open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नामेव

स्वामी वीवेकानंद
स्वामी वावेकानंदोचो जल्म 12 जानेवारी 1863 ह्या शारांत जालो. ते वेदांतल्या एक विख्यात आना प्रभावशाली अध्यात्मि गीरु आशिल्लो. तंचे

वर्ग:देवनागरी पानां
शशिकला होडारकार आल्मेदा

**शशिकला होडारकार आल्मेदा**ही एक सुटके झुजारी.

## जल्म आनी भुरगेपण
शशिकला होडारकार आल्मदांचो जल्म 23 जून, 1931 दिसा फोंडें तालुक्यांत जालो. तांच्या बापायचें नांव मंगेश होडारकार तर घरकाराचें नांव आनास्तासियो आल्मेदा. आनास्तासियो आल्मेदा हेवूय एक निजाचे सुटके झुझारी आसले. शशिकलेचे शिक्षण बी.ए. मेरेन जाल्लें.भुरगेपणांत 1946 च्या स्वातंत्र लढ्या विशीं तांका विशेश अशी म्हायती जरी नासली तरी तांच्या व्हडल्या भावाचो ह्या लढ्यांत संबंद आशिल्ल्यान घरांत जीं उलेवपी जातालीं ताचे वयल्यान तांकां 1946 च्या लढ्या विशीं आयकून थोडें भोव गिन्यान जाल्लें.

## सुटके खातीर योगदान
1954 त शशिकलेचो प्रत्यक्ष संबंद गोंयच्या सुटके झुजा कडेन आयलो तेन्ना त्यो निकत्योच एस.एस.सी. पास जाल्ल्यो. चली भुरगें तेन्ना नोकरी करनासली म्हूण त्यो घरांतच आसताल्यो. तांच्या व्हडल्या भावाक स्वातंत्र्य चळवळीची खूब आस्त आशिल्ल्यान कॉलेजीक शिकता आसतनाच ते राष्ट्रसेवा दलाच्या कार्यावळींनी वांटेकार जाताले. 1949-51 ह्या काळांत ते नॅशनल काँग्रेस गोंय संघटनेच्या पुणे संघटनेचे कार्यकारी समितीचे वांगडी आशिल्ले. 1954 त तांकां भुंयगत वाठारांनी वांटो घेता ह्या आरोपाखाला अटक केली आनी बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. तांचे वासपुसेक बरेच लोक येताले. त्याच वेळार सिंधुताई देशपांडे तांच्या घरा आयल्यो आनी तांचे प्रेरणेन शशिकलेन सुटके झुजांत वांटेकार जावपाची स्फूर्त घेतली. होडारकार कुटूंब 1948 सालांतल्यान मडगांवां रावतालें. तांणी सत्याग्रहांत वांटेकार जावपाक घरचीं तयार नासली. व्हडलो भाव बंदखणींत तर धकटो भाव पुण्यांत शिकतालो. घरांत फकत ऐवय आनी आजी. तरी लेगीत सिंधुताईची स्फूर्त घेवन 25 नोव्हेंबर 1954 दिसा पणजे जावपा आशिल्ल्या सत्याग्रहांत तांणी वांटो घेवपाचें थारायल्लें. पूण सिंधुताई मडगांव तांच्याच घरांत राविल्ल्यान पुलिसांची खर नदर तांच्या घराचेर आशिल्ली. देखून तांकां सत्याग्रहांत वांटो घेवंक मेळ्ळो ना.

## ख्यास्त आनी बंदखणींतली जीण
उपरांत 17 फेब्रुवारी,1955 ह्या दिसा तांणी विलासिनी प्रभू हांचे वांगडा हातांत राष्ट्रीय बावटो घेवन सत्याग्रहांत वाटो घेतलो. डॉ. गायतोंडेक हद्यपार केल्ली म्हण दुकानां बंद दवरून, संप पाळुया असो मडगांवाच्या दुकानदारांक उलो दीत तांणी जय हिंद, वंदे मातरम् अश्यो घोशणा दिल्यो तेन्ना पुलिसांनी तांकां धरलीं आनी स वर्सांची बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. तांकां आनी विलासिनीक स वर्सांची सुटका जाली. शशिकले बरोबर बंदखणींत लक्ष्मी पैंगिणकार, सुर्यकांती फळदेसाय, मित्रा बीर, कार्लिस्ता आराऊज, कुमुदिनी पैंगिणकार, शारदा सावयकार, शांता हेदे, सुधाताई जोशी, सिंधुताई देशपांडे अश्यो सत्याग्रही बायलो आसल्यो. आठ म्हयने तांकां पणजेच्या बंदखणींत दवरलीं. थंय तांकां तांची आवय मेळपाक येताली आनी येताना तांच्या वांगड्यांक तांकां जाय आशिल्ल्यो वस्तू घेवन येताली.
बेदखणींत तांणी खूब पुस्तकां वाचली आनी त्या वाचनान तांच्या मनाचेर बरें संस्कार जावंक पावले. गोंय पुर्तुगेजांच्या जुलमांतल्यान मेकळें जालें तेन्ना त्यो पुण्यांत आसल्यो. 1966 त त्यो गोयांत आयल्यो. कुटूंब नियोजन खात्यांत नोकरी करूंक लागल्यो. पुण्यांत आसतना 1965 मेरेन त्यो समाजवादी महिला सभा, राष्ट्रसेवा दल ह्या सास्थांच्या कार्यांत वांटेकार जाताल्यो.

## फावो जाल्लो सन्मान
18 जून 1986 ह्या दिसा गोंय सरकारान तांच्या सुटके झुजांतल्या वावराचो भोवमान केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मोहन रानडे

**मोहन रानडे एक सुटके झुजारी**

## जल्म
मोहन रानडे जल्म 25 डिसेंबर 1930 दिसा मिरज, सांगली हांगा जालो. ताणी बी. कॉम. आनी एल.एल.बी.चें शिक्षण घेतिल्ले. तांचे खरें नांव मनोहर आपटे. पूण सुटके चळवळी वेळार तांणी मोहन रानडे हें नांव घेतलें आनी तेंच उरलें. तेट ‘आझाद गोमंतक दल’ संघटने वांगडी आशिल्ले. सावयवेरें(वळवय) हें तांच्या कार्याचें ठिकाण आशिल्लें. थंय ते लोकां मदीं राजकी जागृताय हाडपाचें काम करताले. गोंयच्या शिमे वयल्यान पत्रकां हाडून झुजा-यांक वाट्टाले. 
## केल्लो वावर
1 ऑगस्ट,1954 दिसा सिल्वासाचे सुटके खातीर सशस्त्र हल्लो करपांत तांणी वांटो घेतिल्लो. हाचे भायर जायत्या पुलीस ठाण्यांनी, मीना खणींनी हत्यारां आनी स्फोटकां हस्तगत करपाक ते सशस्त्र हल्ले करताले. 
बाणस्तरी पुलीस थाणें(1 जानेवारी 1955), गुळेली कस्टम आवट पोस्ट (9 फेब्रु वारी 1955), कळंगुट पुलीस थाणें (11 फेब्रुवारी 1955), अस्नोडा पुलीस आवट पोस्ट (12 फेब्रुवारी,1955),रावण पुलीस आवट पोस्ट (19 मार्च,1955), हळदोणे पुलीस आवट पोस्ट (27 मे,1955), शिरगांव मिना खण (3 ऑक्टोबर,1955), बेतीं पुलीस थाणें (25 ऑक्टोबर, 1955) अशा सुवातिचेर तांणी हल्ले केल्यात. 18 जून 1955 दिसा तांणी पुर्तुगेजांचो हस्तक किस्तुद फेर्नांडीस हाचेर फार पेटयलो. 
## बंदखणीची ख्यास्त
बेतीं पुलीस थाण्याचेर जाल्ल्या हल्ल्यांत ते जखमी अवस्थेंत पुर्तुगेजांच्या तावडींत सांपडले. उपरांत प्रदेशीक लश्करी न्यायालया मुखार उबो करून 29 डिसेंबर,1956 ह्या दिसा तांकां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. तांकां पुर्तुगालाक धाडले. उपरांत 23 ऑगस्ट,1960 दिसा तांकां फुडली बंदखण भोगूंक काशीयेस बंदखणीत दवरिल्ले. तातूंतली दोन वर्सा तांकां बेडयो घालून दवरिल्लें. ताका लागून तांकां चलूंक लेगीत येनाशिल्लें. तांची सुटका 25 जानेवारी 1969 दिसा जाली.
गोंय सुटकें उपरांत तांकां चलूंक बंदखणींत दवरिल्ल्यान पुराय भारतांत निरोध परगटायिल्लो. 
## गोयांत केल्लो वावर
1969 वर्सा  ते गोंयांत येतकच लोकांनी तांचो भोवमान केलो. उपरांत तांणी आपलें फुडलें शिक्षण पुराय केलें. आनी ते सामाजीक वावर करूंक लागले. तांणी आपलें ‘सतिचे वाण’ नांवाची मराठींतल्यान आपजीण बरयली. हातूंत तांणी आपले सुटके झुजांतले आनी बंदखणींतलें अणभव सांगल्यात.
 ताच्या वांगड्यांनी गोंय सुटके झुजांत वांटो घेतिल्लो, व्हड त्याग केल्लो तांचीं नांवां कांय कारणांक लागून खबरां पत्रांतल्यान झळकूंक नाशिल्लीं. अश्या सामान्य लोकांच्या असामान्य त्यागाचें दर्शन 1947 सावन तांका घडिल्लें. तांची नोंद खंय तरी जावप गरजेचें दिसलें, म्हणून ताणी ‘सतिचें वाण’ आपजीण बरयली. 
## जाल्लो भोवमान
15 ऑगस्ट,1972 ह्या दिसा भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन सुटके झुजांतल्या वावराचो भोवमान केलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
य. दि.फडके

यशवंत दिनकर फडके हांचो जल्म सोलापूर हांगा दि. 3 जानेवारी 1931 या दिसा जालो. ताचो बापूय  सुटके झुजारी आसलो. सुटके झुजारी आसल्याकारणान बापायले संवसाराकडेन लक्ष नासले. त्याकारणान घरची हालत सामकी वायट आशिल्ली.यशवंताक ल्हानपणान शिक्षणाखातीर खुब ख्यास्त भोगची पडली.सोलापुरातं हरीभाऊ देवकरण हायस्कूल शाळेत तांचे शिक्षणं जाले.शक्षणं सुरू आसताना ताणी दा. भ. कर्णिक हाच्या सग्रम वूत्तपत्रांतल्या लेखन केले. 1947 या वर्सा मॉट्रिक परिक्षा पास जाल्याउपरांत महाविद्दालयीन शिक्षणाखातीर ते पुण्याक गेले. राज्यशात्र हो विशय घेवन पुणे विद्दापीठांतल्यान ताणी बी. ए. 1951 आनी एम. ए. 1953 हयो पदव्यो मेळयल्यो. फुडें 1973 सालान ताणी मुबंय विद्दापीठातल्या पीएचडी केली. 1954 ते 1966 या काळांतराज्यशारत्र आनी लोकपशासन या विशयांचे खासगी आनी मागीर शासकिय महाविद्दालयांत ताणी अध्यापन केले. 1966 ते 1980 मुबंय विद्दापीठाच्या राज्यशारत्र विभागांत ते शिकयताले.1980 ते 1984 पुणे विद्दापीठांत महात्मा गांधी अध्यासनाचे प्राध्यापक, 1084 ते 1991 टाटा समाजविज्ञान संस्थेत  सामाजिक शास्त्रांचे प्राध्यपक अशी  कामां ताणी केली. य. दि. फडते हांची स्वतंत्र आनी संपादित केल्ली अशी एकुण 62 पुस्तकां इग्लिशीन आसात.

