open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1982

**FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1982** (*Copa Mundial de Fútbol de 1982*, karaiñe'ẽme) ha'eva pe XII (12°) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapova FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapova Epañape, guive 13 jasypoteĩ ha 11 jasypokõi peve ary 1982, ko ha'eva peteĩha jevy Epaña ojapova peteĩ FIFA Tembiesarái Yvypavẽ. Ipu'akavéva ha'eva tetã Italia ha ipu'akavéva hekovia ha'eva Kuarahyreike Alemaña.

## Peteĩha
### Aty 1

* 0-0 
* 0-0 
* 1-1(1-0) 
* 0-0 
* 5-1(0-0) 
* 1-1(0-0) 

### Aty 2

### Aty 3

### Aty 4

* 3-1(1-1) 
* 1-1(1-0) 
* 2-0(0-0) 
* 4-1(2-0) 
* 1-1(0-0) 
* 1-0(1-0) 

### Aty 5

* 1-1(0-1) 
* 0-0  Illandia de Nord
* 2-1(1-1) 
* 1-1(0-1)  Illandia de Nord
* 0-1(0-0) 
* Illandia de Nord 1-0(0-0) 

### Aty 6

* 2-1(0-1) 
* Ekosia 5-2(3-0) 
* 4-1(1-1)  Ekosia
* 3-0(1-0) 
* 2-2(0-1)  Ekosia
* 4-0(2-0) 

### Mokõiha
#### Aty A

* 3-0(2-0) 
* 0-1(0-0) 
* 0-0 

#### Aty B

* Kuarahyreike Alemaña 0-0 
* Kuarahyreike Alemaña 2-1(0-0) 
* 0-0 

### Aty C

#### Aty D

* 0-1(0-1) 
* 2-2(0-1)  Illandia de Nord
* 4-1(1-0)  Illandia de Nord

#### Mokõiva

#### Ipu'akáva mbohapyha

#### Paha

## Umi Gol
#### 6 gol
*  Paolo Rossi

#### 5 gol
*  Karl-Heinz Rummenigge

#### 4 gol
*  Zbigniew Boniek
*  Zico

#### 3 gol
*  László Kiss
*  Gerry Armstrong
*  Falcão
*  Alain Giresse

#### 2 gol
*  László Fazekas
*  Tibor Nyilasi
*  Gábor Pölöskei
*  John Wark
*  Bryan Robson
*  Trevor Francis
*  Diego Maradona
*  Daniel Bertoni
*  Daniel Passarella
*  Éder
*  Serginho
*  Sócrates
*  Walter Schachner
*  Salah Assad
*  Didier Six
*  Bernard Genghini
*  Dominique Rocheteau
*  Michel Platini
*  Antonín Panenka
*  Billy Hamilton
*  Pierre Littbarski
*  Klaus Fischer
*  Marco Tardelli

#### 1 gol
*  Erwin Vandenbergh
*  Ludo Coeck
*  Alexandre Czerniatynski
*  Andriy Bal
*  Yuri Gavrilov
*  Oleh Blokhin
*  Sergei Baltacha
*  Aleksandre Chivadze
*  Ramaz Shengelia
*  Khoren Hovhannisyan
*  Oscar
*  Júnior
*  József Tóth
*  Lázár Szentes
*  József Varga
*  Luis Ramírez Zapata
*  Kenny Dalglish
*  John Robertson
*  Steve Archibald
*  David Narey
*  Joe Jordan
*  Graeme Souness
*  Steve Sumner
*  Steve Wooddin
*  Rabah Madjer
*  Lakhdar Belloumi
*  Tedj Bensaoula
*  Gérard Soler
*  Maxime Bossis
*  Marius Trésor
*  René Girard
*  Alain Couriol
*  Paul Mariner
* Héctor Zelaya
* Eduardo Laing
*  Roberto López Ufarte
*  Juanito
*  Enrique Saura
*  Jesús María Zamora
*  Faisal Al-Dakhil
*  Abdullah Al-Buloushi
*  Bruno Conti
*  Francesco Graziani
*  Antonio Cabrini
*  Alessandro Altobelli
*  Toribio Díaz
*  Guillermo La Rosa
*  Osvaldo Ardiles
*  Ramón Díaz
*  Uwe Reinders
*  Horst Hrubesch
*  Paul Breitner
*  Gustavo Moscoso
*  Miguel Ángel Neira
*  Juan Carlos Letelier
*  Ivan Gudelj
*  Vladimir Petrović
*  Hans Krankl
*  Bruno Pezzey
*  Reinhold Hintermaier
*  Włodzimierz Smolarek
*  Grzegorz Lato
*  Andrzej Buncol
*  Włodzimierz Ciołek
*  Andrzej Szarmach
*  Stefan Majewski
*  Janusz Kupcewicz
*  Grégoire M'Bida

#### Gol ''en contra''
*  Josef Barmoš - -pe guarã

## Ñemoĩ pahague

Ñemohenda:Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ
Ñemohenda:1982
Ñemohenda:Epaña
Salvador (Bahía)

**Salvador** térã **São Salvador da Bahia de Todos os Santos** táva Vrasilpe, ha'eva tavusu tetãvore Bahía. Ko távape oĩ 2 710 968 tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 706,799 Km² nunga.

## Ta'ãnga


Ta'ãnga:Salvador-CCBY-4.jpg|
Ta'ãnga:Salvador-JesuitChurch.jpg|
Ta'ãnga:Salvador BA.jpg|
Ta'ãnga:Avtancredoneves23012011.JPG|
Ta'ãnga:Campo Grande ssa.jpg|
Ta'ãnga::Vitoriadomar.jpg|
Ta'ãnga:Praia da Barra na véspera do Carnaval 2008 de Salvador.jpg|
Ta'ãnga:PitubaMagalhaes201106.jpeg|



Ñemohenda:Pindoráma táva
FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1978

miniaturadeimagen|Daniel Passarella
**FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1978** (*Copa Mundial de Fútbol de 1978*, karaiñe'ẽme) ha'e akue pe XI (11ha) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapóva FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapóva Argentina retãme, ára 1 jasypoteĩ guive ha 25 jasypoteĩ meve ary 1978, ku ha'e peteĩha jey Argentina ojapo peteĩ FIFA Tembiesarái Yvypavẽ. Ipu'akavéva ha'e va'ekue tetã Argentina ha ipu'akavéva hekovia ha'e va'ekue Tetãnguéra Yvýi.

## Aty kuéra
### Aty 1

### Aty 2

### Aty 3

### Aty 4

* 3-1(1-1)  Ekosia
* 3-0(1-0)  Irán
* Ekosia 1-1(1-0)  Irán
* 0-0 
* 4-1(3-1)  Irán
* Ekosia 3-2(1-1) 

### Irundyha
#### Aty A

#### Aty B

#### Mbohapyha

#### Mokõiha (Paha)

## Ipu'akáva

## Umi Gol
#### 6 gol
*  Mario Kempes

#### 5 gol
*  Teófilo Cubillas
*  Rob Rensenbrink

#### 4 gol
*  Hans Krankl
*  Leopoldo Luque

#### 3 gol
*  Johnny Rep
*  Paolo Rossi
*  Karl-Heinz Rummenigge
*  Roberto Dinamite
*  Dirceu

#### 2 gol
*  Roberto Bettega
*  Heinz Flohe
*  Dieter Müller
*  Zbigniew Boniek
*  Grzegorz Lato
*  Archie Gemmill
*  Nelinho
*  Ernie Brandts
*  Arie Haan
*  Daniel Bertoni

#### 1 gol
*  Bernard Lacombe
*  Michel Platini
*  Christian Lopez
*  Marc Berdoll
*  Dominique Rocheteau
*  Renato Zaccarelli
*  Romeo Benetti
*  Franco Causio
*  Károly Csapó
*  András Tóth
*  Sándor Zombori
*  Daniel Passarella
*  Alberto Tarantini
*  René Houseman
*  Arturo Vázquez Ayala
*  Víctor Rangel
*  Ali Kaabi
*  Néjib Ghommidh
*  Mokhtar Dhouieb
*  Dani
*  Asensi
*  Walter Schachner
*  Erich Obermayer
*  Thomas Sjöberg
*  Reinaldo
*  Zico
*  Joe Jordan
*  César Cueto
*  José Velásquez
*  Hansi Müller
*  Rüdiger Abramczik
*  Bernd Hölzenbein
*  Kazimierz Deyna
*  Andrzej Szarmach
*  Iraj Danaeifard
*  Hassan Rowshan
*  Kenny Dalglish
*  Willy van de Kerkhof
*  René van de Kerkhof
*  Dick Nanninga

#### Gol ''en contra''
*  Andranik Eskandarian -  Ekosia-pe guarã
*  Berti Vogts - -pe guarã
*  Ernie Brandts -  Italia-pe guarã

## Ñemoĩ pahague

Ñemohenda:Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ
Ñemohenda:1978
Ñemohenda:Argentina
Kasã

**Kasã** (rrusiañe'ẽme: *Казань*) ha'eva peteĩ táva tenonde Rrusiapegua, tavusu tetãvore Taytaritã. Ko távape oikovéva hína 1.180.238 tavayguakuéra. Ysyry Voyga hembe'y ko táva. Pe Kasã Kremlin ha'e peteĩ ta'ãnga'ita tenonde Rrusiapegua ha oĩ táva Kasãpe.

