open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuriju

thumb|260px|Kuriju.
**Kuriju** (, ), oje'e avei chupe **mbói jagua** térã **mbói ro'y**. Kuriju niko hína upe mbói tuichavéva ko ñande jerére jarekóva, ha ovy'a ýpe. Ho'u opa mba'e ikatúva ojagarra, kapi'yva, vakara'y, kure ha oimeraẽ mymba ýre ojáva hoy'u hag̃ua. Ha'e nañanderakái ñandesu'u hag̃ua ha ñambopochysérõ, okañýnte oho. Jajuhukuaa okérõ embalsádo ári oñemonguarahy jave. Jahasáramo ijypy rupi, oñapymi ha oho. Ikatu jepe sapy'ante ipirevai mba'e iko'ẽvo ha ñanera'ã ñandesu'u hag̃ua. Tuichapávo ohupytykuaa 9 terã 10 métro. Kurijúre heta mba'e oje'e japuréiva. *Mbói jagua* oje'égui hese, herakuã iñakã ojoguaha jaguápe, jaguáicha oñarõha, huguáipe ity'ãiha, ha upévape ñandekutuha ñanembotyryry hag̃ua ýpe ñande'u hag̃ua. Mamove ndaipóri péichagua mbói.

Kuriju ikatu ñandesu'u, hasy pevétante ñandéve, ñañandejukamo'ãi. Hãinguápe ndaipóri **[[mbói rendy]]**, ipukupukúrõ jepe umi hãi. Kuriju ojagarrávo hembi'urã oñepyrũ ojelia hese. Ha mbeguembeguépe ombopo'i ohóvo ija hag̃uáicha ijahy'ópe. Oimérõ ikãngue upe ojagarráva, ojeliápe hese omopẽmba. Ha péicha ombopo'ipo'i ohóvo, upéi omoinge ijurúpe ijapy ha oñepyrũ omokõ. Kuriju tuichárõ ha tuicharõ hembi'u, hasýpe omokõmba ha are oiko okaru'ỹre.

Kuriju jajuhu Paraguái, Vrasil, Argentina, Uruguái, Venezuela, Colombia ha ambue tetã oĩva Apeika (Amérika) Ñembýgotyo..

## Ikatu avei remoñe'ẽmie
* Oñemboka'irãi peteĩ Kuriju.
* Kurijukuéra oike ogaháre Paraguaýpe.

Ñemohenda:Mbói
Masakaragua'i

**Masakaragua´i** niko ha´e guyra´imi ndopytáiva peteĩ hendápe. Oje´e avei chupe Kuruvita térã Kuruvi. Oiko ogaháre ha avei oĩ hesaitéva. Masakaragua´i jajuhu avei Európape. Amérika yvýpe oĩ hetaitereí, a katu umi tenda ro´y hárupi sa´i nunga jajuhu.

Masakaragua´í ningo okaru yso ha panambi´i umívare ha ojaitypo yvyrakuápe. Oguerekokuaá irundy térã po ta´ýra. Jepive oiko mokõi masakaragua´i oñondive ha opurahei joivy.

Ñemohenda:Guyra
2010

**2010 ([[Papaha Rómapegua|MMX]])** ha'e akue peteĩ ary oñepyrũ akue peteĩ arapoteĩ hei'háicha Gyregório arapapaha.
»2009→‎***2010***→‎2011»
## Tembiasakue
* Yvyafrikape ojapova pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ, ipu'akavéva ha'eva Epaña.

## Oararecha'akue
*

## Omano'akue
* Lech Kaczyński - Mburuvicha Poloña-gua

## Joaju

----

...2009-2010-2011...
Montehermoso

thumb|300px|Montehermoso tupao
thumb|left|200px|Montehermoso
**Montehermoso** táva tetã Epañape, Cáceres provincia-pe.

Oikovéva: 5.817 (2016)

Ñemohenda:Epaña táva
Campora San Giovanni

thumbnail|250px|right|Campora San Giovanni

**Campora San Giovanni** ha'e niko peteĩ táva ojejuhu Itália retãme. Tavayguakuéra: 7.340 ava.

## Joajuha

Ñemohenda:Itália táva
Konfúsio

thumb|250px|Konfúsio
**Confucio** térã **Konfúsio**, ningo ha'e China avare ojehaíva chino ñe'ẽme kóicha: 孔子, Karaiñe'ẽme oñembohasa Maestro Kong ramo. Ko karai aranduete heñói ary 551 H. m. (Hesús ou mboyve yvy ape ári) ha ombojoja pysapẽ ary 479 pe. Konfúsio ningo ha'e va'ekue filósofo ha omoñepyrũ ypy upe "*[[confusianismo]]*" oje'eha. Ko jerovia kóva ningo ikatu ñamoñe'ẽ ko ára rupi umi Analectas rupive, upépe ohechauka mba'éichapa Konfúsio oñemongeta va'ekué umi hembiguáikuéra ndive.

Ñemohenda:Tekove Chinagua
Pichilemu

300px|thumb|Pichilemu.
**Pichilemu** ha'e peteĩ táva ojejuhu Chíle retãme. Tavayguakuéra: 12.392 ava.

Ñemohenda:Chile táva
Corbin Bleu

thumbnail|200px|Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers** (réra 21 Jasykõi-pe réra 1989), jekuaáva **Corbin Bleu** ha'e peteĩ oactúa, opurahéiva ha purahéi apoha estadounidense. 

## Ta'anga omúiva

### Téle-pe

## Okapegua
* MySpace ha'ete

Ñemohenda:Tekove Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua
Okambúva

Umi **okambúva** (**Mammalia**) ha'e mymba pujase'orekóva huguy akúva ikáma ojapo kamby omongaru hag̃ua imemby omokambúvo ichupe. Mymba okambúva hete haguepáva, omoheñóivo imembyrã, ogueraha ichupe ipype heñói peve, ha'ekuéra añónte ojapokuaa kamby imembýpe guarã. 

Ko'ágã ojekuaa 5486 mymba okambúva juehegua, umívagui 5 ha'e umi ikuateĩva (*monotremata*), 272 ha'e gua'amba (*marsupialia*) ha umi ambuéva, 5209, ha'e auparekóva (*placentalia*).

## Mandu'apy
Surinã

**Surinã** (holandañe'ẽme **Republiek Suriname**) ha'e peteĩ tetã oĩ yvate gotyo Yvyamérikape. Ijykére oĩ yvate gotyo Paraguasu Atlántiko; kuarahyresẽ gotyo Guiana Hyãsia; kuarahyreike gotyo Guyana; ha ñemby gotyo Brasil.

Surinam niko oreko 163.270 km² ha pépe ningo oĩ 439.117 tetãguakuéra. Itavusu héra Paramaribo ha tetã oñemboja'o 242 yvy pehẽnguépe.

Oñemosãso Holanda-gui 25 jasypateĩ 1975-pe.

## Mandu'apy
Pakova

[thumb|250px|[Pakova'a.]]
**Pakova** (, ) ha'e peteĩ ñana. Okakuáva hi'a sa'yju ha iporã tembi'urã.

Ñemohenda:Yvyra
Tĩ

thumb|200px|Yvypóra tĩ
**Tĩ** ha'e mymbakuéra ha yvypóra rete pehẽngue, upe rupi ohetũ ha ipytuhẽ hikuái. Tĩ ryepýpe oĩ mba'emi oikuaaukáva apytu'ũme mba'épa ohetũ. Yvypóra tĩ hova mbytépe oĩ, ikuára mokõi ha ikatu oikuaa tyakuã opaichagua. Mymbakuéra tĩ heko ambuéva, jaguakuéra ohetũkuaa porãite ha oipuru itĩ ojuhu hag̃ua hembi'urã térã oikuaa hag̃ua umi ijeheguáva; piraru ha piranare tĩ iñakã ári, upéicha ikatu oiko porãve y guýpe; guyrakuéra katu tĩngua ijuru ári ha nohetũporãi.

Tĩ rupive oike pytu, oike mboyve hetepýpe, tĩ rehe oñemopotĩ ha ojeipe'a mba'e ku'i ikatúva oporombohasýva.

