open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ

## ಭುರ್ಗ್ಯಾ ಪಣಾಚೆಂ ಜೀವನ್
ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರೀಕಾಚೊ ೧೧ ವೋ ರಾಷ್ಟ್ರ‌ಪತಿ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೊ. ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಜಲ್ಮತಾಂವ್ನ್ ಝಜಾಂತ್ ಭಾಗ್ ಘೆತಾಲೊ. ತೊ ಜುಲೈ ೧೮, ೧೯೧೮ ಆಂತ್  *ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರೀಕಾಂತ್ ಟ್ರಾನ್‌ಸ್ಕೈ ಶಹರಾಂತ್ ಈಷ್ಟ್ರ‌ರ್ನ್ ಕೇಪ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಚಾ ಲ್ಹಾನ್‌ಶ್ಯಾ ಗಾವಾಂತ್ ಜಲ್ಮಲೊ.* ತಾಚೊ ಬಾಪುಯ್ ಟೆಂಬು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕ ಜಾವ್ನಾಸ್‌ಲ್ಲೊ

## ಪದ್ವಿ
ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾವಿಟ್ವಾಟಸ್ತ್ರಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಂತ್ ೧೯೪೨ ಆಂತ್ ಕಾನೂನ್  ಲಾಬ್‍ಲ್ಲಿ. ಪದ್ವಿ ೧೯೪೪ ಆಂತ್ ಆಪ್ರೀಕಾಂತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಾಂತ್ ಸೆರ್ವೊನ್ ನೇಶ್‌ನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಂತ್ ಸರ್ಕಾರಾಚಾ ವರ್ಣಭೇಧ ನಿತಿಂಚಾ ವಿರೋಧ್ ಝಜ್ಲೊ.

## ಝಜಾರಿ
೧೯೫೬ ಥಾವ್ನ್ ೧೯೬೧ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಸರ್ಕಾರಾಚಾ ಅನ್ಯಾಯ  ವಿರೋಧ್ ಝಜ್ಲೊ ಆನಿ ೧೯೬೧ ಆಂತ್ ಜಯ್ತ್ ಲಾಬ್ಲೆಂ. ಸುರ್ವೆರ್ **ಅಹಿಂಸಾ ನೀತಿ** ವಿಷ್ಯಾಂತ್ ಆಚರಣ್ ಕರ್ನ್ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ವಸ್ತು ಉಪಯೋಗ್ ಕರ್ನ್ ಸಂಸಾರಾಂಕ್ ಅನ್ಯಾಯ ವಿರೋಧ್ ಝಜ್ಲೊ. ೧೯೯೦ ಆಂತ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ ತೊ ೨೭ ವರ್ಸಾಂ ಮರ್ಣಾ ಶಿಕ್ಷಾ ಮೆಳ್ತಾ ಮಣ್ ಸಗ್ಳ್ಯಾ ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಗಾಜೊನ್ ಆಪ್ರಿಕಾಂತ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಕಾರಣ್ ಜಾಲೊ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಸುರ್ವೆರ್ ಅಹಿಂಸಾ ನೀತಿ ವಿಷ್ಯಾಂತ್ ಆಚರಣ್ ಕೆಲೆಕ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ಲೊಕಾ ಮೊಗಾಳ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ರಾಗಕ್ ನಾಂವ್ ಸರ್ಕಾರಾಚಾ ವಿರೋಧ್ ಜಯ್ತ್ ಜೊಡ್ಲೆ. ೧೯೯೩ ಇಸ್ವೆಂತ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾಕ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಾಬ್ಲಿ. ಆನಿಂ ತಾಕಾ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಾಬ್ಲ್ಯಾ.

## ಕಾಜಾರಿ ಜಿವಿತ್
ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ತೀನ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಕಾಜಾರ್ ಜಾಲಾ. ತಾಕಾ ಒಟ್ಟುಕ್ ಸೊ ಭುರ್ಗಿಂ. ಪಯ್ಲೆಂಚಾ ಬಾಯ್ಲೆಚೆಂ ನಾಂವ್ ಎವೆಲಿನ್ ಮೇಸ್ ೧೯೯೪ ಇಸ್ವೆಂತ್. ತಾಂಕಾ ೪ ಭುರ್ಗಿಂ.
# ಮದಿಬಾ ತೆಂಬೇಕಿಲೆ
# ಮಾಗ್ತಾತೊ
# ಮಕಾಜೀವಿ
# ಮಕ್ಕಿ

ಹಾಚೆಂ ಪಾಯ್ಕಿ ತೆಗಾಂ ಅಕಾಲಿಕ್ ಮರ್ಣಾಕ್ ಬಲಿ ಜಾಲಿಂ. ಕಾಜಾರಿ ಡಿವರ್ಸ್ ೧೯೫೭ ಇಸ್ವೆಂತ್ ಜಾಲೆ. ೨೦೦೪ ಆಂತ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾಚಿ ಬಾಯ್ಲ್ ಮರಣ್ ಪಾವ್ಲಿ. ದುಸ್ತ್ರಿ ಬಾಯ್ಲ್ ೧೯೫೮ ಇಸ್ವೆಂತ್ ವಿನ್ನಿ ಮದ್ಕಿಜೆಲಾ ಹಿಚೆಲಾಗಿಂ ಲಗ್ನ್ ಜಾಲೊ. ತಾಂಕಾಂ ೨ ಭುರ್ಗಿಂ - ಜನನಿ ಆನಿ ಜಿಂದಿಜ್ವ. ಹಾಂಚೆ ಕಾಜಾರಿ ಡಿವರ್ಸ್ ೧೯೯೬ ಇಸ್ವೆಂತ್. ಉಪ್ರಾಂತ್ ತಿಸ್ರ್ಯಾ ಬಾಯ್ಲೆಚೆಂ ನಾಂವ್ ಗ್ರೇಕ್ಕಾ ಮಚೆಲ್ ಹಿಚೆ ಕಡೆ  ಲಗ್ನ್ ಜಾಲೊ. ಹಾಂಕಾ ಭುರ್ಗಿಂ ನಾಂತ್. ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾಚಾ ಮರ್ಣಾಂ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಸಾಂಗಾತಾ ಜಿಯೆಲಿಂ.

## ಮರಣ್
೨೦೧೩ ಡಿಸೆ೦ಬರ್ ೬ ತಾರಿಕೆರ್ ಸಾಕಾಳಿಂ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರೀಕಾಂತ್ *ಜೋಹಾನ್ ಬರ್ಗ್* ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಕಡೆನ್ ಮರಣ್ ಪಾವ್ಲೊ. ಮರ್ಚಾ ವೆಳಾ ತಾಚಿ ಭಲಯ್ಕಿ ಬರಿ ನಾತ್‌ಲ್ಲಿ. ತೊ ಮರಣ್ ಪಾವ್ತಾನಾ ತಾಚಿ ಪ್ರಾಯ್ ೯೫ ವರ್ಸಾಂ.ತಾಚಿ ಮರ್ಣಾಚಿ ಖಬರ್ ಆಯ್ಕೊನ್ ಅಮೇರಿಕಾಚಾ **ಅಧ್ಯಕ್ಷನ್ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾನ್** ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಪಾಟಯ್ಲಿ. ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾನ್ ಹರ್ಯೆಕಾ ವೆಳಾ ಹರ್ಯೆಕಾ ಮನ್ಶಾಕ್ ಲಾಗು ಜಾಂವ್ಚೆ ಮನಿಸ್ ಮನೊನ್ ಪರ್ಗಟ್ ಕೆಲೆಂ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರೀಕಾಚೊ ಅಧ್ಯಕ್ಷನ್ ಜಾಕೊಬ್ ಜುಮಾ ತಾಣಿಂ ಮ್ಹಳ್ಳಿಂ ಉತ್ರಾಂ ಮಂಡೇಲಾಚಾ ಮರಣ ವರ್ವಿಂ ದೇಶಚೊ ಬರೊ ಭುರ್ಗೊ ಅಮ್ಚೆ ಮಧೆಂ ನಾ ಜಾಲಾ. ತಾಚಾ ಮರಣ ವರ್ವಿಂ ಅಮ್ಕಾಂ ದುಃಖ್ ಜಾಲಾಂ ಮನೊನ್ ತಾಂಚಿ ಭೊಗ್ಣಾಂ ಉಚಾರ್ಲ್ಯಾಂತ್. ಮಂಡೇಲಾಚೊ ಜಲ್ಮಾ ದಿವಸ್ ಜುಲೈ ೧೮ ಮಂಡೇಲಾ ದೀಸ್ ಮನೊನ್ ಆಚರಣ್ ಕರುಂಕ್ ಉಲೊ ದಿಲಾ.

## ಸಂದರ್ಭ್

वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
ನಾತಾಲ್

ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಕ್ರಿಸ್ತ್ ಜಲ್ಮಲ್ಲೊ ದೀಸ್ ವಾ ನಾತಾಲಾಂ ಫೆಸ್ತ್. ಸಗ್ಳೊ ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಹರ್ಯೆಕಾ ವರ್ಸಾಂ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫ ವೆರ್ ಜೆಜುಚೊ ಜಲ್ಮ ದಿವಸ್ ಆಚರಣ್ ಕರ್ತಾಂವ್. ದೆವಾಚಾ ಉತ್ರಾಂ ಪರ್ಮಾಣೆಂ ಜೆಜು ಮರಿ ಆನಿ ಜುಜೆಚೊ ಪೂತ್ ಜಾವ್ನ್ ಜಲ್ಮಲ್ಲೊ. ನಜರೆಚ್ಯಾ ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್ ಶಹಾರಾಂತ್ ಜೆಜು ಜಲ್ಮಲ್ಲೊ. ಮರಿ ಗರ್ಭೇಸ್ತ್ ಜಾಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ್ ಆತ್ಮ್ಯಾನ್. ಜುದೆವ್ ಲೊಕಾಕ್ ಜೆಜು ಯೆಂವ್ಚೊ ಆಸಾ ಮ್ಹಣ್ ಪಯ್ಲೆಚ್ ಕಳಿತ್ ಆಸ್‌ಲ್ಲೆ. ಜೆಜುಕ್ ಮೆಸ್ಸಾಯ, ಕ್ರಿಸ್ತ್, ಸೊಡ್ವೊದಾರ್, ಪಾರಾಕ್ಲಿತ್ ಮ್ಹಣೊನ್ ಉಲೊ ಕರ್ತಾತ್ ಗ್ರೀಕ್ ಲಿಪಿಂತ್ ಜೆಜುಚೆ ನಾಂವಾಚೆ ಪಯ್ಲೆ ಆಕ್ಷರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷಂತ್ *ಎಕ್ಸ್‌ಮಸ್* ಮ್ಹಣ್ ದಾಖಯ್ಲ್ಯಾನ್ ಥೊಡಿಂ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಮಸ್ ಮ್ಹಣ್ ಬರೆಯ್ತಾತ್. ಹರ್ಯೆಕಾ ವರ್ಸಾಂ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಆಚರಣ್ ಸರ್ಕಾರಾಚೆಂ ರಜಾ ಆಸಾ. ಜೆಜು ಕ್ರಿಸ್ತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ದುಸ್ರ್ಯಾ ಶತಮಾನ ಥಾವ್ನ್ ಸುರು ಜಾಲೆ. ತದಳಾ ಥಾವ್ನ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಲೋಕ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫ ತಾರಿಕೆರ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಚೊ ಜಲ್ಮ ದಿವಸ್ ಆಚರಣ್ ಕರ್ತಾಂವ್.

## ಆಚರಣ್

ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾಚೊ ಅದ್ಲೊ ದೀಸ್ ಕುಸ್ವಾರಾಚೊ ದೀಸ್ ಮ್ಹಣ್ ಆಚರಣ್ ಕರ್ತಾಂವ್. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ನವೆಂ ವರಸ್ ಯೆತಾ ಜಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಸಾತ್ ದೀಸ್ ಭುರ್ಗಾಂಕ್ ತಶೆಂ ವ್ಹಡಾಂಕ್ ಸರ್ಕಾರಾಚೆಂ ರಜಾ ಆಸ್ತಾ ಆನಿ ಬರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಕಾಜಾರಾಂ ತ್ಯಾ ವೆಳಾ ಅಸ್ತಾತ್. ಜೆಜು ಬಾಳೊಕ್ ಲ್ಹಾನ್ಶಾ ಗರ್ದನಾಚಾ ಗೊಟ್ಯಾಂತ್ ಜಲ್ಮಲ್ಲೊ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಮರಿಯೆಕ್ ಬಾಳಾಂತ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಖಂಯ್ ಜಾಗೊ ಮೆಳೊಂಕ್ ನಾ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾಕ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ರೂಕ್ ದವರುನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಕತ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕಾರ್ಡಾಂ, ನೆಕೆತ್ರಾಂ, ಘಾಂಟಿ ಗಾಲ್ನ್ ಸೊಭಾಯ್ತಾಂವ್. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾಕ್ ಗೊಡ್ಶೆಂ ವಾಟ್ತಾಂವ್. ಗರ್ಜೆವಂತಾಕ್ ವಸ್ತುರ್ ವಾಟ್ತಾಂವ್. ಎಕಾಮೆಕಾ ಶಾಂತಿ ದಿತಾಂವ್. ಅಶೆಂ ಅಮಿ ಫೆಸ್ತಾಚೊ ಸಂಭ್ರಮ್ ಗರ್ದಳಾಯೆನ್ ಆಚರ್ಸಿತಾಂವ್.

