open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unidad astronómica

**Arapy ha'ãha** térã **unidad astronómica**, oje'eháicha karaiñe'ẽme, ha'e peteĩ ñeha'ã ojojáva 149.597.870.700 m rehe, kóva ha'e Kuarahy ha ñande Yvy mombyrykue. 

Ojeipuru ojeikuaa hag̃ua mombyrykue oĩva yvoreva apytépe, ñande Kuarahy ypykatúpe.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Ta'ãha
Itajeresoha

**Itajeresoha** ha'e peteĩ mba'e térã tembiporu ojeipuru ojejoso ha oñemongu'i hag̃ua mba'ekuéra, yvyty, y, mymba térã ñemỹiha ikatu ombojere itajeresoha. Yvypóra oipuru itajeresoha omongu'i hag̃ua hu'itĩrã hasy'ỹre.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Tembiporu
Kópa Amérika 2001

**Kópa Amérika 2001** ha'e akue pe XL Kópa Amérika Vakapipopo pegua ojejapova (ha'e akue pe peteĩha ojejapova Sa'ary XXI-pe). Oñeha'ã, jey pokõiha ojejapo Kolómbia retãme ára 11 guive29 jasypokõi meve ary 2001 jave, ha kóva jave Kolómbia oiko pe tenda tee oñeha'ãme peteĩ Kópa Amérika (Kolómbiape oñeha'ã akue ambue ñembosaráikuéra umi Kópa Amérika 1975, 1979 ha 1983; ndaipóri jave peteĩ tenda tee ha kóva oñeha'ãvo g̃uãre opa Conmebol-pe), ko Poravo Tetãyguá oiko pu'akave irembiasakuepe. Kóva ojapo Ñemby Amérika Atyguasu Vakapipopo pegua.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

### Aty C

## Ñembosarái pahague
#### Irundýva

#### Mokõiva

#### Ipu'akáva mbohapyha

#### Paha

## Umi Gol
#### 6 gol
*  Víctor Aristizábal

#### 5 gol
*  Paulo Wanchope

#### 3 gol
*  Cristián Montecinos
* Amado Guevara
* Saúl Martínez

#### 2 gol
*  Virgilio Ferreira
*  Agustín Delgado
*  Denílson
*  Jared Borgetti

#### 1 gol
*  Reinaldo Navia
*  Marcelo Corrales
*  Cléber Chalá
*  Ángel Fernández
*  Édison Méndez
*  Freddy Grisales
*  Eudalio Arriaga
*  Giovanni Hernández
*  Gerardo Bedoya
*  Iván Córdoba
*  Abel Lobatón
*  Juan Pajuelo
*  José del Solar
*  Roberto Holsen
*  Silvio Garay
*  Guido Alvarenga
*  Jesús Arellano
*  Daniel Osorno
*  Alberto García Aspe
*  Javier Chevantón
*  Carlos María Morales
*  Rodrigo Lemos
*  Pablo Lima
*  Richard Morales
*  Joe Bizera
*  Andrés Martínez
*  Guilherme
*  Alex
*  Juliano Belletti
*  Steven Bryce
*  Rolando Fonseca
* Júnior Izaguirre

## Mandu'apy

## Joaju
*

Ñemohenda:Kópa Amérika
Ñemohenda:2001
Ysyry Chari

**Ysyry Chari** ha'e peteĩ umi ysyry pukuvéva Áfrika ipehẽngue mbyteguápe. Oñepyrũ Tavakuairetã Mbyteafrikagua yvýpe ha osẽ ypa Cháde-pe, osyry rire amo 1.400 km.

Ko ysyry omohembe'y tetã Cháde ha tetã Kamerũ ohaságui imbytépe.

## Mandu'apy

## Joaju
* Hydrology and Water Resources of Africa (chapitre 7 - page 326) - par Mamdouh Shahin

Ñemohenda:Ysyry Áfrika pegua
San Ramón Nonato

**San Ramón Nonato** niko peteĩ pa’i mercederio heñoiva’ekue Portell, Valencia, España retãme; ary 1204-pe. Héra Nonato niko ou Latín ñe'ẽgui ha he’ise “heñoi’ỹva”; ha’éjeko oñenohẽkuri isy ryepýgui, ñembovo rupive, isy omanoriréma. Ha’éniko momemby, momembyhára, mitã ha hyeguasúva rerekua. Omanókuri ára 31 jasypoapy ary 1240-pe, Cardona, Cataluña, España retãme.

Momembyhára Ára ojegueromandu’a ára 31 jasypoapýpe, ha’éva San Ramón ára.

## Joaju
*DÍA DE LA OBSTETRA - MOMEMBYHÁRA ÁRA, ohai: David Galeano Olivera

Ñemohenda:Hesu rape
Cícero Moraes

miniaturadeimagen|Cicero Moraes
**Cícero Moraes** (Chapecó, Pindoráma 13 Jasypateĩ ary 1982-pe)  ha'e peteĩ kuimba'e Pindoráma retãygua marangatukuéra hova ojapo kombutadóra mbohapy jehechápe. Ha'e avei omoakã peteĩ aty oñemomarandúva ymaguarére ha tãirasýre.

Oñemomarandu rire, oikuaapa chupe ojapo haguere San Antonio de Padua ra'anga. Upe guive ndopavéi chupe ojapo va'erã ijatykuerandie, ary 2013 guive.

## Joaju

*Sitio web

Ñemohenda:Tekove Pindoramagua
UEFA Champions League 2017-18

**UEFA Champions League 2017-18** ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 63ha. Oñepyrũ ára 27 jasypoteĩ ary 2017-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Kiev pegua, Ukyáña retãme, ára 26 jasypo ary 2018-pe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

### Aty C

### Aty D

### Aty E

### Aty F

### Aty G

### Aty H

## Ñembosarái pahague

#### Aty 16

#### Irundýva

#### Mokõiva

#### Paha

## Umi Gol

### Gol ojapovéva

## Mandu'apy

## Joaju
* Champions League 2017-18 renda tee.

Ñemohenda:UEFA Champions League
Yanina González

thumb|Yanina González ra'ãnga

**Yanina Alicia González Jorgge** (heñói va'ekue 6 jasypakõi ary 1979, Paraguaýpepe) ha'e peteĩ mba'eapohára Paraguaigua, avei *modelo* ohechakuaauka va'ekue hetãme Kuñataĩ Arapy 2004-pe, Quito, Ekuador retãme 1 jasypoteĩ 2004-pe; ha avei Kuñataĩ Yvy 2004-pe ojejapo va'ekue Táva Kesõ, Filipina retãme, 24 jasypápe. Mokõivéva *competencia*pe ha'e osẽ mbohapyhápe.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tekove Paraguaigua
Paramaribo

miniaturadeimagen|Paramaribo
**Paramaribo** táva ha'e Surinẽ tava guasú. Ko távape oiko 240.924 ava (2012 ary).

## Joaju

* Paramaribo official website (en)

Ñemohenda:Surinẽ
Tajikitã

**Tajikitã** —héra tee niko **Tavakuairetã Tajikitã** (Tajíke ñe'ẽme (Peysiañe'ẽ): Ҷумҳурии Тоҷикистон, *Jumhurii Tojikiston*; Rrusiañe'ẽ: Республика Таджикистан, *Respúblika Tadzhikistán*)— ha'e peteĩ tetã hekosãsóva yguasu rembe'y'ỹva ojejuhúva Mbyte Ásiape. Ijyvy apekue ohupyty amo 144&nbsp;100 km² ha oiko amo 8 sua tapichakuéra upépe, ojepapaháicha ary 2013-pe. Ijerére ojejuhu ñemby gotyo tetã Ahyganitã, kuarahyreike gotyo Uvekitã, Kirigitã yvate gotyo, ha Chína Tetarã Retã kuarahyresẽ ngotyo. Tajikekuéra rekoha tee ha'e akue Tajikitã ymaguare guive, ha yvy ko'ãga oĩ Ahyganitã ha Uvekitã retãme. Itavusu ha'e Dusambe.

Tajikitã yvy apekue ko'ãgagua ha'e akue avano'õ ymaguare opaichagua rekoha, umíva mbytépe oĩ ku táva tujaite héra Sarazm, táva ymaite ojejapo amo ary 1500 Kirito mboyve, ku táva oĩ heta mburuvi ambuéva ipoguýpe. Tajikitã yvy apekuére ohasa mburuvi ha avano'õ opaichagua, umíva mbytépe oĩ Akeméne mburuvi, Sasã mburuvi, Mongólia mburuvi, ha Rrúsia mburuvi. Joaty Soviétiko oñemopehẽ rire, Tajikitã ohupyty isãso ary 1991-pe. Isãso rire oñepyrũ ñorairõ ko tetãme, ary 1992 guive 1997 meve.

