open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emigdio Ayala Báez

**Emigdio Ayala Báez** heñói táva Escobar-pe, Paraguari Departamento, Paraguáipe, 5 jasypoapy 1917-pe.

## Iñepyrūme

Oñepyrũ oipykúi arte rape Herminio Giménez ykére; hendive,  amo 1940 rupi, osẽ’ypy omyasãivo Paraguái purahéi Brasil-pe.

1941-pe, músico aty  omotenondéva Félix Pérez Cardozo onohẽ tembiapo “Mi dicha lejana”, guarania neporãva oñe’ẽva mborayhu rehe, ha heseve ha’e okakuaa ha herakuãmombyry.

1947-me osẽ jey omyasãivo Paraguái purahéi Herminio Giménez ndive, ko’ág̃a Argentina-pe haitéma.

## Hapykuere

1948-pe Eladio Martínez okonvida chupe oikévo ijatýpe, ohótava Olimpíadas  oikótava Londres, Inglaterra-pe, Sir Eugen Millington Drake pytyvõme, ikatu hag̃uáicha oraha Paraguái réra, deporte rupi ko tetã nomondóire avavépe. Europa rape oikundahaha rupi ohai Martínez ndive guarani “Oración a mi amada”, tetã purahéi oñe’ẽva mborayhúre ojapokói hatãvéva tetãygua korasõre. “Trío Olímpico”, péicha herava’ekue upe aty, oĩva hyepýpe avei Albino Quiñónez, opurahéi ha ojeguerochichĩ peteĩ pa’ũ ome’ẽva chupe BBC de Londres, opurahéivo opaite tetãnguéra rérape oúva ohechaukávo ha’eve deporte rupi, mbo’ahaovusu herakuãmombyrýva Universidad de Oxford, Rréi ha hogayguakuéra renondépe; upéi omobojoapyve hembiapokuéra heta tetã Europa ryepýpe.

Heta ára oiko  Buenos Aires, Argentina-pe; ojevyjey Paraguáipe opáva 1980. Oĩva’ekue aty oguerojerava’ekue APA (Autores Paraguayos Asociados)-pe ha socio hekove pukukue javeve SADAIC (Sociedad Argentina de Autores y Compositores)-pe.

## Hekove pahávoma

Omano itáva, Escobar Paraguari departamento-pe, 24  jasykõi 1993-pe.

## Hembiapokue

Umi oñembohysyimava’ekue ndive oĩve hembiapokue apytépe  “A mi pueblito Escobar” (purahéi neporãva omoha’angáva itáva, máramo ojehai’ỹva Paraguái purahéi apytépe), “Sol de América” (Club péicha hérava purahéi), “Lejana flor” (ojapova’ekue Eladio Martínez), “Dulce polquita”, “Nde tapere”, “Noche en el corazón” ha “Palomita ven”.

## Referencias

* Centro Cultural de la República El Cabildo
* Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edicción Enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

## Enlaces externos

*músicaparaguaya.org.py
*vivaparaguay.com.py

Ñemohenda: Tekove Paraguaigua
Julián Rejala

**Julián Rejala** heñói táva Aregua, Central Departamento Paraguáipe, compañía hérava **“Kokue Guasú”pe,** 16 jasykõi 1907-me

Mbaraka mbopuhára ramo oñembokatupyry Enriqueta González ndive ha ohetera’ãre chupe ñoha’anga omba’apo Julio Correa, tapicha katupyry oguerojerava’ekue ñoha’anga aguaranime ndive. 

## Guata ñepyrũ

1934 omoñepyrũ Conjunto Folklórico Guaraní, oikéva avei pype Santiago Cortessi, Jorge Caballero, Agustín Cáceres, Agustín Larramendia, José L. Melgarejo, Fidelino Castro Chamorro.

Ko aty oku’e Cháko ñorairõ Paraguái ha Bolivia ndive (1932-1935) oiko aja ha opa rire avei. Ñepyrũrã oku’e Roque Centurión Miranda ñeisãmbyhýpe ha héra “Elenco Chaco Paraguayo”. Upa rire ñorairõ omoñepyrũ heta aty Paraguái tavarandu rehegua jerokyrã, ha péicha oiko chugui peteĩha aty oñepyrũva peichagua tembiaporã ha ko’ág̃a meve omomúva opa rupi. 

## Hapykuere

1940-pe oho opurahéi Brasil ha  Paraguaýpe oike jeroky mbo’ehára ramo Academia de Danzas de Erika Milée omotenondévape. 1944 ombo’e Agrupación Tradicionalista Guaraníme.

Conjunto ha’e omoñepyrũva’ekue rupi ohasa heta Paraguái retã puraheihára katupyry. Tetã jeroky mbyatyha ha hapykuehoha ramo iporãitemi hembiapo omohẽjey rupi tesaráigui heta jeroky yma oguembeguakatúva ohóvokuri.

1960 guive 1965 peve heta ograva Río de Janeiro, Brasil-pe.

## Hembiapokue

*Purahéi hembiapokuéra oñemyasãivéva hína ko’ãva:* 
*“Che reja guive”
*“Morena mía”
*“Súplica”
*“Olimpia”
*“Alguna vez”
*“Morena-mi”
*“Mi brasileñita”
*“Mi folklore”
*“La conquista de Yrendague”, ha hetave.

## Jehechakuaa ohupytýva

Jehechakuaa ohupytýva apytépe jajuhu Mención de Honor en la Primera Exposición Nacional del Paraguay (1940) ha jopói peteĩha dirección artística-pe Concurso Internacional del Folklore, ojejapóvaSalta, Argentina-pe (1966).
Oĩva’ekue socio fundador ramo Autores Paraguayos Asociados /APA) ojeguerojera ramo guase ha upéichante avei [Asociación de Escritores Guaraníes ([ADEG)]] heñóiramo.

## Hogapy

Omenda puraheihára ha mbo’ehára katupyry Wilma Ferreira ndive.

## Hekove pahávoma

Omano Paraguaýpe 13 jasypokõi 1981-me.

## Referencias

* Centro Cultural de la República El Cabildo
* Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edición enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

## Enlaces Externos.
*Música Paraguaya
*Geocities
*Casa De La Independencia

Rejala
Ignacio Núñez Soler

**Ignacio Núñez Soler** ha’eva’ekue artista plástico Paraguaigua herakuãmombyrýva. Hembiapokuéra ojapyhy ha ohechauka hapichakuéra reko, omyasãi rupi pypekuéra tapicha itáva heñói haguepegua (Paraguay), mba’éichapa oiko hikuái ára ha ára; upéichante avei ohechauka okarusu ha ñemuhakuérape. 

Henói Paraguay, Paraguáipe, 31 jasypokõi 1891-me; ha’evakue Adolfo R. Soler ha Ascención Núñez memby. Ojehecha oiporu hague tenondete isy rerajoapy itúva mba’e mboyve, ohechaukahávo mba’éichapa ha’e opu’ã ha ohenduka iñangakói, ha péicha oiko hekove pukukue javeve, omanoite peve oreko ramo guare 82 ary. 

## Imitã ha imitãrusu aja

Imitã’i rusúpe gueterei oike peteĩ mitãrusukuéra atýpe, he’iháciha Rafael Oddone, “noĩri tekomarãita iñasãiva ijere rehe ndive, ha’e hi’ánga potĩ, oipota mba’e porã ha hekopotĩre...”

Núñez Soler, imitã guive, sindicalista kyre’ỹva’ekue, akóinte oñorairõ mba’apoharakuéra reko rehe; upéramo ne’ĩrã gueteri oike ta’anga apópe, ombosa’ykuaaa itatĩ rykuépe añoite hembiapoha rupi. 

Katu og̃uahẽ ára ombopepo hag̃ua iñapytu’ũ roky omyasãivo, ha péva ojapo ombosa’ývo jeguakarã oiporúva ñoha’anga aporã karai arandu Julio Correa, oguerojera ha omombareteva’ekue ñoha’anga guaraníme.

