Artesanía ypyháicha Paraguáipe

**Artesanía indíhena Paraguáipe** térã **Artesanía ypyháicha Paraguáipe** ikatu oñemohenda mokõi atýpe: 
* Artesanía ypyháicha añetehápe oiméva, ombovu puꞌa *cerámica*, *cestería*, *tejido* ha *hilado*kuéra, *talabartería* ha *arte plumario*. 
* Artesanía mehtisogua, oiméva umi oipyaháva ha *encaje*, *talla* yvyrágui ha ambue *producto metal* reheguáva.

## Mbaꞌerepy tembiapojegua

Koꞌã jejapo artesaniagua Paraguáipe opaichaguáva ha ojeipysóva umi *artículo cerámico* haꞌéva umi *bordado* ha hilado ohejáva *talla* ojeguerekóva yvyrágui, ''cestería'', ''marroquinería'', ha ''platería''.

Péicha *cerámica precolombina* ojejapóva *territorio paraguayo* haꞌéva *rústica* ha *terracota* ombojeguáva, ha umívaicha morotĩ ha hũ; ombaꞌapóva *sistema colombín* po rupive ha péicha koꞌã teꞌýi ombojepokuaáva *decoración incisa* ombojy mboyve tatápe.

Ehpañaguakuéra, oimehápe hesuitakuéra, ombohasáva *nivel técnico producción* ha ombotýva *cerámica nativa*, ojekuaáva i*sencillo*itereígui ha orekóva peteĩ *carácter utilitario*, ombokatupyryva *población indígena* Misiõnguérape.

Kóva peteĩ *acción* oguahẽva ombotuichávo papapy ha *diversidad* umi *cerámica* piesa, umíva apytégui oñemoĩva *vidrio* orñemopyendáva juky ha ryguasu rupiꞌápe, *técnica* okañyva *expulsión* rupive. 

Koꞌã *producto cerámico* ojeguerekóva gueteri ha ombapóva hese umi *grupo indígena* haꞌe pe oñehenóiva *botijo*, *jarra*, *maceta*, ha umi orekóva *forma zoomorfa*, ha kambuchi. Koꞌãva apytépe, umi oñemoherakuãvéva ha ojejapo porã ha iporãitereíva ojeguerúva Tovatĩ ha Itágui.

### Inimbo ojepyaháva
*Hilado* ha *tejido* haꞌe umi teꞌỹ omeꞌẽva tenda oñemombaꞌeguasúva ha omoingéva pirapire ogapy virurekópe. Oguahẽvo ehpañaguakuéra, indíhena oiporúva oipyaháva yvate puku oiporúva mandyju inimbo umi kyha, ajaka, vosa hiꞌupýrãme guarã, ojejapo *red* ojeporúva ojeity jaguã pira haꞌéva avei ñuhã mymba kaꞌaguy hoꞌáva ipype

Upéi ao ha *poncho* oipyaha hikuái. Oñembaꞌapo ñaiꞌũ rehe, okaháre hesuitakuéra oguerúva *técnica de tejido* ha *telar vertical* ojehecháva sávana, mantel, *toalla*, manta ha umi oñeikuaveꞌẽva kyha, oipyaháva inimbo mandyju ha ipype ombojeguáva hembeꞌy. 

Péicha, koꞌã *recurso técnico* ojeaportáva *colonizador* ehpañaguakuéra oguerúva *tejido típico* mandyju, ombohéra ao poꞌi, ojejapóva inimbo poꞌi, ha poyvi, oiporúba inimbo poguasu, ha *lino*, haꞌeháicha ñanduti iporãitéva, heꞌuséva “ñandu inimbo” (“*tela de araña*”) ñeꞌẽ guaraníme heꞌiséva encaje ojapóva *tapete*, mantel, *cortina*, *mantilla*, kamisa ha ao ojeguerohoryetéva ijeguáre. 

Oñembaꞌapo *tejido* ñanduti tavaguasu Guarambare ha Ytaygua. Oñemombaꞌe hekoitépe oioyaháva *poncho etnia lengua*, maskói, chulupi ha matako Cháko oiporúva ovecha rague oñemoambuéva saꞌy pytãme ha herakuãitéva “*sesenta lista*”, ojejapóva Piraju ha Jataitípe, tetãvore Guairápe.

## Ajaka ha Karaguata jepyaha

Ko ''cestería'', ojeporúva *fibra*, *junco* ha takuara, ojapóva umi ajaka ojyváva ha ndaijyvaíva, pejúha, *esterilla*, piri, akãngao kapiꞌigui ojejapóva oiporúva chokokue oñemoãvo kuarahýgui. Koꞌã mbaꞌerepy vakapígui, vosa, *sombrero* karandaýi, montura ohóva kavaju ári, etc. Avei oñembaꞌapo hese tavapy Lĩpio ha Lúke ha Tovatĩ, hembiapo porãitereíva.

*Cestería indígena* Paraguáipe, oñemombytéva ñemitỹre, techapyrã comunidad oñemotenondéva ñemitỹ, mandiꞌo ñemitỹ ha ajaka ojeporuetéva okaháre, péicha ajaka mbya, orekóva promedio 35 sentímetro yvate oñemohendáva mandiꞌo pohýi.

Umi ajaka oipyaháva *tira* hesakã porãva takuarembógui ha guembepi , omopyendáva umi taꞌanga *ajedresada* ha *geométrica*, oñemohendáva guarani rembiapo oñemombaꞌeguasúva. Péicha ajaka omoirũva avati *producción* ha ombohapéva umi ajakaꞌi ivevùi ha ipohýiva, ojejapóva pindo roguépe. 

