open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atlantique (ta'angamýi)

***Atlantique*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Senegal, Hyãsia ha Véyhika retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Mati Diop. Imba'eapohára tenondegua ha'e Mame Bineta Sane, Amadou Mbow, Ibrahima Traoré, Nicole Sougou ha Aminata Kane. Ojeiporavo ko ta'angamýi Senegal jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2020-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára
* Mame Bineta Sane ojapo Ada
* Amadou Mbow ojapo Issa
* Ibrahima Traoré ojapo Souleiman
* Nicole Sougou ojapo Dior
* Aminata Kane ojapo Fanta
* Mariama Gassama ojapo Mariama
* Coumba Dieng ojapo Thérèse
* Ibrahima Mbaye ojapo Moustapha
* Diankou Sembene ojapo Mr Ndiaye
* Babacar Sylla ojapo Omar
* Abdou Balde ojapo Cheikh

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2020 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Senegal ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi wólof ñe'ẽme
Ñemohenda:Senegal ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Hyãsia ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Véyhika ra'angamyikuéra
Paul McCartney

**James Paul McCartney** (Liverpool, Merseyside; 18 jasypoteĩ ary 1942) ha'e niko opurahéiva, purahéi apohára, atõi apohára, tembipu opaichagua ombopukuaáva, haihára ha mba'eapohára Tavetã Joaju pegua; ojoajúvo John Lennon, George Harrison ha Ringo Starr rehe, herakuã porãite oparupi váho ombopúgui ha opurahéigui *rock* The Beatles atýpe. Ojei rire ko aty, omba'apo ijehe ha ojapo ijaty pyahurã héra Wings hembireko peteĩhándi, Linda, ha Denny Laine.

Ojehechakuaa McCartney-pe hembiapo porãitégui. Kuatiañe'ẽ *[[Rolling Stone]]* he'i McCartney ha'eha opurahéiva porãve 11ha umi 100 Opurahéiva Porãvéva apytépe. Upéicha avei, oiko ramo The Beatles atyguáicha, ha'e niko mba'eporã apohára porãveitéva upe tysýipe oĩhápe umi 100 Mba'eporã Apohára Porãvéva, he'iháicha pe kuatiañe'ẽ. Upéicha avei he'i ha'e pe ombopu porãveha mbohapyha umi 100 Váho Ombopukuaaporãvéva apytépe, ha purahéi apoha porãvéva mokõiha umi 100 Purahéi Apoha porãvéva apytépe, pe kuatiañe'ẽ he'i Bob Dylan añónte iporãveha chugui.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:The Beatles
Ñemohenda:Tekove Ingyaterragua
The Carpenters

miniaturadeimagen|Carpenters, 1972
**The Carpenters** ha'e akue peteĩ aty *[[pop]]* opurahéiva Tetãvore Joapykuéra pegua, opurahéi 1968 guive 1983 peve. Joyke'y Karen and Richard Carpenter opurahéi ko atýpe.

## Mandu'apy

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Joajuha
The Mist (ta'angamýi)

***The Mist*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 2007-pe ha omotenonde Frank Darabont. Imba'eapohára tenondegua ha'e Thomas Jane, Marcia Gay Harden, Nathan Gamble, Andre Braugher, Toby Jones, Frances Sternhagen, Buck Taylor, William Sadler, David Jensen, Sam Witwer, Alexa Davalos, Robert Treveiler, Chris Owen, Andy Stahl, Jeffrey DeMunn, Laurie Holden, Melissa McBride ha Juan Gabriel Pareja.

## Mba'eapohára

* Thomas Jane ojapo David Drayton
* Marcia Gay Harden ojapo Mrs. Carmody
* Laurie Holden ojapo Amanda Dunfrey
* Andre Braugher ojapo Brent Norton
* Toby Jones ojapo Ollie Weeks
* William Sadler ojapo Jim Grondin
* Jeffrey DeMunn ojapo Dan Miller
* Frances Sternhagen ojapo Irene Reppler
* Alexa Davalos ojapo Sally
* Nathan Gamble ojapo Billy Drayton
* Chris Owen ojapo Norm
* Sam Witwer ojapo Wayne Jessup
* Robert Treveiler ojapo Bud Brown
* David Jensen ojapo Myron LaFleur
* Melissa McBride ojapo unnamed woman
* Andy Stahl ojapo Mike Hatlen
* Buck Taylor ojapo Ambrose Cornell
* Juan Gabriel Pareja ojapo Morales
* Walter Fauntleroy ojapo Donaldson
* Brandon O'Dell ojapo Bobby Eagleton
* Jackson Hurst ojapo Joe Eagleton
* Susan Watkins ojapo Hattie Turman
* Mathew Greer ojapo Silas
* Kelly Collins Lintz ojapo Stephanie Drayton
* Ron Clinton Smith ojapo Mr. Mackey

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2007 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
The 13th Warrior

***The 13th Warrior*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1999-pe ha omotenonde John McTiernan. Imba'eapohára tenondegua ha'e Antonio Banderas, Diane Venora ha Omar Sharif.

## Ñemombe'u
Omombe'umi karai Ahmad ibn Fadlan rembiasa, ko karai hetã ruvicha omosẽ chupe hetãgui ha'e iñakãrakúgui peteĩ umi hetã poguasu rembirekóre.​ Upéicha osẽ va'erã hetã áravegui ha oho arã umi Európa vore yvategua retãnguérape, upépe ojuhu vikingokuéra ha oñemoirũ hesekuéra oho hag̃ua oñorairõ mymba vai hete yvypóraicha rehe.

## Mba'eapohára

* Antonio Banderas ojapo Ahmad ibn Fadlan
* Diane Venora ojapo Weilew
* Vladimir Kulich ojapo Buliwyf
* Dennis Storhøi ojapo Herger
* Omar Sharif ojapo Melchisidek
* Anders T. Andersen ojapo Wigliff
* Richard Bremmer ojapo Skeld
* Tony Curran ojapo Weath
* Mischa Hausserman ojapo Rethel
* Neil Maffin ojapo Roneth
* Asbjorn Riis ojapo Halga
* Clive Russell ojapo Helfdane
* Daniel Southern ojapo Edgtho
* Oliver Sveinall ojapo Haltaf
* Sven Wollter ojapo Hrothgar
* Albie Woodington ojapo Hyglak
* John DeSantis ojapo Ragnar
* Eric Avari ojapo Caravan leader
* Maria Bonnevie ojapo Olga
* Susan Willis ojapo Wendol Mother
* Yolande Bavan ojapo Wendol Mother Companion

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1999 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi lasioñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Children of Men

***Children of Men*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra ha Tavetã Joaju retãgui ojejapo 2006-pe ha omotenonde Alfonso Cuarón. Imba'eapohára tenondegua ha'e Clive Owen, Clare-Hope Ashitey, Julianne Moore, Michael Caine, Chiwetel Ejiofor, Pam Ferris ha Charlie Hunnam.

## Mba'eapohára

* Clive Owen ojapo Theo Faron
* Julianne Moore ojapo Julian Taylor
* Clare-Hope Ashitey ojapo Kee
* Michael Caine ojapo Jasper Palmer
* Chiwetel Ejiofor ojapo Luke
* Charlie Hunnam ojapo Patric
* Pam Ferris ojapo Miriam
* Peter Mullan ojapo Syd
* Juan Gabriel Yacuzzi ojapo 'Baby' Diego
* Danny Huston ojapo Nigel
* Oana Pellea ojapo Marichka
* Paul Sharma ojapo Ian
* Jacek Koman ojapo Tomasz
* Ed Westwick ojapo Alex

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2006 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Tavetã Joaju ra'angamyikuéra
Ára Mbytegua

**Ára Mbytegua** niko Európa ha tetãnguéra ijykegua rembiasa pukukue oñepyrũ saro'y V aja, ho'árõguare Kuarahyreike Rróma Mburuvi ary 476-pe, ha opa saro'y XV-pe, Kiritóval Kolõ oguahẽvo Amérika-pe ary 1492-me, térã ary 1453-pe ho'árõguare Mburuvi visantíno, upe aryitépe ojejapo avei kuatiajopyha peteĩha —oñemonguatiávo Tupã ñe'ẽngue ryru Gutenberg pegua— ha opávo pe Sa Ary ñorairõ.