वर्ग:देवनागरी पानां
ज्योतिरिंद्रनाथ टागोर

**ज्योतिरिंद्रनाथ टागोर** हो बंगाली साहित्यिक आनी कवि. ज्योतिरिंद्रनाथ टागोर हांचो जल्म दि. 4 मे 1849 या दिसा कलकत्त्याच्या भौमानेस्त टागोर (ठाकूर) घराण्यांत जालो. महर्षी देवेंद्रनाथ टागोरांचो हो पाचवो चलो आनी रवींद्रनाथाचा व्हडलो भाव. कलकत्त्याच्या प्रेसिडीन्सी महाविघालयांत तांचे शिक्षण जाले. तांची बुध बहुमुखी आसली. लहानपणापासावनूच ज्योतिरिंद्रनाथ साहित्य, संगीत, चित्रकला, अभिनय या विशयांचो अब्यास करपांत दंग रावातालो. व्हड जाल्यउपरांत या सगल्या विशयांतली तांची असामान्य बुध परगटली. बंगाली नाटयसाहित्य आनी नाटयाभिनय हांचो टागोर घराण्यान जो सांबाळ केलो, तातूंत ज्योतिरिंद्रनाथ हांचो वाटो खूब्ब मोठो आसलो.

तांनी कांय प्रहसनां बरयली. चडशी संस्कत आनी कांय फ्रेंच नाटकांचो अणकार ताणी बंगालींत केलो. किंचित जलयोग (1872), परुविक्रम नाटक (1874), सरोजिनी(1875), एमन कर्म आर करबना बाबू (1877), अक्षुमती नाटक (य़1879) ही तांची कांय नावां घेवपासारखी नाटकां. मानमयी (1880) आणि पुनर्वसंत (1899) ही तांची संगीत नाटकां.

ज्योतिरिंद्रनाथ येक बरो नट, संगीत जाणा जावपी आसल्याकारणान जायत्या नाटकांनी ताणी भूमिका केल्यो आनी गाणी बरयली. भारती ह्या नियतकालिकाचे ते संस्थापक आससे. तत्वबोधिनी आनी संगती प्रकाशिका या नियत नियतकालिकांचे ते कांय काळ संपादक आसले. रांची हांगासर 4 मार्च 1925 या दिसा तांचे मरण जाले.

वर्ग:देवनागरी पानां
अरूणा आसफ अली

'अरूणा आसफ अली''' ही एक सत्याग्रही.
## जल्म
अरूणा उपेंद्रनाथ गांगुली हांचो जल्म दि.16 जुलै 1909 या दिसा पंजाबांतल्यान काल्का (आता हरयाणा)हांगा येका बंगाली परिवारांत जालो. ताजी आवय अंबालिकादेवी ही ब्राह्यो समाजाचे भौमानेस्त फुडारी त्रैलोक्यनाथ सान्याल हांची चली.अरुणाच्या भयणीचे नांव पुर्णिमा बॅनजर्जी.  
## शिक्षण
अरुणाचे मुळावे शिक्षण लाहोरांतल्या सेक्रेड हार्ट कॉन्व्हेंट हांगा जाले आनी मुखावयले शिक्षण नैनितालच्या अॅल सेन्ट्स कॅालेज हांगा जालें.पदवी परिक्षा उत्तीर्ण जाल्याउपरांत अरुणा कलकत्त्याच्या गोखले मेमोरिअल स्कूल हांगा शिक्षक म्हूण काम पळेताली. हांगा तिच्यापरस वीस वर्सांनी व्हड आशिल्ल्या काँग्रेसच्या पुडार्या कडेन जाली. 1928 या वर्सा दोगानी लग्न केले. 
अरूणा गांगुलीची अरूणा असफ अली जाली .
## वावर
अरूणा 1930,1941 या वर्सा सत्याग्रहांत वाटो घेवन बंदखण भोगली. बंदखणीन आसतना तिचीं वळख व्हड व्हड सत्याग्रहीवांगडा जाली. जेचो परिणाम तिच्या विचारांचेर खुब्ब जालो. हातूं भितूर जयप्रकाश नारायण ,डॉ राम मनोहर लोहिया , अच्युत पटवर्धन अशे समाजवादी विचारांचे फुदारी आशिल्ले. 1942 या वर्सा भारत छोडो आन्दोलनांत वाटो घेता आसतना अरूणाजीन प्रकट रूपान रावून बंखणीन वचपापरस भूमिगत रावोन चळवळ फुडे व्हरपाचो निर्णय घेतलो. महात्मा गांधी आनी इतर कॉग्रेसच्या व्हड नेत्यांक अटक जाल्याउपरांत मुंबय हांगा प्रकट जावन  विरोध सभा आयोजित करपी ती पयली बायलमनीस आशिल्ली. मुंबयच्या गोवालीया मैदानाचेर तिणे काँग्रेसचो झेंडो फडकायलो. इतलो जावनयबी ही बायलमनीस पुलिसांक मेळ्ळी ना. 1946 मेरेन सक्रिय आंदोलन करूनूय बी पोलिस तिका अटक करू शकले ना. ताणि तिची सगली संपत्ती जप्त केली.पूण तरी ही धीराची बायलमनीस फाटी सल्ली ना .1947 या वर्सा अरुणाजी दिल्लीच्या काँग्रेस समितीची अध्यक्ष जाली. 1948 या वर्सा लेफ्ट सोशलिस्ट पार्टी नावाच्या पक्षाची स्थापणूक करून अरूणा असफ अली कामगार आंदोसलनांत सक्रिय जाली. ह्याच्या पक्षाचो 1955 या वर्सा भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी सोडली. 1958 या वर्सा दिल्लीची मेयर जाली . याच वर्सा ती तिणे मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पार्टी सोडली . 1964 वर्साजवाहहरलाल नेहरुंच्या मरणा उपरांत अरुणाची परत कॉग्रेसींत आयली . पूण पयलीभशेन सक्रिय वाटो तिमे घेतलो ना. इंडोसोवियत कल्चरल सोसायटी ऑल इंडिया पीस काउंसिल , नेशनल फैडरेशन ऑफ इंडिया वूमैन अशा अनेक संस्थांनी अरुणा असफ अली हाणी काम पणेलें. 1960 या वर्सा डाव्या विचारसरणीक समार्पित आशिल्लें पेट्रीयट हें दिसाळें तिणे सुरू केलें. तशेंच आठवड्यान येवपी लिंक हें साप्ताहिक सुरू केलें. 
## मरण
पिरायेच्या 87व्या वर्सा दि. 29 जुलै 1996 या दिसा अरुणा असफ अली हांका नवी दिल्लींत मरण आयलें.
## संर्दभ भांगर भूंय दिसाळे दि.16 जुलय 2017 आयतार

वर्ग:देवनागरी पानां
दादोबा पांडुरंग तर्खडकार

## जल्म
*दादोबा पांडुरंग तर्खडकार* हांचो जल्म दि.9में 1814 या दीसा मुंबय हांगा जालो.तर्खडकार म्हळयार इंगलिशींतलो नामनेचो व्याकरणकार,ग्रंथकार आनी सुदारक.

## शिक्षण
ताणें मुळावें शिक्षण घराच बापायकडेन घेंतलें.फुडलें माध्यमीक शिक्षण बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटिचे शाळेंत जालें.
1825 या वर्सां ताची एल्फिस्टन इंस्टिटुटांत शिक्षक म्हणून नेमणूक जाली.1841 ते 46 मेरेन सुरतेचें इंगलीश शाळेंत म्हणून ताणें काम केलें.
समाजीक कार्य
सुरतेचे शाळेंत दुर्गाराम मंछाराम हो वांगडी ताका मेळ्लो.ह्या दोगांयनी मेळून मानवधर्मसभा(1844)स्थापन केली.हे सभेवतीन तांणी लोकांच्या विरोधाक भियेंनास्तना अंश्रध्दा निर्मुलनाचें आनी विनाक जागृतीचो वावर केलो.इ.सई1844 तो ज्ञानप्रसारकमंचाचो अध्यक्ष जालों.
फुडें 31 जुलय 1849 दिसा ताणें मुंबयत परमहंस सभेची स्थापना केली.1835 ते 1880 ह्या काळांत ताणें शिक्षक,अधिक्षक,उपजिल्हाधिकारी आदी वेगवेगळ्या पदांचेर काम केलां.निवृत्ती उपरांत कांय काळ तो ओरियेंटल ट्रांस्लेटराच्या पदार आशिल्लो.

## साहित्यीक कार्य
संस्कृत आनी इंगलीश भाशेच्या व्याकरणांचो ताणें खोलायेन अभ्यास केलो.मराठी भाशेचें व्याकरण उजवाडाक हाडलें.ह्या पुस्तका भायर तांची उजवाडाक आयिल्लीं हेर पुस्तकां अशीं आसात-विधवेच्य लग्नाचें समर्थन करपी निबंध 
विध्यवाश्रु मार्जन,इंगलीश व्याकरणाची पूर्व पठिका (1860),मराठी आनी गुजराती नकाशांचे पुस्तक(1863),मोरोपंताच्या केकावलीवेली गद्य टिका
(1856),जगद्वासी आर्य ह्या टोपम नावान धर्म सुत्रधार बरयल्लो धर्मविवेचन हो ग्रंथ(1868),परमहंसीक ब्राह्मधर्म(1880),शिशुबोध(1884)(मरणां उपरांत उजवाडाक आयिल्लो.)
आपजीण प्रा,अनंत काकबा प्रियोळकार हाणें संपादित करून उजवाडाक हाडली.दि.