## Ehecha avei
* Tĩ'ñe'ẽ
* Tĩngua

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tete
Ñandurire

**Ñandurire** ja'e *Dipsas turgidus* térã *Leimadophis almadensis-*pe jajuhúva Argentina, Bolivia, Brazil, Uruguay, ha Paraguái tuichakue. Ipara ku jarara térã kyryryóicha, ha upévare ojekyhyje chugui. Ñandurire hyeguy pytã, ha péicha pya'e jaikuaa mba'eichagua mbóipa ha'e. Maymávante he'i ñandurire rendy imbareteveha opaichagua mbói rendýgui, ha ñandesu'úrõ pya'eterei ñandejukaha. Ha'e jepe mba'evegusasu ndojapói ñanderehe ñandesu'úrõ, ha nañanera'ãi ñandesu'u hag̃ua. Oimérõ ñandesu'u, hasy'imi ñandéve ha ñañeñanduvai sapy'ante, nañandejukái. 

**Ñandurire** apytépe oĩ avei *Leimadophis poecilogirus*, michĩvéva umi ambuégui ha ndahyeguy pytãiva, ha S*ibynomorphus mikanii.*

Ñandurire rembi'uete jajyta. Ha'e katu oñandúramo oĩha ho'uséva chupe, ojere ovayvávo ha oñemomano. Karaiñe'ẽme upévape ja'e ***tanatosis***. Jaheja aremi rire ha'eño, opáy sapy'a, oñemongu'e ha oho.

## Mandua'py


Ñemohenda:Mbói
Ombu

thumb|260px

**Ombu** () oĩ peteĩ yvyra guasu Ñembyamérikaetéva: Argentina ha Uruguái. Oheñói pya'e porã. Ijyvate 12-18 m rupi. Jepe'a oreko iterei y, ojepytaso ama'ỹ. 

Ñemohenda:Yvyra
Ypegua

[thumb|200px|Ko ju´i ha´e peteĩ mymba [Ypegua]]
**Ypegua** () oñehenói opa umi mymba oikokuaáva ýpe ha avei yvy ape ári. Upéicha jajuhu ju'i, kururu, ha ambueve.

Ko'ãichagua mymba katuete ombo'a. Ha'ekuéra nomokambúi imembykuéra ojapoháicha umi okambúva. Iporã avei ja'e ko'ãichagua mymba nda huguy rakúiha, oiko rupi ýre.

Okakuaa ýpe, térã umi tenda he'õha rupi.

Ñemohenda:Mymba
Otyryrýva

**Otyryrýva** () oñehenói opa umi mymba oikokuaáva ýpe ha avei yvy ape ári, ha katu oikokuévo ombotyryry hye yvy rehe. Upéicha jajuhu mbói, karumbe, jakare ha ambueve.

Ko'ãichagua mymba katuete ombo'a, ha'ekuéra nomokambúi imembykuéra ojapoháicha umi okambúva.

Umi mboikuéragui ojekyhyjete ikatu rupi oporosu'u ha oporojuka.
Urupe

thumb|200px|Kóva ha'e peteĩ urupero
**Urupe** () oñehenói opa umi ñana'i joguaha osẽva yvyra pirukue itujupa va'ekue rehe térã umi yvy vai ape ári.
Jajuhu opáichagua ha opa sa'y. Ko'ag̃aite peve umi iñarandúva ndaikatúi he'i mba'épa ko'ã urupe rembiapo.
Oĩ tetã ikatukuaá hápe ojeporu urupekuéra tembi'úpe.(champiñones portobelo)

Ñemohenda:Tekovekuaaty
Ñemohenda:Tembi'u
Vaka

thumb|250px|Vaka
**Vaka** (), hérava avei **Tapi'i guasu**, mymba okambúva ha ojeguerekóva ogapýpe oñeguenohẽ hag̃uã chugui kamby ha hetave mba´e.
Heta tendá rupi oñemongakuaa vaka ojehepyme´ẽ hag̃uã ho´o, ipire ha hatĩngue.
Ikambyjyégui ojejapo kesu.

Ñemohenda:Mymba pysãkõi
Los Bybys

**Los Bybys** ha'e niko opurahéiva ha atõiha aty Méhiko pegua.

## Ava atõi

* Sergio Ramírez Prado(Jacaranda) - vocalista
* Ángel Arroyo Ríos - mbaraka
* Juan Carlos Navarro - bajo
* Gustavo Huerta Bravo - teclados
* José Alfredo García - saxo alto
* Martín Burgos Medina - saxo tenor
* Sandro Gutiérrez Ramírez - batería
* Edgar Ramírez Prado - percusiones
* Víctor Cruz Reyes - teclados

## Hembiapo
ª 1991 - Regresa
ª 1992 - Castigo
* 1993 - Ya No Llores
* 1994 - Corazón Barato
* 1995 - Canta Corazón
* 1996 - Cumbia Con Amor
* 1997 - Por Esa Mujer
* 1998 - Lo Mejor De Los Bybys
* 1998 - Románticos De América
* 1999 - Déjame Secar Tu Llanto
* 2000 - En Tus Manos
* 2001 - En Vivo Club San Antonio De Ranchillos
* 2001 - Vivo Batalla
* 2003 - Los Bybys - Lo Nuevo Del 2003
* 2007 - Mujeres 

### Atõi remix
*Los Bybys - Remixes
*Los Bybys - Buscala - Gala Mixer Dj Ocaranza®
*Los Bybys - Buscala Rmx
*Los Bybys - Buscala-Corazonbarato Mix
*Los Bybys - Con El Viento A Tu Favor - Rmx
*Los Bybys - Corazón Barato - Mixer Zone Dj Marcos & Dj Claudio
*Los Bybys - Enganchados
*Los Bybys - Entregate - Mix
*Los Bybys - Esa Mujer(Mix)
*Los Bybys - Esperate No Te Vayas - Gala Mixer Dj Bruno
*Los Bybys - Llorar Llorar - Volvere - Mix
*Los Bybys - Llorar Llorrar - Buscala - Gala Mixer Dj Marcosmix
*Los Bybys - Megamix En Vivo (Dj Kairuz)
*Los Bybys - Megamix
*Los Bybys - Megamix - Mixer House - DJ FLY
*Los Bybys - Mujeres '07 - Gala Mixer Dj Pity
*Los Bybys - No Llores Mas (Mix)
*Los Bybys - Nos Quedamos Solos - Rmx
*Los Bybys - Quiero Volver - Rmx
*Los Bybys Vs La Re Pandilla - En Tus Manos - Mixer Zone Dj Aguita

Ñemohenda:Puraheihára
Ñemohenda:Tekove Méhikogua
Anton Baron

**Anton Peter Baron** (oarahecha Katowicepe-Poloña, 1 jasypoteĩ 1957), ha’e kuimba’e arandu oñemomba’eguasúva tembikuaapavẽ ramo. Umi tembiapo ohaiva’ekue Tembikuaapavẽ reheguá ikatu jajuhu ñandutiguasúpe.

Ko´ag̃a, karai Anton Baron oiko táva Paraguaýpe ha ombo´e heta arandu róga rupi Paraguáipe. Ko karaí ningo ikatupyry avei ñekundaha ha aranduka mbo´epyru´ã jejajópe. Oñe´ẽ hetaiterei ñe´ẽ ha ikatu he´i ñe´ẽ mbykymimi guaraníme avei.

## Aranduka´aty ha Ñandutikuéra techapyrã
*Anton P. Baron rekove rehegua marandu
*Anton Peter Baron arandukakuéra
*Anton Baron Publicaciones. Ñanduti Rogué oĩva karaiñe´ẽme
*Ñanduti rogue haihára akãreñóĩ renda
*Tembikuaapavẽ
*Tembikuaapavẽ rapykuere

Ñemohenda:Tekove Poloñagua
Katowice

**Katowice**, ha´e táva opytáva Poloñape, oñehenói avei chupe *Ciudad de Stalin*. Upérupi ohasa hína ysyryguasu Klodnica ha Rawa.

## Ta´angarenda

Imagen:Cathedral in Katowice.jpg|Tupãovusu Katowice pegua.
Imagen:Rondo nocą.JPG|Katowice, Silesia,Poloña.
Imagen:Katowice - Panorama z tęczą.jpg|Ta´anga piraresa Katowice.
Imagen:PL-Katowice-Kosciol-Mariacki-2014 02.JPG|


## Ñanduti rogue techapyrã

* Katowice Ñanduti Rogue
* Katowice, Silesia
* Ava Aty Tavao Katowice pegua
* Katowice Mba´yruveve guejyha

Ñemohenda:Polóña táva
Kundaha

**Kundaha** ha'e tembiapo omotenondéva mayma ava arandu. Kundaha rupive ojejuhu hetaiteve mba´e pyahu ha avei ojekuaave heta mba´e yma ojekuaa´ỹva, ha upéicha ojehupyty teko porãve yvypórakuéra apytépe.