Ñañe'ẽvo mba'éichapa Ára Mbytegua iñambue Ára Ymaguarégui, jahecha oñemoambueháicha virurekóre, Ára Ymaguare pukuévo ojehecha oĩ tembiguái omba'apo arã ojehepyme'ẽ'ỹre ha umíva niko omomba'eheta tetãnguéra, hákatu Ára Mbytegua aja ojehecha chokokue omba'apo oparupi ha oñemitỹve ojehepyme'ẽve hag̃ua, tetã rekuáire avei jahecha Rróma Mburuvi mbaretekue oñemosarambi ha oñemopehẽ oparupi; ha tetãnguéra reko teére ha avano'õ arandupýre ojehecha mba'éichapa oñemoambue Ára Ymaguare reko tee ha ojegueraha iñarandupy Hesu rape térã Islã reko teépe (ã mokõiva ijehe'a'ỹre).

## Mandu'apy

## Joajuha
Amérika Retãvorekuéra Joaju ñorairõ

**Tetãvore Joapykuéra ñorairõ** (Ingleñe'ẽme:* American Civil War*) oiko oñombohovakévo Tetãvore Joapykuéra amo ary 1861 guive 1865 peve. Oñepyrũ oñorairõ oikógui tetãvorekuéra oipota gueteri tembiguái reko hetãme ha oimeraẽ ambuéva ndoipotavéima, upéicha jasyrundy 1861-me Amérika Retãvorekuéra Oñembyatýva ondyry Fort Sumter rehe Yvy Karolina-pe, Abraham Lincoln ojupi riremi Tetãvore Joapykuéra mburuvicha ramo. Umi tetãvore ambuéva Joatýgui oguerosapukái ijeroviaha Tetãvore Joapykuéra léi guasúre ha upéicha ombohovái hikuái Amérika Retãvorekuéra Oñembyatýváre, ohekágui umi Oñembyatýva toiko hetave tembiguái reko ijyvýpe.

Umi 34 tetãvore apytépe, oĩ va'ekue Tetãvore Joapykuérape jasykõi 1861-me, 7 tetãvore ohekáva tembiguái reko oguerosapukái ojeiseha Tetãvore Joapykuéragui ojapo hag̃ua Amérika Retãvorekuéra Oñembyatýva. Oñembohetave hikuái oikégui ijatýpe irundy tetãvore ambuéva. Upéicha umi tetãvore oñembyatýva niko Yvy Karolina, Misisípi, Florida, Alaváma, Georgia, Luisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Tenesi ha Yvate Karolina. Ojehero "Joaty" umi tetãvorekuéra ambuéva ndoipotavéima tembiguái reko ha opytaséva Tetãvore Joapykuéra poguýpe, 23 tetãvore.

Joaty ha umi Oñembyatýva pya'eite oñembosako'i ha heta tapicha omondo hikuái ñorairõhápe, irundy ary pukukuévo. Joaty ipu'aka umi Oñembyatývare hetaite ñorairõha aty ruvicha oñeme'ẽgui ñorairõhápe. Irundy ary pukukuévo tuicha oñorairõ hikuái ha ojehechakuaa amo 620 000 térã 750 000 tapicha omanoha. Umi Oñembyatýva oñehundi ha opa tembiguái reko Tetãvore Joapykuérape, upéicha amo 4 sua tembiguái hekosãsóma. Opa rire ñorairõ, Tetãvore Joapykuéra oñembosako'i toiko hag̃ua ñemyatyrõ oparupi ha oheka ome'ẽ tekoiterape umi tembiguaikuépe.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Amérika Retãvorekuéra Joaju rembiasakue
Mustafa Kemal Atatürk

**Mustafa Kemal Atatürk** ha'e akue peteĩ ñorairõha aty ruvicha ha ojokuaikuaáva Tuykía retãgui. Tavakuairetã Tuykía mburuvicha peteĩha ha pe omoñepyrũva ku tetã. Ho'ávove Mburuvi otománo oñemboja'opa ijyvykue, upe aja Atatürk omyakã aty ohekáva Tuykía hekosãsorã. Tuicha oñorairõ hetãre ha ipahápe ohupyty iñemosãsorã. Oiko rire chugui Tuykía mburuvicha, omoambuepa ha omyatyrõ hetã remimoĩbyre, toiko hag̃ua tetã jekopytyjojáre ohóva, ndaijeroviapy peteĩriva ha oñemohendáva peteĩ tavakuairetãicha. Atatürk oisãmbyhy hetãre 1923 guive omano meve 1938-pe.

Ha'e niko heñói Tesalónika-pe, táva Mburuvi otománo pegua, ha ohecha okakuaávo ku mburuvi oñehundiha, oñemopehẽ aja ku mburuvi heta tetãme ha'e omba'apoite oporohechauka Tuykía ikatu isãsoha avei. Opa rire Ñorairõ Guasu Peteĩha, oñemboja'opa Mburuvi otománo ndaipu'akáigui ñorairõme, upe guive oñepyrũ ñorairõ ohekáva Tuykía rekosãso ha Atatürk katu omyakã. Ko héra Atatürk he'ise 'Tuykía retãyguakuéra itúva' ha oñeme'ẽ ichupe oiko aja hetã mburuvicháramo. Omano ára 10 jasypateĩ 1938-pe hasyitégui, ha ombyekovia chupe ojupi karai İsmet İnönü.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tuykía mburuvicha
Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1912

thumb|340x340px|Jim Thorpe, Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1912.
**Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1912 táva Estocolmo-pe** ha'e jetepyso ñembyaty Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 5ha ojejapóva ára 6 jasypokõi guive ára 22 jasypokõi peve ary 1912-pe, táva Estocolmo-pe, Suésia retã itavusu. Oñembyaty ha ojapo vaekue pe Ñembosaraipavẽ Atykatuete Hetatetãgua.

Ñembyaty ojapo 102 ñeha'ã ha 14 jetepyso kuéra, oñeha'ãva 2.406 jetepysohára (2.359 kuimba'e kuéra ha 47 kuña nguéra) oúva 28 tetãnguéra pegua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñembosaraipavẽ Arahakúpe
Ñemohenda:1912
Luis Ángel González Macchi

**Luis Ángel González Macchi** (Paraguay, Paraguái, 13 jasypokõi 1947-4 jasypa  2021) ha'e peteĩ *polítikokue* ha ñe'ẽngára ojupi va'ekue mburuvicháicha ára 15 jasyapy ary 1999 pe ha opa ary 2003 pe.

*Senado* mburuvicharõ guare, González Macchi ojupi tendotáicha Paraguái pe upe 28 jasyrundy ary 1999 pe, ára Luis María Argaña ojejuka rire ha ojehejarõ guare Raúl Cubas Grau mburuvicha guasu gui.

Ñemohenda:Mburuvicha Paraguaigua
Ñemohenda:Ñe'ẽngára
Conmebol

**Conmebol** (héra teéva hina karaiñe'ẽme: ***Con'''federación Suda'''me'''ricana de Fút'''bol***/Poytugañe'ẽme: *Confederação Sul-Americana de Futebol*) ha'e *confederación* oñe'ẽva ha ojapóva opaichagua mba'e guasu iporãmíva jahecha hag̃ua *kampeonato* umi oñembosaráiva vakapipopóre (*fútbol*) yvy Ñemby Amérika pegua. Heñói peteĩ 9 jasypokõi ary 1916, Buenos Aires-pe.  Kóva ha'e hína avei *confederación de fútbol* peteĩha ojejapo va'ekue ko Ñemby Amérikape, 40 ary mboyve umi oimévagui ko'ãga. Oiñemoirũ avei FIFA ndive rehe heta arýma.

Pakõi mburuvicha rehénte, ha'e hína *confederación* michĩvéva oguerekóva FIFA, ha avei oguereko sa'ivéva tapicha kuéra oipytyvõva chupe.

Henda joapy oime hína táva Lúkepe, Paraguay ypypemínte, ha oguereko tendota akãguasúicha karai paraguái Alejandro Domínguez-pe, ha'éva hína karai Osvaldo Domínguez Dibb (ODD) ra'y, ha tendota akã'icha oguereko karai Laureano González-pe, tetã ñembyatypyre Venesuéla pegua.