## ಫೆಸ್ತಾಕ್ ಖಾಂವ್ಚೆ ವಸ್ತು
*ಕೇಕ್ 
*ನೆವ್ರ್ಯೊ
*ಲಾಡು
*ಕಿಡಿಯೊ
*ಚಾಕ್ಲೊ
*ಕುಕ್ಕಿಸಾಂ
*ಕಾರಕಡ್ದಿ
*ಗುಳಿಯೊ
*ತುಕ್ಡಿ

## ಕುಟ್ಮಾಂ
ಜೆಜುಚಾ ಆವಯ್ಚೆ ನಾಂವ್ **ಮರಿ**, ಜೆಜುಚಾ ಬಾಪಾಯ್ಚೆ ನಾಂವ್ **ಜುಜೆ**, ಜೆಜುಚಾ ಅಬ್-ವಡ್ಲಿ ಮಾಂಯ್ಚೆ ನಾಂವ್ **ಸಾಂತ್ ಜೊಕಿ ಆನಿ ಸಾಂತ್  ಆನ್ನಾ**. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾಕ್ ಗರ್ದನಾಚೊ ಗೊಟೊ ಕರ್ತಾಂವ್. ತಾಂತು ಜೆಜು ಜಲ್ಮಲ್ಲೆ ಚಿತ್ರಣ್ ಆಮಿ ಸೊಬೊವ್ನ್ ದವರ್ತಾಂವ್.

## ಸಾಂತಾಕ್ಲೊಸ್

ವರ್ಸಾಂಕ್ ಎಕ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಹರ್ಯೆಕಾ ಘರಾ ಭುರ್ಗಾಕಕ್ ಚೊಕ್ಲೆಟಾಂ ಹಾಡ್ನ್ ಸಾಂತಾಕ್ಲೊಸ್ ಯೆತಾ. ಸಾಂತಾಕ್ಲೊಸ್ ಯೆತಾನಾ ಆಮ್ಕಾಂ ಮೊಸ್ತು ಸಂತೊಸ್ ಜಾತಾ.ಸಾಂತಾಕ್ಲೊಸ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆ ನಾಂವ್ ಸಂತ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಪಾದ್ರ್ಯಾಬಾನ್ ಸುರು ಕೆಲ್ಲೆಂ. ಆನಿ ಆಮಿ ಘರಾ-ಘರಾ ವ್ಹಸೊನ್ ಸಾಂತಾಕ್ಲೊಸ್ ಸಾಗಾಂತಾ ನತಾಲಾಚಾಂ ಕತಾರಾಂ ಮ್ಹಣ್ತಾಂವ್. ಎಕಾಮೆಕಾ ಫೆಸ್ತಾಚಿ ಶುಭಾಶಯ್ ಪಾಟಾಯ್ತಾಂವ್.

## ಧಾರ್ಮಿಕ್ ಆಚರಣ್
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾಕ್ ತಯಾರಾಯ್ ಜಾವ್ನ್ ತೀನ್ ಹಪ್ತೊ *ಆಡ್ವೆಂತಾಚೊ ಕಾಳ್* ಸುರು ಕರ್ತಾಂವ್. ಆಡ್ವೆಂತಾಚೊ ಕಾಳ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಜೆಜುಚ್ಯಾ ಯೆಣ್ಯಾಕ್ ತಯಾರಾಯ್ ಡಿಸೆಂಬರಾಚ್ಯಾ ೨೪ ತಾರಿಕೆರ್ ರಾತಿಕ್ ನತಾಲಾಚಾ ರಾತಿಕ್ ಯಾಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಫೆಸ್ತಾ ದಿಸಾ ಯಾ ಜೆಜುಚ್ಯಾ ಜಲ್ಮಚ್ಯಾ ಫೆಸ್ತಾ ದಿಸಾ ಇಗರ್ಜೆಂತ್ ಸಂಭ್ರಮಿಕ್ ಫೆಸ್ತಾಚೆಂ ಮೀಸ್ ಆಮಿ ಭೆಟಯ್ತಾಂವ್.

## ಮರಣ್
ಜೆಜು ೩೩ ವರ್ಸಾಂ ಹ್ಯಾ ಸಂಸಾರಾಂತ್  ಜಿಯೆಲೊ. ತಾಕಾ ಮರ್ಣಾಚಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಫಾವೊ ಜಾಲಿ. ಆಮ್ಚೆ ಖಾತಿರ್ ತೊ ಖಾತಿರ್ ತೊ ಖುರ್ಸಾರ್ ಮೆಲೊ.

## ಸಂದರ್ಭ್

वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್

**ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್** (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೯೨೯) ಭಾರತ್ ದೇಶಾಂತ್ ಪ್ರಸಿದ್ದ್ ಗಾಯನ್ ಕರ್ಚಾಂತ್ ಎಕ್ಲಿ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ೧೯೬೭ಂತ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಮ್ಹಳ್ಯಾ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಂತ್ "ಬೆಳ್ಳನೆ ಬೆಳಗಾಯಿತು" ಮ್ಹಳ್ಳೆ ಗಾಯನ್ ಕೆಲಾ.

## ಜನನ್
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ-ಸಂಗೀತಕಾರ್ ಆನಿ ರಂಗ-ನಟ ಪಂಡಿತ್ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್‌ಲ್ಲ್ಯಾ *ದೀನಾನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್* ಹಾಚಿ ಧುವ್ ಲತಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಾಚಾ ಇಂದೋರ್ ಗಾವಾಂತ್ ಜಲ್ಮಲ್ಲಿ. ತಿಚ್ಯಾ ಅವಯ್ಕ್ ಮಾಯಿ ಮ್ಹಣೊನ್ ಆಪತ್ತಾತ್. ದೀನಾನಾಥ್‌ಕ್ ದೊಗಾಂ ಬಾಯ್ಲೊ. ಎಕ್ಲ್ಯಾಚೆ ನಾಂವ್ 'ನರ್ಮದಾ'. ತಿಚಾ ಮರಣ್ ನಂತರ್ ತಿಚ್ಯಾ ಭಯ್ಣಿ ಲಾಗಿಂ ಲಗ್ನ್ ಜಾಲೊ. ಭಯ್ಣಿಚೆಂ ನಾಂವ್ ಶೇವಂತಾ.ತಿಚೆಂ ನಾಂವ್ **ಶುದ್ಧಮತಿ** ಮ್ಹಣ್ ನಾಂವಾಡ್ಲಾ. ಬಲವಂತ್ ಸಂಗೀತ್ ಮಂಡಳಿ ಮ್ಹಳ್ಳೆ ಸಂಸ್ಥೆ ದೀನಾನಾಥ್ ಚಲಯ್ತಾಲೊ. ದೀನಾನಾಥ್ ಎಕ್ ನಟ, ಗಾಯಕ್, *ಕೃತಿಶೀಲ ಸಮಾಜಸೇವಕ* ಜಾವ್ನ್‌ಸ್‌ಲ್ಲೊ. ಖಚ್ಯಾಯ್ ಎಕಾ ಕಾರಣ ಲಾಗುನ್ ಕಂಪೆನಿ ಬಂದ್ ಕರಿಜೆ ಪಡ್ಲೆ. ದಂಪತಿಂಕ್ **ಲತಾ, ಆಶಾ, ಮೀನಾ, ಉಷಾ** ಮ್ಹಳ್ಳೆ ೪ ಚೆಡ್ವಾಂ ಭುರ್ಗಿಂ ಸೊಡ್ನ್ ಎಕ್ ಚೆರ್ಕೊ ಭುರ್ಗೊ ಅಸ್‌ಲ್ಲೊ. ತಾಚೆ ನಾಂವ್ **ಹೃದಯನಾಥ್**. ದೀನಾನಾಥ್ ಘರಾಂತ್ ಇಲ್ಲೆಶ್ಯಾ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಗೀತ್ ಪಾಠ ಶಿಕೊಂವ್ನ್ ದಿವ್ನ್ ಅಸ್‌ಲ್ಲೆ. ಏಕ್ ದಿಸ್ ಏಕ್ ಚೆರ್ಕೊ ಭುರ್ಗೊ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಕರ್ತಾಸ್ತಾನಾ ಲ್ಹಾನ್ಶ್ ಪ್ರಾಯೆರ್ ಆಸ್ಚಾ ಲತಾ ತಾಚಿ ಸುಕ್ ದಾಕೊವ್ನ್ ದಿಂವ್ಚೆಂ ಪಳೆವ್ನ್ ತಾಚೊ ಬಾಪುಯ್ ದೀನಾನಾಥ್ ತಾಚ್ಯಾ ಧುವೆ ವಯ್ರ್ ಆಸ್ಚೆಂ ಸಂಗೀತಚೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಪಳೆವ್ನ್ ಕನ್ವ್‌ಳಾಯೆನ್ ಭರ್ಲ್ಲೊ. ದುಸ್ರ್ಯಾ ದಿಸಾ ಥಾವ್ನ್ ಸಂಗೀತಪಾಠ ತಾಕಾ ಶಿಕೊಂವ್ಕ್ ಪ್ರಾರಂಭ್ ಕೆಲೆ.

## ಪ್ರಸಿದ್ದ್ ಚಿತ್ರ ಗೀತ್
#ರಸಿಕ ಬಲಮಾ ...(ಚೋರಿ ಚೋರಿ)
#ಜ್ಯೋತಿ ಕಲಷ್ ಛಲಕೇ ... (ಭಾಭೀ ಕೀ ಚೂಡಿಯಾಂ)
#ಯೆ ದಿಲ್ ಔರ್ ಉನ್ ಕೀ ನಿಗಾಹೋಂಕೆ ಸಾಯೇ ... (ಪ್ರೇಮ್ ಪರ್ಬತ್)
#ಕುಹೂ ಕುಹೂ ಬೋಲೇ ಕೋಯಲಿಯಾ ... (ಸುವರ್ಣ ಸುಂದರಿ)
#ಪಂಖ್ ಹೋತೀ ತೋ ಉಡ್ ಜಾತೀರೇ ... (ಸೆಹರಾ)
#ನೈನೋಂ ಮೆ ಬದರಾ ಛಾಯೆ ... (ಮೇರಾ ಸಾಯಾ)
#ಜಾನೆ ಕೈಸೆ ಸಪನೋಂಮೆ ಖೋಗಯೀ ಅಖಿಯಾಂ ... (ಅನುರಾಧ)
#ತುಮ್ ನ ಜಾನೆ ಕಿಸ್ ಜಹಾಂಮೆ ಖೋಗಯೇ ... (ಸಜಾ)
#ಏರೀ ಮೈ ತೋ ಪ್ರೇಮ್ ದಿವಾನಿ ... (ಬಹಾರ್)
#ಯೂಂ ಹಸರತೋಂ ಕೆ ದಾಗ್ (ಅದಾಲತ್)
#ಯೆ ಜಿಂದಗೀ ಉಸೀಕಿ ಹೈ ... (ಅನಾರ್ ಕಲೀ),
#ಮೋಹೆ ಭೂಲ್ ಗಯೇ ಸಾವರಿಯಾಂ (ಬೈಜೂ ಬಾವ್ರಾ)
#ಧೀರೆಸೆ ಆಜಾರೆ ಅಖಿಯನ್ ಮೇಂ ನಿಂದಿಯಾ ...
#ರೈನಾ ಬೀತಿ ಜಾಯೇ ...
#ಪವನ್ ದಿವಾನಿ ...
#ಕೈಸೆ ಜಾಂವು ಜಮುನಾ ಕೆ ತೀರ್ ...

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*೬ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯತೂನ್ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ್ ವರೇಂ ಮೇಳ್ಣು).
*ಮಸ್ತ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೋಂ
*ಶಾಂತಿನಿಕೇತನತೂನ್ ದೇಶಿಕೋತ್ತಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್, ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಮ್
*ದಾದಾಸಾಹೆಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಭಾರತ್ ರತ್ನ್
*ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರ್ ದಿವ್ಚೆ ’ಆಫೀಸರ್ ಆಫ್ ದ ಲೀಜಿಯನ್ ಆಫ್ ಆನರ್’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಮರಾಂತ್ ಗಾಯನ್ ಕೆಲ್ಲೆ ನಾಂವಾ
#ಘನಶ್ಯಾಮ ಸುಂದರಾ
#ಶ್ರೀಧರಾಅರುಣೋದಯ ಝಾಲ,(ಅಮರ್ ಭೂಪಾಲಿ)
#ಏರಣಿಚಾ ದೆವ ತುಲ ಠಿಣ್ಗಿ ಠಿಣ್ಗಿ ವಾಹೂಂ
#ದೇಸಾದೀ (ಮಾಣಸಾ)ಲೇಕ್ ಲಾಡ್ ಇದು
#ಕಿ ಯಾ ಘರ್ ಚೀ

## ಸಂದರ್ಭ್

वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ
ಗುಲಾಬ್ ಫೂಲ್

thumb|ತಮ್ಡ್ ಗುಲಾಬ್
ಗುಲಾಬ್ ಏಕ್ ಸೊಭಿತ್ ಫೂಲ್. ಗುಲಾಬ್ ಪುಲಾಂತ್ ಸುಮಾರ್ ನಮುನ್ಯಾವಾರ್ ಕಲ್ಲರ್ ಅಸಾತ್. ತಾಚಾ ಝಡಾಕ್ ಥಾವ್ನ್ ಫುಲಾ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಮೊಸ್ತು ಲ್ಹಾನ್ ಕಾಂಟೆ ಅಸಾತ್.