Karaiñe´ẽme oje´e chupe Investigación.

Ñemohenda:Tembikuaaty
Yrypy'avevúi

**Yrypy'avevúi** niko peteĩ yrypy'a mba'eichagua oikóva oñembohypy'ávo pe y oĩva ára pytúpe ha upéi ho'a yvágagui. Yryry'avevúi ou ijysaja ha ituichakue opaichagua. Pe y oñembohykúvo (ohasa rire 0° Celsius), yrypy'avevúi oñemongu'e ha oiko chugui y hykúva, sapy'ánte, pe yrypy'avevúi pya'eterei ikatu oñemongu'éta ha oiko chugui y tĩmbo. Ho'a vove yrypy'avevúi, péva ikatu oñemongu'imimi ára pukukue ha pyharekue oñembohypy'a jeýta, upéicha ojehecha yrypy'a tapére ha ivaiete ojehasa hag̃ua.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Y
2011

**2011** - ary. 

## Oararecha'akue
*

## Omano'akue
* Osvaldo Verón, 7 jasyapy
* Félix de Guarania, 14 jasyapy

## Joaju

----

...2010-2011-2012...
2012

**2012** - ary. 

## Oararecha'akue
*

## Omano'akue
* Hermann Guggiari, 1 jasyteĩ

## Joaju

----

...2011-2012-2013...
Kusuko

**Kusuko** (***Cuzco***,​ ***Cusco***/***Qusqu***) ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 359 203 ava.

### M

* Municipalidad del Cusco
* Gobierno Regional del Cusco
* Centro Regional para la Salvaguardia del Patrimonio Cultural e Inmaterial de América Latina
* Premios
* Documentos de la declaración de la ciudad del Cusco como Patrimonio de la Humanidad 
* Los patrimonios de la humanidad en el Perú ubicados en el mapa incluyendo información relevante. El Comercio, julio de 2009
Aeropuerto Dong Hoi

240px|right|thumb|Aeropuerto Dong Hoi
**Aeropuerto Dong Hoi**, aeropuerto, Đồng Hới, táva tetã Vietnampe, Quảng Bình provincia-pe.

Ñemohenda:Pepo'atãrupa Vietnam-gua
Táva Ho Chi Minh

240px|right|thumb|Táva Ho Chi Minh
**Táva Ho Chi Minh** (ojeheróva ymaguare **Saigon**) ha'e niko táva tuichavéva ha orekovéva tapichakuéra Vienã retãme. Ko távape oiko 9.659.311 tapicha 2013-pe. Oĩ osẽhápe pe ysyry Saigõ ha yvate gotyo osẽhágui Ysyry Mekong.

## Ñemohenda

Ñemohenda:Vienã
Ñemohenda:Vietnam táva
Arequipa

**Arequipa** (*Villa de la Asunción de Nuestra Señora del Valle Hermoso de Arequipa*) runa simi: Ariqipa, ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 749 291 ava.

## L
* Mariano Melgar
* Mario Vargas Llosa

### M

* Municipalidad Provincial de Arequipa
* Gobierno Regional de Arequipa
* Arequipa, Patrimonio Cultural de la Humanidad
Trujillo (Perũ)

**Trujillo** (*Trujillo de Nueva Castilla*) runa simi: Truhillu, ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 804 296 ava.

## L
* Alejandro Romualdo
* Víctor Raúl Haya de la Torre
* Carlos A. Mannucci

### M

* Municipalidad Provincial de Trujillo
* Gobierno Regional de La Libertad
* Distrito Judicial de La Libertad, información turística.
Piura

**Piura** (*San Miguel de Piura*) runa simi: Piwra, ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 450 363 ava.

1532

## L
* José Cayetano Heredia
* Miguel Grau
* Juan Velasco Alvarado

### M

* Municipalidad Provincial de Piura
* Gobierno Regional de Piura
Kíto

**Kíto** (*San Francisco de Quito*) ha'ehína táva guasu Ekuadóry, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 1 980 478 ava.

#### Guápulo


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


Ñemohenda:Ekuator táva
Rróma

**Rróma** ha'e peteĩ táva Itália pegua, hetã ha tetãvore Lásio tavusu. Ko távape oiko 2018 jave amo 2 857 321 tapicha, ha'e pe orekovéva tapichakuéra umi Itália táva apytépe ha mbohapyha opa umi táva ambuéva apytépe Európa Joajúpe.

Rróma marandeko, 3.000 ary pukukuévo, ojehecha omyasãirõguare ipokatu oparupi para Mediterráneo jerére ha Európa tuichakuévo, Kuarahyresẽ Ag̃uigua ha Yvate Áfrika vorekue. Oiko chugui Tavakuairetã ha Mburuvi rrománo tavusu, ha upéicha ojehechakuaa tava guasuite peteĩha yvy ape ári, oñemombytehápe peteĩ tetãma tuichavéva ymaguare. Ojehecha hembiejakue oparupi avano'õ, arandupy, ñe'ẽte, ñe'ẽporãhaipyre, tembiapoporã, jogapokuaa, tekoiterape ha tekoporã rembiecharãme.

Ko távape ojejuhuvéva umi óga ha mba'e ymaguare marandekógui henyhẽmbáva yvy ape ári; imbytépe ojejuhu ivorekue tujavéva, ojerehápe hese umi Aurélio mongoraha, upépe oñemopu'ã óga ha ambue 3.000 ary pukukuévo, upévare ojehechakuaa marandeko, tembiapoporã ha arandupy rembiechapyrã tuichavéva ramo Yvy vorekue kuarahyreikeguápe. Ary 1980 jave, oiko chugui peteĩ Yvypóra reko rembiejakue Unesco rupive.

Rrómame avei ojejuhu jeroviapy katóliko mbyteha, ojehechakuaáva táva marangatu upe jeroviápe, ko táva añoite avei upe orekóva tetã hekosãsóva ipype: Táva Vatikáno. Upévare ojehero va'ekue avei Tetãnguéra Tavusu.

## Mandu'apy
Karáka

**Karáka** (**Caracas**) ha'e Venesuéla tavusu, oĩ tetã kuarahysẽ gotyo. Ko tavaguasúpe oiko 2.808.937 tavaygua.

## Mandu’apykuéra


Ñemohenda:Venesuéla táva
Parĩ

thumb|right|260px| Parĩ

**Parĩ** (*Lutèce*) ha'ehína táva guasu Hyãsia, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 2 203 817 ava. Oguereko heta herakuã ta'ãnga'ita Yvyrapã Pu'aka-icha ha Eiffel Óga tuicha-icha.

Paris-Tour Eiffel-094-2004-gje.jpg|Tour Eiffel
Paris-von Montmartre-150-p18-2017-gje.jpg|Paris
Paris-Notre Dame-138-Apsis-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Pont Alexandre III-108-2017-gje.jpg|Pont Alexandre III
Paris-Palais Royal-122-2017-gje.jpg|Palais Royal
Paris-Place des Vosges-116-Boegen-2017-gje.jpg|Place des Vosges
Paris-St Eustache-130-Transept-2017-gje.jpg|St. Eustache
Paris-Vom Arc de Triomphe-082-Sacre Coeur-1991-gje.jpg|Paris



Ñemohenda:Hyãsia táva
Aténa

thumb|right|250px|Aténa Acropilos

**Aténa** (*Αθήνα (*Athína*)*) ha'ehína Gyrésia tavusu, ojejuhu hetã vore kuarahy resẽyguápe. Ko távape oiko 745 514 ava. 

## Joajuha

* Web oficial (Gyresiañe'ẽme).
* Organismo de Transporte Urbano de Atenas (Gyresiañe'ẽme).
* Ministerio Griego de Cultura (Gyresiañe'ẽme).
Aeropuerto Tan Son Nhat

240px|right|thumb|Aeropuerto Tan Son Nhat
**Aeropuerto Tan Son Nhat** (*Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất*), aeropuerto, Táva Ho Chi Minh, táva tetã Vietnampe, Dong Nam Bo.