Conmebol oñepyrũ peteĩ tembiesaráipe heta tetãgua Ñembyamérika pegua. Kópa Amérika Peteĩha ojejapóva ary 1916 táva Buenos Aires-pe avei, umi tetã oñepyrũva ha'e akue Argentina, Brasil, Chile ha Uruguái. Ha upei ou Paraguái (1921), Perũ (1925), Volívia (1926), Európa Joaju (1927), Kolómbia (1936)ha Venesuéla (1953). Umi tetã Gujána, Suriname, Gujána Hyãsiapegua ha Trinidad ha Tobago oho Yvate-Mbyteamérika ha Karive Joaty, Concacaf.

center

## Joaju

* Conmebol kuatiahai ikatúva retopave heta mba'e ambuéva reikuaa hag̃ua.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Lúke
George Harrison

**George Harrison** (Liverpool, 25 jasykõi 1943-Los Ángeles, 29 jasypateĩ 2001) ha'e akue peteĩ atõi apohára tembipu opaichagua ombopukuaáva, opurahéiva ha purahéi apohára, mba'eapohára ha ta'angamýi apohára Tavetã Joaju pegua. Ojeikuaáramo jepe John Lennon ha Paul McCartney niko umi ohaivéva purahéi pyahu ko atýpe, Harrison ohai heta purahéi ambuéva avei, umíva apytépe oĩ «I Need You», «Taxman», «I Me Mine», «Within You Without You», «Old Brown Shoe», «It's All Too Much», «While My Guitar Gently Weeps», «Something» ha «Here Comes the Sun».

Ojei rire The Beatles, omba'apo ijehe ha omosẽ purahéi aty *[[All Things Must Pass]]* (1970). Upe rire, omba'apoite ha ojapo heta purahéi pyahu. Jasypateĩ ary 2001-me, Harrison omano orekóvo 58 ary iñe'ãvevúi akytã'aígui.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:The Beatles
Ñemohenda:Tekove Ingyaterragua
Ringo Starr

**Richard Starkey** (Liverpool, 7 jasypokõi 1940), ojeikuaavéva chupe héra ramo **Ringo Starr**, atõi apohára vatería ombopukuaáva, opurahéiva, purahéi apohára ha mba'eapohára Tavetã Joaju pegua. Ha'e niko ombopúkuri pe vatería The Beatles atýpe. Ary 2011-pe, kuatiañe'ẽ herakuã porãitéva *[[Rolling Stone]]* he'i Starr ha'eha pe ombopu porãvéva 5ha pe vatería opaite umi ombopukuaa apytépe.

Oike mboyve The Beatles atýpe, Starr oĩ aty ambuévape Liverpool-pe, Rory Storm and the Hurricanes. The Beatles-pe ha'e ombopu vatería ha opurahéi, ha'e ohai avei purahéi hérava «Don't Pass Me By» ha «Octopus's Garden». 

Ojei rire The Beatles, omba'apo ijehe 1970 arykuéra pukukuévo ha osẽ porãiterei chupe ha amo 1980 arykuéra pukukuevo ndoiko porãi hembiapo. Amo 1989-pe, ojapo *Ringo Starr & His All-Starr Band*, peteĩ aty opurahéiva pyahu.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:The Beatles
Ñemohenda:Tekove Ingyaterragua
Ambere

**Ambere** (karaiñe'ẽ *lagartija*), mymba'i otyryrýva, ipy irundy, ombo'a, ijapesýi, hesaite, ipara hũngy-hovyũ, huguái po'i, tejukuéra apytépe michîvéva. Okaru mymba'i ichu'ivéva rehe. Oikomeme itakuáre, haku jave osẽ okaru ha ho'ysãme nosevéi ikuahágui, upéicha jave okaru huguáire avei.

Ñemohenda:Otyryrýva
Los Buscadores

***Los Buscadores*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái retãgui ojejapo 2017-pe ha omotenonde Juan Carlos Maneglia ha Tana Schembori. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2018-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Ñemombe'u
Mbohapy irũ mboriahumíva ojuhu Paraguái yvyra'anga ikatu ohechaukáva ''Plata'' yvyguy oĩhápe. Upéicha osẽ hikuái oheka hag̃ua ko mba'e oñeñotỹ va'ekue Ñorairõ Paraguaigua oiko aja.

## Mba'eapohára

* Tomás Arredondo ojapo Manu
* Cecilia Torres ojapo Ilu
* Christian Ferreira ojapo Fito
* Mario Toñanez ojapo Don Elio
* Sandra Sanabria ojapo Lili
* Jesús Pérez
* Amada Gómez
* Nelly Dávalos
* Leticia Sosa
* Jorge Fernández
* Martín Oviedo
* Mario González Martí
* Rodrigo Caballero

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2018 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2017 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Ta'angamýi avañe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
Apocalypto

***Apocalypto*** ha'e peteĩ ta'angamýi Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 2006-pe ha omotenonde Mel Gibson. Imba'eapohára tenondegua ha'e Rudy Youngblood, Raoul Trujillo ha Mayra Sérbulo.

## Mba'eapohára

* Rudy Youngblood ojapo Jaguar Paw
* Dalia Hernández ojapo Seven
* Itandehui Gutiérrez ojapo Wife
* Jonathan Brewer ojapo Blunted
* Mayra Serbulo ojapo Young Woman
* Morris Birdyellowhead ojapo Flint Sky
* Carlos Emilio Báez ojapo Turtles Run
* Amílcar Ramírez ojapo Curl Nose
* Israel Contreras ojapo Smoke Frog
* Israel Ríos ojapo Cocoa Leaf
* María Isabel Díaz ojapo Mother-in-Law
* Iazúa Laríos ojapo Sky Flower
* Raoul Trujillo ojapo Zero Wolf
* Gerardo Taracena ojapo Middle Eye
* Rodolfo Palacios ojapo Snake Ink
* Ariel Galván ojapo Hanging Moss
* Fernando Hernández ojapo High Priest
* Rafael Vélez ojapo Maya King
* Diana Botello ojapo Maya Queen
* Bernardo Ruiz Juárez ojapo Drunkards Four
* Ricardo Díaz Mendoza ojapo Cut Rock
* Richard Can ojapo Ten Peccary
* Carlos Ramos ojapo Monkey Jaw
* Ammel Rodrigo Mendoza ojapo Buzzard Hook
* Marco Antonio Argueta ojapo Speaking Wind
* Aquetzali García ojapo Oracle boy
* Gabriela Marambio ojapo Close-Up Mayan Girl
* María Isidra Hoil ojapo Sick Oracle Girl
* Abel Woolrich ojapo Laughing Man

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2006 megua
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Augusto

**Augusto** (Latinañe'ẽme: *Augustus*; Rróma, 23 jasyporundy 63&nbsp;Kirito mboyve-Nóla, 19 jasypoapy 14&nbsp;Kirito rire) ha'e akue pe mburuvicha peteĩha Rróma Mburuvi pegua. Oisãmbyhy ary 27&nbsp;Kirito mboyve guive omano meve amo ary 14&nbsp;Kirito rire, irundypa ary pukukuévo oisãmbyhy hetãre. Héra heñóivo niko **Kájo Octavio** (*Gaius Octavius*), Julio César ra'yanga ary 44&nbsp;Kirito&nbsp;mboyve guive. Amo ary 27&nbsp;Kirito mboyve pe *senádo rrománo*  ombohéra Octavio-pe «Augusto», ha upe guive oiko chugui Mburuvichavete **César Augusto** (*Imperator Caesar Augustus*). Héra hetágui, ojeherovéva ichupe «Octavio» rehe oñeñe'ẽrõ hekove rembiasa amo ary 63 guive 44 peve&nbsp;Kirito mboyve ha ojehero chupe «Augusto» rehe oñeñe'ẽrõ hekove ary 27&nbsp;Kirito mboyve ohasapámava.

Oiko karia'y Octavio-gui Julio César rembirejakue jára, ojuka rire ichupe Senádo rógape amo ary 44&nbsp;Kirito mboyvépe. Ohasa rire peteĩ ary, Augusto ojoaju Marco Antonio ha Lépido rehe oisãmbyhy hag̃ua Rrómare ha heta tetãvore ijerére, Augusto ohekave ipokaturã ha nomboja'oséima hetã rekuái, upéicha oñepyrũ oheka oisãmbyhy hag̃ua ha'eño: Lépido oho va'erã tetã ambuévape, ha Marco Antonio ojejuka ndaipu'akái rire Accio ñorairõme. Opa rire pe oisãmbyhy mbohapýva Rrómape, Octavio ombou jey Rróma Tavakuairetã reko, upéicha tetã rekuái oumo'ã Senádo-gui, hákatu ojehechakuaa Augusto añónte oisãmbyhyha. Mbeguehápe Augusto imbareteve ha imba'ehetave, sapy'ánte ojehecháma ipokatuve *senádo*-gui.