Upe guive okakuaa ko’ẽko’ẽre ohóvo ha ohechauka hembiapópe katupyry añete ta’anga apópe, ohechauka mba’éichapa opu’ã ohóvo ogayvatekuéra Paraguaýpe ha upéichante avei arandupy ko tavapegua. Ogaguasu ha okarusukuéra, Ñemuha Guasu, burrera-kuéra, Plaza “Uruguaya”  ha hyepy, función patronal ha ambueve tetã tavarandu omoha’anga ha ohechauka ipo rapykuere. 

Ticio Escobar, oikuaa ha ohesa’ỹijóva peichagua tembiapo ha ohesa’ỹijóva ko’ã mba’e Paraguáipe, ohai: “Tembiapo ombosa’ypyre karai Ignacio ningo ombyaty marandu opaichagua táva  Paraguay reko yma rehegua,  ko siglo ñepyrũ mbukumi meve; pypekuéra ohechauka mba’éichapa oike  tekopyahu pya’etemi ko távape ha omoambuéve chupe. Katu hembiapokuépe ojehechauka hekovekue ha avei jepy’apy orekóva ha’e hetã rehe, omyasãiva sector popular guive, ohechaukáva hekopete hembiapokuéra rupi. Ko’ã mba’ére Núñez Soler rembiapokuéra ipeteĩ ha oikoe ambuekuéragui arte plástica ryepýpe  ojajpóva ñane retãmegui; hembiapokuéra noñemomba’eiva’erã iporã haguére año; oñemochichĩva’erã ohechaukáre Paraguái rekoasa oikohaichaite máramo noñemombe’úi ha noñemoha’angáiva...”

## Hembiapokue

1931 guive ha aretemi meve, Núñez Soler oĩ heta tembiapo jehechaukahápe, ha’eño térã aty háicha, ha avei Paraguái yvy mboypýri, Bienales Sao Paulo, Brasil-peguápe; avei hembiapo ojehecha museos tuichaicháva Argentina, Brasil, Uruguay, España, Estados Unidos de Norteamérica  ha Alemania-pe.

Omenda Herminia Rosa Blanc ha oheja iñemoñare.

Omano Paraguaýpe 13 jasypa 1983-pe.

## Referencias

*Centro Cultural de la República El Cabildo
*Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edición Enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

Ñemohenda:Tekove Paraguaigua
Emilio Bobadilla Cáceres

**Emilio Bobadilla Cáceres** oararecha Cerro Vera-pe, Piraju távape, Paraguái, 3 jasyapy 1907rõ, Ramón Bobadilla ra’y Isabel Cáceres isy.

## Imitã ha imitãrsusúpe

Imitãme gueteri ova Paraguaýpe, upépe ombopuñepyrũ “tiple” (mbaraka’i ojepurúva oñembojegua haguã punteada) ha upe rire ombopu mbaraka. 1930 guive oiko Buenos Aires-pe, upépe ha’e omyeñói Agustín Barboza ndive  dúo Barboza-Cáceres.

## Ijeguata ñepyrũmby

1934-pe ograva'ypy  “Orquesta Ortíz Guerrero” ndive omyakãva mbo’ehára José Asunción Flores, upe purahéi “Ñane aramboha”, ohaiva’ekue Félix Fernández.

## Trayectoria

1939-pe, itykéra Cristóbal Cáceres ndive oñepyrũ o'graba' heta purahéi herakuãva “Dúo de los Hermanos Cáceres” rérape  1950 peve, orquesta “Ñande róga”  Mauricio Cardozo Ocampo mba’éva ndive. 

Ha’e omoñepyrũ ha omyakã’ypy upe aty hérava Intérpretes del Folklore Asociados del Paraguay (IFAP) ha '70-pe, oĩkuri Autores Paraguayos Asociados (APA) vicepresidente ramo.

## Ityarõvo

Omano paraguaýpe 21 japyapy 1979-pe.

## Hembiapokue

Ha’éningo ohai heta purahéi ambue tapicha katupyry ndive: 

*“Ñane aramboha” (Félix Fernández ha Agustín Barboza ndive, kóva ndive, ojapo hikuái purahéi oñondive) 
*“Ko’ẽtĩ jave” (Emiliano R. Fernandez ndive) 
*“Imomoramby purahéi” (Crispiniano Martínez González ndive) 
*“Golondrina fugitiva”
*“Alondra feliz”
*“Angel de la sierra” 
*“A mi rosa dormida”
*“Okaraguami akã sa’yju”
*“En mi prisión de esmeralda” (guarania omombe’úva umi mensu rekove asy [Alto Paraná]me siglo XX ñepurũme ipurahéi asýpe)
*“Ñande korochire” 
*“Nemba’erãmínte Angélica”
*“Sobre el corazón de mi guitarra”
*“Che sy mi marangatúpe”
*“Virgen y flor” (Ko’ãva Carlos Miguel Jiménez ñe’ẽpoty ári meme) 
*“Chipera Luque” (Darío Gómez Serrato ndive).

## Referencias

*Centro Cultural de la República El Cabildo
* Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edicción enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

## Enlaces externos

*Música Paraguaya

Ñemohenda:tekove Paraguaigua
Buena Vista

**Buena Vista** tavasu Paraguaigua, Ka'asapa departamento-gua, heñoiva’ekue tetã ñe ñemohenda tavakuéra ñemboja’o rupi, 25 jasypoteĩ 1945-pe.

thumb|320px|left|

## Héra tee

Pe héra añetehápe omoha’angahai tekoha porãite ha’éva ko  táva. 

## Yvykuaa

Buena Vista opyta 278km tavusu Paraguaýgui.

### Ararova
thumb|320px|right|

Hakukue ñamombytétaramo 21ºC rupi, arahaku aja katu og̃uahẽ 37ºC peve ha araro’y aja 1ºC peve. Buena Vista opyta departamento okyvehápe Paraguáipe, upévare upe región iporã añete ñemitỹ ha mymba ñemongakuaarã.

### Demografía

Buena Vista-pe oiko 5.934 tapicha; umíva apytégui 3.136 kuimba’e ha 2.797 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

## Economía

Kokuépe oñemba’apove pépe ha avei vaka ñemongakuaápe. Yvyra jeheme’ẽme avei oñemba’apo.

thumb|320px|left|

## Mba’yruguata

Opyta 278km tavusu Paraguaýgui, San Juan Nepomuceno ha Caazapá mbytépe.

## Turismo

Oĩ tenda porã ohóva pe héra ”Buena Vista” rehe. Ysyry Caapiibary rembe’ýpe ikatu ojepirakutu porã.

## Referencias

*Geografía Ilustrada del Paraguay, Distribuidora Arami SRL; 2007. ISBN 99925-68-04-6
*Geografía del Paraguay, Primera Edición 1999, Editorial Hispana Paraguay SRL

## Enlaces externos

* Secretaria Nacional de Turismo
* Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: Buena Vista
* Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos

Ñemohenda:Paraguái tava
Ñemohenda:Tetãvore Ka'asapa
Konsepsiõ (myesakãrã)

__DISAMBIG__

**Konsepsiõ** ikatu ha'e:

* Konsepsiõ (Paraguái), Táva Paraguái retãme.
* Tetãvore Konsepsiõ, Tetãvore Paraguáigua.
* Konsepsiõ (Chíle), Chíle tavusu.
Jurumi

**Jurumi**, **ñurumi** térã **kũmbiri** () mymba tuicha okambúva, oikoveva Ñembyamérikape ha Mbyteamérikape, ha okarúva tahýi. Hete tuichakue ha'e 100 gotyo 120 cm pukukue rupi ha huguái ha'e 60 gotyo 90 cm; ipohýi ha'e 25 gotyo 39 kg. Itĩ mbukueteva ha koraicha. Ikũ oguereko 60 cm. pukukue rupi, ha ndoreko tãi.

Oguata porã y rupi, ikatu ohasa peteĩ ysyry guasu.