Ñemohenda:Rrusia táva
Paka

**Paka** (karaiñe'ẽ: *paca común* / latinañe'ẽ: *cuniculus paca*) ha'e peteĩ mymba oñapi'ũva (roedor) ha okambúva.

Oikove Amérikape, Méjiko guive, Argentina ha Paraguái peve. Ho'u ka'a, tapo ha yva michĩ. Ko ñe'ẽ "Paka" ou tupiguaraniñe'ẽ ha he'ise oñangarekóva.

## Joaju

* Agouti paca (paca), Animal Diversity Web (fotografía)
* Honduras Silvestre.

Ñemohenda:Oñapi'ũva
Arroio do Tigre

**Arroio do Tigre** ha'ehína peteĩ táva Brasil retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sulme. Ko távape oiko 12.648 áva (2010 ary).

Ñemohenda:Rio Grande do Sul táva
Akaju

thumb|Akaju'a, ha akaju yvanunga (yva sa'yju).
**Akaju** (karaiñe'ẽ: *castaña de cajú* - *anacardo* / latinañe'ẽ: *anacardium occidentale*) térã **Aka'iu** ha'e peteĩ ñana, ha avei pe yva nunga, yvyra akaju rehegua. Opuruva japo hag̃ua akajurykue, akajuĩ, ha heta tembi'u.
thumb|izquierda|Pe akaju.

Ñemohenda:Yva
Yasa'i

[thumb|Peteĩ yvyra yasa'i [Pindoramape.]]
**Yasa'i** (karaiñe'ẽ: asaí / latinañe'ẽ: euterpe oleracea) térã **Yasa'i Jusara** ha'e peteĩ ñana, ha avei pe yva he'ẽ yvyra mbokajaty yasa'i rehegua, yva pytã. Opuruva japo hag̃ua yasa'irykue ha heta he'ẽva.
[thumb|izquierda|Pe yva yasa'i ñemuha "Ver-o-peso"pe, [Pindorama.]]

Ñemohenda:Ka'avo
Amaral Ferrador

miniaturadeimagen
miniaturadeimagen|Poyvy

**Amaral Ferrador** ha'e hína peteĩ táva Pindoráma retãme, ñembý gotyo-pe. Oĩ hína tetãvore Rio Grande do Sul-pe. Ko távape oiko 3.355 tapicha (2010 ary).

## Tembiosakue
Amaral Ferrador ojejapo 12 jasypokõi ary 1988-pe, oĩme pe microregión Montaña.

## Mandu'apy
Ñemohenda:Rio Grande do Sul táva
Jepokuita

thumb|Peteĩ ho'ytáva.
**Jepokuita** térã **jeyta** ha'e oñemongu'évo yvypóra y rupive oipurúvo ijyva ha hetyma, upéicha oikórõ oje'e "ho'ytaha", tapichakuéra ikatu oyta ysyrýpe, ypápe, jahuhápe térã oimeraẽ y hypy porãva. Kóva niko peteĩ jetepyso, oĩ umi ho'ytáva ojehetepyso, oñembovy'a térã oñeha'ã hag̃ua.

## Ehecha Avei
* Jetepyso
* Mangapy

Ñemohenda:Jetepyso
Ajakakuapytĩ

thumb|Peteĩ ajakakuapytĩ ñembosarái.
**Ajakakuapytĩ** (), **mangajaka** térã **Ajakakuápe** ha **Apu'apopoajakakuépe**, herava *basketball* inglyesñe'ẽme, ha'e peteĩ aty poravopyre jetepyso oñembosaráiva 5 ha'ãrakuera mayma aty poravopyre-pe. Pe hupytypyrã ha'e mongu'e peteĩ apu'apopo ñembosaráirenda rupi, hag̃ua mohenda ajakapype jováirehegua.

Ñemohenda:Jetepyso
Ta'angahai

thumb|Ta'angahai rehegua.
**Ta'angahai** oha'ãnga ñe'ẽ rupive opa mba'e, tekove térã tembiasakue; hekopete ha hekohápe. Ñaha'ãngakuaa opa mba'e ñañandúva térã ñañandukuaáva, hekotee térã hekotee'ỹva. Ndaha'éi mba'e tekove térã tembiasakue añónte umi ñaha'ãngakuaáva, ikatu avei ñaha'ãnga umi temiandu, kerayvoty ñanemba'e térã ambue mba'éva. Ta’ãngahai ikatu ohechauka peteĩ mba'e omýiva térã omyi’ỹva.

Ñemohenda:Papapykuaa
Kytĩkõi

thumb|Japohína peteĩ Kytĩkõi.
**Kytĩkõi** () ha'e peteĩ jahaikare'ỹ opa'ũndy mokõi pehẽngue ha'ete rupive umi takamby, mbytépe; oĩ mokõi kytĩkõi, pe kytĩkõi pypegua ha pe kytĩkõi okapegua.

Ñemohenda:Papapykuaa
São Luís

**São Luís** (*Marangatu Luis*) táva Pindoráma-pe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Maranhão. Ko távape oĩ 1 115 837  tavayguakuéra (ary 2021) ha iterritorio katu 827,14 Km².

Ñemohenda:Pindoráma táva
Jaguapytã

**Jaguapytã** térã **Jagua pytã** () ha'e peteĩ mymba okambúva ha ojoguáva jaguarete, so'o'úva, mbarakajarundi, opaite Amérika pegua. Oikove Kanatã retã guive yvytyrysýi Andes ñemby gotyo (Argentina) peve. Okaru oimeraẽ mymba okambúva michĩ, guasukuéra, kavarakuéra, vakakuéra, kavaju michĩ ha ovecha, ikatu ho'u anguja avei.

## Mandu'apy

## Joaju

* Hinterland's Who's Who: Cougar
* Mountain Lion Foundation of California
* Mountain Lion Attacks

Ñemohenda:Okambúva
Yvóra ku'asã

[thumb|Pe ku'asã "F" [Satúyno pegua.]]
**Yvóra ku'asã** ha'e oimeraẽ mba'e koráicha yvytimbógui térã yrypy'águi ojeréva umi yvórare. Kuarahy Ypykatúpe niko Satúyno, Húpiter, Uráno ha Netúno oguereko ku'asãnguéra.

## Joajuha

* 
* 

Ñemohenda:Mbyjakuaa
Netúno mbyguaikuéra

Yvóra Netúno oguereko 16 mbyguaikuéra. Ko'ã mbyguaikuéra (jasykuéra) ojere Netúno rehe ha Kuarahýre avei. Netúno jasy tuichavéva ha'e Tritón.






## Mandu'apy


Ñemohenda:Netuno
Bragança Paulista

**Bragança Paulista** ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Ary 2010 oguerekova 146.663 tavayguakuéra

Ñemohenda:São Paulo táva
Yvauru (táva)

**Yvauru** (poytugañe'ẽme: *Bauru*) ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Ary 2010 ko táva oguerekova 348.146 tavayguakuéra. Yvauru hera ou tupiguaraniñe'ẽ ha he'ise "Yva mba'euru".

Ñemohenda:São Paulo táva
Ysyry Yguasu

thumb|Ysyry Yguasu.
**Ysyry Yguasu** ha'e peteĩ ysyry ñembyamérikapegua, ysyry Paranapegua. Ohasa Pindorama rupi ha Argentina rupi avei. Ipaha oĩ táva Foz do Iguaçupe, ha ipahape oĩ avei pe Chororo Yguasu, ko ysyry osẽ Ysyry Paranape.

Ñemohenda:Ysyry Arahentínape
Ñemohenda:Ysyry Pindorámape
Santos

**Santos** (Marangatukuéra) ha'ehína peteĩ ygarupa táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. Santos oguerekova ary 2010 419.757 tavayguakuéra.

Ñemohenda:São Paulo táva
Guajána Frãsiapegua

[thumb|Guajána Frãsiapegua poyvi ha'e [Hyãsia|Frãsia poyvi avei.]]
**Guajána Frãsiapegua** térã **Guajána Hyãsiapegua** (frãsiañe'ẽme: *Guyane française*, térã avei *Guyane*) ha'e peteĩ tetãvore isãso'ỹva, Frãsia rehegua, oĩva yvate gotyo Ñembyamérikape. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Paraguasu Atrántiko, kuarahyresẽ gotyo Surinã, kuarahyreike ha ñemby gotyo Vrasil (tetãvore Amapá). Itavusu isãso'ỹva ha itáva tenondegua ha'e táva Kỹiña. Guajána Frãsiapegua oguerekóva ary 2012 260.000 tetãygua, ha ijapera'ã ha'e 83.846 km². Iñe'ẽtee ha'ehína frãsiañe'ẽ.



