لئؤ تؤلستؤی

**لِو نيکؤلايِويچ تؤلستؤی** (رۊسي: Лев Николаевич Толстой)؛ (چئه ببه ۱۸۲۸ ٚ آگست ٚ ۲۸ یاسنايا پاليانا مئن _ بؤمۊرده ۱۹۱۰ ٚ نؤوامبر ٚ ۲۰ ياسنايا پاليانا مئن)، رۊس ٚ سياسي-ايجتيمايي کۊنشگر ؤ نيويشتنکس بؤ. تؤلستؤی رۊسيه معاصر ٚ تاریخ ٚ نؤمي نويساٰن ٚ جي بحيساب هنه. تؤلستؤی ٚ جنگ ؤ صلح ؤ آنا کارنينا رؤمان، جهان ٚ قصصه‌اي أدبيات ٚ بئیترينؤن ٚ جي هيسن. تؤلستؤی رۊسيه ؤ حتی جهان ٚ مئن پۊر هوادار دأره ؤ رۊسيه مئن يته طلايي سککه اۊن ٚ پیلادأشتن ٚ ره ضرب وکته. تؤلستؤی خۊ زيويش ٚ زمات ٚ مئن جهان ٚ مئن سرشيناس ولي ساده‌زيويش بؤ. تؤلستؤی ٚ نؤم اينگيليسي مئن «لئؤ تؤلستؤی _ Leo Tolstoy» نيويشته بۊنه.

## زيندگي‌نؤمه
بندانگشتی|تؤلستؤی ۱۸۵۶ ٚ مئن
تؤلستؤی ميلادي ۱۸۲۸ ٚ اۊت ٚ ۲۸ ٚ مئن يته پيله ؤ بۊنه‌دار گۊد ياسنايا پالينايا (مؤسکؤ نسا ۱۶۰ کيلؤميتري، تۊلا شأر ٚ تابع ٚ جي) چئه بؤبؤ. اۊن ٚ پئر، کنت گراف نيکؤلای ايليچ تؤلستؤی (رۊسي:  Граф Никола́й Ильи́ч Толсто́й) ؤ اۊن ٚ مآر، ماريا نيکؤلايؤنا والکؤنسکايا (رۊسي: Княгиня Мари́я Никола́евна Волко́нская) بؤن. تؤلستؤی خۊ مأر-ه ۲ سالگي ؤ پئر-ه ۹ سالگي مئن دس ٚ جي بدأ ؤ اۊن ٚ پسي تؤلستؤی ٚ سرپرست اۊن ٚ عممه تاتيانا بؤ. اۊ م.۱۸۴۴ ٚ مئن خۊرتأوي زوؤنان ٚ رشته مئن قازان ٚ دؤنشجيگا مئن نؤم‌نيويسي بؤگۊد، ولي سۊ سال ٚ پسي، اۊ رشته' جي حقۊق ٚ رشته' بؤشؤ تا وکالت ٚ دؤنش ٚ کسب ٚ همرأ ۳۵۰ نفر کيشاورز ٚ ريۊئه بۊمأ زيندگي-ئه، گه اۊشؤن ٚ رۊج‌مزد تؤلستؤی ٚ پئر ؤ مآر ٚ پسی تؤلستؤی-يه واگذار وکته بؤ‌-يه،  رسيدگي بؤنه ؤ خۊ کيشاورزي-ئه سامان بده.
بندانگشتی|۱۸۷۶
اۊ ۱۸۴۷ ٚ مئن حقۊق ٚ دؤنشکده' رهأ کۊنه ؤ خۊ زادگا-ه وگردنه. تؤلستؤی ۱۸۵۱ ٚ سال ٚ مئن أرتش ٚ مئن نؤم‌نيويسي کۊنه ؤ قفقاز (کَۊکاس) ٚ مأمۊريت-ه گه اۊ زمات تازه رۊسؤن ٚ دس دکته بؤ-يه شۊنه. هۊ سال ٚ تاوسسؤن ٚ مئن، خۊ أثر «زأکي»-يه نيويسنه. اي داستؤن سال ٚ بعد، معاصر ٚ مجله ٚ مئن، چاپ بۊنه. تؤلستؤی تزار ٚ أرتش ٚ خيدمت ٚ زمات ٚ مئن، حرفه‌اي جۊر نيويشتن-ه سرأگيره. جنگ ٚ مئن هيسأن، پايه‌اي دسمايه، رؤمانان ؤ قصصه'ن ٚ ره، اۊن ٚ ره  ٚ دسرس کۊنه ؤ تؤلستؤی ٚ مۊتنگر نيأ مردۊم ٚ ؤ دؤر ؤ ورئن ٚ مئن ٚ همرأ، اۊن ٚ نيويشته'ن پۊربارتر بۊنه. اۊ ۱۸۵۴ ٚ مئن سۊآستؤپؤل-ه بؤشؤ ؤ کريمه ٚ سپا-ه بپيوس، اي زمت ٚ مئن اۊ ستواني درجه' برسئه ؤ خۊ ميهن ٚ جي ديفا گۊدن-ه مشغۊل بۊنه. اي دؤران ٚ نتيجه «سۊآستؤپؤل ٚ حيکايتؤن» گه سۊته قصصه' شامل بۊنه، هيسه. تؤلستؤی اي داستؤن ٚ مئن حقسأی بؤده تا خۊ دريافتؤن گه جنگ ٚ مئن تجرۊبه بؤده ٚ جي بهره‌ بئيره، تا اۊن ٚ یته ديگر شيکل‌ؤظاهير-ه نشؤن بده. اۊ جنگ-ه يته رسمي نمايش ٚ پۊشت نشؤن دنه. ۱۸۵۶ ٚ مئن أرتش ٚ جي کناره‌گيري کۊنه ؤ خۊ زادگا-ه وگردنه. ايمه يته شيش‌ماهه سفر فرانسه، انگلستان، آلمان، ايتاليا ؤ سۊئيس-ه سرأگيره تا اي کيشورؤن ٚ زيويش، دابؤن ؤ باورؤن ٚ همرأ آشنا بؤبۊن. ۱۸۵۸ ٚ مئن «سۊته مرگ» ٚ قصصه' مؤنتشر کۊنه ؤ ۱۸۵۹ ٚ مئن يته دبستان ياسنايا پاليانا زأکؤن ؤ دهقؤن‌بکأشته'ن ٚ ره چاؤنه.