## ಜಾತ್
ಝಡಾಂತ್ ಮೊಸ್ತು ಜಾತ್ ಅಸಾತ್. ಥೊಡ್ಯೊ ಜಾತಿಚಿ ಝಡಾಂ ಯುರೋಪ್, ಉತ್ತರ್ ಅಮೇರಿಕಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಾಂವಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಆಯಿಲ್ಲಿ ಜಾವ್ನಾಸಾತ್. ಥೊಡಿ ಝಡಾಂ ೨೦ಮೀ ಮಣಸರ್ ವಾಡ್ತಾತ್. *ರೋಜ್* ಮ್ಹಳ್ಳೆ ನಾಂವ್ ಪ್ರೆಂಚ್ ಗಾಂವಾ ಥಾವ್ನ್ ಅಯಿಲ್ಲೆ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಷೆಂತ್ ಗುಲಾಬ್ ಫುಲಾಕ್ **ರೋಸಾ** ಮ್ಹಳ್ಳೆ ನಾಂವ್ ಅಸಾ. ಗುಲಾಬ್ ಫುಲಾಂತ್ ಅಮಿ ವಸ್ತುರಾಕ್ ವಾಪಾರ್ಚಿ ಸೊಭಿತ್ ಪರ್ಮಳಿಕ್ ತೇಲ್ ತಯಾರ್ ಕರ್ತಾತ್. ತಾಕಾ ಗುಲಾಬ್ ಫುಲಾಚೆಂ **ಅತ್ತರ್** ಮನೊನ್ ನಾಂವ್ ಅಸಾ. ಪ್ರೆಂಚ್ ಗಾವಾಂತ್ ಗುಲಾಬ್ ಫುಲಾಚೆಂ *ಷರಬತ್* ಪ್ರಸಿದ್ದ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ಗುಲಾಬ್ ಫುಲಾಂಕ್ *ಸಿ ಜೀವಸತ್ವ* ಅಂಶ ಅಸಾ.
*ರೋಸಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿಯೆ - ಲೇಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಗುಲೊಬ್
*ರೋಸಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಕಾ - ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಕೆನೈನಾ - ನಾಯಿ ಗುಲಾಬ್, ಕಾಡುಗುಲೊಬ್ ಪೊದೆ
*ರೋಸಾ ಕರೋಲಿನಾ - ಗೋಮಾಳ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್ - ಚೈನಾ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಡ್ಯುಮಾಲಿಸ್ - ಮಾಸಲುಬೂದಿ ನಾಯಿ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಎಗ್ಲಾಂಟೇರಿಯಾ - ಸುವಾಸಿತ ಕಾಡು ಗುಲಾಬ್ ನಾತ್ಯಾರ್ ಸುವಾಸಿತ ಕೊಲ್ಯಾಚೆಂ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಫೀಟಿಡಾ - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹಳದಿ ನಾತ್ಯಾರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಾಡುಗುಲೊಬ್
*ರೋಸಾ ಗ್ಯಾಲಿಕಾ - ಗ್ಯಾಲಿಕ್ ಗುಲಾಬ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಜೈಗ್ಯಾಂಟಿಯಾ (ಸಮಾನ. R. ಎಕ್ಸ್ ಓಟೊರೇಟಾ ಜೈಗ್ಯಾಂಟಿಯಾ)
*ರೋಸಾ ಗ್ಲೌಕಾ (ಸಮಾನ. R.ರುಬ್ರಿಫೋಲಿಯಾ) - ಕೆಂಪುಕೊಲೊ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಲೇವಿಗೇಟಾ (ಸಮಾನ. R. ಸಿನೈಕಾ) - ಚೆರಕೀ ಗುಲಾಬ್, ಕೆಮೆಲಿಯಾ ಗುಲಾಬ್, ಮರ್ದನ್ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಮಜಾಲಿಸ್ - ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಬಣ್ಣಾಚೆ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಮೊಸ್ಚಾಟಾ - ಕಸ್ತೂರಿ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೋರಾ - ಬಹುಪುಷ್ಪೀಯ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ಪಿಂಪಿನೆಲ್ಲಿಫೋಲಿಯಾ - ಸ್ಕಾಚ್‌ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ರೂಬಿಗಿನೋಸಾ (ಸಮಾನ. R. ಎಗ್ಲಾಂಟೇರಿಯಾ) - ಸುವಾಸಿತ್ ಕೊಲ್ಯಾಚೊ ಗುಲಾಬ್, ಸುವಾಸಿತ್ ರಾನ್ನಾಂಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ರೂಗೋಸಾ - ರೂಗ ಗುಲಾಬ್, ಜಪಾನಾಚೆಂ ಗುಲಾಬ್
*ರೋಸಾ ವರ್ಜೀನಿಯಾನಾ (ಸಮಾನ. R. ಲುಸಿಡಾ) - ವರ್ಜೀನಿಯಾಚೆಂ ಗುಲಾಬ್

## ಗುಲಾಬಾಚೆ ತೇಲ್
thumb|Rosa arvensis 1
ಗುಲೊಬ್ ಫುಲಾಚಾ ಫಳಾ ಥಾವ್ನ್ ತೇಲ್ ತಯಾರ್ ಕರ್ತಾತ್. ಹೆಂ ತೇಲ್ ಕಾತಿಚಾ ಸೊಭಾಯೆಕ್ ಉಪಯೋಗ್ ಕರ್ತಾತ್. ಗುಲಾಬಾಚಾ ಫುಲಾಂತ್ ಜೆಲ್ಲಿ ತಯಾರ್ ಕರ್ತಾತ್ ಆನಿ ಚಾ ಕರ್ತಾನಾ ಪರ್ಮಳಕ್ ಉಪಯೋಗ್ ಕರ್ತಾತ್.

## ಗುಲೊಬಾಚೆಂ ಪಕ್ಳಿ
ಸುಮಾರ್ ೫-೧೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರ್ ತಾಚೆ ಕೊಲೆ (ಎಲೆ) ಲಾಂಬ್ ಅಸ್ತಾತ್. ತೆ ಪಳೆಂವ್ಕ್ ನವಿಲು ಗರಿ ಬರಿ ದಿಸ್ತಾತ್. ಸಾಮಾನ್ಯ್ ಜಾವ್ನ್ ಗುಲೊಬಾಕ್ ೫ ಪಕ್ಳಿ ಅಸ್ತಾತ್.

## ಬಣ್ಣು
ಥೊಡೆ ಗುಲಾಬ್ ಧವೆ ಆನಿ ಥೊಡೆ ತಾಂಬ್ಡೆ, ಹಳ್ದುವೆ, ಅಶೆಂ ನಮುನ್ಯಾವಾರ್ ದುಸ್ದುಸ್ರೆ ಬಣ್ಣಾಂತ್ ಸೊಬ್ತಾತ್. ಕೊಣಾಯ್ಕಿ ಕಂಚಾಯ್ ಸಂದರ್ಭಾರ್ ಯೆವ್ಕಾರ್ ಕರ್ತಾನಾ ಗುಲಾಬ್ ದಿತಾತ್. ಹರ್ಯೆಕಾ ಕಾರ್ಯಾಕ್ ಗುಲಾಬ್ ದಿಂವ್ಚೊ ಅಮ್ಚಿ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ.

## ಸಂದರ್ಭ್

वर्ग:ಕನ್ನಡ್ ಪಾನಾಂ फायल
रजनीकांत केंकरे

**रजनीकांत केंकरे** हो एक सुटके झुजारी आशिल्लो.
## जल्म आनी शिक्षण
रजनीकांत केंकरे हांचो जल्म 1931 वर्सा कुंकळ्ळी, सालसेत गांवांत जालो. तांणी मुळावें शिक्षण मराठींतल्यान घेतलें. ते ‘आझान गोमंतक दला’चे वांगडी आशिल्ले.‘आझाद गोमंतक दल’ ही कांय क्रांतिकारी विचारसरणीच्या तरणाट्यांनी 1947 वर्सा स्थापन केल्ली संघटना. सशस्त्र क्रांती करून भारत भुंय वयली पुर्तुगेज सत्ता नश्ट करप हें संघटनेचें ध्येय आशिल्लें. 
## वावर
सुभाषचंद्र बोस हांणी स्थापन केल्ली ‘आझाद हिंद सेना’ तांचो आदर्श आशिल्लो. सत्याग्रह मार्गान फॅसिस्ट पुर्तुगेज सत्ता नश्ट जावंची ना हें त्या तरणाट्यांनी पुरायेन वळखल्लें. म्हणून सशस्त्र आपवावुरप्यांची पलटण उबी करून पुर्तुगेजां कडेन हार हात करपाच्या नदरेन ‘आझाद गोमंतक दला’ची रचणूक जाल्ली. जिवाची पर्वा करिनासतना गोंय मुक्ती खातीर झुजपी आपवावुरपी हे संघटनेन तयार केल्लें. तांतूतलेच एक आपवावुरपी जावस आसले रजनीकांत केंकरें.1954 वर्सा तांणी नगर हवेलीचे सुटके चळवळींत वांटो घेतिल्लो. उपरांत जायते फावट तांणी पुर्तुगेजांच्या पुलीस ठाण्यार, मिनाखणींचेर (स्फोटकां, ग्रेनेडूस मेळोवप पासत) वेल्वेचेर (पयसो मेळोवपा खातीर) हत्यारबंद हल्ले करपांत वांटो घेतिल्लो. 
10 जून 1955 दिसा सावडूडें ते कालें रेल्वे लायनीचेर आशिल्ल्या बोगदो नं. 10 हाका तांणी सुरींग घाल्लो. 
ते भायर 30 जून 1955 दिसा सावडूडें ते कालें रेल्वे लायनीचेर आशिल्ल्या सांकवाक, 2 जुलय 1955 दिसा कष्टीं-कुळें रेल्वे पुलाचेर स्फोट घडोवन हाडिल्लो. हातूंत तांणी वांटो घेतिल्लो.
तांचे गैरहाजिरींत गोंयच्या प्रादेशीक लश्करी दंडाधिकाऱ्या मुखार (टेरिटोरियल मिलिटरी ट्रिब्युनल) तांची चवकशी जाली. तांकां इकरा वर्सां खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. ते भायर वीस वर्सां खातीर तांचे राजकी हक्क काडून घेतले.
रजनीकांताच्यो पुर्तुगेज सत्तेक गोंयांतल्यान धांवडावचे पसत सतत दहशतवादी कार्यावळी चालूच आसल्यो. घटमूट आनी धिप्पाड आंगलोट आशिल्ले रजनीकांत आर्म चलोवपाक फिशाल आसले. चार वर्यांच्या, थोड्याश्या काळांत तांणी कितलींशींच धाडशी कर्तुबां बेडर वृत्तीन करून दाखयल्ली.
8 फेब्रुवारी 1956 दिसा तळावले मिनाखणीचे स्फोट घडोवन हाडपांत ते आशिल्ले. 2 मार्च 1956 ह्या दिसा तांणी करंजाळे रेल्वे गाडयेचेर हल्लो केलो आनी पंदरा हजार रूपये हस्तगत केले. 13 ऑगस्ट 1956 दिसा तांणी कुळें ते सोनावली रेल्वे लायनीचेर बॉम्च स्फोट घडोवन हाडलो. 
12 ऑक्टोबर 1956 दिसा शिरोड्यां आनी 14 मे 1957 दिसा सोनावली वाठारांत जे घातकी हल्ले जाल्ले तातूंत तांणी वांटो घेतिल्लो.
आपल्या दुश्ट वृत्तीची भूक भागोवचे  खातीर ज्या कॅरोज नांवाच्या पुलिस अधिकाऱ्यानस्वताच्या हातांनी मशीनगन चलोवन निशस्त्र सत्याग्रहींक मारुन उडयल्ले. तांकां तेच पद्दतीन मारुन उडोवपाचें धिटायेचें काम रजनीकांतानी केल्लें. कालें दूदसागराच्या रेल्वे गाडयेर हल्लो करून दिसा-धवळ्या  गाडयेंतल्यान दुश्ट कॅरोजाक भायर ओडून काडून तांणी मारुन उडयल्लो. तांच्या ह्या आनी दहशतवादी कारवायां खातीर रजनीकांत पुर्तृगेज सरकारान जिवो जाय आशिल्लो. तांकां धरचे सशस्त्र पुलीस दीस-रात तेळणी करीत आशिल्ले आनी एक दीस अचकीत तांची गांठ पुर्तृगज पुलिसांकडेन पडली,जैन्ना ते लिपून रानांतल्यान वताले.
## मरण
4 जून 1957 दिसा निरंकाल-दाभाळ वाठारांत अकस्मात 20 सैनिकांनी तांचेर आनी तांच्या वांगड्यांचेर हल्लो केलो. ह्या हल्ल्यांत तांकां आनी तांच्या वांगड्यांक मरण आयलें. गोंय मुक्ततेचो ध्यास घेतिल्ले रजनीकांताची पिराय अवघी 26 वर्सांची आशिल्ली.
18 जून 1983 दिसा गोंय सरपारान तांच्या सुटके झुजांतल्या वावराचो मरणोत्तर भोवमान केलो.
## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सोरोप

