Agustín Pío Barrios

**Agustín Pío Barrios**, ojekuaáva **"Nitsuga Mangoré-pe"**, (oheñói 5 jasypópe ary 1885 táva San Juan Bautista de las Misiones-pe – omano 7 jasypoapy ary 1944 péva San Salvador, El Salvador) haꞌe ''guitarrista clásico'' avei *compositor [[Paraguay|paraguayo]]* ijypykuéra guarani.

## Iñepyrũmbýpe

Heñói tavaguasu San Juan Bautista Misiones-pe, haꞌe hetaitere hogaygua oñemoarandu ha oguerohory purahéi ha mbarakapu, péicha umi pokõi joykeꞌy mbytégui oĩ ombopúva peteĩ *instrumento* ha péicha omopyenda **Orquesta Barrios**.

Itúva arhentina​ygua Doroteo Barrios, hetã *cónsul* Misiones-pe ha isy Martina Ferreira, mboꞌehára (*directora*) mboꞌehao mitãkuñamegua Villa Florida​pe.

Ohupytývo 13 ary Agustín oike Orquesta Barrios-pe ha peteĩ ára 1898 jave omotenonde *concierto* omoaguĩva mboꞌehára Gustavo Sosa Escaladaha orekóva ichupe pupilo ramo ha oike *formalmente repertorio [[guitarra clásica-pe|guitarra clásica]]*pe. Péicha oreko techapyrãrõ i*guía*, Barrios ombohasáva omoarandu haguã *obra* ojekuaavéva *compositor*kuéra tuichavéva *guitarra clásica* péva, haꞌeháicha: Francisco Tárrega, José Viñas, Fernando Sor, Dionisio Aguado, Julián Arcas ha Joaquin Parga. Sosa Escalada ijurujái hese temimboꞌerõ omoñeꞌẽva ituvakuéra Agustín ová peve Paraguaý​pe oñemoarandúve haguã tekomboꞌe *musical y académica* en el Colegio Nacional de la Capital, orekóvo *Instructor*ramo Nicolino Pellegrini.

## Peteĩha Jekuaauka

Oñemoarandu rire Colegio Nacional, oñepyrũ opresentávo *concierto* ha omohendávo. Péicha *presentación* orekóva *solista* haꞌéva 1907 *espectáculo* ombosakoꞌíva Sosa Escalante. Péicha 1908 ojekuaával Paraguái pukukue, presentación ojapóva ijoykeꞌy, *poeta* Francisco Martín Barrios. Agustín ombopu mbaraka ha Francisco heꞌi ñeꞌẽpoty.

Ary 1910 Barrios osẽ tetã oikuaveꞌẽ hag̃ua *presentación* Taragui (Arhentína), ha péva osẽ porãitereígui, oúva o*planea* arapokõindýpe *concierto* omohaꞌãrõva 12 ary. Taraguígui ohasa Buenos Aires-pe ha upéicha oho Uruguái gotyo ary 1912, Vrasil, 1916, ha Chíle​pe.

Oime ko *período* jave umi obra notable orekóva: *La Catedral*(1921), *Estudios y Preludios*, *Madrigal*, *Allegro Sinfónico* ha *Las Abejas(1921)*. Péicha *crítica internacional* heꞌi sehe haꞌeha peteĩ *concertista* kakuaa ha ohenóiva 'kurundu mbarakápe*.

== Imano omohẽrakuáva ==

Péicha Agustín Barrios ojejuhu [[São Paulo]], [[Brasil|Vrasíl]]​pe, *El Diario* [[paraguay]]​gua, omoherakuã [[13 jasyporundy]] ary [[1918]] omano. Upe *artículo* heꞌi: "En Melo, en la República del Uruguay*, omondýi ichupe imano* eximio artista paraguayo*, koꞌãva oñepyrũvo jasy ohóva. Hiꞌangape henyhẽ melodía ha imbarakapurupive ombopúva kaꞌaguy ha orekóva tyapu asyetéva ha ipochýva ijypykuéragui oúva, oho yvóra rehe oikundaha, peteĩ* rapsodia*, heꞌíva umi kuimbaꞌe heꞌẽmbýva, ipurahéi, oguahẽ meve imano, peteĩ guyra ohupytýva ichupe* honda*-icha.*" Oreko ha ohasa 30 día ikatu hag̃ua upe *noticia* oñe*desmenti*.

== Ijeju jey Paraguáipe ==

Ohasa rire 12 ary, Agustín ha ityvyra Francisco ou jey Paraguái gotyo ou ojuhu guerra civil, jepénte omotenonde presentación opáichagua Paraguaýpe ha avei táva okaháre. Péicha *musicólogo* [[Juan Max Boettner]] imanduꞌa heꞌívo: 'Che manduꞌa hese amo ary [[1922]] rupi, jasy rendýpe [[San Bernadino]] pyharépe. Haꞌe imbarakapu ipajévape ore mbojuruheꞌẽ. Ikyvy heꞌi ñeꞌẽpoty "Ohenúvo Beethoven rembiapo" ha ombyatýva purahéi ipypukúva “Claro de luna" haꞌe omohendáva ijeheguiete.