Ñemohenda:Pepo'atãrupa Vietnam-gua
Selena

**Selena Quintanilla-Pérez** puraheihára, ohai, actor ha purory mohendáha Méjikogua ha Amerikagua. Heñói Texas, EE.UU., 1971-pe, omano Texas 31 jasyapy 1995-pe. 

## Guerohory
* Grammy Awards, 1994
* ACE Awards, 1993
* Premio Lo Nuestro Awards
* Tejano Music Awards

## Joaju okapeguávandi
* Official page

Ñemohenda:Puraheihára
Ñemohenda:Tekove Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua
Vogota

**Vogota** (karaiñe’ẽme: *Santa Fe de Bogotá*) ha'e Kolómbia tavusu, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 6 776 009 ava.

Ñemohenda:Kolómbia táva
Túpac Amaru II

*Túpac Amaru II* térã **José Gabriel Condorcanqui Noguera**  (* Cusco, 19 Jasyapy 1738-gua - Cusco,  18 Jasypo 1781-gua) oĩ ko Perũpe, sununu Amerika Latina.
 
## Links
* Túpac Amaru: el gran rebelde del programa de TV "Sucedió en el Perú"
* Orders for execution of Túpac Amaru II, 1781, by magistrate José Antonio de Areche
* Un mundo aparte Escrito por Antonio Núñez Jiménez
* El Album de Ayacucho Escrito por José Hipólito Herrera
* Los comuneros Escrito por Germán Arciniegas

Ñemohenda:Tekove Perũgua
Iquitos

**Iquítos** (San Pablo)  runa simi: Ikitus, ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 406 340 ava.

## Joaju

* Ayahuasca - Shamanic Healing Center in the Amazon - Peru  - Ayahuasca and turismo ecologico - iquitos - Peru.
*Portal del Sistema de Información de la Diversidad Biológica y Ambiental de la Amazonía Peruana Información científica sobre la Amazonía.
* ikitos.com - La Comunidad Virtual de Iquitos, Perú sitio de servicios y informaciones para y sobre Iquitos, con rubro turistico en Español y en Inglés.
* ACOBIA-DWAzoo Centro de Rescate del Manati Amazónico / Amazon Manatee Rescue Center, Iquitos, Peru
* Guía en castellano de la ciudad de Iquitos y sus alrededores
* Guía en castellano de loreto
* web de iquitos noticias
* Ciudad Iquitos portal de la turismo en la ciudad de Iquitos 
* Mapa de Iquitos Iquitos desde el cielo desde Google Maps en www.lorito.com.pe .
* Pro&Contra Diario Regional de Loreto Pro&Contra Diario Regional de Loreto
* Cruceros en el Amazonas. Turismo y Ocio. 2.4.2008
* Información turística y fotos de Iquitos
Kahamarka

**Cajamarca** *San Antonio de Cajamarca* (runa simi: Kashamarka) ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 283 767 ava.

### M

* Gobierno Regional de Cajamarca
* Municipalidad Provincial de Cajamarca
* Instituto Nacional de cultura región Cajamarca
* Asociación los Andes de Cajamarca
Inka Garcilaso de la Vega

*Gómez Suárez de Figueroa* **Inka Garcilaso de la Vega** (o’arahecha Cusco-Perũ,  12 jasyrundy ary 1539 – omano Córdoba, España  23 jasyrundy ary 1616 jave), ha’e kuimba’e aranduoñemomba’eguasúva ñe’ẽpapára haihára perũano ramo.

## Hekovepy
Tayta: Sebastián Garcilaso de la VegaMama: Isabel Chimpu Ocllo.

## Hembiapo Ñehẽsa’ỹijo

## Hembiapokue
* Diálogos de Amor (traducción) - 1586
* La Florida - 1605
* Comentarios Reales de los Incas - 1609
* La Conquista del Perú - 1613

## Links

Ñemohenda:Tekove Perũgua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Perũgua
Callao

thumb|right|250px|Tetãvore Callao -
**Callao**  runa simi: Kallaw, ha'ehína táva Perũ, oĩ kuarahy resẽ tetã retãme. Ko távape oiko 876 877 ava.

siglo XVI

## L
* Manuel Cipriano Dulanto
* Alejandro Granda Relayza
* Luis Bedoya Reyes
### M

* Municipalidad Provincial del Callao
* Gobierno Regional del Callao
* Todo Callao
* Guía de Calles Lima y Callao
Iran

**Irã**, héra tee hína **Tavakuairetã Islã jeroviápe Irã** (Peysiañe'ẽme, **جمهوری اسلامی ایران**, oje'éva ‘Yomhurí-ye Eslamí-ye Irán’), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ijyvy Kuarahyresẽ Aguĩguame oĩva, Kuarahyreike Ásiape. Ko tetã héra niko **Péysia** amo 1000 ary Kirito mboyve ary 1935 peve yvy pehẽngue kuarahyreikeguápe, ko'ãga oñembohéraramo jepe ko tetã rera mokõi, ojeiporu gueteri Péysia ha Irã. Ijerére ojejuhu Pakistán ha Ahyganitã kuarahyresẽ ngotyo; Tuykomenitã ojejuhu yvate kuarahyresẽ ngotyo; upw para Káspio ojejuhu yvate gotyo; Aservaijã ha Armenia yvate kuarahyreike gotyo; Tuykía ha Iráke kuarahyreike gotyo ha, ipahápe, y rembe'ýre ojejuhu parapyte Péysia pegua ñemby ngotyo.

Ko tetã niko tetã ijyvy tuichavéva 18ha, ijapekue hína amo 1&nbsp;648&nbsp;195&nbsp;km², Irãme oiko amo 80 sua tapichakuéra ijypykue opaichagua. Ko tetã niko mba'eguasuite yvy ñesãmbyhýme ojejuhúgui Kuarahyresẽ Aguĩgua, Mbyte Ásia ha Ñemby Ásia apytépe. Teerã niko ko tetã itavusu, táva guasuite ojejuhuhápe tetã porokuái pyenda, umi mba'apoha ha ñoñemuha tuichavéva ha Irã arandupy pyenda ave. Irã niko tetã mbarete osẽ tenondeve umi tetã ambuévagui ijerére oĩva ojekuaa hetaite itakyra rupa ha mba'etĩ ijyvy apekue guýpe ha y rembe'ýpe, upéicha heta ára guive ko tetã omono'õ viru umi mba'ére.

Irã ijypykue opaichagua, ojeikuaa oĩ tapichakuéra ijypykue Peysiagua (hetavéva), umi ijypykue Aservaijã pegua, kurdokuéra, lor kuéra, tuykománo kuéra ha balochi kuéra avei, heta ambuéva mbytépe, oĩ Irã arandupy teépe ha omomba'eguasu ko tetã. Umi ijypykue aravekuéra hetakue michĩmi Irãme (amo 1%).

Irã ha ku tetã ijyképe, Iráke, niko oñepyrũhápe umi avano'õ tujavéva Yvýgui. Las primeras dinastías conocidas en el oeste de Irán son las de Elam, amo ary 2800 Kirito mboyve guive. Umi medokuéra ojapo akue mburuvi guasu peteĩha oñemyasãi va'ekue Kuarahyresẽ Aguĩgua mbytére amo ary 625 Kirito mboyve. Umíva rire ou upe Mburuvi akeménida, ho'áva'ekue Gyrésia poguýpe upe Mburuvi seleúsida rehe, karai Alehándoro Mágno porokuáire, ha upéi ou umi tetã hekosãsóva ambuéva, upe Mburuvi Párto ha Mburuvi Sasánida. Musulmãnguéra oipyhy ha oñemyasã ku yvýre la ary 651 Kirito rire, upéicha Peysiañe'ẽ oñemyasã avei opa ku tetã ijapekue tuichakue ha heta mba'e Irã arandupýgui oike Islãme.

Porokuái peteĩme opa 1979-pe, tetãyguanguéra oñemopu'ãvo oity hag̃ua pe porokuái peteĩme Islã jerovia ñemopu'ã rupive, umi ojeroviáva chíi rapére, upéicha oñemoheñói ko tavakuairetã Islã jeroviáre ára 1 jasyrundy ary 1979-pe.

Irã niko peteĩ umi tetã omoheñóigui Tetãnguéra Joaju aty. Irã rekuái oñemboguata ha oñemopyenda Islã Tavakuairetã Léi guasu 1979 rupive, hekome'ẽva opa umi tetã rekuái pehẽngue. Tetã sãmbyhyhára tuichavéva niko upe Irã Mburuvicha guasu, ára ha ára tendota oiporokuáiramo jepe. Tetã jerovia tee niko Islã chíi ha iñe'ẽ Peysiañe'ẽ.