**सोरोप** हो सैमाच्या कांय चित्तवेधक आनी सुंदर रचने मदली एक रचना आसा.

## सोरपा विशिच्यो दंतकथा

## सोरपाचे प्रकार
# विखारी
# बिनविखारी

### विखारी सोरोप

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
ॲड. पांडुरंग मुळगांवकर

**ॲड. पांडुरंग मुळगांवकर** गोंयचो सुटकेझुजारी.

## जल्म
पांडुरंग जगन्नाथ सिनाय मुळगांवकार गोंयचो सुटकेझुजारी. लिसेंवाचें सातवें वर्स मेरेन शिक्षण घेतकच पुर्तगेज कायघाची सनद आनी पदविका घतली. सुटकेझुजा-यांचो बचाव केल्लया आरोपाखाल 18 जून 1946 ह्या दिसा ताका अटक जाली. 1948 वर्सा गोंय, दमण आनी दीवचे राजकी घटनेचे कमिटीचेर लोकप्रतिनीधी म्हूण ताची नीवड जाली. 1953 त तो ‘नॅशनल काँग्रेस गोवा’ संघटनेचो वांगडी जालो. 1953-54 ह्या वर्सा खातीर हे संघटनेचे गोंयचे वावुरपी समितीचो तो एक वांगडी जालो. तेन्ना ताणें गोंयच्या लोकांनी पुर्तुगेज कायध्याआड आनी न्यायालयीन बंदीक विरोध करचो म्हूण प्रचार करपाक सुरवात केली. राजकीय चळनळीक तेंका दिवपाखातीर तो गोंयांत आनी गोंयाभायर जाल्ले दर राजकीय बसकेंत वांटो घेतालो. अशा वेळार 30 जून 1954 ह्या दिसा ताका अटक करून आग्वाद बंदखणींत दवरलो. फुडें प्रादेशीक लश्करी न्यायालयामुखार उबो करून ताका 5 जुलय 1955 ह्या दिसा 8 वर्सांखातीर खर बंदखणीची ख्यास्त जाली. हाचे भायर दर दिसा 20 इश्कुद हे प्रमाण दोन वर्सां दंड आनी 15 वर्सां खातीर ताचे राजकीय हक्क काडून घेतले. फुडें 17 मे 1959 दिसा ताची सुटका जाली. सुटका जाले उपरांत ताच्या वांगडा बंदखणींत आशिल्लया राश्ट्रवादी फुडा-यांच्या सहवासांत तो रावंक लागलो आनी गोंय मुक्ती चळवळीक नेट येवंचो म्हूण तो खूब वावुरलो. गोंय सुटके उपरांत जेन्ना पणजी हांगा जानेवारी 1962 त सुटके झुजा-यांची बसका जाल्ली, तेन्ना ताका नॅशनल काँग्रेस गोवा संघटनेचो अध्यक्ष म्हूण वेंचून काडलो. उपरांत मे 1962 ते 1963 ह्या काळांत इंडियन नॅशनल काँग्रेस चे गोंय दमण आनी दीव ड हॉक प्रदेश काँग्रेस कमिटीचो तो खजीनदार आशिल्लो. भारत सरकारान ताम्रपत्र दिवन ताचो भोवमान केलो. 18 जून 1983 ह्या दिसा गोंय, दमण आनी दीव सरकारान ताचो भोवमान केलो. पणजी हांगा जाल्लया इंडियन नॅशनल काँग्रेसच्या शताब्दी सुवाळ्यांतूय ताचो भोवमान जालो. डॉ. सखाराम गुडे ट्रस्टाचो (शिरोडें- गोंय) गोमंतक भुशण हो मानाचो पुरस्कार ताका फाव जाला(1999).

वर्ग:देवनागरी पानां
जॉन हॉवर्ड नॉथर्प

**जॉन हॉवर्ड नॉथर्प** अमेरिकन जीवरसायनशस्त्रन आसलो.

ताचे शिक्षण कोलंबियाक जालें. 1912त बी. एस ए. आनी 1915 त पीएच ङी. ह्यो पदव्यो ताणें मेळयल्यो. रॉकफॅलर इन्स्टियूटांत ताणे झाक लब हाचेवांगङा आयुर्मर्यादा सिध्दांताविशीं अभ्यस केलो. 1924 त ते संस्थेचो तो वांगडी जालो. 1949 त बर्कलीच्या कंलिफोर्निया विधापिटांत सुक्ष्मजीव विज्ञानाचो नॉथर्प हाणें पयल्या म्हाझुजाच्या काळांत एसिटोन आनी इथायल आल्कोहॉल तयार करपाच्या किण्वनाचे क्रियेविशीं केल्ल्या संशोधनापसुनूच पचन, श्र्वसन आनी सादारण गरजेच्या प्रकियांक जाय आशिल्ल्या न्झायमांच्या अभ्यासाक चालना मेळ्ळी. न्झायमांक रसायनीक नेम लागू पडटात, हें ताणें दाखयलें. 1930 त ताणें पॅप्सिन शुध्द स्फटिकी स्वरूपांत तयार केलें. मोझेस कुनिट्झ हाच्या पालवान ताणें ट्रिप्सीन आनी कायमोट्रिपसीन हीं एन्झायमां आनी ट्रिप्सिनोजॅन आनी कायमोट्रिप्सिनोजॅन ही तांची पूर्वगामी द्रवयां स्फटिकरूपांत तयार केलीं. रॉजर एम. हॅरियट हाच्या पालवान ताणें स्फटिकी पॅप्सिनोजॅन वेगळें केलें. मास वायरस आनी प्रतिपिंडां हांच्या प्रथिनांचोय ताणें अभ्यास केलो. सुक्ष्मजंतूंभक्षक ताणें सस्तन जनावरांच्या आंतकड्यांसावन वेगळो केलो. तेखेरीज ताणें स्टारर्च, सुक्ष्मजंतूंचें समूहन, किडींचेर जावपी तापमानाचो परिणाम ह्या विशयांचेरूय संशोधन केलें. Crystalline Enzymes हो ताचो ग्रंथ 1939 त उजवाडाक आयलो. रॉकफॅलर इन्स्टिट्युटावरवीं उजवाडाक येवपी Journal of General Physiology  हे पत्रिकेचो तो संपादक आशिल्लो. दुस-या म्हाझुजांत तो अमेरिकेच्या राष्ट्रीय संरक्षण संशोधन समितीचो सल्लागार आशिल्लो. एन्झायमांच्या आनी तांचेकडेन संबंदीत अशा द्रव्यांच्या स्फटिकीकरणाविशीं ताणें मोलादीक कार्य केलें. ताच्या ह्या वावराखातीर ताका जेम्स बॅचलर सम्नर आनी वॅडॅल मॅरॅडिथ स्टॅन्ली हांचे वांगडा 1946 वर्साचो रसायनशास्त्राचो नोबॅल पुरस्कार वांटून मेळ्ळो.संशोधक प्राध्यापक म्हणून ताची नेमणूक जाली.

वर्ग:देवनागरी पानां
मृणाल गोरे

**मृणाल** मोहिले हांचो जल्म दि.24 जून 1928 या दिसा खेड हांगा जालो . मृणालचो बापूय येका भौणमानेस्त शासकीय महाविधालयाचो प्राच्रार्य आशिल्लो . मृणालानूय दोतर जावचें अशी बापायची इत्सा आसली . पूण एस .एम.जोशी , मधू  लिमये , भाउसाहेब रानडे हांच्या भाशणाचो परिणाम जाल्यान सूरू आशिल्ले वैजकी शिक्षण सोडून समाजकार्यांत हुडी घेतली . पिरायेच्या 20व्या वर्सा राष्ट्र सेवा दलाच्या कामांत स्वता गुरपटावन घेतलें . (केशव) बंडू गोरे हांगासर टोपीवाला बंगल्यांत रावपाक आयली. गोरेगावांतल्यान तिज्या सामाजिक कार्याक खूब्ब व्हड प्रमाणांत सुरवात जाली.खर्या अर्थान समाजिक ल्हानतल्या ल्हान मनशाचो प्रस्न तिणे धसाक लायलो. समाजकारण तिज्या रगतान घोळटालें .तिणे राजकाण केलें ते सत्तेखातीर न्हय तर समाजाखातीर. लोकांचो उदकाचो प्रसन धसाक लावपाक तिणे हर येत्न केली. शिवसेनेसरक्या पक्षन तिची पाणीवाली बाई म्हूण निंदा केली . तीच तिची वळख जाली . मनशाचे कार्य जेन्ना राजकारणाक पयस करून फूडे वता तेन्ना राजकारणाक पयस करून फूडे वता तेना राजकाणांतले विरोधक लोगीत याद दवरात .ज्या शिवसेनेन तिची पाणीवाली बाई म्हूण निंदा केल्ली त्याच शिवसेनेन गोरगाव पुलाव तिचे नाव दिवचें म्हूण फुडाकार घेतलो 1977 या वर्सा जेन्ना ईंदिरा गांधी हरली तेन्ना मृणाल गोरे जिकली. त्यावेळार मुंबयन येक घोषणा फामात जाल्ली, पानीवाली बाई दिल्लीवाली बाई पानी मे और दिल्लीवाली बाई पानी में त्यावेळावयले पंतप्रधान मोरारजी देसाई हाणी मृणाल गोरेक आरोग्य मत्रीपद दिलें. तिणें ते घतलें ना. विधानसभेंत वडखळ नाका आनी दर्डा प्रकरण तिणे ते गाजयलें. बॅ. अतुलेचो सिमेंट घोटाळो तिणेच भायर काडलो.पाणी प्रस्नाप्रमाण म्हारगायेविरुद तिचो लोटणें मोर्चा लेगीत फामात जालो . मुंबय स्वस्तान घरा बांदप तिणे खरें करुन दाखयलें . 350 गृहनिर्माण संस्था तिणे तयार केल्यो . इतलेच न्हयत गरीबांखातीर 6 हजार घरां बांदून दिली. बायलांखातीर रातदिस वावरली. इतलें करुनूयबी हांवे केलॆं अशी स्वताची तोखणाय खंयच करूंक ना. स्वच्छ चरित्र्य लोकांखातीर काम करपाची तीव्र  इत्सा , लोकांच्या प्रसनांची जाणीव आशिल्ली आनी खंयच्या मनशाच्या मदतीक धावून वचपी या पाणीवाल्या मृणाल मावशेक 84 वर्सांचे जिवित मेळ्ळें.दि 17 जूलै 2012 या दिसा मृणाल गोरे हांका वसय.हांगासर ह्रदयविकीरान मरण आयले.

वर्ग:देवनागरी पानां
मदन फ्रामजी जमशेटजी

**मदन फ्रामजी जमशेटजी** हो एक नाटय-चित्रपट वेवसायीक.

## जल्म

जे एक मदन म्हणल्या मदन फ्रामजी जमशेटजी हो एक नाटय-चित्रपट वेवसायीक. ताचो गुरू कुंवरजी नाझीर हाच्या एल्फिन्सटन नाटक मंडळींत ताणें1868 वर्सा प्रवेश घेतलो. हे नाटक कंपनी वांगडा ताणें देशभर भोंवडी केली. एक बरो नट आनी नातयवेवसायाचो कसबी जाणकार म्हूण ताची सगळ्याक नामना जाली. ही कंपनी जेन्ना लुकसानींत ती आपल्. तांब्यांत घेतली. उपरांत आपलें मुखेल कार्यालय मुंबयच्यान कलकत्याक व्हेलें. कलकत्याच्या मैदानाचेर 1920 वर्सा एक तंबूचें चित्रपटघर सुरू केलें. ताच्यो नाटककंपन्यो आनी हेर वेवसाय तेन्ना चालूच आशिल्ले. जसो चित्रपटाचो प्रेक्षकवर्ग वाडूंक लागलो तशें जमसेटजीन आनीकूय कांय तंबुंचीं चित्रपघरां सुरू केलीं.1907 वर्सा एल्फिन्सटन हें भारतांतलें पयलेंच कायम स्वरुपोचें चित्रपटघर  कलकत्याक सुरु केंलें. उपरांक ताणें भारतांत खूबकडे चित्रपटघरां सुर् केला 1920 वर्सा मेरेन वेवस्थापनाखाल वट्ट 51 चित्रपटघरां आशिल्लीं. आपल्या चित्रपघरावांगडा फिल्म आयात करपाचें काम जमशेटजीनूय सुरु केलें ब-यांतलें बरें पाश्र्चात्य चित्रपट दाखोवंक मेळचें म्हूण जमशेटजीन पॅरिस,बर्लिन,लंडन आनी न्यूयॉर्क हांगा माहिती मेळपाखातीर खास प्रतीनिधीची नेमणूक केली. मेट्रो गोल्डविन मेयर, युनायटेड आर्टिस्ट कॉपोरेशन आनी पॅरामाऊंट पिक्चर्स कॉर्पो रेशन पयल्या वर्गातल्या अमेरिकन कंपन्यांचीय एजन्सीय ताणें घेतली. 1905 वर्सातल्या अमेरिकन कंपन्यांचीय एजन्सीय ताणें घेतली. 1905 वर्सासावन एल्फिनिस्टन बायोस्कोप ह्या नांवांन ल्हान ल्हान चित्रपटांची निर्मिती सुरु केली. 1917 वर्सासावन ताणें दादासाहेब फाळसेच्या देशी चित्रपटांची स्फूर्त घेवन मादन थिएटर्सचेवतान देसी चित्रपटांची निर्मिती सुरु केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
टिपू सुलतान

thumb|टिपू सुलतान
**टिपू सुलतान** म्हैसूरचो एक नामनेचो पराक्रमी राजा.