### Ojepyaháva Karaguatágui
Umi *tejido* Karaguata omopyendáva tembiporu *arte indígena* reheguáva. Kóva haꞌe indígena remiandu tavapy chakogua.

Umi Karaguatágui vosa ojejapóva ha oñembojeꞌáva ohóvo pindo roguégui. Koꞌã vosa ombyatýva umi kuñanguéra, oraba ijatiꞌy ári *medialuna*icha, koꞌã vosa ojeporúva omarika haguã, michĩvéva, *rectangular*, oraba kuimbaꞌekuéra ikatiꞌýre.

Umi chamakoko ohenói púpo ha péva ojogua upe *chaleco protector*pe ojejapóva karaguatágui, ko *tejido* akỹ oreko imbarete ojokóva *flecha* oúva *enemigo*kuéragui.

## Ao ''Ceremonia'' jave

*Etnia* chamakoko, oúva tetãvore Paraguái Hiꞌariguápe (Cháko) oiporúva ao oiko jave *ritual* jave ary peteĩha oguahẽvo ymaite guive oñehenóiva *devylyvy* ha ojejapóva *tejido* ha *máscara* ojejapóva yvyra *fibra* karaguatágui ha guyra chakogua raguégui orekóva saꞌy opaichaguáva.

### Paꞌi Tavyterã
Ojeguerohoryeterei umi ajurigua (*collares*) ojejapóva yva raꞌỹi isaꞌy opáichagua ha yvyra tallado omombaꞌapóva umi paꞌi tavyterã.

### Tova – Qom
Tóva térã Qꞌom-kuéra ojapóva umi tembiapo isaꞌy opaichaguáva, avei mymba rague ha ojejapóva vosa ymaiteguaréva, *sombrero* piri, *pantalla* ha umi ajaka *carandilla*gui ojejapóva.

### Mbya
Koꞌã *parcialidad* *indígena* ikatupyryeterei ajaka apópe oiporúva takuara *natural*, ombojeguáva umi taꞌanga guembepi ha mymba upe tendáre oikéva, péicha umi *collar* ha tallado yvyrágui ojejapóva.

### Ajoreo

Koꞌã vosa ajoreokuéra oikuaaukáva *muestra artesanal indígena* oñemoherakuãitéva koꞌápe ha tetã ambuére, *fibra* karaguatágui, omantenéva indígena rembiapo, ojeguerohoryetereíva, avei upe *arte pluma*gui ojejapóva ha ñaꞌẽmbe (*platos*) ha yvyra kuimbe (*cuchara de[[ madera]] [[ palo santo-gui|palo santo]]*gui).

## Makã
Umi *parcialidad* makãgua oipyahávo ikatupyerei, *manta*, vosa, faha, ha ambue *elemento de tejido* inimbo isaꞌy ombojegua porãtereíva.

## Ava Guarani
Ipyaꞌe ajaka apópe, kyha ojejapóva karaguata *fibra*gui, ajaka guembepígui, ojeguerohorýva *gama* *artesanal indígena* tetãme. 

## Tavaygua ohechaukáva

Mbaꞌeporã ojapóva koꞌã mokõi *forma subsistencia* ohechaukáva opaichagua tembiapo peteĩteĩva. Péicha, *comunidad* oñemopyendáva *sistema de recolección* ha mymba kaꞌaguyre okarúva ha ndopytáiva peteĩ tendápe. Péicha avei, ko *situación* omoheñói *trama cultural* ipererĩva ha omoingéva opáichagua mbaꞌe pyahu. 

Kuaapy *agrícola* guarani, oñembojáva yvýre ha yvága *natural*, opresentáva peteĩ *tendencia* oñeñangarekóva ha oñembotýva mbaꞌe pyahúpe, oñangareko umi imbaꞌéva rehe ha omombaꞌeguasu naimbaꞌéiva rehe ha oĩ ára ombotvéva umi pytaguáva mbaꞌéva, nombojeheꞌaséi. 

Jepénte umi *estadio de evolución sociedad*pe ha orekóva *característica peculiar* peteĩteĩ, hiꞌarandúva oikuaauka ikatúha omohenda umi eleménto oiporúva hikuái *comunidad indígena* oiméva térã oikóva *territorio paraguayo*pe. *Arte indígena* – umi símbolo rupive ha oiporúva sãsõme iñeꞌẽte – *manifestación* oñemombaꞌéva ñane retã kuaandýpe koꞌápe ha okaháre.

## Ñemboꞌe ha jeroky
*Sociedad* ombyatýva iñemitỹ orekóva tavaygua ñeꞌãite haꞌéva pe ojeheróva *cuerpo mítico-ritual*, oñemopyenda ha omongakuaa *poder político*, *orden jurídico*, tekorei, mbaꞌeporã ha *religión*. 

*Mítico-ritual* oñemopyenda c*osmovisión indígena*, omohendáva *ceremonial comunitario*kuéra; péicha tavapýpe, ojeporu purahéi ha jeroky ñemboꞌe haꞌéva pe haꞌekuéra oikuaáva orekóva koꞌãichagua *ceremonia*pe ombojegua hete taꞌanga ha jehaípe, soporte omombaretéva. *Ornamentación plumaria*, *tatuaje* ha *pintura corporal* ojehecha *indígena* chakogua rehe avei *arte plumario guaraní* omopyendáva *elemento básico arte indígena* Paraguáipe. 

## Arandukaita

* Paraguay, Nuestro País, Ediciones Nuevo Mundo.
* Turismo Rutas Guia Nº 19.

## Joajuha okapeguándi
* Secretaria Nacional de Turismo.

Ñemohenda:Paraguái arandupy
Ñemohenda:Tembiapoporã