open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گاليکش

|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم=  
|زوان= 
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۲۱۰ متر
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۷
|وبجيگا= گاليکش ٚ شأرداري
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
**گاليکش** ايته جه ايران ٚ شأران، گۊلستان ٚ اۊستان ؤ گاليکش ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش توابع جه ايسه ؤ گاليکش ٚ شأرستان ٚ مرکز ني ايسه.

## جمعيت
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گاليکش ٚ جمعيت ۲۳,۳۹۴ نفر (۶,۹۹۶ خانوار) بۊ.

## سربس
جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران
آلاسکا

بندانگشتی|آلاسکا ایالت ، آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤنˇ نخشه سر
**آلاسکا** (اینگیلیسی:Alaska) پیله ترینˇ آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤنˇ ایالت ایسه. آلاسکا ایتا شبه جزیره ، کلسيايي آمريکا قاره مئن ایسه. آلاسکا پیله ترین شبه جزیره ، خۊرخوسˇ نیم کره مئن ایسه. آلاسکا جه کلسیا ، کلسیا بچاسسه اؤقیانوس ؛ جه خورتاب ، کانادا و بیریتیش کلمبیا و جه نسا آرامˇ اؤقیانوس أمره مرز دره. آلاسکاˇ پاتخت ، بونو نام دره. ویشتر آلاسکا جمعیت أ شهر مئن زندگی کونید. سال ٢٠٢٠ سرشۊماری ، آلاسکا جمعیت ٧٣٦٫٠٨١ بیشمارده بوبو. آلاسکا ایتا ایالت کم جمعیت ایسه و آمریکا ایالتان مئن سومین ایالت کم جمعیت ، ورمؤنت و وایومینگˇ پسی ایسه. آلاسکاˇ دئبار نیشان دیهه کی جه سابقه زمأت ، موختلفه مردمان زندگی گودید. جه هزاران سال پیش ، اولین آدمان جه بیرینگˇ تنگه کی بچأمسته بو ، کلسیا آمریکا دورون ورود بوگودید. هزاران سال وأسی بو کی آلاسکا بومیان خوشانه ره آزاتی أمره زندگی بوگودید. قرن هجدهم مئن ، رۊسيه اولین کشور بو کی آلاسکا صارا دورون ورود بوگوده و اونه خاکه واموجستید و آخربسر رۊسان ایتا قلمرو آلاسکا دورون خوشانه وأسی بپا بوگودید. اما جغرز آلاسکا سرما و بچأمسته طبیعت ، مشکل ایقتصادی و جابجایی هزینه باعث بوبو کی روسیه سال ١٨٦٧ مئن ، آلاسکا-یه به قیمت ٧.٢ میلیون دلار به آمریکا بؤفرۊخته. چند تا دوره تغییر و تحولˇ پسی ، سال ١٩١٢ مئن ، آلاسکا به ایتا منطقه تحت نفوذ آمریکا تبدیل بوبو و به تارئخ ٣ ژانویه ١٩٥٩ مئن ، آمریکا گنگرهˇ تصویب أمره ، بطور رسمی بعنوان چهل و نهمی ایالت شناخته بوبوسته.

## سربس

رده:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
رده:سیاسی جوغرافی
اۊرالي زوؤنؤن

**اۊرالي زوؤنؤن** (اينگيليسي جي: **Uralic languages** گه گاگلف **Uralian languages** ني دؤخؤندن بۊنه) زوؤني خؤنواده'ن ٚ جي هيسه ۳۵ته زوؤن ٚ أرأ گه دۊنيا مئن ۲۵ ميلىۊن آدم اي زوؤنؤن ٚ جي گب زنن. اي زوؤني خؤنواده ٚ پيلاترين زوؤن مجاري هيسه گه ويشترين بۊمي گۊتنکس-ه اۊرالي زوؤنؤن ٚ مئن دأره (نصف ٚ جي ويشتر). ايمه‌رأن فنلاندي یأ استؤنيایي هيسن گه ويشترين گۊتنکسؤن ٚ دارا هيسن. دئبأخي زوؤنؤن أني گه کمتره گۊیشور دأرن ئرزيا، مؤکشا، ماري، ۊدمۊرت، سامي، کؤمي یأ وپسيأن هيسن گه ايسکانديناويا ؤ رۊسيه ٚ کلسيا مناطق ٚ مئن گب زأن بۊنن.
بندانگشتی|اۊرالي زۊوؤنؤن «اۊرالي» ٚ نؤم ايندؤني هيسه گه فرض بۊنه اي زوؤني خؤنواده ٚ مار ٚ سامؤن (منشأ) منطقه‌اي هيسه اۊرال ٚ کۊهؤن ٚ نزيکي.

## منشأ

پيشبنأرؤن پرؤتؤ-اۊراليک زوؤنؤن ٚ زادگا ره:
* وؤلگا رۊ ٚ نزيکي، تۊرال ٚ خۊرخؤس، هيندۊرۊپایي زوؤنؤن ٚ منشأ ٚ نزيکي، یا اۊرال ٚ خۊرتاو ؤ نسا یته دامؤن ٚ مئن گه اؤکا رۊ ؤ لهستؤن ٚ مرکز ٚ مئنأ نيأ. دئه-حدس أني وؤلگا ؤ کاما رۊخؤنه‌ئن ٚ مئنأ هيسه. هيتأني اۊرالي زوؤنؤن ٚ ماري سامؤن تا بالتيک ٚ دریا ني فرض بؤبؤ‌ نأ.

* پي. هاجدۊ اي پيشأننه گه اۊرالي زوؤنؤن ٚ منشأ' خأن صربستؤن ٚ خۊرخؤس أ غربي کلسا دؤنسن.

* ۲۰۱۹ مئن یته ژنتيک‌وري هامۊجش، هيتأني باستؤن‌شينأسي ؤ زوؤن‌شينأسي أساس ٚ سر صۊرت بگيت ؤ اۊن ٚ نتيجه خۊلأصه بؤبؤر اين بؤ گه اۊراليک-گب‌زنان 2500 تا 3000 سال پيشتر خۊرتاو ٚ جي بالتيک ٚ منطقه-أ برسئن.

## سربس
گۊرگان ٚ شأرستان

**گۊرگان ٚ شأرستان**، ايته جه گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه ؤ أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن قرار بيگيته. أ شأرستان ٚ مرکز ني گۊرگان ٚ شأر ايسه کي گۊلستان ٚ مرکز ايسه.

## کيشوري تخسيمان
* گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش
* دهستانان:
** نسايي استرآباد ٚ دهستان
** أنجيرآباد ٚ دهستان
** رؤشن‌آباد ٚ دهستان
* شأران: گۊرگان، جلين
* بهاران ٚ بخش
* دهستانان: 
** کلسيايي استرآباد ٚ دهستان
** قؤروق ٚ دهستان
* شأران: سرخنکلاته، قؤرؤق

## جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۴۸۰,۵۴۱ نفر (۱۵۰,۶۴۹ خانوار) بۊ کي أ تعداد ٚ جه ۲۴۱,۷۰۰ مرداک ؤ ۲۳۸,۸۰۰ زناک ايسد.

## سربس
جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأرستانان
مهسا أميني

**مهسا أميني** یا **ژينا أميني** (۳۰ شهريور ۱۳۷۹ – ۲۵ شهريور ۱۴۰۱)، ايته ايراني ۲۲ ساله کؤر بۊ کي ۲۲ شهريور ۱۴۰۱ مئن تئران ٚ ارشاد ٚ گشت اۊن-أ بيگيته ؤ مأمۊران ٚ ضربه ؤ زئن ٚ وأسي بۊشؤ کؤما مئن ؤ بأزين ني شديد ٚ جراحات ٚ وأسي تئران ٚ کسری ناخۊشخانه مئن بؤمؤرده. اۊن ٚ مرگ ٚ دليل-أ، جؤمجؤمه شکنئن ؤ مجيک ٚ مؤردن تشخيص بدأده.

مهسا أميني مرگ ٚ خَوَر کي ايجاري حيجاب ٚ مؤضؤع أمرأ مرتبط بۊ، ايران ؤ دۊنیا مئن ديپيچکسه.
مردۊم مجازي فضا مئن پۊر مهسا أميني قتل ٚ باره گب ؤ نظر بدأده ؤ تۊئيتر ٚ مئن #مهسا_امینی هشتگ دۊويست ميليۊن تۊئيت ٚ جه دوارسته ؤ دۊنیا تۊئيتان ٚ مئن ني ترند بؤبؤست ؤ تۊئيتر ٚ رکؤرد-أ بشکنه.
مهسا أميني پسي ايته پيله اعتراض-أ ايران ؤ باخي دۊنیا کيشوران ؤ شأران ٚ مئن اتفاق دکفته.

## زيوش
مهسا (ژينا) أميني ۱۳۷۹ شمسي سال ٚ مئن کۊردستان ٚ سقز ٚ دۊرۊن ايته کۊرد ٚ درزا مئن دۊنیا بأمؤ. اۊن خۊ مؤردن ٚ پيش، دؤنش جگا جه قبۊلي فیگيته بۊ ؤ ايته برار دأشتي کي اۊن ٚ نام کيارش بۊ.

## سربس
سنندج

**سنندج**، ايته جه ايران ٚ شأران کۊردستان ٚ اۊستان ٚ مئن ؤ اۊن ٚ مرکز ايسه کي سنندج ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ مئن قرار دأره.

## جمعيت
براساس ۱۳۹۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، سنندج ٚ جمعيت ۴۱۲,۷۶۷ نفر بۊ.

## سربس
نيکا شاکرمي

**نيکا شاکرمي** (۱۰ مهر ۱۳۸۴ – شهريور ۱۴۰۱)
ايته ايراني نؤأورنا کؤر بۊ کي ايران ٚ ۱۴۰۱ اعتراضان ٚ زمات فؤت بۊگۊده. نيکا شاکرمي مرگ ٚ وأسي پۊر روایت ؤ فرضيه نهأ ؤ هر سربس ؤ خوري خؤره ايجؤر روایت بينيويشته ؤ معلۊم نيه کؤیته روایت دۊرۊس ايسه.

## زيوش
نيکا شاکرمي ۱۰ مهر ۱۳۸۴ لؤرستان ٚ خۊرم آباد ٚ مئن دۊنيا بامؤ. اۊن ٚ پئر چن سال بۊ کي فؤت بۊگۊده بۊ ؤ نيکا خۊ مار ؤ پيله خاخۊر أمرأ ايجايي ايسابۊد. نيکا ايته سال خۊ بۊکۊشته بؤستن ٚ پيش، ألبۊرز ٚ فرديس ٚ مئن زيوش گۊدي ولي بأزين تحصيل ٚ وأسي بۊشؤ تئران. اۊن هۊنر ؤ نقاشي-أ علاقه دأشتي ؤ تئران ٚ هۊنرستان ٚ مئن درس خاندي.

## سربس
اۊرانۊس

frameless|left|وسط

**اۊرانۊس** (نماد: )،  (ىۊناني مئن: οὐρανός) خۊري منظۊمه هفتؤمي سىاره خۊر ٚ فاصله نظر ٚ جه ايسه. اۊرانۊس خۊري منظۊمه مئن، سوؤمي پيله سىاره حجم ٚ نظر ٚ جه ؤ چارومي پيله سىاره جرم ٚ نظر ٚ جه ايسه. ۸۴ سال ؤ ۷ رۊج طۊل کشه کي اۊرانۊس ايوار خۊر ٚ دؤر بگرده ؤ شأ گۊتن کي اۊرانۊس ٚ مئن هر ايته سال ۸۴ ته زيمي سال ٚ أندر ايسه. اۊرانۊس ٚ چرخستن خۊ دؤر ۱۷ ساعت ؤ ۱۴ دئقه طۊل کشه. اۊرانۊس ويشتر جه ۲۷ قمر دأره کي ميراندا، آريل، آمبريل، تیتانیا ؤ اؤبيرؤن جه اۊرانۊس ٚ مأرۊف ٚ قمران ايسد. اۊرانۊس-أ ويليام هرشل ۱۷۸۱ ميلادي سال ٚ مئن کشف بۊگۊده.

اۊرانۊس ٚ متوسط فاصله خۊر ٚ جه ۲,۸۶۹,۶۰۰,۰۰۰ کيلۊمتر ايسه ؤ ۱۴,۵ ته زيمي أندره. اۊرانۊس-أ چۊم ٚ أمرأ نشأ دئن ؤ تجهيزات خأیه. اکتشافي سفراني کي أ سىاره ورجه أنجام بيگيته ده مأمۊريت ٚ جه کمتر ايسه ؤ وؤىجر ۲ اۊشان ٚ مئن مأرۊف‌تر ايسه کي ۱۹۸۶ ژانويه مئن اۊرانۊس-أ فأرسه.