## '''भुरगेपण'''
ताचें पुराय नांव शाह बहाद्दर फत्ते अलीखान.टिपू म्हळ्यार कन्नड भाशेंत वाघ्य.टिपूच्या स्वभावा वयल्यान ताका हें नांव मेळ्ळें आसूंक जाय.हैदर अलीचो हो पयलो चलो.ताच्या भुरगेपणांतली व्हडलीशी म्हायती मेळना.

## '''शिक्षण'''
ताणें मौलवी कडल्यान पारंपरीक शिक्षण घेतलें.तशेंच गाझीखाला ह्या अधिका-याच्या मार्गदर्शना खाल लश्करी शिक्षण घेतलें.

## '''झुजांत ताचे योगदान'''
1771 त ताणें मराठ्यांचे सेने वांगडा झूज केलें.1781 त सेनापती कर्नल ब्रथवेट हे दोनूय ताचेर चाल करून आयिल्ले आसतना ताणें दोगांकय हारोवन तांकां बंदी केले.

## '''राजपद'''
1782 त हैदर अलीक मरण येतकच तो म्हैसूरचे गादयेर आयलो.पयलीं सावन ताची फ्रँचां कडेन इश्टागत आशिल्ली.तांच्या आदारान ताणें आपले सेनेक आर्विल्लें रूप दिवपाचो यत्न केल्लो.जेन्ना इंग्रज सेनापती ऍर कूट हाणें टिपूचेर हल्लो केलो तेन्ना फ्रँच सेनापती बुसी हाणें टिपूक पालव दिलो.सालबायचे कबलाती प्रमाण हैदर अलीन इंग्लिशांचो जो वाठार घेल्लो तो परत करचो अशें थारायल्लें.पूण टिपूक ही गजाल मान्य नाशिल्ल्यान ताणीं टिपूचो बिदनूर हो वाठार घेतलो.तें पळोवन टिपून जनरल मॅथ्यूक धरलो.तेन्ना 1784 त इंग्लिशांक मंगळूरची शांततायेची कबलात करची पडली.त्याच वर्सा टिपून नरगूंद आनी कित्तूर ह्या संस्थानांचेर हल्लो करून ताचीं जायतीं ठाणीं हस्तगत केलीं.सावनेर गावांत ताचें व्हड झूज जालें.तातूंत येस मेळपाक नानान मॅलेठ हाका मेळून इंग्लिशांचो पालव मागपाचें थारायलें.तेन्ना 1787त टिपून मराठ्यां वांगडा कबलात करून ताका 48 रूपया खंडणी आनी गजेंद्रगड, बादामी, नरगुंद, कित्तूर हे किल्ले मराठ्यांक दिवप, अदवानी संस्थान निजामाक दिवप आनी सावनेकरांचो वाठार ताका परत करप हें थारलें.फुडें मराठ्यांचें सैन्य कर्नाटकांतल्यान वतकच टिपून कित्तूरचो किल्लो परतो हस्गत केलो.कॉर्नवालिसान मराठे आनी निजाम हांचे कडेन इश्टागतीची कबलात करून 1790त टिपूचेर घुरी घाली.टिपून व्हड धिरान ह्या झुजाक तोंड दिवपाचो यत्न केलो.पूण तातूंत ताका व्हडलेंशें येस मेळ्ळें ना.तेन्ना ताणें 23 फेब्रुवारी 1792 ह्या दिसा श्रीरंगपट्टणांत कबलात केली.ते प्रमाण ताचो अर्दो वाठार आनी तीन कोटी रुपया लुकसाण भरपाय दिवपाचें थारलें.तशेंच ही भरपाय जाय मेरेन ताचे दोन भुरगे इंग्लिशां कडेन ओलिस दवरचे पडले.ह्या अपमानास्पद कबलातीक लागून ताका खुबूच तिडक आयली आनी ते तिडकीन ताणें इराण, तुर्कस्तान आनी नेपोलियन हांचे कडेन मेळ घडोवन आपलें दालें घटमूट करपाचो यत्न केलो.

## '''संदर्भ'''

वर्ग:देवनागरी पानां
पर्ल बक

**पर्ल बक** ही नोबॅल पुरस्कार मेळोवपी नामनेची लेखिका.

## भुरगेपण आनी शिक्षण
तिच्या बापायचें नांव एबसलोम सिडेंस्ट्रीकर आनी आवयचें नांव कॅरलिन आशिल्लें.तिचो बापूय चीनांत पंथोपदेशक आशिल्ल्यान पर्ल हिचें भुरगेपण थयंच गेलें.सुरवातीचें शिक्षण तिणें शांघाय शारांत घेतलें.उपरांत अमेरिकेंत येवन लिंचबर्ग, वॅस्ट व्हर्जिनियाच्या रँडोल्फ-मॅकन विमॅन्स कॉलेज हातूंत 1914 वर्सा ती पदवीधर जाली.
 
## जिविताची वाट
  1917 वर्सा ती जॉन ती लॉसिंग बक ह्या पंथोपदेशकावांगडा लग्न जाली.पूण 1934 वर्सा ताका घटस्फोट दिलो.1935 वर्सा ती न्युयॉर्कांतलो एक प्रकाशक रिचर्ड जे. वॉल्श हाचेकडेन लग्न जाली. पूण आपलें बरप मात पर्ल बक ह्या नांवानूच चालू दवरलें. 1921 ते 1931 ह्या काळांत नानकिंग विध्यापिठांत शिक्षिका म्हणून तिणें काम केलें.

## बरपावळ
1923 त अमेरिकेच्या म्हयनाळ्यांनी, चीनी जिविताचेर आदारीत तिच्यो काणयो आनी हेर बरपावळ उजवाडायली. तिची पयली कादंबरी ‘इस्ट विंड, वॅस्ट विंड’ ही 1930 त उजवाडायली. पूण 1931 त उजवाडाक हाडिल्ले ‘द गूड अर्थ’ हे कादंबरीन तिका आंतरराष्ट्रीय कीर्त मेळोवन दिली. हे कादंबरीत तिणें भुंयेचेर जिवापाड मोग करपी वांग लुंग ह्या कश्टी शेतकामती आनी ताचे बायलेचें चित्रण केलां. हेच कादंबरीक तिका 1932 त ‘पुलित्झर पुरस्कार’ फावो जालो. हे कादंबरी उपरांत ‘सन्स’ (1932) आनी ‘ए हावस डिव्हायडेड’ (1935) ह्यो कादंब-यो बरयल्यो. एकाच विशयाचेर बरयल्लो कथांझेलो ‘द हावस ऑफ अर्थ’ (1935) ह्या नांवान प्रकाशीत जालो. ‘द फायटिंग एंजल’ (1936) हें आपल्या बापायचें चरित्र तशेंच ‘द एक्झायल’ (1936) आपले आवयचें चरित्रूय तिणें बरयलां. ‘द पॅट्रियट’ (1939) ‘अदर गॉड्स’ (1940), ‘ड्रॅगन सीड’ (1942) आनी ‘इम्पेरियल वुमन’ (1956), ह्यो कादंबर्यो ‘द फस्ट वायफ’ (1933), ‘फार अँड नियर’ (1947), कथा ‘द चायल्ड हू नॅवर ग्रू’ (1950), ‘माय सॅव्हरल वल्डर्स’ (1954) आनी ‘ब्रिज फॉर पासिंग’ (1962) हीं तिचीं आपजिणेचेर बरयल्लीं पुस्तकां.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सोनिया गांधी

**सोनिया गांधी** हांचो जल्म 09 डिसेंबर 1946 ह्या दिसा लुसिआना हांगा जालो.

## जल्म
सोनिया गांघी हांचो जल्म 09 डिसेंबर ह्या दिसा लुसिआना हांगा जालो .तांचे जल्म नाव एड्विज आंतोनिओ आल्बायना मायनो अशें आसा. इटलींतल्या व्हेनेटोतल्या विसेन्झा हांगा सावन 30 किलोमिटराची आशिल्ल्या लुसिआना या ल्हानशा गावांत तांचो जल्म जालो. आवयचें नांव पावलो आनी बापायचें नांव स्टिफानो . तांचे मायनो घराणें लुसिआनांत सबार पिळग्यां सावन स्थायीक आसा. सोनिया गांधी हांचो बापूय दुस-या म्हाझुजांत सोव्हिएट मिलिटरी आड लडिल्लो . तांचे मुळावे शिक्षण ओर्बासानो हांगासरल्या कॅथलीक स्कुलांत जालो. 1964 ह्या वर्सा कॅब्रिज शांरांतल्या बेल एज्युकेशनल ट्रस्टाच्या लेंग्वेज स्कुलांत सोनिया गांघी हांणी इंग्लिशाचे शिशण घेतलें. 1965 वर्सा कँर्बिज शांरांतल्या व्हार्सिटी नांवाच्या ग्रीक  रेस्टॉरंटांत तांची वळख राजीव गांधी हांचे लागीं जाली . राजीव गांधी तेन्ना कँब्रिज युनिव्हर्सिटीच्या ट्रीनिटी स्कुलांत शिकताले. वळखीचे रुपांतर मोगांत जालें आनी 1968 वर्सा त्या दोगांनीय लग्न केले. इंदिरा गांधी हांची सून आनी गांधी घराण्याचो राजकारणा कडेन घनिश्ट संबंद आसुनूय बी तांची वळख राजकारणा कडेन अचकीत जावंक ना. 1970 ह्या वर्सा राहुल आनी 1972 ह्या वर्सा जल्मल्ल्या प्रियांका हांचे वांगडा सोनिया गांधी कुटुंबिक बायलमनशे भशेनुच आशिल्ली.
1984 ह्या वर्सा पयलेच फावट आपली जाव मानेका गांधी हांच्या प्राचारा खातीर सोनिया गांधी हांणी राजकारणांत उडी घेतली . ते उपरांत ते आयज मेरेन भारतीय राजकारणांत अत्यंत प्रभावशाली बायलमनीस आनी काँग्रेसच्यो अध्यक्ष म्हुण तांची वळख आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
अनंत काकबा प्रियोळकार

**अनंत काकबा प्रियोळकार** हांचो जल्म दि. 5 सप्टेंबर 1895 या दिसा प्रियोळ हांगा जालो.

## जल्म

अनंत काकबा प्रियोळकार हांचो जल्म दि. 5 सप्टेंबर 1895 या दिसा प्रियोळ हांगा जालो. ताणें घरांतूच मराठी चवथी मेरेन माशेलांत पुर्तुगेजीन प्रिमैर ग्राव मेरेन आनी फोंड्या इंग्लीसींतल्यान शिक्षण घेतकच तो गोंयाभायर गेलो. ताचे बी. ए. मेरेनचे शिक्षण धारवाडाक (कर्नाटक) आनी सांगलीक (महाराष्ट्रा) जालें. सांगलीच्या विलिंग्डन म्हाविद्यालांत बी. ए. चें शिक्षण घेता आसताना नामनेचो भाशाविद डॉ. पांडुरंग दामोदर गुणे हाचेकडेन प्रियोळकराचे खूबूच लागीचें संबंद आयलें ताका लागून डॉ. गुण्याच्या प्रभावान भाशाशास्त्र आनी पाणचिकित्साशास्त्र ह्या विशयाचें खोलायेन आनी व्यापकपणान अभ्यास करुन फुडें कांय मराठी काव्याची संपादनां उजवाडाक हाडली. 1929त बी. ए. जातकच ताणें कांय तेंप अध्यापनय केलें. फुडें रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर ह्या गोंयकारान मुंबय चलयल्ल्या विविधज्ञानविस्तार नेमाळ्यांत 1925 सावन संपादकी वावर करुंक लागलो. तशेंच ‘ विविधवृत ’ ह्याय नेमाळ्याचो तो संपादक आशिल्लो.
ताणें मुंबय नगरपालीकेंत 1926 ते 1849 मेरेन नोकरी केली. उपरांत मुंबय मराठी ग्रंथसंग्रहालयात एक फेब्रुवारी 1948 ह्या दिसा प्रा. प्रियोळकराचे प्रेरणेन स्थापन जाल्ले मराठी संशोधनाचे मंडळाच्या  ‘ मराठी संशोधन पत्रिका ’ ह्या संशोधन विसयाक ओंपिल्लया तीन म्हयन्याळी नेमाळ्याचें ताणे संपादन केलें. 1966त तो मंडळांतल्यान निवृत्त जालो.
प्रा. प्रियोळकराच्या नांवार 54 पुस्तकां आसात. तातूंत रघुनाथ पंडित विरचीत दयमंती स्वयंवर (1935) मुक्तेश्वरकृत महाभारत आदीपर्व (चार खंड 1951 – 1959). श्री मुक्तेश्वराचा शोध ह्या संशोधन निबंधाची जोड दिवन आनी अमृतानंद विरचीत योगराज टिळक (1956) हे ग्रंथ म्हळ्यार आधुनीक पाणचिकित्साशास्त्राचे बसकेचेर दारिल्लो संपादनाचो आदर्श. त्या निमतान ताणीं आर्विल्ल्या पाणचिकित्साशास्त्राचें स्वरुप आनी प्रस्न हांच्या संदर्भात खोलायेन चर्चा केली.