## Mandu'apy


## Joaju

Ñemohenda:Okambúva
Berlin

**Verlĩ** (alemaniañeꞌẽme: *Berlin*) ha'ehína táva guasu Alemánia.


Berlin-von Siegessaeule 103-nach O-2017-gje.jpg
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img09.jpg
Berlin-Neue Synagoge-Oranienburger Str-10-2016-gje.jpg
Berlin-Gendarmenmarkt-48-Konzerthaus-Loewenreiter-2017-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-172-Nr 54-Carina-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-212-Nr 214-Palmers-Jil Sander-2016-gje.jpg
Berlin-Marienkirche-04-Alexanderplatz-Fernsehturm-2017-gje.jpg
Berlin-Reichstag-10-Warteschlange-2006-gje.jpg
Berlin-U-Bahnhof Wittenbergplatz-04-2016-gje.jpg
Berlin-U-Bahnhof Wittenbergplatz-16-2016-gje.jpg



Ñemohenda:Alemaña táva
Tukã

thumb|250px|Tukã**Tukã**, **Tuka** térã **tukana**.
* (, ) 

* Ha'e guyra gua'a oikóva ka'aguy guasu-pe
* Itĩ sa'yju guasu ha mbarete
* Hague hũ ha morotî

Ñemohenda:guyra
Pombéro

thumb|438x438px|Pombéro raꞌanga.
**Pombéro**, **Pomberíto** térã **Karai Pyhare** () niko mombeꞌuguaꞌu paraguaipegua ojeikuaáva ha oúva ñandéve paꞌikuéra oñepyrũramo guare ombaꞌapo ñande ypykue apytépe. Ojeikuaa Paraguái, Aɍhentína yvatekuarahyresẽme (tetãvorekuéra Taragui, Formósa ha Misióneꞌpe), Pindoráma ñembýpe (tetãvore Ñemby Máto Gɍósope), Uruguái yvatépe ha Volívia ñembýpe (tetãvore Sánta Kɍuꞌ, tavapehẽ Chákope).

## Mombeꞌuguaꞌu
Ojeꞌe **Pombéro** térã **Karai Pyhare** omokañyha mitãꞌi tatakuápe térã oityha chupekuéra ykuápe. Ojeꞌe avei Pombéro ombohyeguasuha kuñame opokóvo ijyva térã orairõramo. Reñemoĩ porãsérõ hendive rehejávaꞌerã chupe ''cigarrillo'', takuareꞌẽ, káña, eíra ha víno 30 ára ojuevíre. Péicha nderejapóirõ, opytáta ndaijaꞌéi nderehe. Repyta porãrõ hendive katu rehejágui chupe ne ofɍénda, haꞌe omongakuaa pyaꞌevéta ndéve opa mbaꞌe reñotỹva ha oñangarekóta nderehe. Oimérõ nderesarai katu reheja hag̃ua chupe ne ofɍénda peteĩ pyharénte, ipochýta ha nanderejamoꞌãi. Pyhare omondýi ha opoita nde rymbakuéra, omopẽta nde rovetã ha nde róga rokẽ, omosarambíta yvýre ne rembipurukuéra ha ndejapíta itápe.

Ojeꞌe pombéro oñangarekoha umi mymbáre oikóva kaꞌaguy rupi. Oĩramo umíva ojukáva hoꞌo hoꞌu hag̃ua, Pombéro ndojapói hese mbaꞌeve. Oimérõ katu ojukareínte raꞌe ha ndoꞌúi, upépe Pombéro ipochy hendive ha ogueraha kaꞌague mbytepe, tymba saite oĩháme opoi chugui umíva oñembosarái hag̃ua hese ha hoꞌu haguã chupe. Ikatuvoínte avei Pombéro oiko tymba saitérõ, omuña ha omoinge chupe kaꞌaguy mbytepe upépe okañy ha anive hag̃uátei osẽ.

Pombéro osẽva oguata pyharekue umi táva térã ijere rupi ha oñehendu oturuñeꞌẽ poꞌi. Arakue katu oiko kaꞌaguýre. Oke tatakuápe térã yvyra hoꞌa akue kuápe térã ijykére.

## Mbaꞌépe ojogua
Pombéro niko karai ikarape hũveráva, ijyva puku-pukúva, iñakãrague charáva, oikóva opívo, ikatúva oguereko vosa ijapére ha iñakãre akãngao kapiꞌi. Ojeꞌe ivaíetereiha, imbarete ha ndaikyrái. Opita, hoꞌu káña, eira, víno, yva ha chipa.

## Mombeꞌuguaꞌu joguaha
Mapuche apytépe oikóva Chiloépe, oĩ peteĩ Pombéro joguaháva hérava Trauko, omuñáva kuñakuérape. Ndatuichái ndaje haꞌe jepe imbaretéva oikóva Chílepe.

Pombéro ojogua Kurupípe, omuñasemíva avei kuña, oñangareko mymbakuérare oikóva kaꞌaguýre.

Jasy Jatere haꞌe avei mombeꞌuguaꞌu ojeikuaáva Paraguáipe heta mbaꞌépe ojoguáva Pombérope. Haꞌe omonda térã omokañy mitã, hoꞌu yva, eira, ha osẽ oiko okáre asajekuerei. Oke yvyra hoꞌavaꞌekue kuápe, yvy kuápe térã yvyra ári.

## Ehecha avei

* Kurupí
* Trauko
* Ñande Ypykuéra
* Paraguái mombeꞌuguaꞌukuéra
* Jasy Jatere

## Manduꞌapy


Ñemohenda:Mombe'ugua'ukuéra guarani
Ñemohenda:Paraguái mombe'ugua'ukuéra
1932

**1932** - ary

## Oararecha'akue
* Carlos Villagra Marsal 
* Joel Holden Filártiga Ferreira - 15 jasypoapy
## Omano'akue

## Joaju

----

...1931-1932-1933...
1922

**1922** - ary

## Oararecha'akue
* Saro Vera - 6 jasypa

## Omano'akue

## Joaju

----

...1921-1922-1923...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1965

**1965** - ary

## Oararecha'akue
* Rolando Chaparro - 2 jaspoapy
* Mabel Pedrozo - 23 jasyporundy
## Omano'akue

## Joaju

----

...1964-1965-1966...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1876

**1876** - ary

## Oararecha'akue
*Ramón Indalecio Cardozo - 16 jasypo

## Omano'akue

----

...1875-1876-1877...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1943

**1943** - ary

## Oararecha'akue
* Oscar Safuan - 21 jasyporundy

## Omano'akue
* Ramón Indalecio Cardozo - 20 jasyrundy

## Joaju

----

...1942-1943-1944...
1958

**1958** ary.

## Oararecha'akue
* Marina Silva - 8 jasykõi

## Omano'akue
* Juan Max Boettner - 3 jasypokõi
* Florentino López Cuevillas - 30 jasypokõi 
* Viriato Díaz Pérez - 25 jasypoapy
* Coronel Luís Irrazábal - 16 jasypoapy
* Juan Ramón Jiménez - 29 jasypo
## Joaju

----

...1957-1958-1959...
1974

**1974** - ary

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Luis Alberto del Paraná - 15 jasyporundy
* Juan Perón - 1 jasypokõi
## Joaju

----

...1973-1974-1975...
2001

**2001** - ary

**oikova ekue**

11 jasyrundy 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Oscar Cardozo Ocampo - 21 jasypokõi
* Cirilo R. Zayas - 19 jasyporundy

## Joaju

----

...2000-2001-2002...
1981

**1981** - ary

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Julián Rejala - 13 jasypokõi
* Raimundo Rolón - 17 jasypateĩ 

## Joaju

----

...1980-1981-1982...
1861

**1861** - ary. 

## Oararecha'akue
* Emiliano González Navero - 16 jasypoteĩ
* Guido Boggiani - jasyporundy

## Omano'akue

----

...1860-1861-1862...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1934

**1934** - ary. 

## Oararecha'akue

* Brigitte Bardot - 28 jasyporundy

## Omano'akue

*Marie Curie - 4 jasypokõi
*Emiliano González Navero - 18 jasypa

## Joaju

----

...1933-1934-1935...
1937

**1937** - ary. 

## Oararecha'akue
* Américo Pérez Peña - 7 jasykõi
## Omano'akue

## Joaju

----

...1936-1937-1938...
1938

**1938** - ary. 

## Heñói

## Omano akue

* 15 jasrundy ary: César Vallejo, haihára Perũ pegua. 