Tajikitã ha'e peteĩ tavakuairetã mburuvicharapépe oñemohendáva irundy tetãvore rupive. Poapy sua Tajikitã retãygua pehẽngue tuichavéva ijypykuekuéra niko tajíke ñemoñarégui ha oñe'ẽ hikuái tajíke ñe'ẽ (Peysiañe'ẽ), hákatu oĩ heta tapicha oñe'ẽva gueteri Rrusiañe'ẽ. Yvytykuéra oñuãmba amo 90% ko tetã apekuégui. Amo 20% umi Tajikitã retãyguágui orekónte 1,25 dólar oiko hag̃ua ára ha ára.

## Mandu'apy

## Joaju

*Tajikitã rekuái henda tee
*Página turística del gobierno de Tayikistán
Belfast

300px|thumb|Belfast

**Belfast** ha'e peteĩ táva tetã Yvate Ilándape (Tavetã Joaju). Oikovéva: 483.418 (2016) - 132,5 km2

## Ambuére joaju
* Belfast City Council {en}

Ñemohenda:Tavetã Joaju táva
Dusambe

thumb|300px|Dusambe jehecha.
**Dusambe** (Tajíke ñe'ẽme ha Rrusiañe'ẽme: Душанбе) ha'e Tajikitã retã itavusu ha itáva orekovéva tavayguakuéra. Ijyvy apekue niko 100 km&sup2; ha ijyvy ári oiko amo 724.000

## Mandu'apy

## Joaju

*Tajikistan in Development, all about the country (Rrusiañe'ẽme)
*Wikimapia

Ñemohenda:Tajikitã táva
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2005

**Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2005** ha'e akue upe joatykuéra FIFA pegua rembiesarái guasu 7ha, oha'ãhápe umi  vakapipopo joaty ipu'akáva, oha'ã avei tetã ipu'akáva pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ñeha'ãme ha tetã ojapóva ko tembiesarái ijyvýpe. Kóva niko ojejapo Yvyafrika retãme, tetã ojapóva upe FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2006. Ñeha'ãnguéra oñepyrũ ára 15 jasypoteĩme, oha'ãvo Arhentína ha Tunísia ha opa ára 29 jasypoteĩme, Pindoráma ipu'aka.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

## Ñembosarái pahague
#### Irundýva

#### Ipu'akáva mbohapyha

#### Paha

## Joaju

* Alemania 2005 en FIFA.com

Ñemohenda:Joatykuéra Rembiesarái FIFA
UEFA Champions League

**UEFA Champions League** (Karaiñe'ẽme: *Liga de Campeones de la UEFA*) térã **UEFA Ipu'akavéva Joaty**, héra ymaguare **Európa Kópa**, ha'e upe vakapipopo rembiesarái tuichavéva umi aty Európa Vakapipopo Atykuéra Joatýgui (UEFA) ha peteĩ umi ojeikuaavévagui opa Yvýgui. Iñeha'ã paha ha'e tembiesarái hetavéva tapichakuéra ohecháva opa arýgui, amo 360 sua tekovekuéra ohecha ku ñeha'ã paha.

Opa ary ojejapo, oñepyrũ guive jasyporundýpe opa peve jasypoteĩme ary rireguápe, tembiesarái peteĩha ojejapo upe kuatia momaranduhára *[[L'Équipe]]* ñeimo'ãre ha Real Madrid ruvicha, karai Santiago Bernabéu, ha Real Madrid motenondehára, karai Raimundo Saporta, ojejapo oikuaa hag̃ua mba'épa upe aty vakapipopo oha'ãva iporãvépa Európape.

## Mandu'apy

## Joaju
* Champions League UEFA.com rendápe

Ñemohenda:UEFA Champions League
L'Hospitalet de Llobregat

300px|thumb|L'Hospitalet de Llobregat

**L'Hospitalet de Llobregat** táva Epañape, Barcelona provincia-pe. Oikovéva: 252.171 (2015) - 12,4 km2

## Ambuére joaju
*  Ajuntament de l'Hospitalet de Llobregat {ca}

Ñemohenda:Katalúña táva
UEFA Champions League 2004-05

**UEFA Champions League 2004-05** ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 50ha. Oñepyrũ ára 13 jasypokõi ary 2004-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Istanbul pegua, Tuykia retãme, ára 25 jasypo ary 2005-pe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

**Roma 0-3 Dynamo Kyiv**: *With Dynamo Kyiv leading 1-0, the match was abandoned at half-time after referee Anders Frisk was hit by an object thrown from the crowd. UEFA awarded Dynamo Kyiv a 3-0 win and ordered Roma to play their next two European games behind closed doors*.

### Aty C

### Aty D

### Aty E

### Aty F

### Aty G

### Aty H

## Ñembosarái pahague

#### Aty 16

#### Irundýva

**Internazionale 0-3 Milan**: *Milan won 5-0 on aggregate. Match was abandoned after 72 minutes as Milan lead 0-1 due to flares thrown onto the pitch by Internazionale fans, one of which struck Milan goalkeeper Dida. UEFA awarded Milan a 3-0 win (5-0 aggregate) and ordered Internazionale to play their next four European games behind closed doors.*

#### Mokõiva

#### Paha

## Umi Gol

### Gol ojapovéva

Ñemohenda:UEFA Champions League
Ñemohenda:2004
Ñemohenda:2005
Narciso Ramón Colmán

**Narciso Ramón Colmán** (***Rosicrán***). Heñói Yvytymi, 29 jasypa 1876-me. Itúva Juan Vicente Colmán ha isy Rosa Isabel Cuéllar. Ary 1906-me omenda Victoria Mersán rehe ha heñói María Victoria. Ary 1937-pe omenda jey Venancia González Contreras rehe, ha upépe heñói irundy ta’ýra: Narciso de los Reyes, Florencio de los Santos, Juan Bernabé ha Teófilo Ramón Colmán. Oñemoarandu “Escuela Normal de la Capital”, upéi oiko ichugui telegrafista. Upe rire oike ichugui *Estación de Ferrocarril del Paraguay*, Yvytymími myakãhára. Ary 1897-pe oho Buenos Aires-pe ha upépe avei omba’apo *Estación del Ferrocaril Argentino*, Palermo-pe. Ojevy ñane retãme ary 1901-pe ha oiko ichugui Juez de Paz, San Bernardino-pe, ha *Juez de Paz en lo civil y comercial*, San Roque-pe. Ary 1950, 20 jasyteĩ ha itavateépe ohecharamo ichupe haihára, ñe’ẽpapára ha ñoha’angahára ha opavavete myakãhára ñe’ẽhaipyre rehegua oñembyatypa upépe ha ome’ẽ ichupe “Ofrendas Laureas Gloria Nacional”. Oñe’ẽ upéramo Juan Boggino, Fernanado Rivarola, Roque Centurión Miranda, Félix Fernández, Carlos Jara, Pedro Encina Ramos ha Darío Gómez Serrato ohendukáva ichupe peteĩ ñe’ẽpoty pukoe rupive *Peña Hermosa* guive. Omba’apo jepéva’ekue heta academias ha instituciones cultura rehegua, umíva apytépe Asociación de poetas, escritores ha artistas guaraníes, upépe oñeme’ẽ chupe Manuel Ortíz Guerrero ha Emiliano R. Fernández ndive kuatia he’ihápe ha’eha “Gloria Nacional”. Ary 1922-pe *Congreso Internacional de Americanistas* oñembyatýva Río de Janeiro-pe ogueruka chupe medalla de bronce hembiapo hérava “Ñande ypykuéra” rehe. Ary 1931-pe oho Méxicope “Séptimo Congreso Americano”; 1928-pe oñeipepirũ oho hag̃ua París-pe “Instituto Internacional de Cooperación Intelectual de París, Congreso de Artes Populares”-pe. Ary 1953-pe oñeme’ẽ ichupe “Condecoración Nacional del Mérito, en el grado de Caballero”, gobierno nacional.Roberto Romero ojeporeka Narciso R. Colmán rehe, oikuaauka hag̃ua moõite pevépa oğuahẽ ko karai arandu, ndaha’éi “okára poty”, “Petỹ roky”, “Ha che Valle” umi ojeikuaavéva apytépe añónte upe ohaíva.                                                                                                     

Ita’yrakuéra rupi ko’ág̃a jaikuaa ha’e ohaihague avei ñoha’angápe g̃uarã, péicha peteĩ naiñapysẽiva’ekue héra “Kamba nambi”, ha’éva peteĩ ñoha’anga omombe’úva ava okaraygua jehasa’asy, colonia-ramoguare ha ojehaíva guaraníme. “Kamba nambi” ndaje ohechauka ipype jepokuaa, okaraygua tekopotĩ, Francia-ramoguare. Ko ñoha’anga araka’eve ndojekuaaukái.