वर्ग:देवनागरी पानां
ऍनी बेझंट

**ऍनी बेझंट** ही नामनेची थिअॉसॉफिस्ट आशिल्ली.

## जल्म आनी भुरगेपण
ऍनी बेझंट हाचो जल्म 1 ऑक्टोबर 1847 हया दिसा लंङन हांगा जालो. नामनेची थिऑसॅफिस्ट आनी भारतीय राजकारण, धर्म, शिक्षण, समाजसुदारण आदी मळांचेर व्हड वावर केल्ली एक ब्रिटीश बायल. तीची आवय एमिली ही एक आयरीश आशिल्ली. ती धर्मीक, कामसू आनी मानी आशिल्ली. तिचो बापूय विल्यम वूड होय मातृवंशा कडल्यान आयरीशच आशिल्लो विव्दान, गिनयानी आनी जायत्या भाशांचो जाणकार आशिल्लो. ती पांच वर्सांची आसतना, 1852 त तिचो बापूय मेलो. 
 
## शिक्षण
तेन्ना तिचे आवयचे एके गिरेस्त इश्टिणीन तिका शिक्षणा खातीर आपल्यागेर दवरली. थंय तिणें तिका जर्मन , फ्रेंच आदीं भासो आनी संगीत हांचें शिक्षण दिलें. तशेंच तिचे मदीं समाजसेवेची आवड निर्माण केली. हया काळांत ती वृत्तीन धर्मीक जाली.

## लग्नी जिवीत
फुडें 1867 त रॅव्ह फ्रँक बेझंट हया क्रिस्तांव धर्मोपदेशाक कडेन तिचें लग्न जालें. तिका दिग्बी हो चलो आनी मेबॅल ही चली आशीं दोन भुरगीं जाली. ‘ नॅशनल रिफॉर्मर ‘  नेमाळ्याच्या प्रभावान ती नामनेचो नास्तीक चार्ल्स ब्रॅडलॉ (1833-91) हाच्या ‘ नॅशनल सॅक्यूलर सोसायटी ‘ त गेली (1874).
फुडें ती हे सोसायटीची उपाध्यक्षा जाली आनी सोसायटीचें मुखपत्र आशिल्लया नॅशनल रिफॉर्मराची सहसंपादिका जाली.
त्या काळांत नास्तिकता, कुटुंब येवजण, बायलांचो मतदानाचो हक्क आदींचो प्रचार केलो.

## मरण
 दि. 20 सप्टेंबर 1933 हया दिसा तिका मरन आयलें.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
प्रसाद सावकार

**प्रसाद सावकार** म्हळ्यार गोंयच्या संगीत रंगभुयें वयले भोवमानेस्त गायकनट.

## खाजगी जिवीत
संगीत रंगभुंये वयले नामनेच्या सावकार घराण्यांत बडोदे (गुजरात) हांगा जालो.तांचो बापूय रघुवीर सावकार हे बायल भूमिकां खातीर फामाद गायक-नट आशिल्ले. तांचो बापूय रघुवीर सावकार हे बायल भूमिकां खातीर फामाद गायक-नट आशिल्ले. ताका 'रंगदेवता' म्हूण वळखताले. बापायच्या 'रंगबोधेच्छु नाट्यसमाज' हे नाट्यसंस्थेत प्रसाद सावकारांचो वावर ल्हानपणा सानूच आशिल्ल्यान तांचे ल्हान पिरायेतूंच नाटकाचे आनी नाट्य संगिताचे संस्कार जाले. गायन-अभिनयाचे मुळावे धडे तांणी बापाय कडल्यानूच गिरयले. बापायच्या 'जिंजीहून सुटका' या नाटकांत बाल शिवाजीची भूमिका करून तांणी रंगभुंयेर पावल दवरलें.

## शिक्षण
तांच्या शिक्षणा खातीर तांचे बापाेयलये दत्ताराम सावकार हांचे लागीं म्हापशां धाडले. तांचो बापायलो बरे पैकीं हार्मो नियम वादक आशिल्ल्यान म्हापश्यांक बी संगिताचे वातावरण आनी संस्कार तांचेर जाले.

## वावर
'संशयकल्लोळ' नाटकांत कृत्तिका, साधू, जलशातील गायक आनी वैशाख शेठ अश्यो चार भूमिका एकाच वेळार करून एक विक्रमूच केलो. गोपीनाथ सावकारांच्या 'कलामंदीर' संस्थेच्या सौभद्र, मृच्छकटिक, विद्याहरण, मानापमान अशा नाटकांतल्यान तांणी सुरवातेक कांय भूमिका केल्यो. तशेंच हौशी रंगभुंयेर करीन ती पूर्व आनी जायत्या नाटकांतल्यान तांणी कामां केल्यांत.

## संधर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
मँडम कामा

**मँडम कामा** भिकाजी रूस्तुम कामा हांचो जल्म ता. 24 सप्टेंबर 1861 हया दिसा एका पारशी कुटुंबांत जालो. तांच्या बापायचें नांव सोराबजी फ्रामजी पटेल आनी आवयचें नाव जयजीबाई. पारशी समाजांतली भारतीय क्रांतिवीर बायला आनी परदेशांतल्या भारतीय क्रांतिवीरांचें स्फूर्तीस्थान. तांचे शिक्षण मुंबयंत जालें. तांचो घरकार मुंबयांत एक नामनेचो साँलिसिटर आशिल्लो. भलायके खातीर ती 1902 वर्सा इंग्लंडाक गेलीं आनी थंयच तिचें राजकीय जिवीत सुरू जालें. दादाभाई नौरोजी ब्रिटिश संसदेंत वेंचून आयलो,तेत्रा तिणें ताका खुब पालव दिलो.पूण क्रांतिकाराक पींड आशिल्ल्यान तिका क्रांतिकाराक चळवळी विशीं ओड लागली.स्वतंत्र्यावीर सावरकर इंग्लंडांत येतकच ताच्या उलोवपाचो आनी असामान्य व्यात्किमत्वाचो तिचेर प्रभाव पडलो आनी ती अभिनव भारत संस्थेचो वांगडी जाली.उपरांत युरोपांतूच रावन स्वतंत्रतायेचे चळवळी खातीर तिणें आफ्लें जिवीत ओंपलें.क्रांतीकारक साहित्य उजवाडावप, भारता विशीं व्याख्यानां दिवप आनी भारतीय क्रांतीवीरांक सगळे तरेचो पालव दिवप, हें तिचें दिसपट्टें कार्य जालें.आँगस्ट 1907 वर्सा, जर्मनींत भरिल्ले आंतरराष्ट्रीय समाजवादी परिशदेंत सरदारसिंग राणा वांगडा तिणें वांटो घेतलो आनी ब्रिटीश प्रतिनिधींच्या विरोधाक पर्वा करिनासतना,भारतीय स्वातंत्र्या विशींचो प्रस्ताव मांडलो.त्याच वेळार भारतीय स्वातंत्र्यांचें प्रतीक म्हूण वंदे मातरम हो मंत्र आशिल्लो तिरंगी झेंडो तिणें चडयलो. 1935 वर्सा, ती भारतांत परत आयली.भारताच्या स्वातंत्र्या खातीर आपलें सर्वस्व ओंपपी भारतीय बायलां मदीं तिका मानाची सुवात आसा.

वर्ग:देवनागरी पानां
निकोलाव मनुची

**निकोलाव मनुची** हो एक इटालियन भोंवडेकोर. तो सतराव्या शेंकडयात भारतात आयलो.

## खाजगी जिवीत
तो मुळचो व्हेनिस हांगा रावपी आसुंये. ताचे वैयक्तिक जिणेविशीं चडशी म्हायती मेळना. तो पिरायेच्या चवदाव्यावर्सा घरांतल्यान भायर सरलो आनी लॉर्ङ बेलोमाँट ह्या इंग्रज सरदारावांगडा तुर्कस्तान, इराणांतल्यान 1656 वर्सा भारतांत सुरत हांगा आयलो. उपरांत ताणें मोगल बादशाह शाहजहान हाचो व्हडलो पूत दारा शुकोव्ह हाच्या तोफखान्यांत नोकरी धरली. 
औरंजेबाचे दक्षिणेंतले स्वारीच्या वेऴार मोगलांच्या कर्तुपांक विटून, तो चेत्नईक स्थायीक जालो. ह्याच अदमासाक म्हळ्यार 28 ऑक्टोबर 1686 दिसा ताणें एलिझाबेथ क्लार्क हे विधवेकडे लन्ग केलें. तांकां एक चलो जालो पूण रोकडेंच ताका मरण आयलें. 1706 वर्सा ताचे बायलेकूय मरण आयलें. उपरांत तो पाँडिचेरींत रावपाक लागलो.

## शिक्षण
स्वताचे आंगचे हुशारकायेन, उंचेलें शिकप नासून लेगीत ताणें आपल्या मर्यादीत वैधकीय वेवसाय सुरू करून जैत मेळयलें.ह्या वेवसायान ताची देशभर भोंवडी जाली.

## वावर
औरंगजेब आनी शाह आलम हांचेकडेन ताणें काम केलें. ह्या काळांत ताणें शिरायगिरी, वैजकी वेवसाय आनी राजनैतिक शिश्टाय हीं विंगड विंगड तरांचीं कामां केलीं. मोगलांच्या युध्य मोहिमांवांगडा ताणें दक्षिण हिंदुस्थान, राजस्थान. दक्षिण हैदराबाद ह्या प्रदेशांनी भोंवडी केली. अशेच एक मोहिमेंत इ. स. 1665 वर्सा पुरंदर किल्ल्याच्या वाठारांत मिर्झाराजा जयसिंहाचे छावणेंत ताची शिवाजीं महाराजाकङे भेट जाल्ली.
 14 जानेवारी 1712 दिसा चेन्नईच्या गव्हर्नरान टॉमस क्लार्काची सगळी संपत ताका दिवन ताचो भोवमान केलो. हाचे वयल्यान तो पाँडिचेरींतल्यान परतून चेन्नईक आसतना, ताणें आपलो सगळ्यो यादी फ्रेंच आनी पुर्तुगेज भाशांनी बरोवन काडून चार वांट्यांनी उजवाडावपाखातीर पॅरिसाक धाडल्यो. ह्या यादींनी ताणें शिवाजीसयत त्या काळांतल्या सगळ्या नामनेच्या राज्यकर्त्यांची, फूडा-यांचीं प्रसंगचित्रां काडून घेतिल्लीं. 1907 वर्सा, तांचे यादींचो पयलो इंग्लीश अणकार विल्यम आयर्विन हाणें ‘स्तोरिआ दो मोगोर’ ह्या नांवान उजवाडा हाडलो. ताची दुसरी आवृत्ती 1981 वर्सा उजवाडा आयली. 1974 वर्सा ज. स. चौबळ हाणें  ‘असे होता मोगल’ हो मराठी अणकार उजवाडायलो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
पुरंदरदास

**पुरंदरदास** कर्नाटकांतलो एक म्हान संतकवी.
पुरंदरदास कर्नाटकांलो एक म्हान संतकवी. हाचो जल्म नहाराष्ट्रांत, पुण्याच्यालागसर आशिल्ल्या पुरंदरडाचेर जाले अशें म्हण्टात. पूण कांय वव्दानांच्यामतान, कर्नाटकांत बेलारी जिल्ह्यांत हंपिलागसार जो पुरंदरगड नांवाचो गांवआसा थंय पुरंदरदाससाचो जल्म जालो. हंपीलागसार कमलापूरांत मेळिल्ल्या एका ताम्रपटावयल्यान तो वसिष्ठगोत्री, यजुर्वे दी ब्राह्मण आशिल्ल्याचें कळटा.ताच्या बापायचे नांव वरदप्पा नायक आनी आवयचें नांव लक्ष्मक्का वा कमलांबाआशिल्ले. ताचे बायलेचें नांव सरस्वती. तांकां एक धूव आनी वरदप्पा, गुरूअप्पा,अभिनवप्पा आनी मध्वप्पा असे चार पूत आशिल्ले.
पुरंदरदासाचे नांव ताच्या आवय बापायन श्रीनिवास वा तिरूमलैयप्पा दवरिल्लें पूण ताका तिमप्पा वा शिवप्पा अशेंय म्हण्टाले. भुरगेपणांतूच ताणें विद्दानांकडल्यान संगिताचेंय शास्रशुध्द गिन्यान ताणें मेळयलें. पिरायेच्या सोळाव्या वर्सा ताचें लग्न जालें.
बापायचो सराफिचो वेवसाय ताणें बापायच्या मरणाउपरांत बरे तरेन सांबाळ्ळो. कुशळ रत्नपारखी म्हणून ताका खूब नामना मेळ्ळी. विजयनगराचो सम्राट कृष्णदेवराय हाच्या दरबारांत ताका खूब मान आशिल्लो. वेवसायांत ताणें खूबमान जोडलो पूण तो वृत्तीन सामको कंजूस आशिल्लो. ताची बायल मात दानी वृत्तीची आशिल्ले. एकदां तिणें आपली नाकांतली नथ काडून एका ब्रह्मणाक दान दिली. तेन्ना तिम्मपाक तिचो राग आयलो. त्या वेळार ईश्र्वरी चमतकार जावन ती नथ परतून तिम्मपाक मेळ्ळी आनी सरस्वतीची अब्रू वांचली. ह्या चमत्कार लागून तिम्मपान आपली धनदौलन याचकांक आनी गरीब लोकांक वांटून दिली.
सर्वस्वाचो त्याग करुन भिक्षेची झोळी घेवन तो भोंवपाक लागलो. दासपंथाचो संस्थापक श्रीपादराय हाचो एक महान शिश्य व्यासराय हाणें  इ.सं 1525 वर्सा तिम्मापाक वैशणव पंथाची मठांतल्या सत्यधर्मतीर्थ नांवान सगळे ताका वळकखूंक लागले. पुरंदरदासान संबंद भारताची तीर्थयात्रा करुन सगळ्या तीर्थक्षेत्रांनी वास्तनव्य केल्लें. पुरंदरदासान कन्नड भशेंत खूब काव्यरचना केली. ताच्या पदांची संख्या 4,75,000 आशिल्ली अशें म्हण्टात. पूण सधा कांय हजारुच पदां आसात तीं देवरनाम वा दासरपदगळू ह्या नांवान नामनाक पावल्यांत.