## मरण
17 ऑक्टोबर1882 या दिसा मुंबय हांगा तर्डखकार हाका मरण आयलें.
संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
रामकृष्णबुवा वझे

**रामकृष्णबुवा वझे** हांचो जल्म वझरे हांगा दि.28 नोव्हेंबर 1874 .ताच्या भुरगेपणांतूच ताच्या बापायक मरण आयलें देखून ताचे आवयन ताका ल्हानाचो व्हड केलो.ताचें भुरगेपणांत खूब कशटांत आनी हालअपेश्टांत गेलें.ताचें मुऴावे शिक्षण चवथी मेरेन मराठींतल्यान जालें.भुरगेपणासावन ताका गावपाचो नाद आशिल्लो.दोखून कागलचो गायक बळवंतराव पोहरे हाचेकडल्यान ताणें गावपाचें मुळावें शिक्षण घेतले. उपरांत वचून वर्सभर विठोबा अण्णा हडप हाचे कडल्यान तालीम घेतली.वयाच्या बाराव्या वर्सा लग्न जाल्या उपरांत गायक जावपाचे इत्सेन घर सोडलें आनी पांयानी भोंवडी करीत तो पुण्याक गेलो.थंयच्यान तो इंदूराक गेलो.थंयचो नामनेचो पखवाज वादक नानासाहेब पानसेगेर तो रावलो.गायन शिकपाची रामकृष्णाबुवाची जिद जाणून पानसेन ताका ग्वाल्हेराक वचपाक सांगले.तो ग्वाल्हेराक आयलो आनी ग्वाल्हेर घराण्याचो सुप्रसिध्द उस्ताद निसार हुसेनखाँकडे गायन शिकूंक लागले.सामकी कश्टांनी आनी पोटाखातीर माधुकरी मागून ताणें गायनविध्या संपादन केली.कांय तेंप गोंयांत रावून ताणें गायन विध्येचें शिक्षण दिलें.ताच्या शिश्यांचे वळेरेंत ताचो चिरंजीव शिवरामबुवा वझे,हरिभाउ घांग्रेकर,केशवराव भोसले,मा.दीनेनाथ बापूराव पेंढारकर,भालचंद्र पेंढारकर,दन्नीबाई,तानीबाई कागलकर बुवा ह्या कलावंत मंडळीचो आस्पाव जाता.तो गाण्याचो शिकवण्योय करतालो.बलवंत संगीत मंडळी आनी ललितकलादश् ह्या नाट्यमंडळांत ताणें संगीत गुरु म्हूण कांय तेंप काम केलां.ताच्या संगीत कलाप्रकाश(1938)ह्या पुस्तकांत ताच्या कांय चिजांचो आस्पाव आसून,ताचें आत्मचरित्रय थोडक्यांत दिल्लें आसा.ताचे गायकीन मराठी रंगभूंयेक संगीत दिवन नाटय संगितांत भर घाल्या.तो संगीतक्षेत्रांतलो गायक,विव्दान आनी बहुरंगी कलावंत आसून,गायनाचार्य म्हण ताका नामना प्राप्त जाली.दि.05 मे 1945 या दिसा तांका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
झांशीची राणी लक्ष्मीबाई

## जल्म
हाचो जल्म दी. 19 नोव्हेंबर 1835 या दिसा काशी बनारस हांगा कर्हापडे ब्राह्मण कुंटुंबांत जालो. जल्मावेळावयलें तिजे नाव मनकर्णिका. आवय-बापूय तिका अपुर्बायेन मनुबाई म्ह्ण्टालें. तिचो बापूय मोरोपंत तांबे हो दुसरो चिमाजी आप्पा हांचो खासगी कारभारी आशिल्लो.

## भुरगेपण
 मनुबाई 3-4 वर्साची आसतनाच तिची आवय भागीरथीबाई अकस्मात भायर पडली.तेन्ना मनुबाईक घेवन तिचो बापूय ब्रह्यावर्त हांगा दुसरो बाजीराव पेशवे घराण्याच्या राजकी वातावरणांत आनी बाजीरावाचे पोसके चले नानासाहेब आनी रावसाहेब तशेंच तात्या टोपे हाम्च्या सांगातांत तिचें भुरगेपण गेलें.तांचेवांगडा तिणें मराठी भास,मोडी लिपी आनी हेर शिकप घेतलें.पशवे तिका अपुर्बायेन ‘छबिली’ म्हणटाले.घोड्यार बसप,तरसाद वावडप,तुबक चलोवप,शिकार करप ह्या ताकदीच्या खेळांतूय ती कसबी जाली. ती सुंदर, बुध्दीमान,शूर आनी धाडसी आशिल्ली.

## जीण
 1842 त म्हळ्यार पिरायेच्या आठव्या वर्सा मनुबाईचें लग्र झांशीचो महाराज गंगाधरराव हाचेवांगडा जालें आनी ती झांशीची रानी लक्ष्मीबाई जाली. तिचो बापूय मोरोपंत हाका झाशीच्या दरबारांत सरदारकी मेळ्ळी. झाशींक आसतना ती राज्यकारभाराचें बरेतरेन प्रशासन करपाक शिकली.तिच्या हेर गुणांकूय हांगा बरी पोसवण मेळ्ळी.गंगाधरराव आनी लक्ष्मीबाई हांकां 1851 त एक चलो जालो पूण तो रोखडोच भायर पडलो.मागीर गंगाधररावान आपल्याच घराण्यांतलो पांच वर्सां पिरायेचो आनंदराव हो भुरगो पोसको घेतलो आनी ताचें नांव दामोदर अशें दवरलें.1853 त गंगाधराव हाका मरण आयलें.उपरांत 1854 त लॉर्ड डलहैसी हाणें ‘पोसकीं भुरगीं’ नामंजूर थारावन झांशी संस्थान खालसा केलें.पोसको वारस नामंजूर केलो हाचेविशींचे गाराणे तिणें ब्रिटीश सरकारामुखार मांडली,पूण ताचो कांयच उपेग जालो ना.कांय थाराविक वर्सुकी निवृत्तिवेतनाचेर तिका किल्लो सोडचो पडलो.राज्य खालसा जाल्ल्यान तिका खूब खंत भोगली.देवधर्म,पुजा,दानधर्म आनी हेर आध्यत्मिक कार्यावळींनी ती आपलो वेळ घालोवपाक लागली.1859 त क्रांतीझूज सुरू जालें आनी क्रांतीचें ल्हार झांशीक पातळ्ळें.थंयच्या हिंदी सैनिकांनी सगळ्या ब्रिटीश अधिकार्या नी कत्तल करुन झांशीचो किल्लो कबीज केलो.तांणी राणी लक्ष्मीबाईक झांशीचें राज्य आपल्या हातांत घेवपाची विनंती केली आनी राणयेन खोशयेन राज्य कारभारचीं सूत्रां हातांत घोतली सुमार 10 म्हयने झांशी प्रांताचेर राणी लक्ष्मीबाईचें राज्य चालू आशिल्लें.ह्या काळांत झांशीचे शिमेवेल्या दतिया आनी ओछी ह्या संस्थानिकांनी झांशीक रेवंडो घालो,तेन्ना तिणें व्हडा धाडसान तांचेआड झूज दिवन ह्या दोन संस्थानांकडेन शांततायाची कबलात केली. उपरांत,झांशी संस्थानांत जाल्ले ब्रिटिशांचे कत्तलींत रानी लक्ष्मीबाई जापसालदार आसा असो आरोप दवरून गव्हर्नर कनिन हाणें तिका धरपाखातीर सर ह्यू रोज हाका धाडलो. व्हडा सैन्यासयत रोज हाणें 20 मार्च 1858 दिसा झांशीक रेवंडो घालो.राणयेन तात्या टोपे,नानासाहेब पेशवे हांकां मदत करपाक आपयले.इकरा दीस तिणें ब्रिटिशांचो खर प्रतिकार केलो. बाराव्या दिसा ब्रिटिशांनी शारांत घुसून कत्तल जाळपोळ आनी फितुरीय वाडटाली.ताका लागून राणयेक पळून वचपाबगर आनी कांयच उपाय नाशिल्लो. निमाणें ती पोसक्या भुरग्याक फाटीक बांदून दादल्यांच्या भेसांत  सुमार 300 वेंचिक लोकांक घेवन झांशीतल्यान भायर सरली.

वर्ग:देवनागरी पानां
विठ्ठलराव कोरगांवकर

विठ्ठलराव कोरगांवकार
## जल्म
विठ्ठलराव कोरगांवकार हो नामनेचो पेटीवादक.कोरगांव ताचो मूळ गांव.

## शिक्षण
तो ल्हान आसतना ताचे आवय-बापूय मेल्ल्यान कुटुंबाची जाबाबदारी ताचेर पडली.ल्हानपणांत कीर्तनां आयकून  ताका संगीताची आवड निर्माण जाली.कुटुंबाच्या जबाबदारी ताचेर उदरनिर्वाहाखातीर तो मुंबय गेलो आनी पिरायेच्या धाव्या वर्सा ताणें पाटणकर संगीत मंडळीत प्रवेश केलो . थंय ताणें भागवत हाचेकडेन पेटयेचे मुळावें धडे घेतले. थंयच ताणें गावपाचो आनी पेटी वाजोवपाचो अभ्यास सुरु केलो . फुडें 1905 मेरेन भाचूभई भांडारे हाचेकडेन पेटयेचें फुडलें शिक्षण घेतलें .

## काम
1905 त,ताणें हुबळीतक स्वताचो  वेवसाय सुरु केलो. ताचो उघेगधंदो जरी वाडत आशिल्लो तरी ताचे संगीत साधनेंत खंड पडलो ना. तो दिसाक स तास रियाज करतालो.अब्दुल करीमखाँ,वझबुवा,सवीईगंधर्व,सौ.हिराबाई बडोदेकर ,मास्टर कृष्णाराव अशे कितलेशेच नामनेचे कलाकार मुक्कामाक हुबळी हांगा तागेर  रावतालो.1906 ते 1928 मेरेन ताका खाँ साहेब हाची तालीम मेळ्ळी .शास्त्रीविचार ,स्वरविलास आनी सौंदर्यदर्शन हाचें मार्गदर्शन ताका खाँसाहेबाकडल्यान मेळ्ळें.तेभायर पं.रामकृष्णबुवा वझे हाचेकडल्यानूय ताका मार्गदर्शन मेळत आशिल्लें.तशेंच अल्लादियाखांसाहेब ,पं.बाळकृष्णबुवा इचलकरंजीकर ,आग्रा घराण्याचे  गायक ,गोरजान –मलकाजान सारक्या म्हान गायकांचे  कलात्मकतेचो परिणाम ताचें संगीत  साधनेचेर जालो .पूण 1935 त ताच्या धंघात खोट आयली आनी  ताका हुबळीचो वेवसाय सोडून मूंबय येवंचें.पडले. थंय ताणें रुकिमणी संगीत विघालय सुरु केलें.हें विघालय चार वर्सां चल्लें.उपरांत झुजाचें परिस्थितीक लागून ,हेराप्रमाण विठ्ठलरावाकूय मूंबय सोडची पडली. उपरांत तो बेळगांवा स्थायिक जालो.आनी थंय ताणें विघालय सूरु केलें.आनंदाखातीर कमयिल्ली संगीतीक दैवतां.ताणें ह्या दोनूय कलाकारांची कला स्वताच्या अप्रतीम पेटी वाजोवपांत हाडपाचो चडांत चड यत्न केलो.विठ्ठरावाच्या कलात्मक यंशांचें हेंच मुखेल सूत्र   आशिल्लें.हिज मास्टर्स व्हाँइस हे कपंनीन काडिल्ल्यो विठ्ठलरावाच्यो णव रिकोर्डी खूब लोकप्रिय जाल्यो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
एडवर्ड मिल्स पर्सेल

एडवर्ड मिल्स पर्सेल
**एडवर्ड मिल्स पर्सेल** हो अमेरोका भौतीकशास्त्रज्ञ 1933त परड्यू विद्दापिठाची विधुत्  अभियांत्रीकीची बी.एस ही पदवी मेळयतकूच ताका एक वर्स जर्मनीत कार्लझ्त्रेए नगरांतअंतरराश्ट्रय विद्दार्थी विनिमय येवजणेखाला शिकपाची संद मेळ्ळी. ते उपरांत ताणें हार्वर्ड विद्दापिठाच्यो एम. एम (1935) आनी पी. एच. डी. (1938) ह्यो पदव्यो घेतल्यो. दोन वर्सा हार्वर्ड विद्दापिठांत भौतिकशास्त्राचो र्निदेशक म्हणून ताणेँ काम केलें. ते उपरांत 1941-45 ह्या काळांत मॅसॅच्युसॅट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टॅक्नोलॉजीच्या रेडिएशन लॅबोरेटरींत नवें सूश्र्म तरंग तंत्रआनी नवी कंप्रता पट्ट हांच्या लस्करी कामाखातीर रडाराची उदरगत करपा नदरेन अभ्यास करपाखातीर स्थापन जाल्ल्या शास्ज्त्रज्ञांच्या गटाचो तो मुखेल आशिल्लो.