## Joaju

----

...1937-1938-1939...
1939

**1939** - ary. 

## Oararecha'akue
*Gladys Carmagnola - 2 jasyteĩ

## Omano'akue

## Joaju

----

...1938-1939-1940...
1896

**1896** - ary

## Oararecha'akue
*Rafael Franco - 22 jasypa

## Omano'akue

----

...1895-1896-1897...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1940

**1940** - ary. 

## Oararecha'akue
*Eduardo Galeano - 30 jasyporundy
*John Lennon - 9 jasypa

## Omano'akue
* José Félix Estigarribia, Paraguái mburuvicha.

## Joaju

----

...1939-1940-1941...
1947

**1947** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue

## Joaju

----

...1946-1947-1948...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1949

**1949** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Emiliano R. Fernández - 15 jasyporundy
## Joaju

----

...1948-1949-1950...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1954

**1954** - ary. 

## Oararecha'akue
* Rafael Orozco Maestre - 24 jasyapy

## Omano'akue
* Felipe Molas López - 17 jasyporundy

## Joaju

----

...1953-1954-1955...
1957

**1957** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Julián Alarcón - 19 jasypoapy

## Joaju

----

...1956-1957-1958...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1962

**1962** - ary. 

## Oararecha'akue
* Xela Arias - 4 jasyapy
* Félix Toranzos - 30 jasypa

## Omano'akue

## Joaju

----

...1961-1962-1963...
1963

**1963** - ary. 

## Oararecha'akue
* Luz María Bobadilla - 1 jasypoapy
* Rafael Correa - 6 jasyrundy
## Omano'akue
* Justo Pastor Benítez - 6 jasykõi

## Joaju

----

...1962-1963-1964...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1964

**1964** - ary. 

## Oararecha'akue
* David Woodard - 6 jasyrundy

## Omano'akue

## Joaju

----

...1963-1964-1965...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1967

**1967** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Che Guevara - 9 jasypa

## Joaju

----

...1966-1967-1968...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1969

**1969** - ary. 

## Tembiasa
* Pe kuimba'e oguahẽ Jasýpe.

## Oararecha'akue

* 28 jasypo: Emilio Bigi, ohecha arapy.

## Omano'akue
* 2 Jasypakõi ary: José María Arguedas, haihára Perũ pegua.

## Joaju

----

...1968-1969-1970...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1971

**1971** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue

## Joaju

----

...1970-1971-1972...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1976

**1976** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Teodoro Fernández - 17 jasyporundy

## Joaju

----

...1975-1976-1977...
Pirane

**Pirane** hína peteĩ táva Argentina retãme, tetã vore Formosape. Ko távape oiko 19.124 áva (2001 ary).

## Joaju okapeguávandi

*www.pirane.gov.ar

Ñemohenda:Argentina táva
1984

**1984** - ary. 

## Oararecha'akue
* Basshunter - 22 jasypakõi

## Omano'akue
* José Mauro de Vasconcelos - 25 jasypokõi

## Joaju

----

...1983-1984-1985...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1986

**1986** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Andrés Cuenca Saldívar - 28 jasypakõi 
* Teodoro Salvador Mongelos - 19 jasypo 
## Joaju

----

...1985-1986-1987...
1991

**1991 ([[Papaha Rómapegua|MCMXCI]])** ha'e akue peteĩ ary oñepyrũva'ekue peteĩ ara'apy he'iháicha Gyregório arapapaha. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Juan Bautista Rivarola Matto - 14 jasypo
* Máxima Lugo - 21 jasypo

## Joaju

----

...1990-1991-1992...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1992

**1992** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Rafael Orozco Maestre - 11 jasypoteĩ

## Joaju

----

...1991-1992-1993...
1983

**1983** - ary. 

## Tembiasakue
* Machu Picchu ha'e Tembiejakue Yvypóra rekogui.
## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Pablo Neruda - 23 jasyporundy
* Ignacio Núñez Soler - 13 jasypa

## Joaju

----

...1982-1983-1984...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1994

**1994** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Aníbal Lovera - 23 jasyteĩ

## Joaju

----

...1993-1994-1995...
1995

**1995** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Antonio Ortiz Mayans - 7 jasypo
* Roberto Juarroz - 31 jasyapy
## Joaju

----

...1994-1995-1996...
1996

**1996** - ary. 

## Oararecha'akue
* Tom Holland - 1 jasyporundy
## Omano'akue

## Joaju

----

...1995-1996-1997...
1997

**1997** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Teresa de Calcuta - 5 jasyporundy

## Joaju

----

...1996-1997-1998...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
2002

**2002**  **([[Papaha Rómapegua|MMII]])** ha'e peteĩ ary oñepyrũva'ekue peteĩ ara'apy he'iháicha Gyregório arapapaha.
«2001―***2002***―2003»
miniaturadeimagen|320x320px

## Oikóva'ekue

### Jasyteĩ

* 1 jasyteĩ: 12 umi 15 tetãnguéra Európa Joajuguagui oñepyrũ oipuru pe viru Euro.
* 1 jasyteĩ: Arahentínape, Eduardo Duhalde oiko mburuvicha guasu pyahu.
1928

**1928** - ary

## Oararecha'akue
* Che Guevara - 14 jasypoteĩ 
* Nicolás Leoz Almirón - 10 jasyporundy

## Omano'akue

## Joaju

----

...1927-1928-1929...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
Barack Obama

**Barack Obama** (Honolulu, 4 jasypoapy ary 1961) ha'e 44 Tetã Mburuvicha Guasu oisambyhy Tetã peteĩ reko Amérikagua-pe.

Oñemoarandu va'ekue Universidad de Columbia ha Harvard School pe, upepe oiko chugui *[[abogado]]*, ha uperire heta ary oporombo'e mbo'ehao rupive, amoite ary 1992 guive 2004 peve.

Uperire oiko va'ekue chugui *senador*, ary 1997 guive 2004 peve táva Illinois pegua, ha avei ary 2005 guive amoite 2008 peve, pe tetã guasu rehéma.
Obama niko ojupi mburuvicha guasúicha 2009 pe, ha ombopaha 2017 pe. Upérõ guare, karai Joe Biden ojupi va'ekue ijykére, ha pe 2021 pe, ko karaígui ma oiko chugui mburuvicha guasu.

Obama ojupíro guare mburuvicha guasúicha, oje'e hese *primer presidente afroamericano*, ndaipóri haguere ambue ipire húva ojupiva'ekue tetã Amérikape akãguasúicha. Heta oī va'ekue ndojeroviapáiva hese, uperire hi'añoreíntema ojekuaa hese ivaleha opa mba'e pe.

Ñemohenda:Tendota Tetãvore Joapykuéra pegua
Ñemohenda:Jopói Nobel Py'aguapyguigua
Mykurẽ

**Mykurẽ** (**Didelphidae**) ha'e peteĩ mymba okambúva gua'amba juehepehẽ oikova Amérika-pe. Ndatuichái, ková oiko ka'aguy ha ñanandyre. Oke yvyra kuápe ha pyharekue oho ogakuerare ho'u haguã ryguasu ha hupi'a. Mykurẽ ogueraha imembykuéra-pe peteĩ voko-pe oguerekóva hygeguype, ha upépe omokambu imembykuéra-pe tuicha'i peve. Avei hãi akua ha hyakuã vai'eteri.

## Joaju

*Didelphidae en **[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Mammalia.html Animal Diversity Web]**

Ñemohenda:Okambúva
Hosé Artigas

**Hosé Gervasio Artigas** (Montevideo, Uruguái, 19 jasypoteĩ ary 1764 - Paraguay, Paraguái, 23 jasyporundy ary 1850) ha'e akue peteĩ ñorairõhára ha estadista Ysyryplatense, kóva oñorairõ Tetãvorekuéra Joaju Ysyry Plata pegua Sãso Ñorairõme, kóva ha'e akue peteĩ federal omoakãva umi ko'ágã ha'e Arahentína ha Uruguái.