## سربس
جرگه:خۊري منظۊمه
نيپتۊن

frameless|left|وسط

**نيپتۊن** (نماد: ) خۊري منظۊمه هشتؤمي سىاره ايسه ؤ خۊر ٚ جه ويشترين فاصله-یأ دأره ؤ آخري سیاره أ منظۊمه دۊرۊن ايسه. نيپتۊن خۊري منظۊمه دۊرۊن چارؤمي پيله سىاره مۊشتري، زؤحل ؤ اۊرانۊس ٚ پسي ايسه. نيپتۊن-أ پلۊتؤن ٚ مأنستن نشأ عادي چۊم ٚ أمرأ دئن چؤن اۊن ٚ فاصله خۊر ٚ جه سي ته زيمي ؤ خۊر ٚ فاصله أندر ايسه. گازي سىاره‌ئن ٚ مئن، نيپتۊن ٚ چگالي همه ته جه ويشتر ايسه ؤ هأن ٚ وأسي اۊشان ٚ مئن کۊچي‌ترين سىاره ني ايسه. نيپتۊن ٚ جرم زيمي ۱۷ ته جرم ٚ أندر ايسه ؤ اۊن ٚ قؤطر ني ۴۹,۵۲۸ کيلۊمتر ايسه کي زيمي چار ته قؤطر ٚ أندره. هر ايته سال نيپتۊن ٚ مئن زيمي ۱۶۵ ته سال أندر طۊل کشه ؤ ۱۶ ساعت ؤ ۷ دئقه مئن ني ايوار خۊ دؤر چرخه. نيپتۊن ٚ نام کؤنه رۊمي أفسانه‌ئن ٚ جه بيگيته بۊبؤسته ؤ نيپتۊن اؤسطۊره‌ئن ٚ مئن آو ؤ درىا خۊدا ايسه ؤ چؤن نيپتۊن زيمي جه آبي رنگ ٚ أمرأ بيده به، أ نام-أ اۊن ٚ سر بنأده.  
چؤن نيپتۊن خۊر ٚ جه پۊر فاصله دأره، اۊن ٚ خارجي أتمؤسفر سردترين جيگا خۊري منظۊمه مئن ۵۵ کلوين (−۲۱۸ درجه سلسيۊس؛ −۳۶۱ درجه فارنهاىت) دما أمرأ ايسه. أ سىاره مرکز ٚ دما  کلوین (۵,۱۰۰ درجه سلسيۊس؛ ۹٬۳۰۰ درجه فارنهاىت)-أ رسه. هأتؤني نيپتۊن ٚ أتمؤسفر ۲٬۱۰۰ کيلۊمتر بر ساعت (۵۸۰ متر بر ثانيه؛ ۱,۳۰۰ ماىل بر ساعت) وا سۊرعت ٚ أمرأ خۊري منظۊمه سىاره‌ئن ٚ مئن رکؤرد دأره.

## سربس
جرگه:خۊري منظۊمه
جادي

**أميرعماد ميرميراني** کي **جادي** نام ٚ أمرأ مأرۊف ايسه، ايته ايراني برنامه‌نيويس ؤ بلاگر ايسه کي اينترنتي شبکه‌ئن ٚ مئن پۊر دۊمبال گۊدنکس دأره. جادي *راديؤ گيک* ٚ مئن کي ايته پادکست ايسه، گۊتنکس ايسه.

## زيوش
جادي ۱۳۵۶ شمسي سال ٚ مئن دۊنیا بأمؤ. اۊن خواجه نصير تۊسي دانشگاه مئن درس بخانده ؤ اۊن ٚ مدرک برق ٚ ليسانس ايسه. اۊن هأتؤني علامه طباطبائي دانشگاه جه خۊ أرشد-أ جامعه‌شيناسي رشته مئن فيگيته. 

## کۊنۊشان
ميرميراني وبلاگان ٚ آمؤن ٚ زمات ٚ جه، ايران ٚ مئن خۊ «جادي» وبلاگ ٚ أمرأ بشناخته بۊبؤسته کي ويشتر تکنولؤژي، اينترنت ؤ کامپيۊتري برنامه‌ئن ٚ باره بۊ.
اۊن هأتؤني راديؤ گيک ٚ پادکست ٚ گۊتنکس ايسه کي ۱۳۹۱ سال جه چأگۊده به.
جادي برنامه‌نيويسي ؤ شبکه أمنيت مئن کۊنۊش کۊنه ؤ پاىتؤن،  بلاک‌چىن ؤ بيت‌کؤىن ٚ مباحث-أ ني درس دنه.

ميرميراني ايران ٚ علم ٚ ترويج ٚ بيست ؤ دۊوؤمي دؤره مئن جائزه فيگيته.

جادي لينۊکس ٚ چأگۊدنکس، لينۊس تؤروالدز ٚ کيتاب-أ کي اۊن ٚ نام «تنئا تفريح ٚ وأسي» ايسه، فارسي مئن واگردانه ؤ اۊن ٚ ديجیتال ٚ نۊسخه-یأ مجاني مردۊم ٚ خاندن ٚ وأسي مۊنتشر-أ گۊده. جادي اي دؤره اعتماد ٚ رۊجنامه مئن «مجازي جامعه» واوين-أ نيويشتي ؤ فرادرس ؤ مکتبخانه اينترنتي ساىتان مين ني کۊنۊش گۊدي.

جادي ايته جه صيانت ٚ طرح ٚ پيله مۊخالفان ايسه ؤ پۊر حقسأی بۊگۊده کي اۊن ٚ عواقب ٚ باره گب بزنه.

## سربس
اينستاگرام

thumb|اينستاگرام ٚ لؤگؤ

**اينستاگرام** ايته ايجتماعي شبکه ايسه کي اۊن ٚ مئن شأ تاتايي ؤ ويديؤ جؤراکشئن. کوين سيسترؤم ؤ ماىک کراىگر اينستاگرام ٚ بنانهأنکسان ايسد ؤ هأسأ متا شرکت کي سابق فىسبۊک نام دأشتي اۊن ٚ صاب ايسه. أ برنامه خۊ کارگيران-أ واله کي خۊشان ٚ ويديؤ ؤ تاتايي‌ئن-أ مۊختلف فيلتران ٚ أمرأ جؤراکشد. اينستاگرام أندرؤىد، آى‌اؤ‌اس ؤ ويندؤز ٚ ره نهأ. اينساگرام ٚ دۊرۊن، کريستيانؤ رؤنالدؤ مرداکان ٚ مئن ؤ زناکان ٚ مئن ني کاىلي جنر کي ايته مؤدل ايسه ويشترين دۊمبال گۊدنکسان-أ دأرده. ايته مۊرغانه ويشترين لاىک-أ اينستاگرام ٚ پؤستان ٚ مئن بيگيته.

## سربس
پلۊتؤن

frameless|left|وسط

**پلۊتؤن** (فرانسوي مئن: Pluton) (نماد:  و ) ايته پاچ ٚ سىاره ايسه کي کلاىد تامبا ۱۹۳۰ ميلادي سال ٚ مئن اۊن-أ بيافته ؤ تا ۲۴ آگؤست ۲۰۰۶ خۊري منظۊمه نؤهؤمي سىاره محسۊب بؤستي، ولي هأسأ اۊن-أ ايته پاچ ٚ سىاره دأنده. ألبت بأضي ستاره شيناسان أ تخسيمان ٚ أمرأ مۊخالف ايسد ؤ گده کي وا پلۊتؤن-أ باخي خۊري منظۊمه سیاره‌ئن ٚ مأنستن ايجايي ايته جرگه مئن نهأن.

پلۊتؤن کؤنه رۊمي أفسانه‌ئن ٚ مئن ايته جيرزيمي خۊدا نام ايسه ؤ أ نام نهأن أن ٚ وأسي بۊ کي پلۊتؤن خۊر ٚ جه پۊر فاصله دأره.
پلۊتؤن سیاره‌ئن ٚ ليست خارج بؤستن ٚ پسي، پيله‌ترين فضايي جسم خۊري منظۊمه دۊرۊن محسۊب به. أوول وار ۱۴ جۊلاي ۲۰۱۵، ۱۱:۴۹ (UTC)، نيۊ هؤراىزنز ٚ فضامج پلۊتؤن ٚ ورجه رد-أ بؤسته کي أوولي فضايي مأمۊريتي بۊ کي بتانسته پلۊتؤن ٚ ورجه فأرسه.

پلۊتؤن ٚ سىاره سنگ ؤ ىئخ ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته. پلۊتؤن ٚ قؤطر ۲,۳۷۰ کيلۊمتر ايسه ؤ اۊن ٚ فاصله زيمي جه ۷,۵ ميليارد کيلۊمتر-أ ني فأرسه. چار ته سيأ خال پلۊتؤن ٚ سر نهأ کي دانشمندان ٚ ره جالب ايسه ؤ اۊن ٚ سر تحقيق-أ درن. 
پلۊتؤن جرم ؤ حجم ٚ نظر ٚ جه هيفدهؤمي جسم خۊري منظۊمه مئن ايسه.

## سربس
جرگه:خۊري منظۊمه
علي کريمي

thumb|250px

**محمدعلي کريمي پاشاکي** (بزارۊج ۱۷ آبان ۱۳۵۷) کي **علي کريمي** نام ٚ أمرأ بشناخته بۊبؤسته، ايراني ٚ سابق فۊتباليست ايسه. علي کريمي گيلک ايسه ؤ ألبۊرز ٚ کرج ٚ مئن دۊنیا بأمؤ ولي اۊن ٚ ايصالت گيلان ٚ لاجؤن-أ واگرده. علي کريمي ۱۸ سال فۊتبال بازي بۊگۊده ؤ ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۳ جه، ايران، امارات متحده عربی، قطر و آلمان ليگان ٚ مئن حضۊر بدأشته. علي کريمي خۊ دريبل زئن ؤ حمله ره پۊر مأرۊف ايسه ؤ «جادۊگر» ؤ «آسيا مارادؤنا» جه اۊن ٚ لقبان ايسد. کريمي ۲۰۱۸ سال ٚ مئن، آسيا فۊتبال ٚ کؤنفدراسيؤن ٚ وبجيگا کارگيران ٚ جه ۹۱٪ آراء أمرأ، «تاريخ ٚ بئترين هافبک» ٚ عۊنوان-أ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن بيگيته. کريمي ۱۳۹۴ شمسي سال ٚ مئن، *۹۰ تلويزيؤني برنامه* مئن مردۊم ٚ ۵۲.۵ درصد رأی ٚ أمرأ ايران ٚ محبۊب‌ترين فۊتباليست ٚ (۱۳۷۰ تا ۱۳۹۴) عۊنوان ٚ ره اينتخاب بۊبؤسته.

کريمي خۊ حرفه‌اي فۊتبال گۊدن-أ ۱۳۷۵ مئن ؤ تئران ٚ فتح ٚ باشگاه جه شرۊع بۊگۊده ؤ دۊ سال ٚ پسي پرسپؤليس ٚ ره بازي بۊگۊده کي اۊیه ۳ فصل بازي پسي اي وار حذفي جام ٚ قهرماني ؤ دۊ وار ايران ٚ فۊتبال ٚ ليگ ٚ قهرماني-أ خۊ تيم ٚ أمرأ بؤبؤرده ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ ني بانکؤک ٚ آسيايي بازي‌ئن ٚ مئن طلا مدال-أ خۊ گردن وارگاده. کريمي ۱۳۷۷ بهمن ٚ مئن داور ٚ دۊسکۊل دأن ٚ وأسي، اي سال ٚ ره فۊتبال گۊدن ٚ جه محرۊم بۊبؤست. بأزين خۊ محرۊميت ٚ تۊمام بؤستن ٚ پسي دۊواره فۊتبال-أ واگردسته ؤ ۲۰۰۰ آسيا ملتان ٚ جام ٚ مئن ني حضۊر بيافته.