Augusto oisãmbyhy aja Rrómare ojehecha py'aguapyite Mburuvi tuichakuére, oĩ jepe ñorairõ ku tetã rembe'ýpe. Ojekupyty porã Mburuvi páyto rehe —tetã ijykegua mbaretevéva— toiko hag̃ua py'aguapy, ombopyahu mba'éichapa tetã omono'õ ipirapirerã, ojapo tape guasu ojoajúva tenda mombyry ojegueraha porãve hag̃ua mba'e apopy, ombyaty ñorairõhára oñangareko hag̃ua hetãre ha Rróma távare, upéicha avei ojapo jey ha omoporã hetaite mba'e Rróma távape.

Omano rire ary 14&nbsp;Kirito&nbsp;rire, Senádo ojapo chugui peteĩ tupã, ha Rróma retãyguakuéra omomba'eguasu ichupe. Herakuã porãitégui, upe guive oñepyrũ oñembohéra «César» ha «Augusto» opaite umi Rróma mburuvichavete ou rire, ha upe jasy arapapahágui héra Sextilis oñembohera jey «Agosto» omomba'eguasu hag̃ua ichupe, pe jasy avañe'ẽme oje'e 'jasypoapy'. Ou César Augusto ra'yanga héra Tiberio oisãmbyhy hag̃ua Rrómare, Augusto omano rire.

## Marandumi

## Mandu'apy

## Ehecha avei
*Augusto (myesakãrã)
## Joajuha

Ñemohenda:Mburuvicha
Winston Churchill

**Sir Winston Leonard Spencer Churchill** (Woodstock, 30 jasypateĩ 1874 – Lóndyre, 24 jasyteĩ 1965), ojeherovéva **Winston Churchill**, ha'e akue peteĩ ojokuaikuaáva, ñorairõha ruvicha ha haihára Tavetã Joaju pegua. Herakuã porãite omba'apógui hetã sãmbyhyhára peteĩha ramo, oiko aja Ñorairõ Guasu Mokõiha. Mokõi jey oiko chugui Tavetã Joaju sãmbyhyhára peteĩha (1940-1945 ha 1951-1955).

Oiko aja ñorairõhára ramo, oho omba'apo Índiape ha Sundãme. Omba'apo avei ñorairõhára ramo Ñorairõ Guasu Peteĩha oiko aja. Herakuãite omombe'úgui arandukápe hembiasakue ha hembiapo tetã ambuévape ha mba'éichapa oiko ñorairõ upépe.

Amo ary 1900 guive, oñepyrũ omba'apo hetã rekuáipe ha orekóvo 26 ary ojeiporavóma chupe omba'apo hag̃ua Amandaje rógape pe *Conservative Party* rupive.

Ko'ágã meve, Winston Churchill herakuã porãite oparupi ha ojehecha iñaranduiteha, tuichaitépe ohenonde'águi Alemáña nási Ñorairõ Guasu Mokõihápe, ha ogueraha hetã ha tetãnguéra oñoirũva pu'akápe. Herakuã porã avei ohaikuaaitégui, iñaranduka omombe'úva Ñorairõ Guasu Mokõiha rembiasa rupive ohupyty pe Jopói Nobel Ñe'ẽporãhaipyrére ary 1953-pe. Omano hógape orekóvo 90, 1965-pe. ary Ary 2002-me, BBC oiporavo ichupe pe Tavetã Joaju retãygua tuichavéva ramo.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Ingyaterragua
Immanuel Kant

**Immanuel Kant** (22 jasyrundy 1724-12 jasykõi 1804) ha'e akue peteĩ arandupykuaatýre ha tembikuaatýre oñemoarandúva Purúsia pegua, ha'e omba'apo oiko aja Európape pe Ára Mba'ekuaáva. Omoñepyrũ va'ekue ko temimo'ã reko Alemañagua, arandupykuaaty mba'eguasuitéva ku tetãme. Ojehechakuaa Kant oĩha umi iñaranduvéva apytépe Európa ko'ãguaguápe ha arandupykuaatýpe. Ha'e heñói ha omano táva Königsberg-pe, Purúsia retãme, ku táva ko'ágã ojehero Kaliningrado ha ojejuhu Rrúsia retãme.

Kant rembiapópe oporandu mbohapy mba'e iñarandupykuaatýva ha umi mbohapy porandúgui heñói hembiapo tuicháva: «*Mba'e ikatu aikuaa?*» oĩ iñaranduka hérava *Crítica de la razón pura*, omombe'úva mba'éichapa ñane apytu'ũ omba'apo ha oimo'ã; «*Mba'e ajapo va'erã?*» oĩ iñarandukakuéra hérava *Crítica de la razón práctica* ha *Metafísica de las costumbres* ha «*Mba'e ikatu aha'arõ?*» pe iñarandukápe *Crítica del juicio*. Ã mbohapy porandu ikatu oñemombykymi peteĩ porandúme: «*Mba'épa pe yvypóra?*»

Kant tuicha omba'apo tembikuaatýre, hákatu oñemoaranduite avei tekoiterapére, tekoporã ñehesa'ỹijóre, jeroviapýre, jokuaikuaáre ha marandeko ñehesa'ỹijóre. Ha'e he'i avei Kuarahy Ypykatu oñepyrũ va'ekue peteĩ arai guasu ijapu'áva ha ipopenóvape, ko'ãga jaikuaa ndojavyiha ha ohesa'ỹijo porãiteha. A

Kant ñeimo'ã mba'eguasuite Alemáña retãme upe aja. Umi karai arandu ambuéva Fichte, Schelling, Hegel ha Schopenhauer ombotuicha ha omoporã Kant ñeimo'ã ha upe rehe omohenda pe temimo'ã reko Alemañagua.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Alemañagua
El tiempo nublado

***El tiempo nublado*** ha'e peteĩ ta'angamýi Paraguái retãgui ojejapo 2014-pe ha omotenonde Arami Ullón. Ojeiporavo ko ta'angamýi Paraguái jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2016-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára
* Arami Ullón
* Mirna Villalba
* Luis Ullón
* Julia González
* Patrick Oser
* Osvaldo Ortíz Faiman

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2016 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2014 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi karaiñe'ẽme
Ñemohenda:Paraguái ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Suísa ra'angamyikuéra
Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

**Paraguái ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe**, oĩhápe opa umi ta'angamýi ojejapo Paraguái retãme ha oike Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe, ku oiporavóva ta'angamýi porãvéva ndojejapóiva Tetãvore Joapykuérape ha iñe'ẽ oipuruvéva ndaha'éi ingleñe'ẽ. Paraguái ra'angamýi peteĩha oho ko jeporavópe niko *[[El tiempo nublado]]*, aty 2015-pe.

Ko'ápe ojehecha tysýi oĩhápe opa umi ta'angamýi ojejapo Paraguái retãme ha oike Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe:

## Mandu'apy
Renacimiento

***Renacimiento*** niko ára pukukue Európa rembiasakuépe, saro'y XV ha XVI pukukuévo. Oñepyrũ amo ary 1400 rupi, opávo Ára Mbytegua ha oñepyrũvo Ára Ko'ãgagua, amo táva Florencia-pe, Itália retãme, ha upe guive oñemosarambi oparupi Európape. Tuichaitépe ojehecha tembiapoporãnguéra iñambueha, hákatu oĩ avei mba'e ipyahúva tembikuaatýpe, upéicha avei mbeguehápe imichĩve ku ohekavéva jeroviapy reko ha hetave ku ohekáva yvypóra reko. Ojehecháramo jepe oñepyrũvo Ára Ko'ãgagua heta iñambueha Ára Mbyteguágui, tuichaitépe Európa avano'õme ha arandupýpe, ojeipuru ko ñe'ẽ *renacimiento* oje'esérõ mba'éichapa oñemoambueite upe aja tembiapoporãnguéra, tembikuaaty ha arandupykuaaty.