Jasyteĩme [[1925]] ojapo *penúltima presentación* Paraguáipe, Plaza Uruguaya-pe, koꞌápe haꞌe oipytyvõ omopuꞌã haguã peteĩ escenario ha ogueru apyka omohendávo. Upérõ opresenta hembiapo *El Bohemio*. Péval [[25 jasypokõime]] ary [[1925]] oho ha ndouvéi hetã Paraguáipe.

== Ojekuaauka tetã pytaguáva rehe ==

Ary [[1929]]oñepyrũ gira heta táva guasu orekóva Vrasílpe, upépe *carnaval* ary oñemotenondévape ojuhu oimérõ [[Rio de Janeiro]]​pe hembirekorã Gloria oimoirũva ichupe ipaha peve. Ijapytépe [[1932]]ha [[1934]], Barrios oñepresenta [[Venezuela|Venesuéla]], [[Trinidad ha Továgo|Trinida]], [[Panama]], [[El Salvador]], [[Kolómbia]], [[Kóta Rríka|Kóhta Rríca]], [[Méhiko|Méhico]], [[Guatemála]] ha [[Ondúra|Ondúrah]]​pe.

Omohuꞌãvo [[1932]] oñepresenta [[Europa|Európa]] ha [[Estados Unidos|Tetãvorekuéra Joajú]]​pe, omoañete raꞌẽ [[1934]] jave oikuaávo Tomás Salomoni, *embajador del Paraguay* Méhicope, ojapóva *gestión* oñepresenta hag̃ua [[Bélgica]]-pe, péva [[Conservatario Real de Bruselas]], jasyporundy [[1934-pe|1934]]. Péicha [[Vuruséla|Vrusélah]] ohasa [[Parĩ|Parí]], [[Berlin|Verlĩ]] ha [[Madrid|Madri]] gotyo. Péicha investigación omotenondéva Lito Barrios, ojuhu Tomás Salomoni omoirũvaꞌekue mboꞌehaópe Agustín Barrios oñemoarandúva, Colegio Nacional de la Capital, péicha umi *curso* omyakãva Agustín. Péva ojoaju pe heꞌíva Salomoni oipytyvõha Mangorépe ijehópe, ndahaꞌéi *eximio artista*, sino haꞌégui iñirũ mboꞌehaópe imitãrõguare.

== Heñóivo "Mangoré" ==

Péicha [[14 jasypoapy]] ary [[1932]] opresenta, [[Bahía]], Vrasílpe, oñembohpéra *Nitsuga Mangoré, haꞌéva Paganini mbarakápe kaꞌaguy Paraguái orekóvape*,koꞌápe Nitsuga réra hína *Agustín*, ojehaíva ijypývo; ha Mangoré ou *legendario* tendota guarani oñorãirõvaꞌekue *conquista española* jave; péicha ko téra, oipyhýva *idea* oñepresentávo *concierto*pe ha omondévo ao ijypykuéra omondévaꞌekue Paraguáipe.

Osẽ porãiterei ko personaje "Mangore" heta tendáre ojekuaáva *cacique*ramo hera teépe. Péicha avei oñemoĩ omoherakuã mombeꞌupy omombeꞌúva *reducciones jesuíticas*pe ojehekomboꞌehague, ndaiporivéiva [[1800]] mboyve.

Koꞌã ára guive ijeguatápe ou jehai heꞌíva péicha : *Tupã, ágã peteĩ oñemombaꞌeguasúva ha oñangarekóva che ypykuéra rehe, ojejuhu kaꞌaguy ijyvotypáva ha heꞌíva: "Eguereko ko* caja misteriosa *ha eehechakuaa iñongatupy". Ha embotývo ipype umi guayraꞌi mimi opurahéiva oúva yvotýgui ha ánga ojeporiahuverekóva kaꞌavo ha mbaꞌe kuéra, ohejareíva che pópe. Eipyhýke, emoañetévo Tupã omeꞌẽva ndéve ne ñeꞌã ykére; eñañuã ha tohasa heta jasy yvu jerére. Ha peteĩ pyhare, Jasy,ohaíva ysyry hesakãitéva, reñandúvo tembiasy che anga india-gui, poteĩ* rayo de plata *ijapytépe ohechakuaávo* arcano secreto*, ha orekóvo ikurundu: huguaite guive* caja misteriosa*, heñói* sinfonía maravillosa *opavave ñeꞌẽ tupãsýicha tekoha noñembyaíriva América-pe. Mangoré.*

== Ikuaandy ha hekoitéva ==

Barrios oime *interesado* ndahaꞌéi purahéipente, oñemoaguĩ [[Arandupykuaaty|*filosofía*]], [[ñe'ẽpoty]] ha *teología*. Péicha avei [[ñe'ẽ español|*castellano*]] ha [[Avañe'ẽ|guarani]], ñeꞌẽ [[Paraguái]] mbaꞌéva, orekóva *conocimiento* [[inglés|ingreñeꞌẽ]], [[Alemañañe'ẽ|alemaniañeꞌẽ]] ha [[Idioma francés|frãsiañeꞌẽ]]​me.