کريمي ۱۳۸۰ سال ٚ مئن دؤبی ٚ ألاهلي باشگاه-أ منتقل-أ بؤسته ؤ ۲۰۰۲-۲۰۰۳ فصل ٚ مئن امارات ٚ بئترين خارجي فۊتباليست عۊنوان-أ بيگيته ؤ ۲۰۰۳-۲۰۰۴ فصل ٚ مئن، «امارات ٚ ليگ ٚ گؤل ٚ آقا» ؤ «امارات ٚ فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک» ٚ عۊنوانان-أ بيگيته. اۊن ايران ٚ ميللي ٚ تيم ٚ أمرأ، ۲۰۰۴ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن سوؤمي مقام-أ کسب بۊگۊده ؤ علاء حبيل ٚ أمرأ کي ايته بحریني فۊتباليست بۊ ايجايي «گؤل ٚ آقا» عۊنوان-أ بؤبؤردئد. اۊن هأ سال ٚ مئن آسيا فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک جائزه-یأ آسيا فۊتبال ٚ کؤفدراسيؤن ٚ جه فيگيته. کريمي ۲۰۰۵ سال ٚ مئن بۊشؤ کي بایرن مۊنيخ باشگاه ره آلمان ٚ بۊندسليگا ليگ ٚ مئن بازي بۊکۊنه. اۊن بایرن مۊنيخ باشگاه مئن دۊ سال بمانسته ؤ ۴۲ ته بازي أ باشگاه ره أنجام بدأ کي آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني ؤ بۊندسليگا قهرماني-أ أ تيم ٚ أمرأ تجرۊبه بۊگۊده. علي کريمي هأتؤني ۲۰۰۶ جهاني جام ٚ مئن ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ حضۊر بيافته ؤ ۲۰۰۷ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن ني بازي بۊگۊده. کريمي بأزين بۊشؤ قطر ؤ ألقطر ٚ ورزشي باشگاه ره بازي بۊگۊده. اۊن ايته سال ٚ پسي واگردسته ايران ؤ تئران ٚ پرسپؤليس ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ ايته سال اۊن ٚ مئن بئسا. کريمي استيل آذين ٚ باشگاه ره ني ۱٫۵ فصل بازي بۊگۊده ؤ ۲۰۱۰-۲۰۱۱ دۊوؤمي نيم‌فصل ٚ مئن، آلمان ٚ بۊندسليگا شالکه تيم ٚ ره بازي بۊگۊده ؤ أ تيم ٚ أمرأ آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني-أ جشن بيگيته.

کريمي ۱۳۹۰ سال ٚ مئن سوؤمي وار ره بۊشؤ پرسپؤليس ؤ ۲ فصل بازي پسي تبريز ٚ تراکتؤر ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ خۊ آخري فۊتبال گۊدن فصل-أ أ تيم ٚ مئن بازي بۊگۊده ؤ اۊ فصل ٚ مئن ايران ٚ حذفي جام قهرماني-أ ني تراکتؤر ٚ أمرأ بؤبؤرده. کريمي ۱۳۹۳ سال مئن کارلؤس کیرؤش ٚ دسیاري أمرأ مۊربيگري حرفه مئن ورۊد بۊگۊده ؤ ايته دؤره رشت ٚ سپيدرۊد ٚ باشگاه سرمۊربي ني بۊ.

## سربس
شهرستان سامان

{ناقص}}
left|thumb|چارمحال و بختیاری

سامان شهرستان ایته جه شهرستانان چهارمحال و بختیاری اوستان  ایسه . جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر سامان ایسه.
## کیشوری تقسیمان

*  سامان شهرستان بخش مرکزی
** حومه دهستان (سامان)
** سامان دهستان 

* سامان بخش
** سامان دهستان 
** هوره دهستان 
شهر: سامان

رده:مردوم
رده:تارئخ
رده:جوغرافی
شهرستان بن

left|thumb|چارمحال و بختیاری

بن شهرستان ایته جه شهرستانان چهارمحال و بختیاری اوستان  ایسه . جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر بن ایسه.
## کیشوری تقسیمان

*  بن شهرستان بخش مرکزی
** حومه دهستان (بن)
** وردنجان دهستان 
شهران: بن، وردنجان 

* شیدا بخش
** زاینده رود جنوبی دهستان 
** شیدا دهستان 
شهر: یان چشمه

رده:مردوم
رده:تارئخ
رده:جوغرافی
شهرستان کیار

left|thumb|چارمحال و بختیاری

کیار شهرستان ایته جه شهرستانان چهارمحال و بختیاری اوستان  ایسه . جه کیشور ایران که اونه مرکز هم شهر شلمزار ایسه.

## کیشوری تقسیمان

* کیار شهرستان بخش مرکزی
** دهستان کیار شرقی
** دهستان کیار غربی

شهران : شلمزار ، گهرو ، دستنا

* بخش ناغان
** دهستان ناغان
** دهستان مشایخ
شهر : ناغان

*بخش کیار شرقی
** دهستان دزک
**دهستان کیار بالا (سرتشنیز)

رده:مردوم
رده:تارئخ
رده:جوغرافی
لرد (خالخال)

**لِرد** ایته جه أردبيل ٚ اۊستان ٚ پیله رۊستایان ايسه کي خالخال ٚ شأرستان ٚ شاهرۊد ٚ بخش ٚ مئن دره. أ رۊستا اۊن ٚ پیله باغان ٚ وأسي مأرۊف ايسه.
لرد، گيلان ٚ ماسۊله پۊشت نهأ ؤ لرد ٚ مردۊم ٚ فرهنگ ؤ زوان، گيلان ٚ أمرأ نيزيکي دأره. 
أ رۊستا مردۊم ٚ زوان ٚ نام تاتي ايسه ؤ تالشي ؤ گيلکي أمرأ پۊر شباهت دأره.

## تاتايي‌ئن
بندانگشتی|رۊستا وۊرۊدي
بندانگشتی|رۊستا نما

## سربس
افشار سیگارچی

افشار سیگارچی، متولد شهر رشت گ، ایتأ خبرنگار و گزارشگر گیلک در کانال صدای آمریکا ایسه.
افشار، آرش سیگارچی برأر ایسه
دانشجیگا

بندانگشتی|250x250پیکسل|ایکته دانشجیگا  نیمه دوم قرن چهاردهم میلادی درون
**دانشجیگا**  (فارسی درون) به انگلیسی درون : University) موختلف سطحان واسی مدارک  دنه (کاردانی، کارشناسی، فوق لیسانس، دوکتوری)
وؤت وئخهؤرست

**وؤت فرانچؤیس ماريا وئخهؤرست** (هۊلندي مئن: Wout François Maria Weghorst) (1992 ٚ آگٚست ٚ هفتؤم ٚ بچئر) یته هۊلندي فۊتباليسته گه ايسه بؤندس‌ليگا  ٚ مئن هؤفنهایم ٚ تيم ٚ ره کأکي کۊنه.

اۊن آزد ٚ تيم (هۊلند ٚ ليگ) أ وؤلفسبۊرگ ٚ تيم (آلمؤن ٚ ليگ) بأني بشيکتاش ٚ تيم (تۊرکيه ٚ ليگ ٚ مئن) ٚ مۊسؤنچي تيمؤن ٚ مئن کأکي بؤگۊد دأره. هيتأني خۊ نؤنزه ته بازي گه هۊلند ٚ تيم ٚ مئن بؤده پئنشته مللي گؤل هۊلند ٚ ره بزأ دأره.
پاريس ٚ کؤمؤن

بندانگشتی|پر لاشز ٚ قبر ٚ سنگه، کمۊناردؤن ٚ آخري سنگر أرتش ٚ مؤنظم ٚ برأبر
**پاريس ٚ کؤمؤن** (فرانسوي مئن: Commune de Paris) یته اينقلابي دؤلت بؤ گه ۱۸۷۱ ٚ مارچ ٚ ۱۸ ٚ جي تا مئی ٚ ۲۸ فرانسه نيشتنگا مئن یأني پاريس قۊدرت-ه چيکأیته بؤ.

فرانسه یأ پرۊسيا ٚ جنگ ٚ مئنأ (۷۱-۱۸۷۰) فرانسه ٚ مللي گارد پاريس ٚ جي دفاع گۊد أ کارگري قشر ٚ راديکاليسم اۊن ٚ سربازان ٚ مئنأ دپيته یأ جؤنأینه بؤ (گه اۊشؤن ايمه «کؤمؤنارد» نؤم وٚیتن). سال ٚ ۱۸۷۰ «سۊوؤمي جؤمۊري» ٚ تأسيس أ اۊن ٚ ديشکسن جنگ ٚ مئن ٚ پسي، ۱۸۷۱ ٚ مارچ ٚ ۱۸ مللي گارد ٚ سربازان شأر ٚ کٚنترؤل-ه دسأیتن. اۊشؤن فرانسه ٚ أرتش ٚ مئن ٚ دۊته جنرال-ه بؤکۊشتن أ «سۊوؤمي جؤمۊري» ٚ تنأیتن-ه گردن ننأن گ اۊن ٚ تأد هأکش‌وکش بؤدن یته مۊستقل ٚ دؤلت-ه تأسيس بؤنن. 

کؤمؤن دۊ ما ره پاريس ٚ مئن مطرح بؤ یأ سياستؤني اتخاذ بؤگۊد گه یته مۊترقي یأ نأمذهبي سيستم-ه اۊ مؤقؤ ٚ سۊسيال‌دمؤکراسي ٚ قالب ٚ مئن دفرأشتن. اي سياستؤن دين أ دؤلت ٚ وأجينش أ خلک ٚ گۊده ٚ حۊکۊمت أ مافيٚت ٚ ايجاره یأ کۊشتأکؤن ٚ کار ٚ لغو بأني کارگرؤن ٚ خۊمۊديريتي ٚ حق ٚ مۊسؤنچي‌‌ئه تنأیته نأبؤ. کمۊن ٚ مئن کارخؤنه‌أني گه سرمایه‌دارؤن جنگ ٚ مئنأ رهأ بدأ بؤن ٚ ايداره کارگري اتحاديه‌أن ٚ دس دکت هيتأني تمؤم ٚ رۊمي کيليسائن أ بأني کاتؤليک مدرسه‌أن دؤبسئن بؤبؤن. فمنيست أ سۊسياليست أ‌ کؤمؤنيست بأني آنارشيست ٚ جريؤنؤن مۊهم ٚ نخشؤن-ه کؤمون ٚ مئن ايفا گۊدن. کؤمؤن هيتأن خأسه دؤبؤ-سيستم ٚ مرزؤن ٚ جي هاوؤزه یأ یته نؤوين ٚ نظام-ه دۊنیا-آ بنٚمایأنه ولؤ کؤمؤناردؤن خۊ أهداف-ه هأرسئن ٚ ره کم ٚ فۊرصتي یأني دۊ ما جي کمتر مؤل دأشتن. فرانسه ٚ مللي أرتش مئی ما ٚ تۊمؤنأکۊن، «خۊن‌وؤبؤ هٚفته» ٚ طی گه ۱۸۷۱ ٚ مئی ٚ ۲۱ ٚ جي شؤرۊع بؤ، کمۊن-ه سرأکۊتۊن بؤگۊد. مللي نيرؤن (أرتش ٚ مؤنظم) جنگ ٚ مئن أ اعدام ٚ جي اي یته هفته مئن همهمه ۱۰ تا ۱۵ هزار کؤمؤنارد-ه بۊکۊشتن هيتأن یته تأییدانؤبؤ گۊزارش ۱۸۷۶ ٚ مئن اي رقم-ه ۲۰ هيزار نفر ذکر کۊنه. کمۊن خۊ آخري رۊزؤن ٚ مئن پاريس ٚ أعظم ٚ أسقف، جؤرج دابؤی، بأني حؤدۊدوري صتته گرۊگان-ه گه ويشتري ژاندارم أ کشيش بؤن اعدام بؤگۊد. ۴۳۵۲۲ کمۊنارد گه اۊشؤن ٚ ۱۰۵۴ نفر زۊنؤنه بؤن أسيرا بؤن. اۊشؤن ٚ نصف أزا وابؤن. ۱۵ هيزار نفر مۊحاکمه بؤبؤن گه اۊشؤن ٚ ۱۳۵۰۰ نفر مۊجرم ٚ عۊنوؤن ٚ جي حۊکم بؤخؤردن. ايشؤن ٚ جي ۹۵ نفر اعدام، ۲۵۱ نفر بيگاري یأ ۱۱۶۹ نفر تبعيدا بؤن (ويشتر کالدؤنيا ٚ جزيره-أ). هيزاران نفر أني کؤمؤن ٚ آدمئن ٚ جي اينگيليس، بلژيک أ سۊئيس-ه بيرۊتن. تمؤم ٚ زندؤن‌دؤبؤرؤن أ تبيعيد‌بؤبؤرؤن سال ٚ ۱۸۸۰ ٚ مئن عفو بؤخؤردن أ بؤتۊنسن خۊ خؤنه‌أن-ه وگردن، جایي گه خۊ سياسي مشاغل-ه هندئه سرأیتن.

بحث کؤمؤن ٚ سياستؤن أ نتایج ٚ سر پۊر أثرنن بؤ کارٚل مارکس (1883-1818) بأني فردريش ئنگلس (1895-1820) ٚ ايده‌أن أ ويرشؤن ٚ سر اۊته گه اۊن-ه أوولي پرؤلتري ديکتاتؤري تؤصيف بؤگۊد دأرن.