Ta'ãnga:Blason de la Guyane.svg|
Ta'ãnga:Ariane42P rocket.png|
Ta'ãnga:Map-Cayenne.svg|
Ta'ãnga:Cayennecentreceperou.JPG|
Ta'ãnga:Guyane fr savane-roche virginie.jpg|
Ta'ãnga:MairiedeCayenne.JPG|



## Joajyha Okapeguándi

* 
*  
* 
* 
*
Guatemála

thumb|Guatemala ipoyvi.
**Guatemála Tavakuairetã** (epañañe'ẽme: *República de Guatemala*) ha'e peteĩ tetã Ñembyamérikapegua. Ijerére ojejuhu yvate ha kuarahyreike gotyo Méjiko, kuarahyresẽ gotyo Mbelise ha Honduras, ñemby gotyo Salvador ha Paraguasu Py'aguapy. Ary 2011 Guatemala oguerekova 15.700.000 tetãygua ha ipukukue ha'e 108.889 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ.
Ondúra

thumb|Ondúra poyvi.
**Tetã Ondúra** (epañañe'ẽme: *República de Honduras*) ha'e peteĩ tetã mbyteamerikagua. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Paraguasu Atlántiko, kuarahyreike gotyo Guatemala, ñemby gotyo Nikaragua ha Salvador. Ary 2025 Honduras oguerekova nunga 11.005.850 tetãyguakuéra ha ipukukue ha'e 112.777 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ. Itavusu ha'e táva Tegusigaypa (Tegucigalpa).

Ñemohenda:Ondúra
Ñemohenda:Tetã Amerikagua
El Salvador

**El Salvador** térã **Éy Sayvatóry** (karaiñe'ẽme: *República de El Salvador*) ha'e peteĩ tetã Ñembyamérikapegua. Ijerére ojejuhu yvate ha kuarahyresẽ gotyo Ondúra, ñemby gotyo Paraguasu Py'aguapy ha kuarahyreike gotyo Guatemála. Ary 2012 El Salvador oguerekova 6.251.495  tetãyguakuéra ha ipukukue ha'e 21.041 km². Ko tetã oñe'ẽ karaiñe'ẽ. Itavusu ha'e táva San Salvador.

Ñemohenda:Tetã Amerikagua
Pumbyry

thumb|Pumbyry iñepyrũre.
**Pumbyry** () ha'e peteĩ mba'e ojepurúva oñemongeta hag̃ua, mokõi tapicha imombyrýva ikatu oñe'ẽ ojupe ha oñemongeta upe rupi. Iñepyrũme, haꞌevaꞌekue peteĩ tembipuru hendyrýva omondovaꞌekue ñeꞌe analógico inimbo rupive. Ko'ágã ha'e peteĩ tembiporu hendyrýva omondo *señal digital* inimbo térã ñemyasãi puhoe rupive. Umi pumbyry iñepyrũrã tekotevẽkuri oñembojoaju umi inimbo rehe, umi pumbyry *móvil* koʼag̃agua oipuru umi puhoe ñemyasãi. Alexander Graham Bell omboypy pumbyry Tetãvore Joapykuérape.

## Ehecha Avei
* Puhoe
* Ta'angambyry

Ñemohenda:Mba'aporekokuaa
1863

**1863** ary.

## Tembiasakue
* 21 jasyporundy: España omonei Argentina Sãso.
## Oararecha'akue
* 24 jasypokõi: Delfín Chamorro.
* 21 jasypoapy: Juan Sinforiano Bogarín.
## Omano'akue

----

...1862-1863-1864...

Ñemohenda:Ary 1800 - 1899
Manaos

**Manaos** (poytugañe'ẽme: *Manaus*) ha'e hína tavusu ha tava tenondegua tetãvore Amazonas pegua, Pindoráma retãme. Ko távape oĩ 1 861 838 tavayguakuéra (ary 2010 jave) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 11 401,058 Km² apekue nunga. Upepe ojejapo akue FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2014. Upépe ojejuhu upe Ñoha'ãnga róga Amazonas, óga porã ha yvate omohechaukaitéva Amazonas-pe.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Velẽ (Para)

**Velẽ** (poytugañe'ẽme: *Belém*) táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Para. Ko távape oĩ 1 402 056  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 1.059,00 Km² nunga.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Recife

**Recife** (*Para Poty*) táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Pernambuco. Ko távape oĩ 1 555 039  tavayguakuéra (ary 2012) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 217,494 Km² nunga. Upepe ojejapota mundial de futbol ary 2014 jave. 

Ñemohenda:Pindoráma táva
São Gonçalo

**São Gonçalo** (*Marangatu Gonzalo*) táva Vrasilpe, ha'eva táva tetãvore Rio de Janeiro pegua. Ko távape oĩ 1 016 128 tavayguakuéra (ary 2012) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 249,14 Km² nunga.

Ñemohenda:Rio de Janeiro táva
Goiânia

**Goiânia** táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Goiás. Ko távape oĩ 1 318 148  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 739,492 Km² nunga.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Internet

***Internet*** térã **ñanduti** ha'e kombutadorakuéra oñomomarandúva ñembojoapy tuichavéva yvy ape ári. *Internet* ryepýpe jajuhu ambue kombutadorakuéra ñembojoapy michĩvéva, ikatu ojeipurúva taha'e ha'éva peteĩ tetã rerekua, mbo'ehaovusukuéra térã ñemuha guasu rupive, umíva joajuhápe oreko marandu opaichaguáva. Ojeipuruvéramo jepe ko ñe'ẽngue *Internet*, ikatu avei ja'e ñanduti guasu, kombutadorakuéra ñembojoapy ha'ete ñandutiguáicha. Ko *[[World Wide Web]]* ha'e oñeñongatuhápe kuatiakuéra ha mba'e jehechaukarã *Internet* ryepýpe, kóva peteĩ umi mba'e ojeipuruvéva ha ojejuhuhápe umi ñemoirũha renda (*red social*), umi *[[blog]]*, ñanduti rendakuéra (*sítio* ha *página web*) ha umi *[[wiki]]*, Vikipetãicha.

Mba'e opaichagua ikatu jajapo jaipurúvo ko *internet*, techapyrã ikatu ñañomongeta ñanduti veve rupive (*correo electrónico*) térã ambueháicha oñomoambuéva marandu ha apopyme'ẽ. Ñanduti veve térã *correo electrónico* ha'e mba'e ñemomarandurã umi ipuruhára añoite ikatu ohecha.

*Internet* oñembojera va'ekue Amérika Retãvorekuéra Joajúpe ha ojeiporuraẽ jasypa 1969 jave. Ko *World Wide Web* ojejapo amo Suísape ary 1990 jave, karai Tavetã Joajugua hérava Tim Berners-Lee rembiapo rupive.

Ko ára, ndahasýi ha ndahepýi jaipuru hag̃ua ñanduti, tekotevẽnte jareko mba'e oikekuaáva upépe, ha'éva kombutadóra, pumbyry ha mba'e, upe rire jareko va'erã mba'e ñanembojoajúva ñandutíre, ikatu jaipuru *[[Wi-Fi]]* (ombojoaju inimbo'ỹre) térã ambue jeikeha oipurúva inimbo, upe rire ikatu jaipuru peteĩ ñanduti kundahára (mba'e ohekáva ha ohechaukáva mba'erechaháre opaite umi ñanduti rendakuéra). Jepémo, oĩ tetã hasyvehápe jaipuru hag̃ua ñanduti, tetã ñesãmbyhy ndohejáigui ha ojoko ani hag̃ua hetãyguakuéra ohechapa ohechaséva. Techapyrã, Chíname ndojehejái opavavépe oike ha omoñe'ẽ hag̃ua Vikipetãme. Ñañe'ẽvo *Internet* rehegua, heta oñemongenta avei sãso ñañeñanduka hag̃ua rehegua.

## Joajuha

## Mandu'apy
Kombutadóra

thumb|Kombutadóra vorekuéra.
**Kombutadóra** (latinañe'ẽgui: *computare* he'ise *jepapa*), ojeheróva avei **mohendaha**, ha'e peteĩ mákina ombohapéva marandu, oñemoingéva ha oñemosẽvo ichugui apopyme'ẽ. Ikatu jaipuru kombutadóra jaipapa ha jahai hag̃ua, ñamba'apo ha ñambosarái hag̃ua, ñamboguata hag̃ua ñane rembiapo hag̃ua, ha mba'e hasy tekotevẽva heta tembiporu.

