोजी भोंसले, धनाजी जाधव हांचे वांगडा वऱ्हाड- खानदेशांत घुरी घाली. पूण तो जैत जोडूंक पावलो ना.

राजारामान स्वताचे हिमतीचेर कसलीय गजाल केल्ली नासली, तरी ताणें सरदार आनी मुत्सद्दी हांचो फावो तो उपेग करून घेतलो. तो स्वाभावाचो शांत आनी थीर बुध्दीचो आशिल्लो.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
वारियर

**केरळांतली** एक जात.हांकां अंबलवासीचो एक पोटभेद मानतात.केरळविशेशमहात्म्य ह्या ग्रंथांत वारियरांक पारशव म्हळां.ब्राह्मण दादलो आनी शूद्र बायल हांच्या भुरग्यांक याज्ञवल्क्यान पारशव हें नांव दिलां.जायते वारियर आपलें नांव संस्कृतांत बरयतना फुडें पारशव हि उपाधी लायतात.कांय वरियर कुटुंबाक आसन(आचार्य)ही पदवि मेळिल्ली.तांच्या घराण्यांतल्या दादल्यांनी वंशपरंपरेन कांय सरदारांच्या घराण्यांत अध्यापनाचें काम केल्लें.

वारियरांचे उत्पत्तीविशीं एक आख्यायिका आसा ति अशी-देवळांत पडिल्लें एक हाड ब्राह्मण पुजा-याचे विनवणेवयल्यान एके शूद्र बायलेन काडून भायर उडयलें.तेन्ना तिका जातीभातर घालि.तिचे हे आवस्थेचि ब्राह्मण पुजा-याक काकुळट आयलि आनी ताणें तिचेकडेन संबंद दवरलो.त्या संबंदांतल्यान निर्माण जाल्ले संततीक वारियर म्हणटात.

वारियर लोक सादारणपणान व्युत्पन्न आनि संस्कृताचें खास अध्ययन केल्ले आसतात.तेचपरी ते बरे ज्योतिशी आनि वैज आसतात.

हे लोक चडकरून शिवाक भजतात.तशेंच विष्णू,सुब्रह्मण्यimported from vishva,शास्ता,गणेश आदी देवांचीय ते पुजा करतात.तामचे चडशे सगळे आचार-विचार नंपूतिरी ब्राह्मणांच्या आचार - विचारांवरी आसतात.

ह्या लोकांत ताळिकेट्टुकल्याणम आनि कुडीवैपु अशा दोन लग्नपद्दतींची चाल आसा.चली वयांत येवचेआदीं ताळी बांदपाचो वा ताळीकेट्टुकल्याणम हो विधी करतात आनि ति वयांत येतकच एकाद्र्या दादल्याकडे तिचें लग्न करतात.

कुडीवैपू ह्या प्रकारांत न्हवरो-व्हमकल मरसर घोव-बायल म्हणून रावतात.हें लग्न व्हंकलेगेर करतात.न्हवरो नवो भेस घालून सोय-यावांगडा मिरयत व्हंकलेगेर वता,थंय न्हाता आनि व्हंकलेन हात लायिल्ले कपडे घालता.उपरांत होम जाता.मागीर व्हंकलेक माटवांत हाडटात आनि नंपुतिरी ब्राह्मणांच्या सगळ्या विधीवरी लग्नविधी करतात.सुर्यास्ताउपरांत न्हवरो गणपतीची पुजा करता.उपरांत न्हव-यागेर वचून न्हवरो - व्हंकल तण,व्याघ्राजिन आनि धवि चादर घाल्ल्या आसनाचेर बसतात.उपरांत सवाशिणी तांकां आरती ओवाळटात,हाका दीक्षाविरिप्पू अशें म्हण्टात.

हे लोक मडीं लासतात आनी इकरा दीस सुतक पाळटात.ते मेल्ल्याचें श्राध्द वाडटात.

ह्या लोकाचे वेवसाय शैव देवळांकडे संबंदीत आसतात.ते देवाखातीर फुलां गुंथप,निवेद्दाचि तयारी करप,देवाचे मिरवणुकेंत मशाली,छत्रां धरप आनी देवळाची साफसफाई करप असलिं कामां ते करतात.देवाच्यो वस्ती लेगीत तांचेकडेन आसतात.

वारियर लोक बारा ते सोळा वर्सां पिरायेचेर चल्याक शिवदीक्षा दितात.एका ब-या म्हूर्तार तो भुरगो आनी पुरयत नवे कपडे घालून एका उदकान भरिल्ल्या कलशाची पुजा करता.मागीर पुरोयत तो कलश त्या भुरग्याच्या माथ्यार ओतता.उपरांत दोगांयची हजामत करतात.कांय विधी जातकच तो नवे कपडे घालता,पामरी पांगुरता,कपलाक भस्म,चंदन लायता,रुद्राक्षमाळ आनी अलंकार घालता आनी आवयकडे भिक्षा मागता तशेंच काशीचे दिकेन सात पावलां चलता.हो विधी जालेबगर लग्न करूंक मेळना.हो विधी म्हळ्यार मुंजीवरीच एक प्रकार आसा.कालचक्राप्रमाण वारियरांचे परंपरेंत काळाक फावशे बदल घडत आसात.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां
रिक्टर, बर्टन

thumbnail|बर्टन रिक्टर
**रिक्टर, बर्टन** : (जल्म: 22 मार्च 1931, ब्रुकलिन, न्यूयॉर्क). अमेरिकन भौतिकविज्ञ साय ह्या नव्या मूलकणाचो सोद एकाच वेळार पूण स्वतंत्रपणान लायिल्लेखातीर रिक्टर बर्टन आनी मॅसॅच्युसॅट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचो प्राध्यापक सॅम्युएल सी. सी. टिग हांकां नोबॅल पुरस्कार वांटून मेळ्ळो.

रिक्टंर हाणें मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टॅक्नॉलॉजींतल्यान बी. एस्. (1952) आनी पी.एच्. डी. (1956) ह्यो पदव्यो घेतल्यो. 1956-59 वर्सा तो स्टॅनफर्ड विद्यापिठांतल्या हाय एनर्जी फिझिक्स लॅबोरेटरींत भौतिकीचो संशोधन सहाय्यक आशिल्लो. उपरांत स्टॅनफर्ड विद्यापिठांत तो साहाय्यक प्राध्यापक (1959-63) आनी सहयोगी प्राध्यापक (1963-67) आशिल्लो आनी 1967 वर्सासावन प्राध्यापक आशिल्लो. स्टॅनफर्ड लिनिअर अँक्सिलरेटर सँटराचो तो 1982-84 ह्या काळांत तांत्रिक संचालक आशिल्लो आनी 1984 वर्सासावन संचालक आसा. जिनीव्हाच्या युरोपियन ऑर्गनायझेशन फॉर न्युक्लिअर रिसर्च (सर्न) हे संस्थेंतूय ताणें 1975-76 ह्या काळांत काम केलें.

नोबॅल पुरस्कारा भायर रिक्टर हाका 1975 वर्सा ई. ओ. लॉरॅन्स पुरस्काराचो भोवमान मेळ्ळो. तो अमेरिकेच्या नॅशनल अँकॅडेमी ऑफ सायन्सीसचो वांगडी आसा. 1963-82 ह्या काळांत ताचे 150 परस चड संशोधनात्मक निबंद विंगड विंगड वैज्ञानिक नेमाळ्यांनी उजवाडा आयले. -कों. वि. सं. मं.

## संदर्भ


वर्ग:देवनागरी पानां