open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کؤمؤنيستي کیشوران ٚ فهرست

**[[کؤمؤنيسم]]** (فرانسوي زوان: communisme) يا **ايشتيراکي مسلک**، ايته ايدئۊلۊژي و ايته فلسفي، ايقتيصادي و ايجتيماعي حرکت أيسه کي اون هدف ايته برابر ٚ جامعه ٚ چأکۊدن ايسه؛ کي اون ٚ مئن عادي مردۊم نتأنيد تۊليد ٚ أبزار و کارخانئان ٚ صاحب بيبيد و أشن ٚ مالکيت حکۊمت‌أمره ايسه. أن ايدئۊلۊژي مئن أجتماعي طبقه، پۊل و دؤلت وجود نأريد.بندانگشتی|هسأيي کمۊنيستي کيشوران
بيجير مئن ايته فهرستي ج کؤمؤنيستي کيشورانٚ ج بمؤ.

بيجير کيشوران، ايته تک‌حيزبي دؤلتؤن ايسيدي کي أشن مئن کؤمؤنيستي حيزبؤن حاکميد و دؤلتؤن همديگر مئن تنيده ببسته‌ايدي و طرفدار مارکسيسم–لنينيسم ايسيد. ان کيشوران بيجير فهرست مئن سال تأسيس و حاکم حيزبؤن امره ذکر ببستئيدي.

کلسيايي کؤره به‌عؤنوان ايته مارکسيست–لنينيست ٚ دؤلت تأسيس ببست، ولي کم‌کم ج اؤرتؤدۊکس ٚ مارکسيسم–لنينيسم دۊر ببست و ايدئؤلۊژي *جۊچه‌*أمره جايگۊزين ببست. دۊلت هسأيي رسمي ايدئولۊژي، *جۊچه*، کيم‌ايل سونگيسم–کيم‌جونگ‌ايليسم ايسه.

## بگذشته کمۊنيستي کيشورون
بندانگشتی|300x300پیکسل|کمۊنيستي کيشوران سۊرخ ايسيدي؛ شوروي زماني معتقد بۊ کي نارينجي کيشوران بطرف کمۊنيسم شيدي و زرد کيشوران خۊشن قانون اساسي مئن به سوسياليسم ايشاره داريدي.معرۊف‌ترين کمۊنيستي کيشورون، ايتيحاد جماهير شۊروي بۊ. ان کيشور کي ديگر کمۊنيستي کيشوران حمايت کۊدي، سال ۱۹۹۱ از بين بوشو و خۊ جاي رۊسيه فدراتيو جۊمۊري بده. ايتيوپي، آنگۊلا، مغۊليستان، تانزانيا، شومالي يمن، کامبۊج، سۊمالي، أفغانستان و يۊگۊسلاوي همه‌ته‌دانه قبلاً کمۊنيسم خوشن رسمي ايدئولۊژي ايعلام بۊکۊدي‌بيد.
کۊبا

**کۊبا** (ايسپانيايي زوان ٚ مئن: Cuba)، **کۊبا جؤمۊری‌** رسمي نام ٚ أمرأ (ايسپانيايي: República de Cuba) ایته کیشوری ایسه تشکیل بؤبؤسته جه ایته مجمع الجزایر کارائيب ٚ دریا مئن و أن پایتخت، هاوانا ایسه. کۊبا جمعیت ۱۱ میلیۊن ؤ ۲۰۰ هيزار نفر و اۊن ٚ رسمي زوان ايسپانيايي ایسه. کۊبا مردۊم ۶۵ درصد مسيحي ایسده، ۲۵ درصد بيدین ؤ ۱۷ درصد خۊشان ٚ سایر ٚ باوران-أ دأرده. أن ٚ پۊل ٚ واحد، کۊبا پزؤ ایسه.

کۊبا لاتین ٚ آمریکا مئن نهأ. ان کیشور چندنژادی ایسه کی ان مردۊم، ان فرهنگ و ان آداب و رسوم از بۊمی سۊرخ‌پۊستان، ایسپانیا ایستعمار، آفریقایی بردهون و  شۊروی نزدیکی‌مره جنگ سرد مئن سرچشمه گیره.

ان کیشور جنگ سرد دۊرۊن، ایتحاد شوروی جماهیر و آمریکا ایجونابو ایالتون مئن، جنجال به‌پا بۊکۊد و ان مۊشکی بۊحران سال ۱۹۶۲ مئن جهان تا نزدیکی جنگ هسته‌ای ببرد. کولاً پنج‌تا دانه کمۊنیستی کیشور ایسه که ایته از اشن کۊبا ایسه.
بندانگشتی|300x300پیکسل|هرمانۊس آميجيراسˇ بيمارستان

## کۊبا اینقیلاب
بین ۱۹۵۳ و ۱۹۵۹ سالان مئن، کۊبا اینقیلاب ببستی کی باتیستا دیکتاتۊری برانداز بۊکۊد و فیدل کاسترو کۊبا رهبر ببست.

## جۊغرافیا
بندانگشتی|300x300پیکسل|کۊبا اۊستانان
کۊبا ایته جیزیره کارائیب دریا مئن ایسه و ان مساحت ۱۱۰٬۸۶۱ کیلۊمتر مۊربع ایسه. ان تنها زمینی مرز، آمریکائه دریایی پایگاه ایسه که ان نام گوانتانامو خلیج ایسه. کۊبای آب و هوا مۊعتدل و شرجی ایسه و ان جۊغرافیایی مۊقعیت ۸۰-۰۰ غربی و ۲۱-۳۰ شومالی ایسه.

## سربس
جرگه:کشورؤن
ايتاليا

**ايتاليا** (ايتاليايي زوان: Italia)، **ايتاليا جؤمۊري** رسمي نام ٚ أمرأ (ايتاليايي: Repubblica Italiana)، ايته سامان چنتا قاره مئن ايسه کي نسايي اۊرۊپا و مرکزي اۊرۊپا مئن نهأ ؤ اۊن ٚ مرکز، رؤم ايسه. ايتاليا دۊنيا مئن، نؤهؤمي پيله ايقتصاد ايسه.

أن ٚ سامان جه ايتاليا شبه‌جزيره ؤ دۊتا سيسيل ؤ ساردِني جزيره‌ئن ٚ جه، مديترانه دريا مئن تشکيل بؤبؤسته. ايمرۊ ايتاليا ايته پيشرفته کيشور ايسه ؤ هفت ٚ گرۊه ٚ مئن عۊضويت دأره. ايتاليا کيشور، نخشه مئن بؤت ٚ أمرأ شباهت دأره و هأن ٚ وسين معرۊف بؤبؤسته. أن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ ؤ أن رسمي زوان ايتاليايي ايسه. ايتاليا جمعيت ۶۰٫۴ ميليۊن نفر-أ رسه ؤ ۹۳/۹ درصد جه أن ٚ مردۊم مسيحي ايسده. ايتاليا، جمعيت ٚ نظر ٚ جه، اۊرۊپا مئن پنجؤمي پيلئکي ؤ مساحت ٚ مين ني دۊنيا بيس ؤ سوؤمي پيله کيشور ايسه.

ايتاليا آو ؤ هأوا، مؤعتدل ايسه و أن ٚ ساحيلي منطقه آو ؤ هأوا، أن ٚ کۊهستاني منطقه أمرأ تفاوت دأره. دۊتا کۊجه جۊدا کيشور واتيکان ؤ سان مارينؤ نامان ٚ أمرأ، ايتاليا خاک ٚ وسط نهأده ؤ ايته واوين جه ايتاليا خاک ني سۊئيس مئن نهأ کي أن ٚ نام کامپيؤنه د ايتاليا ايسه.

## ايتاليا تاريخ
### باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران
اترۊسکان، يۊنانيان و رۊميان باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست پاپان، فرانکان، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ جنۊوا منأسن.

### ايتاليا ايتحاد
راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو
أولي جهاني جنگ ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي  وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه.

### أولي جهاني جنگ
بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان
سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و أولي جهاني جنگ مئن فرانسه، اينگيليس و آمريکا امره مۊتحد ببست.

### دۊوؤمي جهاني جنگ
سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز مؤتحدين ببست. بعد از أن دۊوؤمي جهاني جنگ ايجاد ببست و مؤتفقين، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي.

سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي.

جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ بۊ.

## جۊغرافيا
بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي
ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام سيسيل و ساردني داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا ليبي‌أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و اؤتريش، فرانسه، واتيکان، سان‌مارينو، اسلؤوني و سۊئيس‌أمره مرز داره.
جرگه:ایتالیا

## سربس
جرگه:کشورؤن
نسايي قۊطب

چپ|بندانگشتی|330x330پیکسل|۱. جۊغرافیایی ٚ نسايي ٚ قۊطب<br />۲. میغناطیسی ٚ نسايي ٚ قۊطب (۲۰۰۷ مئن)<br />۳. ژئۊمگنیتیکی ٚ نسايي ٚ قۊطب (۲۰۰۵ مئن)<br />۴. دسترس‌ناپذیر ٚ نسايي ٚ قۊطب
**نسايي قۊطب** یا **جۊغرافیايي نسايي قۊطب** یا **نسايي ۹۰ درجه**، زيمي نسايي‌ترین جیگایه ؤ کلسيايي قۊطب ٚ مۊخالف نهأ ؤ هر طرف ٚ جه أن ٚ أمرأ ۲۰٫۰۰۴ کیلۊمتر فاصله دأره. نسايي قۊطب ایته جه دۊتا زيمي جۊغرافیايي قۊطبان ایسه۔

نسايي قۊطب، نسا تۊک قاره مئن نهأ ؤ آمونسن–اسکات ٚ ایستجیگا آمریکا ایجؤنأبؤ ایالتؤن وسین هأ نۊقطه قرار داره. أن ایستجیگا جه سال ۱۹۵۶ کی تأسیس بؤبؤست تا هأسأ کار کۊدن دره۔

جۊغرافیایی نسايي قۊطب، میغناطیسی نسايي قۊطب ٚ أمرأ فرق دأره۔ میغناطیسی قۊطب بر اساس زيمي میغناطیسی میدان تعریف به کی هرسال ایبچه تغییر کۊنه۔

## جۊغرافي
بندانگشتی|نسايي قۊطب ٚ نشانگر، سال ۱۹۹۸ مئن
بندانگشتی|نسايي قۊطب ٚ نشانگر، سال ۲۰۰۸ مئن
أن ٚ جۊغرافیایی مۊختصات، ۹۰تا نسايي درجه ایسه؛ چؤن‌کي اۊن ٚ جۊغرافیایی طۊل هندسه مئن تعریف نؤبؤسته۔ تأنیم بیگیم کي أن ٚ جۊغرافیایی طۊل ۰ ایسه۔ نسايي‌قۊطب ٚ مئن، هر ور روبه کلسيا ایسه۔ ساعت‌گرد ٚ حرکت روبه خۊرتاو و پادساعت‌گرد ٚ حرکت روبه خۊرخۊس ایسه؛ برعکس کلسيايي قۊطب.