*Renacimiento* ha'e ñe'ẽngue oúva karaiñe'ẽgui ha he'ise "teñói jey", upéicha ojehero upe aja tapichakuéra oñepyrũgui oheka ha ogueromandu'a umi Ára Ymaguare mba'e, tenondeitépe oñemoaranduse hikuái Gyrésia Ymaguare ha Rróma Mburuvi mba'ekuéra rehe, upéicha oje'e *Renacimiento* pukukuévo tekombo'e "heñói jey".

Upe aja, tapichakuéra oñemoaranduse ha oheka Rróma ha Gyrésia rembiejakue. Ojejapo rire kuatiajopyha peteĩha —oñemonguatiávo Tupã ñe'ẽngue ryru Gutenberg pegua— oñepyrũ oñemonguatia aranduka opaichagua ha ndahasyvéima ojeguereko hag̃ua kuatiañe'ẽ oporomomarandúva. Tapichakuéra ojogapose avei Rróma ha Gyrésiape ojejogapoháicha, hóga yvate ijeguapa ha ta'anga opaichagua henyhẽ. Ñemongolo apóre ojehecha tapichakuéra omoha'anga tembiasagua'u ymaguare, Tupã ñe'ẽngue ryru rembiasakuéra, karai ha kuñakarai ipoguasúva ha yvypóra rete ha'eháicha, hembiapo iporãitéva ha oporombojurujáiva.

*Renacimiento* mboyve, amo Ára Mbytegua pahápe, oiko gótiko mba'eporã Európape, ha *renacimiento* rire ou varróko, ojehecha meméva tembiapoporãnguérape, isa'y hetavéva ha ijeguapaitéva. Varróko oñemosarambi avei oparupi Európape ha oguahẽmi Amérikape.


Ta'ãnga:David_von_Michelangelo.jpg|Davi, Michelangelo rembiapokue.
Ta'ãnga:Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg|Vénus reñói, Sandro Botticelli rembiapokue.
Ta'ãnga:Michelangelo's_Pieta_5450_cropncleaned.jpg|Pietà
Ta'ãnga:La_cour_du_cheval_blanc_(Château_de_Fontainebleau).jpg|Óga guasu Hyãsia retãme, oñemopu'ã *renacimiento* aja.
Ta'ãnga:Rome_San_Pietro.jpg|Tupao guasu Marangatu Peru, Táva Vatikánope.


## Mandu'apy

## Joajuha

* Varróko rembiasami karaiñe'ẽme

Ñemohenda:Tembiapoporã
Ñemohenda:Tembiasakue
Moheñoiha

**Moheñoiha** niko pe tapicha omboypýva peteĩ mba'e ipyahuitéva, tapicha omoñepyrũva mba'e ndaipóri. Upéicha ojehero avei pe omboypýva peteĩ temimo'ã heko pyahúva ha ijojaha'ỹva. Tuichaitépe umi moheñoiha oñemoaranduite tembikuaatýre. 

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Apoha
Nikola Tesla

**Nikola Tesla** (10 jasypokõi 1856 - 1 jasyteĩ 1943) ha'e akue peteĩ mba'e pyahu moheñoiha, moingoháre ha tendyrýre mba'eapokuaaha. Heñói Áuteria Mburuvípe, Sévia retãme, ha upéi oho oiko Tetãvore Joapykuérape. Herakuã porãite omba'apógui ku oñemosarambíva tendyry hasy'ỹva pe syry ipyrupýva rupive, omboypýgui heta mba'e pyahu ombohasy'ỹva tendyry jeipuru.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tekove Seviagua
Ñemohenda:Tekove Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua
Romãcheñe'ẽ

thumb|upright=1.5|Romãcheñe'ẽ Suísape

**Romãcheñe'ẽ** (*Rumantsch*) ha'e ko Indoeuropa ñe'ẽ oñeñe'ẽva Suísape.

## Mandu'apy


Ñemohenda:Európa ñe'ẽnguéra
Ñemohenda:Indoeuropa ñe'ẽ
Ñemohenda:Suísa
Joker (ta'angamýi)

***Joker*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Todd Phillips. Imba'eapohára tenondegua ha'e Joaquin Phoenix.

## Mba'eapohára

* Joaquin Phoenix ojapo Arthur Fleck / Joker
* Robert De Niro ojapo Murray Franklin
* Zazie Beetz ojapo Sophie Dumond
* Frances Conroy ojapo Penny Fleck

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
The Dark Knight (ta'angamýi)

***The Dark Knight*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra ha Tavetã Joaju retãgui ojejapo 2008-pe ha omotenonde Christopher Nolan. Imba'eapohára tenondegua ha'e Christian Bale, Michael Caine, Heath Ledger, Gary Oldman, Aaron Eckhart, Maggie Gyllenhaal ha Morgan Freeman.

## Mba'eapohára

* Christian Bale ojapo Bruce Wayne / Batman
* Michael Caine ojapo Alfred Pennyworth
* Heath Ledger ojapo Joker
* Gary Oldman ojapo James Gordon
* Aaron Eckhart ojapo Harvey Dent
* Maggie Gyllenhaal ojapo Rachel Dawes
* Morgan Freeman ojapo Lucius Fox

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2008 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Ñemohenda:Tavetã Joaju ra'angamyikuéra
Vyretáña Mburuvi

**Vyretáña Mburuvi** (Ingleñe'ẽme: *British Empire*) ha'e akue opaite umi yvy pehẽngue, kolóña, tetã mo'ãmbyre ha tekoha ambuéva oĩ Tavetã Joaju poguýpe saro'y XVI guive XX meve. Ha'e akue pe mburuvi tuichavéva oiko Yvýpe ko ára peve.
Amo saro'y XX ñepyrũ pukukue, oiko Vyretáña Mburuvípe amo 458 sua tapicha ha ijyvy apekue ohupyty amo 35.000.000&nbsp;km², upe niko he'ise irundýgui peteĩ oikove ko Mburuvípe ha 5-gui peteĩ opaite yvy apekuégui oĩ ipoguýpe. Upéicha kóva niko pe Mburuvi tuichavéva ojehecha Yvy apére.

Ko Mburuvi omosarambi oparupi umi mba'e pyahu ojejapóva Ingyatérrape, upéicha avei oñemyasãi hetã terãre pe ingleñe'ẽ, ku oñeñemuháicha ha ku ojejokuaiháicha Tavatã Joajúpe. Upe aja ko Mburuvi añónte heko pu'akaite upéicha Tavetã Joaju tuicha imba'ehetave. Ko'ãga, heta Vyretáña Mburuvi koloñakue oĩ umi tetã poguasuvéva apytépe, techapyrãme oĩ Autarália, Kanatã, Tetãvore Joapykuéra, Índia ha Selánda Pyahu.

Umi Europagua oñepyrũvo oguahẽ Amérikape, saro'y XV ha XVI aja, Poytuga Mburuvi ha Epáña Mburuvi ohenonde'a ha omyasãi hetã Európa okápe. Upéicha avei Ingyatérra, Hyãsia ha Olánda ojapose ha oho hikuái ojapo ikolóña Amérikape ha Ásiape. Ingyatérra ipu'aka rire Olándare ha Hyãsiare oñemomba'epa Yvateamérikare ha Índiare. Osẽ rire Ingyatérra poguýgui umi 13 kolóña Yvateamérika pegua, amo 1783-pe Tetãvore Joapykuéra hekosãsórõguare, ndaiporivéima Mburuvípe umi kolóña tujavéva ha orekovéva tapichakuéra. Upe rire Vyretáña ojere Áfrika, Ásia ha paraguasu Py'aguapy gotyo omopu'ã hag̃ua kolóña mbarete pyahúva. Ipu'aka rire Napoleón Bonaparte rehe amo ary 1815-pe, Vyretáña Guasu ohenonde'a opaite umi tetã ambuéva amo haimete 100 ary aja.

Alemáña Mburuvi ha Tetãvore Joapykuéra imbareteve ha mbeguehápe Tavetã Joaju nohenonde'avéima hesekuéra, upe ojehu amo saro'y XIX pahápe. Upe rire Tavetã Joaju ha Alemáña oñepyrũ hikuái oñokarãi mimi ha sapy'ánte oiko pe Ñorairõ Guasu Peteĩha, ha tuichaiterei oĩ Vyretáña Mburuvi koloñanguéra ári oipytyvõ hag̃ua Ingyatérrape, hepyite ku ñorairõ pe Mburuvípe. Oiko aja pe Ñorairõ Guasu Mokõiha, Hapõ Mburuvi oñemomba'e umi Tavetã Joaju kolóñare ojejuhúva Ñembykuarahyresẽ Ásiape, upévare Vyretáña Mburuvi herakuã vai ha ikangyve, ñorairõ ipahápe ipu'akáramo jepe Hapõre. Upe rire Índia hekosãsóma mokõi ary opa rire pe ñorairõ.

