مأمد أميني لاهيجي

اي وانويس، **گيلکي ويکيپديا** هيزارؤمي وانويس ايسه.

**مأمد اميني لاهيجي** (م.راما)  ۱۵۲۱ دیلمی شریر ما نؤهؤم (۲۳ دی ما ۱۳۲۶ هجری شمسی) لاجؤنˇ مئن، يته ميؤنه خؤنواده مئن بيچئه بۊبؤ ؤ خۊ ايبتدايي ؤ متوسطه تحصيلاته هؤره تمنأگۊده. أوولي شعري گه بؤته، ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ بۊ گه اۊ زمت، پيامˇ مللی رۊزنامه مئن چاپ بۊبؤ.

## زيندگؤني

م.راما هۊ دانش آمۊري ؤ جوؤني زمتˇ جي، شعر ؤ شاعري ميئن خۊ تلاشه کأدبۊ ؤ اي مئنه، اينˇ مدٚرسه مۊدير، آقاى کیافر گه خۊدش يته خؤرم نيويشتنکس ؤ أديب بۊ، اینˇ استعداده بياته بۊ ؤ اينه تشويق گۊد.
خۊ متوسطه تحصيلاتˇ تمنأگۊده پسي، کۊنکۊرˇ مئن شرکت بۊده ؤ تبريزˇ دانشگاه، آبياري مۊهندسي قبۊلأ بؤ ۊ سال ۱۵۴۳ خۊدانشگاه تمنأگۊده. هۊ زمت بۊ گه گاگلف اينˇ شعرؤن، خۊشه ؤ فردؤسي مجلله ميئن چاپ بۊ.
هۊ زمت، م.راما آزاديخايي کارؤنˇ ويسين، يته تاوسسؤني نيصفˇ شؤ، ساواکˇ آدمؤن دکألسن اینˇ پئری خؤنه مئن ؤ اينه خۊشؤنˇ أمرأ ببۊردن. م.راما هشت سال زيندؤنˇ مئن بىسأ ؤ ويشترˇ خۊ گيلکي شعرؤنه هۊ زيندؤنˇ مين بؤته گه شديدن انقلابي حال ؤ هوا دأنه.
۱۵۵۲ اميرˇ ما (بهمن ۱۳۵۷ هجري شمسي)، وختي مردۊمˇ مۊبارزه ايرانˇ مئن جؤرأگيته بۊ، م.رامأني ، باخي سياسي زيندؤنئنˇ هأمرأ آزادأ بؤ  ۊ ۱۵۵۲ تا ۱۵۵۵ سالؤنˇ مئن گه ایرؤنˇ جامعه فضا به نسبت آزادتر بۊ، فۊرصتˇ جی ايستيفاده بۊده ؤ خۊ شعرؤنه، خۊ بابˇ ميل چاپ بۊده.

## آزادي پسي
م.راما، اينگليسي زوؤنˇ سر تسللۊط دأشت و فرانسوي زوؤنˇ أمرأ پۊر آشنا بۊ. وختی گه زيندؤنˇ جی آزادأبؤ، خۊ ريفئقؤنˇ ايلجارˇ هأمرأ ؤ با توججؤه به خۊ رشته (آبياري مۊهندسي) بۊتؤنسته تئرؤنˇ مئن يته کار بيأجي ؤ هۊ سالؤنˇ مئن ايزدواج بۊده.

## مرگ
آسئد مأمد يمنی وأدي مئن، م.راما سنگˇ قبرˇ سر بنويشته نأى: **شادروان محمّد امینی. فرزند حسن. که چون رودي خروشان به امواج خشمگین دریا پیوست** (گیلکی وگردؤن: **شادروان مأمد أميني. حسنˇ زأک. گه دريا کخ‌ به‌ لب بأرده کۊلؤنه فئویته**)

سال ۱۵۵۹، نؤرۊزˇ ما چارۊم، يته گرمˇ تاوسسؤنˇ رۊز، کلأچئه ميئن، شرکتˇ کار هله سرأىته نبؤ، م.راماىˇ ىکته تبریزي ريفئقؤن شۊنه دريا مئن گه سينؤ بکۊني؛ دريا طۊفاني بۊنه ؤ م.راما شۊنه گه خۊ رفئقه نيجات بدئه، خۊدش دريا مئن دمينه.

## شعرؤن

م.راما گيلکي شعرؤن گه اؤجا کيتابˇ مئن چاپ بۊبؤره،  گيلکي أدبياتˇ مئن خۊ جاجيگهٰ دأنه ؤ علاوه بر زيبايي، خۊ تعهد ؤ آرمانؤنأني دأنه.