Colman
Yvága

**Yvága** niko ojeheroháicha opamba'e ojehecháva Yvy térã yvóra ambuéva guive ojehechávo arapy gotyo, yvága ojehechaháicha oñemoambuekatu oĩrõ térã ndaipóri ramo ára pytu yvoreva ijerére.

Ndaipóri ramo ára pytu yvága niko hũite, upéicha ikatu ojehecha porã mbyjakuéra. Oĩramo ára pytu, ñande Yvýicha, yvága isa'y para Kuarahy resapére oñembojoaju umi eleménto rehe oĩva ára pytúpe, upévare ñande yvága niko hovy, oikévo kuarahy, yvága sa'y oñemoambue, kuarahy resape oñemomichĩgui.

Yvága ikatu he'ise avei arapy, Yvy guive ojehecha arapýre umi mbyja, yvóra ha yvága mba'e ambuéva.

## Joaju

* Mba'ére piko yvága hovy? (karaiñe'ẽme)

Ñemohenda:Mbyjakuaa
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (Halmstad, 22 jasypakõi ary 1984) ha'e peteĩ opurahéiva ha DJ suesiañe'ẽme.

## Mba'e apu'a
### Álbumes de estudio
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Singles
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Joaju

* Tenda web Basshunter

Ñemohenda:Tekove Suesiagua
Copa América 2004

**Copa América 2004** térã **Kópa Amérika 2004** ha'e akue tembiesarái upe Copa América ojapo Conmebol, ojejapo Perũ retãme ára 6 jasypokõi guive ára 25 jasypokõi meve 2004 arýpe.​ Oha'ã opa tetãnguéra oĩva Conmebol atýpe ha mokõi tetã ou Concacaf pegua.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

### Aty C

## Umi Gol
#### 7 gol
*  Adriano

#### 3 gol
*  Javier Saviola
*  Kily González
*  Carlos Bueno

#### 2 gol
*  Nolberto Solano
*  Agustín Delgado
*  Luciano Figueroa
*  Carlos Tévez
*  Lucho González
*  Luís Fabiano
*  Abel Aguilar
*  Tressor Moreno
*  Darío Silva
*  Fabián Estoyanoff
*  Vicente Sánchez

#### 1 gol
*  Edixon Perea
*  Edwin Congo
*  Sergio Herrera
*  Joaquín Botero
*  Lorgio Álvarez
*  Gonzalo Galindo
*  Claudio Pizarro
*  Roberto Palacios
*  Jefferson Farfán
*  Santiago Acasiete
*  Flavio Maestri
*  Paolo Montero
*  Diego Forlán
*  Marcelo Sosa
*  Ricardo Osorio
*  Pável Pardo
*  Ramón Morales
*  Héctor Altamirano
*  Adolfo Bautista
*  Andrés D'Alessandro
*  Roberto Ayala
*  Juan Pablo Sorín
*  César Delgado
*  Franklin Salas
*  Julio dos Santos
*  Ernesto Cristaldo
*  Julio González
*  Fredy Bareiro
*  Carlos Gamarra
*  Juan
*  Alex
*  Ricardo Oliveira
*  Luisão
*  Massimo Margiotta
*  Ruberth Morán
*  Luis Marín
*  Mauricio Wright
*  Andy Herrón
*  Sebastián González
*  Rafael Olarra

## Mandu'apy

## Joaju
*

Ñemohenda:Kópa Amérika
Ñemohenda:2004
Choguy

**Choguy** ha'e peteĩ tavaguasu Uruguái retãme. Tatãvore Rocha itavusu, oikove ipype amo  tapicha kuéra ary 2011 jave.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Uruguái táva
Vúda rape

**Vúda rape** térã **vudísmo** (oúva karaiñe'ẽgui: *budismo*) ha'e niko jeroviapy, arandupykuaaty ha ánga jekuaa mbo'epy oĩva dharma atýpe. Hekoteépe oĩ heta tavarandu mba'e, jegueroviapy ha tekombo'e ángape guarã Buda Gautama ombo'e va'ekue. Kóva niko jeroviapy tuichavéva irundyha, oĩ amove 500 sua ojeroviáva Vúda rape rehe, upe niko 7 % opaite tekovégui ko Yvýpe.

Vúda rape oñepyrũ Índia retãme amoite saro'y VI térã IV Kirito mboyvépe, upe guive oñemosarambi Ásia vore kuarahyresẽygua tuichakue rupi ha imichĩve umíva ohóva hese hetã ypykuépe Ára Mbytegua pukukue. 

Vúda rekombo'e ohechaukase mba'éichapa ikatu jagueropu'aka pe oporombohasa'asýva (dukkha) ha pe oporombohasáva manóre ha jeikovejeýre (samsara), taha'e ha'éva jahupytykuaágui pe nirvana térã jaikóramo Vúda rekópe.

## Mandu'apy

## Joajuha
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2017

**Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2017** ha'e akue upe joatykuéra FIFA pegua rembiesarái guasu 10ha, oha'ãhápe umi vakapipopo joaty ipu'akáva, oha'ã avei tetã ipu'akáva pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ñeha'ãme ha tetã ojapóva ko tembiesarái ijyvýpe. Kóva niko ojejapo Rrusia retãme, tetã ojapóva upe FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2018. Ñeha'ãnguéra oñepyrũ ára 17 jasypoteĩme, oha'ãvo Rrusia ha Selánda Pyahu ha opa ára 2 jasypokõime, Alemaña ipu'aka.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

## Ñembosarái pahague
#### Mokõiva

#### Ipu'akáva mbohapyha

#### Paha

## Umi Gol
#### 3 gol
*  Leon Goretzka
*  Timo Werner
*  Lars Stindl

#### 2 gol
*  Cristiano Ronaldo

#### 1 gol
*  Fyodor Smolov
*  Aleksandr Samedov
*  Ricardo Quaresma
*  Cédric
*  Bernardo Silva
*  André Silva
*  Nani
*  Pepe
*  Adrien Silva
*  Javier Hernández
*  Héctor Moreno
*  Raúl Jiménez
*  Oribe Peralta
*  Néstor Araujo
*  Hirving Lozano
*  Marco Fabián
*  Arturo Vidal
*  Eduardo Vargas
*  Alexis Sánchez
*  Martín Rodríguez
*  Julian Draxler
*  Kerem Demirbay
*  Amin Younes
*  Tom Rogic
*  Tomi Juric
*  Mark Milligan
*  James Troisi
*  Chris Wood
*  André-Frank Zambo Anguissa
*  Vincent Aboubakar

#### Gol ''en contra''
*  Michael Boxall - -pe guarã
*  Luís Neto - -pe guarã

## Mandu'apy

## Joaju

* Rusia 2017 en FIFA.com

Ñemohenda:Joatykuéra Rembiesarái FIFA
Jair Bolsonaro

thumb|Jair Bolsonaro
**Jair Messias Bolsonaro** (Glicério, tetãvore São Paulo, 21 jasyapy ary 1955-pe) ha'e hína Tavakuairetã Pindoráma mburuvicha 38ha.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Pindoráma mburuvicha
Brigada Militar

miniaturadeimagen|170x170px|''Brigada Militar'' ra'anga tee.
***Brigada Militar*** térã ***Brigada Militar do Rio Grande do Sul*** (Poytugañe'ẽme: *Tahachi ñorairõhára Aty Rio Grande do Sul pegua*) ha'e hína ojeheroháicha tahachi ñorairõhára aty guasu tetãvore Rio Grande do Sul pegua, Pindoráma retãme. Oñepyrũ ára 18 jasypateĩme ary 1837-pe. Omba'apo oñangareko hag̃ua tavakuéra ku tetãvoréme, ha oñemoĩ mbaretepópe teko vaíre. Amo 18.000 tahachi omba'apo ku atýpe. Iñe'ẽ akã hína “*Brigada Militar, a força da comunidade*”,  poytugañe'ẽme, “Tahachi ñorairõhára Aty, avano'õ mbaretekue”.

Ko aty, umi tahachi ñorairõhára aty ambuéva Pindoráma retãme, oipytyvõ Pindoráma ñorairõhára aty teépe.