1946त तो हार्वर्ड विद्दापिठांत सहाय्यक प्राध्यापक आनी 1949 प्राध्यापक जालो. ते उपरांत 1958-60 ह्या काळांत तो विज्ञानाचो डॉनर प्रध्यापक आशिल्लो आनी 1960त गेरअर्ड गेड विद्दापिठांत प्राध्यापकपदाचेर ताची नेमणूक जाली. चुंबक श्रेत्रांत घुंवत आशिल्ल्या आणवीय कणांचे कंप्रतेकडेन अनुस्पंदन मेळोवपाखातीर रेडिओ-क्रप्रता(30 किलोहट्र्झ-300 मॅगाहटर्झ) आनी सूश्रीम तरंग (300 मॅगाहटर्झ-3,00,000मॅगाहट्र्झ) आंदोलनाचो पर्सल आनी ताच्या वागड्यांनी उपेग केलो. ही पद्दत ह्या नांवान वळखतात. 1946त पर्सेल आनी ताच्या वांगड्यांनी मेणांतल्या प्रोटोनाक लागून जावपी अणुकेंद्रीय चुंबकिय अनुस्पंदनाचो सोद लायलि. त्याच सुमाराक फिलिक्स ब्लॉक आनी ताच्या वांगड्यांनी स्टॅनफर्डाक उदकांतल्या प्रोटोनाच्या सोद लायलो.

ह्या मोलादीक वावराखातीर पर्सेल आनी ब्लॉक हांकां 1952 वर्साचो भौतीकशास्त्राखातीर आशिल्लो नोबॅल पुरस्कार वांटून मेळ्ळो. ह्या सोदाक लागून अणुकेंद्रीय परिबलां, द्रव आनी घन पदार्थातले रसायनीक बंध आनी आणवीय बंधन हांचेविशी म्हत्वाची म्हायती उपलब्ध जावन चुंबकीयअनुस्पंदन वर्णपटविज्ञानाचें नवें संशोधन श्रेत्र निर्माण जालें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वामन पंडित

**वामन पंडित**

वामन नरहरी शेष हाजो जल्म 1636 या वर्सा जालो. हाजो जल्म नांदेड हांगा जालो. हाजया आवयले नांव लक्ष्मबाई आनी बापायले नांव नरहरी. ल्हानपणासावन वामन हो बुंदवंत. ल्हानपणानूच ताणे फारशी भाशेचो अभ्यास केल्लो. तो कांय दीस विजापूराल्या बादशाहाच्या दरबारांत आशिल्लो. पूण बादशाह ताका मुस्लीम करपाक पळयता, हें लक्षांत आयले उपरांत तो थंयसून पळ्ळो. कंय दीस भिक्षा मागून जगलो. एका मध्वमती गुरूलागी तो वेद आनी शास्त्रां बरे तरेन शिकलो. जाका लागून ताणें पूर्वपक्ष आनी उत्तरपक्ष अशें करून जायत्या जाग्यार वादविवादांत जैत मेळयलें. वामन पंडित हो दैतमतवादी आसलो. पूण ब्या गिन्यानानताचें समाधान जालें ना. तो जायत्या जाग्यार आनीक मता तपासपा खातीर भोंवत रावलो. जायत्या शास्त्री पंडितांच्यो ताणें गांठीभेटी घेतल्यो. पूण ताका निराशा गावली. तो इतलो निराश जालो की, आत्महत्या करपाचे यत्न ताणें केले. फुडें मलयाचल पर्वताचेर ताका एक यती मेळ्ळो, जाणें ताका पूर्ण गिन्यान दिलें. ताका लागून उच्च दज्याचें काव्य ताका स्फुरलें. ताणें स्वताचें काव्य बरयलेंच पूण संस्कृतांत आशिल्लें काव्य ताणें मराठींत हाडलें. भर्तृहरली शतकां, गंगालहरी, समश्र्लआकी गीतां हीं काव्यां ताणें अणकारीत केली. लोकाच्या आग-या वयल्यान ताणें गितेचो अणकार केलो. जाचे नांव यथायर्थदीपिका. कड्डी भक्ती कांय कामाची ना, गिन्यान आसलेली भक्तीच मोक्ष मेळेवपाक उपेगाक येता हें मत ताणें मांडलें. मोरोपंतान म्हणिल्ले प्रमाण सुश्र्लोषक वामननाचा अशें ताजें काव्य आसलें.

## जल्म
वामन नरहरी शेष हाजो जल्म 1636 या वर्सा जालो. हाजो जल्म नांदेड हांगा जालो

## नाती
हाजया आवयले नांव लक्ष्मबाई आनी बापायले नांव नरहरी.

## संवसारीक जीण
ल्हानपणासावन वामन हो बुंदवंत. ल्हानपणानूच ताणे फारशी भाशेचो अभ्यास केल्लो. तो कांय दीस विजापूराल्या बादशाहाच्या दरबारांत आशिल्लो. पूण बादशाह ताका मुस्लीम करपाक पळयता, हें लक्षांत आयले उपरांत तो थंयसून पळ्ळो. कंय दीस भिक्षा मागून जगलो. एका मध्वमती गुरूलागी तो वेद आनी शास्त्रां बरे तरेन शिकलो. जाका लागून ताणें पूर्वपक्ष आनी उत्तरपक्ष अशें करून जायत्या जाग्यार वादविवादांत जैत मेळयलें. वामन पंडित हो दैतमतवादी आसलो. पूण ब्या गिन्यानानताचें समाधान जालें ना. तो जायत्या जाग्यार आनीक मता तपासपा खातीर भोंवत रावलो. जायत्या शास्त्री पंडितांच्यो ताणें गांठीभेटी घेतल्यो. पूण ताका निराशा गावली. तो इतलो निराश जालो की, आत्महत्या करपाचे यत्न ताणें केले.

## वावर
फुडें मलयाचल पर्वताचेर ताका एक यती मेळ्ळो, जाणें ताका पूर्ण गिन्यान दिलें. ताका लागून उच्च दज्याचें काव्य ताका स्फुरलें. ताणें स्वताचें काव्य बरयलेंच पूण संस्कृतांत आशिल्लें काव्य ताणें मराठींत हाडलें. भर्तृहरली शतकां, गंगालहरी, समश्र्लआकी गीतां हीं काव्यां ताणें अणकारीत केली. लोकाच्या आग-या वयल्यान ताणें गितेचो अणकार केलो. जाचे नांव यथायर्थदीपिका. कड्डी भक्ती कांय कामाची ना, गिन्यान आसलेली भक्तीच मोक्ष मेळेवपाक उपेगाक येता हें मत ताणें मांडलें. मोरोपंतान म्हणिल्ले प्रमाण सुश्र्लोषक वामननाचा अशें ताजें काव्य आसलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
सय्यद अहमद खान

thumb|सय्यद अहमद खान
सय्यद अहमद खान
**सय्यद अहमद खान** भारतांतलो कट्टर इस्लामावादाचो पुरस्कर्तो आनी प्रचार, तशेंच मुस्लिम शिक्षणशास्त्रज्ञ, कायदो पंडीत आनी लेखक. ताणें आपली कारकीर्द कारकुनी नोकरेसावन सुरू काली. अलीगङ शारांत ताणें मोहमदन अँग्लो ओरिएंटल कॉलेजाची स्थापना केली. भारंतातलो मुस्लिम समाज आनी इस्लाम धर्म हांच्या पुनुरूथ्थनाची चऴवऴ ताणें उबारली. सर सय्यद अहमद खान हो एकुणिसाव्या शेंकडयांतलो एक मुस्लिम शिक्षणशास्त्रज्ञ. ब्रिटीश सरकारान सुरू केल्ल्या शिक्षणाचो फक्त हिंदू लोक लाभ घेतात. पूण परंपरीक पध्दतीन शिक्षण घेवप मुस्लिम लोक फाटींच आसा. देखून 1875 त ताणें अलिगड शारांत मुस्लिम स्कुल सूरु केलें. ताचेचं मुखार महाविघालयांत आनी उपरांत मुस्लिम विधापियाठांत रूपांतर जाले. 1887 त ’अखिल भारतीय मुस्लिम शिक्षण परिशदेची’ स्थापना करपांत ताणेंच फुडाकार घेत्तिलो. हे शिक्षणीक संसथेक उपरांत राजकीय परीशदेचें स्वरूप मेऴ्ऴे. मुस्लिम लीग हो संस्थेचें योगदान म्हत्वचें आसा. सैयद खान हाणें मुस्लिम समाजांत शिक्षणाचो प्रसार केलो. धर्मिक जागृताय वाडयली. तशेंच मुस्लम समाजाक ब्रिटीश सत्तेकडे लागीं हाडपाचो वावर तामें केलो. आदी भातांतलो मुसलमान समाज ब्रिटीशाआड आशिल्लो. भारतांतली मुस्लमानांनी सत् नस्ट करपांत ब्रिटीशांचो हात आसा अशें तांका दिसतालें. अशा समाजाक सर सय्यदान इंग्लिश शिक्षणाचें  म्हत्व पटोवन दिलें. ब्रिटीश सत्तेकडेन एकनिश्ठ रावल्यार मुसलमान समाजाची प्रगती जातली हें पटोवन दिवपाखातीर ताणें साबार ल्हान व्हड संस्था उबारल्यो. तेखातीर खूब व्याख्यानां आनी लेखय बरयले. सय्यदाच्या यत्नांक लागुनूच ब्रिटीश राजकारभारांत आनी लश्करांत मुसलमानांक म्हत्वाचे हुद्दो मेऴऴे. एकुणिसाव्या शेंकडयाच्या शेवटाक भारतांत जो राष्ट्रवाद उदयाक आयलो ताका सय्यदान सदाच विरोद केलो. 1885 त काँग्रेसची स्थापणूक जाल्या उपरांत हिदूं आनी मुसलमान हाचें एकवटीचे काँग्रसीन जो भर दिल्लो ताकाय विरोध करून,मुसलमानांचे नदरेन ती विधातक आसा. अशें ताणें सांगलें भारतांतल्या मुसलमानांक राष्ट्रीय चऴवऴीसावन पयस दवरपा खातीर यय्यद 1889 त अप्पर इंडियन मोहमडन डिफेन्स असोसिएशन नावांची संस्था उबारिल्ली. ताणें मुसलमानांखातीर विभत्ती मतदार संघ मागलो. ताच्या मताप्रमाण भारत हे एक राष्ट्र नाशिल्लें. एकाच देशांत दोन वोगवेगऴ्या धर्मांचे लोक आसल्यार, तीं दोन राश्ट्रं जातात, असो ताचो व्दिराशट्रवादी सिध्दांत आशिल्लों . सय्यदाच्यो सगऴयो मागण्यो वो यावजण्यो इसलाम धर्म , इस्लाम समाज आनी इस्लाम संस्कृती , भारतीय संस्कृतासावन वेगऴी करपाची मुसलमानांक प्रेरणा दिवपी थारल्यो.

