open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mimby

**Mimby** ha'e niko tembipu yvypóra ipeju rupi oñembopúva. Ojejapo mimby ndahasýigui, ojehecha opa avano'õme oparupi ko tembipu, oñeimo'ã avei mimby hína pe tembipu ojeipurúva ha ojejaporaẽ amo 67.000 ary ojapo.

Mimby hína mba'e apu'a ipukúva ha ipo'íva, yvyra térã kuarepoti ijapopyre (hákatu ikatu ojeipuru mymba kangue, marfil, itavera, plástico ha heta mba'e ambuéva), ha oreko heta kuára imichĩva ha ijapu'áva ipirekáre, ijapýra nandi ha upe rupi ojeipeju va'erã oñembopu hag̃ua. Oĩ avei mimby yvypóra itĩ peju rupi oñembopúva.

Oñembotývo ha ojeipe'ávo umi kuára ipirekáre oñemoambue ipu, ha upéicha oñeñatõi hekopete.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Tembipu
Turu

**Turu** ha'e niko tembipu yvypóra ipeju rupi oñembopúva, peteĩ umi tembipu tujavévagui. Turu niko mymba akãratĩ ikãva, ijapýra michĩvéva rehe oñembokua va'erã, yvypóra oipeju hag̃ua. Vaka, ovecha, kavara ha heta mymba iñakãratĩva ojeipuru ojapo hag̃ua turu. Ipu mbaretégui, turu ojeipuru ñorairõháme, momaranduhápe ha yvypóra jerovia rembiapópe. Ãga katu ikatu ojeipuru avei ojapo hag̃ua turu kuarepoti, yvyra ha tuju hatã.
 

## Joaju
*Video de cuerno tradicional europeo
*Música de bukkehorn

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tembipu
Guatapu

**Guatapu** ha'e niko tembipu yvypóra ipeju rupi oñembopúva, kuarepoti ijapopyre. Oñembopu vypóra rembe ryrýi oipejúvo, ha peju ohasávo guatapu ryepy rehe. Guatapu niko peteĩ umi tembipu tujavévagui, turu ha mimby apytépe.

Guatapu hína mba'e apu'a puku ha po'i, kuarepoti ijapopyre, ikarapã ha ikarẽ, hetére oreko heta mbotyha omoambuéva atõi ojejopýrõ, ijapýra tuichavéva ijapu'a ha ojogua peteĩ itapu.

## Mandu'apy

## Joaju

* Guía de iniciación a la trompeta del Ministerio de Cultura de la República de Colombia

Ñemohenda:Tembipu
Turuturuka

**Turuturuka** ha'e niko tembipu yvypóra ipeju rupi oñembopúva, turu ojoguáva. Mapuchekuéra tetã Chíle ha Arhentína pegua oipurúva peteĩ umi tembipu tujavévagui. Ipu mbareteitégui, turuturuka ojeipuru ñorairõháme, momaranduhápe ha yvypóra jerovia rembiapópe. Takuára ha mymba akãratĩ ijapopyre.

## Mandu'apy

## Joaju

* Instrumentos mapuches
* La trompeta por José María Ortí

Ñemohenda:Tembipu
Angu'a

*
**Angu'a** niko tembiporu peteĩ ña'ẽmbe pepo ojoguáva, soka ývaicha ojeipuru oñemongu'i térã ojejopy hag̃ua hi'upy, tembi'u, pohã ñana ha ambuéva. Ojeipuru tembi'u apópe ha pohã apópe avei. Angu'a niko yvyra, ñati'ũ hatã, kuarepoti térã ita ijapopyre, ojeipurúgui oñemongu'i hag̃ua ijape sỹi ha ikua'i'ỹ va'erã.

Ojejuhu angu'a ymaguareite amo 35.000 ary Kirito Mboyve ijapopyre, upéicha ojeikuaa ko mba'e heta ojeipuru ymaite guive.
## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Tembiporu
Ñemohenda:Tembiporu tembi'u aporã
Angu'a (tembipu)

*
**Angu'a** ha'e niko tembipu ñembotarã ipire pererĩ rupi oñembopúva. Angu'a hína mba'yru apu'áicha, ijapýra ári oñemoĩ pire pererĩ ahojáicha, ko mba'e ipúva yvypóra ombota hekopetévo angu'a ipire pererĩre, ikatu ojeipuru yvyra po'i oñembota porãve hag̃ua.

## Mandu'apy

## Joaju

* Mba'éichapa ojejapo angu'a

Ñemohenda:Tembipu
Tembipu

**Tembipu** ha'e oimeraẽ tembiporu yvypóra ojapo térã oipuru ombopu hag̃ua. Añetehápe, oimeraẽ mba'e ipúva ikatu ojeipuru tembipúicha. Iñepyrũme, yvypóra ikatu oipuru tembipu hembiapónte, ijerovia térã oñorairõvo, techapyrãme, ha upéi oñepyrũ oporombohory hag̃ua, ombopu umi opurahéiva reheve avei. Tembipurukuéra hembiasakue ha yvypóra arandupy hembiasakue oñepyrũjoa.

Ne'ĩra ojeikuaa porãite araka'épa yvypóra oñepyrũ ombopu hembiporúre ha ne'ĩra ojeikuaa avei mba'épa mba'e oipururaẽ. Tembipu tujavéva ojejuhu ha'e niko peteĩ mimby, ojeipururaẽva amo 67.000 ary ojapo. Tembipu ymaguare mymba pirekue ha kanguégui ijapopyre, yvyra ha heta mba'e ambuéva avei.

Tembipukuéra oñemohenda ipu ypy rupi:

* Peju rupi: turuñe'ẽha, mimby, turu, turuturuka, guatapu.
* Isã rupi: mbaraka, kuãytasã, ravel.
* Ipire pererĩ rupi: angu'a, angu'atarara, guatapu tarara.
* Hete hatã rupi: pirirĩha, yvyrapu, itapu.

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Tembipu
Senegal

**Senegal**, héra tee hína **Tavakuairetã Senegal** (Hyãsiañe'ẽme: *République du Sénégal*), ha'e niko peteĩ tetã hekosãsóva yvyrusu Áfrika ipehẽngue kuarahyreiképe ñesãmbyhy reko tavakuairetã mburuvichavy rapépe oĩva. Ijyvy apekue oñemohenda 14 tetãvore rupive.

Héra ou niko ysyry Senegal réragui, omoha'angáva ko tetã hembe'y yvate gotyo ha kuarahyresẽ ngotyo. Senegal ijerére ojejuhu voi, kuarahyreike gotyo, paraguasu Atlántiko, yvate gotyo ojejuhu niko tetã Mauritáña, tetã Mali kuarahyresẽ ngotyo, tetã Gynéa ha Gynéa Mbisáu ñemby ngotyo. Upe tetã Gámbia ojejuhu ko tetã Senegal ipype, ijyvy hína ysyry Gámbia ohasahápe amo 300&nbsp;km rupi. Ypa'ũnguéra tetã Kávo Véyde pegua ojejuhu amo 560&nbsp;km yguasu rupi, ko tetã y rembe'y henondépe. Oñeimo'ã ko tetãme oiko amo 13 sua tapichakuéra.

Dakar, ko tetã Senegal itavusu, ojejuhu ko tetã ipehẽngue oĩvéva kuarahyreike gotyo, upe yjere Kávo Véyde. Amo saro'y XVII ha XVIII jave, hetaite tetã pytagua opaichagua oñepyrũ ojapo tekoha oñeñemurã kolónia rekóicha Senegal y rembe'ýre. Táva St. Louis oñemoĩ upe tetãvore guasu Kuarahyreike Áfrika Hyãsiagua itavusu ramóicha, ha upéi oñemoambue táva Dakar-pe ary 1902-pe. Dakar oñemoĩ Senegal itavusu ramóicha ko tetã ohypyty rire isãso Hyãsia pegua ary 1960-pe.

Ko tetã iñe'ẽ tee hína Hyãsiañe'ẽ, hákatu ñesãmbyhýme, ñemomarandúme ha mbo'ehápe mante ojeipuru, wólof ñe'ẽ hína upe ñe'ẽ oñe'ẽvéva ko tetãme, hákatu ndaha'éi iñe'ẽ tee.
## Mandu'apy

## Joaju

* République du Sénégal, sitio oficial
* SenActu Sénégal, Información General Senegalesa
Saint Louis (Senegal)

**Saint Louis** térã **Ndar**, héra wólof ñe'ẽme, ha'e niko peteĩ táva guasu Senegal retãme, itáva tuichavéva ha itáva orekovéva tapichakuéra mokõiha. Ko táva ojejuhu tetã Senegal ipehẽngue yvate kuarahyreiképe, peteĩ ypa'ũme upe ysyry Senegal ñesẽha ypýpe. Ojeipapaháicha ary 2005-pe ojehecha amo 176.000 tapicha oiko ko távape.

Ko táva oñemoĩ upe tetãvore guasu Kuarahyreike Áfrika Hyãsiagua itavusu ramóicha, ha upéi oñemoambue táva Dakar-pe ary 1902-pe. 