Opa rire pe Ñorairõ Guasu Mokõiha, haimete opa Vyretáña Mburuvi kolóña hekosãsóma, amo ary 1997 meve Tavetã Joaju ome'ẽ jey Hong Kong pe Chína Tetarã Retãme. Tavetã Joajúpe oĩ gueteri 14 yvy pehẽngue paramboypýri, Vyretáña Guasu kolóña yma oĩ gueteri Tavetã Joaju poguýpe. Heta Vyretáña Guasu koloñangue hekosãsóma rire oike pe Tetãnguéra Ñembojoajúpe (*Commonwealth*), tetãnguéra hekosãsóva omba'apóva oñondive, pe aty *Commonwealth*-pe oĩ 16 tetã imburuvichavete niko peteĩva, Isabel II, umíva niko ojehero *Commonwealth* Tavetãnguéra.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Tavetã Joaju rembiasakue
Jejukaha

**Jejukaha** niko oiko tapicha omanóvo omanoségui ha ojejukaségui. Py'ỹinte ojehecha oĩha pe ojejukase iñapytu'ũ rasyitégui ha ojepy'amongetánte umi mba'e ombopy'apývare hese, taha'e ha'éva ohasa asyitégui isoguévare, térã hasýgui ichupe ojokuaa porã hapichakuérare, heko añoitére térã oĩre hetaite py'ỹinte ojahéi vaíva hese ha omoapañuái iñapytu'ũ. Umi apañuáigui ikatu heñói apytu'ũ mba'e ikatúva oporomoĩ tesaparápe ha umíva niko ikatu ojehechakuaa ha'eha peteĩ apytu'ũ mba'asy, upéicha ojehecha umi hekokangyitéva, heko py'ahetáva, iñapytu'ũ jekáva, hekotee apañuái tembe'yguáva (*TLP* oñemombykyháicha karaiñe'ẽme, he'iségui * trastorno límite de la personalidad*), oka'u meméva ha ''droga'' oipuruitereíva. Pe mba'e ohechaukavéva tapicha oĩrõ tesaparápe niko yma oha'ãramo ojejuka ha ndaikatúi, ikatúgui oha'ã jey.

Tetãnguéra rupive iñambue mba'éichapa tapichakuéra ojejuka ha ojehechami oipuruha mba'ekuéra oĩva hi'aguĩ. Py'ỹinte ojehecha oĩha pe ojejuvýva, pe ho'úva vícho jukaha térã pe oipurúva mboka. Upéicha omano 817&nbsp;000 tapicha ary 2016 pukukue, hetave niko ñambojojárõ 1990 pukukue, ku arýpe 712&nbsp;000 upéicha omano.

Ani hag̃ua oĩ ojejukáva ñahesa'ỹijo va'erã mba'érepa tapicha ojejukase ha mba'épa ojehu chupe, upéva ikatu ojejapo apytu'ũ ''terápia'' rupive. Oñemokañy pe ojejukasévagui umi mba'e ha'e ikatu oipuru –taha'e ha'éva mboka, pohã térã vícho jukaha–, ha ñamomombyry chupe umi mba'e ha'e ikatu oipuru vai, techapyrãme jey'urã oporomonga'úva térã *droga* ambuéva. Ojehechakuaa oñemomichĩha ku oha'ãva ojejuka ñañemongetárõ umi mba'e rehegua ta'angambyrýpe, kuatiañe'ẽme ha mba'e oporomomarandúva ambuévape.

Mba'éichapa jahecha pe jejukaha niko oĩ mba'e jagueroviávare, ñane rerakuãre ha mba'éichapa jahecha ñande rekovére. Islã, hudío jerovia ha Hesu rape niko he'i jejukaha ha'e angaipa, oroviágui hikuái ñande rekove niko mba'e imarangatúva. Oĩ he'íva ojehechave ku ojejukaséva umi ndogueroviáiva Tupãre apytépe ha karai avarekokuaatýre oñemoarandúva Emile Durkheim he'íma jeroviapýpe oĩ mba'e oporoñangarekóva, upéicha ohai iñarandukápe héra "Jejukaha" (1897).

## Mandu'apy

## Joajuha
* Jejukaha rehegua Tesãi Arapygua Atyguasu kuatiaroguépe, karaiñe'ẽme.

Ñemohenda:Mano
Ára Ko'ãgagua

**Ára Ko'ãgagua** niko Európa ha tetãnguéra ijykegua rembiasa pukukue oñepyrũ saro'y XV aja, ho'árõguare Constantinopla opávove pe Mburuvi visantíno ary 1453-pe, ha Kiritóval Kolõ oguahẽvo Amérika-pe ary 1492-me, ha opa pe Hyãsia Ñepu'ã oñepyrũvo ary 1789-pe térã upe mboyve, amo ary 1776-me, oikóvo pe Tetãvore Joapykuéra Ñepu'ã, hekosãsóvo Tetãvore Joapykuéra, upe rire ojehecha oikoha pe Mba'aporeko Ñepu'ã, ojehechahápe yvypóra oñepyrũ omba'apove mba'eapopyha rógape ha oipuru heta mákina pyahu ojapo pya'eve mba'eapopy kuéra, upépe niko oñepyrũ Ára Javegua, ko'ãgaite voi oiko.

Ñañe'ẽvo mba'éichapa Ára Ko'ãgagua iñambue Ára Mbyteguágui, jahecha oñemoambueháicha avano'õme, mbeguehápe imichĩve ku ohekavéva jeroviapy reko ha hetave ku ohekáva yvypóra reko, tuichaitépe oñepyrũ rire pe *[[Renacimiento]]*, ojehechahápe hetaite mba'e ipyahúva tembikuaatýpe, tembiapoporãnguérape ha avano'õme.

## Mandu'apy

## Joajuha
Venésia

**Venésia** (Italiañe'ẽme: *Venezia*) ha'e niko peteĩ táva Itália retãme, tetãvore Véneto itavusu. Ko távape oiko amo 270&nbsp;884 tapicha (2011 aja). Ko táva niko ojejuhu ypa'ũ atýpe, Unesco ohechakuaa Venésia ha'eha yvypóra reko rembiejakue, hembiasakue ipukuitereígui ha heta óga guasu iporãitéva oñemopu'ãgui ko távape.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Itália táva
Florénsia

**Florénsia** (Italiañe'ẽme: *Firenze*) ha'e niko peteĩ táva Itáliape, tetãvore Toscana itavusu. Ko távape oiko amo 378&nbsp;239 tapicha ha ijerére oiko amo 1&nbsp;500&nbsp;000. Ko táva ha'e akue Itália itavusu ary 1865 guive 1871 meve, ha táva tuichaitéva Ára Mbytegua pukukuévo, ko távape niko oñepyrũ *[[Renacimiento]]*, tapichakuéra oñepyrũrõguare oheka ha ogueromandu'a umi Ára Ymaguare mba'e, tenondeitépe oñemoaranduse hikuái Gyrésia Ymaguare ha Rróma Mburuvi mba'ekuéra rehe. Unesco ohechakuaa Florénsia táva apyte ha'eha yvypóra reko rembiejakue, heta óga guasu iporãitéva oñemopu'ãgui upépe ymaite guive.

## Mandu'apy

## Joajuha

Ñemohenda:Itália táva
Ani hag̃ua oĩ ojejukáva

**Ani hag̃ua oĩ [[Jejukaha|ojejukáva]]** ikatu jajapo heta mba'e, ku ojejukáva niko he'ise tapicha omano omanoségui ha ojejukaségui, ha ani hag̃ua ñande rapichakuéra ojejuka oĩ mba'e oporoñangarekóva ha mba'e oporopytyvõva.