File:Banda da brigada militar de porto alegre.jpg|*Brigada Militar* aty opurahéiva *Farroupilha* arapokõindy arete guasúpe, 2005
File:Salvamento em Torres.jpg|Ýpe oporopysyrõva *Brigada Militar* pegua, táva Torres y rembe'ýme.
File:Posto Policial - bairro Arroio Grande - Santa Maria.JPG|*Brigada Militar* róga ñúme, táva Santa Maria-pe.
File:Pé de porco.jpeg|*Brigada Militar* itara'anga omomba'eguasúva, táva Porto Alegre-pe.



## Ehecha avei

## Joaju
* Página oficial da Brigada Militar

Ñemohenda:Rio Grande do Sul
Tetãygua reko

**Tetãygua reko** (Karaiñe'ẽme: *ciudadanía*) he'ise mba'éichapa tetã hekosãsóva reko me'ẽ ohecha tapichakuéra oĩva ijyvy apekuépe, ohechaháicha pe tapicha hetãygua teéva térã hetã'ỹva.

Upéicha, tetãygua rekópe oike opa umi mba'e tetãyguanguéra ojapo va'erã hetãme guarã ha opa umi mba'e hetã ome'ẽ va'erã ichupe, tekoiterape tetã ome'ẽva hetãygua teekuérape.

Tetãygua teéva ha'e upe tapicha omba'apo hekopete hetãre, oiporavóva hetã mburuvicharã ha oiko ñemoirũmbyre avano'õme.

## Mandu'apy

## Joaju

* Rousseau ha tetãygua reko, Poytugañe'ẽme

Ñemohenda:Tembiapo
Ñemohenda:Tekoiterape
Ñemohenda:Jokuaikuaa
Yvypóra jeva

**Yvypóra jeva** oiko tetãygua aty ova va'erã hetãgui oho hag̃ua tetã ambuéme, oikóramo hetãme ñorairõ vai, ñembyahýi, mba'asy oñemosarambíva térã mba'ekuéra ambuéva oporomosẽva hetãgui, upéicha tapichakuéra oheja va'erã hóga. Yvypóra jeva oikóramo jepe peteĩ tekovénte ovávo hetãgui térã peteĩ aty michĩ, oiko avei yvypóra jeva guasu, hetaite tapicha osẽ joajúvo hetãgui, upe ojehero jeva syry. Yvypóra ova iñepyrũ guive, osẽ va'ekue Áfrika ha oho opa Yvy pehẽnguéme. Ikatu oje'e ñande niko opaite ñande ypykuéra ova va'ekue.

Ojehecha avei heta ojejoko yvypóra jeva, oĩgui tetãnguéra iléi guasu oñangarekose ijyvy apekue ani hag̃ua oike tapichakuéra ojeikuaa'ỹ, oĩ avei umi tetã ojeruréva heta kuatia oheja hag̃ua tapicha ambuéve oike ijyvýpe.

## Mandu'apy

## Joaju
* BradshawFoundation.com (Historia de las migraciones del ser humano: animación).

Ñemohenda:Yvypóra jeva
Kaguy

**Kaguy** (Karaiñe'ẽgui: *Vino*) ha'e peteĩ jey'urã oporomonga'úva ojejapóva yvapurũchu'a rykue raguinógui.

## Mandu'apu

## Joaju

*  Wikivini, Víno rembikuaa hekosãsóva renda karaiñe'ẽme

Ñemohenda:Jey'urã oporomonga'úva
Mbo'ehaorusu Towson

**Mbo'ehaorusu Towson** (ingleñe'ẽme: *Towson University*) ha'e peteĩ mbo'ehaovusu oĩva táva Towson-pe, tetãvore Marylandpe, Tetãvore Joapykuérape.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Mbo'ehaorusu
UEFA Champions League 2013-14

**UEFA Champions League 2013-14** ha'ékuri upe vakapipopo rembiesarái guasu 59ha. Oñepyrũ ára 2 jasypokõi ary 2013-pe ha opa upe Ñeha'ã renda guasúpe Lisimbã pegua, Poytuga retãme, ára 24 jasypo ary 2014-pe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

**Galatasaray 1-0 Juventus**: *The match was abandoned after 31 minutes due to snow, and was resumed on 11 December 2013, 14:00, from the point of abandonment*.

### Aty C

### Aty D

### Aty E

### Aty F

### Aty G

### Aty H

## Ñembosarái pahague

#### Aty 16

#### Irundýva

#### Mokõiva

#### Paha

## Umi Gol

### Gol ojapovéva

## Joaju
* 

Ñemohenda:UEFA Champions League
Jekupytyha guasu jeva rehegua

**Jekupytyha guasu jeva kyhyje'ỹme, hekopetéva ha hekome'ẽva rehegua** térã **Jekupytyha guasu jeva rehegua** ha'e tetãnguéra ñemoñe'ẽpeteĩ upe Tetãnguéra Joaju omotenonde oheka hag̃ua «yvypóra jeva ñesãmbyhy porã ha ojoko hag̃ua umi mba'e ombohasýva yvypóra jeva ko'ãgagua, upéicha omombarete hag̃ua umi ováva oipytyvõ porãve hag̃ua ñakãrapu'ã hekopetépe». Ko ñemoñe'ẽpeteĩme oike 164 tetã, tetãnguéra oñembyatývo peteĩ amandaje guasúpe ONU ojapókuri táva Marrakech-pe (Marruéko retãme), ára 10 ha 11 jasypakõi 2018-pe. Ko jekupytyha guasu ndaha'éi tetãnguéra ñoñe'ẽ tee, upéicha ndoikéi mbaretehápe tetãnguéra léi guasúpe oikeháicha umi tetãnguéra ñoñe'ẽ tee tekoiterape rehegua. Ojehecháramo jepe, ko jekupytyha oiko tetãnguéra oñe'ẽ me'ẽgui, umi ñemoñe'ẽpeteĩ ambuéicha ONU pegua.

Tetã Paraguái oike avei ko jekupytyhápe, upe nde'iséi Paraguái nahekosãsóiha, ONU ohejágui opa tetã oiporavo hekome'ẽ yvypóra jeva rehegua, ko jekupytyha heta oipytyvõ umi Paraguái retãyguáme avei, ojeikuaa oĩ amo 1.100.000 Paraguái rapicha ovákuri ambue tetãme, ary 2013 peve.

## Mandu'apy

## Joaju
* Proyecto de documento final de la Conferencia

Ñemohenda:Yvypóra jeva
Ñemohenda:Tetãnguéra Joaju
Jey'urã oporomonga'úva

Umi **jey'urã oporomonga'úva** (térã **jey'urã oporopiguýva**) niko opa jey'urã oguerekóva etanol, alkoo ojuehegua ojejapóva umi hu'itĩrã, yva, ha asúka mba'eypykue ambuéva raguino. Ñemonga'u niko mba'eguasu avano'õ rekóre hetaite tetãme. Tetãnguéra oguereko apoukapy ha léi ambuéva hekome'ẽva jey'urã oporomonga'úva apopy, ñemu, ha jey'u. Oĩ tetã ombotoveite umi mba'e, hákatu jey'urã oporomonga'úva hekopegua niko haimete opa Yvy pehẽnguéme.

Alkoo hína peteĩ pohã oporomboguejýva, sa'i oje'úrõ oporombovy'ami, oporopy'aguapymi, ha oipytyvõ tapichakuéra oñomoirũ porãve hag̃ua. Heta oje'úrõ, oporomonga'u vai, oporomonge, oporombotavy, térã ikatu oporojuka. Hetaite ára oje'úrõ, ojehecha oĩ alkoo jeporuvai ha ñemonga'u vai. Alkoo hína peteĩ umi pohã ombovy'ávagui ojeporuvéva Yvýpe, amo 33% opa yvypóragui ho'u jey'urã oporomonga'úva. Ary 2015-pe, Tesãi Arapygua Atyguasu (OMS) he'i Paraguái niko upe tetã oje'uvéva jey'urã oporomonga'úva irundyha Latinoamérika-pe. Jey'urã oporomonga'úva oñemohenda mbohapýre upéicha: umi kaguyjúi, kaguy opaichagua, ha umi jey'urã mondykymbyre—alkoo umi jey'urã orekóva niko amo 3% ha 50% mbytépe.

Heta ñehesa'ỹijo ojuhu mba'etuja ohechauka yvypóra oipuru mba'e haguino ojapo hag̃ua jey'urã oporomonga'úva amo 12.000 ary ko'ãga mboyve. Oĩ mymbanguéra ho'u alkoo avei, ikatúramo ho'u, ha ohasa vai ho'uitérõ, yvypóraicha, hákatu yvypóra añónte ikatu ojapo jey'urã oporomonga'úva oipotaháicha.