Kombutadóra omba'apo apopyvusu oku'éva rupive, upéva niko peteĩ ypykatu tembiporúgui henyhẽva omboguatáva umi mba'e kombutadóra oikotevẽ oiko porã hag̃ua. Oĩrõ kombutadóra aty omba'apóva oñondive ha oñomomarandúvo, oiko peteĩ ñanduti jaheróva *[[Internet]]*. Ñorairõ Guasu Mokõiha aja, Amérika Retãvorekuéra Joajúpe ojejapo pe kombutadóra javegua peteĩha (orekóva 120m³ tuichakue).

## Ehecha avei
* Internet

Ñemohenda:Mba'aporekokuaa
TCP/IP

**TCP/IP** herava avei **Mbojojahaty Internet-pegua** ha'e umi mbojojahaty ojapo pe kombutadórakuera momarandu, Internet hag̃ua. Ko mbojojaha oipuruva heta momarandu tekoporukuéra kombutadórapegua.

Ñemohenda:Internet
Ñanduti kundahára

**Ñanduti jepovyvyhára** (), hérava sapy'apy'a **kundahára**, opa umi tembiaporape ojeipurúva kombutadórape oike hag̃ua Internet-pe. Ñanduti kundahára rembiaporape oheka ha ohechauka mba'erechaháre opaite umi ñanduti rendakuéra.

*Google Chrome
*Internet Explorer
*Mozilla Firefox
*Opera
*Apple Safari
## Ehecha avei
*TCP/IP

Ñemohenda:Internet
Google Chrome

thumb|Google Chrome
**Google Chrome** ha'e peteĩ ñanduti kundahára ojapo Google, ára 2 jasyporundy ary 2008-pe, ojeipurúva ojeheka hag̃ua umi Internet rendakuéra.

Ñemohenda:Ñanduti kundahára
Ñemohenda:Google
Yvytyrysýi Yvytyrusu

thumb|Yvytyrysyi Yvytyrusu
**Yvytyrysýi Yvytyrusu** () ha'e umi yvytyrysyi oĩva Paraguáipe, gotyo tetãvore Guaira ha Ka'asapa. Ijyvyty yvatevéva ha'e Yvytyru'ã Yvyty Perõ (842 metro para ári.).

## Ehecha Avei
*Yvytyrysýi Mbarakaju

## Ambue Tenda
* Yvytyrusu Paraguay Natural
* Cordillera del Yvytyrusu
* Departamento del Guairá Reserva del Yvytyrusu
* Reserva de Recursos Manejados del Yvytyrusu
* Karumbe Extreme
* Fundación Naturaleza Pura, Salvemos al Yvytyrusu
* Secretaría del Ambiente de Paraguay
* Villarrica y el Yvytyrusu

Ñemohenda:Paraguái yvyapekuaa
Ñemohenda:Tetãvore Ka'asapa
Ñemohenda:Tetãvore Guaira
Juky

**Juky** ha'e peteĩchagua juky oikóva oñembojehe'ávo itajuky ha tatahovy (*klóro* ha *sódio*), upévare ojehero avei klorúro sódiko (térã *[[cloruro de sodio]]* Epañañe'ẽme), oñemoha'anga taikuéra NaCl rupive. Oĩ mbohapyichagua ko jukýgui, oñeguenohẽha rupi oñemohenda: juky paraguigua, oñeguenohẽva y parágui ñamotimbóvo; juky kuarepoti, oñeguenohẽva kuarepoti hérava halítagui, ha juky ka'avo, oñeguenohẽva ñambopupúvo peteĩ kapi'i okakuaáva tave'ỹ Kalaháripe.

Ñambojoapýramo juky tembi'u reheve jajuhúta peteĩchagua he'ẽ jepivegua, ha'éva he'ẽ juky, upéva ikatu ñañandu ñane kũme oĩgui mba'e he'ẽ ñanduha térã *papilas gustativas* oñandukuaáva mba'e he'ẽ jukýva. Ja'úramo juky, iñambuemi mba'éichapa ñañandu ñane rembi'úre, jakarusevégui.
Mokõi hendáicha ojeiporu: mboheha ramo ñamoĩvo ñane rembi'úpe ha hi'upy ñongatuha ramo ñambojehe'ávo so'o térã pira reheve (oĩ jepe ka'avo ikatúva oñeñongatu upéicha), ojejapoháicha avei umi oñembojehe'áva jukyrýre.
Sa'ary XIX guive, opaichaguápe oñepyrũ ojeiporu umi mba'eapopyhápe, techapyrã kuatia apópe, mba'emopotĩrã, kimikokuéra ha ambuéva. Sa'ary XXI jave, yvy ape ári juky apo ojeiporu hag̃ua tembi'u ramo ndohupytýi 25% opaite juky apo retakuégui.

Juky niko ita peteĩete yvypóra ho'ukuaa, ha ikatu ha'e mboheha tujavéva ojeikuaáva. Imba'eguasuite yvypórape guarã ha heta jey, marandeko jehasakuévo, oiko tembiasaguasu ha ñorairõ ijehekahápe. Ojeiporu jepe pirapire ramo. Ndahepyitéi ko'ãga ymáicha, hasy'ỹvégui ojejapo térã ojejuhu hag̃ua ha ojeikuaámagui ikatuha ome'ẽ tuguy jejopy yvate (presiõ yvate).
Sa'ary XXI jave, tapichakuéra oheka ani hag̃ua oiporuiterei juky hembi'úpe, upéicha avei ojejuhuraẽ aporeko pyahu oñeñongatu hag̃ua hi'upy juky ojeiporu'ỹre.

Juky ha'e mboheha ndahepýiva ha ndahasýiva ojetopa hag̃ua ñemuha oimeraẽvape. Ikatu jajuhu mokõichagua juky jajogua hag̃ua: "juky ku'i", ojeiporuvéva, ha'éva ita ku'imi ijojapáva ha imorotĩetéva; ha upe "juky resa guasu" (ojeheróva avei *juky saguasu*), ita'i namichĩetéiva ha naimorotĩmbáiva.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Mba'ehekove'ỹva
Chikago

**Chikago** (inglyesñe'ẽme: *Chicago*) ha'e peteĩ táva oĩ Tetã peteĩ reko Amérikagua. Ha'e táva tenondegua tetãvore Illinois. Ary 2010 oguerekova 2,853,114 tavayguakuéra. Ha'e peteĩ táva guive 4 jasyapy 1837-pe.

Ñemohenda:Chikago
Ñembohekopete Atyguasu Hetatetãgua

thumb|Tetã oĩva Tekorãty Hetatetãgua Hekopegua.
**Ñembohekopete Atyguasu Hetatetãgua** () hérava mbykyhápe **ISO**, ha'e peteĩ atyguasu omohendáva ha ombohysýiva tekorãnguéra oñemomba'apóva, ohekávo toñembojojapa umi aporekorã opa tetãme. Oñepyrũ ára 23 jasykõi ary 1947. Ko atyguasúpe oĩ 163 tetã.

## Ehecha avei
* ISO 4217
* ISO 3166-1‏
Aguara guasu

thumb|'''Aguara guasu.'''
**Aguara guasu**, *Chrysocyon brachyurus*, niko hína upe aguara tuichavéva oĩva Paraguáipe ha **[[Ñembyamérika]]pe**. Hague pytãngy, upévare héra *Chrysocyon,* he’iséva “jagua óro”. Hague vuku, ijatúa hũ, hyeguy ha hañykã katu morotĩ. Ijyvate amo 1 métro rupi ha ipuku 2 pota rupi. Umi hetyma ipukupuku ha hũ.

Ovy’a ñúre ka’aguy rembe’y rupi, ha upe rupi oheka hembi’urã, anguja, teju, tatu, ynambu, guyra rupi’a, ju’i ha opaichagua tymba chu’i ho'u. Ho’u avei yva, pindo’a hamba'e, jepe mbói rembi’u, *Solanum lycocarpum,* hembi’uete.

Iñarórõ jepe, vaichánte, ndoúi ñandéve ipochy jave, herakuãvaireínte. Sapy’ánte ñahendukuaa mombyry osapukái po’írõ. Oĩ he’íva hese luisõ ha upévare ohechávo ojuka.

Jarekórõ mymbárõ, ndoikovepukúi, vaka ro’o ndoúgui chupe.

Sapy’ánte jahechárõ ñúre, oĩ arã katuete iñirũ upe rupi. Ha'e okakuaapávo oheka iñirũrã, ha upeguive oiko hikuái oñondive. Mokõivéva oñangareko ita'ýrare. Oguereko hikuái ikeha. Masiégaty yvate ombope hikuái ha upépe ojapo hupag̃ua. Kuarahy oikévo ha pyhare og̃uahẽvo, upépe oñembyatypa hikuái ha oñepyrũ oguahu joa. Emiliano R. Fernández imandu'a aguara gusúre ipurahéipe héra Pyhare Amangýpe.