## Mandu'apy

## Joaju

* Mburuvicha guasu renda tee Internet-pe.
* Tavakuairetã rendota renda tee Internet-pe.

Ñemohenda:Irã
Aeropuerto Ca Mau

240px|right|thumb|Aeropuerto Ca Mau
**Aeropuerto Dong Hoi**, aeropuerto, Ca Mau, táva tetã Vietnampe, Cà Mau provincia-pe.

Ñemohenda:Pepo'atãrupa Vietnam-gua
Andrés Cáceres

thumb|right|250px|Andres Cáceres

 
**Andrés Avelino Cáceres Dorregaray** (* Ayacucho, 1836 -  † Lima, 1923) mburuvicha Perũpe oisãmbyhyva'ekue 5 Jasypoteĩ ary 1886 guive 10 Jasypoapy ary 1890 peve ha 10 Jasypoapy ary 1894 guive 20 Jasyapy ary 1895 peve.

## Hekove

O'arahecha Ayacucho  10 Jasypateĩ ary 1836 óga opytáva. Ha'e don Domingo Cáceres y Oré ra'y ha doña Justa Dorregaray Cueva memby. Itúva ombo'eva'ekue ary San Cristóbal de Huamanga). 

23 Jasypa ary 1923.
## Hembiasa ñemboguata

## Omyakãvo tetã

### Ohupytýva Gobierno

## Hembiasa Política-pe

## Ikatu ojehecha
* Perũ
* Partido Constitucionalista

 
## Ojoajúva okápe

Ñemohenda:Mburuvicha Perũgua
Aeropuerto Phu Cat

240px|right|thumb|Aeropuerto Phu Cat
**Aeropuerto Phu Cat**, aeropuerto, Quy Nhon, táva tetã Vietnampe, Bình Định provincia-pe.

Ñemohenda:Pepo'atãrupa Vietnam-gua
Pepo'atãrupa Pleiku

240px|right|thumb|Aeropuerto Pleiku
**Pepo'atãrupa Pleiku** (Vieñañe'ẽ: Sân bay Pleiku), oime táva Pleiku, tetã Vienã-me, ko pepo'atãrupa oguereko peteĩ tape tuichakue ha'éva 1817m x 30 m (asfalto), ikatu oipuru peteĩ aviõ ha'éva ATR-72 háicha.

## Mo'õpa oho

* Vieña Airlines (Ho Chi Minh) (pepo'atãrupa Tan Son Nhat).
* Vieña Airlines (Hanoi) (pepo'atãrupa Noi Bai).
* Vieña Airlines (Ho Chi Minh) (pepo'atãrupa Da Nang).

## Madu'apy
Ñemohenda:Pepo'atãrupa Vietnam-gua
Rosa de Lima

*Rosa de Lima* térã **Isabel Flores de Oliva**  (* Lima, 30 Jasyrundy 1586-gua -  † Lima,  24 Jasypoapy 1617-gua) oĩ ko Perũpe, santu Amerika.
 
## Véase también
* Martin de Porras
* Juan Masías
* Toribio de Mogrovejo
* Francisco Solano

## Links

* Arzobispado de Lima: Vida de Santa Rosa de Lima
* Biografía y semblanza espiritual de Rosa de Lima en Dominicos.org
* Orden Predicadores Dominicos Perú Santa Rosa
* Santa Rosa en el Arte
* Homenaje a Santa Rosa de Lima (video)
* Basílica Santa Rosa de Lima (Bs As, Argentina)
* Website de la Iglesia de Santa Rosa de Lima (Sittard, Países Bajos)
* Parroquia Santa Rosa de Lima El Palmar - Murcia, Diócesis de Cartagena en España

Ñemohenda:Tekove Perũgua
Ñemohenda:Hesu rape
Kyoasiañe'ẽ

Oĩ ko itavaguasu ha'ehína **Kyoasiañe'ẽ**Kyoasia, Europape tetã. 
* Tavayguakuéra: 6.200.000 ava (1995).
* Iso-639-1=hr, 639-2=hrv, 639-3=hrv.
right|frameless|border
thumb|right|Kyoasiañe'ẽ 1100. 
thumb|right|Kyoasiañe'ẽ 1200.
thumb|right|Kyoasiañe'ẽ 1368.
thumb|right|Kyoasiañe'ẽ 1380-1400.


Image:Latin alphabet Aa.svg|(**a**)
Image:Latin alphabet Bb.svg|(**be**)
Image:Latin alphabet Cc.svg|(**ce**)
Image:Latin alphabet Čč.png|(**če**)
Image:Latin alphabet Ćć.svg|(**će**)
Image:Latin alphabet Dd.svg|(**de**)
Image:Latin alphabet Dždž.png|(**dže**)
Image:Latin alphabet Đđ.svg|(**đe**)
Image:Latin alphabet Ee.svg|(**e**)
Image:Latin alphabet Ff.svg|(**ef**)
Image:Latin alphabet Gg.svg|(**ge**)
Image:Latin alphabet Hh.svg|(**ha**)
Image:Latin alphabet Ii.svg|(**i**)
Image:Latin alphabet Jj.svg|(**je**)
Image:Latin alphabet Kk.svg|(**ka**)
Image:Latin alphabet Ll.svg|(**el**)
Image:Latin alphabet Ljlj.png|(**elj**)
Image:Latin alphabet Mm.svg|(**em**)
Image:Latin alphabet Nn.svg|(**en**)
Image:Latin alphabet Njnj.png|(**enj**)
Image:Latin alphabet Oo.svg|(**o**)
Image:Latin alphabet Pp.svg|(**pe**)
Image:Latin alphabet Rr.svg|(**er**)
Image:Latin alphabet Ss.svg|(**es**)
Image:Latin alphabet Šš.png|(**eš**)
Image:Latin alphabet Tt.svg|(**te**)
Image:Latin alphabet Uu.svg|(**u**)
Image:Latin alphabet Vv.svg|(**ve**)
Image:Latin alphabet Zz.svg|(**ze**)
Image:Latin alphabet Žž.png|(**že**)


* Institut Kyoasiañe'ẽ 
* Kyoasiañe'ẽ Academy 

Ñemohenda:Európa ñe'ẽnguéra
Ñemohenda:Kyoasia
Ñemohenda:Vónia ha Hesegovína
Ñemohenda:Indoeuropa ñe'ẽ
José Félix Estigarribia

**Mariscal José Félix Estigarribia** (Karaguatay, 21 jasyporundy ary 1888 jave – Altos, 7 jasypoteĩ ary 1940 jave) kotyguahẽha José Félix Estigarribia ojeporavo Jefe del Estado Mayor del Ejército ary 1930 jave, peteĩ ary rire, 1931 jave, oñenombra comandante Primera División de Infantería ramo. Péicha comandante en jefe del ejército ha ombohape operación, orekóva Cháko Ñorairõ (1932-1935) hembipotápe.

Estrategia ha táctica ombohapéva ogueru jesareko academia castrense yvóra jerépe, ko’ág0Ò peve oñehesa’ỹijóva. Ohsprjo umi boliviano ani ohasa río Paraguái gotyo ha ombyai potente división enemiga oiporúvajegueru ha jeguerahápe combate de posición ha técnica guerra de guerrirrilla ramo.

Ko’ápe ojejuhu Estigarribia rembiporu umi diploma, mueble, ijao civil, uniforme, condecoración ha biblioteca. Avei ojeguereko aviõ rembyre omotenondeva’ekue upe accidente aéreo vaiete pya’eterei ogueraháva ichupe, upérõ ha’e Presidente de la República Paraguáipe.

Ñemohenda:Tekove Paraguaigua
Martin de Porras

thumb|250px|right|Martin de Porras (1579-1639)

**Martin de Porras Velásquez** térã **San Martín de Porres O.P.** (* Lima, 9 Jasypakõi 1579-gua - † Lima, 3 Jasypateĩ 1639-gua) oĩ ko Perũpe, santu Amerika. Patrón universal de la justicia social.