## سربس
هۊشنگ ايبتهاج ٚ مقبره

رده:Local P31 missing in Wikidata-heritage
امیر هوشنگ ایبتهاج کی ایتا جه پیله شاعران ایرانی و گیلان زمین بو، اونه مزار باغ محتشم رشت دورون قرار دره.

أ شاعر سن 94 سالگی شهر کلن آلمان دورون بمرده.

## منابع

جرگه:گيلان
هرره

ِهرره : معمولا به فضایی پهن ،دراز و مسقف ، به بلندی تا زانو (بالکنی چسبیده به زمین) کنار  درب ورودی داخلی منزل ها که با چند پله به حیاط وصل بودند گفته میشده، جهت نشتن در روزهای هواخوشیمثال : ِهرره زیری بطرف حیاط گل های زیادی بکاشته بید.
ستاره

[چپ|بندانگشتی|[خۊر ٚ تاتايي کي خۊري منظۊمه پيله ستاره ايسه]]
**ستاره** یته کؤروي آسماني شیء هیسه که پلاسما جي چاگۊده بؤبه ؤ جاذبه جي خۊ انسجامه دأره. نزیکترین ستاره زيمي جي خۊر هیسه. دئباخي ستاره‌ئن دۊر دؤبؤ را وأسي شؤو ٚ آسمان ٚ دل یته رؤشن ٚ نۊقطه مۊسان دیئه بۊنن.

یته ستاره اتمی همجۊشی وأسي که اۊن ٚ مرکز ٚ دل اتفاق دکنه، سۊ تؤلید کۊنه ؤ وژ وژ زنه. یته أتؤمي همجۊشي مئن یته هیدرؤژن هليؤم-ه تبدیل بۊنه ؤ اي تبدیل بؤؤن ٚ سر نۊر ؤ گرما تؤلید بۊنه. ستاره‌ئن ٚ مرکز ٚ دل هیدرؤژن ٚ أتؤمان ٚ سر فشار أندي زیاد هیسه گه هیدرؤژن تاوسه مننه ؤ دۊتته هیدرؤژن کسنه جۊش خؤرن تا اۊشاني مقاومت ویشترابۊن.

ستاره‌ئن تا زمتی گه اۊشاني مرکز ٚ دل هیدرؤژن دؤبۊن، زنده هیسن ؤ نۊر ؤ گرما تؤلید کۊنن. ستاره‌أني هیدرؤژن ٚ تۊمانابؤ پسي ؤ سنگین ٚ عناصر ٚ شکل بگیته پسي، ستاره یته **انفجار** جي میرنه. اي انفجار علمي سربسان ٚ مئن معرۊف هیسه **سۊپر نؤوا**.

## سربس
جؤر

**جؤر** (جؤؤر) یا **جار** (جائار) یته گیلکی واجه هیسه که بالا معنی دنه. جؤر خیلی مناطق ٚ نام دل بۊمئه.

 جؤردی: دهی گه جؤر دره
 جؤردشت: دشتی گه جؤر دره 
 جؤرمحله: محله‌ای گه جؤر دره
پیلا انفجار

**پیلا انفجار** یا **گت ٚ انفجار** (یا اۊجۊر گه اینگیلیسی دل گۊنن: بیگ بنگ) یته تئؤری هیسه گه تؤضیح دنه چۊته جهان شکل بگیته. ای نظریه سر جهان یته داغ ؤ أمبس ٚ نۊقطه ترکسن ٚ جی سرأگیته بۊنه. ای أمبس ٚ نۊقطه گه اۊنه تکینگی دۊخؤنن، اۊن ٚ یه‌وأره ترکسن ٚ جی جهان شکل بگیت. ای نظریه معتبرترین نظریه هیسه گه جهان ٚ شکل‌گیری وأسی تایسه مطرح بؤبه.
تاتی زٚوان

تاتی  زٚوان  (به فارسی: زبان تاتی ، به تاتی: *Tâti Zobun*, *تاتی زبون*) ایته جه کهن ترین ایرانی  زٚوانان ایسه.
مشهد

**مشهد** ايته جه ايران ٚ شأران ؤ رضوي خۊراسان ٚ اۊستان ٚ مرکز ؤ مشهد ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ توابع جه ايسه. مشهد ايران ٚ دۊوؤمي پيله شأر تئران ٚ پسي ايسه. مشهد أفشاري‌ئن ٚ زمات ايران ٚ پایتخت بۊ. أ شأر ۳۵۱ کيلۊمتر مۊربع مساحت دأره ؤ مساحت ٚ نظر ٚ جه، تئران ٚ پسي دۊوؤم ايسه. ۳,۰۰۱,۱۸۴ نفر مشهد ٚ دۊرۊن زيوده ؤ تئران ٚ پسي ويشترين جمعيت-أ ايران ٚ شأران ٚ مئن دأره. مشهد خۊ ايمام ريضا حرم ٚ وأسي هر سال ويشتر جه ۲۷ ميليۊن ايراني ؤ ۲ ميليۊن خارجي زائر جذب کۊنه.

## کيشوري تخسيمان

## سربس
جرگه:رضوي خۊراسان ٚ اۊستان ٚ شأران
ايصفهان

یا ۴۳۰ ميلادي سال
|جمعيت= ۲,۸۶۱,۲۶۰ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد=
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= فارسي
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= ۵۵۱ کيلۊمتر مۊربع
|ارتفاع= ۱۵۷۵ متر  
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= 
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۹۱ رۊج
|سؤغات= 
|پيش‌شۊماره= ۰۳۱
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
**ايصفهان** ايته جه ايران ٚ شأران ؤ ايصفهان ٚ اۊستان ٚ مرکز ؤ ايصفهان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ توابع جه ايسه. ايصفهان ۱۵ته شأري منطقه دأره ؤ تئران ؤ مشهد ٚ پسي، ايران ٚ سوؤمي پيله شأر ؤ مئني‌خۊرتاو ٚ مئن ني چاردهؤمي پيله شأر ايسه.

أ شأر دۊ مرتبه ايران ٚ پایتخت بۊبؤسته، ايوار سلجۊقي‌ئن ٚ دؤره ؤ ايوار ني صفوي‌ئن ٚ زمات. ميلادي ۱۶اؤمي قرن مئن کي ايصفهان صفوي‌ئن ٚ مرکز بۊ پۊر رؤنق بيگيته. أ شأر ٚ مئن پۊر تاريخي أثر ؤ بنا نهأ کي اي سري جه اۊشان ىۊنسکو مئن ثبت بۊبؤستد.  أ شأر خۊ ايراني ؤ ايسلامی معماري وأسي، پيله پۊردان، مسجدان ؤ خاص ٚ مناره‌ئن مأرۊف ايسه ؤ ايصفهاني‌ئن خۊشان ٚ شأر-أ **نصف جهان** دۊخانئده. أ شأر  آذر ۱۳۹۴ (دسامبر ۲۰۱۵) مئن رشت ٚ أمرأ، ىۊنسکؤ خلاق شأران ٚ ليست ٚ مئن ايضافه بۊبؤستد ؤ أولي شأراني بۊد کي ايران ٚ جه أ ليست-أ ايضافه بۊبؤستد.

نقش جهان ٚ مىدان ايته جه ايصفهان ٚ مأرۊف ٚ تاريخي أثران ايسه کي صفوي زمات ٚ شينه. ايصفهان ٚ تاريخي أثران جه شأ منارجنبان، سي ؤ سه پل، خواجۊ پۊرد، چهل ستۊن ٚ کاخ، عالي قاپۊ کاخ، شىخ لطف‌الله مسجد، مارنان ٚ پۊرد، علیقلی آقا حمام، ايصفهان ٚ مسجد جامع ؤ شهرستان ٚ پۊرد-أ ايشاره گۊدن. 

## جمعیت
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ايصهان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲,۸۶۱,۲۶۰ نفر بۊ.

## سربس
هاول ٚ لکند ٚ قلله (فيلم)

**هاول ٚ لکند ٚ قلله** (ژاپۊني: ハウルの動く城, هئبؤن: Hauru no Ugoku Shiro) یته ژاپۊني فانتزي أنيمه‌أ ۲۰۰۴ ٚ شي گه هایاؤ ميازاکي اۊن-ه بنويشته یأ کارگردني بؤده. اي أثر والابؤ ايقتباسي دأره یته مؤنا نؤم رؤمان ٚ جي (۱۹۸۶ ٚ شي) گه بيريتانایي نويسا، ديانا وين جؤنز ٚ نؤمي ٚ بنويشتأره. اي فيلم تؤشيؤ سۊزۊکي ٚ کارچاکۊني یأ گيبلي ٚ استئديؤ ٚ أنيمىشنگري جي چاؤدن بؤبؤ گه تؤهؤ (یته تؤزيعي شرکت) ٚ دس واتينأیته. هيتأن أنيمه ٚ نؤمي صداپيشه‌أن چيئکۊ بایشؤ بأني تاکۊیا کيمۊرا هيسن.

فيلم یته تخيلي سامؤن ٚ مئن تفاق دکنه گه جادۊ یأ بيستؤمي-قرن ٚ سرأگير ٚ تيکنؤلؤجئن مطرح هيسن دئه-سامؤن ٚ همرأ ٚ دؤبؤ-جنگ ٚ پس‌زمينه ٚ مئن. أنيمه سؤفي قصصه-أ واگۊنه سؤفي یته جوؤن ٚ کۊلادۊج هيسه گه ساحره‌یي هأنه اۊن ٚ ديکؤن ٚ مئن أ اۊن-ه نيفرين کۊنه، هيندؤني سؤفي اۊن ٚ نيفرين ٚ جي دگردنه یته پير ٚ زنکه-أ. ايمه سؤفي یته جادۊگر-ه هاول ٚ نؤمي‌ أینه یأ اۊن ٚ قضيه-أ مئنأکنه. هاول کسي هيسه گه نخأنه سامؤن ٚ کيا ٚ ره بجنگه.

ميازاکي ٚ مۊخالفت آمريکا ٚ نظامي فگن عراق-ه (۲۰۰۳) ٚ دؤني فيلم قوياً ضد ٚ جنگ مضامين-ه تنأیره. ميازاکي بؤته: «یته قوي حس خشم ٚ جي» عراق ٚ جنگ ٚ دؤني دأشت گه اۊن-ه مئنأگئنت یته فيلم چاؤنه. فيلمي گه فيگ نؤگۊد آمريکا ٚ یجؤنأبؤ ايالات ٚ مئن اۊن ٚ جي پۊر ايستقبال بؤبۊن. فيلم وامۊجنه پيري ٚ مضامين ٚ مئن، ميازاکي سند-ه یته مۊثبت‌چي نۊشؤن دنه گه فيلم ٚ شخصيت-ه أزایي دنه. هيتأني فيلم فمنيستي عناصر ٚ حاوي ني هيسه یأ پیؤمؤني-ئه همدردي ئرزش ٚ سر خۊ همرأ دأره.

۲۰۱۳ ٚ مئن ميازاکي بؤته هاول ٚ لکند ٚ قلله اين ٚ خۊش‌دأشته‌بؤ چاکۊنش بؤ یأ واشکأته: «مۊ خأسم برسأدنم اي پیؤم-ه گه زيندگي زيوسن-ه ئرزنه یأ فيگ نؤنم گه اين دگرسه‌بۊن». فيلم مؤضۊع‌وري رؤمان ٚ أرأ چۊم‌دکف مۊتفاوته. رؤمان طبقاتي یأ جنسيتي هنشره‌أن ٚ چالش‌درگئن بؤن ٚ سر مۊتمرکز هيسه ولي فيلم تۊغا یأ هم‌وفایي بأني جنگ ٚ دؤسأدن أثرات ٚ سر فۊوين دأره.

