open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SpongeBob SquarePants

***SpongeBob SquarePants*** niko peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui moha'angapyre ombopukáva Tetãvore Joapykuéra pegua Stephen Hillenburg ojapo oñembohasa hag̃ua Nickelodeon rupi, oñepyrũ 1 jasypo 1999-pe. Omombe'u peteĩ ygáu haviru héra Bob ha iñirũnguéra rembiasa, oiko hikuái Ykuãirũ Vikíni-pe, paraguasu Py'aguapýpe, upépe Bob omba'apo karuha *Krusty Krab*-pe tembi'u apópe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekoha'ãngaty ta'angambyrygui Tetãvore Joapykuéra pegua
Bactrocera abdoangusta

***Bactrocera abdoangusta*** jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.

## Marandeko
Jaho’i’ohára Drew, 1972.

## Mandu'apy


abdoangusta
Bactrocera abscondita

***Bactrocera abscondita*** jueheguasã tymbachu'i (Insecta), juehegua hekovety mberu (Diptera), juehepehẽ Tephritidae.

## Marandeko
Jaho’i’ohára Drew & Hancock, 1981.

## Mandu'apy


abscondita
Catch Me If You Can

***Catch Me If You Can*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 2002-pe ha omotenonde Steven Spielberg. Imba'eapohára tenondegua ha'e Leonardo DiCaprio, Tom Hanks, Christopher Walken, Martin Sheen ha Nathalie Baye.

## Mba'eapohára

* Leonardo DiCaprio ojapo Frank Abagnale Jr.
* Tom Hanks ojapo Carl Hanratty
* Christopher Walken ojapo Frank Abagnale, Sr
* Nathalie Baye ojapo Paula Abagnale
* Amy Adams ojapo Brenda Strong
* Martin Sheen ojapo Roger Strong
* James Brolin ojapo Jack Barnes
* Nancy Lenehan ojapo Carol Strong

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2002 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Taperyva rykue

**Taperyva rykue** niko pe jey'urã ojejapóva taperyvágui, jey'urã oporomokyre'ỹva. Kóva niko oĩ umi mba'e oje'uvéva apytépe (y ha ygua ykére). Py'ỹinte tapichakuéra ho'u taperyva rykue orambosávo, orambosa riremínte térã karu asajehápe, upéicha avei okaru riremínte, taha'e ha'éva ára pyte rire térã pyharekue, oguapy mesa jerére oñemongetahápe. Kóva niko jey'urã mbarete ha iróva.

Oĩ ho'úva taperyva rykue ombojehe'a'ỹre, oĩ ombojoparáva kamby reheve térã asuka. Epáñame, Poytugápe ha Paraguáipe py'ỹinte tapichakuéra ho'u taperyva maimbe, upe he'ise omaimbe asuka reheve.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Jey'urã
Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu

**Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu** (Alemañañe'ẽme: *Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation*; Lasioñe'ẽme: *Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ*), ha'e akue tetãnguéra ha tavakuéra hekosãsóva joaty ojejuhuva'ekue Kuarahyreike Európa ha Mbyte Európape, oisãmbyhy hese peteĩ mburuvicha, umi táva ha tetã ruvicha oiporavo va'erã pe mburuvicha, upéicha oiko amo Ára Mbytegua guive oñepyrũmi meve Ára Javegua.

Ko Mburuvi oñepyrũ 962-me opa rire pe Kuarahyresẽ Hyãsia (peteĩ umi mbohapy vore Mburuvi carolingio pegua). Iñepyrũ guive oiko chugui pe tetã mbaretevéva Mbyte Európape opa peve 1806-me.

Oñepyrũ porãramo jepe, ndaikatúi ipu'aka ñorairõhápe ha nombotuichakuaái ijyvy apekue. Upéicha, amo saro'y XVIII pukukue, ko mburuvi ndaikatuvéima oñangareko hetãnguéra ha umi tetã ambuéva ijykegua oñepyrũma ondyry hese, upéva ikangyve ha sapy'ánte opa. Ipahápe oha'ã ombopy'aguapy ijekupyty umi tetã ambuévare, hákatu ikangypaite Napoleón ñorairõnguéra aja ha ndaikatúi oñemyatyrõvéi. Upéicha opa Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu ára 6 jasypoapy ary 1806-me, karai Francisco II ohejárõguare ko mburuvi sãmbyhy ha opytánte Áuteria ruvicha ramónte, Napoleón Bonaparte tuichaite ipu'akágui hese.

## Mandu'apy

## Joajuha
* 1570 map of H.R.E. Germany with double-headed eagle flag
* List of Wars of the Holy Roman Empire
Apenas el Sol

***Apenas el Sol*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái ha Suísa retãgui ojejapo 2020-pe ha omotenonde Arami Ullón. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2022-me. Ko ta'angamýi omombe'u Mateo Sobode Chiqueno rekove, ha'e niko ayoreo ha oiko Paraguáipe, ha'e oipuru peteĩ moñe'ẽha tujami oñongatu hag̃ua tapichakuéra ayoreo rembiasa, ojapo upéicha amo 40 ary aja ha heta mba'e oñongatúma: marandeko, ñemongeta, purahéi, ha mba'e jerovia rehegua.

Mateo Sobode Chiqueno omombe'u ayoreo kuéra rembiasa ha hekove, tapichakuéra ayoreo heta jey ova va'erã ha oheja va'erã hóga, pytagua ondyrýgui ha oñorairõ hesekuéra, oike va'erã hikuái Hesu rapépe ha oheja va'erã ijeroviapy tee. Upévare ha'e ohecha ijypykue heko tee opatamaha, ha oñepyrũ oñongatu ha omonguatia ayoreo ñe'ẽ, tavarandu, marandeko, jeroviapy, ha heko.

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2022 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2020 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Suísa ra'angamyikuéra
Taperyva

**Taperyva** (***Coffea***) niko ka'avo jueheguaty oúva Ñemby Ásia ha Áfrika pegua. Tapichakuéra oñemitỹ taperyva yvy akumi porãvape oipuru hag̃ua yvara'ỹi, umíva niko oñemongu'i térã oñemaimbe va'erã ojejapo hag̃ua taperyva rykue, jey'urã oporomokyre'ỹva.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ka'avo
Ygua

**Ygua** niko pe te kaꞌa roguekuéra ha rokykuéra jaitykuáva, ko te kaꞌa héra tee hína *camellia sinensis*, upévare ojehero avei **tery** térã **te kaꞌary**. Y añónte pe jeyꞌurã tapichakuéra hoꞌuvéva yguágui. Imbaꞌe he iromiporãva ha hoꞌysã, hetaitéva umi he ichupekuéra.

Jaꞌérõ «kaꞌa rykue» térã «hykuesẽva» heꞌise kaꞌa ambuéva jaitykuáva, ndahaꞌéiva te kaꞌa, ikatúva jaipuru yva térã ñana, umíva apytépe oĩ kaꞌay ha terere pe kaꞌá‍gui ijapopyre, *[[manzanilla]]*, *[[cedron]]*, kaꞌarurupe ha hetaite ambuéva. Umíva niko ojehero vaꞌerã «ñanary» ani hag̃ua oñembojoja ko yguáre te kaꞌa ijapopyre.

## Manduꞌapy

## Joajuha okapeguándi

Ñemohenda:Jey'urã
Sen to Chihiro no Kamikakushi

***Sen to Chihiro no Kamikakushi*** () ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Hapõ retãgui ojejapo 2001-pe ha omotenonde Hayao Miyazaki. Imba'eapohára tenondegua ha'e Rumi Hiiragi, Miyu Irino ha Mari Natsuki.

## Mba'eapohára
thumb|Kaonashi.
* Rumi Hiiragi ojapo Chihiro Ogino / Sen
* Miyu Irino ojapo Haku
* Mari Natsuki ojapo Yubaba / Zeniba
* Bunta Sugawara ojapo Kamaji
* Yasuko Sawaguchi ojapo Yūko Ogino
* Takashi Naitō ojapo Akio Ogino
* Yumi Tamai ojapo Lin
* Ryunosuke Kamiki ojapo Boh
* Tsunehiko Kamijō ojapo Chichiyaku
* Takehiko Ono ojapo Aniyaku
* Yō Ōizumi ojapo Bandai-gaeru
* Tatsuya Gashuin ojapo Aogaeru
* Akio Nakamura ojapo Kaonashi

## Mandu'apy

## Joajuha

* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2001 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi hapõñe'ẽme
Ñemohenda:Hapõ ra'angamyikuéra
The Salt of the Earth

***The Salt of the Earth*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Hyãsia ha Pindoráma retãgui ojejapo 2014-pe ha omotenonde Wim Wenders ha Juliano Ribeiro Salgado. Imba'eapohára tenondegua ha'e Sebastião Salgado.