## Mandu'apy

## Joaju
Hemére pytãnguéra

**Hemére Pytãnguéra** (**Khmers Rouges** Hyãsiañe'ẽme, **Khmer Krahom** Kambojañe'ẽme) ojeheroháicha akue upe Aty ojokuaikuaáva Amoño'ỹtekuarekogua Kampuchéa pegua (*Partido Comunista de Kampuchea*), oiko rire upe Vienã ñorairõ, Tetãvore Joapykuéra ñesẽ rire ha ojeity rire ruvicha milíko Lon Nol ñesãmbyhýgui (omotenonde akue porokuái milíko ary 1970 guive), oñemoĩ hetã ñesãmbyhýmetomó ára 17 jasyrundy ary 1975-pe (oikóvo upe «Nom Pen je'a»). Ko aty omoñepyrũ upe Kampuchéa Jekopytyjojáva, peteĩ tetã rekuái oporokuáiva hatãme ha mbaretepópe amoño'ỹtekuareko rapépe, hákatu ohechaukaséva gua'u oporokuáiva peteĩ tavakuairetã tetarãicha, omosẽ tavayguakuéra hógagui oho hag̃ua oiko ñúme chokokuéicha, tavaguasukuéra oñemonandimba Hemére Pytãnguéra ohundiségui tavaguasu rekotee ha arandupy, ha'ekuéra oimo'ãre umi tavaguasu mba'e omboyke tapichakuérape, upéicha omoñepyrũse jey hemerekuéra avano'õ ha omoheñoise iñarandupy, opamba'e Pol Pot ipoguýpe, karai omotenondevékuri chupekuéra. Milikokuéra oporokuái hatãme ha ombopohýi tavayguakuérape, tapichakuéra omba'apo katuetei va'erã opa ára, heta umívagui oho ka'irãme, milikokuéra oporombyepoti, oporonupã vai ha oporojuka oipotaháicha, iñe'ẽ akã rehe, he'íva «umi ore ja'e'ỹva tyepypeguápe jeheka».

Umi irundy ary oiko aja iñesãmbyhy hatã, oñepyrũvo guive jasyrundy 1975-pe opávo peve jasyteĩ 1979-pe, hembiapóre ha ñesãmbyhýre oiko upe «Kambója retãyguanguéra jejuka heta», upéicha ko'ãga oñembohovake ko aty hembiapo vaíre yvypóra rekópe peteĩ Tetãita Mbohekojojaha Nom Pen-me.

Yvate Vienã ha Hemére Pytãnguéra oñomoirũite oiko aja upe Kambója Retãgua Ñorairõ oñemoĩ hag̃ua Tetãvore Joapykuéra rehe, hákatu Hemére Pytãnguéra oñepyrũgui ondyry Vienã ngotyo amo arykuéra 70 pahápe, Vienã oñepyrũ omba'apo avei ñorairõre oñemoĩvo Hemére Pytãnguéra rehe, upéicha opa iñesãmbyhy. Upe guive, Hemére Pytãnguéra oñemomichĩ ha oiko peteĩ aty'ícha omosarambiséva ñorairõ ñúme.

## Joaju

## Mandu'apy

Ñemohenda:Kambója
Kambojañe'ẽ

**Kambojañe'ẽ** térã **hemére ñe'ẽ** (Kambojañe'ẽme, ភាសាខ្មែរ *kamae*) ha'e peteĩ umi Ñemby Ásia ñe'ẽnguéra, peteĩ umi oñeñe'ẽvéva ko atýpe. Sánskrito ha páli ñe'ẽ heta omoguahẽ ñe'ẽnguenguéra Kambojañe'ẽme Vuda rape jeroviáre y del Indu jeroviáre.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Ásia ñe'ẽnguéra
Nom Pen

**Nom Pen** térã ojehaiháicha avei **Phnom Penh** (Kambojañe'ẽme, ភ្នំពេញ, oje'éva [pʰnum pɨɲ]) ha'e táva orekovéva tapichakuéra Kambójame ha upe tetã itavusu, amo oiko guive upe tetã Hyãsia retã ipoguýpe. Ko táva niko ojejuhuhápe hetã arandupy ypy, oñesãmbyhyhápe hetãre ha oñoñemuvehápe. Ijerére oiko amo 2,2 sua tavayguakuéra.

Ko táva tenondeve niko Ñembykuarahyresẽ Ásiape ojejuhúgui upe ysyry Mekong oñembojoajuhápe ysyry Sap ha ysyry Bassac rehe, upéicha ko táva hína ygarata oñembohupavéva osẽ hag̃ua para Ñemby Chínape.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Kambója táva
Manchester

**Manchester** ha'e peteĩ táva Ingyaterrape. Ko távape oiko 2.240.230 ava (2011 ary).

## Ambuére joaju
* Official website (inglyesñe'ẽ)

Ñemohenda:Ingyatérra táva
Paraguái Arapyregua Ñangarekoha

**Paraguái Arapyregua Ñangarekoha**, karaiñe'ẽme hína *Agencia Espacial del Paraguay (AEP)*, ha'e niko Paraguái retã remimoĩmby ojajapohápe umi arapyregua rembiaporãita apopyrã ha arapyveve rehegua Paraguáipe. Arapyregua Ñangarekoha oĩ hína Tetã Mburuvicha ipoguýpe. Ohupytyse arapy jepuru py'aguapýpe ha oheka arapyregua tembiporupyahu.

Oñepyrũ ary 2014-pe.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Paraguái
Ñemohenda:Tembikuaaty
Kuára hũ

**Kuára hũ** niko tenda ijapýrava ha naipaha'ỹiva arapýpe, hetepýpe oĩ mása ñembyaty guasuite ha hypy'ũite ikatúva omoñepyrũ peteĩ oka imbaretepytéva ndohejáiva ni peteĩ mba'eku'i michĩ opiã hag̃ua, ni tembipe. Kuára hũ ikatu omosẽ chugui mba'easãi joguaha, héra Hawking mba'easãi, karai Stephen Hawking ombokuatia ñehesa'ỹijo rupi amo 1970 arykuérape.

Oñeimo'ã haimete opa tapiryja mbytépe, Mborevi Rape avei, ikatu oĩ heta kuára hũ imása hetaitéva. 

Kuára hũ mbaretepyte ikatu omboja hese opa pytundyry ijerére, pytundyry jepyvúicha oñembohakuite ohupyty peve amo 2000 jey hakuve Kuarahy apégui, upéicha niko amo 12 000 000 °C.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Mbyjakuaa
Kambója retãyguakuéra jejuka heta

**Kambója retãyguakuéra jejuka heta** ojapo upe Hemére pytãnguéra, ojeheroháicha akue upe aty ojokuaikuaáva Amoño'ỹtekuarekogua Kampuchéa pegua (*Partido Comunista de Kampuchea*) oiko rire upe Vienã ñorairõ, oisãmbyhývo hetãre, oiko aja ary 1975 guive ary 1979 peve ha oporojuka 1 671 sua amo 1 871 sua tetãygua, 21 amo 24 % opa Kambója retãygua hetakuégui upe aja.

Karai Pol Pot ñesãmbyhy guýpe, tetã rekuái hatã ojapose tetã pyahu oñemba'apohápe mante ñemitỹre ha oikóva Máo rape ha Estálin rape ñeimo'ãnguéra rupi. Hemére pytãnguéra omosẽ tavayguakuéra hógagui oho hag̃ua oiko ñúme chokokuéicha, tavaguasukuéra oñemonandimba Hemére Pytãnguéra ohundiségui tavaguasu rekotee ha arandupy, ha'ekuéra oimo'ãre umi tavaguasu mba'e omboyke tapichakuérape, upéicha omoñepyrũse jey hemerekuéra avano'õ ha omoheñoise iñarandupy, opamba'e Pol Pot ipoguýpe, karai omotenondevékuri chupekuéra. Milikokuéra oporokuái hatãme ha ombopohýi tavayguakuérape, tapichakuéra omba'apo katuetei va'erã opa ára, heta umívagui oho ka'irãme, milikokuéra oporombyepoti, oporonupã vai ha oporojuka oipotaháicha, iñe'ẽ akã rehe, he'íva «umi ore ja'e'ỹva tyepypeguápe jeheka». Ojeipapávo, 1 500 000 amo 3 000 000 Kambója retãygua omano opáicha. Tetãyguakuéra jejuka heta opa umi Vienã ñorairõhára aty ondyrývo Kambója yvýre con la invasión vietnamita. Ojejuhúma amo 20&nbsp;000 tyvy guasu opavavépe, ojeheróva *[[Mano Ñu (Kambója)|Mano Ñu]]*. Ojejuhuvéva tyvykuéra 1995 ha 1996 mbytépe. 