هاول ٚ لکند ٚ قلله ۲۰۰۴ ٚ سپتأمبر ٚ ۵ؤم، ونيز ٚ فيلم ٚ بین‌المللي فستيوال ٚ ۶۱ؤمي جشنواره ٚ مئن اکران بؤبؤ. هيتأن ژاپۊن ٚ مئن ۲۰۰۴ ٚ نؤوامبر ٚ ۲۰ؤم تئاترکئه واتينأدأن بؤبؤ‌. اي فيلم ژاپۊن ٚ مئن ۱۹۰ مئلیۊن دۊلار أ دۊنيا مئن ۲۳۶ مئلیۊن دۊلار بفرت گه اۊن-ه گيشه مئن ٚ مۊوفق‌تري ژاپۊني فيلمؤن ٚ جي تاريخ ٚ مئن چاگۊد. فيلم مۊنتقدؤن ٚ دس تحسينابؤ خۊصۊصاً ميازاکي ٚ ارائه مضامين ٚ جي یأ بصري جلوه‌أن ٚ دؤني. ۲۰۰۶ ٚ مئن، فيلم بىتري بۊرز ٚ أنيمیشن ٚ جایزه ٚ ره اۊسکار ٚ ۷۸ؤمي فستيوال ٚ مئن نؤمأگيت ولي «والاس أ گرؤميت: خرگۊش‌مۊسؤن مؤجۊد ٚ نيفرين»-ه دبأخت. اۊن ٚ تأد چنته دئه جایزه مؤنه ٚ ره چار وار تؤکيؤ ٚ أنيمه یأ یته‌أن نبۊلا ٚ جایزه‌أن-ه خۊجيرچي متن ٚ دؤني وأیئه.

## سربس
برزرک

**برزرک** ( به ژاپؤنی : *ベルセルク* ) ایته مانگا ایسه کی کنتارؤ ميۊرا اۊنه نیویشتن‌کس و طراح‌گۊدنکس ايسه. أ مانگا جي تا هسا ۴۱ جلد بيرۊن بۊما و نزدیک به ۵۰ میلیون جلد بوفروخته. ميۊرا سال ۲۰۲۱ مئن میره و جي سال ۲۰۲۲ اۊنه دۊست، کؤۊجی مؤری نيويشتنِ أ مانگايه از سرأگيته.
پدرؤ پاسکال

**خؤسه پدرؤ بالماسدا پاسکال** (ايسپانيايي مئن: Jose Pedro Balmaceda Pascal؛ بزارۊج ۲ آوريل ۱۹۷۵) ايته بازيگره کي شيلي شين ايسه. پاسکال-أ ويشتر اۊن ٚ بازي گۊدن *گیم آو ترؤنز* ٚ سریال ٚ مئن *اؤبرين مارتل* ٚ نخش ٚ أمرأ ؤ *نارکؤس* ٚ سریال ٚ مئن *خاوير پنیا* نخش ٚ أمرأ شناسده. اۊن هأتؤني *مندلؤرين* ٚ سریال ٚ مئن *مندؤ* نخش-أ بازي بۊگۊده کي أ سریال ٚ أصلي شخصيت ايسه. پاسکال *[[آخري أمي مئن ٚ جه (سرىال)|آخري أمي مئن ٚ جه]]* (The Last of Us) سریال ٚ مئن ني کي ايته مأرۊف ٚ ويديؤئي بازي سر چأگۊده بۊبؤسته، *جؤل* ٚ نخش-أ بازي کۊنه کي ايته جه أ سریال ٚ أصلي شخصيتان ايسه.

## زيوش
خؤسه پدرؤ بالماسدا پاسکال ۲ آوريل ۱۹۷۵ مئن، شيلي سانتياگؤ مئن دۊنىا بأمؤ. اۊن ٚ مار ورؤنيکا پاسکال بۊ کي روان شيناسي گۊدي ؤ اۊن ٚ پئر خؤسه بالماسدا، پجشک ايسه. پدرؤ ايته پيله خاخۊر دأره کي خاويئرا نام دأره ؤ دۊته کۊچي برار نيکؤلاس ؤ لۊکاس ٚ نامان ٚ أمرأ دأره. پدرؤ پاسکال ٚ مار، آندرس پاسکال آىنده أمرأ فاميل بۊ. آندرس پاسکال شيلي مئن ايته اينقلابي جۊمبش-أ رابري گۊدي ؤ اۊن ٚ هدف آگۊستؤ پينؤشه ديکتاتؤري وچئن بۊ. پدرؤ گئه کي خۊ پئر ؤ مار ني آندرس پاسکال-أ دۊمبال گۊديد ؤ اۊن ٚ مۊقاومتي جرگه‌ئن ٚ مئن فعال بۊد. هأن ٚ وأسي پدرؤ خانواده شيلي جه بۊگؤرؤختد ؤ شيلي ونزۊئلا سفارت ٚ مئن جۊخۊفتد ؤ بأزين ني دانمارک ٚ جه سياسي پناهندگي فيگيتد. آخرپسي خۊ خانواده أمرأ بۊشؤد آمريکا مئن کي اۊىه زيوش بۊکۊند.  پاسکال کاليفؤرنیا اؤرنج کانتي ؤ تگزاس ٚ سأن آنتؤنيؤ مئن پيله-أ بؤسته. اۊن أول سيناو-أ علاقي دأشتي ؤ خۊ ىازده سالگي مئن تگزاس ٚ ايالت ٚ قأرماني مسابقه‌ئن ٚ مئن شرکت بۊگۊده ولي بازيگري کلاسان ٚ شرۊع گۊدن ٚ پسي، سيناو-أ ويل-أ گۊده.  

پدرؤ اؤرنج کانتي هۊنر ٚ مدرسه مئن درس بخانده ؤ نيۊىؤرک ٚ دانشگاه جه ۱۹۹۷ ميلادي سال ٚ مئن خۊ مدرک-أ فيگيته. پدرؤ خۊ مار ٚ فؤت ٚ پسي، اۊن ٚ فاميلي جه کي پاسکال ايسه خۊ فاميلي عوض ىأني بالماسدا، ايستفاده کۊنه تا خۊ مار ٚ ىاد-أ زنده بدأره.

## سربس
جرگه:بازيگرؤن
آخري أمي مئن ٚ جه (سرىال)

بندانگشتی|250px
**آخري أمي مئن ٚ جه** (اينگيليسي مئن: The Last of Us) ايته آمريکايي تلويزيؤني مجمۊعه، درام ٚ جانر ٚ مئن ايسه ؤ کرىگ مازن ؤ نيل دراکمن اچ‌بي‌اؤ شبکه ره اۊن-أ چأگۊدئد. أ سرىال ايته مأرۊف ٚ ويديۊئي بازي أساس ٚ سر هأ نام ٚ أمرأ چأگۊده بۊبؤسته. آخري أمي مئن ٚ جه بازي-أ ناتي داگ تؤسعه بدأ. أ سرىال ايته قاچاقچي باره ايسه کي جؤل (پدرؤ پاسکال) نام دأره ؤ وا الي (بلا رمزي) کي ايته نؤأورنا کؤر ايسه آمريکا آخرالزمان ٚ مئن تا اۊن ٚ مقصد اسکؤرت بۊکۊنه. أ سرىال ٚ مئن گابريل لۊنا، جؤل ٚ کۊچي برار ٚ نخش-أ کي اۊن ٚ نام تامي ايسه بازي کۊنه، مارلي دندريج ايته شۊرشي رابر نخش-أ کي مارلين نام دأره بازي کۊنه ؤ آنا تؤرو ني تس ٚ نخش-أ دأره کي جؤل ٚ شريک ايسه. 

آخري أمي مئن ٚ جه سرىال ٚ فئلم اۊساني، جۊلای ۲۰۲۱ تا جۊئن ۲۰۲۲، کانادا آلبرتا اۊستان ٚ مئن أنجام بيگيته ؤ گده کي پيله‌ترين تلويزيؤني سرىالي ايسه کي کانادا تلويزيؤن ٚ تاريخ ٚ مئن چأگۊده بۊبؤسته.
أن أولي سرىال، اچ‌بي‌اؤ سرىالان ٚ جه ايسه کي ايته ويديؤيي بازي سر چأگۊده بۊبؤسته ؤ سؤني پيکچرز تلويژن، پلی استىشن پرؤداکشنز، وؤرد گىمز، ماىتي مينت ؤ ناتي داگ أ سرىال ٚ چأگۊدن ٚ مئن ايلجار بۊگۊدئد.
أ سرىال ٚ أولي فصل ده ته اپيزؤد دأره ؤ اۊن ٚ نيويشتنکسان مازن ؤ دراکمن ايسد. گۊستاوؤ سانتائؤلاىا کي آرژانتيني آهنگچأکۊن ايسه أ سرىال ٚ مۊسيقي-أ چأگۊده.    

'آخري أمي مئن ٚ جه'' پخش ۱۵ ژانویه ۲۰۲۳ جه شرۊع بۊبؤسته. اۊن نقدان ويشتر مثبت ايسد ؤ اي سري مۊنتقدان اۊن-أ بئترين اقتباس ويديۊئي بازي‌ئن ٚ جه بدأنستد.

## بازيگران
[بندانگشتی|150px|[پدرؤ پاسکال کي جؤل نخش-أ بازي کۊنه]]
[بندانگشتی|150px|[بلا رمزي کي الي نخش ٚ بازيگر ايسه]]
* پدرؤ پاسکال، جؤل ٚ نخش ٚ أمرأ
* بلا رمزي، الي نخش ٚ أمرأ
* گابريل لۊنا، تامي نخش أمرأ
* مارلي دندریج، مارلين نخش ٚ أمرأ
* جفري پيرس، پِري نخش ٚ أمرأ
* ماري بارتلت، فرانک ٚ نخش ٚ أمرأ
* کان اؤنيل، بیل ٚ نخش ٚ أمرأ
* آنا تؤرو، تس ٚ نخش ٚ أمرأ
* نيکؤ پارکر، سارا نخش ٚ أمرأ

## سربس
مزقؤن‌وزار

بندانگشتی|مزقؤن ٚ خواص، آن والٚىر-کاستر ٚ بکشئر، ۱۷۷۰. اي نقاشي استيل-لایف ٚ سبک ٚ جي هيسه گه أنواعي‌ فرانسوي برؤک ٚ سازؤن ٚ جي ترسيم کۊنه؛ طبيعي بۊق، مؤتقاطع فلۊت، ميۊزت، پاردسس دئه وایؤل أ لۊت ٚ مۊسؤن.
**مزقؤن‌وزار** یا **ساز** دزگایي هيسه گه چاؤدن یا مۊنطبق بۊنه مۊزئکال صدا درهأوردن ٚ ره. أزأکئه هرته شئی گه صدا تؤليد گۊد تۊنسه‌بۊن شأنه اۊن-ه مزقؤن‌وزار دؤنسن—هدف ٚ جي هيسه گه اۊ شئی یته خاص ٚ مزقؤن‌وزار وکنه. کسي گه مزقؤن‌وزار-ه بزنه یا بنٚواجه مزقؤنچي دؤخؤندن بۊنه. مزقؤن‌وزارؤن ٚ قدمت وگردنه اينساني فرهنگ ٚ سرأگير-ه. أوليه مزقؤن‌وزارؤن مۊمکنه بأضي تشريفات ٚ مئن کارأیتن بؤبؤبي مثلاً بۊق شکار ٚ مئن مؤفقابؤپسي یا طبل مذهبي مراسم ٚ مئن. فرهنگؤن نهایتاً ملؤدئن ٚ ترکيب أ عملکرد-ه سرگرمي ره تؤسعه بدأن. سازؤن همپا تکنؤلؤجئن ٚ دگردش ٚ أرأ هأگرسن.