## Mba'éichapa ikatu jaikuaa pe ojejukaséva
Ani hag̃ua oĩ ojejukáva, jaikuaa raẽ oĩpa pe ojejukaséva. Apytu'ũkuaaty niko ombo'e heta mba'e rechaukaha oĩ jaikuaa hag̃ua oĩ peteĩ ojejukaséva. Umíva apytépe jajesarekoite va'erã tapicháre he'íva "ikañyséha" ha "okese ha ndopayveseiha" térã "ohoseha mombyryete", ikatu avei he'i "omanoseha" taha'e ha'éva ipukarãnte.

Jajesareko ko'ã mba'e rehe:
*Opitaitereíva 
*Ndokeporãiva térã oke vai vai 
*Ndokaruporãiva térã ndo'uséiva 
*Ndojahuséiva ha noñemopotĩséiva
*Ipirevaíva, ipochy reíva, oñembyasy meméva, hekokangýva
*Ojepy'apyitereíva térã ojepy'apy reíva 
*Py'ỹinte ojehechaséva tesaparápe ha noñeñangarekovéima
*Ipy'atarováva ha ipy'aheta reíva (ikatu iñapytu'ũ jekáva)
*Oimo'ã ha ojepy'amongetaitereíva iñemanóre. 
*Py'ỹinte ohechase ha ohenduse umi mba'e mano rehegua	
*Oñemoha'eñóva ha oikoséva ha'eño;

## Mba'épa ikatu jajapo
*Jaheka va'erã apytu'ũkuaaty ñepytyvõ, taha'e ha'éva apytu'ũ ''terápia'' rupive térã ñepohãno ambuéva;
*Ñahenói va'erã umi ohayhúva chupe (hogagua, iñemoñare, iñirũnguéra);
*Ojehecháramo tesaparápe, ikatu oñemoĩ chupe tasyópe opyta hag̃ua upépe;
*Ñamaña ha ñañangareko va'erã hese;
*Ani jaheja oipuru rei pohã, *droga* térã jey'urã oporomonga'úva;
*Jaipe'a chugui umi mba'e ha'e ikatu oipuru ojejuka hag̃ua (taha'e ha'éva mboka, kyse,pohã térã vícho jukaha);	
*Ñañemongeta va'erã mba'éichapa ikatu jaipe'a umi mba'e ijetu'úva hekovégui.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Jejukaha rehegua Tesãi Arapygua Atyguasu kuatiaroguépe, karaiñe'ẽme.

Ñemohenda:Mano
Bambi

***Bambi*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1942-me.

## Ñemombe'u
Bambi niko peteĩ guasu heñói ramóva, ikoyguaite ha oiko isýndi ka'aguýpe. Mbeguehápe oñoirũ tapiti Tambor rehe, Jaguane Flor rehe ha pe guasu'i Faline rehe, okakuaávo oñemoarandu heta mba'e isy ombo'éva chupe, kuimba'e omymba'apíva ojuka isy peve. Bambi oho oiko itúvandi upe rire. Ohasa ára ha Bambi ikaria'ýma ha imbaretéma, oho va'erã oipe'a hag̃ua manógui iñirũ Faline ha ohenonde'a va'erã pe kuimba'e omymba'apíva.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ta'angamýi 1942 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Oliver & Company

***Oliver & Company*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1988-me. Imba'eapohára tenondegua ha'e Billy Joel ha Joey Lawrence. Ko ta'angamýi rembiasagua'u osẽ pe aranduka Charles Dickens ojapo, *[[Oliver Twist]]*. Omombe'u peteĩ mbarakaja'i rembiasa, héra Oliver ha ityre'ỹva, ha'e oho oiko Fagin ha jaguakuéra ambuéva iñirũva ndive ani hag̃ua ohasa asy Táva Nueva York-pe.

## Mba'eapohára
* Joey Lawrence
* Billy Joel
* Natalie Gregory
* Cheech Marin
* Bette Midler
* Robert Loggia
* Richard Mulligan
* Roscoe Lee Browne
* Sheryl Lee Ralph

## Mandu'apy

## Joajuha
* Sitio oficial (ingleñe'ẽme)
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1988 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Aseri ñe'ẽ

**Aseri ñe'ẽ** ha'e ku ñe'ẽ oñe'ẽva Aservaijã retãme, ku tetã iñe'ẽ tee. Kóva niko oĩ túrko atýpe ha ojoguaitéva Tuykiañe'ẽ, oĩ heta mba'e Aseri ñe'ẽme oúva araveñe'ẽgui ha Peysiañe'ẽgui. Oĩ amo 28 sua tapicha oñe'ẽkuaaáva, tuichaitépe Aservaijã retãme, ha tetã ambuévape oikohápe aserikuéra.

## Joajuha

Ñemohenda:Ásia ñe'ẽnguéra
Ñemohenda:Aservaijã
Aserikuéra

**Aserikuéra** niko tapichakuéra oikóva tetã Irã vore yvateguápe ha Aservaijã retãme, ojehero avei hikuái Aservaijãygua. Tuichaitépe ojehecha ijeroviapy niko Islã ha iñe'ẽ tee niko ko aseri ñe'ẽ. Oĩ amo 30 sua tapicha aseri térã ijypykuéva aseri. 

Aserikuéra niko umi hetavéva Aservaijã retãme (amove 90%), oisãmbyhy hikuái ko tetãre ha oiporavopa tetã rekuáire. Aserikuéra Aservaijã retãme ndaha'éi umi Irã retãgui, Aservaijãme niko ndoguerekovéima hikuái ijeroviapy, ku tetã hetaite oiko Joaty Soviétiko poguýpe ha hetáva umi ndogueroviáiva Tupãre. Amo 98,8% aserikuéra apytépe Aservaijã retãme omoñe'ẽkuaa ha ohaikuaa.

## Mandu'apy


## Joajuha

Ñemohenda:Aservaijã
Ekuatóry

**Ekuatóry** (heratee **Tavakuairetã Ekuatóry**) tetã opyta yvatekuarahyreike gotyo Yvyamérikape. Ijykére oĩ yvate gotyo Kolómbia; ñemby ha kuarahyresẽ gotyo Peru ha kuarahyreike gotyo Paraguasu Py'aguapy.

Itavusu héra San Francisco de Kíto. Tetã oñemboja'o 24 tetã'i (*provincia*) oñemohenda 4 yvy pehẽngue tekoha: Amazonia, Costa, Sierra ha Región Insular. Ipukukue 256.370 km² ha tetãguakuéra niko 2.245.567 ava.

Ko tetã oñemosãso Epáñagui 24 jasypo 1822-pe. Osẽ Kolombia Guasúgui ha oñemohenda tetã sãsóicha 13 jasypo 1830-pe.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tetã Amerikagua
The Lion King

***The Lion King*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1994-me. Imba'eapohára tenondegua ha'e Matthew Broderick, James Earl Jones, Jeremy Irons, Jonathan Taylor Thomas, Moira Kelly, Nathan Lane, Ernie Sabella, Rowan Atkinson, Robert Guillaume, Madge Sinclair, Whoopi Goldberg, Cheech Marin, ha Jim Cummings. Omombe'u Simba rembiasa, peteĩ leõ karia'y, itío omosẽ chupe hógagui itúva omano rire, itúva niko ka'aguy ruvicha ha upéicha itío oñemomba'e ka'aguýre. Simba imandu'a itúva hekombo'ére ha iñirũnguéra oipytyvõ chupe oho jey hógape ha oipe'a hag̃ua itío ñesãmbyhýgui.

## Mba'eapohára
* Matthew Broderick
* Jonathan Taylor Thomas
* James Earl Jones
* Jeremy Irons
* Moira Kelly
* Niketa Calame
* Ernie Sabella
* Nathan Lane
* Robert Guillaume
* Rowan Atkinson
* Whoopi Goldberg
* Cheech Marin
* Jim Cummings
* Madge Sinclair

## Mandu'apy

## Joajuha

* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1994 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
Babenco - Alguém Tem que Ouvir o Coração e Dizer: Parou

***Babenco - Alguém Tem que Ouvir o Coração e Dizer: Parou*** ha'e peteĩ ta'angamýi Pindoráma retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Bárbara Paz. Ojeiporavo ko ta'angamýi Pindoráma jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2021-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára

* Hector Babenco
* Regina Braga
* Willem Dafoe
* Paulo José
* Xuxa Lopes
* Selton Mello
* Fernanda Montenegro
* Bárbara Paz
* Carmo Sodré
* Fernanda Torres
* Dráuzio Varella

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2021 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Pindoráma ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi poytugañe'ẽme
Ñemohenda:Pindoráma ra'angamyikuéra
Tekokangy

**Tekokangy** pe apañuái ojehecháva apytu'ũkuaaty rupive oĩrõ pe tapicha ipirevaietéva, ikangy vaíva, oñembyasy meméva ha oñeñandu iñangaipáva, ha ndaikatúi ohasa porã umi mba'e oikóva hekovére. Pohanokuaa rupive ojehechakuaa tekokangy ha'eha apytu'ũ apañuái ha hekotee apañuái, umi hekokangýva ipy'aropu ha hasy chupe ojepy'amongeta porã, hemiandu ha hembipota oñemoapañuãi avei ha noñeñadu porãi.