## Mandu'apy
Artigas
1929

**1929** - ary

## Oararecha'akue
* Cirilo R. Zayas - 9 jasyapy

## Omano'akue
* Eloy Fariña Núñez - 3 jasyteĩ
* Moisés de Santiago Bertoni - 19 jasyporundy

## Joaju

----

...1928-1929-1930...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1850

**1850** ary.

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* José Artigas - 23 jasyporundy
----

...1849-1850-1851...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1931

**1931** - ary

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Emilio Aceval - 15 jasyrundy
* Delfín Chamorro - 15 jasypoapy
* Thomas Edison - 18 jasypa
## Joaju

----

...1930-1931-1932...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1764

**1764** ary.

## Oararecha'akue
* José Artigas - 19 jasypoteĩ

## Omano'akue

----

...1763-1764-1765...

Ñemohenda:Ary 1700 - 1799
Tau

thumb|Tau omokañy Kerana.
**Tau** ha'e peteĩ póra ñaña mitarusuva, Mombe'ugua'ukuéra guarani pegua. Tupã ojapo Tau ha Angatupyry (póra porã). 

Tau oiporeno Kerana, Marangatu rajy.

## Tau ha Kerana membykuéra
# Teju Jagua: Hete ojogua umi teju tuichávape, ha oguereko pokõi jagua akã. Kóva ha’e Tau ha Kerana memby ypykue. Hete tuichágui ndaikatúi oipuru mbarete oguerekóva. Okaru yvakuéra, eirete oguerúva chupe ipehẽngue Jasy Jatere.
# Mbói Tu'ĩ: Kóva ha’e Tau ha Kerana memby mokõiha, hete mbói ha iñaka tu’ĩ. Oje’émi hese Ha’eha mba’e he’õ rerekuára. Avei ha’e pira, mbusu, ysapy ha yvoty ñangarekohára.
# Moñái: Kóva hina Tau ha Kerana memby mbohapyha. Ñu ha yvytu jára, ipokovívare ha mondaháre oñangareko ha oipytyvõ. Omondáva omono’õ Cerro Yyytykuápe, ko’ag̃a hérava Cerro Kavaju Atyrápe. Avare Tume ohapyva’ekue itakuápe ha upe guive opyta héra Moñaikuare.
# Jasy Jatere: Kóva hina Tau ha Kerana memby irundyha. Ko mitã’i yvágaicha hesa hovy asy ha kuarahy mimbícha iñakãrague sa’yju. Og̃uahẽvo asajepyte ndaje osẽ omosarambi mborayhu ha tetia’e. Oje’e hese opívo oguataha ha oguerekoha ipópe ka’a rakã pehẽngue ome’ẽva ichupe mba’ekuaaita. Oipurúva oguerokañy hag̃ua mitã oguaraháva ipehẽngue Ao-Ao.
# Kurupi: Kóva hina Tau ha Kerana memby poha. Karia’y karape oikóva asajepyte ka’aguýre ñemiháme. Oikóje ohapera’arõ mitãkuña osẽva asajerei hógagui, Kurupi ojuráne katuete ha ogueraha ka’aguy hesakãhápe kapi’ipe rovyũ ha hyakuãvureíva ári orairõ ombotarova térã ojuka peve.
# Ao Ao: Kóva hina Tau ha Kerana memby poteĩha. Oje’e Ao Ao oikoha kure ka’aguýramo ha ijatýha hendivekuéra; oiko hag̃ua oñondive kuimba’e ro’o rapykuéri. Ndaje kuimba’ekuéra ojehekýi hag̃ua Ao Aógui, ojupí yvyra raka rehe; ha upéicha jave Ao Ao ojo’o yvy ha oity yvyra, ho’u hag̃ua kuimba’e.
# Luisõ: kóva hina Tau ha Kerana memby pokõiha. Ojogua peteĩ jaguápe; ivai, hesa vera ha iñakãguasu. Pyharepyte vove oho ojapajeréi te’ongue ári, upévare hesa’yju ha ine. Oĩramo kuña imembýva pokõi  kuimba’e, pe ipahaguéva ha’eva’erã katuete Luisõ. Pyhare reñandúramo oñarõva ha opoko nde py ipo ro’ysãme, ha’e Luisõ nemomarandúva nde ára paha. 

Ñemohenda:Mombe'ugua'ukuéra guarani
Ñemohenda:Paraguái mombe'ugua'ukuéra
Taragui Retãmini

**Taragui Retãmini** (epañañe’ẽme, ***Provincia de Corrientes***; taraguiñe’ẽme, ***Taragui Tetãmini***) ha'e peteĩ tetãmini umi mokõipa mbohapy tetãvorekuéra ojapova Arahentína retãme. Itavaguasu ha'e ha távaguasuveva ha'e Táva Taragui.

Yvate gotyo oĩ Paraguái (tetãvorekuéra: Misiónes, Ñe'ẽmbuku ha Itapúa) ha tetãvore Misiónes, kuarahyreikepe oĩ tetãvore Santa Fe ha tetãvore Cháko, ñemby gotyo oĩ tetãvore Ysyry Mbytepe ha kuarahyresẽme oĩ katu Pindoráma retã (tetãvore Rio Grande do Sul) ha Uruguái retã.

## Teko
Taraguiguareko ojojoguaiterei paraguaiguandive,oje'e oguerekomantegui taraguiñe'ẽ, pe ro'y mokõisurundype (2004) oñemboajeva'ekue Taragui ñe'ẽtee, karaiñe'ẽ ykére, tekome'ẽha (ley) papapy 5598 rupive. Pumbasy chamame avei imbarete Taraguipe oirõ jepe ambue pumbasy.
## Taragui retãvorekuéra
Taragui Retãmini oreko 25 tetãvorekuera.
miniaturadeimagen|175x175px|Taragui Tetãvore

## Tavakuera ojehechaukáva
* Taragui táva
* Gója
* Páso Reiguávakúera
* Kurusu Kuatia 
* Ytusãingo
*Páso Tetã Pegua
*Empedrádo

Ta'ãnga:Panorámica Ciudad de Corrientes.jpg|Taragui Táva
Ta'ãnga:Catedral de Goya (Argentina) - Vista nocturna - Foto de Alberto Ferrari.jpg|Gója
Ta'ãnga:Playa Punta Mitre en Paso de la Patria.jpg|Páso Tetã Pegua
Ta'ãnga:Ituzaingo Corrientes.jpg|Ytusãingo
Ta'ãnga:Itati (9).JPG|Itatĩ
Ta'ãnga:Monumento al General Madariaga, Paso de los Libres.jpg|Páso Reiguavakúera
Ta'ãnga:Barrancas de Empedrado.jpg|Empedrádo

Ñemohenda:Arahentína tetãvorekuéra
Taragui

**Taragui** () ha'ehína peteĩ táva Argentina retãme, yvatévokuarahy resẽ gotyo. Oĩhína tavaguasu tetãvore Taraguime. Ko távape oiko 314.546 áva (2001 ary). Oike Tavasu Tetãvore-pe.
miniaturadeimagen|327x327px|Taragui Táva Yvyra'anga

Ñemohenda:Taragui Retãmini táva
Tevikuary

[miniaturadeimagen|Ysyry Tevikuary [Villa Florida-pe]]
**Ysyry Tevikuary** oguereko 235 km ipukukue, ho’a hi’y a los 23º 30¨ de Latitud Sur; yma guive ojeipuru mbojuajúpe tetãvore Ñe'embuku ha umi ha yvy okaháregua, pe misiones jesuíticas oĩha rupi. Upérupi oike umi yga michĩvéva vapor peguáva ogueraháva mba’erepy ojeguerúva tetã Argentina-gui, hetavéva táva Taragui. Oguahẽ pe paso de Santa María peve, koãga hérava Villa Florida, oĩháme firmas comerciales tuicháva omosarambíva imba’erepyopa tenda jerereguápe. Oukuévo ko’ã yga ogueru mandyju ha jepe’a táva Pilar peve.

Peteĩha ñemoarandu pe yvy geografía rehegua ojapo pe naturalista Epaña-gua Félix de Azara, ohaiva’ekue peteĩ opúsculo umi mba’e ojapóva térã ohecháva ha’e ha umi hapicha omba’apáva hendive rehegua.

Pe y rapére oiko umi mba’e ja’emava’ekue chagua, ndojepuruporãi rupi ka’aguy, tenda he’õha térã tujuguasu oĩva pe jerére rehegua.