वर्ग:देवनागरी पानां
विश्र्वनाथ नारायण लवंदे

**विश्र्वनाथ नारायण लवदें** गोंयचो सुटकेझुजारी.

गोंयचो सुटकेझुजारी. शिक्षण बिएससी,एलएलबी. ताचें उच्च शक्षण कोल्हापुरांत जालें. गोंकोल्हापूर शारांत शिकता आसतना ताणें भारत छोडो आंदोलनांत वांटो घेतिल्लो म्हणून ताका बंदखणीची खयास्त जाल्ली. उपरांत कोल्हपूर शारांत ताणें राष्ट्र सेवा दल फांटयाची स्थापना करुन कांय तेंप ताचें फुडारपण चलयलें. उच्च शिक्षण सोपल्या उपरांत गोयांत येवन, नोव्हेंबर 1942 त ताणें मडगावांत राष्ट्र सेवा दल फांटयाची स्थापन केली . 18 जून,1946 दिसा डॉ.लोहियान मडगांव शारांत घडोवन हाडिल्ल्या सत्याग्रहांत ताणें वांटो घेतिल्लो म्हणून ताका आठ दिसांखातीर बंदखणींत दवरलो. उपरांत त्याच वर्सा 18 नोव्हेंबर दिसा व्हडल्या गोंयच्या, मायणा गांवांत सभा घडोवन हाडिल्लयान नारायण पालेकारा वांगडा ताका 45 दीस खर बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 18 डिसेंबर दिसा हळदोण्यां सत्याग्रह घडोवन हाडिल्ल्यान पुर्तुगेज पुलिसांनी ताका आनी सूर्यकांत नायक हाक धरुन खूब मार दिलो. उपरांत 23 एप्रिल 1947 दिसा तांकां खड्डे करुन सोडून दिले. विश्र्वनाथ राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय फांट्याचो वावुरपी वांगडा आशिल्लो. पूण तांचेभितर वाद निर्माण जाल्ल्यान तो काँग्रेसींतल्यान भायर सरुन एप्रिल 1947 त आपल्या सांगात्यांच्या आदारांन तांणव कुंकऴ्ऴे आझाद गोंमतक दल फाटयाची स्थापना केली. उपरांत तांणी पुर्तुगेजांआड गोंय मुक्त जायमेरेन आपल्या हिंसक हालचाली चालूच दवरल्यो. जुलय 1947 आपल्या कांय वेंचीक सांगात्यांच्या आदारान ताणें म्हापशेंचे भांडार(फाझेंद) लुटलें. तशेंच ,डिसेंबर म्हयन्यांत विश्र्वनाथ आनी ताच्या सांगात्यांनी सरकरी पयसो घेवनवचपी वाहनाचेर घुरी घालून सगऴो म्हालवज लुटलो. हाका लागुन ताच्या कांय सांगात्यांक पुर्तुगेजांनी धरुन बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली पूण विश्र्वनाथ भूंयगत रावून आपल्यो हालचाली करपाक लागलो. उपरांत ह्या गुन्यावांक लागून मे 1949 त पुर्तुगेजांनी तांचे गैरहाजेरींत लताचेर खटलो ताका 28 वर्सां तडीपार आनी एक वर्स बंदखणीची ख्यास्त फर्मायली. 1951 ते 1954 ह्या काऴांत बेऴगांव,मुबंय,बांदा आनी आरोंध्याक राष्ट्रीय काँग्रेस गोंय संघटणा उबारपाक तो खूब वावुरलो. तशेंच हे संघटणेवरवीं तो गोंयांत रा राश्ट्रवादी लिखाण धाडपाक लागलो .वझरें गांवांत आझाद गोमंतक दलाचो कॅम्प उबारुन तो आपवावरुप्यांच्या आदारान नगर हवेलीचें राजपाटण सिल्वासाचेर घुरी घालून तें सुवादीन घेतलें. उपरांत धा दिसांनी सबंद नगर हवेलीचेर ताबो मेऴयलो आनी 15आँगस्ट 1954 मेरेन तिचो कमांडो प्रशासक म्हणून वावुरलो . गोंयाक मुक्ताय मेऴेमेरेन ताणे आझाद गोमंतक दलाच्या वांगडयांनी संख्या 400 वयर वाडोवन पु्र्तुगेजांआड गनिमी डावपेंच आनी हिंसक कृत्यां दवरिल्ली. ताका लागून ताणें आनी ताच्या सांगात्यांनी खर ख्यास्तूय भोगली.

वर्ग:देवनागरी पानां
य.गो.जोशी

**यशवंत गोपाळ जोशी** हे एक भोवमानेस्त काणयो बरोवपी.

## जल्म

17 डिसेंबर 1901 ह्या दिसा तांचे जल्म पुेण जिल्ह्यांतल्या भिगवण हांगासर जालो.
## शिक्षण
  घरची परिस्थिती गरीब आनी शिकपाक पयशे नासले म्हूण तांणी पांचवेंत आसताना शिक्षण सोडलें.शिक्षण सोडून मेळत ती नोकारी केली.
## काम
शाई,वासाची तेलां तयार करून विकपाचो,तशेंच वृतपत्रां विकपाचो उघेग केलो. हे सागले वेव्हार पोटा खातीर सुरू आसतनाच ताणीं बरोवपाक सुरवात केली.1934 वर्सा स्वताचो प्रकाशन वेवसाय सुरु केलो.
## कथा
’एक रूपया दोन आणे’ ही तांची पयली कथा यशवंत ह्या म्हयनाळ्यांत उजवाडा आयली.(1929)ह्याच वर्सा ह्याच म्हयनाळ्याच्या काण्यांच्या सतींत ‘शेवगाच्या शेंगा ‘हे तांचे काणयेक पयलें इनाम फावो जालें.पुनभेंट (1932)हो तांचो पयलो काणयांचो झेलो. वाचप्यांनी तांची खूब्ब तोखणाय केली.1932 ते 1943 मेरेन या काणयांच्या झेल्याचें सात भाग उजवाड आयलो. तुळशीपञ आणि इतर गोष्टी (1937), रेघोटयांचे दैवत (1947),मायेच्या सावल्या (1947),जाई-जुई (1949) आनी तरंग (1950) हे तांचे कांय हेर तोखणाय करपा सारके काण्यांचे संग्रह. तांचे कथेंत मध्यमवर्गीय जगप, एकमेका मदले संबंद, प्रभावी प्रत्रण, सादी सोंपी भास हे खातीर तांच्यो काणयो वाचप्यांक आजुनूय बी आवडटात.तांणी काणयाच्या तंत्राक विरोध केल्लो. काणी चड तांत्रिक आसपाक जायना अशें तांचे मत्त आशिल्लें.’ग्यानबा तुकाराम आणि टेकिन्क ‘. हे काणयेंतल्यान ताणीं तंत्राच्या हव्यासाची फकांडां केल्या. वहिनीच्या बांगडया,शेवग्डया  शेंगा ह्या तांच्या काणयांचेर आदारीत चित्रपट आयले. दुधाची घागर हे तांचे आत्मचरित्रात्म पुस्तक.
## सदंर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
गेऑर्ख फोन बेकेसे

**गेऑर्ख फोन बेकेसे** गेऑर्ख फोन बेकेसे हो अमेरिकन (मूळ हंगेरीयन) भौतिकशास्त्रज्ञ.

**शिश्रण** ताचें सुरवातीचे शिक्षण म्युनीक कॉन्स्टँनोपल (इस्तांबूल) आनी बूडापॅस्टां आनी झुरीकांतले एके खाजगी शाळेंत जालें. स्वित्झर्लंडांतल्या बर्न विघापिठांत ताणें रसायनाशास्त्राचो अभ्यास केलो.
 
**पुरूसकार** 1923 त ताणें बुडापेस्ट विघापिठाची भौतिकशास्त्रांतली पिएच. डी. पदवी मेळयली आनी त्याच वर्सा हंगेरीयन 
टपाल खात्यावरवीं संशोधन प्रयोगशाळेंत तो काम करूंक लागलो. थंय ताणें 1946 मेरेन काम केलें. मदल्या कांय काळांत ताणें कांय म्हयने बर्लिनांतल्या सीमॅन्स आनी हालस्के ए. जी. हे दूरसंदेशवहन विशयांत संशोधन करतले कंपनीचे प्रयोगशळेंत काम केलें. टपाल खात्याचे प्रयोगशाळेंत तो लांब अंतर आशिल्ले दूरध्वनी यंत्रणेंतल्या इबाडांच्य कारणांविशीं संशोधन करतालो. तेखातीर ताणें मनशाच्या कानाचे रचणुकेचो आनी वावराचो खोलायेन अभ्यास केलो. कर्णशंबुकाचे (उलहश्रशर) कार्य ते मेरेन खबर नाशिल्लें. तें समजुपाच्या हेतान बेकेसे हाणें कर्णशंबुकाची एक प्रतिकृती तयार केली. ही प्रतिकृती प्लास्टिकाची उदक भरिल्ली नळी 30 सेंमी. लूबांयेची कला (पातळ पड्डो) हांचे पसून तयार केल्ली. हे प्रतिकृतीचो वापर करून कानांतल्या कर्णशंबुक तरंगांतली कंप्रता विश्र्लेशण तंत्रिक-यांत्रिकीय पद्दतीन हें ताणें दाखोवन दिलें. ताका लागून कितलेशेचल शेंकडे खबर नाशिल्लो कानाच्या कंप्रता विश्र्लेशणाचो गूढ प्रस्न सुटलो. बेकेसे हाच्या ह्या सोदाक लागून आयकुपाविशींच्या कितल्याशाच गजालींचें स्पश्टीकरण जानपाक मदत जावन श्रवणेंद्रियाच्या मूळ सिध्दांताचेर बरेत परिणाम जाले. टपाल खात्याचे प्रयोगशाळेंत 1939-46 ह्या काळांत काम करता आसतनाच बेकेसे बुडापॅस्ट विद्दापिठांत प्रयोगीक भौतिरशास्त्र ह्या विशयाचो प्रध्यापक आशिल्लो.

**खाजगी जीवित** 1946 त तो हंगेरी सोडून स्विडनाक गेलो आनी स्टॉकहोमांतल्या कॅरोलिन्स्का इन्स्टिट्युटांत ताणे संशोधन केलें. हांगा ताणे पिडेस्तांक वापरूंक येतलें अशा श्रवणमापकाचो सोद लायलो.   1947त बेकेसे अमेरिकेंक हार्वड विद्दापिठाच्या मनो-ध्वनीकीय प्रयोगशाळेंत संशोधन-सहाय्यक म्हणून काम करतकच थंयच ताची 1949त तो नॅशनल कॅडेमी ऑफ सायन्सीसचेर  वेंचून आयलो. मनशाच्या कानाच्या भितरलो कान ह्या विभागांतल्या ध्वनीसंदेशवाहक यंत्रणेच्या मोलादीक सोदाखाती ताका 1961 वर्साचो शरीरक्रियाविज्ञान आनी वैजकीचो पदवीधर नासून लेगीत त्या शास्त्रांतल्या सोदाखातीर नोबॅल पुरस्कार मेळोवपी हो पयलोच भौतिकशास्त्रज्ञ.

वर्ग:देवनागरी पानां
जग विज्ञानाचें

**सिकोनिफॉर्मिस** हे एक सवणें.

## उगम

'सिकोनिफॉर्मिस’ गणाच्या आर्डीइडी कुळांतलें एक सवणें .ह्या कुळांत साबार जाती आसून
त्यो संवसारभर पातळळ्यात. बकें चड करून तळीं, शेतां आनीरेबट जाग्यांचेर सांपडटा.
सादारणपणान बक्याचें आकारमान घरकोंबये भशेन आसता. पूण ताची मान, पांय, बोंटा
आनी चोंच लांब आसता. कोंडाच्या देगांनी आनी चिखलाच्या वाठारांनी सांपडपी बकीं 
कड्डया वा गोब-या रंगाचीं आसतात. शेतांनी बकीं चड करून धव्या रंगाची आसतात.
धव्या बक्यांनी तोच आनी पांय हळदुवसार आसतात. तांची मान लांब आशिल्यान तें
बसता तेन्ना ती इंगलीश ‘एस’ अक्षरा सारकी जाता. ताचीं पांखां वयल्यान तेलकट आसतात,
हाका लागून तांचेर उदक धरना.
## खावड
 नुस्तें, बेबे, कुल्ली आनी टोळ ही ताची खावड आशिल्ल्यान
तें सदांच तळ्यार कांठार, सवथळ उदकांत, रेबट प्रदेशांनी आनी शेतांनी मेळटा. आपलें भक्ष
धरपा वेळार तें उथळ उदकांत एकेच सुवातेर उबें (picture) रावता आनी आपलें सावज लागीं
आयलें म्हणटकूच ताचेर झोंपय मारून तें आपणाले लांब चोंचींत धरता. शेतांत वा रेबट 
वाठारांनी तें सदांच गोरवां फाटल्यान ल्हव ल्हव चलता आनी ताचे फाटल्यान उडपी बेबे 
आनी टोळ खाता.
## ऱावता
 बकें हें पंगडा पंगडांनी रावपी सुकणें आसलें तरी तें तळ्या वा कोंडा देगेर 
एकलेंच उबें आशिल्लें दिश्टी पडटा. तांचे घोंटेर चडशे उदका लागशिल्ल्या रुखांचेर
पळोवंक मेऴटात.
## सदंर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
स्टालिन

**स्टालिन** हो सोव्हियत युनियनाचो हुकूमशहा.
## शिक्षण
             स्टालिन
स्टालिन हो सोव्हियत युनियनचो हुकूमशहा. धर्मोपदेशक करपाच्या हेतान ताच्या घरच्यांनी ताका धर्मीक शिक्षण घेवपा खातीर मिशनरी संस्थतेत घालो. पूण ताच्या पाखंडी विचाराक लागून ताका मिशनरींतल्यान धांवडावन घालो.