Hemére pytãnguéra potapy tenondegua niko tetã ñemopotĩ, ojejaposeháicha kuri Alemaña násipe, ojejaposévo ñemoñare oñemoporãvepyre, he'iháicha peteĩ mburuvicha hemére: «tetãygua ñemopotĩ».

Ára 2 jasyteĩ ary 2001-pe, Kambója rekuái ojapo apoukapy pyahu oñembohovake hag̃ua hemére ruvichakuéra. Ñembohovake oñepyrũkuri ára 17 jasykõi ary 2009-pe. Ára 7 jasypoapy ary 2014-pe, ojekuaauka Nuon Chea ha Khieu Samphan iñangaipa ha oñemoĩ chupekuéra ka'irãme hekove pahápeve hembiapovaíre yvypóra rekóre.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Kambója
Ñemohenda:1975
Ñemohenda:1976
Ñemohenda:1977
Ñemohenda:1978
Ñemohenda:1979
Paulínia

left|100px
miniaturadeimagen|poyvi
thumb|left|200px|
**Paulínia** ha'e peteĩ táva oĩva Pindoráma-pe, São Paulo retãvore-pe.

## Ñemohenda
Ko táva oguereko peteĩ distrito ojeheróva Belén ha heta varriokuéra ambuéva, peteĩ ha'e São Hose.

## Ehecha avei
*São Paulo
*São Paúlo (Tetãvore)
## Mandu'apy
Ñemohenda:São Paulo táva
Chiquito de la Calzada

**Gregorio Esteban Sánchez Fernández** *alias* **Chiquito de la Calzada** (Málaga, 28 jasypo 1932- *ibidem*, 11 jasypateĩ 2017) ha'e peteĩ mba'eapohára, opurahéiva ha cantante (flamenco) Españagua.

## Joaju
*IMDB


Ñemohenda:Tekove Españagua
Choguy (mombeꞌupy)

**Choguy** haꞌe peteĩ mitaꞌi marangatu ijukyetereíva, oikóva hogayguakuéra ndive, ñande ypykuekuéra guarani,  kaꞌaguy mbytére,  hete poꞌimi ha ipirekái, kuarahýpe oiko hague, hesa hũ katupyry, ava guaranícha.

Choguy ndahaꞌéi ambue mitãicha, ha'e oñembosarái rangue hapichakuéra ndive, oikevaꞌerã pe kaꞌaguy mbytére omaña guyrakuéra rehe, ha oturuñeꞌẽ chupekuéra ohaꞌãngávo umi tyapu heꞌẽasýva. Katuete ojupi yvyrarakãre oñemoĩ opurahéi umi guyraꞌi ndive.  Kaꞌaru vove ohóma ojupi yvyramata rehe oturuñeꞌẽ guyráicha, ha umi  mymbami ojerepa hese ohendúvo chupe. 

Choguy ohohápe umi guyraꞌi ohopa hendive, ojahúrõ ysyrýpe, hoꞌúramo yva aju, tahaꞌe tahaꞌehápe katuete oĩ hendive umi iñangirũ ovevekuaáva. Ohecháramo ñuhã, ombyai ñemihapete, oĩramo oguyraraꞌãva, okañy ha omondýi chupekuéra ani hag̃ua ojuka mymbaꞌi haꞌe ohayhúva.

Isy oikóma heꞌi chupe anive hag̃ua oiko upéicha, kaꞌaguy mbytére haꞌeñorei, haꞌékatu  hesarái ha ohojeýma iñirũnguéra ndive opurahéi. 

Peteĩ jey oĩ jave yvyra ruꞌãre ohendu isy ohayhuetéva ohenoiha chupe, ojapurágui oguejy hag̃ua, hoꞌa sapyꞌa yvatetégui, opyta pe yvýpe ndokuꞌevéi, omboty hesa ha nosẽvéi ipytu, Ñandejára oguerahámagui chupe yvágape, upémarõ umi guyrakuéra ojerure asy Tupãme  omboujey hag̃ua Choguy hendivekuéra, ohayhuetégui hikuái chupe,  Ñandeapohára ohendu chupekuéra ha upémarõ osẽ pe mitaꞌi pytiꞌágui peteĩ  guyraꞌisaite iporãmbajepéva opurahéiva "Choguy, Choguy" opóvo narã ruꞌãre hoꞌu  yva heꞌẽ asýva.
Diego Velázquez

**Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (b.Sevilla, 6 jasypoteĩ 1599-Madrid, 6 jasypoapy 1660) ha'e akue peteĩ ñemoha'ãnga apoha ha ta'ãngakarãi apoha España pegua.
### Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka


Ñemohenda:Tekove Españagua
María Elena Walsh

**María Elena Walsh** (Ramos Mejía, 1930- Buenos Aires, 2011) ñe’ẽpapára Argentinagua. 

## Hembiapokue
* *Otoño imperdonable* (1947) 
* *Apenas Viaje* (1948)
* *Baladas con Ángel* (1951)
* *Casi Milagro*  (1958)
* *Hecho a Mano* (1965)
* *Juguemos en el mundo*  (1971)
* *La Sirena y el Capitán* - 1974 
* *Cancionero contra el Mal de Ojo* (1976)
* *Los Poemas* (1982)
* *Novios de Antaño*(1990)
* *Desventuras en el País-Jardín-de-Infantes* (1993) 
* *Hotel Pioho's Palace* (2002)
* *Fantasmas en el Parque* (2008)
; Libros infantiles
* *La Mona Jacinta* (1960)
* *La Familia Polillal* (1960)
* *Tutú Marambá* (1960)
* *Circo de Bichos* (1961)
* *Tres Morrongos* (1961)
* *El Reino del Revés* (1965)
* *Zoo Loco* (1965)
* *Cuentopos de Gulubú* (1966)
* *Dailán Kifki* (1966)
* *Versos para Cebollitas* (1966)
* *Versos Folklóricos para Cebollitas* (1967)
* *Aire Libre* (1967)
* *Versos Tradicionales para Cebollitas* (1967)
* *El Diablo Inglés* (1970)
* *Angelito* (1974)
* *El País de la Geometría* (1974)
* *Chaucha y Palito* (1977)
* *Veo Veo* (1984)
* *Bisa Vuela* (1985)
* *Los Glegos* (1987)
* *La Nube Traicionera* (1989)
## Mandu'apy


 Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua
Alejandra Pizarnik

**Flora Alejandra Pizarnik** (Buenos Aires, 29 jasyrundy1936- *ibidem*, 25 jasyporundy1972) ñe’ẽpapára Argentinagua. 
## Hembiapokue
* *La tierra más ajena* (1955)
* *La última inocencia* (1956)
* *Las aventuras perdidas* (1958)
* *Árbol de Diana* (1962)
* *Los trabajos y las noches* (1965)
* *Extracción de la piedra de locura* (1968)
* *El infierno musical* (1971)
* *La condesa sangrienta* (1971)
## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua
Boris Izaguirre

**Boris Rodolfo Izaguirre Lobo** (Caracas, 23 jasyteĩ 1965) ñe’ẽpapára Españagua-Venesuélagua. 
## Hembiapokue
**El vuelo de los avestruces* (1991) 
**Azul petróleo* (1998) 
**1965* (2002) 
**Morir de glamour* (2000) 
**Verdades alteradas* (2001) 
**Fetiche* (2003) 
**Villa diamante* (2007)
* *Y de repente fue ayer* (2009)
* *Dos monstruos juntos* (2011)
* *Un jardín al norte* (2014)
**Tiempo de tormentas*, (2018)
## Jopói
*Finalista Premio Planeta, 2007
## Mandu'apy

## Joaju
*Web

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Ñemohenda:Tekove Venesuélagua
Elvira Lindo

**Elvira Lindo Garrido** (Cádiz, 23 jasyteĩ 1962) ñe’ẽpapára Españagua. 
## Hembiapokue
* 1998: *El otro barrio.
* 2002: *Algo más inesperado que la muerte. 
* 2005: *Una palabra tuya*.
#### Manolito Gafotas
* 1994: *Manolito Gafotas*. 
* 1995: *Pobre Manolito*. 
* 1996: *¡Cómo molo!: (otra de Manolito Gafotas)*.
* 1997: *Los trapos sucios de Manolito Gafotas*.
* 1998: *Manolito on the road*. 
* 1999: *Yo y el imbécil*. 
* 2001: *Manolito tiene un secreto*.
* 2012: *Mejor Manolo*.
## Mandu'apy