Ñemohenda:Ysyry Paraguáipe
Ñemohenda:Tetãvore Ka'asapa
Ñemohenda:Tetãvore Paraguari
Ñemohenda:Tetãvore Misiónes
Ñemohenda:Tetãvore Itapúa
Monday

Umi ysyry ho’áva ysyry Parana-me, pe ikatúva ñambohéra ha’e **ysyry Monday**, oguerekóva 170 km ipukukue.

Kóva oñepyrũ umi ka’aguy guasu Ka'aguasu peguágui ha ogueraha hi’y akatua gotyo ysyry Paranáme, namombyrýi ho’agápe ysyry Yguasu-gui.

Oje’e, naymaguasúi gueteri, chata ha umi myañaha ogueraha ka'a ha yvyra umi tenda oñemba’apoha selva de Ka'aguasu guive, pe Chororo Monday ykére, ho’aha peve ysyry Paranáme, ko’ápe ohupi hikuái yga tuichavéva ha imbaretevévape.

Ñemohenda:Ysyry Paraguáipe
Ñemohenda:Tetãvore Alto Parana
Ñemohenda:Tetãvore Ka'aguasu
Jejui Guasu

**Ysyryguasu Jejui** oguereko ipukukue 350 km rupi. Ome’ẽ chupe y ysyrykuéra Jejuimi ha Jejuí Guasu, avei Aguaray. Namombyrýi oñepyrũhágui ojojuhu umi ysyrykuéra Kuruguaty ha Itanara.

Hyma guive oguereko mba’e tuicháva kóva umi portugués oikese rupi pype ko’árupi oguahẽ haguã ysyryguasu Paraguáipe, tape ohóva pe minas ituju rehegua Kuyaba pegua.

Ko tenda ysyry ykére oĩva oñemoĩva’ekue oipytyvõ pe yvy tetã Paraguái mba’éva ani haguã ho’a tetã Portugal poguýpe oipotava’ekue hikuái, ha’éva pe tenda ka’a renda Igatimi pegua.

Pe Villa de Kuruguaty-pe ikatu ojeike ysyry Jejui rupi, y oĩporã jave, namichĩri jave. Jeho yvy rupi Paraguaýgui ogueraha hetave aravo, ýrõ áravoi, mombyry rupi ha avei heta apañuái oĩgui, tapevai, ka’guy ha ysyry jehasa.

Ko villa, ha avei heta tenda tetãme, ha’e tenda avave ndohoiha. Upévare ko’ápe mburuvicha José Gaspar Rodríguez de Francia omondo ka’irãime pe caudillo Uruguai-gua general José Gervasio Artigas ojerurérã guare asilo tetã Paraguáipe.

Ñemohenda:Ysyry Paraguáipe
Ñemohenda:Tetãvore Kanindeju
Ñemohenda:Tetãvore San Pedro
Tekome'ẽha (ley) papapy 5598

**[[Ñe'ẽndy|TEKOME'ẼRÃ]] papapy 5598**

KO TUJAVURUNDY ARUÃNGATU HA KO KOTYPY ARUÃNGATU AMUVURUNGUÉRA MBA'E KO TETÃMINIMEGUA NIKO OIKUAAUKA TEKOME'ẼHAETÉRAMO:

TEKOME'ẼRÃ:

:**Ñemyakã'i 1ha**: OÑEMOĨ HATÃ ko Guarani ñande pokatuenda ñe'ẽtéramo, ikatúva ojeporavo, ko Taragui Tetãminimegua.-

:**Ñemyakã'i 2ha**: Ñe'ẽte Guarani ñembo'e niko OÑEMOINGETÉMAVOI opa ñembo'ẽhava ryepýpe ko tetekatu tekombo'eva mba'e oĩva ko Tetãminime.-

:**Ñemyakã'i 3ha**: TOÑEMOMỸIVE, toñeñongatu, toñeñangareko hese ha tojekuaauka pe ñe'ẽporãhaipyre Guaranime.-

:**Ñemyakã'i 4ha**: TOÑEMOÑA peteĩ Vorenga Tapiayguava Oipysyrõ ha ombohepyjey haguã pe arandukuaa Guarani pe ha'e omba'apoháme.-

:**Ñemyakã'i 5ha**: Mokõive ñe'ẽ niko OJEHAIVA'ERÃ opa tenda réra hekopete.-

:**Ñemyakã'i 6ha**: TOÑEMOTENONDE heta jerekue, ta'angambyry rembiapo hamba'e, oporombo'e ha ojeporu katupyry haguã ko ñe'ẽ Guarani.-

:**Ñemyakã'i 7ha**: TOJEKUAAUKA paite pe Pu'aka Omba'e'apóvape.-

Oñeme'ẽva'ekue ko tekorãve'engára aruãngatu kotyguasu atyñe'ẽha ryepýpe ko Taragui Tetãminimegua, ára mokõipa poapy jasyporundy, ary mokõisurundymegua.-

Ñemohenda:Teko me'ẽ
Ygaguy

thumb|250px|Ygaguy

**Ygaguy**, ha´e ysyry neporãmbajepéva oipykúiva yvyvore Cordillera pukukué javeve. Ysyry Ygaguy heñói Mbokajaty del Ygaguy yguasu pirity omohe´õvagui, ha osyry oguahẽ peve Manduvirã ysyrype. Manduvirã osyry ygarape Paraguái gotyo kuarahy reikévo. Vapor Kué ha´e táva oĩva Ygaguy y rembe´ýpe ha ñanemomandu´áva ñorãirõ guasu Triple Alianzarõ guare. Upépe oĩ yga kuéra ymaguare techapyrã.

Ygaguy, ndaha´éi Yhaguy. Yga (Barco), guy (Babor o Casco).

Ñemohenda:Ysyry Paraguáipe
Ñemohenda:Cordillera
Yvyra ñeti

thumb|220px|Yvyra ñeti

**Yvyra ñeti**, hérava avei **guatambu** () yvyra imáta poguasu yvate. Tapiagua Argentinape, Paraguái-pe ha Vrasil-pe.

## Mandu’apykuéra

Ñemohenda:Yvyra
Yvyra paje

thumb|220px|Yvyra paje

**Yvyra paje** (, ) yvyra imáta poguasu. Tapiagua Argentinape, Paraguái-pe ha Vrasil-pe.

Ñemohenda:Yvyra
Yvyra piũ

thumb|200px
**Yvyra piũ** (, ) peteĩ yvyra Vrasil, Argentina, Volivia ha Paraguaietéva. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. 

Ñemohenda:Yvyra
Tajy hu

thumb|260px
**Tajy hu** (, ) peteĩ yvyra Paraguaietéva. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. Ijyvate 40 m rupi. Avei ojepuru pohãramo.

Ñemohenda:Yvyra
Peterevy

thumb|260px
**Peterevy, guajayvi hu** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Vrasil, Volivia, Ekuador. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. Ijyvate 25 m rupi.  

Ñemohenda:Yvyra
Yvyra piriri guasu

thumb|260px
**Yvyra piriri guasu, trébol** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Vrasil, Volivia, Perũ. Ipoty jasypa guive jasypakõi meve. Ijyvate 15-25 m rupi.  

Ñemohenda:Yvyra
1925

**1925** - ary. 

## Oararecha'akue
* Florentín Giménez - 14 jasyapy
* Mahathir Mohamad - 10 jasypokõi 
* Máxima Lugo - 30 jasypokõi 
* Andrés Cuenca Saldívar - 29 jasypateĩ
* Roberto Juarroz - 5 jasypa

## Omano'akue

## Joaju

----

...1924-1925-1926...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1923

**1923** - ary. 

## Oararecha'akue
* Neneco Norton - 8 jasypakõi

## Omano'akue

## Joaju

----

...1922-1923-1924...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1921

**1921 ([[Papaha Rómapegua|MCMXXI]])** - ha'e akue peteĩ ary oñepyrũ akue peteĩ Arapokõi he'ihaicha gyregório arapapaha.
«1920→‎*1921***→‎**1922»

## Oiko'akue

* 1 jasyteĩ: Nikarágua-pe, Diego Manuel Chamorro Bolaños oiko mburuvicha guasu pyahu ko tetãme.
* 3 jasyteĩ: Turykía ha Ayméña ojapo peteĩ kuatia py’aguapy pegua.
* 10 jasyteĩ: Alemáña-pe ojamnistiado pe general Vogel-pe, ojapo akue Rosa Luxemburgo jejuka.