## Mandu'apy

## Joaju

*Senegal's decaying city of charm, Tidiane Sy, BBC News, 13 May 2005.

Ñemohenda:Senegal táva
Dakar

**Dakar** ha'e niko Senegal retã itavusu, itáva tuichavéva ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype, ojejuhu ko tetã ipehẽngueme oĩvéva kuarahyreike gotyo, upe yjere Kávo Véyde, paraguasu Atlántiko rembe'ýpe. Ko táva ha'e voi peteĩ umi tenondeguavéva Áfrika ipehẽngue kuarahyreiképe. Ojeipapaháicha ary 2005-pe ojehecha amo 1.030.594 tapicha oiko ko távape ha amo 2.450.000 tapicha oiko ijerére.

Ko táva oñemoĩ upe tetãvore guasu Kuarahyreike Áfrika Hyãsiagua itavusu ramóicha ary 1902 guive, oñemoambuévo ko tetãvore itavusu táva St. Louis pegua, ha upéi oñemoĩ Senegal itavusu ramóicha ko tetã ohypyty rire isãso Hyãsia pegua ary 1960-pe.

## Mandu'apy

## Joaju

* Organización de las Ciudades del Patrimonio Mundial

Ñemohenda:Senegal táva
Aygun Kazimova

**Aygün Kazımova** jekuaáva Aygun Kazimova (26 jasyteĩ, 1971, Baku, Aservaijã) ha'e peteĩ opurahéiva Aservaijã.

## Mba'e apu'a
;**Álbumes de estudio**
*Ömrüm - Günüm (1995)
*Aygün (2000)
*Sevdim (2001)
*Sevərsənmi? (2005)
*Aygün Kazımova, Vol. 1 (2008)
*Aygün Kazımova, Vol. 2 (2008)
*Aygün Kazımova, Vol. 3 (2008)
*Aygün Kazımova, Vol. 4 (2008)
*Coffee from Colombia (2014)
*Səni Belə Sevmədilər (2015)
*Azərbaycan Qızıyam (2015)
*Aygün Kazımovanın ifaları (2016)

Ñemohenda:Tekove
Ysyry Senegal

**Ysyry Senegal** ha'e peteĩ umi ysyry pukuvévagui Áfrika pegua, osyry 1.641 kilómetro rehe Mali retã guive táva Saint Louis peve, Senegal retãme, osẽhápe paraguasu Atlántiko-pe, omohembe'y rire tetã Mauritáña ha Senegal. Ku ysyry hína ha'e ysyry tuichavéva 77ha opa Yvýgui.

## Joaju

Ñemohenda:Ysyry Áfrika pegua
Ñemohenda:Senegal
Jeikogua reko

**Jeikogua reko** () ha'e niko ñeimo'ã aty arandupykuaaty rapégui oñepyrũ saro'y XIX ha oñemyasãi saro'y XX mbyte mokõiha peve, orekóramo jepe mbo'epy ojuavýva, imbo'epy tee he'i yvypórape oñepyrũ ñeimo'ã ohekáva kuaapavẽ, nde'iséi yvypóra hetépe, he'i katu oñepyrũ yvypóra hembiapópe, hemiandúme ha oikóvo ijehegui. Jeikogua reko ohecha yvypóra tapicha oiporavokuaáicha ha oikuaa mba'épa iporã ha mba'épa ivai, yvypóra oikuaa omanotaha ha oiporavo va'erã mba'épa ojapóta hekovére.

Karai arandu Søren Kierkegaard, omba'apo amo saro'y XIX ñepyrũme, herakuã jeikogua reko rúicha. Ha'e he'i yvypóra mante ikatu oiporavo mba'éichapa oikovéta, yvypóra mante ikatu omomba'eguasu hekove jeporavópe, oikóramo jepe heta mba'e ha temiandu ojokoséva yvypóra ani hag̃ua ojapo ojaposéicha: jepy'apy, mba'e hekope'ỹ, tarova ha kaigue reko.

Arandupykuaatýre oñemoarandúva jeikogua rekópe ou Kierkegaard rire oheja avei ko mbo'epy yvypóra hína oiporavopa va'erã, hákatu heta karai arandu ambuéva ohechauka mbo'epy ojuavymíva, mba'éichapa yvypóra ohupyty ivy'arã rehegua, mba'épa umi mba'ekuéra ojokóva hese rehegua, mba'épa umi mba'ekuéra ikatu omoambue yvypóra poravopy rehegua, ha oĩrõ Tupã térã ndaipóriramo Tupã rehegua. Jeikogua reko ñeimo'ã herakuãve umi arýpe opa rire Ñorairõ Guasu Mokõiha, heta tapicha ohekágui omombareterã yvypóra heko peteĩ ha hekosãso tee.

## Tapicha herakuãnguéra
### Arandupykuaatýpe
Umi karai arandu herakuãvéva, ojapo ko ñeimo'ã jeikogua reko térã oñemyasãiva:

* Karl Jaspers
* Jean-Paul Sartre
* Martin Heidegger
* Simone de Beauvoir
* Søren Kierkegaard
* Edmund Husserl
* Friedrich Nietzsche


### Ñe'ẽporãhaipýre
Umi haihára herakuãvéva jeikogua rekópe:

* Albert Camus
* Franz Kafka
* Rainer Maria Rilke
* T.S. Eliot
* Herman Hesse
* Luigi Pirandello
* Ralph Ellison
* Jack Kerouac
* Vergílio Ferreira
* Fernando Pessoa


## Mandu'apy

## Joaju

* Universidad Iberoamericana - Kierkegaard ha jeikogua reko karaiñe'ẽme
Paraguái jeporavo guasu 2018

**Paraguái jeporavo guasu 2018** ojejapo ára 22 jasyrundýpe ary 2018-pe. Ko niko upe jeporavo guasu pokõiha ojejapókuri Paraguai retãme oiko rire *[[golpe de Estado]]* opa hag̃ua Alfredo Stroessner ñesãmbyhy jasykõi ary 1989-pe.

He'iháicha Paraguái jokuaikuaa ñemohenda ha hekorã, jeporavo guasúpe ojeiporavo va'erã tendota, tendota ombuekoviáva, 45 Tetã Amandaje ruvichakuéra (ha 30 ombuekoviáva), 80 diputado (ha 80 ombuekoviáva), 17 tetãvore rekuaitára, 17 aty mboguataha tetãvore ha 18 ruvicha Mercosur Amandajépe guarã (ha 18 ombuekoviáva).

Tendota poravopyre ohupi ára 15 jasypoapy ary 2018-pe ha osẽ va'erã jasypoapy 2023-pe, arateĩ 22 jasyrundy ary 2018-pe Paraguái retãygua oiporavo mburuvicharã karai Partido Colorado pegua Mario Abdo Benítez ha Hugo Velazquez tendota ombuekoviáicha.

## Poravorã

## Mba'éichapa osẽ
### Tendota

**Tetã pytaguápe**

### Parlasur

### Diputado kuéra

### Tetã Amandaje

### Tetãvore rekuaitára ha Aty omboguataha

## Mandu'apy

Ñemohenda:Paraguái 2018-pe
Ñemohenda:Paraguái jeporavo guasu
Tavusu

[miniaturadeimagen|[Caracas|Karáka, Venesuéla itavusu.]]
Peteĩ **tetã táva guasu** térã, oje'ememéicha **tavusu** (táva ha guasu) ha'e upe táva térã tekoha ojeporojokuaihápe, oĩhápe opaite umi Tetã remimoĩmby ha ñasãmbyhy. Tetãnguéra oiporavo itavusurã, ipeteĩva ramo térã hetáva.

Ojeipuru ko ñe'ẽ avei oñeñe'ẽvo peteĩ tava guasúre itenondeguáva peteĩ tembiapóre (techapyrãme oje'e Paraguái retãme táva Ka'aguasu ha'eha "yvyra tavusu", ha oje'e Bella Vista ha'eha "ka'a tavusu").

Ikatu oiko ko tetã tavusu ha'e avei tetã táva tuichavéva ha oikohápe hetave tetãyguakuéra, techapyrãme ko tetã Paraguái itavusu ha itáva tuichavéva hína Paraguay, hákatu oĩ tetã itavusu ndaha'éi itáva tuichavéva, techapyrãme Brasília, tetã Pindoráma itavusu, ha itáva tuichavéva hína São Paulo.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Tetã
Ñemohenda:Jokuaikuaa
Séichele

**Séichele** térã **Seychelles**, héra tee hína **Tavakuairetã umi Seychelles pegua** (Ingleñe'ẽme, *Republic of Seychelles*; Hyãsiañe'ẽme, *République des Seychelles*; Séichele krióllo ñe'ẽme, *Repiblik Sesel*) ha'e niko tetã hekosãsóva ijyvy apekue oĩva 115 ypa'ũre, ko ypa'ũ aty ojejuhúva upe paraguasu Índiko-pe, tetã Mandagaka guive yvate kuarahyresẽ ngotyo, ijyvy apekue hetakue ohupyty amo 455&nbsp;km². Ko tetã oĩ hína Tetãnguéra Ñembojoajúme.

Itavusu hína ku táva Victoria, ojejuhúva upe ypa'ũ hérava Mahé-pe ha oiko ko távape mbohapýgui peteĩ umi oikóvagui ko tetãme. Ko távape opyta avei upe pepo'atãrupa peteĩva ha ygarupa guasu peteĩva oĩva ko tetãme.

Séichele-pe ojehecha opaichagua mymba ha ka'avo ambuéva, ko tetãme añónte ojejuhúva, hetaite ju'i, pira ha karumbe guasu ndoikóiva ambue tendápe. Séichele ypa'ũnguéra y hembe'y porãite, hi'arahakumeméva, upéicha ko tetãme heta tapicha tetãnguéra ambuéva oho ohasa porãmi hag̃ua.

Tapichakuéra Séichele pegua ijypykue niko Áfrika ha Hyãsia pegua, hákatu ko'ãga ojejuhu avei tapichakuéra ijypykue Chína ha Índia pegua.

Tetã Séichele oreko yvypóra ñakãrapu'ã rechaukaha iporãvéva opaite Áfrika pegua, hákatu ojehecha gueteri tekotevẽ ha hetaite tetãygua imboriahuitereíva.

## Mandu'apy

## Joaju

* Virtual Seychelles Sitio web oficial de la República de las Seychelles
* Nature Seychelles Principal ONG Medioambiental de Seychelles
* La naturaleza de Seychelles - video en alta definición
Victoria (Séichele)

**Victoria** térã **Mahé** ha'e niko tetã Séichele itavusu ha itáva tuichavéva. Ko távape oiko amo 26.450 tapichakuéra ojeipapaháicha ary 2010-pe, upéicha oiko ko távape mbohapýgui peteĩ umi oikóvagui Séichele retãme. Ko táva ojejuhu upe ypa'ũ hérava Mahé-pe ha ko távape opyta avei upe pepo'atãrupa peteĩva ha ygarupa guasu peteĩva oĩva ko tetãme.

## Mandu'apy

Ñemohenda:Séichele
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** ha'ehína peteĩ táva España retãme, yvate gotyo. Oĩhína tetãvore País Vasco pe. Vitoria-Gasteiz oguereko 246.976 ava

Ñemohenda:España tava
Tape guasu 11 (Paraguái)

**Tape guasu 11** (karaiñe'ẽ: *Ruta 11*), héra tee karaiñe'ẽme ha'e **Ruta Nacional N° 11 "Juana de Lara"**, ha'e peteĩ tape guasu Paraguái pegua, ombojoajúva umi táva San Pedro del Ycuamandiyu ha Capitán Bado. Umi tape guasu ambuéicha Paraguái ipehẽngue yvateguápe, ko tape guasu ojeipuru ojegueraha hag̃ua mba'epy opaichagua, ka'a, sóha ha avati. Ko tape guasu ipukukue hína 228 km. Amo Santa Rosa del Aguaray távape, oñembohapemokõi Tape guasu 3 rehe.

## Táva kuéra
Umi tava guasu tenondeguáva ko tape guasu ohasáva kuarahyreike guive kuarahyresẽ meve:

## Pukukue





Ñemohenda:Tape guasu Paraguáipe
Simón Bolívar

**Simón Hosé Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios Ponte y Blanco** (Caracas, 24 jasypokõi ary 1783-Santa Marta, 17 jasypakõi ary 1830), ojeikuaaporãvéva **Simón Bolívar** réraicha (), ha'e akue karai ñorairõhára aty ruvicha ha ojokuaikuaáva tetã upe aja Epáña ipoguýpe Venesuéla, ha'e niko omoheñói va'ekue umi tetã Gran Colombia ha Vorívia. Karai herakuãitéva upe tetãnguéra Amerikagua sãsorã ñemongu'éme, tetãnguéra osẽsévo Imperio español ipoguýpe. Simón Bolívar oipytyvõ ko'ã tetãnguéra sãsóre: Vorívia, Kolómbia, Ekuator, Panama, Venesuéla ha oipytyvõ omohenda hag̃ua Perũ retã.

Ary 1813-pe ojehechakuaa chupe téra herakuã rupi *Venesuéla Mosãsohára* upe Táva Mérida ñesãmbyhýre Venesuéla retãme, oñemoañete rire táva Caracas upe aryitépe, ojehechakuaaite hérare. Hetaite apañuái ha jejoko omombytasékuri hembiapo Amérikare, upévare he'i hese ha'e niko «karai umi mba'e jetu'úgui» peteĩ kuatiañe'ẽme omondo akue mburuvicha Francisco de Paula Santander-pe guarã ary 1825-pe.

Simón Bolívar omba'apo avei tetã pyahu Gran Colombia moñepyrũme, ha'e oha'ã ojapo ko tetãgui peteĩ tekoha guasu mbarete ha ñembojoajupyre Amérika-pe, ha'e niko ku tetã rendota avei. Ojehechakuaa Simón Bolívar ha'eha *Karai Amérikagui* hembiapóre ha iñeimo'ãre, hembireja tuichágui Amérika jokuaikuaápe guarã, upévare oĩ tetã heta omomba'eguasu chupe.

## Mandu'apy

## Joaju

* Archivo del Libertador. Documentos originales de Simón Bolívar digitalizados.
* Simón Bolívar en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes.
* Simón Bolívar en La BitBlioteca.

Ñemohenda:Tekove Venesuélagua
Simone de Beauvoir

**Simone de Beauvoir** (Parĩ, 9 jasyteĩ ary 1908 - Parĩ, 14 jasyrundy ary 1986) ha'e akue kuñakarai ha'ihára, mbo'ehára ha aranduite Hyãsia retãygua heta oñorairõ yvypóra tekoiterape rehe ha kuñareko rehe. Ohai heta tembiasagua'u, jehaipy puku ha jehaipy mbyky oñe'ẽva jokuaikuaa, avano'õ ha arandupykuaaty rehe.

Iñeimo'ã ha mba'éichapa ohecha tekove oñemohenda upe ñeimo'ã aty arandupykuaaty rapégui hérava jeikogua reko ha hembiapokue *Le Deuxième Sexe* (Upe meña mokõiha) ojehechakuaa ha'eha tembiapo guasuite omboajéva kuñareko. Simone de Beauvoir ha'e akue karai arandu Jean-Paul Sartre hembireko.

Simone de Beauvoir omombe'u akue ary 1963 kuñareko he'iseha *mba'éicha ojeiko ojehe añónte ha mba'éicha oñeñorairõ joaju*,  he'iháicha kuñakarai Teresa López Pardina, oikuaaporãitéva Simone de Beauvoir hembiapo.

## Mandu'apy

## Joaju

* Adiós a Simone de Beauvoir (1986). Informe semanal. Documental
* Simone de Beauvoir, el poder de la palabra
* Simone de Beauvoir, la figura de la mujer- Philippe Sollers

Ñemohenda:Tekove Hyãsiagua
Guana

**Ava Guana**, ojekuaaukáva avei Kaskiha rérandi. Héra Guana, oñemopyenda Mbya ramoikuérandi, tembiguaikuéra oñehenói Guaná-Niyolola. Iñe'ẽ Maskoy ñe'ẽnguéra aty pegua.

Nomba'apovéima imba'apo ñepyrũháme, ko'ág̃a oĩma estancia ñangarekohára ojehepyme'ẽvaramo; avei nomymbajukavéi, pirakutu térã noñemitỹvéima, he'iháicha hikuái “naorepy'aroryetevéi roñemitỹ hag̃ua ojapoháicha ñane ramoikuéra, ymaguaréicha”. Ko'ag̃aite oĩ hína peteĩ aty omba'apóva omoingove jey hekoypytee. 

## Tendakuéra oikohápe

Ko'ag̃aitéramo oñemboja'o mokõi atýpe; peteĩ hi'ag̃ui Vallemígui, ysyry Apa rembe'yetépe, ha ambue katu Riacho Mosquito, Alto Paraguay tetã pehẽme, Vallemi renondépe. Jepémo isarambipa hikuái oguereko gueteri iñe'ẽ ha arykuéra pahaitepegua ohechauka hikuái omotenondehaiti ivy'aguasu teete ojapóva.

Ary 2000-pe INDI avapapaha he'ívare, ojejuhu 500 tapichakuérante. 

## Ohaygua reko, mba'erepykuaa, tekombo'e, tembi'urã

Guana aty peteĩ teĩ oñemohenda mbohapy tendota ndive.

Ko'ã mbohapy tendota ha ipohyikuére ijapytepekuéra ha'e: 
*a) Apmombie, tendota Py 1);
*ã) Aptitincojo, tendota Py 2; 
*ha Quiemjingoka, tendota Py 3. 

Ko mbohapyha rembiapo ha'e: oipykúi aty jerére omombe'u hag̃ua tendota 2-me opa mba'e vai ha'e ohecháva, omobe'u jey hag̃ua péva tendota 1, omotenondéva opa mba'e upépe oikovaírõ sapy'apy'a ha omoneĩ térã ombotove tavaygua tembijerure, og̃uahẽva chupe oñemohendaháicha ko'ã mbohapy tendota.

Oiko heta oga'i opavavépe g̃uarãicha, ojejapóva ogahoja ipehẽ mokõiva ha peteĩ ykére opyta péichante, oñemboty vakapi térã ambue mba'éndi oky térã iro'y vove hikuéi.

Oĩ vove MIUAK arýpe (michĩ – mitã) oipytyvõva'erã itúvape peteĩ kokue oguerekóva ha oñemitỹháme avati, kurapepẽ, mandi'o, jety, sándia, mamõ ha ambue mba'e. Okakuaávo oipurukuaáma *arco* mymbajukarã ojapíva *flecha*. Oguereko vove 15 ha 18 ary rupi iñambuéma ijapytepekuéra, ndaha'evéima peteĩ miuak ohasáma peteĩ Jatshek-ramo (ava), ojechaukáva peteĩ jey pubertad rehegua oñehenóiva Buanambié, ha'éva Lalajtimai (peteĩ vy'aguasu); ko vy'aguasu oñembojojáva'erã jasy pyahúndi; noĩriramo jasy pyahu ndojejapói ko mba'e.

Concepción tetã pehẽme, Río Apa ag̃uíme, oĩ upe aty añóva. Upépe oñembyaty ogayguakuéra omba'apóva fábrica oĩva Vallemíme.

Ha'e aty imbovyvéva, oñeimo'ã mbohapy mba'ére: nomombe'úi aty moõguápa hikuéi, ova ambue aty gotyo ha térã oñemombyryetereígui ndaikatúi oñeg̃uahẽ hendapekuéra ojeipapa hag̃ua.

Moõguápa: Santa Elena, Santa Ana, Estancia Quebrachales, Bergfeld. 

## Joaju

* Ohai: Matilde Galeano, Guarani Meme: GUANA

Ñemohenda:Ava
Siérra Leõ

**Siérra Leõ**, héra tee niko **Tavakuairetã Siérra Leõ** (Ingleñe'ẽme: *Republic of Sierra Leone*; krio ñe'ẽme: *Sa Lon* térã *Sa Lone*) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva Áfrika ipéhẽngue kuarahyreikeguápe. Ijerére ojejurhuyvate gotyo tetã Gynéa, ñemby kuarahyresẽ ngotyo upe tetã Livéria ha ñemby kuarahyreike gotyo paraguasu Atlántiko. Héra ko'ãgagua ou Poytugañe'ẽgui: *Serra Leoa*, he'iséva "Yvytyrysýi Leõ". Saro'y XVIII jave ko tetãme heta oñeñemu yvypóra kuéra tembiguái ramóicha.

Upe tetã ijykeguáicha Livéria, Siérra Leõ oñepyrũ peteĩ tekoha hekosãsóva umi tembiguái ijara'ỹmape guarã, umíva ojapo ko tetã itavusu ary 1791-pe, Freetown. Ary 1808-pe, Freetown oike Tavetã Joaju ipoguýpe peteĩ kolóniaicha, ha amo ary 1896-pe opa tetã yvy apekue oike Tavetã Joaju ipoguýpe, Siérra Leõ ohupyty isãso ary 1961-pe.

Ary 1991 guive ary 2001 meve, Siérra Leõ ohasa asyite oikógui ñorairõ guasu omosarambietéva. Ñorairõ ko tetãme ojuka amo 50.000 tapichakuéra, ogakuéra ha tetã mba'ekuéra oñehundi, ha amo mokõi sua Siérra Leõ retãygua ova hetãgui ambue tetãme. Ary 2002 jasyteĩme, Siérra Leõ mburuvicha, tendota Ahmad Tejan Kabbah, omombyta ñorairõ, Tavetã Joaju ñepytyvõre, CEDEAO ha ONU ñepytyvõ avei.

Siérra Leõ retãme oiko avei upe mba'asy isarambíva évola 2014 pegua ku tetã Livéria ha Gynéa avei, amo 11.300 tapichakuéra omano ã mbohapy tetãme, 2014 guive 2016 meve.

## Mandu'apy

## Joaju

* Sitio oficial del gobierno de la República de Sierra Leona (Ingleñe'ẽme)
* Órgano Nacional de Turismo de Sierra Leona Sitio Oficial (Ingleñe'ẽme)
* Sierra Leona.org
Somália

**Somália** térã **Somalía** (Somaliañe'ẽme: *Soomaaliya*; ha áraveñe'ẽme: الصومال, *As-Sūmāl*), héra tee niko **Tavakuairetã Ñembyatypyre Somália**, ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Áfrika Ratĩme, Áfrika ijyvy pehẽngue kuarahyresẽyguáme. Ijerére ojejuhu kuarahyreike ha yvate kuarahyreike gotyo tetã Etiopia ha Jimbúti, ñemby gotyo tetã Kéña, yvate gotyo ojejuhu upe parapyte Andẽ pegua, kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu paraguasu Índiko.

Somália ohasa rire upe ñorairõ guasu ipukuitéva, hetãvorenguéra oñembovo tetã michĩ hekosãsóvaramo, ha tavakuairetã ñesãmbyhy'ỹ opyta hikuái. Amo ary 2004-pe heta aty ojokuaiséva omonei ojapo hag̃ua ñesãmbyhy ombuekoviáva ha upéicha omopeteĩ ko tetã. Ipahápe, amo ary 2012-pe oñemoañete Léi guasu pyahu ojokuaikuaáta tetã ñembyatypyre. Heta marandu ñemyasãiha he'i Somália hína peteĩ tetã ndoikóiva. Ko tetã itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ha'e niko táva Mogandísio, paraguasu Índiko rembe'ýpe.

## Mandu'apy

## Joaju

* Somália Ñesãmbyhy Henda tee internet-pe (ingleñe'ẽme)
* Marandu opaichagua Somália rehegua (karaiñe'ẽme)
* Perfiles de países de la FAO: Somalia
* Página para realizar Donaciones ante la extrema hambruna, organizado por el Programa Mundial de Alimentos
Mogandísio

**Mogandísio** (Somaliañe'ẽme, **Muqdisho**; áraveñe'ẽme, **مقديشو Maqadīshū**) ha'e niko peteĩ táva tetã Somália ipehẽngue ñemby kuarahyresẽyguáme, ko tetã itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra, upéicha ko táva hína táva tuichavéva ha tenondeguavéva Somália retãme, ojejuhu paraguasu Índiko rembe'ýpe.

## Joaju

Ñemohenda:Somália
Seilãu

**Seilãu** térã **Sri Lanka** (héra tee niko **Tavakuairetã Jekopytyjojápe Socialista Sri Lanka** (Seilãuñe'ẽme: ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය, *Sri Lankā Prajathanthrika Samajavadi Janarajaya*; támil ñe'ẽme: இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு, *Ilaṅkai caṉanāyaka cōṣalisak Kuṭiyarasu*) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva  ijyvy apekue hína peteĩ ypa'ũme ojejuhúva Ásia-pe, Vengála parapyte yguasu mbytépe, iñesãmbyhy niko mburuvichavy rapépe oĩ. Ijyvy apekue oñemohenda upéicha: porundy tetãvore ha 24 táva aty.

Ymaguare, ko ypa'ũ ojehero téra opaichagua: «Lanka», «Lankadvīpa», «Simoundou», «Taprobane», «Serendib» ha «Selan», ipahápe tapichakuéra ombohéra ko tenda  «ypa'ũ héra hetaitereíva». Kolónia ára jave, ko ypa'ũ oñembohero «Seilãu». Ijyvy ysaja hekope'ỹgui ha oĩgui Índia hi'aguĩ tapichakuéra ombohéra avei ko ypa'ũ «Índia resa'y».

Ymaguare guive Seilãu ha'e yvy ombojoajúva Kuarahyreike Asia ha Ñembykuarahyresẽ Asia ygarata jehópe, ko ypa'ũ oĩgui imbyteitépe, ymaguare guive ko tetã Vúda rekotee ha jerovia hendaite avei. Ko'ãga ko tetã hekojoparaite, ijerovia opaichagua ha hetãygua ijypykue opaichagua avei, ko tetãme mbohapýgui peteĩ tapicha ijerovia Vúda rapére, oĩ avei hetaite ijerovia Indu jeroviáre, Hesu rapére ha islãre. Umi ijypykue Seilãuygua hetave hína, oĩ avei umi ijypykue támil, árave kuéra, ijypykue Malásia retãygua ha ambuéva.

Seilãu herakuã ojapo ha oñemu yvyrapetái, mba'e tykuarã, taperyva, ysy ha mbokaja, ijyvy apekue ojejuhu heta mba'eapopyha ha ojehecha ko tetã oñemomba'eheta pya'e. Ko tetã hetaite mba'e rechaukarã porã avei, ika'aguy hetáva ha y rembe'y porãitéva.

Heta ary Seilãu oñesãmbyhy ae ha upéi Poytuga ha Olánda ojapo ikoloniarã amo saro'y XVI guive, oñembohasa mboyve ypa'ũ ñesãmbyhy Mburuvi Vyretáñame guarã ary 1815-pe. Ñorairõ Guasu Mokõiha oiko jave, ojeipuru ko tetã oñembosako'i oñorairõ hag̃ua Mburuvi Hapõ rehe. Ñemongu'e guasu heta atýgui ohekáva jokuaikuaa hekosãso oiko saro'y XX ñepyrũme, upéicha ohupyty isãso ary 1948-pe.

Ko tetã táva tuichavéva hína Kolómbo, ha itavusu hína táva Sri Jayawardenapura Kotte.

## Mandu'apy

## Joaju

* Battle Progress Map Ministry of Defence Sri Lanka, Public Security, Law & Order
* Página oficial Turismo Sri Lanka
Sri Jayawardenapura Kotte

**Sri Jayawardenapura Kotte**, hérava avei **Kotte**, ha'e tetã Seilãu (hérava avei Sri Lanka) itavusu ary 1978 guive, oñembohasa rire Seilãu Retã Amandaje Guasu ko távape. Ko táva ojejuhu upe táva guasu Kolómbo hi'aguĩ, Seilãu itavusukue ha itáva tuichavéva, ñemby kuarahyresẽ ngotyo.

## Joaju

Ñemohenda:Sri Lanka táva
Kolómbo

**Kolómbo**, hérava avei **Colombo**, ha'e tetã Seilãu (hérava avei Sri Lanka) itáva tuichavéva ha itavusukue ary 1978 peve. Ko'ãga hína oiko ko táva amo 600.000 tavayguakuéra. Ko táva hi'aguĩ ojejuhu Seilãu itavusu pyahu Sri Jayawardenapura Kotte, ñemby kuarahyresẽ ngotyo.

## Joaju

Ñemohenda:Sri Lanka táva
Santo Domingo

**Santo Domingo**, héra tee hína **Santo Domingo de Guzmán**, ha'e Tavakuairetã Ndominikagua itavusu ha itáva orekovéva tavayguakuéra. Santo Domingo ojejuhu upe ypa'ũ La Española ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme, para Karíve rembe'ýpe, upe ysyry Osáma osẽháme. Karai Bartolomé Colón, Kiritóval Kolõ ipehẽngue, omoñepyrũ ko táva ára 5 jasypoapy ary 1498-pe,​ upéicha oñepyrũ Epáña ikolónia peteĩha Amérika-pe.

Ko távape oiko amo 2 581 827 tavayguakuéra.

## Joaju

Ñemohenda:Tavakuairetã Ndominikagua táva
Tavakuairetã Ndominikagua

**Tavakuairetã Ndominikagua** térã **Tetã Ndominikagua** (karaiñe'ẽme: *República Dominicana*) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva oĩva Karíve-pe, ypa'ũnguéra Karíve pegua atýpe, ha peteĩ umi 35 tetã hekosãsóvagui Amérika pegua, ijyvy apekue niko upe ypa'ũ La Española ipehẽngue kuarahyresẽ. Ko tetã ha'e peteĩ umi 13 tetã hekosãsóvagui oĩva Karíve-pe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra hína Santo Domingo. Ijerére ojejuhu yvate gotyo ku paraguasu Atlántiko, kuarahyresẽ ngotyo yrape Mona, upe yrape guasu oĩva ko tetã ha Puerto Rríko mbytépe, ñemby gotyo para Karíve ojejuhu, ha kuarahyreike gotyo tetã Haiti, tetã ambuéva ijyvy apekue oĩ La Española ypa'ũme. Ko tetã yvy apekue ohupyty amo 48 730 km², upéicha ko tetã hína tetã tuichavéva mokõiha Karíve-pe, Kuva rire, ha oiko ijyvýpe amo 10 500 000 tapichakuéra ary 2010-pe.

Umi taíno oiko ko tetã yvýpe saro'y VII guive, ary 1492-pe oguahẽ Kiritóval Kolõ ko ypa'ũme ha upéicha oñepyrũ Epáña ikolónia peteĩha Amérika-pe, oñembohéra Santo Domingo, ko tetã itavusu ko'ãgagua ha Epáña tavusu peteĩha Amérika-pe. Ohasa rire mbohapysa ary Epáña ipoguype ko tetã ohupyty isãso ary 1821-pe, hákatu tetã Haiti oñembojára Tavakuairetã Ndominikagua yvýre ary 1822-pe.

Ipu'aka rire upe ñorairõ hekosãsorã ary 1844-pe, umi Ndominikagua retãygua ohasa hetaite mba'e asýre oñorairõgui joapytépe, ho'a avei Epáña ipoguýpe avei (1861-1865), hákatu Epáña noñembojárari hekosãso rekóre. Tetãvore Joapykuéra oñembojára avei ko tetãre ary 1916 guive 1924 peve ha, upéva rire, poteĩ ary ipy'aguapy ha oñemomba'eheta Horacio Vásquez ñesãmbyhýme (1924-1930), ha upéi ou porokuái hatã Rafael Trujillo ñesãmbyhýme (1930-1961). Upe porokuái hatã rire ou ñesãmbyhy sarambíva ha pyta'ỹ (1962-1964), ipahápe oiko ñorairõ joapytépe ary 1965-pe, opákuri oguahẽvo Tetãvore Joapykuéra oguerúgui iñorairõhára aty, upe rire ou heta porokuái hatã ha jekopytyjoja'ỹva, techapyrãme Joaquín Balaguer (1966-1978 y 1986-1996), porokuái hatã Antonio Guzmán Fernández ñesãmbyhýme (1978-1982) ha Salvador Jorge Blanco ñesãmbyhýme (1982-1986). Ary 1996 guive, Tavakuairetã Ndominikagua oñepyrũ oguata jekopytyjoja oporombuekoviáva rapépe.

Tavakuairetã Ndominikagua tetã imba'ehetavéva porundyha Amérika Latina-pe ha tetã imba'ehetavéva Mbyteamérika-pe ha Karíve-pe. Herakuã oñemuitégui ha ojapógui asuka, ko'ãga hína ko tetã imba'ehetavéva ojejuhúgui ñemuha opaichagua. Hákatu heta ojehecha ñemomba'apo'ỹ, tetã rekuái pokarẽ ha ndaiporiha umi tetã remimoĩmbyre oñekotevẽva (y porã, tendyry, tekombo'e, tasyo ha ambuéva).

Tavakuairetã Ndominikagua ha'e tetã omoguahẽvéva tapichakuéra ambue tetãgui ohecha hag̃ua henda porãnguéra Karíve-pe. Ko tetã hembiechaukarã hetaite, yvyty yvatevéva opaite Karíve-pe, Pico Duarte, ojejuhu ko tetãme, upéicha avei ikatu ojehecha ypa Enriquillo, ypa tuichavéva ha tenda yguasúgui iguyvéva Karíve-pe. Ndominikagua, upéicha ojehero avei, ha'e niko tetã hi'arahakumeméva ha ojehechahápe tekove'etaita porãite.

## Mandu'apy

## Joaju

* Tavakuairetã Ndominikagua Mburuvicha
UEFA Euro 2016

**UEFA Euro 2016** (héra tee hína **Európa Vakapipopo Ñembosarái Guasu UEFA 2016** térã **UEFA EURO 2016™**) hérava avei **Euro 2016**, ha'e akue vakapipopo ñembosarái aty 15ha oha'ã umi tetã ñembosarái atykuéra oĩva Európa Vakapipopo Atykuéra Joatýpe (UEFA). Ojejapo Hyãsia retãme ára 10 jasypoteĩ guive ára 10 jasypokõi meve 2016 arýpe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

### Aty C

### Aty D

*12 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  0-1 
*13 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  1-0 
*17 Jasypoteĩ 2016 18:00 -  2-2 
*17 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  3-0 
*21 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-2 
*21 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  2-1 

### Aty E

*13 Jasypoteĩ 2016 18:00 -  1-1 
*13 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-2 
*17 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  0-1 
*18 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  3-0 
*22 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-1 
*22 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-1 

### Aty F

## Ñembosarái pahague

#### Aty 16
*25 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  1-1 (4-5 pen.) 
*25 Jasypoteĩ 2016 18:00 -  Gales 1-0  Yvate Irilánda
*25 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-1 (t.s.) 
*26 Jasypoteĩ 2016 15:00 -  2-1 
*26 Jasypoteĩ 2016 18:00 -  3-0 
*26 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-4 
*27 Jasypoteĩ 2016 18:00 -  2-0 
*27 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  1-2 

#### Irundýva

#### Mokõiva

#### Paha

## Aty Gol
#### 6 gol
*  Antoine Griezmann

#### 3 gol
*  Gareth Bale
*  Álvaro Morata
*  Dimitri Payet
*  Olivier Giroud
*  Cristiano Ronaldo
*  Nani

#### 2 gol
*  Bogdan Stancu
*  Romelu Lukaku
*  Radja Nainggolan
*  Ivan Perišić
*  Balázs Dzsudzsák
*  Jakub Błaszczykowski
*  Robbie Brady
*  Mario Gómez
*  Graziano Pellè
*  Hal Robson-Kanu
*  Kolbeinn Sigþórsson
*  Birkir Bjarnason

#### 1 gol
*  Fabian Schär
*  Admir Mehmedi
*  Xherdan Shaqiri
*  Aaron Ramsey
*  Neil Taylor
*  Ashley Williams
*  Sam Vokes
*  Andrej Duda
*  Vladimír Weiss
*  Marek Hamšík
*  Eric Dier
*  Jamie Vardy
*  Daniel Sturridge
*  Wayne Rooney
*  Vasili Berezutski
*  Denis Glushakov
*  Luka Modrić
*  Ivan Rakitić
*  Nikola Kalinić
*  Arkadiusz Milik
*  Robert Lewandowski
*  Shkodran Mustafi
*  Bastian Schweinsteiger
*  Jérôme Boateng
*  Julian Draxler
*  Mesut Özil
*  Gerard Piqué
*  Nolito
*  Wes Hoolahan
*  Emanuele Giaccherini
*  Éder
*  Giorgio Chiellini
*  Leonardo Bonucci
*  Ádám Szalai
*  Zoltán Stieber
*  Zoltán Gera
*  Gylfi Sigurðsson
*  Jón Daði Böðvarsson
*  Arnór Ingvi Traustason
*  Ragnar Sigurðsson
*  Gareth McAuley
*  Niall McGinn
*  Milan Škoda
*  Tomáš Necid
*  Axel Witsel
*  Toby Alderweireld
*  Michy Batshuayi
*  Eden Hazard
*  Yannick Carrasco
*  Armando Sadiku
*  Burak Yılmaz
*  Ozan Tufan
*  Alessandro Schöpf
*  Ricardo Quaresma
*  Renato Sanches
*  Eder
*  Paul Pogba

#### Gol ''en contra''
*  Ciaran Clark - -pe guarã
*  Birkir Mar Sævarsson - -pe guarã
*  Gareth McAuley -  Gales-pe guarã

## Ñemoĩ pahague

## Mandu'apy

## Joaju

* Henda tee Internet-pe.

Ñemohenda:Európa Vakapipopo Ñembosarái Guasu UEFA
Ñemohenda:2016
UEFA

**UEFA**, héra tee hína **Európa Vakapipopo Atykuéra Joaty** (Hyãsiañe'ẽme: *Union des Associations Européennes de Football*), ha'e niko ko joaty guasu omohendáva ipype opaite umi tetã Europaygua atykuéra vakapipopo oha'ãva. Ko'ãga ojejuhu ko atýpe amo 55 vakapipopo atykuéra, UEFA hína peteĩ umi poteĩ aty ambuévagui oĩva FIFA ñeha'ãme.

## Mandu'apy

## Joaju

* Henda tee Internet-pe.

Ñemohenda:Európa Vakapipopo Atykuéra Joaty
UEFA Euro 2012

**UEFA Euro 2012** (héra tee hína **Európa Mangapy Ñembosarái Guasu UEFA 2012** térã **UEFA EURO 2012™**) hérava avei **Euro 2012**, ha'eva'ekue mangapy aty 14ha oha'ã umi tetã ñembosarái atykuéra oĩva Európa Vakapipopo Atykuéra Joatýpe (UEFA). Ojejapo Poloña ha Ukyaña retãme ára 8 jasypoteĩ guive ára 1 jasypokõi meve 2012 arýpe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

*8 Jasypoteĩ 2012 18:00 -  1-1 
*8 Jasypoteĩ 2012 20:45 -  4-1 
*12 Jasypoteĩ 2012 18:00 -  2-1 
*12 Jasypoteĩ 2012 20:45 -  1-1 
*16 Jasypoteĩ 2012 20:45 -  1-0 
*16 Jasypoteĩ 2012 20:45 -  1-0 

### Aty B

### Aty C

### Aty D

*11 Jasypoteĩ 2012 19:00 -  1-1 
*11 Jasypoteĩ 2012 21:45 -  2-1 
*15 Jasypoteĩ 2012 19:00 -  0-2 
*15 Jasypoteĩ 2012 21:45 -  3-2 
*19 Jasypoteĩ 2012 21:45 -  2-0 
*19 Jasypoteĩ 2012 21:45 -  1-0 

## Ñembosarái pahague
#### Irundýva

#### Mokõiva

#### Paha

## Umi Gol
#### 3 gol
*  Alan Dzagoev
*  Mario Gómez
*  Mario Mandžukić
*  Cristiano Ronaldo
*  Mario Balotelli
*  Fernando Torres

#### 2 gol
*  Andriy Shevchenko
*  Václav Pilař
*  Petr Jiráček
*  Nicklas Bendtner
*  Michael Krohn-Dehli
*  Cesc Fàbregas
*  Xabi Alonso
*  David Silva
*  Zlatan Ibrahimović
*  Dimitris Salpingidis

#### 1 gol
*  Robert Lewandowski
*  Jakub Błazczykowski
*  Theofanis Gekas
*  Giorgos Karagounis
*  Georgios Samaras
*  Roman Shirokov
*  Roman Pavlyuchenko
*  Antonio Di Natale
*  Andrea Pirlo
*  Antonio Cassano
*  Jesús Navas
*  Jordi Alba
*  Juan Mata
*  Nikica Jelavić
*  Sean St Ledger
*  Joleon Lescott
*  Andy Carroll
*  Theo Walcott
*  Danny Welbeck
*  Wayne Rooney
*  Samir Nasri
*  Jérémy Ménez
*  Yohan Cabaye
*  Olof Mellberg
*  Sebastian Larsson
*  Pepe
*  Hélder Postiga
*  Varela
*  Robin van Persie
*  Rafael van der Vaart
*  Lukas Podolski
*  Lars Bender
*  Philipp Lahm
*  Sami Khedira
*  Miroslav Klose
*  Marco Reus
*  Mesut Özil

#### Gol ''en contra''
*  Glen Johnson - -pe guarã

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Európa Vakapipopo Ñembosarái Guasu UEFA
Ñemohenda:2012
Kópa Amérika

**Kópa Amérika** - térã **Conmebol Kópa Amérika** - ha'e upe tembiesarái tuichavéva Húvol rehegua Ñembyamérika pegua. Oñepyrũ hérãvo Vakapipopo Rembiesarái Ñembyamérikagua, Rembiesarái Ñembyamérikagua Húvol rehegua térã Rembiesarái Ñembyamérikagua, oreko pe térã ko'ãgagua 1975 guive. Ojapova CONMEBOL. Oseramova kampeõ ha'e hina Argentína, ohypytyva pe 15 título 28 ary rire.

## Mandu'apy

http://larepublica.pe/deportes/869433-copa-america-2019-confirman-que-16-selecciones-disputaran-el-torneo

## Joaju

* Copa América en CONMEBOL

Ñemohenda:Kópa Amérika
Kópa Amérika 2015

**Copa América 2015** térã **Kópa Amérika 2015** ha'e akue tembiesarái 44ha upe Copa América ojapo Conmebol, jey pokõiha ojejapo Chíle retãme ára 11 jasypoteĩ guive ára 4 jasypokõi meve 2015 arýpe.​ Oha'ã opa tetãnguéra oĩva Conmebol atýpe ha mokõi tetã ou Concacaf pegua.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

*11 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  2-0 
*12 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  0-0 
*15 Jasypoteĩ 2015 18:00 -  2-3 
*15 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  3-3 
*19 Jasypoteĩ 2015 18:00 -  2-1 
*19 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  5-0 

### Aty B

*13 Jasypoteĩ 2015 16:00 -  1-0 
*13 Jasypoteĩ 2015 18:30 -  2-2 
*16 Jasypoteĩ 2015 18:00 -  1-0 
*16 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  1-0 
*20 Jasypoteĩ 2015 16:00 -  1-1 
*20 Jasypoteĩ 2015 18:30 -  1-0 

### Aty C

*14 Jasypoteĩ 2015 16:00 -  0-1 
*14 Jasypoteĩ 2015 18:30 -  2-1 
*17 Jasypoteĩ 2015 21:00 -  0-1 
*18 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  1-0 
*21 Jasypoteĩ 2015 16:00 -  0-0 
*21 Jasypoteĩ 2015 18:30 -  2-1 

## Ñembosarái pahague
#### Irundýva
* 24 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  1-0 
* 25 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  1-3 
* 26 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  0-0 (5-4 pen.) 
* 27 Jasypoteĩ 2015 18:30 -  1-1 (3-4 pen.) 

#### Mokõiva
* 29 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  2-1 
* 30 Jasypoteĩ 2015 20:30 -  6-1 

#### Ipu'akáva mbohapyha
* 3 Jasypokõi 2015 20:30 -  2-0 

#### Paha
* 4 Jasypokõi 2015 17:00 -  0-0 (4-1 pen.) 

## Umi Gol
#### 4 gol
*  Eduardo Vargas
*  Paolo Guerrero

#### 3 gol
*  Arturo Vidal
*  Lucas Barrios
*  Sergio Agüero

#### 2 gol
*  Charles Aránguiz
*  Matías Vuoso
*  Raúl Jiménez
*  Ángel Di María
*  Gonzalo Higuaín
*  Miller Bolaños
*  Enner Valencia
*  Marcelo Martins Moreno

#### 1 gol
*  Cristian Rodríguez
*  José Giménez
*  Lionel Messi
*  Marcos Rojo
*  Javier Pastore
*  Nelson Valdez
*  Édgar Benítez
*  Derlis González
*  Salomón Rondón
*  Miku
*  Christian Cueva
*  Claudio Pizarro
*  André Carrillo
*  Neymar
*  Douglas Costa
*  Thiago Silva
*  Roberto Firmino
*  Robinho
*  Ronald Raldes
*  Martin Smedberg-Dalence
*  Jeison Murillo
*  Alexis Sánchez
*  Gary Medel
*  Mauricio Isla

#### Gol ''en contra''
*  Ronald Raldes - -pe guarã
*  Gary Medel - -pe guarã

## Ñemoĩ pahague

## Mandu'apy

## Joaju
*

Ñemohenda:Kópa Amérika
Ñemohenda:2015
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2013

**Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2013** ha'e akue upe joatykuéra FIFA pegua rembiesarái guasu 9ha, oha'ãhápe umi vakapipopo joaty ipu'akáva, oha'ã avei tetã ipu'akáva pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ñeha'ãme ha tetã ojapóva ko tembiesarái ijyvýpe. Kóva niko ojejapo Pindoráma retãme, tetã ojapóva upe FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2014. Ñeha'ãnguéra oñepyrũ ára 15 jasypoteĩme, oha'ãvo Pindoráma ha Hapõ ha opa ára 30 jasypoteĩme, Pindoráma ipu'aka.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

### Aty B

## Ñembosarái pahágue
#### Mokõiva

#### Ipu'akáva mbohapyha

#### Paha

## Umi Gol
#### 5 gol
*  Fernando Torres
*  Fred

#### 4 gol
*  Abel Hernández
*  Neymar

#### 3 gol
*  Nnamdi Oduamadi
*  David Villa
*  Javier Hernández
*  Luis Suárez
*  Edinson Cavani

#### 2 gol
*  Jô
*  Paulinho
*  Mario Balotelli
*  David Silva
*  Jordi Alba
*  Shinji Okazaki

#### 1 gol
*  Dante
*  Andrea Pirlo
*  Daniele De Rossi
*  Sebastian Giovinco
*  Emanuele Giaccherini
*  Giorgio Chiellini
*  Davide Astori
*  Alessandro Diamanti
*  Pedro
*  Roberto Soldado
*  Juan Mata
*  Diego Lugano
*  Diego Forlán
*  Diego Pérez
*  Nicolás Lodeiro
*  Jonathan Tehau
*  Uwa Elderson Echiéjilé
*  John Obi Mikel
*  Keisuke Honda
*  Shinji Kagawa

#### Gol ''en contra''
*  Nicolas Vallar - -pe guarã
*  Jonathan Tehau - -pe guarã
*  Atsuto Uchida - -pe guarã

## Ñemoĩ pahague

## Mandu'apy

## Joaju

* Brasil 2013 en FIFA.com

Ñemohenda:Joatykuéra Rembiesarái FIFA
Tatukua

***Tatukua*** ha'e peteĩ tembiasagua'u marandeko rehegua ohai pe haihára Arnaldo Casco Villalba, Paraguái pegua.

Heta mba’e rehe oñe’ẽ ko tembiasagua'u *Tatukua*, itenondevenehína teko ambue ha mba’evai gueru osẽramo peteĩ tapicha hekoha térã haitýgui. Upéichante avei, ko aranduka oñe’ẽ teko, tekove, ñe’ẽ, arandupy, tavarandu, mba’ejeroviapy, mombe’ugua’u, tekoha porã, yvypóra reko asy ha tekove okára rehe. Ñama’ẽ ha ñahesa’ỹijótaramo hetepy ha máva mávape omombe’u oikóva, mba’eichagua mombe’upýpa, oikokuaátava (ndoikokuaáitava), tenda ojeporúva, ha ambueve mba’e ojeporu porãitemi avei ko novélape. Apytu’ũ ñemongu’e rehegua katu ñañe’ẽ existencialismo, peteĩchante ohecháva ivai ha iporãva ha mba’egueroviaparei rehe. Ko novéla réra, *Tatukua*, ikatu ombopy’aporandu hetápe, ha añetehápe ikatu heta mba’e he’ise, omoñe’ẽva ha omoñe’ẽmba rirémante ombohovaikuaátava.

## Mandu'apy

## Joaju
* ''Tatukua'' - WorldCat

Ñemohenda:Tembiasagua'u Paraguái pegua
Ñemohenda:Ñe'ẽporãhaipyre guaraníme
Tavakuairetã Mbyteafrikagua

**Tavakuairetã Mbyteafrikagua** (Sángo ñe'ẽme: *Ködörösêse tî Bêafrîka*; Hyãsiañe'ẽme: *République centrafricaine*&nbsp; térã *Centrafrique*) ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ha yguasu rembe'y'ỹva Áfrika ipehẽngue mbyteguápe. Ijerére ojejuhu yvate gotyo tetã Cháde, yvate kuarahyresẽ ngotyo tetã Sudano, Yvy Sudáno kuarahyresẽ ngotyo, Tetã Jekopytyjoja Kongo ha Tetã Kóngo ñemby gotyo ha Kamerũ kuarahyreike gotyo. Ijyvy apekue hína amo 622&nbsp;984 kilómetro cuadrado ha oiko upépe amo 4,4 sua tetãyguakuéra, ojeipapaháicha 2008 arýpe. Itavusu ha táva tuichavéva hína Bangui.

Hyãsia ombohéra ikolónia ojapókuri ko tetã yvýpe *Ubangui-Chari*, ijyvy apekue pehẽngue tuichavéva oĩgui Ubangi ha Chari ypýpe. Ko kolónia oñemohekosãsovy ary 1958-pe ha upéi ohupyty isãso tee ára 13 jasypoapy 1960-pe, ha oñembohéra ko'ãgaguáicha.

Tavakuairetã Mbyteafrikagua ijyvy pehẽngue tuichavéva henyhẽmbáva savána ka'aguýgui, oĩramo jepe ijyvy pehẽnguemi oñeñuãmbáva Ka'aguy Guasu Sudáno pegua-Sahel ka'aguýgui yvate gotyo ha ñemby gotyo yvy pehẽnguemi ambuéva oñeñuãmbáva Kóngo ka'aguasúgui. Mokõi mbohapy pehẽnguégui ko tetãme ojejuhu ysyry Uvangi  ijerére, osyrýva Kóngo gotyo, ha peteĩ mbohapy pehẽnguégui ojejuhu ysyry Chari ijerére, osyrýva ypa Cháde gotyo.

Ko tetãme ojejuhúramo jepe kuarepotikuéra opaichagua, techapyrãme upe uránio, itakyra, itaju ha itavera opaichagua, yvyrakuéra avei, ojejuhu ysyry guasu porã ha yvy ñemitỹrã avei, Tavakuairetã Mbyteafrikagua oĩ umi tetã mboriahuitéva apytépe Áfrika-pe ha oĩ umi 10 tetã mboriahuvéva opa Yvýgui apytépe. Ary 2016-pe, yvypóra ñakãrapu'ã rechaukaha ko tetãme ohupytýnte 0,352, upéicha ko tetã hína tetã mboriahuvéva mbohapyha opa Yvýgui, tetã Somália ha Tuválu rire.

## Mandu'apy

## Joaju

* Tavakuairetã Mbyteafrikagua marandukuéra
* Tavakuairetã Mbyteafrikagua yvyra'anga ha marandu ambuéva
Kópa Amérika centenario

**Copa América Centenario Estados Unidos 2016**, hérava avei **Copa América Centenario** térã **Copa América Centenario 2016** (avañe'ẽme: 'Amérika Sa'ary Tembiesarái') ha'e akue upe Copa América rembiesarái jepigua'ỹva ojejapo ary 2016-pe. Conmebol ha Concacaf ojapo ko vakapipopo omboarete hag̃ua ojapóma 100 ary oñeha'ã guive vakapipopo peteĩháme upe *Copa América*-pe.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

*3 Jasypoteĩ 2016 21:30 -  0-2 
*4 Jasypoteĩ 2016 17:00 -  0-0 
*7 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  4-0 
*7 Jasypoteĩ 2016 22:30 -  2-1 
*11 Jasypoteĩ 2016 19:00 -  1-0 
*11 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  2-3 

### Aty B

*4 Jasypoteĩ 2016 19:30 -  0-1 
*4 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  0-0 
*8 Jasypoteĩ 2016 19:30 -  7-1 
*8 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  2-2 
*12 Jasypoteĩ 2016 18:30 -  4-0 
*12 Jasypoteĩ 2016 20:30 -  0-1 

### Aty C

*5 Jasypoteĩ 2016 17:00 -  0-1 
*5 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  3-1 
*9 Jasypoteĩ 2016 19:30 -  0-1 
*9 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  2-0 
*13 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  1-1 
*13 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  3-0 

### Aty D

*6 Jasypoteĩ 2016 19:00 -  2-1 
*6 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  2-1 
*10 Jasypoteĩ 2016 19:00 -  2-1 
*10 Jasypoteĩ 2016 21:30 -  5-0 
*14 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  4-2 
*14 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  3-0 

## Ñembosarái pahague
#### Irundýva
* 16 Jasypoteĩ 2016 21:30 -  2-1 
* 17 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  0-0 (2-4 pen.) 
* 18 Jasypoteĩ 2016 19:30 -  4-1 
* 18 Jasypoteĩ 2016 22:00 -  0-7 

#### Mokõiva
* 21 Jasypoteĩ 2016 21:00 -  0-4 
* 22 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  0-2 

#### Ipu'akáva mbohapyha
* 25 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  0-1 

#### Paha
* 26 Jasypoteĩ 2016 20:00 -  0-0 (2-4 pen.) 

## Umi Gol
#### 6 gol
*  Eduardo Vargas

#### 5 gol
*  Lionel Messi

#### 4 gol
*  Gonzalo Higuaín

#### 3 gol
*  Philippe Coutinho
*  Clint Dempsey
*  Alexis Sánchez

#### 2 gol
*  Blas Pérez
*  James Rodríguez
*  Carlos Bacca
*  Renato Augusto
*  Arturo Vidal
*  Edson Puch
*  José Pedro Fuenzalida
*  Enner Valencia
*  Érik Lamela
*  Ezequiel Lavezzi
*  Salomón Rondón

#### 1 gol
*  Cristián Zapata
*  Frank Fabra
*  Marlos Moreno
*  Paolo Guerrero
*  Christian Cueva
*  Edison Flores
*  Raúl Ruidíaz
*  Josef Martínez
*  José Manuel Velázquez
*  Diego Godín
*  Abel Hernández
*  Mathías Corujo
*  Rafael Márquez
*  Héctor Herrera
*  Javier Hernández
*  Oribe Peralta
*  Jesús Manuel Corona
*  Juan Carlos Arce
*  Jhasmani Campos
*  Ángel Di María
*  Éver Banega
*  Nicolás Otamendi
*  Sergio Agüero
*  Víctor Cuesta
*  Charles Aránguiz
*  Jermaine Jones
*  Bobby Wood
*  Graham Zusi
*  Gyasi Zardes
*  Víctor Ayala
*  Gabriel
*  Lucas Lima
*  James Marcelin
*  Miller Bolaños
*  Jaime Ayoví
*  Christian Noboa
*  Antonio Valencia
*  Michael Arroyo
*  Johan Venegas
*  Celso Borges
*  Miguel Camargo
*  Abdiel Arroyo

#### Gol ''en contra''
*  Álvaro Pereira - -pe guarã
*  Frank Fabra - -pe guarã
*  Je-Vaughn Watson - -pe guarã

## Ñemoĩ pahague

## Mandu'apy

## Joaju

Ñemohenda:Kópa Amérika
Ñemohenda:2016
Castellar del Vallès

300px|thumb|Castellar del Vallès

**Castellar del Vallès** táva Epañape, Barcelona provincia-pe. Oikovéva: 23.776 (2017) - 45,17 km2

## Ambuére joaju
* Website de Castellar del Vallès {ca}

Ñemohenda:Katalúña táva
Taiuã

**Taiuã** (), héra tee niko **Tavakuairetã Chína** () ha'e peteĩ tetã hekosãso namoañetéiva opa tetã ambuévape ha peteĩ ypa'ũme oĩva, ojejuhúva Ásia ipehẽngue kuarahyresẽguáme.

Tavakuairetã Chína rekuái ou opa rire upe mburuvi guasu pahague, ku Qing mburuvi, upéicha oñemoĩ tavakuairetã Chína rekuái rekóicha ary 1912-pe. Opa rire Chína ñorairõ ary 1949-pe, mokõi aty ojokuaikuaáva oñorairõ aja, aty ipu'akáva (Karai Mao Zedong aty ojokuaikuaáva comunista) omoañete upe Chína Tetarã Retã táva Pekĩme ha aty ambuéva ojokuai akue Tavakuairetã Chínare, upe Chína Aty Tetãitéva térã Kuomintang Karai Chiang Kai-shek pegua ojuhu hekoharã ypa'ũ Taiuãme, Chína yvy pehẽngue ha'eñóva ndo'ái Chína rekuái pyahu poguýpe ha ojejuhuhápe Tavakuairetã Chína ko'ãga meve.

Ary 1949 guive, ko Tavakuairetã Chína ojokuái ypa'ũnguéra añónte, upe tuichavéva hína ypa'ũ Taiuã, ha hetaite ypa'ũ aty ambuéva.

## Mandu'apy

## Joaju

* Taiuã rekuái henda tee Internet-pe (karaiñe'ẽme).
* Radio Taiwán Internacional (karaiñe'ẽme).
* El conflicto China-Taiwán (karaiñe'ẽme).
Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2009

**Joatykuéra Rembiesarái FIFA 2009** ha'e akue upe joatykuéra FIFA pegua rembiesarái guasu 8ha, oha'ãhápe umi  vakapipopo joaty ipu'akáva, oha'ã avei tetã ipu'akáva pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ ñeha'ãme ha tetã ojapóva ko tembiesarái ijyvýpe. Kóva niko ojejapo Yvyafrika retãme, tetã ojapóva upe FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2010. Ñeha'ãnguéra oñepyrũ ára 14 jasypoteĩme, oha'ãvo Yvyafrika ha Irake ha opa ára 28 jasypoteĩme, Pindoráma ipu'aka.

## Aty oñeha'ãva
### Aty A

*14 Jasypoteĩ 2009 16:00 -  0-0 
*14 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  0-5 
*17 Jasypoteĩ 2009 16:00 -  1-0 
*17 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  2-0 
*20 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  0-0 
*20 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  2-0 

### Aty B

*15 Jasypoteĩ 2009 16:00 -  4-3 
*15 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  1-3 
*18 Jasypoteĩ 2009 16:00 -  0-3 
*18 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  1-0 
*21 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  0-3 
*21 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  0-3 

## Ñembosarái pahágue
#### Mokõiva
* 24 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  0-2 
* 25 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  1-0 

#### Ipu'akáva mbohapyha
* 28 Jasypoteĩ 2009 15:00 -  3-2 (t.s.) 

#### Paha
* 28 Jasypoteĩ 2009 20:30 -  2-3 

## Umi Gol
#### 5 gol
*  Luís Fabiano

#### 3 gol
*  Fernando Torres
*  David Villa
*  Clint Dempsey

#### 2 gol
*  Mohamed Zidan
*  Kaká
*  Giuseppe Rossi
*  Bernard Parker
*  Katlego Mphela
*  Daniel Güiza
*  Landon Donovan

#### 1 gol
*  Cesc Fàbregas
*  Fernando Llorente
*  Xabi Alonso
*  Juan
*  Felipe Melo
*  Robinho
*  Maicon
*  Daniel Alves
*  Lúcio
*  Mohamed Shawky
*  Homos
*  Charlie Davies
*  Michael Bradley
*  Jozy Altidore
*  Daniele De Rossi

#### Gol ''en contra''
*  Andrea Dossena - -pe guar

## Mandu'apy

## Joaju

* Sudáfrica 2009 en FIFA.com

Ñemohenda:Joatykuéra Rembiesarái FIFA
Vangi

**Vangi** (Hyãsiañe'ẽme: *Bangui*) ha'e Tavakuairetã Mbyteafrikagua tavusu ha itáva tuichavéva. Umi karai Hyãsiagua omoñepyrũ ko táva ary 1889-pe ha ombohéra 'Bongai', he'iséva "ysyry pye'e", ko táva ojejuhu ysyry Uvangi rembe'y yvateguápe. Ko táva Tavakuairetã Mbyteafrikagua itavusu ary 1958 guive, ko tetã ohupytývo isãso. Oñeimo'ã oiko ko távape amo 734&nbsp;350 tavayguakuéra ary 2012-pe.

## Joaju

* Vista satélite de Bangui WikiMapia rendápe.

Ñemohenda:Tavakuairetã Mbyteafrikagua
Kiritóval Kolõ

**Kiritóval Kolõ** (karaiñe'ẽme:*Cristóbal Colón,* italiañe'ẽme: *Cristoforo Colombo*) ha'eva'ekue peteĩ ygapóra, yvyra'ãgahára, mburuvicha guasu Kuarahyreike India pegua ha *virrei*. Ojuhuva'ekue Yvyrusu Amérika ary 1492-pe Európa guive. Ndojekuaái araka'épa ha mamópa heñói (Hénova térã ambue táva Italia pegua, Katalúña pegua ha Poytuga pegua avei.) ha ikatu heñói ary 1436 térã 1456.

Ñemohenda:Tekove Italiagua
Heróna

**Heróna** (kataluñañe’ẽme: *Girona*, epañañe’ẽme: *Gerona*) ha’e peteĩ tavaguasu ha tetãvore epañagua.300px|thumb|Heróna.

Oguereko 39,1 sp<sup>2</sup> ha oñemoag̃ui oguerekohague 99.013 tavaygua ary 2017 jave.

## Ambuére joaju
* Ajuntament de Girona {ca}

Ñemohenda:Katalúña táva
Sua

**Sua** (Karaiñe'ẽ: *millón*) ha'e peteĩ papapy ojojáva su súre. Ojehai péicha: 1.000.000.

Ñemohenda:Papaha