قدمت أ مبدأ أوولي دزگا جي گه مزقؤن‌وزار تلقي بؤبۊن، مؤرد ٚ مۊناشقه هيسه. قديمي‌تري شئی گه یه پأره هامۊتنکسؤن مزقؤن‌وزار ٚ عۊنوؤن ٚ جي ارجاع دنن ساده فلۊت هيسه گه ۵۰,۰۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ سال دئباره دأره. هيته‌ني یته جرگه‌ مؤحققؤن ٚ جي أوليه فلۊتؤن ٚ قدمت-ه حؤدۊد ٚ ۴۰,۰۰۰ سال دؤنن. به هرحال مورخؤن ٚ ويشتري مؤتقدن یته مۊشخص ٚ زمت مزقؤن‌وزار ٚ هأساجش ٚ ره تأیین گۊد نشأنه، ايندؤني گه پۊر أوليه سازؤن حأیوانات ٚ پۊس، خاش بأني چۊ یأ باخي غیر ٚ مؤنين مواد ٚ جي چاؤدن بؤن.
بندانگشتی|Divje Babe flute، اي فلۊت اسلوؤني مئن پیدا وابه گه ۵۰ تا ۶۰ هيزار سال قدمت دأره یأ دۊنیا ٚ قديمه‌تري یأته‌بؤ مزقؤن‌وزار هيسه.
مزقؤن‌وزارؤن پۊر دۊنیا ٚ آدم-دؤبؤ مناطق ٚ مئن مستقلکئه جؤنأیتن. ولي هأندرن تمددۊنؤن ٚ ايرتباط کسن ٚ همرأ مۊنجرابؤ گه ويشتر خۊ مبدأ ٚ جي ٚ دۊر ٚ شرؤن ٚ مئن توأتۊند دپيچن أ سازگار بؤبۊن. کلاسيک-پسي زمت، بین النهرین ٚ سازؤن شرقي نسا-آسيا ٚ دریایي مناطق ٚ مئن دؤبؤن أ اۊرۊپایئن مزقؤن‌وزارؤني نوأتن گه اۊشؤن ٚ منشأ کلسا-آفريقا ٚ مئن بؤ. تؤسعه ٚ روال آمريکا'ن ٚ مئن أمما لس‌تر بؤ، با اين حال کلسا یأ مئن أ نسا آمريکا مۊشترک ٚ سازؤني دأشتن.
[بندانگشتی|[نقاره و سؤرنا، گیلکؤنˇ شی.]]
تا ۱۴۰۰ ميلادي مزقؤن‌وزارن ٚ تؤسعه خلي شرؤن ٚ مئن کۊندأکته‌ بؤ یأ اۊن ٚ تأد خۊرخؤس ٚ مئن ترقي بؤگۊد. مزقؤن ٚ کلاسيک أ رؤمانتيک ٚ زمت ٚ طی گه تقريب‌وري ۱۷۵۰ تا ۱۹۰۰ ٚ ميلادي طۊل دکشئه، پۊر مزقؤن‌وزار چاؤدن أ تؤسعه بيأتن. وختي گه سۊننتي سازؤن ٚ هأگردش ۲۰ؤمي قرن ٚ سرأگير ٚ مئن کۊند دکته بؤ، ئلکترسيته ٚ وتينش ٚ دؤني ئلکتريک سازؤن  ٚ چاکۊنش بۊنه بگيت. ئلکتريک گيتار أ سينث‌سایزر أ تئرٚمين ٚ مۊسؤنچي سازؤن.
بندانگشتی|کارؤلينا ئىک، تئرٚمين زأدؤبؤ. تئرٚمين مزقؤن‌وزاري هيسه گه رۊس ٚ فيزئکدؤن لئؤن تئرٚمين اۊن-ه اختراع بؤده.
مزقؤن‌وزارؤن-ه جرگه‌دبۊد گۊدن خؤره یته رشته هيسه یأ پۊر جرگه‌دبۊدي سيستمؤن، دوأرسه سالؤن ٚ طی مطرح بؤبؤ نأن. مزقؤن‌وزارؤن خۊ صؤتي بؤرد أ چاگۊدأر ٚ ترکيب أ سایز أ نخش أ باخي چيزؤن ٚ جي جرگه‌دبۊد بؤ تۊنن. معهذا رایج‌ترين آکادميک متد، هؤرن‌بؤستل—زاکس، شيوه‌یي گه مزقؤن‌وزار اۊن ٚ جي صدا چاؤنه، مد ٚ نظر قرار دنه. مزقؤن‌وزارؤن ٚ مۊطالعه دؤنشگا مئن ؤرگٚنالجي یا ساز‌شينأسي دؤخؤندن بۊنه.

## سربس
لاجؤن ٚ بام سبز

**بام سبز** ايته جه گيلان ؤ لاجؤن ٚ دئني جيگایان ايسه. 
250px|بندانگشتی|چپ|بام سبز
[250px|بندانگشتی|چپ|لاجؤن ٚ بام سبز ([شيطان کۊه)]]

بام سبز شيطان کۊه مسير ٚ جؤر نهأ ؤ سيوا جه اۊن ٚ آسفالتي جاده، هيزار ته پله ني دأره کي شأ اۊشان ٚ أمرأ کۊه جير ٚ جه بام سبز-أ فارسن. بام سبز ٚ مئن لاجؤن ٚ تله‌کابين نهأ ؤ سالانه ۹۶۸ هيزار نفر-أ تأنه خدمات بدنه.

## سربس
لنکران

بندانگشتی|300px|چپ|ایته خیابان لنکران ٚ دۊرۊن
**لنکران** ایته شهر ایسه کي آذرباىجان ٚ جؤمۊري دۊرۊن واقع بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ مردۊمان تالش ایسد.
قديم ٚ زمات ایته جه شأراني بۊ کي گيلان ٚ ايالت ٚ مئن نهأ بۊ ؤ بأزۊن ترکمنچای ؤ گلستان ٚ عهدنامه مئن، ایران ٚ جه جۊدا بۊبؤست.
لنکران هأسأ ایته جه مۊهم‌ترین شأران، تالش ؤ آذرباىجان ٚ جؤمۊري مئن ایسه.

## سربس
جرگه:آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران
جرگه:تالش
بۊجنۊرد

**بۊجنۊرد** ايته جه ايران ٚ شأران ؤ کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان ٚ مرکز ؤ بۊجنۊرد ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ توابع جه ايسه. أ شأر مشهد ٚ جه کي رضوي خۊراسان ٚ اۊستان ٚ مرکز ايسه ۲۳۷ کيلۊمتر فاصله دأره.

## جمعیت
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، بۊجنۊرد ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۲۸,۹۳۱ نفر بۊ.

## سربس
داشکا

250px|بندانگشتی|ايته قديمي داشکا
350px|بندانگشتی|داشکا کارأگيتن ٚ روش
**داشکا** یا **دأشگه** ايته وسيله ايسه کي معمۊلا ايته چرخ دأره ؤ اي نفر اۊن ٚ پۊشت پا ايسأ ؤ اۊن ٚ دۊته دسته أمرأ، داشکا-یأ راست-أ گيره ؤ أساسي-أ کي اۊن ٚ مئن بنأ یا دۊگۊده، حمل کۊنه. داشکا کۊچي أساسان ٚ أشتر اۊشتر بؤردن ٚ وأسي کارأگيته به ؤ پيله أسباب یا طۊلاني مسافتان ٚ ره ايستفاده نيبه. با أنکي تکنؤلؤژي پۊر رؤشد بۊگۊده ولي داشکا، اۊن ٚ آساني ؤ أرزاني وأسي هأسأ ني محبۊبه ؤ ايستفاده به.

## تاريخ
250px|بندانگشتی|ايته قبر ٚ سنگ هان ٚ زمات ٚ شين کي ايته مرداک، شراب ٚ دۊکان ٚ ورجه داشکا-یأ خۊ دس دأره
بندانگشتی|هان ٚ قبر ٚ سنگ ٚ نخاشي، کي داشکا-یأ شأ اۊن ٚ مئن دئن
250px|بندانگشتی|هان ٚ قبر ٚ نخاشي، کي شراب ٚ دۊکان ٚ ورجه شراب ٚ خۊمان-أ داشکا مئن نأن‌درد
أولين سندي کي داشکا جه تاريخ ٚ مئن بيافتد چين-أ وأگرده. هان ٚ درزا زمات کي ۲۰۶ ميلاد ٚ قبل تا ۲۲۰ ميلادي سال چين ٚ مئن حۊکۊمت گۊديد، داشکا جه ايستفاده بؤستي ؤ أن-أ هان ٚ مقبره‌ئن ٚ نخاشي‌ئن ٚ جه بفأمستد.

## سربس
جرگه:أبزارؤن
پجشک

بندانگشتی|دۊکتۊر گاشه پؤرتره، ونسان ون گؤک ٚ بکشه‌ئن ٚ جه
**پجشک** ىا **دۊکتۊر** (فرانسوي مئن: docteur) کسي ايسه کي پجشکي علم-أ دانه ؤ اۊن ٚ کار، ناخۊش ٚ آدمان ٚ درمان گۊدنه ؤ خۊ کار-أ تانه ايته بۊگۊبيشتاو ٚ مئن ناخۊش ٚ آدمان ٚ أمرأ ىا مۊطالعه ؤ تشخيص ؤ حؤضۊري مۊعاىنه مئن أنجام بدنه. 
أ کار ٚ ره نياز ايسه کي پجشک، مۊختلف حؤزه‌ئن ٚ مئن، آناتؤمی، فيزيؤلؤژي، دواشيناسي ؤ ناخۊشي‌شيناسي مأنستن اطلاعات بدأره. سابق مردۊم پجشکان-أ حکيم ؤ طبيب ني دۊخانديد کي عربي واجه‌ئن ايسد.

## پجشکي
بندانگشتی|ايته پجشک کي خۊ ناخۊش ٚ چۊم-أ مۊعاىنه گۊدن‌دره 
پجشکي ايته خال سلامت ٚ علمان ٚ جه ايسه. پجشکي هدف، مردۊم ٚ سلامت ٚ حفظ ؤ جؤر بؤردن، ناخۊشي‌ئن ٚ درمان گۊدن ؤ آسيب بيدکان ٚ قۊوت ٚ واگردانئن ايسه.   پجشکي هدف هأتؤني ناخۊشي‌ئن ٚ بررسي، تشخيص دأن ؤ درمان گۊدن ؤ جۊلؤگيري مردۊم ٚ ايبتلا جه ايسه.

## سربس
جرگه:بئداشت ؤ ساق
لۊتکا

thumb|چپ|300px|''مۊن‌بيم''، لۊتکايي کي ويليام فاىف، اسکاتلندي درىامج ؤ بريتانیا ايمپراتۊري أفسر، ۱۹۰۳ ميلادي سال ٚ مئن طراحي بۊگۊده
thumb|چپ|300px|ايته ماتۊري لۊتکا
**لۊتکا** یا **کٚرجي** ايته نقليه وسيله ايسه کي آو ؤ رۊخان ؤ سل ؤ درىا مئن کارأگيته به.
لۊتکا پاراخۊت جه کۊچي‌تر ايسه ؤ معمۊلاً أندر کۊچي ايسه کي پاراخۊت بتانه اۊن-أ خۊ أمرأ بؤبؤره.
لۊتکا ايته بدنه دأره ؤ ايته وسيله پارۊ، بادبان، ريکاب یا ماتۊر ٚ مأنستن کي شأ اۊن ٚ أمرأ لۊتکا-یأ را تأوأدأن. لۊتکا دۊته مۊسافري ؤ باري نؤع ٚ مئن چأگۊده به. کۊچي لۊتکایان-أ ويشتر رۊخان ؤ سل ٚ مئن ايستفاده کۊنئده ولي پيله لۊتکایان ٚ أمرأ درىامجي ني شأ گۊدن. لۊتکا سواري آدمان ٚ مئن پۊر سابقه دأره ؤ هأسأ ني ورزش، مالايي ؤ أرا اۊرا شؤن ٚ ره ايستفاده به.

## تاتايي‌ئن

پرونده:Gustave Courbet (French, 1819–1877) The Fishing Boat 1865.jpg|alt=|*مالايي لۊتکا*، گۊستاو کۊربه بکشه‌ئن ٚ جه
پرونده:Fishing Boats, Key West MET ap10.228.1.jpg|alt=|*مالايي لۊتکا، کی وست* وينسلؤ هؤمر ٚ أثر


## سربس
تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش

**تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش** ايته جه تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ بخشان، مازندران ٚ دۊرۊن ايسه.

## کيشوري تخسيمان
*دهستانان:
** گليجان ٚ دهستان
** ميرشمس‌الدين ٚ دهستان
*شأران: 
** تۊنکابؤن
** شيرۊد

## جمعيت
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۹۹,۱۹۰ نفر بۊ.

## سربس

جرگه:مازندران ٚ بخشان
گليجان ٚ دهستان

**گليجان ٚ دهستان** ايته جه مازندران ٚ اۊستان ٚ دهستانان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ توابع جه ايسه.

## جمعيت
أ دهستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲۳,۶۴۳ نفر (۸,۲۳۰ خانوار) بۊ.

## سربس
جرگه:مازندران ٚ دهستانان
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ دهستانان
نشتارۊد

**نشتارۊد** ايته جه مازندران ٚ شأران ايسه ؤ تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ نشتا بخش ٚ مئن نهأ. أ شأر نشتا بخش ٚ مرکز ايسه.

## جمعيت
بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، نشتارۊد ٚ جمعيت ۶,۳۹۴ نفر بۊ.

## سربس
جرگه:مازندران ٚ شأران
فارسي ويکيپديا

**فارسي ويکيپديا** ايته نۊسخه ويکيپديا جه ايسه کي فارسي زوان ٚ أمرأ بينيويشته به. فارسي ويکيپديا ۱۹ دسامبر ۲۰۰۳ مئن خۊر کار-أ شرۊع بۊگۊده ؤ خۊ اي سالگي مئن ۱۰۰۰ته وانيويس ٚ أمرأ، ويکيپديائن ٚ مئن سي ؤ هشتؤمي بۊ ؤ ۱۳۸۴ سال ٚ مئن دأهيزار وانيويس ٚ جه دوارسته. فارسي ويکيپديا تا ۱۱ فوريه ۲۰۲۳، ۱,۱۹۳,۱۳۳ته نام بينيويشته کارگير، ۳۵ مۊدير ؤ ۹۵۱,۰۱۹ وانيويس دأشتي ؤ ويکيپيائن ٚ مئن وانيويسان ٚ تعداد نظر جه، نۊزدأؤمي ويکيپديا ؤ وانيويسان ٚ عۊمق ٚ نظر ٚ جه ني بيس ؤ دۊوؤمي بۊ. فارسي ويکيپديا، اۊ ويکيپديائن ٚ مئن کي عربي خط ٚ جه ايستفاده کۊنئده، سوؤمي رۊتبه-یأ وانيويسان ٚ تعداد ٚ مئن دأره.