## Ñemombe'u
Omombe'u peteĩ kuimba'e rembiasa, ta'anga'ohára Sebastião Salgado, ohechaháicha chupe mokõi kuimba'e ambuéva: ita'ýra, pe ta'angamýi apoha Juliano Ribeiro Salgado, oikuaase porãvéva itúva heta jey noiméiva hógape; ha Wim Wenders, ta'angamýi apoha herakuã porãitéva, ta'anga'ohára hetaite omboajéva Salgado rembiapokue.

## Mandu'apy

## Joajuha

* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2014 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi poytugañe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi hyãsiañe'ẽme
Ñemohenda:Hyãsia ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Pindoráma ra'angamyikuéra
Questão Netto

***Questão Netto*** ha'e akue pe kuatia tuichavéva Amérikape ojejapo omosãso hag̃ua umíva ojehecháva tembiguái rekópe. Ko kuatia rupive oñemosãso tekojojáre 217 tapicha ojehecha va'ekue tembiguái rekópe Pindoráma retãme amo 1870 arykuéra pukukuévo. Pe karai ñe'ẽngára héra Luís Gama ojapo ko kuatia omosãso hag̃ua Manoel Joaquim Ferreira Netto rembiguaikuéra, Manoel Netto he'ígui hembipotarãme oñemosãso va'erãha hembiguaikuéra ha'e omano rire, hákatu ndoikói upéicha Luís Gama ojerure tekojojáre toiko hag̃ua.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Pindoráma
Vúda Gautáma

**Siddhārtha Gautama** (térã **Vúda** ha **Vúda Gautáma**) ha'e akue peteĩ mburuvichavete ra'y heñói Nepal retãme, oheja hetã sãmbyhy ha oñepyrũ oheka mba'éichapa ikatu oipe'a pe oporombohasa'asýva, upéicha omboypy ko Vúda rape. Ha'e oporombo'e Índia vore yvate kuarahyreikeguápe 40 ary pukukuévo. Omano rire, umi ohóva hapykuéri omono'õ opaite mbo'epy heta arandukápe ko'ãga peve ojeipuruitéva.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Vúda rape
Melody Time

***Melody Time*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1948-me ha omotenonde Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luske ha Jack Kinney.

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1948 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
OTAN

**Yvate Atlántiko Jekupytyha Joaty** (Ingleñe'ẽme: *North Atlantic Treaty Organization*, **NATO**; Hyãsiañe'ẽme: *Organisation du traité de l'Atlantique nord*, **OTAN**), hérava avei **Atlántiko Joaty**, ha'e niko tetãnguéra hekosãsóva oñopytyvõva ñorairõhápe ha omba'apóva oñondive pe Yvate Atlántiko Jekupytyha rupive, ojejapo va'ekue ára 4 jasyrundy 1949-pe. Tetãnguéra ko atýpe oĩva oñoñangereko ha oñomo'ã, oike hikuái jekupytýpe ani hag̃ua ojehecha hikuái tesaparápe oĩrõ pe ondyryséva hesekuéra. OTAN róga guasu oĩ táva Bruselas-pe (Véyhika retãme) ha umi 30 tetã oĩva ipype Yvateamérikape ha Európape ojejuhu. Pe oike ramoitéva niko Yvate Masendóña, jasyapy 2020-pe.

Iñepyrũme, OTAN peteĩ tetãnguéra aty omba'apóva sãmbyhýpe ha jokuaikuaápe añónte. Oikóramo jepe pe Koréa ñorairõ ha upe guive tetãnguéra oñepyrũ oñoñangareko ñorairõhápe. Upéarõ ojejapo pe ñembojoaju omba'apóva ñorairõhápe ha omyakã Tetãvore Joapykuéra. Joaty Soviétiko, ombohovái hag̃ua upe ñembojoaju Tetãvore Joapykuéra ojapo, omohenda ku jekupytyha Varsóvia pegua ary 1955-pe, oiko aja pe Ñorairõ Ro'y, oñembojoajúrõguare opa umi tetã aty Kuarahyresẽyguágui omba'apo hag̃ua oñondive.

Ho'a rire pe Berlin mongoraha 1989-pe, ko joaty oike Jugolávia ñorairõnguérape, upéicha oiko peteĩhápe pe ohóva ñorairõhápe oñondive OTAN retãnguéra. Iporãve OTAN jekupyty umi tetã aty Kuarahyresẽyguágui rehe (*comunista* ha Yvy pehẽngue kuarahyresẽygua), Joaty Soviétiko omyakã va'ekue, oikégui OTAN atýpe hetaite umíva jekupytyha Varsóvia pegua oĩva.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Jokuaikuaa
Sigmund Freud

**Sigmund Freud** ha'e akue peteĩ pohanohára Áuteria pegua hudío ijypykuéva ypykatu hajyguévare omba'apóva, pe omboypýva ko andureko resa'ỹijo ha pe oĩva umi aranduvéva apytépe saro'y XX pukukuévo. Tuichaite omba'apo apytu'ũkuaatýre ha apytu'ũ ñehesa'ỹijo, ha'e oikuaauka mba'éichapa oiko ñane apytu'ũ ha he'i ñande rekotee ohóva pe jahasávare ñane mitãrõguare.

Oñepyrũ omba'apo tembikuaatýre ohesa'ỹijóvo yvypóra rete ypykatu hajyguéva ñepohano rehe, ha mbeguehápe oñemotenonde apytu'ũ mba'asy ñehesa'ỹijo gotyo pe apytu'ũkuaaty rupive. Oñemoarandu táva Parĩme, pe pohanohára ypykatu hajyguévare omba'apóva Jean-Martin Charcot ndive, upépe oñemoaranduve mba'éichapa ikatu omonguerái umi ojepy'apy reíva ñemonge rupive. Oho jeývo táva Viéna-pe omba'apo Josef Breuer ndive ha omoheñói hikuái pe *método catártico*. Mbegue katu, omoambue ñemonguerái ñemonge rupive ha *método catártico* pe *asociación libre* ha kepegua myesakãmby rangue. Upéicha omboypy pe andureko resa'ỹijo, hekove pukukue omba'apo hese.

Heta umi hemiandu ojoavýva Freud rembiapóre, heta he'íva tuicha oipytyvõ andureko rembikuaáre añónte ha ohechakuaa mba'éichapa oiko ñane apytu'ũ, oĩ ave umi he'íva ha'e arandupykuaatýre añónte omba'apo porã. Ára 28 jasypoapy 1930-pe, oñeme'ẽ Freud-pe ku Jopói Goethe táva Fráncfort del Meno-pe hembiapokue porãitégui.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Auteriagua
Martin Lutéro

**Martin Lutéro** (Alemañañe'ẽme: **Martin Luther**), héra heñóivo Martin Luder, ha'e akue peteĩ pa'i katóliko omboypýva pe ñemyatyrõ oñemoĩva amo Alemáñame ha imbo'epýgui osẽ ku jeroviapy ojeheróva *[[luteranismo]]*.

Lutéro oipota Tupão katóliko toike jey Tupã ñe'ẽngue ryru mbo'epy teépe, hembiapo rupive heta tupão iñambue ha oheja Vatikáno poguýgui Európape. Hembiapokue oipytyvõ avei Alemañañe'ẽ toiko hag̃ua ñe'ẽtee ojeipuruvéva, ha'e ombohaságui pe Tupã ñe'ẽngue ryru Alemañañe'ẽme. Omenda rire Catalina de Bora rehe, ára 13 jasypoteĩ 1525-pe, hetaite omokyre'ỹ pa'ikuérape tomenda hag̃ua.

