open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ehíto Ymaguare

**Ehíto Ymaguare** ha'e akue avano'õ mba'eguasuitéva ojejuhu Yvate Áfrikape ha Kuarahyresẽ Aguĩguápe, ysyry Nílo rembe'y ykére, amoite upe yvy pehẽngue ko'ãga ojejuhúva Ehíto retã. Ára Ymaguarépe oĩ niko umi avano'õ mba'eguasuvéva ha mbaretevéva apytépe, oñepyrũ ary 3100 Kirito mboyvépe ha opa ary 30 Kirito mboyvépe, ho'a rire Rróma mburuvi poguýpe.

Amo ary 3100 Kirito mboyvépe, Ehíto avano'õ heko peteĩma ha imbareteve, upe guive oisãmbyhy faraõ peteĩha (Narmer), faraõ niko ojeheroháicha umi oisãmbyhy va'ekue Ehíto Ymaguarére, ha upéi Ehíto avano'õ hi'are puku ohasa peve 3000 ary. Opa peve faraõnguéra ñesãmbyhy ary 30 Kirito mboyvépe, ho'árõguare Ehíto Mburuvi rrománo poguýpe ha oiko chugui peteĩ tetãvore.

Ehíto retãygua ohaikuaa umi heróglifo rupive (ta'anga'i ohechaukáva mba'e opaichagua), ojapo hikuái opy tuichaitéva ha tyvy yvateitéva ojeheróva pirámide, oñemuite hikuái umi tetã ijykeguáre ha heta ñorairõ guasúpe ipu'aka porã. Ojerovia hikuái hetaite tupãre ha jeroviaháre, umi pa'i Ehíto pegua imba'ehetáva ha ipoguasúva. Umi oisãmbyhýva hesekuéra, Faraõ, oje'e hese Tupã ra'yha.

## Mandu'apy

## Joajuha
Ysyry Ámstel

thumb|280px|Ámstel táva Amsterdam ohasávo.

**Ámstel** ha'e niko ysyry ohasáva táva Amsterdam mbytére ha ombohéra ko táva, Tetãnguéra Yvýi tavusu. Ipukukue ohupyty 31 kilómetro.

Ñemohenda:Ysyry Európa pegua
Ñemohenda:Tetãnguéra Yvýi
Mba'aporeko Ñepu'ã

[thumb|290px|[Aovyta guasu ombojuasa pya'eve inimbonguéra.]]
**Mba'aporeko Ñepu'ã** niko ojeheroháicha ára pukukue 1760 guive 1840 peve Európape ha Tetãvore Joapykuérape, ojehechahápe yvypóra oñepyrũ omba'apove mba'eapopyha rógape ha oipuru heta mákina pyahu ojapo pya'eve mba'eapopy kuéra. Upe niko he'ise tapichakuéra ikatu ojapo imba'erã pya'eve ha hepy michĩvéva, upéicha avei hetaite umíva oheja hóga okápe ha oho táva guasúpe omba'apo hag̃ua umi mba'eapopyha rógape.

## Mba'e pyahu
Mba'aporeko ñepu'ã aja ojehecha mba'e pyahu opaichagua oipytyvõ va'ekue yvypórape omba'apo porãve hag̃ua, umi apytépe oĩ:

* Yrape ojegueraha hag̃ua mba'ekuéra ha ombohasa hag̃ua yga guasu.
* Momyiha omotimbóva, mba'e omomýiva mba'ekuéra ha oipurúva y timbo.
* Ojeipuru oparupi kuarepoti ha ita mbarete ambuéva yvyramáta rangue.
* Mba'yjua ojehecha oparupi Ingyatérrape ha ambue tetãme, upe rupi ojegueraha pya'eve mba'ekuéra.
* Ygarata omotimbóva oipurúva y timbo ipya'eve hag̃ua. 
* Aovyta guasu ombojuasa pya'eve inimbonguéra.

## Mandu'apy

## Joajuha
* Internet Modern History Sourcebook: La Revolución industrial (en inglés).

Ñemohenda:Tembiasakue
Visãsio

**Visãsio** ha'e akue peteĩ Gyrésia táva, Tarásia tavusu, Bósforo ypo'ípe, táva Estambul ko'ãga ojejuhúvape. Ko távape okakuaa ha oñepyrũ Mburuvi visantíno, ho'a rire Rróma mburuvi, upe aja Rróma mburuvicha héra Constantino I pe Tuicháva ombohéra jeýma va'ekue ko táva amo ary 330-pe, Constantinopla héra pyahu niko.

## Mandu'apy

## Joajuha
* Erytheia. Revista de estudios bizantinos y neogriegos

Ñemohenda:Mburuvi visantíno
Constantinopla

**Constantinopla** ha'e niko táva Estambul réra ymaguare, Bósforo ypo'i mokõi rembe'y ojejuhúva. Hembiasa pukukuévo, Constantinopla niko heta mburuvi itavusu: Rróma mburuvi (330-395), Mburuvi visantíno (395-1204 ha 1261-1453), Mburuvi latíno (1204-1261) ha ipahápe Mburuvi otománo (1453-1922).

Ko táva oñemopu'ã Visãsio ári, peteĩ Gyrésia táva, Tarásia tavusu, Rróma mburuvicha héra Constantino I pe Tuicháva ojaposégui ko távape hetã tavusurã amo ary 330-pe. Ára Mbytegua pukukuévo, ko táva niko pe táva mba'ehetavéva ha poguasuvéva Európape.

## Mandu'apy

## Joajuha
*

Ñemohenda:Mburuvi visantíno
Ñemohenda:Mburuvi otománo
Bósforo

**Bósforo** niko ypyte ipo'íva ombojoajúva para Hũ ha para Mármara, ombojeíva Európa ha Ásia. Ko y hasaha jerére oĩ Estambul, táva orekovéva tavayguakuéra umi Európa táva apytépe, ymaguare guive oiko yvypóra upépe, oñemopu'ã guive táva Visãsio, peteĩ Gyrésia táva, Tarásia tavusu, ha upéi oñemopu'ãvo hi'ári Constantinopla, Mburuvi visantíno ha Mburuvi otománo tavusu.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tuykía
Ñemohenda:Mburuvi otománo
Tavetã Masendóña

**Tavetã Masendóña** ha'e akue peteĩ Tetã Gyrésia pegua ojejuhu ko tetã Gyrésia ko'ãgagua ivore yvateguápe.

Oñemombareteve ko tavetã amo saro'y V Kirito mboyvépe ha ipu'akave saro'y IV Kirito mboyvépe, oisãmbyhývo hese mburuvicha Filipo II, ha'e niko ojapo Masendóñagui pe tetã mbaretevéva ha poguasuvéva Gyrésia pegua. Ita'ýra, Alehándoro pe Tuicháva, omoĩ Gyrésia poguýpe haimete opa umi tetã ambuéva ojeikuaáva upe aja, upéicha Gyrésia reko tee ojepyso para Yvy mbytépe rehe ha Kuarahyresẽ Aguĩguáre. Ojehero ko'ãga ku ára pukukue Ára *helenístico* (323&nbsp;Kirito&nbsp;mboyve-30&nbsp;Kirito&nbsp;mboyve).

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Gyrésia Ymaguare
Aristóteles

**Aristóteles** ha'e akue peteĩ arandupykuaatýre oñemoarandúva Gyrésia Ymaguare pegua. Ha'e niko oĩ umi ikuaapavẽ mba'eguasuvéva apytépe, ha Platõ ndive oje'e hesekuéra niko umi Arandupykuaaty omoñepyrũ va'ekue, hembiapokue ha iñeimo'ã mba'eguasuite niko Yvy vore kuarahyreikeguápe.

