open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چۊبر

|ارتفاع= ۱۴۳
|زمات=UTC +۳:۳۰
|خورتابˇ عرض جوغرافیایی به درجه=
|خورتابˇ عرض جوغرافیایی به دقیقه=
|کلسیا عرض جوغرافیایی به درجه=
|کلسیا عرض جوغرافیایی به دقیقه=
|پیش‌شوماره=۰۱۳
|اینترنتی سایت= 
|شهرؤن=
}}

**چۊبر** ايته جه گيلانˇ اۊستانˇ شأران ؤ حويقˇ بخش ؤ تالشˇ شأرستانˇ مئن قرار بيگيته دره. چۊبرˇ شأر ۱۳۸۴ سالˇ مئن جه ادغام ۵ ته رۊستا تشکيل بۊبؤسته.

## جمعیت
براساس سال ۱۳۹۵ˇ سر ايشماردن، چۊبرˇ جمعيت ۵٫۵۲۲ نفر ايسه.

## زوان
أ شهرˇ مردۊم ويشتر تالش ايسيد ؤ اۊشانˇ زوان ني تالشي ايسه.

## سربس
جرگه:گيلان ٚ شأران
ژؤکؤند

**ژؤکؤند** گه **مؤناليزا** أني دۊخؤنده-بۊنه، يکته رنگˇ رؤغني نقاشي ايسه گه لئؤناردؤ داوينچي اۊن-ه صنؤبرˇ تخته سر بکشه. (۷۷×۵۳ سانتيمتر ؤ ۱۳ ميليمتر ضخامت). بکشه-زمأت وگردنه به ۱۵۰۳-۱۵۰۴ گه ألؤن پاريسˇ لۊورˇ ميئن دأشته-بۊنه.

داوينچي نقاشي خۊش ئبه تازه سبک حساب بؤنأبۊ يؤ خۊ دس-هؤنر أجي، ليزا دل ژؤکؤندؤ ديم-ه؛ دۊنيا ميئنˇ  مشهۊرترين پؤرتره چاگۊده. اي فلؤرانسي مؤدل خۊشˇ مرمۊز لبخند أجي اي أثر-ه شديدن مبهم ؤ نمادين بساته. 

## تارئخ

### سرأگيتن تۊىˇ فلؤرانس ؤ سۊژه شناسايي
اي ديمتا (پؤرتره) به طؤرˇ سؤننتي ليزا جرارديني نمايؤنگره، مؤناليزا به اي خاطر گه مؤنا لاتينˇ ميئن يعني خأنم؛ اۊ طرف أجي اي، فرانچسکؤ ژؤکؤندؤ زنأکه.

## سربس

جرگه:نقاشي
جرگه:مۊزه‌اي آثار
کرگانرۊد ٚ بخش

**کرگانرۊد ٚ بخش** ايته جه گيلان ٚ بخشان تالش ٚ شأرستان ٚ مئن ايسه.
أ بخش ٚ مرکز ليسار ٚ شأر ايسه.
أ بخش ٚ نام، کرگانرۊد ٚ رۊخان ٚ جه بيگيفته بؤبؤسته.

## کشوري تقسيمان
* کرگانرۊدˇ بخش
** ليسارˇ دهستان
** خطبه‌سرا دهستان
شأر: ليسار

## جمعیت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، کرگانرۊدˇ بخشˇ جمعيت به ۲۴،۹۵۲ نفر فارِئسِه.
## سربس

جرگه:گيلان ٚ بخشان
یاسور

ایته روستا ایسه اشکورات مئین و مردم اَ روستا به گیلکی زووان گپ زنن و ایته از روستایان قدیمی ایسه.
بندانگشتی|Yasour
زمستان یاسور
بندانگشتی|یاسور
۲۰ ویکی پدیای برتر جهان

## ۲۰ ویکی‌پدیای برتر جهان مرتب‌شده بر پایهٔ شمار نوشتارها
درکل۳۰۴ ویکی پدیا با زبون های گوناگون در جهان دریم که امی زبون گیلکی در رتبه۱۷۱ قرار بگیته.

## ویکی پدیای گیلکی

## سربس

* https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/fa
ايشکور ٚ دهستان

**ايشکور ٚ دهستان** ايته جه مازندران ٚ اۊستان ٚ دهستانان، سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ توابع جه ايسه. أ دهستان اشکور ٚ منطقه مئن قرار دأره.

## مردۊم ؤ زوان
ايشکور ٚ دهستان ٚ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشان ٚ زوان ني گيلکي، ايشکوري لئجه أمرأ ايسه.

## جمعيت
بر اساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ دهستانˇ جمعيت ۱،۶۰۰ نفر (۴۲۸ خانوار) ايسه.

## رۊستایان
أ دهستان ۱۰ ته رۊستا دأره.
#**[[تؤمؤل]]** 
#افي
#سپار ده
#کلاىه 
#کيت
#لؤج 
#ميج 
#نارنه 
#نداک 
#ىازن

## سربس
جرگه:مازندران ٚ دهستانان
جرگه:سختسر ٚ شأرستان ٚ دهستانان
جرگه:ايشکور
ولگام لم

**ولگام لم** ايتأ جه سخت‌سرˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستان ايسه.

## مردۊم ؤ زوان
ولگام لمˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.

## جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۲۶ نفر ايسه.

## سربس
سۊئدي زوان

**سۊئدي** (سۊئدي مئن: svenska؛ سْوِنسکا) ايته جه جرمني زوانان ايسه کي سۊئد ٚ کيشور ٚ أصلي زوان ايسه ؤ ايته بخش جه فنلاند ٚ مردۊم ني اۊن-أ گب زنئد. أ زوان سۊئد ؤ فنلاند ٚ کيشوران ٚ مئن رسميت دأره. کؤنه نؤرس سۊئدي زوان ٚ پئر محسۊب به. سۊئدي باخي ايسکانديناوي زوانان ٚ أمرأ نؤروژي ؤ دانمارکي مأنستن، پۊر شباهت دأره. أ زوان ٚ گۊتنکسان-أ ۹ تا ۱۴ ميليۊن نفر تخمين بزئد.
 
upright|بندانگشتی|جاجيگایاني کي سۊئدي رائج ايسه

## سربس
جرگه:زوان
* [انتشار واژه نامهٔ جدید آکادمی سوئد<sup><sup>''پیوند مرده''</sup></sup>، رادیو سوئد
چيني زوؤن

thumb|250px
**چینی زوؤن** ايته عضو جه چيني زوانان ايسه ؤ چینی-تبتی خانواده زوانان جيرمجمۊعه جه ايسه. حدۊد اي پنجؤم جه دۊنیا مردۊم ٚ ماري زوان ايته جه چيني زوانان ايسه. چيني زوان کاملا بر پایه نمادان ؤ نشانه‌ئن هیسه. برای مثال 土 دۊرگ ٚ پیشاني وسطي خطه کي نشان جه أميري ؤ پيلگي دأره. اي زوؤن خود چيني زوان ؤ چين ٚ سامان ٚ مئن نامان ژونگ‌ون (中文، Zhōngwén)، خن‌یو (汉语/漢語، Hànyǔ) ؤ خوَیو (华语/華語، Huáyǔ) أمرأ نامیده بؤنه. چين ٚ کشور ٚ أصلي ؤ عمده ؤ رسمي زوان، چيني ماندارين یا پوتونگ‌خوآ هیسه.

چینی زوؤن ۱٬۳۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر گۊینده أمرأ پۊرشۊمارترین زوان دۊنیا مئن به‌شمار هَنه.

## سربس

* Learn Chinese
پیچه شئال

پیچه شئال (نام فارسی:گربه جنگلی)یِ نو پیچا هیسه که گیلانˇ مئن و در جا های گوناگون آسیا یافت بونه.
###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پستانداران 

راسته: گوشت‌خوارسانان

تیره: گربه‌سانان 

سرده: *گربه‌ها*
## سربس

* https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C
شئال

شئال(به فارسی:شغال)یِته حیوان هیسه که گیلانˇ مئن و جاهای های گوناگون جهان یافت بونه.
###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: طنابداران

رده: پستانداران

راسته: گوشت‌خوارسانان 

تیره: سگ‌سانان 

سرده: *سگ*
## سربس

* Jhala, Y.V. & Moehlman, P.D. (۲۰۰۸). *Canis aureus*. *2008 IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2008. Retrieved on 22 March 2009 Database entry includes justification for why this species is of least concern
سیفتال

سیفتال ىا گٚرزٚک (فارسي زوؤن أجي: زنبور) یِته حشره هیسه. دۊنىا مئن ويشتر جه بیش ۲۰٬۰۰۰ گونه سیفتال دَریم. سیفتالان گردهٔ گلانˇ جمع‌ کؤنن. اي حشره دۊنىا همه ته جا مئن بجز نسايي قطب یافت گوته شَنه.جایگزین=سیفتال در حال حمل گرده|بندانگشتی|سیفتال در حال حمل گرده

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: بندپایان

رده: حشرات 

راسته: پرده‌بالان 

زیرراسته: باریک‌تنه‌داران

بالاخانواده: زنبورواران
## سربس

* Hymenoptera
* Ingram, Jay *The Barmaid's Brain*, Aurum Press, 2001, pp. 91-92.
چوچار

چوچار(به فارسی:مارمولک)یِته حیوان در شاخه طنابداران هیسه.
###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: طنابداران

بالارده: چهاراندامان

رده: سوسماریان 

راسته: پولک‌داران
## سربس

* Sauropsida
* Squamata
* Tetrapoda
گبر

بندانگشتی|اۊراسيا ٚ گبر
**گٚبٚر** یا **کفات** (علمي نؤم: Scolopax)
## سربس

* برابر «کنارآبچر» از *واژه‌نامهٔ علوم زیستی* (۲۰۰۵)، مرتضی عطری، انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، همدان.
ولنگان

**وٚلٚنگان** ايتأ جه جند رۊبارˇ دهستانˇ رۊستایان جه توابع سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکزي بخش ايسه.

## جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت کمتر جه ۳ خانوار ايسه.

## سربس
گالش محله (سختسر)

**دالخاني** گه اۊن ٚ سابق ٚ نام **گالش محله** بۊ، ايته شأر ايسه گه سختسر ٚ شأرستان ٚ دالخاني بخش ٚ مرکز ايسه. گالش محله سابق ايته رۊستا جنت رۊبار ٚ دهستان ٚ جه بۊ ولي ۱۴۰۲ سال ٚ ميئن أ رۊستا ارتقا بيافته ؤ شأر بؤبؤسته ؤ اۊن ٚ رسمي نام-أ ني عوض-أ گۊدئده ؤ دالخاني بنأده.