Mbohapy ary omano omboyve, ohai kuatiañe'ẽ ndaija'éiva umi hudíore, he'i oipotaha hudiokuéra tomanombaite, tojehapypa hogakuéra ha *[[sinagóga]]*. Lutéro omano ary 1546-pe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
Ñemohenda:Ñe'ẽasahára
Arquímedes

**Arquímedes Sirakúsa pegua** ha'e akue peteĩ mba'e pyahu moheñoiha, mba'erekokuaahára, mba'eapokuaahára, mbyjakuaáre ha papapykuaáre oñemoarandúva Gyrésia Ymaguare pegua. Michĩmínte jaikuaaramo hekovére, ojehechakuaa jepe oĩha umi mba'e pyahu omoheñóiva tuichavéva Ára Ymaguarégui. Umi mba'e pyahu apytépe ha'e ohechakuaa mba'erekokuaápe oĩ umi pyenda mba'esyry omyi'ỹva rembikuaa ha mba'e omyi'ỹva rembikuaa rehegua ha mba'éichapa oiko pe pitakua. Herakuã porã avei omboypýgui heta mákina pyahu, ijapytépe oĩ umi mboka omongoráva ha pe Arquímedes kutujereha, mba'e ko'ágã meve ojeipurúva. Ojehechakuaa avei Arquímedes oĩha umi papapykuaáre oikuaavéva Ára Ymaguarégui, hetaite mba'e pyahu ojuhu ko tembikuaatýpe.

Arquímedes omano umi Rróma Tavakuairetã ñorairõhára ondyrývo Sirakúsa rehe, ojukárõguare chupe peteĩ ñorairõhára, oĩramo jepe tembiapoukapy he'íva ani hag̃ua ojejuka chupe umi Rromagua oikuaasevégui chugui.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Gyrésia Ymaguare pegua
Ndéli

**Ndéli** (hindi ñe'ẽme: दिल्ली, urdu ñe'ẽme: دیلی, ingleñe'ẽme: *Delhi*), héra tee hína **Tetã Tavusu Rekoha**, ha'e niko peteĩ Índia retãvore, ojejuhuhápe ko tetã itavusu, Ndéli Pyahu. Amo ary 2011 pukukue ojehecha oikoha ko távape 16.787.941 tapicha.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Índia
Casa Grande del Pueblo

***Casa Grande del Pueblo*** (Avañe'ẽme: **Tetãygua Róga Guasu**) ha'e Volívia retã mburuvicha róga ojejapo ary 2018-pe ombuekovia hag̃ua *[[Palacio Quemado]]*. Ojejapopa 9 jasypoapy 2018-pe Evo Morales oisãmbyhy aja Volíviare oiko hag̃ua chugui mburuvicha róga, oisãmbyhy aja Jeanine Áñez ova jey *Palacio Quemado*-pe ary 2019 guive 2020. Ojupi rire tetã sãmbyhýpe Luis Arce ára 8 jasypateĩ 2020-me, oiko jey chugui Volívia mburuvicha róga.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Volívia
Tembikuaatyhára

**Tembikuaatyhára** niko máva oipurúva tembikuaaty hembiapópe térã tembikuaatýre oñemoarandúva ha ohesa'ỹijo omoheñói hag̃ua mba'e pyahu térã ojetypeka hekoháre ohechauka hag̃ua mba'éichapa oiko.

Tembikuaatyhára ikatu omba'apo lavoratório-pe, ojejuhuhápe tembikuaaty rembipuru opaichagua, ikatu oporombo'e mbo'ehaópe térã mbo'ehaovusúpe, oporombosako'ihápe oiko hag̃ua hemimbo'ekuéragui tembikuaatyhára avei. Py'ỹinte ojapo hikuái ñeha'ãreko oikuaave hag̃ua hekoháre.

## Tembikuaatyhára Paraguái retãygua
* Andrés Barbero
* Juan Belaieff
* Ovidio Rebaudi
* Elsa Matilde Zardini
* Lilian Samaniego
* Óscar Denis

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Apoha
Andureko resa'ỹijo

**Andureko resa'ỹijo** térã **mba'eandu resa'ỹijo** niko apytu'ũkuaaty rembikuaa ojeipurúva apytu'ũ mba'asy ñepohãnóme. Pohanohára Sigmund Freud omboypýva amo 1890 arykuérape.

Upe guive ko andureko resa'ỹijo iñambue, oñemoporã ha ikatupyryve. Freud remimbo'ekuéra, Alfred Adler ha Carl Jung techapyrãme, omba'apo ambue hendáicha omoporã hag̃ua ko tembikuaa. Oñemoarandu hikuái omongakuaa hag̃ua iñeimo'ã Freud ñepytyvõ'ỹre. Upe rire, Anna Freud ha Melanie Klein oipuru avei ko tembikuaaty mitã iñakã hasýva ñepohãnóme.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Apytu'ũkuaaty
American History X

***American History X*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1998-pe ha omotenonde Tony Kaye. Imba'eapohára tenondegua ha'e Edward Norton, Edward Furlong, Beverly D'Angelo, Jennifer Lien, Ethan Suplee, Fairuza Balk, Avery Brooks, Elliott Gould ha Stacy Keach. Omombe'u kuimba'e oike atýpe ohóva nási remimo'ãre, mondaha ojuka rire itúva, ha'e oĩ aja ka'irãime mbohapy ary pukukue, ityvýra oñepyrũ avei oike tape vaípe ha ijetu'u chupe imbo'ehaópe.

## Mba'eapohára

* Edward Norton ojapo Derek Vinyard
* Edward Furlong ojapo Daniel "Danny" Vinyard
* Beverly D'Angelo ojapo Doris Vinyard
* Jennifer Lien ojapo Davina Vinyard
* Ethan Suplee ojapo Seth Ryan
* Fairuza Balk ojapo Stacey
* Avery Brooks ojapo Robert "Bob" Sweeney
* Elliott Gould ojapo Murray
* Stacy Keach ojapo Cameron Alexander
* William Russ ojapo Dennis Vinyard
* Paul Le Mat ojapo McMahon
* Guy Torry ojapo Lamont
* Joseph Cortese ojapo Rasmussen
* Jason Bose Smith ojapo Little Henry
* Antonio David Lyons ojapo Lawrence
* Alex Sol ojapo Mitch McCormick
* Keram Malicki-Sánchez ojapo Chris
* Giuseppe Andrews ojapo Jason
* Cleo Adell ojapo Lizzie
* Jonathan Fowler Jr. ojapo Jerome
* Christopher Masterson ojapo Daryl Dawson
* Nicholas R. Oleson ojapo Huge Aryan
* Jordan Marder ojapo Curtis

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1998 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Dumbo

***Dumbo*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1941-me ha omotenonde Ben Sharpsteen.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ta'angamýi 1941 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
One Hundred and One Dalmatians

***One Hundred and One Dalmatians*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1961-me ha omotenonde Clyde Geronimi, Hamilton Luske, ha Wolfgang Reitherman.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ta'angamýi 1961 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
The Rescuers

***The Rescuers*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1977-me ha omotenonde Wolfgang Reitherman, John Lounsbery, ha Art Stevens.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ta'angamýi 1977 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Angela Merkel

**Angela Dorothea Merkel** (Hamburgo, Alemania Occidental, 17 jasypokõi ary 1954); héra omenda mboyve, **Angela Dorothea Kasner**; ha'e niko peteĩ mba'erekokuaáre oñemoarandúva ha ojokuaikuaáva Alemáña megua omba'apo hetãme *[[Canciller Alemáña megua|canciller]]* ramo ary 2005 guive 2021 meve, karai Olaf Scholz ojupi mboyve *[[canciller]]* pyahu ramo. Omba'apo avei *[[Diputado|diputado]]* ramo pe *[[Bundestag]]* rógape, Alemáña Retã Amandaje róga, ary 1990 guive 2021 meve.

Merkel oikóvo *[[canciller]]* ramo hetã ñesãmbyhy akóinte ojokuái Alemáña Amandajére. Upéicha umi ombohováiva Merkel sãmbyhýre niko pe aty ojokuaikuaáva hérava Die Linke, iñepyrũme, ha *[[Alternativa para Alemania]]* upe rire, umi mokõiva añónte. Upéicha avei, iñe'ẽ peteĩ ha ijekupyty porãve imichĩvévo umi temimo'ã ikoéva ha ndaijojáiva Merkel sãmbyhýre. Omba'apoite avei Európa Joajúre oiko guive chugui hetã ''canciller'', heta oipytyvõ tetãnguéra hetã ijykeguávape ha omba'apo Hyãsia ndive omoporã porãve ko Európa Joaju.

Ary 2020-pe, kuatiañe'ẽ *[[Forbes]]* he'i chugui ha'eha kuña poguasuvéva ko Yvýpe, upéicha niko jey 14ha oiko, ary ha ary ojapógui *Forbes* ko tysýi.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
Canciller

***Canciller*** niko ojeheroháicha pe oisãmbyhýva Alemáña rekuáire térã Áuteria rekuáire. Ko téra  "*Canciller*" he'ise "Sãmbyhyhára Tenondegua".