Guahotýpe apete oikóma la ngururu

Iñangekói kuriju, vakara'y omyasẽ

Ha barrérope kure ahendu iñangu'apu

Umi ta'ytetu osẽva tuju paguépe

Ha amo maciéga yvatépe hasẽ aguara guasu. 

Mbeguembeguépe opa ohóvo ha hasýma jahecha. 

### Referencias
Ñemohenda:Okambúva
Ñemohenda:Jaguapehẽ
Anguja

thumb|Anguja hũngy.
**Anguja** () ha'e peteĩ mymba michĩ okambúva ha oñapi'ũva, oĩmante Europa ha Asiape, ko'ãga oime viña opa yvórape. Ipukukue ha'e 8 cm, irague ha'e ikatu morotĩ térã hũngy.

Ñemohenda:Okambúva
Ñemohenda:Oñapi'ũva
Anguja guasu

thumb|Anguja guasu.
**Anguja guasu** () ha'e peteĩ mymba okambúva ha oñapi'ũva. Ipukukue ha'e 30 cm ha ipohyikue ha'e 300 g. Oĩ opa yvórape. Anguja guasu ho'u opamba'e tembi'ukuéra, ho'u anguja avei, yvakuéra, ka'avo, so'o ha ambue mymba michĩ.

Ñemohenda:Okambúva
Ñemohenda:Oñapi'ũva
Aguaratata

thumb|300px|Mozilla Firefox ra'anga.

**[[Aguaratata]]** térã **Firefox** ha'e peteĩ ñanduti kundahára, ojapo Mozilla Foundation ára 9 jasyporundy ary 2014-pe, ojeipurúva ojeheka hag̃ua umi ñanduti rendápe. Ary 2015-pe, jasypakõime, osẽ peteĩháme ko Mozilla Firefox avañe'ẽme, pe kundaha peteĩha oñembohasáva avañe'ẽme, oñembohéra chupe "Aguaratata".

## Joaju

* Mozilla avañe'ẽ

Ñemohenda:Ñanduti kundahára
Internet Explorer

thumb|Internet Explorer ra'anga.
**Internet Explorer** ha'e peteĩ ñanduti kundahára, ojapo Microsoft, ára 23 jasypoapy ary 1995pe, ojeipuru ojeheka hag̃ua Internet-rendakuéra.

Ñemohenda:Ñanduti kundahára
Anguja kerana

**Anguja kerana** () ha'e peteĩ mymba okambúva ha oñapi'ũva, oĩ Yvateamérika, Europa ha Asia. 

Ñemohenda:Okambúva
Ñemohenda:Oñapi'ũva
Naja

**Naja** () ha'e umi mbói aty oporombyaietéva, mymba otyryrýva, oiko Afrika, ñemby Asia (India ha Indochina). Hete ipo'i ha ipukukue ohupyty 1.80 metro guive amo 3 metro peve.

## Naja juehegua
Naja ashei

**Naja ashei**, hérava avei **mbói guasu ondyvúva**, ha'e peteĩ mbói naja juehegua oporombyaietéva, oiko Afrika-pe. Yvypóra ojuhu peteĩháme ko mymba otyryrýva ary 2007-pe. Ipukukue ha'e 1,2 metro térã 2 metro.

## Joaju

Ñemohenda:Naja
Boa Esperança do Sul

**Boa Esperança do Sul** ha'ehína peteĩ táva Pindoramape, tetãvore São Paulope. 

Ñemohenda:São Paulo táva
Cabrália Paulista

**Cabrália Paulista** ha'ehína peteĩ táva Vrasilpe, tetãvore São Paulope. 

Ñemohenda:São Paulo táva
Universidade Estadual de Feira de Santana

**Universidade Estadual de Feira de Santana** ha'e peteĩ mbo'ehaorusu Pindoramapegua, oñepyrű ary 1994pe táva Feira de Santanape, tetãvore Bahia. Oguereko arandu róga Bahia-pe, táva Feira de Santana-pe. Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaorusu Pindoramapegua ohekombo'e 7.121 temimbo'ekuerape ha oguereko 952 mbo'ehára. 
## Mandu'apy

## Joaju
*Universidade Estadual de Feira de Santana

Ñemohenda:Mbo'ehaorusu Pindoramapegua
Universidade Federal da Bahia

**Universidade Federal da Bahia** ha'e peteĩ mbo'ehaorusu Pindoramapegua, tetãvore Bahia, oñepyrű ary 1994pe. Oguereko arandu róga táva Salvador-pe. Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaorusu Pindoramapegua ohekombo'e 27.549 temimbo'ekuerape ha oguereko 1.768 mbo'ehára. 
## Mandu'apy

## Joaju
*Universidade Federal da Bahia

Ñemohenda:Mbo'ehaorusu Pindoramapegua
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

miniaturadeimagen
**Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais** ha'e peteĩ mbo'ehaorusu Pindoramapegua, tetãvore Minas Gerais, oñepyrű ary 1994pe táva Pindoramape oguereko mokõi arandu róga: peteĩ Paraguýpe, ambue táva Belo Horizontepe. Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaorusu Pindoramapegua ohekombo'e 13.623 temimbo'ekuerape ha oguereko 1.009 mbo'ehára.
## Mandu'apy

## Joaju
*Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

Ñemohenda:Mbo'ehaorusu Pindoramapegua
Universidade Federal de Minas Gerais

**Universidade Federal de Minas Gerais** ha'e peteĩ mbo'ehaorusu Pindoramapegua, tetãvore Minas Gerais, oñepyrű ary 1994pe oguereko arandu róga táva Belo Horizonte-pe. Ko'ag̃aite ko Mbo'ehaovusu Pindoramapegua ohekombo'e 49.254 temimbo'ekuerape ha oguereko 2.743 mbo'ehára.
## Mandu'apy

## Joaju
*Universidade Federal de Minas Gerais

Ñemohenda:Mbo'ehaorusu Pindoramapegua
Mbo'ehaovusu

[thumb|[Mbo'ehaorusu Harvard|Mbo'ehaovusu Harvard.]]
**Mbo'ehaovusu** térã **mbo'ehaorusu** ha'e mbo'eha renda oñemoarandu ha oñembokatupyryhápe temimbo'ekuéra, umíva niko oñemoarandupa rire ikatu ohupyty kuatia'atã he'íva ha'eha mbo'ekuaahára térã aporekokuaahára. Mbo'ehaovusu ndaha'éi mbo'ehaóicha mitãme guarã, mbo'ehaovusúpe temimbo'ekuéra oñembokatupyryite pe tembikuaatýpe oiporavóva hikuái.

Mbo'ehaovusukuéra ojehecha'ypy amo Európape oikokuévo Ára Mbytegua. Peteĩhaitéva niko pe Mbo'ehaovusu Volóña megua, upe rire heta ambuéva ou ojoguáva hese hekombo'épe.

Paraguái retãme katu, Mbo'ehaovusu Tetãgua Paraguaygua pe itujavéva, oñepyrũ amo ára 24 jasyporundy 1889 jave ha upe guive imba'eguasuite Paraguái rembiasakuépe.

## Mandu'apy
Maceió

**Maceió** ha'ehína táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Alagoas. Ko távape oĩ 943.109  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 510,655 Km² nunga.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Duque de Caxias

**Duque de Caxias** (*Cachias Mburuvicha*) táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Rio de Janeiro. Ko távape oĩ 855.046  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 454,573 Km² nunga.

Ñemohenda:Rio de Janeiro táva
Natal (Rio Grande do Norte)

**Natal** (*[[Arareñói]]*) táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Rio Grande do Norte. Ko távape oĩ 817.590  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 170,298 Km² nunga.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Campo Grande (Mato Grosso del Sur)

**Campo Grande** (*Ñu Guasu*) táva Vrasilpe, ha'eva tavusu ha tava tenondegua tetãvore Mato Grosso do Sul. Ko távape oĩ 805.397  tavayguakuéra (ary 2010) ha oguereko peteĩ yvy pehẽngue 8 096,051 Km² nunga.

Ñemohenda:Pindoráma táva
Ñemohenda:Ñemby Máto Gyróso táva
Kuatĩ

thumb|Kuatĩ.
**Kuatĩ** (*Nasua narica*')**'' oĩ umi tymba **Procynidae** hérava apytépe. Ijape tanimbu sa'yjuvy ha hyeguy sa'yju. Hova para, umi hesa jere hũ ha inambi rembe katu sa'yju. Ipo ha ipy hũ, itĩ po'i puku ha hũ, ha omongu'ekuaa yvy ojo'o hag̃ua hembi'u rekávo.

Kuatĩ oikokuaa ha'eño, umívape oje'e **kuatĩ** **monde** térã **kuatĩ** **ha'eño**. Itujávo ohóvo oheja iñirũnguéra ha oiko ha'eño, umíva ojehekave oje'u hag̃ua ikyravégui. 