वर्ग:देवनागरी पानां
यशवंत चित्ताल

**यशवंत विठ्ठल चित्ताल** हो कन्नड साहित्यांतलो एक नामनेचो कथाकार आनी कादंबरीकार. ताचे कुमठा, धारवाड, मुंबय आनी अमेरिकेंत जालें. 1951त, ताका अभ्यास करून, ताणें 1972 त रसायनीक तंत्रविज्ञान विशयांत एमएस्स. पदवी मेळयली. थंय आपली प्रामाणिकता, कामाची शिस्त, सतत अभ्यास-संशोधन ह्या गुणांक लागून एक-एक पांवडो वयर चडत तो संस्थेचो विपणन संचालक (मार्केटिंग डायरेक्टर) जालो आनी 1988त अँण्ड डेव्हलपमेंट ह्या संस्थांच्या पालवान ताणें युरोप, अमेरिका, जपान हांगा पावलो. ताणें बरयल्ले जायते इंग्लीश लेख संवसारांतल्या जाणकारांक मानवल्यात. इंडियन इंस्टिटयूट ऑफ टॅक्नॅलॉजी आनी प्लस्टिक रबर ताचो व्हडलो भाव गंगाधर चित्ताल हो एक नामनेची कवी आशिल्लो. यशवंत चित्ताल हाची पयली काणी 1949 त उजवाडाक आयली. (1957), ’आबोलीन’(1960), ’आट’ (1969), ’आय्द कयेगळु (1976) हे काणयांझेले विमर्शकांचे तोखणायेक पात्र थारले. ’मुरु दारिगळु आनी ’शिकारी’ ह्या नांवाच्यो ताच्यो दोनूय कादंबन्यो छापपाचे काम चालू आसा. ’शिकारी’ हे ताचे कादंबरीक 1979 वसांची कर्नाटक साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार तशेच 1988 वसाची साहित्य अकादेमी पुरस्कार फाव जाला. ताच्या विचारांचेर एम .एन रॉय,माक्रूस, येता. ताच्या साहित्यांत जोण. मरणाची संबंद सोदून काडपाचे यत्न, यत्न तो पावला कणकणी करीत आयला. ताच्या काणयांनी आनी दिसून येता.

वर्ग:देवनागरी पानां
दादाभाई नवरोजी

**दादाभाई नवरोजी**  
दादाभई नवरोजी हांचो जल्म दि. 4 सप्टेंबर 1825 या दिसा मुंबय जालो. दादाभाई नवरोजी हो येक व्हड फुडारी, अर्थशास्त्र आनी राशट्रीय काँग्रसचो एक सस्थापक. मुंबयच्या एका आचार्य पारशौ कुऴांत ताचो जल्म जालो. ताच्या बापायचें नांव नवरोजी पालनजी दोदीं आनी आवयचें नांव माणेकबाई. ताचे पिरायेच्या चवथ्याच वर्सा, ताच्या बापायक मरण आयलें. ताचे सुरवेचें शिक्षण नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीचे शाऴेंत जालें. कॉलेजांत वचचे पयलीं, पिरायेच्या इकराव्या वर्सा,  शोराबजी श्रॉफ हाचें सात वर्साचें गुलाबी नावाचें चलये वागडां दादाभाईचें लग्न जालें. दादाभाईक एक पूत आनी दोन धुवो अशीं तीन अपत्यां दालीं. कॉलेजांत अध्यापन करतनाच ताणें मुंबयंत समाज सुदारणेच्यो कितल्योशोच चऴवऴी उबारल्यो स्टुडंटूस लिटररी एन्ड सायंटिफिक सोसायटी ह्या नांवाची संस्था स्थापून, तिचे मराठी आनी गुजराती ज्ञानप्रसारक मंडऴी ह्या नांवाचे दोन प्रसिध्दी फांटे सुरू केले. ताणेंच पयलीं मराठी आनी पारशी चलयांच्यो शऴा काडल्यो. तेच भाशेन बाँबे प्रसिडॅन्सी असोसिएशन, हराणी फंड, पारशी जिमखाना, विडो रिमॅरेज ऍसोसिएशन, फ्रामजी इन्टिटयूट, व्हिक्टोरिया ऍन्ड आलबर्ट म्युझियम ह्या संस्थांची स्थापणूक करपाक फुडाकार घेतलो. 1851 वर्सा ताणें ‘रास्तगोफ्तार’ (सत्यवादी) ह्या नांवाचें गुजराती दिसाऴें सुरू केलें. लिवरपुलाक नव्यानूच सुरू जाल्ले कामा घराण्याचे वेपारी कंपनीचो भागीदार म्हणून जून 1855 त तो इंग्लंडांक गेलो, थंय तो पंदरा वर्सां रावलो. थंय ताचो ‘मॅन्वेस्टर कॅटन सप्लाय असोसिएशन’ , ‘काउन्सिल ऑफ लिवरपूल’, ‘अथेनियम’ , ‘नॅशनल इंडियन असोसिएशन’, ह्या संस्थां कडेन लागींचो संबंद आयलो. 1865-66 मेरेन ताणें लंडनचे युनिवर्सिटी कॉलेजींत गुजरातीचो प्राध्यपक म्हूण काम केलें. 1865त लंडनांत डब्ल्. सी. बॅनर्जी हाच्या सांगातान ताणें ‘लंडन इंडिया सोसायटी’ हे संस्थेची स्थापणूक केली. 1906 मेरेन तो हे संस्थेचो अध्यक्ष आशिल्लो. 1862 वर्सा दादाभाई कामा ऍन्ड कंपनी तल्यान भायर सरलो आनी ताणें स्वताची ‘दादाभाई नवरोजी ऍन्ड कंपनी ही कंपनी’ उबारली. दि. 30 जून 1917 या दिसा तांका मुंबय हांगा मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
लिओ टॉलस्टॉय

**लिओ टॉलस्टॉय** हाजो जल्म दि. 28 ऑगस्ट 1828या दिसा यास्नया पल्याना-तूला या प्रातांता येका गिरेस्त सरदर घराण्यांत जालो. ताच्या बापायचें नांव निकोलस इल्यीच आनी आवयचें नांव मेरी वॉलॉनस्की आशिल्लें. पांच भावांतलो लिओ चवथो भुरगो. लिओचे बायलेचें नांव सोफी बर्स.
कॅझन विद्दापिठांत 1844ते 1847 मेरेन शिश्रण जातकच ताणें कॉकेशस नगरांत सैन्यांत नोकरी धरली. क्रिमियन झुजांत सिव्हॅस्तपोलाच्या झगड्यांत वांटो घेतलो. शिकप आनी शिश्रणशास्त्र हाचेवयलीं आपलीं मतां प्रत्यश्रांत हाडपाखातीर टॉलस्टॉयान यास्नया पॉल्याना गांवांत 1849 वर्साअ शेतकामत्यांच्या भुरग्यांखातीर शाळा काडली. तशेंच, ’यास्नया पॉल्याना ’ ह्या नेमाळ्यांत बरेच लेख बरयले. ताचे आपजिणेच्या ग्रंथत्रयीचे पयलो वांटो घेत्सत्व(चायल्डहूड) ही 1852त उजवाडायल्ली टॉलस्टॉयाची पयली लेखनकृती. उपरांत 1854त ओत्रोचिस्त्व(बॉयहूड) आनी 1856त यूनस्त् (यश) असो दुसरो आनी तिसरो वांटो उजवायलो. तशेंच उत्रो पमेश्शिका (मॉर्निंग ऑफ ए लॅडलॉर्ड) ह्या पयलींच्या बरपांतूय ताणें चड करून साध्या मनशाची जीण आनी सरदार-जमीनदार हांचेकडेन जावपी ताचो संघर्श चितारपाचेरूय चड ब्भर दिला. क्रिमियन झुजांत ताणें वांटो घेतिल्ल्यान आपल्या सिवास्तोपल्सकीये रस्काझी(सिव्हॅस्तपोल स्टोरीस) हातूंत त्या झुजाचें वर्णन बरोवपाक ताका चड आदार मेळ्ळो. 1863 वर्सा बरयल्ले ताच कझाकी (कॉलेक्स) हे कादंबरींतूय हेंच खाशेलेपण दिसता.1863 ते 1869 ह्या काळांत टॉलस्टॉयान, नेपोलियनाकडेन जाल्यार झुजाचे फाटभुंयेवयली आपली राश्ट्रिय म्हत्वाची कादंबरी व्हय्ना इ मीर् (वॉर अँड पीस) बरयली. हातूंत 1805 ते 1825 ह्या इतिहासीक नदरेन म्हत्वाच्या काळांतल्या रशियन मनशाचें चित्र पितारला. उचेंल्या लिकांचो अहम् ,सुवार्थ ,नीच वृती आनी सामान्य जनतेचो देशाभिमान खर पणान जाणवता. 1875 ते 1877 ह्या काळांत ताणें टॉलस्टॉय अँना केरनिना ही कादंबरी बरयली. सरदार घराण्यांत जल्मल्ल्या पूण महत्वाकांश्री आनी वैयक्तिक अहंभावना पोकरिल्ल्या उच्चभ्रू समाजाच्या ढोंगी नीतीमत्तेआड,झूजपी अँना हे रशियन बायलेची काणी हे कादंबरेंत आसा. एक  आवय आनी एक मोगिका ह्या नात्यांक लागून तिच्या मनांत जावपी झुजाचें मन हालोवपीचित्र ताणें तशें पितारलां. ताची तिसरी म्हत्वाची कादंबरी वस्क्रिसेनिये (रॅझरॅक्शन) ही 1899 वर्सा उजवाडा आयली. हातूंत विचरीक गोंदळ आसलो तरी वास्तव चितारपी ती एक अप्रतीम नमुनो जावन रावल्या. कठोर आनी नैतिक न्यायपद्दतीकडेन जोडिल्ल्या मुळाव्या प्रस्तांक हातूंत सुटावे करपाचो यत्न टॉलस्टॉयान केला.