## वावर
उपरांत तो देशांतल्या साम्यवादी क्रांतिकारकांच्या आंदोलनांनी वांटों घेवपाक लागलो. 1818 त तो सोशल डेमाँक्रटिक पक्षाचो वांगडी जावन तो माक्सप्रणीत तत्वांचो प्रचार आनी संघटनात्मक वावर करपाक लागलो. ताच्या वाङटया क्रांतीकारी हालचालींक लागून रशियन सरकारान 1903 ते 1912 ह्या काळांत पांच खेपे सैबैरीयेंतल्या वसू प्रदेशांत धांवङावन घाल्लो. पूण पांचूय खेपे थंयच्यान पाळून येवपाक ताका येस मेळ्ळें. 1912त तो पक्षाचो मध्यवती समितीचो वांगङी जालो. 1913 सावन 39, प्रवाद39, ह्या कम्यूनिसट पक्षाच्या खबरांपत्रका खातीर तो लिखाण आनी संपादन करपाक लागलो. नोव्हेंबर 1917 त जाल्ले रशियन क्रांतींत ताचें व्हङ योगदान आशिल्लें. क्रांती उपरांतच्या कम्पूनिस्ट शासनांत तो रशियन साम्राज्यांतल्या राज्यशासनाच्या विभागाचो मुखेली जालो. रशियन क्रांती उपरांत क्रांतिकांराची तांबङी सेना आनी लोकशाय तत्वांचेर आदारिल्ली. तशेंच परकीयांच्या तेंक्यान उबरिल्ली धवी सेना हांच्यांत सुरू जाल्ल्या यादवी झुजांत तांबङे सेनेक येस मेळ्ळे उपरांत 1922 स स्टालिन कम्यूनिसट पक्षाचो मुखेल चिटणीस जालो. लेनिनच्या मरणा उपरांत (1924) ट्राटरस्की आनी स्टालिन हांचे भितर सत्तासत सुरू जाली. ट्राँटस्कीच्या म्हणण्या प्रमाण सामाण्य आनी गरीब लोकांच्या हिता खातीर रशिये प्रमाण, सबंद संवसांरांत क्रांती घङोवन हाङपाची गरज आशिल्ली. रशियन लोकांचीं मनां आपले कडेन घुवडोवन लेगीनची सुवात हातासली. ट्रोकस्किन क्रातिकारी तत्वप्रणाली संवसांरांत पातळपाचो आपलो वावर चालूच दवरलो.

## मरण
ट्रोटोस्किन आसा मेरेन आपले सत्तेक धोको आसा हें जाणून स्टालिनान आपल्या कांय हस्पकां वरवीं 1927 त ट्रोटोस्किक जिवेशीं मारलो.

## नामना जाेडलाी
 सत्तेंत आपली सुवात घट्ट केले उपरांत ताणें लेनिन हाणें मंडिल्ली अथनीती कुशीक सारून 1928 त पयले पांच वसुकी येवजण चालींत हाडली. सत्तेर आयले उपरांत स्टालिन लोकशायेचीं तत्वां आशिल्ली घटणा तयार करून, त्याप्रममण शासयनाशी रचणूक केल्ली.

## त्रास साेंसले
पूण प्रत्यक्षांत ताचें शासन एकतंञी हुकूमशायी स्वरूपाचें आशिल्लें. ताच्या शासनाक विरोद करतल्यांक ताचे कडल्यान खर ख्यास्त जाताली. ताचे राजवटींत सुमार दोन लाखां वयर लोकांक तडीपार केल्ले, लाखांवयर लोकांक गोळार चडयल्ले, जाल्यार कांय लाख लोकांक जल्मभर बंदखणींत दवरिल्ले.

ताराीक- 21,जून 2017
बुधवार
संर्दभ- भांगार भूंय

वर्ग:देवनागरी पानां
भा. रा. तांबे

**भा. रा. तांबे** हो एक गीतकार आशिलल्लाे.

## जल्म
‘राजकवी’भास्कर रामचंद्र तांबे हांचो जल्म दि.27 आँक्टोबर 1874 ह्या दिसा मघ्यप्रदेशांतल्या मुगावली ह्या गांवांत जालो. तांचे राजघराण्या वांगडा इंदूर हांगासर रावप जातालें.

## वावर
भा. रा. तांबे हांचे नांव दोळया मुखार येतकच एक गीत सदांच रसिकांच्या दोळयां मुखार आयल्या बगर रावना. तें गीत म्हणल्यार जन पळभर म्हणतील हाय हाय, मी जाता राहील कार्य काय ? तांबे हे अर्वाचीन मराठी कवी भितरले एक भौमानेस्त कवी. तांबे हे ग्वाल्हेर संसथानाचे राजकवी आशिल्ले.तांबे हांची समग्र कविता ह्या ग्रंथात तांच्यो कविता प्रकाशीत जाल्या. तांका आधुनीक मराठीतील गीतकाव्याचे प्रवर्तक मानतात. थंय संस्थांचे दिवाण, सरकारी वकील, न्यायाधीश, शिक्षण खात्यांत रजिस्ट्रार अशा पंदाक तांणी मान हाडलो.

## शिक्षण
तांचें मुळावें शिक्षण तांणी झांशी हांगासल्लया पुसाळकर हांच्या खासगी शाळेंत घेतलें. उपरांत तांणी वैदिकाचे शिक्षण घेतलें. मध्यप्रदेशांत रावता आशिल्लयान हिंदी आनी उर्दू ह्या भासांचेर आनी तांतूत निर्माण जाल्ल्या काव्यांचे तांचेर संस्कार जाले. तांणी पयली देवासच्या हायस्कुलांत आनी उपरांत युवराजांचे शिक्षण म्हणून नोकरी केली.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
दत्तू तुकाराम बांदेकर

**दत्तू तुकाराम बांदेकर** हे एक विनोदी मराठी लेखक आसलें.

## जल्म
कदत्तू तुकाराम बांदेकर हांचो जल्म कारावारा 1909 वर्सा जालो.

## शिक्षण
बांदेकर हे कानडी भाशेंत फकत सात ‘बुकां’ शिकून मराठी भाशेचेर प्रभुत्व मेळोवपी एक हुशार, विनोदी मराठी लेखक आसलें.

## वावर
तांचें सगलें जिवीत कश्टांनी गेलें, पूण तांच्या स्वभावांत ताचें कोडपण केन्नाच येवंक पावलें ना. व्हडव्हडल्या विव्दानां पसून ते थोडेशें शिकलेल्या सगल्यांकूच तांचें लिखाण आवडटालें.1934 वर्सा आचार्य अत्रे, दत्तू बांदेकर, सुंदर मानकर आनी कॅप्टन मा. कृ. शिदे हांणी ‘साहित्य झब्बूशाही विध्वंसक मंडळ’ नावांचें साहित्याचेर चर्चा करपी मंडळ काडलें. मंडळाची पयलीच सभा विभावरी शिरुरकर हांच्या वाङ्मयाचेर मुंबयच्या रॉयल ऑपेरा हावसांत जाली.तेन्नाच्यान अत्रेची आनी बांदेकरांची इश्टागत सुरु जाली.जुलय 1940 सावन बांदेकर आचार्य अत्र्यांच्या साप्ताहीक नवयुगांत ‘रविवारचा मोरावऴा’ नावांचें सदर बरयतालें.चित्रपट विशयाक समर्पीत ‘चित्रा’ मासिकांत ‘सख्या हरी’ ह्या टोपणनांवान प्रकाशीत जावपी बांदेकरांच्या सदरा खातीर ते सगल्यांचे लाडके लेखक जाले.दत्तू बांदेकर स्वता प्रसिध्दी पसून पयस रावतालो. तो इल्लो लजतालो की केन्ना भाशण करपाक उबो रावलो ना, जावं ताणें आपली मुलाखत लेगीत कोणाक दिली ना.

## मरण
सगल्यांचो हो ‘सख्यहरी’ 3 ऑक्टोबर 1959 दिसा त्या ‘हरी’ क प्रीय जालो.

## संदर्भ

वर्ग:देवनागरी पानां
सुधीर फडके

**राम विनायक फडके** हांचो जल्म दि. 25 जुलय 1919 या दिसा कोल्हापूर हांगा जाल
                            
राम विनायक फडके हांचो जल्म दि. 25 जुलय
1919 या दिसा कोल्हापूर हांगा जालो. ताच्या
आवयचें नांव सरस्वती. ताणे कोल्हापूर आनी
मुंबय शिक्षण घेतलें. भुरगेपणांतूच ताका संगितांतले
पयले धडे ग्वाल्हेर घराण्यांचो पंडित दामनराव पाध्ये
हाणें दिलें. कोल्हापूराक आसतना ताका घरचे परिस्थितीक 
लागून पिरायेच्या चवदाव्या वर्सा सावनूच शिकवण्यो आनी
संगीत शक्षकाचें काम करचे पडलें. येका संगीताच्या कार्याळींत
ताजे नाव सांगता आसतना सूत्रसंचालकान राम फडके अशें सागलें. त्या कार्यावळींत फडके इतल्या प्रसिधिक पावले, की
फुडे वचून सूधीर हें नावूच सगल्यांच्या तोंडार उल्ले. गीतारामायण सगल्या जगांत पावोवपी हो सुधीर फडके स्वता
राम आसा हे खूब्ब थोडया लोकांक खबर आसा.
ताच्या गायनाचो पयलो जाहीर कार्यक्रम 1931त मिरजे जालो.
मुंबयचे एक शास्रीय गायना सर्तीतं ताका पयल्या क्रमांकाचें
भांगरापदक मेळ्ळें (1931-32).1937त ताचे मुंबय आकशवाणीचेर पयलो कार्यक्रम सादर जालो. 1939-41 ह्या 
काळांत ताणें खानदेस, बंगाल, बीहार, अशी भारताभर भोंवडी
केली. फुडें कलकत्याक ताका एके ग्रामफोन कंपनींत सहाय्यक 
संगीत दिग्दर्शकाचें काम मेळळ पूण भलायकेक लागून ताका
कोल्हापूराक परतें येवचें पडलें. कांय दीस तो राश्ट्रीय स्वंसेवक
संधाचो प्रचारक आशिल्लो. हीझ मास्टर्स वॉयज (मुंबय) ह्या
नामनेच्या ध्यनिमुरद्रीका संस्थेकडेन ताचो 1941-45 ह्या काळांत गायक आनी नगर हवेलीच्या सुटकेझुजांतत ताणें वांटो
घेतिल्लो. (1954) नामनेची पार्श्रूवगायिका ललीता देडळगांवकर हिचेकडेन तचें लग्न जालें. तांकां एक चलो आसा. 1945त स्नेहल भाटकारन ताणें रूक्मिणी स्वयंवर ह्या चलचित्राक पयले खेपे संगीत दिग्दर्शन दिल्लें. गोकूल (हिंदि) हें ताणें एकल्यान संगीत दिग्दर्शीत केल्लें प्रभात फिल्मकंपनीचें पयले
चलिचत्र. उपरांत ताणें सुमार 100 मराठी- हिंदि चलचित्रआंक 
संगीत दिग्दर्शन केले तातूंत आगेवढो (1946), गोकूल (1946), अपराधी (हिंदी-मराठी 1949), सीरास्वयंवर (1948),
मायाबाजर (हिंदी-मराठी 1949), मुरलीवाला 1952, पहली तारीख (हिंदि-1955,प्यार की जीत 1961), भाभी की चूजीया
(1962) ही हिंदि चलचित्रां आनी जिवाचे सखा वंदेमावंदेमातरम (1948), पुढचं पडल (1950), जशात तसे (1951), लाखाची गोष्ट (1952) वहिनीच्या बंगडया (1953), सौभाग्य (1953) पोस्टातली मुलगी (1954), ऊनपाऊस (1954), मी तुळस तुझ्या अंगणी (1955), गंगेत घोड रत्नधर (1956), जगाच्या
पाठीवर (1960) उमज घडेल तर (1960), प्रपंच (1961), सुवासीनी (1961), ते माझं घर (1962), ह माझा मार्ग एकला
(1963), एकटी (1968), आम्ही जातो आमुच्या गावा (1969), मुंबईचा जावई (1970), हे मराठी चित्रपट उल्लेख करपासरखे आसात.

वर्ग:देवनागरी पानां