open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بابئل

**بابلِ** برچسبؤن، نشان دئنن کی هر کاربر، باخی زوانؤنِ سر چندی تسلط دأنه. ای کار کومک کؤنه کی کاربرؤنی کی ايشؤنِ ماری زوان کسنِ امره توفير دأنه، بتانن کسنِ امره ارتباط برقرار بکونن.

«بابل» (Babel) به انجیلِ توصيف راجه به «بابلِ بُرج» از «برج‌ بابل» اشاره کؤنه کی زوانؤن، او برجِ طبقه‌ئنِ مئن به وجود بومأن. بابلِ قالبؤنه شأ کاربری صفحه مئن اضافه گودن تا هرکسی کی شيمی کاربری صفحهٰ فاندرسن دره، بفهمی کی شيمی ماری زوان چيسه و چی زوانؤنِ امره آشنا ايسين.

بابِ قالبؤنِ جی استفاده گودنِ ره، ای کاره بکونين:
*اول بنويسيد: ****. (X يه‌ته عدد ايسه)
*X جا، هر عددی کی وارد بئودين، هو عددِ اندازه تانين زوان وارد بکونين. اوّل يه‌ته **|** تايپ بکونين و بازون يه‌ته زوانؤنه بنويسين.. (شيمی زوانؤنِ ميانی‌ام وا **|** تایپ بکونين)
*سرآخر تايپ بکونين: **}}**. 

## چندتا مثال
*هر زوانِ ره معمولن 6تا سطح درنظر گينن: 0 جه تا 4، و يه‌ته نی بی‌شوماره کی بونه ماری زوان.*

``
هنگامه اخوان

**هنگامه اخوان** سال 1337 ، فومن مین به دونیا بامو.هنگامه ، آخری زای جه ایته خانواده بو کی همه تان  خوش آواز بید. اما تنها اون بو کی بتانست حرفه ای آواز بخوانه. جه 10 سالگی خو پئر سرپرستی امره آواز خواندنه شوروع بوکود و خو برار ِ امره  مدرسه میانی آواز بخواند. در جوانی به تهران کوچ بوکود و بعد ها راديو میان پذیرفته ببوست. هنگامه شبیه ترین صدای به قمرالملوک وزيری دَره و خو کارنامه میان کارهای سنگین و قابل دفاع زیادی ارائه بوکود. بعد انقلاب با وجود سختیانی کی ایته آواز خوان زن خو پیش داشتی ایران میان بئسه و هسا خو کاره ادامه دئن دَره.

هنگامه 2 سال پیش رئیس در سال 85 ایران آواز کانون مئن رئیس بو.

رده :مردوم
هفتبیجار

هفت‌بيجار (هفتبیجار) يه‌جور تورشی ايسه. اون ِ چاکودن واسی، سبز ِ کال ِ پامادور و بادمجان و سبز فلفل و سيره درجين کؤنن و سبزی و گلپر و نمک و گاگلف کلم امره مخلوطا کؤنن و يه‌ته نوقولدان ِ مئن دکؤنن و اونه سرکه امره پورا کؤنن، تا بمانی و تورشی ببی.
میرزاقاسمی

يه‌ته گيلکی قاتوک ايسه کی پله و شورمايی يا مايی‌دودی امره يا هفت‌بيجار امره بخورده بونه.
left|thumb|بادمجان
left|thumb|بادمجان

ميرزاقاسمی چاکودن ره، بادمجان و مورغانه و سير و پامادور و ادويه (نمک و فلفل و زردچوبه) جی استفاده بونه.
درست بکونن:

بادنجان (وینگم) آتش سر یه‌لمی، پختن جه پوست آن را سوا بهکوستهو بعد بادنجان را در روی خکاره سرخ بکودهو به آن گوجه (پامادور) و مرغانه و ایته پیچه به آن نمک اضافه کونیم
فیلسوف

مارکس, انگلس,موللاصدرا, نيچه, يؤرگئن هابئرماس, هئگئل, کانت, ژاک دريدا, ائبن ِ عربی, فارابی, ژان پؤل سارتر,تئؤدؤر آدؤرنؤ,والتئر بئنيامين

رده:فلسفه
کمانچه

کمانچه ایته غمناک سازه کی 4 تا سیم و ایته کاسه و دسته جا تشکیل بوبوسته.اردشير كامكار کیهان کلهر ، فرج علی پور,شروين مهاجر,سينا جهان آبادى و سعید فرج پوری ،از بهترین کمانچه زنان ایسید.کمانچه، پور ویولن مانه. اما ویولن هی وقت نتانه کمانچه "سوز" خو مین بداره. اَن در حالیه کی ویولن خیلی تکامل یافته تره. کمانچه او زمات کی ویولن غرب جا وارد ببوست خیلی کم‌رنگ ببوست . اما بعدها علی اصغر بهاری، کمانچهٰ ایوارده زنده بوکود .دو جور کمانچه داریم:

پوشت‌واز کمانچه 

پوشت‌دوسته کمانچه

کمانچه گیلان مین ویشتر در مناطق کوهستانی و دیله مؤن دونبال بوستی و اون علت نی اَن بو کی موسیقی ساکت ، دورون گرا و عمیق کوه اونه ویشتر طلبه. اوستاد صبا در تحقیقی کی گیلان موسیقی رو دشتی کمانچه خیلی بها بده . و ویشتر خو اطلاعاته جی ایته روستایی کمانچه زن بیگیفته. اطلاعات ویشتر در گیلان نامه جلد 1 و 2 نهه.

## گالشی کمانچه
گيلانِ کوهؤنِ مئن، گالشی کمانچه هنوزأ نی استفاده بونه. قديم، گالشی کمانچه سيمؤنه، سنتور سيمِ جی استفاده کودن و هينِ واسی، گالشی کمانچه صدا، باخی کمانچه‌ئنِ امره توفير دأنه.
گالشی کمانچه کوک به صورت « الف) ر - لا - سل - ر - لا       ب) ر - لا - ر - لا - سل   » ایسه. در حالی کی باخی کمانچه یان کوک « می - لا - ر - سل» ایسه


Agar ‘’’puştväz o puştdəvaste’’’ vävinbandiye dar nazar bəgirim, Gäləşi Kəmänçe puştdəvaste isse.

Ammä dar kull, gäləşi kəmänçe, rasmi kəmänçe amre pur tofir dane:

1. Gäləşi kəmänçe päye xəyli bulandtare (23 tä 27 säntimetr), ammä iräni şi, päçtare.

2. İnə daste ni bulandtare.

3. Gilänə miyən viştar 5 simi kəmänçe däb bu.

4. Gäləşi kəmänçe 3tä simə avvale santurə sime dəvastan.

5. İnə Käse dahane, Beyzi o Çüşmə mosone.

Dar zemn, gäləşi kəmänçe sədä o tonälite ni tofir dane.
روح انگیز

روح انگیز ماسال مین به دونیا بامو. کوچیکی جا تالشی آواز بیشنوسته و اونه باموته (باموخته). روح انگیز "تالش آواز بانو" نام بیگیته .
معروفه ترانه یانی کی روح انگیزه گیلان مئن معروفه کود اَ ترانه یان بید: بنفشه زار، صدا بدین تی تشته ، دم غنیمته و تالشی ترانه یان اونه شین نی : شیشه قیلون، هلای هلای و ....
روح انگیز هسا سوئد مئن زندگی کونه و چن ته آلبوم بیرون فاده
 
ایته جه روح انگیزه آلبومان "ولگ نار" نام دره کی چن ته شعر جه شیون فومنی دره. روح انگیز کاران جه بار موسیقی بالایی برخوردارید و افرادی همچون حسن ناهید ,فرج علی پور اون مره همکاری کونید. و تازگیان در تازه کنسرتان حسین حمیدی نی روح انگیز کاران ِ مین موشارکت دَره.

رده:حىاتي وانويسؤن
آلش

ite xodro väş ki farvardin o ordibeheş mä  giläne bulande kuhaane jor sabza be o piyazche dare.

noi vahşi piaz ki une valgam xorde be a väş cal(xäm) va ghazä amra masraf be o pur täze isse o adame täze kune
گیجاواش

ايته خؤردؤ واش کي پۊر عطر کۊنه ؤؤ اۊنه عطر آدمأ مستأ کۊنه.محلي آدمان اعتقاد دأرن کي گيج کۊنندیأ ؤ اۊنه نامأ هأنه وسي بنن گيجأ واش.

ite xodro Väş ki pur atr kune o une atr adame maste kune mahhali adamaan eteghad darid ki gij kunandeye va une naame hane vaasi banan gijaVäş
بهمن میهری

**بهمن مهری**، 1509 گالشی (1314 هجری شمسی)، اصفهان ِ مئن يک‌ته گيلانی خانواده مئن به دونيا بمأ.اون پيئر ميرزا كوچيك خؤن طرفدار بو و  چون سياسي بو ايشؤن يك ته شهر ميئن نيسن ، هين وسي او ايصفهؤن ميئن دونيا بمه . خوشه ايبتدايي و دبيرستؤن سو سال اول رشت ميئن بو خؤنده و بعد بما تهرؤن البورز دبيرستؤن ميئن دوكتور موحمدعلی موجتهدی گيلانی شاگرده بو. خوشه دوكتورا رياضي ميئن آمريكا ويسكانسين ايالت مديسون دانشگا جي هئيته و بما ايرؤن  صنعتي شريف دانشگا تاسيس جي ، دوكتور موحمدعلی موجتهدی گيلانی  دعوت امره اوستاده بؤ. هسا اون 40 سال ايسسه کی صنعتی شريف ِ دانشگا مئن رياضی درس دئنه.پورفوسور میهری 1581 مین بازنشستهُ  بو.
کارل مارکس

کارل هاىنريش مارکس (آلماني ميىان: Karl Heinrich Marx) ايتا آلماني فٚلسفه‌دان، ايقتيصاددان، تاريخ‌نيويس، جامعه‌شٚناس، سيىاسي نظريىه‌پٚرداز، رۊزنامه‌نيويس ؤ اينقلابي سوسياليست بۊ کي ۵ مه ۱۸۱۸ جه پرۊس پادشاىي ميىان دۊنىا بامؤ ؤ ۱۴ مارس ۱۸۸۳ لٚندنٚ ميىان بمرده. مارکس خۊ کؤنه ريفئق ؤ همکار أمره، فرىدريش انگلس، لندن ميىان خۊ فيکران-أ گۊسترش فاده، خۊ نيويشته‌أن-أ مۊنتشر بۊکۊد، بريتانيىاىه مۊزهٚ کيتابخانه ميىان تأقيق-أ سرأ گيفت ۊ بشريتٚ پيشرٚفتٚ قانونان-أ، ديىالکتيکي ماده‌باوٚري کۊمک أمره بيىافته ؤ أن کار أمره مارکسيسمٚ گٚراىش-أ بساخته. 

مارکس کۊمؤنيسمٚ جۊنبشٚ مهم‌ترين مۊتفکر ايسه. اۊ سٚرماىه‌داري سامانٚ تضادان ؤ ذاتي بهره‌کٚشي‌ىه برجسته بساخت ؤ سوسيىاليستي ايقتيصادي مؤدٚلانٚ پيشرٚفتٚ ره کۊمک بۊکۊد. اۊنٚ نامدارترين بينويشته‌أن کۊمؤنيستٚ حزبٚ بىانيىه (۱۸۴۸ ٚ چاپ)، کي اۊن-أ انگلس أمره بينويشت، ؤ سرماىه سه‌جلدي کار (۱۸۶۷ تا ۱۸۸۳) ايساىيدي. مارکسٚ سيىاسي فيکران ؤ فلسفي فيکران ايتا پيله أثر رۊشنفيکري تاريخ، ايقتيصادي ؤ سيىاسي تاريخ بنأ کي اۊنٚ پس هم اۊنٚ جه أثر گيفتن‌دريدي. 

Märks motaqed be taqirə jahän bu. Hegelə nazaräte naqd bukud. Ammä xu falsafa unə falsafe diyäliktikə sar päyeguzäri bəkud. 

Märks Engelsə kumakə amre xu käre edäme bəda o Komonismə bayäniya 1422 gäləşi säl (1848 milädi) arze bukud:thumb|right|مارکسٚ دفنٚ جيگا

"Kärəgaränə jəhän, muttaheda bid"..."Mubärəze sar, juz ami zanjirän, de çizi nədärim ki dasə jə fadim"...

Märks, tärixe ite arse muarrefi bukud, tabəqäti mubärəze re o jämeeya taqsim bukud be: **Burğuväzi** o **Proltäriyä**. Un **Az xod bigänegi** mafhume matrah bəkud o **Sarmäyədäri nəzäm**ə miyən, une pile muşkel, kärgarə şi muarefi bukud.

Märx motaqed be degargun bostanə ensäni monäsebatän o bəräbari bu. Unə aqäyed xəyli jə enqeläbän o jonbeşäne jəhänə miyən rä tävade. Ammä hanuz ki hanuze a pile filsufə nazaräte tafsiränə muxtalefi kunid. 

Märks ge burğuväzi modernita banä kude o karəgarän (ki xodeşän modernismə mahsulid) vä une takmil bukunid.

رده:ناقص مقاله‌ئن
رده:فلسفه
کوکور ِ موش

نوعی موشه کی کوهستانی مناطق مئن یافته به. اَ موش به خاطر کولاهی فورمی کی دَره به اَ نام دوخاده به. 

کوکورموش  کولاک پس، داران ورجه رشد کونه .
قدیمی آدمان اعتقاد دارید کی بعد از آسمان صدا کوکورموش بیرون آیه. گاگلف اونه آسمان موش نی دوخانید
راش

räş (fagus orientalis)

räşə där şumälə jangalonə meen je nazare bulandi o qutr, xujir isə o inə çubam ni bä arzeş isə. räşə däron taqriban arzəşdär tarin jangal, şumälə meen isan o i jangalonə çub, pur sanati be hisäb hanə. i däron i päyə isan o işonə nar o mäddə gulon jə hamdigar judä isan. i däron si tä çel säləgi, bazr hadenan. avvali sälonə meen işonə bazr dehi kam isə o panjä şas säləgi meen farävon o xorum bazr hadenan. vä gutan kə i däron har sälə bazr handenan; balki har su tä şiş säl i bär xujir meqdar o munäsib bazr hadenan. räşə gulon inə valgonə amrə bahärə sar dee banan o päizə sar işonə mäddə titi, baputə meevə banan.

räşə meevə, rizi fanduqani isə kə itə tifdär piyälkakə meen faşurda o kämilan bapşunekə. i tifdär piyälkə, duvvum nime, päizə meen, hu zamati kə bazron rasanan, çär tə tuli şekäfə amrə bäzä banə o inə kuştay bazron tabiatə meen paxşa banan. räş däronə bazronə juma gudanə väsi şanə işonə bakalsə kapsulonə jumä gudan o işonə meeni bazronə vitan. juma gudanə natarkasə kapsulonə amrə şanə işonə xuşka gudan o işonə bazronə birin ardan.

nämiye tavänə bazron panjä tä haftäd darsad isə o har kilu bazrə meen taqriban panjhizär tä dahizär donə hanna o işonə umr haodudə şiş mä isə.
bazronə juma gudanə pasi uşonə afoue jelou neenan tä xuşka ban. läzim isə kə har çan ruz i bär uşonə jir o joor gudan. bäyad muräqib bon kə bazron xayli xuşka naban. bazronə daştanə vasi tä vahärə digar şanə uşonə itə mässe läye jir ke namdär o läye läye isə şas tä navad ruj xusanen. i jur nigahdäri noui timäre qabl az käşt bazre bə isə. bazronə mässanə läyanə ji dar baardə pasi, i şabonə ruj ouə meen daxisonan o bazin uşonə kärnan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
دار ِ مازو

därə mäzu (quercus infectoria)

i gune meeve piyälkə nimkorei şikl isə kə piyälkakə dahonə ibçi bafşurdakə. piyälkakə rang xäkastari isə o işonə falson ibçi barämadan. i därə meevə i sälə rasanə. i däron qarbəbalutə (quercus persica) amrə qarbə jangalonə meen paxşan. därə mäzu valgion, xuşka booni pasi ham ni mudati huto şäxanə sar moonan. i däronə sar itə viyäy zindigi koonə kə işonə gälonə juma koonan. u mädei kə juma banə, çarmsäji o çasbsäji o därusäji meen bə kär şanə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
اوری

**Uri** (quercus macranthera)

i där şumälə jangalonə meen dee bunə. inə piyälkakə falson neyzei form isan o piyälkan, riz o narm kork daanan. i därə meevə i sälə puçanə. balutoni kə "q. hass", "q. longifolia" o "q. pedunçulata" murson, bulandə dumgol daanam ni hannan kə işonə dumgol gä galaf tä çan säntimetr rasanə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
دشت ٚ أفرا

**دشت ٚ أفرا** (علمي نام:Acer campestre) ايته نؤع دار ايسه کي پأن ٚ ولگ دره ؤ پئيز ٚ مئن ولگ فيوي کۊنه. أ دار اۊرۊپايي کشوران ٚ مئن  زياد دره ؤ اۊ منطقه بۊمي دار ايسه. أ دار کامل ٚ أفتؤ مئن مأمۊلن تا ۱۵ متر ٚ جه ويشتر بۊجؤر شه. اۊن ٚ تازه ولگان بنفش مایل به سۊرخ ؤ بالغ ٚ برگان ني سبز ايسده. پئيز ٚ مئن اۊن ٚ ولگان طلايي به کي ايبچه سؤرخ-أ زنه. 
250px|بندانگشتی|راست|دشت ٚ أفرا ولگ
أ دار ٚ مئوه ني فۊندؤق-أ مأنه. أ دار ٚ چۊ قۊرص ايسه ؤ ويشتر مؤبل، کف پۊش ؤ مزقان ٚ سازان ٚ چأگۊدن ٚ مئن ايستفاده به.

250px|بندانگشتی|راست|دشت ٚ أفرا دار

## سربس

جرگه:دار
شیردار افرا

şirdär afrä (acer cappadoeicum)

şirdär afrä meevə bi kork isə o unə andäzə 2 tä 2.5 säntimetr isə. bälonə meeni zäviye sadobis tä sadoşiş darajə isə o i bälon doone maqar faşurdə isan o işonə şiklam murqonei o säf isə. har kilu meen sihizär tä haftädhizär bazr, si tä haftäd darsad nämiye quvve amrə hanna.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
کرکف افرا

karkof afrä (acer platanoides)

i därə meevə bäldär, doone maqar säf o qahvei rang isə. bälonə zäviye je navad kamtar o meeve andäzə çär säntimetr tul o haş tä donza milimetr pahnä banə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
چنار ِ مورسؤن افرا

çənärə murson afrä (acer pseudo-platanus)

i därə meevə bäldärə o inə bälonə zäviyam ni je navad kamtarə. meeve andäzə su tä şiş säntimetr tul o yakonim säntimetr pahnä isə. meeve rang je xäkastari tä qahvei kə surxə zeenə muxtalifə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
سیا افرا

**Siyä afrä** (acer negundo)

i där tanä afrräi isə kə murakkab valg daanə. inə meevə bäldärə o inə bälonə meeni zäviyə je navad kamtarə (häddə). meeve andäzə, 3-4.5 säntimetr tul o 1.4 säntimetr pahnä isə. bälon xäkastari yä rouşan zard isan. siyä afrä itə jonsaxt där isə o inə bazron harjäi kə babun, darz o divär kanär o harjäi kə ibçi nam badari, savza banan.

vä gutan kə gunani je i afrä qaşangi daanan o je uşon, savzə fazä çakunonebə istəfädə banə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
ممرز

**Mamraz** (carpinus betulus)

mamrazə muxtalef gunan, räş o balutə däronə amrə, şumälə jangalonə meen hannan. i däronə keyfiyat o arzeş mutəvaset isə vali işonə çub käqazsäji bə xujir isə. i däronə gul dehi vahärə meen isə o meevan, tousanə meen puçanan. meevə itə bi bäl fanduqa kə bälə jigä itə kuştäy valgey daanə. i valgey kə bazr inə jir hanna, bazrə amrə keenə o bazrə jäbəjäi meen naqş daanə.

mamrazə fanduqə mivə, xuşk o näşokufä isə o doone andäzə bedunə garibänə, 0.8-1 säntimetr tul o 0.7-0.8 säntimetr pahnä o 2-3 milimetr qotr isə. garibänə ham ni bazrə amrə pur babi 3-5 säntimetr tul o 1-1.2 säntimetr pahnä daanə (mamrazə meen i garibänə duttei isə). bazrə nämiye qovvə mutevasset o hodudə çehel tä haftäd darsad isə. har kilu bazrə meen sihazär tä siopaynhazär bi garibänə doonə hanna.

paizə meen, valgonə xazonə pasi, şaanə därə falakan hadan o yä itə kuläkatə amrə u xäloni kə bazr dananə zarbə zeen o unə bazronə, bakalsə pasi jumä kudan. juma gudanə pasi, bazronə je garibänə judä koonan o ibçi xuşka gudanə pasi unə daanan. bazronə käştanə vasi, tinid du tä su mä unə timärə esterätifikäsiyun hadayn.

mamraz däronə şanə digar raveşonə amream ni ziyäta gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
ملج

**مَلَچ** نام گونه‌ای درخت جنگلی است. در فرهنگ معین این درخت گونه‌ای نارون شمرده شده، که در شمال همین نام ملچ را دارد، در خراسان گرزم و نام فارسی عام آن گِریز آمده است.

چوب ملچ به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز است و گاهی اوقات رگه‌های سبز رنگی در آن دیده می‌شود. چوبی درشت‌بافت، نیمه‌سخت و نیمه‌سنگین، نسبتاً بادوام و در برابر ضربه بادوام و نسبت به خمش مقاوم است. از این چوب بیشتر در کاسهٔ تنبور، ساختمانهای چوبی، ساخت مبلمان، روکش، قایق سازی، وسایل ورزشی، در و پنجره و تخته لائی استفاده می‌شود.همچنین از این چوب بدلیل سختی و مقاومت در نزاع های بومی و انواع چوبکشی ها استفاده می شده است.

## سربس

جرگه:دار
جرگه:Näqəs maqälan
افرا

**افرا** ایسم ایته روستا ایسه جه بالاتجن دهستان قائمشهر شهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران شومال ایران مین.

جرگه:دار
جرگه:ناقص مقاله‌ئن
چیشنک زوان (ون)

zabän gonjeşk (van) (fraxinus)

i där je şumälə jangalonə gunan isə kə digar jäonam dee bunə; vali u gunani kə şumälə jangalonə meen hannan, agar xujir şaräyete meen banan, xurum ruşd daanan o işonə çubam sanati o bä arzeş isə. zabän gonjeşk i päye där isə o inə titi vahärə sar o hale valgon dar numan dar hanə o tousanə aväxir o paizə sar inə meevə puçanə. i däronə meevə yä bazr fanduqei o bäldär isə kə itə xuşe murson hamdigarə varjə isan o şaanə işonə rähat yättan. fanduqe meevə, bälə sar hanna o i bä kaşidə o buland isə kə putanə zamat inə rang savz yä zardə mäyel be qahvei banə.

je orə kə putanə pasi, bazron tunda tundi paxşa banan, behtar isə kə hu vaqti kə bälonə rang savz isə, meevanə çeen. çeenə pasi uşonə aftouə meen nenan tä xuşka bi. bälanə judä gudanə vasi je bazron uşonə avval daxisonenan o bazin uşonə dumärtə xuşka koonan. bälan nam gitan o bazin je das hadan, pusidə o susta banan o şanə uşonə pur äson judä gudan. albatə şanə i kärə mikäniki vasäyelə amrəam ni gudan. bazronə hayäti daväm su tä haf säl isə. har kilu bazrə meen tä sinzahizär päka boo bazr hanna. i däron je ponza tä bis sälegi bazr hadanə sara ginan o har i tä payn säl ibär pur bazr deenan. zabän gonjeşkə bazron sust hälat isan o hatmani bäyad uşonə timär gudan o bazin käştan. bäyad tavajjo däştan kə bazrə janin näras isə o bäyad uşonə u zamati kə juma koonin yaani zumsonə sar tä baadi säl, sadupanjä tä sisad ruj sard o namdär timär hadan. albatə hale sard o namdär timärə şoru noodə itə garmə timärə kutä muddat tousiye banə. i timär je beyn burdanə jeninə, näras hälat isə. çun bazronə hayäti daväm ziyät isə şanə uşonə çan sälebə, namdär o sardə damä meen daştan.

xujir fasl käştebə, tousanə aväxir yä paizə sar isə tä digar sälə vahärə meen javonə bazani. i däronə päjuşə amream ni şanə ziyäta gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
بارانک

bäränak (sorbus torminalis)

i däron iron 6 şumälə jangalonə meen, bulandiyonə meen o be suratə paräkandə dee banan. qaşang o siftə çub daanan o dasti sanatə meen istəfädə banan. bäränak i päye där, du jensi o aspe rang titi amre isə kə vahärə aväxir titi koonə. i därə meevə, sete(?) rouşan qermez rangə amre o kuravi o xujə murson isə kə 0.8-2 säntimetr tul o 0.7-1.2 säntimetr qutr daanə. parandəgon pur i meevanə dus daanan.

meevan pur teedäd o itə xuşe murson isan. meevanə putanə pasi juma koonan o bazrə puka gudanə pasi daanan. i däronə şanə bazr, qalamə o T peyvandə murson, ziyäta gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
شابلوط

şäbalut (castanea sativa)

i därə meevə fanduqə isə. mamulan har su fanduqə, itə kapsule murson puşeşə meen kə pur tif därə hanna. i kapsul çär tə şekäfə amrə väza banə o meevan je u birin kalnan.

şäbalutə bazron ibçi pillə isan o uşonə andäzə 2-3.5 säntimetr tul, 1.5-3.5 säntimetr pahnä o 1.5-2.5 säntimetr qutr isə. bazron qahvei rang isan o uşonə ru säf o barräqə o viştar meevanə joorə sar aspe rang isə. je har su bazr, itə xujir ruşd koonə o dutteye digar çandon ruşd nukonan. ito banə kə har tifə murson puşeşə meen itə pillə bazr dee banə. çun bazron pillə isan (i därə meen bazr o meevə yaki isan) va işonə qazäi maväd ziyätə (i mavädə qazäi arzəş hattä ädamebə ziyätə) ammä işonə omr kam o dar hodudə şiş mä isə. albatə guzäraşoni hanna kə bazronə namdär o kam damä jä meen butonasan tä i yä du säl sälim badaran. bazrə nämiye qovvə hodudə panjä tä şas darsad yaani mutevasset isə.

bazronə juma gudanə pasi har sälə paizə meen, mässe tabaqə tabaqə läyanə meen çan mähebə daanan. javandəgon i bazronə pur dus daanan o vä nigadäri yä käştanə zamat bə i tavajjo gudan. şäbalut därə şanə bazrə amrə ziyäta gudan; ni i där xujir pä juşoni säjanə kə unə davomə tazmin koonə. bazronə inə tifə murson puşaşə amrə çenan o ibçi xuşka koonan tä inə tifə murson puşaş sivä babi.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
لرک

**Lark** (pterocarya fraxinifolia)

i där şumälə meen o julgei mantaqanə jangalonə meen o ni bäq o bijäronə var, digar däroni çun tuskä amrə bade bunan. lark i päye där isə kə inə nar o mäddə titi je yakdigar sivä isan. i därə meevan , bäldär fanduqanə murson isan kə har bazr, itə dastə bälə amrə, itə bäldär safhe murson banə. pur teedäd je i meevan, je itə mehvare bulandə titi ouzin isan. meevanə rang avval rouşan savz isə kə putanə pasi tirə qahvei rang banə. har meeve bälon, taqriban tahlil şanə o pur saxt o ustəxoni banə. meevan tousanə meen rasanan.

meevanə şaanə tousanə aväxir faläkan o zarbe amrə je däron judä gudan o uşonə galə sə juma gudan. bazronə ibçi xuşka gudanə pasi, bujäri koonan o uşonə bäla judä koonan. albatte çun i däron qalame, päjuş o yä rişejuş amrə äsontar ziyäta banan, kamtə bazrə amrə, larkə därə ziyäta koonan. agar bazr, bälə amream ni bəkärdə babi, xujir savza banə o hinvasi çandon niyäz niyə kə bazrə bälonə judä gudan. faqat bäyad je käştə qabl, bazrə xujir ouə meen daxisonen tä itə bälan narm o mutevarrem babi o tund mus bukuni.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
وحشی گیلاس

vahşi giläs (cerasus avium)

je şumälə jangalonə däron isə kə qaşang o pur arzeş çub daanə o sangläxi o kuhastoni manäteqə meen paräkandə isə. unə meevə şaft, kuravi, kştay, guşti o turşə mazə isə. meeve ru pus, çarmi, säf o barräq isə.
right|thumb|100px|vahşi giläs
meevə buladə päyak daanə (pur ahli giläsə moonə). meeve qutr hodudə yak säntimetr isə o surx tä siyä rang dee bunə. vahşi giläsə bazr surx tä siyä rang o murqonei yä kuravi form isə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon

رده:دار
رده:Näqəs maqälan
اوکالیپتوس

**Okalîptus**

î dar usturalîya bumî dar îsê o xu eslî cîga min, ce tund ruşd o pur kuluft daron bê hîsab henê. çun îşonê ruşdê suret zîyatê, hî çen qernê min, vîşterê ca dunya min, keşt benen. î zemet vîşterê caon dunya min, pur cengelkarî cê î daronê gunê encom gînê. okalîptusê daron cê hodudê penca salê pîş îronê min varîd o keşt bubon. î daronê keşt, şumal o conubê min xucîr semer deşt.

î daronê gul etrî o zerdê reng îsê kê eselê sîftal unê pur tevecco koonê. gulon veharê evaxîr o twsenê ser di benen (baxî ce î gunen, ostova germê menteqenê min, guldehî dwrê her veqtê sal îdamê dinê o baxî gunenê min guldehî fesl ferq koonê). miven kepsule moonen o îşonê endazê, şîş ta bîsopeyn mîlîmitr îsê kê pur rîzê bezr înê min henne. kepsul, nukdar kuriî şîkl îsê o beputê mivê qehveî ya surx îsê. şe guten herçî kepsulê endazê pîlter bebî, unê minî bezron nî pîlteren. guldehî zemet o eqlîmî şerayet o gune nwê vesî, bezron îtê muxtelîf zemet salê min resenen.

okalîptusê daron ce de ta ponze salegî pesî, mivê o bezr dinen. kepsulen, putenê pesî vaze benen o bezron cê uşonê min bîrîn kelnen. bezron resinê pesî, badê emrê pexşe benen.

va guten kê î daron bezr, rîşecuş o saqecuşê emrê zîyate benen.

## Menbe
pehnvelg daronê tuxmon
چنار

**Çenär** (platanus orientalis)

çenär bulandə där o pur ruşd isə kə şumäl o qarbə kişvarə jangalonə meen, paräkandə dee bunə. tehränə omumi maäberə men je pur viştar o qadimi gunan isan. çenärə gulon tudei koppanə murson, yak, do yä suttei, itə päyakə amrə je xälon ouzinan.

meevə itə fanduqə isə kə qäede meen pur kurkonə amrə bapşunekə.pur çantə meevə hamdigarə varjə hannan, uto kə işonə şikl banə itə tifdär kore o meeve omumi şiklə be surate itə tif där kore kə itə päyekäm ni daanə nuşon deenan. meevan tousonə zamat rasanan o pur zamat, hattä valgonə bakalsə pasiyam ni xälonə sar moonan. gä galaf i därə meevan tä du säl xälə sar moonan.

çenärə däron je payn tä haf säləgi pasi bärdehe saräginan. valgonə bakalsə pasi, xujir zamat, bazronə jumagudanebə isə. i zamat bulandə kuläkatə amrə meevanə zeenan kə i meevanə je işonə päyak sivä koonə o keenan jir. bazronə dar ardanə pasi şanə uşonə daştan.

çenärə şaanə qalamə, xusanen o yä päjuşə amrə ziyäta gudan o kam piş hanə kə je bazronə i där, ziyäta gudanerə bəkär başi.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
عر عر (آیلان)

ar ar (äylän) (ailanthus)

i där çinə şi isə o pur jonsaxt o burdbärə o hito xodru, pur saxt jä meen rişə ginə o tund itə jubän där banə. ar ar därə gulon, ordibeheşt o xurdädmä meen dee banan o bad bu isan.

meevan tousanə äxaron xujir rasanan o i zamatə meen, çantə xuşə, pur bäldär fanduqe bazrə amrə isan kə itə doonə taqriban bälə meeni isanə. bazrə andäzə inə bälonə amrə, 2 tä 3.5 säntimetr tul o tä 1 säntimetr arz daanə. meevan putanə pasiyam ni pur zamat (gähi tä baadi vahär) anbuh xuşe murson, därə sar moonan o pur rähat je xälon judä nabanan. har i kilu xäles bazrə meen, bisopaynhizär tä sihizär tə bi bäl bazr hanna.
bazronə jumagudanə vasi, paiz xujir fasl isə. meevanə şanə çeenə pasi i jä aftoue ji pahna gudan tä uşonə nam kama bi o bazin şanə bazronə kaştan. bazronə nämiye qovvə tä panjä darsad isə o tinan tä i säl xuşonə ruyeş qodratə badaran. i bazron käştanebə timär naxanan o hattä şaanə uşonə bujäri noodan o huto bälə amrə käştan.

vä gutan kə ar ar där har sälə pur bazr hadenə o punza tä bis sälegi meen inə bazr dehi ziyäta banə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
توس

**Tus** (betula pendula)

tus, qaşangə där aspe rangə amrə isə kə yakdast paräkande dee bunə. i därə meevə maxruti isan, tuskä maxrutanə murson kə tousanə aväxir o paizə sar puçanan. i maxrute farq tuskä maxrute amrə inə kə tuse maxrutə putanə pasi kə tire qahvei isə, unə dirinə bazron, maxrutə falsonə amrə xazon koonə o kalnə. ito banə kə parase maxrutonə juma gudan nämumkene.

tus därə bazr rize doonei isə kə inə andäzə 1.5-2 milimetr tul o 1 milimetr qotr isə. bazr fandoqei isə kə inə bälə andäzə taqriban du baräbarə doona. bazrə nämiye qovvə zaif o dar haddə punza tä bis darsad isə o unə hayäti daväm du tä su säl isə. bazronə paizə meen juma koonan o xuşka gudanə vasi, aftoue jir pahna koonan; bazin uşonə dabastə jäonə meen daanan.
i där je da tä çil säləgi bär deenə o har yak tä su säl i bär bazr deenə. bazronə juma gudan o xuşka gudanə pasi, esfand mä meen, namdär xäkə meen karnan o mamulan çär haftə baad jabonə zeenan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
داغداغان

**Däqdäqän** (celtis australis)

i där viştar manäteqe mootadele kuhestonon o darranə meen o be surate tak där dee bunan. däqdäqänə gulon kuştay o aspe zeenə o vahärə meen dee bunə; sar äxaram ni şaftə murson meevə daanə kə itə nuxodə andäzə isə. inə koravi form meevə no tä donza milimetr tul o itə bulandə päyak daanə kə unə älbälu murson koonə. meeve putanə pasi xuşka banə o çin o çuruk viginə. meevə banafşe mutamäyel bə siyä isə o kuravi maqz kə xaşen isə daanə. meevə viştar rasenə zamat kurkdär isə.

meevə paizə aväxir o zumsonə sar xujir baputärə o şanə unə çeen. maamulan hammatə valgon bakalsə pasi meevanə juma koonan. i zamat meevə kämilan xuşkə o unə daştan äsonə. bazron tä du säl xu hayäti qudratə daanan o hatman vä itə yak sälə doura dar hälate esterähat yä ämädəgi bugzaronan o bazin bəkärdə baban.

bazron şanə raqiq asid sulfurikə meen be muddatə si tä şas daqiqə şurdan o bazin oue amrə şurdan o saräxaram ni unə payn daqiqə oueähakə meen şurdan tinə xujir timär babi. ni şanə je esträfikäsiyun, yaksäle bə istəfädə gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
سنگ ِ خؤج

**Sangə xoj** (pirus)

i därə mevə, şaft, näkuravi, quzrufi dirinbar o guşiti meenbar o unə meenbar, mutaräkem bäft daanə. i där vahärə meen titi koonə o inə meevan, tousanə meen puçanan. sangə xojə meevan je mahalli xojə toufir koonə o xurdani niye o inə bäft çubi isə, ammä gä galaf unə xoonan. meevanə meen çantə rizə doonə hanna kə uşonə rang qahvei yä savz isan. i däronə ziyäta gudan je qeyrə bazri, äsontar anjom ginə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
خاس

xäs (ilex)

xäs je päç o hamişak savzə şumälə jangalon bə hisäb hanə kə inə zaxim o çarmi (valgonə kanärə väbe, tij o tifə murson isə) valgon hamişak savzə. i där kam piş hanə kə bulandə där babi. xäs därə titi, kuştäy o i daste meen, valgonə qäede meen hannan o vahärə meen zähir banan. meevan, şaft, surx rang, kuştäy, gard o ibçi kaşidə o ni näşokufä isan. meeve andäzə şiş tä sinza milimetr isə o du tä no tə bazr daanə. bazronə paxşa kuni viştar zumsonə meen isə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
سنوبر

senoubar (populus)

senoubaron itə kulli nom je däroni isə kə uşonə "populus" duxänan. i däron pur manäteq dunyä meen je sard yä xuşkə muhiton, harjäi kə ou banay, dee banan. senoubaron, uşonə äson ziyäta boonə vasi kə qalame amrə anjom ginə o işonə pillə boonan zut anjom ginə, hin väsi i däronə je pur roşd däronə dunyä hisäb abenan.

i däron du päye o uşonə nar o mäddə gulon, ouzin o bulandə şätunon guläzinonə murson isan. i şätunon kə gulonə xuşonə amrə daanan, zumsonə aväxir tä vahärə sar paydä banan o leqähə pasi, meevə banan. i däronə bazron, vahärə aväxir o tousanə sar puçanan. meevan kapsule murson isan kə duttə tuli şekäfə amrə väza banan o har kapsul, çantə rizə doonə daanə. i bazronə amrə pur kurkoni hanna kə uşonə paxşa boonə vasi bə dard xonə. çun bazron pur riz isan, hatman vä meevanə u zamat kə kapsulon xaanan başkofan, je däron baçe baban o garmə utäq yä gulxone meen banan tä titi bukunan o bazin bazronə, uşonə kurkonə amrə dar abenan.

bazronə şaanə kurkonə amrə daştan. senoubarə bazronə hayäti daväm kam isə o uşonə pur muddat daştanə vasi vä je xäs raveşon o sardxonei imkänät istəfädə gudan. senoubaronə şanə je säddə raveşə amrə kə qalamezani isə ziyäta gudan. hin vasi je işonə bazr faqat tahqiqäti mutälee o durggiri (kə pur anjom ginə) istəfädə banə.

ironə meen muxtalef senoubaroni hanna kə şumälə meen, kişvarə sard yä garmäə mantaqan, bäqon o ruxone kanäron dee banan. çantə gunanə nom aspe palt (şumälə meen), tabrizi, kabude, sepidär (mootadel mantaqanə meen) o pad (xuzastonə garmə mantaqan o junub) isə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
حسن ارسنجانی

hasan arsanjäni mohamad hoseyn arsanjäni pasar bu kə hi muhamad hoseyn arsanjäni itə karajə xurdə mälik bu o kişävarzi kär gud. u tehronə meen, 1301ə xurşidi säl bəzä bubo o darsə tamana kuni pasi, be sälə 1319ə xurşidi, kişävarzi bänkə meen istəxdäm bubo. arsanjäni kärə amrə xu tahsilätə hoquqə reşte meen idämə bada o dädgustari vekälatə parvona haytə.

u 1323ə xurşidi meen itə intəqadi ruznomə be nome "däriyä" rä tuda. i ruznomə çape tamäyul daşt o je kişävarzon o kärgaron tarafdäri gud. arsanjäni 1324ə sälonə meen qavämolsaltana kə nuxusvazir bu nazdika bubo o ine demokrät hezbə meen ozv bubo.
مازو

**Mäzu** yä **Mäzi** där (quercus spp)

tedädi je i gunan şumälə jangalonə meen hannan kə je pur arzeştarin däri gunan bə şumär hanan. çantə digar je balutə gunan qarbə kişvarə jangalonə säjanan. vä gutan kə viştarə baluton bulandə där, kuluft pust o muhkam isan ke agar baxaym miyongin bagirim tä duvist säl umr koonan.
baluton däroni i päye isan ammä işonə gulon i jinsi isan.

mäddə titiye i däron, sunbula murson monan kə ibçi gulə amrə dee bunan kə viştar zamat faqat itə gul daanan. jirə har titi, falson hannan kə hammatei yatə piyälkakə moonan. i titen vahärə meen birin hanan o işonə meevan äxarə tousan yä paizə sar puçanan.

balut däronə meevə dehi je hodudə da yä bisopanj säləgi (har gunə, digar gune amrə farq koonə) sara ginə o har du tä payn säl i bär işonə bazr dehi ziyäta banə. işonə meevə itə pillə fanduqa, birinbar çarmi amrə kə falsdär piyälkakə meen hanna. i piyälkay je, ruşdə jirə gulə falson isə, kə şiklə xässi i därə meeva deenə. hito banə kə gä galaf işonə meevanə boluram ni gunan. meeve meeni xurdani isə o qadimon je işonə ärd, nän putane bə istəfädə gudan ammä alon viştar hayvononə hadenan. balutə meeva hayvononi kə şanə je javandəgon, parandəgon va alafxäron nom burdan, dus daanan o därə joor yä vaxti kə galəsə katə xoonan.

meevan itəi yä çantəi dee banan. balutə meevanə şaanə je işonə meeve şikl o piyälke andäzə, päyakdär boon yä nubon, dasə bandi gudan. balutdäronə meevanə çeenə pasi jə şäxan yä täzə bazroni kə galə sar katan, uşonə ibçi xuşka koonan o bazin işonə piyälkanə je bazron judä koonan. bazron işon qazäi mavädə vasi xujir umr nadanan ammä xujir nämiye qovvə daanan. bazronə şanə xuşkə jä däştan. albatə işonə xujir däştan itourə kə işonə kam damä o kam namdär jä badaran kə bäis banə işonə daväm o tavänäiruyeş viştar bumoni.

tuxmə käştane bə, kärə xässi nabä gudan, faqat işonə käştə zamat bäyad haväs banay kə hayvonon, bazronə nuxuran.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
لی

**Li** yä **le** där (ulmus)

i jens, çantə bä arzeş gunə daanə kə şanə je malj o oujä näm burdan kə je bä arzeş o sanati gunan bə hisäb hanan. i däron i päyə isan o viştar işonə titen du jensi isan (yaani itə titi, ham nar o ham mäddə andomə daanə). işonə titen, vahärə meen o piş az ikə işonə valgon dar bay, dar hanan o inə meevanam aväxirə vahär rasanə. meevə bäldär fanduqei isə kə mäi pulakə murson şaffäf o zarifə o fanduqe bazr, kuştay barjastege monə kə vasat yä pulakə joor hanna. bazr kuştaykə o itə kuştäy adasə monə. i däron je javoni vaxt, yani haş tä ponza sälegi bazr deenan, vali har du tä su säl i bär pur bazr deenan.

närvan däronə bazrə, şanə hu vaxti kə barase, zaminə sar juma gudan. bazr pur zarif o sabuk isə o bädə amre surati paxşa banə. ito isə kə itə aftoui rujə meen kə vä bädam nanay, xälonə faläkan dahan o inə bazronə fiçen.bazronə xuşka gudan o işonə bälonə judä gudanə vasi, bäyad deqqat babi kə i bazron be jir o joor boonə damä hassäs isan o işonə javonəzani äsib inə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
للکی

**Lêlîkî** (gleditsia)

î dar şumalê cengelon o xerabe bo cengelonê min, feravon di bunê. çun î dar bad o gert o xakê culo xurum îsenê, şenê ci u cengel o dar karî şehronê min îstêfadê guden. î darê bezron o unê velgon damebê mesrefê xurakî denê. teqrîben şenê ci u şumalê nemdar menatîqê min, eqaqîya ca, îstêfadê guden. elbattê î karebê va ci bî tîf gunen îstêfadê guden.

unê xuşiî o etrî tîtî, veharê min bîrîn henen o eselê sîftal uşonê pur dus denê. î tîtin twsenê evaxîr o paîzê ser beputê mivê benen. miven bulend, wzîn o vepîtê nîyam denen kê înê endazê peyn ta sî santîmitr îsê o unê kalê mivê rwşen sevz reng denê kê îbçî kê bugzerî, surx ya tîrê qehviî benê. nîyamê min, doni etrafê, nerm o lezic qişr begîtê denê kê mivê putenê zemet xuşke benê. miven, hemmti valgonê xezon budê pesîyem nî darê ser monen kê gahî, pur zemet, tîtî nodê îsen.

meevanə şanə paizə meen, valgonə xazon boodə pasi, juma gudan o ibçi xuşka gudan o bujäri amrə unə bazronə je pustə judä gudan. bazronə şaanə xuşk daştan. bazron timär naxanan, vali kardanə zamat vä ibçi uşonə daxsonen o bazin kardan kə i kär işonə kardanebə xujirə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon

رده:وانويسؤني که گيلکي خطˇأمرأ بنويشته نۊبؤن
وی

**Vi** (salix)

bid, "salix"ə nämə jens o je pur roşd gunan isə kə kişvarə viştar jäon, bexosus järi ouonə kanär dee banə. i däron işonə tund ruşd o qavi bonye vasi, viştarə jäon dee banan. i gune şabähat, senoubarə zeenə. i därə meevə ni kapsulani isə kə duttə tuli şakäfə amrə väza banə; inə doonan riz o kurkdär isan. i däronə qalame zani qudrat tä u qad isə kə itə kuştay tekkə, itə şäxe şi, tinə çan sälə meen, itə qavi där babi. maamuli bidə gunan, parçin o hisär o … vasi, o bide majnun inə xäss qaşangi vasi savzə fazä meen istəfädə banan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
پلت

**Palat** (acer velutinum)

i därə meevə ibçi korkdär isə o unə andäzə 4.5 säntimetr viştar nabanə. bälonə meenə zäviye sadubis tä saduşas daraje isə o meevə, doone maqar, ibçi varam budarə o bälonə rang xäkastari isə. har kilu meen dahizär tə xujir bazr, si tä sad darsad nämiye qovve amrə hanna.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
گول ِ للیک

**Gulə ləlik** yä **Gulə bism** (robinia pseudo acacia)

i där ämrikä şi isə o je u, iränə esteppi mantaqanə jangalkäri vasi istəfädə banə. xäkə farsäyeşə daştan, bädşekan sättan o paräkande jangalkäriyonebə istəfädə banə. azotə tasbit kunandegi xäsiyatə vasi, xäkə purbär koonə. i där i päye isə du jensi gul daanə. aqäqiyä xuşei o ouzin gul, pillə o atri isə o xurdädmä meen titi koonə o paizə meen bapute meevə banə.

meevə, bulandə niyäm, su tä donza säntimetr tul o i tä du säntimetr arzə daanə kə unə rang qahvei kə surx zeenə isə o be surate çantə niyäm kə itə hamsän mehvarə doura gudan, dee banə. meevan paizə meen rasanan, ammä baazi vaxton paiz o zumsonam ni xälonə sar moonan. hattä väza boon o bazronə paxşa boonə pasiyam ni niyämə qaläfon därə sə moonə. aqäqiyä därə bazr morqonei o pahn o tire xurmei rang o barräq isə o payn tä da tə bazr i niyämə meen daanə. bazron putanə zamatə pasi o paiz o zumsonə meen paxşa banan. bazrə nämiye qovvə si tä sad darsad (mutevaset haftäd darsad) isə.

i där je şiş tä haş sälegi, bazr hadanə saräginə o harçan hammatə sälon bazr deenə, vali har da säl ibär purtar bazr deenə. bazronə şaanə putanə zamatə pasi meevanə niyämə amrə jumä gudan o ibçi xuşka gudan, bazin falakan daan o zarbe zeenə yä bujäri amrə uşonə je meevə sivä gudan. çun bazronə pustə siftə, bäyad hale nakaştə uşonə timär gudan. bazronə şanə pur zamat, xuşkə jä meen daştan. timäroni kə bäyad babi, kamtar je i säat bazronə asid sulfurikə meen daxisonen va yä uşonə muxtalef zamatə meen, juşə ou meen isə.

vä gutan kə juz bazrə käştanə amrə, päjuş o rişejuş amream ni şaanə ziyäta gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
کیش

**Kiş** yä **Şişär** (baxus)

şemşädon, däron o päçə därakonə murson isan o pur omar koonan o kam ruşdan, ammä garon qeymat o pur arzeş çub daanan. uşonə meevə kapsuli isə kə suttə şəkäfə amrə väza banə. u kapsul, joor sathə men suttə barjastəgi şäxə murson daanə kə väza boonə zamat, u şekäfon je i suttə barjastəgi väza banan. har kapsulə meen şiş tə siyä o barräq bazr hanna kə qahvei rang parde amrə bapuşonekə. meeve andäzə şiş tä haş milimetr o doone andäzə 4.5-6 milimetr tul o 2.5-3 milimetr qutr isə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
اوجا

**Ojä** (ulmus carpinifolia)

i därə meevə malj därə murson isə vali inə farqon işonə:

- oujä därə bazr o bälə, malj därə ji kuştarə.

- bäle sar ibçi tu raftegi daanə.

- doonə bäle joor hanna.

- meevə itə kutä dumgul daanə.

çun oujä xayli jäon ruşd koonə (bejuz şumäl), hin vasi i därə guldehi je esfand tä urdibeheştə meeni farq koonə.

vä gutan kə je närvan, digar gunani çun çatri närvan hanna kə fazäye sabzə meen o kanär xayäbonon bakäştə banə.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon
پهنولگ دارؤن ِ توخمؤن

kitäbə nom: pahnvalg däronə bazron

nivisandəgon: muhandes farhäd asadi , muhandes rezä bäqeri

tanzim  o ämädə gudan: edäre tadvin motun ämuzeşi o tarviji markaz naşr o tasvir vezärat jahäd keşävarzi

näşer: moasese farhangi o honari şaqäyeq

sefäreş dahandə: goruh ämuzeşhäye fanni o herfei rasmi dafter ämuzeş rustäen

horufçini o safhe äräi: äteliye geräfik markaz naşr o tasvir

noubat o zamän çäp: çäp dovvom, 1381

tiräğ: 2000

ISBN: 964-7088-28-0

neşoni: tehrän, qäem maqäm farähäni xiyäbon, şoa meydän, şähin xiyäbon, peläk 37

namäbar: 8302059

tilifon: 8843198-8837854
توسه

**Tuse** (alnus)

tuskä je tund ruşd, buland o sanati şumälə jangalonə där isə kə duttə unə maruf gunə yaani qəşläqi tuskä o yeyläqi tuskä, i mantaqe şi isan. i däronə meen nar o mäddə gulon, itə därə meen hannan ammä je yekdigar judä isan. gulon, bahman o isfand mä meen, valgon hani dar numan, dar hanan.

meevan, siyä rang o çubi o kuştay maxrut daanan kə işonə andäzə je da tä donza säntimetr kamtarə. maxruton viştar çantəi itə xälə meen daran. har itə maxrut çantə bazr xuşə amrə danə. meevan kə bazr daanan, tousanə aväxir o paizə sar puçanan o je däron jir kalnan. meevan, viştar äbonmä meen kalnan. meevanə pus, u zamat kə xuşə namə je das deenə, xuşka banə o doonan je uşon judä banan.

bazron kuştay o barräq qahvei rang fanduqə isan kə işonə andäzə 2.5 säntimetr tul o 2 säntimetr arz o 0.7 milimetr qutr isə. har i kilu bazr panjähizär tä şashizär päkə doonə daanə. bazronə das ardanə vasi şaanə meevanə äbonmä meen je galə sə fiçen yä därə xälonə faläkanen o yä hito je xälon çen. itə sädə bujäri amrə şaanə bazronə je işonə pus judä vägudan.
i däron je da yä ponza säli pasi bär deenan o har çan säl i bär viştar bazr deenan kə işonə säliyäne bazr dehi dourə, har gunə o har zaminə sar farq koonə kə tinə yak tä çär säl babi. bazronə nämiyə quvvə kam isə o şa gutan hodudə si darsad isə o bazonə umram du tä su säl isə. xujirtar käştanə vasi vä je täzə bazron istəfädə gudan. bazron timärə xässi naxanan o bazronə da tä ponza ruj ouə meen daxisonen yä sardə esträfikäsiyun işonebə vassə. bazronə daştanə vasi, çun uşon riz isan, vä je dar dabastə zarfon istəfädə gudan.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon

جرگه:دار
جرگه:Näqəs maqälan
شهری

گیلان تاریخی بافت

بازار

مسجد

مدرسه

میدان و تکیه و حوسینیه

حمام

کاروانسرا

پورد

رده:هونر

رده:تارئخ

رده:جوغرافی
بازار

ساغریسازان

پیرسرا

رشت میدان

پوردسر بازار

آستانه بازار

ماهی کوچه
ساغريسازان

**ساغريسازان** ايته جه رشت ٚ قديمي محله‌ئن ؤ رشت ٚ أولين ٚ محله ايسه کي بادي‌الله گۊذر ٚ جه کي مطهري خيابان ٚ دۊرۊن نهأ شرۊع به ؤ عراق ٚ پۊرد-أ فأرسه.

## نام
أ محله نام، دۊته واجه «ساغري» ؤ «سازان» ٚ ترکيب جه چأگۊده بۊبؤسته. ساغري کفش ؤ پاوزار مأني-أ دنه ؤ چؤن قديم زمات اۊیه کفاشان بازار راسته بۊ گلف گلف أ محله ساغريسازان نام بيگيته.

## قديمي بنایان
ساغريسازان ٚ دۊرۊن پۊر قديمي ؤ تاريخي بنا ؤ عمارت نهأ ؤ رشت ٚ تاريخي معماري ؤ بافت-أ شأ أ محله دۊرۊن دئن، ولي ميراث فرهنگي بيتوجهي أمرأ، أ تاريخي بنایان-أ کسي مرمت نۊکۊنه ؤ فگردستن درد ؤ اي سري-أ ني فۊگۊدئد ؤ اۊشان ٚ جا آپارتماني ساختمان چأگۊدئد. حاج سميع ٚ مچچد ايته جه أ محله تاريخي أثران ايسه کي قاجار ٚ زمات ٚ شينه ؤ حاج سميع خان رشتي اۊن ٚ بنانهأنکس بۊ. أ أثر ۱۳۸۲ شمسي سال ٚ مئن ثبت ٚ ميللي بۊبؤسته. أ مچچد ٚ ورجه، قديم ٚ زمات حاج سميع ٚ مدرسه نهأبۊ کي اۊن ني ايته تاريخي أثر بۊ ؤ پۊر قدمت دأشتي ولي اۊن-أ فۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ جا ايته پيله ساختمان چأگۊدن درد کي ساغريسازان ٚ تاريخي بافت ٚ جلوه-یأ پۊر آسيب زنه.

ساغريسازان ٚ حمام ؤ آسئد عباس ٚ مچچد ني ايته دئه جه ساغريسازان ٚ تاريخي أثران ايسد کي دۊته ايمامزا بۊقا اۊیه نهأ.

## سربس
جرگه:رشت ٚ محله‌ئن
ساغريسازان ٚ حمام

**ساغريسازان ٚ حمام** یا **حاجي حمام** ايته قديمي حمام ايسه گه گيلان ٚ رشت ٚ ساغریسازان ٚ محله دۊرۊن نهأ. أ حمام قاجار ٚ زمات ٚ شين ايسه ؤ ۱۲۷۰ شمسي سال، حاج محمدعلي تاجري أ حمام-أ چأگۊده. أ بنا ۱۱ مهر ۱۳۸۳ مئن ايران ٚ ملي أثران ٚ ليست ٚ مئن بثبت برسه. 
هأسأ، أ حمام دئه کار نۊکۊنه. أن ٚ نما ؤ کاشيان ٚ سر شاهنؤمه‌اي نخاشي بکشئده گه رۊستم ؤ ديوسپيد ٚ مۊوارزه باره ايسه، ولي اۊن ٚ نما ؤ کاشيان پۊر آسيب بيدئده ؤ مرمت خأیده. 

## سربس
جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ تاريخي بينأئن
حیدرخان عمواوغلو

**حیدرخان عمو اوغلو** سلماس شین بو. خو ابتدایی باموختانا گمری مئن تمانا کود . تئفلیس و باکو مئن درسا ادامه بدأ و سال 1319-20 ه.ق مئن موهندسی برق ِ سمت ِ همره، بادکوبه میان کار بوکود. 16 ساله بو کی سیاسی موبارزهٰ شوروع بوکود. 1900 میلادی مئن اجتماعیون عامیون عضویتا قوبول بوکود. تبریز ِ ميان ستتارخان ِ امره از نزدیک همکاری بوکود. 
1288 شمسی مئن دیگر آزادی خاهان امره فرقه دمکرات ایرانا چاکود. مودتی ایران جا خارج بوبوست.
میرزا کوچی خان ِ قیام ِ‌پسی ، حیدرعمو انزلی عدالت ِ حزب ِ رهبریه به دست بیگیت و  تلاش بوکود تا محمدتقی پئسيان و شیخ محمد خیابانی امره نی ارتباط بیگیره. امما اون ِ نماینده‌ئان وختی تبریز و خوراسانه فارسئيدی کی هر دو ته قیام سرکوب ببوسته بيد. حیدرعمو تلاش بوکود تا جنگلیانه موتتحد بوکونه، امما هه مأموریت ِ ميان کوشته ببوست.
پس از باران

**پس از باران** (گيلکي مئن: وارش ٚ پسي)، یته تلويزيؤني سريال ٚ نام ايسه کي ۱۳۷۹ شمسي سال مئن، ايران ٚ تلويزيؤن (شبکه سه) جي پخش-أ بؤ. اي سريال ٚ داستان، گيلان ٚ أرباب‌رعيتي زمات تفاق دکئنه. اي سريال ٚ مئن، فريدۊن پۊررضا آواز بخانده، هم خود سريال ٚ مئن ؤ هم اۊن ٚ تيتراژ ٚ سر.
ايته سال ٚ پسي، ۱۵۷۵ گالشی سال (۱۳۸۰ شمسي)، اي سریال ٚ مۊسيقي، نوار ٚ مئن بمأ بازار. اي نوار ٚ نام نی بۊ «پس از باران». اۊن ٚ خانشگر فریدۊن پۊررضا ؤ اۊن ٚ آهنگ‌ چأکۊنکس ني سعيد أنصاري بۊ.

## سربس
فريدۊن پۊررضا تک آهنگؤن

فريدۊن پۊررضا، نزديکˇ نيم قرن گيلکي مۊسئقي مئن فعاليت بۊکۊده ؤ حۊدۊدˇ ۴۶۹ تا ترانه (فؤلکلؤر ؤ نافؤلکلؤر) اجرا بۊده دأنه ىا دۊواره-خاني ؤ دۊواره-ساجي بۊده. اي ميانه، ۲۸۰ تا ترانه' دۊواره تنظيم بۊده ؤ دۊوراه-خاني بۊده ؤ ۱۰۰ تا ترانه' خۊدش تنظيم بۊده

### الف
*آخ مرا به باغ بینداز
*آرزو
*آسیه خانم
*آفتاب دتابه (اجرای تلفیقی سیا ابران و هیلوی)
*آلاله جان
*آها ورزا
*آواز آشنایی
*آواز انارِی
*آواز بوشوی پیغام بدای..
*آواز متاع کهنه
*آواز پس از باران
*آواز کاکل حنایی
*آی دونای دونای نارنج دونای
*اتل متل توتوله
*الونی بوشو بازار
*امان خوام بوشوم رشت (لیلی کو دیاره)
*امیر خان تی جلو دار
*اهه بوگو
*اهوی زاکون
*اهوی وره
*اوی مریم

### ب
*برنج مورواری بارده
*بهارای ده بهارای یار
*بهارکه کال گندمه
*بوشو بوشو
*بوگو بعله
*بگردان بگردانه
*بی قرارم ای خودا
*بیه مهربان بوبو

### پ
*پئری جان
*پاپوی
*پرچین
*پریشان
*پشت کوهی
*پیشکش عروس

### ت
*تازه بهار
*تالان تالانه
*تنهایی
*تورنگ شکار
*تی تی
*تی جی دورم لیلی

### ج
*جان بیه ، دیل بیه ، مي عمر آخر بيه
*جان زن مار
*جان لیلی
*جان گیلان
*جوانمردی
*جوانی
*جوما روز
*جوون دیلمونی

### چ
*چوپان
*چین کونه ستاره

### ح
*حليمه
*حوری
*حیرون حیرونه

### خ
*خالا دوختر
*خان بامو
*خروسخوان
*خواستگاری
*خورما خورمای
*خوشکا بو دار

### د
*دختر شالیزار
*دختر چایی کار
*دختر کئخودا
*دونی آخر وا چی بون
*دونی مو که ره خونم

### ر
*رعنا
*رمش کنار
*رمضانعلی
*روجا
*روخانه

### ز
*زرنگیس
*زندگی دواره

### س
*سبزه قبا
*سمن قاطر
*سیا ابران
*سیاهکلی لاکوی

### ش
*شونده داره
*شکاربان
*شکرانه
*شیر فروش
*شیرین تر از جانی

### ص
*صبح عيد

### ع
*عروس خوش قدم
*عروس گوله
*عشوه بهار

### ق
*قدر می دوستی بدار

### ک
*کئخودا
*کاس آقا
*کاس برار
*کاغذ نویس
*کشتی گیر
*کشکرت
*کله خوک
*کوتر کوه
*کوراشیم
*کولی
*کونوس کله
*کی دانه فردا چی به

### گ
*گالشی
*گالیپوشی خانه
*گاره سری
*گدا علی
*گلبانگ رهایی
*گول آفتاب
*گول بامو یار نامو
*گول دره اَ باغا
*گول نساء
*گول نساء یار یار
*گولناز
*گوله نازای
*گولی جان
*گیلان
*گیله لو
*گیله مرد

### ل
*لاجون كولى
*لاجون هوا قشنگه
*ليلا ویری وقته کارای
*لیلی جان

### م
*مار بمرده
*ماشین باری
*ماه خانم
*ماهیگیر
*مبارک باد
*محرمی
*مرغابی شکار
*مشت میرزا
*مو افشانه
*می اهو آهو
*می ایران
*می دیل قرار ناره
*می گیلان
*میرزا کوچک خان

### ن
*ناز بداشته
*نر آبخور و هیلوی
*نرگس
*نوروز نو سال
*نوغاندار
*نی لبک چوپان

### و
*وارش
*ورزه جون
*وس ماری

### ه
*هالی آوى
*همیشه بهاره گیلان
*هو هو
*هیبت

### ی
*یار شیرین زبان
*یک ته بزا مو گب نزام
*یه قل دو قل

## سربس
* يادگارنامه فريدون پوررضا، گيله‌وا 86
می گيلان

فريدون پوررضا اولين موسئقی آلبوم ايسه کی 1567 گالشی سال مونتشرأ بؤ، گيلکی محللی آهنگؤن و ترانه‌ئن اجرا ببؤ کی خو زمات، مردومِ مئن پور طرفدار بياته.

خاننده: فریدون پوررضا

جومأگودن‌کس و تنظیم: حوسئن حمیدی

کمانچه: سعید فرج پوری

سه تار، عود، تار باس: محمد فیروزی

نی لبک، سرنا، نقاره، دایره: حوسئن حمیدی

صدابردار: ناصر فرهودی

جلدˇ سرˇ طرح: پارنا یاران

## آهنگؤن

1. نی لبک (5:41دقيقه)

2. کؤتر کو (5:29 د)

3. گولِ ناز (4:58 د)

4. کوه‌پوشتی آواز (2:11 د)

5. کوه‌پوشتی آواز (4:53 د)

6. صوبِ عيد (4:36 د)

7. می گيلان (5:12 د)

8. نی لبک (43 ثانيه)

9. رعنا (رأنا) (5:18 د)

10. عزيزنگاری آواز (2:38 د)

11. نازبداشته (4:13 د)

12. تی‌تی کو تی‌تی (5:49 د)

13. خالی آهنگ (4:34 د)

## سربس
* می گیلان
گيلِ لو

يه‌ته موسئقی آلبوم ايسه، فريدون پوررضا صدا همره. ای آلبومِ مئن کی پوررضا دومين آلبوم ايسه و 1573 گالشی سال مونتشرأ بؤ، گيلکی محللی آهنگؤن و ترانه‌ئن اجرا ببؤ کی خو زمات، مردومِ مئن پور طرفدار بياته.

گیل لو شعر ازمحمد ولی مظفری هیسه.

## آهنگؤن

1. نيل‌بزأ دسمال (3:26دقيقه)

2. گوسند دخان (3:20دقيقه)

3. نأر آبخور (6:19دقيقه)

4. يه قل دوقل (6:47دقيقه)

5. گيلِ لو (4:30دقيقه)

6. جانِ گيلان (3:40دقيقه)
## پانویس
زرجۊب

**زرجۊب** ايته جه رشت ٚ دۊته پيله رۊباران ايسه. أ رۊبار، رشت ٚ نسا کۊهان ٚ جه گه سراوان ؤ کچا ور نهأده سرچشمه گيره. بأزين گؤهررۊد ٚ أمرأ پیوند خۊره ؤ ايجايي پيربازار ٚ رۊبار-أ تشکيل دنئد گه أنزلي سل ؤ کاسپي دریا-یأ منتهي به.

## تاتايي‌ئن
left|thumb
left|thumb
left|thumb

## سربس

 زرجوب هوایی عکس

جرگه:رشت
جرگه:گيلان ٚ رۊباران
سیاسی جوغرافی

**سیاسی جوغرافی** یا **ژئوپولتیک** ایتا میان‌رشته‌ای موضوع ایسه.
جنگ

**جنگ** نزاعي ايسه گه دؤلتان، حاکمان، مردۊم، قبيله‌ئن ؤ شۊرشي‌ئن ٚ مئن دکفه. جنگ قديم ٚ زمات ٚ جه تا هأسأ ايته أصلي بخش جه آدمان ٚ فرهنگ-أ تشکيل دنه ولي مؤدرن ٚ دۊنیا مئن دئه هدف أنه گه جنگ جۊلؤ-یأ تا اۊیه گه مۊمکن ايسه بيگيرد چؤن پۊر خرابي ؤ خسارت-أ باعث به.

## سربس
تياتر

left|thumb|ایته جه تياتر ٚ نمادان
left|thumb|تياتر ٚ سالؤن
left|thumb|آمفي تياتر
**تياتر** ايته خال، نمایشي هۊنران ٚ جه ايسه گه ايته داستان-أ دئنکسان ٚ ره نيشان دهه. تياتر مۊختلف نؤعان ٚ مئن؛ درام، اؤپرا، باله، کابۊکي، مۊزيکال، ماریؤنت، پانتؤميم، خياباني ؤ شؤرايي مأنستن تخسيم به.
تياتر ٚ بنه یۊنان-أ وأگرده ؤ بأزۊن رۊم ٚ جه اۊرۊپا ؤ دۊنیا همه جيگا مئن رواج بيافته.

thumb|تاؤرمينا کؤنه تئاتر، ايتاليا سيسيل ٚ دۊرۊن

## نام
تياتر (یۊناني مئن: θέατρον) ایته واجه ایسه کؤنه یۊناني زوان ٚ مئن گه اۊن ٚ معني «چيزي ایسه گه اۊن-أ فأندرئده». ایران ٚ دۊرۊن تياتر «نمایش» ٚ نام ٚ أمرأ ني معرۊف ايسه. 

## تياتر ٚ باره
تياتر خوره انواع و اقسامی داره ایجور تياتره که سالون مین برگوزار به که او سالون به آمفی تئاتر معروف ایسده و اوجیگایی که اونه رو نمایش بازی کونده "سِن" نام داره . **انواع و اقسام تئاتران** : اپرا ، باله ، کابوکی ، پانتومیم ، خیمه شب بازی و تئاتر عروسکی و.... البته ایران مین و هطو گیلان دورون هم ایته نمونه جه تئاتران نها که اونه تعزیه گیدی. تئاتر خیابانی هم ایته دسته جه تئاتران ایسه که ا چن ساله مین ویشتر داب ببسته و ویشتر اونه سر کار کونیدی . ا تئاتر خیابانان مین و پارکان دورون برگوزارا به و اسباب و لوازمی هم به او صورت نیاز نداره . تئاتران مین بعضی زماتان جه موسیقی ، نور ، صدا و رقص هم ایستفاده به تا اونه کیفیتا بالا ببرن.

## سربس
جرگه:تئاتر
جرگه:هۊنر
فلسفه

## فلسفه واژه
فلسفه واژه «فيلوسوفيا» جی بگيته ببؤ کی يه‌ته يونانی واژه ايسسه واين ِ معنی بونه: دانستنه دوس داشتن. Philo دوس داشتن بونه و Sophia بونه دانستن (فارسی مئن: خِرَد و دانايی).

اوولين بار، فيساغورئس بو کی ای واژه جی استفاده بئوده؛ وختی اونأ جی واورسئن کی «تو دانا ايسسی؟» بئوته: «نه، امما دانايی دوس‌دار (philosopher) دأنم».

شأنه فلسفهٰ يه‌ته واژه مئن جومأ گودن: «چره». همين الؤن تؤنين امتحان بکونين و هرچی کی شمی ذهن ِ مئن دره، اون ِ پيش يه‌ته «چره» بنيد، هيتؤ بونه کی فلسفه سرأگينه.

## فلسفه گب
فلسفه، فيکر کودنه. او اساسی و کوللی سوالؤنی کی زندگی مئن امئبه پيش انه. فلسفی او زماتی سرأگينه کی خودمان ِ جی واورنيم:

خؤجيری (زيبايی) چيسه؟

اله بچه نبؤ، کؤ ايسأ بيم؟

زمات چيسه؟

دونيا هدف دأنه؟ معنی دأنه؟ اگه دأنه، چوتؤ شأنه اونه ياتن؟

نکونه امو هممه‌ته خاب دبيم؟!

خودا چيسه؟

هوتؤ کی دينيد، ای سوالؤنه اؤجا دأن، هيچ علم ِ کار نيه و مثلن هيچ علمی مننه بگی که عدالت چيسه؟ يا خودا چيسه؟ 

## فلسفه خالؤن
تحليلی فلسفه

ذهن ِ فلسفه

منطق

متافيزيک

روشنگری فلسفه

سياسی فلسفه

اخلاق ِ فلسفه

علم ِ فلسفه
واش

گوتن:
گیلٚکي زوانه مئن سبزه‌‌انه کی زمين رۊ واجه گده واش

واش جه گياهاني ايسه مي زمينٚ به جؤر رشد کۊنه.أن نامأ علميٚ نامگذاريان استفاده کۊنند.جگرواش ؤ شاخ واش مانستن.همچنين أن اسمأ زوانٚ گيلکي دۊرۊن خيلي استفاده بوسته.واشزار ؤ تۊرشٚ واش مانستن.