## زأکؤن ٚ آمۊجش‌ؤ‌پرورش ؤ ايجتماعي کۊنشؤن
[بندانگشتی|لئؤ تؤلستؤی ؤ [آنتؤن چخؤف]]
لئؤ تؤلستؤي يته خاص ٚ نيأ وک‌وچه'ن ؤ نؤجوؤنان ٚ آمۊجش‌ؤپرورش-ه دأشت، ۱۸۵۷ ٚ مئن در طی ٚ پئنج سال اؤرۊپا پيلاکسؤن ٚ همرأ، چارلز ديکنز، ايوان تۊرگنيف، فريدريش فرؤبل ؤ آدلف ديستروِگ ٚ مۊسؤن ٚ همرأ ديدار بؤگۊد. خۊ کيشور ٚ وگردسن ٚ پسي خۊ نؤ آمۊته'ن ؤ تجارب ٚ همرأ، يته آمۊجشي نؤهأوري رشته' سرأگيت ؤ هي راستا مئن به پيروی ژان ژاک رؤسؤ جي، دبستان ٚ پايه‌ريزي رۊستاٰن ٚ مئن-ه سرأگيت ؤ تمؤم ٚ وک‌وچه'ن ٚ آمۊجش چه ايلات ؤ پۊلدار ٚ دغدغه' دأشت. تؤلستؤی اي سالؤن ٚ مئن ياسنايا پاليانا، مؤسکؤ ؤ سن‌پترزبۊرگ ٚ مئن زيويش گۊد.

تؤلستؤی هيچ‌زمات زأکؤن ٚ همرأ سيواجۊر رفتار نؤگۊد ؤ زرنگ دؤنش‌آمۊجؤن-ه ديگرؤن ٚ جي سيوا نؤگۊد تا هر کۊدک-ه خۊ توان ٚ همرأ دؤنش بيأمۊجأنه. اۊن ٚ پسي گه مدارس تزار ٚ سلطنتي اداره توسط تعطيل بؤبؤ، تؤلستؤي خۊ تربيتي کۊنشؤن-ه هنده پي بگيت ؤ قطع نؤگۊد. اۊ خۊ برخي آمۊجشي قصصه'ن ٚ همرأ بؤتۊنس وک‌وچه'ن-ه اخلاقي ؤ ايجتماعي أرزشؤن ٚ همرأ ويشتر آشنا بؤنه. ميليۊنؤن رۊس ٚ زأک تا بيستؤمي قرن ٚ دۊوؤمي دهه تؤلستؤی ٚ أليفبي آمۊجش ٚ همرأ، دبستان ٚ أوولی سال-ه سرأيتن. ايته بؤ گه تؤلستؤی بؤتۊنس اي آمۊجش‌ؤپرورشي اصلاحات ٚ مئن مؤثر واقع بؤبؤ.

## تؤلستؤی ٚ صيدا
بندانگشتی
م.۱۹۰۷ ٚ مئن استيۊن بۊنسال «نيؤيؤرک تايمز» ٚ رۊزنؤمه مأرۊف ٚ گۊزارشگر رۊسيه' سفر بؤگۊد ؤ لئؤ تؤلستؤی ٚ همرأ يته ديدار بؤگۊد.

آمريکاٰ وگردسن ٚ پسي، تۊماس اديسۊن ٚ همرأ دۊستي دأشتن ٚ طريق ٚ جي، يته ضبط ٚ دزگا (گرامافؤن) سيفارش بدأ تا تؤلسؤی ٚ ره سرأده. اديسۊن ۱۹۰۸ ٚ ژانویه مئن دزگا-یه تؤلستؤی-ه هديه هدأ ؤ اۊن ٚ جي درخاس بؤگۊد گه خۊ صدا-یه مختلف زوؤنان ٚ همرأ ضبط بؤنه ؤ اۊن ٚ ره سرأده.

تؤلستؤی اديسؤن ٚ جي تشکۊر بؤگۊد ؤ بنا به اۊن ٚ درخاس خۊ گبؤن-ه اينگيليسي، آلماني، فرانسوي ؤ رۊسي زؤؤن ئبه ضبط بؤگۊد.

اي ضبط ؤکته'ن ٚ ويشترین مۊقۊبا بؤ ؤ کمي أني باقي بۊمؤنس، ايته بؤبؤ گه تؤلستؤی ٚ صدا اۊن ٚ عۊمر ٚ ۲ الی ۳ ٚ پاياني مئن، مؤجۊده.

اي صؤتي پيؤمؤن ٚ مئن، تؤلستؤی يته پندآميز قصصه' تأريف بؤده:يکي بؤ پۊلدار بؤ، أمما ايلات بؤبؤ. بدبيأري أنواع ؤ أقسام اۊن ٚ سر بکلس، أوٚول اۊن ٚ سِره (خؤنه) تش بگيت، ايمه اۊن ٚ رمه'ن (گله'ن) مۊقۊبا بؤن. بؤشؤ مردۊم ٚ خؤنه مئن کار بؤنه، يته بدجينس صأحب‌کار ٚ دس دکت. کار بؤگۊد، کار بؤگۊد، أمما وختي تسويه زمات برسئه، مألۊم وکت طرف پۊلي ندأره گه هده. بي‌پۊل اۊيه جي بؤشؤ ؤ هرچي تن دؤده دأشت-ه بؤفۊرت تا وشنأ نۊمؤنه. کار جايي-يه برسئه گه کفش هئن ٚ پۊل-ه ندأشت ؤ پابرأنه شؤ دؤبؤ. را مئن زمي سر بنيشت ؤ خۊدا جي شيکايت گۊدن-ه سرأگيت. بؤگۊت خۊدايا چره مۊ هأندي بدبختم؟ مي جي بدبخت تر اي دۊنيا مئن نئسأ. يهؤ اۊن ٚ چۊم ينفر-ه دکت گه پا ندأشت ؤ زؤنۊ سر را شؤ. ايمه خۊ همرأ بؤگۊت، دۊرۊسسه گه ليواس ؤ کفش ندأرم گه دؤکۊنم، ولي اۊن ٚ جا پا دأرم. اي خۊداٰ بنده پا أني ندأره. اۊن مي جئم بدبخت‌تره.

گۊتن‌کس: لئؤ تؤلستؤی

گيلٚکي وگردؤن: دامؤني

## زنکه ؤ زأک
بندانگشتی|تؤلستؤی بيس سالگي مئن
تؤلستؤی ۱۸۶۲ ٚ مئن يته هيژده ساله آلماني‌تبار لاکۊ همرأ، به نؤم ٚ سۊفيا آندره یِونا برس (۱۸۴۴ - ۱۹۱۹)، همرأ ازدیواج بؤگۊد ؤ خۊ پيلا رؤمانان-ه به نؤم ٚ جنگ ؤ صلح ؤ آنا کارنينا-يه بنويشت ؤ مؤنتشر بؤگۊد. اۊن ٚ زنکه پۊشتيباني تؤلستؤی ٚ أدبي کارؤن ٚ جي گه به روايتي جنگ ؤ صلح ٚ پيش‌نيويس ٚ ۱۴۰۰ ولگه بيش أز هف‌بار پاک‌نيويس بؤده، پۊر أرزيشمند هيسه. ايشؤن ٚ پيوند تۊقامندانه، ولي پۊرتنش بؤ. اي دۊته'ن ۱۳ وک‌وچه بيأردن گه اۊشؤن ٚ چآرته زأکي مئن بؤمۊردن. 

## جنگ‌ؤصؤلح، آناکارنينا
بندانگشتی|لئؤ تؤلستؤی ۱۹۰۸ ٚ مئن
تؤلستؤي ويشتر خۊ دۊته طۊلاني رؤمان (جنگ ؤ صلح) ؤ (آنا کارنينا) همرأ مشهۊرا بؤ. تؤلستؤی ۳۴ سالگي تۊمؤنأ بؤؤن ٚ پسي جنگ ؤ صلح ٚ نيويشتن-ه سرأگيت ؤ اۊن ٚ نيويشتن  شيش سال طۊل بکشئه. اي رؤمان رۊسيه ٚ جامعه دؤرين ٚ واقعيتؤن-ه نۊزدهؤمي قرن ٚ مئن خؤجيربؤر رؤشن کۊنه. دؤراني گه تؤلستؤی خۊ رؤمان ٚ ره دؤجئه، ناپلئؤن ٚ جنگ ؤ ناپلئؤن ٚ حمله رۊسيه' اؤج، مؤسکؤ تش‌سۊجي ؤ ناپلئؤن ٚ عقب‌نشيني ؤ مهاجم ٚ أرتش ٚ ديشکن-ه گۊزارش کۊنه. آنا کارنينا گه تؤلستؤی اۊن-ه خۊ أولين واقعي رؤمان دؤخؤنده أني پۊر مشهۊرا بؤ ؤ يته پۊر فراز ؤ فرۊد تۊغا (عشق/عيشخ)، سرخؤردگي ؤ شيکست-ه روايت کۊنه. 

## عقايد ؤ باورؤن
بندانگشتی|تؤلستؤی ٚ اۊتاق
با اينگه ۱۸۸۱ ٚ سال ٚ مئن تؤلستؤی انجيل-ه با اينگه اۊن ٚ رۊسی نسخه مؤجۊد بؤ ولي هنده به رۊسي ترجۊمه بؤگۊد، ولي ۱۹۹۱ ٚ سال ٚ مئن رستاخیز ٚ رؤمان ٚ مؤنشرا بؤؤن ٚ پسي ارتدکس ٚ کليسا عالي مرجع اۊن-ه کافر دؤخؤند. ألبت طبق ٚ برخي مدارک ؤ بئضي پژؤهشگرؤن ٚ نظر ٚ جي تؤلستؤی اسلام دين ئبه گرايش دأشت.

## مرگ
بندانگشتی
بندانگشتی|تؤلستؤی ٚ آرامجيگا
تؤلستؤی خۊ رؤمانان ٚ مئن خئلي پيؤمؤن-ه رسأنه ؤ جنگ ؤ خۊن‌شؤني ؤ أشراف‌زادگي همرأ مۊخالفت گۊد ؤ هين ٚ دؤني دؤلت اۊن-ه تحت ٚ نظر دأشت. سرأخر لئؤ تؤلستؤی ميلادي ۱۹۱۰ ٚ نؤوامبر ٚ مئن ؤ ۸۲ سالگي مئن بؤمۊرد ؤ خۊ زادگاه ٚ مئن یاسنایا پاليانا مئن دفن بؤبؤ.

## تؤلستؤی آثار
بندانگشتی

### رؤمان
کسن-ه محبت بؤنين

حيرص هلاکت ٚ باعث ايسه

جار ؤ صؤلح

رستاخيز

آناکارِنينا

قزاقان

### رؤمانچه
حاجي‌مراد

ايوان ايليچ ٚ مرگ

سونات کرویتسر

سونات کرویتزر

تقلبي کوپن

زناشۊيي سعادت

خؤنوادگي ٚ سعادت ؤ ديگر پاچ  ٚ قصصه'ن

### پاچ ٚ قصصه
سرگيۊس بیر

أرباب ؤ نؤکر

ميان‌تهي طبل ؤ هفته داستؤن ٚ ديگر

سۊته پۊرسش

سواستؤپؤل ٚ قصصه'ن

پۊليکۊشکا

دۊته سوار

أزازيل

### نمايش‌نؤمه
دؤنش ٚ بار

يته نۊر ظلمات ٚ مئن درخشنه

پتر خباز

### هۊنر ؤ أدبيات
هۊنر چيسه؟

### دئبأخي آثار
فيليپه (کۊچۊلۊ فيليپ)

قصصه'ني وک‌وچه'ن ٚ ره

پۊل ؤ أزازيل

پاک ٚ عأید

پيتار/پۊتير ؤ کؤتر

زأکؤن ؤ نؤجوؤنان ٚ بئیترين قصصه'ن

خۊدا حقيقت-ه أینه ولي صبر کۊنه

سرأخر حقيقت آشکار بۊنه

جوانی ٚ بربادرفته

بيس ٚ سۊته قصصه

بي‌گناه ٚ محکۊم

أبدي تۊقا

تؤلستؤی ٚ نؤمه'ن

زمي‌نورد

جهل ٚ قۊدرت

## سربس

# https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Tolstoy
# https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B9,_%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87
# https://web.archive.org/web/20210514163705/https://ketabnews.com/fa/news/285/%D9%84%D8%A6%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D9%88%DB%8C
# https://fa.m.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A6%D9%88_%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%B3%D8%AA%D9%88%DB%8C#cite_ref-10