## Joaju
*www.elviralindo.com

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Lucía Etxebarria

**Lucía Etxebarria Asteinza** (Valencia, 7 jasypakõi 1966) ñe’ẽpapára Españagua.

## Hembiapokue
* *Amor, curiosidad, prozac y dudas* (1997)
* *Beatriz y los cuerpos celestes* (1998). Premio Nadal
* *Nosotras que no somos como las demás* (1999)
* *De todo lo visible y lo invisible* (2001). Premio Primavera de Novela
* *Una historia de amor como otra cualquiera* (2003)
* *Un milagro en equilibrio* (2004). Premio Planeta
* *Cosmofobia* (2007)
* *Lo verdadero es un momento de lo falso* (2010)
* *El contenido del silencio* (2011)
* *Dios no tiene tiempo libre* (2013)
* *Cuentos clásicos para chicas modernas* (2013)
* *Le don empoisonné de la folie* (2017)
* *Por qué el amor nos duele tanto* (2017)
## Jopói
* 1998 Premio Nadal, *Beatriz y los cuerpos celestes*
* 2001 Premio Primavera, *De todo lo visible y lo invisible*
* 2004 Premio Planeta, *Un milagro en equilibrio*
## Mandu'apy

## Joaju

*www.luciaetxebarria.es

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Wilbur Smith

** Wilbur Addison Smith** (Kabwe, Zambia, 1933 - 2021) ñe’ẽpapára Ingyaterragua. 

## Hembiapokue
**When the Lion Feeds*, 1964
**Dark of the Sun*, 1965
**The Sound of Thunder*, 1966
**Gold Mine*, 1970
**The Diamond Hunters*, 1971
**The Sunbird*, 1972
**Eagle in the Sky*, 1974
**The Eye of the Tiger *, 1975
**Cry Wolf*, 1976
**A Sparrow Falls*, 1977
**Hungry as the Sea*, 1978
**Wild Justice*, 1979
**A Falcon Flies*, 1980
**Men of Men*, 1981
**The Angels Weep*, 1982
**The Leopard Hunts in Darkness*, 1984
**The Burning Shore*, 1985
**Power of the Sword*, 1986
**Rage*, 1987
**A Time to Die*, 1989
**Golden Fox *, 1991
**Elephant Song *, 1993
**River God *, 1995
**The Seventh Scroll *, 1997
**Birds of Prey *, 1999
**Monsoon *, 2001
**Warlock*, 2003
**Blue Horizon*, 2005
**The Triumph of the Sun*, 2007
**The Quest*, 2009
**Assegai *, 2011
**Those in Peril*, 2013
**Vicious Circle*, 2014
**Desert God*, 2014
*Golden Lion*, 2015
**Predator*, 2016
**Pharaoh'', 2016
## Mandu'apy

## Joaju
*www.wilbursmithbooks.com

 Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Ingyaterragua
Mode Gakuen Cocoon Tower

**Mode Gakuen Cocoon Tower**(Ndorekói:モード学園コクーンタワー、Mōdo Gakuen Cocoon Tawā)ha'e peteĩ óga yvateite orekóva 191.83 métro ha hi'anténare 203.65　métro ohupyty, opyta Shinjuk-pe, Tokyo retãvore.

## Mandu'apy
Tuguy Me'ẽhára Ára

**Tuguy Me'ẽhára Ára** moheñoiva'ekue Tesãi Arapygua Atyguasu – OMS ary 2004-pe. Upe arange ogueromandu'a pohãnohára Karl Landsteiner arareñói. Ha'éniko upe ohecha'ypýraka'e umi tuguy aty ABO ha upévare oñeme'ẽkuri chupe Jopói Nobel ary 1930-pe. Landsteiner niko heñóikuri Viena, Austria-pe, ára 14 jasypoteĩ ary 1868-pe ha omanókuri Nueva York, Estados Unidos-pe, ára 26 jasypoteĩ ary 1943-pe. 

Tuguy Me'ẽhára Ára rupive niko oñeme'ẽ juruja mayma tapichápe ohupyty hag̃ua tuguy hesãiva oikotevẽ jave, ambue tapicha ijehegui ome'ẽva ha ome'ẽreíva. Tuguy ñanembojoaju opavavépe. Tuguy ñeme'ẽ niko ohechauka amo ipahápe pe joaju omopeteĩva me'ẽhára ha oikotevẽvape. Tuguy me'ẽngo tekove me'ẽ. Tuguy ñame'ẽrõ ñambohasa ñande po ñande rapichápe. Tuguy ñame'ẽrõ ñame'ẽ mborayhu.

## **
*14 DE JUNIO: DÍA DEL DONANTE DE SANGRE – TUGUY ME'ÊHÁRA ÁRA Ohai: David Galeano Olivera

Ñemohenda:Arete
Ñemohenda:Pohanokuaa
Umberto Eco

**Ummberto Eco** (Alejandria, 5 jasyteĩ 1932-Milano, 19 jasykõi 2016) ñe’ẽpapára Italiagua. 
## Hembiapokue
; Tembiasagua'u
* *[[Il nome della rosa]]* (1980)
* *[[Il pendolo di Foucault]]* (1988)
* *[[L'isola del giorno prima]]* (1994)
* *[[Baudolino]]* (2000)
* *[[La misteriosa fiamma della regina Loana]]* (2004)
* *[[Il cimitero di Praga]]* (2010)
* *[[Numero zero]]* (2015)
## Jopói
* 1981 Premio Strega
* 2003 Ordre national de la Légion d'honneur
* 2004 Medalla de oro del Círculo de Bellas Artes
## Mandu'apy

## Joaju

* www.signosemio.com

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Italiagua
Luis de Góngora

**Luis de Góngora y Argote** (Córdoba, 11 jasypokõi 1561- *ibidem*, 23 jasypo 1625) Pa'i ha ñe’ẽpapára Españagua. 
Ha'e akue peteĩ haihára siglogua itaju mba'e (siglo de oro)
 
## Mandu'apy

## Joaju

*[ http://www.cervantesvirtual.com/obras/materia-autoridad/gongora-y-argote-luis-de-1561-1627-126/ www.cervantesvirtual.com]

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Arthur Rimbaud

**Jean-Nicolas-Arthur Rimbaud** (Charleville, 20 jasypa1854- Marseille, 10 jasypateĩ1891) ñe’ẽpapára Hyãsiagua. 
## Hembiapokue
* *Le Soleil Était Encore Chaud* (1866)
* *Poésies* (1869–1873)
* *Soleil et chair* (1870)
* *Le bateau ivre* (1871)
* *Proses Évangeliques* (1872)
* *Une saison en enfer* (1873)
* *Les Illuminations* (1874)
* *Lettres* (1870–1891)
## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Hyãsiagua
Amélie Nothomb

**Fabienne Claire Nothomb**, ** Amélie Nothomb** (Etterbeek, 13 jasypoapy 1966) ñe’ẽpapára Véyhikagua. 
## Hembiapokue
* *Hygiène de l’assassin*, 1992 
* *Le Sabotage amoureux*, 1993 
* *Légende un peu chinoise* 1993
* *Les Combustibles*, 1994
* *Les Catilinaires*, 1995 
* *Péplum*, 1996
* *Attentat*, 1997 
* *Mercure*, 1998
* *Stupeur et tremblements*, 1999 
* *Le Mystère par excellence*, 1999
* *Métaphysique des tubes*, 2000 
* *Brillant comme un casserolle*, 2000
* *Cosmétique de l'ennemi*, 2001 
* *Aspirine*, 2001
* *Sans Nom*, 2001
* *Robert des noms propres*, 2002
* *Antéchrista*, 2003 
* *L’Entrée du Christ à Bruxelles*, 2004
* *Biographie de la faim*, 2004 
* *Acide Sulfurique*, 2005 
* *Journal d’Hirondelle*, 2006 
* *Ni d’Ève, ni d’Adam *, 2007 
* *Le Fait du Prince*, 2008
* *Le Voyage d'Hiver*, 2009
* *Une forme de vie*, 2010
* *Tuer le père*, 2011
* *Barbe-Bleue*, 2012
* *La Nostalgie heureuse*, 2013
* *Pétronille*, 2014
* *Le Crime du comte Neville*, 2015
* *Riquet à la houppe*, 2016
* *Frappe-toi le cœur*, 2017
* *Les Prénoms épicènes*, 2018
## Mandu'apy

## Joaju
* www.amelie-nothomb.com/

Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Véyhikagua
Calderón de la Barca

**Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño** (Madrid, 17 jasyteĩ 1600- *ibidem*, 25 jasypo 1681) Pa'i ha ñe’ẽpapára Españagua.  
Ha'e akue peteĩ haihára siglogua itaju mba'e (siglo de oro)
## Hembiapokue
* *Amor, honor y poder*, 1623.
* *La cisma de Inglaterra*, 1627.
* *Casa con dos puertas, mala es de guardar*, 1629.
* *La dama duende*, 1629.
* *El príncipe constante*, 1629.
* *La banda y la flor*, 1632.
* *La cena del rey Baltasar*, 1632.
* *La devoción de la cruz*, 1634.
* *A secreto agravio secreta venganza*, 1636.
* *La vida es sueño*, 1636.
* *El mágico prodigioso*, 1637.
* *El mayor monstruo del mundo*, 1637.
* *El médico de su honra*, 1637.
* *Los dos amantes del cielo*, 1640.
* *El pintor de su deshonra*, 1650.
* *El alcalde de Zalamea*, 1651.
* *La hija del aire*, 1653.
* *El gran teatro del mundo*, 1655.
* *Guárdate del agua mansa*, 1657.
* *Eco y Narciso*, 1661.
* *La niña de Gómez Arias*, 1672
## Mandu'apy

## Joaju
 
*www.cervantesvirtual.com

 Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Lope de Vega

** Félix Lope de Vega y Carpio** (Madrid, 25 jasypateĩ 1562- *ibidem*, 27 jasypoapy 1635) ñe’ẽpapára Españagua. 
Ha'e akue peteĩ haihára siglogua itaju mba'e (siglo de oro)
## Hembiapokue

* *Las ferias de Madrid* (comedia, 1587)
* *El remedio en la desdicha* (comedia, 1596)
* *La Dragontea* (epopeya, 1598)
* *La Arcadia* (tembiasagua'u, 1598)
* *La quinta de Florencia* (comedia, 1598-1603)
* *El Isidro* (epopeya, 1599)
* *Fiestas de Denia* (epopeya, 1599)
* *El vaquero de Moraña* (comedia, 1599/1603)
* *Romancero general* (ñe'ẽpapa, 1600)
* *La hermosura de Angélica, con otras diversas rimas* (ñe'ẽpapa, 1602)
* *La prueba de los amigos* (comedia, 1604)
* *La discreta enamorada* (comedia, 1604-08)
* *Rimas* (poesías, 1604)
* *El peregrino en su patria* (tembiasagua'u, 1604/18)
* *Los melindres de Belisa* (comedia, 1606/08)
* *La niña de plata* (comedia, 1607/12)
* *Lo fingido verdadero* (comedia, 1608)
* *Rimas* (ñe'ẽpapa, 1609)
* *Arte nuevo de hacer comedias en este tiempo* (1609)
* *La Jerusalén conquistada* (epopeya, 1609)
* *Peribáñez y el comendador de Ocaña* (comedia,1609-12)
* *Los ponces de Barcelona* (comedia, 1610/15)
* *El villano en su rincón* (com. 1611)
* *La discordia en los casados* (comedia, 1611)
* *Los pastores de Belén* (tembiasagua'u, 1612)
* *Cuatro soliloquios* (ñe'ẽpapa, 1612)
* *Fuenteovejuna * (comedia, 1611-18)
* *La dama boba* (comedia, 1613)
* *El perro del hortelano* (comedia, 1613-15)
* *El valor de las mujeres* (comedias, 1613/18)
* *Rimas sacras* (ñe'ẽpapa, 1614)
* *La discreta venganza* (comedia, 1615/21)
* *El caballero de Olmedo* (comedia, 1615-26)
* *Romancero espiritual* (ñe'ẽpapa, 1619)
* *Justa poética en honor de san Isidro* (ñe'ẽpapa, 1620)
* *Los Tellos de Meneses* (com. 1620-28)
* *La Filomena, prosas y versos* (1621)
* *Amor, pleito y desafío* (comedia, 1621)
* *Fiestas en la canonización de san Isidro* (ñe'ẽpapa, 1622)
* *La Circe con otras rimas y prosas* (1624)
* *Triunfos divinos, con otras rimas* (ñe'ẽpapa, 1625)
* *¡Ay, verdades que en amor!* (comedia, 1625)
* *Corona trágica* (ñe'ẽpapa, 1627)
* *La moza de cántaro* (comedia, h. 1627)
* *Soliloquios amorosos* (ñe'ẽpapa, 1629)
* *Laurel de Apolo* (ñe'ẽpapa, 1630)
* *El castigo sin venganza* (comedia, 1631)
* *La noche de San Juan* (comedia, 1631)
* *La Dorotea* (acción en prosa, 1632)
* *Amarilis* (égloga, 1633)
* *Rimas humanas y divinas del licenciado Tomé de Burguillos* (ñe'ẽpapa, 1634)
* *Filis* (égloga, 1635)
* *La gatomaquia* (epopeya burlesca, 1634)
* *Las bizarrías de Belisa* (comedia, 1634)
* *La Vega del Parnaso* (1635)
## Mandu'apy

## Joaju
 
*  www.cervantesvirtual.com

 Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Españagua
Jorge Luis Borges

**Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo** (Buenos Aires, 24 jasypoapy1899-Ginebra, 14 jasypoteĩ1986) ñe’ẽpapára Argentinagua. 
## Hembiapokue

** Fervor de Buenos Aires* (1923) 
* *Luna de enfrente* (1925)
* *Inquisiciones * (1925)
* *El tamaño de mi esperanza* (1926)
* *El idioma de los argentinos* (1928)
* *Cuaderno San Martín* (1929) 
* *Evaristo Carriego* (1930)
* *Discusión* (1932)
* *Historia universal de la infamia* (1935)
* *Historia de la eternidad* (1936)
* *La biblioteca de Babel (1941)
* *Ficciones* (1944)
* *Artificios* (1944) 
* *El Aleph* (1949)
* *Otras inquisiciones* (1952)
* *El Hacedor* (1960)
* *El otro, el mismo* (1964)
* *Para las seis cuerdas* (1965)
* *Elogio de la sombra* (1969)
* *El informe de Brodie* (1970)
* *El oro de los tigres* (1972) 
* *El libro de arena* (1975)
* *La rosa profunda* (1975) 
* *La moneda de hierro* (1976) 
* *Historia de la noche* (1977) 
* *Siete noches* (1980) 
* *La cifra* (1981)
* *Nueve ensayos dantescos* (1982)
* *La memoria de Shakespeare* (1983)
* *Atlas* (1984) 
* *Los conjurados'' (1985) 
## Jopói
* 1979 Jopói Miguel de Cervantes
## Joaju
 
 www.borges.pitt
## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua
Ñemohenda:Ñe'ẽasahára
Julio Cortázar

**Julio Florencio Cortázar** (Ixelles, Véyhika, 26 jasypoapy 1914- Parĩ, Hyãsia, 12 jasykõi 1984) ñe’ẽpapára Argentinagua. 
## Hembiapokue

* *Presencia* (1938)
* *La otra orilla ([[1945]])*
* *Bestiario* (1951)
* *Final de juego* (1956)
* *Las armas secretas* (1959)
* *Los premios* (The Winners) (1960)
* *Historias de cronopios y de famas,* 1962
* *Rayuela* (1963)
* *Todos los fuegos el fuego* (1966)
* *La vuelta al día en ochenta mundos* (1967)
* *62, modelo para armar* (1968)
* *Último round* (1969)
* *Pameos y meopas* (1971)
* *Prosa del Observatorio* (1972)
* *Libro de Manuel* (1973)
* *Octaedro* (1974)
* *Alguien anda por ahí* (1977)
* *Territorios* (1978)
* *Un tal Lucas* (1979)
* *Queremos tanto a Glenda* (1980)
* *Deshoras* (1982)
* *Nicaragua tan violentamente dulce* (1983)
* *Los autonautas de la cosmopista* (1983)
* *Salvo el crepúsculo* (1984)
* *Divertimento* (1986)
* *El examen* (1986)
* *Imagen de John Keats* (1996) 
* *Papeles inesperados* (2009)
## Joaju
 
www.march.es
## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Hyãsiagua
Enrique Larreta

**Enrique Rodríguez Larreta** (Buenos Aires, 4 jasyapy1875- *ibidem*, 6 jasypokõi1961) ñe’ẽpapára Argentinagua. 
## Hembiapokue
**Artemis* (1896);
**La Gloria de Don Ramiro: Una vida en tiempos de Felipe II* (1908);
**Zogoibi* (1926);
**Orillas del Ebro* (1949);
**El Gerardo* (1953);
**En la pampa* (1955).
## Mandu'apy


Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Argentinagua
Ñemohenda:Ñe'ẽpapára Hyãsiagua