زؤحل

frameless|left|وسط

**زؤحل** (نماد: ) خۊري منظۊمه دۊوؤمي پيله سىاره مۊشتري پسي ؤ خۊري منظۊمه شيشؤمي سىاره خۊر ٚ فاصله نظر ٚ جه ايسه. 
زؤحل ايته پيله گازي سىاره ايسه ؤ با أنکي أن ٚ حجم پۊر پيله ايسه ولي اۊن ٚ جرم زيمي ۹۵ ته جرم ٚ أندره. زؤحل زيمي اي هشتؤم ٚ چگالي-أ دأره کي آو ٚ چگالي جه ني کمتره. ايته کامل ٚ رۊج زؤحل ٚ دۊرۊن ۱۰ ساعت ؤ ۳۹ دئقه ؤ اۊن ٚ ايته سال زيمي 
۲۹,۵ ته سال ٚ أندر طۊل کشه. زؤحل ٚ استوايي مدار ۲۷ درجه ايسه ؤ اۊن ٚ زاويه تغييرات خۊر ٚ نسبت، زيمي-أ مأنه ؤ زيمي مأنستن شأ چار فصل-أ اۊن ٚ مئن دئن. زؤحل ٚ جرم مۊشتري جرم ٚ مأنستن گاز ٚ جه ايسه ؤ ويشتر ني هيدرؤژن ٚ جه تشکيل بۊبؤسته ؤ ايبچه ني هليؤم ؤ متان اۊن ٚ دۊرۊن دره. 

زيمي شو ٚ آسمان ٚ مئن، زؤحل خۊ پيله أبعاد ٚ وأسي تقريباً پۊر سۊ بيده به. زؤحل خۊ حلقه‌ئن ؤ قمران وأسي جلوه خاصي دأره ؤ معرۊف ايسه. زؤحل پۊر مۊشتري-أ مأنه ؤ اۊشان ٚ أصلي فرخ زؤحل ٚ حلقه‌ئن ايسه.

## زؤحل ٚ باره
زؤحل ايبچه مۊشتري جه کۊچي‌تره ؤ اۊن ٚ جرم ني مۊشتري جه کمتر ايسه. زؤحل ٚ جرم زيمي ۹۵ ته جرم ٚ أندر ايسه. زؤحل خۊري منظۊمه جرمان ٚ مئن سوؤمي پيله جسم، جرم ؤ حجم ٚ نظر ٚ جه ايسه.
زؤحل-أ **گازي غۊل** لقب بدأده، چؤن اۊن ٚ سطح ويشتر گاز ٚ جه تشکيل بۊبؤسته، ولي مۊمکن ايسه کي ايته جامد ٚ تۊشک بدأره. 
زؤحل ٚ ميانگين ٚ چگالي، باخي خۊري منظۊمه سیاره‌ئن ٚ نسبت، کمترين ايسه. أگر بتانيم زؤحل-أ ايته پيله دریا مئن تأوأديم زؤحل آو ٚ سر مانه ؤ بيجير نيشه.
زۊحل ٚ دۊرۊني ترکيبان ايحتمالاً مۊشتري-أ مانه ؤ اۊن ٚ عناصر-أ ۷۴٪ هيدرؤژن، ۲۴٪ هليؤم ؤ ۲٪ سنگين ٚ عناصر حدس بزئده. أ ترکيب تقريبا خۊر ٚ ترکيبات-أ ني مأنه. تخمين بزئد کي زؤحل ايته کۊچي سنگين ٚ تۊشک، ۲۰ هيزار کيلۊمتر قؤطر ٚ أمرأ دأره کي اۊن ٚ جرم ني ۲۰Mφ معادل ايسه.

## مدار
زؤحل ٚ فاصله خۊر جه ۹,۵۳۹ نؤجۊمي واحد-أ (هر ايته نؤجۊمي واحد ۱۵۰,۰۰۰,۰۰۰ کيلۊمتر ايسه) رسه ؤ اۊن ٚ مداري دؤر ۲۹,۵ سال ايسه ؤ ايته مدار ٚ دؤر گرده کي زيمي أمرأ ۲,۴۸ درجه زاويه ساجه.
زؤحل ني مۊشتري مأنستن ايته پۊر أبر ٚ جو دأره. زوحل ٚ استوا، اۊن ٚ مداري صفحه أمرأ ۲۶ درجه ؤ ۴۵ دئقه زاويه دأره ؤ أن باعث به کي اۊن ٚ قؤطبان هر ۱۵ سال ايته وار زيمي سمت واگردئد. زؤحل چؤن پۊر خۊ دؤر گرده اۊن ٚ قؤطبان ايبچه پأخت ايسد ؤ أ سیاره ايته کامل ٚ کؤره نما-یأ نأره ؤ اۊن ٚ قؤطبي ؤ استوايي مداران ٚ شؤعاع ٚ نسبت ۱۰/۹ ايسه.

[بندانگشتی|چپ|زؤحل ؤ [خۊر ٚ فاصله ويشتر جه ۱,۴ ميليارد کيلۊمتر ايسه. زؤحل ٚ ايته کامل ٚ گردش خۊر ٚ دؤر ۱۰,۷۵۹ رۊج ىا ۲۹,۵ سال طۊل کشه]]

## جو
زؤحل ٚ جو ٚ ساختار کمرقیش-أ مأنه کي استوا مؤوازات ايمتداد دأره ؤ مۊشتري-أ پۊر شبيه ايسه. زؤحل ٚ جو ٚ ترکيب ني مۊشتري أمرأ پۊر اشتراک دأره. تا هأسأ متان، آمۊنياک، اتان، فؤسفين، استيلن، متيل استيل، پرؤپان ؤ هيدرؤژن-أ بيافتد. زؤحل خارجي لايه ۹۶/۳٪ هيدرؤژن ؤ ۳/۲۵٪ هليؤم دأره. زؤحل ٚ أبران مۊشتري مأنستن نارنجي ؤ زرد ايسد ؤ زؤحل ٚ مئن چؤن اۊن ٚ دما کمتره، أبران اۊن ٚ جو ٚ مئن بيجيرتر جه مۊشتري قرار گيره.

## زؤحل ٚ قمران
زؤحل ويشترين قمران-أ خۊري منظۊمه سیاره‌ئن ٚ مئن دأره. أ سیاره ۸۲ ته قمر دأره کي اۊشان جه ۵۳ ته معرۊف‌تر ايسد ؤ رسمي نام دأرده. تيتان ۵,۱۵۰ کيلۊمتر قؤطر ٚ أمرأ، زؤحل ٚ قمران ٚ مئن پيله‌ترين ايسه. رئا، ديؤنه، تتيس ؤ یاپتۊس ٚ قمران ٚ قؤطر ني ۱,۰۵۰ کيلۊمتر تا ۱,۵۳۰ کيلۊمتر ٚ بین ايسه. رئا قمر خؤره ايته سيوا حلقه‌اي سيستم ؤ أتمؤسفر دأره. باخي زؤحل ٚ قمران پۊر کۊچي‌تر ايسد ؤ ۳۴ ته جه اۊ قمران ٚ قؤطر، ۱۰ کيلۊمتر ٚ جه کمتر ايسه. ۱۴ ته دئه قمر ني دأره کي اۊشان ٚ قؤطر ۱۰ تا ۵۰ کيلۊمتر بین ايسه. 
زؤحل ٚ قمران نام-أ ويشتر یۊنانی کؤنه اؤسطۊره‌ئن ٚ جه بيگيتد. تيتان خۊري منظۊمه تنئا قمر ايسه کي أتمؤسفري دأره کي شيميايي کۊنۊشان اۊن ٚ مئن أنجام گيره ؤ هأتؤني تنئا قمري ايسه کي هيدرؤکربؤن ٚ دریاچه-أ دأره.

۲۰۱۳ ژۊئن ۶ مئن دانشمندان تيتان ٚ أتمؤسفر ٚ جؤر هيدرؤکربؤناني بيافتد کي زيوش ٚ زمينه-أ ايجاد کۊنه. ۲۰۱۴ ميلادي سال ٚ آوريل ٚ مئن ناسا مؤحققان خَوَر بدأده کي ايته تازه قمر زؤحل ٚ حلقه مئن چأگۊده بؤستن دره.

جانۊس ؤ اپميتيؤس دۊته جه زؤحل ٚ قمران ايسد کي ايته جالب ٚ خاصيت دأرده. أ قمران ٚ مدار پۊر مشابه ايسه ؤ هر چار سال اي وار اۊشان ٚ فاصله کم-أ به ؤ پۊر نيزيک بد. زماتي کي اۊشان ٚ نيزيک-أ بؤستن صۊرت گيره، جاذبه‌اي کي دأرده باعث به کي اۊشان ٚ گردستن ٚ مدار ٚ جا عوض-أ به. 

ميماس ايته جه زؤحل ٚ کۊچي قمران ايسه کي ويليام هرشل ۱۷۸۹ ميلادي سال ٚ مئن اۊن-أ کشف بۊگۊده. أ قمر کي پۊر کۊچي دانه ايسه ؤ اۊن ٚ نما ايته پت ٚ خۊله بزه ديم-أ مانه، مرگ ٚ ستاره نام ٚ أمرأ معرۊفه ؤ شأ ايته پيله خۊله-یأ اۊن ٚ سطح ٚ سر دئن کي اۊن پأني ۱۳۰ کيلۊمتر ايسه ؤ احتمالا ايته آسماني جرم أ قمر ٚ مئن بکفته ؤ اۊن-أ ايجاد بۊگۊده.

## زؤحل ٚ حلقه‌ئن

زؤحل ٚ حلقه‌ئن أ سیاره سطح ٚ جه  ۱۱,۲۰۰ کيلۊمتر فاصله دأرده.
أ حلقه‌ئن ٚ جنس ويشتر یئخ ؤ سنگ ؤ خاک ؤ خؤل ٚ جه ايسه ؤ اۊن ٚ ذرات ٚ أندازه ني پۊر متغیر ايسه. زؤحل ٚ حلقه‌ئن ٚ پأني ۲۸۰ هيزار کيلۊمتر-أ رسه ولي اۊشان ٚ ضخامت اي کيلۊمتر ٚ جه ويشتر نيه، هأن ٚ وأسي أگر زؤحل ٚ پألۊ جه اۊن-أ بيدينيم، اۊن ٚ حلقه‌ئن-أ نشأ کامل دئن ؤ ايته باريک ٚ خط فقط معلۊم ايسه. زؤحل ٚ حلقه‌ئن با أنکي ضخيم نيئد ولي پۊر پأن ايسد ؤ اي سري جه اۊن ٚ حلقه‌ئن ٚ پأني زيمي تا مانگ ٚ فاصله أندر ايسه. 
مۊشتري ؤ نيپتۊن ؤ اۊرانۊس ني حلقه دأرده ؤلي چؤن اۊشان ٚ حلقه تراکؤم گلف ايسه خؤب مألۊم نيئد ؤ زؤحل ٚ حلقه‌ئن-أ بئتر شأ دئن. دانشمندان حدس زنئده کي قديم ٚ زمات ايته قمر بۊشؤ زؤحل ٚ ورجه ؤ زؤحل ٚ جاذبه اۊن-أ متلاشي بۊگۊده ؤ زؤحل ٚ حلقه‌ئن-أ چأگۊده. زؤحل ٚ حلقه‌ئن سۊ-یأ پۊر واتاوانئده کي احتمالا اۊشان ٚ کم سني وأسي ايسه. زؤحل ٚ حلقه‌ئن-أ ترتيب ٚ مئن لاتين ٚ حرفان ٚ أمرأ نام بناده؛ ای، بي، سي، دي، اي، اف ؤ جي. أ حلقه‌ئن ٚ مئن سه ته شکاف نهأ؛ آنکه، کيلر ؤ مکسول ؤ ايته پيله شکاف کي اۊن ٚ نام کاسيني ايسه.
بندانگشتی|چپ|ايته ماورابنفش ٚ تاتايي شکافان ٚ جه. آنکه شکاف سۊرخ ٚ أمرأ مألۊم بۊبؤسته
گاليله أولي کس بۊ کي ۱۶۱۰ سال ٚ مئن زؤحل ٚ حلقه‌ئن ٚ نۊکته-یأ بفأمسته. گالیله أول فکر گۊدي کي أ حلقه جامد ايسه ؤ هأسأ ني ثابت بۊبؤسته کي اۊن ٚ جنس سنگ ؤ یئخ ٚ جه ايسه ؤ اي سري جه اۊن ٚ ذره‌ئن ايته اۊتۊل ؤ ايته خانه أندر ايسد. زؤحل ٚ جاذبه باعث به کي أ حلقه‌ئن هميشک ايته ثابت ٚ شکل ٚ مئن زؤحل ٚ دؤر بماند.

### کاسيني
بندانگشتی|چپ|کاسيني شکاف

۱۶۷۵ ميلادي سال ٚ مئن جۊواني دؤمنيکؤ کاسيني کي ايته ايتاليايي أخترشيناس بۊ، بفأمسته کي زؤحل ٚ حلقه‌ئن دۊته واوين ٚ جه تشکيل بۊبؤستده ؤ اۊشان ٚ مئن ايته فاصله نهأ. أ فاصله کاسيني شکاف نام بيگيته ؤ تيتان ٚ جاذبه وأسي کي ايته جه زؤحل ٚ قمران ايسه ايجاد بۊبؤسته. کاسيني پأني ۴,۷۰۰ کيلۊمتر-أ رسه. هأسأ معتقد ايسد کي زؤحل ٚ حلقه‌ئن چارته واوين دأرده ؤ اۊن ٚ داخلي واوين ٚ سۊ گلف ايسه ؤ اۊن ٚ بيرۊني واوين ويشترين سۊ-یأ دأره ؤ اۊن ٚ قؤطر ني ۱۴۰,۰۰۰ کيلۊمتر ايسه.

## سربس
جرگه:خۊري منظۊمه