Techapyrãme, Itália rehe oisãmbyhy peteĩ Sãmbyhyhára Tenondegua hákatu Alemáña rehe oisãmbyhy peteĩ *Canciller*. Ojehero ambue hendáicha hákatu hembiapo ndaikoéiva. 

Ojehero avei *Canciller* pe omba'apóva hetãyguáre tetã sãmbyhy rupive. Techapyrãme, ymaguare oñembohera Hapõ retãme *Canciller* pe omba'apóva tetã rekuáire.

## Ehecha avei
*Canciller Alemáña megua

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tetã sãmbyhýpe omba'apóva
Le Corbusier

**Charles-Édouard Jeanneret-Gris**, herakuãvéva **Le Corbusier** ramo (La Chaux-de-Fonds, Suísa; 6 jasypa 1887-Roquebrune-Cap-Martin, Hyãsia; 27 jasypoapy 1965), ha'e akue jogapokuaahára ha táva guasu ombohaperãva Suísa pegua oñemohetãygua Hyãsia-pe. Omba'apo avei ta'anga apohápe ha pandára ramo.

Herakuã porãite ojehechakuaágui chupe oĩha omba'apo hetavéva jogapokuaa ko'ãgaguápe apytépe (Frank Lloyd Wright, Oscar Niemeyer, Walter Gropius, Alvar Aalto, Richard Neutra, Ludwig Mies van der Rohe ha Theo van Doesburg ykére) ha peteĩ umi jogapokuaaháragui hembiapo ipokatuvéva saro'y XX pukukuégui. Hi'arive Le Corbusier, peteĩ umi jogapokuaa ombopyahuvévagui, hemimo'ã rupive tuichaite omokyre'ỹ avano'õ, hekove pukukuévo upéicha oiko. Iñaranduka ha ikuatiañe'ẽnguéra rupive oiko chugui herakuã iñe'ẽñorãirõva, umíva rupive hetaite mba'e pyahu oheja oipytyvõ hag̃ua jogapokuaa ko'ãgaguápe.

Ára 15 jasyapy 2016-me, oike Yvypóra reko rembiejakue rysýipe pe «Le Corbusier hembiapo jogapokuaápe – Ñepytyvõ iporãitereíva jogapokuaa ko'ãgaguápe», oiko pe tysýipe peteĩ arandupy rembiapo ramo, hembiapo pokõi tetãme: Alemáña, Arhentína, Véyhika, Hyãsia, Índia, Hapõ ha Suísa— oñeñangareko hag̃ua 17 tekoha ha'e omopu'ã akue.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Fondation Le Corbusier (Hyãsiañe'ẽme ha ingleñe'ẽme)

Ñemohenda:Tekove Suísagua
Ñemohenda:Tekove Hyãsiagua
Molière

**Jean-Baptiste Poquelin** (Parĩ; 15 jasyteĩ 1622; 17 jasykõi 1673), oñembohéra chupe **Molière**, ha'e akue peteĩ tembiasagua'u apoha, mba'eapohára ha ñe'ẽpapára Hyãsia pegua, herakuã porãitéva ojehechakuaágui chupe oĩha umi ohaiporãvéva apytépe Hyãsiañe'ẽme ha umi hembiapo porãvéva apytépe ñe'ẽporãhaipyre rehegua. Herakuã tuichaitégui oje'e Hyãsiañe'ẽ rehe ha'eha pe "Molière ñe'ẽ".

Ikaria'y guive hetaite omba'apo ñoha'ãngápe, ohaihápe tembiasagua'u oporombopukáva ha ohechaukáva avano'õ apañuái. Molière katu omano omba'apóvo ñoha'ãngápe, mba'eapohára ramo, orekóvo 51 ary.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Hyãsiagua
Sãmbyhyhára Tenondegua

**Sãmbyhyhára Tenondegua** térã **Sãmbyhyhára Peteĩha** niko ojeheroháicha pe oisãmbyhýva tetã hekosãsóva jokuáire. Umi tetãre oisãmbyhyhápe peteĩ mburuvichavete ko Sãmbyhyhára Tenondegua hetaite omba'apo hi'ári oĩgui pe oporojokuáiva ha pe tetã mba'e sãmbyhy. Tuichaitépe ojehecha umi tetã oguatáva amandajerapére. 

## Tetã ruvicha
Tetãnguéra rysýi ojokuaihápe Sãmbyhyhára Tenondegua:
* Antigua ha Barbuda (mburuvichavete ndive)
* Autarália (mburuvichavete ndive)
* Aservaijã (tendota ndive)
* Varvado (mburuvichavete ndive)
* Véyhika (mburuvichavete ndive)
* Kanatã (mburuvichavete ndive)
* Ndinamáka (mburuvichavete ndive)
* Hyãsia (tendota ndive)
* Índia (tendota ndive)
* Irilánda (tendota ndive)
* Israel (tendota ndive)
* Itália (tendota ndive)
* Hapõ (mburuvihára ndive)
* Malásia (mburuvichavete)
* Maurísio (tendota ndive)
* Tetãnguéra Yvýi (mburuvichavete)
* Selánda Pyahu (mburuvichavete)
* Pakitã (tendota ndive)
* Rrumáña (tendota ndive)
* Singapúra (tendota ndive)
* Tailándia (mburuvichavete)
* Trinidad ha Továgo (tendota ndive)
* Tuykía (tendota ndive)
* Ukyáña (tendota ndive)
* Arávia Emiráto Joapykuéra (mburuvichavete ha tendota ndive)
* Tavetã Joaju (Isabel II Tavetã Joaju pegua ndive)

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tetã sãmbyhýpe omba'apóva
Canciller Alemáña megua

***Canciller*** **Alemáña megua** niko ojeheroháicha Alemáña retã rekuái ruvicha. Ko'ágã, Alemáña niko tavakuairetã ñembyatypyre, upéicha ojehero Alemañañe'ẽme *Bundeskanzler* (**canciller Joaty pegua**) térã *Bundeskanzlerin* ikuñáramo. Ko mburuvicha rembiapo oñepyrũ 1867-me oikórõguare pe Alemáña Yvatevogua Joaty, ha upe guive iñambue héra tetã rekuái iñambueháicha. Ko téra "*[[Canciller]]*" he'ise "Sãmbyhyhára Tenondegua".

*Canciller* Alemáña megua ko'ágã hína karai Olaf Scholz, ára 8 jasypakõi 2021 guive, upe mboyve niko ou kuñakarai Angela Merkel ojupíkuri ára 22 jasypateĩ ary 2005 aja, ha'e ojupi karai Gerhard Schröder rire, upéicha oiko chugui kuña peteĩha oisãmbyhýva Alemáñare.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Alemaña
Salvador Dalí

**Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech**, (Figueras, 11 jasypo 1904 - 23 jasyteĩ 1989) ha'e akue ñemoha'ãnga apoha, pandára, ta'ãngakarãi apoha, ñoha'ãngarã apoha ha haihára Epáña megua. Herakuã porãite ojehechakuaágui chupe oĩha umi omba'apovéva *[[surrealismo]]* rembiapoporã rekópe.

Salvador Dalí herakuãite hembiapo henyhẽgui ta'anga gua'u ombopy'arasáva képe hechapyre. Ikatupyry ñemongolópe ha'e tuicha omomorãgui ha omomba'égui *[[Renacimiento]]* rembiapoporã. Ikatupyryite avei ñemoha'ãnga apópe. Dalí rembiapoporã ojehecha avei ta'angamýi apópe, porãguerojerápe ha ta'anga'ópe, omba'apohápe hetaite ambuévandi omba'apóva avei techarã apópe. Peteĩ hembiapo herakuãitéva niko pe *[[La persistencia de la memoria]]* (akãngatu jepytaso), ojapo ary 1931-me.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Españagua
Alberto Durero

**Albrecht Dürer** térã **Alberto Durero** (Núremberg, 21 jasypo 1471-Núremberg, 6 jasyrundy 1528), ha'e niko pe tembiapoporã apohára herakuãvéva *[[renacimiento]]* rehegua Alemáña retãme, ojekuaa chupe oparupi hetaitégui hembiapo ñemongolo apópe, ñemoha'angápe, ta'ãngakarãi apópe ha ikuatiañe'ẽnguéra tembiapoporã rembikuaa rehegua. 