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1920

**1920** - ary. 

## Oararecha'akue
*José Mauro de Vasconcelos - 26 jasykõi

## Omano'akue
* Benigno Ferreira

## Joaju

----

...1919-1920-1921...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1915

**1915** - ary. 

## Oararecha'akue
* Arsenio Erico - 30 jasyapy

## Omano'akue
*

## Joaju

----

...1914-1915-1916...
2009

**2009** - ary. 

## Oararecha'akue

## Omano'akue
* Raúl Alfonsín - Mburuvicha Argentina-gua
* Mario Benedetti - haihára Uruguáigua 

## Joaju

----

...2008-2009-2010...
Yvyraro

thumb|260px
**Yvyraro** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Mborívia ha Pindorámame. Ipoty jasyteĩ guive jasykõi meve.  

## Mandu’apykuéra

Ñemohenda:Yvyra
1912

**1912** - ary. 

## Oararecha'akue
* Eladio Martínez - 19 jasypo

## Omano'akue
* Patricio Escobar - 19 jasyrundy
* Juan Gualberto González - 30 jasypokõi

## Joaju

----

...1911-1912-1913...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1911

**1911** - ary. 

## Oararecha'akue
* 9 jasyteĩ: Reinaldo Julián Decoud Larrosa
* 11 jasyteĩ: José María Arguedas, haihára Perũ pegua.

## Omano'akue
*

## Joaju

----

...1910-1911-1912...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1910

**1910** - ary. 

## Oararecha'akue
* Lilí del Mónico
* Emilio Bigi - jasypokõi
* Teresa de Calcuta - 26 jasypoapy

## Omano'akue
*

## Joaju

----

...1909-1910-1911...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1909

**1909** - ary. 

## Oararecha'akue
*

## Omano'akue
* Juan Crisóstomo Centurión - 12 jasyapy

## Joaju

----

...1908-1909-1910...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
1895

**1895** - ary. 

## Oararecha'akue
* Justo Pastor Benítez - 28 jasypo
* Juan Perón - 8 jasypa
## Omano'akue
*

----

...1894-1895-1896...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1893

**1893** - ary. 

## Oararecha'akue
*

## Omano'akue
*

----

...1892-1893-1894...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
1902

**1902** - ary. 

## Oararecha'akue
* Carlos Drummond de Andrade - 31 jasypa

## Omano'akue
* Guido Boggiani - 7 jasypo

## Joaju

----

...1901-1902-1903...
1 jasyteĩ

Ára **1 jasyteĩ** ha'e ára peteîha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua. Umi 364&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete
* Ary Pyahu

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1862: Cecilio Báez
* 1863: Pierre de Coubertin, pedagogo e historiador francés
* 1871: Manuel Gondra, político paraguayo
* 1907: Leonid Brézhnev, político soviético
* 1972: Lilian Thuram, futbolista francés
* 1982: David Nalbandian, tenista argentino

## Mano
* 1515: Luis XII, mburuvicha francés

Ñemohenda:Jasyteĩ
2 jasyteĩ

**2 jasyteĩ** ha'e mokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1815: Isidoro de Maria, historiador ha periodista uruguayo
* 1920: Isaac Asimov, científico ha haihára estadounidense
* 1939: Gladys Carmagnola, ñe’époty ha mbo’ehára paraguaya

## Mano
* 1861: Federico Guillermo IV, mburuvicha Prusiagua
* 1868: Marcos Paz, mburuvicha argentino

Ñemohenda:Jasyteĩ
1906

**1906** - ary. 

## Oararecha'akue
* Efraím Cardozo - 16 jasypa

## Omano'akue
*

## Joaju

----

...1905-1906-1907...

Ñemohenda:Ary 1900 - 1999
3 jasyteĩ

**3 jasyteĩ** ha'e mbohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1892: John Ronald Reuel Tolkien, lingüista ha ñe'époty ñeimo'ã británico
* 1929: Sergio Leone, director de cine italiano
* 1956: Mel Gibson, actor ha director de cine estadounidense
* 1969: Michael Schumacher, piloto alemán de Fórmula 1
* 1975: Ronald Cerritos, futbolista salvadoreño

## Mano
* 1929: Eloy Fariña Núñez, ñe'ẽpapára paraguayo

Ñemohenda:Jasyteĩ
6 jasyteĩ

**6 jasyteĩ** ha'e poteĩha ára arygua. 

## Arete
* Ára mburuvichagua

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1822: Heinrich Schliemann, arqueólogo.
* 1938: Adriano Celentano, cantante ha actor italiano
* 1948: Ricardo Migliorisi, pintor, vestuario ha escenografía apoha ha avei arquitecto paraguaigua
* 1954: Anthony Minghella, cineasta ha guionista británico

## Mano
* 1884: Gregor Mendel, botánico austríaco.
* 1919: Theodore Roosevelt, mburuvicha estadounidense.

Ñemohenda:Jasyteĩ
7 jasyteĩ

**7 jasyteĩ** ha'e pokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1963: Clint Mansell, músico ha compositor inglés
* 1985: Lewis Hamilton, piloto británico Peteĩ Fórmula-gua

## Mano
* 1950: Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, ñe’ẽpapára Galiciagua.
* 1989: Hirohito, mburuvihára hapõygua.

Ñemohenda:Jasyteĩ
8 jasyteĩ

**8 jasyteĩ** ha'e pohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1935: Elvis Presley, cantante estadounidense de rock
* 1942: Stephen Hawking
* 1947: David Bowie, cantante, compositor ha actor británico

## Mano
* 1324: Marco Polo, comerciante ha explorador italiano
* 1642: Galileo Galilei, matemático, físico, astrónomo, inventor

Ñemohenda:Jasyteĩ
9 jasyteĩ

**9 jasyteĩ** ha'e porundyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1902: Josemaría Escrivá de Balaguer, pa'i español 
* 1911: Reinaldo Julián Decoud Larrosa
* 1913: Richard Nixon, mburuvicha estadounidense
* 1928: Domenico Modugno, cantante ha actor italiano
* 1959: Rigoberta Menchú, política guatemalteca, premio Nobel py'a guapygua 1992pe

## Mano
* 1878: Víctor Manuel II, peteĩha mburuvicha Italiagua

Ñemohenda:Jasyteĩ
10 jasyteĩ

**10 jasyteĩ** ha'e paha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1869: Grigori Rasputín, místico ha cortesano ruso
* 1945: Rod Stewart, cantante ha músico británico
* 1980: Nelson Cuevas, futbolista paraguayo

## Mano
* 1778: Carlos Linneo, botánico sueco

Ñemohenda:Jasyteĩ
11 jasyteĩ

**11 jasyteĩ** ha'e pateĩha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
4 jasyteĩ

**4 jasyteĩ** ha'e irundyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1643: Isaac Newton, científico y filósofo británico 
* 1940: Gao Xingjian, ñe'époty chino
* 1963: Till Lindemann, vocalista de la banda alemana Rammstein

## Mano
* 1960: Albert Camus, ñe'époty ha filósofo francés

Ñemohenda:Jasyteĩ
5 jasyteĩ

**5 jasyteĩ** ha'e poha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1762: Isabel I Rrusiagua, emperatriz Rrusiagua
* 1932: Umberto Eco, ñe'époty italiano
* 1938: Juan Carlos I, mburuvicha Epañagua
* 1955: Rowan Atkinson, actor ha comediante británico.
* 1969: Marilyn Manson, cantante ha artista estadounidense
* 1972: Sakis Rouvas, cantante griego.

## Mano
* 1922: Ernest Shackleton, explorador irlandés

Ñemohenda:Jasyteĩ
13 jasyteĩ

**13 jasyteĩ** ha'e pahapyha ára arygua. 

## Arete
*

## Tembiasa
* Paraguarípe oñehenói "Cuna de la Independencia Nacional", pe 13 jasyteĩ 1811-me, paraguaikuéra Yegros, Gamarra ha Cabañas ha avei itropa-kuéra, omboguevi ejército argentino omotenondéva general Dr. Manuel Belgrano ñorairõ Cerro Mbaépe, ha péicha omopyenda porã Paraguái Sãso.