## مردۊم ؤ زوان
گالش محلهٰ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.

## جمعيت
براساس سال ۱۳۸۵ˇ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۶۸۷ نفر (۲۰۴خانوار) ايسه.

## سربس

جرگه:مازندران ٚ شأران
سیا سَرَد

سیا سَرَد(به فارسی:توکای سیاه) یِته پرنده هیسه که گیلانِ مئن و در قاره های  اروپا، آسیا و شمال آفریقا یافت بونه.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان 

راسته: گنجشک‌سانان 

تیره: توکائیان

سرده: *توکا*

## سربس

* توکای سیاه وب‌گاه پرندگان ایران
* Wikipedia contributors, "Common Blackbird," Wikipedia, The Free Encyclopedia,
آهیل

آهیل یا آئیل(به فارسی:پری شاهرخ یا مرغ انجیر خوار) یِته پرنده در راسته میلجه سانان هیسه که گیلانˇ مئن یافت بونه.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان 

راسته: گنجشک‌سانان

تیره: پری‌شاهرخان

سرده: *پری‌شاهرخ*
## سربس

* BirdLife International (2004). *Oriolus oriolus*. 2006. *IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 12 May 2006. Database entry includes justification for why this species is of least concern
واشک

واشَک(به فارسی:دلیجه) یِته پرنده شکاری در راسته شاهین سانان هیسه.

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پرندگان

راسته: شاهین‌سانان 

تیره: شاهینیان

سرده: شاهین
## سربس

* شارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kestrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۴.
رابشکن

**رابٚشکن** یا **رابۊشکن** یا **رابیشکن** (فارسي: توکای پشت بلوطی) یته مؤرغه کي اۊرۊپا ؤ‌ آسیا مئن پۊره هیتؤ رأن گيلان ٚ مئن دره.
سروشه پهر اشتباه کونه فکر کونه ان راب خوره انه نام رابشکنه.

رابشکن يا رابیشکن (راب+ایشکن) راب خؤنه ؤ این ٚ دؤنشي نؤم بنه: **Turdus philomelus**.

## سر ٚ شکل
رابشکن ٚ پر این ٚ پۊشت زیتۊني قأوئیيه، این ٚ شۊکؤم ٚ جیر سفیده، این ٚ سر أننی زرد کي سیا خال دأنه. این ٚ چۊشم قأوئي تیره ؤ این ٚ دؤرؤشتي ۲۳ سانتیمتر بنه.

## زیویش
رابشکن گيلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن دره ؤ بۊمي ایسسه ولي پییز ٚ آخرآخر مۊهاجر أم هأنه گيلؤن. 

## سربس
عليرضا جهانبخش

**علیرضا جهانبخش** (۲۰ مۊرداد ۱۳۷۲؛ گيلان ٚ جيرينديه) ايته فۊتبال ٚ بازیکۊنه کي خۊ فۊتبال-أ داماش ٚ جي آغاز بۊگۊد ؤ هأسأ هؤلند ٚ فاینؤرد ٚ باشگاه ٚ مئن بازي کؤنه ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ ترکيب ٚ مئن ني دره ؤ اۊن ٚ پؤست ني وینگر ؤ راست ٚ هافک ايسه.

## سربس
أ
میلجه

چيچيني یا مليجه(به فارسی:گنجشک) ايته کۊجي ٚ پرنده ايسه کي گنجشک سانان ٚ رده دۊرۊن قرار گيره. گۊناگۊن ٚ جيگاان ٚ دۊرۊن جهان یافت به.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان 

راسته: گنجشک‌سانان

زیرراسته: مرغان آوازخوان

تیره: **گنجشکیان**

## سربس

* https://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_sparrow
کرک

کِرک(به فارسی:مرغ)کرک یکی از ماکیان‌سانان هیسه. ای حیوان با جمعیتی بیش از ۱۹ میلیارد در سال ۲۰۱۱، یکی از گسترده‌ترین حیوانات اهلی در جهان هیسه. آدمان به‌طور عمده کرکِ به عنوان غذا پرورش دَنَن و از گوشت و مرغانه آن استفاده کونَن.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: ماکیان‌سانان

تیره: قرقاولان 

سرده: *مرغ جنگلی*

## سربس

* ماکیان در فارسی امروز بیشتر معادل poultry به کار می‌رود. مرغ یکی از انواع ماکیان است.
* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۸ اوت ۲۰۰۷.
* اصول علمی و عملی پرورش طیور – دکتر جوادپور رضا
بیلی

بیلی(به فارسی:مرغابی یا اردک) یته حیوان در تیره بیلی سانان هیسه بیلی سانان چندین گونه هیسَن.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: طنابداران

رده: پرندگان 

راسته: غازسانان 

تیره: مرغابی‌سانان

## نژاد های بیلی

###### نژاد سفید یا پکنی
منشا ای نژاد چینشی هیسه.
جایگزین=نژاد سفید یا پکنی|بندانگشتی|نژاد سفید یا پکنی



###### نژاد روئن
منشأ ای نژاد روان در ایالت نرماندی فرانسِشی هیسه.
جایگزین=نژاد روئن|بندانگشتی|نژاد روئن

###### نژاد آنکونا
بندانگشتی|نژاد آنکونا

###### نژاد ایلسبوری
ای بیلی تنبل و سنگین‌وزن از بیلِنِ نژاد گوشتی هیسه که منشأ آن دره ایلسبوری در حومه شهر لندن در انگلیس هیسه.
جایگزین=نژاد ایلسبوری|بندانگشتی|نژاد ایلسبوری



###### نژاد هند شرقی سیاه
جایگزین=نژاد هند شرقی سیاه|بندانگشتی|نژاد هند شرقی سیاه



###### نژاد کال
بندانگشتی|نژاد کال
منشا ای نژاد انگلستانِ مئن هیسه و شباهتی به نژاد پکنی دَره.

###### نژاد خاکی کمپبل
بندانگشتی|نژاد خاکی کمپبل

###### نژاد سرسبز یا مالارد



## سربس

* پرورش، نگهداری و بیماری‌های پرندگان آبزی، تألیف دکتر احسان مقدس، چاپ اول سال ۱۳۸۶، تهران، انتشارات محمدی
* Wikipedia contributors, "Duck," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed January 13, 2008)
تله

**تله** ىا **سۊک** ایته جۊندار طنابداران ٚ خال ٚ جه، پرزنان ٚ رده ؤ ماکيان سانان ٚ راسته ؤ کرک ٚ کل ٚ جنس ايسه. أ پرزن خۊ تلا گؤره وأسي مأرۊف ايسه. تله هۊش اۊن ٚ مل ٚ گۊنه جه کي کرک ايسه ويشتره.
جایگزین=|بندانگشتی|230x230پیکسل|تله
تله معمۊلا ويشتر جه ايته کرک خۊره دؤجين کۊنه ولي چؤن نتانه همه‌ته کرکان ٚ جه محافظت بۊکۊنه، اۊ جيگا جه کي کرکان اۊن ٚ مئن ايساده ىا زيوده محافظت کۊنه ؤ وختي ايته دئه تله اۊن ٚ محدۊده ؤ قلمرؤ ورجه بأىه اۊن-ه فترکه. رۊج ٚ مئن تلا شه ايته جيگا کي زيمي جه چند متر بۊجؤرتر ايسه نيشينه ؤ أشتر اۊشتر-أ فندره تا أگه ايوار باخي حىوانان ىا تله‌ئن بخأيد أشن-ه فترکد بيدينه ؤ گؤره گۊدن ٚ أمرأ کرکان-ه خبردار بۊکۊنه. تله‌ئن-ه شأ مۊختلف گۊنه‌ئن ٚ أمرأ دئن ؤ هر گۊنه اي سري خصۊصيات ٚ مئن جه باخي گۊنه‌ئن فرخ دره. تله‌ئن ؤ کرکان پنج ته جرگه مئن تقسيم بده:جوجه ها پرندگان نسبتاً بزرگی هستند که در روز فعال هستند. بدن گرد، پاها در اکثر نژادها بدون پر و بالها کوتاه است. پرندگان جنگلی وحشی می توانند پرواز کنند. جوجه‌ها و ماهیچه‌های پروازی آن‌ها بیش از حد سنگین هستند که به آنها اجازه نمی‌دهند بیش از مسافت کوتاه پرواز کنند. اندازه و رنگ در بین نژادها بسیار متفاوت است. جوجه های بالغ از هر دو جنس دارای یک تاج گوشتی بر روی سر خود به نام شانه یا شانه خروس، و پوسته های آویزان در دو طرف زیر منقار خود به نام واتل. شانه ها و واترها در مردان برجسته تر است. برخی از نژادها دارای یک جهش هستند که باعث ایجاد پرهای اضافی در زیر صورت می شود و ظاهر ریش را ایجاد می کند. جوجه ها همه چیزخوار هستند. در طبیعت، آنها خاک را می خراشند تا دانه ها، حشرات و حیواناتی به بزرگی مارمولک، مارهای کوچک و موش های جوان را جستجو کنند. یک مرغ بسته به نژاد ممکن است پنج تا ده سال عمر کند. قدیمی ترین مرغ شناخته شده جهان شانزده سال عمر کرد. جوجه ها پرجمعیت هستند، به صورت گله زندگی می کنند و تخم ها را جوجه کشی می کنند و بچه ها را به صورت جمعی بزرگ می کنند. جوجه های منفرد بر دیگران تسلط دارند و نظم نوک زدن را برقرار می کنند. افراد غالب برای دسترسی به غذا و مکان های لانه اولویت دارند. مفهوم تسلط، شامل نوک زدن، در جوجه های ماده توسط مردی در نوزده و بیست و یک سالگی به عنوان "دستور نوک زدن" توصیف شد. جوجه های نر تمایل به جهش دارند و از پنجه های خود در درگیری ها استفاده می کنند. جوجه ها می توانند یک شکارچی ضعیف یا بی تجربه مانند روباه جوان را به هم بزنند و بکشند. 
#آمريکايي
#اينگيليسي
#آسيايي
#مديترانه‌اي
#متفرقه

## تاتايي‌ئن

پرونده:khor1.jpg|تله
پرونده:Rooster portrait2.jpg|تلا
پرونده:Chickens in range, Adana 01.jpg|لاري تله
پرونده:Coq Belle-Ile.jpg|تله
پرونده:The Rooster.jpg|هندي تله
پرونده:Rooster 1 AB.jpg|ساسکسي تله
پرونده:Roosters preparing to fight.jpg|تله جنگ


## سربس

* چوبک، صادق، انتری که لوطی‌اش مرده بود، تهران: انتشارات آزادمهر ۱۳۸۲. ص۷۹.

* دکتر احسان مقدس، اطلس رنگی نژادهای ماکیان، انتشارات دانش نگار و کتاب محمدی، تهران
رده:زیست
رده:حیوان
شاهنؤمه

**شاهنؤمه** یِته حيماسي کيتاب، فردؤسي نيويشته‌ئن ٚ جي هیسه. برحسب دس وانيۊيشته‌ئن ٚ مؤجۊد، أ کيتاب دربرگیرنده نزدیک به ۵۰,۰۰۰ ته بیت تا نزدیک به ۶۱,۰۰۰ ته بیت ؤ یکته جي پیله‌ترین ؤ برجسته‌ترین حيماسي سؤرۊده‌ئن، جهان ٚ مئن هیسه گه أن ٚ سۊرایش دساورد، دسکم سي سال کار پیوستهٔ أ نؤمدار ؤ ايراني شاعر هیسه.أ پيله سؤراینده اۊ زمات ٚ مئن که پارسي زۊان جي میأن شؤ دؤبؤ سۊرۊده بؤبۊ تا پارسي زۊان حفظ بؤبون. فردؤسي أصلي سربس أ کيتاب ٚ سۊرۊدن ٚ وأسي، شاهنؤمه أبۊمنصۊري بؤ. أ کيتاب، ایران ٚ تاریخ-أ ايسلام ٚ جي پيشتر تا عربان ٚ حمله رۊایت کۊنه.
بندانگشتی|شاهنامه فردوسی

## کتابˇ اطلاعات
نيۊيشتنکس:فردۊسي

نشرˇ تائرخ:سدهٔ چهارم و پنجم ه‍.ق و پس از آن

سبک:خؤراساني

زۊان:پارسي

## نمونه اۊن ٚشعرؤن ٚجی
ز دریای گیلان چو ابر سیاه

دمادم به ساری رسید آن سپاه

همه گيل مردان چو شير يله

ابا طوق زرين و مشكين كله‏

## سربس

* امین، سید حسن (۱۳۸۸). فردوسی و شاهنامه. تهران: دائرةالمعارف ایرانشناسی. شابک ۹۷۸۶۰۰۵۲۰۴۱۱۷.
* دانشور، رضا (۲۰۱۰). باغی میان دو خیابان: چهار هزار و یک روز از زندگی کامران دیبا در گفتگو با رضا دانشور. فرانسه: البرز. شابک ۹۷۸-۲-۳۵۹۹۷-۰۰۱-۲.
* شریف‌زاده، سیدعبدالمجید (۱۳۷۵). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: انتشارات حوزهٔ هنری
* صفا، ذبیح‌الله (۱۳۶۳). حماسه‌سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
گؤردآفرید

جایگزین= نبرد سهراب با گردآفرید|بندانگشتی|نبرد سهراب با گردآفرید
گردآفرید یأ گردآفرین پهلؤون زنِ ایراني و گژدهمˇ لاکۊ.داستانˇ رۊستم و سؤهراب مئن سؤهرابˇ همرَأ مۊبارزه کۊنه ۊ اون-ه دس گیر دَکَنه ۊلي خۊ هۊش ۊ تدبیرˇ همرَأ سؤهرابˇ دستِشي در شۊنه.

فردۊسي شاهنامه مئن بیَرده:

زنی بود بر سان گرد سوار

همیشه به جنگ اندرون نامدار 

کجا نام او بود گردآفرید

که چون او به جنگ اندرون کس ندید

## کؤلي ايطلاعات
نؤم:گَردآفرید

پِئر:گژدهم

شيناخته ببه:جنگ گۊدن سؤهرابˇ همرأ

دۊره:کیانئن

## جنگ سؤهرابˇ همرأ
گردآفرید لاکۊئی چابؤک سۊار بؤ که اینه پِئر ايران ۊ تۊرانˇ مرزˇ سر مرزبؤن بؤ. هينگامي که تۊرانˇ پادشا(افراسیاب) سؤهرابˇ فرماندهي همرأ ایرانِره لشکرکشي بؤگۊت.ايرانˇ دژ فرۊ پأشه دؤبۊ ۊ گردآفریدˇ پِئر که پیر بؤ کاري نؤتونِس بؤنه.

در اي هينگام گردآفرید که دژˇ مئن هیسَأبؤ شۊشأعتˇ همرأ تؤمام خۊ شکلˇ وچه مۊسان چاگود ۊ ايرانˇ خاطر به نبرد تن به تن سؤهرابˇ همرأ بؤشؤ.

جنگ آغاز بۊنه ۊ سؤهراب نؤدؤنه کسی که اینه همرَأ جنگ گود دَره زۊنانه هیسه.سؤهراب در برأبر گردآفريدˇ تيران مجبۊر بۊنه خۊ سپرˇ جؤر بیره.

سهراب خور-ه گرد آفریدˇ نزدیک کۊنه ۊ نبرد کاملا تن به تن بۊنه اي دوته مدتي کسأنه همرأ مۊبارزه کۊنَن تا اینکه گردآفرید با او همه شؤجاعت ۊ ديلاوري اَینه نؤتۊنه سؤهرابˇ حریفابۊن ۊ خَأنه دژˇ وَر وَگَرده امأ سؤهراب اینه کۊلاخودˇ گیره ۊ گردآفريدˇ مۊهان آشيکار بۊنه سؤهراب وختی فَمَأنه که اۊ لاکۊ هیسه شیفته و عأشق اۊ بؤنه.

گردآفرید که نؤتۊنس سؤهرابˇ شيکست هَأده ناچار دس به نیرنگ زَأنه ۊ سؤهرابˇ گۊنه: خۊب نیِ که رزمندگان بِینَأن یِته لاکۊ همرأ نبردˇ مئن هَأندی کۊشش ۊ تلاش بؤدي بیِ مي همرَأ دژ-ه مئن و دژˇ تصرف بؤن.

سؤهراب که اۊنه عأشق بؤبۊسته خۊ منطقˇ از دس دَنه و گردآفریدˇ دامˇ مئن دَکَأنه و گردآفریدˇ همرَأ دژˇ طرف حرکت کۊنه گردآفرید سؤهرابˇ تا دژ دیم هَوَره اما چابؤک دسی بسیارˇ همرأ خۊره دژˇ مئن شۊنه ۊلي سؤهراب بیرون دژ مؤنه.

گردآفرید پس از جؤرˇ دژ شؤن نیشخندˇ همرَأ سؤهراب گۊنه که:ترکان ز ایران نیابند جفت

فردۊسي شاهنامه مئن بیَأرده: بخندید و او را به افسوس گفت / که ترکان ز ایران نیابند جفت

هرچند که سؤهراب رۊستمˇ وَچه و ایراني بؤ ۊلي گردآفرید نؤدونِس و فک گود که سؤهراب ترکِ.

در هر حال آنچه که مۊسلم هیسه داستانˇ مئن گردآفرید تصۊیر بي نقص یِته ايراني لاکۊ هیسه، که هرگيز حأضر ني که کيشۊرˇ دۊشمنˇ تسليم وأکه؛ چره که خۊره جؤر تر از اي اَینه که دۊشمنانˇ خۊاسته تن هَأده.

## سربس

* حسین، الهی قمشه‌ای (۱۳۸۶). شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد. شابک ۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵.

* https://web.archive.org/web/20191019111644/http://www.mehremihan.ir/iranian-stories/79-shahnameh-stories/476-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
*https://en.wikipedia.org/wiki/Gordafarid
*فردۊسي شاهنامه

جرگه:أساطير
دمب لاسکن

بندانگشتی|''Motacilla alba''

دمب لاسکن(به فارسي:دم جنبانک سفید) یِته پرنده در راسته میلجه سانان هیسه که ویشتر آسیا و اروپا و شمال آفریقا مئن دَره.ای پرنده گیلانˇ مئن یافت بونه.
بندانگشتی|دمب لاسکن

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طناب‌داران

رده: پرندگان

راسته: گنجشک‌سانان 

تیره: دم‌جنبانکیان

## سربس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «White Wagtail». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱.
هفت رنگ

هفت رنگِ (به فارسي:سهره معمولی) یِته پرنده زیبا در راسته میلجه سانان هیسه که گیلانˇ مئن و جاهای گوناگون یافت بونه.ای پرنده آوازهای بسیار زیبا و دلنشینی دَره.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: گنجشک‌سانان

تیره: سهرگان

## سربس

* https://en.wikipedia.org/wiki/European_goldfinch
اسرائیلی بیلی

اسرائیلی بیلی(به فارسي:اردک اسرائیلی یا اردک مسکووی) گونه ای پیلا چثه از بیلی هیسه.ای نو بیلی ارتباطي اسرائیل و  مسکو همرَأ نِدَره و آمریکای جنوبی، مرکزی و مکزیکˇ بومی هیسه.ای بیلی بر خلاف ویشتر هم خانواده هایش یعنی بیلِئن علاقه چندانی به شنا و آبرِه نِدَره.
بندانگشتی|اسرائیلی بیلی

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: غازسانان

تیره: اردکیان

## سربس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Muscovy Duck». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۲.
مقراض دم

مقراض دم(به فارسی:گیلار) یِته پرنده از سه گونه ی بیلِئنِ روی آب چر از راسته غاز سانان هیسه.هوتَم خو اینه نومِشی معلومه اینه دم مقراضˇ شباهت دَره.ای پرنده ویشتر  شمال شوروی، سیبری، سوئد و نروژˇ مئن دَره اما فصل زمستانˇ مئن گیلان مئن یافت بونه.
بندانگشتی|مقراض دم

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پرندگان 

راسته: غازسانان

تیره: اردکیان

## سربس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eurasian Wigeon». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۰ اسفند ۱۳۹۱.
قرقر

قَرقَرَ (به فارسي:سبز قبا) یِته پرنده در تیر سبز قبایان هیسه و از خویشاوندان «کَرَ کوره» و «کولی خوره» هیسه.
بندانگشتی|قَرقَرَ

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: سبزقباسانان

تیره: سبز قبایان

## سربس

* فرهنگ‌نامهٔ حیات وحش ایران. نشر طلایی. ۱۳۹۵. ص. ۱۸۳.
کرکوره

کَرَکوره(به فارسي:زنبور خوار) یِته پرنده‌ از خانوادهٔ زنبورخواران هیسه که جنوب اروپا و بخش‌هایی از شمال آفریقا و غرب آسیا مئن زاد و ولد کونه. ای پرنده مهاجر هیسه و زمستانانˇ مئن به مناطق گرمسیری آفریقا، هندوستان و سری لانکا کوچ کونه.

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پرندگان 

راسته: سبزقباسانان

تیره: زنبورخواران

سرده: *منج‌خوارها*

## سربس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «European Bee-eater». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۱.
* «زنبور خور معمولی». پرندگانن ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۰.
خمسه

خمسه(به فارسي:سهره جنگلي) یِته پرنده زیبا و خوش آواز در راسته میلجه سانان هیسه که گیلانˇ مئن و جا های جنگلی میئن زندگی کونه.
بندانگشتی|خمسه

###### آرایه شناسی
فرمانرو: جانوران 

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: گنجشک‌سانان

تیره: سهره‌ایان 

سرده: *سهره‌های جنگلی*

## سربس

* https://www.iranbirds.com/passeriformes/fringillidae/item/24-fringilla-coelebs.html
کۊلکافيس

بندانگشتی|کۊل کافيس

**کۊلکافيس** یا **کۊلکاپيس** يته پرنده در راسته خال نيشين هيسه کي اۊرۊپا ۊ آسيا خۊرخۊس ٚ مئن يافت بۊنه. اي پرنده معمولا دارانˇ لوکا مئن فک چاکۊنه.

###### آرايه شناسي
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پرندگان

راسته: شاخه نشین 

تیره: چرخ‌ریسک

###### وضعيت بقا
بندانگشتی|وضعيت بقا

## مۊشخصات
اي پرنده درازي ۱۲ سانتي متر و اينه وزن ۱۱ گرم هيسه.اينه پۊشت آبي و اينه سينه زردهˇ رنگ هيسه.

## پراکندگي نقشه
بندانگشتی|پراگندگي نقشه


## سربس

* اينگليسي ويکيأديا مئن
* https://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_blue_tit
* https://www.iranbirds.com/passeriformes/paridae/item/292-cyanistes-caeruleus.html
کاسپي فؤک

بندانگشتی|خزري سگ آبي
**کاسپي فؤک** (علمي نؤم:*Pusa caspica*) يته کمياب ٚ پستاندار هيسه کي کاسپي دریا تينار پستاندار به شۊمار هأنه. اي حىوان درحال انقراض هيسه ؤ واقعيت اي هيسه کي اي حيوان جه ميئن شؤن دره. پيشتر اي حيوان ايران ٚ مئن پۊر دۊبۊ ولي اينه زيوش جيگا نابۊدي وأسي ؤ شکار بؤن توسط مالایان مۊنقرض-أ بؤستندره. کاسپي فؤک ٚ طۊل معمۊلا اي متر ؤ نيم ايسه ؤ اۊن ٚ وزن ني هشتاد کيلۊ-أ فأرسه.

## آرايه شناسي
فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پستانداران 

راسته: گوشت‌خواران

فروراسته: باله‌پایان

## سر ايشماردن
۲۰۰۸ سال ٚ مئن اي حيوان ٚ جمعيت ٚ کؤل کاسپي دریا مئن فقط صد هزارته اعلام بۊبؤسته ولي ايران ٚ مئن اينه نسل مۊنقرضابه.

###### بقا وضعيت
بندانگشتی|بقا وضعيت


## سربس

* https://web.archive.org/web/20200920121542/http://www.lahig.ir/fa/pages/?cid=6706
* https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%81%DA%A9-%D8%AE%D8%B2%D8%B1%DB%8C/
* https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_seal
بهمن جادویه

بهمن جادويه يا بهمن جازويه يِته سردار ايراني ساسانيانˇ دوره مئن بؤ که دۊ جنگˇ پل و قادسيه مئن حضۊر دشت و قادسيه جنگˇ مئن کۊشته بؤبؤ.

## جنگ پلˇپيروزي
بندانگشتی|او رودي که اينه مئن جنگ بؤگۊتن
سالˇ۶۳۶(ميلادي) مئن وختي که رستم فرخزاد به فرماندهي کۊل قواي ايران منسوب بۊنه بهمن جادويه با ده هزار ته سرباز و ۳۰ ته جنگلي فيل به جنگˇ اعراب فرستنه.اعرابˇ سپا بيست هزارته جمعيتˇ همرأ به فرماندهي مثنی بن حارثه رودˇ فراتˇ کنار اردو بزبؤن.بهمن جادويه با خۊ جاسوسانه همرأ مۊقعيت دشمنˇ فهمنه و در چند مايلي اعرابˇ اردو  اردو زنه.او روزˇ فردا وختي مثنی بن حارثه از ايرانˇ سپا مۊطلع بونه به اي دليل که اينه سربازانˇ تعداد ويشترِ بي درنگ به طرف ايرانˇ سئا حرکت کۊنه.

اما بهمن جاديه هم بيکار نِسَبؤ و خو کماندارانˇ دستور بِدَ که او وختي که اعرابˇ سربازان او ترفˇ رودخانشي هَمَ دَرَنˇ بزنن و اوشانم تا تونن اعرابˇ کۊشنن.خۊلصه بعد از رد بؤن اعراب پلشي پۊلˇ خراب کۊنن تا نشان بدن که عقب نشيني قصدˇ نِدَرَن.جنگˇ تن به تنˇ سختي درگيره اي جنگˇ ميان ايرانˇ فيلان خيلي سأا کۊمک بؤدن و تا اينکه مثنی بن حارثه اَينه شيکست خورده دره خو سپا دستور دَنه تا پولˇ بازسازي بؤنَن يِ سري سربازان ايرانˇ مشغول کۊنَن تا اينکه پولˇ چاکونن و اوراهشي درشونن اي جنگˇ ميان مثنی بن حارث زخمي بۊنه سرآخر او زخم اينه کوشنه و اي جنگ با بهمن جادويهˇ فرماندهي و ايرانˇ پيروزي همرَأ به پايان رَسَنه.

## کۊشته بؤن
سالˇ ۶۳۷ مئن قادسيه جنگˇ مئن کۊشته بۊنه.

## سربس

* زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۰۸
* زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۱۱
* زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۱۲
* آناهیتا پورداود، ص ۳۷۷
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، بهمن جادویه
* https://web.archive.org/web/20200927193342/https://parshistory.com/battle-of-the-bridge/
ایراني پلنگ

ايراني پلنگ يا گيلان ٚ پلنگ (اينگيليسي نؤم: Persian Leopard) پيلا ترين پلنگ، دۊنيا مئن ايسه جه حيواناني جي ايسه گه مۊقۊب بؤن ٚ خطر ٚ مئن قرار درن.
بندانگشتی|Persian Leopard sitting.

###### آرايه شيناسي
فرمانرۊ: جؤنوران

خال:طناب دأشتن کسان

جرگه: پستانداران 

راسته: گۊشت خؤردن کسان

تیره:پيچا سانان

سرده: پلنگ ٚ‌ مۊرسؤنان

###### بقا وضعيت
بندانگشتی|در خطر انقراض


## جيسمي مۊشخصات
مأمۊلا پلنگان ٚ بدن ٚ درازي  بین ۱۱۰ تا ۱۸۰ سانتي ميتر-ه ؤ اۊشان ٚ دۊم ٚ درازي بين ۶۰ تا ۱۰۰ سانتي متر ايسه. اۊن ٚ بۊلندي بين ۴۵ تا ۷۰ سانتي متر ايسه ؤ اۊن ٚ وزن ني وزن از ۳۵ تا ۹۰ گيلۊگرم مۊتغير ايسه.

## جمعيت

جهان ٚ مئن حۊدۊد ٚ  ۸۷۱ته تا ۱۲۹۰ته تخمين بزأ درن.اي نؤ پلنگ ایران،افغانستان،تۊرکمنستان و کمتره  ارمنستان،آذربایجان،گؤرجستان،رۊسیه ؤ تۊرکیه مئن يافت گۊد شنه ولي اۊن ٚ مرکز ايران ٚ مئن ايسه ؤ ويشتر ايران ٚ مئن دره.

## گيلانˇ مئن
گيلان ٚ زيويشگا حيفاظت ٚ اداره-یه رئيس  اعلام بۊگۊده:۲۵ تا ۳۰ ته قلاده پلنگ گيلان ٚ مئن وۊجۊد دره.

## سربس

* https://www.isna.ir/news/97061909643/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%84%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
* https://web.archive.org/web/20200404051549/http://www.wildlife.ir/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/%D9%BE%D9%84%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/
* https://en.wikipedia.org/wiki/Persian_leopard
گيلان ٚ اسپهبدان

**اِسْپَهْبَدانِ [[گيلان|گیلان]] یا اسپهبدان [[آستارا]]** يته کوچه حۊکۊمت وستي قؤرۊنˇ مئن بؤ که اينه حاکمانˇ نؤم اسپهد بۊ.
بندانگشتی|ايشانˇ قلمرۊ

## گيلانˇ اسپهبدان
**پایتخت** شیندان،اسپهبد (آستارا) 

**ايمروزه بخشي از** ايران ۊ آذربايجان

###### شاهانˇ اسامي(اسپهبدان)
کیا لواشیر

احمد

حسین

شاپور

## ايشانˇ سرگذشت
اسپهبدان خۊدمۊختار بؤن ۊ امام علي(ع)ˇ شي خو دولتˇ تأييديه بگيتبؤن.اي حۊکۊمت اعرابˇ مۊقابل ايستادگي بوگوت و اعرابˇ حملئنˇ دۊران خۊ استقلالˇ نگه بدشته بؤ.يته شعرم وجۊد دره که نيشان دنه اسپهبدان سلجوقي دۊرانم حضور دشتن.

پادشاه تازه و تر و جوان/همچو شاخ ارغوان بدرود باد 

ای جمال‌الدین چو اصفهود نماند/حصن شندان، ارجوان بدرود باد

—خاقاني ديوان

يته شعرˇ ديگم هيسه که اسپهبد حسينˇ ۊ صفويانˇ دۊره ايشاره دره.

بود در گیلان سپهبد زاده‌ای

نیک‌مردی، مقبلی، آزاده‌ای 

مملکت را پاک کرد از شرّ و شِیْن

با لقب نامش: جلال‌الدین حسین

پادشاهی بس ارادتمند بود

طالبِ درویش و دانشمند بود

صوفیان صافْ‌دل را خاکِ راه

داشت اندر آستارا تخت‌گاه

—قاسم انوارˇ کليات

## سربس

* اردبیل، تۊکل ابن اسماعیل (۱۳۷۳). صفوةالصفا. به کۊشش غلامرضا طباطبایي مجد. تبریز: مصحّح. شابک ۹۶۴-۶۳۳-۹۱۳-۱.

* Le Strange, Guy (2011). The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia, and Central Asia, from the Moslem Conquest to the Time of
* خاقاني ديوان
* قاسم انوارˇ کليات

جرگه:گيلان ٚ تاريخ
فردؤسي

**أبۊالقاسم فردؤسي توسي** نؤمي به فردۊسي سالِ ۳۲۹ هجري قمري خۊراسان ٚ تۊس ٚ مئن دۊنیا بۊمأ ؤ ۴۱۶ هجري قمري سال ٚ مئن فؤت بۊگۊده. فردؤسي یته حيماسي سۊراينده ۊ شاهنؤمه کيتاب ٚ سۊراينده هیسه. أ چيکؤمه سرا أبۊمنصۊري شاهنؤمه نظم دربیأرده ؤ سي سال کۊنۊش ٚ پسي شاهنامه کيتاب-أ بينيویشته. فردؤسي-أ پیله‌ترين حماسي فارسي سؤراينده تاريخ مئن دؤنن. فردؤسي خۊ شاهنؤمه-یأ سي سالگي جي آغاز بۊگۊده ؤ هفتاد سالگي مئن تۊمام-أ گۊده. أ زمت کي پارسي زوؤن جي میأن شؤ دؤبؤ، فردؤسي سي سال کۊنۊش ٚ أمرأ أ ايتفاق ٚ جۊلؤ-یأ بيگیته و فارسي زوؤن-أ زنده بدأشته. فردؤسي ايته جه پيله‌ترين شاعران، تاريخ ٚ مئن هیسه ؤ ایران ٚ مئن ۲۵ اؤردیبهشت‌ما، فردؤسي رۊج نؤم بيته.

###### ايطلاعاتي فردوسي جي
مذهب:مؤسلمان، شیعه

حؤکۊمتˇ زمت:سامانیان و غزنویانِ فرمانرایي

لقب:طوسˇ حکیم،سؤخنˇ حکیم

نيۊيشتاري سبک:خۊراساني سبک

کيتابان:شاهنؤمه

اثر بنأ  بر:فارسي ادبيات ؤ جهانˇ ادبيات

###### يته نمۊنه أنه شعرانˇ جي
ز دریای گیلان چو ابر سیاه

دمادم به ساری رسید آن سپاه

همه گيل مردان چو شير يله

ابا طوق زرين و مشكين كله



## وابسته جستارون

* شاهنؤمه
* فردۊسي آرامگا

## سربس

* حمیدیان، سعید (۱۳۷۲). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی. تهران: مرکز.
* خالقی مطلق، جلال (۲۰۰۹). از شاهنامه تا خداینامه: جستاری دربارهٔ مآخذ مستقیم و غیرمستقیم شاهنامه. تارنمای نوف.
* خالقی مطلق، جلال (۱۳۷۲). گل‌رنج‌های کهن: برگزیدهٔ مقالات دربارهٔ شاهنامهٔ فردوسی. به کوشش علی دهباشی. تهران: مرکز.

جرگه:ايراني شاعران
آریۊبرزن

آریۊبرزن یِته ايراني سردار هخامنشثنˇ دۊره مئن بؤ که ايسکندر-ه سپا برأبر ایستادگي بؤگوت ۊ خۊره و سربازانش خۊ جانˇ ميهنˇ ره فدا بؤگۊتن.

## دربند پارسˇ نبرد
ایسکندر مقدۊني پس از بؤبؤردن سۊمین جنگ ینی گۊگامل(که ای جنگˇ مئن داریوش سۊم اۊ زمانˇپادشا جنگِشي درشۊنه).ایسکندر پس از اي پیرۊزي دؤ سپا همرَأ یکي از را-ه جۊلگه ۊ يکته ديگم از راهي کۊهستاني ۊ چِتِن دوار راهي او زمانˇپایتخت ینی پارسه بؤنه ایسکندر اۊ لشکري همرأ شۊنه که را-ه کاماني ؤ  چِتِن دوار ٚ جي خأن بۊشه.

هينگامي که ایسکندر خۊ لشکرˇ همرَأ به سوي پارسه شؤ دؤبؤ تا اونه فتح بؤنه را مئن محلي به نؤمˇدربند پارس که گؤفته بؤبؤسته که مکاني کوهستاني و چتن دوا ر بؤ آریۊبرزنˇسپا همرَأ روبرو بؤنه آریۊبرزن۴۰ تِه سۊار و ۵۰۰۰ تِه پیاده همرأ با شۊجاعت و بي پرۊا خۊ کوچ-ه سپا همرَأ به لشکر ده ها هيزار نفري ایسکندر حمله کۊنه و ایسکندرˇ مجبور کۊنه عقب نشینی بؤنه.

ایسکندر به فکري دَکَنه ۊ يکي از ايراني اسيران راهي ره ایسکندرˇنشؤن دَنه(البته ایسکندر ای اسیرˇ بدلیل خیانت گودن میهن ره کۊشنه).ایسکندر اۊراهشي شۊنه و آریۊبرزنˇسپا مؤحاصره کۊنه آریۊبرزن ۊ اينه سپا تسلیم نؤبؤستن ۊ اي مؤحاصره بیشکنن ۊ بؤشؤن پارس-ه طرف تا اوجه هَأنده لشکري بیأرأسن ولي را-ه میئن اۊ سپاهي که را-ه جۊلگشي شؤ دؤبؤنˇ برخۊرد کۊنن ۊ اي دفه کاملا مؤحاصره بۊنن.

ایسکندر که آریۊبرزنˇ شۊجاعت اینه خۊش بومأبؤ اینه پیشنهاد دَنه تا تسلیم بؤبؤن تا اینکه تِرِ پادشاه ایران بؤنم امأ آریۊبرزن تسلیم نؤبؤنه و با اینکه ایسکندرˇسپا جمعیتˇ خیلی ویشتری دَره آریۊبرزن،خيسأرتي زیاد ایسکندرˇ سپا وارد کۊنه ۊ جنگ موقعی تؤمؤنابۊنه که آخري سالدات شهید و گلˇ سر کَنه.

## سربس

* بهرامی، عسگر (۱۳۸۶). «آریوبرزن». دانشنامه ایران. ۲. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص. ۶۷۴-۶۷۵. دریافت‌شده در ۲۳ اوت ۲۰۱۳.ک)
* https://web.archive.org/web/20181216105237/http://www.asriran.com/fa/news/170678/%D8%A2%D8%B1%D9%8A%D9%88%D8%A8%D8%B1%D8%B2%D9%86-%D9%83%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%83%D8%B1%D8%AF
*https://web.archive.org/web/20200406152940/http://tarikhirani.ir/fa/news/7257/%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A8%D8%B1%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%8C-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A8%D8%B1%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-

جرگه:سردارؤن
ناصروندان

ناصروندان يِته حؤکۊمت بيه پيشˇ مئن بؤ ۊ ايشانˇ دين تسنن بؤ ناصروندانˇ آخري شاه نؤم امير نوپاشا بؤ که رانکوه مئن حؤکۊمت گود. اي سلسله با بومَأنˇ کيايانˇ سلسله فرو بِپَشه.البته اینم بؤگۊم که امرنوپاشا يته بِرَر به نؤمˇ امیرجهان دشت،اميرجهان لاهيجانˇ حاکم بؤ.

## سربس

* https://dictionary.abadis.ir/fatofa/%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86/
رۊستم

بندانگشتی|رۊستم ايژدها همرأ جنگ دره
رۊستم يأ رؤستم يته اؤسطۊره شاهنامه مئن هيسه ۊ فارسي أدبياتˇ مئن مؤهمترين اؤسطۊره به شۊمار هأنه. رۊستم، زال ؤ رۊدابه وچه هيسه. سرأخرم خۊ ناتني برأرˇ دس يني شؤغاد کۊشته‌بۊنه. 

## دۊنيا همأن
فردؤسي شعرانˇ مئن بنويشته‌نأ رۊدابه، اینˇ مار، دردˇ شديدي گيره ۊ زال سيمؤرغ أجي کۊمک گيره ۊ سيمرغ اۊن-ه به شيوۀ رۊستمزايي (سزارين) به دۊنيا هوره.

## تاريخˇ مئن
يسري معتقدن گه اي کاراکتر هۊ سۊرنا أشکاني سپهبد ايسه گه اينˇ حماسه‌سازئن به رشتۀ نظم دربۊمأ.

## اينˇ قؤدرت
فردؤسي خۊ شاهنامه مئن رۊستمˇ قؤدرت-ه خئلي زياد نۊشؤن بدأدأنه يه نمۊنه اي شعره گه رۊستم يۊها (ايژدها) سر-ه بينه:

بزد تیغ و بنداخت از بر سرش

فرو ریخت چون رود خون از برش

## رۊستمˇ کاران ۊ جنگان
* هفت خان

* سياوشˇ پرورش دأن

* سهرابˇ همرأ جنگسن

* مازندرانˇ جنگ

* هاماورانˇ جنگ

* هماونˇ جنگ

* کیخسرؤ پيلاجنگ

## مۊردن
اۊته خؤ شاهنامه مئن بۊمأ دأره رۊستم ۶۰۰ سال زينديگاني دأشت ؤ خۊ ناتني برأرˇ دس کۊشته‌بۊنه. 

## نزيک وانويسؤن

* شاهنامه
* فردوسی

## سربس

جرگه:أساطير
تؤلم ٚ بخش

**تؤلم ٚ بخش** ايته جه گيلان ٚ بخشان سۊماسرا شأرستان ٚ دۊرۊن ايسه. أ بخش ٚ مرکز، مرجغل ايسه.

پیشترانه تولم ایته پیله و مهم جیگا بو کی منابع مین انه گب پور بامو. حدودالعام، مصالک الابصار فی ممالک الامصار، قاشانی الجایتو تاریخ مین زوزنی نقل جا، مرعشی خو گیلان و دیلمستان تاریخه کتاب مین، عبدالفتاح فومنی خو گیلان تاریخ کتاب مین و ..منابعی ایسد کی تولمه نامه آورد. تولم گیلانه تاریخ مین اهمیت دره و ایته اتفاق ایه دکفته و اون مغولان فتورکسن و اشانه شکست خوردنه. رکابزن نام تولمی تولم مین مغولانه شکست بدا و قتلق شاه اشانه فرمانده یه گوشه واوه و بزین بکوشته. ابن فضل الله عمری خو مصالک الابصار کتاب مین  تولمه سپاهه دلاورترین گیلانه سپاه دوخانه.

## کشوري تقسيمان
* تؤلمˇ بخش
* دهستانان:
** تؤلمˇ دهستان 
** هندخاله دهستان
* شأر: مرجغل

## جمعیت
بر اساس ايرانˇ آمارˇ مرکزˇ سر ايشماردن، تؤلمˇ بخشˇ جمعيت، ۱۳۸۵ˇ سالˇ دۊرۊن ۲۹،۳۵۵ نفر (۸،۱۳۱ خانوار) بۊ.

## سربس

جرگه:گيلان ٚ بخشان
ابن سینا

بندانگشتی|ابن سينا
**أبۊعلي حسین بن عبدالله بن حسن بن علي بن سينا**، گه **ابن ٚ سینا**، **أبۊعلي سينا**، **پۊرسينا**، ؤ **شیخ الرئیس** نامان ٚ أمرأ ني مأرۊف ايسه، يته ايراني همه چيزدؤن ايسه کي سال ٚ  ۳۵۹ بۊخارا مئن به دۊنيأ بۊمأ و سال ۴۱۶ ميئن فؤت بۊگۊد. اي دؤنشدؤن يته جه پيلاترين دؤنش دؤنان ٚ تارئخ به حيساب هأنه. اين ٚ آثار پۊر مأرۊف ايسن از جۊمله: شفا کيتاب، قانۊن، علایی دؤنشنؤمه.

## ايمروجي جيگا
ابن ٚ سينا ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترا ننن ؤ اؤدیبهشت ٚ ما يکمي رۊج کي ابن سينا بزأرۊج ايسه، پجشکˇ رۊج نؤم بگيته.
بندانگشتی|ابن سينا مۊجسمه اتريشˇ مئن

## آرامگا
ابن سينا آرامگا همدانˇ مئن نأ.

## سربس

* Jules Janssens (2004), "Avicenna and the Qur'an: A Survey of his Qur'anic commentaries", *MIDEO* **25**, p. 177–192.
* James W. Morris (1992), "The Philosopher-Prophet in Avicenna's Political Philosophy", in C. Butterworth (ed.), *The Political Aspects of Islamic Philosophy*, Chapter 4, Cambridge Harvard University Press, pp. 152–198 [pp.  160–161].
* James W. Morris (1992), "The Philosopher-Prophet in Avicenna's Political Philosophy", in C. Butterworth (ed.), *The Political Aspects of Islamic Philosophy*, , Chapter 4, Cambridge Harvard University Press, pp. 152–198 [p. 156].
* Rafik Berjak and Muzaffar Iqbal, "Ibn Sina—Al-Biruni correspondence", *Islam & Science*, June 2003.

جرگه:ايراني دانشمندان
زکريای رازي

بندانگشتی|زکرياي رازي
**زکريای رازي** يته ايراني همه چيزدؤن ايسه کي ۲۵۱ هجري قمري سال، ری ٚ مئن دۊنيا بۊمأ ؤ ۳۱۳ قمري سال ٚ ميئن فؤت بۊگۊ‌د. اي دؤنشمند يته جه پيلاترين تاريخ‌دؤنان حيساب هأنه.

## کشفان
زکزيای رازي الکل ؤ جؤهرگۊگرد ؤ اسپي نفت-ه کشف گۊدن کس ايسه. 

## زأکانˇ پجشکي

زأکان ٚ أمراض ٚ کيتاب ٚ اوولي نيويشتن کس-ه زکزیای رازي ئبه نسبت دنن ؤ بئضئن مؤتقد ايسن کي زکريای رازي زأکان ٚ طب ٚ پئر ايسه از جۊمله:اينگيليسي مۊورخ سایریل الگود.

## ايمروزي جيگا
زکريای رازي ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترام ننن ؤ شئريور ٚ ما پئنجۊمي رۊج زکریای رازي-يه پيله داشت ايسه.
بندانگشتی|زکرياي رازي مۊجسمه اتريشˇ مئن

## سربس

* ۲۵۱ ه‍.ق برابر با ۲۴۴ خورشیدی و ۸۶۵ - ۳۱۳ ه‍.ق برابر با ۳۰۴ خورشیدی، ۹۲۵
* Pathfinders: ()
* https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_ibn_Zakariya_al-Razi
* Elgood, Cyril (2010). A Medical History of Persia and The Eastern Caliphate (1st ed.). London Cambridge. p. 202-203. . "By writing a monograph on 'Diseases in Children' he may also be looked upon as the father of paediatrics."

جرگه:ايراني دانشمندان
سۊرنا

بندانگشتی|سۊرنا مۊجسمه
**سۊرنا** يأ **سۊرن** يته ايراني سپهبد اشکانئنˇ دۊره مئن بؤ که ۸۲ سال ميلادشي پيشتر سيتانˇ مئن به دۊنيا بومأ ۊ ۵۲ سال ميلادشي پيشتر کۊشته بؤبؤ.بر پأيه پلوتارکˇ بؤگۊته سۊرنا خۊش قأمت ۊ هيکل ترين ۊ دلير ترين مردانه خؤ دۊرانˇ مئن بؤ.برخئن اعتيقاد درأن که سۊرنا هۊ رۊستمˇ شاهنامه هيسه.

## سۊرنا جنگان
سۊرنا ايرانˇ ره براي اۊلين روميانˇ برأبر پيروز بؤگۊت ۊ اي جنگˇ مئن کراسۊس و اينه وچه نابۊد بؤبۊستأن ۊ ايرانشي شيکستˇ سختي بؤخؤردن.

اي جنگˇ مئن که کراسۊس خأس ايرانˇ ايسکندرˇ مۊسان فتح بؤنه سۊرنا دستشي شيکست خؤره.

## کۊشته بؤن
حسن پيرنيا کيتابˇ مئن وانيويشته نأ سۊرنا پس از پيروز بؤن رۊميانˇ برأبر  ارد(اۊ دۊرانˇ پادشا) ۊ سۊرنا ميئن اختيالاف پيش هأنه ۊ سۊرنا اردˇ دستۊرˇ همرأ کۊشته بۊنه.

## سربس

* https://web.archive.org/web/20200505225342/http://www.homaygilan.ir/?p=44986
* https://www.facebook.com/mehrdaadn/posts/2007180355997990/
* حسن پيرنيا کيتاب(ايرانˇ تائرخ)

جرگه:ايراني سرداران
گابريل گارسيا مارکز

بندانگشتی|گابريل گارسيا مارکز در سال ۲۰۰۲|alt=گابریل گارسیا مارکز
**گابريل خؤزه گارسيا مارکز** (ايسپانيايي جي: Gabriel José García Márquez) (۱۵۰۰ أمير ما ۳۰ آرکاتاکا کلايه، سانتامارا شرˇ بيچئک؛ ۱۵۸۷ سيا ما ۸، مکزيکؤسيتي ميئنˇ بمۊردأک) نويشتنکس ؤ رۊزنامه-نگار ؤ رؤماننويس ؤ ناشر ؤ کؤلؤمبيايي سياسي کۊنۊشگر بۊ. اۊن آمريکاىˇ لاتينˇ مردۊمؤنˇ ميئني *گابؤ* يا *گابيتؤ* (نازبدأشته نؤم) أجي مشهۊر بۊ ؤ اينˇ درگيري کؤلؤمبياىˇ رئيس جۊمۊرˇ أمرأ باعث بۊبؤ دربشي مکزیک. مارکز ۱۹۸۲ ميلادي نؤبلˇ أدبياتˇ جايزه' ببۊرده. اۊن-ه ويشترى اينˇ صدسال تنأيي (۱۹۶۷ˇ چاپ) جي شنأسنن.

## گيلکي وگردأن
م. کيوانفر أول گرش اينˇ *دؤنیا خؤجیرترین دمرده‌کس*ˇ پأچˇ داستؤنه گيلکي أجي وگردأنئه. 

## سربس

جرگه:نويشتنکسؤن
جرگه:سياسي فعالؤن
سیرۊس بینا

**سيرۊس بينا** (اينگيليسي مئن **Cyrus Bina**، فارسي مئن **سیروس بینا**) مینٚسۊتا یٚ دانشگا یٚ مئن اقتصاد ؤ مؤديريت ٚ مؤمتاز ٚ اۊستا ايسسه. اۊن سياسي اقتصاد ؤ أرزش ؤ رانت ٚ نظريه ؤ انرژي ؤ نفت ؤ جهانيأبؤن ؤ ايران ٚ سياسي اقتصاد ٚ مئن کار بۊده دأنه.

سيرۊس بينا، سؤني ؤ أمنيت ٚ پۊشتي اقتصاددانؤن ٚ جؤري شؤرا یٚ مئنأني عؤضوه.

## بيريني خال

* سيرۊس بينا یٚ پؤرؤفايل مينٚسؤتا دانشگا یٚ مئن.
*سيرۊس بينا یٚ پؤرؤفايل گۊگل اسکؤلار  ٚ مئن.

## سربس

جرگه:جهانيأبؤن
جرگه:سياسي اقتصاد
چارلز ديکنز

**چارلز جان هۊفام ديکنز** (اينگيليسي مئن: Charles John Huffam Dickens) اينگيليس ٚ پيلاترين نويسا'ن ٚ جي بؤ گه ۱۸۱۲ مئن دۊنيا بۊمأ یأ ۱۸۷۰ مئن بؤمۊرده. چارلز ديکنز خۊ کار ٚ مئن خئلي محبۊبيت کسب بؤده یأ اۊن ٚ مأرۊف‌ترين بنويشته‌أن ٚ جي شأنه *دیوید کاپرفیلد*، *پيلا ناجه‌أن*، *اؤلیور تؤئيست* بأني دۊ شهرˇ قصصه-أ ذکر گۊدن.

## زينديگي

### کۊشتأکي
چارلز ۱۸۱۲ فوریه هفتؤم لندپؤرتˇ مئن دۊنیا بۊمأ. جان ديکنز اۊن ٚ پئر بؤ گه دریا نيرۊ مئن مشغۊل بؤ. جان دیکنز يته بدهکاري سر زيندؤن دکت أ هين ٚ دؤني چارلز ناچار بؤبؤ بؤ خۊ یؤنزأ سالگي جي کار بؤنه. اۊن دا خۊ پئر ٚ أزایي زمات کار بؤده یأ اۊن ٚ پئر گه زيندؤن ٚ جي دربۊمأ بؤتۊنس هندئه مدرسه بؤشۊن.

## رۊزنؤمه‌نويسي یأ ايجتماعي کۊنشؤن
چارلز مدرسه-أ تۊمؤنأؤده پسي يته وکالتي دفتر ٚ مئن کار هأیته ولي مۊددتی بعد تصميم بیته رۊزنؤمه بنويسه. چارلز کم‌کمئه خۊ علاقه-أ پی بؤده يأ رۊزنؤمه‌نويسي ور رؤمان نويشتن-ه سرأگيت. اۊن‌ ٚ رؤمانؤن خئلي مأروف بؤبؤن مؤنه ره ديويد کاپرفيلد، دۊ شأرˇ داستؤن، اؤليور تؤئيست أ کيريسمس ٚ سۊرۊد بأني پيلا ناجه‌أن.

## ايزدواج
چارلز ۱۸۳۶ مئن کاترين هۊگاتˇ همرأ ازديۊاج بؤده یأ اۊشؤن دأ ته اؤلاد صأحبأبؤن. ولي بعداً کسن ٚ جي سيفاوابؤن.

## مۊردن
چارلز خؤندن-ه خۊش دأشت أ شؤوؤن نؤخؤتنأبؤ دا اۊن ٚ تأد مۊطالعه بؤنه. پيجشکؤن اۊن-ه اؤشتؤو بدأ بؤن گه خۊ استراحت-ه ويشترأکۊنه ولي چارلز اي کار-ه نؤدنأبؤ. چارلز نهایتاً یته سکته جي بؤمۊرده.

## تيندار ٚ وانويسؤن

*ميگل دئه سروانتس
*گابريل گارسيا مارکز
*گۊستاو فلؤبر

## سربس

* https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%B2
* https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Dickens
*https://fidibo.com/books/author/%DA%86%D8%A7%D8%B1%D9%84%D8%B2-%D8%AF%D9%8A%D9%83%D9%86%D8%B2
*https://web.archive.org/web/20200609075319/https://clipo.tv/video/NfZJ

جرگه:نويشتنکسؤن
میگل د سروانتس

بندانگشتی|میگل د سروانتس در سال ۱۶۰۰
**میگل د سِروانتِس**(ايسپانيايي مئن: Don Miguel de Cervantes Saavedra ) يته رؤمان‌نيويس ۊ نويسا بؤ گه سال ٚ ۱۵۴۷ ايسپانيا مئن به دۊنيا بۊمأ ۊ  ۱۶۱۶ مئن بمۊرد. میگل د سِروانتِس ٚ مأرۊف ٚ رؤمان دن کيشۊت 

هيسه گه تاريخ ٚ پيلاترين رؤمانان ٚ جي به حيساب هنه.

## وابسته جستاران

* چارلز ديکنز

* گۊستاۊ فلۊبر
* گابريل گارسيا مارکز

## کيتابان

* گالاتئا(۱۵۸۵)
* دن کیشوت (۱۶۰۵)
* رمان‌های سرمشق(۱۶۱۳)
* دن کیشوت ِدومین قسمت (۱۶۱۵)
* پِرسیلِس و سیگیس موندا وظایف (۱۶۱۷)

## سربس

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Miguel de Cervantes». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Miguel de Cervantes». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیولی.


جرگه:نويشتنکسؤن
بابک نجفي

**بابک نجفي** يته گيلکي زوان شاعر هيسه.

###### يته نمۊنه از أنه شعران
یادم میاد یه شب خوابیده بودم /خسته و داغون و لهیده بودم

همچین که گرم گرم خواب بود چشام /یهو خیال کردم یکی کرد صدام

صدا کی بود؟ چی بود؟ چی شد؟ کجا رفت؟/ تمام فکر و ذکر من دنبال اون صدا رفت

نزدیک اومد جلوی چشمم ایستاد /نگاه من به سر و وضعش افتاد

نه غول و اژدها، نه دیو زرد(!) بود/صاحب اون صدا یه گیله مرد بود

لباسای محلی قشنگمون تنش بود /عطر برنج و چایی رو شلوار و پیرهنش بود

آخ که چقدر صداش گرم و قشنگ بود /دلم واسه زبان خوب مادری چه تنگ بود

بهش نگاه کردم و گفتم :  سلام /میشه به من بگید من الان کجام؟

دستُ بلند کرد یه قاپاس زد به من/ گفت : گیلکی ره، گیلکی گب بزن!

تی اصلیت تَرَ فراموش نَبه / امی زبان مادری نمیره، خاموش نَبه

تا دور بوبوستی تو از اَ حوالی /میگی مَرا تی گب نمی شه حالی؟!

تی زاکَ یاد دیهی لهجه ی فارسی /هَسَ بوبوست گیلکی بی کلاسی؟

نسل جدید در اَمی مورد چی گه؟/ آیندگانِ هویت پس چی به؟

چِره باید کاری کودن اشتباه/ نا ببه گیلکِ اصالت تباه؟

هَ خاکِ گیلان امی پِر و ماره/گیلکی هم امی پیله براره

برار مگر برارَ از بین بره؟ /به عاقبت فکر بوکودی هی ذره؟

به روزی که گیلکی از بین بشه؟/جواب آینده یَ پس کی دِهه؟

زبان گیلکی می افتخاره /از امی تاریخ ایتا یادگاره

تاریخی که پُر از دلاوران بو /میرزا کوچک ایرانِ قهرمان بو

شیون اَمی شاعرِ شاعران بو /محمودِ نامجو پیله پهلوان بو

شوت زه ئی سیروس جه میانِ میدان/ هَلهَلِ شادی شویی تا آسمان

زیست شناسی پِر، امی دوکتور بهزاد/اَشَنه روح همه دانه شادِ شاد

گیلان هَ امروزم ایسه پر غرور/چِره هَسَ باید بیشیم راهِ دور؟

سمیعی و رضا و اکبرزاده /نمونه کم نیه ، خیلی زیاده

صبح به اگر نام ببرم تک تکَ /اوشان که سربلند کونید گیلکَ

اوشان که گیلکانه افتخارید/مایه ی عزت امی دیارید

تو هم بیا با هم همه دست به دست/امی گیلانَ چکونیم بی شکست

بیا اَمی زبانَ حرمت بَنیم /کوچی زاکانَ گیلکی یاد بَدیم

حفظ بوکونیم اصالت و فرهنگَ /اَ نسلِ رو نَنیم اَ لکّه ننگَ

فردا زاکان نیگید امی پِر و مار /هیچی جه تاریخ نَنَیید یادگار

با هم اراده بوکونیم چه راحت /دینگ دینگ دینگ... صدای زنگ ساعت!

پریدم از خواب، نه نه نه! ، ویریشتم /می تختِ رو ایبچه ذره بینیشتم

اَنه گبان می دیلِ رو بینیشته /حساب ساعت از می دست جیویشته

بیدم اونه گبان همه طلا بو /قیمتی بو، همتای کیمیا بو ( به یاد شیون...)

خودم بوگفتم ایتا جمله به من:/ (( تو گیلکی ره، گیلکی گب بزن...))

## سربس

* https://www.khabaronline.ir/news/530397/%DA%AF%DB%8C%D9%84%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%DA%AF%DB%8C%D9%84%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D9%86
پنجته پا جؤدا

بندانگشتی|پنجته پا جؤدا
**پنجته پا جؤدا** (اينگيليسي مئن: ‎Five Feet Apart‎) يته فيلم درام ؤ رؤمانتيک ٚ ژأنر ٚ مئن هيسه کي سال ۲۰۱۹ ميأن مؤنتشرأبؤ. أ فيلم ٚ ره کيتاب جي ويتأن کي أ کيتاب ٚ نيويشتنکس ریچل لیپینکات بؤ.

### فيلمˇ ايطلاعات
کارگردؤن:جاستین بالدۊني

بازيگرؤن:

کول میچل اسپراوس

هالی لو ریچاردسون

فؤرۊش:۹۱ ميليۊن دؤلار

## داستؤنˇ خؤلأصه
داستؤن،دۊته نؤجؤانˇ باره هيسه کي أشانˇ نؤم ويل ؤ استلا هيسه أشان يته نادر بيماري ره مؤبتلا هيسأن کي أنه نؤم فیبروز سیستیک هيسه أ بيماري ايته هيسهˇ کي أشاني کي أنه مؤبتلا هيسأن خأن حتما شيش ته قدم کسأنˇ أمرأ فاصله بدأرن و...

## سربس

* https://www.boxofficemojo.com/release/rl3825501697/?ref_=bo_tt_gr_1
* https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%86%D8%AC_%D9%81%D9%88%D8%AA_%D8%AC%D8%AF%D8%A7
جرگه:فيلمؤن
سۊوتؤن

**سۊوتؤن** (رسمي نام: سوباتان) ايته جه گيلان ٚ رۊستایان ايسه کي جؤرا مئن دره ؤ کرگانرۊد ٚ بخش ؤ تالش ٚ شأرستان توابع جه ايسه.

چپ|بندانگشتی

  

## جۊغرافي جيگا
سۊوتؤن ايته جه گيلان ٚ دئني جيگایان ايسه کي ليسار ٚ شأر أمرأ ۲۲ کيلؤمتر، هشتپر جه ۳۶ کيلؤمتر ؤ نئؤر ٚ دریاچه جه ۲۱ کيلؤمتر فاصله دأره. سۊوتؤن جه خۊرتاو به ليسار ٚ أنبۊ دامان، جه خۊرخۊس به نئؤر ٚ دریاچه، جه کلسيا به ليسار ٚ رۊخان ؤ خطبه سرا جؤردي ؤ جه نسا ور ني به آسبؤمؤر ؤ جؤکندان ٚ دهستان فأرئسه.

سۊوتؤن ٚ دۊرۊن تقريبا صد ته خانوار زيوده کي مۊختلف فصلان ٚ مئن أ عدد تغيير کۊنه. سۊوتؤن پۊر جه خاني ايسه کي خنک ؤ تازه آو اۊن ٚ ساکنان ره فراهم کۊنه. أ منطقه دۊرۊن چند ته دئبار ٚ قبرستان نهأ کي ويشتر جه هٚزار سال قدمت دأرده ؤ نشان دهه کي انسان ٚ سکۊنت أ منطقه مئن به سالان دۊر واگرده.

## سۊوتؤن ٚ نام
أ رۊستا نام جه دۊ ته واجه *سۊ* به مأني گۊلپر ؤ *وتؤن* کي مأني رشد کۊدن دهه تشکيل بۊبؤسته ؤ سۊوتؤن یعني ايته جيگا کي گۊلپر ٚ گياه اۊن ٚ مئن فراوان رشد کۊنه. گۊلپر جه معرۊف ٚ دارۊئي گياهان، سۊوتؤن ؤ اۊن ٚ أطراف مئن ايسه. سۊوتؤن ٚ واجه جه تالشي زوان بيگيفته بۊبؤسته ؤ ايته گيلاني أصيل ٚ واجه ايسه ؤ تالشان هسأ ني خۊشان ٚ مئن جه أ نام استفاده کۊنئده کي نشان دهه سوباتان أ رۊستا ره نام درستي نيه ؤ وارداتي ايسه ؤ سۊوتؤن صحيح ايسه.

## تاتايي‌ئن

فاىل:اسب دوانی در سوباتان.JPG|گۊسندان ٚ جرگه، سۊوتؤن ٚ مئن
فاىل:Abshar001.JPG|سۊوتؤن ٚ دتؤر
فاىل:Abshar02.JPG|سۊوتؤن ٚ دتؤر
فاىل:Abshar03.JPG|سۊوتؤن ٚ خاني


## سربس

جرگه:تالشˇ شأرستانˇ رۊستاىان
محمد حسین کریمیان

محمد حسین کریمیان زاده ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳ یکی از بازیکنان ارزنده فوتبال کشورمان است که سابقه بازی در تیم های یاران سپاهان،جام دیجیتال، نسل جوان و آریو را دارد‌.
جهانيأبؤن

**جهانيأبؤن** (اينگيليسي مئن **Globalization**) يته مفهۊمه گه بيستؤمي قرن ٚ مئن داب بۊبؤ ؤ اين ٚ معني بنه جهاني بؤن يا جهاني وکتن همه چي مئن مخصۊصا سرمايه ؤ آدمؤن ٚ زيويشتن.

جهانيأبؤن يک جۊر جريانه گه اۊن ٚ مئن مردؤم ؤ شرکتؤن ؤ دؤلتؤن دۊنيا یٚ مئن ويشته همديگر ٚ همرأ کۊنۊش دأنن ؤ اين ٚ يته اصل ٚ دليل رؤشديه گه شؤن-أمأن ؤ ارتباطات ٚ مئن دأشتيم. هرچي جهان ٚ مئن ٚ تجارت ؤ هأدأهأگير ؤ شؤن-أمأن ويشته بۊبۊن اۊن ٚ مئن ٚ فرهنگؤن ؤ ايدأن ويشته بینألمللي بنن. ولي خأ دؤنسن کي جهانيأبؤن أول جه همه يته اقتصادي فراينده که خۊش ٚ همرأ اجتماعي ؤ فرهنگي نتايجم أبئنه. 

جرگه:جهانيأبؤن
جرگه:سياسي اقتصاد
مانلي

بندانگشتی|چپ|250px|مانلي، جه ''جان ويليام واترهاؤس'' ٚ بکشه‌ئن

**مانلي** ايته أفسانه‌اي آوزئو مؤجۊد ايسه کي اۊن ٚ سر ؤ بۊجؤر تنه مٚل ٚ انسان-أ مأنه ؤ اۊن ٚ بيجير تنه ماهيان-أ مأنه. مانلي هأتؤ ني به عنوان ايته گيلکي قشنگ ٚ نام کؤران ٚ ره رائج ايسه. مانلي أفسانه‌ئن ؤ داستانان ٚ مئن مأمۊلن أتؤ تؤصيف بۊبؤسته کي دریا ساحل ٚ ورجأ شأ اۊن-أ دئن ؤ اۊن ٚ ايته دس ٚ مئن شانه دره ؤ خۊ مۊ-یه شانه زئندره ؤ اۊن ٚ اۊىته دس ٚ مئن ني آىنه دره. اي سري قصه‌ئن ٚ مئن مانلي آتي تفاقان-أ جه پيش دينه، گاگلف خۊ نيرۊ-یه کي ماورايي ايسه آدمان-أ بخشه ؤ گاگلف ني آدمان تۊغامند به ؤ اۊشان-أ دریا جير بؤره تا اۊشان ٚ أمرأ زيوش بۊکۊنه. مانلي سيرن ٚ أمرأ کي ايته یۊناني أفسانه‌اي مؤجۊد ايسه پۊر شباهت دأره. 

thumb|upright=1| ''سيرن ؤ مالا'' أثر، فردريک لیتؤن ٚ بکشه‌ئن ٚ جه

مانليان ويشتر أفسانه‌ئن ٚ مئن ايته مهربان ؤ مثبت ٚ شخصيت ايسده ولي گاگلف نيويشتنکسان خۊشان اي سري داستانان ٚ مئن ني مانلي-أ منفي شخصيت ٚ أمرأ خلق بۊکۊدده کي اۊشان ٚ کادؤ بدىمني آوِرِه، أگر ناراحت ببد دریا مئن طۊفان ايجاد کۊنئده ؤ اۊشان ٚ دئن، خبر جه پاراخۊت ٚ دمردن دنه. اي سري جه مانليان *راىن ٚ رۊخان ٚ لؤرلای* مأنستن کي ايته آلماني داستاني شخصيت ايسه مالاىان ؤ ملوانان-أ فريفتيدي ؤ اي سري دئه ني اينگيليس ٚ زنؤر ٚ کليسا مانلي مأنستن مردان-أ گۊل زئدي ؤ دریا جير بؤرديد تا اۊشان ٚ أمرأ بزيون.

*کۊچي مانلي* داستان ٚ دۊرۊن کي *هانس کریستین أندرسن* ۱۸۳۶ سال ٚ مئن اۊنه بينيويشته أتؤ نقل بۊبؤسته کي مانليان-أ جخترأ شه کي آدمان نتانن اۊشان ٚ مانستن آو ٚ جير تنفس بۊکۊند ولي برخي رواىتان ٚ مئن ني أتؤ گده کي مانلي ايته بخش جه خۊ نيرۊ ؤ توانايي-أ به انسان بخشه تا بتانه خۊ مانستن آو ٚ جير نفس بکشه ؤ اۊن ٚ أمرأ زيوش بۊکۊنه.   
مانلي أفسانه ويشتر دابان ٚ مئن جه آشۊريان ؤ بابِل ٚ تمدؤن تا دئبار ٚ ىۊنان شأ دئن. اي سري اۊرۊپايي أفسانه‌ئن ٚ مئن مانلي تانه آدمان-أ به اۊشان ٚ ناجه فأرسانه ؤ ژاپؤن ٚ مئن ني مأرۊف ايسه کي مانلي گۊشت تانه باعث جواني ؤ أبدي زيوش ببه.

بندانگشتی|چپ|250px|مانلي نقاشي ايته خانه در ٚ سر، پرتغال ٚ مئن

برخي گده أ خيالي آوزئو-أ چأکۊدن اي سري آوزئو پستانداران ٚ وأسي، دۊگانگ ٚ مأنستن بۊ کي دریا ساحل ٚ ورجأ خۊشان ٚ زاکان-أ شير فدأدي ؤ اۊ زمات آدمان ٚ مأنستن جلوه بۊکۊده بؤن.

## سربس

جرگه:أساطير
کاسپي زوانان

بندانگشتی|کاسپي زوانان ٚ محدۊده
**کاسپي زوانان** ىا **کاسپين ٚ زوانان** ايته جرگه جه زوانان ايسه کي ايراني زوانان ٚ گۊده مئن قرار دره. اي زوانان ويشتر ايران ٚ کليسا ؤ آذرباىجان ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني گيلکي ؤ مازندراني ؤ تالشي، هلبت دئباخي گۊىشان ؤ زوانان، سمناني، زازاکي، گۊراني، هأؤرامي ؤ سيوندي مۊرسؤن ني کاسپي زوانان ٚ جرگه مئن قرار گيرن. کاسپي زوانان، هئچ کمتان کيشور ٚ رسمي زوان نيئن. هأتؤ ني زازائن ٚ زوان، کي کاسپي درىا ٚ نسا جي تۊرکيه مۊهاجرت بۊگۊدن، هسأ ني زازاکي زوؤن ٚ أمرأ گب زنن ؤ رۊشن ایسه کي زازاکي زوان ني کاسپي زوانان ٚ أمرأ ايته بۊنه دأره.

## سربس

# https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages
# https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86
# https://iranicaonline.org/articles/dimli
أمير سرخۊش

بندانگشتی|أمير سرخۊش
**أمير سرخۊش** (بزارۊج ۳۰ مئي ۱۹۹۱، کرج ٚ مئن) ايته ايراني اسنؤکر باز ايسه.

## بيرۊني خال

* امير سرخوش snooker.org تي
* امير سارڪوش snookerdatabase.co.uk تي

جرگه:بازي‌ئن
مثل

بی بی از بی چادری خانه نشینه

کو باید دکلایه دریا پورا به

فلفلکا شلشلا
بی بی از بی چادری خانه نشینه

بی بی جه بی‌چادری خانه نشینه.

أه مثل اۊ زمت کارأگيته بئه کی آدم جه ناچاری مجبور بئه  سخت ٚ شرایط أمرأ کنار بایه. یعنی اگر او امکاناتا داشتی بیشتر پیشرفت کودی. مثل ایتا خانمی کی اگر چادر بداشته‌بی خوره بیرون شویی و بجای انزوا و خانه نشینی، تنستی بیرون بشه خرید بوکونه یا مثلاً خو همسادانه آمره معاشرت بداره.
کو باید دکلایه دریا پورا به

کو باید دکلایه دریا پورا به
أه مثال وقتی کاربرد دره کی آدم ایتا خلأ خو زندگی میان بیدینه، ناچار ببه اونه جبرانه واسی خیلی زیاد هزینه بوکونه. هتویی کی مثلا کوه به او بزرگی باید فیوه تا دریا با اونه سنگ و کلوخان بتنه ببه زمینه صافه مانستن.
فلفلکا شلشلا

فلفلکا شلشلا یعنی وقتی ای نفر از شومان ایراد بنی‌ایسراییلی گیره و الیکی بهانه‌تراشی کونه تا شمی کار بی‌ارزش ببه اونه جواب أه مثله کی های تو گی فلفلکاشلشلا، یعنی الکی ایراد گیفتن دری و ایچیه تره زیادا کودی مثل اونی کی الیکی از غذا ایراد گیره گه کی آن فلفل زیاد دره و شلا بسته.
پالرمو ايف سي

**پاليرمو فٽبال ڪلب** ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي.**پاليرمو فٽبال ڪلب** ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي.
بريتني اسپيرز

جایگزین=|بندانگشتی|بريتني اسپيرز، ۲۰۱۳
**بريتني جين اسپيرز** (اينگيليسي زوؤن أجی: Britney Jean Spears؛ بزارۊج ۲ دسامبر ۱۹۸۱) ايته آمريکايي خانشگر ؤ ترانه‌سرا ايسه. اۊن-ه به عنوان پيله‌ترین هۊنرمند جهان شناسيدي.

جرگه:خؤندنکسؤن