## Véase también
* Rosa de Lima
* Juan Masías
* Toribio de Mogrovejo
* Francisco Solano

## Links

* Biografía y semblanza espiritual de Martín de Porres en Dominicos.org
* Tradiciones Peruanas: Los ratones de Fray Martín
* Milagros de San Martín de Porres
* Los Santos de Lima - del programa de TV "A la vuelta de la esquina" 
* Fragmento de la película "Fray Martín de Porras" (México - 2006) 
* Caballeros de la Hermandad de San Martín de Porres 
* Novena a San Martin de Porres

Ñemohenda:Tekove Perũgua
Ñemohenda:Hesu rape
Kike Pedersen

**Cristóbal Pedersen Torales**, ha´e mitãrusu paraguáigua arpa mbopuha. Oñepyrũ va´ekue ko tembiapópe itúva ndi oreko jave 13 ary. Ag̃a g̃uarã Kike omboajéma peteĩ mbo´ehaó ijojaha´ỹva Paraguái-pe hérava "Arpa Róga", upe arpista Luís Bordón rérapegua. Ko tembiapo omotenondékuri itúvakuéra karaí Cristóbal Pedersen ha Ña Gladys Torales, ha ambué ipehenguekuérandi.

Kike ningo ohóma ombopu hi´árpa opaite hendárupi, ikatu ñamboysýi: Inglaterra, Escocia, Francia, Alemania, Israel, ha hetave tetã Europa ha Sudamérica-pe.

## Hembiapokue
Kike ningo ojapo ha´ete voi heta mba´epurory, ko´ápe amboysýi umi ojekuaavéva:
*“Indio latino”
*“Cacique jeroky”
*“Arpa róga”
*“Maitei América”
*"Vuelo de Luciérnagas"
*"Un Deseo"
*"Cálido Sol"
*"Néike javy’a"
*"Newcastle to Peterborough"

Umi álbum kuéra katu oĩ ko´ãva: Inspirations, Lo mejor de Kike Pedersen, Latin America Trip y Harp3 from Paraguay.
Kike omba´apo avei oñemombarete hag̃ua pe vy´aguasu “Asunción, Capital Mundial del Arpa” ha Festival Mundial del Arpa ojejapóva jepi Paraguýpe ára ha ára.

Ary 2009 jave, Centro de Liderazgo Estratégico del Paraguay (CLEP), ombojopói Kike Pedersen-pe ome´ẽvo chupe Premio a la Creatividad y la Competitividad.

## Tendakuéra maranduve raity
thumb|150px|Kike Pedersen
*Kike Pedersen Creightons Collection (en Inglés).
*BBC Music Kike Pedersen, Yasmín Levy ndive
*Premios Líderes del Paraguay – Kike Pedersen
*ABC Color, Kike Pedersen mba´epurory
*World on 3 – Kike Pedersen
*Nota a Kike Pedersen BBC News-pe
*Vídeo de Kike Pedersen ombopu jave Dulce Katerina árpape
*Concierto Electroacústico de Kike Pedersen
*Recital Kike Pedersen ome´ẽva´ekue en Citibank Asunción peguápe
*World Routes BBC – Kike Pedersen
*Arpa Róga
*Maiteí América
*Kike Pedersen mostró su versatilidad interpretativa
*Festival Mundial del Arpa
*Marandu diario La Nación Asunción Paraguay peguápe
*The 58 strings of Kike and Kadialy
*Cierre del Festival Mundial del Arpa en Asunción
*Diario Última Hora Noticias Arpa Electrónica de Kike Pedersen
*Embajada de Paraguay en Tokio - Japón, Programa del Festival Mundial del Arpa
*Paraguayan Harps
*Villa Florida, ciudad natal de Kike Pedersen
*Turismo.com.py

## Techapyrã ambue tendápe oĩva
*Kike Pedersen Ñanduti Rogue

Ñemohenda:Tekove Paraguaigua
Amba'y

thumb|260px
**Amba'y** (, ). Bolíviape héra **ambáiba** ha Tupípe oje'e chupe **ambaýba**. Paraguáipe oĩ *amba'y ju*, *amba'y pytã* ha *amba'y sa'yju*. 

Amba'y yvyra hu'ũ, opẽ reíva ha hoguéva umi hakã ru'ãme. Imáta ha umi hakã ijapytekua ha hese ovy'a peteĩ tahýi sa'yju'i ñandesu'u rasýva. Hogue ape rovy ha havara, yguýpe katu morotĩ. Ojeiporu guámpa hanba'e ñambosỹi ha ñambovera hag̃ua.

**Amba'y** rogue ha umi hoky iporã ja'u ñandehu'u térã ñande ahy'o rasýrõ. Iporã avei pyti'a chiãme, ásma ha bronquitis jarekórõ, ha avei ou porã kuña imba'asyguejy pohýirõ. Hogue ha hokykue ñambopupu.

Amba'y'a hi'ajúpe sa'yjuvy ha he'ẽ asy. Hi'a iñapesã ojuehe, ijapu'a ha ipo'i puku osãingo. Guyra ovy'a hese ha mitãnguéra ho'usénte avei. Ndaikatúinte ja'u heta he'ẽ raságui.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Yvyra
Arasa

thumb|260px|Arasa hi'a
**Arasa** (, ) peteĩ yvyra'i Amérikaetéva.

## Hi'a hi'upy
Hogue ha hi'a oreko mba'épa ojapo omboguapy tembi'u, omokã ñande ryepypegua tembi'u ratykue, ombohuguyguejy porã kuñanguérape, ohundi tymba chu'ikuéra..

## Enlaces


Ñemohenda:Yvyra
Cedron

thumb|200px|
**Cedron** (, ) peteĩ ñana Amérikaetéva.

Hogue ha ipotykue oreko mba'épa ojapo omboguapy porã tembi'u ha ñanembohy'ái. Ha'e avei pohã tyepy yvytu ha tyerasýpe guarã..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Jaguarete ka'a

thumb|250px|
**Jaguarete ka'a** (, ) peteĩ ka'avo Amérikaetéva.

Hogue ha hakã pyahu oreko mba'épa ojapo ñanembohetia'e, ñanembojuruhe, omboguapy ñane rembi'u. Omondo avei akanundu, orairõ tymba chu'i ha sevo'ikuéra. Omombia mba'asy ñande py'águi..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Kapi'i katĩ

**Kapi'í katĩ** ha **jasape** () peteĩ ka'avo Amérikaetéva.

Hapo oreko mba'épa omboguapýva tembi'u, yvytúpe guarã, tye rasy, ñanemonguaru ha ñanembohy'ái. Omopotĩ avei ñande ty rape tymba chu'ikuéragui (tyasy)..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Mburukuja

thumb|250px|
**Mburukuja** (epáñañe'ẽme: *mburucuyá, maracuyá, pasionaria*) (*Passiflora caerulea*) ha'e peteĩ ka'avo Amérikaetéva.

Ojepurupaite pe ka'avo oreko mba'épa ojapo hu'u pohã, oipyso ñane pytuhẽ rape, tyépe guarã (chiri), oryryipávape guarã..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Pyno

thumb|200px|
**Pyno** (, ) peteĩ ñana Europaetéva.

Hogue ha hu'ãngue ipoty reheve oreko mba'épa ojapo ombohetia'e jekaru, omokã tembi'u ratykue ñande ryepýpe, omopotĩ tymba chu'ígui, omohu'ũ pire ha pirekyrýu (mucosas), ojoko tuguy ñehẽ..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Para para'i

thumb|260px
**Para para'i** (, ) peteĩ ka'a Ñembyamérikaetéva.

Ipire, hakã, hogue oreko mba'épa ojapo omopotĩ ñande rete, ñanemonguaru, kangue rasýpe guarã, ombopere ai.

## Enlaces


Ñemohenda:Yvyra
José María Arguedas

*José María Arguedas Altamirano*' (o’arahecha Andahuaylas-Perũ,  11 jasyteĩ ary 1911 – omano Lima, Perũ  2 jasypakõi 1969 jave), ha’e kuimba’e aranduoñemomba’eguasúva ñe’ẽpapára haihára perũano ramo.