वर्ग:देवनागरी पानां
पंडित कुमार गंधर

**पंडित कूमार गंधर्**
शिवपृत्र सिध्दारामय़्य़ा कोमकलीमठ हांचो जल्म बेळगांवलागच्या सुलेभावी हांगसर दि. 8 एप्रिल 1927 या दिसा जालो. पिरायेच्या पाचव्या वर्सा ताणी आपूण संगीत घेवनच जल्माक आयल्याची जाणीव बापायक करून दिली. पिरायेच्या धाव्या वर्सा कुमारजींनी पयल्या फावट माच्च्येर गायन केले. ताज्या बापायन ताका देवधर हाच्यालागी संगीत शिकपाक धडलो.पिरायेची वीस वर्सा जाल्ली तेन्ना तो त्याच गुरुकुलांत शिकोवपाक लागलो. थंयच गुरुकुलांत शिकवपी भानुमती कंस हांच्यालागी तांचे लग्न जाले. एप्रिल 1947 या वर्सा तांका टीबी जाली. वैजकांच्या सांगण्यावयल्यान ते मध्यप्रदेशांतल्या देवास हांगा रावपाक गेले. फुडली स वर्सां तें गांव शकले ना. पूण खाटीर पडल्या पडल्या ते निसर्गांतलो प्रत्तेक आवाज आयकतालो. स्वतालागी गुणगुणटालो. हातूंतल्यानूच तांका निर्गुणी भजनांची आवड लागली. फुडे जेन्ना स्ट्रेप्टोमायसिन या वखदाचो सोद लागलो, तेन्ना या वखदान पंडितजींचेर इलाज केलो. पूण तो मेरेन तांचे येक फुफ्फुस निकामी जाल्लें. पूण उमेद ना हारतां उरिल्ल्या येका फुफ्फुसाचेर ह्या गंधर्वान संगिताचो स्वर्ग उबो केलो. ताजो चलो मुकूल आनी चली कलापिनी हाणी हो फुडे चलयला. कुमार गंधर्वालो नातू भुवनेश होसुद्दा आजाभशेन शास्त्रीय गायक म्हूण नामणाय मेळयता.

वर्ग:देवनागरी पानां
अजित वाडेकर

**अजित वाडेकार** हो आक्रमक फलंदाज म्हूण वळखलो वतालो.

## जल्म
अजित लक्ष्मण वाडेकर हांचो जल्म दि . 1 एप्रिल 1941 या दिसा मुंबयंत जालो . अजित वाडेकार हो आक्रमक फलंदाज म्हूण वळखलो वतालो . ल्हनपणांत ताका क्रिकेटचे खूब्ब पिशें आसलें.ताज्या बापायक ताणे गणित शिकून अभियांत्रिकी शाखेतल्यान पदवीधर जावचें अशें दिसतालें. पूण अजिताक क्रिकेटचें इतलें पिशें आसलें की ताणे बापायली इत्सा मनार घेतली ना.

## ताचे वावर
ताणे क्रिकेट खेळपाचो खूब्ब ध्यास घेतलेलो . हाजो परिणाम म्हूण 1958-59 या वर्सा ताणे प्रथम श्रेणी क्रिकेटांत पावल दवल्लें. 1966 या वर्सा ताणे टेस्ट क्रिकेटींत आपले पयले पावल दवल्लें. ब्रेबॉन स्टेडियमाचेर वेस्ट इंडिजाविरुद तो पयली टेस्ट खेळ्ळो . ताज्या मागीर तो 1974 मेरेन 37 टेस्ट मॉची खेळ्ळो . चडसो तो तिसर्या पांवडयांर  खेळपाक वतालो. वाडेकर पयली मुंबयचो कप्तान आशिल्लो . 1971 या वर्सा तो भारताचो कप्तान  जालो. ताच्या कप्तानपदाखाला भारतान पयल्या फावट वेस्ट इंडिज आनी इंग्लंडच्या दौर्यालर  आसताना मच जिखल्यो.  भायल्या देशांत मालिका जिकपाची हॅटट्रीकूय बी भारतान ताच्या कप्तानपदाखाला केली. निवृत्त जाल्याउपरांत अजित वाडेकर हाणी भारतीय क्रिकेट टीमचो व्यवस्थापक म्हूण काम पळेंलें. ताका 1967 या वर्सा अर्जून पुरस्कार मेळ्ळो. 1972 या वर्सा पऋश्री या पुरस्कार अजित वाडेकरालो सन्मान जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
चाली चॅप्लीन

सर चाल्स स्पेन्सर चॅप्लिन, ज्युनियर, म्हळयार
चाली चप्लिन हाजो जल्म लंडन हांगासर दि. 16
एप्रिल 1889 या दिसा जालो. ताज्या भुरगेपणांतूच
आवयन ताका नाचपाक-गावपाक शिकयल्लो. ताचया 
भुरगेपणांतूच बापूय भायर पडिल्लयान आनी आवयचे
मनोविकतीक लागून ताका सातव्या वसांचेर हे कलेची
जियोवपाखातीर ताका शिकप घेवप जमलेना. पिरायेच्या
सतराव्या वसा ताचो भाव सिडनी हाणे चालसाक प्रवेश 
मेळोवन दिलो. तकलेर डर्बी हॅट, मिशयो आनी हातांतली
बडी हया ताच्या विचित्र भेसाक लागून चार्लस 1917 वस
म्युच्युअल कंपनीखातीर ताणे तयार केल्ले ‘वन ए. एम ’
‘दी पिलग्रीम ‘दि क्यूअर,इजी स्टीट आनी दि इमीग्रॅट हे
चड वास्तववादी आनी उपहासात्मक चित्रपट आशिल्लें. 
द ग्रेट डिक्टेटर (1940) आनी मस्यू व्हेर्दू (1947) ह्या
चित्रपटांनी ताका भरपूर नामना मेळोवन दिली . 1952
तलो लाइम लाइट आनी 1957 तलो ए किंग इन न्ययाँर्क 
हे ताचे चित्रपट बरेच गाजलें . तातूंतल्या लाइम लाइट 
चित्रपटाक 1973 या वर्सा आँस्कर पुरस्कार मेळ्ळो. 
चॅप्लिनाची खाजगी जीण बरीच घुस्पागोंदळाची आनी अस्थिर
मतप्रणालीचो प्रसार करपी अशी टिका ताचेर जेल्लयान ताणे
अमेरिकन नागरिकत्व न्हयकारलें आनी 1953 सावन तो 
आपली चवथी बायल आनी स भुरगीं हांचेवांगडा जिनिव्हा
(स्वित्झरर्लड) हांगा रावपाक लागलो. मार्च 1975 या वर्सा	
राणी एलिझाबेथ हिंणे नाइटहुड दिवन ताचो भोवमान केलो.
हो म्हान नट दि.25 डिसेंबर 1977 या क्रिसमसादिसा क्रिस्तवासी जालो.

वर्ग:देवनागरी पानां
गंगाधर मनमोहन महांबर

**गंगाधर मनमोहन महांबर** भावगीतकार आनी चित्रपटगीतकार.

## जल्म
गंगाधर मनमोहन महांबर हांचो जल्म 31 जानेवारी 1931 ह्या दिसा मालवणांत जालो.

## शिक्षण
गंगाधर हांचे मुळावे आनी माध्यमीक शिक्षण टोपीवाला हायस्कुलांत जालें.

## वावर
ते ‘ पश्र्चिमा ’ पुणे नियतरालिकाचे कार्यकारी संपादक जाले.मालवणच्या ‘ बालसन्मित्र ‘ या पारुजी नारायण मिसाळ हांच्या पक्षिकांत त्यांच्यो ल्हान भुरग्यांच्यो काण्यो,कविता आनी लेख प्रसिद्द जाताले.पुण्या आयले बराबर तांणी वृत्तपत्र व्यवसायाक सुरवात केली.फुडें भावगीतकार आनी चित्रपटगीतकार म्हूण तांका खासा नामना मेळ्ळी.महांबरे हाणी ‘ कंठातच रुतल्या ताना’  निळा सावळा नाथ,बोलून प्रेमबोल,’ संधीकाली या अशा ‘ ‘नयनात तुझ्या सखि सावन का ?’ अशो कितल्योशोच कविता आनी पदां बरयलीं.तांची चित्रपटगितां आशिल्ले चित्रपट म्हणल्यार ‘ युगे युगे मी वाट पाहिली ’  ‘सौभाग्यकांक्षिणी ‘ ‘ एकटी ‘ ‘ प्रीत तुझी माझी ‘ अशे जाय ते आसात.गंगाधर महांबरे हांची गाजिल्लीं चित्रपटगितां म्हणल्यार ‘ तूच खरा आधार ‘ , ‘ जादुगारा तुला मी ‘ , ‘देवाघरच्या फुला ‘ , ‘ पाण्यातले पहाता प्रतिबिंब हासणारे ‘ , ‘ हळदीकुंकवाला हळदीकुंकवाला बाई सुवसिनी झाल्या दंग ‘. तांच्या गितांक आशा भोसले ,लता मंगेशकर ,सुधीर फडके ह्या सारकील्ल्या भोवमानेस्त गायक-गायिकांनी गायल्यात.

## मरण
पुण्यांत दि.23 डिसेंबर 2008 ह्या दिसा तांकां मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
लुई पाश्चर

**लुई पाश्चर** हो एक नामनेचो सूक्ष्मजंतुशास्त्रज्ञ.

## जल्म
नामनेचो सूक्ष्मजंतुशास्त्रज्ञ लुई पाश्चर हाचो जल्म 27 डिसेंबर 1882 ह्या दिसा फ्रान्स देसांत जालो.

## वावर
1860 ह्या वर्सा ‘मनशाक सूक्ष्मजंतू खातीर दुयेंस जाता आनी ताचेर उपाय म्हळ्यार लशीकरण’ असो सोद लुईन लायलो. सुरवातीक ताणें रोस नासताना हाचेर संशोधम केलें. त्याखातीर ताणें रोसाच्या आयदनार बारीक जाळी लायिल्ली. तेखातीर हवेंतलो बारीक धुल्लो भीतर वचचो न्हय. दुस-या दिसा पातेलें उक्तें कर जाल्यार रोस नासूंक नाशिल्लो. ताचेवयल्यान ताणें अनुमान काडले हवेवांगडा येवपी भायल्या कारणा खातीर रोस नासता. जाळी लायल्या कारणान रोस नासूंक ना. ही भायली कारणां म्हळ्यार सुक्ष्मजंतू आसून ते खाणांत जैवीक बदल करतात, जाका लागून खांवचें पदार्थ नासतात. त्या वेळार सुक्ष्मजंतुंचे निरीक्षण करपाखातीर सुक्ष्मदर्शक यंत्र नाशिल्लें. तरीय लुईन अप्रत्यक्षपणानस सुक्ष्मजंतूंचे आसप सिद्ध केले. हे जंतू जशें अन्न इबाडटात तशेंच शरिरांत भीतर सरले काय शरिरूय नासयतात. ह्या जंतूंचेर लशीकरण केल्यार दुयेंसाचेर जैत मेळोवपाक येता, असो निश्कर्श लुईन काडलो. लुईच्या ह्या सुक्ष्मजंतू सिद्धांताक निमणे जगांत मान्यताय मेळ्ळी.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
वर्ग:Prosidh, Famadh Monxeam
नरहर रघुनाथ फाटक