م.راما گیلکي شعرؤنه، لاجؤنˇ قأوه‌خؤنه‌ٰنˇ مئن خؤندن، بي اي کي بۊدؤنن ايشؤنˇ شاعر کیسه. چأىي چيني زمت، لأکؤکؤن ؤ زنأکؤن، چأىي باغؤنˇ مئن اینˇ شعرؤنه خؤندن، بي اي کي مأمد أمينئه بشنأسن.

### چند نؤمۊنه، م.راما گيلکيˇ شعرؤنˇ جي


***گيلان**

**نيشتي درياىˇ کنار تي دس ؤ پا پهنأگۊدي**

**کوهˇ ور، جنگلˇ ور، سبزˇ گيلؤن**

**ماهي جۊش کؤنه تي درياجي ولي**

**ماهيگير شندره دؤده مجنه**

**صدري وۊش کؤنه تي سينهٰ جي ولي**

**گيلˇ مرد چمپه به زحمت پچنه**

**گۊش بدي سبزˇ گيلؤن**

**جؤنˇ گیلؤن**

**تۊ صدایˇ تبره ايشتؤني؟**

**دستˇ غارت خأنه تي جنگلˇ گنجه ببره؛ ایشتؤني؟**

**چره نيمخيز نيشتي؟**

**ویریس از جا گیلؤن**

**نیشته أيؤمˇ اۊمید هنده تي رافا گیلؤن**

**اۊ رۊزؤن میرزا أگه تي گۊشˇ جیر**

**بۊته يکته کلمأى**

**تۊ خؤˇجي ویريسأی**

**امرۊ ده صدته کۊچیک‌خؤن دأني**

**امرۊ ده جنگلˇ سؤرخ، امرۊ ده بيشهٔ شيرؤن دأني**

**ویریس از جا گیلؤن**

**نیشته أيؤمˇ اۊمید هنده تي رافا گیلؤن**

**ويريسين برزگرؤن**

**ویریسین کارگرؤن**

**ویریسین ماهيگیرؤن**

**ویریسین اأی گیلˇ مردؤن ویریسین.**

*[[قصرˇ زيندؤن]]؛ ۱۵۴۶ [[ديلمي]]*

***تۊرشˇ واش**

**اي پيلئه دۊنياىˇ مئن**

**زندگي جي هيچچي قشنگتر نبنه**

**تۊرشˇ واشم که هأمش آفتˇ باغه-**

**نخأنه زيندگي جي ديل بکنه،**

**تۊرشˇ واش زندگئه دۊس دأنه، هيتؤ که کاس-آقاى-**

**خۊشˇ چشمه دوده،**

**جۊش کؤنه باغ ؤ بيجارˇ مرزه گينه**

**وۊش کؤنه سبزي پا جير نيشينه.**

**جۊمأکۊن خؤب تي حواسه کاس آقاى**

**بپپا تأ گۊل نزنه**

**اينˇ اۊ سبزˇ جۊلى**

**اينˇ آرؤمˇ نيگا**

**اينˇ اۊ زردˇ گۊلى؛**

**أگه غافل بنيشي**

**نکۊني فکرˇ وجين،**

**خۊشˇ کۊل نئنه تي محصۊله بئنه**

**جۊمأکۊن خؤب تي حواسه کاس آقاى**

**تيزأکۊن تي کۊلˇ داسه کاس آقاى.**

**اي پيلئه دۊنياىˇ مئن**

**زندگي جي هيچچي قشنگتر نبنه**

**تۊرشˇ واشم که هأمش آفتˇ باغه-**

**نخأنه زيندگي جي ديل بکنه،**

*سال ۱۳۵۳ [[ديلمي]]؛ مشهدˇ زيندؤنˇ ميئن*

***خزه**

**تيتي بۊده خألي-دار**

**طبل ؤ شيپۊرˇ بهار**

**باغˇ مئن جار بزئه.**

**خزه از خؤ ويريسأ**

**علف از خؤ ويريسأ**

**گۊلˇ شيپۊري خۊ شيپۊره بزئه**

**کۊتکؤتۊ عطره بدأ**

**کي خۊته**

**کي ايسأ**

**کي بۊشؤ**

**کي بمأ؟**

**بيسˇ يک رۊزˇ ديگه**

**أمي همسايه خؤنه**

**تۊخمˇ مرغؤن شيکئنن**

**جۊجه مرغؤن در أنن**

**مي ديلى خأنه أمي مرغؤن-**

**تۊخمˇ بسيار بۊکۊنن**

**بنيشن تۊخمؤنˇ سر**

**ماشينˇ جۊجه-کشئه خار بۊکۊنن.**

**مي ديلى خأنه أمي خؤنه**

**همه خؤنه بۊبۊن هر رۊ بهار**

**ولي أفسۊس که اي بار**

**قرض أمه خؤنه ايسأ**

**بانکˇ رهني خۊ دۊته دسته بنأ مي پئرˇ سر**

**هرچه کؤنيم نشنه**

**مي مارى حؤضˇ کنار ناله کؤنه:**

**يا ابؤالفضلˇ رشيد!**

**خزه أز اي سرˇ ديوارˇ حياط**

**شنه تا اۊ سرˇ ديوارˇ حياط**

**خزه خسته نبنه.**

**گۊلˇ شيپۊري خۊ شيپۊره بزئه**

**کۊتکؤتۊ عطره بدأ**

**کي بۊشؤ**

**کي بمأ؟**

**کي خۊته؟**

**کي ايسأ؟**

*سال ۱۳۴۶ [[ديلمي]]*



### چند نؤمۊنه، م.راما فارسيˇ شعرؤنˇ جي
أولين شعري گه بؤته (خؤنه خالي حياطˇ ميئن)، ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ بۊ گه اۊ زمت، پيامˇ مللی رۊزنامه ميئن چاپ بۊبؤ.


***در هشتی برهنه ی خانه**

**گفتم به مادرم:**

**امروز ما ناهار چه داریم؟**

**خندید و گفت : عزایِ غذای شب!**

*گيلکي وگردؤن:*

* **خؤنه خالي حياطˇ ميئن**

**مي مأره بؤتم:**

**ايمرۊ ناهار چي دأنيم؟**

**خنده بؤده بؤته: شؤˇ غذاىˇ عزا!**


يکته وابين، شعر «رفتن همیشه اصل است»ˇ جي( اي شعر، کيتابˇ «مشت و درفش»ˇ ميئن دره).


**شايد گياه بخواهد، در لاک بذر بماند**

**شايد گياه بخواهد که ارتفاع نپيمايد**

**اما زمين نمی‌خواهد و آفتاب نمی خواهد!**

*گيلکي وگردؤن:*

**شايد وأشى بخأسته بي، خۊ تيۊمˇ ميئن دمأسي**

**شايد وأشى بخأستي جؤر نشي**

**زمين ولي نخأنه ؤ أفتؤ نخأنه!**


شعرˇ «زنگ چهارم:دیکته» اي شعر، کتابˇ « زنگ اول: دروغ»ˇ ميئن چاپ بۊبؤ.


**بچه ها،**

**کاغذی بردارید،**

**بنویسید: کبوتر زیباست.**

**بنویسید: کلاغ بی نهایت زشت است.**

**بنویسید که دارا خوب است.**

**بنویسید که آذر خوب است.**

**بنویسید  که دارا فردا،**

**قهرمان خواهد شد.**

**بنویسد  که آذر فردا،**

**قهرمان می زاید.**

**بنویسید که دارا یک مسلسل دارد.**

**بنویسید که آذر بی عروسک هم می تواند باشد.**

**اما در دلش**

**غوصه و ماتم دارد**

** تا شب جمعه ی آینده**

**مشق‌تان این باشد: که**

**بابا دندان دارد ،اما**

**نان ندارد بخورد.**

*گيلکي وگردؤن:*

**زأکؤنی!**

**ميداد ؤ کاغذ ويگيرين **

**بنويسين گه کبۊتر خۊجيره**

**بنويسين کلاچه دئن مراغأ زئنه آدمه**

**بنويسين گه آذر خؤرمه.**

**فرده دارا، یته پيلˇ کس بۊنه.**

**فرده آذر،**

**پیلˇ مردأی چئنه،**

**بنويسين.**

**بنویسین دارا، یکته مۊسلسل دأنه.**

**بنویسین آذر، **

**بي نينئکام تؤنه بيسه،**

**گرچي خۊ ديلکˇ ميئن،**

**غۊصه ؤ ماتم دأنه.**

**أمأ تا هفتهٔ ديگه جۊمأشؤ**

**شيمي دس رج اي ببۊن:**

**گه پئرى،**

**خؤدرنˇ گازه دأنه،**

**امّا نؤن ندأنه.**



## آثار
* مشت و درفش (فارسي ديوان)
* شطرنج خۊن (فارسي ديوان)
* غزل‌های بند (فارسي دسفيچين بۊبؤ شعرؤن)
* اؤجا (گیلکی ديوان)
* جمهوری دموکراتیک سازها (فارسی داستؤن، زأکؤن‌ ئبه)
*شکست ناپذیران (فارسي رۊمان)
* آسوده خاطر (وگردؤن؛ فۊئنتسˇ کيتابˇ جي)
* سران و سلاطین(وگردؤن)
* انقلاب در انقلاب (وگردؤن دۊ نفرˇ ديگه أمرأ) 

## سربس

## خالؤن
* شصت‌سالگی م.راما. میرعماد موسوی
* یادی از م.راما، محمد امین لاهیجی
* جریان/چهره ها

جرگه:گيلکؤن
جرگه:شاعرؤن