## سربس
ویتنام

**ویتنام**، **ویتنام ٚ سۊسیالیستي جؤمۊری** رسمي نام ٚ أمرأ (ویتنامی زوؤن مئن: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ایته کيشور ايسه گه آسیا خۊرتاوي نسا مئن نهأ. ان ٚ پیلئکي حدۊد ۳۱۱,۶۹۹ کیلۊمتر مۊربع ایسه۔ ویتنام ۹۷ میلیون نفر ٚ أمرأ ۱۵اؤمي پۊرجمعیت ٚ کيشور دۊنیا مئن ایسه.
ویتنام کلسیا جه چين، خۊرخۊس ٚ جه لائۊس ؤ کامبؤج أمرأ سامانسر دأره ؤ تایلند ٚ خلیج ٚ جه ني تایلند، فيليپين ؤ أندؤنزي أمرأ، ؤ چین ٚ نسايي دریا جه ني مالزي أمرأ، آوي سامانسر دأره. ويتنام ٚ پایتخت هانؤی ایسه ؤ أن ٚ پیله‌ترین شأر هؤشی‌مين (سایگؤن) ایسه.جایگزین=|253x253پیکسلبائو دای، ویتنام ٚ آخیرین ایمپیراتورجایگزین=|188x188پیکسلویتنام ٚ جنگجایگزین=|255x255پیکسلهۊ شي مين، ویتنام ٚ اولین رییزجۊمۊر

## آب و هوا
ویتنام مۊسمی استوایی ایسه۔ ان ٚ شومال کی چین ٚ امره مرز داره خیلی استوایی نیه ولی ان ٚ جنوب استوایی ایسه۔

## سیاست
ویتنام با أن کي مارکسيست-لنينيست و ایتاحیزبی ایسه، ولی فقط خۊ نام سۊسیالیست دانه و ان ٚ واقعی سیاست سرمایه‌دأن ایسه؛ ولی همچنان ایتاحیزبی ایسه و فقط ویتنام ٚ کمونیست حیزب (CPV) ان سامان مئن قۊدرت داره۔
چپ|بندانگشتی|ویتنام ٚ دانگ، اۊشن پول ٚ واحد کی فقط از ایران ٚ ریال ویشتر ارزش داره۔
چپ|بندانگشتی|ایته از ویتنام ٚ موخابراتی شرکتان، ویت‌تل، بقیه سامانان ٚ مئن۔

## سربس
جرگه:کشورؤن
شؤروي رئبران ٚ فهرست

بيجيرˇ دۊرۊن فئرستي از شۊرويˇ رئبران‌ج بمؤئه:

جرگه:شؤروي
رمضان

شهرُ **رَمَضَانَ** هو الشهر التاسع في التقويم الهجري ويعتبر أكثر الشهور الهجرية قداسةً عند المسلمين بسبب نزول القرآن الكريم وليلة القدر وكونه شهر الصوم الركن الرابع من أركان الإسلام، يمتنع المسلمون في نهار الأيام الرمضانية عن تناول الطعام الشراب ويتجنبون سائر المفطرات التي تبطل الصوم من طلوع الفجر إلى غروب الشمس، وبالإضافة إلى الصيام يُعتبر شهر رمضان في الثقافة الإسلامية شهر التوبة وقراءة القرآن وتكثيف العبادة والأعمال الخيرية والتقارب الاجتماعي، كما تمارس فيه تقاليد.
ايران ٚ بيدۊق

**أيرانˇ بيدۊق**، ايته بيدۊق سه‌تا رنگˇأمره أيسه کي سه‌تا اؤفؤقي نوار هم‌أندازه به سبز و سيفيت و سۊرخˇ رنگان دأره و أنˇ مئن أسلامي جۊمۊريˇ نماد وجۊد دأره؛ سيفيتˇ نوار مئن. ۲۲تا «الله اکبر» به‌رنگ سيفيت، و به‌نشانه انقلاب ۲۲ بهمن، سبزˇ نوارˇ بيجير و سۊرخˇ نوارˇ بؤجؤر أيسه. أسلامي جۊمۊريˇ نماد، ترکيبي از اللهˇ واژه و لا اله الا اللهˇ جؤمله أيسه کي أيته از أسلامي شۊعاران أيسه.
بندانگشتی|أيرانˇ فعلي بيدۊق

أيرانˇ شاهانˇ بيدۊق (کي أشنˇ *درفش* گؤفتيدي) تغييرات زياد بدأشته. هخامنشيانˇ دؤران، شهباز درفش دأشتيم کي أيته پرنده با بازˇ بالان و أيته گردˇ خۊرشيد أنˇ پۊشت بۊ. گيدي اشکانيانˇ دؤران أيته بيدۊق خۊرشيدˇ نمادˇأمره أستفاده بئستي. ساسانيانˇ دۊران از کاوياني درفش أستفاده بئستي کي چأرگؤشه بۊ و أيته پايه‌رو حملˇ بئستي. أنˇ حاشيه سۊرخ بۊ و أن دۊرۊن بنفش بۊ؛ و أيته زردˇ دايره أن وسط بۊ کي چأرتا زرد خط أنˇ اطراف بۊ.

أسلامˇ دؤران، اؤمويانˇ بيدۊق کي سيفيت بۊ و عباسيانˇ بيدۊق کي سياه بۊ أستفاده بئستي. سبز و سيفيت هم علويان و مصرˇ فاطميانˇ بيدۊق بۊ کي شيعه بيد و ايرانˇ شورشيانˇ مئن طرفدار دأشتي. از سدهˇ نؤهؤم،  شير و خۊرشيد أيرانˇ مئن طرفدار پيدا بۊکۊد. قاجار دؤران مئن أيته شمشير، شير دستانˇ مئن أضافه بئست و تا ۱۳۵۷ انقلاب وجود دأشتي.
[چپ|بندانگشتی|298x298پیکسل|شهدادˇ درفش، [هخامنشيان|هخامنشيانˇ دؤره.]]
چپ|بندانگشتی|200x200پیکسل|شهبازˇ درفش، هخامنشيان.
چپ|بندانگشتی|314x314پیکسل|کاواني درفش، ساسانيانˇ دؤره.
بندانگشتی|200x200پیکسل|ايرانˇ بيدۊق، پهلوي دؤره ۴:۷ نسبتˇأمره، دهه ۵۰.
وسط|بندانگشتی|200x200پیکسل|«لا اله الا الله» أسلامي جۊمۊري نمادˇ مئن
گؤشي

بندانگشتی|گؤشيˇ نسلان به زماتˇ ترتيب
**گؤشي**، **مؤبايل** يا **همراه تلفؤن** (اينگيليسي زوؤن: Mobile) أيته قابلˇحملˇ تلفؤن أيسه که به أونˇأمره جابه‌جا بئستنˇ زمات، از تلفؤنˇ خدمات أستفاده کۊدن. جيديدˇ گؤشيان، ألون تأنيدي عکاسي، فيلم‌‌برداري، بازي، پيامˇ أرسال کۊدن، پخش‌زنده، راديو و تلويزيون و... انجام بديدي.
ايسبله

چپ|بندانگشتی|330x330پیکسل|ايسبله زينديگي جيگائان؛ سۊرخ (بۊمي)، آبي (ساحلي آوان ٚ بۊمي)، نارنجي (غيربۊمي)
**ايسبله** یا **سبله** (علمي نام: Silurus glanis) ايته جه پيله مايي‌ئن ايسه گه پيچاماهيان ٚ جرگه شين ايسه. أ مايي اۊرۊپا مرکز، نسا، ؤ خۊرتاو ٚ مئن تا بالتيک ٚ دريا ؤ کاسپي دریا زينديگي کۊنه.

ايسبله پۊلک نأره ؤ شيرين ٚ آوان ؤ کم‌شۊر ٚ آوان ٚ مئن زينديگي کۊنه. أن ٚ سر پأن ايسه ؤ أن دئن ني فال ايسه. ايسبله سي سال زينديگي کۊنه ؤ گئده کي أن ٚ شنوايي ني قوی ايسه.

## خۊردن
چۊن ايسبله پۊلک نأره، أن گۊشت شيعه فقه ٚ مئن حرام أيسه. اگر ايسبيله گۊشت ۱۵ کيلۊگرم ٚ جه ويشتر ببه، پۊر چرب ايسه و أن ٚ خۊردن خؤب نيه. أن ٚ أشبل سم دأره ؤ نوا خۊرده ببه.
چپ|بندانگشتی|330x330پیکسل|ايسبله

## نام
فارسان أؤنˇ گيدي اِسْبِلِه و گيلانˇ مئن گيدي ايسبيله. أينگيليسي زوؤنˇ مئن هم أؤنˇ گيدي *Wels catfish* يا ولزˇ پيچاماهي.
أفغان ٚ تازي

250px|وسط
**أفغان ٚ تازي** يا أ**فغان ٚ سک** يا **فغان ٚ هؤند**، ايته جه سکˇ نژادان ايسه کي تازي سکان ٚ خانواده و أفغانستان ٚ جه أيه ؤ اۊن ٚ ويژگيان أن ٚ دۊم ٚ أبريشمي پۊست، ضخيم ٚ پۊست ؤ لطيف ٚ مۊئان ايسده کي دايره‌اي شکل أمرأ أفغانستان ٚ کۊئان ٚ مئن تأنده زندگي بۊکۊند. اۊن-أ حتي بلخ ٚ تازي، کابۊل ٚ تازي يا گالاندي تازي هم گئده.

## تاريخ
أفغان ٚ تازي ايته جه سک ٚ قديمي نژادان ايسه کي اۊن ٚ تاريخچه، جديد ٚ نژادان ٚ ظهۊر ؤ نۊزدهؤمي ميلادي قرن-أ وأگرده. ايراني تازي ويشترین نزيکي-أ أ نژاد ٚ أمرأ دأره.
بندانگشتی|افغان ٚ تازي رينگ ٚ مئن
حدأقل ۱۳تا گۊنه تازي، أفغانستان ٚ مئن شناخته بؤبؤسته. گيدي جديد ٚ گۊنه‌ئان درحال ا،يجاد أيسيدي.
بندانگشتی|بعضي جه أفغان ٚ تازيان ٚ چۊم ٚ ديمه، سيأ ايسه.
بندانگشتی|افغان ٚ تازي تاتايي
بندانگشتی|افغان ٚ تازي تاتايي، أفغانستان ٚ پؤستي تمبر، ۱۹۶۲. تمبر ٚ دۊرۊن پشتۊن زوان ٚ مئن بينيويشته نهأ.

## ظاهر
أفغان ٚ تازي جه دراز ٚ سکان ايسه، ايسأبؤ ۶۱-۷۴ سانتي‌متر قد و ۲۰-۲۷ کيلۊگرم وزن دأره. أن ٚ عۊمر، ۱۲ تا ۱۴ سال ايسه.

## ممبع
آزتک (نتاج)

**آزتکان** أيته سۊرخˇ قؤم، مکزيکˇ مئن بيد. أؤشنˇ تمدؤن سالان ۱۳۰۰ تا ۱۵۲۱ مئن شکؤفا ببست. أؤشن قرن ۱۴ مئن، *تنؤچتيتلانˇ* شأر مئن به‌قۊدرت فأرسه؛ کي خۊدشان أؤنˇ بسأختيد. آزتکان، سۊرخ‌پۊستانˇ قؤمانˇ ترکيب ج به‌وجؤد بمؤييد؛ به‌خصؤص أؤشني کي به آزتک زوان يا ناهاوتل زوان گب زئيدي و وسطي آمريکاˇ تسلط دأشتيدي.

آزتکˇ امپراتؤري ج سه‌تا دؤلت‌شأرˇ أتحاد به‌وجؤد بمؤ: *تنؤچتيتلان*، *تتسکۊکۊ*، *تلاکۊپان*. آزتکانˇ معماري و کۊزه‌گري معرۊف أيسه؛ و أؤشن أسطؤرئان، معرۊف ببستيدي.

## آزتکˇ تقويم
آزتکان دۊتا تقويم أستفاده کۊديد: خۊرشيدي تقويم کي به ۱۸تا ماه تقسيم بئستي و مؤقدسˇ تقويم. آزتکانˇ تقويم، أيته تخته سنگˇ رۊ کنده بئستي و دقيق بۊ.

## تاريخ
آزتکان أيته تمدؤن مرکزي آمريکا مئن، هسه مکزيک مئن بيد. آزتکان ويشتر خۊشنˇ گيدي *مکزيکا* کي مکزیکˇ نام، أؤنˇ ج بمؤئه.

آزتکانˇ مرکز تنوچتيتلان نام دأشتي و سال ۱۳۲۵ تا ۱۵۲۱، ۱۲تا امپراتۊر اؤنˇ مئن فرمانروايي بۊکۊديد. وعد از چنتا جنگ، آخرين امپراتۊر، خۊ رˇ ايسپانيائيانˇ تسليم بۊکۊد؛ ۱۵۲۱ مئن.

## فرهنگ
آزتکان، معبدان و بۊرجان و خانئانˇ سنگي مصالح‌أمره چأکۊديد. نجۊم، حقۊق، حکۊمت، هۊنر، صنعت، مۊسيقي، رقص، و ادبيات مئن پيشرفت بۊکۊده‌بيد.

آزتکان چنتا گياشناسي کله دأشتيدي کي ارۊپائيان تا أؤن زمات همچين چيزي ندأشتيدي. آزتکان خۊشنˇ سرزمينˇ مئن، أيته پيله شبکه، گيائانˇ آبياري کۊدنˇ وأسي چأکۊده بيد. همچنين خؤب بافندئان بيدي، و تأسيساتي بيمارستانˇ مأنسن دأشتيدي.

سال ۱۵۱۹ مئن أيته ايسپانيايي دريانورد به‌نام أرنان کؤرتِس، أيته کؤجˇ أرتشˇ أمره به آزتکان حمله کۊد و بتأنست آزتکانˇ أمپراتۊري نابۊدˇ کۊنه. وعد أز أن، مکزيک بخشي از ايسپانيا ببست. بعضي ج آزتکي واژئان، به اينگيليسي زوان هم راه بيأفته. مثلاً: chocolate (= شۊکۊلأت)، tomato (= پامادؤر)، ocelot (= پلنگي پيچا)، coyote (= کایؤت)، avocado (= آوؤکادؤ) و... .

## تاتايي

فاىل:Aztec5figure9.jpg|مندۊزا دفتر
فاىل:Jaguar_warrior.jpg|
فاىل:Lake_Texcoco_c_1519.png|مکزيکؤ دره، ايسپانياييانˇ حمله زمات

جرگه:تمدؤنؤن
قاسم انوار

**قاسم أنوار** ايته تبریزی صوفي و عارف بۊ گه ایران ٚ مۊختلف ٚ شأران-أ سفر گۊدی. 
قاسم انوار ۸ و ۹ هجری قرن، چنته ایران ٚ زوانان ٚ جي شعر بۊگۊته.
أن ٚ ایته شعر، اولین گیلکي شعر ایسه گه تاریخ ٚ مئن بنویشته بؤبؤسته ؤ تا هأسأ بمانسته. 
آخرپسي ني تؤربت جام ٚ شأرستان ٚ مئن بمرده و اۊن ٚ قبر هأ شأر ٚ مئن نهأ.

## منابع

# فارسی ویکی‌پدیا

رده:شاعرؤن
شأر

**شأر** ايته مکان ايسه گه اۊیه مردۊم ٚ جمعيت ويشتر ؤ أمبست ايسه ؤ مردۊم ٚ أصلي شۊغلان معمۊلاً کيشاورزي نيه ؤ شأرداري یا ايته محلي دؤلت اۊن-أ ايداره کۊنه. أ چند دهه مئن شأران ٚ جمعيت پۊر رؤشد بۊگۊده ؤ تا ۲۰۳۰  ويشتر جه دۊ سوم ٚ دۊنیا جمعيت، شأران ٚ دۊرۊن ساکن بده. أ روند مۊمکن ايسه گه باعث ببه دۊنیا ايته جهانشأر-أ تبديل ببه.

## تاتايي‌ئن

File:004SFEC LONDON-200705.JPG|لندن، بريتانيا پایتخت
File:Down Town Sydney.jpg|سيدني، اۊستراليا پيله شأر
File:Antalya falezler.jpg|آنتاليا، تۊرکيه
File:Bangkok skytrain sunset.jpg|بانکؤک، تایلند ٚ پایتخت


## سربس
سینت پال (مينسؤتا)

**سینت پال** (اينگيليسي زوان ٚ مئن: Saint Paul) ايته جه آمريکا شأران ايسه گه 
مينسؤتا شينه. أ شأر رامسی شأرستان ٚ مئن نهأ ؤ آمريکا آمار ٚ مرکز، أ شأر ٚ جمعيت-أ ۲۰۲۰ ميلادي سال ٚ مئن ۳۱۱,۵۲۷ نفر اعلام بۊگۊده.

## سربس
جرگه:رامسی شأرستان (مينسؤتا)
جرگه:مينسؤتا شأران
عۊمان ٚ دریا

**عۊمان ٚ دريا** یا **مکران ٚ دريا** ايته خلیج ایسه گه ايران ٚ نسا نهأ ؤ خۊرخۊس ٚ جه هؤرمؤز ٚ تنگه، فارس ٚ خليج، ؤ عربي ايجؤنأبؤ ايمارتان، کلسيا جه ايران، خۊرتاو ٚ جه هند ٚ اۊقيانۊس، ؤ نسا جه عۊمان ٚ کيشۊر-أ فأرسه. أ دریا ۵۴۵ کيلۊمتر طۊل ؤ ۱۸۱ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي دأره. ايسلامي جۊغرافيا مئن، عۊمان ٚ دريا قديم ٚ زمات عرب ٚ دريا منطقه-یأ ني شامل بؤستي ؤ گاگلف اۊن-أ مَکران ٚ دريا ؤ أخضر ٚ دريا ني گۊتيدي. شيطان ٚ جزيره ايران ٚ آخري خۊرتاوي جزيره ایسه ؤ ايران ٚ تنئا جزيره عۊمان ٚ دريا دۊرۊن ایسه.

## سربس
جرگه:دریا
ميانکاله شبه‌جزيره

**ميانکاله شبه‌جزيره**، ايته شبه‌جزيره ايسه گه ايران ٚ مازندران ٚ اۊستان ٚ دۊرۊن نهأ. ميانکاله کاسپي دریا خۊرتاوي‌نسا نهأ بهشهر ٚ أمرأ دۊوازده کيلۊمتر فاصله دأره. اۊن ٚ مساحت شصت ؤ هشت هيزار هکتار ٚ جه ويشتر ايسه ؤ اۊن ٚ بۊلندي ۱۵ تا ۲۸ متر دريا جير ايسه. ميانکاله از سال ۱۳۴۸ حفاظت بؤبؤسته ايسه ؤ هأسأ حيات‌وحش ٚ پناگا، بين‌المللي تالاب و زيست‌کؤره‌ طبيعي ذخيره‌گا ايسه.
ميانکاله جنگل دس‌نؤخؤرده بمانسته ؤ اۊیه مۊرغان ؤ ماهيان مۊرغانه ؤ تۊم نهيدي.

## نام
ميان‌کاله‌ نام، هؤن ميان‌قلعه ايسه. قديمان اۊیه گۊفتيدي **انجيله** و **نيم‌مردان**.
بندانگشتی|250x250پیکسل

## سربس
جرگه:مازندران
کريمه جؤمۊري

**کريمه جؤمۊري** (رۊسي مئن: Республика Крым) ايته تازه‌تأسيس ٚ جؤمۊري ايسه گه کريمه شبه‌جزيره مئن نهأ. ؤ ايته رفراندؤم ٚ مئن، مارس ۲۰۱۴ مئن و کريمه پارلمان ٚ تصويب ٚ أمرأ، به‌صورت فدرال رۊسیه-أ الحاق بؤبؤسته.

## جۊغرافيا
کريمه، رۊسيه خۊرخۊسي‌نسا مئن، اۊکراين ٚ نسا مئن و سيأ دریا کلسيا مئن نهأ.

## سربس
لانا دل ری

**الیزابت وۊلريج گرنت** (اينگيليسي: Elizabeth Woolridge Grant؛ زاده‌بی ۲۱ ژوئن ۱۹۸۵)، گه **لانا دل ری** ٚ نام ٚ أمرأ مشهۊره (اينگيليسي: Lana Del Rey)، ایته آمریكايي خانشگر ؤ ترانه‌سرا ایسه. اۊن ٚ مۊزيک ٚ سبک، خۊ غمگين ٚ عاشقانه مضامين، زرق ؤ برق، مالیخؤلیا، ؤ آمريکا ۱۹۵۰ ؤ ۱۹۶۰ دهه‌ئان ٚ فرهنگ ٚ ارجاعات ٚ وأسي، توجه جلب بۊگۊده. ورایتی اۊن-أ ايته جه «بیس ؤ یکؤمي سده ٚ تأثيرگۊذار ٚ خانشگران ؤ ترانه‌سرایان» نام بؤبؤرده. ۲۰۲۳ سال ٚ مئن، رؤلینگ استؤن دل ری-أ تاريخ ٚ ۲۰۰ته پیله خانشگران ٚ ليست ٚ مئن بنأ ؤ بریتانیا ٚ رؤلینگ استؤن اۊن-أ آمريکا أولي پيله ترانه‌سرا بیس ؤ یکؤمي سده مئن نام بنأ. اۊن ٚ افتخارات ٚ جه، دوته بریت ٚ جایزه، سۊته ام‌تي‌وي مۊسيقي جایزه، ایته ستلایت ٚ جایزه، ۱۱ نامزدي گرمي مراسم ٚ دۊرۊن، ؤ ایته نامزدي گؤلدن گلؤب دۊرۊن-أ شأ نام بؤردن.

لانا دل ری نيۊیؤرک ٚ آپ‌استیت ٚ مئن پيله-أ بؤسته ؤ ۲۰۰۵ سال ٚ مئن نيۊیؤرک ٚ شأر-أ واگردسته تا خۊ مۊسيقي کار-أ شۊرۊع بۊکۊنه. چن‌ته پرؤژه پسي، اۊن خۊ أولي ايستؤديؤيي آلبۊم-أ لانا دل ری ٚ نام ٚ أمرأ مۊنتشر-أ گۊده گه اۊن أولي آهنگ ويدئؤ گيمز نام دأره ؤ ۲۰۱۱ سال ٚ مئن محبۊب بؤبؤسته. لانا هۊ سال اینترسکؤپ ريکؤردز ؤ پالیدؤر ريکؤردز ٚ أمرأ قرارداد دوست. Born To Die اۊن ٚ دۊوؤمي آلبۊم بۊ گه ۲۰۱۲ مۊنتشر-أ بؤسته ؤ Summertime Sadness أ آلبۊم ٚ معرۊف ٚ تک‌آهنگ ايسه. لانا سوؤمي آلبۊم Ultraviolence نام دأره گه ويشتر گيتارمحور ايسه ؤ بيلبؤرد ۲۰۰ جدول ٚ أولي رۊتبه-أ فأرسه. 
دل ری ۲۰۱۵ سال ٚ مئن Honeymoon ؤ ۲۰۱۷ سال ٚ مئن Lust for Life آلبۊمان-أ مۊنتشر-أ گۊده گه ويشتر اۊن ٚ أولي آهنگان ٚ سبک ٚ أمرأ شباهت دأشتي. لانا ۲۰۱۹ مئن Norman Fucking Rockwell! آلبۊم ٚ أمرأ گه سافت‌راک ٚ سبک ٚ مئن بۊ سال ٚ آلبۊم ٚ گرمي جایزه ره نامزد بؤبؤست. لانا بأزين ۲۰۲۱ سال ٚ مئن دۊ ته آلبۊم چأگۊده گه Chemtrails over the Country Club ؤ Blue Banisters نام دأرده ؤ ۲۰۲۲ سال، Snow on the Beach آهنگ ٚ مئن تیلؤر سۊئيفت ٚ أمرأ ايلجار بۊگۊده. دل ری ٚ نؤهؤمي آلبۊم Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd نام دأره گه ۲۰۲۳ مئن بيرۊن بأمؤ ؤ ايواردئه سال ٚ آلبۊم ٚ گرمي جایزه وأسي نامزد بؤبؤسته. 
دل ری ۲۰۱۳ مئن مۊزيکال ترؤپيکؤ پاچ ٚ فئلم-أ چأگۊده ؤ بأزين أورنا ؤ زيبا آهنگ-أ پيله گتسبي فئلم ٚ وۊسي چأگۊده. اۊن هأتؤني پيله چۊمان ٚ آهنگ-أ ايته فئلم ٚ ره هأ نام ٚ أمرأ مۊنتشر-أ گۊده ؤ گؤلدن گلؤب نامزد بؤبؤسته. یۊنيورسال ٚ شرکت اعلام بۊگۊده گه لانا تا هأسأ ويشتر جه ۴۱ ميليۊن نۊسخه آلبۊم-أ دۊنیا مئن بۊفرؤخته.

## سربس
جرگه:خؤندنکسؤن
آستراخان

**آستراخان** (تاتاري: Ästerxan رۊسي زوان: Астрахань) ايته جه رۊسيه شأران ايسه آستراخان ٚ اۊستان ٚ دۊرۊن. أ شأر ۱۹۴۳ سال ٚ جه آستراخان ٚ منطقه مرکز ايسه. ۱۵۳۴ کيلۊمتر مؤسکؤ جه فاصله دأره ؤ يک ميليۊن نفر جمعيت دأره. آستاراخان شؤروي فرۊپاشي پسي، ايواردئه بؤبؤست ايته مۊهم ٚ شأر حمل و نقل ٚ مئن.
بندانگشتی|آستراخان ٚ بيدۊق
بندانگشتی|آستراخان ٚ لۊگؤ تاتايي

أ شأر ٚ نام، فارسي زوان ٚ مئن بؤصۊرت هَشتَرخان، آسترخان، حاجي‌طرخان و حاجي‌ترخان ني بأمؤ. مۊسلمانان أ شأر-أ گيدي حاجي‌تَرخان. أيه مۊسلمانان بۊمي ايسيدي ؤ ويشتر سۊني ؤ شافيعي ايسيد، آذربايجاني شيعه‌ئان ني پۊر جمعيت دأريد.

آستاراخان ايته جه قديمي شأران رۊسيه مئن ايسه کي أن ٚ قدمت قرۊن وسطی (۵۰۰-۱۵۰۰ ميلادي) وگرده. أ شأر تزاري رۊسيه زمات ٚ جه، ايته جه مۊهم‌ترين شأران تجارت ٚ مئن بۊ ؤ خاويار ؤ أشپل أ منطقه جه اۊرۊپا-یأ صادر بؤستي؛ هأسأ ني هوايي، دريايي ؤ ريلي مسيران ٚ وأسي، ايته جه مۊهم ٚ مناطق تجارت ٚ مئن ايسه. ايراني بازرگانان أيه زياد ايسأده.
راست|بندانگشتی|190x190پیکسل|آستراخان ٚ قديمي نشان کي أن ٚ مئن خان ٚ تاج ؤ شمشير دره.
آستراخان ٚ مئن وؤلگا رۊخانه‌ دره کي کاسپي دریا-یأ رسه. هأن ٚ وسين، آوي راه ؤ خۊشکي راه مئن مۊهم ايسه. هأتؤني ۱۱ته جزيره دأره. دۊوؤمي جهاني جنگ ٚ مئن، آلمانيان نتأنستيد أ شأر-أ فرسيد، ؤ هأن ٚ وسين آثار باستاني أن ٚ مئن سالم بمأنسته. مچچد ؤ کليسا زياد دأره ؤ اۊن ٚ مريم ٚ عرۊج ٚ کليسا معرۊف ايسه. أ منطقه آو ؤ هوا، قاّره‌اي ؤ واراني ايسه. اۊن ٚ وارش ٚ ميزان حدۊد ۲۳۰ ميلي‌متر سال ٚ مئن ايسه (رشت ؤ أنزلي مۊقایسه أمرأ؛ رشت: ۱۳۵۹ ميلي‌متر، أنزلي: ۱۷۱۳ ميلي‌متر).

## خاخۊربخانده شأران

## سربس
ايسپانيؤلا

**ايسپانيؤلا** (ايسپانيايي زوان: La Española) کارائيب ٚ دریا دۊوؤمي پيله‌جزيره ايسه کي کۊبا اۊن ٚ خۊرخۊس ؤ پؤرتؤريکؤ اۊن ٚ خۊرتاو ٚ مئن نهأده. کريستؤف کؤلؤمب ۵ دکابر (دسامبر) ۱۴۹۲ مئن بأمؤ أ جزيره ؤ أن-أ بۊکۊد ايسپانيا أولي مۊستعمره آمريکا قاره دۊرۊن. أ جزيره، أولي جزيره‌اي بۊ کي آمريکا قاره مئن کشف بؤبؤست ؤ کؤلؤمب ني هرماله آمريکا أصلي زيمي مئن نۊشؤ.
راست|بندانگشتی|260x260پیکسل|أيسپانيؤلا جۊغرافي نخشه
بندانگشتی|ايسپانيؤلا بۊمي حکۊمتان
[بندانگشتی|ايته قديمي نخشه جه ايسپانيؤلا و [پؤرتؤريکؤ]]
أ جزيره، هائيتي و دؤمينيکن ٚ جؤمۊري مئن تخسيم بؤبؤسته؛ أن ٚ خۊرخۊس ٚ اي‌سوؤم هائيتي شين ايسه ؤ مابقي دؤمينيکن ٚ شين. أ جزيره بۊمي نام، «آييتي» أيسه؛ به‌معناي دراز ٚ کۊهان ٚ جيگا. هأ نام-أ، دۊمبالتر هائيتي مۊعاصر ٚ کيشور ٚ سر بنأده. ژان ژاک دسالين، هائيتي اينقلابي، أولي کس بۊ کي هائيتي نام-أ أول وار أ کيشور ٚ وأسي بکارأگيفته.

## سربس
جرگه:آمريکا قاره
پؤرتؤريکؤ

**پؤرتؤريکؤ** (ايسپانيايي زوان: Puerto Rico) رسمي‌نام **پؤرتؤريکؤ همسۊد ٚ قلمرؤ** (ايسپانيايي زوان: Estados Libre Asociado de Puerto Rico) ايته مجمع‌الجزاير ايسه کي کارائيب ٚ دریا خۊرتاوري‌کلسيا مئن نهأ. أ سامان ٚ خاک آمريکا شين نيه، ولي اۊن ٚ ايداره آمريکا أمرأ ايسه. پؤرتؤريکؤ ۳ ميليۊن نفر جمعيت دأره و اۊن ٚ رسمي زوانان، ايسپانيايي و اينگيليسي ايسده. حدۊد ۳/۴ جه منطقه، ايسپانيايي گب زنئده. پؤرتؤريکؤ مرکز ؤ پيله شأر سان خۊآن نام دأره.

نزيک ۷۶ درصد جه پؤرتؤريکؤ مردۊم، سيفيدپۊست ايسده ؤ اۊشأن ٚ تبار ايسپانيا-یأ وگرده. پؤرتؤريکؤ ؤ کۊبا، کارائيب ٚ مئن تنئا جزيره‌ئاني ايسده کي اۊشأن ٚ أکثريت، سيفيدپۊست ايسد. ۸۵ درصد گه اۊن ٚ جمعيت کاتۊليک ايسد. أ سامان مئن ايسپانيا ۴۰۰ سال حکۊمت بۊگۊده تا آمريکا ؤ ايسپانيا جنگ ٚ زمات، کي بؤبؤست آمريکا مۊستعمره. اۊن ٚ نام، «پۊلدار ٚ بندر» معنا-یأ دنه.

أ جزيره مردۊم، آمريکا دۊلار ٚ جه ايستفاده کۊنئد ؤ آمريکا پاسپۊرت ٚ أمره شئده مۊسافرت. ولي پؤرتؤريکؤ آمريکا سنا مئن نماينده نأره و ايته نماينده، آمريکا کؤنگره‌ مئن دأره بۊدۊن ٚ رأی ٚ حق.
بندانگشتی|پؤرتؤريکؤ بيدۊق

## تاریخ
پؤرتؤريکؤ توسط کريستؤف کؤلؤمب کشف بؤبؤست، سال ۱۴۹۳. أن ٚ بۊمي نام، «بۊريکن» ايسه؛ ولي کؤلؤمب، أن نام-أ به‌ياد تعميدفدن يحيي، بنه سان‌خۊآن (سان ايته مۊحترم ٚ لقب قيديسان ٚ وأسين ؤ خۊآن، يحيي ايسپانيايي تلفۊظ ايسه.) أن ش نام، أن ٚ سامان ٚ مرکز ٚ سر هأسأ ني نهأ.
راست|بندانگشتی|250x250پیکسل|پؤرتؤريکؤ نخشه
وسط|بندانگشتی|900x900پیکسل|پؤرتؤريکؤ تخسيمان

## تاتاييان

فاىل:Centro Islamico de Ponce, Bo Cuarto, Ponce, PR (IMG 3392).jpg
فاىل:Vieques SunBayBeach.jpg|ويکزسان ٚ خليج ٚ ساحل
فاىل:Milla-de-oro-min-2.jpg|جایگزین=La Milla de Oro
فاىل:Beach in Coto, Isabela, Puerto Rico.jpg|کؤتؤ ساحل، ايزابل ٚ شأر ٚ مئن


## سربس
جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
کشميري

**کشميري** واجه، أ معنيان-أ دنه:

* کشميري زوان
* کشميري مردۊم
* غني کشميري، شاعر
* فاني کشميري، شاعر
* سید عبدالکریم کشميري، شيعي عالم
* سید مرتضی کشميري، شيعي عالم
* مسعۊد کشميري

## سربس
رابرت دنيرؤ

**رابرت آنتؤني دنيرؤ** آمريکايي بازیگر، کارگردان ؤ تهيه گۊدنکس ايسه. اۊن ايته جه خۊ نسل ٚ پيله بازيگران ايسه. دنيرؤ پۊر جایزه فگيته گه اۊشان ٚ جه شأ دۊته اؤسکار ؤ ايته گؤلدن گلؤب-أ ايضاره گۊدن ؤ هأتؤني بفتا جایزه ره هشت وار ؤ امي جایزه ره ني چار وار نامزد بؤبؤسته. دنيرؤ ۲۰۰۳ سال ٚ دۊرۊن AFI جایزه، ۲۰۰۹ کندي مرکز ٚ جایزه، ۲۰۱۱ سسيل بي دميل ٚ جایزه، ۲۰۱۶ ريئيس جؤمۊري أزايي بارام، ۲۰۱۹ سينما بازيگران ٚ أنجۊمن ٚ جایزه ؤ ۲۰۲۵ گۊلازي زريني نخل ٚ أمرأ أن ٚ جه تقدير بۊگۊدئد. 

دنيرؤ خۊ بازيگري تحصيل-أ اچ‌بي استۊديؤ، استلا أدلر ٚ بازيگري استۊديؤ ؤ لي استراسبرگ ٚ بازيگري استۊديؤ مئن بۊگذرانه. اۊن دۊته اؤسکار فگيته گه ايته ويتؤ کؤرلئؤنه أورنايي نخش ٚ شين گادفادر ٚ دۊوؤمي واوين ٚ فئلم ٚ دۊرۊن ايسه ؤ اۊیته ني جیک لامؤتا نخش ٚ شين ايسه گه خشن ٚ ورزا ۱۹۸۰ فئلم ٚ دۊرۊن اۊن-أ بازي بۊگۊده. دنيرؤ خۊ حضۊر ٚ وأسي تاکسي راننده (۱۹۷۶)، گوزن ٚ شکارگر (۱۹۷۸)، بيداري‌ئن (۱۹۹۰)، وحشت ٚ تنگه (۱۹۹۱)، اۊميدبخش ٚ دفترچه (۲۰۱۲) ۊ گۊل ماه ٚ قاتلان (۲۰۲۳) فئلمان ٚ مئن اؤسکار ٚ جایزه نامزد بؤبؤسته.

دنيرؤ خۊ درام ٚ نخشان ٚ ره گه خشن ٚ خيابانان (۱۹۷۳)، ۱۹۰۰ (۱۹۷۶)، کؤمدي شاه (۱۹۸۲)، ايته زمات آمريکا دۊرۊن (۱۹۸۴)، برزيل (۱۹۸۵)، مأمۊريت (۱۹۸۶)، فرشته ديل (۱۹۸۷)، آنتاچبلز (۱۹۸۷)، خۊرم ريفئقان (۱۹۹۰)، أ رئک ٚ زيوش (۱۹۹۳)، مخمصه (۱۹۹۵)، کازينؤ (۱۹۹۵)، جکی براؤن (۱۹۹۷)، رؤنين (۱۹۹۸)، جؤکر (۲۰۱۹) ؤ ايرلندي مردأک (۲۰۱۹) ٚ فئلمان ٚ دۊرۊن بازي بۊگۊده تحسين بؤبؤسته ؤ اۊن کؤمدي نخشان ني نيصف شؤ جيويشتن (۱۹۸۸)، عمۊمي أفکار ٚ فريب (۱۹۹۷)، أن-أ تحليل بۊکۊن (۱۹۹۹)، والدين ٚ آشنايي (۲۰۰۰–۲۰۱۰) ؤ کارآمۊج (۲۰۱۵) وأسي مشهۊر ايسه. دنيرؤ برانکس ٚ داستان (۱۹۹۳) جنايي ؤ فئلم ؤ خؤب ٚ چۊپان ٚ جاسۊسي فئلم ٚ مئن ني بازيگري ؤ کارگرداني بۊگۊده. تلويزيؤن ٚ مئن، دنيرو برني مادؤف ٚ نخش ٚ أمرأ دۊرؤغان ٚ جادۊگر ٚ فئلم ٚ مئن حضۊر بيافته.

## سربس
جرگه:بازيگرؤن
نيۊیؤرک ٚ محله‌ئن

**[[نيۊیؤرک]] ٚ پيله‌شأر** (اينگيليسي زوان: New York) پنج‌ته مۊهم ؤ تاريخي محله یا منطقه (اينگيليسي: Borough) جه تشکيل بؤبؤسته گه منهتن، برۊکلين، کۊئينز، برانکس ؤ استتن آیلند نام دأرده.
[بندانگشتی|236px|وسط|'''[منهتن|<span style="color:green;">1:&nbsp;منهتن</span>''' **[[برۊکلين|<span style="color:#da0;">2:&nbsp;برۊکلين </span>**]] **[[کۊئينز|<span style="color:coral;">3:&nbsp;کۊئينز</span>**]] **[[برانکس|<span style="color:red;">4:&nbsp;برانکس</span>**]] **[[استتن آیلند|<span style="color:purple;">5:&nbsp;استتن آیلند</span>**]]|alt=A map with five insular regions of different colors.]]

## سربس
ايتاليا حمله به فرانسه

**ايتاليا حمله به فرانسه** (**') بين ۱۰ تا ۲۵ ژۊئن ۱۹۴۰، ايته نبرد بۊ کي [[ايتاليا]] و [[فرانسه]] مئن در بيگيفت. أ نبردˇ همچينين **آلپˇ نبرد*' هم گيدي. أ نبرد، آخرين پيله نبرد جهاني جنگ مئن بۊ.

ايتاليا کي به أ جنگ وارد ببست، باعث ببست جنگ به [[مديترانه دريا|مديترانه]] و [[آفريقا|آفريقا کلسيا]] ور هم کشيده ببه. بنيتو مؤسؤليني، ايتالياي رئبر، خأستي [[اينگيليس]] و [[فرانسه]] حکۊمتˇ مديترانه و آفريقا مئن أز بين ببره؛ ايتالياي تاريخي قلمرؤˇ وأگردئنه و [[بالکان|بالکانˇ]] مئن نفوذ ايجاد بۊکۊنه. فرانسه و اينگيليس دهه ۱۹۳۰ مئن تلاش بۊکۊديد ايتالياي از ايتيحاد [[آلمان]]ˇأمره مۊنصرف بۊکۊنيد، ولي چۊن آلمان بتأنست اۊرۊپاˇ ويشترˇ فتح بۊکۊنه، مؤسؤليني چاره‌اي جۊز ايتيحاد نأشتي.

ايتاليا ۱۰ ژۊئن شب مئن، به فرانسه و [[بريتانيا]] أعلامˇ جنگ بۊکۊد و نيمه‌شبˇپسي حمله‌ي آغاز بۊکۊد. فرانسه و ايتاليا مئن هوايي حملات در بيگيفت، ولي آلپˇ مئن أتفاقي دأنکئفت چۊن هردۊ طرف ديفاعي ايستيحاکامات دأشتيدي. گشتي نيرۊئانˇ مئن أبچه درگيري بوجۊد بمؤ، و هن درگيري کم‌کم پيله‌تر ببست و ايتاليائيان حمله بۊکۊديد. ۱۷ ژۊئنˇ مئن، فرانسويان بۊگۊفتيد خأييدي آلمانˇأمره آتش‌بس بۊکۊنيد. ۲۱ ژۊئنˇ مئن ايتاليائيان ايته حمله بۊکۊديد کي أنه أصلي‌ترين تمرکۊز کلسيايي ور و بقيه ساحيلي ورˇ مئن بۊ. ايتاليائيان، فرانسهˇ مۊقاومتˇأمره رۊبه‌رۊ ببستيد، ولي با أن حال بتأنستيد شأرˇ *منتؤن''ˇ فيگيريد.

۲۴ ژۊئنˇ مئن، رۊمˇ مئن آتش‌بس أمضا ببست. أن آتش‌بس، آلمان و فرانسه آتش‌بسˇأمره همزمان أجرا ببست. ايتالياي أجازه بدئييدي کي خۊ فيگيفته سرزمينانˇ خۊره بدأره و بعضي فرانسه مۊستعمراتˇ مئن، أمتيازاتي فيگيفت.

## ممبع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Italian invasion of France». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۲۵.
شؤروي رۊسيه فدراتيو ٚ سؤسياليستي جؤمۊري

**شؤروي رۊسيه فدراتيو ٚ سؤسياليستي جؤمۊري**، ايته جه شؤروي جؤمۊريان ؤ اۊن ٚ پيله‌ترين جؤمۊري بۊ. 
۱۹۹۱ دسامبر ۲۵ مئن، شؤروي فؤگۊردأستن ٚ أمره، أن سامان اعلان استقلال بۊکۊده و خۊ نام-أ به رۊسيه فدراسيؤن تغيير بدأ کي تا هأسأ هأتؤ بمأنسته. 
اۊن ٚ پيله‌ترين شأران ابتدا پترؤگراد، مؤسکؤ ؤ نؤوؤسيبيرسک بيد ولي پايتخت ٚ جابه‌جايي أمرأ، مؤسکؤ بؤبؤست پيله‌ترين شأر.

## سربس

جرگه:شؤروي
جرگه:رۊسيه
ألجزایر

**ألجزایر** (عربي: الجزائر)، (فرانسوي: Algérie) (آماريغي: ⴷⵣⴰⵢⵔ) رسمي نام **ألجزایر ٚ خلق ٚ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري** (عربي: الجمهوریة الجزائریة الدیمقراطیة الشعبیة) ایته کيشور ايسه گه آفریقا قاره مئن نهأ. ألجزيره أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. عربي ؤ آماريغي ألجزایر ٚ رسمي زوانان ايسده ؤ ۲,۳۸۱,۷۴۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۴۷,۴۰۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد ألجزایر ٚ دينار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
آندؤرا

**آندؤرا** (کاتالان ٚ زوان: Andorra) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. آندؤرا لا ویا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. آندؤرا رسمي زوان کاتالان ايسه ؤ ۴۶۸ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۸۷,۴۸۶ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
پير شرفشاه

**پیر شرفشاه** (قرن ۸ ه.ق.) گه اۊن ٚ أصلي نام **شرفشاه دۊلايي گيلاني** بۊ ؤ سید شرفشاه یا سید شرف الدین نامان ٚ أمرأ ني معرۊف بۊ، ايته گيلک شاعر ؤ عارف بۊ گه هجري هشتؤمي قرن ٚ زمات زيوش گۊدي. پير شرفشاه-أ گيلکي شعر ٚ پئر لقب بدأده ؤ گئده أولين شاعري ايسه گه أ گيلکي زوان ٚ مئن شعر بينيويشته ؤ ايته گيلکي شعر ٚ ديوان ني دأره. اۊن هأتؤني شرفشاهي شعر ٚ سبک-أ ابداع بۊگۊده. شرفشاه گيلان ٚ رزوندي گيل دۊلاب ٚ دۊرۊن دۊنيا بأمؤ ؤ اۊن ٚ بۊقا ني دارسرا رۊستا مئنه گه هأ منطقه دۊرۊن نهأ. پير شرفشاه جه ايته شعر ٚ ديوان بمانسته گه رۊماني بۊخارست ٚ مئن نهأ ؤ اۊن ٚ شعران دۊبیتي ايسه.

## سربس
جرگه:شاعرؤن
جرگه:گيلکی شاعر
سيدني سۊئيني

**سيدني برنيس سۊئيني** (اينگيليسي: Sydney Bernice Sweeney؛ متولد ۱۲ سپتامبر ۱۹۹۷) آمريکايي بازيگر ايسه. اۊن خۊ کار-أ Everything Sucks!، کۊلفت ٚ ماجرا (The Handmaid's Tale) ؤ تيج ٚ چيزان (Sharp Objects) أثران ٚ أمرأ سرأگيته. بأزين ني سرخۊشي (Euphoria) ؤ سيفيد ٚ نيلۊفر (The White Lotus) سریالان ٚ مئن بازي بۊگۊده گه خۊ أ نخشان ٚ وأسي امي جائزه‌ئن ٚ ره ني نامزد بؤبؤبسته. 
سۊئيني ايته زمات هاليوۊد ٚ مئن (۲۰۱۹) گه کۊئنتين تارانتينؤ أن-أ کارگردانی بۊگۊده اسنیک ٚ نخش-أ بازي بۊگۊده ؤ بأزين ني واقعیت (Reality) ؤ هئکس جۊز تۊ (Anyone but You) مئن گه ايته رؤمانتيک کؤمدي فئلم ايسه بازي بۊگۊده. ۲۰۲۴ سال ٚ مئن سيدني سۊئيني مادام وب (Madame Web) دۊرۊن گه ايته أبرقهرماني فئلم ايسه حضۊر بيافته ؤ بأزين ني معصوم (Immaculate) دۊرۊن خاخۊر سسيلیا نخش-أ بازي بۊگۊده.

## سربس
جرگه:بازيگرؤن
آنگؤلا

**آنگؤلا** (پؤرتؤغالي زوان: República de Angola) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. لۊآندا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. آنگؤلا رسمي زوان پؤرتؤغالي ايسه ؤ ۱,۲۴۶,۷۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۳۹,۰۴۰,۰۳۹ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آنگؤلا کۊانزا ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
آنتيگۊا ؤ باربۊدا

**آنتيگۊا ؤ باربۊدا** (اينگيليسي زوان: Antigua and Barbuda) ایته کيشور ايسه گه آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه مئن نهأ. سنت جانز أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. آنتيگۊا ؤ باربۊدا رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۴۴۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۰۵,۲۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کارائيب ٚ خۊرتاو ٚ دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اۊستراليا

**اۊستراليا** (اينگيليسي زوان: Australia) ایته کيشور ايسه گه اۊقیانۊسيه قاره مئن نهأ. کانبرا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اۊستراليا رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۷,۶۸۸,۲۸۷ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲۵,۸۹۰,۷۷۳ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد اۊستراليا دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اؤتريش

**اؤتريش** (آلماني زوان: Österreich) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. وين أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اۊتريش رسمي زوان آلماني ايسه ؤ ۸۳,۸۷۹ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۹,۲۰۲,۴۲۸ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بۊتان

**بۊتان** (دزؤنگخا زوان: Druk Yul) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. تيمفۊ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بۊتان رسمي زوان دزؤنگخا ايسه ؤ ۳۸,۳۹۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۷۹۱,۵۲۴ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد بۊتان ٚ نگۊلترۊم ؤ هند ٚ رۊپيه ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بۊتسۊانا

**بۊتسۊانا** (تسۊانا زوان: Botswana) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. گابؤرؤن أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بۊتسۊانا رسمي زوانان تسۊانا ؤ اينگيليسي ايسده ؤ أ کيشور ۵۸۱,۷۳۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲,۴۷۵,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد بۊتسۊانا پۊلا ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
برۊنئي

**برۊنئي** (مالايي زوان: Negara Brunei Darussalam) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. بندر سري بگاوان أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. برۊنئي رسمي زوان مالايي ايسه ؤ ۵,۷۶۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۴۵۵,۵۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد برۊنئي دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بۊلغارستان

**بۊلغارستان** (بۊلغاري زوان: България) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. صۊفيه أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بۊلغارستان رسمي زوان بۊلغاري ايسه ؤ ۱۱۰,۹۹۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۶,۴۳۷,۳۶۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بۊرکينافاسؤ

**بۊرکينافاسؤ** (فرانسوي زوان: Burkina Faso) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. واگادۊگۊ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بۊرکينافاسؤ رسمي زوان فرانسوي ايسه ؤ ۲۷۴,۲۲۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲۲,۴۸۹,۱۲۶ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا خۊرخۊس ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بۊرۊندي

**بۊرۊندي** (کيرۊندي زوان: Repuburika y’Uburundi)، (فرانسوي زوان: République du Burundi) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. گيتگا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بۊرۊندي رسمي زوانان کيرۊندي ؤ فرانسوي ؤ اينگيليسي ايسده ؤ ۲۷,۸۳۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۴,۱۵۱,۵۴۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد بۊرۊندي فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کیپ ورد

**کیپ ورد** (اينگيليسي زوان: Cape Verde) یا **کابؤ ورده** (پؤرتؤغالي زوان: Cabo Verde) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. پرایا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کیپ ورد ٚ رسمي زوان پؤرتؤغالي ايسه ؤ ۴,۰۳۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵۹۳,۱۴۹ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کیپ ورد ٚ اسکۊدؤ ايسه.

## سربس
جرگه:کشورؤن
بؤسني ؤ هرزگؤوين

**بؤسني ؤ هرزگؤوين** (بؤسنيايي زوان: Bosna i Hercegovina)، (صربي زوان: Босна и Херцеговина) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. سارایوؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بؤسني ؤ هرزگؤوين ٚ رسمي زوانان بؤسنيايي ؤ صربي ؤ کرؤواتي ايسده ؤ أ کيشور ۵۱,۱۹۷ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲,۹۰۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد بؤسني مارک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
بؤليوي

**بؤليوي** (ايسپانيايي زوان: Estado Plurinacional de Bolivia) ایته کيشور ايسه گه نسايي آمريکا قاره مئن نهأ. سۊکره أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. بؤليوي رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۱,۰۹۸,۵۸۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۲,۵۱۲,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد بؤليويانؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کامبؤج

**کامبؤج**، رسمي نام **کامبؤج ٚ پادشاهي** (خمر زوان: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. پنؤم‌پن أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کامبؤج ٚ رسمي زوان خمر ايسه ؤ ۱۸۱,۰۳۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۷,۱۶۸,۶۳۹ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کامبؤج ٚ ريال ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
مرکزي آفريقا جؤمۊري

**مرکزي آفريقا جؤمۊري** (فرانسوي زوان: République centrafricaine) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. بانگي أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. مرکزي آفريقا جؤمۊري رسمي زوانان فرانسوي ؤ سانگؤ ايسده ؤ ۶۲۲,۹۸۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵,۶۵۰,۹۵۷ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا مرکز ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
چاد

**چاد** (عربي: تشاد) (فرانسوي: Tchad) رسمي نام **چاد ٚ جؤمۊري** (عربي: جمهوریة تشاد) (فرانسوي: République du Tchad) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. انجامنا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. چاد ٚ رسمي زوان عربي ؤ فرانسوي ايسه ؤ ۱,۲۸۴,۰۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۹,۷۸۹,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا مرکز ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کؤمؤر

**کؤمؤر** (کؤمؤري زوان: Udzima wa Komori) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. مؤرؤني أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کؤمؤر ٚ رسمي زوانان کؤمؤري ؤ فرانسوي ؤ عربي ايسده ؤ أ کيشور ۲,۲۳۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۸۵۴,۸۴۳ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کؤمؤر ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کاستاريکا

**کاستاريکا** (ايسپانيايي زوان: Costa Rica) ایته کيشور ايسه گه مرکزي آمريکا قاره مئن نهأ. سان خؤزه أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کاستاريکا رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۵۱,۱۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵,۲۶۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کاستاريکا کؤلؤن ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کؤنگؤ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري

**کؤنگؤ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري** (فرانسوي زوان: République Démocratique du Congo) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. کينشاسا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کؤنگؤ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري رسمي زوان فرانسوي ايسه ؤ ۲,۳۴۴,۸۵۸ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۰۹,۸۰۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کؤنگؤ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
قبرس

**قبرس** (یۊناني: Κύπρος) (اينگيليسي: Cyprus) رسمي نام **قبرس ٚ جؤمۊري** (یۊناني: Κυπριακή Δημοκρατία) ایته جزيره‌اي کيشور ايسه گه آسيا قاره ؤ آسيا خۊرخۊس ٚ منطقه مئن نهأ. قبرس ساردينيا ؤ سيسيل ٚ جزيره‌ئن ٚ پسي، مديترانه دریا سوؤمي پيله جزيره ايسه. نيکؤزيا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. قبرس ٚ رسمي زوانان یۊناني ؤ ايستامبۊلي ايسده ؤ أ کيشور ۹,۲۵۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱,۲۲۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
جيبۊتي

**جيبۊتي** گه أن ٚ رسمي نام **جيبۊتي جؤمۊري** ايسه (عربي: جمهوریة جیبوتی) (فرانسوي: République de Djibouti) ایته کيشوره گه آفريقا قاره مئن نهأ. جيبۊتي شأر أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. جيبۊتي مئن عربي ؤ فرانسوي زوانان رسميت دأرده ولي أن ٚ مردۊم ويشتر سۊماليايي ؤ عفار زوانان-أ گب زنئده. أ کيشور ۲۳,۲۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱,۱۴۵,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد جيبۊتي فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
دؤمينيکا

**دؤمينيکا** (اينگيليسي زوان: Dominica) ایته جزيره‌اي کيشور ايسه گه آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه مئن نهأ. رؤسؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. دؤمينيکا رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۷۵۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۷۲,۷۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کارائيب ٚ خۊرتاو ٚ دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
دؤمينيکن ٚ جؤمۊري

**دؤمينيکن ٚ جؤمۊري** (ايسپانيايي زوان: República Dominicana) ایته کيشور ايسه گه آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه مئن نهأ. سانتؤ دؤمينگؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. دؤمينيکن ٚ جؤمۊري رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۴۸,۶۷۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۱,۴۰۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد دؤمينيکن ٚ پزۊ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اکوادؤر

**اکوادؤر** (ايسپانيايي زوان: Ecuador) ایته کيشور ايسه گه نسايي آمريکا قاره مئن نهأ. کيتؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اکوادؤر رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۲۵۶,۳۷۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۸,۳۳۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آمريکا دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کرؤواسي

**کرؤواسي** (کرؤواتي زوان: Hrvatska) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. زاگرب أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کرؤواسي رسمي زوان کرؤواتي ايسه ؤ ۵۶,۵۹۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۳,۸۵۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
مصر

**مصر**، **مصر ٚ عربي جؤمۊري** رسمي نام ٚ أمرأ (عربي زوان: جُمهوریَّةِ مِصرَ العَرَبیَّة) ایته کيشور ايسه گه آفريقا ؤ آسيا قاره‌ئن ٚ مئن نهأ. قاهره أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. مصر رسمي زوان عربي ايسه ؤ ۱,۰۰۱,۴۵۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۰۹,۴۵۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد مصر ٚ پؤند ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اريتره

**اريتره** (تيگرينيا زوان: ሃገረ ኤርትራ) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. أسمره أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اريتره رسمي زوان نأره ؤ أن ٚ کاري زوانان تيگرينيا ؤ عربي ؤ اينگيليسي ايسده. اريتره ۱۱۷,۶۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۳,۷۵۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد اريتره ناکفا ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
استؤني

**استؤني** (استؤنيايي زوان: Eesti) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. أ کيشور اۊرۊپا کلسيا ؤ بالتيک ٚ منطقه مئن نهأ ؤ لتؤني ؤ ليتواني أمرأ ايته جه سۊته بالتيک ٚ کيشوران ايسه. استؤني خۊرخۊس ٚ جه بالتيک ٚ دریا، کلسيا جه فنلاند ٚ خليج، خۊرتاو ٚ جه رۊسيه ؤ نسا جه لتؤني أمرأ سامانسر دأره. تالين أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. استؤني رسمي زوان استؤنيايي ايسه ؤ ۴۵,۲۲۷ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱,۳۲۴,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اسواتيني

**اسواتيني** (سۊازي زوان: Umbuso weSwatini) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. امبابانه أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اسواتيني رسمي زوان سۊازي ؤ اينگيليسي ايسه ؤ ۱۷,۳۶۴ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱,۲۳۶,۱۲۶ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد ليلانگني ؤ رند ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اتیۊپي

**اتیۊپي** (أمهري: ኢትዮጵያ) گه أن ٚ رسمي نام **اتیۊپي فدرال ٚ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري** ؤ أن ٚ تاريخي نام **حبشه** ايسه، ایته کيشوره گه آفريقا قاره مئن نهأ. آديس آبابا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اتیۊپي رسمي زوان أمهري ايسه ؤ ۱,۱۰۴,۳۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۰۹,۴۹۹,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد اتیۊپي بير ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گابؤن

**گابؤن** (فرانسوي: Gabon) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. ليبرويل أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گابؤن رسمي زوان فرانسوي ايسه ؤ ۲۶۷,۶۷۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲,۳۰۳,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا مرکز ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گامبيا

**گامبيا** (اينگيليسي: The Gambia) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. بانجۊل أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گامبيا رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۱۱,۲۹۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲,۵۶۳,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد گامبيا دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
ال‌سالوادؤر

**ال‌سالوادؤر** (ايسپانيايي: El Salvador) **ال‌سالوادؤر ٚ جؤمۊري** رسمي نام ٚ أمرأ (ايسپانيايي: República de El Salvador‎) ایته کيشور ايسه گه مرکزي آمريکا قاره مئن نهأ. سان سالوادؤر أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. ال‌سالوادؤر رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۲۱,۰۴۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۶,۵۰۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آمريکا دؤلار ؤ بيت‌کؤین ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اۊستوايي گينه

**اۊستوايي گينه**، گه أن ٚ رسمي نام **اۊستوايي گينه جؤمۊري** ايسه (ايسپانيايي زوان: República de Guinea Ecuatorial) ایته کيشوره گه آفريقا قاره مئن نهأ. مالابؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اۊستوايي گينه رسمي زوان ايسپانيايي ايسه ؤ ۲۸,۰۵۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱,۶۷۰,۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا مرکز ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گرينلند

**گرينلند** (گرينلندي: Kalaallit Nunaat) (دانمارکي: Grønland) ایته خؤدمۊختار ٚ منطقه ايسه گه دانمارک ٚ پادشاهي شينه ؤ کلسيايي آمريکا قاره مئن نهأ. نۊک أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گرينلند ٚ رسمي زوان گرينلندي ايسه ؤ ۲,۱۶۶,۰۸۶ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵۶,۵۸۳ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد دانمارک ٚ کرؤن ايسه. گرينلند ٚ جمعيت ٚ أمبستي همه‌ته دۊنيا کيشوران ٚ جه گلف‌تره ؤ أن ٚ ويشتر ٚ جاجيگایان ٚ دۊرۊن هئکس نئسأ. گرينلند ٚ واجه سبزستان معني دهه ولي حدۊد ۹۷٪ جه أن ٚ مساحت-أ یئخ ٚ لایه‌ئن بپۊشانه. گرينلند ٚ مردۊم ويشتر اسکيمۊ ؤ دانمارکي ايسد.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گرنادا

**گرنادا** (اينگيليسي: Grenada) ایته جزيره‌اي کيشور ايسه گه آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه مئن نهأ. سنت جؤرج أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گرنادا رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۳۴۸ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۱۴,۶۲۱ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کارائيب ٚ خۊرتاو ٚ دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گۊادلۊپ

**گۊادلۊپ** (فرانسوي: Guadeloupe) ایته مجمع‌الجزاير ايسه گه أطلس ٚ اۊقیانۊس ٚ خۊرخۊس ؤ دؤمينيکا کيشور ٚ کلسيا ؤ آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه مئن نهأ. أ ناحيه فرانسه کيشور ٚ شينه ؤ ۱۲ جزيره-أ شامل به گه شيش‌ته مسکۊني ايسد. باس-تر أ ناحيه مرکز ايسه. گۊادلۊپ ٚ رسمي زوان فرانسوي ايسه ؤ ۱,۷۷۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۳۷۸,۵۶۱ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه.

## سربس

جرگه:فرانسه
گۊام

**گۊام** (اينگيليسي: Guam) (چامؤرؤ: Guåhan) ایته جزيره ايسه گه اۊقیانۊسيه قاره ؤ آرام ٚ اۊقیانۊس ٚ مئن نهأ ؤ آمريکا قلمرؤ شين ايسه. هاگاتنیا أ جزيره مرکز ايسه. گۊام ٚ رسمي زوان اينگيليسي ؤ چامؤرؤ ايسه ؤ ۵۲۲ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۶۸,۸۰۱ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آمريکا دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
گۊیان

**گۊیان** (اينگيليسي: Guyana) ایته کيشور ايسه گه نسايي آمريکا قاره مئن نهأ. جؤرج‌تاؤن أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گۊیان ٚ رسمي زوان اينگيليسي ايسه ؤ ۲۱۴٬۹۹۶ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۸۳۵,۹۸۶ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد گۊیان ٚ دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
هائيتي

**هائيتي** (فرانسوي: Haïti) (هائيتي کريؤل: Ayiti) ایته کيشور ايسه گه آمريکا قاره ؤ کارائيب ٚ منطقه ؤ ايسپانيؤلا جزيره مئن نهأ. پؤرتؤ پرنس أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. هائيتي رسمي زوان فرانسوي ؤ هائيتي کريؤل ايسه ؤ ۲۷,۷۵۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۱٬۴۷۰,۲۶۱ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد هائيتي گۊرد ايسه. هائيتي خۊرتاو ٚ جه دؤمينيکن ٚ جؤمۊري أمرأ سامانسر دأره.

## سربس

جرگه:کشورؤن
ايرلند

**ایرلند** (ايرلندي: Éire) رسمي نام **ايرلند ٚ جؤمۊري** (ايرلندي: Poblacht na hÉireann) ایته کيشور ايسه گه اۊرۊپا قاره مئن نهأ. أ کيشور اۊرۊپا خۊرخۊسي کلسيا ؤ ايرلند ٚ جزيره دۊرۊن نهأ ؤ کلسيايي ايرلند ٚ أمرأ سامانسر دأره گه بريتانيا کيشور ٚ شينه. دۊبلين ٚ شأر أ کيشور ٚ پایتخت ؤ پيله شأر ايسه. ایرلند ٚ رسمي زوانان ايرلندي ؤ اينگيليسي ايسده ؤ أ کيشور ۷۰٬۲۷۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵٬۳۸۰٬۳۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد یۊرؤ ايسه. ايرلند ٚ جؤمۊري-أ گاگلف **نسايي ايرلند** ني دۊخانده. أ کيشور-أ أطلس ٚ اۊقیانۊس دؤرأگۊده ؤ أن ٚ نسا سلتي دریا، أن ٚ خۊرتاو ايرلند ٚ دریا ؤ أ دۊته دریا مابین ني سنت جؤرج ٚ کانال نهأ.

## سربس

جرگه:کشورؤن
ايسرائيل

**ايسرائيل** (عبري: יִשְׂרָאֵל) رسمي نام **ايسرائيل ٚ دؤلت** (عبري: מְדִינַת יִשְרָאֵל؛ مِدينات یِسْرائيل) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. اۊرشليم أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. ايسرائيل ٚ رسمي زوان عبري ايسه ؤ ۲۰,۷۷۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۰,۰۷۹,۴۵۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد ٚ نام جديد ٚ شکل ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
اؤردؤن

**اؤردؤن** (عربي: الأردن) رسمي نام **اؤردؤن ٚ هاشمي پادشاهي** (عربي: اَلمَمْلَکَة اَلأُرْدُنِیَّة اَلهَاشِمِیَّة) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. أمان أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. اؤردؤن رسمي زوان عربي ايسه ؤ ۸۹,۳۴۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۱,۴۸۴,۸۰۵ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد اؤردؤن ٚ دينار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
عراق

**عراق** (عربي: العراق) گه أن ٚ رسمي نام **عراق ٚ جؤمۊري** (عربي: جُمْهُوريَّة العِرَاق، کۊردي: کۆماری عێراق) ایته کيشور ايسه گه آسيا خۊرخۊس نهأ. بغداد أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. عراق ٚ رسمي زوانان عربي ؤ کۊردي ايسده. عراق ۴۳۸,۳۱۷ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۴۷,۰۲۰,۷۷۴ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد عراق ٚ دينار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گينه

**گينه** (فرانسوي: Guinée) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. کؤناکري أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گينه رسمي زوان فرانسوي ايسه ؤ ۲۴۵٬۸۶۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۳,۹۸۶,۱۷۹ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد گينه فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
گينه بيساؤ

**گينه بيساؤ** (پؤرتۊغالي: Guiné-Bissau) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. بيساؤ أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. گينه بيساؤ رسمي زوان پؤرتۊغالي ايسه ؤ ۳۶,۱۲۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۲٬۰۸۰٬۰۰۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد آفريقا خۊرخۊرس ٚ سي‌اف‌ای ٚ فرانک ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کنيا

**کنيا**، رسمي نام **کنيا جؤمۊري** (سواحلي: Jamhuri ya Kenya) ایته کيشور ايسه گه آفريقا قاره مئن نهأ. نایرؤبي أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کنيا رسمي زوانان سواحلي ؤ اينگيليسي ايسده. کنيا ۵۸۰,۳۶۷ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۵۲,۴۲۸,۲۹۰ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کنيا شيلينگ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
کيريباس

**کيريباس**، رسمي نام **کيريباس ٚ جؤمۊري** (کيريباسي: Ribaberiki Kiribati) ایته جزيره‌اي کيشور ايسه گه اۊقیانۊسيه قاره ؤ آرام ٚ اۊقیانۊس ٚ مئن نهأ. تاراوا أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. کيريباس رسمي زوانان کيريباسي ؤ اينگيليسي ايسده. أ کيشور ۸۱۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۱۲۱,۳۸۸ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد کيريباس ٚ دؤلار ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
قرقيزستان

**قرقيزستان**، رسمي نام **قرقيزستان ٚ جؤمۊري** (قرقيزي: Кыргыз Республикасы، رۊسي: Кыргызская Республика) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره ؤ مئني‌آسيا منطقه مئن نهأ. بيشکک أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. قرقيزستان ٚ رسمي زوانان قرقيزي ؤ رۊسي ايسده. أ کيشور ۱۹۹,۹۵۱ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۶,۷۶۹,۸۶۴ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد سۊم نام دأره.

## سربس

جرگه:کشورؤن
لائؤس

**لائؤس** (لائؤسي: ສປປ ລາວ) رسمي نام **لائؤس ٚ خلق ٚ دمؤکراتيک ٚ جؤمۊري** (لائؤسي: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ) ایته کيشور ايسه گه آسيا قاره مئن نهأ. أ کیشور آسيا خۊرتاوي نسا نهأ ؤ أن ٚ پایتخت وينتيان ايسه. لائؤس ٚ رسمي زوان لائؤسي ايسه ؤ ۲۳۶,۸۰۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۷,۹۵۳,۵۵۶ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد لائؤس ٚ کيپ ايسه.

## سربس

جرگه:کشورؤن
جمشید شمسی پور خشکنودهانی

شاعر، محقق ، پژوهشگر و منتقد ادبی اهل فومن

متولد ۱۳۳۷

سراینده ی منظومه ی " مسله روخون"

از بزرگان هساشعر(نوعی هایکوی محلی)
کلسيايي کؤره

**کلسيايي کؤره** (کؤره‌ای زوان: 북한) رسمي نام ٚ **کؤره ٚ خلق ٚ دمۊکراتیک جۊمۊری** (کره‌ای زوؤن: 조선민주주의인민공화국) ایته سامان آسیای خۊرتاو ٚ مئن ایسه. ان سامان کؤره ٚ شبه‌جزیره ٚ کلسيايي نيمه مئن ایسه و چین و رۊسیه أمره خۊ کلسيا ور سامانسر دأره؛ همچینین نسايي کؤره أمره همسایه ایسه. أشن دۊتا ٚ سامانسر دعوا مئن ایسه؛ چؤن‌کي هردۊتا کؤره، خۊشن شبه‌جزیره ٚ کۊل ٚ ایدیعا داریدی. أشن ٚ پایتخت *پینوگ‌یانگ* نام دأره.

کؤره سال ۲۳۳۳ ميلاد ٚ پيشي مئن توسؤط دانگۊن (أيته کؤره‌اي حاکم) تشکيل به؛ کي البته گيدي احتمالاً افسانه‌اي ايسه چۊن مدرکي از أ دؤره پيدا نۊکۊديد. أ دؤره پسي سۊته حکۊمت بوجۊد بمؤ. گۊگۊريؤ پادشائي، بکجه پادشائي و شيلا پادشائي. أشن معرۊف ببستيد به سه‌گانه پادشائيان. أ دؤره پسي، سۊته ده پادشائي بوجۊد بمؤييد؛ بالهه پادشائی (۶۹۸-۹۲۶)، کي منچۊري مئن حکۊمت کۊدي. گۊريؤ (۹۱۸-۱۳۹۲)، کي ايحتيمالاً هۊن گۊگۊريؤي أدامه بۊ و کؤره‌ي نام ج هۊن فيگيفته بؤسته. و همچينين چۊسان (۱۳۹۲-۱۸۹۷)، کي طۊلاني‌ترين دؤره کؤره مئن بۊ. سال ۱۸۹۷ مئن، پادشا گۊجۊنگ، کؤره ايمپيراتۊري ٚ چأکۊد کي تا سال ۱۹۱۰ وجۊد دأشتي و أون ٚ پسي به ژاپؤن الحاق ببست. سال ۱۹۴۵ مئن کي ژاپؤن جهاني جنگ مئن تسليم ببست، کؤره، مدار ۳۸ مئن تقسيم ببست و کلسيايي منطقه توسؤط شؤروي و أون ٚ نسايي منطقه توسؤط آمريکا اشغال ببستيد.

سال ۱۹۴۸ مئن، دۊته دؤلت کؤره مئن تشکيل ببستيد؛ کؤره ٚ خلق ٚ دمۊکراتيک جۊمۊري کلسيا مئن کي شؤروي‌أمره مۊتحد بۊ و سۊسياليست بۊ؛ و کؤره ٚ جۊمۊري نسا مئن کي سرمايه‌دأر بۊ و آمريکاأمره مۊتحد ببست. کلسيا سال ۱۹۵۰ مئن، به نسا حمله بۊکۊد و أتؤ کؤره‌ي جنگ آغاز ببست. سال ۱۹۵۳ مئن، أيته آتشبس کؤره مئن ايجاد ببست ولي هيچ رسمي پيماني نينويشتيد. أز أ جنگ، به عؤنوان ٚ آمريکاي اولين شکست نام برده به.

## حکۊمت
بندانگشتی|کيم جۊنگ أۊن، کلسيايي کؤره رئبر
أ سامان، معرۊف أيسه به سرکۊب کۊدن و أفراطي و کمۊنيستي أيسه. أ سامان ٚ رسمي ايدئۊلۊژي، *جۊچه* نام دأره کي به‌أصطلاح کمۊنيسم ٚ کؤره‌اي نۊسخه أيسه. أ سامان ٚ مئن أنتخابات فقط أيته کانديد دأره؛ کي أون ٚ نام ٚ خط‌زئن ٚأمره تأنيدي منفي رأي فأديد.

## جۊغرافيا
بندانگشتی|کلسيايي کؤره، رۊسيه و نسايي کؤره أمره، ۲۰۰۲
کلسيايي کؤره، ۱۲۰۵۶۸ کيلۊمتر مساحت دأره (۹۳أم). أون ٚ سامانسران کلسيا ور رۊسيه و چين أمره، نسا ور نسايي کؤره أمره، خۊرتاو ٚ ور ژاپؤن ٚأمره آوي سامانسر دأره و خۊرخۊسي ور هم چين أمره آوي سامانسر دأره.
بندانگشتی|مائوارئي تاتايي ج کلسيايي کؤره (وسط، تاريک)، نسايي کؤره (بيجير) و چين (بؤجؤر)

## سربس
جرگه:کشورؤن