Herakuã porãite Európa vore kuarahyreikeguápe omboty mboyve 30 ary opavave oikuaaségui hembiapokuekuéra yvyráre jehai pe *[[Apocalipsis (Durero)|Apocalipsis]]* rehegua (1498), hi'arive hembiapo yvyráre jehai niko upe aja ijojaha'ỹva ha ojehecha chupekuéra heko gótiko orekóva. Durero hembirejakue ipohýiva ha ituicháva umi tembiapoporã apohápe saro'y XVI pukukue rehegua, Alemáña retãme ha Olándape avei (tuichaitépe ojehecha Lucas van Leyden hembiapokuére), ha heta karai arandu Itália pegua, Rafael Sanzio ha Tiziano techapyrãme, omomorã chupe hembiapokue iporãitégui; jaikuaa avei ha'e oñoirũha Leonardo da Vinci ha Giovanni Bellini rehe. Hembiapokuéra ta'ãngakarãi apópe isarambi oparupi Európape ha oipytyvõ heta tembiapoporã apohárape.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
Hokusai

**Hokusai** héra teéva niko **Katsushika Hokusai**, (Edo, ko'ãga hína Tókio, 31 jasypa 1760 - 10 jasypo 1849), ha'e akue peteĩ mbosa’yhára ha ta'ãngakarãi apohára Hapõ retãgua, omba'apóva pe tembiapoporã reko hérava Ukiyo-e pe ára Edo pukukue rehegua. Ha'e niko peteĩ herakuãvéva umíva omba'apóvagui ko tembiapoporãre héra he'iséva «yvy ovevúiva ra'angakuéra». Herakuãite avei ha'e niko héra hetaitéva hekove pukukuévo, herakuéra apytépe oĩ Shunro, Sori, Kako, Taito, Kakyoin, Iitsu ha Manji.

Hembiapokue tuichaiterei ha opaichagua. Techapyrãme, hembiapokuépe hérava *Hokusai Manga* (北斎まんが, Hokusai Manga) (1814-1849), ojehecha itáva oikoháicha ára ha ára, ohechauka ha'ete ha hetia'épe umi itavagua rekove.Ojapo avei ta'ãngakarãi ojehechahápe hekoha, techapyrãme oĩ ko hembiapokue hérava *[[Mbohapypa poteĩ yvyty Fúji ra'anga]]* (富嶽三十六景, Fugaku Sanjūroku-kei)(ca. 1830-1833) ha pe ambuéva hérava *Sa yvyty Fúji ra'anga* (1834), umíva niko ohechauka ha'e ohayhuiteha pe yvyty Fúji. Umíva apytépe niko oĩ *[[Kanagawa y apeno guasu]]* (神奈川沖浪裏, Kanagawa Oki Nami Ura) ha *Fúji ára sakã aja* (凱風快晴, gai kaze kaisei), umíva niko omombarete Hokusai rerakuã porã, Hapõ retãme ha tetãnguéra ambuévape.

Amo saro'y XIX aja oguahẽ táva Parĩme Hokusai ha tembiapoporã apohára ambuéva hembiapokue Hapõ retãygua. Upépe heta tembiapoporã apohára ambuéva ombyaty umi hembiapokue, techapyrãme Vincent Van Gogh, Paul Gauguin ha Henri de Toulouse-Lautrec, umíva hembiapokuépe ojehecha oĩ avei mba'e ogueromandu'áva Hokusai rembiapokue. Pe karai marandekóre oñemoarandúva héra Richard Douglas Lane he'i Hokusai rehe:


Ta'ãnga:The Great Wave off Kanagawa.jpg
Ta'ãnga:Dream of the fishermans wife hokusai.jpg
Ta'ãnga:Ukiyoe calendar Dec.2010 hokusai -- fukagawa mannen bashi shita.jpg
Ta'ãnga:Brooklyn Museum - A Shower Below the Summit from the series Thirty -six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjurokkei) - Katsushika Hokusai.jpg


## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Hapõgua
Frida Kahlo

**Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón** (Táva Méhiko; 6 jasypokõi 1907-13 jasypokõi 1954), ojekuaáva chupe oparupi **Frida Kahlo** ramo, ha’eva’ekue ñemongolo apohára Méhiko pegua herakuãitéva iñemoha'angáre ojehechahápe mba'éichapa ha'e oiko ha mba'éichapa oiko hetã rekoha. Hembiapokue niko omombe'u hekove rembiasa ha pe ombohasa'asýva chupe. Ojapo 150 tembiapokue, tuichaitépe oñemoha'anga ijehegui, umi ta'angápe ojehechahápe hasyite chupe oikove hag̃ua.

Ohasa asy hekove pukukuévo ojehu sapy'águi mba'e vai chupe imitãrõ ha heta ára aja oñeno va'erã hupápe ikangýgui, upévare ohasa va'erã 32 pireñekytĩ rupive oñepohano porãve hag̃ua. Ha'e niko oiko hekope'ỹ, hekove ijojaha'ỹva. 
Frida ha iména rembiapokue, ñemongolo apohára Diego Rivera, oñomokyre'ỹ hikuái. Ohayhuite hikuái Méhiko ypykue rembiapoporã ha ogueraha hembiapokuépe umi mba'e, upéicha avei omokyre'ỹ hikuái tembiapoporã apohára ambuéva Méhiko retãme.

Ary 1939-pe oho Hyãsia retãme ohechauka hag̃ua hembiapokue, karai André Breton ojerurégui chupe, ha'e niko he'i Kahlo-pe ha'angakuéra reko «*[[Surrealismo|surrealista]]*», Kahlo katu he'i chupe ndaha'éiva upéicha hembiapokuépe nomoha'angáigui umi mba'e képe ojehecháva, omoha'anga katu hekove tee. Oikove aja hetaite tembiapoporã apoha omomorã chupe, techapyrãme Pablo Picasso, Vasili Kandinski, André Breton, Marcel Duchamp, Tina Modotti ha Concha Michel, ko'ýte herakuã porãve hembiapokue ha'e omano rire, tuichaitépe 1980 arykuéra pukukuévo ha 1990 arykuéra ñepyrũme.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Méhikogua
Henri Matisse

**Henri Émile Benoît Matisse** (Le Cateau-Cambrésis, 31jasypakõi 1869-Nísa, 3 jasypateĩ 1954) ha'e akue peteĩ ñemongolo ha ta'ãngakarãi apohára Hyãsia pegua herakuãitéva oipurukuaágui sa'ykuéra ha omoha'angakuaágui heko jepigua'ỹme.

Ojehechakuaa chupe oparupi ikatupyryitégui ñemoha'anga, ta'ãngakarãi ha porãguerojera apópe, tuichaitépe katu omongolokuaágui, ha Pablo Picasso ykére, ojehechakuaa chupekuéra tembiapoporã apohára tuichavéva ramo saro'y XX ñepyrũgui. Oñepyrũvo omba'apo, oje'e chugui hembiapokue niko oĩ *[[fovismo]]* rekópe (he'iséva oipurúnte sa'y teéva, nombojoparáiva umi sa'y) ha amo 1920 arykuéra aja herakuãitéma ikatupyrýgui pe omombe'úvape hemiandu sa'ykuéra rupive ha ñemoha'anga rupive, ha upéicha omba'apo haimete 50 ary pukukue aja.
centro|miniaturadeimagen|Interior, omoñe'êva (Litografía China rehegua) 1925

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Hyãsiagua
Rafael

**Raffaello Sanzio** (Urbino, 6 jasyrundy 1483-Roma,6 jasyrundy 1520), ojeikuaa avei chupe **Rafael Urbino pegua** ramo térã **Rafael** mante ramo, ha'e akue peteĩ ñemongolo ha ñemoha'anga apohára, jogapokuaahára Itália pegua *[[Renacimiento]]* rehegua. Hi'arive ikatupyryite ñemoha'anga apópe, tuichaite oñemomorã chupe ku hembiapóre ko'ágã meve, ikatupyryite avei jogapópe, ha oñemoaranduite umi tembiapoporã ymaguare rehe ha oheka toñeñangareko hag̃ua Rróma ha Gyrésia Ymaguare rembiejakue.

Itúva ha'e akue ñemoha'anga apohára ha imitã guive oje'e hese ikatupyryite, ityre'ỹ rire oho oñemoarandu heta mba'apoporãhápe (óga omba'apohápe umi tembiapoporã apohára herakuãitéva). Oreko aja 25 ary oñeme'ẽ chupe hembiaporã peteĩha, ombojegua va'erã umi Vatikáno Koty (*Estancias Vaticanas*), upépe omoha'anga ogykére tembiechapyrã ijeguapáva. Herakuã porãite hembiapoporã ojehecháva ijavy'ỹvagui ha ijukyitévagui, tuichaitépe pe omoha'angáva ha omongolóva. Miguel Ángel ha Leonardo da Vinci ykére, oje'e hesekuéra imba'eguasuiteha umi karai tembiapoporã apohára katupyry apytépe.