फाटक हे नामवंत पत्रकार आनी प्राध्यापक, संतसाहित्याचे चिकित्सक, इतिहाससंशोधक आनी चरित्रकार. भोर ह्या येका वेळावयल्या संस्थानातील जांभळी ह्या गावांत तांचो जल्म दी. 15 एप्रिल 1893 या दिसा जालो. तांचे घराणे मूळचें कमोद ह्या गावचे. पूण मागीर ते जांभळी हांगा आयले. ताजो बापूय सरकारी नोकरेंत आसलो. शिक्षण भोर, पुणे, अजमेर, इंदूर आणि अलाहाबाद  ह्या जाग्यार जालें. 1917 या वर्सा अलाहबाद विधापीठातल्यान ते तत्वगिज्ञान हो विषय घऊन बी. ए. जाले. ताज्यउपरांत कांय काळ विविधगिन्यानविस्तार, इंदुप्रकाश, नवा काळ ह्या नियतकालिकांच्या संपादनकार्यात ताणी भाग घेतलो.  सत्यान्वेषी आनी फरिशता ह्या टोपणनावांनी ताणी खूब वृत्तपत्रीय लेखन केले आनी आपल्या नर्भीड पत्रकारीतेन सगल्यांच्या मनांत घर केले. 1935 – 37 ह्या काऴात श्रीमती नाथीबाई ठाकरसी विधापीठात आनी ताज्यामागीर मुंबईच्या रामनारायण रूईया कॉलेजात ते मराठीचे प्राध्यापक आसले. ह्याच कॉलेजातून 1957 साल ते सेवानिवत्त जाले इतीहासाचार राजवाडे ह्यांच्याखातीर फाटक हे इतिहाससंशोधनाकडे वऴे मराठी भाशा-साहित्याच्या व्यासंगाबराबरच संस्कत,इंग्रजी,हिंदी ह्या भसांतील साहित्याचो ताणी खूब्ब अब्यास केलो.

वर्ग:देवनागरी पानां
ललिता पवार

**ललिता पवार** हांचो जल्म दि.18 एप्रिल 1916 या दिसा 
इंदूर हांगा जालो.ताजो बापूय लक्ष्मण सगुण हो रेशमी 
आनी सुती कपडय़ांचो वेपारी आशिल्लो. ललिता पवारले
पळण्यांतलें नांव अंबिका.तिका सगले जाण अंबू म्हणटाले.
तिचें मुळावे शिक्षण चवथी मेरेन जाल्ले.पिरायेच्या णव्या
वर्सा तिणें मूकूपटांलल्यान बालकाराची भूमिका केल्ली.
आर्यन कंपनीच्या नानासहेब सरपोतदार हांणी तिका सिनेमांत
काम करपाची संद दिली.1928 ह्या वर्सा आयिल्ल्या राजा
हरिशचंद्र ह्या सिनेमांत ती मुख्य भुमिकेंत आयली.
तांचे उपरांत गनिमी कावा राजपुत्र ,समशेर, बहादूर,चतूर
सुंदरी,पृथ्वीराज स्योगिता,जिगर ह्या सारक्या 
मूकूपटांलल्यान विंगड विंगड भूमिका केल्ल्यो.मुंबयच्या
चंद्र आर्टसचो हिम्मत-ए-मर्दा हो तिचो पयलो बोलपट.
भालजी पेंढकाकर लिखित-दिग्दर्शीत अरुण पिक्च्र्रर्सचो 1939
ह्या वर्सा उजवाडा आयिल्लो नेताजी पालकर हो तांचो
माराठींतलो पयलो बोलपट.हाचेशिवाय ललिता पवार हिचे
अमत,गोराकुंबार,जय मल्हार,रामशास,अमर भूपाळी,
मनाचं पान,चोरीचा मामला तर हिंदिंत दहेज,परछिर्इ,दाग,
श्री 420,अनाडी,जंगली,पोफेसर,घराना,खानदान,घर
बसा के देखो,परवरिश,सास मी कभी बहू यी, बहूरानी,
आनंद हे चित्रपट खुब गाजले.तिंचें लग्न गणपतराव
पवारावांगडा जालें.पूण तें चड तिगलें ना.ताचें मागीर ताचें
लग्न चित्रपट निर्मातो राजप्रकाश गुप्ता हांचे वांगडा जाले.पूण्यांत जाले. फब्रुवारी 1998 ह्या दिसा तांका मरण आयले.दुदैव म्हळ्यार ती मेली हे. दोन दीस कोणाकूच कळूंक ना.

वर्ग:देवनागरी पानां
साने गुरुजी

## साने गुरुजी == ते शिक्षक, सुटके झुजारी, साहित्तीक, पत्रकार,समाजसेवक,लोकशाही समाजवादाचे भाश्यकार आनी आंतरभारती चळवळीचे प्रवर्तक म्हूण सगल्यांक खबर आसात.

## जल्म
तांचो जल्म रत्नागिरींतल्या पालगड हांगसर 24 डिसेंबर 1899 ह्या दिसा जालो.

## शिक्षण
तांचे मुळावे शिक्षण पालगड हांगसर, माध्यमीक शिक्षण दापोली, औंध हांगा जालें. 1922 या वर्सा पुणे हांगसर बी.ए.ची पदवी घेवन तांणी 12924 ह्या वर्सा मुबंय विध्यापिठाची एम.ए.ची पदवी घेतली.

## वावर
‘ आई माझा गुरु’ , ‘ आई माझे कल्पतरू ‘ अशें तिचे वर्णन ‘ श्यामची आई ‘ ह्या पुस्तकात केलां. तांच्यो ‘ खरा तो एकची धर्म जगाला प्रेम अर्पावे आनी बलसागर भारत होवो ‘ ह्यो कविता फामाद आसात. तांणी वट्ट 73 पुस्तकां बरयली. तांणी आपणाले चडशे बरपावळ ते बंदखणींत आसतनाच केल्या. श्यामची आई ही फामाद कादंबरी तांणी नशिकच्या बंदखणींत बरयली.

## जिणें बदल
फुडें थंयसरल्याच प्रताप हायस्कूल हांगा शिक्षक आनी वसतिर्गहप्रमुख म्हणून काम केलें. 1930-32 च्या सवीनय कायदेभंगाच्या चळवळींतल्या सहभागा खातीर मुळे धुळे, नाशिक आनी तिरुचिरापल्ली हांगा बंदखण भोगली. नाशकांतल्या चांदवड हांगा ब्रिटिश सरकारा आड जहाल भाशण केल्ले खातीर परत एकदा तांकां बंदखण भोगची पडली. त्या काळांत साक्षरतेचे वर्ग चलोवप, खादी विकप, कँग्रेसी खातार निधी जमोवप, देशच्या स्वातंत्र्य चळवळींत भाग घेवप तशेंच देशा खातीर बलिदान केल्यांच्या कुटुंबियांक मजत करप अशी कामां करपांत तांणी स्वताचे जिवीत वेचलें. जातीची वेवस्था आनी अस्पृश्यताय मिटपाक जाय अशी तांची धारणा आसली. ते प्रमाण ते मरसर काम करीत रावले.

## मरण
11 जून 1950 वर्सा मरण आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
Mongllur

Mangalore (Tulu: Kudla; Kannada: Mangaluru; Byari: Maikal; English; Mangalore; Malayalam: Mangalapuram) Bharatachya paschim karavler arbi daryachya thadir aaschen Mangalore shaherache udentik paschim ghat asat.

Mangalore Karnataka achya Dakshina Kannada jillyache aadalthen kendra. Arbi dayarche bandra javn asche Mangalore bandar Bharatachya pramukh bandra payki ek. Netravati aani Gurupura nanyachya tadir aasche hen shahar Bharatache 25 takke niryaat sambalta.

Mangalore aaplya divlank, shikva sansthyank, darya tadik aani karshnya pasat phamad jala. Angachyo pramukh bhaso Tulu, Konkani, Kannada aani Byari. Hangasar dischi madan-tota aani chirya pratranni bandleli nalyachin ghara Mangaluchi visheshata.

Mangalore javo mangaluru, Konkani bhashenth 'Kodiyal' mun navadla. Karnatakanth asche hei shahar Bangalore upranth dusre adhik navadlle shahar zavnasa. Mangalurak hei naav Mangaladevi deevla thavn aila.

Mangalore developed as a port in the Arabian Sea during ancient times and became a major port of India. This port handles 75 per cent of India's coffee and cashew exports. The port is used as a staging point for sea traffic along the Malabar Coast. This coastal city was ruled by several major powers, including the Kadambas, Alupas, Vijayanagar Empire, Keladi Nayaks and the Portuguese. The city was a source of contention between the British and the Mysore rulers, Hyder Ali and Tipu Sultan. Eventually annexed by the British in 1799, Mangalore remained part of the Madras Presidency until India's independence in 1947. The city was unified with the state of Mysore (now called Karnataka) in 1956.

Mangalore is the largest city and administrative headquarters of the Dakshina Kannada district, and is one of the most multicultural non-metro cities of India. It is also the largest city in the Coastal and Malnad regions of Karnataka, besides being a commercial, industrial, educational and healthcare hub on the West Coast of India. This port city has the second largest airport in Karnataka. Mangalore city urban agglomeration extends from Ullal in the south to Mulki in the north, covering a distance of over 40&nbsp;km (25&nbsp;mi). The city's landscape is characterised by rolling hills, coconut palms, freshwater streams and hard red-clay tiled-roof buildings. The city has an average elevation of 22&nbsp;m (72&nbsp;ft) above mean sea level. Mangalore has a tropical monsoon climate, and is under the influence of the Southwest monsoon.

वर्ग:Romi panam
अनुपम खेर

**अनूपम खेर** दि. 7 मार्च 1955 ह्या दीसा हीमाचल प्रदेशातल्या शिमलात जालो. खेर हांचे घराणें काश्मिरी पंडितांचें. काश्मिरातल्यान ते शिमलाक स्थायीक जाले. ताजो बापूय हो कारकून 
आशिल्लो. अनूपमाचें नुऴावें शिक्षण शिमल्यांतल्या डिऍव्ही स्कूलांत जालें. ताजे उच्च शिक्षण हिमाचल प्रदेशालात युनिव्हसिटीत जाले .ताच्या मागीर तो नशनल स्कुल ऑफ ड्रमात शिकलो. आपले करिअर करपा खातीर तो मुंबय आयलो. थंय ताका नाटकांनी ल्हान ल्हान कांमा मेळ्ळी. पयशे नाशिल्या कारणान ताका रेल्वे प्लेटफॉमाचेर कारणान न्हीदून दीस काडचे पडल्यात.पूण ताणें जिद्द सोडली ना. ताका पयलें काम मेळ्ळें तें 1982 वर्सा आयिल्या महेश भटाल्या सारांश पिक्चरान. हातूंत अनूपम खेरान जाणट्याची भुमिका केल्या, जाचो चलो भायर पडला. ताका पॅन्शन मेळना आनी ती घेवपा खातीर तो लांच दीवपाक तयार ना. ही सामक्या जाणट्या मनशाची भुमिका ताणें केली तेन्ना ताजें वय आसलें फकस्तं 28 वर्सा .ह्या पिक्चरांतल्या बी व्ही प्रधानाचे भुमिका फावो जालो. ताज्या उपरांत आयिल्लो कर्मा हो पिक्चरुय खुब्ब गाजलो. डॉ. डँग हो खलनायक गाजलो. मागीर तांणी खूब पीक्चरांनी खलनायकाच्यो भुमिका केल्यो. 1989 वर्सा आयिल्या डँडी पिक्चरान ताका स्पेशल ज्यूरी अवॉर्ड मेळोवन दिलो. होच अवॉर्ड ताका 2005 पिक्चरा खातीर मेळ्ळा.