Umi mba'asyapypẽ oĩ pe hekokangýva oñeñanduháicha: py'ỹinte ovy'a'ỹ ha oñembyasy, ikaigue vai, ipochy rei, ipirevai, naikyre'ỹi, noha'arõi mba'eve hekovégui ha nomba'apovéima yma omba'apoháicha. Tuichaitépe ojehecha va'erã pohanokuaa rupive hekokangývapa térã ndahekokangýiva, ikatu pe hekokangýva noñembyasýi, ikatu naikyre'ỹi mante hekovére ha noñeñandu porãi oikórõ umi mba'e oporombovy'ávape, ikatu oñandu avei ára ohasa mbegueve. 

Opaichagua umi mba'e ikatu omboypy tekokangy ñande rapichápe. Ikatu umi mba'e hekove rehegua térã iñapytu'ũ rehegua, upéicha avei ikatu peteĩ mba'asy oúva ijypykuégui. Heta mba'e ikatúva oiko peteĩ tapichápe ha omboguejy chupe, ikatu oñembyasy omanohague peteĩ hembiayhu, ova va'erã tetã ambuévape, noĩ porãirõ hogaguáre, ohasa va'erã tetekytĩ tasyópe, hapichakuéra ikatu ombopy'ajopy chupe, oikórõ apañuái hetére, ndojetepyso meméiva, ikyraitereírõ, opitaitérõ, hasyitérõ chupe oke hag̃ua térã ndo'úirõ vitamína D. 
Umi mba'e ikatu omoapañuái vai iñapytu'ũ niko ha'e jejopy ha temiandu vai ambuéva (ikatu oñembyasy oĩrõ ojokahague ikorasõ, ohasárõ mba'e vaietévare térã ohechárõ peteĩ omano vaíva henondépe, oguahẽrõ chupe marandu vai térã haimete omanórõ) térã ojepy'apyitereíva (omanohague peteĩ hembiayhu).

Heta mba'e vai tekokangy ikatu omboypy pe ohasa asývape, taha'e ha'éva iñirũnguéra apytépe, omba'apohápe térã hekovépe, sapy'ánte oĩgui pe ojejukaséva. Oĩ avei mba'e ambuéva ikatu jahecha pe hekokangývare, noñemondevéima ramo yma oñemondeháicha ha noñangarekovéima ijaokuérare, sapy'ánte ikirirĩvérõ térã oñepyrũ oñe'ẽ mbeguekatumi, itindyitérõ, hasẽ reírõ, oñembotavy memérõ, ojepy'amongeta ramo umi mba'e vaíre ha sapy'ánte oñepyrũrõ oke vai. Oĩ pohã ikatu ho'u pe hekokangýva, hákatu ojehechakuaáma pe pohã iporãveha yma guivéma ohasa asýrõ pe hekokangýva.

## Mandu'apy

## Joajuha

* Depresión NIMH NIMH marandukuéra tekokangy rehegua, karaiñe'ẽme

Ñemohenda:Apytu'ũ mba'asy
Lady and the Tramp

***Lady and the Tramp*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1955-me ha omotenonde Clyde Geronimi, Wilfred Jackson ha Hamilton Luske. Imba'eapohára tenondegua ha'e Barbara Luddy, Larry Roberts, Bill Thompson, Bill Baucom, Verna Felton ha Peggy Lee.

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1955 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** ha'e peteĩ ta'angamýi moha'angapyre Tetãvore Joapykuéra retãgui ojejapo 1981-me. Ko ta'angamýi rembiasagua'u osẽ pe aranduka Daniel P. Mannix ojapo. Imba'eapohára tenondegua ha'e Mickey Rooney, Kurt Russell, Pearl Bailey, Jack Albertson, Sandy Duncan ha Jeanette Nolan. Ko ta'angamýi omombe'umi peteĩ aguara ha jagua oñoirũva ha ojejokupytýva rehegua.

## Mba'eapohára
* Mickey Rooney ojapo Tod
* Kurt Russell ojapo Copper
* Pearl Bailey ojapo Big Mama
* Jack Albertson ojapo Amos Slade
* Sandy Duncan ojapo Vixey
* Jeanette Nolan ojapo Widow Tweed
* Pat Buttram ojapo Chief
* John Fiedler ojapo The Porcupine
* John McIntire ojapo The Badger
* Dick Bakalyan ojapo Dinky
* Paul Winchell ojapo Boomer
* Keith Mitchell ojapo Young Tod
* Corey Feldman ojapo Young Copper

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 1981 megua
Ñemohenda:Ta'angamýi ingleñe'ẽme
Ñemohenda:Tetãvore Joapykuéra ra'angamyikuéra
A Vida Invisível

***A Vida Invisível*** ha'e peteĩ ta'angamýi Pindoráma retãgui ojejapo 2019-pe ha omotenonde Karim Aïnouz. Ojeiporavo ko ta'angamýi Pindoráma jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2020-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára

* Carol Duarte ojapo Eurídice Gusmão
* Julia Stockler ojapo Guida Gusmão
* Gregorio Duvivier ojapo Antenor
* Bárbara Santos ojapo Filomena
* Flávia Gusmão ojapo Ana Gusmão
* Maria Manoella ojapo Zélia
* Antônio Fonseca ojapo Manuel Gusmão
* Cristina Pereira ojapo Cecília
* Gillray Coutinho ojapo Afonso
* Fernanda Montenegro ojapo Eurídice Gusmão do presente

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2020 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Pindoráma ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2019 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi poytugañe'ẽme
Ñemohenda:Pindoráma ra'angamyikuéra
O Grande Circo Místico

***O Grande Circo Místico*** ha'e peteĩ ta'angamýi Pindoráma retãgui ojejapo 2018-pe ha omotenonde Cacá Diegues. Ojeiporavo ko ta'angamýi Pindoráma jeikeháicha upe Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe pe Óscar 2019-me, hákatu noguahẽi jeporavo pahápe.

## Mba'eapohára

*Vincent Cassel ojapo Jean-Paul
*Bruna Linzmeyer ojapo Beatriz
*Jesuíta Barbosa ojapo Celavi
*Mariana Ximenes ojapo Margareth
*Juliano Cazarré ojapo Oto
*Catherine Mouchet ojapo Imperatriz
*Antônio Fagundes ojapo Dr. Frederico

## Ehecha avei
* Umíva oike Óscar 2019 oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe
* Pindoráma ra'angamýi Óscar oñeme'ẽva tetã ambue ra'angamýi porãvévape jeporavópe

## Mandu'apy

## Joajuha
* 

Ñemohenda:Ta'angamýi 2018 pegua
Ñemohenda:Ta'angamýi poytugañe'ẽme
Ñemohenda:Pindoráma ra'angamyikuéra
Konfúsio rape

**Konfúsio rape** niko peteĩ jeroviapy Konfúsio hemimbo'ekuéra omombe'úva ha oikóva hese, ha'e omano rire. Oporombo'e mba'éichapa oiko va'erã avano'õme, jekupyty porãme ha marangatúpe.

Ko jeroviapy hekombo'e ou karai héra Konfúsio pegua (*Kǒng Fūzǐ*, omano ary 479 Kirito mboyve) ha'e ojehechakuaa pe okuaaukavaguáicha ijypykuéra rekorã ha hembikuaa yvága mba'e rehegua. Karai arandu ambuéva ko jeroviapýgui niko Mencio ha Xun Zi.

Ko jeroviapy imbareteite Chína Tetarã Retãme, Koréape, Vienãme, Hapõme, Taiuãm, Hong Kong-pe ha Makáo-pe. Kóva niko Chína jeroviapy tee ary 1912-me, oikóvo ku tetãgui peteĩ tavakuairetã.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Jerovia