Heñói arapoteĩ marangatúpe ha omano pe araitépe ombotývove 37 ary. Hembiapokue hetaitereíva, omyakãgui peteĩ mba'apoporãha ono'õhápe heta ipytyvõhára, ha, omano jepe ikaria'y, hembiejakue ituichaite ha ko'ágã ikatu jahecha gueteri. Haimete opa hembiapokue oĩ *[[Museos Vaticanos]]*-pe, upépe omoha'angágui umi tembiechapyrã ijeguapáva hérava Rafael Kotykuéra (ojeheróva avei Vatikáno Kotykuéra), hembiapokue tuichavéva, ndaikatúi jepe ojapopa omanógui ha ipytyvõharakuéra ojapopa ha'e omano rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Italiagua
Leonhard Euler

**Leonhard Paul Euler** (Basilea, Suísa; 15 jasyrundy 1707-San Petersburgo, Rrúsia Mburuvi; 18 jasyporundy 1783), ojeheróva avei **Leonhard Euler** ha **Leonardo Euler**, ha'e akue peteĩ oñemoarandúva papapykuaáre ha mba'erekokuaáre Suísa pegua. Kóva niko pe papapykuaahára tuichavéva saro'y XVIII pegua ha oĩ umi hembiapo hetaitéva ha herakuãvéva apytépe, ojeikuaa chupe oparupi ojapógui pe Euler papaha (e), papaha ojeipuruitéva jeipapápe mba'erekokuaápe.

Oiko San Petersburgo-pe (Rrúsia), ha Berlin-me (Purúsia) hekove pukukue ha heta mba'e pyahu ojuhu jeipapahápe ha papapy rekópe. Ha'e niko ojapo umi ñe'ẽngue ko'ágã jaipuru papapykuaáre. Upéicha avei herakuãitéva hembiapokue hetávagui mekánika rembikuaápe, tesapekuaápe ha mbyjakuaápe.

Euler oĩ umi papapykuaahára hembiapo hetaitéva apytépe, oñeimo'ã ñamoĩmbaha hembiapokue kuatiápe jaguerekóta amo 60 térã 80 aranduka poguasu. Peteĩ ñe'ẽnga oje'éva he'iha Pierre Simon Laplace  ohechaukáva mba'éichapa Euler ipokatu umi papapykuaahárape oúva hapykuéri: «Pemoñe'ẽke Euler rembiapo, Pemoñe'ẽke Euler rembiapo, ha'e niko ñane mbo'ehára guasu».

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Suísagua
Radoje Domanović

**Radoje Domanović** (16 jasykõi, 1873 – 17 jasypoapy, 1908) ha'e kuri peteĩ haihára Seviagua, momaranduhára ha mbo'ehára, herakuãitéva imombe'u mbykýre *satírico*.

## Hekovépe
Radoje Domanović heñoi kuri táva Ovsište okápe, Sévia mbytepe, Miloš Domanović peteĩ mbo'ehára upépegua ha Persida Cukić, osẽva Pavle Cukić-gui, ha'éva mburuvicha ñorairõhára Seviagua. Mitãrõguare ohasa táva Gornje Jarušice-pe, Kragujevac ypýpe, oho mbo'ehaópe upe távape. Osẽ mbo'ehaógui Kragujevac-pe ha oho Facultad Filosofiagua pe Universidad de Belyratpe, upépe oñemoarandu ñe'ẽ rehegua ha Sévia marandekóre.

Pe 1895 apytépe, Domanović omba'apo ramõ, ombo'e Pirot-pe, Sévia ñembýpe, upe táva osẽ ramo Mburuvi otománogui. Pirot-pe, oikuaa Jaša Prodanović-pe (1867–1948), mbo'ehára ha *activista* oipytyvõ omoambue hag̃ua hemiandu tetã ñesãmbyhýre. Upépe oikuaa avei hembirekorãme, Natalija Raketić (1875–1939) peteĩ mbo'ehára mboriahu Sremski Karlovci pegua, oipytyvõta ichupe hekove aja, ha oguerekóta avei hendive irundy memby.

Oike guive *Partido Radical del Pueblo*-pe, oike ñorãirõme pe *régimen dinastia Obrenović* ndive ha ojei upégui ha oho Vranje-pe upe 1895 pahápe ha upéi 1896-me oho jevy Leskovac-pe. Ombo'e aja Domanović oñepyrũ avei omba'apo haihára ramo, ombokuatia rire 1898-pe hembiapokue oñe'ẽ vaíva hetã sãmbyhýre ha ojekuaa ava atýpe, ha'e ha hembirekópe oñemosẽ hembiapógui ha Domanović ova va'erã hogagua ndive Belyrat-pe.

Belyrat-pe, oñepyrũ omba'apo hapicha kuéra haihára ndive ha ojapo “Zvezda” (Yvága) kuatia arandu semanal ha kuatia arandu *político oposición* gua “Odjek” (Ñe’ẽ ryryi). Upe ramo guare oñepyrũ ohai ha ombokuatia peteĩha *historia satírica*, ha’éva “Aña” ha “Mborayhu jejokoguáva”. Upei ojupíma herakuãme ha ou hembiapokuéra ojeikuaavéva, “Tendota” (1901) ha “Stradija” (1902), upávape oñarõ ha ojepilla hetã sãmbyhýre.

Oiko rire pe *[[Golpe de Estado|golpe de estado]]* ojeityhápe Aleksandar Obrenović-pe 1903-pe, Domanović omba'apo *escriba* ramo *Ministerio de Educacion-*pe ha pe mburuvicha pyahu oheko mbo'e chupe Alemáñame peteĩ ary voi, Munich-pe. Ou rire Sévia-pe jevy, Radoje ipochy ndoikoi hague mba’eve iporãva Séviape. Oñepyrũ ojapo ha'e ikuaita arandurã político semanalmente osẽva “Stradija” hero, upepe oñe’ẽ vaipa jey hetã jekopytyjoja pyahúre, umi ihaiha kuéra naimbaretevéima yma guaréicha.

Radoje Domanović omano mbyte aravo ohasa rire pyhare mbyte, 17 jasypoapy jave 1908 ary pe, oguereko ramo guare 35 ary avei, oñorairõ heta rire *neumonía crónico* ndive ha mba'asy po'i avei. Oñeñotỹ tyvyty pyahúpe Belyrat-pe oĩva. Hembiapokue pyahuvéva okañy Ñorairõ Guasu Peteĩha aja.

## Tembiapo literario
Radoje Domanović rembiapo herakuãvéva, oĩ ijapytépe:

* Aña, 1898
* Kraljević Marko Sévia apytepe mokõive ha, 1901
* Mborayhu jejoko guava, 1899
* Pere, 1899
* Py’a mongeta peteĩ buey Séviagua, 1902
* Stradija, 1902
* Tendota, 1901
* Y mano, 1902

## Mandu’apy

## Joajuha
Tembiapo renyhẽ Radoje Domanović (Avañe'ẽ) (Seviañe'ẽ) (Ingleñe'ẽ)

Ñemohenda:Tekove Seviagua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Seviagua
Teerã

**Teerã** niko Irã retã tavusu, ojejuhúva ku tetã vore yvateguápe. Ko távape oiko 8 154 051 tapicha, ojeipapaháicha ary 2011 jave. Ko távape niko ojejuhuvéva mba'eapopyha róga Irã retãme.

## Joajuha

Ñemohenda:Irã táva
Gengis Kan

**Gengis Kan** (16 jasyporundy ary 1162-18 jasypoapy ary 1227) ha'e akue peteĩ ñorairõhára ha mburuvicha guasu Mongólia pegua, ombojoaju akue umi tribu mongóle, upéicha ojapo Mongólia Mburuvi, ha oiko ichugui pe Kã guasu peteĩha, ko mburuvi ha'e akue pe tetã ituichavéva mokõiha yvy tembiasakuépe, upéicha Gengis Kan poguýpe ogueraha umi mongolekuéra ondyry ha oñemomba'e heta tetã ijykereguáre, upe rupi Mongólia ohupyty peteĩ yvy pukukue tuichaitéva, Európa Kuarahyresẽ guive paraguasu Py'aguapy peve, ha Sivéria guive amo Mesopotámia peve, Índia ha Indochína avei.

Oñepyrũkuévo ombotuichave Mongólia Mburuvi, ondyry ha ojoaju hetaiterei tavetãre ha mburuvi imbaretetereíva Ásia pegua, ha'ehaícha umi mburuvi oĩ va'ekue Chína-pe, pe kanato Kara-Kitai, Mburuvi Korasmio ha pe Mburuvi Tangúte.

Héra heñóivo **Temudjin** ha hi'ararecha Ypa Vaikály ypýpe, oiko rire ichugui mburuvicha oho ondyry pe Mongoraha Guasúre Chína retãme ha ohasa rire upe rupi oho oñemomba'e Mburuvi Tangúte rehe, upéicha oñepyrũ omoĩ Chína ipoguýpe.

Gengis omano ohecha mboyve hetã ituichakueitépe, hákatu opaite umi Mongólia mburuvicha guasu ojupi hapykuépe omomorã ichupe ha omomba'eguasu ichupe he'ígui hikuái hetã pokatu oñepyrũ Gengis rembiapópe. Ondyrývo umi tetã ijykeguáre hetaite oporojuka, ndojukái umi ñorairõhára añónte, ojukapaite avei tetãyguakuéra noñorairõiva, oje'e ojuka amo 30  sua térã 60 sua tapicha.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Mburuvicha
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** (Osnabrück, Sahóña Yvýi, Kuarahyreike Alemáña, 14 jasypoteĩ 1958) ha'e peteĩ ojokuaikuaáva Alemáña megua omba'apóva ''canciller'' Alemáña megua ramo 8 jasypakõi 2021 guive. Ha'e niko *[[Partido Socialdemócrata de Alemania]]* atygua (SPD).

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
2022

File:2022 collage V1.png|Asu guive, akatúa gotyo: Tape henyhẽmba tapichakuéragui oikomívo pe jejuka Shinzo Abe-pe; Seiláu retãyguakuéra oñemoĩ hetã rekuái rehe Mburuvicha Róga renondépe; Ára 6 jasypo, mba'asy hérava ka'i mbiru'a oñemosarambi oparupi oñepyrũ rire Tavetã Joajúpe; Mburuvichavete Isabel II ñemano Westminster Hall-pe; Peteĩ mitã oñembo'y hóga apytépe oiko rire pe yvyryrýi Ahyganitã-me jasypoteĩ 2022 jave; Oñepyrũrõguare pe Ñembosaraipavẽ Araro'ýpe 2022 amo táva Pekĩ-me, Chína Tetarã Retãme; Tapichakuéra oñemoĩ táva Aktobe-pe Kasahitã retã rekuái rehe; Peteĩ tánke Rrúsia pegua táva Mariupol ypýpe oñehundi oikóvo pe oñendyry Ukyáñare.|430x430px|thumb
rect 0 0 400 200 Ojejukárõguare Shinzo Abe-pe
rect 400 0 800 400 Seilãu retãyguakuéra oñemoĩrõguare (2022)
rect 800 0 1200 400 Ka'i mbiru'a ñemosarambi 2022 jave
rect 0 400 600 800 Rrúsia ondyry Ukyáñare (2022-ko'ágã)
rect 600 400 1200 800 Isabel II ñemano
rect 0 800 400 1200 Kasahitã retãyguakuéra oñemoĩrõguare (2022)
rect 400 800 800 1200 Ñembosaraipavẽ Araro'ýpe 2022
rect 800 800 1200 1200 Yvyryrýi Ahyganitã-me jasypoteĩ 2022 jave
**2022** ha'e ary ohasámava, oñepyrũ akue arapoteĩme, upe arapapaha Gyregório pegua ojepapávo.

## Ñemandu'arã ko arýpe
*21 jasypateĩ: FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2022.

## Joaju

----

...2021-2022-2023...
Mesopotámia

**Mesopotámia** niko ojeheroháicha pe yvy ojejuhúva umi ysyry Tigris ha Éufrates apytépe, Kuarahyresẽ Aguĩguápe, pe yvy oñemyasãiva Iráke retã guive Síria retã rembe'y peve. Tuichaitépe jaipuru ko yvy réra ñañe'ẽsévo Ára Ymaguare rehegua, oĩrõguare upépe tetã guasu ko'ágã ndaiporivéima ha táva guasu ipu'akaitéva, umíva apytépe ikatu ja'e Ur, Assur, Vavilónia, Nínive ha Urúke.

Ko yvýpe ojehecha tetã guasu hembieja tuichaitereíva, umíva apytépe niko oĩ Suméria, Akádia, Vavilónia Mburuvi ha Asíria, tetãnguéra imba'ehetáva, hembiasakue pukúva ha ipu'akaitéva, oñemomba'e hikuái ko yvýre heta ára aja ho'a peve Vavilónia ha oñembojára hese pe Mburuvi akeménida, upe niko oiko amo ary 539 Kirito mboyve. Ha upéi, Alehándoro pe Tuicháva oñemomba'e Mesopotámia rehe amo 332 Kirito mboyve, ha omano rire oiko ko yvýgui Mburuvi seléusida mba'e, Gyrésia Ymaguare poguýpe. Oĩvo ko yvy Mburuvi páyto poguýpe tuichaite oñorairõ hese Rróma Mburuvi, Rróma katu oñembojára Mesopotámia yvy vore rehe. Upe rire oiko chugui Péysia mba'e oguahẽ meve umi musulmã oñemomba'e hag̃ua hese.

## Mandu'apy

## Joajuha
* 
* 
* Mesopotamia, 1920

Ñemohenda:Ára Ymaguare
Teko mburuvicha'ỹ

**Teko mburuvicha'ỹ** niko pe ñeimo'ã arandupykuaaty ha jokuaikuaa rehegua he'íva iporãvetaha yvypórape ndaipóri ramo tetã sãmbyhy ha mburuvichakuéra. Ko ñeimo'ã ombohovái opaite umi oisãmbyhyséva avano'õre ha he'i naiporãiha yvypórape ojapo pe ojapoukáva chupe, ivaieteha yvypórape oikóvo tetã rekuái poguýpe.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Jokuaikuaa
ADN

**ADN**, héra oúva karaiñe'ẽgui *ácido desoxirribonucleico*, ha'e niko pe *[[molécula]]* ogueraháva ipype mba'e heñoi'ypýva, kóva he'ise opa umi mba'e oúva ypykuekuéragui, ha oĩ opa umi mba'e oikovéva retepýpe, umíva apytépe ikatu ja'e yvypóra, mymba, pira, guyra, ka'avo, tymbachu'i ha vakytéria. Ikatu jahecha ko ADN opaite ñande rete rekoveapỹire, ADN niko pe ojapoukáva tekoveapỹi mba'e *[[proteína]]* ojapo va'erã ñande retépe. Ko ADN jahecháva ñande retépe ou ñande sy ha ñande rúgui, kuña ha kuimba'e ADN ojehe'a ojapo hag̃ua imemby ADN-rã, upévare jahecha imemby ojoguaha isýpe ha itúvape.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekovekuaaty
Jean-Baptiste Sanfourche

**Jean-Baptiste Sanfourche** (1831-1860), ha'e akue jogapokuaahára Hyãsia pegua..

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Hyãsiagua
Antón Chéjov

**Antón Pávlovich Chéjov** (Rrusiañe'ẽme: Анто́н Па́влович Че́хов, Rrúsia Mburuvi; 29 jasyteĩ 1860 - Badenweiler, Alemáña Mburuvi; 15 jasypokõi 1904) ha'e akue peteĩ ohaíva mombe'urã ha tembiasagua'u Rrúsia pegua, omba'apo avei pohanohára ramo. Herakuã porãite ohaígui mombe'urã mbyky ha ojehechakuaa chupe oĩha umi ipoguasuitéva ñe'ẽporãhaipyre rehe omba'apóva apytépe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Rrúsiagua
Mauro Lugo

**Mauro Javier Lugo Verón** ñe'ẽasahára ha ñe’ẽpapára paraguáigua oháiva guaraníme.

Lugo heñói Santa Rosa (Paraguáipe) 12 jasykõi 1979 jave. Ñe’ẽpapára, mbo’ehára, momaranduhára ha tekóre omba’apóva, oporombo’e heta mbo’ehao oĩva tetãpýrepe ha ko’ãga omotenonde ñe’ẽ porã rehegua tekombo’e, Mbo’ehao Vusu Tetãmeguápe. Avei omoakã momarandu rehegua tembiapo ñe’ẽ myasãiha guive. Omba’apo avei heta ñe’ẽ guaraní rehegua jetypekápe.
## Tembiapo kuera
* *Urumbe poty* (2001) 
* *Pykasu hovy* (2003) 
* * Mandu’a rendy* (ha Feliciano Acosta, 2004) 
* *Kéra rembe* (2009) 
* *Angapotykõi* (2009)
* *Oñemboatukupéva* (2010) 
* *Angekói* (2010)
;Oñemoñe’ẽasa
* *[[Oñemoambuéva]]* - Franz Kafka (2020)

## Mandu'apy


## Joaju
* Mauro Lugo - WorldCat
* Mauro Lugo - SerieAlfa.com

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Paraguáigua
Ñemohenda:Ñe'ẽasahára
Reservoir Dogs

***Reservoir Dogs*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1992-pe ha omotenonde Quentin Tarantino. Imba'eapohára tenondegua ha'e Harvey Keitel, Tim Roth, Steve Buscemi, Chris Penn, Lawrence Tierney ha Michael Madsen. Kóva niko ta'angamýi peteĩha omotenonde Quentin Tarantino ha omombe'u kuimba'ekuéra rehegua ohórõguare hikuái omonda jegua hepy ñemuha, hakátu nosẽporãi pe omondaséva.

## Mba'eapohára

* Harvey Keitel ojapo Mr. White/Larry
* Tim Roth ojapo Mr. Orange/Freddy
* Michael Madsen ojapo Mr. Blonde/ Toothpick Vic
* Chris Penn ojapo Nice Guy Eddie
* Steve Buscemi ojapo Mr. Pink
* Lawrence Tierney ojapo Joe Cabot
* Randy Brooks ojapo Holdaway
* Kirk Baltz ojapo Marvin Nash
* Edward Bunker ojapo Mr. Blue
* Quentin Tarantino ojapo Mr. Brown
* David Steen ojapo Sheriff #2
* Steven Wright ojapo K-Billy DJ

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1992 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Isabel I Ingyatérra pegua

**Isabel I Ingyatérra pegua** (Ingleñe'ẽme, Elizabeth I), py'ỹinte ojehero chupe **Mburuvichavete Marã'ỹ**, **Gloriana** térã **Pe Mburuvicha Marangatu Bess** ramo (Greenwich, 7 jasyporundy 1533-Richmond, 24 jasyapy 1603), ha'e akue Ingyatérra ha Irilánda mburuvichavete ára 17 jasypateĩ 1558 guive omano meve. Isabel niko mburuvicha 5ha Tudor ñemoñare pegua ha pe ipahavéva avei.

Isabel ha'e akue Enrique VIII rajy ha Ana Bolena memby, Enrique rembireko mokõiha, ojejuka chupe mokõi ary ha mbyte Isabel reñói rire. Omano rire Isabel tykéra, María I Ingyatérra pegua, amo ary 1558 aja, Isabel oñepyrũ oisãmbyhy mburuvichavete ramo. ha omono'õ ijykére heta ohekembo'éva chupe ha oipytyvõ porãva hese. Nomendái ha nomomembýi, upéicha omano rire oisãmbyhy hendakuépe iprímo hérava Jacobo VI Ekósia pegua.

Isabel niko herakuãite ko'ágã meve ipu'aka Epáña rehe oñorairõrõguare. Herakuã avei heko marã'ỹvagui, araka'eve nomendáigui ha nomomembýigui.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Ingyaterragua
Pi

derecha|thumb|270px|Pi niko papay ijapyra'ỹva.
Ko papapy **** (oje'e ha ikatu ojehai **Pi** ramo) ohechauka pe ombojojáva mba'e apu'a jerepy ha pe mbyterasaha (mombyrykue ohasáva mba'e apu'a apyteitépe). Pe ombojojávagui osẽ ko papapy ha araka'eve naiñambuéi. Ko papapy niko oñepyrũ upéicha 3.141592653589793... ha ndopái.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Papapykuaa
Pedro Pablo Rubens

**Pedro Pablo Rubens**&thinsp; (Siegen, Rróma ha Heymáña Mburuvi Marangatu, ko'ágã hína tetã Alemáña, 28 jasypoteĩ  1577-Amberes, Flandes, Véyhika, 30 jasypo 1640), ojehero avei chupe **Peter Paul Rubens**, **Pieter Paul**, **Pieter Pauwel** térã **Petrus Paulus**,  ha'e akue peteĩ oñemongolóva varróko. Hembiapokuére ojehecha sa'y mbaretéva, mba'e haguyrõva ha mba'e kyre'ỹ. Heta mba'e Gyrésia ha Rróma Ymaguare rembiapoporãgui omoĩ hembiapokuépe upéicha avei umi *[[Renacimiento]]* mba'e, tuichaitépe Leonardo da Vinci, Miguel Ángel, ha Tisiáno rembiapokuégui.

Hembiapo opaichagua: jeroviapy rehegua, marandeko ha mombe'ugua'u rehegua, ta'anga ohechaukáva kuimba'e omymba'apíva ha ta'anga ohechaukáva ñu ha yvy mba'e, ta'anga ohechaukáva tapicha rova ha mba'e oñemongolóva arandukakuéra. Ko'ágã oĩ gueteri amo 1500 ta'anga ha'e ojapo va'ekue.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
Káiro

**Káiro** niko Ehíto tavusu. Kóva niko táva árave tuichavéva, ha pe tuichavéva avei Kuarahyresẽ Aguĩguápe ha Áfrikape. Ko táva ojejuhu ysyry Nílo rembe'ýpe, umi pirámide tuichaitéva ypýpe, oñemopu'ã va'ekue Ehíto Ymaguare retãme.

Jaipapárõ opa umi oikóva ko távape ha ijerére avei jajuhúta amo 16 sua tapicha, upéicha oiko Káirogui táva orekovéva tapichakuéra 11ha opaite umi táva ambuéva apytépe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ehíto táva
Kambérra

**Kambérra** (Ingleñe'ẽme: *Canberra*) niko Autarália retã itavusu me ha Oseaníape. Ko távape oiko amo 345.000 tapicha. Ko táva ojejuhu Autarália Tavusu Rekohápe, ipehẽngue yvateguápe, 300 kilómetro táva Sínei ñembykuarahyreike gotyo ha 650 kilómetro táva Melbourne yvatekuarahyresẽ ngotyo. Ko táva oñemopu'ã va'ekue oiko hag̃ua chugui Autarália itavusu, upévare oñemoĩ umi mokõi táva guasu apytépe. Jogapokuaahára Walter Burley Griffin ha Marion Mahony Griffin táva Chikágo pegua omoha'anga ko táva ha oñepyrũ oñemopu'ã ary 1913 aja. 

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Autarália táva
Melbourne

**Melbourne** niko peteĩ táva Autarália retãme, pe táva tuichavéva mokõiha ko tetãme. Kóva niko Victoria itavusu, peteĩ Autarália retãvore, ha oiko ko távape amo 4.500.000 tapicha. Ary 1901 guive amo 1927 meve, oiko ko távagui Autarália itavusu, ha upéi oñemopu'ã táva pyahu héra Kambérra omyengovia hag̃ua chupe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Autarália táva
Perth (Autarália)

**Perth** niko peteĩ táva Autarália retãme. Kóva niko Kuarahyreike Autarália itavusu, peteĩ Autarália retãvore, ha oiko ko távape amo 2.125.000 tapicha, upéicha ko táva hína pe tuichavéva irundyha ko tetãme.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Autarália táva
Bagdad

**Bagdad** (Araveñe'ẽme: بَغْدَاد‎  *Baġdād*, araméo ñe'ẽme: ܒܓܕܕ‎ *Baghdad*) niko táva tuichavéva Iráke retãme ha itavusu. Ko távape oiko 8&nbsp;765&nbsp;000 tapicha (2016 aja), upéicha hína kóva táva árave tuichavéva mbohapyha, Káiro ha Riad rire. 

Ojejuhu ysyry Tigris rembe'ýpe, oñemopu'ã saro'y VIII aja ha oiko chugui Kalifáto avasi tavusu. Upe riremi, oiko chugui oñemoaranduhápe tapichakuéra oparupigua, omoñemuhápe ha ombojehe'ahápe arandupy opaichagua, upévare táva mba'eguasuitéva umi Islã rehe ijeroviáva.

Ko'ágã katu hetaite oñembyai ha ohasa asy, tuichaitépe oiko aja pe oñendyrýrõguare Iráke rehe 2003 aja ha pe Iráke ñorairõ pukukue, jasypakõi 2011 meve.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Iráke táva