Imemby hag̃ua ojapo huparã yvyra rakãre ha upépe imemby mokõi térã irundy. Umi kuatĩ ra'y oiko upépe 4 semána rupi ha upéi oguejy oiko isy rapykuéri. Osẽ jave okaru hag̃ua hikuái, ikatu oĩ amo 10 térã 20 rupi oñondie, ojeporekáva yvýpe ho'u arãre. Ipya'e yvýpe ha ipya'e yvyra rakãre avei.

Yvýpe oĩ jave ha oñandúvo oĩha omuñáva chupekuéra, pya'e ojupi yvyra rakãre. Ohendúvo ñembokapu ojeity yvýpe ovayvávo, upévape oje'e **kuatĩ** **jepoi'''. Ho'ávo yvýpe oĩma oisu'u hag̃uáicha jaguápe pe ijajúra guýpe orregolla hag̃ua.

## Kuatĩ rembi'u
Kuatĩ ojeporeka ho'u arãre arakue, yvýpe térã yvyra rakãre. Ho'ukuaa heta mba'e. Yvyra rakãre oheka guyra rupa, ha ojuhúrõ guyra rupi'a ho'u, guyra ra'y upéichante avei. Tymbachu'i ojuhúva ho'únte avei, taha'e teju'i ha tuku hamba'e, ha oĩrõ yva aju upe rupi ho'únte avei. Yvýpe oĩ jave itĩme ojo'ojo'o oikóvo sevo'i rekávo térã oimeraẽ mba'e ra'y upe rupi ojuhúva. Oikekuaa kokuépe avei hembi'urã rekávo.

Ojerekokuaa mymbáro, ipokovi'imínte ogapýpe. Tuichavévo katu oikoséma ka'aguýre, ha oiko-oiko rire upe rupi, upéi ndouvéi, hesaite jey. Oho oiko hapichakuéra apytépe ha ndouvéi hógape. 
Ñemohenda:Okambúva

## Ambue Tenda
Wikispecies

thumb|Wikispecies.
**Wikispecies** (avañe'ẽme: Vikiepesie) ha'e peteĩ tenda hekosãsóva internet pegua ohechauka opa mymba kuatia.

Ñemohenda:Vikipetã
Jaguachini

thumb|Jaguachini.
**Jaguachini** () ha'e peteĩ mymba okambúva oĩ Amérika ha Europa. Jaguachini okaru guyra, anguja, pira michĩ, kururu ha yva michĩ.

## Ambue Tenda

Ñemohenda:Okambúva
Aguara pópe

thumb|Aguara pópe
**Aguara pópe**  herava avei **Jaguakampeva** ha **Jaguarakambe** ha'e peteĩ mymba okambúva oĩ Ñembyamérikape ha Mbyteamérikape. Aguara pópe okaru pira ha tarekaja michĩ, yva, ha ambue mymba michĩ.

## Ambue Tenda

Ñemohenda:Okambúva
Homer Simpson

**Homer Jay Simpson** (karaiñe'ẽme: **Homero Jay/Jimeno Simpson**) ha'e peteĩ tekovegua'u tenondegua ha herakuã The Simpsonsypegua tekoha'ãngaty ta'angambyrygui moha'angapyre, ojapova Matt Groening. Homero hembireko ha'e Marge Simpson, ha oguereko peteĩ ra'y herava Bart ha mokõi rajy herava Lisa ha Maggie. Homer Simpson oiko táva Springfield hógaygua ndive, omba'apo *central nuclear* Springfieldygua.

## Ambue Tenda

* Homer Simpson en TheSimpsons.com (en inglés)
* Homer Simpson en Antena3.com
* Homer Simpson en Mundofox.com
* ''Homer Simpson'' en Internet Movie Database (en inglés)
* Página oficial reproducción de la web de Homer del episodio ''The Computer Wore Menace Shoes (en inglés)

Ñemohenda:The Simpsons
Marge Simpson

**Marjorie "Marge" Bouvier Simpson** ha'e peteĩ tekovegua'u kuña tenondegua ha herakuã The Simpsonsypegua tekoha'ãngaty ta'angambyrygui moha'angapyre, ojapova Matt Groening. Marge iména ha'e Homer Simpson ha oguereko mbohapy memby: Bart, Lisa ha Maggie. Marge Simpson oiko táva Springfield hógaygua ndive, ha omba'apo hatã hóga rehe, oñangarekohína imembykuéra.

## Ambue Tenda

*  Internet Movie Database-pe (ingyaterrañe'ẽme)
*  TheSimpsons.com-pe (ingyaterrañe'ẽme)
*  Mundofox.com-pe (karaiñe'ẽme)

Ñemohenda:The Simpsons
Bart Simpson

**Bartholomew JoJo "Bart" Simpson** ha'e peteĩ tekovegua'u mitã tenondegua ha herakuã The Simpsonsypegua tekoha'ãngaty ta'angambyrygui moha'angapyre, ojapova Matt Groening. Bart Simpson itúva ha'e Homer Simpson ha isy ha'e Marge Simpson, oguereko mokõi heindy: Lisa ha Maggie. Bart oiko táva Springfield hógaygua ndive, ha oho Mbo'ehao Springfieldpe, ha'e hemimbo'e vai uvei. Ha'e mitã 10 ary ha ha'e heta omboróva.

## Enlaces externos

* ''Bart Simpson'' Internet Movie Database-pe (ingyaterrañe'ẽme)
* ''Bart Simpson''  TheSimpsons.com-pe
* ''Bart Simpson'' MundoFox.com-pe

Ñemohenda:The Simpsons
Lisa Simpson

[miniaturadeimagen|290x290px|Lisa (asu), peteĩ mboheraguapype oichakava [Los Simpson ta'ãngamýi|''Los Simpson ta'ãngamýi''.]]
**Lisa Marie Simpson** ha'e peteĩ tekovegua'u mitãkuña tenondegua ha herakuã The Simpsonsypegua tekoha'ãngaty ta'angambyrygui moha'angapyre, ojapova Matt Groening. Lisa Simpson itúva ha'e Homer Simpson ha isy ha'e Marge Simpson, oguereko peteĩ kyvy herava Bart ha peteĩ kypy'y herava Maggie. Lisa oiko táva Springfield hógaygua ndive, ha oho Mbo'ehao Springfield Bart ndive, ha'e temimbo'e heta porã. Ha'e mitãkuña 8 ary ha ha'e Vudarapera'y ha ndo'uvaso'o (*vegetariana*).

## Ambue Tenda

*  Internet Movie Database-pe (ingyaterrañe'ẽme)
*  TheSimpsons.com-pe (ingyaterrañe'ẽme)
*  Mundofox.com-pe

Ñemohenda:The Simpsons
Maggie Simpson

**Margaret "Maggie" Simpson** ha'e peteĩ tekovegua'u kunumi kuña tenondegua ha herakuã The Simpsonsypegua tekoha'ãngaty ta'angambyrygui moha'angapyre, ojapova Matt Groening. Maggie Simpson itúva ha'e Homer Simpson ha isy ha'e Marge Simpson, oguereko peteĩ kyvy herava Bart ha tykéra herava Lisa. Maggie oiko táva Springfield hógaygua ndive, ha ha'e mitãkuña'i 1 arynte ha ndoñe'ẽ gueteri.

## Ambue Tenda
* TheSimpsons.com (en inglés).
* Antena3.com
* Mundofox.com
* SNPP.com (Maggie Simpson en The Simpsons Archive; en inglés).
*  Internet Movie Database-pe; en inglés).

Ñemohenda:The Simpsons
Springfield

__DISAMBIG__
**Springfield**: Ko ñe'ẽngue inglyesñe'ẽ pegua he'ise "ñu arapotýgua" ha ikatu ha'e ko'ã kuatiarogue.

## Tenda/Táva
### [[Tetã peteĩ reko Amérikagua]]
**Springfield**, ikatu ha'e:
* Springfield (Arkansas)
* Springfield (California)
* Springfield (Carolina del Sur)
* Springfield (Colorado)
* Springfield (Dakota del Sur)
* Springfield (Florida)
* Springfield (Georgia)
* Springfield (Illinois), tavusu tetãvore Illinois-pegua
* Springfield (Kentucky)
* Springfield (Luisiana)
* Springfield (Maine)
* Springfield (Maryland)
* Springfield (Massachusetts), peteĩha Springfield, oñepyrũ ary 1636-pe
* Springfield (Míchigan)
* Springfield (Minnesota)
* Springfield (Misuri), ary 2007 vove, táva tuichave hérava Springfield
* Springfield (Nebraska)
* Springfield (Nuevo Hampshire)
* Springfield (Nueva Jersey)
* Springfield (Nueva York)
* Springfield (Ohio)
* Springfield (Oregón)
* Springfield (Pensilvania)
* Springfield (Tennessee)
* Springfield (Texas)
* Springfield (Vermont)
* Springfield (Virginia)
* Springfield (Virginia Occidental)
* Springfield (condado de Dane, Wisconsin)
* Springfield (condado de Jackson, Wisconsin)
* Springfield (condado de Marquette, Wisconsin)
* Springfield (condado de St. Croix, Wisconsin)
* Springfield (condado de Walworth, Wisconsin)

### Táva gua'u
* Springfield, peteĩ távagua'u oiko *[[The Simpsons]]*-pe.
Springfield (The Simpsons)

**Springfield** ha'e peteĩ táva gua'u ojehuva The Simpsons tekoha'ãngaty ta'angambyrygui hembiasakuéra. Springfield oĩ Yvateamérika, Tetã peteĩ reko Amérikaguape, ha oguereko nunga 30.000 távayguakuéra. Springfield oguereko heta tenda herakuã:  Kwik-E-Mart Ñemuha Apu Nahasapeemapetilon-pegua, central nuclear Montgomery Burns-ypegua, Mbo'ehao Springfield, Ka'urenda Moe, Tetera'anga Jebediah Springfield, távarenda (ayuntamiento), Flanders hóga ha Simpsons hóga.

## Mandu'apy


Ñemohenda:The Simpsons
The Simpsons

**The Simpsons** ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui moha'angapyre Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua ojapo Matt Groening ombohasa hag̃ua Fox Broadcasting Company rupi. Pe tekoha'ãngaty ohechauka mba'e pukarã peteĩ ogagua Tetãvore Joapykuéra-pe oikóva, ohechauka hína pe ogagua hérava Simpsons (Homer, Marge, Bart, Lisa ha Maggie) oĩ peteĩ táva gua'u hérava Springfield. The Simpsons oñepyrũ ára 17 jasypakõi ary 1989, ha upégui, The Simpsons ohechauka 711 ñembyaty (*episodios*) ha 33 pehẽngue (temporadas).

## Joajuha

* Sitio oficial (Ingleñe'ẽme)
* [The Simpson [Telefuturo]-pe.]
* The Simpson Mundofox-pe
Springfield (Illinois)

thumb|Springfield, Illinois pegua.
**Springfield** ha'e peteĩ táva tetãvore Illinois-pe, Tetãvore Joapykuéra. Ko táva ha'e Illinois tavusu ha oguereko 111.454 tavayguakuéra (ary 2010).

## Ehecha Avei
* Springfield

Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra táva
Ñemohenda:Illinois
Springfield (Misuri)

thumb|Springfield, Misúri pegua.
**Springfield** ha'e peteĩ táva tetãvore Misúri-pe, Tetãvore Joapykuéra.

## Ehecha Avei
* Springfield

Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra táva
Ñóntese

**Ñóntese** térã **Ha'entesévareko** () ha'e peteĩ temiandu ha peteĩ mo'ãreko, oñangareko mante ojeupe, ha ipotakuéra mante.

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Angajevy

thumb|Kuña oñanduhína angajevy.
**Angajevy** ha'e peteĩ temiandu ombohovái peteĩ tembiapo vai yma, ombohovái peteĩ angaipa ymagua. Oñeanduva vy'ave'y, ñemotĩ, pochy ha angaipakuaa.

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Py'aro

**Py'aro** () ha'e peteĩ temiandu pohýi ñañandúva ñandepochyitévo ha nañandeja'éivo peteĩ tapicha, temimo'ã térã mba'e oimeraẽva rehe, oĩvo mba'e ñanembojeguarúva ha ndajahayhúva. Py'aro ha'e temiandu sapy'ánte ojehecha mborayhu ombohováiva ramo.

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Py'aporã

thumb|Py'aporã Indiape.
**Py'aporã** () térã **Tekoporã** ha'e temiandu porã ha porohayhúva, oñangareko rei máva.

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Tekoporã

**Tekoporã** térã **marangatukue** ha'e opa umi jepokuaa ha tembiapoukapy ojehechakuaáva iporã ramo omboguatávo ha oheko me'ẽvo mba'éichapa oikojoa ha ojokupyty tapichakuéra peteĩ avano'õme. He'ise avei oñembojoavývo umi tembipota, jeporavo ha tembiapo ojehechakuaáva hekokatuha ramo ha umi ojehechakuaáva hekope'ỹha ramo. Nde'iséi étika, jepémo heta umi ombojehe'a ko'ãva, étika ha'e tekoporã ikatu ojehechakuaáva heta avano'õme térã oparupi yvy ape ári, tekoporã katu ojehecha peteĩ avano'õntepe. Tekoporã rupive ikatu jaikuaa hesakãitépe mba'e tembiapópa iporãha ha mba'épa ivaiha. Ambue he'iseha katu he'i tekoporã ha'eha jekuaapy ñanembo'éva mba'épa jajapo va'erã térã mba'épa ndajajapói va'erã ñañangareko hag̃ua ñande rekoha jokupyty porã rehe.

Tekoporã rovaigua ha'e tekovai ha tekoporã'ỹ. Yvypóra ojapokuaa rembipota, upévare ikatu jahechakuaa iporãpa térã ivaípa umi mba'e ojapóva, oñemopyendávo ko tekoporã yvypóra rembiapokuérape. Upéicha tekoporãme oikepa tapichakuéra rembiapo opaichagua ha oparupi, avei upe rupi ikatu jaikuaa umi ñemomba'epy (mba'eporã jajapóva ha ñamomba'éva, karaiñe'ẽme oje'e *valores*).

Umi mba'e ojegueroviáva ha oñemyesakãva tekoporã oúva oñehesa'ỹijo ha ojepyguarávo peteĩ arandupy, jeroviapy, tapicha aty térã ambue mba'e umi ipypeguáva hemimo'ã ijoja, upéicha tekoporã rembiapo ha'e oheko me'ẽ hag̃ua tapichakuéra reko.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Arandupykuaaty
Aguyjevete

thumb|"Thanks" he'ise aguyje, ko marandu omba'erechakuaa peteĩ japoporãva.
**Aguyjevete** () ha'e temiandu mba'erechakuaa umi japoporãva pyhypyre térã opyhyta. Oipuruva "Aguyje".

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Wall Kintun TV

**Wall Kintun TV** ha'eva hina ta'ãngambyry pyahuva ypyguakuéra mapuche rehegua tetã Argentinapegua. Oñepyrũ iñembyasai táva Bariloche guive ára 7 jasypakõi, ary 2012-pe. Ko'a ha'e ta'ãngambyry mbohasáva avei umi ypyguakuera ambueva rehegua Argentinape.

## Ambue Tenda
*CCAIA renda
*Wall Kintun Youtube-pe

Ñemohenda:Ta'angambyry mbohasáva
Andu'avypoi

thumb|Ñembosaráihara oñandu andu'avypoi omokañyvo.
**Andu'avypoi** () térã **Anduavypi** () ha'e peteĩ temiandu angapyhy'ỹva oñepyrũvo umi ñeha'ãrõite ndojuhuva.

Ñemohenda:Py'akyrỹi
Metro

thumb|izquierda|Peteĩ ta'ãha 1 ''metro'' orekóva.
***Metro*** ha'e pukukue ra'ãha tenondeguáva ojepurúva pe Ta'ãhakuéra Ypykatu Hetatetãguápe (SI), oñemoha'anga pe tai "*[[m]]*" rupive. Peteĩ *metro* ha'e pe pukukue tesape ohóva nandiguasúpe ohasávo 1/299 792 458 aravo'ive. Jerekóvo 1000 metro, ikatu ja'e ha'eha peteĩ *[[Kilómetro]]*.

Ñemohenda:Pukukue ra'ãha
Facebook

thumb|Facebook ha'anga.|alt=mair
**Facebook** ha'e peteĩ internet renda ha ñemoirũha renda ojapo Mark Zuckerberg, Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz ha Chris Hughes ára 4 jasykõi ary 2004-pe. Ary 2012 Facebook oguereko 1.000 sua kuéra puruhára ha ojehechauka 70 ñe'ẽme (inglyesñe'ẽ - karaiñe'ẽ - hyãsiañe'ẽ - poytugañe'ẽ - avañe'ẽ) ha heta abuéva. Ary 2013 guive, Facebook ohechauka avañe'ẽ avei iñe'ẽme, tenda ñemoirũha peteĩha ohechaukáva avañe'ẽ internet rendápe.

Iñepyrũme, Facebook ha'e akue peteĩ internet renda umi temimbo'e ha ñemoaranduhára Mbo'ehaovusu Harvard pegua oñemoirũ hag̃ua. Opaite temimbo'e ikatu omboja'o marandu ha mba'ekuaarã. Herakuãite ha ipyahuite ojejapoháicha ko mba'e sapy'ánte opaite tapicha ikatu oipuru Facebook.

Ára 9 jasyrundy ary 2012-pe oñemomarandu Facebook ojogua Instagram amo 1000 sua dólar. Jasykõi 2014 jave Facebook ojogua avei WhatsApp amo 16 000 sua dólar.