वर्ग:देवनागरी पानां
हरी नारायण आमटे

हरी नारायण आमटे
ह. ना आपटे हांचो  जल्म दि. 8 मार्च 1864 या दिसा जालो. आपटे हे मराठी लेखक, कादबरी, नाटकार, कवी आनी व्याख्याते आसले. ते करमणूक आनी ज्ञानप्रकाश या मासिकांचे कांय काळ संपादक, आनंदाश्रम या प्रकाशनसंस्थेचे व्यवस्थापक आनी करणूक या मासिकाचे संस्थापक-संपादक आसले. अकोला अकोला हांगा भरील्ल्या महाराष्ट्र साहित्य संमेलनाचे ते संमेलनाघ्यक्ष आसले. ताणी जाय त्या पुस्तकांक प्रस्तावन बरयल्या आहेत. ’आठ स्श्रीरत्ने’ या सदरांत ह.ना. आपटे हाणी भास्कराचायाची लीलावती, राणी दुगावती अशा अनेक भौमानेस्त बायलांची बोधप्रद माहिती प्रकाशित केली. केशवसुतांची कविता आनी गोविंद बल्लाऴ देवल हांचे शारदा हे नाटक हरीभाऊ आपटे हाणीच उजवडांत हाडला.
आपटे अर्वाचीन मराठी कादंबरीचे जनक मानले वतात. तांच्या बरवपांत गोविंद रानडे, गोपाळ कृष्ण गोखले या भौमानेस्त विचारवंतांचो प्रभाव दिसता. 12 सामाजिक आनी 11 एतिहासिक अशो एकूण 23 कादंबयों बरवपी ह.ना. आपटे हांची ‘पण लक्षात कोण घेतो?’ ही कादंबरी मराठी साहित्यांत मानदंड मानली वता. ‘बिचारा’ या टोपणनाव घेवन ताणी दी. 29 माच 1881च्या केसरीच्या अंकांत कालिदास आनी भवभूती हांच्या संबंधात बरयल्ल्या पत्रांवयल्यान तांचो व्यासंग आनी समीक्षा नदर पळवपाक मेळटा. 3 मार्च 1919 ह्या दीसा तांका मरण आयलें.

वर्ग:देवनागरी पानां
हॅरल्ड क्लेटन युरी

हॅरल्ड क्लट युटेरी अमेरिकन रसायनशास्रज्ञ . डयुटेरियमाच्या सोदाक लागून ताका 1934 वर्साचो रसायनशास्राचो नोबॅल पुरस्कार माळळो. युरीचें शिक्षक वाँटरलू इंडियानांत जालें. युरीचें 1911 ते 1914 ह्या काळांत ताणे थंयच शिक्षण म्हूणन काम केंलें. 1917 वर्सा ताणें काहॅरल्ड क्लट युटेरी अमेरिकन रसायनशास्रज्ञ . डयुटेरियमाच्या सोदाक लागून ताका प्राणिशास्त्रांत पदवी मेळयली. उपरांत दोन वर्सा ताणें झुडासामुग्री तयार करपाच्या कारखान्यांत आनी ताचे फुडलीं दोन वर्सा म्हळयार ते 1919 ते 1921 माँटॅना विद्दापिठांत अधयापनाचें काम केलें. कॅलिफोर्निया विधापिठांत जी.एन. लूइस हाच्या मार्गदर्शनाखाला संशोधन करुन ताणें 1923 वर्सा रसायनशास्रांतली डाँक्टरेट पदवी घेतली. उपरांत एक वर्सभर नील्सटटट बोर हाचेवांगडा कोपॅनहायनाक संशोधन करतकच 1924 ते 1929 ह्या पांच अमेरिकेंतल्या जाँन हापकिन्स विधापिठांत प्राध्यापक आशिल्लो. दुस-या म्हाझूजाच्या काळांत तो कोलंबिया विधापिठांतल्या एस. ए. एम प्रयोगशाळेचो संचालक आशिल्लो. 1931 वर्सा ताणें आपल्या वांगडयांच्या आदारान डयुटेरिमाचो सोद लायलो आनी ताच्या गूणधर्मांच अभ्यास केलो केलें. डयुटेरियमाचो शांतिकायेच्या वावराखातीर उपेग केल्यार ताचापासुन तयार जानपी उर्जा संवसाराक अब्जांनी वर्सांक पूरो अशें ताचें मत आशिल्लें. मूलरद्रव्यांच्या समस्थानिकांच्या  (अणूकेंद्रांतली प्रोटॉनांची संख्या) तोच पूण वेगवेगळो अणूभार आशिल्ल्यान पांच मूलद्रव्यांचा अणूभार आशिल्ल्यान पांच मूलद्रव्यांचा रसायनीक गूणधर्मांतल्या फरका वयल्यान युरी हाणें जुरासिफ (सु. 18.5 ते 13.5 कोटी वर्सांपयलींच्या) काळांतल्या धर्तरेवयल्या म्हासागरांचें तेन्नाचें तापमान काडपाची पघत सोडदून काडली. ह्या अभ्यासाक लागून तो भूयेर यरसायनशास्राकाडेन गेलो आनी ताणें मूलद्रव्यां आनी तांचे समस्थानिक हांचे धर्तरेवयलीं कोश्टकां तयार केलीं. ताका लागून धर्तरेचो जल्म कसो जालो आसुयें, तिचेर मेळपी मूलद्रव्यां कशीं निर्माण जालीं आसुंये ह्या प्रस्नांचेर उजवाड पडलो. जिवाचे उत्पत्तीविशीं युरी आनी ताचो विधार्थी स्टॅन्ली मिलर हाणें 1951 वर्सा शिकागो विधापिठांत एक अभिजात प्रयोग केलो. तांणे एक बंद नळयेंत मितेन, आमोनिया आनी उदकाची वाफ हांच्या मिश्रणांतल्यान वयलेवयर विधुतू स्फुल्लिंगांचें विर्सजन केलें. एका सप्तकाभितर ते भरसणेक तांबडो रंग आयलो आनी ताचें विश्रूलेशण करतकच तातूंन आमोनिया आमलांची जटिल भरसण तयार जाल्ल्याचें समजलें. अमिनो आम्लां प्रथिनांचे मूलभूत घटक आसात. ह्या प्रयोगाक लागून धर्तवयलें वातावरण क्षपक जाता आनी क्षपक वातावरणांत जीवोत्पत्ती जाली आसुंये हे कल्पनेक आदार मेळळो.

वर्ग:देवनागरी पानां
इमिल डुरखायम

**इमिल डुरखायम**

## जल्म
इमिल डुरखायम नामनेचो समाजशास्त्रज्ञ. हाचो जल्म एका ज्यू घराण्यांत जालो.

## शिक्षण आनी काम
1882त ताणें आपलें शिक्षण पुराय केलें आनी इ.स. 1887 मेरेन ताणें शिक्षक म्हणून काम केलें. त्याच काळांत ताणें अर्थशास्त्र, समुह मानवशास्त्र ह्या विशयांचो अभ्यास केलो. उपरांत पॅरिस विध्यापिठांत समाजशास्त्र आनी शिक्षणशास्त्राचो प्राध्यापक म्हणून ताची नेमणूक जाली. पॅरिस विध्यापिठान ताका डॉक्टरेटची पदवी दिवन भोवमान केलो. ताणें इ.स. 1898त लॅनी सोशियॉलॉजिकल हें नेमाळें सुरू केलें. फ्रँच समाजीक विचारांच्या इतिहासांत नामनेचो समाजशास्त्रज्ञ कॉम्त हाचो उत्तराधिकारी म्हणून डुरखायम हाचो उल्लेख करतात. डुरखायम हाणें पद्दतीशास्त्र, समाजीक सत्य, सामुहीक प्रतिनिधित्व, समाजीक श्रमविभाजन, धर्माविशींचे सिध्दांत, आत्महत्येविशींचे सिध्दांत हे विशीं विचार मांडले. पद्दतीशीस्त्र (Methodology) ताच्या मतान वस्तूंचो अभ्यास हो अणभवांचेर आदारील्लो आसता आनी शास्त्राची वृती अणभवाक मान्य करपी आसची. तेचपरी सहभागी विचलन हाकाय म्हत्व दिवंक जाय. पद्दतीशास्त्रांत समाजीक वास्तवाक (Social fact) म्हत्वाची सुवात आसा अशें तो मावता.

## ताची चिंतप
समाजांतल्या मनशांत जेन्ना आंतरक्रिया (Interaction) सुरू जातात तेन्ना त्या त्या मनशाचे गुणविशेश हे फकत त्या मनशाचे उरनात. अशे आंतरक्रियेचे परिस्थितींत समाजीक सिध्दांत य्गम पावतात. देखून डुरखायम फुडें म्हणटा, समाजशास्त्र म्हळ्यार समाजीक वास्तावाचो, सत्याचो अभ्यास. सामुहीक प्रतिनिधित्व ही संकल्पना समाजीक वास्तवाचे संकल्पनेंतल्यान सहज तयार जाता. ताच्या मतान जेन्ना एक पगंड कसलेंय काम करता तेन्ना तातूंत एक प्रकारची एकता आसता. सगळ्यांचें लक्ष एके विशिश्ट वस्तूचेर केंद्रीत जाल्लें आसता. ह्या पंगडांतले मनीस सारकेच भावनेच्या प्रवाहांतल्यान वतात्य म्हणजेच तांकां सामुहीक जाणीव आसता. विशिश्ट समाजांत त्या त्या मनशांनी निर्माण केल्ले जायते भाव, भावना, कल्पना आसतात आनी मनीस तातूंत वांटो घेता. हांकाच तो सामुहीक प्रतिनिधित्व म्हण्टा. ताका लागून डुरखायमच्या मतान समाजशास्त्र म्हळ्यार सामुहीक प्रतिनिधित्वाचें शास्त्र. समाजाच्या सुखाचेर मनशाचेर सुख आदारून आशिल्ल्यान सादारणपणान सदांच उत्पादन वाडिचोच विचार समाजांत जायत रावता. डुरखायमच्या मतान समाजांतल्या भौतीक-नैतीक बदलांक लागून श्रमविभाजन गरजेचें, हाका लोकसंख्येची वाडय कारणीभूत आसा. जिणेविशीं संघर्श वाडिल्ल्यान श्रमविभाजनाची उदरगत जायत गेली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां