Pukarã

**PUKARÃ GUARANÍME – ''CHISTES EN GUARANÍ***

====PERURIMA====
(Omombeꞌúva: Miguelángel Meza – [[Luque|Lúke]])
Oguapýndajeko mbohapy paꞌi peteĩ asaje okaru hag̃ua, tuichaicháva soꞌo kaꞌẽ henondepekuéra ha upeichahágui ohechasapyꞌa Perurimáme oúrõ ha heꞌi ojupe: “Ñahenoimína Perúpe okaruhag̃uáicha guaꞌu ñanendive ha ñañembohorymi hese”.

Hiꞌag̃uimávo Perurima oñeꞌẽmondo chupe peteĩ paꞌi: “Peru, ejúpy oremoirũ, jakaru oñondive”.

Oja Peru ha oguapýmavoi. Ojesareko ha ohecha mbohapýnte oĩ soꞌo kaꞌẽ. Osẽ heꞌi paꞌi Leu: “Jajovasákatu ha jakaru”.

Opuꞌã Paꞌi Tivu ha heꞌi: “Túva Guasu rérape”, ha oguapývo ipojáima soꞌóre ha hoꞌupaitémavoi. Upéi opuꞌã paꞌi Laku ha heꞌi: “Ha... Taꞌýra rérape”, ha oguapývo ipojáima soꞌóre ha hoꞌupaitémavoi. Ohechámarõ ivaíta, Perurima opuꞌã ha ipojáivo paꞌi Leu soꞌóre heꞌi: “Og̃uahẽ mboyve Pytu Marangatu taꞌúkatu che kóva”, ha heꞌívo péicha opuꞌã oho paꞌi Leu soꞌo reheve.

====KORAPÝPE====
(Omombeꞌúva: Delia Audona Olivera – [[Kapi'atã|Kapiꞌatã]])
Kachíke ojupi avión-pe, oiko chugui *co-piloto*. Peichaháguinte, ohendu hikuái ayvu guasu: opukáva, osapukáiva hambaꞌe. Nimboraꞌe umi pasajero apytépe oĩ peteĩ hiꞌarambotýva ha haꞌetépe opavave opurahéi chupe “terevyꞌaitéke” ha ojepopetejoa chupe.
Piloto heꞌi Kachíkepe: “Tereho emokirirĩ umívape”. Kachíke, oñemonde kate asýva, oho ha uperiremínte oujeýma ha heꞌi: “Oĩma ne rembijerure mi coandante”. 

Añetehápe, piloto ohechakuaa opahague ayvu. Upémarõ oporandu Kachíkepe: “Mbaꞌéichapiko remokirirĩ chupekuéra”.
Kachíke ombohovái: “Aha ha haꞌe chupekuéra: pende ayvútaramo tapehopa korapýpe ha aipeꞌa pe okẽ ha amondopaite chupekuéra korapýpe” (Nimboraꞌe -oikuaaporãꞌỹre- oity avión-gui chupekuéra)      

====3 LEONES====
(Omombeꞌúva: Silvia Cardozo Vda. de Núñez – [[San Antonio]])
Kachíke og̃uahẽ peteĩ ógape. Oñemboꞌy, omaña kyhyje ápe ha pépe, ha upéi ojepopete. Osẽ óga jára ha Kachíke heꞌi chupe: “Nderekóipiko tres leones”.

Óga jára ombohovái Kachíkepe: “Hẽe, areko tres leones”.
Kachíke osẽ heꞌi chupe: “Ndaikatuichénepiko eñapytimi mbohapyvépe, tahasa nde korapy rupi ha upéi epoijey chuguikuéra” 

==== OKAꞋÚVA ====
(Omombeꞌúva: Sabina de la Cruz Núñez Cardozo – Kapiꞌatã)
Okaꞌúva oike ñemuháme ha heꞌi: “Aipota 10 lítro guari”.
“Moõpa oĩ hyrurã”, heꞌi chupe ñemuha jára.
Ha pe okaꞌúva heꞌi: “Hendivevoi reñeꞌẽreína”.

====ADIVINADOR====
(Omombeꞌúva: Paublino Carlos Ferreira Quiñónez – [[Fndo. de la Mora]])
Kachíke ojupi oikytĩ hag̃ua yvyra rakã. Upe jave ohasa upérupi Kalo ha heꞌi chupe “Reꞌáta upégui reikytĩrõ yvyra nde py jokoha”.
Añetehápe, Kalo heꞌipávo péango, Kachíke hoꞌa ha oúmakatu heseve yvýpe.

Upérõ, Kachíke -ojehúvo hese Kalo heꞌivaꞌekue chupe ojehutaha hese- osẽ heꞌi Kalópe: “Ndéngo adivinador-raꞌe” 

====TUICHAITE LEMBÚRE====
(Omombeꞌúva: Rudi Torga – [[Paraguay|Paraguaý]]<nowiki/>pe)
Mokõi okaꞌúva -tuichaite lembúre- ijurujái omaña yvate gotyo. Peteĩ heꞌi hina: “Amóva Jasy”. Ambue katu heꞌi: “Nahániri. Péva kuarahy”.

Péicha oĩ hína mokõive. Upe jave ohasa upérupi ambue okaꞌúva. Upémarõ heꞌi hikuái chupe: “Emyesakãmína oréve peteĩ mbaꞌe... kuarahy térã jasýpa pe ohesapévahina”.

Pe ohasáva heꞌi chupekuéra: “Ndaikuaái. Chéngo ndahaꞌeivoi arupigua”.  

==== Y REMBEꞋÝPE ====
(Omombeꞌúva: Sabino Giménez Ortega: Aravoꞌi – [[Tovatĩ]]) 
Mokõi kachíke oĩ hína y rembeꞌýpe. Peteĩva omoinge ipy ysyrýpe ha ambuéva katu omoinge ipo ysyrýpe.
Peteĩ karai omañáva hesekuéra oporandu mokõivéape: “Mbaꞌéiko pejapopeína”.

Peteĩ kachíke ombohovái chupe kóicha: “Ro-pesca-hína”. Pe karai heꞌijey chupekuéra: “Ha... mbaꞌéichapiko pe-pescá-ta péicha”.
Upémarõ, ambue kachíke omyesakã chupe: “Ha... chéngo che py sevoꞌi ha haꞌékatu ipo pinda”.

==== OVETÃ APUꞋA ====
(Omombeꞌúva: Edgar David Galeano Núñez – Kapiꞌatã)
Tani oho guaꞌi retãme ha heta omaña rire, ojuhu ovetã oĩmíva guive ijapuꞌaha. 
Oporandu mbaꞌérepa ovetã oĩmiva guive ijapuꞌa ha peteĩ guaꞌi ombohovái chupe kóicha: “Kuarahy ija porã hag̃ua ore rógape”.

====EMPERADOR====
(Omombeꞌúva: Bernardo Luis Acevedo – Lúke)
Kachíke niko oho Buenos Aires-pe ombaꞌapóvo. Ohasa umi ára ha ohaíjepi ipehẽnguekuérape. Peteĩ ára og̃uahẽ isýpe peteĩ kuatiañeꞌẽ ha ipýpe Kachíke omombeꞌu isymíme oikohague chugui Emperador, Buenos Aires-pe. Tuicha vyꞌángo oiko hógape. Sapyꞌaite g̃uarã oparupietéma ojekuaa upe mbaꞌe guasuete.

Are rire, peteĩ koꞌẽme, Kachíke og̃uahẽsapyꞌa hógape. Osẽngo opavavéva ohug̃uatĩ chupe. Ovyꞌajo'aiténgo umi ipehẽnguekuéra.
Ohecharamóvo chupe umi ipehẽngukuéra ha opavave iñirũ ojapo hikuái chupe opaichagua vyꞌaguasu: purahéi, jeroky, káso hambaꞌe. Péicha avei oiko karu guasu ha oñemboyꞌu guari tuichaháicha.

Peichahápengo peteĩva oporandu chupe: “Mbaꞌeichakue piko oiko kuri ndehegui Emperador”, ha Kachíke ombohovái: “Ha peteĩ ára niko ajuhu che mbaꞌapo pyahurã ha upépe aikévo niko che patrón pyahu heꞌi chéve: ndehegui oikóta emperador ko ára guive. Péichante”.
Osẽjey peteĩ hapicha heꞌi chupe: “Ajépa ndepoꞌáite. Haꞌe... oiko  rire ndehegui Emperador piko mbaꞌe rejapo”
Kachíke osẽ upépe heꞌi chupekuéra: “Ha mbaꞌépiko reipota ajapo... ambohyru péra, koꞌẽ guive pyhare peve”.   

====MBOHAPY IMEMBY====
(Omombeꞌúva: Salomón Melgarejo – Paraguaýpe)
Peteĩ kuñakarai niko mbohapyvoi imemby. Peteĩ ára, oñemongeta hendive peteĩ karai oporandúva kuñakaraimíme mbaꞌépa oikóta imembykuéragui okakuaapávo.

Kuñakarai, ohechaukávo imemby tuichavéva, heꞌi: “Kóvagui oimevaꞌerã oikóta futbolista mbaꞌe”. “Anichéne. Mbaꞌérepa ere”, heꞌi chupe upe karai. Kuñakarai ombohovái chupe: “Haꞌe... haꞌéngo opay guive, oke peve oiko pelota rapykuéri”.
Ohendúvo upe mbaꞌe, karai oporandujey: “Ha amóva, mbyteréva, pévagui piko mbaꞌe oikóta”. Kuñakarai omañávo imemby mbyterére heꞌi: “Haꞌe... pévagui oimevaꞌerã oikóta músico mbaꞌe”. “Anichéne. Ha... mbaꞌérepiko ere”, heꞌi chupe upe karai. Kuñakarai ombohovái chupe: “Haꞌe... haꞌéngo opay guive, oke peve oiko opurahéi ha ombopu imbarakaꞌi”.

Ohendupávo upe mbaꞌe, karai oporandujey: “Ha amóva, pe ipahaguéva, pévagui piko mbaꞌe oikóta”. Kuñakarai omañávo imembyꞌi pahaguére heꞌi: “Haꞌe... pévagui oimevaꞌerã oikóta político mbaꞌe”. “Anichéne. Ha... mbaꞌéreiko ere”, heꞌi chupe upe karai. Kuñakarai ombohovái chupe: “Haꞌe... pévango rehupívo úpa... okakáma nderehe”.

====MUAMUA====
(Omombeꞌúva: Paternio Emiliano Vera González – [[Villarrica]])
Peteĩ pyhare mokõi guaꞌi omonda peteĩ tujaꞌípe ha pya'épeko oike hikuái kaꞌaguýre ha oĩmakatu omuñáva chupekuéra.
Kaꞌaguýpe oĩ heta muamua hendy ha oguéva. Nimboraꞌe umi guaꞌi ndoikuaaivavoi mbaꞌépa muamua, upévare peteĩva osẽ osapukái hapichápe: “¡Pyaꞌéke, che irũ. Ejeity yvýpe!”.

“Mbaꞌérepiko”, oporandu chupe hapicha.

“Ha... nderehecháipiko. Ñatiꞌũ jepe ñande reka linterna reheve”.

====ITA GUASU====
(Omombeꞌúva: Celso Velázquez – Paraguaýpe)
Kachíke ohaꞌahína partído, kaꞌarupytu. Upéingo iñipytũetenungáma ha mbaꞌevéma ndojehechavéi.
Peichaháguinte Kachíke oho heseve ha osapukái “pejeíke che rapégui”, ha ohupytývo, hatãiterei oinupã pe pelóta ha Kachíke omopẽmi ipy. Nimboraꞌe pelóta osẽkuri okápe ha hendaguépe Kachíke opyvoíkuri peteĩ ita guasu.
Iñirũnguéra niko ohupi hikuái Kachíkepe ijyva ári ha ogueraha chupe hógape.

Kachíke niko hasẽrãngue, opuka omanóta. Peteĩva oporandu chupe: “Mbaꞌérepiko repuka, nerasẽrãngue”.
“Chéngo amopẽ che pýnte”, ombohovái chupe Kachíke. “Ha mbaꞌe upéva piko”, heꞌijey chupe hapicha.

Kachíke osẽ heꞌi chupe: “Nderehechaséipiko mbaꞌéichapa oiméne hasẽhína upe o-cabecea-vaꞌekue. Ha... upévako pe chembopukávahina”.        

====TROMBÓN====
(Omombeꞌúva: Roque Jacinto Lovera – Paraguaýpe)
Guaꞌi ou Paraguaýpe peteĩ jerokyhápe, óga ikatévape ha peichahágui hyerasýsapyꞌa. Oporandu baño-re ha peteĩ heꞌi chupe: “Al fondo y a la derecha”.
	
Nimboraꞌe guaꞌi ndoikuaaivavoi “baño moderno” ha oikénte peteĩ koty iñipytũvape, opokopoko ha ojuhúvo pe mbaꞌe apuꞌa, oguapýmakatu ojapo ku jaikuaáva.
	
Upéinte niko peteĩ músico, pochy reheve, ou ha heꞌi: “Mávapiko pe tavýcho okakavaꞌekue che trombón-pe”. 


Peteĩ guaꞌi oike kaꞌaguýpe ha upeichaháguinte peteĩ guyra vaicha oñeꞌẽva chupe ha osapukáiva: “¡guaꞌa!”.
Nimboraꞌe guaꞌi ndoikuaaivavoi pe guyra hérava guaꞌa ha ohendúvo guaꞌa ñeꞌẽ, guaꞌi osẽ heꞌi chupe, pochy reheve: “Erérire guaꞌi ne akãitépe rojapimoꞌã”

====RECREO====
(Omombeꞌúva: Luis Martín Cuenca – Paraguaýpe)
Peteĩ ára Kachíke heꞌi: “Koꞌẽrõ guive aháta mboꞌehaópe, añemoarandu”. Upémarõ, umi mitãmimi oikémava mboꞌehaópe heꞌi hikuái chupe: “Kachíke, aníke nderesarái, reguerahavaꞌerãha mbaꞌe reꞌu hag̃ua recreo-pe.

Ambue ára koꞌẽme Kachíke ohómakatu mboꞌehaópe ha ogueraha hendive hembirekópe. Mboꞌehára oporandu chupe maꞌerãpa ogueru hembirekópe.
Kachíke ombohovái chupe kóicha: “Haꞌu hag̃ua recreo-pe”

====TAPE====
Kachíke ou mombyrygui ha oikévo hógape, peteĩ hapicha oporandu chupe: “Kachíke, mbaꞌéichapa oĩhína ñande rape. Ndaivaietéipa”.
Kachíke ombohovái chupe: “Che ndaikuaái. Che aju vereda rupi”

====MÁNGO====
(Omombeꞌúva: Sabina de la Cruz Núñez Cardozo – Kapiꞌatã)
Peteĩ Guaꞌi ojupi peteĩ parraléra ári ha peteĩ tapicha ohasáva upérupi oporandu chupe: “Maꞌerãpiko rejupi upépe”. “Haꞌu hag̃ua mángo”, heꞌi chupe guaꞌi.

Tapicha heꞌijey guaꞌípe: “Mbaꞌéichaiko reꞌúta mángo upépe, pévango úva”.
“Mángo haꞌúta”, heꞌijeývo guaꞌi onohẽ i-bolsillo-gui peteĩ mángo ha... hoꞌu. 

==== COCAꞋI ====
(Omombeꞌúva: Pablino Gómez Vera – [[San Lorenzo]];
ha upéi Serafina Haidée Villalba – [[San Pedro del Parana|San Pedro del Paraná]])
Leõ ha juꞌi oike hikuái peteĩ ñemuháme. Kaꞌi -haꞌéva ñemuha jára- omomatei chupekuéra ha upéi oporandu: “Mbaꞌépa peꞌúta”. Juꞌi ojerure guari ha Leõ katu heꞌi: “Che, Cocaꞌínte haꞌúta”. 

Kaꞌi ohendúvo upéva, oñemondýi ha ombovu kamisa lómo, oimoꞌãgui Leõ oñeꞌẽha hese.
(Leõ niko Coca Cola michĩvante raꞌe pe hoꞌuséva, ndahaꞌéi ñane irũ kaꞌípe) 

====PALANCA DE CAMBIO====
(Omombeꞌúva: Abdón Galeano Benítez – Kapiꞌatã)
Peteĩ ára Kachíke, oikóva Kuruguatýpe, heꞌi: “Che ndaikuaai koꞌág̃a peve [[Ciudad del Este|*Ciudad del Este*]], upévare asẽta ha aha aikuaami hag̃ua”, ha upehague koꞌẽme Kachíke osẽsapyꞌa kaꞌaguýgui. Haꞌéngo ndoikuaáiva ko Paraguáy, imitã guive ha ikaraipa peve niko kaꞌaguýpentevoi oiko. Nosẽivavoi upégui. Upévare avei mokõi hapicha osẽmavaꞌekue kaꞌaguýgui ohekomboꞌe chupe ha omombeꞌu chupe mbaꞌépa ojapovaꞌerã. Omombeꞌu chupe ojupivaꞌerãha Rysa-pe, ohepymeꞌẽvaꞌerãha ipasaje hambaꞌe...

Osẽ javete tapehũme og̃uahẽ avei mbaꞌyrumỹi Rysa-pegua. Kachíke -ikate asýva, icorbataꞌipáva- ojupi, ohepymeꞌẽ ipasaje ha oguapy mbaꞌyru mboguatahára ykete. Upéingo, Kachíke omañéjepi mbaꞌyru mboguatahára omomỹi jave pe palanca de cambio. Haꞌéꞌangango ndoikuaaivavoi mbaꞌépa upe mbaꞌe ha ojepyꞌap  ñepyrũ.
	
Are oho rire, mbaꞌyrumỹi opyta ha mbaꞌyru mboguatahára oipeꞌa okẽ ha heꞌi: “Kuñakarai ha karaikuéra koꞌápe japytuꞌúta *15 minutos* ha upéi jahajeýta” ha oguejypaite hikuái.
	
Upéingo ojupipajey mbaꞌyrumỹime ha ipahaítépe ojupi pe mbaꞌyru mboguatahára ha haꞌe oguapývo ndojuhuvéisapyꞌa ipalanca de cambio. Oheka oparupiete, ijapykaguýpe jepeve ha ndojuhúi mamove. Upémarõ Kachíke oporandu chupe: “Mbaꞌéiko okañy ndehegui, karai”, ha tapicha ombohovái chupe: “che *palanca de cambio*”.
	
Kachíke ojaivy, ohupi ipópe upe *palanca de cambio* haꞌe onohẽ ha oñongatuvaꞌekue ha heꞌi mbaꞌyru mboguatahárape: “Kóvapiko. Ku ujeꞌietéma renohẽsevaꞌekuépiko. Naꞌápe che anohẽma ndéve”.  

====MÁVAPIKO OJOKÓTA====
(Omombeꞌúva: Abdón Galeano Benítez – Kapiꞌatã)
Mbaꞌyru mboguatahára omoĩjey hendag̃uáme ipalanca de cambio ha mbaꞌyrumỹi okuꞌejey. Kachíke ohómakatu Ciudad del Este-pe. Mbeguakatúpe mitã Rysa henyhẽ ohóvo. Nahembyvéima apyka ojeguapy hag̃ua. Peichahágui ojupi peteĩ kuña hyeguasúva ha Kachíke opuꞌãvoi omeꞌẽ chupe ijapyka. 
	
Kachíke omaña ha ojuhu opavave oñemboꞌýva niko ojejoko peteĩ yvyrapukúre. Upémarõ haꞌe avei oñemoĩ ijykerekuéra ha ojejoko upe yvyráre. Mbeguekatúpe inandijey upe mbaꞌyrumỹi ha oĩma avei heta apyka inandíva ojeguapy hag̃ua, haꞌe... Kachíke katu ndoguapýi. Hatãngo ojejoko yvyrapukúre. 
	
Mbaꞌyru mboguatahára ojepyꞌapýma hese ha osẽ heꞌi chupe: “Kachíke, eguapýna, anivéna nekaneꞌõrei” ha Kachíke tovasýre ombohovái chupe: “Eꞌa, ha che aguapýropiko máva ojokovéta ko yvyrapuku”.         
 
====TĨ SYRY====
(Omombeꞌúva: Cecilio Ramón Coronel Gómez – Kaꞌaguasu)
Peteĩ mitãꞌi hoꞌuhína itĩsyry ha heindy ohechávo chupe péicha, oho heꞌi isýpe: “Mamá, mamá, Lui hoꞌuhína itĩsyry”.
Isy pochy reheve ou heꞌi Luípe: “Mbaꞌérepiko nere-convida-i ne hermano-pe”.

====HAGUÉRE====
(Omombeꞌúva: Serafina Haidée Villalba – San Pedro del Paraná)
Kachíke niko ivareꞌa korócho oúvo ha saꞌi ipirapire. Upéingo, pe ivareꞌave jave, ojuhúsapyꞌa hapépe peteĩ ñemuha, ojehepymeꞌẽhápe ryguasu kaꞌẽ. 

Kachíkengo hesajere ha hendysyrypa omañávo umi ryguasu kaꞌẽ ojereꞌasývahína, ojehesy aja. Pyaꞌéko, pyꞌa kororõre, Kachíke oñemboja ha oporandúma ñemuha járape mboýpa hepy umi ryguasu kaꞌẽ.
Ñemuha jára heꞌi chupe: “20.000”.

Ohendúvo péva, Kachíke heꞌi chupe: “Chéngo areko 10.000 mante”.
Upépe ñemuha jára heꞌi Kachíkepe: “Oĩma. Ameꞌẽta ndéve haguére...”
Péva ohendúvo Kachíke heꞌi: “Mbaꞌéichapiko haꞌúta hague  reheve”

====ARCO====
(Omombeꞌúva: Rudi Torga – Paraguaýpe)
Kachikekuéra ou Paraguaýpe ha oho hikuái ohecha aipo partido, Olimpia ha Cerro Porteño ohaꞌãva. Haꞌekuéra niko ndoikuaáivavoi upe mbaꞌe hérava fútbol, jepémo upéicha, hesahojoa omaña mbaꞌéichapa heta tapicha ikũ okápe, itavývaicha, omuña hikuái pe mbaꞌeꞌapuꞌa. Opa rire ohendu hikuái peteĩ heꞌíva: “Olimpia ganó dos a cero”. Ojevývo hekohápe, haꞌekuéra heꞌi hikuái: “Koꞌẽro, ñande avei jajapomíta upe jahechavaꞌekue, jahechápa mbaꞌe ñañandu”.

Koꞌẽmbamívo oñepyrũma ohaꞌã hikuái. Ohoreíngo heseve hikuái. Ohasa rire mokõi aravo, peteĩva -nohaꞌãiva, oĩva okápe- osapukái chupekuéra: “Pepytuꞌumína ha peju perambosa” ha osẽ peteĩ Kachíke ombovái chupe: “Ndaikatúi, cero a cero gueterei” ha otuꞌu ojuehe, omuña ipyꞌaropúvaicha pe mbaꞌeꞌapuꞌa.

Asajetévo, osẽjeyma peteĩva osapukai chupekuéra: “Pepytuꞌumína ha peju pekaru” ha osẽjeýma peteĩ Kachíke heꞌi: “Ndaikatúi, cero a cero gueterei” ha ombovu hikuái kamisa lómo mbaꞌeꞌapuꞌa rapykuéri.

Iñipytũ javete niko peteĩva osapukáijeýma chupekuéra: “Pepytuꞌumína ha peju peꞌu kojói mbejúre” ha peteĩ Kachíke otyryrýva mbaꞌeꞌapuꞌa rapykuéri, ikũsẽmbáva ha hesajerepámava, heꞌijey: “Ndaikatúi, cero a cero gueterei”.

Upémarõ, tapicha oĩva okápe, pochy reheve, osapukái chupekuéra: “Mbaꞌéichapiko cero a cero-ta, ko koꞌẽti guive pehaꞌãvapeína”. Ha osẽ Kachíke Santacruz ombohovái chupe: “Haꞌe... mbaꞌéichapiko reipota romoinge upe gol, ndaore-arco-iningo”. 

====TIRO LIBRE====
(Omombeꞌúva: Rudi Torga – Paraguaýpe)
Ambue ára koꞌẽme, Kachikuéra oñemoĩjey peteĩ ñeꞌẽme ha ohaꞌãjey peteĩ partido. Upearã omoĩma hikuá hiꞌarco-rã.
Ohaꞌãhína hikuái ha peichaháguinte peteĩ opyvoi hapicháre. Kachíke Refere osapukái: “Tiro libre”. Omohenda pe mbaꞌeꞌapuꞌa ha oñepyrũ oguata henonde gotyo ha oipapa, upéi Kachíke Refere opyta, ohechauka ikuꞌãme ha heꞌi: “Aquí la barrera”. Upémarõ irundy tapicha ojapómakatu upe barrera. Kachíke Romerito oguevi ha ou heseve opyvoihag̃uáicha mbaꞌeꞌapuꞌáre. Upe javete umi irundy, oĩva barrera-pe, ojere ha omaña hiꞌarco gotyo. Kachíke Refere ombopu ituru ha heꞌi irundyvévape: “Mbaꞌépiko péva. Maꞌerãpiko pejere” ha Kachíke Gamarra, oĩva barréra-pe, ombohovái chupe: “Haꞌe... oréniko rohechase avei pe gol oike jave”.              

====MBÓI====
(Omombeꞌúva: Porfiria Orrego Invernizzi – San Lorenzo)
Peteĩ ára Kachíke ohepymeꞌẽse hóga. Pyaꞌévoi ojuhúmakatu ojoguaséva chugui. Og̃uahẽ hikuái peteĩ ñeꞌẽme ha upehague koꞌẽme oho hikuái escribanía-pe. 

Upépe karai escribano ojejapo chupekuéra pe kuatia. Upéi oguapy pe karai ojoguátava ha ohai heraguapy.
Upéingo oguapy Kachíke ohai hag̃ua heraguapy. Oipyhy pe haiha ha oñepyrúmakatu ohai. Ipukúngo pe ijehai, ohaivérõke ohai. Ojapóngo peteĩ raya ipukurasáva.

Ohechávo upéva, karai escribano ojepyꞌapy ha oporandu Kachíkepe mbaꞌéichapa héra, ha Kachíke heꞌi chupe: “Che cheréra mbói”.

====NDACHEKUAAVÉIMAPIKO====
(Omombeꞌúva: Carmen Ramona Caballero de Vera – General Aquino)
Kachíke oike korapy ahénope, ojupi narãha rakãre ha oipoꞌo hiꞌa. Upéi ijára ohecha chupe ha heꞌi: “Eguejy chéve upégui”.
Upéi, oguejy rire yvýpe, karai oporandu chupe: “Mávaiko nde”.

Kachíke heꞌi: “Eꞌa... ndachekuaavéimapiko. Chéngo pe angete aimeꞌakue amo yvate”.  

====DISJOCKEY====
(Omombeꞌúva: Javier Arévalos Morel – San Juan Nepomuceno)
Mokõi Kachíke omokõhína bar-pe ha ohendu hikuái opaichagua purahéi peteĩ radio rupive. Upéinte ndaipuvéi pe radio ha oporandu hapichápe mbaꞌépa ojehu chupe.

Kachíke ovichea ha ojuhu pe radio ryepýpe peteĩ tarave reꞌõngue ha upémarõ osẽ heꞌi iñirũme: “Omanómboraꞌe ñande radio disjockey”.

====OMONDÝIRAMO GUARE VAKÁPE====
(Omombeꞌúva: Roque Jacinto Lovera – Paraguaýpe)
Peteĩ Kachíke oike ombaꞌapo peteĩ Paraguayo ndive. Péva heꞌi chupe: “Peteĩ mbaꞌénte nde rejapóta. Reñangarekóta amo che yvyotyty, ani hag̃ua vakakuéra hoꞌupa umi che yvotymimi iporãporãitéva”.
“Ha mbaꞌépa ajapovaꞌerã”, oporandu Kachíke. 

“Ha vaká oikévo che yvotytýpe, nde remondýivaꞌerã”, heꞌí chupe pe karai.
Upéingo, peteĩ vaka ou oikésapyꞌa pe yvotytýpe ha Kachíke ohómakatu chupe, mbeguekatúmi ha kirirĩhaitépe. Oñembojapaite ha oñeꞌẽ vakápe, ijapysápe, ha heꞌi chupe: “Vaka, vaka... nde sy oime omano”. 
Upéi ou heꞌi óga járape: “Amondýi tuicha porã chupe. Haꞌéngo chupe isy omanohague”.

====OMONDÝIRAMO GUARE RYGUASÚPE====
(Omombeꞌúva: Luz Edith González de Segovia – Guajayvi)
Kachíke oike ombaꞌapo peteĩ Paraguayo ndive. Upeichaháguiente upe óga jára heꞌi Kachíkepe: “Terehomi emondýi chéve amo ryguasu”. Kachíkengo oho mbeguekatumi ha peichaháguinte pe ryguasu ojere ha omaña porã Kachíkere. Upémaro haꞌe ojevy ha heꞌi óga járape: “Ndaikatúi amondýi ryguasúpe”. 
 
Óga jára ohechapaitevaꞌekue upe ojehúva, oporandu chupe: “Ha mbaꞌérepiko ndaikatúi remondýi ryguasúpe”. 
Kachíke ombohovái: “Ha... mbaꞌéichapiko reipota amondýi, cherechajepémaniko”. 

====HÉEEPA====
(Omombeꞌúva: Lucía Valiente González – Isla Puku)
Peteĩ mitãꞌi hoꞌuhína narãha ahéno ha peichahágui ojuhu chupe ijára ha heꞌi chupe: “Héeepa...”
Mitãꞌi oĩva narãha rakãre ombohovái chupe: “Oĩ héva ha ndahéiva avei”.

====PÁILA====
(Omombeꞌúva: Augusto Martín Jara López – Yũ)
Kachíke ojogua mokõi celular, peteĩ imbaꞌerã ha ambuékatu hembirekópe g̃uarã. Peteĩ koꞌẽme Kachíke oho Kaꞌaguasúpe. Oho mboyve, heꞌi hembirekópe: “Ag̃uahẽvo Kaꞌaguasúpe rohenóita, jahechami mbaꞌéichapa oiko koꞌã celular”, ha oho.
Kaꞌaguasu guive ohenói hembirekópe ha oporandu chupe “Mbaꞌéiko rejaporeína”. Hembireko heꞌi chupe: “Ambochyryryꞌaína ryguasu rupiꞌa, sombrero-pe”.

Ohendúvo upéva niko Kachíke oñemona yvýre, opuka ipyꞌaropúta ha heꞌijey hembirekópe: “Mbaꞌéichapiko rembochyryrýta sombrero-pe, maꞌerãkatupiko oĩ pe páila”.

====MOÕPA OHO KO TAPE====
(Omombeꞌúva: Ligia Calonga – Pedro Juan Caballero)
Peteĩ karai ohasáva ohóvo tapére, oporandu Kachíkepe: “Moõpa oho ko tape”.
Kachíke ombohovái: “Ko tape ndohói mamove, ndéngo pe rehovareína”.

====ÁREA CHICA====
(Omombeꞌúva: Cecilio Ramón Coronel Gómez – Kaꞌaguasu)
Kachike oho Paraguaype. Ojupi línea 15-pe ha he'i mbaꞌyru mboguatahárape: "Kóvapio OHASA Olimpia cancha rupi?". "Héẽ", ombohovai chupe mbaꞌyru mboguatahára.

Upémarõ Kachíke heꞌi chupe: “Chemboguejymína área chíca akãme ikatúrõ”.

====HATÃITEREI AIPOKA====
(Omombeꞌúva: Margarita Leiva – San Lorenzo)
Kachíke ombojahuhína imbarakaja ha peteĩ karai ohasáva heꞌi chupe: “Kachíke, anítei embojahu ne mbarakajápe, cháke, omanóne ndehegui”.

Ambue ára ohasávo karai Kachíke róga renonde rupi, hesahósapyꞌa Kachíkere ha ojuhu chupe hasẽhína. Nimboraꞌe omano imbarakaja. Ohechakuaávo upe mbaꞌe, pe karaimi heꞌi Kachíkepe: “Haꞌe porã niko ndéve anive hag̃ua rembojahu ne mbarakajápe porque ojahogáta ndehegui”.

Kachíke, tasẽme, ombohovái pe karaípe: “Ndojahogáiniko... hatãitereínteko aipokákuri”.       

====MOÕPA OPYTA KACHÍKE RÓGA====
(Omombeꞌúva: Sabina de la Cruz Núñez Cardozo – Kapiꞌatã)
Peteĩ karai og̃uahẽ peteĩ távape. Ohupytývo peteĩ ñemuha, ojuhu peteĩ ñande ypykue oguapýva upe ñemuha renondépe, ha oporandu chupe: “Ndépa reikuaa moõpa opýta Kachíke róga”. Haꞌe ombohovái chupe: “Rehóta ápe, mombyry mombyry ha upéi rejuhúta peteĩ tajy kakuaa, tapepoꞌi mbytetépe. Upépe rejeréta nda asu gotyo ha rehojeýta mombyry rehupyty peve peteĩ yvyraro oĩva avei tape mbytetépe. Upépe rejeréta nde akatúa gotyo ha reguatajeýta. Upéi resyryrýta yvy gotyo peteĩ ysyry peve, ha hembeꞌýpe rejuhúta peteĩ tapỹi, rehasapáta upéva ha rejupíta petei yvyty ha ág̃a reg̃uahẽvo huꞌãme, rejeréta remaña nde atukupe gotyo ha rehechajeýta upe tapỹimi rehasavaꞌekue ysyry rembeꞌýpe... upéva hína Kachíke róga”. 

Karai oho ha ojapopaite ojeꞌévaꞌekue chupe. Are rire upe karai ojevy ha ohasajeývo ñemuha renonde rupi upe ñande ypykue heꞌi chupe: “Karai, Kachíke ndaipóri itapỹime, ajépa. Nderejuhúi Kachíkepe, ajépa”.

Upe karai ombohovái chupe: “Añetehápe, ndajuhúi hese. Ahareiete, chakeko mombyry korócho. Ha ndépiko mbaꞌéicha reikuaa Kachíke ndaiporiha itapỹime”, ha ñande ypykue ombohovaijey kóicha: “Ha chéngo hína Kachíke...”

Upéva ohendúvo, pe karai oporandu chupe: “Ha mbaꞌére piko ajeꞌi neremombeꞌúi kuri chéve” ha Kachíke ombohovái chupe: “Ha ndéngo reporandúkuri chéve Kachíke rógapa moõ opyta”.  
        
====DIPLOMA====
(Omombeꞌúva: Víctor Román Insfrán Martínez – Paraguaýpe)
Peteĩ kariaꞌy oporandu peteĩ karaípe: “Mbaꞌéichapiko héra ne remiarirõ”.
Karai heꞌi chupe: “Héra Diploma”.
“Ha... mbaꞌérepiko héra Diploma”, oporandujey pe kariaꞌymi.
“Ha... che rajýngo oho Paraguaýpe ha oñemoarandu UV Internacional-pe. Upépe oikuaa avei peteĩ kariaꞌýpe pyaꞌevoi oikóva hendive. Are rire che rajy ojevyjey ore rógape, peteĩ mitãꞌi ijyva ari, ha og̃uahẽvo ógape, heꞌíkuri chéve: naꞌápe, kóva haꞌe che diploma”.  

====ESCARABAJO====
(Omombeꞌúva: Serafina Haidée Villalba – San Pedro del Paraná)
Mokõi guaꞌi omonda peteĩ Volkswagen Escarabajo ha nimboraꞌe haꞌekuéra ndoikuaái péva oguerekoha i-motor hapykuépe.
	
Ojupívo, peteĩva omboguatámakatu pe escarabajoꞌi ha upéi opytasapyꞌa chuguikuéra tapépe ha pe omboguatáva heꞌi hapichápe: “Pyaꞌe ehecha ñandéve mbaꞌépa ojehu motor-pe” ha péva -ndoikuaágui i-motor oĩha hapykue gotyo, oheka henonde gotyo- omaꞌẽvo heꞌi: “¡Hoꞌángoraꞌe i-motor!” ha upémarõ ohejarei hikuái pe Escarabajo ha ohónte hikuái yvy rupi.

====YVYRARO====
(Omombeꞌúva: Luciano Méndez Lovera – San Roque González)
Peteĩ karai heꞌi ambuépe: “Ndohasáipa gueterei kamiõ Yvyraro”. 
Pe karai ombohovái chupe: “Heta kamiõma ohasa... ág̃a pe mbaꞌe ndaikuaaporãivaningo mbaꞌe yvyraguápa”.  

====SANDIA====
(Omombeꞌúva: Mirtha Alegre de González – Coronel Bogado; 
ha Pablino Gómez Vera – San Lorenzo)
Peteĩ kuñataĩ ohasa Kachíke róga renonde rupi, sandia ijyva ári. Ohasávo Kachíke renonde rupi, kóva heꞌi kuñataĩme: “Aikosetépa nde sandiárõ”.

Kuñataĩ osẽ oporandu chupe: “Kachíke, mbaꞌéreiko ere chéve péicha”.
Kachíke, maña tieꞌỹre, osẽ ombohovaijey kuñakataĩme, kóicha: “cheꞌu hag̃ua che raꞌỹi entero-re”.

====DOS MANGOS====
(Omombeꞌúva: Rubén Rolandi – Mariano Roque Alonso)
Kachíke opiropea mokõi kuñataĩme ha heꞌi chupekuéra: “Como quisiera ser esos dos mangos peꞌúva”.
Peteĩva kuñataĩ osẽ oporandu Kachíkepe: “¿Para qué?”.  
Kachíke ombohovái kóicha: “Ha porque peꞌupa rire la che roꞌo, peipytéta che raꞌỹi”. 

====SANACIÓN====
(Omombeꞌúva: Felipe Nery Miranda – Arroyos y Esteros)
Kóva oiko peteĩ aty sanacion-guápe. Heꞌi pe Pastor omotenondéva pe aty: “Pepoko pene mbaꞌasýre”.
Peteĩ opoko iñakãre, ambue opoko hetymáre ha upéicha ojapojoaite umi tapicha ijatýva. Peichahágui Pastor omaña hugua gotyo ha ohecha upépe peteĩ tujaꞌi opokóva henondére. Upéva ohechávo Pastor osẽ heꞌi: “Chéngo ajapo sanación, ndajapói resurrección”.

====HIELO====
(Omombeꞌúva: Saturnina Díaz Molinas – General Resquín)
Kachíke ohohína tapére ha peichaháguinte oñepysãnga peteĩ itáre. Peteĩ kuñataĩ omeꞌẽ chupe hielo ha Kachíke omoĩ hyére.
Kuñataĩ oporandu Kachíkepe mbaꞌérepa omoĩ hyére, ha Kachíke ombohovái chupe: “Ambogue hag̃ua chepyꞌaraku, porque chepyꞌarakúguinte añepysãnga”. 

====DE FONDO====
(Omombeꞌúva: Miguel Domínguez Arbe – Villa Hayes)
Peteĩ karai ojejuhúvo Kachíke ndive, oporandu chupe: “Kachíke, mboýpiko oguereko nde yvy, de fondo”.
Kachíke ombohovái chupe: “Ndaikuaái”. Upémarõ pe karai heꞌijey chupe: “Mbaꞌéichapiko ndereikuaamoꞌãi”.
Kachíke ombohovaijey chupe: “Ha mbaꞌéichapiko aikuaáta... ko neꞌĩrãva ajoꞌo”.  

====MBARAKAJA HA VAKA====
(Omombeꞌúva: Lorenzo Quintana Espínola – Juan de Mena)
Mbarakaja oguapyhína yvyra akã ári ha vaka opuka oúvo hendápe. Mbarakaja oporandu chupe mbaꞌérepa opuka ha vaka heꞌi chupe: “Apukánteko nderehe nemichĩ ha ndevigotepáma”, ha ojere oho.
Upeichaháguinte ohendu opuka mbarakaja ha vaka ojerevoi omaña hese ha oporandu chupe mbaꞌérepa opuka. Upépe mbarakaja heꞌi chupe: “Ndékatu neg̃uaig̃uíma ha neretĩri reiko hag̃ua, péicha, nde titi okápe”.   

====KAVAJU PYTÃ====
(Omombeꞌúva: Rosa Jacilda Cardozo de Duarte – Ciudad del Este)
Peteĩ karai heꞌi Kachíkepe: “Nderehecháipa peteĩ kavaju chembaꞌéva”. Kachíke ombohovái chupe: “Ndahaꞌéipiko peteĩ kavaju pytã, isãmbukúva”.
Ohendúvo upéva karaimi ovyꞌávoi ha heꞌi: “Héẽ. Haꞌetéma”, ha Kachíke heꞌijey chupe kóicha: “Upéva haꞌéramo... ndahechái”.  

====EJERE====
(Omombeꞌúva: Serafina Haidée Villalba – San Pedro del Paraná)
Kachíke ojahúhina, ynoꞌõme, tape yképe. Upe jave ohasa upérupi peteĩ kuñakarai osapukáiva chupe: “Kachíke, ejere”.
Kachíke ombohovái chupe: “E, rehecháma che renonde ha ág̃a rehechaséma che revi avei”. 

====HUMO ASADO====
(Omombeꞌúva: Porfiria Orrego Invernizzi – San Lorenzo)
Kachíke itavývaicha, ikũ okápe, omuña peteĩ tren ha heꞌi ohóvo: “Chúku chúku, chúku chúku, chúku chúku, donde hay humo hay asado”

==== NEꞋĨRÃ ORAMBOSA ====
(Omombeꞌúva: Catalino Gilberto Recalde – Villeta)
Kachíke ohohína ha peteĩ karai oporandu chupe: “Mbaꞌéiko rejaporeína, Kachíke”. Kóva ombohovái karaípe: “Okañy che guéi”. Pe karai oporandujey chupe: “Ndahaꞌéi piko peteĩ hũva”.

“Péva haꞌe”, heꞌi Kachíke vyꞌapópe ha ombojoapy: “Moõpa oimehína”.

Karai heꞌi chupe kóicha: “Oime amo kaꞌaguy yképe, okarúhina”.

Ohendúvo upéva, Kachíke osẽ heꞌi karaimíme: “Péva ndahaꞌéi chembaꞌe porque chembaꞌe neꞌĩrã gueterei orambosa”.

====YVY RUPI====
(Omombeꞌúva: Ramona Ayala Colmán – Kapiꞌatã)
Peteĩ ára, Villarrica-pe Guaꞌi ojupi mbaꞌyruguatápe ha ohepymeꞌẽpa rire i-pasaje mboguatahárape, oguejyjey mbaꞌyruguatágui.
Pukavýpe, oguata og̃uahẽ meve Paraguaýpe -yvy rupi- ha heꞌi ijupe ouꞌajahína: “Ambotavyete vera mbaꞌyru mboguatahárape. Haꞌe oimeꞌarã oimoꞌã ajutaha imbaꞌyruguatápe”.

====MILANESA====
(Omombeꞌúva: Abdón Galeano Benítez – Kapiꞌatã)
La profesora pregunta: “Mbaꞌépa pekarúkuri pende rógape”.
	
Los mitãꞌi gritan: “¡Milanesa!”, menos Kaloꞌi que dice: “Cocido”. Al escucharlo la maestra, sorprendida, le dice: “Anichéne. Mbaꞌéichapiko rekarúta kojói”.
	
Kaloꞌi insiste: “Oréngo ógape roarambosa, rokaru ha ro-cená kojóintevoi”. Todos se burlan de él. Incluso, en el recreo sus compañeritos le ponen de marcante “kojói”. 
	
Luego de salir de la escuela, camina hasta su casa, donde al llegar – con voz enojada- le dice al papá: “Che ndahamoꞌãvéima mboꞌehaópe” y le cuenta al papá todo lo que le ocurrió en la escuela.
	
El papá le dice: “Ajépa nde tavy, che raꞌy. Umi ne irũ niko ijapu. Mbaꞌe milanesa katu piko hoꞌúta. Haꞌekuéra niko heꞌínte hoꞌuha milanesa. Nde niko reikuaa porã ñandeichaiténte haꞌekuéra kojóinte avei hoꞌuha, ára ha ára”. 
El papá palmotea y anima a su hijo diciéndole: “Koꞌẽrõ aháta añeꞌẽ ne mboꞌehára ndive. Ajeruréta chupe oporandujey hag̃ua peẽme mbaꞌépa pekaru, ha ág̃a oporandúvo,  nde eréta avei reꞌuha milanesa”.
	
Al otro día, tal cual le dijo a Kaloꞌi, el papá fue y habló con la maestra. En fin, los alumnos entraron a la clase y luego la profesora les volvió a preguntar: “Mbaꞌépa pekaru kuri pende rógape”. A su turno Kaloꞌi dice también: “¡Milanesa!”. Sobre la marcha la maestra le pregunta a Kaloꞌi: “Ha... mboýpiko reꞌu”.
	