## Mandu'apy

## Ambue Tenda
* Facebook (ingyaterrañe'ẽ)
* Acceso a Facebook por IPv6
* Facebook (Amérika)
* Facebook (Epaña)

Ñemohenda:Ñemoirũha
Tivetano ñe'ẽ

**Tivetano ñe'ẽ** (, Pö Khay) ha'e peteĩ sino-tivetano ñe'ẽ ñe'ẽ oñe'ẽ ava tivetano kuarahyheike China ha yvate Vutã, Nepal ha India pe. Ko oñe'ẽva 7sua ava Yvy rehe.

## Techapyrã
Tivete - བོད་/Bod.  Pö
Ava Tivetano - བོད་པ་/Bod.Pa.  Pöpa
Ava - པ་/Pa  pa
sy - ཨ་མ་/A.Ma.  a ma
ru - པ་ཕ་/Pa.Pha.  pa pha
teindy - ཇོ་ཇོ་/Jo.Jo.  jo jo
pitã -  སྤུ་གུ/sPu.Gu.  pugu
Nepal - བལ་ཡུལ/Bal.Yul.  Bal Yul
Vutã - འབྲུགས་ཡུལ/'Brugs.Yul.  Druk Yul
China - རྒྱ་ནག་/rGya.Nag.  Gya Nag
India - སྒྱ་གར་/sGya.Gar.  Gyagar
Paraguái - པ་ར་གུ་ཡེ་/Pa.Ra.Gu.Ye.  Paraguye
jagua - ཁྱི་/Khyi.  khi
kavaju- རྟ་/rTa.  ta
vaka - བ་ཕྱུགས་/Ba.Phyugs.  paphü
mbarakaja - ཞི་མི་/Zhi.Mi.  zhi mi
pirá - ནྱ་/Nya.  nya
peteĩ - གཅིག་/gCig.  chig
mokoĩ - གཉིས་/gNyis.  ñi
mbohapy - བསུམ་/bSum.  sum
irundy - བཞིས་/bZhis.  shi
po - ལྔ་/lNga.  nga
pa - བཆུ་/bChu.  chhu
ara - ཟླ་/zLa.  da
Kuarahy - ནྱི་མ་/Nyi.Ma.  nyima
Jasy - ཟླ་བ་/zLa.Ba.  dawa
amana - ཆར་པ་/Char.Pa.  chharpa
tataendy - སྐར་མ་/sKar.Ma.  karma
pyhare - མཚན་/mThan.  thän
ñũ - ཞིང་ཁ་/Zhing.Kha.  zhingkha
yvytu - རི་/Ri.  ri
Yvy - ས་/Sa.  sa
y(yvykoaa) - གཊསང་པོ་/gTsang.Po.  tsangpo
tapeguasu - ལམ་/Lam.  lam
yvyrá - ཤིང་སྡོང་/Shing.Dong.  shing dong
ka'aguypy - ཤིང་ནགས་/Shing.Nag.
tava - གྲོང་སྐྱེར་/Grong.sKyer.  tongkye
óga - ཁང་པ་/Khang.Pa.  khangpa
tetã - རྒྱ་ཁབ་/rGya.Khab.  g'akha


Ñemohenda:Tivet
Ñemohenda:Ásia ñe'ẽnguéra
Twitter

miniaturadeimagen|305x305px|Lógó téacs.
thumb|Twitter.
**Twitter** ha'e peteĩ internet renda ha ñemoirũha tenda ojapova Jack Dorsey ára 15 jasypokõi ary 2006. Ary 2011 Twitter oguerekova 200 suakuéra puruhára. Ko ñemoirũha omoneĩ ipuruhára omondo marandu 140 taikuéra, herava tweet.

## Ambue Tenda
* Twitter
* Vídeo en Youtube: ¿Qué es Twitter?
* Libro gratuito en PDF sobre Twitter, en español.

Ñemohenda:Ñemoirũha
Vaamakuéra

thumb|Va'ama ipoyvi.
thumb|Va'ama yrembe'y.
**Tetã Va'ama** (inglyesñe'ẽme: *Commonwealth of The Bahamas*) ha'e peteĩ tetã ypa'ũ aty oĩ Paraguasu Atlántiko, ñemby gotyo Tetã peteĩ reko Amérikaguape. Itavusu ha'e táva Nasáu. Va'ama oguereko heta yrembe'y ha ypa'ũ porãve.

## Ambue Tenda
* Tetão Va'ama (ingyaterrañe'ẽme)
* Va'ama iturismo renda (ingyaterrañe'ẽme)
* Ministerio de Turismo de Bahamas (ingyaterrañe'ẽme)
* Va'ama Léiguasu (ingyaterrañe'ẽme)
* Nassau Bahamas Travel News (ingyaterrañe'ẽme)
* Perfiles de Países de la FAO: Bahamas (Las)

Ñemohenda:Tetã Amerikagua
Varéĩ

thumb|Varéĩ ipoyvi.
thumb|Táva Manama.
**Tetã Varéĩ** térã **Tetã Varáĩ** (áraveñe'ẽme:) ha'e tetã michĩve ha peteĩ ypa'ũ oĩ Arávia, Asia. Varéĩ ha'e peteĩ ypa'ũaty 23 ypa'ũ ndive. Itavusu ha'e táva Manama ha iñe'ẽ ha áraveñe'ẽ.

## Ambue Tenda
* Tetão Baréin
* Perfiles de países de la FAO: Baréin
Rio de Janeiro tavakuéra

**[[Rio de Janeiro (tetãvore)|Rio de Janeiro]]** tetãvore opaite tavakuéra.

### A

* Angra dos Reis
* Aperibé
* Araruama
* Areal
* Armação dos Búzios
* Arraial do Cabo

### B
* Barra do Piraí
* Barra Mansa
* Belford Roxo
* Bom Jardim
* Bom Jesus do Itabapoana

### C
* Cabo Frio
* Cachoeiras de Macacu
* Cambuci
* Campos dos Goytacazes
* Cantagalo
* Carapebus
* Cardoso Moreira
* Carmo
* Casimiro de Abreu
* Comendador Levy Gasparian
* Conceição de Macabu
* Cordeiro

### D
* Duas Barras
* Duque de Caxias

### E
* Engenheiro Paulo de Frontin

### G
* Guapimirim

### I
* Iguaba Grande
* Itaboraí
* Itaguaí
* Italva
* Itaocara
* Itaperuna
* Itatiaia

### J
* Japeri

### L
* Laje do Muriaé

### M
* Macaé
* Macuco
* Magé
* Mangaratiba
* Maricá
* Mendes
* Mesquita
* Miguel Pereira
* Miracema

### N
* Natividade
* Nilópolis
* Niterói
* Nova Friburgo
* Nova Iguaçu

### P
* Paracambi
* Paraíba do Sul
* Parati
* Paty do Alferes
* Petrópolis
* Pinheiral
* Piraí
* Porciúncula
* Porto Real

### Q
* Quatis
* Queimados
* Quissamã

### R
* Resende
* Rio Bonito
* Rio Claro
* Rio das Flores
* Rio das Ostras
* Ribeirão das lajes
* **[[Rio de Janeiro (táva)|Rio de Janeiro]] (capital)**

### S
* Santa Maria Madalena
* Santo Antônio de Pádua
* São Fidélis
* São Francisco de Itabapoana
* São Gonçalo
* São João da Barra
* São João de Meriti
* São José de Ubá
* São José do Vale do Rio Preto
* São Pedro da Aldeia
* São Sebastião do Alto
* Sapucaia
* Saquarema
* Seropédica
* Silva Jardim
* Sumidouro

### T
* Tanguá
* Teresópolis
* Trajano de Moraes
* Três Rios

### V
* Valença
* Varre-Sai
* Vassouras
* Volta Redonda
Kesu

thumb|Kesu.
**Kesu** ha'e voi hi'upy ojejapóva kamby rypy'águi, taha'e ha'éva vaka, kavara, ovecha térã ambue mymba okambúva kambýgui. Oñembohypy'a hag̃ua kamby oñembojehe'a va'erã mba'e ombohypy'áva ha mba'ehái, ojehupyty hag̃ua kamby rypy'a havẽmíva oñemohatãva. Ko ñe'ẽnge "kesu" ou karaiñe'ẽgui "*queso*".

Oĩ hetaite kesu hendaichagua , kesu Paraguái techapyrãme ha'e peteĩ kesu ndaijojaháiva ojejapóva “kuaháda” (oñeguenohẽva kamby ha kuájo, vaka ryepýpe guare, oñembojehe'ávo ojuehe), juky'ỹ ha ojejapohaguére vaka kamby porãgui (ojepe'a'ỹre ichugui hova kyrakue).

## Joaju

* [Opamba'e Kesu rehegua, [karaiñe'ẽ|karaiñe'ẽme] - Mundoquesos]
* [Mba'éichapa ojejapo kesu, [ingleñe'ẽ|ingleñe'ẽme].]

Ñemohenda:Tembi'u