## Hekovepy
Tayta: Víctor Manuel Arguedas ArellanoMama: Victoria Altamirano Navarro.

## Hembiapo Ñehẽsa’ỹijo

## Hembiapokue
### Novelas y cuentos
* 1935 - *Agua. Los escoleros. Warma kuyay*. Cuentos. 
* 1941 - *[[Yawar Fiesta (novela)|Yawar Fiesta]]*. Novela. 
* 1953 - *La muerte de los hermanos Arango*. Cuento. 
* 1954 - *[[Diamantes y pedernales]]*. Novela.
* 1958 - *[[Los ríos profundos]]*. Novela. 
* 1961 - *[[El Sexto]]*. Novela. 
* 1962 - *[[La agonía de Rasu Ñiti]]*. Cuento.
* 1964 - *[[Todas las sangres]]*. Novela. 
* 1965 - *El sueño del pongo*. Cuento.
* 1967 - *Amor mundo y todos los cuentos*. Cuentos.
* 1971 - *[[El zorro de arriba y el zorro de abajo]]*. 
* 1973 - *Cuentos olvidados*.  

### Poesía
* 1962  - *Túpac Amaru Kamaq taytanchisman. Haylli-taki.* 
* 1966 -  *Oda al jet*.
* 1969 -  *Qollana Vietnam Llaqtaman / Al pueblo excelso de Vietnam*.

## Links

* Arguedas en El Poder de la Palabra
* Biografía de Arguedas
* Biobibliografía comentada de Arguedas
* Monografía sobe Arguedas
* Portal sobre Arguedas
* Arguediana: Sección de ''Ciberayllu'' dedicada a José María Arguedas
* Homenaje a Arguedas en ''Revista Miríada''
* Escribir contra la muerte 
*  DESACOMPASADO, Análisis de la identificación y melancolía en el devenir de José María Arguedas
* "Entre la ideología y la arcadia" de Mario Vargas Llosa
* Video de vida y obra

Ñemohenda:Tekove Perũgua
Konsepsiõ (Chíle)

**Concepción** ha'ehína táva Chile. Ko távape oiko 223.574 ava (2017 ary).

## Ta'ãnga

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Arandukapurupyre
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, v.28

## Hecha avei
* Gran Concepción

## Joaju okapeguávandi
* Sitio Oficial de la Municipalidad de Concepción 

Ñemohenda:Chile táva
Blas Marangatu

thumb|200px

**Blas Marangatu** niko pohãnohára ha avare. Heñoi'akue Sebaste, Armenia-pe, ary 250 rupi. Blás Marangatúpe ojekuaákuri ipokatúre mba’asy pohãnóme. Peteĩ jey ha’e omonguerava’ekue peteĩ mitã ijahy’opa’ãva’ekue pira kanguépe. Upégui ou pe hay’o ñemongarai, jepokuaa hi’aretéva, ojejapóva Blás Marangatu árape. Omanókuri ary 316-pe.

Ára 3 jasykõiguápe oñemomorã Blás Marangatu ára, ha’éva Paraguáy retã rerekua ha avei ahy’o rerekua. Ñane retãme oĩ mokõi táva oguerovy’avéva Blás Marangatu ára: Pirivevúi ha Ita. Avei oñemomorã Ciudad del Este ha Colonia Obligado-pe. Upéicha avei opavave táva Paraguay retãmegua oguereko peteĩ jeikoha térã tavapehẽ ogueraháva Blás Marangatu réra. Pirivevúi ha Itápe, og̃uahẽvo ára 3 jasykõi, Blás Marangatu ára, ijaty tupãópe hetaiterei tapicha oñembojáva oaguyjeveme’ẽvo ichupe iñemongueráre. Umi oñembojáva Blás Marangatu rendápe oñemonde ha’éicha, ijao morotĩ ha ijatukupére ojeaho’i aopehẽ isa’y pytãvape. Umi ijahy’orasýva oha’ã Blás Marangatu ku’a térã ajúra peteĩ inimbope pytãme ha upéva oipuru upe ijahy’orasýva. Omoĩ mbo’ýrõ ijajúri térà ijyváre, kurundúrõ, okuera peve. “¡Karai Blás nemarangatuetéva!, eipytyvõmína ko mitã ijahy’opa’ãvape”, ha’ehína ñe’ẽ mba’ejerure oipurúva sykuéra ku imemby ijahy’opa’ã térã ijahy’orasy jave.

## Enlaces

Ohai: David Galeano Olivera http://dgaleanolivera.wordpress.com/3-de-febrero-blas-marangatu-san-blas/

Ñemohenda:Hesu rape
Ñemohenda:Tekove
Ñemohenda:Ayméña
Mbery sa'yju

thumb|200px
**Mbery sa'yju** (, ) peteĩ ka'avo Ñembyamérikaetéva.

Ka'avo ñanemonguaru ha ñanembohy’ái..

## Enlaces


Ñemohenda:Ka'avo
Lino

thumb|200px
**Lino** (, ) peteĩ ka'avo.

Omopotĩ tymba chu'ígui ñane pytuhẽ rape, ha ñande ty rape, tete tata ha rurúpe guarã, ñanemoñeĩ hu’ũ. Ojeporu pytu rape mba’asykuérape guarã. Ombokatupyry tuguy guata ha omopotĩ tetepy opavaveichagua mba’e ky’águi. Iporã kangue rasy, po térã py ruru (gota he’iha), tyeruguy, tyasy, pitikiri’ĩ mba’asy ha blenorragia he’iha umívape guãra. Ojeporu cataplásmape oñepohano hagua kuru vai, jari’i, ñekytĩngue ha ambue mba’asy ñande pire rehe osẽva (uñe, temói vai umíva)..

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Manzanilla

thumb|200px
**Manzanilla** (, ) peteĩ ka'avo.

Hogue, ipoty ha opaite pe ñana oreko mba'épa ojapo tete tatápe guarã, orairõ tymba chu’i, tyepy yvytúpe guarã, tye rasy, aí ha kurukuérape guarã. Ombovevúi mba’e andu. Okáguio ojepuru oñepohano ha oñemopotĩ hagua tete mba’asy, tete akanundu, aí ha kurukuéra.

## Enlaces


Ñemohenda:ka'avo
Ménta

No hagan a última hora la tarea

No hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tareaNo hagan a última hora la tarea 

## Mandu'apykuéra
Ñemohenda:Ka'avo
Jalisco

thumb|right|200px|Poyvi Jalisco-gui

**Jalisco** ha'e peteĩ tetãvore Méhiko pegua. 
* Tavayguakuéra: 7.350.355 ava (2005). 
* Táva guasu: Guadalajara
* Ambue táva: Guadalajara Tavá

Ñemohenda:Méhiko
Tlaxcala

**Tlaxcala** ha'e peteĩ tetãvore Méhiko pegua. Itavusu hína upe táva Tlaxcala de Xicohténcatl ha itáva orekovéva tapicha ipype hína upe táva San Pablo del Monte. Opyta Méhiko pehẽngue Kuarahyresẽme, yvate gotyo ojejuhu upe tetãvore Hidalgo, yvate, kuarahyresẽ ha ñemby gotyo tetãvore Puebla ojejuhu ha kuarahyreike gotyo Tetãvore Méhiko. Oreko 1 272 847 tapichakuéra oikovéva ipype, ary 2015 jave, tetãvore 5ha oreko mbovy tapicha ipype —orekovéva Nayarit retãvorégui, Campeche, Baja California Sur ha Colima retãvorégui—, ijapekue hína amo 4016 km², tatãvore michĩvéva Méhiko pegua.. Ko tetãvore oiko peteĩháme ára 9 jasypakõi ary 1856-pe. Oreko 60 táva.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tetãvore Méhiko pegua
Guadalajara (Jalisco)

thumb|250px|Tupão Guadalajarape
ha'e peteĩ táva Méhiko pegua. Tavayguakuéra: 1.494.134 ava.

## Tekotevẽ kapilla
* Zapopán
* Tlaquepaque

Ñemohenda:Méhiko táva
Monterrey

**Monterrey** ha'e peteĩ táva guasu Méhiko pegua. Tavayguakuéra: 1.494.134 ava.

## Tekotevẽ kapilla
* San Pedro Garza (Monterrey)
* Santa Catarina (Monterrey)

Ñemohenda:Méhiko táva
Bacalar (táva)

**Bacalar** ha'e peteĩ táva pyahu Méhiko pegua. Tavayguakuéra: 32.000 ava.

## Tekotevẽ kapilla
* Bacalar

Ñemohenda:Méhiko táva
Zumpango (táva)

200px|thumb|Zumpango kuairóga
200px|thumb|Zumpango tavao
**Zumpango** ha'e peteĩ táva Méhiko pegua. Tavayguakuéra: 127 988 ava.

## Tekotevẽ kapilla
* Zumpango de Ocampo
* San Juan Zitlaltepec

Ñemohenda:Méhiko táva
Eduardo Galeano

**Eduardo Germán Hughes Galeano** (heñóikuri ára 3 jasyporundy ary 1940-pe, táva Montevideo, Uruguái retãme - 13 jasyrundy, ary 2015). Marandumyasãihára, mombe’uhára ha haira’ãhára. Ha’éniko peteĩ ára anduha (arandu) ijojahaỹva, ipyapy, iñe’ẽresakuaite ha ipy’aguasúva.

14 ary ombotývo oñepyrũ omba’apo marandumyasãihápe, omoherakuãháme ta'ãngamimi ha’e ojapóva ha hasýgui pe herajoapy peteĩha (Hughes), ha’evoi ojeherókuri “Gius”. Uperiremínte, oñepyrúvo omyasãi umi hembihai, oipurúntema pe herajoapy mokõiha ha upe guive opyta Galeano-pe. Hekove pukukuépe ojapóma opaite mba’e: parehára ha ta’ãngahaihára, mba’apohára mymbachu’ijukaha ojejapohápe, irujerurehára, haipya’ehára ha virurerekuára virurógape. Oikundaha, oikuaa, oñandu pypuku ha ohayhu ko ñande Amérika rekove ha rembiasa’asy.

Oñepyrũrõguare 1960-pe, oikova’ekue chugui haihára ruvicha kuatiahaipyre “Marcha”-pe. Ary 1964-pe oisãmbyhy kuatiahaipyre “Epoca”.
Ary 1973-pe, ijetu’úgui hendive, oho oiko Argentina-pe ha upépe omoheñói ha oisãmbyhy kuatiahaipyre “Crisis”. Ary 1975 oho España-pe ha oiko Calella, Barcelona-pe. Upépe oirõguare heta hembihai omyasãikuri opaichagua kuatiahaipyre rupi; ha upekuévo omba’apo peteĩ pukoe Alemaña-gua ndive ha avei peteĩ ta’ãngambyry Méhiko-pegua ndive.

Omano ára 12 jasyrundy ary 2015-pe, táva Montevideo-me.

Hembiapo apytépe jajuhukuaa.
*1963: *Los días siguientes*,
*1964: *China* ha *Crónica de un desafío*,
*1967: *Guatemala, un país ocupado*
*1971: *Las venas abiertas de América latina*
*1973: *Vagamundo*
*1975: *La canción de nosotros*
*1978: *Días y noches de amor y de guerra*
*1982: *Memoria del fuego* (1982: *Los nacimientos*; 1984: 'Las caras y las máscaras*; ha 1986: *El siglo del viento*)
*1986: *El siglo del viento*
*1989: 'El libro de los abrazos*
*1989: *Nosotros decimos no*
*1990: *América Latina para entenderte mejor* ha *Palabras: antología personal*
*1992: *Ser como ellos y otros artículos*
*1993: *Las palabras andantes* ha *Amares*
*1994: *Úselo y tírelo*
*1995: *El fútbol a sol y sombra*
*1998: *Patas arriba. La escuela del mundo al revés*
*1999: *Carta al ciudadano 6.000 millones*
*2004: *Bocas del tiempo*
*2006: *El viaje*
*2007: *Carta al señor futuro*
*2008: *Espejos. Una historia casi universal*

Ary 1985 guive, Eduardo Galeano oikojey táva Montevideo-pe omba’apohápe, jepiveguáicha ñe’ẽporãhaipyre apópe ha marandumyasãihárõ.

## Enlaces
*Ohai: David Galeano Olivera

Ñemohenda:Tekove Uruguaigua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Uruguaigua
Rudyard Kipling

**Joseph Rudyard Kipling** heñóikuri ára 30 jasypakõi ary 1865-pe, táva Bombay, India retãme. Haihára ha ñe’ẽpapára Gran Bretaña-ygua. Ohai opaichagua ñemombe’u mitã ha kakuaávape g̃uarã, avei ohai ñe’ẽpoty. Itúva hera’akue John Lockwood Kipling ha isýkatu Alice Kipling.

Hekove pukukuépe hetaiterei mba’e ohai ha umi hembiapokue ojekuaavéva apytépe oĩ umi ñe’ẽpoty hérava “Mandalay” (1892), “Gunga Din” (1892) ha “if”, oñembohasava’ekue castellano-pe ha ojeheróva “Si” (1895). Avei oguereko hembihai “El libro de la selva”, onohẽva’ekue 1894-pe. Oĩ avei hembiapo hérava “Kim” (1901) ha “El hombre que pudo ser rey” (1888). Heta hembiapokue oñembohasa ta’ãngaryrýipe.

Opavave ohechakuaa ha ohecharamo Rudyard Kipling-pe hekovepotĩ ha hembiapoporãitáre. Ñe’ẽpaparaháicha heta jopói oñekuave’ẽ ichupe ha
opavavégui ojehehýi. Ipahápe, ary 1907-pe, oipyhy pe jopói tuichavéva hérava Premio Nobel de Literatura. 

Orekórõ 26 ary, Rudyard Kipling omendákuri Carrie Balestier rehe ha hendive mbohapy iñemoñarékuri (Josephine, Elsie ha John). Kipling omanókuri ára 18 jasyteĩ ary 1936-pe, táva Londres, Inglaterra retãme.

## Enlaces
Ohai: David Galeano Olivera

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára
1865

**1865** - ary. 

## Oararecha'akue
*Rudyard Kipling - 30 jasypakõi

## Omano'akue

----

...1864-1865-1866...
Pablo Neruda

**Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto**, upéi ojeherova’ekue **Pablo Neruda**, heñoi’akue Parral, Chile-pe; ára 12 jasypokõi ary 1904-pe; itúva herava’ekue José del Carmen Reyes Morales ha omba’apo mba’yjuápe; isýkatu Rosa Basoalto Opazo, mbo’ehára, omanova’ekue Neruda heñói riremínte.

Ary 1906-pe ova Temuco-pe. Upépe itúva omendajeýkuri Trinidad Candia Marverde-re. Neruda imandu’a ko isy’angáre umi iñe’ẽpotýpe ha hero ichupe mamadre.Upépe ha’e oñemoarandúkuri Liceo de Hombres-pe ha avei omoherakuã umi iñe'ẽpoty
tenondere kuatiahaipyre La Mañana-pe. Ary 1919-pe hembiapo hérava “Nocturno ideal” osẽ tenda mbohapyhápe Juegos Florales de Maule-pe.

Ary 1921-pe oho oiko Táva Santiago-pe ha oñemoarandu Francés Mbo’ekuaakatúpe, Chile Mbo'ehaovusúpe. Upépe, iñe’ẽpoty “La canción de fiesta” osẽ tenda peteĩháme Fiesta de la Primavera-pe. Ary 1923-pe onohẽ yvytu pepóre hembiapo hérava “Crepusculario” ha opavavénte omomba’eguasúva.

Ary 1924-pe, Editorial Nascimento rupive, hembiapo hérava “Veinte poemas de amor y una canción desesperada” ohechákuri ara resa. Upéi, ary 1926-pe, onohẽkuri mbohapy aranduka: “El habitante y su esperanza”, “Anillos” ha “Tentativa del hombre infinito”.

Ary 1927 oiko ichugui Tetã Remimondo ha oho, ñepyrũrãme, Birmania-pe. Upéicha, ou ha ohohápe, oikuaajepe Federico García Lorca ha Rafael Alberti-pe. Ary 1945-pe ohupyty pe mba’e guasuete hérava Premio Nacional ñe’ẽporãhaipyre rehegua. Ary 1950-pe onohẽ yvytu pepóre hembiapo hérava “Canto general”, ha uperiregua “Los versos del capitán” (1952); “Las uvas y el viento” ha “Odas elementales” (1954); ha “Estravagario” (1958). Ary 1971 ohupyty ambue mba’e tuichavéva hérava Premio Nobel ñe’ẽporãhaipyre rehegua. Omanoriréma oñenohẽkuri, ary 1974-pe, hembiasakue hérava “Confieso que he vivido”.

Ojeheýikuri Santiago de Chile-pe, ára 23 jasyporundy ary 1983-pe.

:*“Ikatukuaa oñekytĩmbaite yvotykuéra ág̃akatu avave ndaikatumo’ãi ojoko arapoty”*.

## Enlaces
*Ohai: David Galeano Olivera

Ñemohenda:Chile
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára