open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بی بی کلا

روستای بی بی کلا شهرستان قائمشهر استان مازندران ==  
بی بی کلا نام روستایی است در منطقه بالاتجن شهرستان قائمشهر. این روستا با روستاهای نوکلا، دیزآباد، حاجی کلا، و نوگیری همجوار می باشد تعداد خانوار فعلی روستا حدوداً 13 الی 15 خانوار می باشد البته جمعیت اصلی آن بیشتر از تعداد یاد شده میباشد جوانان روستا بدلیل اشتغال در شهر های اطراف مجبور به ترک روستا شده اند اصلیت 90 درصد اهالی روستا از روستای کمرپشت شهرستان سواد کوه می باشد تمامی اهالی روستا به شغل کشاورزی از نوع باغداری انواع مرکبات و برنجکاری( اغلب به اندازه مصرف خودشان نه برای فروش) مشغول میباشند. نام خانوادگی 95درصد اهالی روستا احمدی می باشد و خانواده های محترم گراییلی و رهبر و شاکری و گرجی نیز بواسطه وصلت با این قوم در این روستا ساکن می باشند.جهت کسب اطلاعات بیشتر به آدرس زیر مراجعه شود
 www.bibikola.blogfa.com
نویسنده: بهزاد احمدی نسب
ابوموسی

ابوموسی ایتا ایرانی جزیره خلیج فارسه میان ایسه. امارات نسبت به أ جزیره ادعای مالکیت داره و ایبارم سال 1980 میلادی به شورای امنیت شکایت بوکود که شورای امنیت أنی حرفانه قبول نوکود و بوگوفت که أن جزیره ایرانیشین ایسه.
http://en.wikipedia.org/wiki/Abu_Musa
فارس ٚ خليج

**فارس ٚ خليج** (فارسي مئن: خلیج فارس) ایته دریا ايسه گه آسيا خۊرخۊس نهأ. أن ٚ تاريخي نام فارسي مئن «دریای پارس» یا «شاخاب پارس» ايسه.
فارس ٚ خليج ٚ پيلئکي ۲۳۳,۰۰۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه ؤ مکزيک ٚ خليج ؤ هادسؤن ٚ خليج ٚ پسي، دۊنیا سوؤمي پيله خليج محسۊب به. فارس ٚ خليج خۊرتاو ٚ جه هؤرمؤز ٚ تنگه ؤ عۊمان ٚ دریا أمرأ هند ٚ اۊقیانۊس-أ فأرسه ؤ خۊرخۊس ٚ جه ني أروندرۊد ٚ دلتا-یأ گه أن ٚ خۊرخۊسي کلسيا ساحل-أ تشکيل دنه همجوار ايسه.
ایران، عۊمان، عراق، سعۊدي عربستان، کؤویت، عربي ايجؤنأبؤ ايمارتان، قطر ؤ بحرین کيشوراني ايسد گه فارس ٚ خليج ٚ ورجه نهأده گه أ کيشوران ٚ مئن ايران ويشترين همجواري-أ فارس ٚ خليج ٚ أمرأ دأره. 
أ خليج ٚ دۊرۊن نفت ؤ گاز ٚ منابع درد ؤ أ خليج ايقتصادي ؤ نظامي نظر ٚ جه پۊر أهميت دأره.

## فارس ٚ خليج ٚ سربسان
خلیج فارس ایتا جه مؤهمˇ سربسانه دۊنىا نفت ؤ گازˇ ميان. جغرزˇ نفت ؤ گاز، أنˇ مرواریدم جهانˇ میان معرۊفه.

## منظره‌ئن
هتو هم مناظر جذاب زیادی داره که از أن میان شه به سواحل مرجانی و یونانی کشتی که حدود 50 سال پیش، جزیره کیشا نزدیکی به گل بینیشست اشاره کودن. 

## نام
تا حدود سال ۱۹۶۰ میلادی همه کشوران دونیا از جمله کشورای عربی أن خلیجا ، خلیج فارس(به عربی: الخلیج الفارس) گوفتید تا أن کي دهه شصتˇ میان جمال عبدالناصر (مصرˇ رئیس جؤمۊر) أنی واستی که محمدرضا شاه،  عربان ؤ اسرائیلˇ جنگˇ میان،  اسرائیلˇ جي حمایت بۊکۊد، پیشنهاد فده کي أنˇ جا پسي اعراب جه** خلیج العربی** به جایˇ خلیج فارسی استفاده بۊکۊنید.  در صۊرتي که تمامˇ نقشه یان تا اون سال از عبارت خلیج  استفاده بوگوده بون.  هسا هم تمام زوانان ویکیپدیا میان به جز عربی ویکیپدیا از عبارت خلیج فارس یا خلیج ایران استفاده بوگودن. حتی مصری ویکیپدیا میانم از خلیج فارس استفاده بوبوسته. درتازه ترین نسخه از یونسکو کتابه میان عبارت خلیج اه ابراهه واسی درج بوگودید. واو چیزی هم که در تمام شبکه هان معتبر جهان به کار گرفته به از جمله سی ان ان,عربی وانگلیسی بی بی سی,الجزیره,العربیه,فرانس24 هه عبارت خلیج ایسه.


پرونده:Persian-gulf-dubai-mus.JPG|ایتا نقشه امارات میان که کلمه فارس(persian) لاک أمرا پاک بوبوسته و فقط واژه خلیج(gulf) بمانسته
پرونده:Persian Gulf by Gamal Abdel Nasser.jpg|جمال عبدالناصر دستخط که قبل از سال 1960 از عبارت خلیج فارس استفاده بوگوده
پرونده:Saudi map of Persian gulf 1952.jpg|ایتا نقشه مربوط به قبل از دهه 60 میلادی که وابسته به عربستان سعودی شرکت نفت(ارمکو) ایسه
پرونده:Persian golf in 1689 world map-red-arrow.TIF|ایتا قدیمی نقشه که أنه میان خلیج فارس بینیوشته
پرونده:UN Persian Gulf.jpg|سازمان ملل بیانیه به استفاده بوگودن از عبارت کامل خلیج فارس



## بيريني خال
* خليج فارس، اينگيليسي ويکيپديا مئن
*جدل، خليجˇ فارسˇ نؤمˇ سر

## سربس
رده:خليجؤن
رده:سياسي جؤغرافي
اؤکهازاما

**اؤکِهازاما** ايته جنگ ٚ نام ايسه گه ژاپؤن ٚ  سنگؤکۊ زمات ؤ ۱۲ جۊن ۱۵۶۰ ميلادي، اؤدا نؤبۊناگا ؤ ايماگاوا یؤشیمؤتؤ بین سرأگيفته. 
بندانگشتی|چپ|250px| ایماگاوا یوشیموتو آستانه، ناگویا مین.

## اؤکهازاما جنگ

ایتیفاق دَکفتِ سال 1560 ژاپون میَن و اودا نوبوناگا بتَنَستِ پیروزی اَمره بر ایماگاوا یوشیموتو، جای بیگیره پیشگام فیودالی جنگان درسِنگوکو دوره.
می یا ژوین 1560 مین، ایماگاوا یوشیموتو خو سپاه سی و پینج هزار نفریَ  اَمره تصرف کیوتو واستی، اوستان اُواری دورون که اودا كوگا شین بو وارِدَ بوسته. ایماگاوا خو اوردوگاهَ ایتا دامون و خوکه گُمارجا که دِنگاکو هازاما نام داشتی برپا بوگوده. نوبوناگا خو خبرچینانَ که اوسی بوگوده بو بِفَهمَست. واکنش نشان ده و خو سپاهَ  ایپچه دوشمن اوشتَر به ایتا بوقازنشوجی نام بَره. نوبوناگا حشر و مايه دار، نسبت به دوشمن ایتا به ده بو و او خواستی از روبرو دوشمَنَ فوتورک زنه که خودکشی مانِستی. نوبوناگا خلابران و پيله كسان پیشنهاد کونید بشه خُره تسلیم بوکونه ولی اونِ دیل قرص بو که ایماگاوا کَله بَستَ فوتورک بزنه.

## کَلِه گیفتن

نوبوناگا هزار و پونصد نفر اَمرَه  راه دَکَفته ولی ایپچه از خو سربازانَ بوقا دورون داره و اوشانه دستور ده کی ایتا عالمه خوشانه بیدوق و پرچمه جور بدارید. تا دشمن فریب بُخوره که اصلی سپاه بوقا دورونید.کوچی اودا حشر و مايه دار، دامون میَن، ایماگاوا کَله بَست  نزدیکَ بوستید. 

ایماگاوا ساموراییه‌ٰن چوم براه فوتورک خوردنَ نشدید. زَواله آفتاب بو. تاریخی نوشتِه‌ٰن بوگوفتید ایماگاوا خو گذشته پیروزین واستی جشن بگیفته بو. آواز و چپلا زئن و ساکی. بعدازظهر گورخانه و وارش بیگیفته. هینگامی وارش تومانه بو. نوبوناگا سربازان راه دَکفتید شومالِ کَله بست. 
ایماگاوا سربازان خوشانه نظم از دست دیهید اودا سربازان جولو. ایماگاوا چپِ سپاه بی دفاع و یاور بُوبوسته و ایماگاوا یوشیموتو هم خبر نشتي ، و گومان گودی خو سربازان توره سر ببُوستید ولی ایپچه گُذره به دوشمن فوتورک پی بره ولی خیلی زمات نگذره ایتا سامورایی خو پیشدارِ اَمره اونَ از پای درآوره و دِه ایتا سرباز هم یوشیموتو سَر واوینه.

جنگ که تومانه بوسته ایماگاوا سربازان که جنگ میَن جیویشته بيد. وارد اودا سپاه بُبوستید توکوگاوا ایاسو  جه اوستان میکاوا، جه پیله کسانی بو که به  نوبوناگا بِپیوست و خیلی زماتَ اونه وفادار بو و تا او وختي که نوبوناگا زنده بو اون ورجا بیسا.

## ژاپون پيله جنگاوران
* اودا نوبوناگا
* ایماگاوا یوشیموتو
* توکوگاوا ایاسو
* تاكدا شينگن
* يوسوگي كنشين
* تويوتومي هيديوشي

## ژاپون پيله كوگاه‌ٰن
* اودا كوگا
* ايماگاوا كوگا
* تاكدا كوگا
* توگوگاوا كوگا
* داته كوگا
* شيمازو كوگا
* هاتوري كوگا
* هوجو كوگا
* يوسوگي كوگا

## منبع
فگيفته بوبوسته جه انگليسي ويكي پديا ايله جار بوگودهان

رده:تارئخ
رده:ژاپون تارئخ
جرگه:جنگان
وارکرافت

**وارکرافت** (اينگيليسي ميئن: Warcraft) يک سري بازي ويدئؤيي ؤ داستاني کيتابؤن ؤ فيلم ؤ دئباخي رسانه'نˇ نؤمه ؤ بيلزارد اينترتيمنتˇ کۊمپاني شي ايسه.
 
## سربس

جرگه:کامپيۊتري بازئن
پابلۊس

thumb|left|300px|پابلۊسˇ أجزا:۱- فيلتر (مۊشتک) ۲- فيلتر فيويج  ۳- تنباکۊ کاغذ  ۴- تنباکۊ

**پابلۊس** يا **پابرۊس** يا **سيکار**،  ريجه-ريجه بۊبؤ پابرۊس (تۊتۊن يا تنباکۊ) ولگه کي  يته نازۊکˇ کاغذˇ مئن اۊنه فيويچنن ؤ معمۊلا اينˇ دۊده فۊدۊشنن. اينگيليسي ميئن يه چۊله پابلۊسه دۊخؤندنن **سيگارت**. اۊشؤن يه چۊله **ولگˇ پابلۊسه** گۊنن **سيکار**. اينˇ کأرأگيتنأني ايطؤره گه يک طرفه واگيرؤنئنن (آتش أجي) ؤ اۊ طرفˇ أمرأ گه فيلتر يا مۊشتک دأنه ديۊئه خۊشؤنˇ ريه'نˇ دؤرين فۊدۊشنن ؤ اصطلاحا اي عمله گۊنن **فۊدۊش زئن** يا **پؤک زأن** يا **کام گيتن**. تنباکۊ مئنˇ ديۊ آدمˇ جؤنˇ مئن يکجۊر خفيفˇ مسمۊميت چأکؤنه کي مسمۊميت سرخۊشي ؤ کئف دأنه.

## سربس

جرگه:دۊخانيات
هسا شعر

هساشعرایته ازجدیدترین سبکان شعرگیلکی ایسه که توسط روشنفکراناگیلانی بوجودبمو. از معروف ترین شاعران اه سبک شه به جلیل قیصری اشاره کودن.اه سبک شعر مانندسبک هایکوی درزوان جابنی ایسه.ایته نمونه از هساشعردرجیر بمودره.                       میوه اره یه بارد دار.او روزکه چن می دسفارس نیه.
رده:حىاتي وانويسؤن
کار آموزی

کارآموزی ایته نوع نظام آموزشی ایسه که در آن به کارآموزان با توجه به مهارت‌های مورد نیازشان، آموزش داده بِه. دوره‌ان کارآموزی شامل مشاغل صنعتی و یا آموزش به افرادی که به 

دنبال مجوز برای فعالیت در یک حرفه ایسه اید، بِه. کارآموزان، مهارت‌های مورد نیاز در پیشه خوشان را در دوره‌ان کارآموزی آموزش بینید. معمولا بیشتر آموزش‌های دورهٔ کارآموزی، در 

حین کار برای یک کارفرما -که آموزش کارآموز را برعهده داریدی- انجام گیره؛ در عوض آن، کارآموزان نیز پس از کسب مهارت‌های لازم، برای مدت معینی که بر روی آن با کارفرما به توافق 

رسیدی، کار خود را در محل، ادامه دِهن. به منظور پیشرفت بیشتر در دوره‌ان، آموزش‌های نظری نیز در آن‌ها گنجانده می‌شوند که به شکل رسمی در دوره‌های ۴ الی ۶ ساله، در محل کار و 

همچنین در آموزشگاه‌های فنی و حرفه‌ای یا دانشگاه‌هان، در حالی که همزمان زیر نظر کارفرما اِیسِاِید، انجام گیره. 

## پیوند به بیرون
* سامانه ملّی کارآموزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

## منابع
* 

رده:کار
رده:استخدام
رده:روش‌های یادگیری
پایین ارکم

ارکم شامل دو روستا از روستاهای اشکورات شهرستان رودسر می باشد و خود شامل دو روستای بالا ارکم و پائین ارکم می باشد. برای دریافت اطلاعات بیشتر به سایت www.orkom.ir مراجعه نمائید
نسا

**نسا** یا **نسۊم** ايته جه چارته أصلي جهتان ايسه ؤ نخشه‌ئن ٚ مئن معمۊلا اۊ فلش کي بيجير-أ نيشان دهه نسا ايسه. نسا کلسيا مقابل ايسه ؤ خۊرخۊس ؤ خۊرتاو ٚ أمرأ °۹۰ زاويه تشکيل دهه ؤ خؤره ني  °۱۸۰ زاويه مئن نهأ.

## سربس
تره اۊچين (آلبؤم)

**تره اۊچين** ىته رپي آلبۊم  ايسه،  که اؤ.پي اي آلبۊمه به گيلکي بۊخؤنده. اي آلبۊمˇ مأسمک سرگرمي ؤ فانه.

تره اۊچين ىعني تره تي ديلخا سيوا بکۊن. 
## تره اۊچينˇ آهنگؤن
#تره اۊچين (اينترؤ) 
#رشتˇ جادوىي
#من تي رافا ايسٚم
#سۊکۊتˇ رشت
#ناقۊلا
#رشتˇ خلاق
#پىکان ۴۸
#كنارˇساحل
#پؤمپˇ  آب
#رپˇ گيلˇ پئر (اؤترؤ)

## سربس

رده:گيلکي رپ
رده:رپ
رده:مۊزيک
کبير داعي

**داعي کبير** ىا **کبير داعي**، **حسن بن زىد** أصلي نؤم أمرأ، علویان ِ اولین داعی بؤ.

## منبع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 

رده:تارئخ
مرکزي زازاکي

thumb|left|مرکزي زازاکي سۊرخ ٚ رنگ ٚ أمرأ
**مرکزی زازاکی** (زازاکي مئن: Zazakiyê Merkezi) ايته گۊیش زازاکي زوؤن ٚ جي هيسه.

## سربس
جرگه:زوان
جرگه:زازاکي زوان
زازاکی ویکیپدیا

thumb|left|زازاکی ویکی‌پدیا|480px
**زازاکی ویکی‌پدیا** (زازاکی جه: **Wikipediya Zazaki,Ensiklopediya Xosere**, *زازاکی ویکیپیدا،آزاه دانوشنامه*) ویکی‌پدیای وب‌گاه ِزازاکی زوون نسخه هسته. زازاکی زوون ۱۹ اوت ۲۰۱۱ گادِر ۱۷،۴۰۰ مقاله جه ویشته داشته و ویکی‌پدیائون رج دله صدُمی بی‌یه.
خمیران زاهدان

خُمیران زاهدان دوران قاجار درون ایتا از مکانهای مرکزی و اصلی رشت بو. محله‌های حاجی‌آباد، بادی‌الله (بدیع‌الله)، ساغری سازان، دانشسرا، خواهر امام، سوخته تکیه، سومابیجار (صومعه بیجار)، زرجوب، یهودی تپه، جیرباغ، باغ شاه و نصیرآباد از بخش های اَ محله بزرگ ایسه.

دوران قاجار مقر کارگزاری گیلان ( وزارت خارجه  گیلانِ نمایندگی) در هَ محله و در او زمان کی قرق کار گزاری گوفتید بو. تعداد بسیاز زیادی از مشاهیر و اشخاص معروف در محله خمیران زاهدان جا ساکن بید.
مشاهیر خمیران زاهدان

آیت‌الله شیخ محمد زاهد خمیرانی و آیت‌الله شیخ محمد علی زاهد خمیرانی و سایر بستگان-امین دیوان لاهیجی - اکبر خان بیگلربیگی، صادق خان اکبر سردار معتمد، فتح الله خان اکبر سردار منصور و سایر اشنه وابستگان خاندان اکبر - میرزا موسی نایب رشتی، میرزا زکی نایب، میرزا نصیر طایفه (حاجی حاکم) و سایر وابستگان خاندان سمیعی - حاج ملا رفیع شریعتمدار و اشنه بستگان - حاج ملا محمد خمامی - حاجی محمدحسن معین التجار- حاج ابوالحسن ملک التجار - روس قونسول در رشت و نیز  «جمهوری فرنگی» خانه(؟).

قدیمی محلات نام در شهر رشت اکثراً سفرنامه های میانی ذکر بوبوسته و غالباً با هَ نام دوخواده بیدی .
پولندبال

thumb|200px|User-generated representation of Polandball. 

**پولند بال** یا کانتری بال ایته یوزر بستّه اینترنتی میم ایسه کی آلمونی ایمجبورد جی 2009 سال نیمه دوووم مین نشات بیته. ای میم خیلی آنلاین کامیکون مین بمه، و یک ته شخصیت کروی نوشون ده نه کی شکسته انگلیسی حرف زنه و میلی تعصوبات و جهونی روابیط مسخره کونه.

## Themes
thumb|upright|left|یک ته پولند بال بایرن وسی.
پولندبال لهیستون هواپیمای سوقوط بود کی ایشون رییس جمهوره بکوشته. 

بعضیشون از ای نشات گینن کی روسیه تینه بوشون فضا ولی لهیستون منه.

## باقی کیشورون
thumb|right|upright|بریتانیایی روش

## External links

* Polandball at Knowyourmeme.com
* Polandball at militaryphotos.net
کورمیشکان

**کورمیشکانی ِعید** (زازاکی جه: **Roşanê Kormışkan**) اتا زازاکی عیدی‌روز هسته. کورمیشکان تاریخ هر سال مارس ِماه دلوئه. این عيد ره زازایان خله تحویل گرنّه.
زازاستان

**زازاستون** (زازاکی جه:**Zazaistan**) اتا غیررسمی بخش نوم هسته که ترکیه شرقی قسمت 
دلوئه و ونه مردِمون زازا هستنه
* شهرها ;
#الازیغ
#بینگول
#تونج‌ایلی
#دیاربکر
گيلان ٚ تاريخ

بندانگشتی|مارليک ٚ جام
**[[گيلان]]**، يته تاريخي منطقه‌أ گه گيلکان ؤ تالشان ٚ تاريخ-ه دربرگينه. گیلکان ؤ تالشان‌ ٚ زوان گيلکي ؤ تالشي‌ئه. گيلان ٚ سامان ٚ تاريخ ٚ ره کيتاباني نيأ گه گيلان ٚ سامؤن ٚ تاريخ-ه خؤرۊم ثبت بؤدن. اي سامؤن ٚ ساکنين يني گيلکان ؤ تالشان پۊر همسادگان ٚ تاريخ ٚ سر ؤ حتی خلافت ٚ سر اثر بنأن.
باستانشينأسي يأتئن گيلان ٚ مئن نشؤن دنن مارليک ؤ أملشˇ تمدنان سۊ هيزار سال پيشˇ شي هيسن. آثاراني گه گيلان ٚ مئن بيأته وکتن اي سامؤن ٚ مردۊمان ٚ شهرآئيني ؤ فرهنگ-ه نشؤن دنن. مادان ؤ هخامنشئن ؤ سلۊکئن ؤ اشکانئن ؤ ساسانئن ٚ دؤره مئن گيلان ٚ مردۊمان جۊز گاگلف هميشک خۊشؤن ٚ استيقلال-ه بپأسئن ؤ حفظ بؤدن ؤ يا نيمه مستقل بؤن.

اعراب ٚ فگن گۊدن ٚ دؤران ٚ مئن ني گيلکؤن ؤ تالشان خۊشؤن ٚ جي پۊر شهامت ؤ يارائي نشؤن بدأن ؤ گيلان ٚ استيقلال-ه بدأشتن. گيلانئن اي نتيجه ئبه برسئن گه مؤسلمؤن وکن ؤ وکتن ؤ ايسلام-ه شيعه مذهب ٚ أمرأ سرأيتن. گيلکان ؤ تالشان أوأيل زيدي-شيعه بؤن ؤ ايمه دؤنزه ايمامي شيعه' زيديه جا دؤجين بؤدن ؤ شيعه پۊر طرفدارترين مذهب گيلان ٚ مئن هيسه. شيعه‌مذهب ؤ پيلا حؤکۊمتاني چؤن زيارئن ؤ بۊيئن گه گيلک‌تبار هيسن گيلان ٚ مئن ٚ جي ورسأن ؤ حؤکۊمت بؤدن گه نه تنها پتشخارگر (گيلان،طبرستان،گرگان) ٚ مئن ولگه خئلي پيله سامانان ٚ سر تسلط دأشتن. بۊيئن مؤفق بؤبؤن عباسئن ٚ سر أني تسلط پيدا بؤنن. تۊرکان ؤ مغۊلان ٚ فگن گۊدن ٚ دؤره مئن ني گيلانئن خۊشؤن ٚ استيقلال-ه بدأشتن.

گيلان اسپي رۊ أمرأ به دۊ واوین يني بيه پيش ؤ بيه پس تقسيم بۊنأ بؤ گه بيه پيش کيايئن ٚ دس ؤ بيه پس اسحاقوندؤن ٚ دس دؤبؤ. دۊرۊسسه گه اي دۊتته حؤکۊمت قلمرؤ سر کسن ٚ أمرأ جار دأشتن ولي زماتي گه گيلان ٚ برجه جي دۊشمند خأسه بيه کسن ٚ أمرأ اتحاد دأشتن ؤ گيلان ٚ جي محافظت گۊدن. کيايئن ؤ اسحاقوندؤن، صفوئن ٚ دؤران ني چندين سال مستقل بؤن ولي زماتي گه صفوئن ٚ حاکم شاعباس بؤبؤ گيلان ٚ ره فگن بؤگۊد، اي زمت ٚ مئن خان احمد‌خان تمؤم ٚ گيلان ٚ کارکيا بؤ، خان احمدخان ٚ گيلاني مقاوت ؤ جار بؤگۊد، ولي شاعباس ٚ نيرؤؤن خئلي ويشتر بؤ ؤ خان احمدخان ؤ گيلانئن حقسأي ٚ وؤجۊد ٚ أمرأ، ديشکن بؤخؤردن‌. کيايئن ؤ اسحاقوندؤن صفوئن ٚ جي ديشکن خؤردن ٚ پسي مۊقۊفا بؤن ؤ صفوئن گيلان-ه تسخير بؤدن. ألبت اي تفاق ٚ پسي گيلانئن ٚ استقلال‌طلبي مئن ٚ جي نؤشؤ يؤ پۊر قيام گيلکان ؤ تالشان ؤ گيلان ٚ سامان ٚ مئن شکل بگيت گه حتی برخي قيامان بؤتۊنسن تمؤم ٚ گيلان-ه زماتي ره صفوئن ٚ جي پسأگيرن، غريب شا قيام، طالشه کۊلي قيام، حمزه خان ٚ تالشي قيام و... مۊسؤن. صفوئن ٚ  مۊقۊفا بؤؤن  ٚ پسي هدايت الله خان فؤمني به مدت ۲۸ سال گيلان ٚ استيقلال-ه پسأگيت ؤ گيلان ٚ کارکيا بؤ ولي سرأخر قاجاران اۊن-ه بکۊشتن ؤ گيلان-ه بيتن. أوولی جهاني جنگ ٚ مئن نی دامؤن ‌يا‌ جنگل ٚ نئضت ميرزا کۊچي خان ٚ رأبري أمرأ بيگانئن ٚ همرأ بجأرسن.

## گالري

Halberd-axe MBA Lyon E 697a-IMG 0110-0111.jpg|أملش ٚ تمدنˇ شي
گيلان اموئن ٚ دؤران.png|گيلان اموئن ٚ دؤران
Ilkhanate in 1256–1353.PNG|ايلخانان ٚ مؤغؤل ٚ قلمرؤ
John Pinkerton. Map of Persia. 1818.H. Ghilan.jpg|پيلا گيلان ٚ نخشه، سال ٚ ۱۸۰۸ ٚ ميلادي مئن
فاىل:گيلان ٚ شؤرائي جؤمۊري، دۊوٚؤمئ جهاني جار ٚ مئن.jpg|گيلان ٚ شؤرائي جؤمۊري، دۊوٚؤمي جهاني جنگ ٚ مئن


## سربس

#
# گيلان ٚ تاريخ ٚ کيتاب، عبدالفتاح ٚ بنويشته.
# ظهيرالدين ٚ کيتاب (ديلمستان ؤ گيلان ٚ تاريخ)
# يۊناني تاريخ نويساٰن ٚ بنويشتئن.
# گيلانˇ تاريخ اينگيليسي ويکيپديا مئن
#
#تاریخ یونان و ایران باستان
#
#
#

جرگه:گيلان ٚ تاريخ
برنارد لوییس

**برنارد لوییس** (م. 1916) ایته بریتانیایی امریکایی مورخ، دانشور و شرقشناسه. او شرقشناسی بازنسته اوستاد، پرینستن دانشگا مین ایسه. 

رده:شرقشناسون
مازندراني ويکيپديا

**مازندراني ويکيپديا** ايته نۊسخه ويکيپديا جه ايسه کي گلکي ٚ مئن بينيويشته به.
مازندراني ويکيپديا، ۳۰ جۊلای ۲۰۲۴ ميلادي، ۳۷,۱۳۴ ثبت‌نام بۊگۊده کارگير، ۴ کيا، ؤ ۳۵,۰۲۶ وانيويس دأشتي.

## سربس
* فراویکی

تبری
رده:مازندران
پاسکیاب

**پاسکیاب** (Paskiyab) ایته جه رشت ٚ قديمي محله‌ئن ايسه کي أ شأر ٚ خۊرخۊس نهأ. 
پاسکياب کلسيا جه سياسل، نسا جه دانشجۊ پارک، خۊرتاو ٚ جه چۊمارسرا محله ؤ خۊرخۊس ٚ جه عأینک ٚ سل-أ فأرسه.أ
أ محله خۊرتاو، ايته قديمي یئخ چأکۊني کارخانه نهأ کي پۊر مأرۊف ايسه ؤ خیلی‌ئن اۊ محله-یأ یئخسازي نام ٚ أمرأ شناسده.
قديم ٚ زمات ایته جه أ محله قسمتان دۊرۊن، گيل ٚ مردي کۊشتي گيفته بؤستي کي هأسأ اۊ جيگا مئن أنديشه شأرک-أ چأگۊدئد. 
پاسکياب ٚ محله اي سري خيابان ؤ کۊچه-یأ؛ کوی طالقانی، کوی حافظ‌آباد (کوی شهید دانش حجتی)، أنديشه شأرک، نۊر ٚ شأرک، ألغدير شأرک، تؤحيد ٚ شأرک، شهید خجسته کۊچه، جانباز کۊچه، زواري کۊچه، پؤتکي کۊچه، زیرپلّه، دانش حجتي مدرسه، أبۊذر ٚ مدرسه، شهید بلال‌زاده مدرسه، حمزه سیدالشهدا مدرسه، پارکسياب ٚ أمیرالمؤمنین مچچد، پاسکياب ٚ صاحب‌الزمان ٚ مچچد، جه پاسکیاب ٚ مۊهم ٚ جيگایان ايسد.

پاسکياب وۊرۊدی مئن قديم ٚ زمات ٚ جه، اي سري گۊر نهأ کي بنظر رسه کي أرمني‌ئن ٚ شینه، ألبت اۊن-أ "جۊهۊدي تپه" ني گۊفتيد.

أ محله کيشاورزي محصۊلات ٚ جه شأ بج، هيندوانه ؤ پاپرۊس-أ ايشاره گۊدن. مردۊم پاپرۊس ٚ برداشت ٚ پسي، اۊشان-أ تا گۊدید ؤ ریسمان جوکودید ؤ کۊرۊج ؤ گرم ٚ خانه مئن وارگاديد. سپس تاچه زهید ؤ بردید تۊتۊن ٚ کارخانه کي ولکس ٚ مئن (عأینک ٚ سل ٚ پسي) نهأبۊ تحویل دهید. رشت ٚ تۊتۊنکاران ٚ ناخۊشخانه-یأ ني هأ کيشاوزان ٚ وأسي چأگۊده بۊد.

پاسکياب ٚ مئن ایته کۊچه ني نهأبۊ کي "أسب کۊچه" نام دأشتي ؤ پاسکیاب-أ أميرالمؤمنين مچچد-أ وصل-أ گۊدی. 
أزه داران ٚ جنگل یئخسازي کارخانه ورجه، ايته جه زاکان ؤ جوانان ٚ پاتؤقان بۊ کي والیبال ؤ آغوزبازي ؤ چاله گود ٚ أمرأ مشغۊل بۊد.

## سربس
جرگه:رشت ٚ محله‌ئن
اؤلاکو

ölakü itө heivani isө kө ham tanө ö mi"e zөndөgi bokonө ham zamin rü.a hөivan itө lak xü pošt dөrө kө ba өstefadө az on tөne xüdөšө ca mühafөzat bokönө.
جعفر شمس لنگرودی

امام جمعه سابق لنگرود بود که شاعر هم بود شعرهای زیادی در مدح ائمه سروده و روحانی مقید و بالامرتبه ای بود.
تورتوری کؤمیک

بندانگشتی|یکته تورتوری کؤمیک

**تورتوری کؤمیک** (اینگیلیسی مئن Rage Comic) یکته کوچˇ اینترنتی کؤمیکه کی اونˇ مئن چنته کارتونی دیمˇ یا میمˇ دیمؤنˇ تاتایی‌ئن (تصاویر) کس به کسˇ ورجه دچئه بنه و ای تاتایی‌ئن ابتکاری و آماتوری بکشه ببؤن و ایشؤنˇ قصه ویشتر راجه به مردوم‌آزاری و توربازی و شیطنت گودنه.
ای جور کؤمیکؤنˇ قصه اینترنتی میمانˇ ماجرا مانستن پیش شنه و معمولن چنته میمˇ معروف اوشانˇ مئن درن. ای شخصیتؤن و ای جور کؤمیک چاگودن دئه تکنولوژیک هونرˇ مئن خو جاجیگهٰ بیاته دأنه. تورتوری کؤمیکؤن آدمؤنˇ تجربیاته طنز و شوخی همره نیمأکه‌گیری کؤنن (به اشتراک نئنن). 

### تاریخ
تورتوری کؤمیک اولی‌دفأ سال ۲۰۰۷ میلادی یکته سایتˇ مئن چاگوده و استفاده ببؤ ۴چأنˇ نؤمی.

رده:اینترنت
رده:اینترنتی زوان
رده:اینترنتی کلمه'ن
رده:میم
رده:اینترنتی میم
اینترنتی کؤمیک

**اینترنتی کؤمیک** یا **وب‌کؤمیک** کؤمیکی ایسه کی اینترنتˇمئن منتشرأبنه. خیلی کؤمیکؤن کی اینترنتˇ مئن دره، دامیشک کتاب یا مجله مئن منتشر ببؤ امّا اینترنتی کؤمیک، خالی اینترنتˇ مئن مؤنتشرأبنه. هینˇ وأسی اینترنتی کؤمیکه هرکسی تینه چأگونه و بکشه و پخشأکونه. 

اینترنتی کؤمیک و چاپی کؤمیکˇ مئن چن‌ته توفیر نأ:

#### سرˇشکل
این‌که اینترنتی کؤمیکؤنˇ کشئن و انتشار آزاده باعث ببؤ کی هؤنرمند خو کارˇ مئن غیرسنتی‌تر کار بکونه و اینˇ کارؤنˇ سرˇشکل چاپی کؤمیکؤنˇ همره توفیر بدأره.

#### محتوا
اینکه اینترنتی کؤمیکؤن خوشؤنˇ انتشارئبه استقلال دأنن باعث بنه کی دئه کتاب و نشریه مؤرسؤن نشون نظارت و یا سانسورˇ جیر و هینˇ ولسی گاگلف موضوعؤنی سر دس نئنن کی هیچ جایˇ دیگه نشأنه اوشؤنه پرداختن.

#### فؤرمت

رده:اینترنت
رده:اینترنتی زوان
رده:اینترنتی کلمه'ن
رده:میم
رده:اینترنتی میم
اقتصاد سنجی

"اقتصادسنجی" ایته شاخه از اقتصاد ایسه، کی اونی دورون "آمار" و "ریاضی" استفاده به. "اقتصادسنجی" ایته ابزاری ایسه کی امره کمک کونه ایته "تئوری اقتصادی" بتانیم "آزمون" بوکونیم.
چند تا خوجیر کیتاب در ا زمینه:

1-مبانی اقتصادسنجی، نوشتهٔ دامودار گجراتی، ترجمهٔ حمید ابریشمی، 

2-اقتصاد سنجی، مسعود درخشان

3-Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data
by: Jeffrey M. Wooldridge

4-The Mostly Harmless Econometrics:An Empiricist's Companion
by: Joshua D.Angrist and Jorn-Steffen Pischke
اینترنتی میم

**اینترنتˇ میم** یا **اینترنتی میم** (اینگیلیسی مئن: Internet meme) یکته تازه واژه ایسه کی او موضوعؤن و عقیده‌ٰنˇ ولسی به‌کار شنه کی اینترنتˇ مئن و اینترنتˇ جی پخشأبؤ و نؤمی ببؤ. ای واژه یکته خاله، میمؤنˇ جی.

* all meme faces

رده:اینترنت
رده:اینترنتی زوان
رده:اینترنتی کلمه'ن
رده:میم
رده:اینترنتی میم
میم

**میم** یکته واحده فرهنگی نظرات یا سمبؤلان یا کارؤنˇ جی کی بیان یا کردˇکردار یا رسم و رسوم یا باخی راهؤنˇ جی کی قابلˇ تقلید ایسن آدمؤنˇ مئن پخشأبنه. یعنی تینه یکته ذهنˇ جی بشون باخی ذهنؤنˇ مئن. ای واژه یکته یونانی واژه (μιμητισμός) جی بیته ببؤ کی اینˇ معنی بنه: اون‌چی کی تقلید ببؤ. چون **میم** تینه آدمؤنه کس به کسˇ مؤرسؤن چاکونه، خیلی‌ئن اونه «فرهنگˇ مئنˇ ژن» دؤنن. 

### واژه بنه
سال ۱۹۷۶ میلادی ریچارد داؤکینز خو خودخا ژنˇ کتابˇ مئن ای واژه جی استفاده بوده چون ای مفهوم پور ژنه مؤنس. داؤکینز خو کتابˇ مئن mimeme واژهٰ کی یونانی واژه‌ی mimema (تقلیدببؤ چی) جی بیته ببؤبو کوتاواگوده و میمه ابداع بوده. او خأس یکته تک‌بخشی واژه چاکونه کی اونˇ گوتن «ژن»ˇ گوتنˇ مؤرسؤن ببون.

### میمؤن
دونیا دینؤن، خوروم نمونه ایسن میمؤنˇ وأسی. یکته دین، یکته پورزور میمه. مذهبؤن نسل به نسل خالی ایسکالئی عوضأبنن. أگرم یکته پیلˇ رفؤرم مذهبˇ مئن پیش بأی، شأنه اونه سروؤز (mutation) دخؤندن. یکته مردومی ترانه یا لیواسˇ مؤد نی یک‌جور میمه.
علی رضا پنجه ای

**علی رضا پنجه ای**Alireza panjeei ( بیست و هفتم امرداد 1340)جه رشت پِر و مارِ ساوه مِن به دنیا بامو. پنجه ای جه گیلانه شاعران و روزنامه نگارانه تاثیر گذاره که خو  ادبی و رسانه یی عمرا مئن ویشتر خدماته به امی فرهنگ بوکوده. جه انه گیلکی شعرآن خاصیت هنه بیگیم بسه کی گیلکی شعرانه مئن جه خو فارسی تجربانه ناب ایستفاده بره ، وا بیگیم انه گیلکی شعرآن  الگوی خوبی تانه ببه گیلانه  گیلکی شعرانه ره، اون جه زبان خو شعرانه مئن ایستفاده خوبی بره که وا گیلک شاعران اونه خوشان سرمشق بکونید.اونی سوابقه شوما تانید فارسی ویکی پدیا مئن وامجید. پنجه ای ویشتر فارسی نویسه ولی گیلکی خورمه شعرانم انه ورجا کم نئشا یافتن.جه اون تا هسا هفت جیلد کیتابِ شعر چاپ ببوست و ایتا حال و روز و  گیلانه 54 شاعره فارسی نیمونه شعرانا جه مروارید نشر.پنجه ای روزنامه نیگاری کاره جه کادح هفته نامه (سال1365) شروع بوکود، اون 8 سال جه گیلانه خورومه فصل نامه تاریخی- اجتماعی جه  1373 تا1381 سردبیر بو، معین روزنامه اونه سردبیری جا شروع ببوست، گیله وای فارسی هنر و ادبیاته دو شوماره خانه فرهنگ گیلان ره سردبیری بوکود. گیلان امروز   و هفته نامه هاتفه مئن دبیر ادبیات بو الانم ماهنامه ره آورد گیل جا دبیر شعر و نقد شعره.اون، فارسی دیداری شعرانه تئوریزه بوکوده و  شعر مئن ایتا نظریه پرداز به حیساب آیه که اَنه نیویشتآن و موصاحیبانه تانید جه پایتخته روزنامانه پور تیراژه  مئن بخوانید. علی رضا پنجه ای  سایت رسمی نام پیامبر کوچک  به اَ نیشانیه  Www.panjeei.ir 

رده:حىاتي وانويسؤن
اودا كوگا

بندانگشتی|اودا بيدوق

**اودا كوگا** (織田氏 ) ايتا جه ژاپونی چکنه‌ٰن بيد كی اوشانه نقش سیاست مئن، ژاپونˇ ایجا گودن  قرن 16 مئن بو. ولی اوشانه آوازه ويشتر واگرده به اودا نوبوناگا دوره کی اَ زمات اَ کوگا مئن چکنه بو. و بعدˇ اونه موردن، اوشانه قدرت  فوگورده. ولی هتويی اوشانه كوگا كی هش پركه بوسته بو ادامه پيداكونه ميجی دوره دورون.

## گوذشته
**اودا كوگا**، نوبوناگا دوره مئن ادعا گوديد كی خوشانه تبار به تايرا كوگا فَرِسه، تايرا نو چيكازانه كی تايرا نو شيگه موری نوه بوستی (1138–1179).
تايرا نو چيكازانه ، اچيزن اوستانˇ مئن بِمانسته، و خو نامَ بنه اودا. اونه زاكان شيبا كوگا ورجا، پيله دوده و جير دستان بيد.

1452 مئن، وختی شيبا يوشيتاكه بِمَرده، شيبا كوگا جير دستان، اودا مَنَستن اواری اوستان مئن و آساكورا كوگا ، اچيزن اوستان مئن، جانشينی شيبا يوشيتوشی (1430–1490) واستی مخالف بيد و شيبا يوشيكادو ( موردن 1480) یاور بوبوستید. و اربابان پور زمينانˇ خوشانه مئن تقسيم بوگوديد. و نَم نَمی خوشانه زمين مئن مستقلا بوستيد. 
1475 مئن، اودا (كوگا) ويشتر اواری اوستان زمينانَ بدست بَورده بو.
و شيبا يوشيكانه (1540–1600) كی خواستی خوشانه قودرَته هنده بدست باوره، وادارا بوسته اورای جه بشه. معروف قَلائَن ˇ اودا،  كيوسو قلا بو كه شيبا يوشيشيگه  اونه چگوده سال 1394 و 1427 مئن كی اودا كوگا ره فَدا. اونه نام اودا توشيسادا بو كی فرماندار معاون اوستان (اواری) مئن بوستی.
توشيسادا چهارتا ريك دَشتی، اونه چهارمی ريك، نوبوسادا قلا كاتسوبوتا مئن زندگی گودی كی نوبوهيده پئر و اؤدا نؤبوناگا  پيله پئر بوستی.

## اميره نوبوناگا
نوبوهيده سال 1525 مئن، ناگويا قلا ره خو واستی فَگيفته (1542  مئن ، بونوناگا ره  فَدا) و فورو واتاری قلا خوره چگوده، اودا نوبوتومو كيوسو قلا ورجا بوشو، خواستی خوره بِداره، ولی ایتا بنه بر (محاصره) مئن سال 1555، اونه برار زا (نوبوناگا) كی ناگويا قلايَه اداره گودی نوبوتومو يه كوشه. 
هتويی  **اودا كوگا** دوخاله بوبوسته . تا زماتی كی نوبوناگا بِتَنسته اوستان اواريه متحدا كونه.
نوبوناگا ايتا پيله رقيب خو همسادن واستی بوبوسته . او بِتَنسته بخی خو پيله رقبيانَ، ايماگاوا، تاكدا، آزای، آساكورای مَنِستن و ... فوگوردانه. نوبوناگا ژاپون ميانيه خوره حكومت بوگوده. ولی نوبوناگا نَتَنِسته خو برنامانه، ژاپون ایجایی واستی كاملا كونه. چون ايتا كودتا مئن كه آكيچی ميتسوهيده ايتا نبوناگا خلابران انجام بِدأ.  معبد هُوننو جی مئن ميره؛ سوپوكو كونه. (خوره كوشه). اَ ايتفاق تاوستون سال 1582 م دَكَفه.

**اودا كوگا**  بعد نوبوناگا، اوشان قوردت ژاپون مئن فوگورده و بازون ايتا جه نوبوناگا دوده‌ٰن (سردار) جير دست بئساييد كی اونه نام تويوتومی هيديوشی بو.

## ادو دوره
هتويی نشان بدأ كی **اودا كوگا**  بعد نوبوناگا موردن، تويوتومی هيديوشی دوده و جير دست بيد، ولی اوشانه سياسی كاران ژاپون مئن ناشناس بِمانسته، بخی شگون توگوگاوا، ياماموتو خلابر بوبوستيد و بخی خوشانه ارباب  (دايميو - 大名 ) بِمانستيد.

## زاكان
**اودا كوگا** زاكان، هسه زندگی كونيد ژاپون  نسا و نسایی آفتو زردی، و هتو تايوان ، فيليپين ، جنوبی كوره ، آمريكا و كانادا و اينگلستَن مئن

## پيله كسان
*  اودا چيكازانه   (قرن 12 مئن]
*  اودا نبوهيده     (1510–1551)
*  اودا نبوهيرو     (موردن 1574)
*  اودا نوبوناگا    (1534–1582)
*  اودا نوبويوكی    (1536–1557)
*  اودا نوبوكانه   (1548–1614) 
*  اودا ناگاماسو   (1548–1622) 
*  اودا نوبوهارو   (1549–1570)

[بندانگشتی|[ناگويا قلا، بهار مئن]]

## اودا قلائن
* ناگويا قلا
* كيوسو قلا  
* آزوچی قلا

## منبع
اؤدا خاندان ٚ پيشينه ژاپؤني زوان ٚ مئن

رده:تارئخ
رده:ژاپون تارئخ
آکيرا کۊرؤساوا

آكيرا كوروساوا ( 黒澤 明) بيچه بوبوسته ۲۳ مارس ۱۹۱۰- بمرده ۶ سپتامبر ۱۹۹۸ ژاپونی كارگردان، سناريو نويس ، اينگاره كس (تهيه كننده) كی سينما تاريخ مئن جه مهمترين و پيله كسان ايسه. كوروساوا سی تا فيلم چگوده، خو ۵۷  سال زندگی هنری دوره مئن. 
كوروساوا سال ۱۹۳۶ مئن ژاپون فيلم چگوني صنعتَ واردَ بوسته. قبل ازون نقاشی دونبالَ گودی و چند سال كاگردان ياور بو و سناريو نيويشتی. دوم جهانی جنگ  مئن، اولين بار سال ۱۹۴۳ كارگردان ايتا  فيلم بوسته، ايتا اكشن فيلم كه اونه نام جودو افسانه بو. جنگ كه تومانه بوسته،كوروساوا  فيلمِ  دَگرا  فيرشته چاگوده كه منتقدانَ خوش بَمو و اونه واستی دستكلا بزئيد (۱۹۴۸).
كوروساوا اَ فيلمه مئن ايتا ناشناس بازيگرَ كه اونه نام توشيرو ميفونه بو اصلی نقشَ فَدا. هتويی كوروساوا، جوان فيلم چاگونان مئن، جا بيگيفته. اَ دو نفر (كوروساوا و ميفونه) ۱۵ سينمايي فيلم  مئن همديگر امره كار بوگوديد.

كوروساوا ژانران موختلفی رو فيلم چگوده و سال ۱۹۵۰ مئن  راشامون كارگردانی بوگوده كه پيله موفقيت جهان مئن دشتی و بِتَنسته جايزه ونيز جشنواره بدست باوره و اولين بار بو كه خوجير ژاپونی سينمای اروپايئن جولو نشان بدا.

## فيلمان
* دَگرا  فيرشته             (۱۹۴۸) 
*يله ور سگ                (۱۹۴۹)  
* راشامون                 (۱۹۵۰) 
* هفت تا سامورايی         (۱۹۵۴)
* دَپَركم زندگی مئن         (۱۹۵۵)
* خونی تخت                 (۱۹۵۷)
* جلفان جير                (۱۹۵۷)
*خَلابر                     (۱۹۶۱) 
*سانجورو                   (۱۹۶۲)  
*سورخ ريش                 (۱۹۶۵)  
*كاگِموشا                  (۱۹۸۰) 
*ران                      (۱۹۸۵)

رده:هونر
رده:ژاپون كارگردانان

## جير بينويشته
شميران قلا

بندانگشتی|شميران قلا

**شميران قلا** ايتا موهمˇ قلا ايرانˇ مئن ايسه كه محلي مردومان اونه شميران و سميران دوخانيد و تاريخي نويشته‌هانˇ مئن سميران، شميران ، سميرم، شمع ايران، كنگريان، سميويروم و سالاريه بنيويشته بوسته. اَ قلا جاجيگاه، بهرام آبادˇ دیهاتˇ ورجا، جه طارمˇ توابع ايسه.

## چاگوده بوستن
مألوم نيه شميرانˇ قلايه كي چاگوده، تارمˇ مئن اولي كسي كه حكومت گودي شميران قلا مئن كه سالاري قلا هم دوخاديد ، محمد بن مسافر (گيلكي: **ممد، مسافر ريك**) بو. محمد بن مسافر، كنگريان خانواده اولي شاه ايسه، كه اونه نامَ، تاريخي كيتابان مئن بنيويشتيد.

## سرگوذشت
ابودلف مسعر بن مهلهل (گيلكي: **مسعر مهلهل ريك**)، موسلمان جوغرافي دان بو كه سال 331 هجري مئن اَ قلايه بيده، شميران قلا محمد بن مسافر پايتخت و ديلم چَكنه دوخانه.
ابن حوقل 376 ه.ق مئن، ناصر خسرو 438 ه.ق مئن، ياقوت حموي 623 ه.ق مئن، قزويني 674 ه.ق، حمداله مستوفي 740 ه.ق و سِد ظهيرالدين مرعشي 880 ه.ق مئن اونه جاجيگاه بيدِئيد و مطلبي بنيويشتيد

شادروان احمد كسروي بنيويشته:
خيلي زمات بو كه كنگريان، ديلمان مئن قودرتي نَشتيد تا او وختيكه بِتَنَستيد **شميران قلايه** كه پيدا نبو كي واسي بو، تصرف بوگوديد و كومك اَ ديز اَمره كل تارم كه قزوين شين بوستي بدست باوريد.
و جَستان امره ديلم شاه خويشي بوگوديد و اوشانه قودرتَ هر روز ويشترَ بوسته و خوشانه پادشاهي وجود باورديد.
ابن اثير حوادث سال 454 هجري مئن بنيويشته:
اَ سال مئن، سولطان طغرل بيگ بوشو ديلم سرزمين، و تارم قلا مئن و مسافر ديلم شاه جه صد هزار دينار و هيزار جامه بخواسته.

با همه بلاياني كه شميران قلا سر، تارم مئن دَكفته، اَ قلا سال 921 هجري برپا بو اونه نام تاريخ خاني بامو. ولي بازون معتبر تاريخي بِنيشتيه هان مئن نامي ازون نيه. تا قرن نوزدهم ميلادي ايراني و خارجي سياحان اونه ايتا فوگوردسته قلا دوخاديد.

## قلا ويژگي
ناصر خسرو بنيويشته كه اَ قلا سه تا چَپَر داشتي ولي هَسه، دوتا اونه چَپَران شناخته بوبوسته. سالمِ بخش اَ قلا، اونه شومالي ديوار ايسه كه چند تا سالمه چپر و قاقل تره بِمانَسته. بولندي اَ ديوار 15 متر و لاشه سنگ و ملات امره كه اونه پهنا 40/2 متر ايسه چاگوده بوسته.

شميران قلا ايتا جه قديمي قلاين ايران مئن ايسه. بدبختانه هَسه، اَ قلا خيلي بورسفته ايسه و ازون چيزي سالم نمانَسته و وضع اَ قلا يه، همه كسَ جخطره شو و كسي به فكر اون نيه. ايتا روز بو كه اَ قلا خوره شكوهي داشتي و پيله كساني اونه مئن حكومت بوگيديد.

## منبع


جرگه:تارئخ
جرگه:گیلانˇ قلایان
لويی دو فونس

**لويی ژرمان داويد دو فونس دو گالارزا** 31 جولای 1914 كوربوا فرانسه مئن بزا بوبوسته. لويی دو فونس تنگوله كه بو پيانو زئی و طراحی گودي. و نم نمی مدرسه بنه ديمه و موختلف كاران گودی. بيشتر سبكˇ جاز مئن، پيانو  زئی و خو شيته كاران امره خو مشتريانˇ خنده آوردی. و ايتا سال بوشو كلاسˇ بازيگری كه اونه نام سيمون بو. و بِتَنسته خرم تماس  بداره، دانيل گلين و ديگر بازيگران امره. دومی جنگ جهانی مئن پاريس اشغال بوبوسته و خو پيانو واموختنه دونبال بوگوده مدرسه موسيقی مئن. و اويه بو كه خو اوستادˇ تنخواه بوبوسته كه اونه نام ژان دو موپاسان بو. كه گی دو موپاسان نويسنده  برار زا بوستی.
اوشان 1943 ازدواج بوگوديد.

اونه گيش بر و دانيل گلين، دوفونسˇ تشويق بوگوديد كه به بازيگری روی باوره. و سال 1945 اولی بارˇ واستی سن 31 سالگی مئن ايتا فيلم مئن بازي بوگوده.آوازه  لویی دو فونس دهه شصت ميلادی جهان مئن دِپيچسته. وختی سال 1964 ايتا كمدی فيلمˇ مئن كه اونه نام ژاندارمˇ سن تروپ بو بازي بوگوده . اَ فيلم مئن ايتا فرانسوی پوليس بو كه فرانسه پوليسانˇ رخشن گيفتنˇ امره نيشان بدائيد. دوفونس پورتر جه 130 نقش سينما و تئاتر مئن بازی بوگوده. لويی دو فونس سال 1968 بازيگر محبوب، فرانسه مئن دوجين بوبو. و اروپا دهه هفتاد مئن پيله محبوبيت دَشتی.  لويی دو فونس  27 ژانويه 1983 ايتا سكته قلبی رو 68 سالگی مئن شهر نانتˇ فرانسه مئن بِمرده.

## خوجير فيلمان
*چسبه مالا 
* ژاندارمˇ سن تروپ
* رابی ژاكوب ماجرا
*پيله رستوران
*پيله تعطيلات
*اسكار
*شانته
*ژاندارم ازدواج كونه
*آشپج (The Wing and the Thigh)
بندانگشتی|لويی دو فونس آستانه

## منبع
بيوگرافی سايت imdb مئن

رده:هونر
شيكاگو ۱۹۳۰

بندانگشتی|شیکاگو ۱۹۳۰ تاتایی

**شیکاگو ۱۹۳۰** ایتا ویدیویی بازی ایسه و اون سبک استراتژیک ایسه و کامپیوترˇ واستی سال ۲۰۰۳ میلادی (۱۵۷۷ گیلکی) چاگوده بوبوسته و اونˇ موضوع واگرده به آمریکا ، شیکاگو شهر سال ۱۹۳۰ مئن. ایتا روایت ایسه جه مافیا گانگستران، او دورانˇ مئن. ا بازیه Spellbound Entertainment و 
Wanadoo  Edition شرکتارن چاگودید و اوسه بوگودید بازار مئن.

## بازی داستان
ا بازی دو بخشˇ سیوا امره چاگوده بوبوسته. اولی بخش واگرده به سال ۱۹۲۸ که شوما تانید ایتا مافیایی باند امره شهر شیکاگو بازی بوکونید. شِمی مافیایی باندˇ رییسˇ نام، دؤن فالکؤن  ایسه که شیمه ره شرارت و خون فوگودنˇ واستی دستور فده. شوما ایتا کاراکترˇ امره که جک بِرِتو نام داره، بازی کونید و شِمی وظیفه هنه که شِمی دوشمنانا کی پولیس و اف بی آی و ایتا ایرلندی مافیایی باند   شهر شیکاگو  مئن ایسه،  فوتورکید و شهر مئن شِمی قوردتا پورتر بوکونید. علاوه بر ان، ا بازی گروهی ایسه و پنج کَسˇ امره شِمی ماموریتا تومانه کونید. و هتویی تانید ایتا کوچی گروه گانگسترانˇ جه دؤجین بوکونید. هأ ویژگی دومی بخشˇ مئن کی کرا پولیسˇ نقشه بازی کونید دره. سال ۱۹۳۰ وختی دؤن فالکؤن خو پیله جنایتانˇ امره، شهر شیکاگو مئن پیله تری کونه. اف بی آی واردˇ بازی به و ا وختی ایسه کی شوما ایتا مامور اف بی آیˇ امره کی اونˇ نام ادوارد نَش ایسه، بازیه سرا گیرید و شِمی وظیفه هنه کی دؤن فالکؤن و اونˇ مرداکانه دستگیر و میله‌ٰنˇ پوشت اوسه بوکونید و بازی، دؤن فالکؤن و  جک بِرِتو دسگیری امره تومانه به.

## پیله کسان بازی مئن
***دؤن فالکؤن**: مافیایی باندˇ رییس، شیکاگو شهرˇ مئن و ایتا ازازیل ایسه. اگه شوما،  مافیایی بخشه کرا بازی کونید، شِمی دوشمنانه خشونتˇ اَمره دورسانید و هتویی دؤن فالکؤنˇ کاراکتر، جه  آل کاپونˇ  شخصیت رو رخشن گیفتن امره چاگوده بوبوسته کی هو زماتˇ مئن، دهه‌ی سی میلادی مئن ایتا پیله گانگستر بو.

***جک بِرِتو**: دؤن فالکؤنˇ یاور ایسه و اولی بخشˇ مئن شوما اونˇ امره کرا بازی کونید و دومی بخش، ایپچی شِمی یاور ایسه و دؤن فالکؤنه خیانت کونه. ولی با اَ حال باید بِشه میله‌ٰنˇ پوشت . چون که  دو تا جه خو دوشمنانه بوکوشته، کی اوشانˇ نام **هَنک اونیل** و **دَن دی دوگرتی** بو. 

* **ادوارد نَش**: دومی بخش بازی مئن وارد بوبوسته و ایتا اف بی آیˇ مامور ایسه. اَ کاراکتر، اونˇ نام و نیشان جه ایتا مامور که الیوت نِس نام بو فگیفته بوبوسته.

* **اف بی آیˇ سرکرده**: کی دومی بخشˇ مئن، شِمی رییس ایسه و کرا شمره دستور فده.

* **شهرˇ دادستان، دَن دی دوگرتی**: دؤن فالکؤن اونه بدوزانه و اونˇ جه بازجویی بوگوده و بعد اونˇ کوشتنˇ دستوره بدا.

* **هَنک اونیل**: ایتا ایرلندی گانگستر ایسه و دؤن فالکؤنˇ دوشمن بو و بازی اولی بخشˇ مئن دؤن فالکؤن اونه کوشه

بندانگشتی|شوما تا پنج کسَ ، تَنید بازی مئن دوجین بوکونید

## بازی ویژگی
شوما تانید اَ بازی مئن هم گانگستر و هم پولیس ببید و ایتا پنج نفره جرگه امره که موختلفˇ ویژگی دارید، مناطقˇ متفاوتˇ مئن، بازیه  دونبال بوکونید. اکشن حرکاتˇ مئن، اَ بازی ایتا ویژگی داره کی تانید حرکاته آهسته بوکونید. ا بازی گرافیک  و اونˇ سو خوجیر ایسه و دهه‌ی سیˇ شیکاگو پور مانه. ا بازیˇ مصنوعی هوش پیشرفته‌يه و شمی دوشمنان تانید موختلفˇ جاجیگا مئن خوروم واکنش نیشان بدید.

## سربس


جرگه:کامپيۊتري بازئن
پيله کۊرؤش

**پيله کۊرؤش** هخامنشي نخستين ايران ٚ سلسله-أ بنا گۊده. 
کۊرؤش ايتا جه کؤنه ايران ٚ پيله پادشاهان بۊ كي هخامنشيان ٚ فرمانروايي-أ بينأ بۊگۊده کي جه آرال ٚ درياچه تا مصر بۊ. هئرؤدؤت يوناني تاريخنگار بينيويشته كۊرؤش، كمبؤجيه پسر كوچي شاه پارس ؤ اونه مأر ماندانا، آستياگ ٚ دختر بؤ.    

كۊرؤش بِتَنِسته آستياگ-أ جنگ ٚ مئن شكست بده ؤ اۊن تاج ؤ تخت بدست باوَره. هئرؤدؤت اضافا كۊنه كي كرزؤس، ليدي پادشاه کي آستياگ اۊن زامات بؤستي وختي كۊرؤش ٚ پيروزي آگاه بؤبؤسته، تصميم گيره به كۊرؤش ٚ فرمانروايي فۊتۊرک زنه ولي كۊرؤش اون-أ شكست بدا ؤ شهر سارد، ليدي پايتخت أ محاصره ؤ سرانجام به فتح كۊنه.
كۊرؤش، كرزوس أمرأ به نرمي رفتار کۊنه ؤ اۊنه از خؤ نزديكان بۊگۊد. ؤ ايتا جه خؤ سرداران اؤسي بۊگۊد به يۊنانشهران. 
كۊرؤش با اضافه كۊدن ليدي به خؤ امپراتوري خؤ چومانَ أ بابيل ٚ سرزمين دۊزانه كي اؤضاع آشفته ؤ نابساماني داشتي ؤ خيلي جه بابِليان جه خۊشانه پادشاه كي نبونيد نام داشتي دِله خؤشي نَشتيد. کۊرؤش سال 537 پ.م به بابيل فوتورک زنه ؤ ايپچه كله گيفتن أمرأ بابيل-أ فتح كۊنه. بابيل دۊرۊن هم كۊرؤش خؤجير كاران زياد بۊکۊد؛ يهوديان-أ زندان ٚ مئن آزاد-أ گۊده، بابيليان ٚ دين-أ ايحترام بنه، خدايان جاجيگاه چاگۊد، وختي نبونيد بمرد اۊن ٚ مراسم شركت ؤ عزاي عمۊمي اعلام بۊگۊد ؤ خؤ اعلاميه حقؤق بشر-أ ايتا اؤستوانه رۊ بنيويشته کي کۊرؤش ٚ منشور دۊخانن.

بعد جه بابيل ٚ فتح، كۊرؤش خؤ سپاه أمرأ به خۊرتاو ايران شه تا بياباني قبايل أ كي ماساگت نام داشتيد سركۊب بۊكۊنه. ماساگتان جه سکایي اقوام ایسن کي گذشته دئن میانه آسيا زندگي کۊدن. سال ۵۲۹ پ.م گيرؤدار كله گيفتن دؤ سپاه، كۊرؤش ايتا پيشدار أمرأ زخمي به ؤ ميره ؤ اۊن ٚ پيكر-أ پاسارگاد مئن دفن بۊکۊديد. كۊرؤش دؤ تا پسر داشتي پيله پسر كمبوجيه ؤ كوچي پسر برديا، كمبوجيه جانشين خؤ پئر، كۊرؤش به. 
كۊرؤش سه تا امپراتوري ماد، ليدي ؤ بابيل فۊگۊردانه. ولي تاريخنگاران اۊن-أ بخشنده ؤ خوجير ٚ شاه شناسيد. پارسان كۊرؤش-أ خۊشان ٚ پئر ؤ يهوديان ٚ منجي دۊخانن. چؤن اؤشان أ جه آشۊريان ٚ شاه کي بختؤالنصر نام دأشته رهانید.      

بندانگشتی|280px| كۊرؤش ٚ اۊستوانه، بريتانيا مۊزه مئن

## سربس
علي کيا

**سيد علی‌ كيا** سال 763 هجری‌ (1362-1361 م) خو پئر جا بينيشته. سال 769 هجری‌(8-1367م) بِتَنسته، سادات مرعشی‌ كومك امره. بيه پيش چكنه بوبوسته. و نم نمی‌ خو حكومتˇ اشكور، ديلمان و كهدم و لشت نشا و كوچسفهان و حتی‌ تارم و قزوين مئن پيلا كونه. قزوين مئن هفت سال حكومت بوگوده و تيمور اونه وادار بوگوده كه قزوين و تارم و شميران قلا اونه فاده. اَ ايتفاق باعث بوبوسته كه ‍رشت و فومن و شفت و گسكر چكنه‌ٰن  كهدم و كوچسفهان جه سيد علي دس بيرون فاكشيد.

**سيد علی‌ كيا** و چند تا خو نزديكانˇ امره ايتا پيكارˇ مئن، رشت ورجا سال 791هجری‌ (1389م)كوشته بوبوسته. 

=منبع=
فرمانروايان گيلان- ل.رابينو- واگردان م.پ جكتاجي، رضا مدني- رشت – گيلگان- 1389

رده:تارئخ
گیلˇمردی کوشتی

left|thumb|کوشتی گیله مردی

**گیلˇمردی کوشتی** جه او دسته موسابقه‌ٰن و ورزشانی ایسه کی جه قدیمان گیلانˇ میان انجام بویی. البته گیدی اونˇ تاریخ واگرده به قبلˇ مغولانˇ فوتورک به ایران .

ا کوشتی ویشتر گيلانˇ هفته‌بازارؤن، عروسی‌ئن، مراسمان و جشنانˇ میان برگوزار به. چند روج قبلˇ مسابقه به همه خبر دهده تا خوشانه آماداکوند و ایته پیله جیگا اونˇره در نظر گیریدی چون کوشتی گیلˇمردی گیلانˇ میان طرفدار زیاد داره، اونˇ تماشاچی‌م زیاده. اونˇ محوطهٰ «سبزˇ ميدان» يا «سيمبَر» دخؤنن.

## کوشتی داب‌دستور و واژه‌ٰن
300px|بندانگشتی|چپ|فؤمنˇ ماکلوانˇ مئن، گیلˇمردی کوشتی
ا کوشتی مراسم با سؤرنا و نقاره زئن شوروع به.  
تازه‌کار کوشتی‌گيرؤنه «تنگوله» و باموته کوشتی‌گيرؤنه «پألوان» دخؤنن و هر ديهات و شهرˇ مئن يته «سرپألوان» ايسأ بو.
گیلˇمردی کوشتی لیواس، يته تنگˇ پاچˇ شلواره کی اونه **لاسپاره** گونن. کوشتی مئن، هرکی ببرده، «بَرَم» هگينه کی جوروف و آينه و سئب و نارنج و پارچه و... ايسه. 

### کوشتی سرأگيتن
کوشتی، ساز و نقاره (سؤرنا و نقاره) همره سرأگیته بنه و ایتؤ مردومه خبر کؤنن و جمعيت میدان (سیمبر)ˇ دؤر جومأبنن و هر محللˇ کوشتی‌گيرؤن يک جيگا کسنˇ ورجه نشينن و بازون پألوانؤن سیمبرˇ دؤره مجنن و هوتؤ کی دابه، مهمانانˇ جولؤ  خوشؤنˇ چپˇ زؤنه سر هچمنن و خوشؤنˇ دسه واسينن خاکه و اونه خوشأدئنن و زئنن خوشؤنˇ پيشانی‌يه.
بازون **فازممه** نوبه فرسنه کی هو رجزخانی ايسسه و پألوان حريف خأنه و تؤنه هرکسه دخؤنی و اگه اون قبول بوده، کوشتی گينه.

### داب‌دستور
کوشتی مئن، به جوز پا چيک، کوشتی‌گيرؤنˇ جؤنˇ هرته مقر کی خاکه فرسه، دباخته. بازون برنده‌کَس، خو کارˇ پسی سیمبر (میدان)ˇ میان، تماشاچیانˇ جولؤ دؤر زنه و **دؤران** فیگیره. هر کسی ایتا مبلغی کؤشتی‌گیره فده. گاگلف، برنده‌کس دوواره حريف طلبنه.

## تاریخ
«فتوت‌نامه سلطانی» کيتابˇ مئن بنويشته نأ کی: «اگه واپورسن چن جور کوشتی دأنيم، بگو: دو جور. اولی «قبض» و دومی «اضطرار». اگه واپورسئن: هرته چوتؤره؛ بگو: قبض، عراق و خوراسؤنˇ مردومˇ کوشتی‌گيری‌يه کی شهری کوشتی (فارسی: شهری‌وار) ايسه و اضطرار گيلان و شيروان و ايپچه نی آذربايجانˇ کوشتی‌يه کی اونه ديلمی کوشتی (فارسی: ديلمی‌وار) دخؤنن.»
اونچی کی ای کيتابˇ مئن «اضطرار» يا «ديلمی‌وار» دخؤنده ببؤ، هی گيلˇمردی کوشتی ايسه کی چارومی قرنˇ هجری نی، «احسن التقاسيم فی معرفه الی قاليم»ˇ کيتابˇ مئن اونˇ جی گب بزئه‌ببؤ.

## بیرینی خالؤن
* تیر ۱۳۹۰ هجری شمسی، فؤمن، ماکلوان، گیل‌مردی کوشتی
رده:ورزش
رده:حىاتي وانويسؤن
لافندبازی

بند بازی یا هو لافند بازی جه یه سری نمایش و ورزش عملیاتان دوروسته به که بوسیلیه بند باز لافند سر ایجرا به. و ایته بازیگر هم اونه جیر زیمین رو اونه ادا و اطفارانه در آوره که اونه یالانچی گده . زماتی که بند باز یا هو پهلوان لافند سر راه شه خو دستان مین ایته چوبا گیره تا بتانه خو تعادله او جور حفظ بوکونه او چوبا **لنگر** گیدی .

left|thumb|لافند بازیleft|thumb|لافند بازی

جه حرکتان و بازیان جالب ا مراسم انه که ایته صندلیا نهده ایته سینی مین و اونم نهده لافند رو و پهلوان تو ا وضعیت با بشه اونه مین بینیشینه و هوطو تو حالت نیشته بو با سینی جه ا طرف لافند به او طرف ببره که خوره کاری ایسه دلهره آور .

ردا بستن لافند رو با چشم دوسته.

د ان که دوچرخه امرا واسی لافند رو راه بشه یا لافند جور بخوسه . یالانچی هم ایته ایته اونه ادانا درآوره و باعث خنداندن مردوم به.

## بیريني خالؤن
*رشت صدا سیما
*لافندبازي، رحيم آبادˇ سفيدآب. ۱۳۹۲ هجري شمسي پئيز.

خبرگزاری مهر

رده:ورزش
رده:حىاتي وانويسؤن
کرنئی

250px|بندانگشتی|چپ|عاشورا کرنئی‌زنی، لاجؤنˇ مئن.
**کرنئی** یا **کرˇنئی** یا **کرنا** یا **لایجؤنˇ کرنئی** (فارسی: کرنای لاهیجان)، یکجور بادی سازه کی قدیمˇ زمت، حکومتی ساز بو و اعلان و جشن و جنگˇ مئن کار گود. ای ساز، پیلدنه خؤندش دأنه و سیمبرؤن و فضایˇ بازˇ مئن استفاده بنه. گاگلف اینˇ خؤندشه تا یک کیلومتری‌م شأنه اشتؤسن و سؤرنا مورسؤن، شادی‌ئن و اوروشواره‌ٰن و جنگؤن و دینی دابؤنˇ مئن ایسأ بو.
ایرانˇ فلاتˇ مئنˇ کرنئی، گیلانˇ کرنئیˇهمره تؤفیر دأنه. گیلانˇ مئنˇ کرنئی یا هو لاجؤنˇ کرنئی، لاجؤنˇ شی ایسه و نئی‌لؤله جی چاگوده بنه و ۳ تا ۴ متر درازی دأنه و اونˇ سراخر، اینˇ بیرینی دهنه یکجور کویی (کدو) ایسه کی اونˇ مئن خالی ببون و ۱۸۰ درجه انحراف دأنه و رو به کرنئی‌زنه. ای ساز منئه ملودی بزنه و خالی دوته نؤت چاکؤنه. 
ای سازه همیشک چن‌نفری و جرگه‌یی زئنن و اونˇ زئن‌کسؤن ۸ تا ۱۴ نفر تینن ببون و خوشؤنˇ کرنئیؤنه یک‌طرف دأنن و خوشؤنˇ سردسته اشاره بوده‌پسی اینه فی دکؤنن. مأمولن سردسته تکی کرنئی زئنه و باخی اونه آؤجا دئنن.
ای سازˇ خؤندشه سَهن (هراس) دره و قدیمˇ زمت جنگˇ مئن، دوشمندˇ دیلˇ مئنه ترس تؤدأنˇ وأسی استفاده بنأبو. 
النئی عاشورا مراسمˇ مئن یا تعزیه مئن و مخصوصن امام حوسئنˇ هفتومی شؤ، لایجؤنˇ مئن ای سازˇ جی استفاده بنه امما قدیمˇ زمت، وختی دئه اسلام گیلانˇ مئن بمأبو، هر روز افتؤورس و افتؤپردچینˇ زمت کرنئی زئن.
### رضوی کرنئی
یکته درازˇ فلزی سازه کی خالی دو ته نؤت تینه چاکونه. ای سازه خالی مشهدˇ مئنˇ امام رضا آسؤنه مناره‌ٰنˇ مئن زئنن و اونم هر زمت امام رضا تولد یا شهادت یا مللی و مذهبی عیدؤن بنه. 
رضوی کرنئیˇ درازی سه متره و یکته جرگه کرنئی‌زن ای سازه زئنن و گاگلف اوشؤنˇ مئن دوصدایی نی اشتؤسه بنه. رضوی کرنئی مأمولن ناقاره همره ایسه.

### فارسˇ کرنئی
300px|بندانگشتی|هیچ|هخامنشی کرنئی
یکته ایرانˇ قدیمی بادی سازؤنه کی اونˇ سرˇشکل سؤرنا مؤنه امما درازتر. الؤنˇ کرنئیؤن ۷۵ تا ۱۱۰ سانتیمتر درازی دأنن و همه‌دنه دوته واوین دأنن: یک واوین چوبی و اؤکته برنجی. اونˇ چوبی واوین ۳۵ تا ۵۰ سانتیمتر و اونˇ برنجی واوین ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتره.  ای ساز، فارسˇ اؤستانˇ جی بیرین بمأ و هینˇ وأسی ویشتر اونه فارسˇ کرنئی (فارسی: کرنای فارس) دخؤنن. ای سازˇ قدیمی‌ترین نمونهٰ، سال ۱۹۵۷ میلادی، سومی داریوشˇ قبرˇ مئنˇ جی بیاتن کی اونˇ فلزی واوین ۱۲۰ سانتیمتر درازی دأشت و النئی فارسˇ اؤستانˇ مئن، تختˇ جمشیدˇ موزه مئن نأ. ای کرنئیه «هخامنشی کرنئی»ه معروفه.

## گالري

Kareney3.jpg|کرنئی
کرنئی_بیرینی_دهنه.jpg|کرنئیˇ بیرینیˇ دهنه
کرنئی_دهنی.jpg|کرنئیˇ دهنی


رده:سازؤن
رده:بادی سازؤن
رده:گیلکی سازؤن
رده:گیلکی موزیک
رده:حىاتي وانويسؤن
سؤرنا

250px|بندانگشتی|چپ|نقاره و سؤرنا، گیلکؤنˇ شی.
**سؤرنا** یا **سورنا** یا **زورنا** یکته قدیمی ایرانی سازه کی چوب جی چاکوده بنه. سؤرنا گیلکؤنˇ مئن نقاره همره بزئه‌بنه و ایرانˇ باخی مناطقˇ مئن ایتؤ دابه کی ای سازه دؤهؤلˇ همره بزنن. گیلکؤن ای سازه نقاره همره گیلˇمردی کوشتی یا لافندبازی یا عروسی‌ئنˇ مئن زئن.

ای ساز پور قدیمیه و دونیا مئن یکته پیله هنˇشرˇ مئن (هئندˇ جی تا یونان) اونˇ جی استفاده گودن. ایرانˇ مئن ای سازˇ سابقه وگردنه به ساسانی‌ئنˇ زمت و اونˇ پسی سؤرنا رچگیه شأنه موسیقی‌الکبیرˇ کتابˇ مئن (ابونصر فارابی شی) یاتن. ای دانشمند و موسیقی‌شناس (۹۵۰ میلادی) خو زمتˇ بادی سازؤنه دقتˇهمره مطالعه بوده دأنه و اوشؤنˇ جی نقاشی‌م به‌جا بنأ.
سؤرنا، زوانه‌دار بادی سازؤنˇ جرگه شی ایسه و چوبˇ جی بساته بنه و ایرانˇ مئن همه‌ته جیگه شأنه اونه یاتن. اونˇ درازی هرته منطقه مئن توفیر دأنه و ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر تینه ببون. اونˇ سر شیش یا هف ته سوراخ دره کی انگوشتؤنه اونˇ سر نئنن و ویگینن و ایتؤ سؤرنا خؤندشه جیر و جؤر کؤنن.
سؤرنا خؤندش جلفه و مأمولن یکته کوتنی سازˇ همره (گیلانˇ مئن نقاره همره و ایرانˇ فلاتˇ مئن دؤهؤلˇ همره) اونه زئنن. قدیمˇ زمت، سؤرنازنی شادی‌ئن و اوروشواره‌ٰن و جنگؤن و دینی دابؤنˇ مئن داب بو. النئی اوشؤن به‌جایˇ خود، امما اؤرکستری آثارˇ مئنأ نی استفاده بنه. ای ساز، هرته فرهنگˇ مئن خو خؤندشه چاکؤنه؛ جوری کی اشتؤسنکس أگه ایپچه اینˇ گوش آشنا ببون تینه لؤری یا گیلکی (گالشی) یا خوراسانی سؤرنا خؤندشˇ رنگه تشخیص بدی.

100px|بندانگشتی|هیچ|خاتمکاری‌بوده سؤرنا کی نوزدهمی قرنˇ میلادی اواخرˇ شی ایسه و الؤن نیویورکˇ متروپولیتنˇ موزه مئن نأ.

=واژه بون=
سؤرنا بانی کرنئی (کرنا) هردوته بوقˇ معنیه دئنن و اینگیلیسی مئنˇ Horn همره هم‌بنه ایسه. او اقوامˇ مئن کی هندواوروپایی زوانؤنˇ گب‌زئن‌کس ایسن، ای ساز کی جانورؤنˇ شاق (شاخ)ˇ جی چاگوده بنأبو ایتؤ دخؤنده بنه. اینکه سؤرنا و کرنئی یا کرنا و Horn شاقˇ همره ارتباط بدأره ای واقعیتˇ مئنأ نی دره کی ذؤلقرنئین (ذوالقرنین)ˇ معنی بنه دوته‌شاخ‌دار یا اونی کی دوته شاق دأنه و قأرن (قَرن) هو کرن ایسه کی عربی ببؤ. البته امروزˇ روزˇ سؤرنا او قدیمی شاخؤنˇ جی پیش‌بشؤتره امما هو بادی سازؤن و بوقؤنˇ جرگه شی ایسه.

## سربس


رده:حىاتي وانويسؤن

رده:سازؤن
رده:بادی سازؤن
رده:گیلکی سازؤن
رده:گیلکی موزیک
أزئه دار

**أزئه دار** (علمي نام: Zelkova carpinifolia) ايته نؤع دار ايسه کي قفقاز ؤ البۊرز ؤ اۊرۊپا خۊرتاو ٚ سامانان ٚ بۊمي دار ايسه. أزئه دار ۲۰ تا ۳۵ متر بۊلندي دره ؤ اۊن ٚ تنه قطر دۊ متر-ه فأرسه. اۊن ٚ ولگ نی ۴ تا ۱۰ سانتي‌متر طۊل ؤ ۲،۵ تا ۶ سانتي‌متر عرض دره. أزئه دار-ه زيبايي وأسي ني کارده. اۊن ٚ مئوه ۵ تا ۶ ميلي‌متره ؤ تيره سوز ٚ رنگ ايسه ؤ ولگ ٚ پألۊ دۊچکه.
right|thumb|100px|أزئه دار ٚ ولگ
right|thumb|100px|أزئه دار ٚ مئوه
right|thumb|100px|أزئه دار

## سربس
جرگه:دار

* آشنایی با أزئه دار با نام علمی Zelkova carpinifolia
جرگه:دار
* أزئه دار گيلان ٚ أملش ٚ مئن
* Andrews, S. (1994). Tree of the year: Zelkova. *Int. Dendrol. Soc. Yearbook* 1993: 11-30.
* Hunt, D. (1994). Beware of the Zelkova. *Int. Dendrol. Soc. Yearbook* 1993: 33-41.
گيلکي شعر

گيلکی شعره دو جور شأ رج‌بندی کودن: نوع و زمات.
نوع: چاردؤنه، غزل، شعر نو، هساشعر
زمات: قبل از مشروطه کلاسيک، مشروطه کلاسيک، قبل از انقلاب، انقلاب پسی، معاصر (شعر نو و )هساشعر)
گيلکی شعر، اگه تا هسا زنده ايسه و هر روج، ديروج ِ جی ويشتر خال کؤنه و تی‌تی در ابئنه، گيلکی شاعرؤن ِ واسی ايسه کی اميرپازواری زمات جی تا هسا، گيلکی زوان امره شعر گوته درن و خوشؤن ِ احساسه خوشؤن شعر ِ مئن جيگا دأ درن. 
اگه خأنين چن نمونه گيلکی شعر بخانين و بشتؤيين، ايرهٰ تونگوله بزنين:

گيلکی شعر، ورگ مئن

احمد جهان بین شالکوهی

رده:حىاتي وانويسؤن
گيلکی داستان

گيلکی داستان، 1357 انقلاب پسی سراگيته و هسا، خُب پيش شؤ دره. دوته کيتاب، يه‌ته «پيله برفی سال» محمود طياری جی و اويه‌ته «بنفشه‌گول» محمدحسن جهری شين، ای راغ ِ مئن، اولين هلنگ بؤن کی ويگيته ببؤن و هسا، گيلکی داستان، نشريات و کتابؤن ِ مئن چاپا بونن و بخانده بونن.
اگه خأنين چن نمونه گيلکی داستان بخانيد، ايرهٰ تونگوله (کليک) بزين:
گيلکی داستان، ورگ مئن

رده:حىاتي وانويسؤن
ایماگاوا یوشیموتو

بندانگشتی|ايماگاوا يوشيموتو تاتايی
ايماگاوا يوشيموتو ( ۱۵۱۹- ۱۵۶۰ م) - (۱۰۹۳- ۱۱۳۴ گ) ايتا چكنه و ژاپونی سامورايی سنگوكو دوره ، فئودالی دوران، ژاپون مئن بو. يوشيموتو، ايماگاوا كوگا چكنه، اوستان سوروگا مئن بو. وی سال ۱۵۶۰ فوتوركسته به كيوتو و خواستی شوگون بِبه ولی اودا نوبوناگا جولو، اوستان اواری مئن دشكن بوخورده و بِمرده.

## ايماگاوا گود
* پيله پئر: ايماگاوا يوشيتادا
* پئر:    ايماگاوا يوجيچيكا
* زاك:     ايماگاوا يوجيزانه

## ژاپون پيله ساموراییه‌ٰن
* اودا نوبوناگا
* ایماگاوا یوشیموتو
* توکوگاوا ایاسو
* تاكدا شينگن
* يوسوگی كنشين
* تويوتومی هيديوشی

## ژاپون پيله كوگاه‌ٰن

* اودا كوگا
* ايماگاوا كوگا
* تاكدا كوگا
* توگوگاوا كوگا
* داته كوگا
* شيمازو كوگا
* هاتوری كوگا
* هوجو كوگا
* يوسوگی كوگا

رده:تارئخ
‍‍رده:ژاپون تارئخ
ايماگاوا كوگا

بندانگشتی|ايماگاوا بيدوق

ايماگاوا (ژاپونی:ايماگاوا شی - 今川氏) ايتا پيله ژاپونی كوگا سنگوكو دوره، ژاپون مئن بو. و اوستانانˇ توتومی و سوروگا مئن چكنه بيد. 
اَ كوگا قودرت، ایماگاوا یوشیموتو زمات مئن پورتر بوبوسته. و اوشان هوجو كوگا و تاكدا كوگا امره، ژاپون فتح گودن واستی ، ايله جار بوگوديد.
يوشيموتو اوستان ميكاوا مئن نفوذ بوگوده و توگوگاوا كوگا كه اويه چكنه بيد، خو دوده چكوده و خواستی كيوتو يه تصرف بوكونه ولی اوستان اواری مئن، اودا نوبوناگا جولو، اكهازاما سال ۱۵۶۰م مئن دَشكن بوخورده و كوشته و اونه حشر و مايه دار هش پرك بوبوسته. هتويی اوشانه قودرت فوگوردسته و بعد جه يوشيموتو موردن ، توگوگاوا كوگا و اودا كوگا، ژاپون فتح گودن واستی ايله جار بوگوديد. 
و يوشيموتو گودان، بوشوئيد توکوگاوا ایاسو ورجا كی توگوگاوا چكنه بو و اونه خلابر بوبوستيد.

رده:تارئخ
‍‍رده:ژاپون تارئخ
مردخه کوچیک

مردخه کوچیک ایسم ایته روستا ایسه جه تولم دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.

رده:جوغرافی
نمدار (زیرفون)

namdär (zirfun) (tilia begonifolia)

namdär där şumälə jangalonə meen paräkandə dee bunə. inə narm, sabuk o aspe rang, xuşkärə o muxtalef kärburd daanə. namdär däronə titi kuştay, atri o zard yä kerem rang isan o buland u läqar päyak daanan. mamulan payn tä da tə titi itə daste meen hannan. titen, xurdädmä aväxir väza banan. i därə meevə şaft o fanduqe murson isan o kuravi yä murqonei form; savz yä xäkastari rang isan kə işonə andäzə naxudə hani isə kə hodudə payn milimetr qutar daanə o meeve ru barjastegiyoni dee şanə. meevə garçə xuşkə qiyäfə daanə, ammä itə näzak o guşti jedär daanə kə putanə amrə xuşka banə o çin xonə kə i çinon meeva barjastegiyonə çä koonan. har meeve amrə itə kuştay valgey hanna. meevan paizə meen rasanan vali işonə kalsan pur zamat beenə. vä gutan kə meevə xu valgeykə amrə kalnə.
right|thumb|100px|namdär därə kapsulan, unə valgakə amrə
bazronə putanə pasi je där çinan yä täzə bakalsə bazronə je galəsə juma koonan o valgeykə judä kudanə pasi, daanan. i däron je bis sälegi pasi bazrdehi koonan o taqriban har sälə xujir bazr hadenan. xujir timär i bazronebə sardə esträtifikäsiyun je tavarob(?) ( joordas(hadeaksar) payn daraje damä meen), şiş mä tä yak sälə meen isə. bazronə şaanə vahärə meen yä tousanə sar munäsib galə meen käşt.

## Manba
pahnvalg däronə tuxmon

رده:دار
رده:Näqəs maqälan
سنگؤکۊ زمات

بندانگشتی|ايتا تاتايی جه سنگوكو دوره جنگان
سنگوكو دوره (۱۴۶۷–۱۵۷۳)-(ژاپونی: سنگوكو جيدای - 戦国時代) ايتا ازازيل تاريخی دوره، شورش و خون فوگودن امره ژاپون مئن بو كه اَ كشور، داخلی جنگان واستی هش پرك بوبوسته و  ژاپون ˇ پيله كوگاه‌ٰن همديگر امره بجنگستيد. سنگوكو ايتا بخش جه موروماچی دوره مئن ايسه. كی آشيكاگا كوگا ، ژاپون مئن شوگون بيد. گرچه اوشان بِتَنستيد كاماكورا باكوفو جانشين بِبيد ولی پور ژاپون ˇ پيله كوگاه‌ٰن (daimyo) به ويژه اوشانی كه كيوتو ورجا دوربيد، شوگون خطه نخوانديد و هتويی چين امره تجارت بوگوديد و اوشان ايقتصاد روشد بوگوده و اوشانه كار سكه سو بزه و نَم نَمی به اَ ناجه دَكَفتيد كه خوشانه واستی استقلال بداريد. آغاز قرن ۱۵ ژاپون مئن، پور زلزله و لاهيز امويی و هميشك ديهاتان مئن ماليات گيفتن واستی بلوا بو.

## ژاپون تاريخی دوره‌ٰن

*كاماكورا
* موروماچی (آشيكاگا دوره) 
(نانبوكو چو   ۱۳۳۶ – ۱۳۹۲)
- (سنكوگو   ۱۴۶۷ - ۱۵۷۳)
* آزوچی موموياما
*ادو

## شوگونان

* اودا نوبوناگا
* تويوتومی هيديوشی
* توگوگاوا اياسو

## چكنه‌ٰن (دايميو)
* آزای ناگاماسا
* ایماگاوا یوشیموتو
* تاكدا شينگن
* چوسوكابه موتوچيكا
* شيمازو يوشيهيرو
* موری موتوناری
* هوجو اوجياسو
* يوسوگی كنشين

## تاتايی جيگا

پرونده:Odanobunaga.jpg  |  اودا نوبوناگا
پرونده:Tokugawa Ieyasu2.JPG |  توگوگاوا اياسو
پرونده:Toyotomi_Hideyoshi_c1598_Kodai-ji_Temple.png |  تويوتومی هيديوشی
پرونده:Imagawa-Yoshimoto-Ukiyo-e.jpg  | ایماگاوا یوشیموتو
|  تاكدا شينگن و يوسوگی كنشين گيشه سنگ
پرونده:EdoJapaneseArquebuse.jpg  | تانگاشيما ، ژاپونی  شمخال توفنگ
پرونده:Azuchimomoyama-japan.png  | ژاپونˇ نقشه سنگوكو دوره


## جير بنيويشته
اينگيليسی ويكی پديا ايله جار بوگوده‌ٰن

رده:تارئخ
رده:ژاپون تارئخ
اشپلم

اشپلم ايتا جه روسنان سوماسرايه كه در مسير سوماسرا به فومن نهه