Barrios herakuã *interpretación* orekóvape, *en vivo* ha *grabacione*s rupive – haꞌe mbaraka peteĩha *clásico* ograváva oñeikuaveꞌẽ hag̃ua *disco* 78 rpm. 

Oikuaáva *teoría musical*gui ombohape ichupe *estilo* opaichaguáva: [[barroco|*barroco*]], *clásico*, *romántico* ha *descriptivo*. Ipurahéi ojekuaa oñemohendágui tavarandu, ohaꞌã ha avei purory tupãme. 

Upe composición oñemohenda purahéi ha jeroky opáicha [[Amérika Latína|Latinoamérika]], ambue mbaꞌe: [[cueca|*cueca*]], [[chõro]], [[estilo|*estilo*]], [[maxixa|*maxixa*]], [[milonga|milónga]], [[pericón|*pericón*]], [[tángo]], [[zamba|*zamba*]], [[zapateado|*zapateado*]], [[polca paraguaya|*polca paraguaya*]], etc. 

Koꞌãva apytépe hembiapo ikatu ojehechakuaa orekóha *carácter romántico* ipukuꞌimíva, jepénte oime purorýpe peteĩha mbyte [[siglo XX]]. Omoĩ [[preludio|*preludios*]], [[estudio|*estudios*]], [[vals|*valses*]], [[mazurca|*mazurcas*]], [[tarantela|*tarantelas*]] ha [[romanza|*romanzas*]]. 

Omoheñóiva omohenda 300 piesa mbarakápe, koꞌãva imbarete ha omokyreꞌỹva ha odefendéva [[Cesar Amaro]],[[John Williams]], [[David Russell]], [[Laurindo Almeida]],Abel Carlevaro, ha hetave, péicha okakuaáve *repertorio guitarra clásica*pe. 

[[John Williams]] heꞌi Barrios-pe:

*"Peteĩ mbaraka ombopúvaicha/compositor, Barrios haꞌe opavave apytépe, openaꞌỹre pe ohendúva. Ipurahéi oreko forma iporãvéva, i*poética*-ve, haꞌevéma... opavave! Ha péicha oĩve* tiempo *ỹme. Upéva rehe haꞌe* compositor *heꞌisevéva Sor térã Mauro Giuliani ha ndorekói heꞌiséva* compositor *ramo-péva mbarakaúpe – haꞌéva Heitor Villa-Lobos"*.

Barrios oreko peteĩ *carácter excéntrico* ha *ciclotímico*, ojeꞌeháicha. Oĩva hese ára oĩha ñembyasýpe nomohendáiva ha nombopúiva mbarakapu ha umi etapa oiméva kyreꞌỹ ha vyꞌapópe oñembotývo ha ojepokuaávo *tiempo* orekóva. Ojekuaa ha oñemombaꞌe guasu avei ichupe haꞌégui *atleta* ikatupyrýva.

== Hekove pahávo ==

Barrios ou jey oĩ rire *gira europea* [[ary 1936]]-pegua ojekuaauka Venesuéla, [[Haiti]], [[Kúva]], Kóhta Rríka, [[Nikarágua]], El Salvador, Méhiko ha Guatemála. Arakaꞌeve ndikatúi omoañete ikerayvoty haꞌéva ombopu Tetãvore Joajúpe, péva oñembotovégui *visa* iñirũ Gloria-pe.

Oime jave Méhikope hoꞌa hese pytũ (*infarto*) ha oreko *paro respiratorio* ha umi pohanohára oñemoñeꞌẽ ichupe ani hag̃ua ojepyapýve. Peteĩ hiꞌagirũ oipepirũ ichupe oho hag̃ua oiko Kóhta Rríkape omonéĩvo Presidente El Salvador rehegua, General Martínez, oñemohesãi jeývo upe tetãme. Upéi ojerekupera jey, ojeporavo mboꞌehára mbarakáramo Conservatorio Nacional de Música-pegua.

Péicha [[7 jasypoapy]] ary [[1944]] jave oguahẽ jey ichupe *infarto* ogueraháva ipytu ha omano orekóvo 59 ary. Paꞌi omoirũva ichupe omano meve Barrios heꞌíha: "Ndakyhyjéi ahasavaꞌekuégui, *pero* ndaikuái ahasápa kol *misterio'' pyhare orekóva". Hetekue oñeñotỹl Cementerio de Los Ilustres orekóva táva Sã Salvadór​pe.

## Ehecha avei
*​kuéra.

## Joaju okapeguándi
*'Agustín Barrios' International Guitar Competition
*Varios escritos sobre Barrios
*Biografía de Barrrios
*Grabaciones de Barrios
*Centro Cultural de la República El Cabildo

Ñemohenda:Tekove Paraguaigua