## Teñõi
* 1846: Benigno Ferreira

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
Urunde'y mi

thumb|200px|Urunde'y mi

**Urunde'y mi** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Vrasil, Volivia. Oporu yvyra jepe'ave guarã.

Ñemohenda:yvyra
Aju'y say'ju

**Aju'y say'ju** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva. Ipoty jasyteĩ guive jasykõi meve. Oporu yvyra kuatiave guarã.

Ñemohenda:yvyra
Yvyra ovi

**Yvyra ovi** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái ha Argentina. Yvyra ha'e mbarete, hosã. Oporu yvyra jepe'ave guarã. Avei ojepuru pohãramo.

Ñemohenda:yvyra
Guarani ha tupi

**Guarani ha tupi**. Mokõi joyke'y, Guarani ha Tupi og̃uahẽkuri ipehẽnguekuéra ndive Amérikape. Heta oheka rire kuimba'e ha kuña ha'ekuéraicha, ohechakuaa hikuái ko yvy guasuetépe oĩha ñu, ka'aguy ha mymba ñarõ mante.

Heta oheka rire ha ndojuhúimarõ hapichakuerarã, omoheñói upémarõ itavarã. Umi táva rupi oiko heta ára teko marangatu ha mborayhu pa'ũme, oñondivepa, jekupytýpe. Upéicha oikokuévo oñepyrũ hetave ha avei oikovañepyrũkuri ojoapytépe. Ndaikatuvéima oiko hikuái peteĩ ñe'ẽme. Peteĩ ára oñorairõmbaguasúkuri. Upe mba'e ojehu mokõi kuña omendáva mokõi mburuvicháre, oipatágui imba'erã peteĩ gua'a oikova hogakuéra jerére.

Upémaro umi mokõi mburuvicha ohechakuaa upe ñorairõ guasúpe ojojukapataha hikuái; upévare oñemomombyry ñepyrũ upe ára guive. Tyke'ýra, ha'éva Tupi, opyta Brasilpe, oikohapevoi; ha tyvýra, hérava Guarani, oúkuri ipehẽnguekuéra ndive Paraguái gotyo.

## Yvu momarandugua

Ñemohenda:Ava
15 jasyteĩ

**15 jasyteĩ** ha'e papoha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1622: Molière, haihára Hyãsia pegua
* 1929: Martin Luther King, ojokuaikuaáva Tetãvore Joapykuéra pegua
* 1958: Boris Tadić, mburuvicha Sévia pegua.

## Mano
* 69: Servio Sulpicio Galba, mburuvihára rromaygua.
* 1519: Vasco Núñez de Balboa, explorador español 
* 1919: Rosa Luxemburgo, revolucionaria alemana

Ñemohenda:Jasyteĩ
Cancharana

**Cancharana** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. Ijyvate 30 m rupi.

Ñemohenda:yvyra
16 jasyteĩ

**16 jasyteĩ** ha'e papoteĩha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
17 jasyteĩ

**17 jasyteĩ** ha'e papokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1889: Ernesto Pérez Acosta, va’eke Pa’i salesiano-gua
* 1899: Al Capone, gánster estadounidense
* 1962: Jim Carrey, actor canadiense 

## Mano
* 1943: Nikola Tesla, inventor estadounidense

Ñemohenda:Jasyteĩ
Yvyra ro'mi

**Yvyra ro'mi** (, ) peteĩ yvyra Ñembyamérikaetéva: Paraguái, Argentina, Volivia. Ipoty jasyporundy guive jasypateĩ meve. Ijyvate 40 m rupi. Yvyra ha'e mbarete, hosã.

Ñemohenda:yvyra
18 jasyteĩ

**18 jasyteĩ** ha'e papohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 
## Mano
* 1936: Rudyard Kipling, haihára ha ñe’ẽpapára inglés.

Ñemohenda:Jasyteĩ
23 jasyteĩ

**23 jasyteĩ** ha'e mokõipa mbohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 
## Mano
* 1994: Aníbal Lovera, cantante ha compositor paraguayo

Ñemohenda:Jasyteĩ
25 jasyteĩ

**25 jasyteĩ** ha'e mokõipa poha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1562: Lope de Vega
* 1927: Antônio Carlos Jobim

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
20 jasyteĩ

**20 jasyteĩ** ha'e mokõipaha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 
## Mano
* 1999: Josefina Plá, ñe’ẽpapára, drama haiha, mombe’uhára, ensayo haiha, cerámica apoha paraguai

Ñemohenda:Jasyteĩ
27 jasyteĩ

**27 jasyteĩ** ha'e mokõipa pokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1840: Juan Crisóstomo Centurión, periodista, educador, traductor, diplomático ha político paraguái

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
28 jasyteĩ

**28 jasyteĩ** ha'e mokõipa pohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1888: Julián Alarcón, compositor katupyry ha violín paraguayo 

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
29 jasyteĩ

**29 jasyteĩ** ha'e mokõipa irundyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1886: Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, ñe’ẽpapára Galiciagua.

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
30 jasyteĩ

**30 jasyteĩ** ha'e mbohapypaha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
*

Ñemohenda:Jasyteĩ
31 jasyteĩ

**31 jasyteĩ** ha'e mbohapypa peteĩha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
* 1960: Hérib Campos Cervera, ñe'époty paraguayo

Ñemohenda:Jasyteĩ
Đồng Hới

thumb|300px|Dong Hoi
thumb|300px|Bao Ninh Beach, Dong Hoi
**Đồng Hới** táva tetã Vietnampe, Quảng Bình provincia-pe.

Oikovéva: 103,988, area of 155.54 km2

Ñemohenda:Vietnam táva
6 jasykõi

**6 jasykõi** haꞌe mbohapypa pokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñói
*

## Mano
*

Ñemohenda:Jasykõi
7 jasykõi

**7 jasykõi** ha'e mbohapypa pohapyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1937: Américo Pérez Peña

## Mano
* 2002: Lilí del Mónico, peteĩ artista plástica suiza-paraguaya

Ñemohenda:Jasykõi
8 jasykõi

**8 jasykõi** ha'e mbohapypa porundyha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1835: Eduardo Pondal, ñe’ẽpapára Galiciagua.
* 1958: Marina Silva
## Mano
*

Ñemohenda:Jasykõi
9 jasykõi

**9 jasykõi** ha'e irundypaha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
*

Ñemohenda:Jasykõi
11 jasykõi

**11 jasykõi** ha'e irundypa mokõiha ára arygua. 

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1847: Thomas Edison

## Mano
*

Ñemohenda:Jasykõi
La Plata

[thumb|250px|Ysyry La Plata osẽvo [paraguasu Atlántiko|paraguasu Atlántikope, oikóvo chugui upépe parapaha.]]
**La Plata** niko ysyry osẽva oñembojoajúvo ysyry Parana ha Uruguái, Ñembyamérikape. Ikatu oñembovo mokõi pehẽnguére: pe jaheróva *hyepypegua*, oguerekóva ysyry vore mbytegua ha yvategua, y ndahypýiva ha ndaijukýiva, ha upéi pe jaheróva *okapegua*, oguerekóva ysyry vore oñepyrũva amo táva Punta del Este-pe Uruguáipe ha opáva yjere Samborombón-me amo Arhentína kuarahyreike gotyo, y hypy hína upépe ha ijukymi oikégui y oúva paraguasu Atlántikogui. Ipukukue niko 325&nbsp;km, osyrývo paraguasu gotyo oiko chugui pe omohembe'ýva Arhentína ha Uruguái. Osẽmbotávo paraguasúpe oiko chugui parapaha, upépe ojejuhu kuarahyreike gotyo táva Buenos Aires ha yvate gotyo táva Montevideo.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ysyry Arahentínape
Ñemohenda:Ysyry Uruguáipe
3 jasykõi

**3 jasykõi** ha'e mbohapypa irundyha ára arygua. 

## Arete
*Blas Marangatu ára.

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
*

Ñemohenda:Jasykõi