Y Kaloꞌi, inocentemente, responde: “Dos jarro, prosesora”.

====KURE TATAKUÁPE====
(Omombeꞌúva: Horacio Abdala – Paraguaýpe)
Kachíke heꞌi Leúpe: “Ndépa reꞌúma kure tatakuápe” ha Leu ombohovái: “Héẽ, haꞌujepéma”.
Kachíke heꞌijey chupe: “Ha mbaꞌéicha rupi nerekái reime aja pe tatakuápe”. 

====*EN LA ESCUELA*====
(Omombeꞌúva: Santiago Flores Torres – Paraguaýpe)
*Un niño campesino, conocedor de la vida en las estancias y de las costumbres de los animales de los tambos y granjas; se muda a la ciudad y allí asiste a la escuela.*

*Un día la maestra les plantea un problema*: “*Niños, díganme qué pasa si de un corral donde hay viente ovejas, se escapan quince*”. *Transcurre un tiempo y nadie responde*.

*Como nadie responde*, *ella les dice*: “*La respuesta es sencilla*... *en el corral quedan cinco ovejas*”, *y mirando al niño campesino le consulta*: “¿Verdad, Chive?”.

*El niño le responde*: “Rejavy, mboꞌehára”. *Sorprendida por la respuesta, la maestra le dice*: “Mbaꞌérãpa ere ajavyha”.
*El niño campesino le replica*: “Ndaipóri ovecha tavy, Mboꞌehára. Oĩramo *veinte*, oĩhaguéicha osẽmbaitéta okápe. Arakaꞌe guaꞌu *cinco* opytáta ndéve kora ryepýpe".     

====AGUEREKO====
(Omombeꞌúva: Paublino Carlos Ferreira Quiñónez – Fndo. de la Mora)
Mbohapy guaꞌi, ojojuhu hikuái tupaópe. Haꞌekuéra oñomongeta kyreꞌỹ kóicha.
Pe itujavéva osẽ heꞌi: “Che areko peteĩ ovecha heꞌíva: mbeee mbeee”.
Pe guaꞌi mbytegua katu, ojerovu ha heꞌi: “Ché areko peteĩ ryguasu heꞌíva: kaka-karaꞌa”.
Pe guaꞌi pahaguéva oikovaꞌekue España-pe ha ikatelláno kate asýpe, osẽ heꞌi: “Yo tengo un járro que dice “Kaꞌa”.

====CAÑA====
(Omombeꞌúva: Anthony Enciso – San Lorenzo)
Peteĩ oka'úva og̃uahẽ bar-pe ha oporandu mozo-pe: “¡Mozo!, eguereko piko caña”.
“Aguereko”, he'i la mozo.

Upéi oka'úva he'i: “Upéicharõ emboty nde bar, egueru la nde caña ha... jaha ja-pescá”.

====MAYOR AHÍNCO====
(Omombeꞌúva: Rubén Rolandi – Mariano Roque Alonso)
A la madrugada, en el cuartel, aún en la oscuridad, la tropa inicia sus actividades del día. Al frente, se encuentra el Coronel quien a voz en cuello, le asigna a cada soldadito la labor que le tocará en el día. Así, manda lo siguiente: “¡Mereles ha nde avei Aquinoꞌi!, pemopotĩ porãta chéve koty oĩva guive... ha pejapóta chéve con el mayor ahínco. ¡Hesakãporãpa peẽme!”.
Ohendúvo upéva Aquinoꞌi osẽ heꞌi: ”Che ruvicha, peteĩ mbaꞌénte haꞌese ndéve, pe mayor ahínco niko ndahaꞌéi ñane unidad-gua”.   

====TRAVESTI====
(Omombeꞌúva: Cecilio Ramón Coronel Gómez – Kaꞌaguasu)
*Un campesinito algo bruto viajaba en su automóvil a Paraguaýpe y al llegar a la Curva de la Muerte vió parada a una persona*. *Le invitó a subir a su auto y la persona le dijo*: “*Soy travestí*”.
*El campesinito le contestó*: “Che naporandúi ndéve nde apellídore. Ejupíkatu jaha.”

====PYHAREKUE====
(Omombeꞌúva: Abdón Galeano Benítez – Kapiꞌatã)
Un ruso, un yanki  y el paraguayito juegan “quien es el más guapo y el que más lejos puede llegar”.
El ruso empieza y dice: “Yo con un cohete, voy y vuelvo, en un día, a la luna”. Todos festejan, aplauden y gritan “¡grande!”, “¡idolo!”.

A su turno el yanki replica: “Eso no es nada. Yo puedo ir a Jupiter y vuelvo en dos días”. Todos festejan, aplauden y gritan “¡grande!”, “¡ídolo!”.
	
El paraguayito les dice: “Peẽ pejéva niko vyrorei. Chéngo ajapota pe tuichavéva, pe ijojahaꞌỹva... aháta ajere pe kuarahýre ha ajujey pya'e porã".
	
Todos quedan sorprendidos, anonadados, hasta que reaccionan y le dicen al paraguayito: “Eso es imposible. Nadie puede hacer eso. Científicamente es improbable...”
	
El paraguayito, siempre rovaꞌãta, les dice: “Ajépa pendetavy peẽ gringo. Chéngo ndahamoꞌãi chupe arakue, chéngo aháta chupe pyharekue”.  

====MARCA====
(Omombeꞌúva: Rubén Rolandi – Mariano Roque Alonso)
Kachíke oike peteĩ bar-pe. Ou la mozo oporandu chupe “Mbaꞌe marca de cerveza-pa reipota”.
Kachíke ombohovái: “Oimehaichaguánte egueru chéve, chéngo nda-lee-kuaaivoi”.😂😂😂

==== KURE ÑEHAꞋÃ ====
(Omombeꞌúva: Wilfrido Cabrera Díaz – hetave guive) peteĩ jeýpe oñembyaty kachíckekuéra oha'ã partido ha peteĩ *tiro libre''pe opyvoitajave kachíke vakapipopóre ohasa peteĩ kure ka'aguy ha opyvoi hese ha upéi oho hospitalpe. Upéi hi'irũnguéra oho hendápe omaña kachíkere hikuái ha kachíke hetyma opẽmbaite, opukavy hína, ha hikuái oporandu chupe: Mba'ére piko repuka kachíke – Igrasia ko chéve, aikuaase mba'éicha'anga opyta pe oha'ã iñakãpe pe tiro libre.

## Manduꞌapy
*Ohai David Galeano Olivera (GUARANI ÑEꞋẼTE HA ARANDU ANAMANDAJE – Paraguay)

Ñemohenda:Avañe'ẽ