## تاريخ
بندانگشتی|300px|کارگيران ٚ تعداد ٚ نمۊدار کي ايته ما مئن ويشتر جه ۵ دچين وأچين فارسي ويکيپديا دۊرۊن بۊگۊدئد؛ جه دسامبر ۲۰۰۳ تا دسامبر ۲۰۱۶
فارسي ويکيپديا خۊ کار-أ ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) مئن شرۊع بۊگۊده. اۊن ٚ نام أول «ویکی‌پدیا: دائرةالمعارف آزاد» بۊ. رۊزبه پۊرنادر ؤ مسعۊد علينقيان اۊ زمات فارسي ويکيپديا مئن پۊر کۊنۊش بۊگۊدئد. ۱۴ دی ۱۳۸۴ (۴ ژانويه ۲۰۰۶) مئن اۊن ٚ نام-أ عوض-أ گۊدئد ؤ بۊبؤسته «ویکی‌پدیا: دانشنامهٔ آزاد».

فارسي ويکيپديا وانيويسان ٚ تعداد، مۊختلف ٚ دؤره‌ئن ٚ مئن: 
* ۱۹ دسامبر ۲۰۰۳: شرۊع
* ۳۰ اؤکؤتبر ۲۰۰۸: ۵۰,۰۰۰ وانيويس
* ۲۵ آگؤست ۲۰۱۰: ۱۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۹ جۊلاي ۲۰۱۲: به ۲۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۱۹ فوریه ۲۰۱۳: به ۳۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۱۸ جۊلای ۲۰۱۴: به ۴۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۲۷ جۊلای ۲۰۱۶: به ۵۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۲۴ مارچ ۲۰۱۸: به ۶۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۸ نؤوامبر ۲۰۱۹: ۷۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۲۶ می ۲۰۲۱: ۸۰۰,۰۰۰ وانيويس
* ۱۴ آوريل ۲۰۲۲: ۹۰۰,۰۰۰ وانيويس

## تاتايي‌ئن

فاىل:Persian Wikipedia's Featured Nowruz Logo (2015).svg|فارسي ويکيپديا نؤرۊزي لؤگؤ  (۲۱ مارچ ۲۰۱۵)
فاىل:Persian Wikipedia's Featured Nowruz Logo (2016).svg|فارسي ويکيپديا نؤرۊزي لؤگؤ  (۲۱ مارچ ۲۰۱۶)
فاىل:Persian Wikipedia's 500,000 article featured logo.svg|فارسي ويکيپديا لؤگؤ، وانيويسان ٚ ۵۰۰,۰۰۰ته بؤستن ٚ وأسي (۲۷ جۊلای ۲۰۱۶)
فاىل:Persian Wikipedia's Featured Nowruz Logo (2017).svg|فارسي ويکيپديا نؤرۊزي لؤگؤ، (۲۱ مارچ  ۲۰۱۷)


## سربس
جرگه:ويکيپديا زوانان
تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان

**تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان**

## سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
آش‌محله

**آش‌محله** ایته جه مازندران ٚ رۊستايان، تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ کۊهستان ٚ بخش ؤ سه‌هيزار ٚ دهستان ٚ توابع جه ایسه.

## جمعيت
براساس ۱۳۸۵ سال ٚ سر ايشماردن، أ رۊستا جمعيت ۳۶ نفر (۱۱خانوار) بۊ.

## سربس
جرگه:تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ رۊستایان
آستارا (آذرباىجان ٚ جؤمۊري)

انگشتی|راست|250px
**آستارا** (تالشي مئن: اؤستؤرؤ) ایته جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران ایسه کي أن ٚ خۊرتاوي نسا دۊرۊن واقع بۊبؤسته. آستارا مردۊمان تالش ایسد ؤ اۊشان ٚ زوان تالشي ايسه. أ شأر ايران ٚ آستارا أمرأ ایته بۊ ولي ايران ؤ رۊسيه جنگ ٚ میان أ شأر ايران ٚ جه جۊدا بۊبؤسته.

## تاتايي‌ئن

File:ОтельШиндан.png|
Astara. 07 41.jpg|
Astara railway.jpg|
Astara bulvarı - 1.jpg
Astara bulvarı - 16.jpg
Astara bulvarı - 3.jpg
Astara bulvarı - 22.jpg
Astara bulvarı - 6.jpg
Astara bulvarı - 14.jpg
Astara bulvarı - 13.jpg


## سربس
جرگه:آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران
جرگه:تالش
نيۊمکزيکؤ

[بندانگشتی|نئومکزیکو ایالت (سۊرخ) ، [آمریکا نخشه سر]]
بندانگشتی|نئو مکزیکو بیدوق
**نيۊمکزيکؤ** (New Mexico) ایتا آمریکا ایالت ایسه کی سال ١٩١٢ مئن بعنوان چهل و هفتمی ایالت تشکیل بوبو. نئومکزیکو ، آمریکا ایالتان پیلگی مئن رتبه پنجم دره. أ ایالت جه کلسیا کلرادۊ ، جه خورتاب اؤکلاهما ، تگزاس ، جه نسا تگزاس و مکزیک دو تا ایالت بنام چیهواهوا و سونورا  و جه آفتونشست آریزونا أمره همساده ایسه. آریزونا صارا جه سال ١٨٥٠ تا ١٨٦٣ مئن ، تگزاسˇ خاک شین بو و هنوز بعنوان ایتا مستقل ایالت سیوا نوبوسته بو. نئومکزیکو مرکز ، شهر سانتافه ایسه. منطقه ای کی هسأ تگزاسˇ ایالت دوخاده به جه قرن شانزدهم مئن مورد ادعا اسپانیا بو. سال ١٨٢١ مئن ، مکزیک خاک بوبوسته. سال ١٨٤٨ مئن ، آمریکا ؤ مکزیکˇ جنگ
ˇ پسی ، آمریکا بتأنسته تگزاسه گوادالؤپ ایدالگؤ عهدنامه دورون ، مکزیک جه جیگیره. جنگ پسی نی اختلاف و دشمنی ، بین آمریکایی اسپانیاییئن و آمریکاییان اینگیلسی گب زن بمانسته بو و ادامه دأشتی. نئومکزیکو دئبار ، ایجور جنگان پور بیده بوبو و أ جنگان دورون بو کی نئومکزیکو هویت و داب پا بیگیفته. نئومکزیکو ایتا خال جه آمریکا سنتی و کهنه داب ایسه که به اصطلاح اونه " آفتونشست کهنه زمأت" (اینگیلیسی: Old West) دوخاندید. أ سنت شامل دامداری یا اسب و گاو پایی و یا سرخپوستان و اروپایی موهاجران جنگ ایسه. تا هسأ پور هونری آثار ، رمان ، پاچه داستان و فیلم جه نیومکزیکو تاریخ و داب الهام بیگیفته بوبوسته. نئومکزیکو عمده صنعت و ایقتصاد کشاورزی و دامداری ایسه کی بطور کلی تا هسأ خو حالت سنتی و قدیمی بدأشته. نئومکزیکو مرکز سانتافه ، ایتا کوچی شهر ایسه و سال ١٦١٠ مئن پا بیگیفته. سانتافه مسیر تجاری جه سال ١٨٢١ تا ١٨٨٠ مئن کی راه آهن تکمیل بوبوسته ، سانتافه نی رشد بوگوده و به ایتا شهر تبدیل بوبو. حدود دو سوم نئومکزیکو جمعیت ، آلبوکرکی (١٧٠٦ م بپا بوسته) و شهرستان برنالیلو مئن زندگی کونیدی.ایالت جمعیت تا سال ٢٠٢٠ سرشۊماری ٢٫١١٧٫٥٢٢ و اونه پیلگی ١٢١٫٥٩٠ مایل مۊربع ایسه.

## سربس

رده:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
رده:سیاسی جوغرافی
آلبؤکرکي

بندانگشتی|آلبؤکرکي
**آلبؤکرکي** (Albuquerque) آمريکا نيۊمکزيکؤ ايالت ٚ پيله شأر ؤ برناليؤ شأرستان (ايسپانيايي زوؤن: Bernalillo) مرکز ایسه. أ شأر-أ ۱۷۰۶ ميلادي سال ٚ مئن بنا بۊگۊدئد.

## سربس

رده: شهرؤن
فارؤ جزيره‌ئن

بندانگشتی|فارؤ جزیره‌ئن، نخشه سر
بندانگشتی|فارو جزیره‌‌ئن ٚ بیدوق
**فارؤ جزیره‌ئن** (فاروئی: Føroyar، دانمارکي: Færøerne) ایته خؤدمۊختار ٚ مجمۊعه جزيره‌ئن، اۊرۊپا کلسیا مئن ایسه گه دانمارک ٚ پادشاهي شين ايسه. فارؤ، جه هیجده تا جزیره تشکیل بۊبؤ. اۊن ٚ جمعیت حدۊداً ۵٠,٠٠٠ نفر ؤ اۊن ٚ پیلئکي ۱,۳۹۹ مۊربع کیلۊمتر ایسه.  فارؤ ٚ جمعيت ٚ چئل درصد اۊن ٚ پایتخت، **تؤرشاوٚن** ٚ دۊرۊن زندگي کۊنيدي. فارؤ جزیره‌ئن ایتأ خۊفرمؤن ٚ منطقه ایسه ؤ رسمي‌بؤ دانمارک ٚ شین ایسه. فارؤ ٚ جزیره‌ئن ٚ رسمي زوانان، فارؤیي ؤ دانمارکي ایسن. فارؤ جزيره‌ئن ٚ مأني «گۊسند ٚ جزایر» ایسه.

## سربس
رۊدکي

بندانگشتی|رۊدکی سنگˇ گیشه ، دوشنبه ، تاجیکستان پاتخت
**رۊدکی** - اصلی نام ابوعبدالله جعفر بن محمد بن حکیم بن عبدالرحمن بن آدم ؛ ایتا ایرانی - فارسی گب زنˇ شاعر بو کی قرن سوم و چهارم هجری مئن زندگی گودی. رۊدکی پنجکنت روستا - تاجیکستان مئن بیچه بوبو و تا خو آخر عمر ۹۴۱ میلادی - خو زادگاه دورون زندگی بوگوده. رۊدکی بعنوان فارسیˇ شعرˇ پئر شناسیدی. چون اولین کس بو کی اسلامˇ پسی کتاب شعر به فارسی زوان دأشتی. ریچارد فرای بۊگۊفته کی رودکی فارسی خط تغییر دئن سر ، جه پهلوی به عربی خط تاثیر بنأ بو. رۊدکی ساماني‌ئنˇ دربار دورون ایسا بو و خو زمأت مئن ایتا جه پۊرآوازه و پیله ترین شاعران بو. رۊدکی شعر ویشتر جه یک میلیون بیت تخمین بزه بوبوسته اما ویشتر اونه شعران نابود بوبو و جه دست بوشو. هسأ جه رۊدکی فقط چند تا غزل و قصیده و رۊباعی بمانسته.   

## سربس

رده:ايراني شاعران
کاليفؤرنيا

**کاليفؤرنيا** ایته جه آمريکا ايالتان ايسه. کاليفؤرنيا آمريکا نسايي خۊرخۊس ٚ مئن نهأ ؤ آمريکا ايالتان ٚ مئن ويشترين جمعيت-أ دأره. کاليفؤرنيا سال ۱۸۵۰ ميلادي سال ٚ مئن رسما آمريکا سي ؤ یکؤمي ايالت بۊبؤسته. کاليفؤرنيا کلسيا جه اؤرگن، خۊرتاو ٚ جه نوادا ؤ آريزؤنا، 
نسا جه مکزیک ؤ خۊرخۊس ٚ جه آرام ٚ اۊقیانۊس ٚ أمرأ سامانسر دأره. کاليفؤرنيا ايالت ٚ مرکز  ساکرامنتو شأر ایسه. لؤس آنجلس، سن فرانسيسکؤ ؤ سن ديگؤ کاليفورنيا پيله شأران ايسد. ميلادي شانزدهؤمي قرن ٚ مئن ايسپانيايي‌ئن کاليفؤرنيا-يأ کشف بۊگۊدئد. کاليفؤرنيا لقب، زرين ٚ ايالت ایسه.

## سربس

رده:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن
رده:سیاسی جوغرافی
أرمنستان

**أرمنستان** ايتا کۊچي کيشور آسیا خۊرخۊس ؤ نسايي قفقاز ٚ مئن ایسه. أرمنستان کلسيا جه گۊرجستان، خۊرتاو ٚ جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري، نسا جه ايران ؤ نخجوان ؤ خۊرخۊس ٚ جه تۊرکيه أمرأ سامانسر دأره. أرمنستان ٢٣ سپتامبر ١٩٩١ مئن جه شؤروي فۊگۊردستن ٚ پسي، أزايي بيگيفت ؤ خؤره سيوا بۊبؤست.

## سربس

رده:کشورؤن
رده:سیاسی جوغرافی
ئسفنؤیید

ئسفنؤیید، یته جۊفت‌نۊبؤ خاش جۊمجۊمه مئن ایسه گه تمپؤرال ٚخاش  پیش دره.
علی کاووسی

علی کاووسی میزقأنچی ، گیتاریست ، خأندنکس و آنارشیست ایسه کی ألأن اماراتˇمئن زیندگی کودندره.

## زندگی هنری

علی کاووسی سال ۱۳۸۱ شمسی تهران مئن بدونیأ بمو و گیلأنˇمئن زیندگی بوکوده. او جرگه شیناسی دأنشمج بو کی چون خو ئتراضی گبأنه دأنش جیگا مئن زأ ئوره جه دکأ بو و گه کی «جرگه شیناسیه جرگه مئن یاد بیگیفته، نأ دأنش جیگا مئن». اون نؤجوانی مئن قورآن خأند بازین شئر و میزقأننی گوفتی.

علی کاووسی خو شئرأنه؛ گیلکی و فارسی گه.علی سال ۱۳۸۰ در تهران به دونیا بمو و در گیلان زندگی بوکوده.اون از نوجوانی به سرودن شعر و ترانه روی باارده و از شاگردان کسانی چون شیون فومنی ،باب خسرو،فرزام امین صالحی و عزیز طویلی بو و ساز گیتار را در سبک‌های کلاسیک و فلامنکو از فرزاد دانشمند،حمید حمیدی و سهراب فلک انگیز یاد بیگیفته. اون آواز خواندنه ، ابتدا در سبک‌های راک و اسپانیولی در ایران و زیرزمینی آغاز بوکود و با چند گروه مختلف همکاری دشته.

## آهنگ شیناسی
**آلبوم شَـن**

* (2019) -یواش

**تک‌آهنگ‌ها**

* کامپتن  (2015)
* گله من  (2017)
* ایرادی نگیر  (2019)
* نپرس  (2019)
* دارک تراپ  (2022)
* زینا  (2022)

## بیرونی خالأن
علی کاووسی در اینستاگرام
جرگه:رپ
جرگه:گیلکی رپ
جرگه:میزقأن
جرگه:گیلکأن
جرگه:انزلیچی هونرمندأن
جرگه:گیلکی خأندنکسأن
جرگه:حىاتي وانويسأن
جرگه:خؤندنکسؤن
مأري زوان

**مأري زوان**، أولي زوان یا أولي زواناني-أ کي زاکان گب زئن-أ اۊن ٚ أمرأ آمۊجده گده. مأري زوان، زواني ايسه کي ايته کٚس تأنه اۊن-أ بئترين حالت ؤ کامل ٚ مهارت أمرأ گب بزنه. مأري زوان ايته ايصطلاح ايسه ؤ هميشک اۊ زواني نيه کي ايته فرد ٚ مار، اۊن ٚ جه گب زنه. بعضي کيشوران ؤ منطقه‌ئن ٚ مئن مأري زوان ايته قؤم ؤ نژاد ٚ زوان-أ ايشاره دأره کي مۊمکن ايسه اۊ کس ٚ أولي زوان ني نبه.

[thumb|[مأري زوان ٚ جهاني رۊج ٚ أثر ٚ رۊنمايي، اۊستراليا سيدني مئن]]

## سربس
جرگه:زوان
دۊوؤمي زوان

[thumb|ايته [ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي زوان ٚ کيلاس، هاروارد ٚ دانشگاه مئن]]
**دۊوؤمي زوان** (اينگيليسي زوان ٚ مئن: Second Language؛ ايختصاري علامت: L2) زوان شيناسي علم ٚ مئن زواني-أ گۊته به کي آدمان، خۊشان ٚ ماري زوان ٚ پسي اۊن ٚ یاد گيتن-أ شرۊع کۊنئده.
محققان معتقد ايسد کي ماري زوان، کي فرد ٚ أولي زوان ايسه ؤ دۊوؤمي زوان ٚ فرخ، سند ؤ سالي ايسه کي فرد اۊ زوان-أ یاد بيگيته. اريک لننبرگ کي ايته زوان‌شيناس ايسه اعتقاد دأره کي دۊوؤمي زوان، زواني ايسه کي مردۊم خۊشان ٚ پيله-أ بؤستن ٚ پسي تصميم گيرده کي اۊن ٚ یاد گيتن-أ شرۊع بۊکۊند. ويشتر وختان أفراد دۊوؤمي زوان ٚ مئن نتأنده اۊ سطح مهارت ؤ درکي-أ کي خۊشان ٚ ماري زوان ٚ گب زئن ٚ زمات دأرده فأرسد. 
زوان آمۊجي مئن، هيلتنستم بيافته کي ۶ یا ۷ سالگي پسي أگر اي نفر زوان آمۊجي-أ شرۊع بۊکۊنه دئه نتأنه اۊ زوان یا زوانان-أ خۊ ماري زوان مأنستن گب بزنه.

## سربس
جرگه:زوان
باکۊ

بندانگشتی|چپ|230px|شروانشاهان ٚ کاخ، باکۊ میئن
**باکۊ** آذرباىجان ٚ جؤمۊري پایتخت ؤ اۊن ٚ پيله‌ترین شأر ايسه.
left|thumb|240x240px|
قلعه دختر

## سربس
جرگه:آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران
جرگه:پایتختان
یوحنای دیلمی

بندانگشتی|یوحنای دیلمي دیر، بغديدا شأر ٚ کلسيا
**یوحنا دیلمی** (سریانی جه: *ܝܘܚܢܢ ܕܝܠܡܝܐ*) مسیحي قديس ؤ کشیش بۊ کي ميلادي هفتؤمي قرن ٚ زمات، ایران و دو روبار میان ٚ مئن مسیحي دين-أ پخش بۊگۊد.

## زیویش‌نامه
أن ٚ زیوشنامه ٚ ميئن بينويشته دره کي يۊحنأ *حدیثه* ٚ ميئن کي ايته شأر *پیله زاب* ؤ *دجله* پئلي بۊ، سال ۶۶۰ میلاد ٚ پسي بيچئه بۊبؤست، اۊن خۊ جواني مئن «بت آبه» صۊمعه-یأ بپیوسته، بأزين گیلان (دیلمستان) دۊرۊن کي اۊ زمات عربان ٚ أمرأ جنگ گۊدن دۊبۊد، أن-أ أسير-أ گۊدن. اۊن ايسارت ٚ جأ جیويشت ؤ اۊیه مسيحيت ٚ ره ٚ تبليغ بۊگۊد.

## سربس

* http://www.iranicaonline.org/articles/deylam-john-of
* نیسکو، موفق (۲۰۰۹). مار یوحنا الدیلمی السریانی. مکتبة السائح
* https://archive.is/20121223033357/https://nena.caret.cam.ac.uk/dialects/details.php?did=3
لریک

**لریک** ایته جه آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران ایسه کي أن ٚ خۊرتاوي نسا دۊرۊن واقع بۊبؤسته. لریک ٚ مردۊمان تالش ایسد ؤ اۊشان ٚ زوان تالشي ايسه.

## سربس
جرگه:آذرباىجان ٚ جؤمۊري شأران
جرگه:تالش
پاراخۊت

thumb|left|270px|ايته مۊسافري پاراخۊت
**پاراخۊت** ايته پيله نقليه وسیله ايسه کي اۊن ٚ أمرأ، دریا ؤ دریاچه یا پيله رواران ٚ مئن، بار یا مۊسافر حمل کۊنئده. پاراخۊت ٚ أمرأ شأ ايته پيله مسافت-أ أرزان ٚ هزينه أمرأ دوار گۊدن. دۊنیا مئن ويشتر جه هشتاد درصد ٚ حمل ؤ نقلان دریا جه صۊرت گيره ؤ أ وظيفه ني پاراخۊت ٚ کۊل ٚ سر نهأ.

۲۰۱۶ ميلادي سال ٚ مئن ويشتر جه ۴۹۰۰۰ ته تجاري پاراخۊت دۊنیا مئن نهأبۊ.

أولي نيشانه کي پاراخۊت ٚ کارأگيتن ٚ جه تاريخ ٚ مئن بيافتد، کؤنه مصر ٚ مئن ؤ ۴۰۰۰ سال ميلاد ٚ پيش-أ وأگرده.

## سربس
چۊرتيکا

**چۊرتيکا** أبزاري ايسه کي مۊحاسبه گۊدن ٚ وأسي کارأگيته به. چۊرتيکا ايبتدايي مۊحاسبه (جمع، تفريق، ضرب، تخسيم) ؤ جذر ٚ مئن کارايي دأره ؤ تاريخي لحاظ ٚ جه، اۊرۊپا ؤ نيزيک ٚ خۊرتاو ؤ اي بخش چين ٚ جه کي سؤنگ ٚ درزا اۊن ٚ مئن حۊکۊمت گۊدي، کارأگيته بؤستي. 

با أنکي هأسأ پۊر مؤدرن ٚ روشان مۊحاسبه وأسي بأمؤده، ولي چۊرتيکا جه، ذهني مۊحاسبه‌ئن ٚ مئن ايستفاده به ؤ چۊرتيکا خؤره طرفدار ني دأره.
أ أبزار اۊشان ٚ وأسي کي دئن نتأنده ؤ هأتؤني اۊشاني کي تازه خأیده مۊحاسبه-یأ بامۊجد مۊفيد ايسه. هأسأ مۊحققان بيافتد کي چۊرتيکا، زاکان ؤ نؤأورنایان ٚ رياضي آمۊجش دأن ٚ مئن تأنه پۊر کۊمک بۊکۊنه ؤ هأن ٚ وأسي دۊنیا مئن چۊرتيکا دۊواره محبۊب بۊبؤسته ؤ ايته جهاني مۊسابقه ني چۊرتيکازني ره را تأوأدأده کي ویشتر زاکان اۊن ٚ مئن شرکت کۊنئده.

## سربس
جرگه:أبزارؤن
رئک

thumb|ايته کۊچي رئک
thumb|ايته رئک کي خۊ ريفئقان ٚ أمرأ ماتۊر نيشته

**رئک**، **ريکه** یا **وچه** (مۊخففان: ره، ري) مذکر ٚ اينساني-أ گئده کي هله بالغ-أ نۊبؤسته ؤ زاکي ؤ نؤأورنايي مئن اۊن-أ رئک دۊخانئده ؤ پيله-أ بؤستن ٚ پسي، جامعه دۊرۊن دئه ايته مرد محسۊب به.

## واجه‌شيناسي
گيلکي زوان ٚ مئن، مذکر ٚ اينسان ٚ عام ٚ معني ايشاره وأسي، رئک ٚ جه ايستفاده به ؤ خانوادگي نسبت ؤ عاطفي جۊمله‌ئن ٚ مئن، پسر ٚ واجه گۊته به. 
گيلکي دۊرۊن رئک یا ريکه، اينگيليسي «Boy» مۊعادل ؤ پسر ني «Son» واجه مۊعادل ايسه. گيلکي مئن حالت یا مؤقعيت أساس ٚ سر، رئک ؤ پسر-أ سيوا گئده ولي فارسي مئن أتؤ نيه ؤ همه جيگا هۊ «پسر» گۊته به.

**مثال**:
# أ رئک أمي همسایه ايسه.
# علي، مي ريفئق ٚ پسر ايسه.
# أ رئک مي پسره.

## تاتايي‌ئن

پرونده:Fayum02.jpg|
پرونده:WalterRaleighandson.jpg|
پرونده:C L Vogel Die Söhne des Künstlers.jpg|
پرونده:Ernst Weise Geschwister an der Ostsee 1915.jpg|
پرونده:Jean-Baptiste Greuze - The lazy boy.jpg
پرونده:Auchentaller Ritratto del figlio Peter.jpg


## سربس
جرگه:اينسانان