Aristóteles ha'e akue Platõ remimbo'e ha mokõipa ary aja oñemoarandu. Ohasami rire Platõ omanórõguare, Aristóteles oheja Aténa ha oho Tavetã Masendóña‎me ombo'e hag̃ua Alehándoro pe Tuicháva, haimete 5 ary aja.

Hembiapokue hetaite, haimete 200 kuatiañe'ẽ ojapo, hákatu noguahẽi ñandéve opamba'e ohai va'ekue, umi mba'e apytépe ha'e oñemoarandu ha ohai ikatu ja'e: tekovekuaaty, arandupykuaaty jokuáigui, tekoporã ñemoarandu, mbyjakuaa, ha heta tembikuaaty ambuéva.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Gyrésia Ymaguare pegua
Ñemohenda:Arandupykuaaty
Luís Gama

**Luís Gonzaga Pinto da Gama** (Salvador, 21 de junho de 1830 – São Paulo, 24 de agosto de 1882) ha'e akue peteĩ omba'apoite va'ekue ani hag̃ua oĩ tembiguái reko Pindorámame, ha'e akue ñe'ẽngára ha'eño oñembo'éva, haihára ha momaranduhára Pindoráma pegua.

Isy kamba, noiméi tembiguái rekópe, itúva ipire morotĩ, upéicha jepe oñemoĩ chupe tembiguái rekópe 10 ary orekóvo, ha nomoñe'ẽkuaái oreko peve 17 ary. Teko me'ẽ ha tekojoja rupive oheka ha'e isãsorã, ani hag̃ua ojehechavéima tembiguái rekópe, upe rire oñepyrũ omba'apo ñe'ẽngáraicha oipytyvõ hag̃ua umi tapicha ambuévare ojehecháva tembiguái rekópe, ombotývo 29 ary herakuã porãma haihára rembiapokuére ha oje'e hese "upe omba'apovéva ani hag̃ua oĩ tembiguái reko Pindorámame".

## Ehecha avei
* *[[Questão Netto]]*

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Pindoramagua
Ñemohenda:Ñe'ẽngára
Pirámide

**Pirámide** niko óga guasu ijyke irundýva ha takambyapýicha, ipyenda irundykejojáva. Índiape ha Ehíto Ymaguarépe oñemopu'ã pirámide kuéra omoĩ hag̃ua imburuvicha guasu omano rire, tyvýicha. Amérikape oñemopu'ã pirámide omomba'eguasu hag̃ua tupãnguéra, upéicha ojapo majakuéra.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Jogapokuaa
Faraõ

**Faraõ** niko ojeheroháicha Ehíto Ymaguare mburuvichavete. Ehíto Ymaguare retãyguakuéra he'i faraõ peteĩha ha'e akue Narmer, ha'e oisãmbyhy va'ekue hesekuéra amo ary 3150 Kirito mboyvépe. Faraõ pahague niko Cleopatra, ijypykuéva Gyrésia Ymaguare pegua, oisãmbyhy ary 51 guive 30 peve Kirito mboyve.

Ehíto Ymaguare retãyguakuéra oimo'ã imburuvichavete niko Tupã ra'y ha omomba'eguasu chupe omano rire, omopu'ã hikuái óga guasu pirámide oiko hag̃ua ityvýicha.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ehíto Ymaguare
Ñe'ẽngára

**Ñe'ẽngára** niko upe teko me'ẽre omba'apóva ha tekojojáre oipytyvõva. Ñe'ẽngára niko upe tekojoja rerekua renondépe oguahẽ oipysyrõ hag̃ua umi oñombojovakévape ha oñe'ẽ hesekuéra. Ñe'ẽngára ikatupyry va'erã tembikuaa opaichaguápe, oikuaa porã teko me'ẽ ha tekoiterape, upéicha avei oikuaa va'erã arandupykuaaty, avakuaaty, avarekokuaaty, jokuaikuaa ha hetã rembiasakue ha reko tee. Omba'apo hag̃ua ñe'ẽngáraicha oho va'erã mbo'ehaovusúpe ha oñemoarandu va'erã teko me'ẽre.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Apoha
Ñemohenda:Teko me'ẽ
Tekojoja

**Tekojoja** niko mba'e oporohekoporãva hekópe ha ohekáva iporãvéva opavavépe, ndoporomboykéva ha omboheko me'ẽva. Tekojoja niko he'ise tapichakuéra omomba'e ojuehe va'erã ha ojokupyty porã va'erã, oiméne peteĩ iñangaipáva ha ndojapóiva teko me'ẽ he'iháicha, ojegueraha va'erã chupe ñembojovakehápe toiko hag̃ua tekojoja. Jahecha py'ỹi oñe'ẽha tekojoja rehe jahekárõ tekoiterape kuaapy, arandupykuaaty ha jeroviapy mba'ekuaa, upéicha tekojoja iñambue ha ndoikói peteĩchaite, avano'õ oheka hekojojarã iporãvéva.

## Ehecha avei
* Yvyraja
* Ñe'ẽngára‎
* Tekoiterape
* Carlo Biotti

## Mandu'apy

Ñemohenda:Teko me'ẽ
Tekojojahára

**Tekojojahára** ha **yvyraja** niko tapicha oporombojovakéva ha tekojoja ohekáva. Teko me'ẽ rupive ohecha va'erã iporãpa térã ivaípa upe oñemoĩva henondépe, oheka va'erã tekoiterape rupive ani hag̃ua umíva henondépe oñomoĩ vai, upéicha he'i va'erã pe ojejapo va'erãha.

## Ehecha avei
* Ñe'ẽngára‎

## Mandu'apy

Ñemohenda:Teko me'ẽ
Ñemohenda:Apoha
Rróma Ymaguare

**Rróma Ymaguare** niko táva Rróma ha pe tetã hekosãsóva upépe oñepyrũ Ára Ymaguare aja. Rróma avano'õ niko ijypykue latinokuéra, oñepyrũ va'ekue amo saro'y VIII Kirito mboyve aja, oñembojoajuvove ha oñomoirũvove tetãnguéra ymaguare oiko Itáliape. Rróma oñemosarambi ha osẽmba Itália yvyapýgui ha 500 ary aja oiko ipoguýpe umi yvy apekue para Yvy mbytépe jerekuévo ha Kurahyreike Európa. Umi ary pukukuévo oiko Rrómagui peteĩ tavetã, ha upéi peteĩ tavakuairetã ha ipahápe oiko chugui mburuvi guasu. Hembirejakue tuichaite ha ojehecha oparupi Yvy pehẽngue kuarahyreikeguápe, taha'e ha'éva ñe'ẽ, teko me'ẽ, tembiapoporã, jeroviapy ha arandupy.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Atlas del Imperio Romano

Ñemohenda: 

Ñemohenda:Rróma Mburuvi
Saragósa

**Saragósa** (Karaiñe'ẽme: *Zaragoza*) ha'e hína peteĩ táva Epáñame, tetãvore Saragósa itavusu ha tetãvore hekosãsóva Aragón itavusu avei. Ko távape oiko amo 681&nbsp;877 tapicha (2020 aja) ha upéicha niko táva poha orekovéva tapichakuéra Epáñame, ou Madrid, Barcelona, Valencia ha Sevilla rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Ayuntamiento de Zaragoza

Ñemohenda:Epaña táva
Mérida (Epáña)

**Mérida** ha'e hína peteĩ táva Epáñame, tetãvore hekosãsóva Extremadura itavusu. Ko távape oiko amo 59&nbsp;548 tapicha (2020 aja).

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Epaña táva
Marsella

**Marsella** (Hyãsiañe'ẽme: *Marseille*) ha'e niko peteĩ táva Hyãsiape, pe tetã vore ñambyguápe, para Yvy mbytépe rembe'ýpe. Ko távape oiko amo 859&nbsp;543 tapicha ary 2020 aja, upéicha hína táva mokõiha orekovéva tapichakuéra, Parĩ rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Hyãsia táva
Ára Ymaguare

**Ára Ymaguare** niko ára pukukuépe ojehecháva opamba'e yvypóra ojapo oñepyrũrõguare guive ohai kuatiápe térã itápe Ára Mbytegua oñepyrũ meve. Yvypóra oñepyrũ ohaikuaa omopu'ãvove tavakuéra ha omba'apóvove ñemitỹre. Upéicha avei ikatu ja'e oñepyrũite marandeko, yvypóra ohejágui rembiasakue umíva omoñe'ẽkuaávape, jahecha ára pukukue ojeheróva marandeko mboyve ndaipórirõguare ohejáva kuatiápe térã itápe hembiasakue. Yvypóra oñepyrũ ohai amo 3&nbsp;300 ary Kirito mboyvépe, upéicha he'ise ojapo haimete 5&nbsp;000 ary ko'ãga guive, ojejuhúkuri ojehai raẽ Kuarahyresẽ Aguĩguápe.

Ára Ymaguare pukukuévo ojehecha oñepyrũha ha okakuaaha avei avano'õ mba'eguasuitéva oparupi, umíva niko hembireja puku ha ojehecha ohejaha tembikuaa ha arandupy ko'ãga peve oiko. Amo Suméria ha Ehíto Ymaguare guive, ha upéi umi avano'õ védika Índia pegua, Chína Ymaguare, upéicha avei Gyrésia ha Rróma Ymaguare, Mburuvi akeménida amo Péysia-pe, Inca-kuéra amo Ñembyamérika Ymaguarépe, ha heta ambuéva ijapytépe. 

Jahecha Ára Ymaguare pukukuévo oñepyrũha táva guasu, Tetã, yvypóra tekoiterape ha teko me'ẽ, upéicha avei heta jeroviapy mba'eguasuitéva ko'ãga, techapyrãme Vuda rape ha Hesu rape.

## Mandu'apy

## Joajuha
Taipy

**Taipy** niko he'ise yvypóra ohaívo iñe'ẽ ha upéicha oheja hembiasakue umíva omoñe'ẽkuaávape. Taipýpe oipuru yvypóra ta'anga'i ha mba'e rechaukaha ambuéva oporomomarandu hag̃ua, upéicha jahecha achegety, he'ise taikuéra ojeipurúva peteĩ ñe'ẽme ohechauka hag̃ua mba'éichapa oñemoñe'ẽ va'erã. Yvypóra oñepyrũ ohai amo 3&nbsp;300 ary Kirito mboyvépe, upéicha he'ise ojapo haimete 5&nbsp;000 ary ko'ãga guive, ojejuhúkuri ojehai raẽ Kuarahyresẽ Aguĩguápe, omopu'ãrõguare tavakuéra Ára Ymaguarépe.

## Ehecha avei
* Achegety
* Kuatia
* Marandu
* Mba'ekuaarã
* Ñe'ẽporãhaipyre

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ñe'ẽ
Taity

**Taity** niko mba'e mymbakuéra ojapo oñemo'ã ha ojejaho'i hag̃ua, mymbakuéra omoñemoña haitýpe imemby. Hetaite umi ohaitypóva, guyrakuéra ohaitypo oñangareko hupi'áre anitei ho'ysãve hete'akukuégui, upéicha avei ojapo umi mymba otyryrýva, oĩ jepe umíva ýpe ohaitypo. Tymbachu'i ha ñandu ohaitypo ojejaho'i hag̃ua ha oheka hembi'urã. Oĩ avei mymba okambúva ohaitypo oñemo'ã hag̃ua ha hogarã.

Mymbakuéra oipuru mba'e opaichagua ohaitypóvo, oĩ oipurúva yvyra rakã, jahape, yvyra roguekue ha ka'a opaichagua, heta oĩ ohaitypóva yvy kuárape, ita kuápe térã mba'e yvypóra omopu'ãvame, techapyrãme oĩ guyra ohaitypóva yvypóra róga ahojápe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Mymba
Vienã ñorairõ

**Vienã Ñorairõ** (ojeheróva avei **Indochína Ñorairõ Mokõiha** térã **Amérika Ñorairõ** Vienã retãme) oiko oñombohovakérõguare Yvate Vienã ha Ñemby Vienã ára 1 jasypateĩ 1955 guive 30 jasyrundy 1975 peve, (upéicha hi'are 19 ary, 5 jasy ha 29 ára). Yvate Vienã ykére oĩ Joaty Soviétiko, Chína Tetarã Retã ha Yvate Koréa, upe aja oĩ Ñemby Vienã ykére Tetãvore Joapykuéra, Ñemby Koréa, Tailándia, Autarália, Selánda Pyahu ha Filipína. Oĩ tetã ambuéva oho avei ñorairõhápe hákatu oipytyvõnte umi oñorairõvape. Oiko upe aja Ñorairõ Ro'y oñombohováivo tetãnguéra komunísta ha kapitalísta.

Opávove Indochína Ñorairõ Peteĩha (1946-1954) oñepyrũma katu ko ñorairõ Vienãme. Hyãsia retã ndaipu'akái rire Indochína ñorairõme, oñemboja'o va'erã Vienã mokõi tetãme (Yvate Vienã ha Ñemby Vienã) ha ojejapomo'ã jekupytyha Vienã retãyguakuéra oiporavo hag̃ua heko peteĩta térã oñemboja'óta hekópe. Hákatu umi Ñemby Vienã sãmbyhyhára ojapo *[[golpe de Estado]]* ha ndohejái hikuái toiko jekupytyha. Upévare omondo Yvate Vienã ijaty ñorairõhára oipytyvõ hag̃ua Vietcong (*guerrilla* komunísta omba'apóva Ñemby Vienãme) ha upe rire oñembojára hag̃ua upe tetã ñembyguáre. Upéicharamo omondo Tetãvore Joapykuéra mba'e hepy ha 1964 guive omondo avei ijaty ñorairõhára oipytyvõ hag̃ua Ñemby Vienãme ani hag̃ua upe tetã yvategua oñemomba'e hese, upéicha katu oñepyrũ ko ñorairõ.

Mbeguehápe ojehecha Tetãvore Joapykuéra ndaipu'akaiha ha oñepyrũ oguevi, upéicha oipe'a ijaty ñorairõhára upe tetã ñembyguágui ha oheja umi mokõi tetã oñorairõ ojuehe. Yvate Vienã ipu'aka 2 jasypokõi ary 1976-me, upe rire mokõi tetã heko peteĩma ha ndaiporivéima Ñemby Vienã, upéicha oiko ko tetã ko'ãgagua Vienã. Tetãvore Joapykuérape hetaiterei umi oñemoĩva ko ñorairõre ha ojeruréva toiko py'aguapy.

## Mandu'apy

## Joajuha
* Alfredo Becerra, ''Vietnam, la crítica de las armas'', Buenos Aires, agosto de 1975.
Tekovekuaaty

**Tekovekuaaty** niko opa mba'e oikovéva rembikuaaty. Kóva niko tembikuaaty purúva ohesa'ỹijóva opa mba'e tekove rehegua, ha mba'e omoingovéva rehegua, taha'e ha'éva yvypóra, mymbakuéra ha ka'avo. Ko tembikuaaty rupive jahecha mba'éichapa oiko umi mba'e oikovéva hekohápe.

Ko tembikuaaty rupi oñemohenda opa mba'e oikovéva, upéicha ikatu jaikuaa mymbakuéra térã ka'avo ypykue, ojehecha avei tekove ñemoambue ha yvypóra ñemoambue rehegua, upe he'ise opa umi ñemoambue mba'e oikovéva ha oikóva Yvýpe ohasa ha omoheñói heta tekove juehegua peteĩ ypykue guive. 

## Ehecha avei
* Avakuaaty
* Yvypóra ñemoambue
* Tekove ñemoambue
* Tekovemohendaha

## Mandu'apy

## Joajuha
Liõ

**Liõ** (Hyãsiañe'ẽme: *Lyon*) ha'e niko peteĩ táva Hyãsiape, ojoajuhápe ysyry Rródano ha ysyry Saóna. Ko távape oiko amo 516&nbsp;092 tapicha ary 2020 aja, upéicha hína táva mbohapyha orekovéva tapichakuéra, Parĩ ha Marsella rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Hyãsia táva
Milã

**Milã** térã **Miláno** ha'e niko peteĩ táva Itáliape, tetãvore hekosãsóva Lombardía itavusu. Ko távape oiko amo 1&nbsp;404&nbsp;239 tapicha (2019 aja). Kóva hína táva tuichavéva mokõiha Itália retãme, Rróma rire.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Itália táva
Julio César

**Kájo** térã **Gájo Julio César** (Latinañe'ẽme: *Gaius Iulius Caesar*) 12 térã 13 jasypokõi ary 100 Kirito mboyvépe-15 jasyapy ary 44 Kirito mboyvépe) ha'e akue peteĩ karai ojokuaikuaáva ha ñorairõhára rrománo, ha'e katu ohupyty va'ekue Rróma retã ñesãmbyhy yvateguápe ha omoĩ ipoguýpe Rróma Tavakuairetã rembijokuái osẽ pu'aka rire ñorairõme ha oñoha'ã rire senádo rrománore.

Julio César niko ipu'akaite ñorairõhápe ha ombotuicha Rróma pokatu oñembojáravo Gália rehe. César oñombohovái rire Senádo rehe, tetãygua ñorairõ rupive, oiko chugui mburuvicha guasu Rróma rehe ha oñembohéra upe guive César *Dictator perpetuus* (mburuvicha oisãmbyhýva oipotaháicha sã'ỹme). Upe niko naiporãi umi Senadoguápe ha oñemoĩ hese, ojuka chupe Senádo rógape ha upéicha oiko jey Rrómagui tavakuairetã, ndahi'aréi katu. César ra'yanga niko ojehepyse voi, héra niko Octavio, ha'e tuicha oñorairõ umi itúva jukaháre ha ipu'aka hesekuéra, upe rire oñemoĩ Marco Antonio ha Cleopatra Ehíto pegua rehe, umíva ojoajúgui oñemomba'e hag̃ua Rrómare.

Hekove pukukue aja, ohai heta mba'e ha ojapo aranduka mba'eguasúva, César ohaikuaa iñe'ẽ rehegua (latinañe'ẽ), ohai avei mbyjakuaa ha Rróma jeroviapy rehe, upéicha avei omombe'u arandukápe hembiasa ñorairõhápe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Mburuvicha
The Beatles

**The Beatles** ha'e akue peteĩ aty *[[rock]]* opurahéiva Tavetã Joaju pegua opurahéi 1960 arykuéra pukukuévo, ojehechakuaa ko aty osẽ porãveiteha oñemúvo hembiapokue ha umíva mba'epu porãre iñarandúva omomba'eite ko aty umi *[[rock]]* opurahéiva apytépe. Oñepyrũ Liverpool-pe, ha 1962 guive oñembyaty John Lennon, Paul McCartney, George Harrison ha Ringo Starr. Heembiapokue ombojehe'a heta *[[rock]]* mba'e, ''beat'' atõi ha *[[pop]]* reheve.

Omyakã chupekuéra iñepyrũme Lennon ha McCartney, oñeherakuã porã porãve Liverpool-pe ha Hamburgo-pe mbohapy ary pukukuévo 1960 rire. Hembiapokue oñepyrũ ogueruve viru Tavetã Joajúpe amo ary 1962 pahápe pe purahéi ojeheróva «Love Me Do» rupive. Upe guive herakuã porãite oparupi ha oho hikuái tetã opaichaguápe opurahéi hag̃ua ary 1966 meve, upe arýpe oñepyrũ hikuái omba'apo *estudio*-pe ojapo hag̃ua ipurahéi oguahẽ meve 1970 ha ojei hikuái. Upe rire, omba'apo hikuái ijehe. Peteĩ hérava Mark David Chapman ojuka Lennon-pe hóga okápe táva Nueva York-pe ary 1980-pe, ha Harrison omano iñe'ãvevúi akytã'aígui ary 2001-me. McCartney ha Starr omba'apo gueteri.

## Mandu'apy

## Joajuha
Florencio Delgado

thumb|250px|Florencio Delgado.
**Florencio Manuel Delgado Gurriarán** (Vilamartín de Valdeorras, 27 jasypoapy ary 1903 - Fair Oaks (California), 14 jasypo ary 1987) ñe’ẽpapára Galiciagua.

## Hembiapokue
### Gallégo ñe'ẽme
;Ñe'ẽpoty
* *Bebedeira* (1934)
* *Cancioneiro da loita galega* (1943).
* *Galicia infinda* (1963)
* *Cantarenas (Bebedeira, Valdeorresas, Dionisias)* (1981)
* *O soño do guieiro* (1986)

## Joaju

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Galiciagua
Ricardo Carballo Calero

thumb|250px|Ricardo Carballo Calero.
**Ricardo Carballo Calero** (Ferrol, 30 jasypa ary 1910 - Santiago de Compostela, 25 jasyapy ary 1990) ñe’ẽpapára Galiciagua.

## Hembiapokue
### Gallégo ñe'ẽme
;Ñe'ẽpoty
* *Vieiros* (1931)
* *O silenzo axionllado* (1934)
**O trebo das catro follas* (1944)
* *Anjo de terra* (1950)
* *Poemas pendurados dun cabelo* (1952)
* *Salterio de Fingoi|Salterio de Fingoy* (1961)
* *Pretérito imperfeito (1927-1961)* (1980)
* *Futuro condicional (1961-1980)* (1982)
* *Cantigas de amigo e outros poemas (1980-1985)* (1986)
* *Reticências... (1986-1989)* (1990)
* *Fillo de Eva (88 poemas de Ricardo Carvalho Calero)* (1992)
* *Antologia da Poesia em Galego* (2019)

;Ñemombe'u rehegua
* *A xente da Barreira* (1951)
* *Os tumbos* (1950)
* *As pitas baixo a chuvia* (1952)
* *A cegoña* (1957)
* *Aos amores serodios* (1979)
* *A gente da Barreira e outras histórias* (1982)
* *Narrativa completa* (1984)
* *Provérbios otomanos* (1985)
* *Scórpio* (1987)

## Joaju

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Galiciagua
Antón Fraguas

thumb|250px|Antón Fraguas.
**Antón Fraguas Fraguas** (Cotobade, 28 jasypakõi ary 1905 - Santiago de Compostela, 5 jasypateĩ ary 1999) ñe’ẽpapára Galiciagua.

## Hembiapokue
* *O culto ós mortos*, 1931
* *Geografía de Galicia*, 1953
* *As coplas que se cantaban nas ruadas de Loureiro de Cotobade*, 1956
* *Historia del Colegio de Fonseca*, 1956
* *Santiago de Compostela*, 1957
* *Los colegiales de Fonseca*, 1958
* *La Galicia insólita*, 1973
* *Lugo*, 1974
* *Manuel Murguía*, 1979
* *Aportacións ó cancioneiro de Cotobade*, 1985
* *El traje gallego*, 1985
* *Aquilino Iglesia Alvariño: vida e obra*, 1986
* *Real Sociedad Económica de Amigos del País de Santiago. Primera época, 1784-1813-1821*, 1986
* *Cantigueiro de Cotobade*, 1998
* *Romarías e santuarios*, 1988
* *Celso Emilio Ferreiro*, 1989
* *La Galicia insólita: tradiciones gallegas*, 1990
* *Galicia máxica*, 1992
* *Carnaval e outras festas*, 1992
* *La Puerta Santa*, 1993
* *O conto de Serafín. O santuario da Franqueira*, 1993
* *Do Entroido*, 1994
* *A festa popular en Galicia*, 1995
* *O Colexio de Fonseca*, 1995
* *As cousas de Antonio de Insuela*, 1996
* *Polas catro témporas: colaboracións en "La Voz de Galicia" e "O Correo Galego" : (1992-1999)*, 2006
* *Do tempo e dos astros*, 2019

## Joaju

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Galiciagua
24 jasypa

Ára **24 jasypa** ha'e ára 297ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 298ha umi ary hekope'ỹme. Umi 68&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa
*

## Teñõi

## Mano

## Joaju

Ñemohenda:Jasypa
Tupãre jerovia'ỹ

**Tupãre jerovia'ỹ** () niko ojehecha peteĩ he'ívo ndaiporiha Tupã, upéicha he'ise ndogueroviáiva oĩha Tupã térã tupãnguéra. Ojeipuru avei ko ñe'ẽngue **atéo** oúva karaiñe'ẽgui ha upe niko ombou Gyresiañe'ẽgui, he'ise 'tupã'ỹ', oipuru umi Gyrésia Ymaguare retãygua ombopochy ha omoñeñandu vai hag̃ua umi ndogueroviáivape Gyrésia jeroviáre. Tupãre jerovia'ỹ nde'iséi máva ijeroviapy'ỹva, he'isénte ndogueroviái mante oĩha tekove guasu opamba'e ipoguýpe orekóva, upe ojapo opamba'e, upe ojejerovia va'erã hese ha oñemomba'eguasu va'erã chupe.

## Mandu'apy


## Joajuha
Ñorairõ Marangatu

**Ñorairõ Marangatu** térã ***Cruzadas*** niko oñombohováirõguare umi ijerovia Hesu rapére ha umi musulmã, oñemomba'ese hikuái Yvy Marangatúre (ojejuhuhápe ko'ãga Israel ha Paletína). Heta jey oñorairõ hikuái mokõisa ary aja, 1096 guive 1291 meve, Ára Mbytegua pukukuévo. Jerovia Katóliko niko omokyre'ỹ Európa retãnguéra oho hag̃ua omosẽ Yvy Marangatúgui umíva ijerovia Islãre, saro'y VII guive ho'a Kuarahyresẽ Aguĩgua musulmã poguýpe.

Yvy Marangatu hína Israel ha Paletína ojejuhuhápe ha upéicha ojehero ko yvy imba'eguasuitégui Hudío jeroviápe, Hesu rapépe ha Islãme. Ojehechakuaa oikoha 9 ñorairõ ituicháva 1096 guive 1291 meve, hákatu oiko avei ñombohovái imichĩva upe aja, oiko aja ñorairõnguéra hetaite umi ndaija'éi hudiokuérare ha ombohasa asy ichupekuéra.

Ary 1096 ha 1272 pukukue mbytépe oiko va'ekue porundy ñorairõ hi'are ikoéva:

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ñorairõ
31 jasypoapy

Ára **31 jasypoapy** ha'e ára 243ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 244ha umi ary hekope'ỹme. Umi 122&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete
* 

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
*

## Joaju

Ñemohenda:Jasypoapy
25 jasypoapy

Ára **25 jasypoapy** haꞌe ára 237-ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 238-ha umi ary hekopeꞌỹme. Umi 128&nbsp;ára ohasávaꞌerã opa hag̃ua ary.

## Arete
***[[Avañeꞌẽ Ára|Avañeꞌẽ ára]]** Paraguáipe.

## Tembiasa
*1609: Galileo Galilei oikuaauka arapyrechaha peteĩha Venésiape.
*1989: Mbaꞌyru arapyguigua Voyager 2 oñemoaguĩete Netúnore, mbaꞌe peteĩha oguahẽva upe yvórape.
*2012: Mbaꞌyru arapyguigua Voyager 1 osẽ Kuarahy Ypykatúgui, ava japopyre mbaꞌe peteĩha ojapóva upéva.

## Teñõi
*1923: Álvaro Mutis, haihára ha ñeꞌẽpapára kolombiagua.
* 1948: Tony Ramos, ñohaꞌãngahára vrasirgua.

## Mano
*1603: Ahmed al-Mansur, Marruéko sãmbyhyhára.
*2012: Neil Armstrong, arapyꞌytahára Tetãvorekuéra Joaju pegua ha yvypóra peteĩha oguata vaꞌekue Jasýpe.

## Joajuha okapeguándi

Ñemohenda:Jasypoapy
8 jasyporundy

Ára **8 jasyporundy** ha'e ára 251ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 252ha umi ary hekope'ỹme. Umi 114&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa
*

## Teñõi
* Natalicio de María Talavera - 1839
* Huã Natalicio González - 1897
## Mano
* 

## Joaju

Ñemohenda:Jasyporundy
4 jasyporundy

Ára **4 jasyporundy** ha'e ára 247ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 248ha umi ary hekope'ỹme. Umi 118&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa
*

## Teñõi
*

## Mano
* Cándido Bareiro (1880) 

## Joaju

Ñemohenda:Jasyporundy
1 jasyporundy

Ára **1 jasyporundy** ha'e ára 244ha ary pegua ku arapapaha Gyregoriopegua ha ára 245ha umi ary hekope'ỹme. Umi 121&nbsp;ára ohasa va'erã opa hag̃ua ary.

## Arete

## Tembiasa
*

## Teñõi
* 1996: Tom Holland

## Mano
*  1933: Pedro Bruno Guggiari

## Joaju

Ñemohenda:Jasyporundy
Gyrésia Ymaguare

**Gyrésia Ymaguare** ha'e akue avano'õ tuichaitéva para Yvy mbytépe rembe'y yvate kuarahyresẽyguápe, hi'are amo 1000 Kirito mboyve guive ary 600 peve, oĩhápe umi táva poguasu ha yvy pehẽ ambuéva, umíva niko heko peteĩete 13 ary aja, Alehándoro pe Tuicháva oisãmbyhývo Masendóña Mburuvíre (336-323 Kirito mboyve). Gyrésia Ymaguare ára pukukue opa Korínto ñorairõme, Rróma Tavakuairetã oñemomba'érõguare Gyrésia rehe.

Ko ára pukukue vore tuichavéva aja, Gyresiagua ndorekói hikuái imburuvicha peteĩ. Hákatu iñe'ẽ, hekotee ha itavarandu peteĩetéva. Gyresiañe'ẽ niko Indoeurópa ñe'ẽnguéra apytépe oĩ. Oĩ va'ekue táva poguasu (tavaguasu ojoguáva tetãnguéraicha ha ojeheróva *[[pólis]]*), peteĩ-teĩ iléi guasu ha hekorã iñambuéva. Techapyrãme umi *pólis* apytépe oĩ Atena, Epárta ha Korínto. Umíva apytépe oĩ oisãmbyhýva hese mburuvicha guasu ha ambuéva oiko jekopytyjojápe, Aténa techapyrãme. Ára pukukuévo, umi táva ipoguasuvéva ojoaju táva ambuévare.

Táva Aténa ipoguasuve ipu'aka rire Mburuvi akeménida rehe, ondyrységui ko távare, upe niko oiko Gyrésia-Péysia ñorairõ aja. Aténa ára porãvéva opa ndaipu'akái rire Epárta rehe, oikóvo Peloponéso ñorairõ, ary 345 Kirito mboyve, upe guive Aténa ikangyve.

Alehándoro pe Tuicháva omoĩ Masendóña umi táva poguasu ári ha upéicha oñemopeteĩ Gyrésia tavakuéra peteĩ tetãme, 13 ary hi'are ha oñemosarambi Vaykã yvyapýre, Alehándoro ohasa Dardanelos ypo'íre Anatólia yvyapy gotyo ha upéicha ipu'aka Péysia Mburuvíre. Oisãmbyhy yvy apekuére ojepyso va'ekue Gyrésia, Ehíto, Anatólia, Kuarahyresẽ Aguĩgua ha Mbyte Ásia rehe, ysyry Índo ha Amu Ndária peve, upéicha Gyrésia reko tee ojepyso para Yvy mbytépe rehe ha Kuarahyresẽ Aguĩguáre. Ojehero ko'ãga ku ára pukukue Ára *helenístico* (323 Kirito mboyve-30 Kirito mboyve).

Gyrésia arandupy ha hekotee tuichaite ojehecha Rróma Mburuvípe, Rróma katu oraha ha omosarambi Európare heta mba'e Gyrésia rekoteégui. Upéicha ikatu ja'e Gyrésia rembirejakue ohupyty pe avano'õ Yvy vore kuarahyreikeguápe ha tuicha oipytyvõ arandupykuaatýre, jokuaikuaáre, tembiapoporãre ha tembikuaatýre, toiko hag̃ua oiko ko'ãgaguáicha. Ñañe'ẽrõ Gyrésia rembirejakuére, ja'e va'erã avei Mburuvi visantíno iñe'ẽtee niko Gyresiañe'ẽ ha hekotee tuichaite ou Gyrésia Ymaguare arandupýgui.

## Mandu'apy

## Joajuha
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2020

thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2020.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2020 táva Tókio-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 32ha ojejapóva ára 23 jasypokõi guive 8 jasypoapy peve ary 2021-pe, táva Tókio, Hapõ retã itavusúpe. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 339 ñeha'ã ha 33 jetepyso, oñeha'ãva 11 090 jetepysohára oúva 205 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:2020
Ñemohenda:Tókio
Ovetã

**Ovetã** ha'e peteĩ kuára óga tápiare, ogykére, oga ahojáre térã mba'yrumýire toike hag̃ua mba'erendy ha yvytu. Py'ỹinte ojehecha itaverágui ijapopyre. Ovetã ningo ijysaja ha ituichakue opaichagua, imba'e hesatĩva, upéicha mba'erendy oike porãve ha tapichakuéra ikatu ohecha upe rupi.

## Mandu'apy


## Joajuha

Ñemohenda:Óga
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1984

**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1984 táva Los Ángeles-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 23ha ojejapóva ára 28 jasypokõi guive ára 12 jasypoapy peve ary 1984-pe, táva Los Ángeles-pe, Tetãvore Joapykuéra retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 221 ñeha'ã ha 21 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 6.829 jetepysohára (5.263 kuimba'e kuéra ha 1.566 kuña nguéra) oúva 140 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1984
Ñemohenda:Los Ángeles
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1896

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1896.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1896 táva Aténa-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1ha ojejapóva ára 6 jasyrundy guive ára 15 jasyrundy peve ary 1896-pe, táva Aténa-pe, Gyrésia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 43 ñeha'ã ha 6 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 241 jetepysohára (241 kuimba'e kuéra) oúva 14 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1896
Ñemohenda:Aténa
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1900

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1900.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1900 táva Parĩ-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 2ha ojejapóva ára 28 jasypokõi guive ára 12 jasypoapy peve ary 1900-pe, táva Parĩ-pe, Hyãsia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 95 ñeha'ã ha 19 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 997 jetepysohára (975 kuimba'e kuéra ha 22 kuña nguéra) oúva 28 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1900
Ñemohenda:Parĩ
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1906

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1906.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1906 táva Aténa-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 4ha ojejapóva ára 22 jasyrundy guive ára 2 jasypo peve ary 1906-pe, táva Aténa-pe, Gyrésia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 78 ñeha'ã ha 13 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 903 jetepysohára oúva 20 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1906
Ñemohenda:Aténa
Squid Game

***Squid Game*** () ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui Ñemby Koréa pegua ojapo ha ohechauka ta'angambyry mbohasáva hérava Netflix. Oñepyrũ ára 25 jasypoapy 2021-me ha iñembyatýva 9 pehẽngue. Imba'eapohára tenondegua ha'e Lee Jung-jae, Park Hae-soo ha Wi Ha-joon.

Omombe'u oñembyatýrõguare 456 tapicha oñembosarái hag̃ua ñeha'ã omoĩva ichupekuéra tesaparápe, pe ipu'akavéva ohupytýta 38.7 sua dólar. Oñembohasa ojehecharã oparupi 17 jasyporundýpe, 2021, Netflix omosarambi ko tembiapo oparupi. Pe omotenondéva *Squid Game* he'i ko'ãgaitépe ndoikuaái ojejapóta ko tembiasagua'u vorerã mokõiha.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tekoha'ãngaty ta'angambyrygui Ñemby Koréa pegua
Ñemohenda:Netflix Hekoha'ãngandy
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1908

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1908.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1908 táva Lóndyre-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 4ha ojejapóva ára 27 jasyrundy guive ára 31 jasypa peve ary 1908-pe, táva Lóndyre-pe, Tavetã Joaju retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 110 ñeha'ã ha 22 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 2.008 jetepysohára (1.971 kuimba'e kuéra ha 37 kuña nguéra) oúva 22 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1908
Ñemohenda:Lóndyre
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1948 táva Lóndyre-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 14ha ojejapóva ára 29 jasypokõi guive ára 14 jasypoapy peve ary 1948-pe, táva Lóndyre-pe, Tavetã Joaju retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 136 ñeha'ã ha 17 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 4.104 jetepysohára (3.714 kuimba'e kuéra ha 390 kuña nguéra) oúva 59 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1948
Ñemohenda:Lóndyre
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924

thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1924 táva Parĩ-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 8ha ojejapóva ára 5 jasypokõi guive ára 27 jasypokõi peve ary 1924-pe, táva Parĩ-pe, Hyãsia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 126 ñeha'ã ha 17 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 3.089 jetepysohára (2.954 kuimba'e kuéra ha 135 kuña nguéra) oúva 44 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1924
Ñemohenda:Parĩ
Huaycán

**Huaycán** ha'ehína táva Perũme.

## Ava
Ko távape oiko 160.000 ava.

## Tembiasakue
15 jasypokõi ary 1984 jave, Alfonso Barrantes.

## Mandu'apy



La antigua Pariacha, a los pies del apu Uncatupi Caparicaya.jpg|Huaycán de Pariachi archaeological site
Huaycan sensibilizacion reducida.png|Campaign in the schools of Huaycán
Monumento de Alfonso Barrantes Lingán.JPG|Monument to ex-mayor Alfonso Barrantes
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1904

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1904.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1904 táva St. Louis-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 3ha ojejapóva ára 1 jasypokõi guive ára 23 jasypateĩ peve ary 1904-pe, táva St. Louis-pe, Tetãvore Joapykuéra retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 95 ñeha'ã ha 16 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 651 jetepysohára (645 kuimba'e kuéra ha 6 kuña nguéra) oúva 12 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1904
Ñemohenda:St. Louis
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1964

thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1964.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1964 táva Tókio-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 18ha ojejapóva ára 10 jasypa guive 24 jasypa peve ary 1964-pe, táva Tókio, Hapõ retã itavusúpe. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 163 ñeha'ã ha 19 jetepyso, oñeha'ãva 5.151 jetepysohára (4.473 kuimba'e kuéra ha 678 kuña nguéra) oúva 93 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1964
Ñemohenda:Tókio
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1960

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1960.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1960 táva Rróma-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 17ha ojejapóva ára 25 jasypoapy guive ára 11 jasyporundy peve ary 1960-pe, táva Rróma-pe, Itália retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 150 ñeha'ã ha 17 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 5.338 jetepysohára (4.727 kuimba'e kuéra ha 611 kuña nguéra) oúva 83 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1960
Ñemohenda:Rróma
Matar a un muerto

***Matar a un muerto*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Hugo Giménez. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2021-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Ñemombe'u
Oisãmbyhy aja Alfredo Stroessner Paraguái retã amo arykuéra 1970, mokõi kuimba'e omboyvyguýva kañyhápe umi omanóva ohechakuaa peteĩ umívagui oikove gueteri.

## Mba'eapohára
* Ever Enciso
* Aníbal Ortiz
* Silvio Rodas
* Jorge Román

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2021 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi avañe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
Netflix

**Netflix** ha'e peteĩ ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua. Japopapyre 15 jasypoapy 1997-pe.

Ñemohenda:Ta'angambyry mbohasáva Tetãvore Joapykuéra pegua
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968

thumb|250px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1968 táva Táva Méhiko-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 19ha ojejapóva ára 12 jasypa guive 27 jasypa peve ary 1968-pe, táva Táva Méhiko, Méhiko retã itavusúpe. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 172 ñeha'ã ha 18 jetepyso, oñeha'ãva 5.516 jetepysohára (4.735 kuimba'e kuéra ha 781 kuña nguéra) oúva 112 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1968
Ñemohenda:Táva Méhiko
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1980

**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1980 táva Mosku-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 22ha ojejapóva ára 19 jasypokõi guive 3 jasypoapy peve ary 1980-pe, táva Mosku, Rrúsia retã itavusúpe. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 203 ñeha'ã ha 21 jetepyso, oñeha'ãva 5.179 jetepysohára (4.064 kuimba'e kuéra ha 1.115 kuña nguéra) oúva 80 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1980
Ñemohenda:Mosku
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1952 táva Helisingi-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 15ha ojejapóva ára 19 jasypokõi guive ára 3 jasypoapy peve ary 1952-pe, táva Helisingi-pe, Hĩlándia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 149 ñeha'ã ha 17 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 4.955 jetepysohára (4.436 kuimba'e kuéra ha 519 kuña nguéra) oúva 69 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1952
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1932

**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1932 táva Los Ángeles-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 10ha ojejapóva ára 30 jasypokõi guive ára 14 jasypoapy peve ary 1932-pe, táva Los Ángeles-pe, Tetãvore Joapykuéra retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 117 ñeha'ã ha 14 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 1.332 jetepysohára (1.206 kuimba'e kuéra ha 126 kuña nguéra) oúva 37 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1932
Ñemohenda:Los Ángeles
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1972

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1972.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1972 táva Muníke-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 20ha ojejapóva ára 26 jasypoapy guive ára 11 jasyporundy peve ary 1972-pe, táva Muníke-pe, Alemáña retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 195 ñeha'ã ha 21 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 7.134 jetepysohára (6.075 kuimba'e kuéra ha 1.059 kuña nguéra) oúva 121 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1972
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1928 táva Muníke-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 9ha ojejapóva ára 28 jasypokõi guive ára 12 jasypoapy peve ary 1928-pe, táva Amsterdam-pe, Tetãnguéra Yvýi retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 109 ñeha'ã ha 14 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 2.883 jetepysohára (2.606 kuimba'e kuéra ha 277 kuña nguéra) oúva 46 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1928
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1936

thumb|340x340px|Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1936.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1936 táva Berlin-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 11ha ojejapóva ára 1 jasypoapy guive ára 16 jasypoapy peve ary 1936-pe, táva Berlin-pe, Alemáña retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 129 ñeha'ã ha 19 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 3.963 jetepysohára (3.632 kuimba'e kuéra ha 331 kuña nguéra) oúva 49 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1936
La burrerita de Ypacaraí

***La burrerita de Ypacaraí*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái ha Argentína retãgui ojejapo 1962-pe ha omotenonde Armando Bó. Imba'eapohára tenondegua ha'e Isabel Sarli, Armando Bó, Luis Alberto del Paraná ha El Trío Los Paraguayos.

## Ñemombe'u
Kuñataĩ chokukue omoakãrakúva hese kuimba'ekuéra ohayhu sapy'ánte peteĩ iñañáva ha hembiapo vaívape, upévare hetaite mba'e ojehu chupe ha ohasa va'erã mba'e opaichaguáre omoporã hag̃ua pe ha'e ohayhúvape.

## Mba'eapohára

*  Isabel Sarli
*  Armando Bó
*  Luis Alberto del Paraná
*  El Trío Los Paraguayos
*  Ernesto Báez
*  Aníbal Romero
*  Aníbal Romero Sanabria
*  Carlos Rubén Ojeda
*  César Álvarez Blanco
*  Matías Ferreira Díaz
*  Sara Giménez
*  Carlos Gómez
*  Santos González
*  Julio Jara
*  César Medina
*  Reinaldo Meza
*  Emigdia Reisofer
*  Rafael Rojas Doria
*  Alberto Tello

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1962 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi avañe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Argentína ra'angamyikuéra
Gantz: O

***Gantz: O*** ha'e peteĩ ta'angamýi Hapõ retãgui ojejapo 2016-pe ha omotenonde Yasushi Kawamura. Imba'eapohára tenondegua ha'e Daisuke Ono, M·A·O ha Tomohiro Kaku.

## Mba'eapohára

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2016 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi hapõñe'ẽme
Ñemohenda:Hapõ ra'angamyikuéra
Las herederas

***Las herederas*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái retãgui ojejapo 2018-pe ha omotenonde Marcelo Martinessi. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2019-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára
* Ana Brun
* Margarita Irún
* Ana Ivanova
* María Martins
* Alicia Guerra
* Yverá Zayas

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2019 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2018 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
O que arde

***O que arde*** ha'e peteĩ ta'angamýi Galicia ha Hyãsia retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Óliver Laxe. Imba'eapohára tenondegua ha'e Amador Arias ha Benedicta Sánchez.

## Mba'eapohára
* Amador Arias
* Benedicta Sánchez
* Elena Mar Fernández
* Inazio Abrao
* Iván Yáñez
* David de Poso
* Álvaro de Bazal

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi gallégo ñe'ẽme
Ñemohenda:Epáña ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Hyãsia ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Luxemburgo ra'angamyikuéra
The Mission

***The Mission*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tavetã Joaju retãgui ojejapo 1986-pe ha omotenonde Roland Joffé. Imba'eapohára tenondegua ha'e Robert De Niro, Jeremy Irons, Ray McAnally, Aidan Quinn, Cherie Lunghi ha Liam Neeson. Ko ta'angamýi omombe'umi hesuitakuéra rembiapo Ñemby Amérikape guaranikuéra apytépe.

## Mba'eapohára
* Robert De Niro
* Jeremy Irons
* Ray McAnally
* Aidan Quinn
* Cherie Lunghi
* Ronald Pickup
* Chuck Low
* Liam Neeson

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1986 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi avañe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi lasioñe'ẽme
Ñemohenda:Tavetã Joaju ra'angamyikuéra
Ñemby Vienã

**Tavakuairetã Vienã** (vienãñe'ẽme: *Việt Nam Cộng Hòa*), ojeikuaa porãve chupe pe térare Ñemby Vienã, ani ojejagui Yvate Vienã ndive ha'e akue peteĩ tetã ojejuhúva Ásia vore ñembykuarahyresẽyguápe.

Oñepyrũ 1955-pe ha opa Vienã ñorairõme ary 1975-pe, Tetãvore Joapykuéra oipytyvõ hese oñorairõvo Yvate Vienãre, hákatu ndaipu'akái ha Yvate Vienã oñemomba'e hese.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ñorairõ Ro'y
Ñemohenda:Vienã rembiasakue
Yvate Vienã

**Yvate Vienã** térã **Tavakuairetã Jekopytyjojápe Vienã**  ha'e akue peteĩ ha'e akue peteĩ tetã ojejuhúva Ásia vore ñembykuarahyresẽyguápe, ko tetã ko'ãgagua Vienã vore yvateguápe. 

Karai Ho Chi Minh omoñepyrũ ko tetã ára 2 jasyporundy 1945-pe ha omoĩ itavusurã táva Hanói. Vienã ñorairõ oiko aja, ko tetã ombohovái Ñemby Vienãre ha Tetãvore Joapykuérare, ipu'aka ha oñemomba'e Ñemby Vienãre.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Ñorairõ Ro'y
Ñemohenda:Vienã rembiasakue
Mononoke Hime

***Mononoke Hime*** () ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Hapõ retãgui ojejapo 1997-pe ha omotenonde Hayao Miyazaki. Imba'eapohára tenondegua ha'e Yōji Matsuda, Yuriko Ishida, Yūko Tanaka, Kaoru Kobayashi, Masahiko Nishimura, Akihiro Miwa, Mitsuko Mori ha Hisaya Morishige.

Omombe'u peteĩ ka'aguy rembiasa Hapõ Ymaguarépe, upépe póra oiko ha oñangareko hikuái ka'aguýre, sapy'ánte oguahẽ upépe yvypóra ha oñepyrũ oipuru vai ka'aguy mba'ekuéra.

## Mba'eapohára
* Yōji Matsuda ojapo 
* Yuriko Ishida ojapo 
* Akihiro Miwa ojapo 
* Yūko Tanaka ojapo 
* Kaoru Kobaayashi ojapo 
* Hisaya Morishige ojapo 
* Masahiko Nishimura ojapo 
* Mitsuko Mori ojapo 
* Sumi Shimamoto ojapo 
* Tsunehiko Kamijō ojapo 

## Mandu'apy

## Joajuha

* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1997 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi hapõñe'ẽme
Ñemohenda:Hapõ ra'angamyikuéra
Layla M.

***Layla M.*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãnguéra Yvýi retãgui ojejapo 2016-pe ha omotenonde Mijke de Jong. Ojeiporavo ko ta'angamýi Tetãnguéra Yvýi jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2018-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára
* Nora El Koussour ojapo Layla
* Ilias Addab ojapo Abdel
* Hassan Akkouch ojapo Zine
* Yasemin Cetinkaya ojapo Oum Osama
* Husam Chadat ojapo Sheikh Abdullah Al Sabin
* Mohammed Azaay
* Esma Abouzahra
* Bilal Wahib - Younes
* Ayisha Siddiqi - Meryem
* Sachli Gholamalizad - Senna

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2018 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Tetãnguéra Yvýi ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2016 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi neelándañe'ẽme
Ñemohenda:Tetãnguéra Yvýi ra'angamyikuéra
Wólof ñe'ẽ

**Wólof ñe'ẽ** niko peteĩ Níher-Kóngo ñe'ẽ Senegal ha Gámbia retãme oñeñe'ẽva. Amo 5.500.000 tapicha oñe'ẽkuaa wólof ha hetaite umi iñe'ẽkõiva, Senegal-pe oñeñe'ẽvéva wólof.

## Mandu'apy

## Joajuha
*Dímelo en wolof (ombo'éva wólof umi karaiñe'ẽ oikuaávape)
* Iniciación a wolof (ñe'ẽndy).

Ñemohenda:Wólof ñe'ẽ
Rróma Tavakuairetã

**Rróma Tavakuairetã** niko oikórõguare Rrómagui peteĩ tavakuairetã, oñepyrũ amo ary 509 Kirito mboyvépe, opárõguare porokuái peteĩme oñemosẽvo mburuvicha guasu pahague, karai *[[Lucio Tarquinio el Soberbio]]*, ha opa ko tavakuairetã ary 27 Kirito mboyvépe, upépe oñepyrũ Rróma Mburuvi.

Rróma Tavakuairetã oñemombareteite upe yvýpe ko'ágã héra Itália, upe tetã vore mbyteguápe, upe guive okakuaa ha oñemosarambi Itália tuichakuére, oñemomba'e umi tetã ambuévare ijerére oĩva. Upe rire ondyry umi Gyrésia Ymaguare távare ojejuhúva Itália vore ñembyguápe. Oñepyrũma osẽ Itáliagui ha sapy'ánte oñorairõ tetã ambuévare para Yvy mbytépe jerére oĩva, upéicha ipu'aka Cartago ha Tavetã Masendóña rehe, ha oñembojára ã tetãre.

Tuichaitégui Rróma yvy apekue hasy niko senádo rrománope oisãmbyhy porã (senádo rrománo niko pe Rróma Amandaje Guasu, ono'õhápe karaikuéra ojokuaikuaáva), ohechakuaa hikuái ojapouka va'erã tetã rembipota pya'eve ha upéva niko hasy tetã ituichaitereírõ. Upéicha avei, oñembohetavévo Rróma ñorairõhára aty ohechakuaa pe senádo mba'eguasuiteha niko ñorairõhára aty oĩrõ ipoguýpe oporokuái mbareteve hag̃ua. Kóicha jahecha ojekuaa mburuvicha taryrýi ohekasénte ipokaturã ha senádo rrománore oñoha'ã. Hetaitéma oñorairõ umi Rróma poguasu ha upéicha ho'a tavakuairetã

Tavakuairetã ipahápe, ojupi karai Octavio, Julio César ra'yanga, ha'e tuicha oñorairõ umi itúva jukaháre ha ipu'aka hesekuéra, omoĩ umi tetãvore ambuévare mburuvi pokatu guýpe, hákatu ojehecha heta tetã remimoĩmbyre oñemboguata jepe tavakuairetãicha. Augusto, Octavio réra pyahu, omombarete mburuvi pokatu omyatyrõvo hetã rekuái ha omboheko peteĩvo hetã ñesãmbyhy ha reko tee, upéicha oñepyrũ Rróma Mburuvi.

## Mandua'py

## Joajuha

Ñemohenda:Rróma Mburuvi
Akira (ta’ãngamýi)

***Akira*** (hapõñe’ẽme: アキラ) ha'e peteĩ ta’ãngamýi ojejapopyréva Hapõ retãme, ary 1988 jave. Omotenonde Katsuhiro Otomo. Imba'eapohára tenondegua ha'e Mitsuo Iwata, Nozomu Sasaki, Mami Koyama ha Taro Ishida.

## Ñemombe'u
Kaneda niko omyakã mitãrusu aty móto ári ohóva, ary 2019-pe, táva Neo-Tókio-pe, táva Tókio ári oñemopu'ã, okapu rire táva yma oikóvo Ñorairõ Guasu Mbohapyha. Ojetopa rire mitãrusu aty ambuéva oike ijyvy vorépe, peteĩ ijatyguágui, Tetsuo, sapy'ánte ojei ha tetã rekuái omokañy chupe. Upe guive Tetsuo ohasa ñeha'ãre omombaretéva chupe ha ome'ẽva chupe pokatu hekopegua'ỹva. Upéicha itavy vaipa ha imbaretereígui ikatu ombyai yvóra, imbaretekue ha'ete upe Akira-pe.

## Mba'eapohára

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1988 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi hapõñe'ẽme
Ñemohenda:Hapõ ra'angamyikuéra